Cd1039_fol
author: Gerardus, Odonis

—

IIIILIIOIIIIIIAG

N
◻
O
—
R
△
—
N—
V
G
—
=

—

mm inn nrm ummolanve r 1 1
P S P mfermenro mal 414 L. 4
G onmn ent ien

d a4
onalia Mo⸗
1 emm aim nummn⸗

–

epri AS Uerm noœs- n mair ſß
mé percme n W Pans qun edur
nagim⸗ im uit⸗ ingn une reiamenn
8 ror⸗ bono⸗ V miam
uns.urürifen in nomnnn p⸗ P mam Nn renens
ſide lis pmoge emr ime S
nn 3 05 71 1lanir nes 4Pegans n⸗
e ee dier dus. egv unr um nonmiſt m1
ſnm vinens mele! häbes auesn
s oos eIK E bere mr rute. 78
vons Ehun⸗ ben n dichen⸗

nn mn.
r rer
mlus zl non Abhomini ne vi
m dm rem ar ſtnſertenn . r e 5 mS
rer deban aphi wn ſunonann enrrech

£½ qude carne. nmufit carps autem iy pu. G
. inpnns qu od acepi. qm̃. vpe morui⸗
ſceynuns. ſepulrus ell. quia rrxr.
qpruras: nhoe cogn oumv crnu
ma ſuã poſmr⸗ nos deben nm 28 0
s ſuſarmur ihm amonmns ; vdedireig
ſyes umaã eer inveo · Hepurabuur nobi⸗
n credennbz in eum · quu ſuſarmuur ihn
uis. Im 4 anaharehr ds ſuſaraum rerae
mifeſtum fleri non omm wlo- ſed reſtihy
ſepulu enum ſun cum vpo pbaprſm
vpe ſurrerir amonns. glam pens un
unbulemvs: olleche de Keſurrechone
s qin nos eriurannhz anumis palcha nmm
oolndh⸗ mribinſh. fac nos qs rempoꝛalih⸗
beidus⸗ erernuans affochbʒ ginnnarr.
aam vnẽ n s roams . — ma 8

Eerrem zrareuns ev⸗ w. 1 Fmanne 4
ne e Kaſh. Apiaare nphcano:nbs m nris. 8
obis Fomifer ſummvs. nos ꝓ quod mi
per is quod eequalis abſoluar⸗ he vpe ·
rn viram m vp reiurrechone nos repara⸗
edentem m verrem ma nrẽ ſaluris ichoꝛi
cay Dus aonemr: pnobis eram uidiean P
N De epenae mnocenne iamare du
erneg nr de inf nide — renebris bem
5! uiee d 1 —VS S qun credenres
nne m. uep reſpice iaus dein

Pꝛimũ vacat.
incipit
in pꝛimis
ad ſubiectum
quoꝛum
młto b
tingunt
ſtionem
uulgarem
c
autem
to. 2.
unuſquiſq;
generalis
d
anguli

gis appetibile

dam uirtuteſ
in termino
e
bent
hominis
T foꝛtunas
tertium
1
imperati
nos ſpine
tens plus
tellectiuo

8
uoluptas
concluſio

incontinentta

eum optando
h

titiua iuenitur
re quid.
dium ?
modo etiam
per vicium
i
quam opoꝛtet
ne inuoluntarij
tis ſue
quid pati
tuʒ uoluntario
k
Rantiam
Illuud

Incipit regiſtrũ

gArguit

ad finem
cupia .

ſupponitur
ponit
de. 3. arguitur
bat pꝛimam
cipium genera.
m

uerſa et
Incipit liber

quã mala

ſic ꝙ nullo

bꝛioſas
n
quatuoꝛ otutes
rumpit hñtis
ſim pliciter
ſecuriatteʒ
itpat: 0
raliter ẽ ſocia
nõ ne caſſario
q;; dee celeſtes
NVirtus moꝛaliſ

delectationẽ

. 5P
dicitia ut
re malis
iniuſte nec
plus debet
opat᷑ ibi
Tmmagnos
gnus ſed
appetibilis
me moꝛiter
ratio eſt timoꝛ
r
dei vel pꝛoximi
ex röne
te ⁊ ꝑ hoc

opera magnifi.

. 8
cipit ibi
vocatur etiaʒ
bus Z
illud non
—

lectio.i.
bonam

non eſſet

hic ſed ſecundo
damno
aliqualiter

u
quare ipſa
actum eſt
quia non omne
falſũ teſtimõium
fit determinatio
. X
moꝛi ut in
docere politicaʒ
recipiunt
ex parte eoꝛum
non indigemus

y
⁊ pꝛincipatus
in terra
ius humanum
bemus duos

3
moꝛis multi
aliquid recipiũt
moꝛtali
TT ideo

7
De ſecũdo
iniuriam patitur
utrum interficẽ
ĩcipit liber ſextꝰ
quare ut pꝛius
A

eſt ipoſſibile

nü apparet

factihile
inferr

ebqdomadibus

diuʒz diffinitio
pꝛohemio
et incontinens
actiuum ⁊ hoc
pp qð nãlia
uio vł i memo

bñficiare er
bhabituz

infert oppoſitũ

cõſtituũt onam

E&
ꝙ continens
pᷣdicti illi
oꝛganum fanta
quemadmoduʒ

Circa ↄcupiſcẽ
bumanoꝝ opuʒ
q̃ſtio 2
teraʒ ibi maxĩe

ut. 8. li. 2
ad ſanitatem
operatio ẽ
male quia
PH
delectabile vna
dinem eoꝝ i iſdũᷣ
bonoꝛuʒ aicitia
citur amaĩr̃

pꝛincipatus
ferentes ppter
ta de cõi lege
catholice bñfe
Alienã ſʒ ẽ
nec deo ioui
ꝓbat᷑ qꝛ talis

dare vył in aug.
L

cijs ⁊ cauſis
tibile ⁊ amabi.
noꝝ virtutis
exterioꝛa circa
AR
placidum vicio
pigritando
ſire de delectati
illud eẽ bonum
BR
operatur anditu
ſtẽtibꝰ fugiẽdis
ꝓpꝛia epyekes

ludi eſt ſmplicit

ideo idem eſt
penis ⁊ legibus
paterna.d.

—.L —

¶ Bvic incipiũt tituli queſtionũ pꝛimi
libꝛi ethicoꝛum:quarum.
Pꝛia ẽ vtrũ bonũ hũanũ ſiue opõ hũa
na ſit ſᷣm pꝛimũ ĩ morali phia.
2. queſtio virũ homo vt liber.
3. vtrũ h ſcia ſola ſit pꝛactica.

A. vtrũ ſit ſufficiẽt diuiſa ĩ ethycã yco⸗/

nomicã ⁊ politicam.
§F. vtrũ oĩia appetãt bonum.
6. vtrũ hõ heat eẽ ⁊ viuere ꝑp finem.
7. vtrũ õs opões hũane hẽãt vnũ finẽ.

S. vtrum ciuit ſcia u tota bumana vita
hẽat eundem finem.

9. vtrum moꝛalis ſcientia ſit in pꝛimo
gradu certitudinis.
decia. vtrũ ſit ad audiendũ vtilis.
ii. vtrũ felicitas ſit bõa vita ⁊ feliciter
viuere ſit idezʒ ꝙ bene viuere.
12. vtꝝ felicitaſ ↄſiſtat ĩ bõis ext᷑ioꝛibꝰ
iʒ. vtrũ cõſiſtat ĩ bonis coꝛpis.
i4. vtrũ cõſiſtat ĩ bõis ſpũalibꝰ aĩe.
is. vtrũ vitas ſit p̃ferẽda aĩcitie.
i̊. vtrũ ſit aliqò bonũ ꝑ eſſentiã.
i7. vtrũ bonuʒ dicat᷑ vniuoce de ſingu

lis bonis. H
is. vtrũ bonũ p eſſẽtiã felicitet hoĩem
19. vtrũ bumana felicitas conſiſtat in

vno bono vel in pluꝛibus.
2a. vtrũ bonũ pp ſe ⁊ ñ pp alim appe

nbile ſit melius bono ꝑp ſe ⁊ pꝛopter

alterum appetibili.
⁊i.vtrũ opatio in qua prĩcipalłxr cõſiſtit
felicitas ſit oꝑatio intellectus.
22. vtrũ pꝛ incipiuʒ ſit pluſquã medie
tas tocius operis.
23. vtrũ ad felicitatẽ reꝗrat᷑ vᷣtu᷑ vſus.
24. vtrũ delectatio requirat᷑.
25: vtrũ tẽpoꝛał pꝛoſpitas requirat᷑.
26. vtrũ requirat᷑ bona coꝛpis diſpõ.
227. vtrũ felicitas iſit boib“ a foꝛtuna.
28. vtrũ inſit a cã humana.
29. vtrũ a cauſa diuina.
zʒa.vtrũ inter foꝛtunas huiuſ vite poſſit
haberi felictas.
ʒi. ĩtẽtio ari.de põitiõe felicitaſᷣ cõcoꝛ

det vł repugnet veritati fidei xpiane.

32. vtrũ felicitas ſit laudabił.
33.vtrũ ad moꝛalẽ ſciaʒ ptineat iquire

re totã diſpõneʒ hoĩs naãlem.

34. vtꝝ potẽtie aĩe ſint ĩter ſe ab aĩas
diſticte realtter.
35. appetit ĩtellect ſit rõnat ꝑ eſſẽtiã
aut p participationẽ tin.
6. vtrũ virtutes moꝛales ſint i appeti
tu ſenſitiuo vel itellectuo.
Sequũt᷑ tituli qõnum ſcõi libꝛi.
Ra vtrũ nalis appetit poſſit aſſue/
fieri ad oppoſitũ ei ad qð nãliter in⸗
clinatur.
2. vtrũ virtutes moꝛales generẽt᷑ a na
vel ex doctrina vel ex cõſuetudine.
3. vtrum poſſũt minui vel coꝛrumpi
4. vtrũ ex vnica opatione poſſit gene⸗
rari virtus. D
F. vtrũ opõnes virtutẽ pꝛecedẽtes ⁊ ſe
quẽtes ſub eiuſdem ſpeciei. .
6. vtrũ virtus ſit magis circa delectats
nes quam circa triſtuias.

2.vtrũ vt' ſit ĩpaſſibilitas aĩe.

8.vtrũ ñ luſtꝰ poſſit opari iuſta ⁊ ñ tẽ⸗
peratus tempata. ⁊ ſic de aliis.
9. vtrũ ᷣm paſſiones dicamur ſtudioſi
vel pꝛaui. laudandi vel vituperãdi.
x. vtrũ hitꝰ ſit genꝰ virtutis.
ii. vtrũ virtus ſit diſpoſitio actiua vel
paſſiua reſpectu propꝛie opationis.
1. que ẽ pꝛia regła opiſ ᷣtuoſi.
izʒ. quõ bõitas oꝑis gtuoſi ↄſiſtat ĩ me?
i4. quõ malitia peccati ðuiet a medio
iß. vtrũ hĩtꝰ stu ſit medi inter bit vi
tioſos.ſicut rubeũ int᷑ albũ ⁊ migrum.
ié. viꝝ paſſio ꝑ tutẽ regulata ſit medi
uʒ int extremas paſſiões. ſicut tẽpera
tum intenſum 1 remiſſum.

i7. vtrũ ot intellectuał cõſiſtat ĩ me:

is.vtrũ vt moꝛał ſit melioꝛ itellectuali
i9.vtrũ ſit certios—
2a.vtrũ diffinitio vᷣtũ ſit bñ aſſignata.

2ꝛi. vtrũ vtꝰ cõuenienter diuidat. in. 4·
cardinales. pꝛudentiã.iuſtitiã.foꝛtitu⸗

dinem temperantiam.
22. vtrũ ot“ moꝛalis cõueniẽter diuida

tur ĩ iſtas quatuoꝛ de quibꝰ hic agitur

T ĩ vtutẽ vel otutes iuſtitie.

23. vtru extrema vicia magis oppont᷑

inter ſe quã virtuti medie.
24. vtꝝ vᷣtꝰmin diſtet ab vno extremo
JMB ðð

2
*„ „ .— ℳ
— . ⸗ *

vitio quã ab altero.

25. vtꝝ vłr marꝰbonũ zriet malori bo. L
26. vtrũ doctrina ſup iuentione medij

tradita ſit vera bona.
Tuuli queſtionum tercij libꝛi.
Pꝛia vtrũ agẽs nãle volutariũ ⁊ libe
r ⁊ dñatiuũ differãt mõ agẽdi.
2. vtrũ violẽtia cãt iuoluntariũ.
a cedere timoꝛi in aliquo caſu ſit
audabile.
4. vtrũ actꝰ ab obiecto totaliter cauſa
tus poſſit ici voluntarius.
.vtrũ ignoꝛtia cẽt inuoluntariũ.
6 vtrũ ois mal ſit ignoꝛans.

7. vtrü humana oꝑõ ſit bona vel mala

moꝛaliter ex circunſtanna.
8.vtrũ diffinitio volũtarij ſit bñ aſſig gta
9.vtrũ cõcupia vł ira cẽt iuolũtariũ.
io.quid ẽ obiectum electionis.
ii.quid eſt ſubiectum.

i2.qẽ differẽtia electiõis ad alios act

qui ſùt ĩ eodẽ ſubiecto cũ elecnõe.

iʒ.quał eſt hitudo electionis ad vᷣtutẽ
1IA. circa mãm ⁊ obiectũ cõſilij.vtrũ cõ

ſuliũ ſu de oibꝰ hõis ⁊ malis:

ig.circa ſubiectũ eiꝰĩ pꝛincipiũ.vtrũ cõ

ſiuliũ ſu actꝰ volũtatis vel itelleciꝰ.

16. circa foꝛmã cõſi.vtrũ cõſiliũ ſu que

ſtio reſolutoꝛia.
i7.circa finẽ cõſi.vtꝝ finiſↄſilij ſit vti
litas ſola.an ⁊ honeſtas ſimul.
is.vtrũ nolũtas ſit idẽ ꝙ voluntas.
1i9.vtrũ volũtas ſit im modo finis.
20. vtrũ volũtas ſit tm̃ mõ bõi exñtis.
ꝛi. vtrũ hit?mal'magis coꝛũpat iudici

um rõnis quã paſſio mala vł ecõuerſo
22. vtrũ homo fiat malus inuoluntarie

pꝛoprer ignoꝛantiim.
23. vtrũ hõ fiat malꝰ pp ipotentiã. .

24. vtrũ fiat malꝰ inuolũtarie ꝑꝑ cõcu

piſcennaʒa natiuitatez.

25.vtrũ hõ ſeł mal ſemꝑ remúeat ma

l iuolũtarie ꝑp acquiſ tã malitiaz.
Sequũt tituli qõnũ quarti libꝛi

Pꝛia vtrũ foꝛtitudo ſit tãtum modera

trix timoꝛis ⁊ audacie.

2. vtrũ foꝛtitudo regulet appetituʒ cir

ca pericula bellicc.

3. vtrũ equali ſe hẽat ad asgrelſum .

expectationem.

A.vtrũ equaliter ponatur t mickitati
intimiditati.ſ.audatie ⁊ cohardie.
S. vtrum ſit virtus cardinalis.
6. que ſunt parentes eius.

7. vtrum opus eius ſit equaliter tiſte

æ delectabile.
8. vtrum martirium ſit opus eius.

9. vtrũ ſi nõ eẽt alia vita eẽt moꝛs ex
pectãda ex inclinatione foꝛtitudinis.
io.vtrũ oẽs ſimilitudiarie foꝛtes imitẽ
tur vnam foꝛtitudinem.

ii.vtrũ tẽ perantia eque mod eret᷑ dele
ctationes tactus ⁊ guſtus.

12. vtrũ tẽ perãtia ſit etꝰ cardinalis.

iʒ.vtrũ iſenſibilitas ſit vicium.

14. vt rũ virgintas ſit moꝛalis vᷣt tan

quã ſpecies tẽ perãtie ⁊ caſtitatis.
iy.vtrũ liberalitas ſit vutus.

i. vrrũ ſit ſpalis virtus diſticta ab om

ni virtute donatiua.

17. vtrũ ꝓdigalitas ſit moꝛał malitia.

is. vtrũ pꝛodig Pl⸗ peccet dado qui⸗
b' oʒ nõ dare quã ñ dado quibꝰoʒ daẽ
i9.virũ illiberalitas ſit auaritia.
⁊0. virũ oĩs uſura fʒ ſe ſit mala dato ꝙ;
de iure poſitiuo nõ eſſet pꝛohita.
2i.vtrũ magnificẽtia ſit virtmoꝛał.
22. vtrũ ſit nobilioꝛ liberalitate.
23. viꝝ pinficẽtia ſit detioꝛ q; banauſia

24. vtrũ ſit meliꝰ honoꝛare alterũ quã

ab altero honoꝛari vel ecõuerſo.
25. vtrũ magnimꝰ ſᷣʒ magnimitatẽ ho

noĩs magnoſ magiſ appetat qᷓ; tẽnat

26. vtrũ magnimitas moderet aliquas
paſſiões ⁊ aliquas nõ vtrũ oĩis magni
mꝰ ſit ſupbꝰ virũ magum⸗ ſit humilis
27. vtrũ magnimuas ſit et' moꝛalis.

28. ſñ argumẽtis vtrũ ſit general tꝰ?.

29. quot mõiſ r quot quatuo⸗ pieſ hz
30. qind ſit. bßm.
ʒi.vtrũ caym ſit deterioꝛ puſilanimi. .
32 ſine argumẽtis vtrũ euphilotĩa ſit vᷣ
tus ⁊ quid ſit ſm deſcriptionẽ.
33. vtrũ oẽ iraſci ſit vłr malũ.

34. vtrũ manſuetudo ſit virtus differes

clementia.

35. vtrũ ſpẽs iracũdie ſit bñ diſticta in

velocẽ acutaz amarã 7 diſſicilem. “

òð

56. vtr biiꝰ mediint placiditatẽ t di

ſcoliã quã phᷣs vocat aicitiã ſit virtꝰ.
37. vtrũ oẽ mẽdatiũ ſit pin.
38. qd ẽ Sitas ut ẽ moꝛał ot an ſit vitaſ
doctrine. vł iuſtitie.vł uite.
39. vtrũ ypocriſis dicat᷑ vniuoce de ia
ctãtia ⁊ yronia.
40. vtrũ ludꝰ poſſit eẽ opꝰ otutis.
Ai.ꝗd ẽ eutrapelia ſm deſcriptionẽ.

A2. vtrũ aligꝗs ſimpłr bonꝰ ſtudioſuſ

ſu verecundus.
Sequũt᷑ tituli queſtionũ quinti libꝛi
Pria vtrũ iuſticia ſʒ cõmunẽ intentio
nẽ ſit ↄuenienter deſcꝛipta.
2.vtrũ iuſtitia ſit nãłr pꝛioꝛ iure.
3. vtꝝ iuſtitia ſit vuemẽt᷑ diuiſa ĩ legalẽ
⁊ equalẽ ſeu particularẽ.
4. vtrũ aliqua vna otꝰ ſit opatiua oĩuʒ
opuzʒ quarũcũq; virtuu.
F. vtrũ legał iuſtitia ſit aligs vnꝰhĩt ab
hitibꝰ moꝛaliũ vᷣtutũ diſtictꝰ an ipᷣa ſit
ſił oẽs hitꝰ virtuoſi ⁊ oĩm virtutũ mo⸗/
raliũ aggregatio. S
6. vtrũ mechãs pp lucrũ ſimpłr ſit aua
r æ nõ luxurioſus.vtrũ iuſtitia ꝑticła
ris moderet᷑ aliquazʒ paſſionẽ.
7. vtrũ legał iuſtitia diſtiguat᷑ a pticu/
lari ⁊ ab alijs vᷣtutibꝰ p eẽ ad alterũ.
S.vtrũ acceptõ ꝑſõaꝝ oppõat᷑ iuſtitie
diſtributiue.

9.vtrũ faciẽs ĩiuſtũ hẽat plꝰde bono ⁊

minus de malo quã iniuſtũ patiẽs.

x.vtrũ expediẽtius ſit ciuitatẽ regi bo

na lege ſiue bono hoĩe. qᷓ; bono hoĩe
ſñ bõa lege ſic itelligẽdo caſũ æc.
ii.vtrũ ↄ paſſũ ſimpłr ſit iniuſtũ.
12.vtrũ opatio iuſta ſit mediũ int᷑ iniu/
ſtũ facere ⁊ iniuſtũ pati.
iʒ. vtrũ iuſtitia ſit media int᷑ duas mali
tias ſicut cetere uirtutes.
14. vtu ius politicũ ſit aliðò a iure dña

tiuo ⁊ a pĩno ⁊ ab uxoꝛio.
is. virũ iuſ politicũ ſit ↄueniẽt᷑ diuiſũĩ
ius nale ⁊ in ius legale.
16. vtrũ diſio nocum̃ti ĩ nocum̃tũ ex ig/

norãtia ⁊ ĩ nocumẽtũ ex paſſiõe ⁊ ĩ no
cumẽtũ ex electiõe ſit cõnemẽs.
i.vtrũ oẽ nocumẽtũ ſit vł moꝛtale vł
veniale.

is. vrrũ aligs nolẽs patiaf iiuriam ſeu

iniuſtũ.
i9. otrũ iudici liceat ↄ vitatẽ ſibi notã
ludicare ſequẽdo ppoſita ⁊ ꝓbata.
2o0.vtrũ coꝛruptꝰ ferẽſ ĩiuſtã ſẽtẽtiã ꝓ
pte coꝛꝛũpẽtis delinquu grauius quã
corrumpens.
2i. Rrũ ius epyekes ſit dirrectiuuʒ iu
ris naturaliiss. S
22. vtrũ epyekia ſit moꝛalis virt con
tenta ſub iuſtitia.
23. vtrũ ĩterſicere ſit pe quã ĩterfici.
Zituli queſtionum ſexti libri.

Pꝛia vtrũ mediũ vtunũ ſit illð ſignum

ad qð reſpicit ĩtelleciꝰ cuiꝰlibʒ artifici
ałr vł moꝛaliter opantis.
2. vtrũ ps aĩe ſciẽtifica ⁊ ꝑs rõcinati/
ua ſint nãliter diſtincte.

3. quid ẽ ſpeculatõ.

4.quid eſt pꝛaxis.

— .

J. vtrũ mẽs ſpecłatiua ⁊ mẽſ pꝛactica

mẽs factiua nãliter diſtinguant᷑.

6.vtꝝ mẽſ pꝛactica pꝛicipet᷑ mẽti ſpe

culatiue ſicut mẽti factiue. .
7.qꝛ agit᷑ de ſcibili ⁊ ſciẽtia quae vtx

oẽ ſcibile ſit eternũ.

SR. vtrũ oĩs ars ſit hit cũ ᷣa rõe factiuꝰ

9. vtrũ diffinitio pꝛudẽtie ſit ↄueniẽs.

x. vtrũ pꝛudẽtia differat ab oĩ arte.

ii.vtrũ ĩtellectꝰ ſit vᷣtus.
12. vtrũ ſapia ſit itellectualis virtꝰ.

iz. vtrũ ſapiẽtia ſit ſił ſcia ⁊ vir.

.
*

ig.vtrũ pꝛudẽtia ꝑpſonał ⁊ pꝛudentia
yconomica ⁊ pꝛudentia legiſpoſitiua

ſeu architectõica ſint unꝰ⁊ idẽ hĩtvir
tuoſus vel d iuerſi. D
is. vtrũ eubłia ſyneſis ⁊ guome ſint ꝑ

tes pꝛudẽtie an oᷣtutes alie ab ipſa.

16. vtꝝ ſapia ſit ſipłr melioꝛ q; pꝛudẽ
17. vtrũ oẽs pᷣtutes moꝛales ſibiũuiceʒ

(Fueri⸗ inſepabiliter ſint ↄnexe.
In libꝛo ſeptimo queruntur duo im.

Pꝛimũ vtrũ circa quedã ibi dcã ſʒ ſe
nãłkr eligibłia ſit aliqua malitia moꝛał
Tntiih ſequi delectationẽ ⁊ fugere tri
itiã ſint duo motus.
Circa octauũ libꝛũ nihbil ¶ Kirca nonũ
Pꝛio vtrũ eſtiatio faciẽde retributõis
ptineat ad dãtẽ ł ad accipiẽtẽ. a 2

◻

2. vtru in ope cili ſi it magis obediẽduʒ
pꝛincipi q; patri.
3. vtx in ope dõeſtico magiſ pfri 6 duci
4.·vtꝝ pĩiĩ ope dõeſtico ſit magis obe
diẽdũ qᷓ; pꝛĩicipi in ope ciuili.
§. vtꝝ in extrema neceſſitate ſit ſubue⸗/
niẽdũ ei ꝗ ẽ aĩcꝰ ꝑpp idẽtitateʒ generis
magis qᷓ; ei ꝗ ẽ aĩcꝰ pꝑ bõitatẽ pᷣtutis.
6. vtx filiꝰ magis tencatf liberarepĩez
ſuũ a latronibꝰ cũ piculo ſui qᷓ; euʒ ꝗ ſe
liberauit in caſu ſimili.
7. vtꝝ pp maliciã bñfactoꝛis neganda
ſit recõpenſatio retributiõis.
8.vtꝝ honoꝛ debitꝰ deo ⁊ honoꝛ debi⸗
P pri ⁊ mĩi ⁊ pꝛicipi ⁊ ſeni ⁊ ſapiẽti
ſint vłr diſtincti honoꝛes. “
Tfcade decimum libꝛum.
uerit.vtrũ operatio ſit principali⸗-
oꝛ in virtute quã electio.
Alie. 4. queſtiõeſ. ſ.vtꝝ quelz ps mo
P differat ſpẽ a qualʒ pte ⁊ a toto mo
in E vtꝝ peccati ſit generatio.⁊ vtꝝ
delectatõis ſit generatio.Et vtꝝ dele
ctatio pficiat opatiöem ꝑ modũ finis
mouent᷑ ſed non ꝑtractantur.

Bſentia aicoß diuturna phibẽs
õuictũ ⁊ opatiõem aĩcabileʒ vĩ

Actio ⁊ factio agẽ ⁊ facẽ a pbo dupli
citeꝛ accipiũt.li.õ.le.õ.q2.
Actiões ⁊ facta ꝓximoꝝ poſſumꝰ me
liꝰ ſpeculari quã nrã.li.9.le.x.in ex.
Acxr⸗ bõi hoĩs bʒ. 6. circuſttias. li. i⸗

Aci⸗ pꝛim 7 potẽtia ad actum tm

idem. li.2. le. . in expo.
Acir volũtatis quer ſüt de eoꝝ ſuf

Act⸗ libeãlitat no nobilioꝛ actu ma

gnificẽtie ⁊ quare.li.4. le.iꝗ.q. 2.

Actꝰ moꝛales dñant᷑ bitibus moꝛalt/

bus. li. 2. le. 2. in expo.

Act ꝙ ſit melioꝛ potẽtia qnõ inelli⸗
gi debeat: oſtendit.li.2. le. ʒ.in. q.
Acceptio pſõaꝝ qd ſit li. .. le.6. q. i.
Dcceptio pſonaꝝ opponit᷑ iuſtitie di⸗

ſtributiue ⁊ quõ ibidem.
Acceptiõis ꝑſi. onax. 3. ſpẽs ibidez.

facere abolitõeʒ aĩcitie.li.S.le.⁊.ĩ ex.

Accuſaties in aicltia vtili quõ debẽt
declinari.li.S.le.iꝗ. in ex.

Admiratio agonia circa ꝗd ſint. ni.2. J

le. 4. q. i.
Affabilis nõ ðꝛ ſimpkr aic de. 6. cõ

ditiõibꝰ elꝰ.li. 4.le.2ꝛi.ĩ ex.
Affabilẽ deſcribit ibidem.
Agẽſ aliqð ẽ nõ patiẽſ 7 ecõuerlo.li.
2. le. i. q. 2.

Agere ſiue factũ ad op applicare cõ

ſiliata ꝙ eſt opus pꝛudẽtie.A.requirit
T de.a.eius ↄrijs.li.6.le.x.in.q.

Agibile ⁊ factbile actio ⁊ factio ac.

quõ diſtinguũtur.li.6.ᷣle.. in expo.
Agreſti cõditiones duas. li. 4. le. 23.
in expo.
Amabiliũ duo ti ſũt volũtabilia.li. 53.
le.7.q.ʒ.
Amabile oẽ vel eſt bonũ vel eſt dele/
ctabile vel vtile.li.S. le.ʒ.

Amabilia p modũ ſinis füt tĩ duo ſcz

bonũ ⁊ delectabile ibidem.

Amare ⁊ amari vñ naſct. li.⸗le. 2

in expo.
Amare tripłr dicit. i. 8.le. T7.
Amare magis ðꝛ dupkr li. S. l. S.
Amare ⁊ amari quõ ſe hẽat iter ſe o⸗
ſtendit per. 6. cõcluſiões.l. 3.le..
Amare ſeipᷣm eſt obpꝛobꝛioſũ
babile ⁊ quõ.li..le.q.triplici de ca.
Amari ſeipᷣm ẽ bonũ⁊ laudabile ibiõ
Amare ⁊ eligere amare ſũt duo aci
diſtincti. li. 2. le. ʒ. q. i.
Amari appetit deus maxie.li.i.le. 3·
q.2. in ſolutione.4.ar.
Amatoꝛẽ honoꝝ laudamꝰ ⁊? vitupa⸗/

mus ſimul ⁊ quõ.li.4. le.i. in expo.

Amatio nõ ẽ umleiti pꝓbakt.li. S. le.
Amat quis nõ ſemꝑ ꝙ exiſtit ei bonũ
vel delectabile.li.S.le.ꝭ.
Amãtiſſimꝰſit hõ ðᷣo ex.q.li.6õ. le.xi.
q ¶ Amicini ledere duplr cougit.
li.i. le. 4. qti.
Amicitie iacture.ʒ. ibidem.
Amicitia gd ſit.li.2.le.7.in expo.
Admicitia maloꝝ fit mala qꝛ dicãt epi
bus pꝛauis.li..le.i.
Aicitia ſecũ hʒ fadamatõeʒ. li. ö. le. 7
Amicitia ſaluari nõ põt ſine con uiciu

⁊ delectatione.li.S.le.⁊.

Aicltia pfecta ſecũ hʒ amicoꝝ pauci/
tatem ibidem.

Amicitia eſt equalitas circa dare. iuſti

tia circa reddere.li.S.le.7.
Itẽ ꝙ hʒ equalitatẽ ibidem⸗
Amicitia ſecũ bʒ liberalitatẽ ibidem.
Ajcitia tenẽs ie qualitatẽ.6.ſũt gene
ra. Itẽ quõ pᷣdicte amicitie inter ſe dil
ferunt. Itẽ docet ip̃aꝝ aĩcitiaꝝ cõſer⸗

uatiõem ⁊ eas docet reducẽ ad equa/

litatẽ.li. S. le.s.d.
Aicitia ẽ q̃dã vᷣtꝰ ł cũ stute.li.S.le.i.
Aicitia ẽ maxĩe ꝗd neceſſariuʒ in vita
bona oĩbus etatubꝰ ⁊ cõditiõibꝰ hoc ꝓ
bat᷑.li.8S.le.i.
Aicitia ẽ ꝗd ſociale ⁊ familiare ꝓbat
ibidẽ. ¶ ¶ Aicitia eſt ſaluatiua ciuita /
tũ ⁊ eſt cõſecutiua iuſtitie ibidꝗd.
Amicitiã eẽ ſiłem ⁊ aicoſ eẽ ſibi ſiłes
dixerũt aliq.li.S.le.?x.
Aicitie cã eſt ſiłitudo ppoꝛtiõiſ nõ vni
nocatiõis ibidẽ. ¶ Alicitia nõ ẽ ad in
alata. li. S. le. 5. ¶ Amicitia gd ſit
ſm ꝓpꝛiã diffininõem ibidem.
Amicitie tres ſũt ſpẽs ſᷣm numerum
amabiliũ ibidem. le. 4. T. i.
Alicitia cõſiſtit in cõicanõe.li.S.le.x.
Aicitie ſpẽs ſequũt᷑ politice cõicatio
nis ptes ibidẽ. ſcitie ſpẽs diſtiĩ᷑
guit ᷣm ſpẽs politice.li.S.le.iꝛ.p totũ
Aicitia ſaluat᷑ ppoꝛtionabile.i. in tri
buẽdo ⁊ retribuẽdo.li.q.le.i.
Amicitia quõ coꝛrũpit᷑ ibidem.

Amicitie pterite qᷓ;uis fracte oʒ habẽ

memoꝛiã,. li.9.le.ʒ.
Aicitia ñ ẽ beninolẽtia ſʒ icludit ip̃am
li. 9. le. . icitia vitatis pᷣferen
da eſt amicitie hoĩs.li.i.le. ..q.i.
Aicitia cognata ⁊ etharica bᷣ ẽ nutri/
tiua quõ ſe hñt.li.S.le.i2.iʒ.
icitia cognata tria cõcernit ibidem.
Aicitia ↄiugał ꝗd ſit a de eꝰ ↄduiõi/
bus. li. S. le. iy3. ¶ Amicitia fraterna
gd ſit ⁊ de cõditiõibꝰ eius ibidem.
Aicitia pĩna ⁊ filialis.S. differẽtias
bʒ ibidẽ?. (icitia politica nõ eſt
ſimpłr amicitia.li.9.le.7.
Zlicitia peregrina ꝗd ſit ⁊ ꝙ ad ipam

reducit᷑ a micitia ppter vtile.li.S. le.4
Aicitia bonoꝝ bonũ vᷣtuſ᷑ appetẽtium
æ ſᷣm virtutẽ ſiłiũ ipᷣa ſola ſimpłr eſt p
fecta. Itẽ ꝙ talis eſt diuturna ⁊ mãſi/
ua ⁊ amãtib ſimpłr bona. Itẽ ꝙ ẽ in
tegerrima ⁊ ibi nota oẽs cõditiões a⸗/
micitię vere.li.S.le.ꝓ. Itẽ ꝙ ipᷣa ẽ ma
xime delectabilis.le. 7.
Amicitia stuoſa ñ hbʒ accuſatiões nec
pugnas.li. 3.le. . 4. ¶ Amicitia bo⸗/
noꝝ includit idẽptitatẽ.li.q.le.2.q.
Amicitia tuoſa diſſoluit᷑ ſi alter mal
efficiat᷑.li.9.le. ʒ. H
Aicitia ppter vule quõ hʒ ſiłuudineʒ
cũ amicitia virtuoſa.li. S. le. 6. Itẽ ꝙ il
la hʒ delectatõeʒ. vt ca hec vt ſequela
circa ibidẽ. ¶ Aicitie ꝓpter vtile ⁊ de
lectabile dicũt᷑ amicitie ꝓpter ſiłitudi
nẽ qᷓ; hñt cũ amicitia vera ibidem.
Aicitie ꝓpter vtile ⁊ delectabile ſunt

aicitie m accidẽs.li. S. le. 4. Itẽ ꝙ ta

les amicitie ſũt facile ſea olubiles ibideʒz
Elicitia ꝓpter vrile eſt facile ſolubilis

a ꝙ eſt maxie in ſeibus circa ibidem.
Alicitia ꝓpter vtile ſola hʒ accuſanões
T vitupatiões.li.S.le.iꝗ.
Aicitia vtilis duplex moꝛalis ⁊ legał

ibidẽ. ¶ Amicitia ꝓpter vtile vel

delectabile diſſolui dʒ ceſſte vtili vel

delectabili.li.q.le.ʒ.

Aicitia delectabił pfertvtili qꝛ eſt ma

gis liberalis. li.S. le. 7. ¶ Alcitia de⸗/

lectabit? põt ineſſe biis. viił ãt nõ ibi/

dem. ¶ Aicitia ꝓpter delectabile eſt

marxie iuuenũ. li. S. le. 4. Itẽ ë talis ẽ
ſolubilis ⁊ eſt multũ interpolata ? ꝙ

multũ bʒ de conuictu ibidem.

Alicitia ppter delectapile nõ hʒ accu/

ſatiões.li.S.le.iꝗ. ¶ Amicꝰ modera
tus ꝗd ſu.li.A.le.⁊i.in expo.

Aicoꝛũ pñtia aleuiat aĩici doloꝛẽ ⁊ de

cã.li.9.le.iʒ. ¶ Amicꝰ vtrũ velit aĩco

ſuo ſp maxima bõa puta ꝙ ſint dij. li.
0 Aiei

aĩco in pꝛauis nec li

cẽtiã cõcedere nec auxiliuʒ miniſtrare

li.9. le. .¶ Aici ſuũt placeteſ in eiſdẽ

æ cõgaudẽteſ de eiſdẽ.li.q.le.ʒ.

Amicꝰ gĩa ſui pijciet honoꝛes ⁊ pecu
a 5

nias 1. 9. le. 9. G Amicos multos ha
bere nõ expedit etiã in quacũq; ami⸗
citia. li.9. le.iʒ.p totum.
Amicos hĩe iĩ iſoꝛtunijs ẽ magis ne⸗
ceſſariũ qᷓ; ĩ bõis foꝛtunijs.li..le.iʒ.
Ntẽ ꝙi bonis fortunijs ẽ magis bonũ
pꝛo felicitãda vita ibidem.
Aicoꝛũ pñtia ẽ vłr delectabił Li bo⸗
nis q; in malis ibidem.
Aici ſũt vocãdi ⁊ viſitãdi ⁊ circa boe
dat. 6. documenta ibidem.
Aicũ dei dici dupłr ptigit.li. S.le. S.
Aico ſubueniẽdũ ẽ magiſ ꝑp bonũ vᷣtu
tis qᷓ; voy ydẽtitaté generis. li. 9. le. 2.
q.4. ¶ Aicabilia. 3. ſ. bñficiẽtiã ſoci
alẽ cõuictũ ⁊ cõcoꝛdiã.li 9.le.ꝗ4.
Amoꝛ ad ſeipſũ aſſimlat ſupabũdan
tie.li.x.le.x. (Zians vtuoſa põt ſe e
bẽre. S. mõis.li.2.le.2.q.i.,.
Aia nõ fert᷑ pꝛaue ex ipotẽtia ſiue ſua
ſiue volũtatiſ nec ĩuolũtarie ſʒ ex ĩpotẽ
tia electiõis bone.li.ʒ.le.x.q.2.
Aie ptes due vna rationẽ hñs alia eſt
gꝗd indiuiſibile.li. 6. le. 2. in expo.
Alie ptes. 4. li. 6. le.xi. in expo.

Aia in ipᷣa ſũt im tria.ſ.potẽtia paſſio

nes ⁊ hitus.li.2. le.4.in expo.
Alie irrõnalł duplex ps. li. i. k.ri.ſ ex.
Animꝰ delectat᷑ in tribꝰ generibꝰ dele
ctabilii. li. 4. le. .. in expo.

Alialia alia ab hoĩe büana cogninõez

⁊ extimatiõem habẽt e in ſiłitudinẽ
noſtre cognitiõis pꝛactice nõ ſpecula
tiue. li.x. le. xi. in xxpo.
Atẽ ꝙ ipᷣa nõ pticipãt ſelicitatẽ: qꝛ ca⸗
rent ſpeculatiõe ibidem.
Appetit* rei delectabilis eſt inſaciabi
lis. li.4.le.⁊.in expo. ¶ Appetn oiſ

ſiue aihiis ſiue rõnalis tendit in bonũ
li.i.le.i.q. i. ¶ Appetit itellectiu 62
ꝓ ſe rõnalis duꝑlici de c ⁊ quõ nõ. li
pperii natural æ ap
uuaſmnalis põt nãliter ſiſti li.2. le.i.q.
i. ¶ Appenitꝰ ſenſitiuꝰ nãliter incli/
natus ad coꝛpalem delectanõem non

i.le. xi. q. 3.

põt aſſuefieri ad oppoſuũ ibidem.
Apperit ſenſitiuꝰ aliqd cõe bʒ cũ in.
tellectino.li.2. le.2. in expo.

Appetitus expectat bonum vel malu

diuerſimode 1 diuerſimode immuta/
tur in recipiendo ipſa.li. 4. le.i.in ex.
Appenitus hoĩs pꝛincipalis eſt medi
us inter duas contrarias ſuggeſtiones
li.s.le.i2.in expo.
Appetitus finis opoꝛtet ꝙ ſit reſt pectꝰ

ad hoc ꝙ electio ſit ſtudioſa.li.6. le. 3.

expo.
Abdetſtus concupiſcibilis reſpicit tri
pliciter obiectum de lectabile li. 7. le.
6. in expo.
Appetitus intellectiuꝰ cõpatur ad rõ
nem vt exaudiens eam. ſenſitiuꝰ vero

vt obediẽs li.q.le.4.
Appetitꝰ venereorum non eſti in aĩali
bus pꝛopter ſe ſed propter altex. kri

le. 3. q. 3.
Item ꝙ eadem inclinatione tendit in
vnum bonũ ⁊ fugit oppoſitũ.li.2. le.i.

Appetitiua viꝛtus que dicitur moꝛalii

nõ poteſt eſſe ſine pꝛudentia. li.6. le.

xi.in expo.
Appeti pꝛopter alterum conuenit du
pliciter ⁊ non appeti pꝛopter alte rnʒ
ᷣm materiam contingit ex duplici cã.
li.i.le.õ.q.⁊.
Appetitur ſepe ꝙ caret oſtendit röne
boni appetibilis.li. ꝭʒ. le..q.3.
Appetibilium. 3. genera. li.l. le 1. in
expo.⁊ li.4.le.ꝗ.q.ũs.
Appetibilia tipliciter mouent. l. l
F. in expo.
Appꝛehenſio rei delectabiliſ quõ mo

uet appetitum ſenſitiuum.li.7. le.ꝗ.

Ariſtocretia que ẽ ſpecies politice ꝗd
ſit. li.S.le.xi.

Ars tripliciter ſũ umituꝛ. li. 6. le. 5§. i. q.
Artes quid requirunt in ſuis opera⸗
tionibus. li.i. le.i.in expo.

Ars omnis ⁊ doctrina aliquod bonũ
finale appetit.li.i.le.i.in expo.

Artiuma doctrinarũ plurium füt plu
ra bona finalia modo diſſimilia ibidẽ
Item ꝙ ſunt inequales⁊ diuerſi. vide
conditiones alias ibidem.

Ars eſt habitus cum ratiõe factiuꝰ ¶
ꝙ in arte ſunt ⁊æ habitus.ſ. qui eſt ars
⁊ ⁊c actus qui ſunt due conſideratiões

li. 6. le. . in expo. ? ꝙ ſunt tres diffe

„

4

rẽtie rei artificialis ex parte materie
bidem
Ars ⁊ foꝛtuna ſunt circa eandem ma
teriam. li.6.le.. in expo.
Ars ſcientifica non eſt hitus cuʒ rõne
facnuus ibidem in. q. ⁊ ꝙ talis eſt in

pte aie que dicitur ſcientificũ ibidem.

Ars mechanica in. 7. diuiditur 1 de
earum ſufficiẽtia ibliem.

Ars nõ ẽ pꝛudẽtia ſed ab ea. xij.
dintijs. ll. 6. le. 6. q.2. G rni opꝰnul

lũ ẽ delectatio.li.ꝛ.le.iꝗ.

Artiũ ec ee n i gbeſiſtit
Ar

li.i.le.i.i ex. tib“ ſciẽtijs æ do
cirinis naturalis ẽ oꝛdo pcedẽdi ĩ eis
li. 6. lec. ĩ ex. ¶ Artes manufaciie
ſunt mechanice in ꝓlogo. q.3.

Artifex oĩis fit ꝑ experiẽtiã v doctrinã

li. x. le.iz. ¶ Aſſuefaciõ bõa ẽ neceſ

ſaria ad fieri Tn bonos ⁊ felices.
li. x. le. i2; ¶ Attributũ itellectui attri
buit᷑ vel rõne virium vel actuũ vł obie

ctoꝛũ ⁊ ſũt.ið.li.i.le.xi.q.i.

Auaritia nõ ſẽp nec eminerlalr cõcoj/

tat᷑ illiberalitatẽ.li.ꝗ.le.x.q.s.
Auaritia cõcoĩtat üllberalna⸗ in nõͤ
dãdo ⁊ ĩ accipiẽdo.
Auarus in ius cũ gd ſit. li. . le. 2. . ex.
unt⸗ uuſꝑꝰ ⁊ ĩequaęł ſe hñt ſicut ſupꝑi
⁊ ĩferiꝰibidẽ. ¶ Audãacia quõ op

ponit foꝛtitudini.li.ꝗ.le.ꝗ.qA.

Audaciũ 7 timoꝛ? moderat᷑ foꝛtitudo

lem no pot iuuenis nec dĩt vtruʒ ſit iu

uems m etatẽ ył ̃m moꝛez. li.i. le.2.

in expo. MKKuditoꝛẽ ſcie moꝛał oʒ
aſſuefieri bõis cõſuetudibꝰ. li.i.le. 3. in

expo. ¶ Auſible gd ſit. li. 4. le. 4. q. 2

nauſi ↄditõeſ quatuoz. l. 4. le

declarat᷑.li.i.le.õ.q.i.

HBeatitudinũ dĩntie quatuoꝛ. li. . le.9

ĩ expo.¶ Bellic ĩ tribꝰexpꝑtis..pᷣemi

nẽtiaſ hẽt ĩ expo.ſuꝑ ĩexptiſ.li.ꝗ.le.⸗

Hñfcõꝛes ſũt in quadruplici genere.
li. 5. le. 2. q. i. nkröꝛes magis

baf. 3 li. 7. le.i.ĩ expo. 6

¶ Audire ſciẽtniã moꝛa

4. expo. (Wanauſuſ deterior
puifico lbidem. q.3.
PBanauſꝰ ẽ ĩiſanabilioꝛ puifico ibideʒz .—
HSeatitudis veſcriptio q; dat boecius

amat bñ ficiatoſ qᷓ; ecõuerſo ꝑpꝑ.6. cãs
li.9. le. S. ¶ Bñſactoꝛ bʒ bonũ ĩ bñfi
ciato ⁊ quõ quare ibidem.

HBeniuolẽtia ñ readamãtiũ ñ ẽ aĩcitia

li. S. le. y ¶ Beniuolẽtia ẽ appetitꝰbñ

eſſẽdi ⁊ bene viuẽdi.li.q.le. ·.

Neniuolẽtia ẽ pꝛicipiũ aĩcitie ñ tñ aĩ
cille vtilis vł delectabił.li.9. le. 6.
Beniuoli vołt ſolũ bõa ꝗbꝰ ſt᷑ beniuo
li ſʒ ꝓ ipſis nihil opabũt᷑.li.9.le.õ.
Beſtialitati opponit᷑ heroyca virtꝰ p/
HBeſtialitas
⁊æ beroyca quõ opponũt᷑ ibidem.
Beſtialitas accidit aliquibꝰ ex leſiõe
nature alijs ex cõſuetudine.li.7.le.h.
⁊æ. li.7.le. S.⁊ ibidẽ qð cõcupie beſtia
les dicunt᷑ nõ humane.
Beſtialis diſpoſitio põt ſũ umi K mõis
li. 7. le. 6.
Beſtialitas ẽ minꝰ malũ imputabile
qð humana malitia ibidem le. S.
Peſlialltas ẽ malũ magis terribile qᷓ;
humana malitia ibidem.
Beſtiales delectatiõeſ nõ 5 ſunt delecta
tiões ſimpliciter.li.x.le.2.
Homolochi materia que ẽ ludus li.4
le. 23. in expo.
HBomolochus põt tripłr peccaĩr ibidẽ
Homolochi cõditiones tres ibidem.
Pona aie ſemp ſũt ĩi ſalutẽ ⁊ nunquã
detrimentũ.li.i.le.2.in expo.
Hona felicitantia hõinez hẽnt.x.cõdi
tiões.li.i.le.ꝭ.q.2.
Hona tripliciter diuidunt. li.i. le. 7.

in expoſuione.

PBõa fortũe ꝗ ea hzʒ ſine virtute moꝛa
li nec recte nec iuſte ſe ipᷣm digniſicat.

li. 4. le. iõ. in expo.

Bona alicuiuſ confiteri dupliciter cõö⸗-

Pona quedaʒ unt per ſe bona qð nul
lum incrementum poteſt facere mate/
ria. quedã vero quoꝛum eſſe poteſt ni
mium incrementum. li.7. le.iõ.
Hona magna ⁊ multa vtam faciunt
beatioꝛem.li.i.le.q.in expo.b
PBõitas hoĩis kpler ßʒ hitũ. li. 6. le. i?.
in.q.
Bonitas firmata triplex.lii.le. 4. in

7

expo. ( Böi tas opis virtuoſi Ginir

in cõfoꝛmitate.li.2. le. ̃.q.3.

HBõitas moꝝ plura exigit. li. 7. le.i.in

expo. ¶ Hõitas moꝝ exigit obſeruã/
tiam triplicis legis nãlis ibidem.
HBõitas hoiĩs virtuoſi in quo cõſiſtit. li

2.le. 3. in. q. ¶ Honi cõis ⁊ ꝓpꝛijgri⸗

plex eanaltas, li.i.le.i.in expo.

Hõi boies ⁊ ſtudioſi parũ curãt ð pꝛi

cipibus ſecularibus.li.S.le..

Honoꝛũ ppꝛioꝛũ expientia haberi nõ

põt ſũ exꝑientia bõi cõis.li.h.le..in
expo. n genera tria. li. i. le.
3.q.2. ¶ Bonoꝛũ exterioꝛũ cõdinões
x. li.i. le. 3. q. 2.
Bonũ hũanũ ⁊ optimũ eſt finis cõſi
derãtis in ſcia moꝛa li.li.i.le.i.
HPonũ inhereg hoiĩ nõ põt eẽ finis eiꝰ

ibidẽ.q. 2. ¶ Honũ ſiue ens ꝑ pricipa

nõem quid ſit. li.i. le. 4. q. 2.
Honũ dupłr ſũmi põt ibidem.q.ʒ.
HBonũ per eẽntiam generaliter felici /⸗
tat oĩa ⁊ ſpàliter rõnalẽ creaturã ibi
dem.q. 4. ¶ Bonũ ⁊ malü ex genere
bonũ ⁊ malũ ex circũſtãtia quõ dĩnt
li. 3. le. 2. q. 3.

Bonũ quõ eſt volũtabile ⁊ inequale

li. 3.le.⁊.in expo.
HBonũ ⁊ malũ reſtrĩgũtur a pvᷣo ad lu
crũ ⁊ dãnũ aliq.li.s.le.h.q.eꝛ2R.

Honũ ſimpłr ⁊ delectabile ſi ſunpkr ẽ 6

amabile ſimpłr ⁊ bonũ vnicuiq; ⁊ de/
leena eſt amabile vnicuiq;.li. S.

le. ʒ. ¶ Bonuz per ſe apud antiquos

tripliciter dicebat᷑.li.x.le.2.

PBonũ appetibile ꝓpter ſe ⁊ nõ appe

tibile ꝓpter alterũ ex carẽtia ⁊ ipoſſi

bilitate maioꝛis boni eſt melins quo-
cũq; bono ꝓpter alterũ appenbile. hi.

1. le. 6. q. 2. ¶ Bonũ nõ appetibile p

pter alterũ ex carẽtia interioꝛũ aptitu

dims qᷓ;tũcũq; ſit ꝓpt ſe appenbile nõ
eſt melius quocũq; hono ꝓPpter alterũ
appetibile ibidẽ. Con 5 abſtinet
a turpibꝰ ꝓpter verecũdiã.li.. le. 24.
q. i. ¶ Bon⸗ nullꝰ eſt quu nõ gaudet
opibus bõis
li.x. le.i.

nꝰ hõ nõ eſt cuo traſ

6 triſtat malis opibꝰ

mutabilis.li.⁊.le.iõ

PBõis oibus hũanis põt cõtingẽ caſus

ptinẽs ad epycheyã. li.6. le.x. in ex.

Bonos ⁊ malos ſieri eſt in ptate nĩa
li.ʒ. le. S.in expo.
. Haym- 4 ſit. li 4 le. is. erpo.

L.is.in ex. ¶ Itẽ quõ ꝓcurãt apparé

tiã ⁊ ſũt pᷣſũptuoſi ibidem.

Chaym' excedit hũilẽ ⁊ magnanimũ

in appetitu hõꝝ.li.4. le.i.q.s.
Chaym puſillanimis æ magnanimꝰ

in quo cõueniũt ⁊ differũt ibideʒ .q.x.

Carminũ genera.. li.i.le..in expo

Laritas oĩa bõa opat᷑ ⁊ quõpbat. li. 5

le. 2. q. 2. ¶aſtrimargia nñ dicat. li.
4. le. 6. in expo.
Certitudo obiecti ſcie in duobꝰ cõſ init
li.i.le.2.q.i.
Certitudinis ſcie gradꝰ quõ acci pitur
ibidẽ.¶ Eircũſtãtia gd ſit ⁊ quot ſint
li.ʒ. le.2. q. 3.
Ches ſm diuerſas ciuitates oꝛdinati
diuerſas dignitates honoꝛũt.li.. le.6
in ex. Munin iũ cãrũ genera delibe⸗
ratiuũ demõſtratiuuʒ iudiciale.li.i.le.

8.q.i. ¶ Cognino oĩs ⁊ elecnio bo

nũ aliqð appetere vident.li.i.le.ʒ.in
expo.Colerici ⁊ melãconici maxie ſüt
incõtinẽtes. li.7. le. .
Comedia eſt carmẽ villanũ deſcribent
geſta pſonaruʒ leuiũ.li. 4. le. 23.

Comedia vnde dicat᷑. li. 4.le. i . in er

⁊ li.i.le. .in expo.

CQLoicatio ẽ hoĩbꝰneceſſaria ſcʒ ſermo/

nũ ⁊ rerũ.li.ꝗ.le.2ꝛi.q.i.
Kõicatiõi tali eſt aliqu a virtꝰ neceſſa⸗
ria ⁊ bõa ibidem.

CKoicatiõis taliſ diſcoꝛdia ẽ coꝛruptia

⁊ placiditas infectiua ibidem.

Cõicatiõis talis mediꝰ hitus eſt ſal/

uatiuꝰ ⁊ rectificatiuꝰ ibidem.

Coicatiões oẽs ſunt ptes politice. li.

8. le. x.

oõmutatiões inuolutarie que ſũt fur

tum mechia.vide li..le..in expo.
Cõmut atiuũ iuſtũ hʒ ſpẽʒ aliã a diſtbu
tiuo iuſto.li.s.le..in ex.⁊ ꝙ hñt ſoꝛ⸗/

-

mã ⁊ materiã differentem.

Conari ad imoꝛtale duplłr contingit.
li.x.leg9.

Concoꝛdia eſt vnitaſ volũtatũ in elige

do dolendo ⁊ gaudendo.li.9. le. 4.
Cõcoꝛdia nõ eſt omodoxia.li.9.le..
Cõcoꝛdia eſt maxime iĩter viros vᷣtuo/
ſos ibidem.
Itẽ ꝙ nõ eſt inter pꝛauos ibideʒ ⁊ de
quibus eſt ⁊ de quibus non ibidem.
Concupiĩa carnis que eſt in hoĩe que
ſunt gradꝰ ⁊ modi eius.li.ʒ.le.x.q.ꝭ.
Concupiĩa in hoibus ſᷣm magis ⁊ mi/
nus.4.diuerſificat᷑ ibideʒ.
Cõcupĩia niła nãł qᷓ; bʒ itẽſa pꝑ natĩta
tẽ vel etatẽ hoĩeʒ necceſſitat ad eẽ ma
lũ vł virtuoſuzʒ inuoluntarie ibidẽ.
Cõcupiaꝝ diuiſio ⁊ ꝙ alie ſunt nãles
⁊ alie non. h.A.le.6.in expo.
Concupia quõ facit ſuum ſimile ⁊ p/
hibet alũ a tute inchoatũ.li.7.le. 4

Concupia turpioꝛ eſt q; ira. li. 7. le. 7.

Cõcupia ñ ſequit᷑ naturam:ira autem
aliqualiter ibidem.
Eérnple ⁊ ira quõ ligat᷑ fantaſia.li.ꝛ
e. 4.
Cölapias inãliũ delectabilinʒ ſupare
nõ eſt ſimpłr cõtinẽtia ⁊ ſupari nõ in
cõtinẽtia niſi ſᷣm ſiłitudinẽ.li.7.le..
Ex cõcupiĩa vel ira facta.vtꝝ ſint volũ
taria vel inolũtaria. li.3.le. 3. in expo.
Cõfiteri bona alicuiꝰ dupłr contingit
l.i.le.x.q.i.
Cõpatio ſiłitudis pᷣt fieri tripliciter.li
i. le. 4. q. .).

Cõtinẽs ⁊ incõtinẽs aliquo mõ cõue/

niunt ⁊ aliquo mõ ovfĩ̃nt li.i.le. xi. ĩ ex

Coõtinẽs ⁊ incõtinẽs quõ opponantur

li. 7. le. q.
Cõtinẽs ⁊ pmũãſiu in rõne ſũt ideʒ ſi

cut ea que ſignificãt p diffinitiõöem ⁊
nomẽ diffiniti. li.7.le.2.ĩ ex.⁊ ibi plu

ra de hac materia.
Cõtinẽs pugnat ⁊ vicit.li.⁊.le.s.

Cõtinẽs qui imanet ve rõi ⁊ recte ele

Cõtinens ⁊ incontinens quõ differãt

⁊ in quo.li.7.le. 4.

Cõtinẽtia nõ ẽ virtꝰ.li.ꝗ.le.24. in ex.

„ S 7 „

Cõtinẽtia ⁊ ĩcõtinẽtia quõ opponant᷑

li. 7. le. i.
Cõtinẽtia ⁊ mollicies quõ ſũt de nu⸗/
mero laudabiliũ ⁊ vitupabiliũ li. 7.le
2. in expo. ,ð
Cõtinẽtia ⁊ tꝑantia cõueniũt in noie
⁊ ope ⁊ quõ hñt diſſiłitudinẽ.li..le.
2. ¶ Etinẽtia ⁊ incõtinentia ſũt cir
carem difficilem. li. 7. le.iz.
Cõpᷣſitũ ⁊ ſimplex duobus mõis ac/
cipiunt᷑.li.7. le. tö.
Cõiugiũ quid ſit.lt.S.le.izʒ.
Cõſilij obʒ qð ẽ ⁊ qd ñ̃.li.z.le..ĩ ex.
Conſilij modus quid ſit ibidẽ ⁊ ꝗd ſit
eius natura.le. 6. in expo.

Coſilij ſtatum oñdit ibiem.
Conſilij dirrectio ⁊ de effectu ei ibide

Eoõſiliuzʒ nõ eſſe de oĩbꝰ oñdit p.i⸗2. cõ
cluſiõeſ. li.ꝭ.le.6õ.q.i.
Conſilium eſt actꝰintelleciꝰ ibidẽ.q.2
Cõſiliũ eſt queſtio reſolutoꝛia ⁊ ꝙ ĩ eo
duo ſupponũt᷑ ibidẽ. q.
Itẽ ꝙ in eo ſũt.x. pũcia cõſiðrãda ibið
Cõſilij finis ⁊ ꝙ in conſilio eſt vtilitas
honeſtas ⁊ quõ.q.4.
Cõſiliũ vel opus non ſunt niſi de futu/
ro contingenti.li.õ.le.ʒ.expo.
Conſiliat᷑ nullꝰ de ĩpoſſibilibꝰ aliter ſe
habere.li.6.le.6.in expo.
Cõſiliari bñ.A.regrit.li.õ.le.x.q.i.
Cõtẽnere pᷣce pta faciũt duo.ſ.ptãs ⁊
nobilitas reſidendi. li.x.le.i?-
Cõtrapaſſum in cõicatiõe bonoꝝ ẽ in
iuſtum pbat.li.s.le..in expo.
Cõtrapaſſi modos oñdit ibideʒ.
Cõtrarietas pſõaꝝ ſpſᷣ diuer generi⸗
bꝰcõtẽtaꝝ pñt hĩe eũdẽ modũ opponẽ
di vel aliũ ⁊ aliũ.li.6.le.2. ĩ.q.
Coõtrarietatũ diuerſitaſ eũdẽ modũ op
põms hñtiũ exigit płitatẽ ᷣm numerũ
ibidem.
Cõtrariũ coꝛrũpit᷑ ex actione cõtrarij
dupliciter.li.2. le.i. q..z.
Cõtrariũ maioꝛiſ boni vłr ẽ pei qᷓ; vri
um minus boni.li.2. le. 8. q. 3.
Coꝛpalia bona.4.cõdiuones hñt que
repugnãt felicitati li.i. le. ʒ. qJ. .
Coꝛpꝰ nõ delectat᷑ nec in coꝛꝑe ẽ dele
Cõſuetudo bona pficit hoĩeʒ in eſſe fe
licitatis.li.x.le.iꝛ. —11ð’JèRW

Coõſuetudo bona habet neceſſitatẽ le/
gis de bona iuuenũ educanõe ibidem
Cõuiuere eſt delectabiliſſimum inter
aicos pꝓbat. li.9. le.i4.
Eura cõis optima eſi fieri in ciuitati/
bus ad felicitatẽ bñdam. li.x. le.i2.
Cura cõi deficiẽte ĩ cimtatibꝰ depet fie
ri cura per pr̃eſfami ibidem. 2
Are alteri bona ſua videt᷑ inclu
dere.ʒ. li. 4.le.x. in expo.
Sare quibus non opoꝛtet minꝰ malũ
eſt q; non dare quib opoꝛtet.q.4.
Deficiens a delectabilibꝰ ſᷣm guſtũ ⁊
tactũ vocat᷑ inſenſibilis.li.7.le..
Belicie ⁊ mollicies quõ cõueniunt t
quõ differũt ibidem.

Delectatio coꝛpalis ⁊ aĩalis gꝗd ſit.li.

A. le. 5. in expo.
Delectatio eſt. ʒ?paſſio appetituſ con
cupiſcibilis.li.i.le..q.2.
Delectatio ⁊ triſtitia ſunt regule oĩs
opatiõis hũane.li.2.le.2.expo.
Selectatio duplex.ſ.aĩalis ⁊ coꝛpalis
li. 4. le. . in expo.
SBelectatio ꝗd ſit ⁊ de eins cõditiõibꝰ
li. 7. le.iꝗ..
Delectatio eſt illud ꝙ in felicitate eſt
pꝛincipaliter bonum ibidem.
HGelectatio que cãtur ab vnoquoq; ha
bitu nõ pꝛauat iĩpedim̃tũ illi: ſʒ firmat
⁊ melioꝛẽ facit opatiõem.li. .le.iꝗ.
Selectatio aliqua ẽ bonum optimum
li. 7. le. i⸗ “
De lectatiõem appetẽtes ñ oẽs eãdẽ
appetũt:qꝛ non eſt oim eadem natiui
tas:nec idem hĩtus optimus ibidem
Delectatio maxime videtur coappꝛo
pinquari generi humano. li.x. le.i.
Delectatio ⁊ triſtitia pꝑtẽdũt ⁊ exten./
dũt vices ſuas pꝑ totã hoĩs vitã.li.x.le.
.i.⁊ ꝙ hñt magnã potẽtiã ad coꝛãdã
⁊ inquinãdã virtutẽ ⁊ felicẽ vitã ibidẽ
Delectatio eſt bonum ꝑ ſe ſ̃m opinio
nem eudoxi.li.x. le.?. .
Delectatio babet modũ getis ⁊ finis
qꝛ eſt magiſ in gete qᷓ; i motu.li.x.le.
Delectatio non oĩs eſt bona ⁊ eligibi
lis.li.x.le. . J
Delectatio nõ vłr ẽ ꝑ ſe bonũ ibidem

ꝙ non eſt generatio ibidẽZ.

Belectatio nõ eſt mot ibidem. le. .

Delectatio pficit opatiõeʒ ⁊ ꝙ. 4. ſüt

mõi pficiẽdi opatiõem.li.x.le.s.
Itẽ ꝙ pficit eã per modũ finis ibideʒ
Delectatõ hũana nõ p̃t ſꝑ eẽ ↄtinẽtia
li.x.le.6.
Delectatio eſt nãliter ab oĩibus appe
tẽda.li.x.le.ũ.
Delectatio pꝛopꝛia eſt cuilibet aĩali
quõ debeat intelligi ibidem.
Delectatiões diuidũt᷑ in aiales ⁊ coꝛ
poꝛales.li.ꝗ.le.ꝭs.in expo.
Delectatiões coꝛpales tm̃ poſſent au
geri ꝙ nõ eẽnt nãles.li.⁊. le.8S.
SDelectatiões guſtꝰ ⁊ tactꝰ ſũt neceſſa
rie vſq; ad aliquem gradũ.li.7. le..

Delectatiões coꝛpales aſſũpſerũt ſibi

hẽditatẽ huiꝰ noĩs ðlectatõ.li.⁊.le. i⸗
HBelectatiões coꝛpales ſũt bõe vt ſunt
boi ncẽarie ⁊ ꝙ ſũt bone vſq; ad ali⸗
quem gradũ.li..le.i.
Delectatões coꝛpaleſ pp qd vidẽt᷑ eẽ
eligibiles cum nõ ſint ibidẽꝗ.
Itẽ ꝙ appetuntur vt medicine contra
triſtitias ibidem.
Itẽ ꝙ ſũt medicĩe ↄ quatuoꝛ ifirmita
tũ genera ibideem.
Delectatiões que ſũt ſine triſtitia non
hñt ſupabũdantiã.li.7.le.ib.
Helectatiões ꝓbꝛioſe ⁊ beſtiales nõ
ſũt delectatiões ſimpkłr.li.x.le. A.
Selectatiões que cant᷑ a turpibꝰ ⁊ il
le que cãnt᷑ a bõis ſũt ſpẽ diuiſe ibideʒ

Delectatiõeſ alique dicũt᷑ aliene qꝛ fa

ciũt opꝰꝓximũ effectiuũ triſtitie ⁊ qᷣ ſit
ille oſtẽdit. li.x. le. 6.
Delectatiões abiuicẽ drunt bonitate.
pꝛauitate ibidem.

Delectatiões ſᷣm guſtũ ⁊ tactũ eligẽs
pp ipᷣaſ tãqᷓ; pꝑ fies ẽ ĩtpatꝰ.li.⁊.le.q

Delectãt᷑ hoĩes ĩ rebꝰ oppoſii ⁊ qua
re.li.i.le.⁊.in expo.

Delectabiliũ.3ꝭ.genera.li.ꝗ.le.s.ĩ ex
⁊ li.i.le.⁊.q.2 .

Selectabiliũ coꝛporałr.ʒ.ſunt gene-

ra.li.A.le.7.q.2.
Selectabiliũ a ppᷣhenſiões quot ſint.

Selectabiliũ quedam ſunt neceſſaria
quedã non.li.7.le.ꝭ.
Selectabiliũ ⁊ delectationũ ⁊ concu
piſcẽtiaꝝ.ꝭ. genera.li.7. le. ̃.
Selectabiliũ quedã ſũt ꝑ naturã dele
ctabilia quedã non nãtr. ibidem.
Hełctabilia ñ nãłr ſũt ĩ t᷑plici dr̃a ibið
Itẽ ꝙ talia non ſunt delectabilia niſi
ex aliquo erroꝛe ibidem.

Helectãtiũ.ʒ.ſũt genẽa.li.i.le..q.2

Sekłctãdi ĩ obo ꝛõ ⁊ cã.li.ꝗ.le.s.ĩ ex.
Hemocratia que ẽ oppoſita teocretie
oñdit eoꝝ cõueniẽtiã ⁊ draʒ . li.S.le.xi
Peꝰ ſolꝰ põt dare boĩ de ſe ipᷣo noticiã
diſtictã ⁊ amoꝛẽ frãcũ. li.i.le.S.qꝭ·
Seo ⁊ angelis eius eſt quedã cura re
rũ hũanarum. li. x. le. xi. .—r
SHe ẽ finis optimi hoĩs.li.i.le.i.q.2.
Seꝰappetit maxie amãi.li.i.le.ꝭ.q.2

delectat. li. 7. le. iõ.
Dij ſüt felices in ſpeculatiõe nõi mo
rali actiõe.li.x.le.xi.
Itẽ ꝙ ſi felices ĩ aligbꝰ opatiõib ibið
Sij nõ ſunt laudabiles ⁊ quare. h.i.
le.x.in expo. ”M
Sica dicit᷑ bꝛeuis carta a dicendo dcã
æ quare.li..le.i.in expo.
Significare ſeipʒ.ꝗ.cõtingit.li. ·.le.
is. in expo.
Bignitas eſt ſolum ad illa bona que
ſunt exterius ibidem.
Ziſco diſcis equiuocũ eſt ad duo.li.õ
Ziſcoꝛdia quadruplex ⁊ de cauſis eiꝰ
li.i. le. 3. in expo. ”ü
Ziſcolus ad oĩa facta ſocioꝝ cõtraria
tur. li.4.le. 2i. in epxpo..
Hiſpõ nãlis rei ꝗd ſit.li.i.le.xi.q.i.
Siſpoſitio pfecti ſubiecti ad optimuzʒ
opus eſt eius virtus.li.6õ.le.ʒ.in expo.
Hiſpoſitio boĩs ſᷣm qᷓ; aſcẽdit ad piici
patiõez diuini ſtatꝰ oppõii diſpõni ᷣm

7

qᷓ; deſcendit ad pticipatiõeʒ beſtialis

ſtatus.li..le.i.in expo.

SZiſpoſitio bona ⁊ bona natiuitas vo

cat᷑ indoles quaſi ſine dolo.li.x.le.i2.
Ziſponit᷑ hõ ad felicitatẽ ꝑ intellectũ
⁊ volũtatem. li.i.le.xi.q.i.

Pe ſemp eadeʒ delectatiõe ſimplici

Hiſtribuẽs dãs pl alteri ⁊ minꝰ ſibi

ſupabundat alteri in gloꝛia ⁊ fama æ

ope virtuoſo.li.S. le.i7. in expo.

Siſtribuẽdi modi duo ſcom foꝛmam

ſm materiã vero.ʒ.mõi.li.s.le.h.q.lſ.

Siuerſitatis hoĩm cauſe.li.i.le.ʒ.ĩ ex.
Siuicie quõ ſũt eligibiles ſʒ ſe ⁊ quõ
ꝓpter alterum. li. 7. le.
Siuiciaꝝ alie nãles alie artificiales.
li.i.le.3.in expo.
Hoctrina ſine cõſuetudine vel cõſue/

tudinibus nõ ſufficit ad faciẽdũ boĩes

felices.li.x.le.i-. r
Soctrina oĩs ⁊ ars aliqð bonuʒ fina
le appetit. li.i.le.i.in expo.

ra bona finalia mõ diſſiłia ibidem.

DSoloꝝ ſiue triſticie.6.ſunt ſpẽs. h. 2.

le. 4. q.i.
Soꝛmitio ⁊ violẽtia turbãt᷑ ⁊ ĩioꝛdi⸗/

nãt oꝛganũ ſic de paſſiõibꝰire ⁊ concu

piſcentie. li. 7. le. . ..

VBucatio iuuenum duo requirit.

Nli,2. le. 2. in expo.

Eyrõis cõditiões.li.4. le.22. ĩ expo.
Electio includit explicite appetitum

us finis. li. S. le..
Elecnõis ſubiectuʒ cõditiões.ð.li.ꝭ.

ei ẽ ad finẽ ⁊ iplicite appetituʒ ipſi

Electio maxiĩe pꝑtinet ad ſciäm moꝛa

lem. li. 3. le. . in exp.
Electio ꝗd ſit ⁊ ꝗd nõ oſtẽdit ibidẽ-
Electõis obʒ ⁊ ꝙ. 3.ſũt ð rõne er ibið
Electio nõ videt᷑ i appetitu ſẽſitiuo cõ
cupiſcibili vel iraſcibili.q..-.·
Electio quõ ðꝛ eſſe ppꝛius effectus v
tutis ⁊ quõ nõ.li.ʒ.le.ꝗ.q..
Elcõ ſi fuerit ſtudioſa oʒ neceſſario ꝙ
ratio conſilij ſit vera.li.6.le.ꝭ:expo.
Electio nõ ẽ nec eſſe põt ſine ĩtellectu
ſimplicia appꝛehẽdẽte nec ſine mẽie

ↄponẽte.⁊ diuidẽte ⁊ rõcinãte ⁊ ſine

habitu ⁊ diſpoſitiõe moꝛali ibidẽ.

Electio triplicit fũmit. li. 6. le. 3.q. 2.
Electio pꝛicipalioꝛ ẽ ĩ moꝛali virtute

qᷓ; quecũq; alia eius actio.li.x.le.x.

Eligere amare ⁊ amare ſũt duo actuſ

SZoctrinaꝝ ⁊ artium pluriũ ſunt: plu

Eligibile pr ſe pr alten li. 7 le. 5.
Eligibił obi ↄditiões..li.ʒ.le..q.i
Eligẽs delectatiões que ſũt ſᷣm guſtũ
⁊ tactũ ꝓpter ipᷣas tãqᷓ; ꝓpter fines ⁊
ꝓpter nihil aliud ſuꝑpueniẽs ẽ ĩtpat
li. 7. le..⁊ deficiens ab i. ipis vocatur
inſenſibilis.
Ens ſiue bonũ per eẽntiã qd ſtt ⁊ qd
ſit ens vel bonũ per ꝑticipatiõem li. i.
le.i.q.4.
Ens vel bonũ ꝑ eẽntiã qualuter ſit enſ
ydeale ibidem.
Ens aliqð vel bonũ per eẽntiã ẽ finiſ
vltimus ibidem.
Itẽ ꝙꝙ tale eſt vnicuʒ ⁊ nõ plura ibidẽ
Itẽ ꝙ illud eſt foꝛmaliter vel virtuali/
ter oẽ ens ⁊ omne bonũ ibidẽ.
Epychaya coꝛrigit cõem ſnĩam legis
li.. le.7. in. ꝗ.
Epychaya ẽ moꝛal vᷣꝰli.s.le.is. g.2.
Epichaya quid ſu ſᷣm ſuã diffininõez
ibidem.
Epycheyeſ iuſtũ 4 . cõpat ad iuſtũ le
gale.li.S.le.ið.in expo. pꝛio qꝛ nõ eſt
ſimpliciter idẽ cum eo.2? ꝙ nõ eſt ge⸗
nẽ alterũ.ʒ: ꝙ eſt laudabiliꝰ eo.ꝗ q;
meluus llo ibidem.
Epycheyeſ dirrigit ius legale. 2? excu

ſat peccatũ ⁊ defectũ legis. ʒ. excu./

ſat leges ⁊ legiſlatoꝛem ibi.
Epycheyes iuſtuʒ quid ſit ibideʒZʒ.
Equalitas quãtitat᷑ ⁊ ꝓpoꝛtio ariſ⸗
metrica ſeruada eſt in ſatiſfaciiõe. li. .
le. S8. in. q.
Egquocatõ..ðꝛ ł ſũ ümit li. i. le. 4. ĩex.
Erroꝛes pluriumi in moꝛali phia.li.

le. 4. q.2.

Eubulia non eſt virtus diſtincta a pꝛu
dentia.li.6.le.x.in.q.
Eubulia ꝗd ſit oñdit ſub. i2. cõditioni
bꝰ ⁊ infert ꝙ ẽ rcitudo cõſilij.li.(⸗ le. x

per totum.

Euphylotimia quõ differata magne
nimitate.li.4.le.iq.q.xi.
Euphylotimia ꝗd ſit.fʒ ſuã deſcriptio
nem. q. i2.
Eutrapelia ꝗd ſit. li.2. le.7. expo.
Eutrapelie mã que ẽ ludus .li. 4. le.
23. in expo:

Eutrapelia ꝗd ſit km pꝛopꝛiã deſcrip

tionem ibidem. q.2.

Eutrape li cõditiões quatuoꝛ ibidez.

Excuſatiões maloꝛũ quas faciũt quia
male ſunt repꝛobat.li.3ʒ. le.edꝰ.
Excuſationẽ ĩtellectꝰ ⁊ appetit anul

lat. le..in expo.

Erpenmẽti duplicit ſůmitur.li.2. le.
i. in expo.
Experiẽtia bonoꝛũ ppꝛioꝛũ non põt

bẽri ſi expiẽtia bõi cõiſ li.6.le..ĩ ex.

Exꝑt ĩ bellicis rebꝰ.s.pᷣminẽtias hẽt
ſuꝑ iexptis.li.ꝗ.le.ʒ.in expo. 8
Expectare ẽ foꝛtiꝰ ⁊ virtuoſi quaʒ ag
gredi.li.4. le.4. q.3.
Expectatio generałr ⁊ vniuerſałr ſũ
pta reſpicit futurũ euẽtũ alicuiꝰaccidẽ
tis bõi vł mali.li.4.le.i.ĩ expo.
Extimatio retributiõis dʒ fieri arbito
recipiẽtis.li.9.le.i.q.i.,.
Exiĩatio ⁊ hitꝰque hñtur ðᷣ pꝛincipijſ
ſciĩe ſũt illa mãliter que dicũtur intelle
ctus.li. 6. le.⁊.in expo.
Extimatoꝛ nõ debet eẽ retributiõis ꝗ

—

retributionẽ ĩtẽdit.li.q.le.i.q.i.

Extrema vicioſa ⁊æ mediũ quodlibet
cuilibʒ opponit᷑.li.2. le.S.iĩ expo.

ctõ duplicii ſümi põt li. 6. le.ʒ
2. le. 7. q. 2.

Nrd oĩs hẽt pro fine aliquod opꝰ vo

Altatiſ ⁊ meni practice. li.6. le. 6.ĩ ex
SJacta ꝓximoꝛũ meliꝰ poſſum ſpecu .

lari quam nĩ̃a. li..le.x.
Salſitas quid ſit li.2., le. 6. q. 7.

Sama nõ oio pdit᷑ quã popli multi fa

mant ⁊ multo minꝰ. Sama quã oĩa fa
mant. li.x. le. ꝛ.2.
Sama cois quare putat᷑ nã. li. x. le.3.

Faſtidiẽs ⁊ fugiẽs oẽʒ c oꝛpoꝛalẽ dele

ctationẽ ẽ vitioſus.li.. le.i2·
Felicuas quõ ẽ de numero laudebili
quõ nõ. .li. i. le. x. q. i.
Felicitas ẽ oꝑatio hbominis virtuoſi i er
li.6.le.xi.in.q.
Felicitas nõ eſt hitus.li.x.le.7.
Item eſt operatio ibidem.
Felicitas eſt operatio nõ neceſſaria vł
vtilis ſʒ ꝓpter ſe eligibilis.li.x.le.⁊.
Felicitas nõ ẽ oꝑatio ludicra. item ꝙ

ent opatio ſtudioſa lbidẽ. H

Felicitaſ ẽ finiſ cuiꝰ gra fiũt c ibiö

Felicitas eſt opatio fm virtutem opti
mam. li. x:le.ð.

Itẽ ꝙ ẽ ʒ ꝑtẽ hoĩs optimã. ẽ opa
peculati/
ua ẽ opatio optia aode qꝙ talis opatio ẽ
cõtinuiſſima.6.ꝙ eſt delectabiliſſima

nio ſpeculatiua.ꝗ.q oꝑatio

J7. ꝙ ẽ ſufficientiſſima. S. ꝙ ipſa ſola ẽ
maxime eligibilis ibidẽ oĩa hec.

Felicitaſ quõ nõ põt eẽ ſine actu itelle

ctus ⁊ voluntatis nõ ibidem.

Felicitas ẽ in vacatione ⁊ ceſſatiõe ab

opꝑibꝰ exterioꝛib.li.x.le.9.

Felicitatẽ ponẽtes quõ diſcoꝛdant. li.

pꝛio le.ʒ. in erpo.
Fellcitas non conſiſtit in coꝛpali volu⸗
ptate ibidem.

Itẽ ꝙ nec in honoꝛe Fte q nec in ſola

virtute nec in diuicijs ibidem.

Felicitatis appetitus duplicẽ amoꝛez

includit.li.pꝛĩo le.ʒ.q.pꝛĩa.

zelicitas conſiſtit in bonis aĩe. li. pꝛio

le. 3. q. .
Felicitas non cõſi iſtit in cõtemplane

ideaꝝ li.i.le.4. expo.

Slrar eſt bonuʒ hoĩs finale.li.i. re.

5 tem ꝙ eſt bonum pfectũ 7 bonũ per
ſe ſuſficiens ⁊ bonũ maxie appetibile

Item ꝙ eſt opatio hoĩs ſᷣm ꝓpꝛetatẽ
⁊ cõditiõem hoĩis. Itẽ ꝙ eſt opatio piᷣ
rõnẽ hñtiſ. Itẽ ꝙ eſt opatio pfecuſſime
virimiſ. Itẽ ꝙ ẽ opatõ hoĩs i vita pfcã

nõ vica tm̃ ſʒ młtiplicata.li.j le. 5. ex.

gelicita deſcripno ibidẽ: æ ꝙ ad ipaʒ

concurrunt duo genera bonoꝛum.

Felicitaſ põt ſũmi tripłr.li.j.le. ö.q.j.
Felicitas in quibus conſiſtit oſtendit᷑

in. 6. concluſiõibus ibidem.

Felicitas pꝛincipaliter conſiſtit in opa

tione volũtatis ꝙ intellectꝰ ibidẽ.q. 3

Felicitas ad ipaʒ põt aliꝗd requiri tri

pliciter. li.j. le. 7. q. 2.

Felicitas eit ſimul a cã diuia ⁊ bũana. V

li.i. le.S. q. 3.
Felicita ſtabilitas non põt ſtare cum

mutabilitate foꝛtune.le.9. expo.

Felicitas duplex lm ibeologos ibides

q:pꝛima.
Felicitaſ ñ ẽ laudabik. li. i. le. x. ĩ expo.
Jelicitas quõ eſt laudabilis.qi.
Felicitas ꝙ eſt optimũ bonũ cõſiſtit in
vſu ⁊ opatiõe virtutis. li. i. le. 7. expo.
Felnitas ñ eſt a caſu. li.i.le.S.ĩ expo.
Jelicitas ſpeculatiua eſt pfectione pꝛi
ma ſic.ꝙ ſpeculatiõe felix eſt ſmplici⸗
ter feliciſſimus.li.x.lerxr.
Felicitas politica eſt. 2. ibidem.

Itẽ ꝙ ipſa ẽ accidentibus compoſiti .

coniuncta ibidem.
Felicitas ſpeculatiua ẽ ab bis accidẽ
ubus ſeparata.li.x.le.x.

Felicitas ſpeculatia ⁊ politica idigẽt

exterioꝛibꝰ bõis.ſ.alimẽtis ⁊ veſtibuſ
ſed ſpeculatiua paucioꝛibꝰ. li.x. le. x.
Felicitas pfeta ẽ ſpeculatia.li. x.le.xj.
Itẽ ꝙ ipſa indiget exterioꝛipſperita⸗/

te victui neceſſaria ſʒ nõ multis ibidẽ.

Selicitas politica. 3. ſolum eſſentialit
requirit. li.x. le. xj.
Felicitas dicit᷑ a facilitate aꝛ felix dici
tur facile letꝰ.li.j.le. 3.in expo.

Felicitas eſt ð difficili mobilis. iii.le.

3. in expo.

Felicitaſᷣ cõdition es boms exterioꝛi⸗

bus nequaq; cõpetunt ibidẽ.q.ꝝD.

Felicitatis buius vite condinones. li.
ef. le. 9. q. 2.
Felix idiget bonis coꝛporis 7 bõis

exterioꝛibꝰ ⁊c bõa foꝛtuna ne ĩpediãt
bõa felicia.li.7.le.is.⁊.li.x.le.ð.
Felirx indiget amicis probatur triplici
ratione li.9.le.x.

3 α

elix quõ ſe hẽt ad foꝛtunas magnas
⁊ puaſ bõaſ ⁊ malaſ.li.i.le.q.ĩ expo.

Felix põt dici tetragonus pp.6d.circõ/⸗
ſtãtias quas hẽt in actu ſuo ibidem.
Felix nõ fit miſer ex magnis infoꝛtuni

is.ᷣ li. i. le. . in expo.
felix ĩiter foꝛtũaſ ðꝛ moðdrate felix ibiõ
Felici ⁊ ſtudioſi ẽ naturałr eligiibił ⁊
deſiderabilis amicus ſtudioſus.
Itẽ ꝙ tali ẽ ciigibile cõuiuẽ cũ amico.

elix bebit diuturnitatẽ vite li. x. le. 9.
elix vita ẽ melioꝛ quã hũana ibideʒ.

Itẽ ad boc ꝙ ſit felix oz eum amicos
habere.li.9. le. .
Felici vite poteſt ineſſe obpꝛobꝛium
li.i.le. 7.in expo.
Filiꝰmagis tenet᷑ liberare liberatoꝛesʒ
ſuuzʒ qᷓ; prem. pꝛobat᷑.li.2. le. . q.S.
Finis ſtudioſuſ eſt ille qui debetus rei
Jam per fecte.li.7.le.iõ.
Finẽ bonũ ⁊ optimum eſt inuenire in
ter fines.li.i.le.i.in expo.
Finis optimi hoĩs eſt deus.q.2.
Fis vltimꝰ ſinis appẽs ꝗd ſit.q.3ʒ.
Iinis vnitas quadrupłr ſũmi pᷣt ibidẽ
SFinis hois triplex. li.i. le. xi.q,ei.
Finis dupłr ſũmit᷑.li.ʒ.le.y.in expo.

SFinis videt᷑ vnicuiq; taliſ qualis ⁊ ipe

eſt. impꝛobat.li.ꝭ. le.x.in expo.
Finis hũane vite eſt ſpalis alicui ſcie.
li.i.le.i.q.⸗ ..
Sil hũane vite ẽ finiſ ſcie moꝛał ibið
inis conſecutio põt intelligi duplici/
ter. li.i. le. 6. qz.

giniũ ſtatꝰ. 4. phaf. li.i. le. i. in expo.

Finale bonũ eſt ſignum ad qð reſpicit
oẽ operans.li.6.le.i.q.i.
Foꝛnicatiuꝰ hĩtus non ois ẽ grauis vir
ginitati. li.2. le.ð. qJ. .
Foꝛtitudo multipłr mediat circa auſi
Foꝛtitudo ſᷣm qᷓ; acceptiõem eſt virtuſ
cardinalis ibidem.
Foꝛtitudo bellicoſa quid ſit.li.4.le.4
q. x.
FHoꝛtitudo cardinalis quid eſt ibidem

FSoꝛtitudo ⁊ tpantia nõ ſunt in appeti

tu ſenſitiuo.li.A.le.s.in expo.
zorincho s ſit. li. 2. le. 7. in expo.
oꝛtitudo nõ circa oĩa terribilia mala
li.4.le.i.in expo.
Foꝛtitudo eſt circa maximuʒ terribile
ꝙ nõ circa maximũ terribile q cũq;
mõ ſuſceptibile.li.ꝗ.le.i.ĩ ex.
Soꝛtitudo moderat᷑ paſſiões.ſ.timoꝛẽ
t audaciã ibidem.⁊ le. 4.q.i.
Soꝛtitudo innata ꝗd ẽ.li.A.le.ꝭ.ĩ ex.
Foꝛtitudo ordinat appetuũ ⁊ quomo
Item in ipa conſiderant᷑ due paſſio

nes.ſ.timere ⁊c audere.2. opera.ſ.ag
gredi ⁊ expectare 2? fines.ſ.oꝑari bo

num ⁊ declinare malum ibidem.

Foꝛtitudo ẽ virtꝰ moꝛalis ⁊ cardinaliſ
li.4. le. 4.q.s.
Foꝛtitudo.ʒ.accipit.ſ.generaliter ſpe
cialiſſime ⁊ mediocriter ⁊ quodlibʒ il
loꝛum modoꝛum ſũmitur pluribus mo
dis ibidem.

Foꝛtitudo bellicoſa quatuoꝛ parteſ ba

Foꝛtitudo nõ iclinat ad expectationeʒ
moꝛtis ſi ñ ſit alia vita li.A.le.ꝗ.q.q.
Foꝛtitudinis obiectũ quid ſit eſt enim
circa terribile.li.4.le.i.in expo.
Soꝛtitudis opꝰ actꝰquid ſit ⁊ quõ ſe
habet foꝛtis ad ea.li.4.le. 2.i expo.
Foꝛtitudis diffinitio eſt habituſ medi
circa auſibilia ⁊ terribilia ibidem.
Foꝛtitudiſ ꝓpꝛietateſ.S.li.ꝗle.A.iĩ ex
Soꝛtitudinis opus tripliciter gaudiũ
infert. li. 4.le.4.q. 7
Foꝛtitudini virtuoſe aſſimilantur.S.⁊
nõ ſũt ⁊ ibi de eis.li.a.le.ʒ.ĩ expo.
Foꝛtitudini quõ opponit᷑ audacia. li.
4. le. 4. q. .%.
Soꝛtis ſᷣm foꝛtitudinẽ ſuſtinet ⁊ opat
gĩa boni finis.li.ꝗ.le.4.q.i.

.

Foꝛtis quõ ſe habet ad timidum ⁊ au
dacem. li. 4. le. 2. in expo.
Fortis quomodo ſe habeat ad ðſpera
tionem ibidem.
Soꝛtis non delectat᷑ in vindicta. li.4.
le.ʒ.in.expo.

Soꝛtis ⁊ pᷣſumptuoſus quõ conueniũt

æ differunt ibidem.
Foꝛtuna ⁊ ars ſũt circa eädem mate/
riam. li.6.le.s.in expo,.
Foꝛtũa nõ ẽ idẽ felicitati.li.⁊.le.ij⸗
Foꝛtũa ſupexcellens eſt impediens ſe
licitatem ibidem.
Hoꝛtune bona qui ea habet ſine virtu
te moꝛali nec recte nec iuſte ſe ipſuz di
gnificat. li.4. le.iõ.in expo.
Foꝛtune amicoꝛũ quantuʒ cõferunt ⁊
qᷓ;tum non oñdit᷑.li.i.le.q.in expo.
Suroꝛ ad miniſtrat cõmoduʒ foꝛtitudi
ni. li. 4 le. 3. in expo.

4

neratio virtutis duo requirit
el duo cõcurrũt.li.2. le.ꝭ.q.i.

dius.li.2. le.2. qii.
HGenerans hitum generat ſe ipſum in
eſſe moꝛum. li.ʒ. le. S.
Biegia mar ẽ peccatuz q; ſymoĩa.li.
§. le. 17. q. 2.

Buome gd ſit oſtẽdit.li.h.le.iʒ.ĩ ex.

æ. li.i.le.2. in expo.

li.6. le.x.in.q.

eneratio virtutiſ põt fieri citi vł tar

BGuome nõ ẽ virtꝰdiſtincta a pꝛudẽtia

fa vocatiõis iuſtificatiõis ⁊ magni

iõis ꝗd nocet᷑.li.ʒ.le.x.q.2.
Abit eſſẽtiałr ptinet ad felicita
tem. li.i. le. 7. q.i.
Hiths ſecundum quid eſt melioꝛ uſu
Hitus virtutis ſecundum aligꝗd eſt m

dius inter habitus vicioſos ſed aliꝗd

non. li. 2. le. 6. q. SF.
Habitus foꝛnicatiuus non omnis ẽ cõ
trarius virginitati.li.2.le.S.q.3.
Habitus malus magis coꝛrumpit rõ/
nem qᷓ; paſſio mala ibidem.q.4.

Habitum generans generat ſeipſuʒ iĩ

eſſe moꝛũ.li.ʒ.le.S.
Hitꝰ malꝰ quatuoꝛ vulnera relinꝗt in
homini.li.32. le.x.q.4.
Habitus ſunt in duplici genere. li..
le.i, in erpo.

Mabiuus in apppetitu generatur ex

operationibus imanentib appetitui
ſolum. li.. le. 4. q.i.
Habitus ſecundum quos anima ſem

per verum dicit ſunt. S. ſ.ars ſcia pꝛu/

dẽtia ſapientia ⁊ intellectus.li.õ.le.

4. in expo.

Hitus veridicꝰ vel ẽ circa cõtingẽtia ł
circa neceſſaria ⁊ quot modis ibideʒ.
Hit ⁊ extimatio que habẽt᷑ de pꝛici/
pio ſciẽtie ſunt illa virtꝰ que dicit itel/
lectꝰ.li.d.le.⁊.in expo.
Habir ad bñ opari vtilis reddit nos
magis ⁊ melius opeꝛatiuos. li. 7. le.
is. in expo.
Hiiꝰ virtutũ ⁊ v itioꝝ deimiat᷑ penes
operatiões ⁊ electiões nõ penes paſ

ſiones. li. 7. le. .
Habitus qui eſt ſᷣm naturã cauſat ðle
ctationẽ.li.7.le.iꝗ·
Habitꝰ oĩs que eſt bonitas hominis ł
determinatiſ a bonitate hoĩs.
Habet eandẽ oꝑationẽ cũ hoĩe vt ho⸗/
mo ẽ.li.i.le.s.in exp..
Habituũ ⁊ opationũ nõ ſumꝰ equalłr
dñi. li. 3. le. x.in expo.

lituum intellectualiũ alij ſüt eruditio
ne alij aſſuefactiõe.li.i.le.i.in expo.

Hitudo intellectus ad volũtatẽ ⁊ vo/

luntatis ad appetitũ ſenſitiuũ ⁊ intel/

lectus ⁊ appetitus ſenſitiui quid ſint
li.i.le.xi.q.ʒ.
Heroyca virtus vnde dicat᷑ ⁊ quõ op
ponitur beſtialitati.li. 7. le.i.in expo.
Homo eſt finis oĩs boni inherẽtis ſibi

Homo optimus eſt finis hoĩs ibidem

Hoiĩs virtuoſi bonitas in quo conſiſtit
li.2. le.ʒ.in.q.

Homo pot eè cã felicitatis ſue quõ

li.i.le.ð.q.2.

Homo nõ fit malus iuolũtarie.li.ʒ.le.

PAwo bonus potentioꝛ eſt bona lege
⁊ iuſtioꝛ ⁊ pꝛudẽtioꝛ. li..le.. in.q.
Homo ſibi ip̃ᷣi nocẽs facit imuſtum.li.
§. le. ig. ex. „=
ſhomo ſeipſum occidens facit iniuſtũ
non ſibi ſed ciuitati ibidem.
Homo ẽ pꝛincipiũ nãle ⁊ liberũ ſuorũ
operũ.li.6.le.ꝭ.in expo.

lomo ẽ maxie bomo p particulã que

per pꝛudentiam perficitur. li. 6. le. xi.
Homo fit amantiſſimꝰ deo ex quatuoꝛ
ibidem. „“““
Homo nõ põt eſſe pꝛudẽs ſine moꝛali

virtute. li. 6. le. xij. in expo.

Hominis diſpoſitio ſᷣm q;ᷓ aſcendit ad
pticipationẽ diuini ſtatꝰ opponitur di
ſpoſitioni ſecundum quam deſcendit
ad pticipationem beſtiał ſtatus. li. 7.
le.i.in.expo. .
Homo impꝛudens cum in continen⸗
tia ab opinione in pꝛudentia vniner 4

„

liter egreſſiua operabitur contraria ee

rum que opiabit᷑ circa.li.7. le..·
Hõ ſᷣʒʒ habitũ ſe põt here dupłr ad de
lectabilia.li.7.le.. ·.

Homo quõ deſcẽdit a rõnali natura

Hõ malꝰ ⁊ mala volũtas ſiue natura
quare ẽ cito tranſmutabił. li. *le.i6.

Homo bonus non eſt cito tranſmuta⸗

* „„

bilis.ibidem.
Hominẽ dici amicum dei contingit du
pliciter. li. S. le. S.
Hominis ad ſe ipſum videtur eſſe ãici
ſ⸗ dupliciter ⁊ ex duplici medio.li.9.
e. . S

Homo ſtudioſus ſic ſe habʒ ad amicũ

ſicut ad ſe ipſum.le.xi.
Hominẽ oʒ ſapere a ſapide itelligere
non ſolum humana ⁊ moꝛtalia ſed in
ſe ipſo aliqd ĩmoꝛtale.li.x.le.ꝗ.

Homini vt felix fiat ñ ſufficit ſibi ſᷣmo

ſciẽtie moꝛalis.li.x.le.iꝛ.
Hõ factꝰ legiſpoſitiuꝰmaxie ſcit ⁊ põt
curã ciuilẽ ⁊ domeſticam exercere. li.
x. le. 12. 7
Hõ diſponit᷑ ad felicitatẽ ꝑ ĩtellectũ ⁊
volũtatẽ.li.i.le.xi.q.i. =—
Hominũ genera.z.li.i.le.ꝭ.ĩ ex po.
Hoies dicunt᷑ fieri ⁊ eſſe dij ⁊ quõ.li.
7. le. i. in expo. “
Hoies quõ vitupant᷑ ĩi amãdo vł cõcu
piſcẽdo ⁊ quõ nõ.ie. .
Homies quare ſũt immemoꝛes gratie
acce pte.li..le.S.
HMõꝛ ẽ fallax ſignũ ptuñ̃ li.4.le.iq.q.2
Honoꝛ dupliciter ſũmitur ibidem.
Honoꝛ ẽ pꝛemiuʒ virtutis.li.A.le.id.
Honor ẽ pꝛemiuʒ optimarũ virtutum
li. .le.is.in expo.
Honoꝛ qui põt aduenire magno vel
magnus ⁊ ſtudioſus.le.iõ.expo.
Honoꝛ oꝛdinatur ad opinionem.ſ. vt
exſtimemur boni. li.9.le.iq.q.2.
lHonoꝛ vt ẽ ſtatꝰ honorabiliſ ẽ appeti
bilis nõ aũt vt ẽ ſignũ fallax ibidẽ.
Honoꝛ ſine viriuie iiuſte habetur. li.
7. le. 2. in epo.

2

Honoꝛ deſiderat᷑ nõ pꝓpter ſe ſed ꝑ ac
cidens. li. S. le. . W

Hõraẽ meliꝰẽ q; hörari li. 4. le. ig. q. i

Honoꝛare tripliciter cõtingit ibidem.

Honoꝛare ſiue exaltare aliquã pſonaʒ

põt fieri multipłr.li.9.le. 2.q.7.
Honoꝛabilis res òr vł magnitudo obᷣi
vel conditio magna pꝑſone vel ſubiecu

cuius eſt operatio vel magnitudo ipᷣiuſ

operis. li.ꝗ.le.iq.q.2.

Humanũ bonũ ⁊ humana opatio ſunt

materia ſcie moꝛalis in plogo.q.i.

Humanũ bonũ ⁊ optimũ ẽ finis ↄſide

ratuſ ĩ moꝛali ſciẽtia. li.i.le.i.expo.
Humana opatio quid ẽ.li.i.le.i.q.
Hiumana idigentia oia tenet i valoꝛe.
li.S. le..in expo. .
Humana natura non ſemp põt eadeʒ
de lectatione delectari. li. 7. le. ö5.
Humana opatio quelibet ẽ cũ delecta
tione vel triſtitia. li. 2. le.2. in expo.

Humane opationes nõ hent oẽs vnuʒ

finem ſᷣ̃m ſpẽm nature nec ſᷣm ꝓpoꝛ⸗
tionẽ nec ſᷣm ſpẽm opinionis ſed hñt
ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ opiniõis.li.i.le.i.q.3ʒ.
Humane vite finis eſt ſpecialis alicui
ſcientie.q. 4. —

Humane vite finis eſt finis ſciẽtie mo

ralis ibidem.

Humilis i duplici cõpatione ſibi vile

ſcit. li. 4. le. jq. q. S.
Humilis vere honoꝛes magis cõtẽp
nit qᷓ; appetit ibidem. q.2.
Humilis itẽdit ad pꝑua mundani hono

rũ ſicut ⁊ magnanimus.q.ꝭ.

Humilis habet modum ⁊ geſtum leo

ninum ibidem.

Hunnlitas ẽ contemptus pꝛopꝛie ex
cellentie cõtrarius appetitui ſuperbie
non autem magnammitas. li. 4. le.iq.
g. . — .
Actatoꝛ ẽ ſiłatio gloꝛioſoꝛũ ſi⸗
bi nõ exiſtẽtiũ.li.ꝗ.le.22. ĩ ex.
Item qðò talem cõtingit opa ſua faceĩ

—

dupliciter ibidem.
JYactatoꝛ ẽ vituꝑabilioꝛ heyron ibidẽ.

Yactatoꝛ triplex.ſ.purus gloꝛioſus ⁊

auarus ibidem.

— ⸗

—
——

JYacture veritatis.i2.li.i.le. .q.i.
Iconomica duplex. li.i.le.i.i expo.
Iconomice tot ſũt ꝑteſ ⁊ ſpẽs quot po
litice. li.S.le.xi.
Idea vna nõ ẽ cõmunis oĩbus homini
us ⁊ ſi eſſet nõ eſſet cauſa ſelicitatis.
Ideam quõ vocabat eam plato.li.i⸗
le.ꝗ.in expo.
Ignoꝛantia quõ cat volũtarium ⁊ nõ
voluntariũ ſub. S.concluſionibus.li.ꝭʒ.

le. 2. in expo.

Ignoꝛantia quõ cauſat iuoluntarium
ibidem.q.i. ”
Item qualis ẽ ignoꝛantia que cauſat
inuolũtarium ibidemꝰ
Ignoꝛantie imputabilis põt eſſe cã.
homo tripliciter. li. 3. le. S.iĩ expo.
Isgnoꝛantia triplex.ſ.finis bumãi ſta
tus bumani ⁊ ptãtis hũane.le.x.q.i.
Inclinatio nãlis ad virtutes cõmunis
E omnib. li.6.le.xii.in expo.
Item qð non ineſt equaliter omnibꝰ
bidem. L
Inclinatio in hoĩe quĩtuplex.li.i.le.i.
in expo. S
Inclinatio naturalis eſt duplex.li.2.
le.i.q.i.
Inc linatio aĩ ad bonũ nõ ẽ ſimptr ꝑ⸗
fecta.li.2. le.6̃.q.9.
Incontinentia vituperat᷑ aliqñ vt mali
tia aliqñ vt pcẽm.li.7.le..

Incõtinẽtie oue ſpeties.li7.le.9.
Incontinentia quõ ↄriatur ſcientie.

u. 7. le. 4.
Incontinẽs quõ agit nõ ꝓpter aliquã
rõnem ſed ꝓpter ſolã cõcupiam.
Incõtinẽtes ſũt ſicut doꝛmiẽtes.qꝛ nõ
bẽnt liberũ uſũ ſciẽtie.li.⁊.le.ꝗ.
Se nds circa delectabile nõ neceſ
ariũ ẽ icõtinẽs ſʒ ꝗd.li.7. le.“..
Zcrinone hẽt ſanam extimationem
inis itempatꝰ non. le. x.
Incõtinẽs nullus ẽ pꝛudẽs ſʒ põt eſſe
ſiłis pꝛudenti.le.izʒ. .
Itẽ ꝙ ẽ ſimilis pꝛudẽti vt doꝛmiẽs ⁊
vt violẽtus ibidem.
Incõtinẽs aſſimilat᷑ ciuitati leges bo
nas hẽnti ⁊ legibꝰ nõ viẽti. li. 7. le, iʒ.

Incontinẽteſ debiles difficilius ſanan

tur ibidem.

Itẽ ꝙ facti p cõſuetudinẽ ſanabilioꝛeſ
ſunt factis p naturã ibideem
Induſtria naturalis ꝗd ſit.li.6.le.xi.
in expo.
Inequale ⁊ plus quõ ſe bẽnt ad iĩui/
cem ꝗꝛ vt ꝑs ⁊ totum. li..le..ĩ ex.
Inequalis iiuſtus ꝗd ſu.le.2.
Infirmitatũ genera quatuoꝛ ꝗbcõtin
git oẽm hoĩem affici. .que delectatio

coꝛpoꝛalis tanq; efficax medicia pꝛe

bet aliquale remediũ.li..le.i.
tẽ ꝙ pᷣdicte ifirmitates cõſequi poſ⸗
ut oẽm hoĩeʒ vel ſempꝑ vel aliqñ ibidẽ
Infoꝛtunati idigent aicis cã neceſſita
tis ꝓpter bene pati.li.9.le.is.
Inertia poteſt ſũmi dupliciter. li.6e
le..i expo.
Iniuſticia particularis quid ſit. li..
le. .in expo.

Iniuſticie paꝛtialitatis cõmutatiões ĩ·

voluntarie.li.s.le.s.in ecpo.
Iniuſticie diffinitio ꝑ oppoſituʒ.le.x.
in expo.
Amiuſhici nõ põt eſſe inter prfem ⁊ fi
lium dñm ⁊ ſeruum. le. i2.
Iniuſta res ⁊ ĩiuſta operatio quõ dit
ferant.li.s.le.i. S
Iniuſtus quale opꝰ facit vt iniuſtus di
catur ⁊ ꝙ ſcienter ⁊ voluntarte.·
Iniuſtũ opus faciẽſ põt facere.2. de cãũ
li.s.le.xi.p totum. IJMB
Iniuſtꝰtpłr ſũmit᷑ ⁊ quõ.li.x.le.2.ĩ ex
Iniuſtũ pati põt intelligi dupliciter.
li..le.iõ.in expo. .—
Iniuſtũ faciẽs plus bẽt ð modo culpa
bili q; patiẽs.le.õ.q.XD.
Iniuſtũ patiẽs plus habet de malo
penali ibidem.

Iniuſtũ facere ⁊ iiuſtũ pati nõ ſũt otra

ria pbat᷑ multipłr. le.x.q.i.
Iniuſtũ pati nõ ẽ idem ei ꝙ eſt iniuſta
pati fᷣm modum quẽ exponit.li.s.le.
16. in expo. l
Iniuſtũ ſimpliciter non ẽ ledi eũ qui
vult ledi.li.s.le.iõ.in expo.

Iniuſtũ ſimpłr facere eſt bormin ſciẽ
2

—

tem non ex ignorãtia operantẽ legere
innocentem ibidem.

Iniuſtũ eſſe nõ ẽ facile.li §.le..i⸗ ex.

Iniuſtũ facere ⁊ iniuſtum pati ambo
ſunt mala.le.2. in expo.
Zninni pati põt eſſe deterius 4 bot
cundum accidẽs ibidem.
iuſtũ nõ ſibi ſed ciuitati facirpomo
e ipᷣm occidens.le.iq.

Iniuriã patit᷑ quis uolens in quatuor

caſibus.li.s.le.iõ.in.q.
Illegale iequale ⁊ auarũ ſe hent ſi⸗
cut ſupiꝰ ⁊ ĩferiꝰ.li.ꝭ.le.2.
Illegalis ĩiuſtꝰ ꝗd ſint ibidẽ ĩ expo.
Illiberalitas ẽ ĩ pinſ.li. 4. le. . i ex.
Illiberalitas æ mulufoꝛmu per ip⸗
ſam peccat᷑ ibidem. le.x.
Itẽ mõs ipſius oſtẽdit ibidẽ ⁊ ð qua
tuor ſpẽbus eiꝰ ibidem. q. ʒ.
Alliberalitas quõ ẽ inſanabilis ⁊ qua
re.li.4. le.x. in expo.
Aperaluas nõ ẽ auaricia ibid. q. 2
Illiberal ↄduiões.a.oſtẽdit. li.4. le.
x.in expo. ¶ Illiberales pci ſunt in
accipiẽdo ſicut in dãdo ibidẽ.
Immſiui nõ ſũt cõtinẽtes.li..le.xi.
Inops non põt eẽ magnifc. li. 4.le.
1ʒ.in expo.⁊ ꝙ fʒ aliqd põt le.iꝗ.q.i.
Impaſſibilitas dupliciter ſũ muur. li.
2. le. 2. q. 4.
Impauid vel iſanus ſe hẽt nõ recte
circa tribilia.li.ꝗ.le.2.in expo.
Irrõnalis aĩe ꝑs duplex. li. i. le. xi. in
expo. ¶ Irrõnale in hoĩe aliquo mõ
r rõnale.li.i.le.x.in expo.
Inſẽſibilitas ẽ hitꝰ poſſibił. li. 4. le.7
gq. 3. ¶ Inſenſibilis ⁊ iſenſibilitatis
oſiẽdit moqũ penes.. ↄditiõeſ eiꝰ.le.
6. in ex. ¶ Inſipietia ꝗd ſit. li. 4. le.

ið.in expo. ¶ Imte lecta i boie ör

magis eẽ hõ q; quecũq; alia ps.li..
le. 4. ¶ Intellectiua ps cũ ſit electi
ua ⁊ oꝛdiatiua hũane vite icõueniens
erit ſi ipſa nõ eligat vitã ſui ipſt i* ſʒ al
terius.li.x.le.q.
Intellectꝰ quid ſit ⁊ quid noie ei⸗ itel
ligit᷑ ᷣm phᷣos.li.l.le.⁊.in.q.
Intellectui atribuũt. . l ile. xi⸗ci

Intellectus eſt virtus intellectualis

li.6.le..in.qꝗ.
Zaeellectus⸗ E pꝛincipiũ 7 finis ipeeſ
u ꝓpoſitionũ pꝛimaꝝ ab vniuerſalibꝰ
ad ſingularia. li.6.le.x.ibi ſũt aũt oẽs
hĩtꝰ. ¶ Intelle aealiqñ or ſeſuſ v quõ
li. 7. le. 4. E ntellectꝰ lʒ ſit ꝑuũ in

hoiĩe tñ pᷣcioſitate ẽ magnũ ⁊ ſuꝑexcel

lẽs omnib alijs.li.x.le.o.
Intellectus habens eſt maxime hoc *
quare ibidem.
Intellectꝰ æ pꝛudẽtia ſüt circa caͤdem
mãm puta cõſiliabilẽ. li. 6. le. x.ĩ ex.
ibi ſunt aũt oẽs habitus.
Intellect cõpat᷑ volũtati ſicut cõſilia
rius regis regi.li.i.le.xj.q. ʒ.
Item ꝙ nõ hẽt ſpecialẽ hitudineʒ ad

appetitũ ſẽſitiuũ niſi cõcurrẽte volũta

te ibidem.

Imellect vt diuiſus cõtra volütat? nõ

ẽ pars hoĩs optima.li.x.le.8S.
Intellectualiũ hĩtuũ alij ſũt eruditiõe
alij a ſueſactione.le.i.in expo.
Inter ficere vel interfici ꝙ ſit maiꝰ ma
lum ⁊ ĩ quo caſu.li...le.2.in.q.
Intẽpantia nõ ẽ ĩ appetitu ſi enſi itino .
li. 7. le. . ⁊. xij.
Intẽperati.ꝭ̊.cõditiones.2. delectabi
lium. li.4. le.6̃.in expo.
Intẽperat tripliciter peccat ibidem.
Intẽ peratus dupliciter eligit pſecuti
onẽ delectabiliũ.le.7.expo..
Intẽperat vtrũ ſit melioꝛ vł deterioꝛ

quã icõtinens. li. 7. le. .

Intẽperatũ magis dicim peccare qᷓ;
incõtinẽtem. le.y.
Itẽ ꝙꝙ ſit deterioꝛ icötinẽte. le.q. ⁊ le.
x. ꝓbatur p.x. differentias quas inter
ipſos aſſignat.
Intentio recta eſt voluntas finis. l .
Intẽtio ? E oppetit⸗ finis.li.i. le.x. q. i.
Inuolũtariũ cauſt duo.ſ.i ignoꝛãtia ⁊
violẽtia.li..le.s.in expo.
Jocũditas ylaritas alacritas exultatõ

leticia ? gratulatio quõ differunt. n.2.

le. 4. q.ci.

Ipocryſis quid! ſit. li. 4. le.22. .2.

— — ⸗⸗ —— ð

—— —

— —

rrT

t

ſui
.

e⸗ ſupabũdãtia magis opponit᷑ mã
uetudini quã ire defectꝰ. le. 2. ĩi expo.
Ira ex ĩpetu ł cõcupia facta vtꝝ ſit vo
lũtaria vel iuolũtaria.li.ʒ.le.ʒ.ĩ ex

Ira videt audire rõneʒ ⁊ eiuſ dictam
nã pꝛicipiũ audit ſʒ finẽ nõ auſcultat.

l. 7. le..⁊ ꝙ ẽ magis naturalis quaʒ
cõcupia ibidem. Jð
r ⁊ cõcupia quõ ligat᷑ fãtaſia.li.7.
EiA:
Ira ſequit᷑ aliquałr rõnẽ.ↄcupĩa ãt ñ
li. 7. le. 7.
Iraſci nõ oẽ eſt vniuerſalłr malum ⁊
oñdit quõ.li.4.le.2.q.i.
Iraſcibilitas qd ſit ⁊ de.s. ↄditionib
er ibidẽ. ¶ Judex bonꝰ vult facere ðᷣ
inequalibus equalia. li. . le. 7.ĩ ex.
Judex dʒ eẽ iuſtũ aĩatũ ⁊ iõ queren/
ies iudicẽ querũt iuſtũ ibidem.
Judex male diſtribuẽs plus peccat qᷓ
pars recipiẽs.li.s.le.ĩ.
Judex duꝑłx põt dare malũ iudicium
ibidem. ¶ Judex põt ⁊ debet iudica

re. S. illud ꝙ ipſe ſuſpicat᷑ pᷣfũmit vel

opinat᷑ eẽ verũ ſi oppoſitũ ſit ꝓbatuʒ
li.S.le.i.q.i. ——J
Judici nõ iʒ ĩ aliquo caſu iudicare
veritatẽ certitudiałr ſibi notã qᷓ;tũcũq;
ꝓpoſitũ ꝓbet᷑ ibidẽ ⁊ ꝗd dʒ ſacere qñ
probat᷑ oppoſitũ veritatis.
Judex nõ dʒ ſemꝑ iudicare ſᷣm illam
noticiã qᷓ; hẽt vt iudex ibidem.

Judex timoꝛe coꝛꝛuptꝰ minꝰ peccat ſʒ-
cupiditate coꝛruptꝰ plus peccat q; ps

ipſum coꝛrũpens.li.. le. 7.q.2.

Judicium humanum quatuoꝛ modis

puertit᷑ ibidem.

Judicat bñ vnuſqſq; que cognoſcit ⁊
hoꝛũ ẽ bonꝰ iudex.li.i.le.2.in expo.

Judicare recte ꝗd reꝗrit.li.6.le.x.ĩ.q
Juſticia ⁊ oiĩs moꝛalis virtꝰ pꝛius ori
gine moderat᷑ paſſiões qᷓ; regulet oꝑa
tiones.li.ꝓ. le.4.q.2.
Juſticia quid ſit.li.ꝭ.le.i.iĩ expo.
Juſticia manifeſtat᷑ p opa. iuẽ ex cõdi

tione cõtrarioꝛũ. itẽ ex diffinitione no

minum ibideem.
Juſticia põt diuidi ſᷣm diuiſionẽ iuris

vł ʒ diuiſionẽ materie iurilſ.li..le/2.
q.i.¶ Juſticia ⁊ iniuſticia differũt a
tutibus ⁊ vicijs ⁊ quõ. le.4.q.2.
Juſticie pticularis ſpẽs due.li...le.ꝭ.
in expo. ¶ Juſticia cõcernit diſtributõ
nem ⁊ ↄtributionẽ ibidem.
Juſticie cõicatiue ptes que ſũt emptõ
vendicio vide ibidem.

Juſticia nunqᷓ; pmitit pſon pſone pᷣ/

ferri ex cã indebita.li. . le. ̃. q.i⸗
Juſticie diffinitõ qꝛ ẽ hĩt ełctiuꝰ opa
tiuꝰ iuſti opis vł iuſtoꝛũ opuzʒ ⁊ electi
ue diſiributiuꝰ bonoꝛũ pticulariũ inter
ſe ⁊ alterũ.li..le.x.expo.
Juſticia ẽ mediũ int᷑ duos hĩi ↄrios ⁊
quõ illud mediũ accipit᷑.q.i.
Juſticia nõ ẽ neceſſaria vbi ĩter cohi⸗

tãtes ẽ pfecta aicitia.li.S. le.i.

Juſticia ẽ equalitas circa reddere. li.
3. le. 7.
Juſticia legał eſt nobilior ⁊ pᷣclarioꝛ
oĩ aggregatiõe virtutum moꝛaliũ.li.S.
le. ʒ. in.q.
Juſticia legał ⁊ vᷣutũ aggregatio ali
quo mõ differũt ibidem.
Juſticia legalis ⁊ aggregatio illa ſũt
eſſentialiter idem ibidem.
Juſticia legalł quõ cõnũer at᷑ int᷑ virtu
tes. li... le. 3. ii.
Juſticia legał iniuſticia ſibi oppoſita
iuſticia pticularis ĩiuſticia ſibi oppoſi
ta quõ diffiniũt.li.le..ĩ expo.
Juſticia legał differt a virtute ĩ gene
re ⁊ quõ nõ.li.ꝭs.le..in.q.
Juſticia legał ẽ viriꝰ ꝑfecta ad alterũ
⁊T ad cõe bonũ.le.ʒ.expo.
Juſta ⁊ iniuſta quõ dicũtur ⁊ quare.
li.i. le. 2.ĩ expo.⁊ plura ibi. M
Juſiꝰ hõ dupłr ſũmit᷑.li..le.2.ĩ ex.
Juſtũ ſequẽs narurã boĩs duplex. li.
i. le. 2. qi.
3 uſtũ ẽ ꝙ ppoꝛtio rerũ diſiribuẽdaꝛũ
iat ᷣm ꝓpoꝛtionẽ pſonaliũ meritoruʒ
li..le.õ.in expo. . .
Juſtũ ⁊ iiuſtũ opat᷑ vnuſquiſq; qm̃ vo
ſens opat᷑.le.iꝗ.expo. .
Juſtũ epycheyes.A. cõpat᷑ ad iuſtũ le

b 3

gale. li. . le. iS. expo.

Zuſtũ cõmutatiuũ hẽtſ pem aliã a ſpẽ
iuſti diſtributiui.li. F.le. 7. in expo.
Itẽ ꝙ hoc iuſtum ẽ medium damni ⁊
lucri ibidem.
Itẽ ꝙ ẽ mediũ ᷣm ppoꝛtnonẽ ariſme
tricã ⁊ ꝙᷣ ẽ mediũ ĩuolũtariũ dãni ⁊ lu
cri. ¶ Juſtũ cõmutatiuũ habet mãm ⁊
foꝛmã differẽtem a iuſto diſtributo. li.
F. le. 7. in expo.
Jus naturale duplex. lii le. 2. q· i.
Jani ſciẽtia ẽ moꝛał ĩ plogo.q.ʒ.
us nature ius cõſuetudinis ius legis

quid ſint ⁊ quõ differãt. Ii. . le. 2. q. i.

Zuri nature attribuũt᷑.6.ſ pecies iuſti⸗
cie ibidem.
Jus nãle qd ſit ſm diffinitionẽ a de iu
re legali.li.s.le.izʒ.in expo.
JYus nãle. z. accipit pꝛo iure diuino „
inſtinctu natuẽ.ʒ.mõ pꝓ nãli iudicio rõ
nis humane ibidẽ.q.i.
Jus nãle in rebꝰ cõſultis ⁊ ſuaſis bo
neſtati ⁊ cõceſſis vtilitati recipit coꝛr
ctionẽ. li. F. le. i. q.i.
Jus nale ĩ rebus phibitis ⁊ pceptis
nullam recipit coꝛrectionẽ ibideZY.
Jus quocũq; nomie cẽſeat. 4. ptes
hẽt. li.i.le.i.q.2.
Jus ẽ pꝛiꝰ iuſticia ⁊ j. 4. ſũmit᷑ ibiõ.
Jus nõ ẽ de bono vt debito ſic ꝙ illud
debitũ pᷣſupponat᷑ iuri ibidem.
Jus pcipit ⁊ iuſticia exequit᷑ ibidẽ.
Juris diſtinctio pfecta.li.y.le.izʒ.q.i.
Y' duplex moꝛale ⁊ legale.li. S. le. i4.
Yus iuſtũ ⁊ iuſticia diſtributionum de
clarat᷑ ſub. 9.cõcluſiõibꝰ.li..le.6h.ex.
Jus cõtrapaſſi quid ſit ᷣm opus py/
thagoꝛe. le. Z. ex .
Jus ↄtrapaſſi nõ põt ĩtelligi ĩ aihnibu
tiuo iuſto ibidem in. q.
JIus ↄtrapaſſi nõ ẽ vmiuerſałr iuſtũ i im
punitũ delicti ibidem.
Itẽ q ẽ iuſtũ ĩ coĩcatiõe boneꝛũ ibidẽ.
Jus cõſuetudis ĩi.ꝭ.didit᷑.li. .le.2.q.i
Jus domiatiuũ ſiue paternuʒ nõ ẽ ius
politicũ.li.s.le.xij.expo.
Jus hũanũ duplex. li. 5. le. iz. q. 1.

Jus poſitiuũ oẽ ſtatuit᷑ ad deſeruiẽdũ

T famulandũ iuri nature ibidẽ ex.

Jos politicũ quid ſit ᷑ᷣm diſfimtionẽ .
li..le.xij.in expo.
Jus politicũ ius vxoriũ ius paternũ 7
ius dominatiuũ ꝗd ſint ⁊ quõ differãt.
li. . le.xij.in.q.
Jus politicũ duas hẽt ſpẽs.ſ. nale 7
legale.le.iʒ.expo.
Inus legale diuidit᷑ ſᷣm diuiſi ionẽ cõdẽ
tiuʒ leges ⁊ ꝙ. 4.ſunt genera cõdẽuũ
leges.li.s.le.iʒ.in.q.i.
Juuenes cito fiũt aĩci ſenes aüt non.
li. S. le.7.
Juuenibꝰꝗbuſdã bñ natiſ ad eos faciẽ
dos felices ꝓficit ſcia morał.li.x.le.iꝛ
Juuenũ educatio duo requirit.li.2. le.
2. in epo.
Juuenis iutiliter audiet ſciam moꝛa/

lem.li.i.le.2. in expo.

udabile ẽ ſola virtꝰ vel virtutẽ
hẽns.li.i.le.x.⁊. li.ꝗ.le.iq.ex.
pliciteꝛ pᷣt ſũmi.li.i.le.x.q.i.

Ledere amicitiã dupkr contingit. li..

le. 4. q. i.
Lex pꝛecipit que precipit ylrtus.li. Fe
le. 5. in expo.
Lex oꝛdinãs de bõa innenũ educatio

ne neceſſaria ? ad bonã cõſuetudinez

Lexẽ E neceſſaria ad bonã cõtinuatio/
nem adultoꝛũ viroꝛũ ibidem.
Itẽ ꝙ ad pᷣdicta ẽ neceſſaria lex cum
poteſtate ibidem.
Legiſpoĩniꝰ fit quẽadmodũ fiũt ma/
giſtri ⁊ pin ĩ alijs actibꝰ. li.x. le. iʒ.

Legalis iuſticia ⁊ virtutũ aggregatio

aliquo mõ differũt. li. .. le. z. in. q.

CLegalis iuſticia ẽ nobilioꝛ ⁊ pclarioꝛ

oĩ aggreganõe virtutũ moꝛaliũ ibidẽ.

Cegalis iuſticia ẽ virtꝰ pfecta ad alte

rũ ⁊ ad cõe bonũ.li.,.le.ʒ.expo.
Itẽ ꝙ nõ ẽ ps ſubiectiua stutis ⁊ plu
ra de hac materia ibidem.
Legalis iuſticia quõ differt a virtute

genere ⁊ quõ nõ ibidem.

Legalia dicit iuſta eẽ aliqualr nõ ſim
pliciter. li..le.2. in expo.
Itẽ ꝙ ſũt factia ⁊ cõſernatiua kelieua
is ibidem.

egalia ſũt virtutũ opa ibidem.
Legalia p legũ noticiã cogita nõ ſunt
iuſta mii ᷣm accidẽs.li.. le.i.ĩ ex.
Niberalitas ꝗd ẽ. li.2. le. J.ĩ ex.
Liberalitaſ ẽ qͥdã medietas circa pe

cunias ⁊ quõ. li.4. le. S.expo.

Lihᷣalitas ẽ moꝛał virtꝰ ⁊ quaẽ.li..
le. x.q.i. ¶ Liberalitas nõ ẽ depdi
tiua materie ſue ⁊ quaẽ ibidẽ.
Lialitas ẽ ſpãlis virtꝰ ſpecifice diſtĩ
cta a lihalitate diuia aphiltrofia a mi
ficordia a pſonali aĩcitia a magmificẽ⸗/
tia a iuſticia.li.ꝗ.le.x.q.2.
Itẽ ꝙ pᷣdicte vᷣtutes hñt duo cõta.ſ. da
re ⁊ velle dare ibidem.
Oihᷣalitat modũ ⁊ foꝛmã oſtẽdit 1.16.
cõditiõibus.li.4.le.ð an expo.
Lĩalẽ ditari ñ ẽ facile. li.ꝗ. le.·in
expo. ¶Liberalis datiõis cõditiões
3. ſ. daĩ pie dare lee recte.le.S.ex.
Libalis datiõis alias.ʒ.cõditiões ibi
młta & liberali a liberalitate ibidem.
Liberał magis grauat᷑ ſi non ↄſũpſe
rit ꝙ cõſũmere opoꝛtuit qᷓ ſi ↄſupſerit
p nõ opoꝛtuit.li.4.le.S.iĩ expo.
Liberakr dare magiſ ẽ bonũ ipſi bñ fa
ciẽn quã recipiẽti. li.6. le. . ĩ expo.
Libero vſu ſcie ſtate ĩ ꝓ poſitiõe vłi ⁊
ptickari ↄñs ẽ vt ĩmediate ſequat᷑ con
cluſio.li.7. le.4. —
Libeꝝ nãle volũtariũ ⁊ dñatiuũ quõ
cõueniũt.li.3.le.i.q.l.
Liberũ quõ differt a dñatiuo ibidẽ.
Logica quãuis ꝓbet ſua pꝛicipia ñ iõ
Sr itellectꝰ a ſcia eque ſicut ſapia.li.
6. le. 8. q. 2.

Logica nõ ẽ pꝛactica nec ſpeculatiua ĩ

ꝓloso. q. 3. .
Luctũ quõ dicat ĩ iniurijs. li. . le. 7·
expo. Madue põt mulnpłr fieri.li.
le. 3. d.i.
gnanim ẽ vere bumilis. li. 4.

le. 6. q. 2. .
Nagnimꝰ a ſupb i. 4. differuͦt bidẽ

„ *

q. 4. CMRagnim 'm magnimitat?

ſuã magis cõtẽnit q; appetit ſibi bo

noꝛes im pẽdẽdos ab hoie ibidem.
aãnim appetit 7 nõ coreuit hbo

le. 7. i ex.

noꝛes magnos mãlr ſũptos ibidẽ.

Aagnim ẽ qui ſe ipz magnis digni

ficat dignemagnil exñs.li le. i. ex
ARagnimi foꝛmã oñdit ſub quiquagi
ta cõduionibꝰ ei.li. 4. le.iõ.ĩ expo.

MRasënimi cõduiões. 4. penes veri⸗

tatẽ ⁊ bonitatem ⁊ ſũt ibidem funda
menta eiunus.
Eaãnimi cõditiões pẽs honoreſ *
ihonoꝛatlões pꝰ obiecta e ibidem.
3. itẽ. 4. alias penes diuitiaſ potẽta
ius que ſũt ſecũdaria oba eius ibideʒ
4. alias. 4. penes picula que ſut ma
foꝛtitudis ibidem. le.i/.
5§. nouem que ſunt mã liberalitatis
penes munera ibidem.

6. duas penes generationẽ ciuilẽ que
materia vrbanitatis ibidem.
7. duas penes opa magna que fũt ma
teria magnificentie ibidem.
8. octo penes coĩionem vite vt ſüt mã
veritatis ſimul ⁊ aicitie ibidẽ.
9. duas penes noua æ vetera vt ſubia
cent pꝛudentie ibidem. KW
x. 5. peneſ oba vt ſubiacẽt iuſticie ibið
xi. poĩt alias duas pẽs neceſſaria dõe

ſtica vt ſubſunt yconomie. vltĩo.4. pe

nes motꝰ coꝛpis vt ſubiacẽt mogeſtie

ibidem. ¶ Aagnim illis ſe dignifi
cat ĩ quibꝰẽ difficłt as.li.ꝗ.le.i.q.2.

Maãnimꝰ vult ſupexcellere nõ in re
ceptione reuerẽtie exterioꝝ ſʒ ĩ exhibi
tione melioꝛis opis ibideem.
AEKagnanimꝰ nõ fugit verã humilita
tẽ ibidẽ. e
li. 4. le. ig. q. ··
Aſaãnimꝰ vere nunqᷓ; eſt ſupbus qᷓ;
uis cõuenire videat᷑.q. .
Haãnimꝰ nullus bodie repit᷑ ibidẽ.

AMEHagnim' puſillais 1 kaymus iĩ quo

cõueniũt ⁊ differũt,q.x.
ERagnimꝰ puipẽdet ihonoꝛanõem
æ quare.li.4.le.iõ.expo. S
Itẽ ꝙ puipẽdet honoꝛẽ qui ꝓuenit ñ
a rebus ſtudioſis ibidem.

Haÿgnimẽ cõtẽ ptoꝛ foꝛtune.li.i.le.

Kaãnimitas ꝗd ẽ. li.2.

Sagnimitas ẽ circa ma
b4

Sagnim o's ẽ bumilis

gna ⁊c circa hõꝛabiliſſima magna. li.
4. le.ix. expoe.

Hagnimitas ſicut dupłr operat᷑ ita

dupłr moderat᷑ paſſiões.le.9.q.3.
AHagnanimitas imediate moderar
ſpem ⁊ deſperationẽ ibidẽ.
MHagnimitas ẽ moratł virt quaẽ ⁊
quõ.li..le.i.q..
MHagnimitas ĩ ſui totalitate accepta
4. ptes hẽt.q.s.
AHagnimitas ga fm ſuã diffinttionẽ
ponit. q. ).

ANaãnimitas ẽ virt⸗ generalis.q. 7.

* . —☛ *

MHagniſicẽtia ẽ virt moꝛalis 7 quõ

li.4.le.iꝗ.q.i.
Magnificentia nobilioꝛ liberalitate
ibidem. q. 2.

Hagnificentia gde eſt. li.2. le. .ĩ ex.

MRagnificentie mãm oſtendit.d. ꝙ ẽ

circa magnitudinem ſi umpiuum. 2. cir
ca magnitudinem operum.3. circa ma
gmitudinem dignitatum. li. 4. le. xi. ex.
AHagnificẽtie oppõ que dicit᷑ puifi⸗
centia qd ſit.li.4.le.xi.ex.
MHagnificẽtie modꝰ ⁊ forma oſtẽ dũt
ſub. S. cõditionibꝰ eiꝰ. le.i2.
MHagmficẽtie mãʒ circa quã operaf
oſtẽdit.le.iʒ.in expo.
AHagnificꝰ ſᷣm magnificẽtiã ſuã ĩ ſin
gulis generibus rerum nobiliũ ⁊ ho⸗
noꝛabiliũ faciet opꝰ decẽs ⁊ cõgruẽs.
li. 4. le. iz3.
MHagis ⁊ minꝰ ſuſcipe põt intelligi

rel in loꝛma ſimplici vel m foꝛma mix

ta.li.x.le.ꝭ. .
MHalicia cauſat i ignoꝛutiam 2 quõ.
li. 3ʒ. le. 2. q. A .
Amalicta. determinat ſibi mia. 12. le.
6. in expo.
MHalicia peccati deuiat a medio *
quõ ibidem. q.4.
MKHalicia ⁊ virtꝰ ſunt in poteſtate no
ſtra. li.ʒ. le. S. in expo.
MHalicia ⁊ virtꝰ ſũt eque volũtaria ⁊
inuolũtaria.le.x.in expo.
MHalicia ꝓ ipſa declinãda ⁊ ᷣinte ac
quirẽda. 3.ſunt neceſſaria ibidẽ. q.i.
Malicia nõ ẽ circa illa que ſũt nãliter

p ſe eligibilia. li.. le. Gẽ.
MNalicia mipliciter ſũmi põt ibidẽ.
MKHalicia ſim płr dicta nõ ẽ circa dele
ctabilia honeſta ꝑ ſe eligibilia ibideʒ.

⸗ malitia fᷣʒ ꝗd pᷣ t eẽ circa ipa ibi

Itẽ ꝙ ſimpłr põt eẽ circa ipᷣa ꝑ
as ſumpta ibidem.
MHalũ quõ moueat appetitum * ſub
qua rõne.li.2. le.4.q.i.
MHalum in ipſo duo conſiderantur.
li.i.le.i.q.i.
MHalũ penaleſi ubſtinedũ ante q; fiat
turpe.li.ʒ.le.i.in exp..
Eal quõ ðꝛ ignoꝛãs ⁊ que ſi unt il⸗
la que ignoꝛat ⁊ quot.
MRHalicia cat ᷣ ignoꝛãtiã ⁊ quõ.li.3ʒ.

le. 2. q. 2. . li. 7. le. 3. in expo.

MRal quare deſiderat malũ dicit pp
delectatiõeʒ. le. 7. in expo.
MHalos ⁊ bonos fieri ẽ in poteſtate
nr a. le. S.in expo.

Mala occurrẽtia circa liuſt facer̃᷑ ⁊

iuſtũ patiſ ſüt triplicia. li.s.le.6.q.2.
MRalꝰ* quõ agit ↄ op ioem foꝛtẽ vk re
miſſaʒ. li.7. le. 3.expo.
MHãſuetꝰ quid ſit ⁊ de. 6. cõditiõib
eiꝰ.li.ꝗ.le.2.expo.
Młanſuetudo quid ſit.li.2. le..ĩ ex.
MHãſuetudo ẽ quedã medietas circa
iras⁊ ꝙ ſupabũdantia eiꝰ ðꝛ iracun/
dia. li.4. le. 2. in expo. ⁊ infra ſequit᷑
ẽ nomen cuiuſdà paſſionis que põt
dici deſectus.
Manſuetudo ẽ moꝛalis virtuſ t quõ
differt a clemẽtia. q.D7.
Nartiriũ quid ẽ.li.A.le.ꝗ.q 5§.
Materia ſcientie non eſt blcti ſci
entie in pꝛologo.q.i.

MRechãs ppter lucrũ ẽ anarꝰ nõ lu.
xurioſus.li. L. le. 4. q. i.

Mechia põt cõſiderari dupliciter. li.
§. le. . in erpo.
MHediũ duplex vnũ em ipſam reʒ al
terum quo ad nos.li.2. le.s.in expo.

Medium ⁊ extrema quelibet cuilibzʒ

oppoiĩt᷑ ⁊ quõ.le.S.in expo.
ANediũ virtuoſũ quõ repiri dchz. le.

9. in ex po .

S
-

Mediũ in iuſticia cõmutatia quõ iue
nit᷑ ꝑ dicta.li..lec.⁊.in exp.o..
MHediũ legale ĩ ↄmutatõibꝰꝙ ẽ pecu
nia ⁊ quõ.le..expo.
OHedium naãle ĩ eiſdẽ ꝙ ẽ hũana indi
gentia ibidem.
MHedium duplex.li..le.x.q.i.
MMendacium omne eſt peccatũ ꝙ pʒ
ex triplici malicia incluſa in omni mẽ
dacio.li. 4. le. 22. q· i.

MHendacium nõ ẽ dicendum ne inde

ꝓueniat maius bonum. li.x. le. i.
MHedicĩa que vocatur pꝛactica ẽ me
chanica in plogo.q.ʒ.
Medietas iuſticie differt a medietati
bꝰaliarũ virtutũ iĩ duobꝰ.li..le.x.q.2.

— „ „ —

MRelãconici marxie ſũt ĩcõtinẽtes.li.

7. le. 9. ¶ ARemoꝛia bonoꝝ virtutis

ẽ delectabilioꝛ quã memoꝛia virtutum

vtilium. li. 3. le. S.
Hens fſᷣm ſe ſpta ⁊ ab appetitu 5
ciſa nihil pꝛĩcipiat extra ſe.li.6.le..i
expo.
Hens ſpeculatia mẽs pꝛactica mẽs
factiua quõ diſtinguũt᷑ ⁊ quõ ſũt.ʒ.vi⸗/
res ſiue aptitudies ibidem.q.3.

Henſ practica quõ pꝛincipat᷑ menti

ſpeculatiue.q.A·
Nenſ nõ excludit oĩa mala qꝛ nõ pe

nalia. li. i. le. 9. q. i.
Alſdĩa ⁊ venia quõ differũt.li. ʒ. le. i.

expo. ¶ ARiſer ⁊ felix non differunt
niſi ſm medietatem tpis.li.i.le.xi.
Nollicies ⁊ delicia quõ differũt ⁊ 2
ueniũt. li. 7. le. ꝗ·

EHollicies ⁊ cõtinẽtia quõ ſũt de nu/
mero laudabiliũ ⁊ viuuupabiliũ li.7.le.

2.ĩ ex. ¶ Hollis ſñ pugna reddit ſe
victũ circa delectatiões ⁊ triſtitias.li.
.le. y.
ANHollis ⁊ ĩcõtinẽs differũt pꝓpꝛijs fi
nibus ⁊ quõ.le.4.

ANollis ⁊ pſeuerãs quõ opponũt᷑.li.
7. le 9. orale virtutes ſimul ſũ

pte ſũt nate ddere ſimpłr bonũ hoĩeʒ

⁊ pducere ad hois felicitatẽ.li.s.le.ꝭ.

in.q. ¶ MHoꝛalis ſcia ẽ ĩ vltio gradu

certitudis.li.i.le.2.q.i.

MKHoralis pbs ð veritate agẽdo ↄſide
rat de volũtario ⁊ ĩuolũtario.li.ꝭ. le.i.
expo. CARorales opanões dñant
bitibus.li.2. le.2. in expo.
Moꝛales malicie nõ oẽs ſunt ſimpłr
malicie.li.7. le.6.
AKoralis ſcia nõ ẽ ſufficiẽs ad facien
dũ hoĩem felicẽ.li.x.le.i2.
AHoꝛabł virtꝰ nõ alia iclinatio ab iĩcli
natiõe nãli aĩ ad bonũ.li.2. le.6.q.9.
MNHorab ſcia ad ipᷣaʒ nõ ptinet cogno
ſcere oẽz diſpoẽz hoĩs ſʒ ſolũ illã qͥ ẽ p
xĩa diſpõ ad finẽ hoĩs.li.i.le.xi.ĩ ex.
ANHoꝛał ſcia ſcrutari dʒ de virtute aie
vegstatiue ⁊ ptis eꝰ rõnem habentis
li.i.le.xi.ꝑ toiluum.
Hoꝛtuꝰ nõ ẽ felix.l .i. le.9. expo.
Hot ꝑ rõneʒ poꝛdinat- ⁊ p electio/
nẽ pᷣiperatꝰ vocat᷑ hũanꝰ.li.⁊.le.S.
Houẽs pꝛimũ quõ mouet ⁊ quõ vis
pꝛimi mouẽtis ẽ iſiſtẽs oibꝰ rebꝰ ⁊ ẽ il
lud quo res oẽs bone vel pꝛaue pcep
tibiłr vł ipceptibilłr mouet᷑. li. 7. le. ip
AłNox ſũmit᷑ oupłr.li.2.le.i.ĩ expo.
Muſic dupłr põt ſũmi.li.x.le.ꝗ..

. Atiuitas bona ⁊ bona diſpoſitio
— vocat᷑ idoles ⁊ quare.li.x.le.iꝛ.

MHat a nõ ſufficit ad nos faciẽdos fe
lices ibidem.
Matura hũana nõ ſemp põt eadẽ öle
ctatione delectari.li.7.le.iõ.
NHãalis pbie diuiſio.li.i.ĩ ꝓlogo.q.⸗.

MHäãle volũtariũ ⁊ dñatiuũ quõ cõueni

unt. li. ʒ. le.i.q.i.
Mãle quõ differt a pꝛedictis ibidem.
Mãlis induſtria ꝗd ſit oſtẽdit.h.6.le.
xi. in expo.
Nãlis iĩclinatio ad virtutes coĩs ẽ om
nibꝰ. le.i2.in expo.
Itẽ ꝙ nõ ieſt equałr oĩbus ibidem.
Mãlis eẽ aligꝗd põt dupkłr ĩitelligi oł ĩ
genere vk i differẽtia. li. 7. le. 7.
Nãle bonũ nullũ ẽ ĩ poteſtate nra. li.
x..le.i2.
Meceſſitas alit dicit de futuro alit de
pᷣterito alit᷑ de pᷣſenti.li.õ.le..in.q.
Neceſſitas imutabilitadᷣ pᷣt ſũmi dupil
citer ibidem.

MNeceſſitas hoĩs ſubeſt foꝛtune ſicut x

arti.li..le.izʒ.

Nocere eum qmin vult noceri nõ ẽ iniu

ſtũ facere.li..le. iõᷣ.expo.

Nocere ſibi ipſi eſt iniuſtũ facere.li.ꝰ.

le.i. in expo.

NMocumẽtũ ex ignoꝛatia ſactũ duplex
ſ.factũ palogice ⁊ factũ nõ palogice.

li..le.is.in expo.
Nocumẽtũ ex paſſiõe quid ſit ibidẽ.
NHNocumẽtũ ex electiõe eſt iniuſticia ⁊
malicia ibidem.
NHNocumẽtoꝝ iĩuolũtarioꝝ quedã ſũt ve

nialia quedã nõ venialia. li..le.ix.ex

Nocumẽti diuiſio data p phᷣm eadẽ ẽ
cũ generali dĩione peccati.q.i.
Nolle ⁊ uelle quõ ſũt aciꝰ poitiui.li.ʒ
le.2. in expo.

Molle quoddã ẽ velle ⁊ volutaſ ẽ E volu

tas.le.7.q.i.

Noticia de aliquo obiecto põt eẽ du⸗

plicit᷑.li.õ.le.x.in.q.

ertitudinalis.li..le.i.q.i.

pi qᷓ; pri ĩ ope ciuili. li.9. le.2. q.i.
Itẽ ꝙ pfi magiſ qᷓ; pꝛicipi ĩ ope dome
lncodch2. Re ꝙ magis pꝛincipi in
ope ciuili quã patri in ope domeſtico.
.q.3. ¶ Obiecti eligibił conditiones
.6. li. 3. le. 4. q.l. ⁊ quot reꝗrunt ad de
lectationẽ. biectũ foꝛtitudis ꝗd
ſit. ẽ enĩ circa terribile.li.ꝗ.le.i.ĩ ex.
Obiecti ſcie ceꝛtitudo ĩ duobꝰ cõſiſtit.
li. i. le. 2. q. i.
Obpꝓbꝛiũ põt ĩeẽ vite felici. li. i. le.7.
i ex. ¶ Occidẽs ſe ipᷣm facit iniuſtũ ñ
ſibi ſʒ ciuitati. li.. le. i.ex.
Oligarchia q ẽ raãſgreſſio ariſtocre/
tie politice eiꝰ cãz ⁊ effectũ oſtẽdit.li.
8. le. xi. ¶ Q modoxia ꝗd ſit ⁊ de ab⸗
põt eſſe. li. 9. le. 7.
Diuz qᷓ q nobis ĩſũt qdã iſunt a nã q̃dã
a doctria qdã a ↄſuetudĩe.li.i.le.i.ĩ ex
Opatio oĩs pfecta ẽ ðᷣlectabił.li.x.le.
§. C Opatio ẽ oĩs ſenſatio ibidem.

Opatio pfectiſſima reꝗrit optimã di⸗

Moticia duplex.ſ. pbabilis opioms

Bedliẽtia oĩa bõa opat. li. . le 2
* „q.2. ¶ Obediẽdũ magis ẽ pꝛi⸗

ſpõeʒ ĩ ſubiecto ſeu ĩ potẽtia cußeſt ?
optimã rõneʒ obiectiuũ.li.x.le.X.
Opatio oĩs iĩtellectuał vite vł ẽ ſpecu
latio ſeu ſpeculatiua ł᷑ factio ſeu factĩa

hee eni ſũt.3ʒ.fines triũ mtiũ.li.x.le.xi.

Opatio ſpeculatiua ẽ opatio optĩa.li.
x. le. 8. ¶ Itẽ ꝙ tal ẽ cõtinuiſſima ⁊ ðᷣ

lectabiliſſima ⁊ ſufficiẽtiſſima ⁊ ꝙ eſt

maxime eligibilis ibidẽ.
Opatio vᷣtuᷣ duo cõtinet.li.2.· le. 6. ex
O patio hũana ⁊ hũanuʒ bonũ ſũt mã
ſcie moꝛalis in plogo.q.i.
Opatio pᷣt attribui virtuti triplicit. li.
F.le. 3. in. q.

DODpatio ſcie moꝛalis duplex ẽ. li.i.le.

i. q. 4.
Opatio virtutis ẽ delectabilis ſᷣʒ mäz
ſm ſe ⁊ honeſtiſſime ibidẽ.
Opatio qlibet hũana ẽ cũ delectatiõe
vł triſtitia.li.2. le.2. in ex.
Oꝑanio quõ dicat᷑ eẽ bona vł mala ex
circõſtãtia.li. ꝭ.le.2. q..
Opatio iuſta ẽ quoddã mediũ ĩter ĩiu
ſtũ facere ⁊ ĩiuſtũ pati.li. Fle.x.i ex.
45 nõ ibicem.al. ſti
patio rõiſ nobᷣ ⁊ beſtijs põt ſũmi du
plicit. ¶ Opatio ututis reqrit ppõneſ
vniuerſalẽ ⁊ pticularẽ.li.7.le.q.
Opatio nõ iĩpedita ẽ delectabił.li.7.
le.i4 patio ſpõtanea quid ſit. li.
3. le. 3. q.2.
Opationũ qdã ſunt iĩterioꝛes ⁊ qdã
exterioꝛes.li.9.le.ů.
Opationũ qͥdã ſũt neceſſarie ⁊c vtiles
⁊ pꝛopter altera bona eligibiles que
Pn ſunt m ſe ipſas eligibiles. li. x.
. J.
Opanonũ Ppter. ſe eligibilũ duo ge⸗
nera ibidem. Pperũ genera duo. ſ.
mẽtale ⁊ coꝛpale.li. x. le. .
Opatiões moꝛales dñãt᷑ hitibus.li.x.
le.2.in expo¶ Opatiões pꝛeceden
tes ⁊ ſequẽtes virtutẽ quõ cõueniũt ⁊
quõ differũt. li.2. le. 2. q.2.
Oꝑpationũ ⁊ hituũ nõ ſumꝰ eqnalitr
dñi. li. 5. le.x. ex.
Opꝑpatiões virtutũ ſũt in ptãte nr̃a.li.ʒ
le.S. ¶ Operis virtuoſi bonitas cõſi⸗

=S—=.,n 2—

— — —

— —

ſtit in medio.li.2. le. 6. q. .
Opis virtuoſi tres ſũt regule.q.2.

O pus nõ tiñ diligit opificẽ ſicut econ H

uerſo ⁊ quare.li.9.le.S.
Opus ſiudioſũ quid eſt.li.x.le.ꝛ.
Opus debuũ ⁊ opus redditũ quõ dil
ferãt. li.S. le.iꝗ. in ex.
O pus luſticie ſimplicis ⁊ opꝰ iuſticie
iudicialis quõ diſtinguũtur ibidẽ.
Opus mẽns factiue ẽ famulare pꝛa⸗
ctice mẽti.li.h.le.ꝭ2.expo.
Opera facta ꝓpt᷑ timoꝛẽ vtrũ ſint vo⸗/⸗
lũtaria vel inuolũtaria. li. 3. le.i. expo.
Opa per irã facta vel cõcupiaʒ ſũt vo
lũtaria pꝛobat᷑.li.ʒ.le.ʒ.q.2.
Opꝑa factiua totius virtiutiſ per que pt
generari virtus ſũt quecũq; opa de nu
mero legalium operum. li. . le. S. in

expo. ¶ Opapilia ſciendi tiplex

mod'. li.x. le. 2. ¶patiõis circũſtan
tia quid eſt.li.ꝭʒ.le.2. q. 3.

Opatiõis circuſtãne.S.li. .le.2. q.ʒ.
Qpatiõis non oĩs vel paſſionis ẽ me⸗
dium.li.2. le. 6. in ex.
Opans opera virtuoſa non ex boc dʒ
dici virtuoſus. Ii. 2. le. 3. ex.
Op ans virtuoſe quid requirit ibidem
Opamur oẽs oĩa ꝓpter bonũ. li. 3. le. i
in expo. ¶ ρ Patur iuſtũ ⁊ iniuſtů vn
qſq; qm volẽs opat᷑.li..le.iq.ex.
Operari oꝑa oĩm virtutũ põt intelli/
gi dupkr. li.S.le.2. q.2.
Operari bene vel male mẽtis ſpecula

tiuũ eſt verũ vel falſum. li. 6. le. 3. in ex

O perari ignoꝛãter quid ſit.li.s. le. iß.
Optimũ bonũ ꝙ eſt felicitas cõſiſtit ĩ
vſu opatiõe virtu.li.i.le.⁊.in expo.
Optimaꝝ virtutũ pꝛemiũ bonoꝛ F. li.
4. le. iſ. in expo. CBpiimd hoiĩs ſicut
inuenitur in opatiõibus que faciũt ho
minẽ felicẽ ſicut peſſimũ hoĩs inuenit
in opatiõibꝰ que ſaciunt eum miſerum
li.ꝛ.le.ij.¶ ꝛbati ad viꝛtutẽ dicun/
mur qui ſũt pꝛiuati tribuſ neceſſarijs re
quiſitis ad virtutẽ.li.i.le.S.in ex.
Dꝛdinata ad finẽ dupliciter dicunf.
li.i.le.i.q.2. Bꝛdo eentiak põt eẽ iĩ

—
P

geenera eius ibidem.

ter aliqua dupliciter. li.2 le. 3. in q:

ſſio quid ſit. li. 2. le. 4. q.i.
Paſſio in quo eſt ibidem.
aſſiouũ cã que ſit ibidem ⁊ quot ſũt

Palſſio dupliciter ſũmi põt. li. 2. le. 2ĩ
expo.

Paſſionũ ſufficientia v quõ ſe babet

Palſſio regulata per virtutem eſt me⸗

diũ ĩter paſſiões malaſ aliquãdo.le.6.

q. 6.
Paſſiões ali que mediũ hñt li. 2. le.
in expo. ¶ Paſſionẽ vel actũ cãri tota

liter ab obiecto põt ĩtelligi dupliciter

Paſſiones tranſmutãt coꝛpus ⁊ quõ

n. 7. le. 4.
Paſſio quõ ligat ſciam ibidem.
Palſſio 3 appetituſ concupiſcibilis
eſt de lectatio.li.i.le.7.q.2.

Paſſio ſequens opationem naãlem ne

ceſſariam v boneſtã pᷣcipue opationẽ
aicitie eſt quadruplex. li. 2. le. 4. ꝗ· i.
Paſſionũ ſectatoꝛ ĩutilit adiſcet ſciã
moralem. li.i.le.2. expo.

Paſſum ĩ nãlibus ſe hẽt multipłr. li.

3. le. i. expo.
Pati iniuſtũ põt intelligi duplicit. li.
J. le. i6. in expo.
Patiẽs aliqꝗd nõ ẽ agẽs ⁊ ecõuerſo.
u. 2. lę. i. q. D2.
Patiẽs imuſtũ pł hẽt de malo pena
li ⁊ minus de malo culpabili q faciẽs
li. 5. le.o.q.2. ÓYU
Pa rabola vnde dicatur. li. 4. le.i ·
in expo.
Parentes magis diligunt filios quaʒ
ecõuerſo.li.S.le.izʒ.
Paruificuſ quid eſt ⁊ que cõditiones
eius.li..le.iqꝗ.in expo.
Parificentia quid ſit. li.A.le.xi. in

expo.
Peccatũ oẽ in genere opis poſſet fie

ri ex paſſione. li.. le. i. q.i.

Peccatũ nullũ ẽ ꝙ nõ ſit aliqua pena

dignũ vel cõtracta vel illata vel inferẽ

da. li. . le. is. q.2. ¶ Peccata inãliuʒ

ſunt extra terminos malicie. li. 7. le. 6
Peccatũ ex induſtria ꝗd ſit. li.i.le.i.q

i. ¶ Peccata.ꝗ.quibꝰ viciat᷑ oẽ cõſi/

Peccãs cũ delectatione magis pec⸗
cat ceteris pibus qᷓ; peccãs cũ triſtitia
li..le.7.¶ Pedagogi erudiũt iuue/

nes delectatiõe ⁊ triſtitia.li.x.le.i.
Pena oiĩs nõ uiſa eſt ꝓhibita. li. .. le.

19. ¶ PMerlectio ſiue virtꝰ hoĩs põt di

ci dria rriplici de cã.li.i.le. S. ex.

Permãſiuꝰ ⁊ cõtinẽs quõ ſunt idem
ſicut ea que ſignificãtur per diffinitio/
nẽ ⁊ nomẽ diffiniti.li.7.le. 2. in expo.
Per fectũ quadrupłr dicit᷑ .li. i. le.. in
elllmu hoĩs inuenit᷑ in opatõ

ex.
nibus que faciũt euʒ miſ. erũ. li. 7. le. ig

debita vel indebita. li.. le. ö.q.i.

Pertinaces iudicij ſũt ĩmãſiui ſue opi

nioni.li.⁊.le.xi.
Pbylotimia qd ſit oñdit ⁊ quõ ſe ha
beat ad magnanimitatẽ oñdit.li. 4. le.
G *

i9. ex. ¶ Pbylotimia que ẽ amoꝛ ho
irs gad ſn:ia. le. :in ero⸗
yldtia oia bona opa opat. li. .. le.
En ¶ Pbia oꝛ habere delectatio⸗
nes admirabiles ppr᷑ duo.⁊ quare li.
x.le. S. ¶ Mbie naturalis diuiſio. li.i.
in pꝛologo.q.4. .
Placidus ꝗd eſt.li.4.le.2i. in expo.
Nolicia duo cõcernit ⁊ ꝙ polirica nõ
eſt in vacatõe. li.x. le.9.
Politica felicitas tria ſolũ requirit eſ
ſentialiter.ſ.acno bona ⁊ virtuoſa 1p
poꝛtio debita opantis ad opus ⁊ vite
ſufficiẽtia.li.x.le.xi.
PHolitici tres ſũt ſpẽs ⁊ totidem traſ
greſſiões earum.li.S.le.xi. .—
Poſſibilia per nos fieri que ſint illa.
li. ʒ. le. 6. in expo.
Poſitio ariſtotelis de felicitate cõcoꝛ
dat p oĩa fidei xp̃i.li.i.le.q.q.2.

Potẽtie cognitiue in ꝑte ſenſitiua ſũt

decem. li.i. le. xi. qJ.i. .
Potẽtie appetitiue due. potẽtie mo.

Perſeuerãs pugnat ⁊ nõ vincit.li. 7.
enſona pſone p̃fert᷑ ⁊ de cã

tiue quatuoꝛ ibidem.
Potẽtie aĩe ſunt idẽ realiter cum aĩa
li.i.le.xi.q.2. ¶ Potẽtie aie diſtiguũ
tur ꝗditatiue ab ala ⁊ inter ſe ibidem

Potentia vel ĩpotẽtia nãlis de 2? ſpẽ

qualitatis quõ ſũmãtur ibidem.
Potẽtia eſt vna ⁊ eaden
ſos actus determĩabił põt determina/
ri ꝑ diuerſos actꝰ vno mõ vel alio ⁊ a⸗
lio.li.6̃. le. 2.in.q.
Potẽna rõnalis que valet ad oppoſi
ta nõ eſt intellectꝰ ſolꝰ nec appetitus
ſolus. li. 6. le. 3. ex.
Potẽtia indetermiĩiata valet ad oppo
ſita nõ põt exire in actũ niſi determie
tur ꝑ phereſim ibidem.

Potẽtia dupłr ſũmit.li.6. le. x. in ex.

Ptãs hoĩs nõ ſufficit ſine dei auxilio
pꝛo acꝗrenda virtute c declinãda ma
licia.li.ʒ.le.x.q.2.
Ptãs dei non ſufficit ſñ ↄſenſu hũano
ibidẽ. tãs hoĩs ẽ ĩ ptãte dei ibiõ.
Ptãs dei eſt in ptãte hoĩs ibidem.
Ptãs ⁊ volũtas reſiſtẽdi ſũt.2. que fa
ciũt cõtẽnere pᷣcepta.li.x.le.izꝛ.
Potẽtatus põt venire vel ex genere k
ex violẽtia.li.x.le.⁊.
Pꝛaxis qd ſit.li.6.le.ʒ.q.2. ꝑ totũ.
Praxis ĩ libro ethicoꝝ ſũmit᷑ ꝓ actu
hũano ꝗ ẽ ĩ hoĩs ptãte ad hᷣ ꝙ fiat ibiõ
Practici intellectꝰfinale opus eſt veri
tas licet nõ ofs.li.6.le.ꝭ.ex.
Pꝛauis hoibꝰ nõ exiſtt aĩcabilia ad
ſeipᷣos qꝛ diſcoꝛdãt a ſi. eip̃is. li.. le. .
Praui hñt ꝓ cõcoꝛdia diſcoꝛdiã ibið.

Prau nõ diſpõitur amicabiłr ad ali

quẽ qꝛ nec ad ſe ipſũ ibidẽ.
Prauoꝝ hoĩuʒ aiĩcitia fit mala qꝛ ipi
cõicãt opibꝰ pꝛauis.li..le.iꝗ.
Pꝛauiſĩ rebꝰẽ ali nãle bonũ qꝙ ẽ me
liꝰ quã ipᷣe res ſᷣm ſe ipſas acceptas ꝙ
ẽt ðr nomẽ bonũ.li.x.le.Dꝰ.
Pꝛecipere recte duo requirit ⁊ de. 4.
peccatis cõtra ipᷣm.li. 6. le. x. in. q.
Pꝛedicare nõ debet quis ꝙ nõ facit
T quare.li.x.le.i.

Pꝛedicatio ſiue ſermo ſcie nõ ſuſficit

ↄtrarioꝛum
li..le.i.in expo.¶ Potẽtia p diuer/

—„„ —

—

dad faciendũ hoĩiem felicem. le.in.

Pꝛeſentia amicoꝛũ alleuiat amici do

loꝛem ⁊ de cã quare boc eſt.li.9.le.iʒ

Pꝛeſũptuoſus ⁊c foꝛtis quõ cõueniũt
⁊æ differũt.li.ꝗ.le.ʒ.in expo.
Pꝛinceps eſt cuſtos iuſti ⁊ debitũ.li.
Fle. 12. e.
Pꝛinceps ſi eſt iuſtuſ nihil aliud vide
tur ſibi eſſe coꝛdi ⁊ cure niſi equalita⸗/
tem ibidem. L
Pꝛincipi bono danda eſt merces nõ
quecũq;.li.s.le.iꝛ.expo.
Pꝛincipatus tres.ſ.regnũ ariſtocra

na policia ⁊ de tribus ſibi oppoſitis ſi

cut tirãnia olligarchia democratia. le.
6. ex. Deeiclpatul bõitaſ exigit qᷓ;tũ
poſſibile eſt vnitatẽ pꝛincipatꝰ ⁊ pꝛin
cipis.li.S.le.xi.

Pꝛincipia ſũt ĩ triplie gradu. li. 6.1e.
7.1. q. rieipnor quedã cogita ſũt

ſẽſatone quedã ſenſu. li.i.le..ex.
Pricipiũ pᷣt ſũmi tripłr.li.i.le.d.q.A.
Pꝛincipiũ in cognoſci põt ſũmi dupli
citer ibidem. ¶ Pꝛincipiũ eſt plus
qᷓ; dimidiuʒ totius opis ⁊ quõ. li.s. le.
17. q. 2. ESntipti efficieẽs illiꝰ act
qui dicit᷑ pꝛaxis eſi ipa electio.li.6õ.le.
Dinr.

Pꝛuatio caritatis ⁊ pꝛiuatio illibe-
ralita ñ ſũt vna pꝛiuatõ.li.A.le.x.q.2
Pꝛodigalitatis ⁊ pꝛodigi cõditioneſ
3. h. 4. le. 9. in expo.

Pꝛodigalitas ſᷣm ſe ſ⸗ upta nullo alio
vicio ſibi ãnexo eſt quedã malicia ⁊ di
ſpoſitio mala ibidem.q.ꝭ.

☛G

Pꝛodigaluas nõ moꝛaliſ malicia nec

pꝛauitas appetitꝰ ibidem.

Pꝛopoſitio oĩs ĩmediata eſt per ſe 10

ta ⁊ qd dicat᷑ ꝓpoſitio ꝑ ſe nota. li.6.

le. 7. in. q.

Pꝛopoſtũ eſt appetitᷣ exequẽti iam

electum.li.i.le.xi.q.i.
Pꝛopoꝛtio geometrica ⁊ ariſmetrica
quõ differũt. li. S. le.6.ĩ ex. ⁊ li.2. le.
ex. ¶Mꝛopoꝛtio ariſmetrica ? equa
litas ;titatis eſt ſeruãda in ſatiſfacõ

. ne. li.S.le.S.in.q.

Pꝛincipiũ opatiõis intrin⸗
ſecus duplex. li. 3. le⸗ 3. q. i.

le. xi.ĩ expo.
Pꝛudẽtia pcipi

Pꝛouidentia intelligẽtia ⁊ me moꝛia

nõ ſũt tres virtutes ad inuicẽ diſtincte
nec a pꝛudentia. li. 6. le. x. ex.
Pꝛoxioꝝ actiões ⁊ facta poſſumꝰ me

lꝑ ſpeculari qᷓ; noſtra ⁊ quare hoc. li.

9.le. x.¶ Pꝛudẽtia melioꝛ qᷓ; ſapia.li
2.lex. Med. ¶ Mꝛudentia nõ eſt ſcia
li. 6. le. 6. in ex.⁊ le..in ex.
Pꝛudẽtia ꝗd ſu ᷣm ſu diffinitionem
ibideʒ. ¶ Pꝛudẽtia ⁊ tpantia ſe hñt

ſicut ſaluãs ⁊ ſaluatũ ibidẽ.

Pꝛudẽtia ⁊ ars quõ differãt ibidem.
Pꝛudentie ⁊ opiniõis cõuenietia ⁊
differẽtia ibidem.

Pꝛudẽtia quõ ſit hĩtus cũ electione ⁊

quõ debeat intelligi.li.6d.le.6h. q. i.

quõ ſit hitus actiu ibideʒ. Item quõ

ſit circa huana bona ibidem.

Pꝛudẽrie hñtis in ſe noticiazʒ vłem ⁊?
pticularẽ tres ſũt ſpẽs. li.6. le.9. ĩ ex.
Pꝛudentie que verſat᷑ circa ciuitatẽ ⁊
ciuitatis cõitatẽ due ſunt ſpẽs ibidem

Pꝛudentia polnica.. cõdiuões.li. 6.
le..in ex. M
Pꝛudẽtia pſonalis quid ſit ibidez.
Pꝛudẽtie cuilibet. 2. ſũt ptes inte/
grales.ſ.cõſiliatiua ⁊ deliberatiua 2²⁰
vero ĩdicatia ⁊ ſniatĩa.li.6.le..i ex.
Pꝛudęætia ⁊ ſcia quõ ↄueniũt.li.6õ.le.
9. ex. ¶ Mꝛudẽtia ad bñ viuere ſoꝛii

tur. 4. foꝛmales rõnes. in. ꝗ.

Pꝛudẽtia intellectꝰ guomẽ ⁊ ſyneſis
ſũt circa eãdẽ materiã.puta cõſiliabi/

lẽ ꝓbat hoc p.ʒ· media.li.6.le.x.ĩ ex.

Prudentie opa.a.li.õ.le.x.qi.⁊ de

quatuor eiꝰ parnbꝰ ibidem.

Prudẽtie vtilitateʒ oñdit tripłr. li.6õ.
ſpit gĩa ſapie ibidẽ ĩ. ꝗ.
Prudẽtia ẽ felicior q; ſapia ibidẽ.
Prudẽna eſt melioꝛis parucule qᷓ;
ſapientia ibidem. Y”YM
Pꝛudẽtia ⁊æ magnimuas ſüt genera⸗
les viriutes.li. .le.iq.q..

Pꝛudẽtia pſonalis ⁊ politica ⁊ yco⸗
nomica ⁊ legiſpoſitiua ſunt idẽ hiſus
li. 6. le.. in. q. ¶ Pꝛudentiſ eſt bene
cõſiliari circa bona boneſta ⁊ circa vii

lia ipᷣi pꝛudenti ⁊ circa rõem bene vi/
uere hoĩs non ſolũ ſᷣm ptem aliquã bo
ne vite.li.6h.le.6õ.in expo.
Pꝛudæẽtes nõ fiũt faciliter geometrici
vel logici ⁊ cãm oñdit.li.h.le.q .
Pꝛudẽtes quõ poſſũt eſſe incõtinẽtes
⁊ quõ nõ. li. 7. le. 2. expo.
Puer peccãſ vltra modũ alioꝝ dicitur
indiſciplinatus.li.4.le..expo.
Pueri ⁊ intẽ perati remedia ibidem.
Punitõ facit dr̃am pſonaꝝ. li..le.S.
in. q. ¶ Puſillanimꝰ qd ſit.li.4. le.iſ
in ex. ¶ Puſillanimꝰ quid ſit ſᷣm dif
fimitiõem ⁊ de quatuoꝛ cõditiõibꝰ eiuſ
le.ið.ex. ¶ Nuſillanimis nullus ẽ hu
milis.li.4.le.iq.q.ſ.
Puſillanimis magnimꝰ A chaymus
in quo differũt ⁊ cõueniũt.q.x.
Puritas eſt impmixtio ⁊ ipuritas p⸗
mixtio vni nature cũ altera.li.x. le.6.

AAltionẽ habere dupliciter dicitur

Ratio recta eſt imediata regula virtu
tum moꝛaliũ.li.6.le.i.ex.

Readamatio quatuoꝛ habet ↄditiõe
IReddẽda nõ ſũt oĩa oĩbꝰ nec deo nec
pfi.li. .le.2. expo.
RRegimẽ bomi viri expediẽtiꝰ eſt regi/
mine bone legis.li.S.le.. in. q.
Regnũ quid ſit.li.S.le.xi.

NRemedia intẽperaui ⁊ pueri.li.ꝗ.le.

7.in expo.
Rerum genera quatuoꝛ. li. i. le. 2. ĩ ex.
Merũ differẽtiũ penes ſua pꝛincipia
tfria ſunt genera ibidem.q.i.
Rerũ differẽtiũ penes modum eẽndi

nia ſunt genera ibidem.

MRerum fugiẽdarũ circa moꝛes hoĩim
tres ſũt ſpẽs.ſ.malicia incõtinentia ⁊
beſtialitas.li.⁊.le.i.in expo.
Res in quibus nõ cõſiſtit felicitas re
quiri ad felicitatẽ põt dupłr intelligi
h.i. le. 7.q. 4.
Reſpectꝰ realis põt eẽ ad terminum
non exñtem. li.i.le.xi.q.2.

Reethoꝛica nõ eſt pꝛactica vel ſpecula

tina in plogo.q.ʒ.
Retribuẽs vtrũ debeat retributiõem

facere ᷣm quãtitatẽ muneris vel ſʒ qᷓ;
titatẽ vtilitatis.li.S.le.i⸗.
NRetributio fieri non debet in ſili ge⸗
nere.li.9.le.2.q.h.

Retributionis exnimatio debet fierl

arbitrio recipiẽtis.le.i.q.i.
Retributiõis extimatoꝛ nõ dʒ eſſe ꝗ
retributionẽ ĩtẽdit.li.q.le.i.q.i.
Retribuendũ eſt magis q; danduzʒ ⁊c
vbi ⁊ in quo caſu oñdit.li..le.2.ĩ ex.
Repugnare voluptati eſt difficiliuſ qᷓ;
epugnare ire. l. 2. le. 2. in expo.

Aluatio hũana reducit᷑ ad qua/
ütuoꝛ pteſ ſcie ciuilil.li.i.le.i.q.⸗
BSapie cõditiões. 4. li. 6. le. S.ĩ expo.
Sapia dupłr ſũmit᷑.li.2. le. ̃.q.x.

Sapia eſt noticia cõiſſima.li.6. le.S.ĩ
So⸗ ꝙ ẽ noticia certiſſima ibi
dem. Item ꝙ eſt circa pꝛincipia ⁊ pꝛĩ
cipiata ibidem.
Sapia ſimul eſt intellectꝰ ⁊ ſcia.li.õ.
le.S. in expo.
Itẽ ꝙ ẽ circa obiecta nobiliſſima ibið.

Sapia ad pꝛndẽtiã ⁊ ad ſciẽtià politi

cam cõpata hẽt.ꝭ. differẽtias.li.6.le.
(Sap

8. in expo. ia ẽ itellectualis vᷣ/

tus. li. 6. le. S. q. i. ⁊ que eius diffinitio
ibidẽ.¶ Sapiẽtia ſᷣm eam neminem

mẽtiri cõtingit ⁊ mẽtiẽtẽ p eaʒ maife

ſtare cõuenit.li.6.le.S.q.i.

Saplẽtia quaẽ cõuenit cũ doctria logi

cali. li. 6. le. S. q.2.
Sapiẽtia facit hbominẽ cõtẽ ptoꝛẽ mũ/

di ibidem. q.i

Itẽ pꝑ ipam hõ fit aĩcꝰ dei ibidẽ.
Sapiẽtie vtilitatẽ oſtẽdit.li.6õ.õle.xi.iĩ᷑

expo. ¶ Sapiẽs ſiue ſtudioſus idiget

alimẽtis.li.x.le.S.
Sapiẽs ẽ deo amãtiſſimꝰ.li.x.le.xi.

Sapiẽs ẽ feliciſſimꝰ ibidem.

Sa piẽtũ opio videt᷑ rõnibꝰ conſonare
qꝛ ñ ponit opionem ſñ rõne.li.x.le.xi
Satiſfactio nõ facit differẽtiã pſonarũ
ſʒ punitio.li.s.le.S.in.q.

Scaãdalũ duplex.ſ.actiuũ ⁊ paſſiuũ li.

4.le.i7.in expo.

Scia moꝛalis ſola eſt pꝛactica. li.i. in

ꝓlogo.q.ʒ.(¶ ¶ Scia maioꝛ requuit᷑ ad

— 2 — 1 — —

— —

LeS =☛ 5½ – — ⸗– — —

8

6

—

pr opandũ ᷣm moꝛẽ q; ſ̃m nam. li. 3.

le. ʒ. q.i. ¶ Scie oꝛigo vnde ſit.li.
Scia gd ſit m ſuã diffinitiõem. li.6.le

4· in expo. ¶ Scie cuiſſibet ſũt aliqua
pꝛincipia.li.6.le.7.in expo.

In ſanctis artibus ⁊ docirinis qualis

eſt oꝛdo ꝓcedẽdi.le.9.in expo.
Sciam habere dupliciter cõtingit. li.
le. 4. ¶ Scie quõ cõtrariat᷑ incõtinen
na ibidem. ¶ Scia quõ ligat᷑ a paſſio
ne. li..le. 4. ¶ Scia nõ ꝓbat ſuũ ſub
lectũ de alio ſubiecto in plogo.q.i.

Scia oiĩs vel ẽ pfectio ĩtellecius ſpecu

latiui vł pfectio ĩtellectus pꝛaciici ſeu
actiui vel pfectio mentis factiue ibidẽ
q.3. ¶Scia moꝛał ſcrutari debet de

virtute aie vegetatiue ptis ⁊ ptis rõeʒ

hñtis.li.i.le.xi.per totũ.

4* .

Scienlſ dicitur dupliciter ſciam bũs ?
ſcia vtens.li. 7. le. 4.

Scibilis materia que ſit. li. 6. le. 4. in

expo · ¶ Scibilis cõditiones tres. ſ.
ꝙ eſt eternũ ingenitum ⁊ incoꝛrupii-

bile ꝙ oẽ ſcib ile eſt eternuʒ ſił itudia

rie dictum ibidẽ. Scibile nõ eſt eter

num eternitate ppꝛie ſũpta. li. 6. le. 4
in.q. ¶ Syneſis quid eſt ⁊ ꝗd non
oñdit.li.6.le.x.in expo.per totum ibi
eſt aũt ſyneſis. Sneſts non eſt vir
tus diſtincta a pꝛndẽtia. li. 6. le. x. ĩ.q.

Sectatoꝛ paſſionũ ĩutiliter adiſcet ſet
entiã moralẽ.li.i.le.2.expo.

Sectator noĩs vtilit᷑ ſciet ſciaʒ moꝛalẽ

ibidem.
Senes nõ fiunt cito amici. iunuenes ãt

ſic. li. 8. le. . ¶ Sermões ſciẽtifici nõ

ſunt ſu fficiẽteſ ad faciẽdũ hoĩes feliceſ

li.x.le.ꝛ.¶ Sermo eſt inualidus ⁊ in
efficax apud eos ꝗ pꝛincipia fᷣmonis
non intelligunt.li.x.le.ii.
Sermo nõ põt vł nõ eſt ſibi facile traſ

mutare que per cõſuetudinẽ vel nali/
teer ſunt cõpꝛebenſa ibidem.

Senſibile pficit opatiõem ⁊ quõ. li.x.

le. F. Seruus nõ habet deliberati
uũ.ᷣli. 6. le. i2. in erpo.
Signũ dirrectiuũ hoĩs opatis põt eſſe

quadruplex. li.6,. le. i. q.

Signũ ad qð aſpicit oẽ operãs nõ eſt
medium virtutis ibidem.
Sikitudo duplex vniuocatiõis ⁊ ꝓpoꝛ
tionis ⁊ ꝙ ſunilitudo ꝓpoꝛtiõis cã eſt
aĩcitie. vniuocatiõis vero ñ.li.S.le.2.
Simplex ⁊ cõpoſitum duobus modis
accipiũt᷑.li.7.le.iõ.

Simpkr put eſt dictio põt ſũmi multi/

pkr.li. ʒ.le.i.in expo. ð/
Solitariã vitã nullꝰ eligeret.li.q.le.x
Sophyſte voctur qui nõ ciuiliter con

uerſantes ꝓmittũt docere po liticas.li
Sophyſte nullam bñt bonoꝝ operũ ⁊

cimlium experiẽti.li.x.le.i3.
Itẽ ꝙ tales nullũ poſſunt facere bonũ

legiſpoſitiuũ vel recte iudicare de legi

bus optimis niſi a caſu ibidem.

Specifica natura quõ abſtrahit ab eẽ

virtuali ⁊ actuali.li.i.le.4. q.2.

Speculatio ẽ operatio ſiue acł ſcõᷣus
ovt eſt diuiſus cõtra pꝛimũ actũ qui eſt

hitus ſᷣm ꝙ eſt opatõ intellectꝰ.h.6. le
.i. Speculatio põt ſũmi dupli

citer. li.6. le. ʒ.q.2.

Speckatiua opatõ ẽ vacatiua li.x. le. 9
Spõtanea opatio qd ſit.li.ʒ.le.ʒ.q.2
Studium quid ſit diffinitiue. li.i. le. .
in expo.

Studioſus eſt in potentia ad aliquod

opus dupliciter. li. 4. le. 24. expo.

Studioſus nõ põt ppꝛie verecundari
ibidẽ. q.i. (Sndiol i ⁊ bõi paꝝ curãt
de pꝛincipibꝰ ſecularibus ⁊ quaẽ.li.S.
le. 7. (Btudioſus eligit bñ ⁊ feliciter
viuere p vnũ annũ qᷓ; multo tpᷣꝛe dele

ctari re miſſe.li.9.le..
Studioſo ⁊ felici ẽ naturałr eligibilis
X appetibił amicꝰ ſtudioſus.li..le.xi.

Studioſo ẽ eligibile cõuiuere cum aĩ⸗
co ibidem
Studioſi vel pꝛaui landãdi vel vituꝑã
di non dicũtur hoĩeſ ſᷣm paſſiones ſed

Vni ⁊ diſpoſiti. li. 2. le. 4. ql1l.
Subiectũ per virtutes moꝛales pfecti
bile ẽ ad alteꝝ referribile.li. . le. S.ĩ q.
Subiectũ pꝛimũ ſcie moꝛaliſ eſt bomo

vt liber in pꝛologo.q. ..
Subueniẽduʒ eſt magis amico ꝓpter
bonitatẽ virtutis q; ei qui eſt amicusp
pier dem piitan generis.li.ꝗ.le.2.in

q.(¶ Supbus magnanim in qua/

tuoꝛ differunt. li. 4. le. iq.q. 4.
Aciturnitas veritatis quõ eſt vi/
cium ⁊ quõ nõ eſt viciuʒ. li.i. le.
Tactꝰ ẽ cõiſſimꝰ oĩm ſenſuũ.li.ꝗ.le.⁊
in expo. ¶ Zẽperãtia nõ eſt in appe
nitu ſenſitiuo.li.a.le.s.in expo.
Tẽperantia ꝗd appetit ⁊ ꝗqd fugit ⁊
qualiter. le. 7. q.2.
Tẽperãtia eſt virtus cardinalis ibidẽ
Eẽperãtia quid ẽ.li.2.le.⁊.in expo.

Tẽperãtia eſt circa tactũ ⁊ guſtũ non

circa alios ſenſus.li.q.le.ꝭs.expo.

Temperãtie ꝓpꝛietateſ oñdit.li.4.le
7. in rpo. (!eperaͤne diffinitio Fm

tulliũ.li.ꝗ.le.⁊.q.i. . .
Tẽperãtia moderat᷑ tiñ delectationes
circa tactũ ⁊ guſtum.li.ꝗ.le.⁊.q.i.
Itẽ ꝙ moderat᷑ cõplacẽtias ſequẽtes
app̃henſiõem in oꝛdine ad tactum æ
guſtum ibidẽ. Iteʒ q moderat᷑ qᷓ;tũ ad
exercitiũ actꝰ oẽm appᷣhenſiõem dele⸗/
ctabiliũ ſᷣm guſtum ⁊ tactũ ibidem.
Item ꝙ moderat᷑ geſiꝰ ⁊ motꝰ coꝛpo
ris ibidem.
Tẽperãtia ⁊ pꝛudẽtia ſe hñt ſicut ſal
uans ⁊ ſaluatũ.li.6̃.le.6.in ex.
Tẽperãtia ⁊ intẽ perãtia nõ ſũt circa
beſtiales delectationes.li..le.S.

Tẽperãtia ⁊ cõunẽtia hũñt ſituudineʒ

tam in noiĩe qᷓ; in opere.li. .le.i2.
Tẽperati cõditiõeſ.iꝛ.li.q.le..ĩ ex.
Tẽperatus ⁊ itemperatꝰ quõ oppo/

CTẽperat nec pꝛudẽs fugiũt oẽs dele

ctatiões ⁊ ꝙ nõ oĩa que pueri⁊ beſtie
ꝓſequũtur ſüt mala.li..le.iꝗ.
Tẽporalis ꝓſperitas ⁊ bona coꝛpis

diſpoſitio quõ requirũtur ad felicitatẽ

⁊ quõ nõ.ll.i.le.7.q.AYæ..
Terribile ꝙ timemꝰ quinmplex ⁊ mt
tiplex malũ ꝙ ſoꝛtuudo habet mode/
rari non tamẽ ſingula ꝓpꝛie.li.q.le.i.

in expo. ¶ Zerribile circa qꝙ, eſt foꝛti⸗
tudo eſt multipliciter variabile ibideʒ

Timere ⁊ non audere non ſunt idem

Timidus dupliciter eligit fugã terribi

lium. li. 4.le..in expo.
Timidus coincidit cum coacto qui de
ficit in audendo.le.2. ex.
Timoꝝ.6.ſpẽs.ſ.ſegnities erubeſcen
tia verecũdia ſtupoꝛ admiratio ⁊ ago
nia. li. 2. le. 4.q.i.
Timoꝛi cedere quõ ſit laudabile vł vi
tuperabile ibidem.
Timoꝛ oppoſituſ audatie diuidit᷑ i.6.
ſpẽs.li.4.le.q.q.i.
Tumoꝛẽ ⁊ augaciã moderat᷑ foꝛntu/
do ibidem. — que eſt ꝑs
politice quid ſit.

Tyrãnia eſt trãſgreſſio regni ⁊ quõ cõ

uenit ⁊ differt ab eo.li.S.le.xi.

Tyrãnus ſe hʒ ad ſubditũ ſicut arti/

fex ad oꝛganũ ⁊ ſicut dñs ad ſeruũ cir.
ca li. ð. le.iꝛ.¶ Cragedia ⁊ comedia
vnde dicãtur.li.i.le..in expo.
Trãſmutatõ aliqua ẽ delectabiliſſima
nature male ⁊ coꝛꝛupte.li.⁊.le.id.
Trãſmutatio.quare ẽ delectabilis na
ture coꝛrupte.li.⁊.le.io.
Triſtitia ⁊ voluptas ſũt ſigna genera
toꝛũ hituũ.li.2.le.2.ex.

Triſtitia ⁊ delectatio ptẽdũt æ exten

dũt viceg ſuas per totã hoĩs vitã.li.x.
le.i.( Itẽ ꝙ hñt magnã potẽtiã ad ð
coꝛãdã ⁊ inquinãdã virtutẽ ⁊ felicem
vitã ibidẽ. 4 Triſnitia coꝛrũpit ꝑ ſe
opatiõe m.li.x.le. 6.
Triſtitia delectatio ſũt regule oĩs o/

peratiomis hũane. li. 2. le. 2. in ex.

Triſtitie ſiue doloꝛis.d, ſũt ſpẽs.li.2.
le.4. q.i. 6 Triſtia multa ſubſtinere

ꝓpter puũ bonũ nihil habet delectabi

le.li.ꝗ.le.ꝗ.in expo.
Acare dupłr ſũmit᷑.li.x.le.q.
Vengere rem nõ ſuã maiꝰ pecca
tũ eſt in genere peccati qᷓ; emere rẽ nõ
ſuã. li. F. le.i7.q.2.
Aelle ⁊ nolle ſũt duo actꝰ poſitiui.li.

3. le. 2. in expo. ¶ Aelle aligd cõtin⸗

S=.-

—

— — ——

n
.
d
cen

ist
.
l
dhn
on

0
ngeu
ened

nn/

git dupkr. li. 5. le. 9. in expo.

Zenia v miſericoꝛdia quõ diſferunt
n.ʒ. le.i. in erppo.

Aeniale aliter ſũmitur apud pbof ali

ter apud theologos. li.j.le.is.q.2.·
Nemeſi qd ſit oñdit.li.2.le.7.in ex.

Aeracis cõditiones.6.li.4.le.22. ĩ ex
NHeritatis iacture.i2. li.i. le. 4. q. i.
Aeritas triplex.ſ.viue doctrine ⁊ iuſti
cie.li.i.le. .q.i.

Aeritas ẽ pᷣferenda amicitie ⁊ aicitia

virtutis. amicitie hois ibidem ⁊ i ex.

Aeritas qꝗd ſit.li.2. le.õ.q.ꝛ.

Aeritas que eſt virtus ꝗd ſit.li.2. le.
in ex. ¶ Ueritas vt eſt moꝛalis vir/
tus nec eſt veritaſ doctrine nec iuſticie
nec vite.li. 4. le.22. q. 2.

Aeritas rõnis aliqua ſen aliqua ratõ
vera eſt neceſſario requiſita ad hoc ꝙ

ctica.li.6.le.ꝭ.in expo.

Aeritatis taciturnitas quõ eſt vicium

. 1 * quõ non. li.i.le.ꝗ. q.i.

Aero oĩa cõſonãt ⁊ quõ.li.⁊.le.is.
AVero oĩa cõſonãt falſo ãt cito diſſonat
verum. li.i.
AVerecũdia eſt paſſio.li.J.le.24.i ex.

Aerecũdia non eſt virtus ibidem.

Aerecũdia ſeibus non comingit.li.A.
le.24. in ex. erecũ dia tribꝰmõiſ

Verecũdia hʒ duo genera obiectoꝛuz
ibideʒ. ¶ Itẽ ꝙ duplr pꝑdit᷑ ⁊ dupli

ci de cã ibidẽ. ¶ Nerecũdus plus tiet
dephenſiõezʒ hoĩm qᷓ; turpitudinẽ aciu

um ibidem.
Aicia extrema cõtendũt de medio qꝛ
vnuſqſq; dicit medietatem ⁊ virtutem
ſuã eſſe.li.2. le.7.in expo.

Ainci a foꝛtibus ⁊ ſupexcellẽtibꝰ tri /

ſticijs non eſt admirabile nec reputari

debet mollis vel incõtinẽs ſed eſt di/
gnus indulgentia. li. 7. le. 9.
Ninci ⁊ deficere quõ differunt ibideʒ
Nictoꝛia inter cũcta pñtis vite eſt ma
inus gaudiũ.li.4. le. 4. q.7.
Nictoꝝ enacſamet ⁊ quõ dicatur

li..le.S. ¶ Amdictã expetũt..li.4·

i. in expo.
Virtus non eſt a natura ibidem.
VAirius differeter eſt a natura a doctri

le. 2. q. 2. G Aiolẽtia ⁊ dormitio tur/
bant inoꝛdinãt oꝛganu fantaſie.li.
le.4. ¶ iolẽtũ quid ſit.li.ʒ.le.i.ĩ ex

2. q.2. (Aires quatuoz in bole ex ꝗ

bus ꝓcedũt oẽs opatiões moꝛales.li.

J. le. 4. er.
Nir bonus iuſtioꝛ ⁊ diuioꝛ eſt bona
iuſta lege.li.s. le.. in. q-

Air bonꝰ vᷣm iuſticiã coꝛrigit cõeʒ ſen
tentiã legis ibidem.

D

Air bonus maxie vult ſaluari ⁊ viue⸗

re ſᷣm ptem intellectiuã.li. .le. ·.

Virginitas ex duobus integrat᷑.li..

le. 7.q.4.

Airginitaſ quomõ differt a caſtitate ⁊

ibi de hoc ibidem. .
Airtuſ moꝛał duo genera. li.6. le. xij⸗

Nirtuſ inter duo genera vicioſa diſtat
magis ab vno ⁊ minꝰ ab altero ibidẽ
.q.2. ¶ Virt'moꝛal nõ ẽ alia iclinatõ
abliſe iõe nãli aĩ ad bonũ.li.2. le. G

.q.9. ¶ Virtutis diffinitio que eſt ibi

de m itẽ. l.2. in expo.

Airtus moralis melioꝛ ẽ oĩ virtute in

tellectuali ibidem.q/y9.
Airtꝰ diſpõit actiue ⁊ paſſiue ad opa

tionẽ ſuã q; reddit bonã.q.i.

Virtꝰ oĩs moꝛalis ĩ genere hẽt pꝛinci
palẽ opationẽ ad alterum tranſeuntẽ.
li..le.x.in.q.
AVirtus oĩa pꝛecipit que pꝛecipit lex
æ hoc dupłr ibidem in epo.
AVirtus oĩs moꝛalis pꝛius intentione
regulat opationes qᷓ; moderet᷑ paſſio
nes.li.s.le.ꝗ.q.2. S
AVirtꝰ pfecta tripliciter dicit᷑.li.s.le.ʒ.
Nirtus determiat hoiem ad bene age
re ⁊ ad bonũ.li.i.le..q.i.
Nirtus moꝛalis oĩs eſt in volũtate ⁊
non in appetitu ſenſitiuo.le.xi. q.A4·
Airtus quõ paſſiones moderet᷑ ibidẽ
Airtus intellectualis generat᷑ ex do⸗
ctrina. virtus moꝛalis ex moꝛe.li. 2. le

ꝝ ę⁸̃äð
ð
.

na ⁊ a cõſuetudine.ibidem.q.2.
Airtus maxie eſt ſᷣm naturam. li. i. le⸗
LAinns eſt coꝛruptibilł dupliciter. q. 3.
Airtus eſt circa voluptates ⁊ triſtuti/
as ibidem ⁊. q. 3. ꝙ magis eſt circa
delectationem ibidem.
Airtꝰ quatuoꝛ cõcernit ĩ genere ibidẽ
AVirtuus generatio põt fieri citius ⁊
tardius.qi.
Airtus ex vnica opatione pot genera
ri in aia ⁊ quõ non. li.2. le. 2. q. i.
Niriꝰ vnita quõ ẽ foꝛtioꝛ virtute diſp/
ſa ⁊? quõ nõ ibidem.

Virtus nõ excludit oẽm paſſioneʒ ab

appetitu ſenſitiuo vel intellectiuo ibi/
dem. q. 4.
Airtus quelibet põt habere tres act⸗
li. 2. le. 3. q. 1.
Virtu᷑ generatio duo requirit vr due
concurrunt ibidem.
Virtus Gi hitus ⁊ quõ. li. 2 le.
4.q.2. ¶ Virtus ſuũ obiectũ foꝛma
liter pficit ⁊æ quõ ⁊ ꝙ pficit opꝰ. le..
expo. ¶ Virius ducit ad mediũ paſ
ſionũ ⁊ opanonũ ibidem.
Airtus o duo cõtinet. li. 2. le. 6.
in erpo⸗& Virtus intelligibił nõ põt
dimdi in. 4. cardinales. L
Itẽ ꝙ nec virtus moꝛalis nec virtꝰ cõi
ter ſumpta.q.i.
Nirtutes cardinales ꝗd ſint ibidem.
Virtutum moꝛaliũ que ſũ ſüt. x. ſuffcien
tia.q.2. ¶ Viriutes quõ ſe babeũt ad
ſenſus coꝛpales.li. 2. le. 7.q.2.
quõ ad appetitũ ibidem.

irtutis generatio ad qᷓ; cõcurrũt 3²

genera actuũ.li.ʒ.le.i. expo.
Aiꝛtꝰ ⁊ malicia ſũt ĩ ptãte ntr̃a.li.ʒ.
le.ðS.in expo.
UVirtus ⁊ malicia ſunt eque volũtaria
ĩuolũtaria.li.ʒ.le.x.expo.
tẽ qꝙ pꝛo ipᷣa acquiꝛẽda⁊ malicia de
clinãda tria ſũt neceſſaria ibidem. q.i.
Airtꝰoĩs moderãs paſſiões hʒ pꝓ obo
obiectũ illaꝝ paſſionũ.li.4.le.i.in ex.
Virtutis cardinalis rõ in quo conſiſti

li. 4. le. 4. q. S.

unt. li. 4. le. 2. q. 2.

Airtutẽ coꝛꝛupi põt dupłr intelligi ꝑ
exercitatiöem maloꝝ operũ ⁊ bo
noꝛum. li.4. le. 7. q.ꝗ.

Virt moꝛalis eſt magis actiua q; pait

ſiua.li. 4. le. S. ex.
Virtutũ cõcernẽtium vnũ . eundem
actũ illa eſt nobilioꝛ que actum illum
reddit nobilioꝛẽ.li.A.le.iꝗ.q.2.
Virtus pt dici cõioꝛ altera dupłr ihið
Nirtus ſola vel virtutẽ hñs eſt lauda
bilis.li.i.le.x.in expo.
NVirtꝰ melioꝛ ẽ honoꝛe ⁊ opꝰ viꝛtutis
meliꝰeſt virtute.li..le.iq.q.i.
Niriute naturali ⁊ intellectuali exce
pta pꝛudẽtia que ſemp eſt ãnexa virtu
ti moꝛali cõuenit vti male moꝛalẽ. vir
tute vero moꝛali ñ ibidẽ.q.õ. ¶ Dirt
poſſʒ dici generał.ʒ.⁊ quõ pꝛudẽtia⁊
magnimitaſ ſũt generałs otutes.q.7.
Virtutes morales.ꝭ.ꝗque veniaz iribu
r pꝛioꝛ ẽ ar
te pꝛioꝛitate pfectiõis nõ oꝛiginis.li.
§.le. i. q. 2 ¶ Airttota ẽ que reddit to
tum hẽnteʒ bonũ ſfᷣm ꝙ ẽ eius virtus ⁊
ꝙ habens virtutem põt duꝑliciter dici
totus bonꝰ. le. .ĩ expo. Ane mo
ralẽ eẽ ad alteꝝ pᷣ̃t itelligi.ʒ.ex cã. q. i
AVirtus pꝛincipaliter reſpicit vſuʒ rei
qᷓ;ᷓ cuſtodiam rei ibidem.
Virtꝰ viciũ ſũt hĩtuſ electiui.li.s.le.
Aiz12.
xi.ĩ expo. Niꝛt ꝙ ipſa bẽat ꝑtes pᷣt
ĩtelligi dupłr.li.6.le.x.q.i.
Virtꝰ appetitiua que moꝛalis òr non
põt eſſe ſine pꝛudẽtia.li. 6.le.i2.ĩ ex.
Virtutes ſũt ↄnexe qꝛ ſi vna ĩeſt ⁊ oẽſ
ibidẽ.¶ Riurtutes eſſentiales bõitati
hũane pꝛincipali iſepabiłr ſũt cõnexe
Aẽ ꝙ alie nõ ſic ibidem in.q.
Virtutũ optunaꝝ pᷣmiũ honoꝛ ẽ.li.4.
le.is.ĩ expo.¶ Nirtſiue pfectio bois
põt dici differẽtia..ð cã. li.i.le. S.i ex⸗
Nirtuti pfecte nõ fiet nec dabit dignꝰ
honoꝛ. li.4.le.iõ.ex.¶¶NRiriꝰ pfectiſ
ſima ⁊ eiꝰ opatio ẽ ĩ volũtate.li.i.le.G⸗
.q. 3. ¶ Virtꝰ coꝛrũpit᷑ ex eiſdẽ acti/
bus ex quibus generat᷑:alit᷑ tñ facii ⁊
ſic eſt de arte. li.2.le.i.ĩ expo.
Virtus eſt ꝓprie media inter bitus vi

f——,, —— — — —

—. —

cioſos ſicut ſanitas ẽ media inter moꝛ

bos.li.2. le. 6. q.78.
Airtuoſi hoĩs bonitas in quo conſiſtit
li.2. le.ʒ.in.q.
Airtuoſius eſt bene agere qᷓ; bene pa
ti. li. 4. le.iq.q.i.
AVirtuoſus pijciendo hbonoꝛes ⁊ pecu
nias quõ recõpenſat᷑.li.9.le. .
Airtuoſum opus eſt naturaliter ⁊ bo

neſte delectabile. li. x.

AXiſus eſt delectabiliũ ſenſuũ inter a/
mãũtes ⁊ quare. le. ic.
Mitã futurã eẽ.4.ꝓbat᷑.li.ꝗ .l. .q. .
Aite tres excellẽtes.li.i.le.qʒ.i n expo
Aita duplex.ſ.ciuiliſ ⁊ cõtẽplatiua.li.
i. le. 7. q. 4.
Aitã aliam ſenſit ppᷣs ⁊ quõ.li.ꝗ. le.

4q9. . „ .
Aita felix cõſtituit᷑ ex bonitate virtu/

tis li.9.le.iʒ.
Aite triplex gradus.ſ.vegetatiue ſen
ſitiue ⁊ intellectiue ⁊ ꝙ hec triplex vi
ta eſt operatio aĩe nõ coꝛpis.li.x.le.q·
vie ſpeculatiua eſt deo amantiſſima
e. xi. .
Aiuere bene melius eſt qᷓ; ſpeculari.
l. 7. lec. xi. in..

Aiuere ẽ bonum ⁊ delectabile bomi

ni ſtudioſo.li.q.lec.xi.
Aiuere ꝗd ſu ⁊ ꝙ naturaliter ẽ bonũ
æ delectabile ibidem.
Aituperiuʒ duplłrſ umitur. li. 4. le. iꝗ.
q.i.
Aitupabiliũ tria genera. li.7. le. .
Vitupant᷑ hoies in amãdo vel cõcu⸗
piſcẽdo ⁊ quõ ſic ⁊ quõ nõ.le.6õ.
Ale dupkr dicit᷑.li.i.le.ꝗ.in expo.
Ae diſtinguit᷑ ⁊ qꝛ ẽ vłe ſᷣm reʒ ⁊ ſfᷣm
hoĩem. li.7. le.ꝗ·.
Anuſqſq; qualis eſt ſm bitum talia lo

quit᷑ talia opat᷑ ⁊ taliter viuit.li.4. le.

Nocãdi ⁊ viſitandi ſũt amici in bonis

X malis ⁊ de boc dat.6.documẽta. li.

9. le. iʒ.
Aolẽs nullus patit᷑ iniuſtum. li.S.le.

i6. in expo.

Aolũtatis actus oẽs vel ſũt ad finem

pel circa ea que ſunt ad finem. li. 3. le.
Nolutas. . reſpicin ſicut vltimoſ fineſ
Aolũtati attribu ſitur. x. li.i. le. xi.q.i.
Aolũtas poteſt ferriĩ obm: 4. li. 3. le.
7.q. 2.
Aolũtas quõ põt eſſe boni appentis
æ exiſtentis ⁊ quõ non.ꝗ.ʒ.

Aoluntas vt dimiſſa conira intellectũ

non poteſt eſſe pars hominis optima
li.x. le.d?.
Aoluntas que eſt appetitus rationa
lis poteſt oppoſita ⁊ inoppoſita ⁊ p
ſe poteſt determinari ad alterũ ⁊ hoc
tripliciter.li.i.le.i.in expo.
Aoluntas finis eſt intẽtio recta. li.i.
le.6. q.ꝭʒ.
Aoluntas deſiderans ſinem duo deſi
derat circa ipſuz ſcilicet babere ⁊ frui
ibidem. ð

Aoluntarium naturale liberum ⁊ do⸗

minatiuum quomodo conueniunt. li. 5
le.i.q.i.
Aoluntarium quomodo differt a pre
dictis ibidem .
Aolũtariũ ꝗd ſu.li.qʒ.le.ʒ.in expo.⁊.
li.F. le.iꝗ.in expo.

Aolũtariũ ᷣm electionẽ ẽ illud ꝙ ẽ in

poteſtate nĩa le.S.in expo
Aoluptaſ ⁊ triſticia ſũt ſigna genera
toꝛũ habituũ.li.2. le.2. ex po.
Aoluptati difficiliꝰẽ repugnare qᷓ; ire

li·2. le.2. in expo.
Aſura bᷣm ſe ẽ mala etiã nullo iure po
ſito. li. 4. le. x. q.t

Aſura ẽ opus ibumanitatiſ ⁊ imie a
illiberalitatis ibidem.

Aſus nõ facit ſciaʒ pꝛacticã. li.i.in ꝓ

logo.q.ʒ.
Aſus dupir põt ſũmi.li.i.le..q.i.
Aſus eſſentialiter ꝑtinet ad felicitatẽ
ibidem.
Aſus ſimpłr melioꝛ eſt bitu ibidem.
Atilius nõ ẽ ſemper virtuoſius.li.·
le. 4. q.zzz .
Aulnera quatuoꝛ relinquit in bomie
babitꝰ malus.li.ʒ.le.x.q.A·

. 2
. . —
. —— 5
3
— 6 .*
7 . *
*
. .
3 4 8
.
„*
— .
„ 8 . .
1 .
. .
.
2
. . . X
X
. .
. .
.
. „
H .
. .
“S
.
— 2. . „
. . „ .
. =
W S .
4
8 5 .
* 4 — .
.
.
. .
. 7 .
NPV
.
D
.
.
. .
. 38 .
. .. 2 * .
5 1 .
B 7
. 8
.
.
— —
.
de .

M

PROLOGVS

Incipit ſcriptum ſuper libꝛũ ethi
coꝛũ editum a fratre Geraldo odonis
de oꝛdine fratrum minoꝛũ Magiſtro
in theologia ⁊c. W

Aid eſt vir

tus hita ha
entẽ facit
bonũ.cognita vero licet nõ habita co/
gnoſcẽteʒ inducit ad bonũ.virtꝰ ꝗppe
pita rcificat habẽtis intentiõem ⁊ rõ/
nem electiõem ⁊ cõuerſatiões. Subia
certificat.difficilia facilitat.cõſoꝛnis ẽ
nature.cõfoꝛmis rõni.rõne ꝓcurat bo
na.cõſeruuat ea. honoꝛẽ vite pñtis ex
cedit.tumoꝛẽ foꝛtuite pſperitatis com
peſcit. eſt diſpoſitio media ſᷣm rõnem
⁊ ſubſtãtiã. Eſt ſupꝛema ſᷣm bonitatẽ
⁊ excellẽtiã.eſt bonũ boneſtũ.lauda⸗/
bile bonũ.ppter ſe ipᷣm appetibile bo
num. Scm naturã delectabile. hñteʒ
ſua pfectione ſcĩficat ſua dignitate dei
ficat.⁊ finaliter ſua felicitate beatifi/
cat¶ Nirius quidẽ bita rcificat habẽ
tis inientiõem.virtus enĩ intẽtionẽ fa
cit rectã.pꝛudẽtia vero que ad hãc pti
net vt ait philoſophꝰ.d.ethicoꝝ.c.lA.
rõem etiã rcĩficat.qꝛ nullũ cõtingit eẽ
pꝛudentẽ ſine virtute vt iſdem dicit ibi

dem. pꝛudentia vero que eſt recta ra/
tio agibiliũ rcificat ſũrr electiõem.non
eĩ erit electio rcã ſine pꝛudẽtia nec ſñ
virtute.vt dicit iſdẽ in fine eiuſdem.(
Cõuerſatiõem quoq; rcificat dicẽte a/
riſtotele ꝙ virtus eſt qua rõne viuitur
⁊ qua nullus male vtitur. pꝛio rethoꝛi
ce.¶ NRirtꝰ etiã dubia certificat cũ vir/
tus certioꝛ ſit oĩ arte ⁊ oĩ ſcia. vt habe
tur. 2. ethicoꝝ.¶ Eirtuſ quoq; difficilia
facilitat qꝛ circa difficile ſemꝑ arſ fit ⁊
virtus vt dicit̃᷑ ibidẽ circa ꝙ virtus fa/
cit firme ⁊ imobiliter boĩem operari.
vt ibidẽ habet᷑.¶ Rirtus pᷣterea cõfoꝛ
mis eſt nature ⁊ cõfoꝛmis rõni recte.
dicẽte tullio in rethoꝛica ſua.ꝙ virtus
eſt hitus animi mõ nature rõi cõſenta
neus⸗ Cteenrat bõa ⁊ cõt̃uat ea.vir
tus nẽpe eſt potẽtia bonoꝛuʒ acqſitiua
⁊ cõſeruatiua.vt ait Ariſt.j.rethoꝛice
Virtus etiã oeʒ honoꝛẽ vite pñtis ex
cedit. tuti enĩ pfecte nõ fiet dignꝰ ho
noꝛ.4A.ethicoꝝ.c.de magnimitate.

Kumoꝛ quoq; cuiuſcũq; foꝛtuite p/
P

eritatis cõpeſcit ⁊ ſũñ ipᷣa non fieret
ymo ſine virtute nõ eſt facile ferre bo/
nas foꝛtunas. vt habet ibidẽ. ¶ Eſt eti
am virtus diſpoſitio media ᷣm rõnem
⁊ ſubſtãtiã.ſupᷣma tñ ſᷣm bonitatẽ ⁊ ex
cellẽtiã dicẽte philoſopho.2. ethicoꝛũ
ꝙ stutis eſt mediũ inuenire ⁊ eligere
inter duas malicias ꝓpter qð ſᷣm ſub/
ſtãtiã ⁊ rõnem medietas eſt virtus ł
optimũ aũt ⁊ bene extremitas.( Eſt
quoq; virtus bonũ honeſtũ laudabile.
dicit eni. j. rethoꝛice Ariſtotel. ꝙ ne⸗/
ceſſe eſt virtutẽ eſſe bonũ honeſtũ exñs
laudabile¶ Eſt etiã bonũ ꝓpter ſe ipᷣʒ
appetibile.qm oẽm virtutẽ eligimuſ p

pter ipam.eligim etiaz felicitatis gra
rerbicon. 1ll quoq; virtus bonũ ſʒ
naturã delectabile.vñ.j.eo.dicit᷑. amã
tibus bona ſunt delectabilia.que ſᷣm
naturã delectabilia.tales aũt ſũt ᷣm ð
tutem operatiões. vñ paulo poſt addi
tur ꝙ operanões ſᷣm gtutẽ ſũt ᷣm ſe ip
ſas delectabiles. ¶ Nirt? pᷣterea hñteʒ
ſua pfectiõe ſcificat. qm virtus habẽtẽ
4

pficit ⁊ opus eius bonũ reddit.2. ethi
coꝝ.ca..ipᷣm etiã ſua dignitate deifi⸗
cat.vnde.ꝛ.ethicoꝝ.ſcribit᷑ ꝙ ex hoĩ/
bus fiunt dij ꝓpter virtutis excellẽtiaʒ
in decimo aũt dicit᷑.ꝙ talis vita ſᷣm vir
tutẽ acta erit vtiq; melioꝛ qᷓ; ſᷣm hoĩieʒ
⁊ paulo poſt ꝙ erit vita diuina ꝙ expo
nit.j.ibidẽ vbi dicit᷑ ꝙ dijs quidẽ ẽ oĩs
vita beata.hoĩbus aũt inquãtum ſiłitu
do quedã talis operatiõis exiſtit.virtꝰ
quoq; finaliter hñtez ſua felicitate bea
tificat.determĩat᷑ enĩ pꝛio ⁊ decio ethi
coꝛum ꝙ felicitas eſt operatio ſᷣm ver
tutem.⁊.quoq; politicoꝝ ſub inuoca⸗
tione diuini teſtimonij dicit᷑ ꝙ vnicuiq;
felicitatis tantũ adiacet quãtum virtu

tis ⁊ pꝛudẽtie ⁊ eius qð eſt agere m
has confeſſuʒ ſit nobis teſte deo. Ær

hijs igitur ſatis apparet ꝙ virtus hita
hñtem facit bonum.vt cum Ariſtotele
2. ethicoꝝ poſſumꝰ veraciter dicere.ꝙ
hoĩs virtus eſt bitus ex quo bonꝰ ho/
mo fit ⁊ a quo bonũ opus ſuũ reddit.
virtus aũt cognita licet nõ hita cogno
ſcẽteʒ inducit ad bonũ.virtute nãq; co
gnita cognoſcit᷑ inter cũcta deſiderabi
lia deſideratiſſimũ inter cuncta dilecta
dilectiſſimũ.inter cũcta cõmoda ſalub⸗
rimũ ¶ Kognitiõe quippe virtutis co⸗

gnoſcit᷑ felicitas ſeu beatitudo que in

cũcta deſiderabilia eſt bonũ per omneſ
hoĩes deſideratiſſimũ.licet nõ per oẽs
vere cognitũ.vnde Aug.iʒ. de tri.c.q
admirãs ait.mirũ aũt eſt cur capeſcen
de atq; retinẽde btĩtudinis vna ſit vo
luntas oĩm. vnde tanta rurſus exiſtat
varietas ⁊ diuerſitas volũtatũ.non q;
aliꝗs eam nolit ſed qꝛ nõ oẽs eã noue

runt. Sicamꝰ ergo cum eodẽ Augu.

pꝛio de trini.ꝙ hac felicitate vł eo qð
putatur felicitas nihil ardentiꝰ labo
rioſius querit᷑.nihil periculoſiꝰ ignoꝛa
tur nihil fructuoſiꝰ inuenit᷑.virtute etiã
cognita cognoſcit᷑ inter cũcta diligibi⸗
ha dilectiſſimũ.cognitiõe quippe vir/
tutis vnuſꝗſq; cognoſcit ſe ipᷣm: quem
ſuper oĩa creata diligit.non eni poteſt
amimi virtuſ cognoſci niſi ⁊ ipᷣe animꝰ

RDLOSAS,

cum ſuis viribus agnoſcat᷑.¶ Quãtum
vero ſit obpꝛobꝛioſuʒ animo ignoꝛare
ſeipᷣm ⁊ qᷓ; gloꝛioſum agnoſcere. oñ⸗
dit Aug.li.de ſpũ ⁊ aĩa di. qm̃ dictũ ẽ
mihi vt me ipᷣm cognoſcã ſuſtinere non
poſſuʒ vt me habeã incognitũ. magna
nãq; negligẽtia eſt neſcire ꝗd iſtud ſit
quo celeſtia taʒ ꝓfunde cogitamꝰ. quo
naturalia tã ſubtili indagine inueſtiga
m'. quo de ipᷣo ſaluatoꝛe noſtro tã ſub
tilia ſcire deſideramꝰ non eſt res pere
grina nec lõge querẽda animꝰ quo iſta
ſapimꝰ ſemꝑ nobiſcũ adeſt tractat loꝗ
tur. intus eſt ⁊ veſcit᷑ ecce obpꝛobꝛiuʒ
ignoꝛãtie.ſubdit aũt paulo poſt de glo
ria cognitiõis ⁊ ſcientie dicens. Idcir
co reddam me mihi ymo deo cui maxi
me debeo ⁊ videbo. quid eſt animꝰ æ
que pꝛima vel pꝛemia eius ⁊.j. ſubiũ
git ꝙ animꝰ veniẽſ ad ſui notitiã a ſtre
pitu ſenſibiliũ abſtrahit ſe ⁊ trahit ſe
ad ſe vt nouerit ſe apud ſe ⁊ cum vult
deum agnoſcere.eleuat ſe ſuꝑ ſe mẽtis
acie.dicamus ergo cum hug.de ſancto
victoꝛe li.j.t idaſcalicon ꝙ ab hoc ob/
pꝛobꝛio ad hanc głiam reparamur ꝑ
doctrinã vt noſtrã agnoſcamꝰ naturam
⁊ vt diſcamꝰ extra nõ querẽ ꝙ in novᷣ
poſſumus inuenire.ſũmũ igitur in vita
ſolamẽ eſt ſtudium ſapientie quam qui
inuenit felix eſt. ⁊ qui poſſidet eà bea
tus.virtute quoq; cognita cognoſcitur
ſuꝑ cũcta cõmoda ſaluberrimũ.ſ.ipᷣa/
met.virtus que iam oſtenſa eſt eſſe ſa/

luberruma de cuius notitia ſuſpenſis a

nimis dicamus iterius per verba Ri.

in pꝛio de trini.quali queſo ſtudio quiã
to deſiderio illi debemus incũbere ne

gotio illi inhiare ſpectaculo vnde cun

ctis apparet hoĩm ſũma ⁊ ſüme cũctiſ

optata beatitudo.iſtud ãt negotiũ quo
manifeſtatur res deſideratiſſima felici

tas res delectiſſima ipᷣe homo res ſalu

berrima.virtus aũt moꝛalis ſciẽtia cu
ius finis pꝛimus eſt veritas cõfeſſe ac
cõſoꝛmiter ſe habens appetitui recto.
cuiꝰexpoſitiõi ſnĩe ac ðclaratiõi diuina
pꝛeſtãte gratia intendimus. querẽtes

Pepbil
netho⸗
ncti
pigem
nicenn
ſbbiect
feltse
pmo
nloſn

r
ar
R
ü
be
it

5

ſi⸗
ſeſn⸗
nh
ſimkn
onſn
ſin
chen
iuu c.
ti
ind

P'RLO Sο.

in pꝛimis quatuoꝛ circa ip̃am duo de
materia ⁊ ſubiecto. ⁊ duo de foꝛma ⁊
modo. de fine eni ſatis eſt dictum ? de
r dicet᷑ in titulo li. heticouꝛm.

Queritur ergo pꝛimũ. vtrũ bonũ bu

manũ ſiue operatio humana ſit ſubie/
ctum pꝛimũ in hac ſcientia. 2. vtrũ ho
mo vt liber. ʒ: vtrũ bec ſciĩa ſola ſit pꝛa
ctica.ꝗ? vtrum ſit ſufficienter diuiſa in
ethicam yconomicã ⁊ politicam.
¶Aueſtio pꝛima.
E pꝛimo videtur ꝙ ſic. Pꝛi⸗/
mo p euſtratiũ dicentẽ. ꝙ ſub
iectũ ethice eſt melioꝛatio ſᷣʒ
vnũ hoĩem. hec aũt melioꝛatio eſt bo/
num humanũ.¶ Scdo per philoſophũ
dicentẽ in pꝛohemio ethicoꝛum.qꝙ hec

ſcientia de bonis ⁊ iuſtis intendit.hoc

aũt cõtinẽtur ſub bono bumano¶ Zer
cio quia illud eſt bic ſubiectũ de quo ⁊
ex quo fiunt hic rõnes.quia rõnes pꝛo
bant de illo de quo fiũt ꝓpꝛietates eiꝰ
⁊ ex illo ex quo fiunt accipiunt media
hec ãt ad ſolũ ſubiectũ pertinẽ viden/
tur ſed rõnes huius ſcie fiunt de huma
nis actibus ⁊ ex hijs. vt dicitur in eo/
dem ꝓhemio. quare actus hũanus in

cõi eſt hic ſubiectũ. ¶ Quarto. qꝛ diſtin

guens hanc ſciam ab alijs eſt hic ſub/
lectuʒ.qꝛ ᷣm philoſophũ.ʒ: de anima
ſciẽtie ſecant᷑ ⁊ diuidũtur quẽadmodũ
⁊ res de quibꝰ ſunt.ſed operatio hũa/
na diſtinguit hanc ſcientiã ab alijs er
go eſt ſubiectum in hac ſcientia.Aſſũ/
ptũ patet.quia ſpeculatiue nõ ſunt de
operibꝰ noſtris echanice vero ſũt
de infimis operibus noſtris in quibus
non conſiſtit bonum bumanuʒ ſicut in
hijs de quibus hec ſcia agit⸗ Quinto
qꝛ philoſophꝰ eodẽ ꝓheĩo. dicit ꝙ hic
methodus optimũ inter hůmana bo/
na ciuilis exiſtens appetit quare illud
videtur eſſe ſtecriBec paſun
videtur. quia naturaliſ operatio nõ eſt
ſubiectũ in ſcia naturali.quare nec mo
ralis erit ſubiectũ in moꝛali.¶ Rñdeo
ꝛmo ꝙ humanũ bonũa humana ope
ratio ſunt materia huiꝰ ſciẽtie.ſᷣo dico

non ſubiectũ eius. ¶ Mꝛimũ pʒ quo
niã oĩa que cadũt ſub cõſideratiõe ſcie
ſunt eius materia circa quã vł per mo
duʒ ſubiecti vel paſſionũ eius vel pꝛin
cipioꝛũ eius vel effectuũ eius vel quo
modolibet attributoꝝ ad ipᷣm. hec enĩ
oĩa ſunt ſcientifice cõſideratiõis. pꝛĩo
poſterioꝛuʒ. Sed opationes hũane ca
dunt ſub huius ſciĩe cõſideratiõe nec ſo
lum ipᷣe.ymo ipᷣe homo ⁊ hoĩs potẽtie
⁊à vires affectiöes ⁊ paſſiones ⁊ ope
rationes. habitus ⁊ diſpoſitiones per
fectiones ⁊ imperfecniones. ſtatus ⁊
dignitates. condinoneſ ⁊ moꝛes.laus
⁊ vituperium licitum ⁊ illicitum de/

bitum ⁊ indebitum ⁊ cetera que cõcur

runt inter circũſtãtias humane vite.
Scðʒ pꝛobat᷑.qm nulla ſcia ꝓbat ſuũ
ubiectum de alio ſubiecto. tunc enĩ cõ
ſideraret ſubiectũ vt paſſionẽ ꝙ eſt in/
cõueniẽſ ex pꝛĩo poſterioꝝ. ſed hec ſci
entia pꝛobat pꝛĩio ethicoꝝ.c.9.opera
tiõem humanã de hoĩle vt de ſubiecto
talis operatõis ſibi ꝓpꝛie.ergo ipᷣa o/
peratio non eſt ſubiectũ huius ſcie.Aſ
ſumptũ patet per demõſtratiõem phi/
loſophi que ſic foꝛmari põt. Omne to
tum per ſe vnuʒ cuius ſingule ptes ha
bent opationes ſibi ꝓpꝛias. habet eti
am operatiõem aliquã ſibi ꝓpꝛiã diſti
ctam ab operibus ptium.ſed ptes ſin/
gule hoĩs habent operatiões ſibi pꝛo/
pꝛias.vt inducit philoſophꝰ de oculo
manu ⁊ pede.ergo ⁊ ipᷣe homo habe
bit operatiõem ſibi ꝓpꝛiam. poſt hoc
autẽ ꝓbat᷑ ibidẽ ꝙ eſt ſuperioꝛis ⁊ no
bilioꝛis potẽtie hoĩs. quare patere pᷣt
cuilibet ꝙ huiuſmodi operatio nõ eſt
ſubiectum huiꝰ ſcie quocũq; modo ipᷣa
ſũmatur. ¶ Ad pꝛimũ in oppoſitũ di/
cẽdum ꝙ euſtratius ſũpſit ſubiectũ vel
largo modo pꝛo materia ⁊ ſic argumẽ
tum nullũ eſſet vel ꝓpꝛie ⁊ tũc nõ po/
tuit attribuere illi melioꝛatiõi hoc ꝙ ẽ
eſſe ſubiectũ ſed potiꝰ hoĩ.addit enim
multas ꝓpꝛietates cõſideratas in hac
ſcia quas attribuit hoĩ nõ illi melioꝛa
niõi.dicit quippe ſic vt bonus ⁊ opti/
a 2

(*νHW“G2ρ6&π.

maus fiat.pꝛudenter viuens ⁊ ꝓpꝛiam
rõem habens ire ⁊ cõcupiſcẽtie domi
nãs ⁊ menſurã motibus eoꝛum impo/
nens.vult ergo dicere ſi ꝓpꝛie ſummit
ſubiectum ꝙ ſubiectũ huius ſcĩe eſt ᷣm
vnũ hoĩiem melioꝛatio.i.ipᷣe homo cui
hec melioꝛatio cõſequẽter expoſita at
tribuitur ⁊ ſi aliter ſenſit irrõnabiluer
ſenſit quare non curo.¶ Ad ᷣm dicẽdũ
bona ⁊ iuſta de quibus ſcia iſta intẽ
dit ſunt materia huiꝰ ſcie non ſubiectũ
pꝛimũ ſed tanquã ſubtecti pꝛimi paſſi
ones vel effectꝰ¶Ad terciũ dicẽduzʒ ꝙ
de actibus humanis fiunt rõnes ſicut
de paſſiõibuſ ⁊ ex eis ſicut ex effecuibꝰ
ſubiecti non ſicut de ſubiecto vł ex ſub
iecto.qꝛ de ipᷣis ⁊ ex ipſis fiunt rõnes
ranquã de illis ⁊ ex illis que magiſ no
bis nota ſunt per experiẽtiã vt dicitur

in illa pte que allegat᷑. quare iuuenis

inexptus non eſt auditoꝛ ydoneus hu
ius ſcientie¶ Ad quartum dicendum
ꝙ humana operatio vł bonũ bhumanũ
diſtinguit banc ſcientiã ab alijſ nõ per
modum ſubiecti ſʒ per modũ paſſionũ
ſed operationes naturales diſtinguũt
naturalẽ ſciam ab alijs nõ tamẽ vt eiꝰ
ſubiectuʒ ſed vt effectus vel paſſiones
ſubiecti ſic etiã ẽ de oꝑatiõib moãlibꝰ
reſpectu moꝛał ſcie d. . dõ ꝙ bo

nũ humanũ qs eſt finis oim operũ hu

manoꝛum eſt finis in hac ſcientia conſi
deratus ⁊ intentus ⁊ hec eſt intentio
philoſophi yt videbitur.j.
leſtio ſecunda.
E ſcðdᷣo videt᷑ ꝙ homo non ſit
ſubiectũ ethice.qꝛ boc eẽt vł
rõne coꝛpoꝛis vel rõne ale.vt
ſeparabilis a coꝛpꝑe vel rõne coniuncti
vt aĩa infoꝛmat coꝛpus nõ tamẽ rõne
coꝛpoꝛis.qꝛ ſic bomo eſt ſubiectum in
medicina nec rõne aĩe vt ſepabilis qꝛ
ſic pertinet ad pꝛimũ philoſophuz. vt

dicitur. j? phiſicoꝝ nec rõne coniuncti

vt aĩa ĩfoꝛmat coꝛpus qꝛ pꝑtinet ad na
turalem. vt habet liꝰ de ala.ergo nulla
rõne homo eſt ſubiectũ betice¶ H op
poſituz videt᷑ dicere euſtratius attribu

ens bomini rõne aie heticã ⁊c rõe coꝛ

poꝛis medicinã cum homo ſit cõpoſuꝰ
ex vtroq; opoꝛtet vt dicit methodꝰ eẽ
ad ambo.Rñdeo ꝙ homo vt liber ẽ
ſubiectũ pꝛunũ huiꝰ ſcie ꝙ declaro du
pliciter pꝛio qꝛ ſicut ſe habʒſcia natu/
ralis ad pꝛĩcipiũ ⁊ ſubiectũ rerũ ⁊ o/
perationũ naturaliũ ſic moꝛaliſ ad pꝛĩ
cipiũ ⁊ ſubiectũ rerũ operationũ mo/

raliũ hoc patet per ſiłe.¶ Bed natura
lis ſcia babet pꝛo ſubiecto pꝛio pꝛinci
pium rerũ ⁊ operationũ naturaliũ vel
earũ ſubiectũ.pꝛincipiũ quidẽ vᷣm opi

nionẽ dicẽtem.ꝙ natura eſt ſubiectum
pꝛimũ ſcie naturlis Sed ſubiectũ ſʒʒ

ponẽtes ꝙ ens mobile vel coꝛpꝰ mobi
le ſit ſubiectũ eius.ꝗ in moꝛali ſcia ſbᷣ/

iectũ erit vel pꝛincipium vel ſubiectuʒ

rerum ⁊æ operationũ moꝛalium. homo

gutem vt liber eſt ⁊ pꝛincipium ⁊ ſub

iectũ pꝛimaꝝ opationũ moꝛaliũ.Ad
qð intelligẽdum debemꝰ aduertere ꝙ
naturalia vt cõſiðrata in naturali ſcia
habẽt principiũ naturale in ſe ipᷣis nõ

in nobis. moꝛalia vero de quibꝰ ẽ mo

raliſ habẽt pꝛĩicipiũ libeꝝ.ſ.itellectiuũ
cum pꝛohereſi.i.cum appetitu electi/

uo.vt dicitur.6.methapbiſt ice. Ecs 5

qꝛ in quacũq; ſcia illud ẽ ſubiectũ pꝛi/
mũ de quo ꝓbant᷑ paſſiões pꝛĩe in illa

cõſiderate.patet ex pꝛio poſterioꝝ.ſʒ

in moꝛali ſcia ꝓbant᷑ de hoĩe vt libeꝛo

paſſiões pꝛĩe in ea cõſiderate.ꝗ eſt ſvᷣ

iectũ in ea.¶ Aſſũptum patet accipi
endo paſſiones hic cõſideratas vt vᷣbi
gra ſũmatur iſte habere ꝓpꝛiã opatio

nẽ ⁊ poſſe fieri felicitatẽ in ꝓpꝛia ope

ratiõe hbec pꝛobant᷑ de hoĩe.j: ethicoꝝ
Tr⸗ fieri virtuoſũ vel vitioſũ pꝛauũ

vel ſtudioſum pꝑ aſſuefactiõem ⁊ e⸗

tum eſſe ad virtutes.2. ethicoꝝ. ¶ INtẽ
agere volũtarie ſine violentia ⁊ igno

rãtia ⁊ habere in ptte ſua fieri bonũ
ꝛauũ vel ſtudioſum.ʒ.ethi

vel malu
coꝛuz
nomica.

tẽ eſſe aĩal cõiugale in yco

Nte eſſe aĩal ciuile in polui
ca ⁊ ſic bꝛeuiter apparet ꝙ totũ moꝛa
le negotiũ reſoluitur ad hoĩeʒ tanquã

lii
W
ſla.
fae
e⸗
dehn
ſene
keap

ben
fees
ſuiſa
Aure/
lcges

— — Se — ‚S — —

PRODOLOSS.

ad ſubiectũ pꝛimũ. ¶ Ad illud qꝙ obij

citur dicendũ ꝙ homo eſt bic ſubiectũ
rõne aĩe nõ vt ſepabilis eſt nec vt con

iuncta ſed vt libera inquãtũ.ſ.homo ꝑ

eam dñatur actibus ſuis ⁊ habet eos

in ſua libera ptte ſi tamen obijciat᷑ ꝙ
bec libertas cõis eſt nobis ⁊ angelis
quare per cõſequẽs iſta ſcia nõ ſolum

elſſet pe hoĩe vt libero ſed etiâ de ange

lo.¶ Rñdeo ꝙ ſi ãgeli eſſent viatoꝛes
ſicut nos habentes vſuʒ liberi arbitrij
vertibilẽ ſicut nos non habeo pꝛo incõ
ueniẽti ꝙ bec ſcia quãtum ad aliquam

ptem ſui tangeret eos ſicut nos. puta

tractatꝰ de veritate de iuſticia de ſcia.
de felicitate cũ ſiis ſiłibus ſed qꝛ non

ſũt viatoꝛes nec ſiłem vſum libertatis

hñtes ⁊? qꝛ eoꝝ cõuerſatio ignota eſt
hoĩbus.ideo boĩes ſciam hanc nõ ex/
tendũt niſi ad hoĩes.quãuis rõni pꝛi/
mi ſubiecti que ẽ libertas nõ repugna
ret ſi eſſent alie creature nobiſ in liber

tate ſimiles
Queſtio tercia.

EE tercio ridet᷑ ꝙ nõ ſola mo
ralis ſcla ſit pꝛactica. pꝛĩo qꝛ
logica nõ eſt moꝛalis ⁊ tamẽ
eſt pꝛactica vt videtur cũ diuidat᷑ in do
centẽ ⁊ vtentẽ.¶ 2: qꝛ nec rethoꝛica ẽ
moꝛał.⁊ tñ eſt pꝛactica cũ agat de mo
ribus hoim ⁊ paſſiõibus ⁊ negotijs.
¶ &X qꝛ nec ꝗmatica eſt moꝛalis eſt tam̃
pꝛactica cum diuidat᷑ in theoꝛicã ⁊ po
ſitiuã.illa enĩ ꝑs gramatice que diuidi
tur cõtra theoꝛicã ad minꝰ videt᷑ pꝛa/
ctica.¶ * qꝛ nec ſcia iuris eſt moꝛał
ipᷣa enĩ non traditur cum moꝛali ꝑ ali/
quẽ philoſophũ ⁊ tñ eſt pꝛactica cũ ſit

de humanis actibus v negotijs. ¶

qꝛ nec medicina eſt moꝛalis ⁊ tamẽ al
tera ps vłr per oẽs vocat᷑ pꝛactica.
2 qꝛ nec arteſ manufactiue ſũt mo
rales ⁊ tñ ſũt pꝛactice.vñ philoſophuſ
ꝓhemio methaphiſice dicit manu arti
fices pꝛacticos eſſe ⁊ per hoc nequa/
quã ſapiẽtioꝛes eſſe ſed per rõem hĩ̃e
quare nõ ſola moꝛalis ſcia videt᷑ pꝛa/
ctica eẽ.¶ Sʒ in oppoſitũ qꝛ ꝑ euſtra

tium per abgazelẽ ⁊ auic.iĩ methaphi
ſica ſua ⁊ per bugo. de ſancto victoꝛe
in didaſcał. pꝛactica eſt diuiſa ſolum
in heticã yconicã ⁊ politicã hee tñ oẽſ

ralis ⁊ ecõuerſo.( Oe iſta.q.dixerũt
antiqui oẽs a tẽpoꝛe platonis ⁊ ariſto

ſüũt moꝛales.quaẽ oĩs mactica erit mo

telis vſq; ad bhugonẽ de ſancto victoꝛe

ꝙ ſcia moꝛalis ⁊ ſcĩia pꝛactica ſunt ea
dẽ ſcĩa cõuertibiliter ⁊ adequate nec
in hac dubitaſſe legũtur.moderni vero
credẽtes oẽm ſciam eſſe ſpeculatiuam
vel pꝛacticã inueniẽtes aliquas quas
nõ potnerũt dicere ſpeculatiuas dixeĩr̃t
eas pꝛacticas.⁊ per ↄñs aliquas non
moꝛales dixeĩt eſſeę ꝑꝛacticas ſicut me
dicina ⁊ ſiles. ¶ Bicẽdum igitur cuʒ
ãtiquis ꝙ ſola moꝛalis eſt pꝛactica qð
declaro tripliciter ꝛumo quidẽ qꝛ oĩs
ſcia pꝛactica eſt ꝑpfectio mẽtis pꝛactice
ↄfoꝛmiter ſe hñtiſ appetitui rcõ.ex 6:
ethicoꝝ ſed ſola moꝛalis inter ſcias ẽ
pfectio ĩtellectꝰpꝛactici ⁊ ſola cõfoꝛmi
ter ſe habet appetitui rcõ.nulla enim
alia intentiõem facit de rcitudine ap⸗
petitus ergo ſola eſt pꝛactica.¶ 2: qꝛ
oĩs pꝛactica eſt de agibilibꝰquoꝝ pꝛin

cipiuz eſt prohereſis.6. methaphiſice

ſed ſola moꝛalis eſt de talibus.nulla ꝗ
dem alia ſupponit aligd circa ꝓhere/
ſim nec aliqð pꝛincipiũ demõſtrãdi ſũ
mit ab ea.quare ⁊ c. ¶ 3 qꝛ. S.de ciui.
dei dicit Aug. ꝙ plato cõmẽdat᷑ quia

oẽm philoſophiã diuiſit in tres parteſ

ſcʒ in cõtẽplatiuã quã naturaleʒ vocãt
in actiuã que ad moꝛes inſtruendos p
tinet in rõnalẽ que verũ a falſo diſcer
nit. Ecce ꝙ hic aug.ſᷣm plato.dicit to⸗/
tam philoſophiã actiuã.i.pꝛacticã ad
moꝛes inſtruendoſ ꝑtinere.Ad euidẽ
tiam vero pꝛedictoꝝ ſciendũ.ꝙ oĩs ſci
entia eſt vł pfectio intellectus ſpecula
tiui pꝛeciſe agens de ſpeculabilibꝰ pᷣ/
ciſe que nõ ſunt in ptãte noſtra finem
opatiõem ⁊ bonũ habẽs veritateʒ ſᷣm
ſe ⁊ abſolute ſumptã ⁊ ſic eſt ſcia the⸗/
oꝛica ſeu ſpeculatiua ꝙ idez eſt vel eſt
perfectio intellectꝰ pꝛactici ſeu actiui

a 7

ſũmũtur de dictiſ philoſophoꝝ ⁊ ſe

PRDPLOES.

pᷣciſe agens de agibilibꝰ pᷣeiſe que ſub
ſunt noſtre phereſi fineʒ operationem
⁊ bonũ habẽs veritatẽ cõfeſſe ſe hñtẽ
appetitui rcõ ⁊ ſic eſt pꝛactica ſeu acti

ua vel eſt pfectio mẽtis factiue cui pꝛi

cipatur actiua vt in. 6. ethicoꝝ.dicitur

agens de factibilibꝰ pᷣciſe que ſubſunt

intellectui ⁊ virtuti motiue mẽbꝛoꝛum
exterioꝝ coꝛpoꝛiſ habẽs finẽ opatiõeʒ
⁊æ bonũ veritatẽ cõfeſſe ſe hñtem neceſ
ſitati ſuſtẽtatiõis humane ad quã tota
liter oꝛdinatur ⁊ ſic eſt mechanica ſeu
factiua vel eſt pfectio intellectꝰ vt intel
lectꝰ eſt nõ vt ſpeculatiuꝰ nec vt pꝛacti
cus nec vt factiuꝰagens de intelligibi/
libꝰ ĩ cõi nõ pᷣciſe de ſpeculabilibꝰ nec
p̃ciſe de agibilibꝰ nec pᷣciſe de factibili
bus hñs finẽ operatiõem ⁊ bonũ veri
tatẽ cõiſſime ſũptã ad veritateʒ appe
titui rcõ cõfoꝛmẽ ⁊ ad non cõfoꝛmem
ad veritatẽ hũane neceſſitati cõfoꝛmẽ
æ nõ cõfoꝛmeʒ ⁊ ſic eſt logica.hec oĩa

⁊ pleniꝰ exponũt᷑ in.õ ethicoꝝAd
pꝛimũ g dð.ꝙ logica nec eſt pꝛactica

nec ſpeculatiua nec ꝓbatio de diuiſiõe

eius videlicʒ.nõ enĩ quicũq; vſus facit
ſciam pꝛacticã ſed tĩ ille qui eſt bonꝰ
vel malus in oꝛdine ad rcitudinẽ ap/
petitus.¶ Ad fᷣm dðꝙ rethoꝛica non
eſt pꝛactica nec ſpeculatiua nec ꝑ hoc
ꝙ aliqua dicit de moꝛibus ⁊ paſſiõibꝰ

poim eſt dicẽda pꝛactica. illa enĩ que

dicit oĩo dicit per accñs.cuiuſ rõ eſt qꝛ

ißa ſolũ intendit pſuadere ⁊ dare eui/

dentiã pbabilẽ pti ſue ⁊ qꝛ hoĩbus ali
ter ⁊ aliter diſpoſitis.aliter ⁊ aliter ꝑ
ſuaderi põt.qꝛ aliter ⁊ aliter diſpoſiti
æ aliter ⁊ aliter iudicãt. hinc eſt ꝙ ex
occaſiõe iſta.rethoꝛes aliqua dicũt de
moꝛibꝰ ⁊ paſſiõibus hoĩm vt ſciãt iudi
ces ſuos ⁊ auditoꝛes adulatoꝛie com
mẽdare ⁊ aduerſariũ vituperare ⁊ in
ſtificare cãm ſuam ⁊ excuſare ſeipᷣos.
huiuſmõi aũt ſcia nõ ẽ ex hoc pꝛactica
ꝙ ſic demonſtrari põt.oĩs rõ pꝛactica
rcã cõfoꝛmis eſt appetitui rcõ vt habe

mur. 6. etbicoꝝ. Sed rõ rethoꝛica recta

—

ſm rethoꝛicà põt eſſe diſſoꝛmis appe
titui rcõ. Iſte quidẽ rethoꝛ ꝓ cã nõ iu
ſta rõcinabitur coꝛã iudice vtendo re
gulis ⁊ pᷣceptiſ artis ſue in nullo decli
nãdo ab eis.ita ꝙ erit eius rõ rciſſima
ſm rethoꝛicã erit tamẽ diſfſoꝛmis ap/
petitui rcõ ⁊ iuſto.quaẽ illa rõ nũqua

fuit pꝛactica ¶ Ad terciũ ſulr do. ꝙ nul

la pars grãmance põt diuidi in pꝛacu
cã ppeie,(Mcd auart do. q ſcia iuris
eſt moꝛalis non tamẽ tradita in libꝛis
moꝛalibus philoſophoꝝ niſi quãtũ ad
eius pꝛincipia cuiꝰ rõ eſt qꝛ nõ põt tra
di per modũ ſcie qꝛ ſᷣm veritatẽ ꝙ con
tinetur in lege pᷣcipiẽte velphibẽte nõ
eſt ſcia.hec eni ſcia pꝛobant ꝙ ᷣm vir

tutes ⁊ neon fᷣm vitia eſt viuenduz. lex

ãt ſᷣm oẽm virtutez viuere pᷣcipit ⁊ ᷣm
omne vitiũ ꝓbibet.vt habet᷑..· ethico
rum. vnde leges magis ptinẽt ad pꝛu
dentiã qᷓ; ad ſciam. pꝛudeniia nãq;ʒ pᷣ⸗

ceptiua eſt ſicut lex ſcia vero nõ.¶ Ad

quintũ dò.ꝙ medicina que vocat᷑ pꝛa

ctica eſt mechanica cõnumerata inter
mechanicas vt recitat hugo de ſancto
victoꝛe in didaſcalicon dicẽs apud an
tiquoſ fuiſſe. 7.genera mechanicarum

artiũ ſcilicʒ lanificiũ armaturam naui

gatiuã ⁊ agriculturã venatiõem medi
cinã ⁊ theatricã que fuit ars de ludis
⁊ modo ludẽdi ꝙ pꝛincipaliter fiebat
in theatris.vocat᷑ ergo medicina pꝛa/
ctica methaphiſice ſic Ariſt.vocat me
chanicam pꝛudentiã ꝓpłemio metha/
phiſice.d.ꝙ inuentis oibus neceſſarijſ
hec pꝛudentia inqmri cepit ait de me
tbapbiſica (icl extu dde artes oẽs
manufactiue ſunt mechanice non pꝛa
ctice aliqui o manu artifices metha/
phoꝛice dicũt᷑ pꝛactici ſicut ⁊ aliqui di
cunt᷑ ſapientes ibidẽ nõ ꝙ eoꝝ ars ſit
ſapia ſed qꝛ maioꝛẽ habet ſiłitudineʒ
ſapiẽtie ſic nec iſtoꝝ ars erit pꝛactica.
Aueſtio quarta
E 4 viſum eſt aligbus ꝙ m
ralis ſcia ſufficiẽter ſit diuiſa
in ethicaʒ yconicam ⁊ politi
cã.¶ ꝛimo quidẽ auctoꝛitatibꝰ anti⸗

–☛d

— — — —

P'RLDS.

quoꝝ.puta euſtratij algał.hug. de ſan
cto victoꝛe qui ſic eam diſtinguũt. 2.
qꝛ tot ſũt ꝑtes huiꝰ ſcie quot ſũt modi
viuẽdi hoĩs cũ ipᷣa ſit de hoĩe vel de ip

ſius opatiõe.ſed tres tm̃ ſunt modi vi

uendi hoĩs in generali.vnus ſolitariuſ
de quo ẽ ethica alter domeſticꝰ ð quo
eſt yconica ⁊ tercius ciuił de quo ẽ po
linica. non ſũt plures ꝑtes moꝛał ſcie
4 — in oppoſitũ eſt ꝙ ethica que in
libꝛo ethicoꝝ tradit᷑ eſt de moꝛibus ho

minis cõibus ad oẽs modos viuẽdi pᷣ
dictos nec plus agit de ſolitario qᷓ; de

glijs.ymo minus. quare de illo modo
põt eẽ ſpãlis ꝑs huiꝰ ſcie ſicut de duo
bus reliquis que dicet᷑ monoſtica ⁊ ſic
ethica ⁊ monoſtica nõ coincidut.(ih⸗

pᷣmittẽdo diuiſionẽ naturalis pbiloſo
phie pꝛo euidẽtia dicẽdoꝝ que quidẽ
philoſophia cum agat de natura que ẽ
pꝛincipiũ motꝰ vel agit de natura vt ẽ
pꝛincipiũ motꝰ cuiꝰcũq; in generali nõ
deſcendẽdo ad ſpãlia ⁊ ſic vna ꝑs ei
tradit᷑ in li? phiſicoꝝ.vel agit de natuã
vt eſt pꝛincipium motus quo partes

mundi oꝛdinãtur in mũdo qui motus

triplex eſt.vnꝰ eſt mediꝰ alter ad me/
diũ ⁊ terciꝰ circa mediũ ⁊ ſic alteã pſ
eiꝰ tradit᷑ in li? de ce.⁊ mũdo ⁊ in li/
bꝛis ſubalternatis ei vel agit de natuã
vt eſt pꝛiucipiũ motus quo alique ꝑtes
mũdi inuicẽ trãſmutãtur ſicut elemẽta
⁊ elemẽtata ⁊ ſic altera ꝑs eius tradi
tur in li? de generatiõe ⁊ coꝛruptione
⁊ in libꝛis ſubalternatis ei vel agit de
natura vt eſt pꝛincipiũ motrꝰ quo pfici
unt᷑ alique nobilioꝛes ptes tociꝰ mun
di.ſ.aĩalia qui motꝰ eſt operatio vitał
puta itelligere ſentire ⁊ appetere qui
magis eſt aĩalium ſalus ⁊ pfectio quã
mutatio ⁊ ſic altera pars eiꝰ traditur
ĩ li? de aia ⁊ in libꝛis ſubalternatis ei

¶ Simili mõ di. in ꝓpoſito cuʒ moꝛalis

ſcia agat de hoĩe vt libero ⁊ vt libere
viuẽte vel agit de hoĩe vt libere viuẽte
non determinando conſiderationem
ad aliquẽ modũ viuẽdi ſpãlezʒ ⁊ ſic pri
ma ps ev tradit᷑ in ethicis in ꝗb' agi

tur de moꝛibꝰ hoĩs ĩ cõt vel agit de mo

do viuẽdi ciuili ⁊ ſic altera ꝑs eiꝰ tra/
dit᷑ in politicis vel agit de mõ viuendi
domeſtico ⁊ ſic altera ps er tradit᷑ in
yconica vel agit de modo viuẽdi ſolita
rio ⁊ ſic altera ps eius traditur in mo
noſtica. hec aũt monoſtica nõ tenet᷑ fu
iſſe tradita per philoſophos cuiꝰ ratõ
duplex eſt. vna qꝛ viſuʒ eſt eis ꝙ docu
mẽta in ethicis generałr tradita ſuffi/

ciãt pꝛo regimie illiꝰ ſolitarie vite que

tñ ſic generaliter ſũpta nõ ſufficeret
regimiĩe vite domeſtice vel cimł.¶ Alia
rõ qꝛ illũ modũ viuẽdi putauerũt ma/
gis diuinũ qᷓ; hũanũ. vñ euſtratiꝰ ait.ſi
in mõtibꝰ cõuerſari ⁊ ſolitudinẽ hitare
eligat aliꝗs vitã eligẽſ dininioꝛẽ valde
aꝝ vel nihil arte miſtrante indigebit
Hijs igit᷑ pᷣmiſſis ad queſtiõem dicẽ/
a ſũt tria.pꝛimũ ꝙ moꝛalis poſſibilis
tradi non eſt ſufficiẽter diuiſa in illas
tres ptes vt iam viſuzʒ eſt. 2?7 ꝙ moꝛał
p philoſophos tradita eſt ſufficiẽter di
uiſa in illas tres ptes vt etiã iã viſuʒ ẽ
3. ꝙ hetica in li? ethicoꝝ tradita non
eſt dicenda monoſtica ac ſi ageret de
moꝛibꝰ ſolũ vniꝰ hoĩs.qð pꝛobat᷑ pꝛio
ſic.nulla doctrina agit pᷣciſe de vita ⁊
moꝛibꝰ vniꝰ hoĩs que agit de virtutib⸗
magis neceſſarijs hoĩ vt ciuiliter viuẽ

ti qᷓ; aliter viuẽti ſʒ doctrina li? ethico

rũ agit de multis virtutibus magis ne
ceſſarijs homini vt ciuiliter viuenti qᷓ;
aliter viuenti.¶ Iſtud apparet quoniã
agit de pꝛudẽtia de iuſtitia de foꝛtitu/
dine de magificẽtia de liberalitate de

amicitia. de itate ⁊ eutrapelia Ne

de felicitate politica ⁊æ contẽplatiua.
quare nõ agit pᷣciſe de moꝛibus ⁊ vita
vniꝰ bols. 2 qm nulla doctrina agẽs
de generatiõe ⁊ augmẽto ſalute ⁊ ope
ratiõe diffinitiõe ⁊ mõ cuiuſcũq; virtu
tis agit pᷣciſe de moꝛibꝰ vniꝰ hoĩs. ali/
que eni virtutes requirũt᷑ pſonis cõibꝰ
⁊ pr̃ibuſfamił.de ꝗbus ciuiliſ doctrina
ageret ſed doctrina liꝰ ethicoꝝ agit de

bijs omnibus in 2? ethicoꝛum ⁊ in. ʒy·
de volũtario ⁊ cõſilio electiõe ⁊ inten

a4

“

D

nõe que ſũt oi virtuti cõia. quare ſegt

vt pꝛius. ¶ Ad pꝛimũ in oppoſitũ dð.
ꝙ illi diuidũt moꝛalẽ per phᷣos traditã
nõ illã que eſt poſſibił tradi que magiſ
inuenit᷑ in vuis patꝝ q; in libꝛis phoꝝ
lʒ Ariſtote.x.ethicoꝝ videat᷑ finaliter
ponere felicitatẽ pfectiſſimã huiꝰ vite
i lo mõ viuẽdi ꝗ ptinet ad monoſticã
Ad pᷣm iã dictũ eſt ꝙ ethica nõ eſt de
odle viuẽdi ſolitario ſicut rõ ſuppone
at.
Yis igit᷑ generalibꝰ ex poſitis
cũ dei oĩpotẽtis auxilio ad ex

4

ditã accedimꝰ cuius titul talis eſt. In
cipit ethica nithomathia ſtragelica ari
ſtoteł· ¶ Dicit᷑ ãt ethica moꝛał ſcia ab
ethos grece ꝙ eſt mos latine ⁊ ychos
ꝙ eſt ſcia.¶ Dicit᷑ ãt nithomachia. q.
ad nithomachũ Ariſt. pr̃eʒ ſᷣm aliquoſ
vel ſᷣm alios filiũ per modũ epłe miſ/
ſa. Dicit᷑ ãt ſtragelica ab illa ciuitate
ſtrage lia.vñ Ariſt.oꝛtꝰ eãt quã philip
pus rex macedo deſtruxit quãq; filius
eiꝰ alexãder magrꝰ ob ariſt. reuerẽnã
dicit repaſtef arit. ab ares ꝙ eſt
virtꝰ ⁊ olon ꝙ eſt totũ.q.totꝰ virtuoſuſ
vñ dicit euſtratiꝰ ꝙ ariſt. circa vtraſq;
ptes phie ſtuduit ⁊ negotia de amba/
b' expoſuit ptrãſeũtium hoim aĩas in
ſtruens artibꝰ ⁊ doctrinis.

¶ Lectio pꝛima.

e

R,.„ enis ars 7 omis
doctrina Huic le pᷣ⸗
V mittit᷑ ꝓphemiũ ⁊ ibi
ſbᷣdit᷑ tractatꝰ*. Di
camꝰ ãt reſumẽtes
in pbeio. pbs ãt red
P

dit auditoꝛẽ.pꝛi? bemuolũ ꝓponẽs ei
ſcie finẽ ⁊ fructum.2?. docilẽ ꝓponens
eipcedẽdi modũ ibil Dicit᷑ at vtiq; ſuf
ficiẽt ʒ? attẽtũ oñdẽs ei auditoꝛẽ de
bere eẽ ydoneũ nõ inexptũ nec paſſio
nibꝰ deditũ ibil Anꝰꝗſq; ãt bñ iudicat
Hiñdit igit᷑ hui ſcie finẽ in õ conclu/
ſiõibꝰ quaꝝ pꝛia ẽ.ꝙ oĩs ars ⁊ ois do

onẽdã ethicã ĩ li? Ariſt. tra

ctrina appetit aliqð bonuʒ finale.
EScða ꝙ pluriũ doctrinaꝝ ⁊ artiũ ſũt
pluã bõa finalia mõ diſſiłia que ponit
ibil Zr̃ia vo quedã viòt᷑ eẽ finiũ icia
ꝙ illa ſüt in ſᷣa diuerſa ibil AMulũ at
quarta ꝙ illa ſũt in ꝑpfectiõe iequalia
ibi. Quecũq; ſũt taliuʒ.quĩta ꝙ inter

hec oĩa bõa finalia eſt aliqð optimum

intẽtũ ⁊ cõſideratũ ab aliqua doctria
rũ ibil Si vtiq; eſt aliꝗgſ Sexta ꝙ illud
optimũ cõſideratũ ⁊ intẽtũ in pñti do
ctria ibil Si ãt ſit tẽ ptãdũ deoen
dẽtia cõcluſiõis pꝛie pᷣnotada ſũt qua
tuoꝛ. Pꝛio ꝙ bonũ nõ ſũmit᷑ h ꝓ bono
moꝛali pꝛeciſe.nec pꝛo naturali pꝛe/
ciſe ſed cõmuniſſime ſic autẽ ſũptũ bo
nũ eſt eẽ eẽntiale vel accidẽtale cõue
niẽs rei vt pficiat᷑ vł vt in ſua pfectiõe
ſaluet.oĩs ꝗppe res vel eſt ipfecta vel
pfecta. Impfecta ꝗdẽ ⁊ imcõpleta ap
petit ſaluteʒ illiꝰ eẽ illius boni lʒ imꝑ
fecti ꝙ iã hʒ ⁊ appetit ↄplemtũ ꝙ nõ
dũ hʒ.pfecta pᷣo res appetit ſalutẽ ſui
boni ſui eẽ ꝙ hʒ. Iſtud at bonũ in quo
res appetitu tẽdit duplex eſt.vnũ itri/
ſecũ qð hitũ rẽ foꝛmalłr pficit Auli ẽ
extriſecũ a quo bonũ intrinſecũ ꝓuenit
2 notadũ ꝙ appetiiꝰ i hac ꝑte ſùmẽ
dꝰ eſt cõiſſime ꝓ quacũq; tẽdẽtia rei in
finẽ ſuũ.hec ãt tẽdẽtia ẽ qntuplex.vna
eſt que ſeꝗt nãm acceptã ⁊ hec ẽ nãł
appetitꝰ vt fames.¶ Alia foꝛmã ſenſa
tã ſeu ſenſu appᷣbenſà ⁊ hec ẽ appeti
Laiĩał vt ↄcupia rei viſu delectabilis
¶ Alia ſegt᷑ foꝛmã intellectã ⁊ ẽ appe
titꝰ itelleciꝰ vt deſideriũ vᷣtuũ hñde.
¶ Alia ſeꝗt᷑ hitũ acqſitũ quo bituat in
clinat᷑ ad operari fᷣm bitum ſuũ vt ſci/
ens ad cõſiderare liberał ad dare.
l Alia ſeꝗt᷑ hĩtũ infuſũ ſeu aliqð ſuꝑnã
e donũ quo dotatꝰ gꝗs dicit cupio diſſol
ui ⁊ eſſe cũ xpᷣo. ʒ:. notãdũ.ꝙ oĩʒ que
nobᷣ inſüt quedã inſũt nobᷣ a nã quedã
a doctrina. quedã a ↄſuetudiĩe vt ĩplici

te dicit᷑.j.in.⁊ li?ꝰ ⁊ explicite in.x.de

bijs eni que nobis inſũt ex diuina ĩſu/
ſione nõ loꝗt᷑ phs.nulł ãt hĩit intelle
ctualis vel moꝛalis ineſt nobis a nã vt

— — —

—

1

dicit in. 2². Itẽ nullꝰ moꝛalis ineſt no

bis a doctrĩia tiñ large ſũmẽdo doctri/
nã pꝛo erudinõe ⁊ inuẽtiõe vt mecha
nicha. ¶ Alij vero nõ poſſunt nob in
eſſe a ſola doctrina abſq; aſſuefactione
pꝛeuia vt dicit᷑ in fo de ꝗbuſdã actibꝰ
Zũc ̊ habem ꝙ intellectualiũ hĩtuũ
alij ſũt eruditione alij aſſuefactiõe ge/
nerabiles.vñ phᷣs in hac ꝑte ſũmit ar
tem pꝛo quocũq; biĩtu per aſſuefactio/
nẽ generabili ⁊ doctrinã pꝛo quocũq;
hitu per eruditiõem acꝗſibili. 4 no/
tãdũ ꝙ volũtas que eſt appetitꝰ rõnatł
⁊ liber põt oppoſita ⁊ imoppoſita qꝛ
eſt indetermiata ad illa æ põt per ſe
determinari ad alterum ⁊ bhoc tripłr.
vno modo ĩ̃ſpeciu actꝰ ĩpati qꝛ põt vł
ſedere vel ire que ſũt oppoſua ⁊ ſi ve
lit ſedere tunc ſedere eſt pars ad quã
volũtas pꝛius indeterminata determi
nat᷑.velle ãt eius eſt determĩatio. alio
mõ reſpectu cõtrarietaſ actus eliciti.
voluntas ei põt diligere vel odire vnũ

hoĩez que ſũt oppoſua circa idẽ ꝙ ſi di

ligat tũc ipᷣm diligere eſt ꝑs ad quam
volũtas determinat ⁊ ipᷣamet determi
natio.Alio mõ reſpeciu exercitij actuſ
elicui qꝛ volũtas põt hũc boĩeʒ dilige
re vel odire ⁊ põt vtrũq; õmutere ⁊
vtrũq; actũ a ſe ſuſpẽdere ⁊ iũc ſi exer
ceat aliquẽ iſtoꝝ actuũ ip̃mmet exerci
nũ eſt pars ad quã fit determinatio æ
ipamet determĩatio ⁊ ſiłi modo de ſu/
ſpenſiõe niſi illa ſuſpẽſio fiat per aliuʒ
actũ poſuiuũ ⁊ tũc determĩatio eẽt reſ
poſitiua ⁊ quedã volitio.pars vero ad
quã fieret determĩauo eſſet ſola pꝛiua
tio.phs ergo in hac parte non accipit
electõem ſicut.j.i.ʒ.diſt.qꝙ ẽ volũtariũ
pconſiliatũ ex hijs que ſunt ad finem.
Sʒzʒ ſũ mit eã cõiſſime ⁊ reſpectu finis
⁊ reſpeciu eoꝝ que ſũt ad finem vnde
j. in pꝛimo dicit felicitatẽ ꝓpter ſe eli
gibilẽ ꝙ nullo mõ verũ eſt de electione
pꝛĩo mõ ſumpta vt ſũmit᷑ in ʒ? ſũmitur

ergo hic electio generaliſſime ꝓ qua

cũq; determinatiõe volũtatis pꝛius in
determĩate. Actus aũt nõ ſũmitur bic

vt diuidit potẽtiã ſed vt eſt terminꝰ ps
vel extremitas ad quẽ vel ad quam fit
dicta determiatio. vñ aliqñ talis actus
eſt diuerſus ab illa determiatiõe vt vi

ſum eſt de actu imperato. aliqñ idẽ cũ
ea vt viſum eſt de actu elicito¶ 15 at

ſic debeat ſũmi actus patet.qꝛ in gre⸗/

co nõ habet᷑ eudelechia que dicit actũ

diuiſũ generaliter ↄtra potẽtiam ſʒ ba
bet᷑ pꝛaxis que ſᷣm euſiratiũ idẽ eſt ꝙ
operatio ſᷣm electiõem ſupple ſumpiã
generaliter pꝛo determĩatiõe volũtan
⁊ tũc pʒ ꝙ buiꝰmõi actꝰ vel pꝛaxiſ nõ
eſt niſi actus humanus qui eſt in libe/
ra ptãte hoĩs. ¶ Hijs viſis vidẽda eſt
ꝓbatiol Ze hoc ampliꝰ in ſexto pꝛie
cõcluſiõis hic intente que ꝓbat᷑ ſic.oĩa
appetũt finale bonũ qð patʒ qꝛ ſic an
tiqui cõiter enũciantes deſcripſerunt
bonũ dicẽtes bonũ eſſe illud ꝙ oĩa ap
peiunt. ergo oĩs ars ⁊ oĩs doctrina. i.
oĩs intellectuał bitus aſſuefactiõe vel
eruditiõe acꝗſitus appetit aliqð fina/
le bonũ.⁊ addit᷑ ad hãc cõcluſiõem ꝙ;
ſiłr bonum appetunt eos electio.i.oĩs
humane volũtatis determinatio ⁊ oĩs
actus hũanuſ ad quẽ tanquã ad alterã
indeterminatiõis partẽ fit illa deter⸗/
minatio cõſequẽtia iſia eſt euidens cũ
iſta quatuoꝛ ſit de numero oĩm.

Abitaret autem aliquis qua
e philoſophus in bhac parte
oẽs habitus intellectuales cõ
pꝛebendit ſub differẽtijs generatiõis
eoꝛum potius q; ſub aliis. 2. quare
addit actum ⁊ electiõem cum non fa/
ciãt ad ꝓpoſituʒ.¶ Ad pꝛimum dico

ꝙ quia płs cõpabat bic bitus intelle-

ctuales ad finẽ qui maxime intẽditur
in generatõe rei cũ finis meueat gene
raniẽ ad generãdũ hinc eſt ꝙ ſub hijs
differẽtijs in hac operatiõe iſtos bitus
cõpꝛehendere debuit potiꝰ qᷓ; ſub aliji
6 Ad ſecundum dicenduʒ ꝙ actus ?
electio hic adduntur quoniã appetes

vł acqꝗrẽs iſtos ĩtellectuales bitꝰ p ele

ctiõeʒ vt h ſũmit᷑ ſe deimiat ⁊ ad aciũ

IIBRO

appetendi ⁊ acꝗrẽdi determinat᷑.hĩti

bus vero iam acquiſitis per electiõeʒ
ſe determĩat ad actũ operatiõis eoꝛuzʒ
qui eſt finis eoꝝ determinatꝰ ⁊ idcir/
co cõueniẽter in bꝛeuibꝰ expoſuit mo/
dum huius appetitꝰ quo doctrine bo/
nũ appetũt addendo electiõeʒ ⁊ actũ
Drfia vero videt᷑ quedã eẽ finiũ Oñ
ſo ꝙ oĩm doctrinaꝝ ⁊ artiũ ſunt aliqui
boni fineſ ꝙ fuit pꝛĩa cõcluſio.cõſequẽ
ter hic declarat ſcõam ꝙ iſti fines ſunt
in mõ diſſiłes ⁊ differẽtes dicẽs.ꝙ fi⸗
niũ pᷣdictoꝝ eſt quedã differẽtia ⁊ diſ⸗

ſimiluudo.qð ꝓbat oñdens duos mo/

dos finiũ qꝛ quidã fines aliquaꝝ arti
um ⁊ doctrinaꝝ ſunt ſole operationes
puta muſice cãtare vel cythariʒat̃ pꝛe
ter ꝙ nullum ſeꝗtur opꝰ operatũ. ꝗdã
vero fines ſunt opera quedã remanẽ/
tia pꝛeter operatiõem ⁊ poſt vt edifi
care pᷣter ⁊ poſt edificatiõeʒ remanet
domus edificatal. Quoꝝ ãt ¶ Seinde
cõparat huiuſmõi finẽ opatũ ſue ope/
rationi dicẽs. quoꝝ negotioꝝ vł qua
rum artium ſũt fines opera vltra ope/
ratiões in hijs artibꝰ ⁊ negocijs meli
oꝛa ⁊ appetibilioꝛa ſũt opera qᷓ; ope/
anesllira ptẽ hãc duo notanda
ſũt.ſ.cauſa dr̃ie finium ⁊ cã pᷣeminẽtie

rei operate ad operatiõem qua effici

cã pꝛimi eſt qꝛ ſũt artes alique requi/
rẽtes in operatiõibꝰ ſuis ſubiectũ ĩ qð
operent᷑ ⁊ oꝛganũ quo operent᷑. Ali⸗/
que vero nõ ſubiectũ ſed oꝛganuʒ.ali⸗/
ue vero nec ſubiectũ nec oꝛganum.
6 Ars aũt requirẽs ſubiectũ in quo o/
peret᷑ inducit mediãte oꝛgano foꝛmaʒ
aliquã remanẽteʒ in ſubiecto poſt ope
ratiõem vt dictũ eſt de domificatiua ⁊
illa foꝛma eſt finis vlterioꝛ pᷣter opera
nõem.Ars vero requirẽs nõ ſubiectũ
in quo ſed oꝛganũ quo operet᷑ eſt du/
plex qꝛ vtit᷑ ⁊ operat᷑ oꝛgano vel ſepa
ratur ſicut cythara vel viola vtit᷑ muſi
ca inſtralis vel cõiũcto ſicut oꝛe vł gut
ture vtitur muſica vocał ⁊ ĩ hijs oꝛga
nis nihil ĩducit᷑ niſi motꝰ qui ceſſat ceſ
ſante actiõe pꝛimi mouẽtis iſtiꝰ ſcʒ ar

„

tificis ¶ Ars vero que nec oꝛganũ nec
ſubiectuʒ requirit hʒ operatiõem iĩma
nentezʒz pꝛimo agẽti ipᷣi.ſ.artifici cuius
opatio eſt ĩte llectuał que ſibi ipi pᷣt eẽ
eupꝛaxia.vt dicitf᷑.j.in.õ ob hanc igit
cãz ars requirẽs ſubiectũ hʒ pᷣter ope
ratiõem aliqð opꝰ vt finez ſuũ.cetẽ vᷣo
artes qꝛ ñ hũñt tale ſubiectũ iõ nec hñt
talẽ finẽ operatũ.Cã vo ſcði eſt qꝛ reſ
opata ſeu foꝛma in ſubiecto inducta ẽ
finis illiꝰ operatiõis ſicut ſoꝛma queli
bet eſt finis ſue generatiõis qua indu
cit᷑ in ſubiectũ.illa enĩ opatio eſt gene
ratio ſeu iductio illiꝰ foꝛme. quare foꝛ
ma illa eſt melioꝛ ⁊? appetibilioꝛ illa
operatiõe. ARultiſ aũt operatiõibꝰ
HDñũſo ꝙ artiũ fines ſũt in mõ diſſites
Hic oñdit tciã cõcluſiõem ꝙ ſũt in ſub
iecta diuerſi.d. ꝙ mulũ exñtibꝰ ipᷣis ar
tibꝰ ⁊ doctrinis multi ſũt ſines earum
ſicut ⁊ ipᷣe artes ⁊ doctrine ſũt diuerſe
⁊ eaꝝ operatiões diuerſe que ſũt fineſ
eaꝝ ⁊ ſic per cõſequẽs ⁊ fines ſũt di/
uerſi.hoc ãt pꝛobat in exẽplis indu⸗
cens ⁊ dicẽs ꝙ medicinalis ſcie finis
eſt ſanitas ⁊ nauifactiue finis eſt naui
gatio ⁊ militaris finis eſt victoꝛia yco
nice vero finis eſt diuitie ⁊ ſic de ſin⸗
gulis artibꝰ ⁊ doctrinis.hij autẽ fines
ſũt diuerſi ſᷣm ſham.ꝗ pluriũ doctrina
rũ ⁊ artiũ fines ſũt diuerſi ſᷣm ſhᷣazʒ.
Obijcit᷑ ãt ↄ hoc ꝙ dicit diuitias eẽ fi
nem yconice cũ in pꝛimo politice pꝛo
bet oppoſitũ oñdens ꝙ ſũt tm̃ inſtru/
mẽta eꝰ.Rñdetur ad hoc ꝑ aliquos
ꝙ hic loquit᷑ ̃ᷣm vulgatã opinionẽ non
ſm ꝓpꝛiã.põt tñ dici meliꝰ ꝙ yconomi

ca eſt duplex vna de mõ viuẽdi dome/

ſtico ᷣm virtutẽ ⁊ de hac loquit᷑.jꝰ poli
ticoꝝ.¶ Alia de ſola adminiſtratiõe re
rũ tẽpoꝛaliũ que res pſonaꝝ nõ perſo
nas dicit᷑ gubernare.⁊ hoc mõ iura ſũ
mũt yconomũ vt.C.ð ſacroſan. eccł.l.
iubemus ⁊ in decre.S9.de.c. Quia in
quibuſdam ⁊. 16. cauſa.q..c.qm̃ i ꝗ
buſdazʒ ⁊ de hac yconomica videtur
hic loꝗ phi. ⁊ huius finis eſt ſʒ itatẽ
diuitie.lʒ ꝓ nũc tał yconomia ad ſolaſ

res eccleſiaſticas ſit reſtricta. Quecu
qʒ aũt ſũt taliũ Oñſo qꝙ pluriũ doctri/

naꝝ ⁊ artiũ ſũt ſines diſſikes ⁊ diuerſi

I.

Hic cõſequẽter oñdit quartã cõcluſio⸗

nẽ ꝙ ſunt pfecnõe inequales ⁊ diuerſi

pcedit aũt ſic¶ Pꝛimo ſupponit quen
dã oꝛdinẽ doctrinaꝝ ⁊ artiũ ʒ oꝛdinẽ
qui eſt inter arteʒ architectonicã.i.pꝛĩ
cipãtem ⁊ ſubarchitectonicã.ſ.famu⸗/

lantẽ. icit ergo ꝙ quedã ſũt artes de

numero taliuz ſeu taliter ſe hñtium.q;
quadã virtute intellectuali. puta arte

vł doctrina que eſt illis architectonica

quẽadmodũ ars frenefactiua eſt famu

las ſub equeſtri tãquazʒ ſub ſua archite
ctonica vel pꝛincipãtem ⁊ quẽadmo/

dũ quecũq; artes factiue inſtrumẽtoꝛũ
equeſtriũ ſũt ſub equeſtri. puta factiue
ſellaꝝ frenoꝝ v quẽadmodũ hec e/
queſtris ⁊ oẽs opatiue bellicoꝝ inſtru
mentoꝝ ſũut ſub militari ſicut ſub barũ
architectonica ad militarẽ eniʒ artem
vt hic ſũmitur ptinet oĩis impugnatio
vel defenſio bellicoſa ⁊ fᷣm eũdem mo

dũ alie artes famulãtes ſũt ſub alijſ ar
4 o

chitectonicis ſeu pꝛincipatibus.¶ir
5̊oꝛdine pᷣſuppoſito.ſcòo ꝓponit ſuaʒ
ↄcluſiõem dicens.ꝙ in ullis oibus que
cunq; ſũt de numero taliũ oꝛdinatarũ
fines architectonicaꝝ ſũt melioꝛes ⁊
oꝛdinabilioꝛes qᷓ; fines ſubarcbitecto
nicaꝝ.¶ ʒ.c hãc cõcluſiõez ppoſitã pꝛo
bat arguens ita bonoxæ illa ſũt deſide/
rabilioꝛa melioꝛa quoꝝ gĩa reliqua
deſiderãtur ⁊ pſequũtur. hec eni ſe ha
bent vt fines.illa vero ſᷣm ea que ſunt
ad finẽ.Sed gẽĩa finiũ architecionicaꝝ
fines aliarũ deſiderãtur ⁊ ꝑpſequũt᷑.g
iſti ſũt deſiderabilioꝛes illis. huius ra

tionis ſola minoꝛ ponitur in Fa. ¶ 4½

circa hoc remouet dubiũ qð poſſet oc/
currere.vtrũ dĩia finiũ ſuperiuſ allega
ta poneret exceptionem in bac regu/
la iam pꝛobata. ¶ Dicit ergo ꝙ nõ qꝛ
nihil differt ip̃as operatiõeſ eſſe fines
actuuʒ aut opera quedã pᷣter operatio
nes qꝛ ⁊ in hijs ⁊ in illis habet veri⸗/
tatẽ ſicut in doctrinis in quibus iã oñ

ſum eſt quõ ſunt adinuicẽ oꝛdinate ⁊c
fines architectonicaꝝ melioꝛes ſũt fi⸗
nibus aliarũ. Hic querenda ſunt duo.
pꝛimo in quibulſ cõſiſtit per ſe oꝛdo ar
cbitectöõicaꝝ artiũ æ aliaꝝ. ¶ Scõo an
logica ſit ſubarchitectonica reſpeciu
aliaꝝ ad quas oꝛdinat᷑. Micẽdum ad
pꝛimũ ꝙ oꝛdo iſte ꝓpꝛie ſ upt cõſiſtit
in tribus hitudinib artiũ inter ſe pꝛi
ma eſt hitudo faciẽtis inſtrumẽtum ad
vtentẽ inſtrumẽto.faciens nãq; eſt ſub
architectõica ⁊ famulãs. vt illa que fa
cit nauẽ. vtens o eſt architectonica ⁊
pꝛincipãs. (c”ẽſt hiĩtudo eius ꝙ eſt ad
ipᷣm finẽ que pꝛouenit ex hitudine pꝛi
ma. vſus eni cuiuflibet inſtrumẽti ẽ er
finis.( : eſt hitudo pᷣcipientis ad obe
dientem ⁊ ecõuerſo architectonica nã
qʒ pcipit ⁊ altera obedit. bec aũt hitu
do ꝓuenit ex pꝛimis duabus. Ex quo
nãq; architectonica pꝛecognoſcit vſuʒ
æ finẽ inſtrumenii ex hoc pꝛecipit in/
ſtrumẽtũ fieri de materia ⁊ in illa foꝛ
ma que cõueniũt vſibus inſtrumẽti vt
nanta pꝛecipit naueʒz fieri de ligno vt
natet ſuper aquã de firmo ne cito fran
gatur per aquam ⁊ acutam vt veloci⸗/
ter ſcindat aquam. ¶ In aliquibus ve/
ro ars ſubarchitectonica non facit ali
qð inſtrumẽtũ pꝛopꝛie dictum quo vta

tur architectonica ſed facit aliquam di

ſpoſitiõeʒ qua vtitur pꝛincipans. ſicut
equeſtris non facit inſtrumentum pꝛo
militari. ſed bene facit aliquam diſpo
ſitionem ⁊ apparatum ⁊ congreſſum
quo vtitur aꝛs militaris impugnando
vel defendendo. ¶Ad ſ̃m dicendum.
ꝙ logica non facit inſtrumentum. puta
quo vtantur cetere ſcientie ſed docet
eas facere.quelibet enim ſcientia fa/
cit pꝛopꝛios ſillogiſmos ⁊ faciẽdo vti
tur ⁊ vtendo facit.vti enim ſillogiſmo
⁊ facere ſillogiſmũ idem eſt in ſi ciẽtijs
tẽ nulla ſciẽtia pꝛecipit ei qualiter
ex qua mã dẽat facẽ ſillogiſmũ ⁊ iõ
nõ ẽ dicẽda ſubarchitectonica vel fa⸗
mulãs reſpcũ aliaꝝ.lʒ ĩ vno cõueiat cũ
ſubarchitectoꝛica ꝙ oꝛdiat᷑ ad aliaruʒ

IIBRO

vniuerſitatẽ tanquã ad fineʒ nõ tamẽ

ad aliquaʒ earum determi e S
vtiq; ẽ aliquiſ finis J. ¶ Oñſo ꝙ pluri

um doctrinaꝝ ⁊ artium fines ꝓpꝛij ſũt
diſſimiles diuerſi ⁊æ inequales. Hic oñ

dit quĩtã cõcluſiõeʒ q; inter iſtos fmnes
eſt aliquis bonus ⁊ optimus ⁊ intẽdit

ſic arguere. In quocunq; oꝛdine finis
ille quem volumꝰ ꝓpter ipᷣm ⁊ alios ꝓ
pter ipᷣm ⁊ ipᷣm nõ pꝓpter alterũ eſt fi/
nis bonꝰ ⁊ optimꝰ.ſed oĩʒ operabiliũ
humanoꝛũ eſt aliꝗs finis quẽ volumus
ꝓpier ipᷣm ⁊ alios ppter ipᷣm ⁊ ipᷣm ñ
ꝓpter alterũ.ꝗ in oꝛdine opabiliũ hu/
manoꝛũ eſt aliquis finis bonus ⁊ opti
mus.¶¶ In hac rõne ſic ꝓcedit.ꝙ po/
nit pꝛimo minoꝛẽ ⁊ patet lege in pꝛin
cipio.. Si pꝛo qꝛ ¶ Scðdo pꝛobat illã
mioꝛẽ ⁊ qꝛ illa ẽ maifeſta. poſito ꝙ ſit
ſtatꝰ in cauſis finalibꝰ.rõ pꝛobat ĩ eis
ſtatum eſſe cum dicit Pꝛocedit enizʒ
Arguit ergo ducẽs ad incõuemiẽs iſto
modo. ſſi non eſt ſtatus ſed ſemper deſi
deramꝰ vnũ pꝛopter alterũ ⁊ illud p/
pter alteꝝ ſequitur ꝓceſſus in infinitũ
⁊ ſi boc ſequit᷑ ↄñs eſt ꝙ naturale de/
ſideriũ nĩm erit fruſtra vacuũ a inane
eſt incõueniẽs. 3° ifert cõcluſiõez
tanquã euidentẽ dicens ꝙ manifeſtuzʒ
eſt ꝙ hic finis eſt bonus ⁊ optimꝰ.
4* ibi Igit᷑ ⁊ ad vitã] Infert vnũ
coꝛrelarium dicẽs ꝙ dicti finis cogni⸗/
tio ex plenitudie bonitatis ſue duo bo
na facit hoĩ cognoſcẽti. Anũ qꝛ allicit

appetitũ vt ex eius deſirio magis ac

magis conetur ad incremẽtum bonoꝝ
operum ⁊ melioꝛatiõis hũane vite æ
hoc intendit cũ dicii Qð ad vitaʒ ma
gnum babet incremẽtum] Alterũ bo⸗
num facit.qꝛ dirrigit intellectum vt ex
eius appꝛehẽſiõe ſciat operatiöes hu
manas regulare ⁊ pducere vſq; ad ip
ſum finẽ intentũ ⁊ hoc intendit in ex/
emplo ſagittatoꝛũ qui ex appᷣhenſiõe
ſigni ſciũt rcẽ ſagittas mittere vſq; ad
ſignũ ꝙ non facerent niſi ꝓuidiſſent.

tia maioꝛiſ que nõ ponit᷑ in littera nec

Hic ſunt notäãda duo. vnũ pꝛo euide

fuit pꝛobata. Notãduʒ ergo ꝙ tria ſũt

appetibiliũ genera. vt habetur. j. in. j.

ca. S. eſt enim aliquid appetibile pꝛo
pter alterum ⁊ non pꝛopter ſe ⁊ iſtad
habet rönem vtilis vt amara poſitio.
aliud eſt appetibile ꝓpter ſe ⁊ non ꝓ
pter alterum ⁊ iſtud habet rõnem bo
ni felicis vt ip̃a btĩtudo. ¶ &t eſt aliqd
appetibile ꝓpter ſe ⁊ pꝛopter alterũ
⁊ habet rõnem boni ⁊ vtilis ſieut vir/
tus.modo ergo cum dicebat᷑ in illa ma
ioꝛi ꝙ in quocũq; oꝛdine illud qð ẽ ap
petibile ꝓpter ſe ⁊ alia pꝛopter ipᷣm
⁊ ipᷣm non pꝛopter alterũ eſi finis bo

nus ⁊ optimus boc eſt euidenſ.ex hoc

enĩ ꝙ eſt appenbile ꝓpter ſe habet ra
tionem boni.ex hoc autẽ ꝙ alia ꝓpter
ipᷣm habet rõnem fims ⁊ ex hoc patet
ꝙ ip̃m non pꝛopter alterum habet ra
tionem vltimi ⁊ optimi.¶ Scðo notan
dum circa pꝛobatiõem minoꝛis dicte
rationis ꝙ philoſophꝰ. 2. methaphiſi/
ce inducit alia quatuoꝛ media ad pꝛo
bandum ſtatum in finibus ſimpliciter
qꝛ finis habet rõnem ⁊ naturam rei æ
finis rei ſimpliciter. quare ablata na/
tura rei tollendo ſtatum per cõſequẽs
ablata erit natura finis. Itẽ tollit na
tura boni que dicit naturã perfectiõis

⁊ cõplemẽti.ablato tamẽ iſto ſtatu ni

hil perficiet᷑ nec cõple bitur. ( Atez tol
litur conatus ab appetitu qui non co/
natur aliquid operari niſi ex deſiderio
finis quẽ pꝛimo intendit ſi tamẽ nõ ſit
ſtatus nibil pꝛimo intenderet nec per
cõſequẽs conabit᷑ gliqd facere nec vẽ
turus ad finem¶ Item tollit᷑ conſiliuzʒ
ab intellectu qui non cõſiliat᷑ niſi ſup⸗/
ponendo aliquez finẽ qui ſit ⁊ pꝛimũ
pꝛincipiũ conſilij ⁊ vltimꝰ terminꝰ to⸗/
cius negocij. hoc aũt ablatũ erit.abla/
to ſtatu a finibus. LůSi aũt ſit tẽptan/
dum] Oſtenſo ꝙ inter fines doctrina
rum ⁊ artium eſt aliquis finis optimꝰ
qui eſt bonum humanum. hic oſtendit

ſextam concluſionez. ꝙ ille finis eſt cõ

ſideratus ⁊ intenius in hac ſcientia.
⁊ pꝛimo pꝛemittit vnum pꝛeambuluʒ

= —

= — —— —

n
oe
ſbi⸗
i
an

ni
oſa
N
R
ürn
iſo⸗
i

11. .

de dieendis dicens. ꝙ ſi ſic eſt q ſit ta
lis finis vel quia ſic eſt duo ſunt tem/

ptãda.vnũ accipere ⁊ cognoſ. cẽ figura

liter æ groſſo modo de illo fine quid ẽ

aliud vero ſcire cuiꝰ doctrine vel diſci/

pline intereſt cognoſcere illũ finẽ. pꝛi

mũ iſtoꝛum tẽtabitur in pꝛĩio libꝛo. fᷣm
vero ſtatiz ⁊ ideo ſcðo ibil Videbitur
aũt Pꝛobat quadruplici rõne ꝙ bu/

ius ſcie intereſt iſtum fines cognoſcere

ſcðda ponit᷑ ibil videmuſ aũt. tercila ibij
AUAtente autẽ hac quarta ibil Si enim

rõ Pꝛima rõ talis eſt ſcie pꝛicipaliſ

ſime ⁊ maxime architectonice intereſt
cognoſcere ⁊ intendere finẽ optimuʒ

⁊ bumanũ bonũ bec ꝓbata ſint ſupꝛa
in quarta cõcluſione.ſed ciuilis ſcia eſt

puiuſmõi. ergo ipᷣius intereſt. cõſequẽ

ter ibi Auas eni pbat minoꝛẽ

aſſũptã ⁊ boc ſic doctrina p̃cognoſcẽs

⁊æ poꝛdinãs oẽs alias q;tum ad earuzʒ

cõmoda qᷓ;tũ ad loca. quatũ ad pſonaſ
ſiudẽtes in eis. ⁊ quãtũ ad tpa eſt ſup
oẽs pꝛincipaliſſima æ maxime archue
ctonica bec eſt per ſe nota nec põitur

in lia ſed ſupponit᷑ vt veriſſima.ſʒ ciui

lis doctrina pᷣcognoſcit ⁊ poꝛdiat oẽs
alias quãtum ad earũ cõmoda dicens
quas diſciplinas debitũ eſt eſſe p bu⸗

mano cõmodo.¶ Aẽ quatum ad loca.
quia in quibuſdã ciuitatibꝰ.¶ Itẽ quã
tũ ad pſonas ſtudẽtes pᷣeipiẽs quales
diſciplinas vnꝰ quiſq; dʒ gin e
quãtum ad tẽ poꝛa qꝛ dicit. Nſquequo
vel quãto tempoꝛe quiſq; debeat vaca
re iſti vel illi ſtudio.hec aũt oĩa facit vt
humana ſtudia in nullo ſint diſſona. ſʒ
in omnibus cõſona in nullo pꝛeſtẽt im
pedimẽtũ ſed in oĩbus auxiliũ ad opti
nẽdum bonum ⁊ fineʒ humanũ.quare
ipᷣa eſt pꝛincipaliſſima maxime ar/
cbitectonica. ¶ AUidemꝰ aũt. (Scda
rõ tał ẽ illi docine itereſt hůanũ bonũ
ſub qua cõſiſtũt bee pᷣcioſiſſime vᷣtuteſ
intellectuales ſcʒ ars miluaris yconi/
ca ⁊ rethoꝛica ſed ſub ciuili exiſtũt. er
go ciuilis doctrine intereſt humanũ bo
num. huius rõis minoꝛ ponitur in litte

n

—

ra ⁊ eſt ad ſenſum in ciuitatibꝰ bñ oꝛ/
dinariſ cognita. Maioꝛ vero pꝛobari
poteſt hoc modo.doctrina que ꝑ artes

ſibi ſubiectas pꝛeſtat boibus paceʒ ⁊

ſecuritatẽ de hoſtibꝰ.pacem in domibꝰ
ſingulis fomẽtum ⁊ nutrimẽtum puuł
⁊ decrepitis. documẽtum adoleſcẽtibꝰ
⁊æ iuuenibꝰ ⁊ neceſſaria coꝛpoꝛis om/
nibus.pacem aũt ⁊ amoꝛẽ ⁊ cõcoꝛdi⸗/
am cum ciuibuſ ipius intereſt humanũ
bonum quia hec bona immediate põt
ſequi bonum bumanũ qð ipᷣa per ſe ip
ſam mntendit. ſed doctrina ſub qua exi
ſtũt pꝛedicte tres virtutes facit hec om
nia per militarẽ enim dat pacem ⁊ ſe
curitatem ab hoſtibus ⁊ per yconicam
pacem in familijs ⁊ cõgregatiõibꝰ do
meſticis ⁊ oĩa ad domũ ptinentia per

rethoꝛicam vero pacem ⁊ amoꝛẽ con/
coꝛdiã ⁊ trãquillitateʒ inter conciues.
Si eniʒ rectoꝛ ciuitatis habeat bonos

rectoꝛes ⁊ illis bene vtatur magnum
faciet ciuitati fructum.ſi tamẽ eos abu
ti ſua arte permittat pꝛeſtabũt ciuitati
magnum incõmodũ.vnde tulliꝰ de elo
quẽtia ſiue ſapia ⁊ cum ſapia dicit in

pꝛiĩcipio retboꝛice. Si quis õmiſſis re

ctiſſimis atq; boneſtiſſimis ſtudijs rõ/

nis ⁊ officij conſũmit oẽm operã in ex

ercitatõe dicẽdi.is ĩutilis ſibi ⁊ ꝑnitio
ſus pĩie ciuis alitur. qui vereo ita ſe ſe
armat eloquẽtia vt nõ oppugnare com
moda pfie. ſed pꝛo bijs pugnaẽ poſſit
is mihi vir ⁊ ſuis ⁊ publicis reb vti/
liſſimꝰ ⁊ amãũtiſſimꝰ ciuis foꝛe videtur
quare talis doctrine ſub ſe tales artes
habentis intereſt bumanum bonum.
NVientes autem bac. ¶ Tercia ratio
talis eſt. Illius doctrine intereſt bu/
manum bonum. cuius finis complecti
tur fines omnium aliarum. bec ſuppo
nitur extra litteram tãquam per ſe no
ta. quia ſolum bonuʒ bumanũ comple
ctitur fines omnium doctrinarum ⁊ 1õ
ille finis qui complectuur eos eſt id
ipᷣʒʒ qdð bonũ bũanũ quaẽ tał ſcie inteſt
bonũ humanũ ſicut ꝓpꝛius finis eius.
ſed finis ciuilis doctrine eſt huiuſmõi

LIBRO

ergo ipᷣe eſt bonũ humanũ.(¶ Hui⸗ ra „
tionis ponit᷑ pꝛimo minoꝛ cuʒ ſua pꝛo

batiõe que eſt talis. Finis ſcientie vtẽ
tis oĩbus pꝛacticis ⁊ pꝛecipiẽtis om/
nibus quid oporteat facere ⁊ a quib⸗
abſtinere complectit᷑ fines oĩm aliarũ
diner enĩ conſiſtit omne bonũ earũ
facere facienda⁊ nõ facere ñ facienda
ſed hec ciulis ſcia omnibus pꝛacticis
vtitur determinãdo occupatiõeʒ ciuiũ
⁊ oĩbus pꝛecipit legẽ ponens eis ꝗd
opoꝛteat facere ⁊ a quibus abſtinere
quare finis eius cõplectitur fines oim
aliarum. ¶ Scðo infert cõcluſiõem di
cens. Quapꝛopter hoc ſupple finis
huius ſcientie erit humanũ bonũ ⁊ ita
humanũ bonum ptmet ad hanc ſcien/
tiam tanquã finis eius ꝓpꝛius ⁊ ſpã/
lis ⁊ aliarum oĩm generalis Si enim
idem Hhic ponitur quarta ratio. pᷣmit
titur tamen pꝛumo cõpatio boni cõis ⁊
boni vnius pſone.Et fo ibil Metho
dus quidem. tangitur ratio in cõpatio
ne iſta. ſupponitur pꝛimo identuas qꝛ

bonum vnius ciuis eſt bonũ ciuitatiſ ⁊

bonum ciuitatis eſt bonum vnius ciuis
cõſequenter aſſignat᷑ ĩcia inequalitas
pꝛima quia bonũ cõe eſt magiꝰ exten/
ſiue bono vnius perſone.ſcòa quia eſt
pfectiꝰ ĩtẽſiue.tercia qꝛ ſuſcipẽ ad pcu
rãdũ ⁊ ſaluaẽ ꝓcuratũ ⁊ ſuſceptũ bonũ
vni pſõe ſoli ẽ bonũ ⁊ amabile ſicut bo
nuʒ opus.ſed ſaluare ⁊ ꝓcurare bonũ
genti toti ⁊ cinitatibus hoc eſt melius
in ſe ⁊ diuiniꝰ in affectione q; amoꝛ ⁊
affectus quo aliquis virtuoſus ſic dili/
git bonum cõe ꝙ pꝛo ſalute ipſiꝰ audet
ſe ipᷣm moꝛti exponere magis videtur
diuinꝰ qᷓ; humanus.vnde nõ bene ap/
paret hoĩbus vnde talis amoꝛ inſit ali
quibus niſi ſit ex dono diuino infuſus.
habemus ergo ꝙ cõe bonum eſt exten
ſiue maximũ.ĩtenſiue vero pfectiſſimũ
quoniã in hijs que nõ ſũt mole magna
hoc eſt eſſe maius ꝙ eſt eſſe meliꝰ dicit
Aug.6i.de trini.c.S.Ad ſaluãdũ vero
amabiliſſimũ ⁊ diuiniſſimũ.¶ Hac cõ/
paratione pᷣmiſſa intendit ſic arguere

Hethodus tale bonũ intendens.in./
tendit humanũ bonum. ſed methodus
ciuilis tale bonum intendit vt appa/
ret.ergo ⁊ bonũ humanũ imediate. x
per cõſequẽs eius intereſt bonum bu/
manũ.huius rõnis ſola minoꝛ ponitur
in lra.Maioꝛ autem apparet ex dicu
in cõpatione facta. ¶ Eirca pꝛedicta
ſunt quatuoꝛ inquirenda. pꝛimũ vtruʒz
omnia appetant bonũ tanquaʒ finem
fo vtrum bomo habeat eſſe ⁊ viuere
pꝛopter finem.tercio vtrũ omnes ope
rationes humane habeant vnum finẽ
quarto vtrum ciuilis ſcia ⁊ tota huma
na vita haheant eundẽ finẽ.
Lectio quinta.
E pꝛimo arguitur ꝙ non oĩa
appetãt bonũ.pꝛimo qꝛ con/
trariũ nõ appetit ſuũ cõtrariũ
ſed malũ contrariat᷑ bono. ergo maluʒ
non appetit bonũ ⁊ per cõſequẽs nec
oĩa cũ malũ ſit de numero oim. ¶ Se
cundo.quoniã appetitus cõtrarij ten/
dũt in contraria.illa igitur cõtraria.vł
ambo ſunt mala vel ambo ſunt bona.
vel alteꝝ bonũ ⁊ alteꝝ malũ nõ poſſũt
eſſe ambo bona qꝛ bonũ nõ cõtrariat
bono.vt.j.dicit᷑ in ſcõᷣo. altero vero ali
oꝛũ duoꝝ dato.ſequit᷑ ꝙ aliquis appe
titꝰ tendit in malũ. ¶ Zercio.qꝛ niła
res ſeip̃am appetit.ꝗ bonũ nõ appe/

Quarto.qꝛ peccatũ eſt ex ignoꝛãtia
ex infirmitate ⁊ ex iduſtria. ſʒ appeti
tꝰ peccati ex ĩduſtria nõ põt eẽ alicuiꝰ
boni.ꝗꝛ talis appetitꝰ nõ tendit in bo
n.E Annto. qm aliqui electiue pꝛi/
uãt ſe oĩ bono.puta illi qui deſperãtes
ſeipᷣos interimũt.tales aũt nõ vident᷑

tit ſe ip̃m bonũ cũ ſit de numero oim.

appetẽ bonũ.¶ Sexto qm oẽ appe⸗/

tẽs vr̃ cognoſcẽs.qm̃ oẽ appetitũ ẽ co
gnitũ.ſʒ multa ſũt que nõ cognoſcunt
bonũ quare nec appeturCl⸗gr oppo
ſitũ eſt qꝛ bonũ ẽ pfici ⁊ bonũ ẽ in ſua
pfectione ſaluari.ſʒ oẽ qð ẽ vel appe/

tit pfici ſi imperfectũ eſt vel in ſua pfe

ctiõe ſaluari ſi pfectũ eſt. quare omne

ꝙ eſt aliqð bonũ appetit.Hic dicẽda

ſun
cn⸗
benr
ſtove
uno
naloe⸗
Thann
Contra
ſobieee
bonum
elus fu
do
duo con
eppetit
ls cali
lon ſun
lnali
Wenin

i
N
ian
m!
in.
Gort
i
1
cnl
ee,
wenn.
mind
zen
daui
nürid
ußi
Neſpeüns
S
rniid
M
iſel ⸗

linſutt

enn

ſunt quĩq;. Pꝛimo ꝙ oĩs naturalis ap
petitus tendit in bonũ.Cuiꝰ rõ eſt.qm

oĩa creata naturali appetitu in illũ fi/
nem tendunt ꝓpter quẽ facta ſunt.ſed
oĩa creata ꝓpter bonũ finẽ pꝛimoꝛdia
liter facta ſunt.ergo oĩa naturali appe
titu in bonũ rendat(Sedo ꝙ oĩs ſen/

I.

ſus vel aĩialis appetitus tendit in bo/

num. Euius rõ eſt qm̃ duo ſũt mot eiꝰ
circa obiectum. vnus dicitur fuga ⁊ eſt
reſpectu mali alter concupiſcentia vel
deſiderium ⁊ eſt reſpectu boni. quare
ſemꝑ cõcupia ⁊ deſideriũ tendiu in bo
num. ¶ Zercio. ꝙ oĩs intellectus vel
rõnalis appetitus tendit in bonũ. u
ius ratio eſt.qm ſemper tẽdit in aliqð
amabile. ſed omne bonuz amabile eſt
vel bonũ honeſtũ vel bonũ delectabile

vel bonum vtile.vt.j.dicitur in fo ⁊ in

octauo.¶ Auarto ꝙ oĩs hitualis appe
titus tendit in bonũ.Cuius rõ eſt. qm̃
omnis habitus iclinat hituatum ad o/
pera ſiłia illis ex quibus generat eſt
ſed oĩs habitus generatus eſt ex ope/
ribus dirrectis ad bonum delectabile
honeſtum vel vtile.ergo ⁊ ipᷣe habitus
ad ſimilia bona inclinat.CAAntino-
oĩs appetitus ſupnaturalis tendit ĩ bo
num. Cuius ratio eſt. quoniã hoĩ data
ſunt in bonuʒ hoĩs.quare ⁊ in illud tẽ
dunt¶ Hec diſtinctio de appetitu ha/
betur ſupꝛa in ᷣo notabili ſuper ꝓpo/
ſitione pꝛima. ¶ Eer hoc ad argumen
ta in oppoſitũ dicendũ ad pꝛimũ.ꝙ in
malo cõſideranda ſunt duo.ſ. malicia
⁊æ natura ei ſubiecta. alitia vero ſi
contrariatur bono non tamẽ bono ſibi

ſubiecto.illa ergo malitia non appetit

bonum ſibi cõtrarium ſed bonuʒ ꝙ eſt
eius fundamẽtum¶Ad fᷣm dicenduʒ
ꝙ duo appetitus contrarij tendunt in
duo contraria que ambo ſunt bona.yvt
appetitus frigidi ⁊æ humidi ⁊ appeti/
tus calidi ⁊ ſicci.iſta tamen contraria
non ſunt contraria in ratione bonitatiſ
vel malitie. ymo ſunt in hoc ſimilima

Rõ enim boni eſt eſſe conueniens vt

dictum eſt ſupꝛa.vtrũq; autem contra

rioꝛum eſt conueniens ſuo appetitui.
quare ⁊ ambo ſunt bona ⁊ in hoc ſũt
ſimilia¶ Ad tercium dicendũ ꝙ appe
titus non ſũmitur hic pꝛeciſe pꝛo deſi/
derio rei non habite. ymo etiam pꝛo
quiete ⁊ amoꝛe rei habite ⁊ tunc dico

ꝙ bonum appetit bonum appetendo

ſalutẽ ſui⁊ quietãdo ſe ſibi.¶ Ad quar
tumdicendum. ꝙ peccatum ex indu/
ſtria dicitur cum electiue ⁊ deliberati
ue cõmittitur opus malũ qð pꝛeſcitur
eſſe malum. ſed appetitus non tendit
pꝛimo in ulud malum ſed in eius fun
damentum a quo tamen non declinat
licet pꝛeuideat eſſe malum. quia ergo
in fundamẽto peccati appꝛebenditur

vel eſtimat aliquid delectabile vel t

poraliter vtile.ideo adhuc ſtat ꝙ appe
titus talis tendat in bonũ.( Ad quin
tum dicendum.ꝙ homo male imagina
tioni ſubditꝰ æ in anxietate magna po
ſitus imaginarie iudicat æ eſtimat ꝙ
ſũmum bonum ſit fuga illius anxieta/

tis ⁊ nihil plus conſiderans vel deli/

berans ſequitur iſtam imaginationem

ſeipᷣm interrimẽs.quare etiaʒ iſte rea

liter pꝛiuans ſe omni bono ducitur in
fantaſia boni.¶Ad ſextum dicenduzʒ
ꝙ omne appetens appetit cognitum
vel a ſe vel a cauſa ſuperioꝛe. Illa ve/
ro que ſenſum vel intellectum babent
appetũt bonũ a ſe vere vel ſcðe cogni
tum. Lectio.j.

beat eſſe pꝛopter finẽ.quia il
le finis eſſet vel aliquid itrin
ſecum inherens homini vel aligd ex-/
trinſecum aſſiſtens tãtum bomini.HNõ

poteſt dari pꝛimuz. quia illud eſſet ali

qua diſpoſitio accñalis hoĩ que nõ eſt
finis foꝛme ſhᷣalis ſed poti ecõuerſo.
ſubſtãtiał ſoꝛma eſt finis oĩz diſpõnuzʒ
que ſũt in ſha vt hĩi põt ex pꝛĩo phiſi/
coꝝ. Mec pᷣt dari fᷣm qꝛ illud eẽt deus
vt ſupponatur tunc quero vtruʒ homo
ſit ꝓpter deũ vt ꝓpi fineʒ. Et v ꝙ nõ
qꝛ hoc ẽ vel qꝛ hoc ẽ bonũ dei vł qꝛ bo
nũ hoĩs.Mõ qꝛ bonuʒ dei qꝛ illi miil

E fo arguitur.ꝙ bomo nõ ha

LIBRO

boni põt nouiter aduenire. Hec quia

bonuʒz boĩs.qꝛ hoc reducit᷑ ad bonum
inherẽs hoĩ de quo ꝓpbatum eſt ꝙ non
eſt finis hoĩis. ¶ In oppoſitũ arguitur
qꝛ omne ꝙ eſt a cauſa per ſe agẽte eſt
ꝓpter finẽ patet.ex.2.phiſicoꝝ vbi di
citur. ꝙ omne per ſe agens agit pꝓpter
finem.ſed homo eſt a cauſa per ſe agẽ
te cum ſit factus ⁊ non a caſu.quare ẽ
ꝓpt᷑ fine Ad hoc dicẽda ſũt quatuoꝛ
pꝛio ꝙ nullü bonũ iherẽs hoĩ eſt finis
hoĩs.Scðo.qꝙ homo eſt finis oĩis boni
inherẽtiſ. Lercio ꝙ optimꝰ hõ eũñ finiſ
hoĩs.Quarto ꝙ deus eſt finis extrinſe
cus optimi hoĩis¶ ꝛimũ pꝛobat᷑. qꝛ
nullũ minus bonũ eſt finis maioꝛis bo
ni.ſed qðcũq; bonũ inherẽs hoi eſt mi
nus bonũ qᷓ; natura hoĩs que inter res
creatas tenet ᷣm gradũ bõitatis ⁊ no
bilitatis.qꝛ iĩmediate poſt naturã an/
gelicã.ergo nullu bonũ inherẽs hoĩ ẽ
finis hoĩis¶ Scom ꝓbat᷑ qꝛ finis cuiuſ
cũq; amabilis ſolo amoꝛe concupie eſt
aliquẽ amatũ amoꝛe amicitie cui illud
cõcupiſcit᷑. hoc patet qꝛ oẽ cõcupitum
cõcupiſcit᷑ ꝓpter illum cui cõcupiſcitur
quare illud ſicut pꝛio amatũ ⁊ ſicut cã
⁊ ratõ cõcupiſcẽdi eſt finis boni cõcu
piſcibilis.ſed omne bonũ inherẽs hoĩ
eſt amatũ ſolo amore cõcupiĩe.pʒ ex.S
ethicoꝛũ.ex eo ꝙ non eſt res nata re/
adamare.cõcupiſcit᷑ aũt hoi. quare hõ

eſt finis ois boni inherentiſ ſibi/ Zer

cium ꝓbat᷑.qꝛ finis cuiuſlibet imperfe
cti eſt ipᷣm perfectũ. Oẽ nãq; impfcm̃
appetit perfecti ⁊ pfectũ eſſe ſicut finẽ
ſuum.ſed homo in ſuis ſolis naturali/
bus ſumptus eſt impfectus. qm̃ aptus

nat eſt ad eſſe felicẽ. ꝙ tñ nõ ẽ in ſus
naturalibꝰ ſũptꝰ. Homo so felix ⁊ op

timus eſt illud pfectũ ad ꝙ homo na/
turaliter inclinat᷑. quare homo felix ⁊
optimus eſt mi = accepti in ſolis
naturalibꝰ ſuis¶ Ande iſta eſt regula
generalis ꝙ omne eſſe habet pꝛo fine
bonũ eſſe ⁊ tale eſſe.habet ꝓ fine bo/

num tale eſſe ⁊æ omne viuere bonũ vi/

uere.⁊ vita humana bonã vitam hũa/

nã.vnð ſi querat᷑ ꝓpter quid finaliter

homo eſt homo. Dicendũ ꝙ vt ſit bon⸗
⁊ optimus homo non dico ꝓpter illaʒ
accidẽtalẽ bonitatẽ tm ſed ꝓpter totũ.
totum eni pfectum finis eſt ptium.
Auartũ ꝓbatur. qm illud eſt finis ex
trinſecus optimi hoĩis per cuius attin
gentiã ⁊ adeptiõeʒ efficit᷑ optimꝰ fe
lix homo.hoc eni eſt eſſe finẽ extrinſe
cum. ſed deus eſt huiuſmõi. homo eniʒ
deo habito ⁊? adepto eſt beatus felix
⁊ optimus hñs oĩia que recte velle p̃t
⁊ hoc eſt eſſe beatum. vt dicit Aug.2
de trinit.c.y.quaẽ deus eſt finis extrin
ſecus hoĩs.¶ Ad obiecta ꝗ dicenduʒ
ꝙ finis extrinſecus hoĩs eſt bonũ extri᷑
ſecũ puta deꝰ. Cũ vero dicit hoc ẽ vl
qꝛ redũdat in bonũ dei vł qꝛ in bonũ
hoĩs.dico ꝙ redũdat in bonũ hois.
Sciendũ quippe eſt ꝙ aliqd eſt oꝛ
inatũ ad finẽ extrinſecũ ꝓpter indi/
gentiã illius finis.aligꝗd vero ꝓpter in
digẽtiã rei oꝛdinate ad finẽ.verbi gr̃a
piſcis eſt pꝛopter hoĩiem ⁊ bomo ꝓpt᷑
deum. piſcis nõ indiget hoĩe ſʒ homo
piſce deus tamẽ nõ indiget hoie.ſʒ hõ
deo. cum ergo poſtea dicit᷑ ꝙ aliquid
inherens eſſet finis hois dico ꝙ nõ ſe
quitur.ſed bene quidẽ inherẽſ homini
includitur in fine intrinſeco hois. Ille
quidẽ finis eſt totuʒ pfectũ cõſtans ex
inherẽte bono ⁊ nõ inherẽte ⁊ vt totũ
pfectũ finis eſt vtriuſq; pus per ſe ſũ/
pte ⁊ cuʒz hec altera pars.puta ſubſtã
tiale bonũ eſt finis alteriꝰ. puta accñ/
talis bonn. “ä
¶ Lectio ſeptima.
E tercio arguuur ꝙ non oẽs
opationes humane ſint ꝓpt᷑
vnum finẽ.pꝛio qꝛ motꝰ cõtra
rij non tendunt in vnũ finẽ. puta mo/
tus grauis ⁊ leuis.ſed alique opatio⸗/
nes hũane ſunt cõtrarie. puta dilige/
re ⁊ odire iuſtũ ⁊ iniuſtũ.ergo nõ ſunt
ad vnũ finẽ. ¶ Scðdo qꝛ bonũ apparẽs
⁊ bonũ exñs non ſũt vnꝰ finis.ſʒ ali/
que opatiões ſunt ꝓpter iſtud. alique

vero pꝛopter illud nõ ergo ꝓpter vnũ

n di
llele
W iud,/
Sn
nig
no
W
Kecd
Chͤe
nifbomin
hhiis
lns er
rin
aſcch
,A,

N.
Iun
1. un,
. oniind
ſn 4 in
i
1

finem. 3: qꝛ finis ⁊ illud ꝙ eſt ad fi/
nem non hñt eundẽ finẽ cum finis non
babeat finẽ.ſed operatiões alique ſũt
fines vt dictũ eſt ſupꝛa ⁊ dicet᷑ ꝙ felici
tas eſt operatio li.j.c. .⁊.x.alique vo
ſunt ad finẽ.g nõ ad eüdem. 4 qꝛ o/
peratiões no relate ⁊ relate nõ ſũt p/
pter eũdem finẽ qꝛ relate ſũt ad fineʒ
illum ad quẽ relate ſũt. alie vero non
niſi per naturã ſicut ad ideʒ oꝛdinate.
S nõ oẽs ſunt ꝓpter eũdem finẽ ¶¶ Sʒ
in oppoſuũ eſt phᷣs dicẽs.oĩʒ operabi
liũ ab hoie eſſe vnũ finem.¶Pꝛo ſolu
tione queſtiõis huiꝰ pᷣmitteda ſũt tria
pꝛĩo quid dicit᷑ operatio bũana. fᷣo ꝗd
finis. 3? quõ vnus.¶ De pꝛĩo ſciẽdum

ꝙ operatio humana dici᷑ operatõ que

eſt in ptãte libera boĩis.vñ pꝛimũ itel/
ligere q;uis ꝑ hoc differat homo a be/
ſtijs non eſt hũana operatio. qꝛ nõ eſt
in ptate hoĩis.comedere tñ ꝙ eſt nobiſ
cõe cum beſtijs eſt operatio humanaꝓ
quãto eſt in ptãte hoĩis. e 2· ſciẽdũ
ꝙ illud in quo ſũt iſte cõdinões ſceʒ eẽ
in aliquo appenibiliũ oꝛdine pfectiõe
ſupᷣmũ ⁊ intentiõe ⁊ appetitu pꝛimuʒ
⁊ adeptiõe vltimũ ita ꝙ in eo ſit ſacie
tas appetitꝰ ⁊ eſſe ꝓpter ſe appenbi
le ⁊ non ꝓpter alterũ ⁊ eſſe cãm ap/
petibilitadᷣ alioꝝ illiꝰ oꝛdinis cuiꝰ ade
ptio pꝛeſtet vtilitatẽ ceteris. pꝛiuatio
vero inutilitatẽ ⁊ eſſe fruſtra ⁊? inani
ter ilðò mquã in quo iſte cõditiões exi
ſtũt eſt finis exñs.illud vero in quo ap
parent eſt fims apparẽs.hec oia ha/
bent ex ſo phicoꝝ. ¶ Se ſciẽdum ꝙ

vnus fims põt dici quadruplici. pꝛio

modo fᷣ̃m ſpẽm nature ⁊ hoc mõ omĩia
grauia hñt vnũ finẽ in monbꝰ ſuis.ſ.lo
cum deoꝛſuzʒ ¶ Alio mõ ſᷣ̃m ꝓpoꝛtiõeʒ
nature ⁊ hoc mõ grauia ⁊ leuia habẽt
vnũ finẽ qꝛ ſicut ſe habet locus deoꝛſũ

ad grauia ſic locus ſurſum ad leuia.
Alio mõ fᷣm ſpẽm operatiõis ⁊ hoc

nõ oẽs auari habẽt vnũ finẽ ſcʒ pecu-
nias in quibus oẽs gquari felicitatẽ exi
ſtere opinantur.¶ Alio mõ ſᷣz ꝓpoꝛtio

nẽ opinionis ⁊ boc modo etiã auari ⁊

vani habẽt vnũ fineʒ qꝛ iſti hñt ꝓ fine
id qð optimũ opinãtur ⁊ illi ſũr lʒ in
re diſcrepẽt qꝛ ii opinãtur pecuniam
illi vero Ponaed eis p̃miſſis ad que-
ſtionẽ dicẽda ſũt quatuoꝛ.pꝛimo ꝙ nõ
oẽs hũane operatiões bñt vnũ finẽ fʒ
ſpẽm nature.ſcðo ꝙ nec f᷑ᷣʒ ꝓpoꝛtiõeʒ
nature.tercio ꝙ nec ſᷣm opiniõis ſpẽʒ
quarto.qꝙ hũt vnũ finẽ ᷣm ꝓpoꝛtiõem
opiniõiſ.Pꝛimũ ꝓbat᷑ qm opatio coꝛ

rũpens bonũ ꝙ ſ̃m naturã eſt fims ho

mis ⁊ operatio inducẽs illud ⁊ ſaluãs
non hñt eundẽ fineʒ ᷣm ſpẽm nature.
coꝛrũpens eni non eſt ad iſtũ finẽ oꝛdi
nabihs.ſed vt dicit᷑ fo ethicoꝝ. opera
tiões alique coꝛrupũt bonũ hoĩs faciẽ
tes hoiem malu.alique inducũt ⁊ ſal/
uãt faciẽtes ipᷣm bonũ.ergo iſte ⁊ ille
non habẽt eundẽ finẽ ᷣm ſpẽʒ¶ Scõʒ
ꝓbatur qm̃ quecũq; hñt vnũ finẽ ſᷣm ꝓ
poꝛtiõem nature ſi vnũ illoꝝ habet ꝓ
ſe optimũ finẽ ᷣm nãm ⁊ qolibet alio
rũ habebit ꝓ ſe optimũ ᷑z nãm vt ptʒ
de graui ⁊ leui ſed ſoli hoĩeſ boni ope
rant᷑ pꝛopter finẽ ſʒ nãz optimũ.Idẽ
eni eſt finis optimus ſᷣm naturã ⁊ hoi
ſtudioſo vt dicit᷑.j.im.ʒ.ca.⁊.ergo opa
noones maloꝝ hoim nõ habent eundẽ
finem ſᷣm ꝓpoꝛtiõem nature cum ope
ratiõibus bonoꝝ hoim.¶ Cerciũ pbat᷑
qm̃ non oĩm hoim eſt eadẽ ſpẽs opini
onis de fine vltimo ⁊ optimo.vt patet
j.in.j.c.ꝗ.ergo nõ oẽs operatiões hu
mane que ſequũt᷑ tales opiniones ha
bent eundẽ finem ſᷣm ſpẽm opinionis

¶ Quartũ.pꝛobat᷑ qm operatiões ſin/

uloꝝ hoĩz habent pꝛo finibus illa ſin
gula bona que ſinguli hoies opinant᷑
eſſe optima perfectione ⁊ que ſũt pꝛi
ma in eorum intẽuõe ⁊ appetitu ⁊ ſic
de alijs cõditiõibꝰ finis.hoc aũt eſt ha
bere finẽ ꝓpoꝛtione opiniõiſ vnũ.qua
re oẽs hũane operatioes bñt fineʒ ſᷣm
ꝓpoꝛtiõem opinionũ.¶ Ad obiecta in
oppoſitũ dicẽdũ ad pꝛimũ ꝙ motꝰ con
trarij pñt habere finẽ vnũ pꝛopoꝛtiõe

nature ſicut graue ⁊ leue vł ꝓpoꝛtiõe
opinionis ſicut dare ⁊ rapẽ¶ Ad ᷣm

IIBRO

dicẽdũ ꝙ bonuʒ exñũs ⁊ bonũ apparẽę/
ſũt vnus finis ꝓpoꝛtione opinioniſ.lʒ
nõ ſᷣm naturã.¶ Ad terciũ dicẽdum
ꝙ nulla operatio hoĩs eſt ꝙ non ſit ꝓ
pter finẽ licet aliqua ſit que nõ habet
fineʒ infra genus operationũ tñ extra
genus operatiõis oĩs operatio habet
finẽ vt oñſum eſt in pꝛoxima queſtiõe
¶ Ad quartũ d.qꝙ oĩis bumana ope
ratio ad finez eſt relata vel actualiter
cum actu cõſiderat᷑ finis ⁊ iſtud oꝛdi/
natur ad illum vel hitualiter cum ali/
quis operat᷑ ᷣm hitum qui eſt ad finẽ
Operatiões ille ſunt bitualiter oꝛdia
te ad finẽ licet non actualiter pꝛo tũc
vel virtualiter cum aligs in pꝛincipio
negotij actu intẽdit finem. licʒ poſtea
non ſit attẽtuſ. In virtute tñ pꝛime in
tentiõis oĩa ſequẽtia ſũt ad finẽ pꝛĩio
intentum relata. Hec aũt relatio fit di
uerſimode. qm̃ aliqua referũt ad finẽ
vt diſponẽtia ipᷣm. aliqua tamẽ vt inte
grantia ipᷣm vt videbit᷑.j.diffuſius.
QAueſtio octaua.
E quarto.ꝙ ſpãlis finis ciui
lis ſcientie non ſit finis hũa/
ne vite ¶ .i qꝛ generalis
oĩm ſciaruz finis nõ eſt alicui eaꝝ ſpe
cialis.ſed finis humane vite eſt gene
ralis oĩm ſciarum finis.hic eni eſt bo
num bumanũ ⁊ felicitas hoĩs ad quã
oẽs ſcie vłr ⁊ finaliter oꝛdinãt᷑.:quaẽ
finis hüane vite non eſt ſpecialis huic
ſcie. ¶ Scðo.qꝛ operatio hoĩs inquã
tũ eſt homo eſt finis hbũane vite qꝛ eſt
felicitas vt dicit᷑.j.c. .in pꝛio.Sʒ nul
liꝰ ſcie operatio ſeu ſpãlis finis ẽ ope
ratio hois inquãtum hbomo. ergo nul
lius ſcie finis ſpãlis eñ finis hũane vi
te. ¶ Aſſũptum pꝛobat᷑ per rõez phᷣi
ibidẽ vbi pꝛobat eſſe aliquã operatio
nẽ hoĩs ĩquãtũ homo per hoc ꝙ cuiuſ
libet artificiſ ẽ aliqua operatio inquã
tum talis artifex. puta ſtatuifici inquã
tum ſtatuificus coꝛiarij inquãtum coꝛi
arius. Siłr ergo põt dici ꝙ politici eſt
aliqua operatio inquãtũ politicꝰ. qua
re ⁊ hoiĩs erit aliqua operatio que nõ

erit ſtatuifici nec coꝛiarij nec politici.
nquãtum tales ſunt. (Mercig⸗cn ſi fi
is hũane vite eſt ſpãlis alicm ſcĩe il
a erit nobiliſſima ſed ciuilis vel poli
ica ſcia non eſt nobiliſſima. vt dicitur
in 6e ꝙ icõueniẽs eſt politicã ⁊ pꝛu
lentiã eſſe nobiliſſimuzʒ hitum niſi hõ
it ens nobiliſſimũ qð tmñ nõ eſt vt ibi/
dem babef. quare vc. ( Quarto. qꝛ
finis pꝛudẽtie non eſt ſpãlis huic ſcie
cum ſint diuerſi hitus ⁊ virtutes vt.j.
in pꝛincipio ſexti habet᷑ ſed finis hũa
ne vite eſt ſpalis finis pꝛudẽtie. ergo
nõ eſt ſpãlis huic ſcie. Aſſumptum
patet qꝛ vt dictũ eſt ſupꝛa bene viuere
eſt finis bumane vite.pꝛudẽtia vero ẽ
cõſiliatiua ⁊ actiua circa totũ bene vi
uere hoĩs.vt.j.in 6: ¶ In oppoſitũ tũ
ſũt quatuoꝛ rõnes pbᷣi.(¶ Ad queſtio
nẽ dicẽda ſunt duo. Pꝛimo ꝙ hũane
vite finis ẽ ſpecialis alici ſcie. Scoo
ꝙ pñti ſcie.¶ Pꝛimũ pꝛobat᷑ pꝛimo
qꝛ ſi eſt aliqua ſcia immediatiꝰ ceteriſ
reſpiciẽs fineʒ hũane vite illi erit ſpã
lis.ſed inter ſcias eſt aliqua ceteris ĩ
mediatius reſpiciẽs finẽ illum. qð ptzʒ
duplr. pꝛimo qꝛ diuerſe ſcie differunt
ſpecie ⁊ per ↄnñs eaꝝ fines.vt dictum
eſt ſupꝛa ſed illa que ſpẽ differũt non
pñt equaliter diſtare ab vltimo fine.
quare aliqua earum inter ceteras mi
nus diſtat ab eo. (æcdoi cum ĩiter
artes ⁊ ſcias ſint aliqui oꝛdines ar/
cbitectõicaꝝ ⁊ ſhᷣarchitectõicaꝝ.oʒ ꝙ
oẽs illi oꝛdines ad vnã reducãt᷑ ſuper
oẽs architectonicas aliter nõ eſſʒ per
ſe oꝛdinata cõnexio ſciaꝝ ⁊ artiũ bu/
manaruz. illa vero ſup oẽs architecto
nica ĩmediatiꝰ reſpicit fineʒ boĩs.qua
re alicui ſcie erit finis ſplis finis hu
mane vite ¶ Scðo pꝛincipaliter quia
ſi eſt aliqua ſcia dirrectiua optime o/
peratiõis hũane illi ſcĩe erit ſi pãlis hu
mane vite finis.qꝛ illa operatio vł eſt

ipe finis vł incluſa in fine. vt habetur

j. a vt oñſum eſt ſupꝛa. ſed aliqua ſcia
eſt huiuſmõi qꝛ ſi ad dirrigendaſ igno
bilioꝛes hoĩs opatiões ſũt ſples ſcie

+☛nß

N
S
tb⸗
e
ni.
8bin
g
punn
nere
woi
en
Nü
gbin
n
endi
W
NN
ſi
mſ
namin
nen⸗
G
ätie

multo foꝛtius ad dirrigẽdam nobiliſ/
ſimã.quare finis humane vue eſt ſpe
cialis alicui ſcie. ¶ Scõm pꝛobat᷑ qua
drupliciter qꝛ ſcia cuiꝰ ſpalis fimis eſt
hoiĩes fieri ⁊ eſſe ſimpłr bonos babet
bonũ bũanũ pꝛo ſpali fine qð appaẽt
qm hoĩem eſſe bonũ eſt ſupᷣmũ bonum
hoĩs ⁊ bũane vite fims vt de ſe patet
æ oñſum eſt ſupꝛa.ſed huuꝰ ſcie eſt ho
mines fieri ⁊ eſſe ſimpliciter bonos.
vt. j.li.2? vbi dicit᷑ ꝙ nõ vt ſciamꝰquid
eſt virtus ſcrutamur ſed vt boni efficia
mur. hᷣ eni ſcrutatur de virtutibꝰ moꝛa
libus per quas homo fit ſimpłr bonuſ
vt habet᷑.j.li? õꝛ in fine.ergo hec ſcia
habet pꝛo ſpãli fine finẽ huane vite.
Et bec eſt cauſa.quare hec ſcia vt ar
chitectomica ceteris pꝛincipat᷑⁊ de ce

teris pᷣoꝛdinat qꝛ bonũ ꝙ iſta intẽdit
eſt finis bonoꝛũ oĩm qui per alias ſci

entias intendũt᷑.bec eniʒ intendit ꝙ
homo ſit bonus hõ. nulla tñ alia iſtud
intendit imediate ſed vel ꝙ ſit bonus
diſpẽſatoꝛ vel ꝙ bonꝰ edificatoꝛ vł ꝙ
bonus miles vel ꝙ bonus philoſophꝰ⸗
hec autem omnia bona fᷣßʒ quid oꝛdi
nãtur ad bonũ ſimpłr ꝙ eſt hoiem eẽ
bonũ. 2? qm̃ ſcia curãſ augmẽtũ ⁊ ſa
lutẽ boni huani hʒ pꝛo fine bonũ hũa
num ſed bec eſt huius. ⁊c. Aſſũptũ
ꝓbat᷑.qꝛ bonũ bũanũ põt coꝛrũpi per
violẽtiam hoſtiũ cõtra quã hec ſcia op
ponit artẽ militarẽ vel per deſidiã ci/
uium cõtra quã oppomit yconicaʒ que
cõmode ⁊ honeſte occupat ſingulos.
vel per ignoꝛãtiam vel per iniuſtitiaʒ
contra quos oppõit artẽ rethoꝛicã fᷣʒ
ꝙ eſt iudicatiua per quã reddũtur ſin
guliſ ura ſua ⁊æ puniũtur iniurie ⁊ diſ
coꝛdie cõcoꝛdant᷑ ⁊ hec eſt virtꝰ rõniſ
ſcdᷣe phᷣiA Eciẽdũ ãt ꝙ euſtratiꝰ ſalua
tiõem boni hũani reducit ad quatuoꝛ
ptes ſcie ciuili ſhiectas.ſ.ad leges po
ſitiuã ⁊ iudicatiuã ⁊ exercitatiuam ⁊
meditatiuã pꝛime due intendũt ſaluti
aĩe ⁊ relique due ſaluti coꝛpis. NHam
per legem poſitiuã bonũ aĩe cõſeruat᷑

I.

ſi pñs eſt.per iudicatiuaʒ aũt reuoca?

ſi. abſens per exercitatiuã aũt bonum
pys coꝛpis conſeruat᷑ abſens vo quã
tum eſt poſſibile reuocatur. 3? q ſcia

per legẽ p̃cipiẽſ virtuoſe viuere ⁊ pꝛo
hibens vitioſe viuere habet pꝛo fine
ſpãli bonũ hũanũ.(¶ In bis eni duob⸗

pfecte hitis pendet oẽ bonũ hũane vi

te ſed hec ſcia eſt huiꝰ. Imponit eniʒ
oĩbuſ legẽ quid oʒ operari ⁊ a quibuſ
abſtinere vt dicitur in textu ⁊. j. li..
ꝙ lex ᷣm oẽm virtutẽ viuere pᷣcipit ⁊

Fᷣm oẽ vitiũ ꝓhibet quare iſta ſcia talẽ

legẽ inſtituens habet pꝛo ſpũli fine ſi
nẽ hũane vite hec eſt virtus tercie rõ/
nis phi. 4 qꝛ ſcia cõe bonũ intẽdẽs
babet bonum bumanuz pꝛo ſpãli fine
iſta patet.qꝛ bonũ cõe eſt maximuʒ ⁊?
diuiniſſimũ bonũ humane vite. ſʒ iſta
ſcia iſiud intendit.vt patet in politiciſ
ergo ⁊ c. ⁊ in hoc cõſiſtit quarta ratio

ppᷣi.¶Ad pꝛimũ ergo do. ꝙ finis ge⸗/

neralis ſcietiaꝝ oĩm eſt earum alicui
ſpãlis illi ſcʒ qui ceteris oĩibus pꝛinci
patur ſicut generalis finis aliquarum
ſupueniẽtium eſt ſpalis illi ſcie que re
ſpectu earum eſt architectonica vt vi/
ſuʒ eſt in Ea ¶ Ad ſᷣm dõ. ꝙ opatõ bu
ius ſcie duplex eſt. vna ſᷣm eã elicita.
puta cognitio actualis. alia dirrecta.
puta opatio virtutis moꝛalis. mõ dico
ꝙ alia eſt operatio bois vt bomo eſt.
⁊ alia operatõ elicita hoĩs politici vt
politicꝰ eſt ⁊ hoc pꝛobat rõ.ſed eadẽ
eſt operatio dirrecta fᷣʒ politicã vt po
litica eſt ⁊ operatio hoiſ vt hõ ẽ.qꝛ fʒ
pbłᷣʒ.j.ĩ pꝛi? eadẽ ẽ oꝑatõ bois vt hõ ẽ
⁊ ſiudioſi homis b eſt virtuoſi. opera
tio aũt virtuoſi hois eſt operatio dirre
cta ſᷣm politicã ⁊ h eſt finis eius ſpã/
lis inter ſcias ⁊ hͥ eſt bonum bũanum
vel incluſa in eo terciũ dõ. ꝙ ac
cipiẽdo ſciam nobiliſſimã ſicut accipit
phᷣs.j.in 6e pꝛo illa que babet nobi⸗/
liſſimũ obiectũ ipᷣa non intendit bonũ
humanũ vt eſt bonũ humanũ ſed eius

operatio eſt bene pars boni bumani

vt. . li. 6. in fine.illa tñ ſcia illo mõ no
buiſſuna non intendit operaties ſuã

—

vt ꝑptem boni hũani ſed vt veritatẽ.il/
la tamẽ politica intendit operatiõem
ſuam ⁊ alterius ſicut boni hũani pteʒ
⁊ ideo de ea poꝛdinatuz eſt q;tum ad
loca ⁊ pſonas ⁊ tpa. dh quartũ dõ.
ꝙ bonũ humanũ ſpeciali mõ intẽdunt
oẽs hitus iſti.ſ.ethica.monoſtica yco
nõica.politica pꝛudęẽtia. ſed differunt
qꝛ ethica intendit ipʒ ꝑ cõſideratiõeʒ
vłem vt eſt bonũ hũanuz vel vniꝰ pſo
ne vel ſocieętatis domeſtice vel cõitan
ciuilis.monoſtica vt eſt bonũ vni pſo
ne.yconõica vero vt eſt bonũ ſocietanʒ
domeſtice. politica vero vt eſt maximũ
⁊ diuiniſſimũ bonũ totius.ſ. gentis vł
ciuitatis.pꝛudẽtia tñ non ſolũ ad cõſi
deratiõem ſed per pᷣceptũ per iĩclina
tiõem ⁊ operatiõem intendit iſtud bo
num quolibet pᷣdictoꝛũ modoꝝ. Rñ
ignoꝛãter nimis loquũt᷑ h̊ aliqui expo
ſitoꝛes dicẽtes phᷣm voluiſſe diſtinguẽ
inter heticã ⁊ politicã diſtinguẽdo de
bono vnius ⁊ de bono ciuitatis vł gẽ
tis totius cum ethica tractet a ꝓpoſi⸗/
to de pꝛincipijs ⁊ generationibus de
medijs ⁊ circũſtantijs ⁊ de virtutibuſ
requiſitis hoĩ ciuiliter viuenti ⁊ de fe
licitate ⁊ bꝛeuiter de oĩbus generali/
bus pertinẽtibꝰ ad quẽlibet modũ vi
uendi. eru⸗ ſcoa.

Icit᷑ aũt ſufficiẽter NPoſtquã
R oñſus ẽ huiꝰ ſcie finis ⁊ frui
tus.Hic ↄñr oñditur ꝓpceden
di modus qui debet eſſe figurabił ⁊
groſſus ꝙ oñditur ſub duabus ↄcluſio
nibus.pꝛĩa ꝙ huius ſciĩe doctoꝛi ſuffi/
cit figuraliter ⁊ groſſe veritatẽ oñde⸗/
re In ſcða ibil Sodẽ modo vtiq; Et
diſcipulo contingit veritatẽ ſic traditã
recipere.pꝛimã ita ꝓbat pvᷣs. In qua
cũqʒ ſcia ſufficit veritatem oñdere ſᷣm
modũ cõueniẽtẽ materie ſed materie
ciuilis ſcie cõuenit modꝰ tradẽdi figu
ralis ⁊ groſſus.ꝗ doctoꝛibꝰ huius ſcie
ſufficit figuraliter ⁊ groſſe veritatẽ oñ
dere uins rõnis maioꝛ cum ſua ꝓ
batione ponit᷑ in pꝛincipio. Minoꝛ
cum ſua declaratiõe ponitur ibil Gõa

aũt ⁊ iuſta Cõcluſio cum eiꝰ expoſitõ
ne ibi Amabile igit᷑ de talibus DBi/
cit ergo pꝛimo ꝙ in hac ⁊ in oiĩ ſcia di
cetur veritas ſufficiẽter ſi ᷑ᷣm modum
cõueniẽtem ſubiecte materie manife/
ſtet᷑.qð pꝛobat᷑ qꝛ nemo debet niti ad
impoſſibile.ſed cuilibet ſufficit ꝙ ẽ ei
poſſibile ſed veritaſ cũ certitudine nõ
eſt ſir querẽda in oibus ſermõibꝰ ⁊ ĩ
oĩ materia ꝙ declarat᷑ exẽplo.quẽad/
modũ nec in cõditis manualr fabꝛefa
ctis põt inueniri equalis vel ſilis cer
tituo.ſubiiliꝰ eĩ ⁊ certius opus poteſt
fieri de ferro vel de ere qᷓ; de ligno vel
lapide.quare cuilibet ſufficit certitudi
nẽ querere ſᷣm poſſibilitatẽ ſue mate
rie.Deinde minoꝛẽ ſubdens dicit.q
bona ⁊ iuſta de quibꝰ tanquã de ma/
teria intendit ⁊ tractat ciuilis ſcia tã
tam habent dr̃iam in natura ſua ꝙ vix
inueniũtur duo oĩo ſiłia ⁊ ex hoc hñt
⁊ cãnt magnũ erroꝛem in nĩa notitia
qð apparet de iuſtiſ que vidẽt᷑ lege ſo
la eſſe iuſta natuã vero nõ. ſed neutra
⁊ in dria ſicut multis malis apparet ðᷣ
foꝛnicatiõe ⁊ auaritia. vbi ſciẽdum q;
quedã ſũt ĩiuſta qꝛ pꝛobita ⁊ quedã
iuſta qꝛ pᷣcepta.quedã vero ſũt iniuſta
qꝛ mala ex natura ſua ⁊ quedaʒ iuſta
ex nã ſua. modo dicit phᷣs ꝙ plurima
per naturã non iuſta vident᷑ eſſe iuſta
qꝛ ſola lege pᷣcepta. Intelligẽdũ autẽ
ſur de iiienWeinle pꝛobat ꝙ böa
ſileʒ cauſent erroꝛẽ qꝛ cõis eſtimatio

eſt ꝙ bona ſint in bonũ bñtibꝰea. Itta

tñ eſtimatio in multis eſt falſa cũ ꝓpi
bona multa ſuſtmeãt detrimẽta. aliꝗ
eni iã ꝑierunt ꝓpter bona tꝑalia.pu/
ta pꝛopter diuitias aliqui ꝓpter bona
coꝛpoꝛis.puta pꝛopter foꝛtitudinem
vbi notãdum.qꝙ nullum dicu periſſe ꝓ
pter bona aie cum illa ſint in ſalutem
omni hñti. ʒ3: inferẽs cõcluſiõeʒ dicit
ꝙ amabile eſt de talibꝰ tanquã de con
cluſiõibus ⁊ cõcluſionũ terminiſ ⁊ ex
talibus tanquã ex medijs dicẽtes ⁊ ðᷣ
terminãtes groſſe ⁊ figurałr veritatẽ
oñdere ⁊ de hijs bõis ⁊ iuſtis que cõ

— — — — —

—— —

4
4

lni
un
ſeri⸗
terre
ſise
geci
lun l
Nujn
Cort
Inn
(Gn

Cragi
ens

Uinitp

ppoſitä
ſchaſbi
gemde.
pambuie
gnoſcu
litſnian
Athoius

D.
cadi
dmm
l,
l
gin
änen,
niej
danin,
r ſehin
Uſls e
usare
elon
tanimin
iſte nar
Sdict.9
ide ,
Wisſäsi
mſuege
ia Mi
nuniwe
Gimn
iut ii
nfünet
wi
N
t
nantai
is dn
ginituß
tumma
r benete
Sadcic
iuſun 19
cochiſ⸗
iy —Rr
ni lemi

4†

xuniid

ös 4 ſs r

tingũt vi frequẽtiꝰ ⁊ ex talibꝰ vt fre/

quenter cõtingẽtibꝰ tanquã ex medijſ

talia vero vt frequẽter cõtingẽtia con
bi ſciendũ ꝙ quatuoꝛ ſũt
genera rerum. vt habet᷑ 22 phicoꝛum.
Auedã ſũt ſẽp. quedã vt frequẽter ⁊

cludere

ñſemp.quedã raro.quedã ĩdifferent᷑

¶ Se vltimis ãt duobꝰnõ pᷣt eẽ ſcia.de

rebus aũt pꝛimi generis põt eſſe cer/
tiſſima ſcia.de rebus vero ſcòi gene/
ris põt eẽ ſcia nõ tñ certiſſima ſʒ vt in
pluribus vera.ſicut eſt iſta ſcia qꝛ mo
ralia non cõtingunt vnifoꝛmiter ſemꝑ

ſed vt frequẽter. Eodẽ vtiq; mõ pꝛo
batur ſcòᷣa cõcluſio que pꝛimo ſic po⸗/

nitur ꝙ debitũ eſt diſcipulũ recipe vnũ
qðq; dictoꝝ per magiſtrũ moꝛalẽ eo/
dem mõ.i. figuraliter ⁊ groſſe qð pꝛo
batur ibil Siſciplinan eni lqm̃ cuiuſ/
cũq; diſciplinati hñũ bñ foꝛmã diſcipu
li eſt ⁊ intereſt intãtũ certitudinem a
magfo inꝗrere in vnoquoq; genere in
quãtum natura illius generis recipit
⁊ pmittit.ſed vt viſum eſt moꝛał ma/

teria non recipit niſi modũ ſciendi fi/
guralẽ ⁊ groſſum. g moꝛalis diſcipulꝰ

veritatẽ hoc mõ traditã debet gratan
ter recipere. huiꝰ rõnis minoꝛ ẽ ſupe
rius declarata ⁊æ maioꝛ eſt bic poſita
que cõfirmat᷑ exẽ plo qꝛ ꝓximũ pecca
tum videt᷑ ſi diſcipulꝰ mathematicus
magrm pſuadentẽ acceptet ꝑſuaſiõe
content ⁊ ſi diſcipuł rethoꝛic a ma

giſtro demõſtratiões expectat nequa/
quã perſuaſiõe contentus.

MNuſgſq; aũt Poſtquã oñſuſ
eſt hui ſcie fructus ⁊ ꝓcedẽ
i modꝰ. Hic cõſequẽter oñ/
ditur quis eſt iſtius ſcie auditoꝛ ydo/
neusitea ꝙ płs facit tria.pꝛĩo pᷣ/
mittit pambuluz. 2. ex hoc manifeſtat
ppoſitũ.ʒ? ſubiũgit ꝓhemij epyloguz
ſcðdᷣa ibi Adcirco politice ʒ ibil Qui

eum de auditoꝛe] Dicit ergo pꝛio p

pᷣambulo ꝙ vnuſquiſq; bñ iudicat que
cognoſcit ⁊ hoꝝ eſt bonus iudex. hãc
aũt ſnĩam ter replicat.¶ Ad euidẽtiã
aũt huius querũt᷑ duo.¶ Mꝛimo quaẽ

iſtam ſniam ter replicat.22 qꝛ videtur

nugatio in hijs dictis.ille eniʒ qui bñ

iudicat bene iudicãdo ↄgnoſcit ⁊ qui

bene cognoſcit cognoſcendo iudicat.

Idẽ eni videt᷑ cognoſe idlta⸗
quare querit᷑ cauſa dicti.¶ Ad p

fertur hic ſnia ſũmẽdũ fuit tripliciter
pꝛimo indefinite quõ ſũmit᷑ in pꝛia ꝑ

ticula dicẽdo q ea que bene cognoſcũ

tur bene iudicanf. 2 ſũmit᷑ cõfuſe ⁊

diſtributiue ⁊ ſigillati dicẽdo ꝙ in vno

quoq; genere bene iudicat bene ĩ vno
quoq; genere eruditus.i.ſinguli eru⸗/
diti bene iudicãt in ſingulis generibꝰ
in quibus ſũt eruditi ſingula ſingulis
aſſignãdo. 3 ſũmitur cõfuſe diſtribu
tiue ⁊ cõiuer dicẽdo ꝙ vnꝰ in oibꝰ eru
ditus iudicat oĩia. Due vero ſnie vlti/
me ſequũtur ad pꝛimã ſᷣm euſtratium
qꝛ tota cã boni iuditij ẽ bona pᷣcogni/
tio.quare ipᷣa poſita circa vnũ genus
vel circa plura vł circa oĩia ſequit᷑ per
cõſequẽs bonũ iuditiũ. Ad ſᷣm dð.ꝙ
pcognitio de qua loquit᷑ hic pbs ẽ ſᷣm
euſtratiũ quedam guome. guomis vᷣo

vt ſũmit᷑.j.li.õ.eſt quedã experimẽta

lis notitia non per naturã ſcripturam
vel doctrinã ſed per ꝓpꝛiã experiẽti
am acquiſita que nullo mõ tranſfundi
põt in altero ſicut qui habet notitiam
de aliqua regione per ꝓpꝛiã experiẽ
tiam nullo mõ põt ſiłeʒ notitiã agge
nerare ĩ altero.h̊ aũt guome vt ibi ſũ
mitur eſt ſniatiua de iuſto epiekes ꝙ
eſt iuſtum dirrectiuũ uuſti legalis.vnð
ſicut ſe habet iuſtum epyeke ad iuſtuʒ
legale ſic iſta notitia guome ſe habet
ad pꝛudenniã iudicatiuã ⁊ legis poſi
tiuã. In hoc paſſu ſũmit᷑ guome gene
ralius pꝛo notitia experim̃tali vnicui
qʒ ppꝛia ſniatiua de quacũq; cõplexio
ne ſibi poſita ad eius materiã ptinen
te.hᷣ aũt notitia non eſt iuditiũ ſed pꝛi
cipiũ iudicij ⁊ iõ niła naatio⸗Efel
lectus eni non informatus tali notitia
non põt iudicare de veritate vel firmi
tate ſibi ꝓpoſita. Infoꝛmat tñ i vna
72

4⁰

ꝛimuz
dõ. ꝙ obiectũ notitie de quo ⁊ de qua

. J

IIBRO

4
quaqʒ; materia optime iudicabit in il
einde ibil Idcirco politice] Ex
iſto pᷣambulo mamifeſtat ꝓpoſituʒ ſub
uenis inutiliter audiet ſcòa ibi Am./
plius aũt ꝙ ſectatoꝛ] poſitiõis inutili
ter addiſcet.tercia ibi] Scòm rõnem
q ſectatoꝛ rõnis vtiliter ſciet iſtã ſciẽ
tam. Pꝛima pꝛobat᷑ ita vnuſꝗſq; in/
utiliter audiet ſine experimẽtali noti
tia neceſſaria ad intelligẽdũ audita.hᷣ
patet ex p̃ambulo. ſed iuuenis nõ ha
bet experimẽtalẽ notitiâ actuũ huma
noꝛũ que tamẽ eſt neceſſaria ad intel
ligendũ ⁊ iudicãdum rões huiꝰ ſcien
tie que de hijs tanquã de cõcluſionuʒ
terminis ⁊c ex hijs tanquã ex medijs
fiunt iſta.minoꝛ ponit᷑ in lĩa cõcluſiõe
p̃miſſal. Amplius ãt ¶ ꝛobat ſcdᷣa
cõcluſio circa quã pvłᷣs facit duo. pꝛĩo
eam ꝓbat.ſcòo ex quadã cõpatiõe de
clarat ibil Differt aũt Dicit ꝙ paſſio
nũ ſecutoꝛ exiſtens inaniter audiet ⁊
inutiliter hãc ſciam dato etiã ꝙ addi⸗/
ſcat.Hediũ ãt ad pꝛobanduz tangit
qꝛ finis huiuſ ſcie non eſt ſola cognitõ
ſed actus ⁊ operatio vnde ſic foꝛmat
ratio.vnuſꝗſq; inutiliter audit ⁊ addi
ſcit ſciam cuius finẽ nõ exequitur. Sʒ
paſſionũ ſectatoꝛ huiꝰ ſcie finẽ nõ exe
quit qui eſt bona operatio ipᷣe tñ ſecu
toꝛ paſſionũ non exequit᷑ bonã opera
tiõem.¶ Heinde cum dicitl Biffert ãt

Ih tali cõpatiõe declarat dicens. ꝙ ni

hil differt quãtũ ad audire inutiliter.
Juuenis ſ̃m etatem qui bʒ defectum
experientie ⁊ homo ſᷣm moꝛẽ iuuenił

qui babet defectum bone vite qꝛ in ta

li nõ eſt defectꝰ a tpe ſed ex viuere ſᷣm
paſſiões ⁊ exequi ſingula delectabi⸗/
lia. talibꝰ enĩ delectabilia ſequẽtibus
fit iutił cognitio.queadmodũ viriſ ĩcõ
tinẽtibꝰqui rcãm hñtes rõeʒ ducti paſ
ſione egrediuntur ab ea ⁊ per ↄñs rõ
recta fit eis inutilis qꝛ ab eis in neceſ

ſitate deſerta. SGeinde ¶Scõm rõez

ponit terciã cõcluſiõem dicẽs.ꝙ hoĩbꝰ

Fm rõem viuẽtibus ⁊ ſʒ eã operãtibꝰ

certitu

multũ erit vtile de moꝛalibꝰſcire. Iſta
cõcluſio nõ pꝛobat᷑ hic.qꝛ põt haberi
ex pꝛecedẽtibꝰ qꝛ ceſſantibus cauſis
inutilitatis ceſſat inutilitas ⁊ ponitur

vtilitaſ. Sed in tali ceſſant cauſe inuti

litatis.vt in experiẽtia que eſt in iuue
ne ⁊ malitia cõſuetudinis introducte
que ẽ in paſſionũ ſeccatoꝛe.quare iſti
ſᷣm rõem viuenti multa fiet vtilitas ex
auditu huiꝰ ſcie¶ Kõſequẽter ibil Et
quidẽ de auditoꝛe Epylogat dicta in
ꝓhemio oꝛdine retrogredo.d.ꝙ de au
ditoꝛe ꝙ debeat eſſe ydoneus ⁊ quali
ter demõſtrãdo.i.quis eſt ꝓcedẽdi mo

dus ⁊ quid vł quem finem intendimꝰ

⁊ ꝓpter finẽ quem ꝓponimus ꝓhemi
aliter dicta ſunt tanta.
¶ QAueſſtio nona.

da ſunt duo. Pꝛzꝛimo vtrũ mo
ralis ſcia ſit in pꝛimo gradu
dinis. ſᷣm vtꝝ ſit ad audiẽdum
vtilis. ¶ Se pꝛimo arguitur ꝙ ſit ĩ pꝛi
mo gradu certitudiniſ.pꝛĩo qꝛ ſcia de
re certiſſima ẽ certiſſima ſed bᷣ ẽ de re
certiſſima qꝛ de virtute vt.j. li.2? dicit
płᷣs ꝙ ẽ certioꝛ oĩ arte ⁊ oĩ ſcia ergo
ipᷣa ẽ certiſſima. 2? qm̃ illa ſcia ẽ cer/
tiſſima cuiꝰ materia eſt nobis nãłr no
ta vel tota vel quãtum ad pꝛincipia.
ſed materia huiꝰ ſcie que eſt opa iuſta
⁊ opera bona eſt nobis nãłr nota. er
go ipa eſt certiſſima.(¶ Aſſumptũ ꝓba
tur. dicit enĩ phᷣs in h paſſu ꝙ de iuſtis
⁊ bonis intendit hᷣ ſcia.pꝛincipia ve⸗/
ro que ſũt pꝛincipia oĩm iuſtoꝝ ſũt no
bis nãlr nota rakeni in pꝛicipio
decretoꝝ ꝙ ius ſeu iuſtũ nale eſt ꝙ nã
oĩa aĩalia docuit.quare tale iuſtũ ẽ no

bis naturaliter cognitũ.¶ e bonis h

idem pꝛobat᷑.qm oĩa nãliter bonũ ap
petũt.vnuſꝗſq; aũt appetitꝰ tendit in

bonũ ſᷣm ꝓpoꝛtiõem appetitꝰ cognitũ
ſed appetitꝰ intellectiuus non tendit

in bonũ niſi per intellectũ cognituʒ.ſi
ergo appetitꝰ tendit naturaliter intel
lectus pᷣcognoſcit naturałr. ¶ In op

poſitũ eſt argumẽtũ pbᷣi. ¶ Ad que⸗/

S euidẽtiã pꝛedictoꝝ querẽ

n
l
un
er
wei
D
let
iaaimn
Nan
1ai
Rhno
endin-
3pbeni

E S

moga
Aiüin
fgſripe
drſinve
dbiden
nnc
alange
v
MW.
prut
.*
mäͤg
RN
Mhaſ,
Worſi.
inpiane

. 7

uzufiin⸗
eren
nar naͤn
en n
Nonon n
cii

1

mtin
n AN

ſtionẽ ꝭ̊ dicendũ.ꝙ hᷣ ſcia eſt in vltimo
gradu certitudinis qð declarat᷑ dupli
citer. pꝛĩio qm ſũt tria genera rerũ dif
ferẽtium penes ſua pꝛincipia.ſũt eniʒ

res quaꝝ pꝛincipia per ſe ſũt determi

nata ⁊ nullo mõ impedibilia ſicut ſũt

IJ.

res mathematice que nõ hñt pꝛinci-/

pium vnde mot ſed tm̃ pꝛincipia foꝛ
malia.Et ſcia de hijs ⁊ ſiłibꝰ eſt ĩ pꝛi

mo gradu certitudinis ¶ Sunt iterum

res quaruʒ pꝛincipia ſũt per ſe deter
minata ſed per accñs ĩpedibilia cuiꝰ
modi ſũt nalia.licet enĩ vna cõſtellatõ

per ſe ſit ad vnũ effectuʒ determinata
põt tñ per aliqꝗd aliud impediri ⁊ ſcia

de talibus eſt in ſcõo gradu certitudi/
niſ. 3? ſunt res quarũ pꝛincipia ſunt
per ſe indeterminata ⁊ per ſe ⁊ per
accñs impedibilia.cmmuſmõi ſũt actus
humani.quoꝝ appetit electiuꝰ ẽ per
ſe indeterminat triplici indetermiĩia⸗/
tione vt viſum eſt ſupꝛa. ¶ Et ſcia de
hijs eſt in tercio gradu certitudinis ⁊
hec eſt ſcia moꝛalis.qm̃ ſcia tanto ma
gis eſt certioꝛ.quãto eiꝰ pꝛincipia ſũt
magis determinata minus impedi
bilia ⁊ q ecõuerſo tanto minꝰ certa.
ſed pꝛincipia huiꝰ ſcie ſũt maxie inde
termĩata ⁊ maxime impedibilia. ergo
ipa inter ſcias eſt minuſ certa. 2? qm
tria ſũt genera rerum differẽtiũ peneſ
modos eẽndi. ſũt ei res que nullo mõ
ſuſcipiũt magis ⁊ minus nec in ſe nec
ĩ ſuis ppꝛietatibꝰ cuiuſmõi ſũt res ma
Pbemanredendo ſunt res que vnico
mõ ſuſcipiũt magis ⁊ minus videlicʒ
ſm intentiõem ⁊ remiſſionẽ actꝰ cuiuſ
mõi ſũt res nãles. ʒ? ſũt res que mul
tiplici mõ ſuſcipiũt magis ⁊ minꝰ cu/
iuſmõi ſũt res moꝛales.vnꝰ enĩ actus
dicik magis vel minꝰ bonus.qꝛ magis
vel minꝰ intenſus ⁊ nõ ſolum boc mõ
ſed qꝛ circa talẽ vel talẽ materiã exer
citatus vel qꝛ tali vel tali intentiõe ex
hitus vel qꝛ in tali tpe factus ⁊ alijs
mõis ſiłibus in materijs acus idẽ pᷣt
ſuſcipere magis ⁊ minꝰ.¶ Cüc arguo

ſic. ſcia de rebuſ quarũ eſſe maxime cõ

ſiſtit in indiuiſibili ẽ in pꝛio gradu cer

titudinis ⁊ buiꝰ eſt methaphiſica. de
rebus aũt quarũ eſſe minus conſiſtit
indiuiſibili.cuiuſmõi ſunt res natura/

les eſt ſcia in ſcòo gradu certitudinis

De rebus aũt quarũ eſſe mime conſi/
ſtit in indiuiſibili eſt ſcia in tercio gra
du certitudims. huiuſmõi ãt ẽ moꝛaliſ

ſcia.quare ipᷣa nõ eſt in pꝛio gradu.ſʒ

in tcio gradu certitudinis.¶ Per hoc
ad pꝛimũ in oppoſitiõem dð. ꝙ ſcia ðᷣ
re certiſſima certitudie ptinẽte ad ob/
iectuzʒ ſcie que vʒ obiecti certitudo cõ
ſiſtit in duobus videlicʒ in ſuoꝝ pꝛinci
pioꝝ determĩatiõe nõ impedibili ⁊ ĩ

ſuo eſſe indiuiſibili.ſcia g̊ de re ſic cer

tiſſima cõcedo ꝙ eſt certiſſima. Auan
do vere dicit᷑ ꝙ virtuſ eſt certiſſima.di
co ꝙ non eſt in hoc genere certitudi/
nis. ſʒ bene eſ certiſſima certitudine
inclinatiõis ad bonã operatiõem.

¶ Ex bac ãt certitudine nulla noticia

capit certitudinẽ niſi pꝛudentia. h̊ aũt
ſcia nõ eſt pꝛudentia. ¶ Ad aliud dicẽ

dum ꝙ materia bui ſcie non eſt nobiſ

nãliter nota eo mõ quo ↄſiderat᷑ ĩ hac
ſcia ⁊ cum arguitur de iure vł de iuſto
nãli¶ Sico ꝙ iuſ nãle eſt duplex.vnũ
ſeques naturã aĩalis.aliud ſequẽs na

turã hoĩs iuſtum ſequẽs naturã aialis
n ſpectat ad iſtã ſciam niſi ꝓ q;io in

iuſto includit᷑ ſequẽte naturã hoĩs. Ju
ſtum aũt ſequẽs naturã hoĩis adhuc ẽ
duplex. vnũ eſt ꝙ nãliter eſt ſicut iuſtũ
eius oppoſitum nãliter eſt iniuſtum

¶ Aliud eſt ſic.iuſtum ꝙ eſt melius qᷓ

eius oppoſitũ ⁊ hijs duobus mõis ſũ

mendo iuſtum nõ eſt nobis nãliter co

gnitũ. Juſtum aũt pꝛimo mõ eſt natu
raliter cognitũ nõ per ſciaz ſed ꝑ quẽ
dam inſtinctum nature. quẽadmoduʒ

aĩalia dicũt᷑ ſcire tale iuſtũ ſicut mari/

feiĩe cobĩtatiõez.¶ Eũ at dicit᷑ de bo
nis dico ꝙ bonũ naturaliter appetitũ

non requirit pcognitionẽ illiꝰ boni ĩ ſe

ſed cuiuſdã rõnis cõis ⁊ ibi cãtur er/
roꝛ credẽdo eſſe bonũ qð non eſt bo⸗
num.
b

IIBRO.

(¶ Aueſtio decima.
E 2 videtur. ꝙ hec ſcia non
ſit oĩ hoĩ vtilis ꝙ non eſt iu/
neni vtilis ppter inexperien
tiã vite.vt dicitur in textu nec paſſio/

num ſectatoꝛi ꝓpter malitiã cõſuetu/

dinis introducte nec rõem ſequenti ⁊
bene viuenti qꝛ iam hʒ finẽ ⁊ fructuz
ſcie videlicet bonã opationẽ.¶ In op
poſitũ videt᷑ ꝙ ſit vtił inueni ꝑ hoc ꝙ
dicitur j.libꝛo.2: ꝙ non paꝝ differt ſic
vel ſic.i.bene vel male ex iuuene cõfe
ſtim aſſueſci. aſſuefactio vero iuuenis
pᷣexigit eſſe cognitũ aſſuefaciẽdi modũ
qui cognoſcitur per hãc ſciaʒ ¶ Qð ãt
ſit vtiliſ paſſiones ſequẽti pꝛobat᷑ per
illud quod habet᷑.j.li.ʒ vbi dicit᷑ ꝙ le
ges bene operãtes oꝛando puocãt ad
melius. malos ãt puniẽdo phibẽt ab
eo ꝙ eſt deterius.vnde qðdã genꝰ pu
nitiõis eſt oñdere malo turpitudinem
vite ſue ꝙ fit per hãc ſciam. ¶ Að aũt
ſit vtilis bono iam pfecto ꝓbat᷑ qꝛ per
cadẽ virtus generat᷑ ⁊ ſaluat᷑.vt.j. liꝰ
2? ergo iſta ſcia pficięt ei ſaltẽ ad ſalu
tem boni iam Pi. irendi genera
liter ꝙ iſta ſcia oĩ hoi audiẽti per ſe eſt

vtilis.licet per accñs poſſit eſſe nõ vti

lis vel contrarie inutilis qð declarat

ita. Ois auditio cõferens cognuiõi vk

bone operationi audientiſ eſt vtilis ei
ſʒ auditio huiꝰ ſcie pꝛodeſt cognitioni
vel bone operatiõi ois hois audiẽtis
ergo eſt vtilis oĩ hoĩ audiẽti.¶ Aſ
ptũ pꝛobat᷑.qm̃ audiẽs vel pᷣſciuit vel
neſciuit.ſi pꝛeſciuit hoc dupliciter. qꝛ
vel pᷣſciuit per ſolã ſciam vel per expi
entiã ⁊ opationẽ bonã.Si pꝛio modo

auditio ꝓdeſt ei ad ſaluãdã ſciaʒ quã
p̃ᷣhabuit ⁊ ad occaſiõem dandã nõ ne
gligendi bonũ ampli“ ꝙ neglexerit.
Si pᷣſciuit per experiẽtiã ꝓdeſt ei ad
clarius melius ⁊ certiꝰ cognoſcẽdã vi

tam ſuã ⁊ in omni bono firmãdaʒ. Si

vero nõ pᷣſciuit hoc dupliciter.qꝛ nunc

pꝛĩio audiẽs vel intelligit ⁊ iudicat vł
non. ſi ſicpdeſt ei ad cognitiõem.ſi nõ

hoc dupliciter qꝛ pꝛobibet inexpe-

um

cauſis ⁊ pꝛincipijs virtutũ

rientia ⁊ malicia. ſi ĩexperiẽtia abſq;
malicia ꝓdeſt ei ad bonã operatiõem

qʒ vt dicit᷑..li.j.qui per ſe faciẽda in.

telligit ⁊ pficit hic eſt optimꝰ vir. qui
aũt non per ſe intelligit ſed intelligen
ni obaudit.hic rurſus bonꝰ vir eſt ⁊ in
hoc gradu bonitatis iuuenis cõſtituet
inex pers.ſi vero h̊ phibet malicia tà
dem cognoſcet ꝙ vita ſua ꝑ alios ⁊ ꝑ
magnos viros reputat᷑ turpis ⁊ feda
vituperabiliſ ⁊ pꝛobꝛoſa.h̊ aũt cogno
ſcens de neceſſitate nõ gaudebit i ea
⁊ per ↄñs minꝰ afficiet̃ ad eam. quaẽ
tanto plus elongabit᷑ a turpitudie vi
te ſue.ſi ergo alicui ſit inutiliſ h crit ꝑp

accñs. puta qꝛ maioꝛ erit culpa ſua ſi

ritate cognita nõ emendet᷑ eiꝰ vita
Ad argumẽta in oppoſuũ patet ſo/
utio per iam dicta.qꝛ ſcia dicit᷑ inutił
qꝛ pꝛiuat᷑ vltimo fine ⁊ ſic eſt inutilis
paſſiões ſequẽn vel qꝛ pꝛiuatur omni
fine ⁊ ſic eſt inutilis nihil intelligenti
nõ credenti.nullus talis eſt qui ꝓpꝛie
poſſit dici audire.qꝛ ille qui bene iudi
cat impediẽte malicia ille talis bene
iudicat quid ſentit doctoꝛ ſed male iu
dicat ꝙ faciendũ eſt per diſcipulum.
Lectio tercia.
Icamus aüt reſũmẽteſ Poſt
ꝓhemiũ ſubdit tractatũ ꝗ di/
uigditur in. x. libꝛos. qm vt di
ctum eſt in hoc lib:o agitur de hoĩe vt
libero indifferẽter ſumpto ad oẽm mo
dũ viuẽdi.Agit᷑ ̊ de boie ĩ bijs.x.li/

„

bꝛis oñdẽdo eiꝰ optimà diſpõeʒ ⁊ op

timã operatiõeʒ. Optima boĩs diſpo
ſitio ẽ virtꝰ.optĩa vero operatio ẽ ope
ratio virtutis que eſt finis virtuns bu

ius rei gra. ¶ In hbijs. x. libꝛis phs ſic

ꝓcedit.Agit nãq; in pꝛimo de fine ꝰ
tutis. In 2? de generatiõe ⁊ modo diſ
finitiõe ⁊ obiecto nns dNas de
n quar
to de ſpẽbus ⁊ differẽtijs virtutũ paſ/
ſiones iraſcibił ⁊ cõcupiſcibił mode/
rantium circa delectabile ⁊ triſtabile
⁊ circa vtile ⁊ iutile in rõne dati ⁊ ac

cepti ⁊ incipit ſᷣm veritatẽ.licet nõ f̃ʒ

n
n,
igen
in
Runt
i
iin
k
non
ebrien
n. i
ucie i
bang
paſun ſ
lcſi
uerſo,
Ci m
Amls
Wrn
Deihgent
in r
ewe tui
is bare
lnne i

nN
eKen
a
ii
mmiwed
mamtiß
nsfs

nie
r

vulgarẽ opinionẽ ibil Am̃ quidẽ igit
medietas eſt circa timoꝛes] In quito
de ſpẽbus ⁊ differẽtijs virtutũ opera/
tiones concupiſcibił moderantiũ cir/
ca vtile ⁊ inutile in rõne debiti ⁊ red
diti ⁊ oppoſito mõ dicẽti moderãtiuʒ
In ſexto de virtutibus intellectuali
bus.¶ In ſeptio de virtutũ gradibus.
¶ In octauo.de quodã effectu virtutis
nobiliſſimo.ſ.de amicitia quantum ad
eius ſpecies.¶ In nono.de illo eodez
quãtum ad eius ppꝛietates. ¶ In de⸗
cimo.cõplet tractatum de fine virtutiſ
inchoatum in pꝛimo. Circa pꝛimũ
pꝛimo pᷣdmittit intentum. ſcðo exequit᷑

ipᷣm ibi Moie quidez igitur p̃ᷣmitten

do aũt intentum duo ſupponit. vnũ ex

peſſe ⁊ aliud tacite ⁊ duo querit ex/

pꝛeſſe.ſupponit ergo expꝛeſſe ꝙ om/
ms cognitio ⁊ electio bonũ aliqð de/
ſiderat. Iſtud enĩ reſũmit᷑ ex pꝛima ꝓ

poſitione ꝓhemij. ¶ Hoc ergo ſuppo

ſiio querit.quid eſt illud bonũ ꝙ ciuił
cognitio deſiderat.hᷣ aũt queſito ſup/
põit tacite tale rñſũ ꝙ pᷣt ſibi dici ꝙ iã
oñſum eſt in pꝛohemio ꝙ ciuilis ſcien

tia deſiderat ⁊ intendit bonũ hũanuzʒ

ꝙ finis eſt oĩim opatoꝛum ab hoĩe.hoc
ergo rñſo ſuppoſito.iterũ querit quid
eſt illud bonũ humanũ 45 dicit᷑ ſũmuz
oĩm operatoꝛum ¶ Hic notanda ſunt
duo. pꝛimo ꝙ ſub generali noie cogni
tionis ppᷣs compꝛehendit doctrinam
⁊æ artem quas acceperat in pꝛincipio
⁊ ꝙ ſub noie electiõis compꝛebendit
actum ſiue pꝛaxem cum pꝛaxiſ ſit vel
electio vel imperata per electiõem.
2 notanduʒ ꝙ philoſophus hic ⁊ ſu
pꝛa in pꝛohemio in tribus vel quatu/
oꝛ locis vocat ethicam ſiue moꝛalem
ſciaz ſciam ciuilem per ſynecdochem
denoĩando totum per ꝑtem. ciuilis ei
ſcia pars quedã ẽ moꝛalis ſciel Moĩe
quidem igitur bic pvᷣs exequenſ intẽ
tum. pꝛimo inquirit de felicitate diſpu
tatiue.ſcòo determĩatiue ibi Rurſus
autem redeamus ad queſitum bonuʒ
ca.S.] diſputando autẽ pꝛobat.iq.cõ

cluſiones. 9. pꝛeambulas.⁊. y. pꝛinci

paliter intentas.( Mzima inter pꝛe/

ambulas eſt ꝙ omnes vel plurimi lo/
quentes de bono bumano concoꝛdãt

in noie. ſcoa ibi Bene viuere autezʒ
ꝙ concoꝛdãt in nomiĩs ratione. tercia

ibil De felicitate autem ꝙ diſcoꝛdant

in re. quarta ꝙ non oẽs vNigiange ſur
diſcutiende ibi Omnes quidẽ ¶. Quiĩ
ta.ꝙ pꝛobabilioꝛes ſunt diſcutiẽde ibi
Sufficiẽs ãt eas ꝙ ꝓcedit a notio
ribꝰ ibi Hõ lateat ãt Septia ꝙ audi
toꝛem opoꝛtet aſſuefieri in hũanis a/
ctibus ibij Pꝛopter quod opoꝛtet cõ
ſuetudinibꝰ QOctaua. ꝙ pꝛobabile eſt

felicitatẽ exiſtere ĩ bõis vite ibi Mos

autem dicamus nona.qꝙ tres ſunt ex/
cellentes vite ibil Zres enim ſunt

IS Pꝛima inter pꝛincipaliter intentaſ

eſt ꝙ felicitas non conſiſtit in coꝛpoꝛa

li voluptate ibil ulti quidez ſibij.

ſcòa ꝙ nec in honoꝛe ibil Alij autem
excellẽtes ..tercia ꝙ nec in virtute ibi

[Soꝛſitan autem .quarta ꝙ nec in a/

bundantia diuitiaruʒ ibi ecumoſ?ꝰ

quinta ꝙ nec in cõtemplatiõibus yde

arum ibi Qð autem vtile ¶ In pꝛi/
mis duabus còcluſiõibus ſupponitur
aliqua veritas ĩ tercia oñditur difficul
tas. In quatuoꝛ ſequẽtibus tradit᷑ mo
dus pꝛocedendi. In duahus cõſequẽ
ter ſequentibus modus opinandi. In
quinq; vero reſiduis cauſe defectus ⁊
erroꝛis.¶ Sicit igitur circa pꝛimũ. ꝙ;
bonum bumanum confeſſum eſt a plu
ribus in noĩe. noĩatur enim felicitas p

multos ⁊ excellentes.¶ Abi ſcienduz

ꝙ felicitas eſt dicta a facilitate quia fe
lix dicitur quaſi facile letus ⁊ felicitaſ
quaſi facilitas ad gaudia ⁊ ad deſide
ria cuncta cõplẽda.a hᷣ eſt cauſa qua
re ſi ucBen bhominis nominatur
6

felicitas. ¶ Seinde cuʒ dicit Bene vi

uere ꝓponit cõem pꝛedicti nominis ra
tiõeʒ dicẽs.ꝙ bene viuere bene ope

rari idez exiſtimant omnes cum felici

tate ⁊ cum bᷣ ꝙ eſt eſſe felicem. vnde
felicitas dicitur bona vita. i K no,
4

7

IIBRO.

tandum ꝙ hec ratio dicit quid nomis
non quid rei.qð apparet.qꝛ iſta ratõ
ſi diceret quid rei eſſet per ſe nota de
re ꝙ tamẽ nõ eſt.ymo per diuerſos at
tribuit᷑ rebus cõtrarijs qꝛ quidam di/
cũt voluptuoſe viuere eẽ bene viuere
Quidã aũt tpate viuere eſſe bene vi/
uere ¶ Seinde cum dicitl De felicita
te HBeclarat terciã concluſiõeʒ ꝙ plu
rimi diſcoꝛdãt ĩ re. qð pꝛobat ex qua
druplici diſcoꝛdia.pꝛima eſt inter po
pulares ⁊ ſapientes. populares nãq;
felicitatẽ putant conſiſtere in rebꝰ ſen
ſu manifeſtis.ſapiẽtes vero in bonis
ſolo intellectu cognitis ¶ Scda diſcoꝛ
dia eſt inter populareſ adinuicẽ. quia
quidam ex eis felicitatẽ putant eẽ vo
luptatem. quidam autem diuitias.qui
dazʒ vero honoꝛẽ ⁊ alij in alijs ᷑ᷣʒ qð
delectabilia ſunt eis.¶ Cercia diſcoꝛ⸗/
dia eſt inter hoĩiem vnum ⁊ ſeipſuʒ in
diuerſis ſtatibus poſitum. Egrotans
enĩ ſanitatem putat eſſe felicitatem ꝙ
non putauerat ſanus exiſtens. Men
dicans autẽ diuitias ꝙ non putauerat
diues exiſtens.ydiota vero conſciusp
pꝛie ignoꝛantie felicitatẽ putat habe
re ſciam ꝙ non putabit poſtea factus
ſene Anentn diſcoꝛdia eſt inter ſa
piẽtes humana ⁊ ſapiẽteſ diuina.Sa
pientes nãq; bumana felicitatem exi
ſtimãt in bonis humanis ſicut illi qui
iam dicti ſunt. ſapientes diuina felici
tatem putant eſſe in bonis diuinis ſi/
cut ꝗdaʒ platõici exiſtimauerũt pᷣter h̊ᷣ
młta bõa hũana aliqð bonũ diuinũ eẽ

Fʒʒ ſeipᷣm ꝙ ceteris hoibꝰ bõis cã eſt ꝙ
ſ nabdaihi notãde ſũt cauſe diſcoꝛ
diaꝝ¶ Pꝛie vero diſcoꝛdie cã ẽ ꝙ vnꝰ
quiſq; felicitatem putat maximum bo

num inter omnia ſibi cognita ? quia

populares parum vel nihil cognoſcũt
preter ſenſibilia.ſapiẽtes vero trãſcẽ
dentes ſenſibilia conte mplant᷑ ſpũa
lia.hinc eſt ꝙ illi in ſenſibus. iſti autẽ
in ſpũalibus felicitatem eſſe putaue/
runt. ¶ Scðe diſcoꝛdie cauſa ptim eſt
naturalis.ptim eſt accñũtalis. naturał

quidem quoniã aliqui naturaliter pł
vigent in appetitu concupiſcibiliæ a/
liqui plus in iraſcibili. Et illi quidem
qui plus in iraſcibili naturaliter ma/
gis pꝛoni ſũt ad amoꝛẽ honoꝛis qᷓ; ad
amoꝛem voluptatis vel ſubſtãtie tem/

poꝛalis. Illi vero qui plus in concu/

piſcibiłk magis pꝛoni ſunt ad amoꝛem
voluptatis.¶¶ Accñtalis autẽ cauſa eſt
nutrumentuz quoniã aliqui magis vtũ
tur appetiiu concupiſcibili qᷓ; iraſcibi
h ⁊æ bᷣ dupliciter. aliqui in delitijs ⁊ a

liqui in pecunijs vendendo ⁊ emẽdo

⁊ mercimonia ↄtractãdo pꝛimi de cõ
muni lege maxime inclinãtur ad volu
ptateʒ. alij vero maxime ad diuitiarũ
facultatẽ.Alij vero qui maxime viun
tur iraſcibili.puta nutrui in contẽtio/

nibus ⁊ diſcoꝛdijs pugnis ⁊ guerris

maxime pꝛoni ſunt ad honoꝛeʒEñ
nota per modum coꝛrelarij cauſam di
uerſitatis hominũ ꝙ ideo filij pꝛinci/
pum ⁊ quoꝛũcũq; valde diuitum quia
ſunt delicate nutriti de cõi lege ſüt vo
luptatibus dediti. ¶ Filij vero merca/
toꝝ auari. clerici ᷣo quia in contẽtiõi
bus diſputationũ ſunt aſſueti ideo ma

xime ſunt ſuperbi ⁊ ambitioſi.Cau⸗/

ſa vero tercie diſcoꝛdie ẽ quia foꝛtioꝛ
eſt motus fuge reſpeciu mali aff lictio
nis ⁊ doloꝛis qᷓ; moiꝰ deſiderij reſpe/
ctu boni leticie vel gaudij ⁊ hinc ẽ ꝙ
patientes defectũ bom coꝛpoꝛalis ⁊
afflicti oppoſito malo egritudimis foꝛ
tiſſime meuentur ad ſanitatẽ. foꝛtius
autẽ ꝓpter fugã egritudinis qᷓ; ſolum
deſideriuʒ ſanitatis.quare exiſtentes
in tali defectu oppoſuũ bonũ reputãt
felicitatem pꝛopter duplicẽ motum in
ipᷣm. ¶ Itẽ itellige de alijs duob dfecti
becirca bonũ tpał ſubſtãtie circa bõa
eEhon diſcoꝛdie cã eſt. qꝛ vt di
cit Aug.8S.de ciui.c.x.platõici oĩa ſẽſi
bilia æ hũana trãſeũtes ðᷣo cognito re
perierũt vbi eſſet ⁊ cã conſtitute vni/
uerſitatis ⁊ lux pcipiende veritatis ⁊
fons bibende felicitatis.⁊ hec eſt cau
ſa quare iſti platonici in iſto fonte fe⸗

l
pu
1
veo
cpys
ſtoa
Gpiati
ubenn
leeabe
iisp
nibus,
nſate
Uppein
atſesran
Cpiſsad
konuer
dopꝛoce
fomqui
Gqg cur
Gitil.
de ogni
debfun

10 8
(un

Ppoſitn

1s, Lei

den
m,
ein,
(ona,
moren
aſgen
gsii
Nacbi
lust
1enid
mide d
ad poln
dnnariͦ
me wun
and,
i n
jcde
n

ni.in
msiͤſn
aens
immi il

licitatẽ foꝛe putauerunt quã ceteri bu
mana ſapiẽteſ non nouerunt.HDeinde
cũ dicul Om̃s quidẽ igitur põit quar
tam cõcluſiõem dicẽs.q omnes opini
ones que ſunt de felicitate inanius eſt
pſcrutari. huius cauſa ſcribit᷑ pꝛio tiho
picoꝛum ꝙ ſtultum eſt comra quẽlibet
de populo diſputare ¶ Geinde cum di

cit Sufficiẽs Ponit quintam cõclu/

ſionem dicens ꝙ ſufficiens eſt ⁊ ratio
nabile diſcutere eas opiniões que ma

xime ſuperficietenꝰ eſtimãtur ⁊ appa

rent habere aliquam ꝓbabilem rõneʒ
cuius cauſa ſcribitur. ʒ. meibaphiſice
ꝙ iueſtigare volẽtibꝰveritatẽ pꝛimo⸗/
pere eſt bene dubitare. ¶ Geinde cũ

dicit Mon lateat ponit ſextam cõclu

ſiõeʒ vbi facit quatuoꝛ. pꝛimo nãq; in
pꝛoceſſu ad ſciam diſtinguit duplicem
modum dicens. ꝙ non debet nos late
re quoniaʒ differunt ꝓceſſus rationis
qui ſunt a pꝛincipijs ad pꝛincipiata
pꝛoceſſus a pꝛincipiatis ad pꝛincipia
⁊ confirmatur per platonẽ qui ſuper
hoc dubitauit ⁊ h̊ queſiuit vtrũ a pꝛin
cipijs ⁊ argumentatiõe pꝛocedendũ

ſit ad pꝛincipiatũ vel ecõuerſo a pꝛin

cipiatis ad pꝛincipia. Cuius exemplũ
habetur in ſtadijs vbi currebant athe
lete ab alloteca qui ſtabat in pꝛĩcipio
curſus ꝓponens ⁊ offerenſ pꝛemia vi
ctoꝛibus ad terminũ curſus vel econ/
uerſo a termino vſq; ad allotecazʒ. Ita
quippe imaginatus eſt plato duos de
curſus rationis.vnũ a cauſis ⁊ a pꝛin
cipijs ad effectus ⁊ ad pꝛincipiata ⁊

econuerſo. ¶ Poſito igit᷑ bᷣ duplici mo
do pꝛocedendi.¶ Gcðo ibij Incipien

dum quidem lait documẽtum ꝙ a quo
cũq; curſu incipiat᷑ debet incipi a co/
gnitiſ. ¶ Eõſequẽter. tercio diſtinguit

de cognitis.d.ꝙ cognita ſũt dupliciter

qꝛ h̊ ſunt nobis magiſ cognita.illa ve
ro magis ſᷣm naturaʒ ⁊ ſimpliciter.
Quarto.eligit vnũ moduʒ vtilem ad

Ppoſitum. ſ. ꝙ nobis in hac materia ĩ
P

cipiendum eſt a maxime nobis cogni

us. ¶ Oeinde cuʒ dicitl Pꝛopter qð

Zeclarat ſeptimã cõcluſiõem que eſt
ꝙ auditoꝛeʒ huius ſciĩe oʒ aſſuefieri in

actibꝰ hũanis.⁊ pꝛio eam põit.2. pꝛo

bat ibil Pꝛincipiuzʒ enĩ Dicit ergo ꝙ

oʒ iuuenẽ ſufficiẽter auduuꝝ bene du

ci ⁊ inſtrui bonis cõſuetudinibꝰ ⁊ iu/

ſtis ꝗbuſdam geſtis cimlibꝰ.¶ Cõſe

quẽter iſtud ꝓbat dupłr. pꝛimo ex fru
ctu bene aſſuefacti.2 ex damno male
aſſuefacti ibil Cui aũt neutruʒ exiſtit
fructꝰ aũt eſt duplex.ſ.diſpõ ad ſuffici
entiã ſcie ⁊ facilitas ad eminẽtiã hui
ſcĩe dicit ̊ ꝙ hᷣ bõa aſſuefactio ẽ pꝛĩci/

piũ bſcie ĩ demõſtratiõe qꝛ.⁊ ſi illud

pꝛĩcipiuz ſufficiẽt appeat hoĩ bñ aſſue

facto ſufficiẽter hẽbit ſciam iſtaʒ nõ in

digens pꝛincipio dicẽte ꝓpt᷑ qd. ſicut
medicus ſciẽs ꝙ talis herba curat de
tali moꝛbo in pꝛaxi ſua non indigebit
ſcire ꝓpter ꝗd curat.¶ Coſequẽter tał

aſſuefactꝰ hẽbit ſufficieter pꝛicipia bu

ius ſcie.quare bene aſſuefactꝰ ꝓmptꝰ
eſt ad hul ſcie ſufficiẽtiã ⁊ eminẽtiazʒ
Eõſequẽter ibi cũ dicitl Eui aũt oñ
dit damnũ ⁊ incõmoduʒ male aſſuefa
cti. d. ꝙ ille cui neutꝝ hoꝛum exiitit ꝗ
nec hʒ eminẽtiaʒ ſcie ⁊ pꝛincipia nec
ſufficiẽtiã experiẽtie audiat vᷣba eſyo
di.i.poete ãtiqui qui in ſuis carmini⸗
bus diſtinxit tria boim genera. Eſt ei
vir qui per ſe facienda intelligit ⁊ in/
telligenda pficit ⁊ hic eſt optimus.
Secho eſt aliꝰ qui per ſe non intelli/
git ſed intelligẽti obedit ⁊ hic rurſus
eſt vir bonus.Eſt etiazʒ qui nec per ſe
intelligit nec intelligenti obedit.quał
eſt vir male aſſuetus ⁊ bᷣ eſt vir penit
inutilis. Heinde cum dicitl Nos au/
tem dicamus Declarat octauam con
cluſionem ſcilicet ꝙ pꝛobabile eſt fe/

licitatem hominis eſſe in bonis huius

vite. Dicit ergo ꝙ nos dicamus vnde

diſceſſimus interponendo quedaʒ de

modo pꝛocedendi. Sicamus ergo ꝙ
bonum humanũ ⁊ felicitatẽ videntur

hoies nõ irrõnabiłr exiſtimare aliqð
bonum ex hijs que ſunt hinus vite qð

apparet.quia młti ideſt plebei ⁊ gra

LIBRO

uiſſimi pꝛincipes terrarum ⁊ dñi exi/
ſtimant voluptatem eſſe felicitatem æ

igdeo vitam diligũt voluptuoſam¶ De

inde cõcludit Tres eni exponit no
nã concluſiõem videlicet ꝙ ſunt tres
excellẽtes vite quarum vna iam dicta

—

ꝙ iſte dicuntur erckiſetes quia enali
bet earum ponit finem in aliquo bo/
no ꝓpter ſe appetibile ꝙ non facit il/
la que finem ponit in diuitijs que non
pꝛopter ſe ſed pꝛopter alterũ ſunt ap
petibiles. C Scðòd ſciẽdum ꝙ iſte treſ
vite oꝛiginãtur ex tali cauſa. voluntas
enim pꝛincipans in homine iclinatur
vel ad appetitum concupiſcibilem vel
iraſcibilem vel ad virtutem rõnalem
qñ potiſſime inclinat᷑ ad cõcupiſcibilẽ
eligit vitã voluptuoſam quando potiſ
ſume ad iraſcibilem eligit vitam ciuilẽ
quando potiſſime ad rationalem eli/
git vitam contemplatinam. 2 ceio
ſciendum ꝙ bee vite diſtingunt᷑ in mo
do viuendi vt ſequitur quia voluptuo
ſa eſt ſubiecta paſſionibꝰ. ciuilis pꝛin
cipatur ⁊ dominatur paſſionibus ⁊ ſe
pe vtitur eis ſicut foꝛtis. aliqũ vtitur
furoꝛe.vt dicitur.j.in quarto furoꝛem
imittere foꝛtitudini. cõtemplatiua ve
ro eſt abſq; paſſionibus.. MMulti qui
dem igitur l.Oũñſis..concluſionibus
pꝛeambulis. hic oſtendit quinqʒ con/
cluſiones pꝛincipaliter intentaſ ⁊ pꝛi
mo iſtã ꝙ felicitas non conſiſtit in coꝛ
poꝛali voluptate vbi pꝛemittit huius
vite obpꝛobꝛium. ſcdᷣo ſubiungit eius
motiuuz. Dicit igitur ꝙ multi omnino
beſtiales videntur eſſe ex eo ꝙ vitam
voluptuoſam eligunt que eſt vita pe/
cudum ex quo obpꝛobꝛio foꝛmatur ta
lis ratio.nullum bonum cõe hoĩbus ⁊
pecudibus eſt felicitas.ſed coꝛpoꝛaliſ
voluptas cõmunis ẽ iſtis ⁊ illis. ergo
non eſt felicitas. (. Scðdo ſubiũgit hu
ius opinionis motiuũ dicenſ ꝙ ſic opi
nantes adipiſcũtur rönem ex malo ex
ecemplo pꝛincipũ. quia multi eoꝛuzʒ qui

ox eſſet eis.
cellentes pꝛobat ſcõam ꝙ nec in ho

ritur tanquã finis.

ſi unt in magnis poteſtatibus conſtitu/

n qui putãtur coiter felices ⁊ beati ſi
milia patiuntur. ſardanapalo qui fuit
rex pſarum qui amoꝛe voluptatis de/
tentus nüquam ad negotia nũquã ad
arma exire voluit ſed cum muliercu⸗
lis ⁊ concubinis incluſus viram duxit
in cõmeſſatiõibus ⁊ ebꝛietatibꝰ in cu
biculis ⁊ in pudicitijs in contentione
non rethoꝛica vel ciuili.ſed modo mu

liebꝛi inunctus ⁊ cõpoſitus cuʒ muli/
erculis diſputabat an ipᷣe compoſiti/
eindel Qui autem ex

noꝛe conſiſtat felicitas.pꝛimo vero ip

ſam recitat dicens ꝙ excellẽtes viri ⁊
magnarum rerum operatiui honoꝛem

putant felicitatem:quoꝛum motiuum
fuit quia fe A ciuilis vite videtur
eſſe honoꝛ.¶ Cercio ipᷣam ipꝛobat du

plici ratione.pꝛima ibil Nidetur aũt

magis] ſcòa ibi. Amplius auteʒ Di
cit ergo ꝙ iſtud magis apparet ſi uper
ficietenus qᷓ; illud verum bonum ꝙ qᷣ
rguit ergo ſie
bonum dininuʒ qð dicitur felicitas eſt
pꝛopꝛium felici ⁊ miſſibile de diffici
li. Sed honoꝛ non eſt pꝛopꝛium bonũ
felici nec ãmiſſibile de difficili quia nõ
eſt in ipo honoꝛato ſed magiſ in hono
rantibus.ex quoꝛuʒ voluntate depen
det.quare honoꝛ non eſt felicitas.
Ruins rationis pꝛimo ponit con/
cluſionem.ſcòo minoꝛeʒ ibi Nidetur
enim ⁊ patet.tercio maioꝛeʒ ibi HBo

num autez ſq; lege ſic. Mos diuinam*
ideſt diuinum ⁊ felix eſſe diuina bonũ

pꝛopꝛium ⁊ ꝙ difficile aufertur ab ha
bente. ¶ Scða ratio talis eſt. felicita

te nihil eſt melius ſed honoꝛe eſt ali/
quid melius.puta virtus. ergo honoꝛ
ñ ẽ felicitas. aioꝛ ſuppõit᷑ ex ſigna
to hꝰ noĩs felicitas.Hiĩoꝛ ſic ꝓbatur

in littera. Illud eſt meliuſ honoꝛe pꝛo

pter cuius ſcientiam ⁊ apparentiam
deſideratur honoꝛ.quia pꝛopter vnũ
quodq; tale æ illud magis. pꝛimo po

ſterioꝛum. Sed honoꝛ deſideratur

— GU—U —— „-

hi
fir
fe

f

vnnn.
llctas
nmnue
Herante
ndaroa
nec into⸗
Wem co
futunar
hrinsrz
maior ib
tent
ercuſat
ptate ho
Ponune
iſtde ißi

n,
iſi
Aſun
d,
ud
len,
drt
Ena
ennone
odo
3 mul,
npont,
Wener
nein de
oſen
nes mt
uboncten
DWN
ſwnr
nipben
Harait
a
n ie
ng
1agſt
ansc
eN
umdin
Hchignnni
mae Nhe
no
tlin
nicnztiß
Gemuns
ipitan

Hiorſeſn

ꝓpter ſciam ⁊ apparentiam virtutis
ergo virtꝰ melioꝛ eſt honoꝛe. huius ꝓ
ſillogiſmi minoꝛem ponit in littera di
cens¶ Amplius phylotimi videntur
honoꝛẽ querere vt credant ſe ipᷣos bo
nos eſſe vt ⁊ ipᷣi ſeipos bonos eſſe ſci
ant ⁊ boni ceteris appareãt.cuius ſi/
gnum eſt ꝙ iſti amatoꝛes honoꝛis ma
xime querũt a pꝛudentibꝰ honoꝛari ⁊
apud illoſ a quibus cognoſcũtura ma
xime in virtute vt honoꝛ per tales ex/
bitus phibeat certius teſtimoniũ eaꝝ
virtuti. ¶ Eſt enĩ honoꝛ exhitio reue

»„

Conſequẽter infert cõcluſiõeʒ.d.ma

(Aane teſtimoniũ virtutis.vᷣm tulliũ

nifeſtum eſſe qm ̃ᷣm hos ⁊ boꝝ inten

tiõem virtus melioꝛ eſt honoꝛeSe
inde cum dicul Foꝛſitan aũt magis.
ꝓbat terciã cõcluſiõem ꝙ in virtute ſo
la non conſiſtat felicitas circa quazʒ fa
cit quatuoꝛ pꝛimo recitat opimnionem
oppoſitam. ſcòo pꝛobat concluſiõem
ꝓpoſitam:tercio ſe excuſat de amplio
ri ꝓtractione harum opinionũ.quar⸗/
to de vita cõtemplatiua ꝓmittit pleni
oꝛem pꝑſcrutatiõem. Dicit ergo pꝛimo
ꝙ foꝛſitan aliquis magis exiſtimabit

finem ciuilis vite hanc.ſ.virtutem i;

bonoꝛẽ Nidet᷑ auteʒ pꝛobat conclu
ſionẽ pꝛopoſitã duplici rõne.ſcða ibi
LEt cum hijs pꝛima talis eſt.felicitaſ
non eſt cõiſ vigilanni ⁊? doꝛmienti ⁊ o
peranti ⁊ non operãũti. h̊ apparet qꝛ
felicitas eſt in actu ⁊ operatione vite

ſed virtus põt eſſe in doꝛmiẽte ⁊ non
operante. ergo non eſt felicitas.

cunda rõ talis nullus felix mala paut᷑

nec infoꝛtunatur.ſed eum qui habet

tutem contingit multa mala pati ⁊ in
foꝛtunari.ergo virtus non eſt felicitas
huius rõnis pꝛimo ponit᷑ minoꝛ. ſcðo
maioꝛ ibil te at viuentẽ] æ ambe pa
tent¶ Lonſequenter ibil &t de bijs

excuſat ſe. d. ꝙ de hijs tribus. ſ. volu⸗

ptate honoꝛe ⁊ virtute. ſatis dictũ ſit
pꝛo nunc.qꝛ ſufficienter alias dictum
eſt de ipᷣis in eukadis que ſũt quedaʒ
carmina metrica circłaria per Ariſto

icit ꝙ tercia vua iter excellẽtes eſt

contemplatiua de qua faciemus per./
ſcrutatiõem in ſequentibus.vt.j.in.x.

huius fʒ euſtratiuʒ poteſt tamẽ refer
ri ad illa que ſũt dicenda pꝛoximo de

ydeis. In quarũ contemplatõe poſuit

plato finem. Seinde cum dicit Pe/
cunioſus ponit quartam concluſiõem
ſcʒ ꝙ in diuitijs non conſiſtat felicitas

pꝛobat triplici rõe.ſcõa ibil Et diui⸗

tie tercia ibil Jo magiſ que pꝛioꝛa
ꝛima rõ ſᷣm duos intellectus foꝛ/
matur dupliciter. pꝛimo ſic.bona feli/
citantia non poſſunt acquiri vel perdi
per violentiã. Sed diuitie poſſunt ac/
quiri ⁊ perdi per violẽtiã ⁊ h inten/
dit ppᷣs dicens ꝙ pecunioſus eſt violẽ

tus.quare nec pecunie nec alie diui/
tie ſunt bona felicitantia.¶ Aliter poõt
intelligi ⁊ aliter rõ foꝛmari ꝓpter qð

ſciendũ ꝙ diuitiaꝝ alie ſunt nãles. pu
ta alimẽta ⁊ veſtimẽta hitacula ⁊? ve

picula quibus naturaliter indigemus

vt dicitur pꝛimo politice. ¶ Alie ve
ro ſunt artificiales ſicut pecunia ⁊ au
rum ⁊ argentum quibus non naliter
indigemus.Et idcirco appetitus diui
tiarum naturaliũ dicit᷑ naturalis.ap/
petitus vero non naturaliũ ſed artifi

cialium eſt appetitus innaturalis. ?

aliqualiter violẽtus.Auari autem fi⸗/

nem ponentes in diuitijs maxime ap
petunt pecunias ⁊ artificiales diuiti/

as.quare eoꝛum appenuius eſt innatu
ralis ⁊ aliqualiter violentus.¶ Zunc
põt ſic argui.vera felicitas nũquã ap
petit᷑ appetitu innaturali vł violento
ſed pecunioſus in diuitijs ponens fi/

nem appetit eas appetitu innaturali
⁊ quaſi violento.Et hoc videtur intẽ
dere philoſophus dicens. ꝙ pecunio
ſus violentꝰ ẽ.qꝗꝛ inaturałr ⁊ quaſi vi

olenter appetit.quare in diuitijs vera
felicitas non conſiſtit. Secũda ra/
tio talis eſt.felicitas non eſt vtilis nec
queritur alterius gratia. ſed diuitie

telẽ cõpoſita de felicitate bumana.
Cõſequẽter quarto ibil Zercia aũt

LIBRO

ſunt vtiles.ſũt enĩ quarũdã inſtrum̃ta
virtutum ⁊ bumane neceſſitati deſer/
uiunt ⁊ queruntur alterius gratia.pu
ta pꝛopter honoꝛem vel poteſtatẽ vel

ꝓpter vite neceſſitatez.quare in eis ñ

conſiſtit felicitas.¶ Huius rationis

ponitur pꝛimo concluſio: ſcòðo minoꝛ
ibil AUtiles ei] ʒc rõ tał ẽ.ſi ꝙ magis
videt᷑ eſſe felicitas nõ eſt felicitas nec
illud qð minus. ſed magis videret᷑ ꝙ
voluptas vel honoꝛ vel virtus eſſet fe
licitas qᷓ; diuitie ⁊ tñ nõ eſt. ergo nec
diuitie. inoꝛem buius rõnis ponit
in Ia.d.ꝙ ideo magis illa que pꝛioꝛa
dicta.ſ.voluptas honoꝛ ⁊ virtꝰ magis
rõnabiliter aligs eſtimare põt eſſe fi/
nes qꝛ ꝓpter ſe diliguntur. illa tñ nec
vident᷑ eſſe felicitas ſicut nec dinitie.
qᷓ;uis multi ſermones ad h̊ᷣ aſtruendũ
ſint compoſiti.

72 euidẽtiam pꝛedicioꝝ ſunt
qu‚uatuoꝛ inqrẽda Sat vtxꝝ
felicitas ſit bõa vita ⁊ felici
ter viuere idẽ ꝙ bene viuere. 2. vtrũ
felicitas conſiſtat in bonis exterioꝛibꝰ
ʒ3. vtrum exiſtat in bonis coꝛpoꝛis.
4 vtrum conſiner in bonis ſpũalibꝰ
anime. Queſtio vndecima.
BE pꝛimo arguit᷑. ꝙ felicitas
nnorn ſit bona vita qꝛ vel hoc
f(Gelſet bonitate nature vel bo/
nitate moꝛis. Hon bonuate nature.
qꝛ illa bonitas cõis eſt hoibꝰ ⁊ iumẽ/
tis felicitas ãt non. Nec bonitate mo
ris qꝛ talis non appetitur naturaliter
ergo felicitas non eſt idẽ ꝙ bona vita
272 qz oĩs bona vita eſt laudabilis ⁊
maxime bona bonitate moꝛis.ſed feli

citas nõ eſt laudabilis.vt.j.dicit᷑ in fi

ne huius pꝛimi.ergo non eſt bona vi/
ta. 3. qꝛ malicia cõtraꝛia bõitati mo
rali non eſt maxunũ malũ. vt babetur
j.li.⁊.beſtialitaſ nãq; deterioꝛ eſt quã
malicia. ergo bonitas ſibi oppoſita nõ
eſt maximũ bonũ nec per cõſequẽs fe
licitas.¶ In oppoſitũ eſt cõis aĩ cõce/
prtio fſᷣm ppᷣm. ¶ Dicẽdum ꝙ felicitas
A quocũq; cõcipiatur cõcipit᷑ vt bona

—

»
S .

vita ⁊ optima qð declaro ſic. qꝛ in ap
petitu felicitatis icludit᷑ duplex amoꝛ
vnus cõcupĩe quo deſiderat᷑ res deſi/
deratiſſima ⁊ alter amicitie quo ama
tur res cariſſima ⁊ dilectiſſima cui con
cupiſcit᷑ res deſideratiſſima. ita ꝙ ap
petitus felicitatis eſt appetitus copu
le indiuiſionis rei deſideratiſſime cuʒ
re dilectiſſima.Sed res dilectiſſima ẽ
vita diligentis. bonum autem eſt res
deſideratiſſima. quia quicquid deſide
atur ſub ratione boni vt bonum deſi⸗/
deratur. quare in omni appetitu feli/
citatis cõcupiſcitur copula ⁊ vnio bo
ni cum vita.ex qua copula cõſurgit vi/
ta bona.quare ex hoc oꝛtum habet il
la cõmunis animi conceptio.quia feli
citas idem ẽ ꝙ optima vua ⁊ felix ho
mo idem ꝙ optimus homo¶Ad pꝛi/
mum ergo dicendũ ꝙ bonitas vite vt
includitur in conceptu ⁊ in appetitu
felicitatis non eſt determinate boni/
tas nature nec determiate moꝛis nec
determinate bonitas honeſtatis vł de
lectationis.¶ Ad vᷣm ergo dicendum
ꝙ bona vita in ratione habitus ⁊ po/
tentie eſt laudabilis. ſed in ranõe oꝑ
timi actus ⁊ operatiõis non eſt lauda
bilis pꝛopꝛie ſed potius gloꝛificabił

vł beneficiabił ſicut de felicitate dici

tur.j.in fine pꝛimi¶ Ad tercium dicẽ
dum ꝙ bonitas vt hic ſũmitur non di
ſtinguitur contra excellentiam virtu/
tis eroyce.ymo maxie conſiſtit in eiuſ
operatione vt videbitur.j.
Aueſtio.i2.
E ſcðo arguitur. ꝙ felicitas
conſiſtat in bonis exterioꝛi/
bus.pꝛimo quia in eiſdẽ exi

ſtit in quibus foꝛtuna dicente philoſo
pho. 2 phiſicorum quoniam videtur

foꝛtuna idem eſſe felicitati aut pꝛope
ſed foꝛtuna conſiſtit in bonis exterioꝛi
bus. ergo ⁊ felicitas.¶ Scðo. quna vi
detur conſiſtere in honoꝛe. quia finis
ciuilis vite eſt honoꝛ vt habetur in te/
xiu. ſed felicitas eſt finis ciuilis vite.
vt bĩ.õ.in ꝓhemio. felicitaſ ẽ honoꝛ

ſy
.
10/
laii
gle
nun
1cpet
Mreto
latüin
neni
nenr⸗
pe
nin
Uenuorg
wnitne
lrcien)
Ales
lhwti
Mmdlesn
s faus
eni
Uinſece ſe⸗
leret ſeln
inis boni
lcier ne
Perige

G
ſimi
ans
lcſte
n.
mi,
fnod
n⸗
babeti
guuaſel
felirbe
En⸗
uen
en
nun l,
wose
kuötee
Mndhn
Wiſ⸗
nmied
mi
NN
iuti
ao.
. iuns
mu mnn

3: qꝛ videtur conſiſtere in ptãte qi
oppoſitum maxime miſerie eſt felici/
tas.ſed felicitas eſt oppoſita maxime
miſerie.per poteſtateʒ enim homo fu
liberrimꝰ. ⁊ per ĩipotẽtiã maxume fui
tuti ſubiectus in qua conſiſtit maxima
miſeria. ptãs eſt ſelicitas. 4. qꝛ vi
detur conſiſtere in amicis ⁊ in amari
qm̃ illud videt᷑ felicitas ꝙ deus maxiĩe
appetit ſed deus maxime appetit a/
mari ipᷣo dicẽte. Piliges dñm deũ tuũ
ex toto coꝛde tuo ⁊ c. ̊ amari eſt felici
tari. ? videt cõſiſtere in diuitijs qm
in hijs ſolum cõſiſtit felicitas que ſola
continẽt oĩm bonoꝛum aggregatiõeʒ.
felicitas nãq; nõ eſt mſi ſtatus oĩm bo
noꝝ aggregatiõe cõpletꝰ. vt dicit boe
tius.ʒ.de cõſolatiõe.ſed in ſolis diui/
tijs ⁊ potiſſime in pecunia cõtinentur

oĩa bona dicẽte ſalomone. ꝙ oĩia obe/

diunt pecunie.Eccle.x.¶ In oppoſitũ
ſunt rões phᷣi cõtra honoꝛẽ ⁊ cõtra di
uitias ⁊ pñt etiã induci cõtra ptãtem
⁊ cõtra amari.¶ Zicẽdũ.qꝙ bona fe
licitãtia hoĩem hñt.x.cõditiões repu/

ghnãtes bonis exterioꝛibꝰ.duas peneſ

eoꝛum acquiri ⁊ duas penes eoꝛũ eẽ
⁊ quatuoꝛ penes effectũ ⁊ duas in cõ
paratione ad appetuũ. bona nãq; fe
licitãtia non acquirũt᷑ a foꝛtuna.abſur
dum eni eſt ꝙ maximũ bonũ hoĩs cõ/
mittetur accñtali cauſe.foꝛtuna vero ẽ
cauſa per accñũs vt ibidẽ habet᷑. 2 ac
quirũtur ex meritis qð apparet qꝛ ꝓ
ueniunt vt pᷣmia que per naturã ſup/
ponũt merita. 3ꝭ bona felicitãtia in/
ter cũcta bona ſunt maxia. qð appaẽt
ex ſola noĩis rõe. 4? ſunt inamiſſibilia
vel nõ faciliter ãmiſſibilia. ſicut enim
vna dies non facit ãnũ.ſic modicꝰ bo/
nus ſtatus cito labilis nõ facit hoĩiem
beatũ. ? bona felicitantia hoĩem in
trinſece perficiũt.aliter enĩ nullus di/
ceret᷑ felix niſi denoĩatione extrinſeca
62 bona felicitãtia hoiem ⁊ opꝰ ho
minis bonũ reddũt, ſupponit᷑ enĩ ꝙ fe

liciter viuere ſit bene viuẽ in actu bñ
operãdo.vt habet᷑ ex nois růòne. 7⁷

bona felicitãtia hoiem felicẽ liberant
ab anguſtia. felicitas enĩ non cõpatit᷑
ſecũ miſeriã anguſtie ⁊ anxietatis.
8 felicẽ replẽt delectatiõe ⁊ leticia
cum eni felicitas nõ hita ſit maxie de
ſiderata cum erit hita erit maxie gau
dioſa. 9 bona felicitãtia per natu/
ram ſunt per ſe ⁊æ pꝛimo appetibilia
finis eni eſt pꝛimũ in itentiõe. x:
bona hita appetitũ ſaciãt ⁊ quietant
In ipis eni conſiſtit vltimus finis vl/
tra quem appetitus amplius non pꝛo
cedit.Mon eni eſſet vltimus finis niſi
eo hito quieſceret appetitus. ¶ Hee
autẽ conditiões bonoꝛum felicitãtium
bonis exterioꝛibꝰ nequaqᷓ; cõueniunt
Ipᷣa nãq; cõiter veniũt a foꝛtuna cum
ſint bona foꝛtune. ⁊ꝛ⁊ non exigũt me
rita cum ſepe veniant ex gratia ⁊ ali/
qñ ex mala aĩ ſagacitate. 37 non ſüt

bona maxima.tria nãq; ſũt genera bo

noꝛum vt.j.dicit᷑ in boc libꝛo ſcʒ bona
maxima que ſunt bona aĩie bona me/
diocria que ſunt coꝛpoꝛis ⁊ bona mi/

nima que ſũt exterioꝛa.hec aũt decla/

rabunt᷑.j.loco ſuo. ꝗ? non ſunt inã
miſſibilia.ymo de facili ãmiſſibilia.vñ
boetiꝰ ãmiſſis bonis exterioꝛibꝰfalſaʒ

opinionẽ amicoꝝ ſuoꝛum qᷓ; de ipᷣiꝰ fe

licitate habuerãt icrepat.d. Quid me

felicẽ tociens iactaſtis amici.QAui ce⸗

cidit ſtabili non erat ille gradu.q.ve⸗/
lit dicere ꝙ bona exterioꝛa nõ ponũt
hoĩem in ſtatu felici.quia h̊ non ſtatu/
unt in gradu ſtabili. uinto. homi
nem intrinſece non perficiunt cũ ſint
exterioꝛa. ¶ Sexto. nec hbomineʒ nec
opus eius bonum reddunt.cum videa
mus plures homines eis vti male q;
bene. Eepamo⸗non liberant habẽ
tem ab omni anguſtia. habenſ enĩ om
nia h̊ poteſt aff ligi aliqua graui paſſio
ne coꝛdis vel coꝛpoꝛiſ.¶ Octauo.nõ
replent habentem delectatiõe ⁊ leti/
cia quia ſecum afferunt continuã ſoli/

citudinem que in ſcriptura ſacra com
parat᷑ ſpinis. qꝛ ſicut ille ſuis cuſpidi

bꝰ pungũt carnem. ſic iſta bona ſolici

LIBRO

tantibus pũgunt mentẽ. ¶ MNono nõ
pꝛopter ſe nec pꝛimo appetuntur ꝙ
apparet de ſingulis.diuitie namq; vt
dicitur in textu appetũtur alteriꝰ gra
oĩs enĩ ꝗ diuitias appetit vel appetit
eas gĩa neceſſitatis vel vtilitatis vel
gĩa ptãtis vł honoꝛis vel gra volupta
tiſ.honoꝛ etiã appetit᷑ gra virtutis co
gnoſcẽde ⁊ manifeſtãde.ptãs vᷣo qꝛ
ad bonũ ⁊ ad malum ad malũ eſt ma
la æ ad bonum minus bona q; ei actꝰ
BDicit᷑ ei.. methaphiſice ꝙ potẽtia
in bonis eſt minus bona q; actus.qua
re nec hoc modo nec illo põt eſſe bo/
nuʒ pꝛĩo modo appetibile. ¶ Hoc idẽ
patet de amoꝛe paſſiuo.qꝛ nemo ama
ri appetit niſippter amare vel gra cõ
modi aſſequendi ab amãte. x: h̊ bõa
bita non ſaciãt appetitum qꝛ qð non
eſt pꝛimũ in appetitu non eſt vltimum
in vſu vł in fructu.quare huiuſmõi bo

na per ſe non ſũt felicitatia.( Micẽdũ
ergo ad pꝛumũ in oppoſitũ ꝙ foꝛtuna
nõ eſt idẽ felicitati ſʒ dicit᷑ taliterppe
ip̃am ꝙ bona eius ſunt inſtrumẽta fe/
licis vt.j.dicet᷑.¶ Ad f ʒ dð.ꝙ finis ci
uilis vite ſimpłr non eſt hoiĩ. nec vbuʒ
allegatũ eſt Ariſtoteł. ſed eoꝝ qui fi/
nẽ ponebãt in honoꝛe. Hec eſt ſimpli
citer dictũ ꝙ eſt finis ſed ꝙ fere.(Ad
terciũ dð.ꝙ ptãs indetermĩata ad bo
num ⁊ ad malum ſicut eſt ptãs ſecula
ris nõ facit hoiem libeꝝ nec in potẽ
tia ſibi oppoſita facit oĩo fuũ qꝛ pote
ſtas qua poſſumꝰ malũ illa facit hoĩeʒ
peccati ſeruũ.vñ Aug.iz.ð tri.c.s.ait
ꝙ mala volũtate quiſq; miſer efficitur
Sed miſerioꝛ ptãte qua deſideriũ ma
le volũtatis implet᷑. quartuũ doͤ
ꝙ deus inter illa que appetit de hoĩ/
buſ maxie appetit amari non tanquã
bonũ ſuũ.ſed tanquã amãtiũ hominũ
vnde pꝓbabilius eſſet ꝙ amare deũ ſit
felicitas qᷓ; amari ab hoĩbꝰ.¶ Ad qii
tum dð.ꝙ diuitie nõ cõtinẽt oia bona
ſpectantia ad felicitatẽ. multa enĩ bo
na ſunt que nõ cadũt ſub eaꝝ cõmer⸗/
tio.puta coꝛpis ſanitas robur ⁊ pul./

chꝛitudo ⁊ aĩe pꝛudentia virtus ⁊ ſa

pientia.¶ Qñ dicit᷑ ꝙ oĩa obediũt pe/
cunie intelligit᷑ de rebuſ venalibꝰ qua
les non ſunt res hoĩes felicitãtes.
¶ AQueſtio.iʒ.
E ʒ. arguit᷑ ꝙ felicitas conſi
ſtat ĩ bono coꝛpoꝛis.( ꝛio
qꝛ cuiuſſibet totius ſũmũ bo
Mu eſt perfectio ꝑtis imperfecte ſed
homo eſt totũ conſtans ex aĩa perfe/

cta ⁊ ex coꝛpoꝛe imperſecto.aĩa nãqʒ

non indiget potu vel cibo. coꝛpus tñ
ipᷣis ſemper indiget. quare perfectio

coꝛpoꝛis videtur ſummũ bonũ homis

2. pꝛobatur b̊ ſpãluer de ſanitate qꝛ

bonum conſeruans eſſe ⁊ viuere hoĩis

⁊ vſum ſenſus ⁊ rõnis videtur felicita
re hoiem ſed ſanitas conſeruat hoieʒ
ergo ⁊ c. 32? hoc idem videtur de foꝛ/
titudine coꝛpoꝛiſ ⁊ de decoꝛe.quoniã
nobilitas pꝛincipat videtur felicitas
pꝛincipis ſed aia pꝛincipat᷑ coꝛpoꝛi.
vt dicitur pꝛio politice.nobilitas autẽ
coꝛpoꝛis conſiſtit in roboꝛe ⁊ decoꝛe
ergo ⁊ felicitas anime. ꝗ4 pꝛobatur
idem de coꝛpoꝛis voluptate quia ſum

mü inter naturaliter appetibilia vi/

detur eſſe per naturam felicitas.natu
ra enim intendit in ſůmum bonũ per
naturam. ſed coꝛpoꝛalis voluptas ſũ
me appetitur inter cuncta naturaliter
appetibilia vi docet experiẽtia. ergo
in ipᷣa conſiſtit felicitas.¶ In oppoſi/
tum eſt philoſophus. ¶ Dicenduzʒ ꝙ
quatuoꝛ conditiones generales ſunt
inſeparabiles a coꝛpoꝛalibus bonis
que repugnant totaliter felicitatibꝰbo
nis.felicitas enim non eſt cõis hoĩbꝰ
⁊ iumentis cum nullum iumentũ ſit ſe
licitabile. ¶ Scðdo non eſt cõis homi

nibus malis ⁊ bonis cum omnis fe/

lix ſit ſũme bonus.nullus tamen ma/
lus eſt bonus. ¶ Zercio felicitas nõ
eſt oꝛdinabilis ad maius bonum.ipᷣa
nãq; ſupponitur ꝙ ſit bonum maximũ
¶ Auarto non pꝛeſtat viã vel occaſio
nem ad peccatũ vel ad malũ cum ipᷣa
icludat firmitatẽ æ ↄſũmatõeʒ ĩ bono

cn
1doe
ein,
ſelatss
Gpn.

A

¹

Wen
bliaſi
iusenun
oi N
untus ſ
milier
uan
8 Ma/
Cdr
erdes
3
8 lamandl,
felictsn
5 bon⸗
—R
fiitelunn
gai l
aigi

ſʒ oẽ bonũ coꝛpis eſt cõe hoĩibꝰ ⁊ ium̃
tis.ymo nulla eſt bona conditio hu/
mani coꝛpoꝛis que nõ inueniat᷑ meli/
oꝛ in coꝛpoꝛe alterius aĩalis.puta ſa
nitas in piſcibꝰ.foꝛtitudo in leonibus
decoꝛ.q:in oĩbꝰ.turpiſſimũ eni aĩaliũ
eſt homo cũ coꝛpe nudo ⁊ ſic de alijs
2 o bonũ coꝛpis eſt cõe bõis ⁊ ma
lis qð patet de ſe. 3: oẽ bonũ coꝛpo
ris eſt oꝛdinatũ ad aliqð maius bonũ
qð pꝛobo.qꝛ ſicut ſe habet coꝛpus ad
gĩazʒ ſic bonũ coꝛpis ad bonũ aie. Sʒ
coꝛpus naturałr oꝛdinat᷑ ad aiam tã
quã ad finẽ.vt hr 2? phicoꝝ. ꝗ bonuʒ
coꝛpoꝛis ad bonũ aĩie.ꝗ? omne bonũ

coꝛporis pꝛeſtat occaſiõem ad pecca

tum. quãto enĩ coꝛpus eſt ſaniꝰ foꝛti
⁊ pulchꝛius ⁊ delicatiꝰ. tanto magis
inclinat aiaz ad intẽperãtiã ⁊ ad oẽʒ
concupiam arnio(Bieech Sad pꝛi
mũ in oppoſitũ ꝙ aĩa idiget ꝑfectiõe
ſicut ⁊ coꝛpꝰ. Mõ ei ẽ nãluer felix ⁊ p

fecta ⁊ iõ eius perfectio tanquã nobi
lioꝛis partis hoĩs potiꝰ dicet᷑ felicitaſ

q́ᷓ; pfectio coꝛpiſ qꝛ ſicut iſtud perfecti
bile eſt nobiliꝰ illo pfectibili ſic perfe
ctio iſtius erit nobilioꝛ perfectiõe illi
us. CAd ᷣm. ꝙ ſanitas ſi cõſeruat vſũ
ſenſus ⁊ rõnis videt᷑ eſſe gratia illius
vſus.quare pꝛobabilius ponet᷑ felici/

tas in illo vſu qᷓ; in coꝛpoꝛis ſanitate.

Ad terciũ dð.ꝙ nobilitas pꝛincipa
tus ⁊ ſpãliter pꝛincipatꝰ deſpotici oꝛ
dinãtur ad nobilitatẽ pꝛincipis ⁊ nõ
ecõuerſo.vt dicit᷑.iꝛ⁊. methaphiſice.
ed aĩa pꝛincipat᷑ coꝛpoꝛi pꝛinci/
patu deſpotico.i.vᷣuili.vt dicit᷑ pꝛio po
litice.quare argumẽtũ eſt ꝙ bonũ coꝛ

poꝛis ſit pꝛopter bonũ aĩe ⁊ nõ ecõ/
uerſo qualiter bonũ aĩe poti eſt felici
tas q; bonũ coꝛpoꝛis.¶ Ad quartum

dð. ꝙ appetitꝰ coꝛpoꝛalis voluptatis
⁊ maxime veneree nõ eſt in aĩalibus
pꝛopter ſe ſed ꝓpter aliũ appetitum
pꝛioꝛeʒz. Matura enĩ pꝛimo appetitu
appetit ſalutem ſpẽi ⁊ indiuidui. ſalꝰ
aũt ſpẽi habetur ex actu venereo ⁊ ſa
lus indiuidui ex alimẽto.⁊ ꝓpterea hᷣ

natura fecit delectabilẽ vſum vtriuſq;
ſcʒ alimẽti ⁊ actus venerei vt appeti
tus eius foꝛtificaret᷑ ex appetitu dele
ctationis.vnde dico ꝙ appetitꝰ volu/
ptatis non eſt naturaliſſimꝰ vnde na/
turalioꝛ illo eſt appetitꝰ dicte ſalutis
Nos tñ ſenſibilius experimur appeti
tum illius voluptatis qᷓ; ſalutis. dato
etiã ꝙ ule appetituſ ſit nãlioꝛ ⁊ pꝛioꝛ
inter appetituſ coꝛpis nõ tñ inter oẽs
appetitꝰ hoĩs.pꝛioꝛ enĩ ⁊ naturalioꝛ
videt᷑ appetitus ille quo oẽs hoĩes nã
ſcire deſiderant ſicut ſcribit᷑.jẽ metha
phiſice.quare qð tali appetitu coꝛpiſ
ſũme appetit᷑ nõ pꝛobat eſſe felicitas
hoĩs. Aueſtio. 14.
E 4⁊ arguit᷑.ꝙ feliciias non

ſiſtit in bonis aĩe qꝛ in illis

bõis nõ efficit᷑ hõ felix.ꝗbus
bitis⁊ retentis põt ſubijci płibus in/
foꝛtunijſ. Nullꝰ ãt vt dicit płᷣs diceret
beatũ hoĩem infoꝛtunatũ. ſʒ bõis aĩe
bhitis põt homo ſubijci pluribꝰinfoꝛtu
nijs. vt dicit᷑ in textu de hñte virtuteʒ
⁊ vt patet de boetio libꝛo de cõſokł. ꝗ
in bonis aĩe nõ eſt felicitas. 2? qꝛ fe
licitas nõ ineſt doꝛmiẽti neq; vigilti
⁊Z nõ opati vt dicit᷑ in textu ſʒ bõa aĩe
inſũt vtriq; vc. 3? qꝛ felicitate non
cõtingit male vti ſed bõis aĩe contigit
male vti dicente apło.ꝙ ſcia inflat. S
nec ſciĩa nec ſiłia ſũt felicias( In op
poſitũ eſt ſufficiẽs diuiſio qm felicitas
vt ꝓbatũ eſt nec in boms exterioꝛibuſ
nec in bõis coꝛpis eſt.igit᷑ ex ſufficien
ti diuiſiõe erit in bõis aĩe.¶ Sicẽdũ q;
ſicut hĩ ex rõne dicẽte gd noĩs erꝰ ꝙ ẽ
felicitas iſta ſe habẽt eꝗpollẽt᷑ viuere
feliciter ⁊ ſimpłr bñ viuẽ felix vita eſt
ſimpłr bong vita.felix hõ eſt ſimplicit
bon?ꝰ hõ. ¶ Züůc ergo dð. ꝙ ĩ hõis aĩe
cõſiſtit felicitas.qm̃ bona que reddũt
hoĩem ſimpłr bonũ reddũt hoĩeʒ feli
cẽ.hᷣ apparet ꝑ equipollẽtiã ex pᷣmiſ/
ſis.ſed bõa aĩe ⁊ nulla alia reddũt ho

minẽ ſimpłr bonũ. vt.j. dicit᷑ de virtu
tib' i fine vj. ergo 10 niła alia red

dũt hoĩeʒ felicẽ¶ NPer bᷣ ad primũ in

92

2

LIBRO

oppoſitũ ꝙ hõ ſimplicit᷑ bonꝰ ñ cadit
a ſua virtute⁊ a ſua felicitate per que
cũq; infoꝛtunia qꝛ illa ſolum auferunt
coꝛpoꝛis bona ⁊ exterioꝛa ꝓpter quo
rũ ſublatiõem homo ſimpliciter bonꝰ

⁊ pfectꝰ nõ cadit ſicut nec ietragoni/

mꝰ qui eſt ſine vituperio caſus.vt.j.
dicitur in hoc li? qui ſiue in aduerſita
te ſiue in ꝓſperitate coꝛpoꝛali poſituſ
fuerit ſemꝑ vtet᷑ ᷣtute ſicut opoꝛtunũ
fuerit.vtens ãt virtute manet in ſua ſe
licitate cum felicitas vt dicet᷑.j.conſi
ſtat in vſu virtutis¶ Ad ſᷣm dõ. ꝙ doꝛ
miens põt eſſe felix in hitu. licet non
in vſu.vſus tñ eſt vltimũ ⁊ optimũ fe/
licitatis.¶ Ad terciũ dõ.ꝙ ro demon/
ſtrat ꝙ ſcia non ſit felicicas qꝛ poſtq;
contingit male vti ſcia ipᷣa non reddit
hoĩiem fimpliciter bonũ nec per cõſe⸗/
quens felicẽ ⁊ beatum ſunt tamẽ que

dam alia bona aĩe quibus nõ contin-

git male vti.ſicut ſupꝛa in pꝛĩcipio di
ctum eſt de moꝛali virtute.
— ¶ Lectio quarta.

q́; płᷣs pꝛobauit felicitatẽ nõ
cõſiſtere in voluptatibꝰ ĩ ho/

abwlbnoꝛe in virtute in abũdantia diuitiarũ

bic pꝛobat eam nõ cõſiſtere in cõtem
platiõe ydearum ⁊ pꝛimo pᷣmittit ali

quale ꝓhemiũ.ſcòo exequit᷑ ꝓpoſuuz

ibil Ferẽteſ autẽ ¶ In pꝛobemio dicit
tria.pꝛimo ꝙ ꝑſcrutari opinioneʒ pla
tonis eſt bonũ.2? ꝙ odioſum. tercio ꝙ
dignũ ⁊ ſanctũ¶ Ad euidentiã huiuſ
ſciẽduʒ ꝙ vłe dicit᷑ dupliciter.vno mõ
qꝛz pticipatũ per plura. alio mõ qꝛ pti
cipans plura pticipatũ per plura. ad
huc duplicit᷑.qꝛ vel eſt pticipatũ ĩ eẽn
tia ſua incluſa in illis plurib ſicut na
tura ſpecifica in indiuiduis vel ꝑtici/
patũ in effectu ſuo ſicut cã pluriũ effe
ctuum eſt vłis eis.Si vero ſit ꝑticipãſ
pluã hoc dupłr.qꝛ vł ꝑticipat illa plu
ra ſingula ſicut eſt cõceptus ſilłtaneus
pluriũ cõceptoꝝ vł pticipat aliqd cõe
ſingulis ſicut cõceptꝰ ſpẽi vel generis
dicit᷑ vlłis.qꝛ ꝑticipat obiectiue aliqð

Aod ãt vłe meliuſ eſt Poſt

cõe pluribꝰ.plato auteʒ in ſua ſnĩia de
ydeis vſus eſt noĩe vłis in ſcòa ſigna
tione accepto.Et iõ phᷣs totam poſuõ
nẽ illã vocat vłe.d. ꝙ pſcrutari ⁊ que
rere qualiter dicitur illud ꝙ per plato
nem vłe vocat᷑.foꝛte melius eſt q; per

ſcrutari de opiniõibus iã re pꝛobatis.

ſed qꝛ de moꝛalibꝰ agens videbat᷑ cõ
tra moꝛalia agere amicũ ſuuʒz ⁊ magi
ſtrum platonẽ.ſ.impugnãdo. Ideo 2.
ſe excuſat ꝙ licet obuia tali queſtione
facta ꝓpter amicos veros.i.platoneʒ
⁊ ſequaces ſuos.opoꝛtebit introduce
re ⁊ diſcutere opinionẽ platonicã de
ydeis ⁊ ſi pꝛo quâuis obuiet nobᷣ iſta
queſtio odioſa. ¶ Sed qꝛ nõ obſtante
huiuſmõi odio.vult de pꝛedicta opini
one ĩquirere ideo ſuꝑ hoc.tercio rõnẽ
aſſignat dicẽs ꝙ foꝛſitã videbit᷑ meli
eſſe ⁊ opoꝛtere ꝙ nõ obſtãte odio ſu/
pꝛadicto pꝛo ſalute veritatis familia/
ria deſtruẽt᷑.i.f̃amiliares amicitie qñ
aliter opoꝛtet nos qui ſumuſ phi veri
tatis ⁊ ſapiẽtie ꝓſfeſſoꝛes circa ſalutẽ
veritatis agere quã alios.qm ambobꝰ⸗
veritate ſcʒ ⁊ platone exñtibꝰ amicis

dignũ ⁊ ſanctũ eſt pᷣhonoꝛare verita/

tem.¶ Abiſciẽdũ ꝙ ſcitas idẽ eſt ꝙ ſã
cita ſeu firmata bonitas. Sancita ve
ro bonitas triplex eſt.vna in hitu mo
rali.puta in virtutibus moꝛalibꝰ. alia
in hitu ſuꝑnaturali qui per theologos
vocat᷑ theologicꝰ⁊ dicit᷑ a deo mẽti in
fuſus. 3? in hitu gloꝛie qui non habe
tur in pñti vita.ſanctũ ergo apð phos
ſũmit᷑ in pꝛima ſignatiõe.vñ vult dice
re ꝙ pᷣhonoꝛare veritatẽ ⁊ eaʒ pᷣferre
cuicũq; timoꝛi ⁊ amoꝛi ⁊ fauoꝛi hũa⸗
no opus eſt ſanctuzʒ.qꝛ opus ſanciti ⁊
firmati habitus virtuoſi. Serentes
aũt ⁊ c] Hic exequit᷑ pꝛopoſitũ ꝓbãs
2. cõtra platonẽ. pꝛĩo ꝙ nõ oĩbus hoi
bus ſit vna cõis ydea. 2ꝛcoſi eſſet nõ
eſſet felicitatis cauſa ibi Si eni vnde
quidẽ ¶ Ad pꝛimã cõcluſiõem ponit
7.rõnes.ſcòam ibi Ampli aũt q; bo
num j.terciã ibi Ampliꝰ aũt q; eoꝛuʒ
.quartãl Quereret aũt ..quitãl Hijs

Alga
lrion
niſu
ginie
fand
aur
AA
aun
coi
lü
m/
nsr
4
ei
lerte
anent
Cleevs
Calrate
lurbone
lnctce
Wherehn
lwr
miii
anin⸗
itx
MMiga⸗
llicn
lenits
npeſtn
ſfmnuntei⸗
in cſegn
plaronicri
Ron ai

lde
a
ſ
ge
u
N
ins,
Nic
Ieg
on
ſone
tnez
daace
lci de
Cbile
ſtante
opn
ot
iwer
oſu,
fam,
naneg
pki nen
ſalui
mboh'
mnes
ſerua,
eſiqſ
cita re
iu mo
7. alia
0logos
Wam
N
dſe⸗
z Wdce
cciiene
fumnbin
sſant
lien
gchn
1Seint
ſiöcn
Pugem

aũut que dicta ſũt ſextal Diuidẽtes igi
tur ab vtilibꝰ ..ſeptimãl Si ãt ⁊ hᷣ ſũt
eoꝝ Pꝛima rõ talis eſt. In quibuſ⸗/
cũq; ẽ vna cõis ydea in hijſ nõ eſt pꝛi
us ⁊ poſteriꝰ ſed in bõis eſt pꝛiꝰ po

I.

ſterius.̊ in boms nõ eſt vna cõis yð a

MENaioꝛ cõfirmat auctoꝛitate ponẽtiũ
ydeas ⁊ eoꝛũ exẽplo de numero qui
ſᷣm eos nec eſt ydea nec hñs ydea ex
eo ꝙ habet pꝛius ⁊ poſterius. 2 ibi
LHonũ aũt dicitur pbat minoꝛẽ.quia
bonũ eſt in ſubſtãtia⁊ in qualitate ⁊ ĩ
aliqd.ſhᷣa vero eſt per naturã pꝛioꝛ re
latione ⁊ oĩ eo ꝙ dicit᷑ ad aliqd. oꝛdo
enĩ ſubſtãtie ad accñtia aſſiłatur ꝓpa
gini. qꝛ ſicut ꝓpago oꝛiginat᷑ a vite ⁊
fundat᷑ in ea.ſic accñtia oꝛiginãt᷑ ⁊ fũ
dantur in ſha. ʒ? infert cõcluſiõezʒ ibi
Quare nec vtiq;] « patetl Ampliuſ
autẽ 2 rõ talis eſt. quoꝛũcũq; ẽ vna
cõis ydea eoꝝ eſt vnum cõe pᷣdicamẽ/

tũ ſed bonoꝝ non eſt vnũ cõe pᷣdicam̃

tum. nec vna cõis ydea.¶ Hui rõ⸗
nis ponit pꝛio minoꝛẽ.ſᷣo cõcluſiõem
ibi Aanifeſtũ ..ʒ? maioꝛẽ ibil Non

eni MHioꝛeʒ ꝗ ponit.d.ꝙ bonũ equa

liter ⁊ cõuertibiliter dicitur ⁊ pᷣdicat
cum ente qꝛ dicit᷑ de ſbᷣa qꝛ deus ⁊ in
tellectus ſunt ſᷣa ⁊ ambo bona ⁊ de
qualitare qꝛ virtutes ſũt qualitates ⁊
ſunt bonaa de quãtitate qꝛ id qð al⸗/
teri eſt cõmenſuratũ eſt ⁊ q;tũ ⁊ bonũ
æ de relatiõe.vtile nãq; dicit relatõeʒ
æ bonũ ⁊ de tꝑe.tempꝰ nãq; ⁊ opoꝛ
tunũ.i.ipᷣa opoꝛtunitas ptinet ad pᷣdi
camẽtuz de qũ.⁊ qñ eſt bonũ qꝛ opoꝛ
tunũ ⁊ de loco.i.ðᷣ vbi.qꝛ dieta.i.iter
vnius diei ⁊ eſt vbi ⁊ eſt bonum. ⁊ al
tera talia que ſunt bona ⁊ in diuerſis
p̃dicamẽtis. Patet g̊ minoꝛ ꝙ nõ oĩm
bonoꝝ eſt vnũ pᷣdicamẽtũ. quare ex h
feſtinãter cõcluſiõem infert.d. manife
ſtuʒ eſſe ꝙ nõ erit vnũ cõe ⁊ vłe.i.yða
platonica in oĩbus iſtis bonis. 5. ibi

LMon eni Ponit maioꝛẽ.d. ꝙ nõ di⸗

ceretur in oĩbus pᷣ̃dicamẽi ſed in vno
ſolo ipᷣm bonuʒ cõuertibile cum ente ſi

oĩm eſſʒ vna ydea.¶ Abi ſciẽdũ ꝙ pla

to ponebat ydeas in ſpẽbus atbomis

que pᷣdicant᷑ de ſolis indiuiduis inter
que nõ eſt oꝛdo ⁊ ex h̊ ſumpta eſt pꝛi

ma rõ nec illa q ſũt vnũ fʒ ſpẽʒ ſũt in
diuerſis pᷣdicamẽtis ⁊ ex h ſũmit᷑ iſta
rõ.nec de illis pñt eſſe diuerſe ſcie.cũ
oia ſint vnius rõis. ⁊ ex hoc ſũmit᷑ 3ʒ:
rõ.Amplius ãt ;: rõ talis eſt quoꝛũ
eſt vna ydea eoꝝ tm̃ eſt vna ſcia ſʒ bo
noꝝ non eſt tantuz vna ſcia.̊ nec vna
yða.Aſdinoꝛ declarat᷑inductiue in lit

tera ⁊ patet tota rõ. Maioꝛ ãt cõceſ
ſa eſt per platonẽ Quereret ãt vtiq;

aliqſ 4 rõ circa quã ſic ꝓcedit.pꝛi⸗

mo tãgit mediũ.2 remouet vnum rñ/
ſum cauillatoꝛiũ ibi! Sed nec idẽ ppe
tuum qʒꝛalteri opiniõi dicit vnũ impꝛo

pꝛiũ ibij ꝛobabiliꝰ Motãdũ:pla/

to enĩ ydeã hoĩs vocabat per ſe hoĩeʒ
ydeã equi per ſe equũ ydeã boni per
ſe bonum. 2 dabat hãc ꝓpoſitionem
Qð quoꝛũcũq; eſt vna rõ ſpecifica eo

rũ vna cõis ydea:¶ Iſtis ↄceſſis Ari.

ſic arguit. QAuoꝛũcũq; ẽ vna rõ ſpecifi
ca eoꝝ eſt vna cõiſydea.ſʒ boni ⁊ per
ſe boni eſt vna rõ ſpecifica ſicut boĩs
⁊ per ſe hoĩs.non enĩ differũt in rõne
hoĩs ſicut nec bonum ⁊ per ſe bonum
in rõne boni. quare hoĩsa per ſe hoĩſ
erit vna ydea que dicet per ſe bonum
Item aũt multiplicãdo rõnem dicũ
ꝙ illiſ duobus per ſe bonis eſt cõis rõ
vna ⁊ per ↄñs tercia ydea ⁊ ſup iſtaſ
tres ſupinducã quartã ex ꝓceſſu ſimi
li ⁊ ſic in infinitũ. hui rõnis ponit ⁊
declarat minoꝛẽ in Ea ſicut expoſui ⁊æ
patet¶ Seinde cũ dicit! Sed nec idẽ
ppetuũ Remouet vnũ rũſum qð dari
poſſet ad rõem. poſſet quidẽ dici ꝙ bo
num ⁊ per ſe bonũ non ſũt eiuſdẽ ſpe
cifice rõis.qꝛ vnũ ẽ ppetuũ ⁊ reliquũ
non. ¶otra hoc dicit ꝙ boc nõ tollit
idẽtitatem rõis.qm̃ albedo vniꝰ anni
non eſt magis albedo ⁊ in ſpẽ albedi
nis qᷓ; albedo vniꝰ diei. quare nec bo/
num ppetuũ erit magis in ſua ſpẽ qu
bonũ tpale.¶ Eñr ibi ꝛzobabili vi
tuperat hui poſuiõem dicẽs. ꝙ phba⸗
C

IIBRO.

biliꝰ dixerũt pyctagoꝛici ponẽteſ vnũ
ſũmũ ĩ cooꝛdinatiõe ⁊ in nimnero alio
rum bonoꝝ q; iſti platonici qui poſue
rũt illud ſũmũ bonũ cõe ⁊ pꝑticipatuʒ
in oibus bonis.poſitio nãq; pictago⸗/
ricoꝝ fuit ĩtelligibił ⁊ iſta nö. Hijs
at que dicta ſũt.ponit quĩtã rõem pᷣ/
mittens ꝙ illis que dicta ſunt per pla
tonẽ ſubapparet qdã dubitatõ. p̃ter di
ctaſ que ſic inducit᷑.quecũq; ſunt talia
per pticipatiõem vnꝰydee ſᷣm eundẽ
modũ ſunt talia.ſed non oĩia bona ſᷣm
eundẽ modũ ſunt bona. ꝙ nõ oĩia ſunt
bona per pticipatiõem eiuſdem ydee
MHaioꝛ habet᷑ ex poſitiõe platonis.
MMinoꝛ vo declarat᷑ in Ea qm duo vi/
dent᷑ bona ⁊ ſpẽs bonoꝝ que diuerſi
mode dicũtur bona. bonoꝝ ei alia ſũt
ſm ſe ⁊ ꝓpter ſe appetita ⁊ dilecta.a
lia vero ꝓpter iſta qꝛ ſunt eoꝝ factiua
⁊ cõſeruatiua vel ſuoꝝ cõtrarioꝝ phi/
tiua.quare iſta dicuntur bona ᷣm ali/
um modũ q; pꝛima. quare nõ oĩa bõa
fm eundẽ modũ dicũtur bona. LZi/
uidentes] G rõ. vbi pꝛio pᷣmittit᷑ di
uiſio bonoꝝ vtilium que ſũtppter alia
bonoꝛum ſimpliciter que ſũt ſᷣm ſe
bona.iõ dicit de iſtis per ſe bonis ꝙ ĩ
tueamur ſi dicũt᷑ ʒ vna ydeã. 2 ſub
iungit᷑ vna cõditio bonoꝝ per ſe appe

tibiliuʒ ⁊ eſt ꝙ ipᷣa ſingula æ ſoltarie

accepta ſᷣm ſe appetũt᷑ ſicut videre ⁊
ſcire æ quedã voluptates ⁊ honoꝛes.
(Bͤa: nãq; dato qð ꝓpter aliqd aliud
appetant᷑ tñ ᷣm ſe ipᷣa ſunt appetibi/
lia ⁊ ̃m ſe bona vel nihil erit appeti
bile ꝓpter ſe niſi ſola illa ydea. h̊ ãt ẽ
coõtra expientiã. expimur eni nos ap/
petere ſcire ꝓpter ſcire. voluptatẽ p/
pter voluptatẽ Ciüc tercio ibil Qua
re inanis Cãgit mediũ rõnis que ſic
põt foꝛmari ſi iſtis per ſe bonis pona
tur vna cõiſ ydea.ipᷣa erit inamiſ ⁊ oci
oſa ↄñs eſt incõueniẽs.qᷓ ⁊ añs.cõſe⸗
quẽtia patet ex dictis. qꝛ ſi illa bona
ſunt appetibilia ppter ydeã quã ptici
pũt ⁊ ſᷣm ſe ipᷣa erũt appetibilia ⁊ qᷓ
tũ ad hoc ad minuſ ydea illa erit ocio

ſa. qꝛ pꝛeter eiꝰ appetibilitatẽ quã hᷣ

bona hñt ⁊ ex eius pꝑticipanõe habẽt
ſingula ſingulas appetibilitates que
nõ inſũt eis ex ydea ſʒ ex ſe.Et ſic pʒ
q;tũ ad quid ydea illa erit ianis. Si
at ⁊ h..?⁊ rõ ponit᷑ hbic ⁊ 2 phᷣs rũdʒ
cuidã tacite queſnõi ibil Sʒ qualłr vti
qʒ dicũt᷑ Rõ talis eſt. ꝗbuſcũq; ẽ vna
cõis ydea illis eſt cõis vna diſtinctio
rõ quiditatiua. ſed iſtis bõis ꝑ ſe ap/
petibilibꝰ nõ eſt cõis vna diffinitõ ꝗdi
tatiua ſeu rõ ſpecifica.ꝗ iſtis nõ ẽ vna

cõis ydea. Huiꝰ rõnis pꝛio pomt᷑ ma

1oz ⁊ declaratur in exẽplo.quẽadmo/
dũ eni rõ albediniſ eadẽ iuenit᷑ ĩ niue
TD in ceruſa que dicit᷑ coloꝛ eriſ.Sic in
ꝗbuſdã vnã ydeã ꝑticipatibus. 2:po
nitur minoꝛ ibil Honoꝛis aũt yvbi dici
tur ꝙ honoꝛis ⁊ pꝛudẽtie ⁊ voluptadꝶᷣꝭ
ſunt differẽtes rönes ⁊ ſᷣm qðo ſunt bo
na.voluptas nãq; paſſio eſt. pꝛudẽtia
vero hitus.honoꝛ tñ nec paſſio nec hi
tus ſed exterioꝛ dignitas vel gloꝛia.
3 infert cõcluſiõem ibi. Mõ igit᷑ l

patet ¶ Eñr ibil Sʒ qualit᷑ vtiq; Rñ/

det illi tacite queſtiõi qua poſſet que/
ri qualiter iſta talia dicant᷑ bona.vtrũ
equoce vel nõ qꝛ vniuoce nõ videntur
dici poſtq; bonũ nõ vicit᷑ de ilł ſᷣm vnã
rõnem cui queſtiõi phs rñdet.d. ꝙ nõ
ſunt tĩ caſu equoca ſed dicũt᷑ bona vł
qꝛ oꝛiunt᷑ ex vno bono vel qꝛ tendunt
ad idẽ bonum.vel qꝛ dicũt᷑ ᷣm analo/
giam duoꝝ ad duo ſicut dat exempluʒ
de intelleciu ⁊æ oculo qꝛ ſicut intelle/
ctłꝰ eſt bonũ aĩe.ita ocułꝰ ẽ bonũ coꝛpo
ris.vñ intelleciꝰ dicit᷑ lumẽ aĩe ⁊ ocu/
Plumẽ coꝛpoꝛis.¶ Motadũ etiã ꝙ eqꝗ
uocatio põt dici ad pñs quadruplicii
Pꝛio dicũt᷑ caſu equoca illa que vno
noĩe noĩant᷑ nec vnũ ꝓpt᷑ alteꝝ nec ã/
bo ꝓpter terciũ ſicut duo quoꝝ ꝗlibet
vocat᷑ Guilhel Quedã a ꝓpoſuio vt
illa que vno noĩant᷑ neie vnũ tñ ppter
alteꝝ non ex hitudine nãli nec artifici
ali ſʒ volũtarie ſicut liber platonis di
ctus eſt chymeꝰ ppter chymeũ diſcipu
lũ platõis qꝛ ſic voluit ⁊ ꝓpoſuit pla⸗

llan
SG
4
mart
ſkenng
6
kn
hcſt
lichi⸗
loi
ili.
ſeeme⸗
Nio Narg
etonssg
npynan
poſeſium
hieeri
ſonfelici
ſeſi 7 op⸗
kalian
liet inn⸗
Npli peri

is
e
ſey
m
rni
Bin
nan
ec,
ͤgt
em
i
end,
kinne,
Rin
A
did
Gprei
an⸗
l.
ſetque,
na.ni
fidenur
0, o
bona rl
tendunt
Wad⸗
R weole,
n i⸗
gune,
weinc
pprinf

to. 2? quedã dicũt᷑ arte equoca vt illa

que vno noĩant᷑ noĩe ꝓpter hitudinez

vni ad alteꝝ non nãlẽ ſed artificialẽ
ſicut impatoꝛ ⁊ eiꝰ imago dicũt᷑ ceſar
imago tñ ꝓpter ipatoꝛẽ que imago ad
eiꝰ ſiłitudinẽ per artẽ facta eſt. 4 qꝗ
daʒ dicũtur nã equoca vt illa que vno
noĩant᷑ noĩe vnũ tñ ꝓpter aliud vel ã/
bo pꝛopter terciũppter nãlẽ hĩtudinẽ
eoꝝ inter ſe. hᷣ tñ cõtingit dupliciter.
vel ſᷣm ꝓpoꝛtiõem vel ᷣm ꝓpoꝛtiona/
litatẽ ſᷣm ꝓpoꝛtiõeʒ vbi eſt hĩtudo vni

us ad vnũ. ſᷣm pꝓpoꝛtionalitatẽ ᷣo vbi

eſt hitudo duoꝛuz ad duo vt in exẽplis
poſitis de intellectu ⁊ oculo. 2: notã
dum ꝙ pł̈s in hoc vltio mõ equocatio
nis videt᷑ ponere bonũ dem̃ de honoẽ
pꝛudentia ⁊ voluptate qᷓ;ms ſub alijs
duobus pᷣcedentibꝰmõiſ poſſit rõnabi
liter collocari.oĩa enĩ bona ſũt ex vna
pꝛĩia cã ⁊ oĩa tendũt in vnũ finẽ vlti/
mũ ⁊ illa que reſtringũt᷑ ad bona hũa
na pñt hoc modo dici bona qꝛ oĩa exe
unt ex vno. videlicet a libertate hoĩs
⁊æ oĩa tendunt in vnum. vʒ ad cõpletã
felicitatẽ hoĩs hec ð illa ꝑte.¶ Cñr ibi
LSʒ foꝛte] boc idẽ excuſat ſe de maio
ri excuſſione huiꝰ opiniõis qm̃ magis
intereſt alteriꝰ phᷣie q; iſtꝰ ⁊ de ydea
fiłr ingrere vtꝝ ſit poſſibił vel ipoſſibi
lis.¶ Si eni ꝓbato ꝙ oĩbus bonis nõ
eſt vna cõis ydea. cõſequẽter pꝛobat
h ꝙ ſi eſſet non eẽt in hoĩb' felicitatis

cã.oñdens pꝛimo ꝙ talis ydea nõ eẽt

bonũ ab hoĩie poſſeſſum vel opatũ·
2? ꝙ nec bonũ exemplũ faciẽs felici

tatẽ ibil Foꝛte aũt alicui videbit᷑ ʒ. ꝙ

nec vtile auxiliũ ibil Inutile ãt
pꝛio dicit ꝙ ſi eſſet vnũ cõiter pᷣdicatũ
de bonis ꝙ eſſet bonũ ſepatum f̃m ſe
ip̃m pmanẽſ. Iſtud tale non eſſʒ bonũ
poſſeſſum opatum ab hoie ſed nos
bic querimꝰ tale bonũ.quare illa yda
non felicitat hoĩem in rõne boni poſ/
ſeſſi ⁊ operati ꝑ hoĩem.ſcðo ibil Joꝛ
te alicui ꝛobat ꝙ talis ydea nõ fe/
licitet in rõne boni pñtati per moduʒ
exẽpli.pꝛimo iñ illuʒ modũ exẽpli re

J.

citat. 2? laudat ⁊ vituperat ibi. Pro⸗
babilitatẽ quidẽ ]. 3? ipᷣm ĩpꝛobat ibil
Hẽs enĩ qodã Zicit ꝗᷓ pꝛĩo.qꝙ foꝛte
alicui videbit᷑ ꝙ lzʒ ydea nõ felicitet in
rõne boni poſſeſſi. felicitabit tñ in rõe
exẽpli qm iſtud bonũ ſi viſum ⁊ cogni
tum fuerit eru melius ad poſſeſſa ⁊ o
perata bõa melioꝛãda ⁊ pficiẽda qm
nos hñtes iſtud bonũ velud exẽplum

magis ſciemꝰ que ſũt bona nobis ?1 ꝑp

nos agenda.Et ſi ſciamꝰmeliꝰ adipi/
ſcemur ipa ¶ Eñr iſtum modũ ponẽdi
laudat ⁊ vituperat.d ꝓbabilitatem
quãdam bʒ iſte ſermo. videm eniz ꝙ
ſcriptoꝛ meliꝰ ſcribit ĩſpecto bono ex
emplari ⁊ ſic in ꝗbuſd alijs operibꝰ

quare veriſiłe potuit apparere ꝙ ſilr
ſe habeat in ꝓpoſi ro innd aũt mul
tum diſſonat artibus ⁊ ſciẽtijs.Et iðo
ʒ? iſtũ modũ impꝛobat tali rõne Incõ
ueniẽs eſt ⁊ irrõnabile ꝙ oẽs artificeſ
ignoꝛauerũt ⁊ neglexerũt auxiliũ ſuis

opatiõibꝰ opoꝛtunuʒ ſed oẽs artifices

apparẽtes ⁊ inqrentes bonũ ⁊ fineʒ
ſuaꝝ artiuz ⁊ neceſſaria oĩa ad ſequẽ
dum finẽ ſuũ ignoꝛauerũt ⁊ reliqueĩt
tale exẽplum ydeale.ꝗ exẽplum ipᷣm
ydeale nũquã fuit auxiſiũ artibꝰ ⁊ ſciẽ
tijs opoꝛtunũ. ¶ Huius rõnis ponitur
pꝛimo minoꝛ. 2? maioꝛ ibi Quãuiſ au
xiliũ I ambe patẽt. ¶ Coſequẽter ibil
Inutile ãt pꝛobat ꝙ talis ydea nõ fe
licitet in rõne vtilis cõmodi taliter il/
lud ꝙ nullũ artificẽ iuuat in opatiõib
ſuis neminẽ felicitat in rõe vtilis adiu
toꝛij.ſʒ iſta ydea nec fabꝝ nec textoꝛẽ
nec medicuʒ iuuat in opatiõibus ſuis
nec aliquẽ aliũ. nõ felicitat ⁊ c. a

citur in littera ⁊ patet.
Aueſtio. i·.
vS eudentiã pꝛedictoꝝ ſunt
quatuoꝛ inquirẽda. ¶ Pꝛio
vtꝝ veritas ſit pᷣferẽda ami/
citie. 2? vtꝝ ſit aliqð bonũ per eẽntiã
3 vtꝝ bonũ dicat᷑ vniuoce de ſi inguliſ
Ge we bonũ p eẽntiã felicitet
e

hoĩeʒ Se pꝛio arguit᷑. ꝙ amicitia pᷣ⸗

ioꝛ eſt per ſe manifeſta. inoꝛ indu

IIBRO

ferẽda ſit veritati.pꝛĩo.qð pᷣfert᷑ ſalu
berrime veritati. p̃fert᷑ oĩ veritati. Sʒ
amicitia pᷣfert᷑ ſaluberrime veritati.cũ
eni ſit triplex veritas.ſ.vite. doctrine
⁊ iuſticie.veruas iuſticie eſt ſaluberri
ma inter eas ſicut nobiliſſima virtꝰ hu
ic pᷣfert᷑ amicitia.j.li. S vbi dicit᷑ ꝙ ſi
oẽs eſſemꝰ iuſti. adhuc indigeremꝰ a/
micitia ſicut ꝑficiẽte ſtatũ iuſtine. ſi tñ
oès eẽmus amici nõ indigeremꝰ iuſti/
cia. quare amicitia tanquã nobilioꝛ pᷣ
fert᷑ iuſticie. 22 qꝛ illud qð ẽ ſalubꝛi⸗
Pꝓ ſalute geni ⁊ ciuitat̃ pᷣfert᷑ minꝰ ſa⸗
lubzi. Sʒ amicitia ẽ ſaluberrima pꝛo
ſalute gen ⁊ ciuitatis. vt. .li? xg ⁊c.
¶ Mꝛeterea ex ſacris liis arguẽdo.il/
lo mõ qð pendet ⁊ in quo cõplet᷑ oĩs
lex eſt pferẽdũ oĩ alteri ſʒ in amicitia
pfrimi pẽdet ⁊ cõplet᷑ oĩs lex. plenitu
do nãq; oĩs legis eſt dilectio Ad rõez
. 4. qꝛ illud pᷣferẽdũ eſt oĩbꝰ bonis
hũanis ſñ quo nullu bonũ pdeſt hoĩ ſʒ
ſñi amicitia nullũ bonũ pdeſt hoĩ.j? ad
Con. ʒ: ac. ¶In oppoſitũ ẽ płs in
pꝛicipio lectiõis. Wctaͤnz ꝙ pferre
veritatẽ amicine ſũmit᷑ in ppoſuo inqᷓ;
tũ honoꝛ veritatis pᷣſtaret iacturã ami
citie ⁊ ecõuerſo.pᷣferre amicitiã veri⸗/
tati ſũmit᷑ inquãtũ honoꝛ amicitie pᷣ/
ſtaret iacturã veritati. ⁊ iõ vidẽde ſũt
pꝛio iacture veritatis.2? amicitie.ʒ? di

cẽdũ ẽ ad qſitũ.ꝗ? r̃mouẽda ſũt dubia

ad rõnis cõplemẽtũ.(¶ Sciẽdũ gᷓ pꝛĩo
ꝙ iacture veritatᷣ in genere ſũt.i2. ſcʒ
falſũ.taciturnitas.duplicitas. menda
tiũ.iocoſum.offinoſũ.pnitioſũ. mẽdo⸗/
ſum.piuriũ.cõtentio.iactãtia.yronia
ypocriſis. Quaꝝ ſufficiẽtia ſic habef.
oĩs nãq; veritaſ̃ iactura cõtrahit᷑ vel
mõ general circa oẽm materiã vł mõ
ſpãli circa ꝓpꝛiã vuã.Si generali h ẽ
qꝛ vuas ignoꝛat᷑ vel qꝛ celat᷑ vł qꝛ ne
gat᷑ vł qꝛ ipugnat᷑.ſi qꝛ ignoꝛat ſic eſt
fłʒ ꝙ ẽ fła vociſ ſignatõ p pferẽtẽ igno
rata cũ credit dicere veꝝ. Si qꝛ celat
h;; dupliciter vel poſitiue vel pꝛiuatiue
ſi pꝛiuatiue ſic eſt taciturnitas que cõ
mittit᷑ cũ ꝗs audit falſitatẽ cuiꝰ oppo⸗

ſita veritas ad audiètẽ ptinet defenſa
re.Si poſitiue ſic eſt duplicitas que a

liud pᷣtẽdit ⁊ alið ſignat.ſi veritas ne

gat᷑ ſic eſt mẽdaciũ.i.falſa vocis ſigna
ro cũ intentiõe fallẽdi. Dicit Aug.li:
de mẽdatio.h̊ ãt cõtingit quadruplici

ter. ſ.cã dãdi ſolatij ⁊ ſic ẽ mẽdatium

iocoſũ vel cã cõmodi ⁊ ſic eſt offitioſũ
vel cã dãni ⁊ ſic eſt ꝑnitioſũ:vel appe
titu mẽtiẽdi ſolo ⁊ falſum dicẽdi ⁊ ſic

eſt mẽdatiũ mẽdoſuʒ ⁊ h eſt ꝓpꝛijſſi/

me mẽdatiũ in ſignatiõe. intentiõe ⁊

affectiõe. Si vero veritaſ ĩpugnat᷑ hoc

dupliciter:qꝛ vel auctoꝛitate ⁊ ſic eſt
piuriũ:vel clamoꝛe ⁊ ſic eſt cõtentio.
ſi vero veritas patit᷑ iacturã mõ ſpdali
circa ꝓpꝛiã vitã:qm̃ aliud dicit᷑ pᷣten/
dit᷑ oñdit᷑ vel inuit᷑ de ꝓpꝛia vita qᷓ; ſᷣʒ

veritatẽ exiſtat in ea h cõtingit tripli/
citer.qꝛ vel plꝰ ⁊ ſic ẽ iactãtia: vel mi

nus ⁊ ſic eſt yronia:vel ſimł plꝰ ⁊ mi
nus ⁊ ſic eſt ypocriſis que ſuꝑficiete
nꝰ pᷣtendit minꝰ ꝓfũdius cũ plus.ypo

crita nãq; p̃ᷣtendit ſupficietenꝰ abiecti
onẽ ſui vt hoĩes cogitãtes ꝓfundiꝰ de
ipo credãt ſpũalẽ exaltatiõem.NHo/
tãdũ ãt ꝙ pñs queſtio nõ põt querere

de pꝛĩa veritañᷣ iactura.ſ.de falſo.qm̃
illud eſt inuolũtariũ ꝑ ignoꝛãtiã. h ãt
querit᷑ de iactura veritatis volũtaria qᷓ
per hoĩem pᷣt eligi. 2. notãdũ ꝙ non
cuiuſcũq; veritad᷑ᷣ taciturnitas eſi vitiũ
vel iactura veritadᷣ. Auedã eni eſt ve
ritas generalis doctrine: ⁊ quedã eſt
facti alicuiꝰſingularis pſone.taciturm
tas ãt hui ſingularis pſone niſi alias
vꝛgeret in cõe dãnũ non eſt vitiũ:ymo
in caſu tenet᷑ celare.veritas ãt doctri⸗/
ne non pertinet ad quãlibet pſonam.

ſʒ ſpãliter ad illiꝰ ſcie ꝓfeſſoꝛeʒ: ⁊æ id

circo pᷣter ꝑpitos ⁊ ꝓfeſſoꝛes illiꝰ ſcie:
nullus tenet᷑ defenſare veritatẽ doctri
ne.ꝓfeſſoꝛ ãt tenetur defendere ⁊ nõ
tacere loco ⁊ tꝑe opoꝛtuniſ.Cuiꝰ rõ ẽ
qꝛ ᷣm iura qui tacet cõſentire videmur
vbi ꝓponit᷑ ei aliqð pᷣiudiciale:ſicut ꝗ
tacet negare videt᷑: vbi ſibi ꝓponitur
aliqð fauoꝛabile:qꝛ pᷣumenduʒ eſt ꝙ

1
ſe
pl
ſl.
lin
dini
Lun.
ſnint
ſiu
lge⸗
llinſe
datſe
eſen
Ghnn
Hulb'n
grauin
(Si
Gitaan
natiehe
Gmamict
nus care⸗
As caras
Aſüpti
mcs ſo
16,Gan
ln gros
amar!

ſenſ
lee
re
ſige
gl
tm
dunm
Pfind
lapye
iiſie
puiſi,
nre
midoe
1ſed
tenno⸗
ſpati
ißten,
mößß
nelni
bimi
infcee
raß
Pobiegi
node
(M,
erere
ſ. qñ
. baͤt
iag
Gon
Arwi
ARNR
edäe
Kdun
geni ads
Anmiäme
si M,
laſan.
lecii
na li
ſernuid
cendent,
uni Mi
ſenui ſuun
teu
iſbiſnm

nenag 4

tib' intelligit queſtio.

vnuſqſq; cũ põt pꝛo p̃iuditio vitando

vel pꝛo fauoꝛe optinẽdo loquat᷑:ſʒ fal
ſitas doctrine pᷣiudicialis eſt cuilibʒ il
lius ſcie pꝛofeſſoꝛi.quare ſi taceat vbi
talis falſitas ꝓponit᷑ pbabiliter con/
ſentire videt᷑.⁊ idcirco tacite ⁊ impli
cite mentiuur. taciturnitas eniz in tali
caſu eqpollet mẽdatio.quaẽ de tali ta

citurnitate ⁊ de oĩbus igcturis ſequẽ?/

acture auteʒz
amicitie ſũt tres ſᷣm tres ſpẽs amici⸗/
tie.¶ Eſt eni amicitia oĩs fũdata ĩ ali

in delectabili vel in unili ⁊ fᷣm h iactu
re ſũt.ʒ. Pãnificatio cõtra vtilẽ amici
tiã.Cõtriſtatio cõtra delectabilẽ. De
honeſtatio cõtra boneſtã. Et hoc põt
fieri dupłr.vno mõ. Si ego aliqꝗd faci
am cõtra honeſtatẽ meã oñdẽs maluz
exẽ plũ amico.¶ Alio? iponẽdo amico
meo aliquã turpitudin e. ¶ Motãdũ q;

ledere amicitiã iſtã vł ulã cõtingit du

pliciter.vno mõ dirrecte.alio: indirre
cte. dirrecte ꝗdẽ faciẽdo cõtra fundam̃

mũ amicitie. puta ſi amicitia eſt vtil: ſi

dãnificẽ. Indirrecte ſi faciã cõtra ãne
xum. puta ſi amicitia eſt delectabilis
ſi dãnificẽ qꝛ ex dno nata ẽ ſequ tri
ſtiria⸗(Sedo notãdũ ꝙ amicitia hone
ſta que ſimpłr eſt amicina vera inclu/

quo bono.igitvel in bono boneſto vel

dit in ſe delectabilẽ ⁊ vtilẽ vt.j. dice=

cꝰ 8: Motãdũ 3? ꝙ honoꝛ veritat᷑ nõ
põt eſſe dirrecta iactura vel leſio ho/
neſte amicitie:tñ in caſu poſſet eſſe in
dirrecta iactura. puta qꝛ danificaret ĩ
tpalibꝰ vel cõtriſtaret in effecub ⁊ in
hoc caſu intelligit᷑ ſingulariter queſtio
Bicẽdũ ꝗᷓ ad queſuũ ꝙ veritas ẽ pᷣ
ferẽda amicitie amicitia veritat᷑ a/
micitie boĩis. ¶ Ad pbat᷑ dupłr. pꝛimo
qm̃ amicitia magis cara p̃ferẽda ẽ mi
nus care:ſed amicitia verita eſt ma/
gis cara qᷓ; hoĩs.igit᷑ pferẽda eſt ei.

ũptũ patet per Ariſto. dicẽtẽ. a/

micus ſocrates:ſed magis amica veri
tas. ¶Huius ãt rõez aſſignat Ariſt. ta
lem.qꝛ oẽ ꝓpter qð amat᷑ alteꝝ ma/

gis amat illo altero ex pꝛio poſſerio⸗

rũ.ſed ꝓpter veritateʒ vite⁊ doctrine
amat᷑ homo.ꝭꝗ ipᷣa veritas magis ama
tur ab hoie. 27 qꝛ amicitia magis ſcã

pferẽda ẽ minꝰ ſcẽ:ſʒ amicitia veritanʒ

eſt ſcioꝛ amicitia hoĩs. igit᷑ pᷣferẽda ẽ

ei.¶ Aſſũptũ pꝛobat᷑ per Ariſto.dicẽ
tem.qꝙ ſanctũ eſt pᷣhonoꝛare veritateʒ
Emius rõ eſt. qꝛ veritas ſic eſt firma
ſancta ac ſancita in bono ⁊ amabili/

tate ꝙ nũquã lzʒ eã deſtruere. In nul-

lo eni caſu eſt licitũ volũtariũ menda⸗/
tium in quo ẽ deſtructio veritatis q;tũ

eſt ĩ mẽtiente. In caſu tñ licitũ eſt vo
luntarium homicidiũ in quo homo de

ſtruit᷑. De hᷣ ãt redduuur duplex cauſa
per ſcõs doctoꝛeſ. Pꝛima qꝛ homo di
miſſa innocẽtia ⁊ factus nocẽs poteſt

eſſe cõueniẽs materia homncidij iuſti.
veritas aũt qꝛ nũquã pdit innocetiam

nũquã põt eſſe materia cõueniẽs de⸗
ſtructiõis iuſte.quare mẽdatiũ in nul⸗

lo caſu ⁊ homicidiũ in aliquo caſu eſt
licitum

(Scðda. qꝛ in mendatio ſemꝑ
includitur obliqua intentio. ¶ Eſt eni
mendatium vt dictum eſt ſemp cũ intẽ
tione fallẽdi.homicidiuʒ aũt nõ ſemp
habet intentiõem obliquã qꝛ põt fieri
intentione iuſta ꝓpter bonũ rei publi
ce. quare ⁊c. ⁊ iõ ſicut recitat eſdras
cõuenienter dicit oꝛobabel q; ſuꝑ oĩa
pᷣualet veritas. ¶ Mic ſunt duo dubia
pꝛimũ ſi quis aliqua paſſione cõmo/
tus dixerit ſe dãnificatuꝝ amicũ ſuum
ſi dãnificet honoꝛãs veritatem ledit a
micitiã.ſi non dãnificet honoꝛãs ami
citiã ledit vernart. Peni ergo qd
ſuper hᷣ faciendum. Sicẽdum ꝙ abſq;
iactura ⁊ leſione veritatis põt vnuſꝗſ
q; in tali caſu mutare ſniam. vnde yVſi
do. In malis pꝛomiſſis reſcinde fidẽ
in turpi voto muta decretum. Cui rõ
eſt. qꝛ de futuro cõtingẽti nõ eſt deter
minata veritas vel falſitas:⁊ ideo ve
ritas non eſt in tali caſu ⁊ ideo defer/
ri ſibi non opoꝛtet. ꝗnimo eſſʒ iniuria

veritatis ſi eſſet per ſe cauſa maloꝛuzʒ

lere adiplet᷑. Scom dubiũ ſi ꝗs reg/

vñ Vſ = eſt ꝓpmiſſio que ſce/
G c 3

IIBRO.

ſitꝰ cũ ſuo mendatio poſſit ſaluare vi/

tam amici. querit᷑ an ſit mendatiũ aut

nõ. ( Dicẽdũ ꝙ in tali mõ tacere debʒ
mentiri vero nõ licet.ſicut dictũ eſt ſu
pꝛa. d pꝛimũ ĩ oppoſitũ d. ꝙ phſ
loꝗtur de iuſticia cõmutatiua⁊ iudicia
li que adhibet᷑ſicut remediũ pꝛo ciuiũ
diſcoꝛdia cõpoſcẽda.Et ſi eẽmus oẽs
amici nõ indigerem' tali iuſticia. indi
erem tñ vitate ad amicitiã reꝗſita.
Ad vᷣm dð ꝙ amicitia veritatẽ ledẽs

ſaluaẽ nõ poterit ciuitatẽ niſi violꝛter

cum talis amicitia ſit inãlis ⁊ violẽta
LT qꝛ nullũ violentũ ppetuũ talis ſal
violenta durare nõ poterit quin maio
rẽ ruinà in ſua ceſſura rei publice ac ci
uitati pᷣſtabit. quare talis amicitia pᷣfe
renda nõ eſt veritati.¶ Ad duo ſequẽ

tia ſimul dò.ꝙ amicitia de qua loqtur

phᷣs nũquã aduerſat᷑ veriuati nec veri

tas ei ymo dicit Apoſt.ꝙ caritas non

gaudet ſup iniquitate. cõgaudet anieʒ
veritati. pꝛĩe Koꝝn. 1.
ueſtio. 16.

bonũ per eẽntiaʒ ſicut poſuit
plato. pꝛio q; tale bonũ per
eẽntiã qð dicit᷑ per ſe bonum: vel dici
tiur per ſe ſoꝛmaliter. i.nõ per aliquazʒ
foꝛmã vł per ſe efficiẽter.i.nõ per ali
qð efficiẽs:vł per ſe finaliter.i.non ꝑ
aliquẽ finẽ vł ꝑ ſe ſolitarie.i.ſine con
ſoꝛtio.non põt dari pꝛimũ ad intentio
nẽ platonis qm talia per ſe bona ſunt
multa. pꝛudẽtia nãq; per eẽntiã ſuam
eſt qodã bonum.ſiułr virtus.de ꝗbꝰ tñ
plato nõ cõcederet ꝙ eẽnt per ſe bõa
nec põt dari fm.qꝛ ᷣm platonem duo
erãt ſine cã efficiete.ſ.cã pꝛima ⁊ ma
teria pꝛia ⁊ tñ materiã pꝛimã nõ po/
ſuit in iſto genere per ſe boni.nec ter
ciũ pᷣt dari: qꝛ vt oñdit hic ppᷣs multa
ſunt hᷣ per ſe bona ⁊ per ſe appenbi⸗/
lia.puta voluptas ⁊ honoꝛ ⁊ quelibʒ
eupꝛaxia.¶ Mec põt dari quartũ quia
tũc cetera bona nõ eẽnt bona pticipa
tione illiꝰ ſolitarij boni qꝛ fʒ intentio
nẽ platonis nõ poõt cõueniẽter aſſigna

—
S M

E&2 arguit. ꝙ nõ ſit aliquod

ri qꝗd ẽ buiuſmõi per ſe bonũ. 2? quo

niã bona per ꝑticipatiõeʒ illiꝰ bõi pti

cipãt ipʒʒ ſicut materia foꝛmã ſicut coꝛ
pus vel ſicut paſſiuũ pticipat actiuum
qꝛ recipit eiꝰ effem̃ quo mõ aer dicitur
clarus pticipatiõe ſolis vel ſicut indi⸗/
uidua nãm ſpecificã vel ſicut imago ꝑ
ticipat exẽplarẽ ſoꝛmã.pꝛimũ dari nõ

põt:qꝛ tũc illud per ſe bonũ eſſet foꝛ/

ma inherẽs in inumerabilibꝰ materijſ

cee Fʒ.qꝛ tũc illi ꝗ a per ſe bono da
rent᷑ ceteris bonis vel eẽnt bona per
eęæẽntiam vel per pticipatiõem ſi ꝑ eẽn

tiam.igitur pᷣter per ſe bonũ habemꝰ
multa per ſe bona.ſi per pticipatiõeʒ

querẽdum eẽt de illis effectibꝰ quõ ꝑti
j cipãt pꝛimũ bonũ ⁊ tandeʒ ꝓcederet᷑

in infinitũ:ſi oĩa pᷣter pticipaliter pꝛi
mũ bonũ eẽnt bona per pticipatiõem
Zerciũ etiã dari non põt: qꝛ nã ſpe

cifica pticipata per indiuidua non eſt

aligd per ſe ſubſiſtẽs vt ꝓbat pbs..
methaphiſice.¶ Quartũ etiaʒ dari nõ
põt:qꝛ tũc iſta bona non eſſent niſi egꝗ
uoce bona ſicut imago ceſaris non eſt
ceſar niſi equiuoce ſicut nec imagines
boni nõ ſunt bone niſi equiuoce.quaẽ
ponere per ſe bonuʒz cuius pticipatõe

cetera bona ſint bona videt᷑ ficticium

In oppoſitũ eſt cõe dictu. qꝛ quecun

qʒ talia per ꝑticipatiõem reducũt ad
aliꝗd tale per eẽntiaʒ:ſed cõſtat ꝙ mł

ta ſũt bona per ꝑticipatiõem que ma
nẽtibꝰ eẽntijs ſuis pñt eſſe mala. qua

re erit dare aliqð bonũ per eẽntiaʒ.

Pꝛo ſolutiõe queſtiõis huiꝰ ſũt de/
clarãdi.6.õarticuli. Pꝛio ꝗd eſt eẽ eni
vel bonũ per pticipatiõem.2. ꝗd per

eẽntiam.ʒ. qualiter ens vel bonũ per

eẽntiam ſit ens ydeale.q· eſt aliqð
ens ⁊ bonũ per eẽntiam.x. ꝙ eſt vni⸗
cum ⁊ nõ plura. 6: ꝙ illud eſt foꝛmali
ter vel virtualiter oẽ ens vel oẽ bonũ
e pꝛio ſciendũ.ꝙ eẽ per ptici pa
tiõem eſt pticipare aliquã ſpẽm æ nõ
eſſe totã illã ſpẽm. puta iſte ignis pti
cipat natur igneã non hʒ tñ totũ vel

oẽm naturã igneã.vnde ſuũmit᷑ regula

koi
bͦſ⸗
ſclen
Nerto
ſuge
ſomel
Np
oſen
inel
narn
ſo⸗
fita⸗
nne.
nymn
fan ſa
eloynn
ungt
lnrw
ſnuler⸗
ſeſettai
lckei
Uetlone
Kacſen
crpn
Alipoen
Nenwar
linſiel
hinte.
laitſo⸗
aneſevi
ſgnoſce⸗
ſt ſeöame
ſtan pofi
cauſaſin
ka erieſt
Ndetermin
liceo dicft
Mr glian

an
am
nn
um
We
tinc,
nn
ſn,
ri
0ndd
NN
üpei
aben
nie,
dögt
Ederet

er an

Men
gnühe
unenct
Aſtan
Gi
enrni
snon eſ
magines
Ne. uas
owde
i ſcncum
ahuita
Kngnt
ne
eda. u
annqz
gckäii
n N
diß

ſgin,
ſelini
aie in
taiſei⸗ 1
mlzinmi
ue ſnnin

generalis.ꝙ quecunq; indiuidua ſpẽi
multiplicabikł in illa ſunt talia per pii
cipatiõem ⁊ nõ per eẽntiã eo mõ quo
eſſe per eẽntiam oppomt ei ꝙ eſt eſſe

per pticipatiõez ¶ SGe 2. ſciẽdũ.ꝙ eẽ

p eẽntiã ẽ eſſe totã ⁊ oẽm naturaʒ ſpe
cificã ſiue cõpari actuali vel poſſibili ĩ
fra eãdẽ ſpẽʒ.b ãt pt intelligi triplicit
vʒ ſᷣm eſſe foꝛmale tm̃ vel fm eẽ virtu
ale tm̃:vel ſᷣm eſſe foꝛmale vel virtua/
le diſiunctũ:verbi gra poſito ꝙ tota ⁊
oĩs ſolaris natura poſſibilis eẽt in iſto
ſole tunc ſol eſſet ſol per eẽntiam: qꝛ
per totã ⁊ oẽm poſſibilẽ naturꝗ ſolarẽ

ita ꝙ eſſet tota ipᷣa ſpẽs ſubſiſtẽs in eẽ

foꝛmali. Poſito t ꝙ oĩs caloꝛ actuał

vel poſſibilis cõtineret᷑ virtualiter ĩ ſo

lo ſole tunc diceret᷑ ꝙ ſol eſſet calidus

in eſſe virtuali per eẽntiã qꝛ per totäã

naturã ſpeciſicã caloꝛis virtualiter in
ipo contentã. ¶ Roſito vero ꝙ oĩs cla
ritas poſſibilis eſſet in ſole vel a ſole
tunc ſol eſſet clarus per eẽntiam in eẽ
virtuali vel foꝛmali: qꝛ per totã natu
ram ſpecificaz claritauᷣ ſibi foꝛmaliter
vel virtualiter intrinſecã.¶ He ʒ. ſclẽ/
dum ꝙ tale per ſe ens in eſſe foꝛmali
vel virtuali dici᷑ ens ydeale nõ ſᷣm eẽ
formale:ſed ſm eſſe virtuale. puta ſol
ſi eſſet talis ſicut eſt poſitũ ᷣm eẽ ſola/
re ꝙ eſt ei eẽ foꝛmale non eſſʒ ens yð
ale alicuiꝰ effectꝰ:ſed ſᷣm eẽ caliduʒ ꝙp
eſt ei eſſe virtuale eſſʒ ens ydeale oĩz
caloꝝ ꝓducibiliũ: qꝛ natura ſpecifica ĩ
aliquo ente totaliter virtualiter æ emi

nenter contenta eſt ydea oim ꝓducibi

liũ in ſpẽ. Qð ꝓbat᷑ ex duobꝰ que at/

tribuũt᷑ ydee.yðòa nãq; dicit᷑ rõ cogno

ſcendi ⁊ rõ agendi:ſed natmra ſpeciſi
ca in eſſe virtuali ⁊ eminẽti poſita eſt
rõ cognoſcẽdi.ipᷣa nãq; in tali eſſe po

ſita ſeipam euidẽtius manifeſtat q; in

effectu poſita. quãto nobiliꝰ eſſe hbabʒ

in cauſa ſua qᷓ; in ꝓpꝛia exñtia.ꝓpte/

rea etiã eſt rõ agendi:qꝛ virtus actina
vt determinata ad agibilia illius ſpẽi
æ ideo dicit᷑.ꝙ alia rõe cõditus eſt ho

mo ⁊ alia rõne condit eſt equs qm̃ s

tus diuina vt cõtentiua hoĩs eſt ratio
pductiua hoĩs vt cõtentiua vero equi
ꝓductiua equi ⁊æ ſm boc tot ſũt ydee
in pꝛĩa cã quot ſũt nature ſpecifice
ducibiles virtute pꝛie cauſe.¶ De 4.
ſciendũ ꝙ vnaqueq; ſpẽs ex ſua rõne
ꝗqditatiua ex ſua natuã ſpecifica eſt in
vltimata actualitate poſita:vł non. ſi
ſic habeo ꝓpoſitũ.qm illa talis ſpẽs:
illa talis natura erit ens per eẽntiam

qm̃ erit tota natura ſpecifica ſubſiſtts
illa tñ nõ erit multiplicabił per indiui
dua ſed tota ſubſiſtẽs in ſeipa. ¶ HGor

ꝓbo duplici rõne. pꝛĩo ſic. oĩls nã mul
tiplicabit per indiuidua eſt actuał ab
aliqua exterioꝛi cã ⁊ per aliquas actu

alitates intrinſecas que tñ non ſüt in

cluſe in natura ſpecifica.illud eſt eui/
dẽs qñ illa que ponũt diuiſionẽ ⁊? dif
ferẽtiam in natura ſũt e ſpẽm natuẽ
illa enĩ que ſunt infra ſpẽm ⁊ que con
uenuũt in ſpẽ ſuſcipiũt vnitatẽ ⁊ indif
ferẽtiã ſpẽi ⁊ nõ dant ei diuiſiõeʒ nec
dr̃iam. ſi bec natura oiuidat᷑ ⁊ multi
plicet᷑ per aliquẽ aliuʒ actũ diuidetur

æ multiplicabit᷑: ſed natura ſpeciſica

ex ſe vltimate actuata nõ eſt actuabił
ab aliqua exterioꝛi cã: nec per aliquaſ
actualitates que nõ ſint incluſe in ea.
gdictio nãq; eſſet ipʒʒ eſſe vltimate a⸗
ctuatã ⁊ adbuc actuabilẽ. ̊ ſpẽs talis
non eſt multiplicabilis per indiuidua
2? ſic. nulli nature multiplicabili ꝑp

indiuidua repugnat vnũ indiuiduũ ſñ
altero exiſtere: cum indiuidua ſint di/

uerſe eẽntie:cum etiazʒ non neceſſario

oĩa ponãtur ſimul: ſed oĩ nature ex ſe
vltimate actuate re pugnat vnũ indi/

uiduũ exiſtere ſine altero qm̃ qcquid
debet nature ex ſe ⁊ indiuiduis ꝑ na
turã betur vnifoꝛmiter ⁊ eque neceſ
ſario vni ſicut alteri. Natura aut ex ſe
vltiate actuata hʒ actualitatẽ adequa

taʒ ſue poſſibilitati ⁊ poſſibilitatẽ ſue

actualitati.quare vnifoꝛmiter oia poſ
ſibilia hr̃e naturã illaʒ neceſſario bñt
eã. quare talis natura nõ eſt multipli
cabił per indiuidua.ſi vo dicatꝙ nul/

IIBRO.

la eſt talis natura ex ſe ipſa vltimate
actuata tũc ſequet᷑ ꝓceſſus in infinitũ
in aſcendendo per oꝛdinẽ efficientiuʒ
vel erit dare circulũ ĩ cãiſ eiuſdẽ oꝛdis
⁊æ generis vł ideʒ actuabit ſeipᷣm que
oĩa ſũt euidẽter impoſſibilia. pꝛimũ ꝓ
batur eſſe impoſſibile 2. methapbiſi/
ce:ſᷣm pꝛio poſterioꝝ.terciũ..metha
phiſice ¶ Se.. ſciẽdũ ꝙ vnaqq; ſpẽs
habet eſſe poſſibile diuiſũ cõtra ipoſſi
bile. alique vero ſpẽs hũt eſſe actuale
diniſũ cõtra poſſibile. Cunc arguo ſic
Spẽs ſub pꝛia cà tanta eſt in eſſe poſ
ſibili q;ta eſt aliqua de inferioꝛibꝰ.qð
apparet qm iſtò eſſe poſſibile nõ ẽ mſi
irrepugnantia ad eſſe ⁊ tantũ habet
vnaqueq; ſpẽs de iſto eſſe poſſibili qᷓ;
tum hʒ de non repugnãtia ad eẽ. con
ſtat ãt ꝙ ñ magis repugnat eẽ ſpeciei
ſupꝛeme qᷓ; infime. quare ſupᷣma nõ ẽ
minoꝛ ĩ eſſe poſſibili qᷓ; infima:ſʒ que
libet ſpẽs de iſtis inferioꝛibꝰ eſt inſi⸗
ma in eſſe poſſibili.qð apparet qꝛ nõ
repugnat eis multiplicari in infinituzʒ

vñ ſi eſſet infinitꝰ ignis adhuc cõbure

ret ⁊ ignẽ nouũ generaret q;tũ eſt de

natura ſua appoſito ſibi cõbuſtibili.ſi
mili mõ quecũq; hoĩbus poſitis ĩ actu
adhuc illi poſſent generare alioſ in in

finuũ ſine repugnantia ſpẽi. ᷓ natura

Zũc vltra deducẽdo arguo ſic.ſpe

emns ſilr eſt infinita in eẽ poſſibili

cies ſupꝛema quãta eſt in eſſe potẽtia
l tãta eſt in eſſe actuali. poſtq; ipᷣa ex
ſe ẽ vltimata ⁊c totaliter actuata ſʒ in

eſſe potentiali eſt infinita. ergo ipa in

eſſe actuali eſt infinita tũc vltra exñte
vno ifinito extenſiue ĩpoſſibile eſt alið
infinuũ extenſiue exiſtere ⁊ vno pfe⸗
ctione ⁊ intenſiõe infinito aliud tali/
ter ĩfinitũ exiſtẽ:ſʒ ſpẽſ ſupᷣma vt oñſũ
eſt:eſt infinita in actu.ꝗ̊ impoſſibile ẽ
aliqð aliud infinitũ exiſtere. ſi ãt eẽnt

duo entia per eẽntiã eẽnt ꝑ cõſequẽs

ono infinita actu ſił exñtia vt deductũ

eſt ex pᷣmiſſis.quare nõ eſt niſi vnicum

ens ⁊ bonũ per eẽntiã ꝙ ẽ? fuerat de
clarãdum.¶ De 6. ſciẽdum.ꝙ omne il
lud in quo includit᷑ foꝛmalr vel virtua

liter oĩs entitas ⁊ oĩs bonitas eſt foꝛ
maliter vel virtualiter oia entia ⁊c oĩia
bona: ſed ens per eẽntiã eſt tale inclu
dens oẽm entitatẽ ⁊ oẽm bõitatẽ vtp
batum eſt. virtualiter vel foꝛmaliter
eſt oia entia ⁊ oĩa bona.ꝓbatio enim
facta ꝙ nõ ſit niſi vmcũ enſ per eẽntiã
ꝓbat.ꝙ cetera oĩa virtualiter cõtinen
tur in ipᷣo qꝛ ſi eẽt aliqð ens nõ coniẽ
tum in ipo illud ex ſeipᷣo eẽt actuatum
⁊ ꝑ cõſequẽs vtꝓbatũ eſt.eẽt ens per
eentia Merb ad argum̃ta dò. ad pꝛi
mũ ꝙ ens per eẽntiã bʒ ſił illas qua/
tuoꝛ pſeitates.Eſi eni ſic ꝑ ſe ꝙ exclu
dit a ſe oẽm foꝛmã inherentẽ oẽz cãzʒ

efficiẽteʒ ⁊ finalẽ ⁊ oẽm cõſoꝛtẽ infra

eandẽ ſpẽm qui diuidat cũ eo naturã
ſpecificã. Et ĩ hac vltima rõe pſeitaũ᷑

cõſiſtit eſſe per eẽntiã licet alię pſeita

tes icludãat iſtã ⁊ iſta illas.¶ Qñ vero
dicit᷑ ꝙ pticipatiõe talis boni ſolitarij
cetera nõ erũt bona. Dico ꝙ imo quia
quelibet alia ſpẽs in eſſe virtuali ⁊ in
eſſe totali cõtinet᷑ in iſto ente. cũ vero
alia ꝓducũtur accipiũt aliqð eſſe ꝑtia
le in eſſe foꝛmali de natura que eſt in
ipᷣo in eſſe virtuali ⁊ in eſſe totali. qꝛ
nullũ eoꝝ põt accipere eẽ totale ſpei
ſue.æ h̊ mò dicũt᷑ entia bona per ꝑti/

cipatiõem pꝛumi.¶ Ad ᷣm dð.ꝙ cete

ra bõa pticipãt iſtud bonũ nõ ſicut mã
foꝛmaʒ nec tm ſicut paſſiuum pticipat
actiuũ ſed ſicut effectꝰ pticipat caz nõ

ſolũ recipiẽdo eſſe actuale ab ea:ſʒ eti

am eẽntiale ⁊ ſe ip̃ᷣm pticipãt etiã ſi⸗

cut indiuidua ſpẽʒ ⁊ h ẽ erroꝛ oiʒ pla

tonẽ ĩpugnãtiũ qꝛ nõ intelligũt.(eſt

eni intelligẽdũ ꝙ natura ſpecifica. pu
ta igneitas ᷣm eẽ ꝗditatiuũ abſtrabit
ab eſſe actuali ⁊ ab eſſe virtuali qð hʒ

in cã ſua.h̊ igit᷑ ꝗditas vt exñs in pꝛia

cã ʒʒ eẽ ᷣtuale vocat᷑yòa.t ſᷣm iſtunud
eæẽ natura ignea non eſt multiplicabił

per indiuidua ſed eſt ſimul tota. Indi

uidua vero extra cm poſita dicũt pti
cipare iſtã naturã vel ꝗditatẽ duplici/

ter.vno mõ f̃m eſſe foꝛmale ꝙ ipᷣa ha⸗
bet in ĩdiuiduis extra cãm ſuam ⁊ fᷣm
iſtud eſſe ip̃a nõ eſt ya nec aligꝗd exi

1
id⸗
lons
Ciurn
glerel
itlle⸗
Alspe
ien Ra
ſenfin
ſen;
ſenti⸗
bi
ite⸗
Eniu,
Voh
wri⸗
onin
lnmn,
Gpaende
Clus iſe
ſartidei
Eentialr
notrescz
wiaaper
Ppdigken
ngͤſen

ie
li
ie
p
nü
Denmn
käͤni
Göinen
Pcni
änn
aöfe
,
eyecn
cz di
Menie
Nnumri
eNei
ie pſenn
ſni
Pimo
mmultn
1. ren
n
1a An
Elottl g
oisle ſi
M/
g
ni
n Nage
achni
er

Chin nüͤt

MR
1ſrofdin
nini uin
nmip
Ntaisfn

—

ſtens pᷣter indiuidua nec ſeꝑatũ ab in
diuiduis. Et h intẽdit ꝓbare Ari. vbi
cũq; ipugnet ydeus.plato vero inten
dit ꝙ nã ipᷣa nõ eſt in eſſe foꝛmali ex/

tra cãm ſed in eſſe virtnali in cã bʒz eẽ

ſepatũ ab indiuiduis ⁊ eẽ immateria
le ⁊ incoꝛruptibile ⁊ eternũ: ⁊ ita in
tentiões boꝝ duoꝝ phoꝝ de re nõ diſ
coꝛdãt ſed in ſermone male intellecto

⁊æ male expoſito per aliquos platoni

cos contra quem arguit Ari.
E 3 arguit᷑ ꝙ bonũ dicit᷑ vni
noce de ſingulis bonis. pꝛĩo
aꝛ dicit᷑ vniuoce de bõis ma/
xime diſtãtibꝰ de oĩb. ꝙ at dicat de
maxie diſtãtib patet per pvᷣm dicẽtezʒ
ꝙ eadem eſt rõ cõis ꝑ ſe bono ⁊ bono
ꝙ nõ eſt per ſe bonũ:ſed talia bõa ad
inuicẽ maxiĩe diſtãt g̊ vc. ꝛ· ſic.obie/
ctũ potẽtie dicte vniuoce de ſinguł po
tentijs dicit᷑ vniuoce de ſingulis ſub ſe
cõtentis ſed bonũ eſt obiectũ appeti/
tus qui dicit᷑ vniuoce ð ſingulis appe
titibꝰ.ꝗᷓ ⁊ ipᷣm bonũ dicet᷑ de ſingulis
bonis. inoꝛ ꝓbat᷑:qm vt ſupꝛa di/
citur in pꝛicipio. oĩia bonũ appetunt.

quare bonũ eſt obiectũ appeti. Qdð

ãt iſte appetitus dicat᷑ vniuece de ſin
gulis patet qꝛ dicit᷑ 'imn nomẽ ⁊ fᷣm rõ
nem. Rõ nãq; huiꝰ appetit eſt tendẽ
tia in finẽ que inuemit᷑ in quolibet ap
petitu. 3: qꝛ ꝙ eſi m nomẽ ⁊ fʒ rõ/
nem eſt vniuocũ ad illa de quib dicit᷑
ſed bonũ eſt bui.rõ nãq; boni eſt eſſe
eẽntiale vel accũtale cõöuemẽs rei cui
attribuit.¶ In oppoſiiũ ſũt rõnes phi.
doð. ꝙ bonũ põt ſũmi dupłr.vno modo
pꝛo rõne foꝛmali ſignata per terminũ
alio mõ pꝛo re denoiata per ſignaiuʒ
termini. ¶ Mꝛimo mõ bonũ nõ ẽ aliõ
qᷓ; ꝓpoꝛtio cõueniẽtie alicui eẽ ⁊ ei

cuius eſt eſſe.22 mõ bonũ eſi illud eſſe

ſicut cũ dicit᷑ bonũ eſt nos h eẽ dicitur
eẽntialiter ipa bõitas Mũc igit po⸗
no tres cõcluſiões.pꝛia eſt ꝙ res de/
noĩata per ſignatũ buiꝰ termini bonuʒ
nõ dicit᷑ vniuoce de rebus ſub ſe cõtẽn
2 rõ ſignata per terminũ dicit ana

logice de rebꝰ denoĩatis per eaʒ.ʒ· q;
iſta rõ dicit᷑ vniuoce de ronib pticula
ribꝰ ſub ſe cõtent.( Mꝛimũ pꝛobo ſic
rei poſitiue ⁊ rei pꝛiuatiue mhil ẽ cõe
vniuocũ:ſed res denoĩate per ſignatũ
huiꝰ termini bonũ alique ſũt poſitiue
⁊ alique unatiue igit᷑ nihil ẽ eis cõe
vniuocũ. Ras uptũ ꝓbat᷑ qm alicui ⁊c
aliqñ comedere ẽ bonũ. alicui vero ⁊

aliqñ abſtinere ẽ bonũ: ſeꝗ rõeʒ ſemꝑ

eſt bonũ nõ ſeꝗ paſſiõeʒ ſemp eſt bo/

nũ.hoꝝ ãt quedã ſũt poſitiua quedaʒ
pꝛiuatiua. quare ⁊ c. Scöm ꝓbo.ad

cuiꝰ euidẽtiã eſt pᷣſciendum ꝙ cõpatio
ſikitudis pᷣt fieri tripłr ſicut dicit᷑ 2: to
picoꝝ in loco a ſiłi.vno mõ cõpando
vnũ ad vnũ ſub cõi attributo vt dicẽdo

pf ſoꝛũᷣ ẽ pꝛudẽs. ꝗ ſoꝛtes eſt pꝛudẽs

qꝛ quał pĩ talis filꝰ.Alio mõ cõpan/
do vnũ ad duo vt dicẽdo ſic ſoꝛtes eſt
iunioꝛ ſuo pĩe. iunioꝛ ſua mĩe qꝛ ſi⸗

cut ſe hbʒ ad vnũ pentẽ ſic ad alterum

3 mõ cõpando ouo ad duo vt dicẽdo
ſic. ſoꝛtes diligit prĩem ſuuʒ.igit᷑ plato
ſiłr diligit prem ſuu:qꝛ ſicut ſe hʒ iſte

ad ſuũ:ſic ille ad ſuũ vbi igi᷑nulla eẽt

vnitas vel indria ſoꝛ ad platonẽ vel
pĩis iſtiꝰ ad prem illiꝰ:niſi rõe ſiłitudi
nis buiꝰ ꝙ ẽ duoꝝ ad duo eẽt ſola ana
logia inter eoſ. Lũc arguo ſic. Quecũᷣ
qʒ ſolũ cõueniũt rõe ſiłitudis duoꝝ ad

duo hñt ſolũ analogũ cõe ſibi:ſʒ illa ᷣ

ꝗqbꝰ pdicat᷑ rõ bõi nõ cõuemiũt niſi ĩ ſo
la ſiłitudie bmiꝰ.igit᷑ ſolũ hñt analogũ

cõe ſibi qð ẽ rõ bõi. Miĩioꝛ apparet ĩ

ducẽdo ĩ mł vt cũ ðꝛ ꝙ eſurieti come
dẽ ẽ bonũ.nimis repleto abſtinẽ ẽ bo
nũ. Hũc ãt ita ẽ ꝙ abſtinẽ⁊ comedere
nihil hñt cõe niſi ſiłitudinẽ huiꝰ cõpati
oniſ ipoꝝ duoꝝ ad alia duocæſt g iſta
ſikitudo:qꝛ vtrũq; iſioꝝ cõuenit illi cui
ẽ attributũ: ⁊ ĩ iſio ſenſu loꝗt᷑ pvᷣs de

cõitate bõi ad illa de ꝗbꝰ ðꝛ: ⁊ iõ acce

pit exẽplũ ĩ.4.t᷑mis.ſ.ĩtellect ad aĩaʒ
⁊ oculi ad coꝛpꝰ.¶ Cerciũ ꝓbo.qꝛ qc

ggd dicit de pluribꝰ' ſm nomen ⁊ ratio

neʒ eſt vniuocum eis.hᷣ rõ bom dicitur

de pticularibus rationibꝰ boni Im no

men æ fᷣm rationeʒ qð apparet: quis

ꝛat cõtra illos qui imagintur
tatẽ ſubſiſtere extra cm ſuã.
dõ. ꝙ maiozis latitudinis diuerſita-

IIRO

foꝛmalis rõ bonitatis eſt cõueniẽtia a
licuius eſſe ad id cuiꝰ eſt:ſed cõueniẽ/
tia pticularis aſcenſus ignis ad igneʒ
æ deſcenſꝰ terre ad terrã ⁊ ſic de alijſ
ſüt cõuenientie ⁊ per h̊ talia dicũt᷑ bo
na eoꝝ quibꝰ ſũt attributa. E&t contra
iſtum intellectum vnmocatiõis boni ñ
ꝓcedunt rõneſ phi.¶ Ad pꝛimũ in op
poſitũ dð.ꝙ cõcedi poſſet vna rõ cõis
dicta de oĩbus bonis. Sʒ qꝛ rõ illa ni
titur inducere infinitatẽ.idcirco eſt ei
reſpondẽdum. Cũ eni dicit᷑ ꝙ bonum
per ſe bonũ ſunt vniꝰ rõis. dico ꝙ per

ſe bonũ vt ſũmebat plato eſt ipᷣa ratio

boni ⁊ ꝓpter h̊ nõ põt inſerri alia rõ
pᷣter ipᷣam ſicut in hole diceremꝰ ꝙ hõ
qui eſt ſpẽs ſpãliſſima⁊ ̊ hõ:nõ diffe

runt ſpẽ nõ tũ cõtinẽtur ſub eadez ſpẽ-

⁊ idcirco illa tin que nõ diffeĩt ſpecie
ſũt eadẽ ſpẽ que ſub ſe inuicem mime

coõtinent᷑ aliter eſſet ꝓcedere in infini

tũ in ſpẽbus ſm deductiõem ariſt. per
ſe bonũ aũt vocabat plato quiditatem
ſpecificam nõ in quocũq; eſſe acceptã

ſed in eſſe viꝛtuali contẽtã æ ꝓpter h

cõtra ipᷣm nõ currit rõ Ariſt. licet cur
Ad Pm

tis eſt obiectũ potẽtie in genere ſuo.
Intellectꝰ enĩ eſt vnꝰ fᷣm ſpẽm ⁊ tam

ohiectũ eiꝰ nõ ẽ vnũ niſi analoga vni/
tate. quare ex vnione appetitꝰ nõ põt
haberi vniuocatõ obiecti ſui.ſufficit eĩ
gnalogia ſicut ſupꝛa ẽ expoſuũ:(Ad

terciũ dð.ꝙ cõcludit de vniuocatõe rõ
nis cõis ad rões piiculares boni.
¶Agd rões pꝛo alia ꝑte que ſũt pbᷣi si
cendũ ꝙ debẽt intelligi ſicut ſupꝛa eſt
expoſitũ in coꝛpoꝛe queſtionis.
QAueſtio. is.
EE 2 arguit phᷣs ꝙ bonũ pe
eẽntiaʒ nõ felicitet ⁊ b̊ tripli
citer.qꝛ nec pꝑ modũ bõi poſ⸗/
ſeſſi vel operati nec per elacnen

pli nec per modũ adiutoꝛij. ¶ In op-
poſituz eſt plato qui dixit in tali bono
eẽ fontẽ felicitas.vt recitat Ang.ð.de

ci.c? x? Dicendũ ꝙ bonũ per eentia⸗ʒ
generaliter oĩa felicitat ⁊ ſpaliter rõ
nalẽ creaturã. pꝛimũ declarat᷑ qꝛ fᷣm
ꝓclũ.vnũqðcũq; natum eſt cõuerti ad
pꝛincipiũ ſuũ. Lunc arguo ſic. Illud ĩ
quo oĩa quietãtur mediate vel imedia
te ᷣm modũ tendentiaꝝ ſuaꝝ felicitat
oĩa.i.pficit ⁊ ad optimũ eẽ deducit:ſʒ
in bono per eẽntiaʒ oĩia getant᷑ qð ap

paret qm̃ ipᷣm eſt pꝛincipiũ oĩz. ⁊ per

ↄñs ſᷣm ꝓclũ.oĩa cõuertuntur ad ipᷣm.
In ipo igitur ſicut ĩ vltimo termĩio hu

ius cõuerſibil oĩa quietãt᷑ qi eo ade/
pto oĩs rerũ tendẽtia ⁊ cõuerſio ẽ pe
nitus terminata.igit᷑ in ipo oĩa felici⸗

tat᷑.vnde apparet ꝙ ignis tendẽs ſur
ſuʒ tendit in de tanquã in ſuũ pꝛinci
pium ⁊ terra deſcẽdens veoꝛſũ ſiłi rõ

ne tendit in den. In ſignũ ꝙ res quo/
cũq; naturali ipulſu ſe vertũt in deum
tendãt vt ſuũ finale capiãt cõplemẽtũ

27 qꝛ oĩia felicitãt᷑ in bono vltio.ſed
bonũ per eẽntiam eſt finis vltimꝰ cum
ſit nobiliſſimũ entiũ vt oñſum ẽ ſupꝛa
igit᷑ ⁊ c.¶ Qðò aũt bonũ ꝑ eẽntiaʒ ſpã
liter felicitet ⁊ ꝓpꝛie rõnalẽ creaturã
apparet qm̃ oĩs intellectꝰ æ appetitꝰ

nat eſt felicitari ĩ obiecto pfectiſſimo
wꝙeſt in toto ambitu ſui adequati obie

cti:ſʒ bonũ per eẽnti eſt pfectiſſimuʒ
inter oĩa que ſ ũt in ambitu entis⁊ bo

ni ꝙ eſt obiectũ intellectꝰa appetitus

quare felicitãt᷑ in eo. 2? qꝛ oĩs intel/
lectus ⁊ appetituſ natus eſt felicitari

in illo obiecto in quo foꝛm akr vel Htu
Aliter cõtinetur oẽë ens o& bonũ: ſed

in bono per eẽntiã ẽ hui cõtinẽtia vt
viſũ eſt queſtiõe 22 ac. ¶ Per bᷣ dõ.
ad rõez i oppoſitũ ꝙ ppᷣs ꝓbat ꝙ ĩ vi

ta iſta illò bonũ pꝑ eẽntiã ñ poſſidemꝰ

euidẽter nec videmꝰ vt exẽplũ nec ipᷣʒ

hẽmꝰ i adiutoꝛiũ p modũ regłe ſenſi/

biłr in ſe:lʒ ipᷣm hẽamꝰ vt pꝛicipiuʒ ⁊
vt auxiliũ bõaꝝ oĩiz mĩaꝝ opationũ.vñ
PBoe.de cõſoł.li? ʒ? metro 9 loquens
iſti bono ꝑ eẽntiã ait. u reges trãgꝗl

la pijſte cerneẽ finiſ.pꝛĩcipiũ vectoꝛ

dux ſ. emita terminus idem.

ſi
g!
lo
prie
klelt
hins
Nhoto
Gor
ane⸗
a

ſuon

nn
eqn
ico
oꝛale
om
lnta he
Gen
hettin
numfing
1 glua
Nempla
Ntoparion

tſeen⸗

ni,
6
ud
ui
nei
D
narg
ſen
1e
Hön.
iad
Hade,
ſoipe
felei,
is
ptinci
iſchn
al,
n dan
Neniui
lioſed
Won
i ſun
iz ſpi
auni
eit
hine
niobie
ifinuz
84 bo
Neimns
fücue
Urpel in
onirſed
inaia
ba ginn
P
irti
michi.
hünni
gelans
uncgal⸗
icnim
m.

Lectioo.
– Ten reöamꝰ] ¶Moſiq;
H ſputatiue. Hic de ipᷣa tractat
deter
dit ſub. 7. articuliſ. In pꝛio inueſtigat
felicitaᷣ deſcriptiõeʒ. In ſcðo deſcri⸗
ptiõis ſufficiẽtiã ibil Circũſcribat᷑ igit

ceteris opiniõibꝰ ibi L. Scrutãdũ g de
ipᷣo In 4 felicitat᷑ oꝛiginẽ ibil VUnð

⁊ querit᷑ vtꝝ ẽ diſcibile In ei imu
tabilitatẽ ibij Ałte ãt trãſmutatiõeſ

fiũt In ? eiꝰ dignitatẽ ibil Hetermi

na at hijs In 7. felicitatis cõnexio/

nẽ ⁊ depẽdentiã a virtute ibil Si ãt ẽ

felicitas ¶ Geſcriptiõem ãt felicitan

ſtigat T tradit in. S. cõcluſiõibꝰ.
luaꝝ pꝛia eſt ꝙ felicitas ẽ bonũ ho
minis finale.2 ꝙ bonũ pfectiſſimũ ibi

L5 aũt adhuc magis ..3 ꝙ bonuz pꝑ ſe
ſufficiẽs ibil Nidet᷑ ãt ⁊ ex ꝑ ſe.. 4

ꝙ bonũ maxie appetibile ibil Ampli

us ãt oĩm ..y: ꝙ eſt opatio hois fᷣmn ꝓ

pꝛietatẽ ⁊ cõditiõem hoĩs ibil Si foꝛ
te felicitatẽ .õ? ꝙ eſt oꝑatio ptis rõeʒ
hñtis ibil Quid igit᷑ vtiq; h̊ ſit ʒ? ꝙ ẽ
opatio ꝑfectiſſime virtuũᷣ ibil Si ãt eſt
opus boĩis S ꝙ eſt opatio hoĩs in vi/

ta pfecta nõ vnica tm̃ ſed multiplicata

ibi. Ampliꝰãt in vita pfecta ¶ Circa
pꝛimũ pꝛio cõtinuat dicta dicẽdis.d.
ꝙ poſt diſputatiõem de felicitate rur/
ſus redeamꝰ ad queſitũ bonũ dicẽdo

Fm videre vtꝝ ꝗd vtiq; ſit iſtud bonuʒ

de quo ex pᷣdictis ſit quatuoꝛ.ſuppo/
nẽda.ſ. ꝙ eſt finis hũane vite ⁊ finis
moꝛalis ſcie ⁊ h̊ͥ duo patẽt ex ꝓphemio
ʒ. ꝙ vocatur felicitas.quarto ꝙ ſubeſt
cũ vita bona ⁊ cum opatione bona.vt
ſupꝛa.c?ꝗ? Deinde 2 ibil Nidet᷑ ꝗ/
dẽ eni e finib diſtinguit ſicut diſti⸗
ctũ eſi in ꝓphemio.d.ꝙ videt᷑ aliud bo
num finale eſſe in vna opatiõe ⁊ arte
⁊ aliud in alia ꝙ declarat iducẽs per
exempla que patẽt in HFa.2. ibi In oi
ſãt opatione Cõcluſiõem intentã pꝛo/

4

.

be de felicitate tractauit di

inatiue quã determiatiõem tra

bonũ In 3? deſcriptiõis cõcoꝛdiã cuzʒ

noꝝ ſimul ſũptoꝝ vel eſt vnicũ bonum
finale vel plura.Si vnicũ eſt illð ẽ feli
citas.ſi vo plura illa ſił ſůpta ſunt vna
felicitas.quare hoc mõ vel ullo hĩ ꝙ fe
licitas eſt bonũ finale vel ſił bõa fina/
lia.¶ Hui rõis pꝛio põit virtutẽ maio
ris.d.ꝙ in opatiõe ⁊ electiõe eſt ali/

gs finis. qð ꝓbat qꝛ hui finis gĩa oẽſ
opantes ⁊ eligẽtes opant᷑ ⁊ eligũt.ex
quo ſeꝗt᷑ ꝙ ſinguloꝝ opeꝝ hũanoꝝ eſt
aligs finis vł aliꝗ fines. Ex quo ꝙ nul

lũ eſt opꝰ ſñ fine. manifeſtü eſt ꝙ oim
ſił ſũptoꝝ eſt vel vnic finis generalis
⁊ vltimꝰ vł płeſ.¶ OKinoꝛẽ vo ſubdit
d. ꝙ ſi oim opatoꝝ eſt aliꝗs vnꝰ finis

p̃ finis erit opatũ ⁊ optatũ bonuʒ qð

vocat᷑ felicitas.ſi o plura ſint hui bo
na finalia ſermo trãſcẽdẽs ⁊ h oia cõ

FE ad bᷣ ipm ſił totũ pueniet.

Abi ſciẽdũ ꝙ iſte paſſus cõiter igno
rat᷑ ppter bꝛeuitatẽ huiꝰ traſlatiõis ſic
enĩ cõiter exponit᷑ cũ dicit᷑.ſi ãt multa
bona cõcurrãt ad que diuerſi fines di
uerſaꝝ artiũ oꝛdinetopoꝛtebit ꝙ fᷣmo
nĩe intentiõis trãſcẽdẽs.ſ.iſta pła ta
dẽ pueniat ad bᷣ ipʒʒ.ſ.ad illud qð ẽ vl

timũ ⁊ p ↄñs optimũ:ſʒ iſtò ꝙ ñ ſit de

mẽte Ariſt.ſʒ potiꝰ expoſuio mala ap
paret ex alia trſſatiõe in qua pꝛo eo
ꝙ nos hẽmus ſermo trãſcẽdẽs bĩ ita.
ſi ãt ſint h multa bona huius: ſiue duo
ſiue plura gratia quoꝛuz querũtur oia
bona reliqua ⁊ ipᷣa non querũtur gra
tia rei alterius:opoꝛtet vt ſint bec bo/
na ſimpliciter ipᷣa felictas que queri

tur. Mon eſt eni differẽtia in hac no⸗

ſtra inueſtigatione in hoc loco vt ſit h
bonũ vnũ aut multa cũ nos quidẽ in/
quiramus declmatõem huius boni cõ
munis quid eſt ſiue ſit vnũ ſiue ſit mul
ta. ¶ Eñr ibil h̊ aũt magis ꝓbat ꝙ fe

licitas q ſita ẽ bonũ ſimpłr pfcm̃.d. ꝙ;

hͥ adhuc magiſ ẽ explanãdũ ꝑ aliaſ cõ
ditiões felicitatᷣ qͥ.j.ð felicitate ꝓbat
Ad ꝓbãdã vᷣo iſtã ſic ĩtẽdit argue.ſup
ponẽs ꝙ oẽ bonuʒ ſit appetibile velꝓ
pter ſe ⁊ ꝓpt᷑ alteꝝ ſit appenbile ł ꝓ

pter ſe ⁊ n ꝓpt alteꝝ vel ꝓpter alteꝝ

„*

LIBRO

2⁊ nõ ꝓpter ſe. bonũ ãt appetibile nõ
ppter ſe ſed ꝓpter alteꝝ eſt iperfectũ
appetibile veꝛo ꝓpter ſe ⁊ ꝓpter al/

reꝝ eñ pfectuʒ: ſʒ appetibile ꝓpi ſeæ

nũquã ppter alteꝝ eſt ſimpłr pfecuſſi
mũ.ſʒ felicitas eſt appetibilł ꝓpter ſe
⁊ nũquã ꝓpter alteꝝ.igit᷑ eſt bonũ ꝑ

fectiſſimũ. Huius rõnis pꝛio declarat

maioꝛẽ.ſcòo mioꝛẽ ibil Tale vtiq; fe

licitas Dicit ꝙ qm̃ plures videntur

fineſ de quoꝝ numero quoſdã eligimꝰ
ꝓpter alteꝝ ⁊ nõ ꝓpter ſe vt puta di
uitias fiſtulas ⁊ oĩa oꝛgana muſica vł
medicialia q oĩa ꝓpter vſũ ⁊ operati
onẽ eligũt᷑ ⁊ nõ ꝓpter ſe manifeſtũ ẽ
q oẽs iſti nõ ſũt pfecti fines.aligꝗs aũt

pfectus ⁊ mamfeſte videt᷑ eſſe¶ Hijs

igit᷑ ꝓpter alteruʒ appetibilib dere
lictis cõſiderãdũ eſt de alijs. quare ſi
ẽ vnũ aliqð ſolũ pfcm̃.hᷣ erit ipᷣa felici
tas que querit᷑.ſi vero plura ſint pfcã
pfectiſſimũ hoꝝ erit ipᷣa felicitas. Int᷑
appetibilia vero ꝓpter ſe pfecti eſt
illud qð ꝓpter ſe eſt pſequibile qᷓ; illo
qð ꝓpter alterũ.⁊ illud qò nuquaʒ ꝓ
pter alteꝝ:ſed tin ꝓpter ſe appetibi/
le pfectiꝰ eſt hijs appenibilibꝰ que ſᷣm
ſeipᷣa ⁊ ᷣm aliũ ſũt appenbilia ⁊ iſtð
e eſt ꝓpter ſe nõ ꝓpter alteꝝ appeti
bile eſt ſimpłr pfem̃ ⁊ ſic ẽ maioꝛ bin
declarata.Minoꝛẽ vero declarat ibi

Tale vtiq;.d. felicitas maxie viõ
tur eſſe tale bonũ appetibile ꝓpter ſe

⁊ nõ ꝓpter alteꝝ.ipᷣam nãq; ſic appe
timꝰ.honoꝛẽ vero ⁊ voluptatẽ ⁊? oim
virtutẽ eligimꝰ ꝓpter ſe ⁊ etiã ꝓpter

felicitatẽ exiſtimãtes p talia bona fe/

lices fieriaAd euidẽtiam iſtius ptis

tria ſunt notãda.pꝛĩo ꝙ eligere nõ ſũ

mit᷑ bic pꝛopꝛie.vt ſũmit᷑.j.in ʒ-li? ibi

eni dicit᷑ ꝙ electio eſt volũtariũ pᷣcõſili

atũ de hijs que ſũt ad finẽ.hᷣ at ſũmit

reſpectu ipᷣiꝰ finis vt eligibił ⁊ iõ ſůũi

mit᷑ b eligere generaliter ſicut eſt ex/
poſitũ ſupꝛa in pꝛia ppõne hin libꝛi
Scðo.qꝛ diſtinctio appetibiliũ ſũ/
mit᷑ ᷣm quãdã diſtinctiõem mouẽtiuʒ
Eſt eni mouẽs a ſe virtute ꝓpꝛia ſicut

mouẽs ſimpliciter pꝛincipale ⁊ ẽ mo
uens in virtute aliena ſicut mouẽs in/
ſtrumẽtale ⁊ eſt terciũ mouẽſ.mouere

potens virtute ꝓpꝛia ⁊ virtute aliena
ſicut homo qui pot eẽ inſtrumẽtũ mo/

tum a cauſa ſuperioꝛi ⁊ põt eẽ mouẽs

pꝛĩcipale ſua ꝓpꝛia virtute.mouẽſ ap
petibile nãq; ꝓpter ſe nõ ꝓpter alteꝝ
eſt:ſicut mouẽs virtute ꝓpꝛia ⁊ nũqᷓ;
aliena. appetibile vero nõ ꝓpter ſe ſʒ
ꝓpter alteꝝ eſt tanquã mouẽſ virtute

aliena æ nüquã ꝓpꝛia. appetibile po

ꝓpter ſe ⁊ ꝓpter alteꝝ eſt tanq; mo
uẽs virtute qñq; ꝓpꝛia qũq; aliena.
ʒ notãdũ ꝙ pfectũ dicit᷑ quadrupli

citer.ꝓ.e methaphiſice. pfectũ nãq; di/

cit᷑ cui nihil deficit cõueniẽs ĩdiuiduo
ſingłari.cuiꝰmõi eſt ille qui nil pdidit
de nãlibus ſuis. Scðdo cui nibil de/
ficit cõöueniẽs ſuo generi.cuiꝰmõi eſt il
le qui hʒ pfecta nãlia ſicut aligs ð ſpẽ

ſua. ʒ3? cin nihil deficit cõueniẽs ſuo

fini cuiꝰmõi ẽ ille q adeptꝰ eſt finẽ vlii
mũ ſpẽi ſue. ꝗ? cui nihil deficit cõue
niẽs cuicũq; indiuiduo cuicũq; generi

vel cuicũq; fini cuiꝰmõi eſt ſola pꝛima

cã de qua oñſum eſt ſupꝛa ꝙ foꝛmali/
ter vel virtualiter in ſe habet ⁊ conti/
net omne bonum. ¶ In ꝓpoſito aũt

ſũmit᷑ pfectũ cui nihil deficii cõueniẽs
ſuo fini qꝛ ĩ hoc cõſiſtit vltimatũ bonũ

cuiuſcũq; rei felicitabił¶ Eñr ibil Ai
det᷑ aut Pꝛobat terciã cõcluſiõeʒ ſic

ꝓcedẽs.q pꝛimo pꝛobat ex cõcluſiõe

ꝓbanda cõcluſiõem pᷣcedentẽ iã ꝓba
tam. ¶ Scðo exponit per ſe ſufficiẽti
am ibil Per ſe ſufficiẽtes aũt] ʒ.e p/
bat cõcluſiõeʒ intẽtam ibil Per ſe ſuj
ficiẽs icit g pꝛĩo ꝙ ex ꝑ ſe ſufficien
tia que ĩmediate ꝓbabit᷑ de felicitate
videt accidere ⁊ cõſeꝗ illud idẽ qð iã

ꝓbatũ ẽ.ſ.ꝙ felicitaſ ſit pfecuſſimũ bo

nuz. ¶ Intẽdit ꝗ ſic arguere. Oẽ ꝑ ſe
ſufficiẽs bonũ eſi pfectiſſimũ bonũ: ſʒ
felicitas ẽ per ſe ſufficiẽſ bonũ.& ẽ pfe

etiſſimũ bonũ. ¶ Ginꝰ rõis põit cõcluſi
onẽ ĩ foꝛma pᷣdcã ⁊ põit maioꝛẽ expᷣſ
ſe. MHinoꝛẽ vero aſſũmet ⁊ ꝓbabit ꝓ

le
lit⸗
ſone⸗
mini,
Clils
linun
ten
ncp
ſolgt
chemar
ferocan
oſine
e i⸗
lini⸗

4
lſönſe
Efenonn
lRehent
Cclſoß
kfeen
Uinter 45
lap app

in
n,
e
len
ün,
o
Niin
Nar
nĩ
leſeß
wne
hlein
nii
Alene.
anpil
ſcdhndee
A Mn
inchlx,
Pnäckl
lgsiſi
enlisſn
inerit
cncäe
ſolapem
g ſomii
bert/,
ir ii
ünnis
Ttb
i
n Glii⸗
ri iſn
oſ ſan

nsii
ti pevi
ltſiicn
i tlaine
leitth
eohnih
naeLi
ahnüme
Cilbo. . .
ſs ſuit

= —

et

—
—

.
6

bando cõcluſiõem terciã. ¶ Geinde cũ
dicit per ſe ſufficiẽs expõit huiꝰ ſuffici
entiã.d.ꝙ bonũ per ſe ſufficiẽs nõ re/
ſtringit᷑ ad hoĩez ſolũ vita ſolitaria: ſʒ

ꝙ illud bonũ ſufficiat ſi pentibꝰ ⁊ alijſ

L vxoꝛi ⁊ oĩo amicis ⁊ ciuilibꝰ: qꝛ nã
hõ eſt aial ciuile ⁊ ſociale.hᷣ ãt ſufficiẽ
tia terminũ hʒ.ſi ei extenderet᷑ ad pa
rẽtes ꝓpinquos ⁊ amicos amicoꝛũ
in infinituʒ ꝓcederet᷑. Quid ãt ſit ille
terminꝰ dicet᷑ infra. Deinde ibil Per
ſe ſufficiẽs] ꝓbat cõcluſiõem intẽtã in
tendens ſic arguere.bonũ ſolitarie ac
ceptũ reddẽs vitã eligibilẽ ẽ bonuʒ p
ſe ſufficiẽs.nulłeniĩ eligeret vitã inſuf

ficiẽtẽ:ſʒ felicitas eſt bonũ ꝙ ſolitarie

acceptũ reddit vitã eligibilẽ. ꝗlibet eĩ
petit vitã felicẽ. ̊ felicitas eſt bonũ ꝑ
ſe ſufficiẽs tota rõ ponit᷑ in Ea ⁊ ẽ cla
ra Mirca ptẽ iſtã notãdũ pꝛĩo.qꝙ ſuf/
ficiẽtia veritaᷣ aliter ſũmit᷑ in vita ciui
li ⁊ aliter in vita cõtẽ platiua:ciuił vi/
ta hʒ cõuerſari ⁊æ negotiari inter ho⸗
mines:⁊ idcirco nõ ſufficit ei bonũ ꝓ
pꝛie pſone ſine bono aliaꝝ. vita vero
cõtẽplatiua cõtenta eſt bono ꝓpꝛie p/
ſone:qꝛ i eo nõ põt cõicare cõitas ho
minũ.hic ᷓ loꝗt᷑ ppᷣs de felicitate vite
ciuilis.2? hõ ciuilis ſᷣm. 4. amicabi/

lia maxie iũgit᷑.ꝗ. generibꝰ ꝑpſonaruʒ

Sũt eni h̊ benificẽtia beniuolẽtia con
uictꝰ ꝑſonaꝝ ⁊ veritas volũtatũ. vnuſ
gqſq; igit᷑ maxĩe obligat᷑ parẽtibꝰ bñfi⸗/
cio:maxie tñ eſt beniuoł“ filijs: maxĩe
vero cõuiuit vxoꝛi. maxie tñ eſt vnius

volũtatis cũ diſcretis ⁊ pfectis am/

cis. Cũ oĩbꝰ ãt dʒ hĩe pacẽ: ⁊ idcirco
felicitatẽ vite ciuilis.phłᷣs dicit debere
ſufficere ſpaliter dictis.4. generihꝰ ꝑ

ſe ageneralier gbuſcũq; cõciui⸗
ñ

bus. ¶Cñr ibi. Ampliꝰ ãt pbat.4.cõ
cluſiõem ſic ꝓcedẽs. pꝛio tãgit mediũ
2% remouet dubiũ ibi. Könumerata at
3. ponit epylogũ de pꝛimis tribus
cõcluſiõibꝰ ibi Nerfectũ uaq; Vntẽ/
dit ̊ ſic arguere. bonũ nõ cõnumera/
tũ inter appetibilia:ſʒ cõpᷣhendẽſ oĩa
⁊ eoꝝ appetibilitates eſt maxie ap⸗

5 bona. merat
aut Remouet dubiũ. poſſet eniĩ dubi/

petibile: ſed felicitaſ nõ eſt cõnumera
ta inter appetibilia:ſed oĩa cõpᷣhẽdit

æ appetibilitatẽ oĩz alioꝝ. ipᷣa ẽ ma

rxime appetibilis. ¶ Huius rõms põit
pꝛimo cõcluſiõem dicens. ꝙ nos eſti⸗

mam' felicitatẽ oĩim appetibiliũ vel ĩ
inter oĩa appetibilia eſſe maxiĩe eligi

bile ¶ Seinde tangit medium dicens

ꝙ eſtimamus eam nõ cõnumeratã in/
ter appetibilia ⁊ per cõſequẽs maxi⸗/

me appetibileʒz. maioꝛ pꝛopoſitio fuit

euidẽs per ſeipᷣam ⁊ ſicut illa. omne
totum eſt maius ſua ꝑte:qꝛ non conu/

merata inter pteſ:ſed cõpꝛehẽdit oẽſ
ptes eodem modo appetibile non cõ
numeratũ inter appetibilia: ſed cõp/
hendens omnia eſt maximũ ⁊? maxie

appetibile. MMinoꝛ aũt patet ex dcis

in ſcòa cõcluſiõe.felicitas quidem eſt

bonum totale non cõnumeratuʒ inter

ptialia bona ſed cõpꝛehẽdens ſimul
omnia. (Dicebat enĩ q bonoꝛem vo

luptatem ⁊ virtutẽ eligimus felicitaũ
gratia ſuſpicantes nos felices fieri ꝑ
Seinde ibi Cõnumerata

tari vtrum felicitas aliquo mõ cũ ali/

quo bono cõnumerari poſſet. Et dato

ꝙ ſic. vtruz eſſet appenibilioꝛ cum illo

bono q; ſine illo bono. (Ad bᷣ duo re/

ſpondetur ſimul affirmatiue pꝛopter
qð ſciendũ ꝙ ad felicitatẽ cõcurĩt duo
genera bonoꝝ.quedam eẽntialiter ſi/
ne quib non contingit eſſe felicẽ.que
dazʒ accñtaliter ſine quibus contingit
eſſe feliceʒ. felicitas ergo nõ poteſt cõ
numerari inter eẽntialia bona:qꝛ ĩ ſe
neceſſario claudit ea.poſſet tamẽ cõ/
numerari cum aliquo accñtali bono ⁊
tunc quãtũcũq; illud bonum eſſet mi/
nimũ elig ibilioꝛ eſt felicitas cum illo
qᷓ; ſ illo qð pꝛobat phᷣs.quia maius
bonum ſemper magis eſt eligendum.
ſed felicitas appoſito illo accidentali
bono maioꝛ eſt quã illo remoto. ergo
appetibilioꝛ ẽ illo appoſuo q; illo re/
moto. vnde ſecunduʒ euſtratium.fe/

licioꝛ eſt felix apte incedens qᷓ; felix

LIBRO

inepte incedẽs ceteris pibus. ¶ Bicit
ꝙ ſi cõnumerata fuerit cũ aliquo bo
no manifeſtũ eſt ꝙ eligibilioꝛ erit cuʒ
lllo bono qᷓ; ſine illo.pꝓbat aũt h. Cuiꝰ
mi. ibi incipit Supabundantia l. ma
ioꝛ ãt ibi Bonũ ãt Seinde cum di/
cit Perfectũ vtraq; =pylogat.d. ꝙ
felicitas eſt bonum perfectuz q;tũ ad
ſcòam cõcluſiõeʒ ⁊ per ſe ſufficiẽs q;/

tum ad terciã ⁊ opatoꝝ finis q;tũ ad

pꝛimã Sed foꝛte felicitatẽ Hic pꝛo
bat quintã cõcluſiõem ſic pꝛocedens
pᷣmittit eni aliqualẽ ꝓplogũ. 2. pꝛobat
ꝓpoſitũ ibi. Quẽadmodũ.ʒ: qodam
ſuppoſitũ ibi Ntꝝ igit᷑ ¶ In pꝛolo/
go dicit ꝗd ſuppõit᷑.ſ.felicitatẽ eẽ op
timũ bonũ ꝗd deſiderat᷑.ſ.ꝙ iſiud fiat
LAmpliꝰ manifeſtũ] .3.? ꝗqd pᷣmittitur
ſcʒ ꝙ iſtud manifeſt ſi ſũmat᷑ homĩs
opus ꝓpꝛiũ Geindeſ Quẽadmodũ
lſiic pꝛobat ꝓpoſitũ tibicẽ vt tibicen ⁊
ſtatinficꝰ vt ſtatuificꝰ ⁊ quilibet arti/
fex vt talis artifex ſe habet ad ſuũ fi/
nale bonũ.ſicut hõ vt hõ ſe hʒ ad ſuũ
ſed ꝗlibet artifex in opatõe ſibi ꝓpꝛia
hʒ ſuũ finale bonuz. ergo homo vt bõ
in opatione ſibi ꝓpꝛia hʒ ſuum finale
bonum.hoc tamẽ ſuppoſito ꝙ hoĩs vt
homo ſit operatio aliqua.huius rõnis
ponit᷑ ſola cõpatio ⁊æ patet¶ Seinde
LEtrũ bᷣ ꝙ eſt ſuppoſitũ] Pꝛobat du
plici rõne ſcòa ibil Ael quẽadmoduʒ
J.pꝛuma rõ implicat duo media vnum
a minoꝛi.ex quo poſſet ſic argui.ſi ꝗq/
dem minus videt᷑ ineſſe ineſt ⁊ illð ꝙ
magis ſed minus videt᷑ ꝙ textoꝛ ⁊ co
riarius haberẽt ꝓpꝛias opationes qᷓ;
de hoĩe cum textoꝛ ⁊ coꝛiarius dicãt
ſm artẽ ⁊ nõ ᷣm naturazʒz. bomo vero
fſm naturã ⁊ tñ illi hñt ꝓpꝛias opatõ
nes ĩquãtũ ſũt tales artifices. homo
inquãtũ hõ debet habere.¶ Aliud me
dium eſt ex impoſſibili ex quo ſic põt
argui.ſi hoĩs inquãtũ homo nulla eẽt
opatio hõ eẽt ocioſũ aĩal in natura.cõ
ſequẽs ẽ ĩpoſſibile.g̊ ⁊ añs. Iſta duo
media płᷣs tangit ſub quadã yronica
qõne.d.vtꝝ igit᷑ textoꝛiſ ⁊ coꝛiarij ſũt

opa quedã ⁊ actꝰ hoĩs vero nullũ ſed
eſt aliqd ocioſum in nã.q.d.ꝙ etlã de
pᷣ dubitare eſt incõueniẽs. Seindel
Aktł quẽadmodũ pbat idẽ intẽdẽs ſic
arguere. quẽadmodũ ſe hñt ſingule p

tes hoĩs ad opera ſua ſic ⁊ hõ ad ſuũ
opus ſed ſingule ꝑtes hoĩs hñt opatõ
nes ſibi ꝓpꝛias ſicut oculłꝰvidere ma/

nus texere vel edificare pes ãbulare

⁊ ſic de alijs.g hõ pᷣter has opationeſ
ptiũ babebit ſuã.¶ Sed b obijcit᷑ du

pliciter. pꝛĩo de hĩtibꝰ.ſcõo de ꝑtibus
pꝛiĩo.qꝛ opatio hoĩs vt hõ ẽ vel flet vᷣʒ

aliquẽ hitũ vel nõ.vᷣm videt᷑ incõneni
ens qꝛ ex opatiõibus generat᷑ bitꝰ ⁊

geniti pficiũt opatiões pᷣcedẽtibꝰ ſileſ
vt.j.li.ſcòo. ecn in ſequẽti dicet
ꝙ opatio hoĩs optĩa eſt ſ̃ᷣm virtutẽ ho
minis que quidẽ eſt hit.vt.j.dicet᷑ li:
ſcoo. ¶ Si ãt det᷑ pꝛimũ ꝙ opatio ho
minis fiat ſᷣm hitũ tũc ſequet᷑ ꝙ pᷣter o
peratiõem illiꝰ hitus ſit alia hois opa
tio.ſi argumẽtũ phᷣi fuit bonũ qꝛ ſi ha
bitꝰ accñtalis ſtatuifici vel coꝛiarij hʒ
ꝓpꝛiã opatiõem.ita dico de iſto habi/
tu ᷣm quẽ fiet opatio hoĩis ⁊ ita pceð
ret᷑ in infinitũ vel nulla erit opatio ho
minis que nõ ptineat ad aliquẽ hituʒ
De ptib aũt ſic obijcit᷑.qꝛ illa ho
minis opatio vel eliciet᷑ a toto hoie ſi
mul vt includit oẽs ptes vł ab aliqua
ptiũ.pꝛimũ dari non põt.qꝛ nulla põt
eſſe opatio que ſił elitiat᷑ a manu abo
culo ⁊ a pede. Si ᷣm detur. ſeꝗt᷑ ſi ar
gumẽtũ phᷣi eſt bonũ qð pꝛecedat᷑ in
infinitũ in opatiõibꝰvel ꝙ homo nullaã

habeat opatiõem pᷣter opatiões ptiuzʒz

cuiꝰ oppoſitũ dicit phᷣs. ¶ Ad euidẽtiã
iſtoꝝ ſũt accipiẽde due regule.Mz/⸗
ma talis eſt ꝙ nulł hitus determinatꝰ
alia bõitate a bõitate hoĩis hʒ eãdem
opatiõez cũ hoĩe vt hõ eſt.(¶ Scda ꝙ;
oĩs hitꝰ ꝗ ẽ vel bõitas hoiĩs vel deter/
minatꝰ bõitate hoĩs hʒ eãdẽ opatiõeʒ
cũ hoĩe vt hõ eſt. ¶ Exẽplũ de vtraq;
ſtatuificꝰ dicit hitũ ꝗ nõ ẽ bõitas hoĩs
vt deẽminatꝰ bõitate qua detmiat᷑ bo
mo. nõ enum ſequit᷑ ꝙ ſu bonuſ homo

ii
in
Nnos
leng
gobon
Nocki
Pbone
hehes Ne
Wenide
Nemnn
ſiwli
fhanns
op⸗
(leie
Negtobois
ſe⸗ gder
ſans
be Cir
5ãs
Pperarioh
llueqꝛe⸗

Motß hoi

Nbſenſtin

Wliſel
N
Nnde
sſt
ſnge
bö dſii
bitop
deren,
Zäbllare
Ppenone
rct de
N ubes
nafiaß
kinönen
aakbid
inb'flel
gendidi
Virud N
diil
epao
neigiero
urso
ni
corimi
eiſio had
iu pee
topand ho
Aiqgribi
t. illah
n bheſt
tabalue
Gunla
aand dbd
m. ſi
PMeini
Ag vmmni
nglhn
inerni
hosien
hois ſeln
geid md
iinenn
i itsn
1efin.
ſu n M

qꝛ eſt bon ſtatuificꝰ nec ecõuerſo qua
re operatio vtriuſq; ñ ẽ eadẽ qð ꝓbat
qm̃ idẽ hitus vel eadem bonitas facit

bonũ hñtẽ ⁊ reddit bonã opatiõem.ſʒ

eadẽ bõitas nõ facit bonũ hoĩiema bo
nuʒ ſtatuif̃icũ.ꝗ nec opus vtriuſq; red

dit bonũ.quare vtriuſq; opꝰ nõ ẽ ideʒ
opus cuʒ eadẽ ſit bonitas vtriuſq; o/

peris.quare ſi bonitas nõ eadẽ nec o
pus ide rli de ſcoa. Juſt dicit
hitũ qui eſt bõitas determinãs hoiĩem
⁊ eadẽ bonitas determinat hoiem ⁊
iuſtũ. vñ oĩs bonꝰ hõ eſt iuſtꝰ hõ.⁊ bo
nus hõ eſt bonꝰ iuſtꝰ.vñ eadẽ eſt ope⸗/
ratio hois ⁊ iuſti hoĩis qꝛ bõitas red/

dens boiem bonuũa iuſtu bonũ reddit

opꝰ iuſtũ ⁊ opus bũanũ. ¶ Rer bᷣ di⸗

cẽdũ ad pꝛimũ ꝙ operatio hoiĩs elicit᷑

fm hitũ eadẽ bõitate termiatũ qua
determiat᷑ hõ. ⁊ iõ ibi ẽ ſtatꝰ. ꝓbᷣs aũt
argunt de religs hitibꝰ ⁊ bñ. vñ nõ eſt
ſile de iſtis ⁊ illis.¶ Ad ſcòm dð.per
duas regulas ſilłes pᷣcedẽtibꝰ. quaruzʒ
pꝛĩia ẽ.ꝙ niła ꝑs determiabił alia bo
nitate a bõitate hoĩis hʒ eandẽ opera
tiõem cũ hoĩie. 2 q? ois pars deter/⸗
minabił bõitate hois hʒ eãdẽ opera⸗/
tiõem cũ hoĩe.Exẽplũ de pꝛia.nõ eni
oĩis bonꝰ oculꝰ vel bõa manꝰ vel bonꝰ
pes eſt in bono hoie.nec oĩis bonꝰ hõ
bʒ bonos oculos vel bonas man vel
bonos pedes. ¶ Exẽplũ de ſca. volũ
tas eni determiat᷑ eadẽ bonitate qua
determinat᷑ hõ.vñ oĩs bonꝰ hõ bzʒ bo⸗
nã volutatẽ ⁊ oĩis hñs bonãũã volũtateʒ
eſt bonus homo.quare eadem eſt ope
ratio hois vt hoĩis ⁊ bũane volũtatis.

¶ Wer bᷣ ad ſcazʒ obiectiõeʒ do. ꝙ o⸗

peꝛatio hoĩs eſt operatio alicuiꝰ ꝑtis
qꝛ illiꝰ ꝗ determĩat᷑ bõitate hoĩs ⁊ i i
la eſt ſtatus.de reliꝗs ãt ptibꝰ arguit
płᷣs. ¶ Eñr ibil QAuid igit᷑ vtiq; ꝓbat
ſextã cõcluſiõeʒ intendẽs ſic arguere
operatio hoĩs vel eſt ꝑtis vegetatiue
vel ſenſitiue vel intellectiue nõ vege/
tatiue qꝛ cõis eſt nobis ⁊ plãtis.ope
ratio tũ hoĩs vt hoĩs eſt ꝓpꝛia hoĩ nec

ptis ſenſitiue:qꝛ ſilłr illa cõis eſt nohᷣ

à bꝛutis.reſtat ꝙ ſit ptis rõnẽ hñtis
qꝛ tñ rõem bñs dicit᷑ dupłr.vno modo

pꝛincipaliter de hñte ⁊ operante per
rõem.alio modo minus pꝛincipaliter

de illo ꝙ eſt bene pſuaſibile per ratio
nem. nunc ergo dicit ꝙ operatio hoĩ
ꝓpꝛia in qua conſiſtit humanũ bonuʒ
eſt partiſ pꝛincipałr rõez habeni.pꝛi
mi ſillogumi ponit minoꝛẽ ⁊ patzʒ. ſe
cũdi que incipit ibil Huius autẽ boc
idem ponit ſpecificatiõem cõcluſioniſ
illate ⁊ patet¶ Motãdũ aũt ꝙ ex iſta
rõne apparet ꝙ płᷣs in parte pᷣceden

ti non intendebat operatiõem hbomis

excludere a quacũq; parte hoĩs ¶ Eõ
ſequẽter ibil Si autẽ eſt opus Mꝛo/⸗
bat ſeptimã cõcluſiõem ſic pꝛocedens

pꝛimo ponẽs fundamẽtum rõnis.ſcòðo

rationẽ per quã pꝛobat concluſionem
ibil Si ãat ſic icit ergo pꝛimo ꝙ ſi eſt
opus hois vt homĩs operatio anune
ſᷣm rõem vel nõ ſine rõne.dicit autem
opus ſᷣm rõem opus volũtaſfᷣ.dicit aũt
opus non ſine rõne opus intellecè ꝙ
eſt ipamet rõ nõ ſᷣm aliã rõem¶ Hijs
ergo ſuppoſitis dicit ꝙ idem eſt opus
huiꝰ operãtis cuiuſcũq; ⁊ bui ſtudioſi
operantis quẽadmodũ idem eſt opus
cythariſte ⁊ opus ſtudioſi cythariſte
⁊ h̊ͥ vłr. Similiter eſt in oibus appoſi
ta tamẽ abundantia bonitatis ad opꝰ
ſ̃m virtutem a qua dicitur operãs ſtu
dioſus.i.bonus qð apparet qꝛ idem
opus eſt cytharizare ⁊ bene cythari/
ʒare.ſed cytharizare eſt opus cytha/
riſte bene cytharizare vero eſt opꝰ ſtu
dioſi cythariſte. ergo opus cythari⸗/

ſte ⁊ ſtudioſi cythariſte eſt ideʒ opus

Hoc ergo pꝛemiſſo tanquã funda/
mento pꝛobat concluſiõem ibil Si au
tem ſic Arguens ita operatio homĩs
ſtudioſi eſt bonum humanũ.ſed opera

tio ᷣm virtutez eſt operatio homis ſtu

dioſi ⁊ boni.ergo operatio ᷣm virtu/
tem humanaʒ eſt bonum hominis.bu
ius rõis pꝛĩo põit maioꝛẽ ĩpetẽs alia
ſuperiꝰ dcã.d.Si ꝓ qꝛ.qꝛ ponimꝰ vita
qᷓ;dã ⁊ operatiõeʒ vitalẽ ⁊ actũ cũ rõ

—

4

LIBRO

ne eſſe opus hoiĩs ſed ſtudioſi hoĩs po
nimus hanc operatiõem actã bña op
time.ſic ꝙ in ea cõſiſtat felicitas ⁊ bo
num hoĩs( Geinde ibil Anũqðq; ãt
J.ponit minoꝛẽ.d.ꝙ vnũqðq; bene ꝑ
ficit᷑ ᷣm ꝓpꝛiã virtuteʒ qꝛ virtus facit
ipᷣm ſtudioſũ ⁊ bonũ ⁊ opatiõem eius
reddit bonã.ſic ꝙ opꝰ fʒʒ virtutẽ ſemꝑ
eſt operatõ ſtudioſi boĩis. ¶ meinde cõ
cludit.d. ꝙ qꝛ h̊ manifeſtũ eſt ꝙ huma
nũ bonũ ſiue felicitas eſt aie operatio
vᷣm virtutẽ.exponit tñ cõmentatoꝛ.d.
ꝙ ſi ſint plures virtutes bonũ hũanuʒ
eſt operatio ſᷣm virtuteʒz pfectiſſimam
⁊ optimã.¶ CEñr ibi Ampliꝰ ãt pbat
octauã cõcluſiõem.d.ꝙ ampliꝰ eſt ad
dendũ in vita perfecta. ⁊ hoc ꝓbat ꝑ
ſilłe.qꝛ ſicut aduentus vniꝰ irũdinis ñ
facit ver nec vna dies facit annum. ita
nec hoĩem felicẽ facit vna dies vel tẽ⸗/
pus paucuʒ ¶ Kotra hoc obijcit᷑. qꝛ ſu
pꝛa cõtra platonẽ dixerat ꝙ diuturni⸗
tas non variat rõeʒ boni. hoc aũt dicit
ꝙ includit᷑ in ratiõe boni felicis. ſine
qua non eſſet felix bonũ.¶ Sicendum
ꝙ bonũ põt ſũmi dupliciter. vno mo/
do in ſe ᷣm ꝙ eſt aliqua determinata
ſpẽs boni ſicut voluptas vt voluptas

ſpeckatio vt ſpecłatio.Alio mõ vt bo/

nuʒ ſũmitur in bitudine ad hñtem ſᷣm
cõez rõeʒ bõi qꝗͥ dicit ↄueniẽtiã hiti ad
hbñtẽ.pꝛĩio mõ bonũ ñ variat᷑ fᷣm maiꝰ
⁊ minꝰ ſᷣm diuturnitatẽ. ita enĩ põt eẽ
intenſa delectatio momẽtanea ſicut ðᷣ
lectatio diuturna ⁊ hoc modo ppᷣs lo⸗/
qbatuꝛ ſuperius qð patet per exem/
plũ de albedine. 2? mõ bonũ variat
fʒ maius ⁊ minꝰ per diuturnitatẽ.me
lienĩ cuicũq; eſt dubiũ bñ eſſe ⁊ bene

viuere qᷓ; vna ſola die⁊ hoc mõ loꝗtur

hic ppᷣs.vñ diuturnitas in bono eſt q/
dam ps boni.Ex pᷣdictis colligi põt

deſcriptio hũani boni ſeu felicitad hu

mane dicẽdo ꝙ eſt bonũ finale ſimpli
citer pfectũ per ſe ſufficiẽs maxie ap/
petibile ⁊ operatio hoĩs vt homis ᷣʒ

ptem pꝛincipaliter rõnem hñtis ⁊ f᷑ʒ

inclinatiõem pfectiſſime virtutis pma

nens in vita perfecta.
LCectio ſexta.
Ircũſcribat᷑ igit᷑ ¶ Montq;
pvs felicitatẽ deſcripſit.Cõ⸗
equẽter ſufficiẽter deſcriptã
oñdit declarãs h̊ quadruplici rõe ſcʒ
rõne tpis.rõne materie pñiᷣ ibi. e
miniſſe . Rõne finis ibil Et intentuʒ
Jinquãtum rõne pꝛincipij ibil Hõ ex
petendũ aũt Picit g̊ pꝛio.ꝙ bonũ hu
manum circũſcribat᷑.i.aliquali circũ/
locutiõe deſcribat qm vᷣm tꝑs bᷣ ſufficit
q́;tum ad pñs.qꝛ poſteri pfeciꝰ de/
ſcribetur.ſuper h̊ autẽ tangit quatuoꝛ
media.pꝛimũ.qꝛ ſicut ꝑptes tpꝑis ſucce
dunt ſibi inuicẽ ſic pꝑtes operis ſucce/
dunt ſibi inuicẽ q́;tum ad fieri. nulluʒ
enĩ opus ptes hñs fit totũ ſił ſed pꝑti/
culatiʒz.quare opoꝛtuit hoc mõ facere
pñs opus.i Scðm.qꝛ tꝑs videt᷑ etiaʒ
eſſe inuentoꝛ talium.⁊ bonus coopꝑa/
toꝛ opm tẽpus eſt cã qꝛ vnuſqſq; me/
dicans indiget tẽpoꝛe ad veritatẽ pfe
cte cognolec⸗e.(Mercii .qꝛ artiũ iam
inuentaꝝ iam facta ſũt ad additamen

ta ⁊ iõ nõ eſt incõueniẽs ſi ad deſcri⸗/

ptiõem boni bũani poſitã ſupꝛa ſup/
addant᷑ additamẽta¶QAuartũ. qꝛ oĩs
hoĩs intelligẽtis intereſt apponere in
opere ꝙ deficit vt per ſucceſſum tpis
cuncta negotia ſua recipiãt ſupplemẽ
ta.Beincde ĩbil Reminiſſe auteʒ
Seclarat idem rõne materie.d.qꝙ me
miniſſe nos opoꝛtet dictoꝝ in ꝓhemio
ca.2. videlicet vt nõ in oibus materijſ
qramꝰ ſiłem certitudinẽ.ſed in ſinguł
fſm modũ cõgruentẽ ſubiecte materie
vel nature.mã vero pntis negotij mo
dum exigit figuralẽ ⁊ groſſum. vt dem̃
eſt in ꝓhemio.quare bonũ hũanũ ſuffi
cienter ẽ deſcriptũ.licet deſcriptio iſta
ſit figurał ⁊æ groſſa.Peinde ibil Et in
tentum ¶ Beclarat idẽ rõe finis dãs
pꝛĩo regulã ꝙ in oĩ doctrina certitudo
eſt inquirẽda intm̃ inquãtum ꝓpꝛium
⁊ expediẽs eſt doctrine. qð declarat᷑

exẽplo qꝛ domoꝝ tecto? ⁊ geometra
differẽter ingrũt rectitudinẽ linee vel

— — ⏑ —— — —

—

lie
ſati
Ge
ſeer
ia
nn
Aci⸗
lacotn⸗
Pinetpt
ſeſuſc
neſclil
ice Ppp⸗
duo doe
niiſinge
eedecd
laträſi
noritian
minet
hagn
ntld.
lapꝛict
Amiciit
ulafii⸗

—
w
u,
wani
anieſg
icet
immen,
Ne
büb
Sbſcfen
i R/
1 anne
Pps ſuce
s ſuece,
n. ul,
ſeäp,
möfin
nidei n
s (N,
cgin⸗
vmarin
ornidian
diuamen
upraſh,
n gos
ponerein
ſum tis
ſupplene
ſeaez
KdNW
MPeni⸗
s unn
1ſcdinſe
biege hunt
tsNion
n. t
ieeſtn
nu
ne ghud⸗
nt N

R

il.

anguli. qꝛ tectoꝛ inquãtũ expedit ⁊ ẽ

vtilis ad opus eius.geom etra vero in
quirit amplius quid eſt vel quale qd ẽ
Speculatoꝛ eni videt᷑ eſſe geometra.

quare ſᷣm eundẽ modũ in ꝗbuſtibet ar

tibus eſt agẽdum vt extra opa neceſ⸗/
ſaria artiũ fiãt plura opera qᷓ; opibus
artis vel ſciẽtie ſint neceſſaria ſed fini
huiꝰ ſcie ſufficit cognoſcere figuraliter
⁊ groſſe felicitatẽ quare ⁊c. e
de ibi. Hõ expetẽdũ ãt veclarat ideʒ
rõne pꝛincipij.⁊ pꝛio aſſignat rõnem
generalẽ. d.ꝙ nõ eſt exptendũ pꝛinci
piũ vel cãm ĩ oibus ſiłr qꝛ pꝛincipia

nõ habet pꝛincipia nec cãs.quare de

illis ſufficit cognoſcere qꝛ: ſed deſcri/

ptio felicitadᷣ eſt pꝛincipiũ in ſcia iſta.
de ipᷣa nõ oʒ amplius petere ꝓpter
ꝗd.2: rõem ſpãlem ibil/ Pꝛincipioꝛuʒ
j.d. ꝙ pꝛincipioꝝ quedã ſunt cognita
inductõe ſicut naturalia que vnica ſen
ſatiõe cognoſci nõ pñt.Qð enĩi omne
graue deſcẽdat nõ eſt cognitiõe vnica
ſʒ frequẽti ſenſatiõe. vñ nãlis ſcia reꝗ
rit experientiã que plures regꝗrit ſen/
ſatiões ex ꝗbus deducſ̃ per modũ in/
ductiõis fiet vłe pꝛincipiuz arũ ⁊ ſcie
Quedã ãt ſenſu ſicut mathemathica
que ex ſenſatiõe pꝛia nõ pꝛecedẽte ex

periẽtia cognoſci pñt cũ ſufficiẽti eni/

dẽtia.⁊ iõ puer põt eſſe mathematic
Quedã ãt cõſuetudine ſicut moꝛalia⁊
iſta cõſuetudie cognita minꝰ ſũt cetera
pꝛincipijs a duplici mõ cognitis. qua

re ſufficit minoꝛ certitudo in deſcriptõ
ne felicitadᷣ q; in deſcriptõe mathema
tice ꝓpoꝛtiõis. 2⁊ ibil Zalia ãt dat

duo documẽta.pꝛimũ ꝙ temptãdũ eſt
vti ſingulis⁊ ptrãſire ſingula pꝛicipia
ꝓcedẽdo ad finẽ fʒ ꝙ ipᷣa ſũt apta na
ta trãſiri. Scòm ꝙ ſtudẽdũ eſt quałr
notitia inchoata per pꝛincipia bñ ter
minet᷑ ⁊ finaliter cõplexat᷑. 4 ibiſ
Magnũ eni.dat rõem vtriuſq; docu
iti.d.ꝙ magnũ auxiliũ pᷣbẽt ad ſequẽ
tia pꝛĩcipia pꝛiꝰcognita.vñ vr plus qᷓ;

dimidiũ toti eẽ negotij pꝛincipiũ. qꝛ

multa fiũt manifeſta ꝑ ipᷣm eoꝝ quoꝝ

notitia inquirit᷑.

tuoꝛ iqrẽda. ¶ Mꝛio vtꝝz hũa
na felicitas ↄſiſtat in vno bo
o vel in plibus. 2? vtꝝ bonũ ꝓpt᷑ ſe

X nõ ppter alteꝝ appeuibile ſit meli⸗

bono ꝓpter ſe ⁊ pꝓpter alteꝝ appeti/
bili. ʒ? vtꝝ opatio in qua pꝛincipałr
cõſiſtit felicitas ſit opatio intellectꝰ vł
volũtatis. 4? vtꝝ pꝛincipiũ ſit płꝰ qᷓ
medietas totius operis .

X pꝛĩo arguit᷑ ꝙ cõſiſtat ĩ płi
uſ nõ tm̃ in vno.pꝛio qꝛ vni
xcũ bonũ nõ includit honoꝛeʒ
voluptatẽ ⁊ virtutẽ cũ iſta ſint plura.
ſed felicitas h includit qꝛ pꝑ hᷣ ſi vnica
ſuſpicamur nos fieri felices vt dictum
eſt in ſcoa cõcluſiõe.̊ felicitas nõ eſt
vnicũ bonũ ſʒ plura. 2? qꝛ vnicũ bo/
num nõ ſufficit ꝓ felice ⁊ parẽtibꝰ ⁊
filijs ⁊ vxoꝛe:ſed felicitaſ ſufficit vt di
ctũ eſt in ſcdᷣa cõcluſiõe g̊Q ⁊c. . quia
vnicũ bonũ cõnumerari põt inter que

H euidẽtiã pᷣdictoꝝ ſũt qua/

cũq; alia bõa.felicitas ãt nõ: vt dictuʒ

eſt in 4e cõcluſiõe ꝗ̊ ⁊ c ¶ Sʒ in oppo/
ſitũ eſt qꝛ eſt vna opatio hoĩs vt hoĩs.
ot dictü eſt in y? cõcluſiõe ⁊ opatio ſo
lius ptis rõem hũñtis.vt dictũ eſt in :
cõcluſiõe ⁊ opatio vniꝰ pfectiſſime vir
tutis.vt dictũ eſt in : cõcluſiõe. feli
citas eſt vnicũ bonũ qð eſt ipᷣa opatio

Bicẽdũ ꝙ felicitas põt ſũmi triplici

ter. vno mõ ꝓ obiecto felici.alio modo
p ſtatu felici.3? mõ ꝓ ſũmo bono inhe
rente hoi felici ibet at iſtoꝝ põt

adhuc ſũmi dupłr. obiectũ nãq; felix ẽ
duplex. vnũ pꝛimariũ eẽntiale alten

ſcdariũ ⁊ accñtale. Itez ſtatꝰ felix põt
dici vnꝰ dupkr. ſ. veritate integritaſi æ
Gitate ſimplicita᷑ ⁊æ vnigenitaſ. ¶ Itẽ

ſũmũ bonũ qð eſt in felice põt ſũmi du
pliciter. vno mõ pᷣciſe ꝓ bono inberẽ/
te. alio mõ ꝓ bono qualitercũq; inexi

ſtente ſm iſta pono ſex cõcluſiones
pꝛĩo ꝙ felicitas cõſiſtat in vnico bono

obiectuali ⁊ eẽntiali.2? ꝙ cõſiſtit ĩ płi
huſ ſcarijs ⁊ accñtalibꝰ. 3? ꝙ conſiſtit

—

IIBRO

in vnico bono veritate integritaũ qtũ
ad ſtatum. 4:ꝙ cõſiſtit in płibꝰ itegra

tibus illum ſtatũ.? ꝙ cõſiſtit in vno ſũ
mo inherẽte hoĩ.: ꝙ conſiſtit in duo⸗/
bus inexñtibus hoĩ C⸗imi pꝛobat
qm̃ ſicut ſe hʒ homo ad ſuuʒ pᷣmoꝛdia
le pꝛincipiũ a quo traxit oꝛiginẽ:ſic ꝓ
poꝛtionbiłr ſe habet ad ſuũ finale bo/

num in quo vltimate accepturꝰ eſt biiĩ

tudinẽ ſed ab vno ſolo pᷣmoꝛdiali pꝛi
cipio extraxit oꝛiginẽ. igit᷑ in vno ſolo
finali bono eẽntialiter æ vltimate ac/
cepturꝰ eſt btitudinẽ ⁊ ſic ꝑ cõſequenſ
obiectuał felicitas hoĩs eẽntiałr cõſi⸗/
ſtit in vno bono.ſᷣm ꝓbat᷑.qm̃ quecũq;
pñt adaugere gaudia recta felicitatis
ſunt aliqualiter obiecta felicitaſ. Iſto
apparet qꝛ talia reddũt felicitatẽ ma
gis gaudioſaz ⁊ magis eligibilẽ. gau/
dium ãt qodam accñs eſt felicita: ſʒ
plura ſũt talia bõa.ꝗſq; enĩ beatꝰ gau
deret amplius ſalute pentum ſuoꝛum
viſa q; nõ viſa.ꝗ plura ſunt bona acci
dentalia obiecta felicitat. ¶ ercium
ꝓbat᷑.qm̃ quecũq; tendẽtia ad pfectio

nem vnius ſunt vnũ vnitate integrita

tis:ſed oĩa bõa ex quibus reſultat ſta
tus felix oꝛdinãtur ad pfectiõem vniꝰ
qꝛ vnius hois.igit᷑ quecũq;ʒ talia ſunt
vnum quadã inte gritate.¶ Aſſũptum
apparet per boetiũ dicẽtẽ.ʒ.de cõſoł.
li. ʒ. pꝛoſa 22 ꝙ btitudo eſt ſtatus oim
bonoꝝ aggregatiõe pfectus.¶ Abi ſci
endum quid eſt ſtatus que ſunt bona
quõ cõcurrũt oĩa. ¶ Satus eſt deter⸗

minata pmanẽtia legibꝰ ꝓuidẽtie diui

ne firmata¶ Gona vero pñt ſũmi du⸗
pliciter.vno mõ pꝛo hijſ que cõueniũt
cuicũq;.alio mõ pᷣciſe pꝛo hijs que cõ

ueniunt felicitati pſone.pꝛĩo mõ nõ ſũ

mũtur hᷣ bona ſed 2 nõ eni eadem cõ
ueniunt neq; eadẽ bona ſũt viro ⁊ mu
lieri hoĩ ⁊ leoni angelo ⁊ hoĩ qᷓ;tũ ad
ola. ¶ De cõcurſu ãt oim bonꝝ ſcien
dum.ꝙ nõ fit ibi diſtributio pꝛo ſingu
lis geneꝝ ſed pꝛo generibus ſinguloꝝ
Non eni eſt poſſibile ꝙ eadẽ ſapia nu
mero aggregetr i iſto ⁊ in illo. QAuar

tum ꝓbatur. qm ad ſtatũ felicẽ reqrũt᷑
pfectiones intellect' appetituſ intel
lectim ⁊ appetitꝰ ſenſitiui ⁊ ſenſuum

⁊ mẽbꝛoꝝ coꝛpis.̊ ãt ſunt plura.qua

re ⁊c. ¶ Quitũ ꝓbat᷑.qm ſi pfectiões

ſũme inherẽtes hoĩ eẽnt plures vel eſ

ſent eiuſdẽ ſpẽi vel pluriũ eiuſdẽ ſpẽi

eſſe non pñt qꝛ due foꝛme ⁊ maxime
opationes eiuſdẽ ſpẽi ⁊ eiuſdẽ gradꝰ
in eodem ſubiecto ſimul eſſe nõ poſſũt
nec põt dici ꝙ ſint pluriuʒ ſpẽrum. qꝛ

ſpẽs ſunt eẽntialiter oꝛdinate oꝛdine

pfectiõis ⁊ nũquã ſunt eque pfecte qꝛ
nõ eſt poſſibile duas pfectiões ſũmas
eſſe in oꝛdine ſpẽꝝ.¶ Sextũ ꝓbat᷑.ex
ſupradictis. ca.i.q.2. dictũ ẽ enĩ ꝙ fi⸗/
nis cuiuſcũq; ſoꝛme accñtalis inheren
tis hoi ſiue ſit actus ſiue hitus eſt ipᷣe
homo.finis ãt hoĩs eſt bonus homo⁊
finis hũane vite bona hũana vita. ita
ꝙ iſtud aggregatũ ex nãli vita⁊ accñ/
tali bõitate ſupaddita eſt ſũmũ bonuʒ
inexñs hoi.iſtud ãt ĩcludit iſta duo bo

num nãle ⁊ ſupadditũ accñtale.¶Ad
argumẽta igit᷑ dð. ꝙ in 2 32 4 cõclu⸗

ſiõibꝰ loꝗt᷑ pᷣs de ſtatu felici ⁊ de illo

ꝓcedũt. 3? pꝛĩia argumẽta. ¶ In ſequẽ
tibus ãt tribus cõcluſiõibus loquit᷑ de

vnico ⁊ optio actu incluſo in felici ſta
tu ⁊ de illo argumẽta in oppoſitũ ad/
iecta pꝛocedũt. ¶ Queſtio. 22.

melius bono ꝓpter ſe appe/

ꝛimo qꝛ qðò eſt tãtũdẽ ⁊ ad
huc amplius eſt maius:ſed iſtud bonũ

eſt tindeʒ qꝛ ꝓpter ſe appetibile ſicut

illud ⁊æ adhuc plus qꝛ ꝓpter alterum
non tñ illud alið.igit᷑ hbonũ iſtud ẽ ma
ius illo. 2 qꝛ felicitas eſt eligibili/
oꝛ mimo bono ſibi appoſito qᷓ; nõ ap/
poſito.vt dictum eſt in 4? cõcluſiõe.igi
tur a ſiłi bonũ ꝓpter ſe appetibile eſt
melius ⁊ appenbiliꝰ mĩma bõitate ⁊
appetibilitate ſibi appoſita qᷓ; nõ ap/
poſita.¶ Ponat ergo ꝙ h appetibili/
tas appoſita ſit appetibilitas ꝓpter
alterum.quare ipᷣa reddet bonum ma

E 2 arguit᷑ ꝙ bonũ ꝓpter ſe
⁊ ꝓpter alterũ appetibile ſit

on
libie
nelie
ſper
lypt⸗
pine
ſeütte
0pee
hrgi
Nlre
y,
lin
lbſuecz
eralte
Ungltdari
Woßanbe
ſeni 1
3
Sin
leſide
ſerteſa

ini
Wine
enium
Umngn
ikaie
esſlle
iſi
1Mne
füge⸗
rͤſi
NN
ne aane
eüaeg
es ſünes
ipbat,er
enigfi,
Zünberen
ec ie
Bbono
ais. in
iat aj
mi bonn
iſadvod⸗
ale
1e il
nlee
guif de
tliciſta
itüad,
.
Mae
Nbeſ
ſee,
ice
Adräbon
Peibiria
Fmium
üihin.
xſoijuc/
cclan
iima ke⸗
ſuninen⸗

gis appetibile v per cõſequẽs magis

bonum. ¶ In oppoſitũ eſt pᷣs. SLicen

dum duobus pᷣmiſſis.pꝛĩo ꝙ appeti p

pter alteꝝ contingit dupłr.vno mõ ʒ

nãm. Alio mõ pᷣter nãz. ᷣm naturam
quidẽ nũqᷓ; maius bonũ diligit᷑ ꝓpter
minus bonũ:ſed ſemp minus bonuzʒz ꝓ
pter maius bonũ.pᷣter naturã tñ dili/
gitur maius bonũ ꝓpter min ſicut a/
uarus dicit᷑ diligere deuʒ ppter nũmũ
igit᷑ ̃̊ loquenduʒ eſt de appeti ꝓpter

alterũ ᷣm naturã. 2. ſciendũ ꝙ nõ ap

peti ꝓpter alteꝝ ſᷣm nãm cõtingit ex
du plici cã.vna qꝛ iſtud qð appetit᷑ nõ
habet ſupꝛa ſe maius bonũ ꝓpter qð
poſſit appeti ᷣm naturã. Alia cauſa ẽ
interioꝛ qꝛ videlicet bonũ qð appetit
nõ eſt aptum natũ ſ̃m ſe oꝛdinari ad
maius bonũ licet hẽat ſupꝛa ſe maius
bonũ.puta cõſideratio geometrica li/

cet habeat ſupꝛa ſe maius bonũ.ſ.ſci/

entias nobilioꝛes. ipᷣa tñ non eſt ꝓpt

illas ſed ꝓpter ſe tm̃. ¶ ijs p̃ᷣmiſſis
ad queſtionẽ dicenda ſunt duo.pꝛio ꝙ

bonũ appetibile ꝓpter ſe ⁊ nõ appe/
tibile ꝓpter alterũ eſt carẽtiaæ unpoſ
ſibilitate maioꝛis ⁊ ſuperioꝛis boni ẽ

melius quocũq; bono ꝓpter alterum
appetibili. 2. ꝙ bonum nõ appetibi

le ꝓpter alterum ex carẽtia interioꝛiſ
aptitudims q;tũcũq; ſit ꝓpter ſe ap/

petibile nõ eſt melius quocunq; bono
pꝓpter alteꝝ appetibili zimũ pꝛo

bat᷑ qm̃ bonũ illud quo nõ eſt mai eſt

melius quocũq; bono quo eſt marſed
bono nõ ꝓpter alteꝝ appetibilt ex ca
rentia ſuperioꝛis boni nõ põt dari ma

ius ſine cõtradictõe.quocũq; tñ bono

ꝓpter alteꝝ appetibili ſᷣm naturã cõ/
tingit dari maius bonũ.vt patz ex pꝛi

mo pᷣambulo.igit᷑ huiꝰ bonũ nõ ꝓpter

alterũ appetibile eſt meliꝰ ⁊ pfectius

ſq; bono ꝓpt᷑ alterũ appenbili.
Scom pꝛobat᷑ quadrupliciter. pꝛio
qꝛ cõſideratio ethica melioꝛ eſt cõſið
ratiõe geometrica: ſʒ cõſideratio ethi

ca eſt appenbilis ppter alteꝝ.qꝛ pꝛo
pter rcitudinẽ appetitꝰ cõſideratio ge

ometrica nõ:cum ſit operatio ſimplici
ter ſpeculatiua.̊ bonũ pꝛopter alteꝝ
appetibile eſt melius aliquo bono ꝓpꝓ/

ter ſe nõ ꝓpter alterũ appetibili.
ESganden aſſũptam ꝓbo. qm̃ cõſi/
eratõ de melioꝛi obiecio nobilioꝛ eſi
ↄſideratiõe de ignobilioꝛi.dicẽte phᷣo
i12. methaphiſice.ꝙ melius eſt parum
ſcire de rebꝰ nobilibꝰq; multũ de igno

bilibꝰ. cõſideratio aũt ethica eſt de ho

mine ⁊ hoĩs virtute ⁊ eius felicitate
⁊ incõpabiliter nobilioꝛa ſunt lineis

angulis ⁊ ꝓpoꝛtiõib de quib eſt cõ/
ſideratio geometrica. quare bᷣ nobili/
oꝛ eſt illa. 2? qꝛ cõſideratio pꝛudẽtia

lis melioꝛ eſt ⁊ nobilioꝛ cõſideratiõe
geometrica ſed hᷣ eſt ppter alteꝝ. In/
tellectꝰ nãqʒ pꝛacticꝰ rõcinatiuꝰ ĩ quo

eſt pꝛudẽtia ſemp rõcinat᷑ gra alicuiuſ

illa vero geometrica nõ eſt ꝓpter alte
rum. quare bonũ ꝓpter alterũ appeti
bile:melius eſt aliquo bono ꝓpter ſe
appetibili.¶Cõpatiõem aſſũptã ꝓbo
qm̃ qð eſt cõe bõis ⁊ malis minꝰ bo/
num eſt q; ppꝛiũ bonis ĩter accñtalia
bona. Iſtud apparet qꝛ bonũ minus
excludẽs malitiã eſt minꝰ bonũ bono
malitiã amplius excludẽte:ſed cõſide

ratõ geometrica cõis eſt bonis ⁊ mał

j.ij. li.6: ca. dicit᷑ ꝙ malicia nõ coꝛrũ/

pit oẽm eſtimatiõem.puta ꝙ triangu/

lus habet.ʒ.vel dyameter nõ cõmen/
ſuratcoſte:ſʒ eã que ð agibili.vñ bonꝰ
vel malus põt eſſe bonus geometra.
pꝛudentia vero hoĩs eſt ꝓpꝛia.nemi/
nẽ eniĩ cõtingit eſſe pꝛudẽtẽ ſine virtu
te.j.li.õ.⁊ nullus mał eſt pꝛudẽs li.

7.quare pꝛudẽtia nobilioꝛ eſt q; geo/

metria 3. qꝛ ſenſitiua hoĩs nobilioꝛ

eſt ſenſuiua bonis.ſed ſenſitiua hoĩs
eſt pꝛopter alterũ qꝛ ꝓpter ptem itel

lectiuã.illa vero nõ.igit᷑ ꝙ eſt pꝛopter

ſe ⁊ ꝓpter alteruzʒ nobilius eſt aliquo

ꝙ eſt ꝓpter ſe tm̃. 4 qꝛ poſitis duo/
bus bonis ꝓpter ſe appetibilibꝰ poſi

to ꝙ alteri illoꝝ addat᷑ cãlitas ⁊ cõti/

nẽtia maioꝛis boni.quero vtꝝ bonum
cui factum eſt iſtud additamẽtũ ſit de/

IIBRO.

terioꝛatum vel melioꝛatũ:ſi melioꝛatũ
babeo ꝓpoſitum qꝛ per additamẽtum
factũ ẽ appetibile ꝓpter maius bonũ
⁊ ita nüc appetibile ꝓpter alteꝝ me/
lius qᷓ; pꝛius cum eſſet appetibile pꝛo
pter ſe tĩñ ⁊ per ↄñs ti poterit auge
ri eiꝰ melioꝛatio ꝓpt multiplicatiõem
talis additamẽti ꝙ excedet aliud bo⸗/
num ꝙ ſecum fuerat poſitũ.Si dicatur
w eſt deterioꝛatũ cõtra.qꝛ tũc bonum

de terioꝛaret᷑ ex bono appoſito cu op

poſitum habet᷑ in textu. cũlitas enim

boni bonũ qdam eſt: aliter non eſſet

appetibilis¶ Ad argum̃ta dõ.ꝙ ppᷣs
coõpat boõa ꝓpter alteꝝ appetibilia ad
illud alteꝝ ⁊ tunc conſtat ꝙ illud alte

rum eſt maius ⁊ melius iſtis. iuxta ex

poſitiõem dataʒ in pꝛio pambulo non
loquit᷑ aũt generaliter.qð apparet qꝛ
voluptas honoꝛ virtus ⁊ ſilia dicit eẽ
appetibilia ꝓpter felicitatẽ quã pᷣſtãt
oibus iſtiſ¶ Argumẽta in oppoſitũ cõ
cludũt ſcõᷣam cõcluſiõem ⁊ non plus
Aueſtio. i.
Eʒ3 arguit᷑ ꝙ opatio hoĩs in
qua cõſiſtit felicitas nõ ſit vo

qꝛ pꝛimũ obiectũ volũtaᷣ nõ eſt actus
volunta:ſed felicitas eſt pꝛimũ obie
ctum volũtan. nõ eſt actus vel opatõ
volũtatis. 2. qꝛ cõſecutio fims non

conſiſtit in opatione volũtatis ſed feli

citas eſt cõſecutio finis. felicitas nõ
conſiſtit in opatione volinatis.Ma⸗
ioꝛ ꝓbat᷑ dupliciter. pꝛio qꝛ voluntas
dupliciter reſpicit finẽ.vno mo abſen
tem per deſideriũ ꝙ non eſt cõſecutio
finis.imo ſupponit finẽ nõ cõſecutum
ſed abſentem. Alio mõ vt pitem ꝑ de
lectatiõem ⁊ hᷣ delectatio non eſt cõſe
cutio ꝗqnimo pᷣſupponit eaz per pniia
⁊ notitiã intellectꝰ.quare neutro mo
opatio volutatis eſt cõſecutio fſinis.
oec id declarat᷑.ſcᷣo ſic.qꝛ ſicut a
uarus pᷣſtituẽs ſibi finẽ de pecunia no
coõſequit᷑ eam per actum volũtatis ſed
per actum virtutis exterioꝛis ſic ſuͤr ẽ
in ꝓpoſito reſpectu veri finiſ. 3:? pꝛin
cipaliter.qꝛ felicitas eſt oꝑatio partis

luntatis ſed intellectus. pꝛĩo

pꝛincipalr rõem hñtis ⁊ intelligẽtis

ſed intellectꝰ eſt huiuſmõi.ipᷣe nãq; ſo

lus intelligit:nõ volũtas.gꝗ ⁊ c. ꝗqꝛ
ſi felicitas cõſiſteret in actu volũtatis
tunc nobilioꝛ eſſet operatio intellectꝰ
pꝛactici qᷓ; ſpeculatiui iuxta dicta in

p̃cedenti queſtione.Cõſideratio nãqʒ;

pꝛactica eſt ꝓpter ſe eligibił ſicut ſpe
culatiua tam bᷣ eſſet eligibił ꝓpter
maius bonũ qꝛ ꝓpter actũ voluntatis

felicẽ.ↄñs eſt falſum.igit᷑ ⁊ añs.qð ãt

cõſequens ſit falſum ꝓbat᷑ tripliciter.

pꝛimo qꝛ obiectũ intellectus ſpecula

tiui qui cõſiderat de diuinis nobiliꝰeſt
intellectu pꝛactico qui cõſiderat de re
bus hũanis.igitur iſtiꝰ opatio eſt no/
bilioꝛ opatiõe illius. 2? qꝛ in intelle

ctu ſpeculatiuo ⁊ in actibꝰ eius cõica
mus cum angelis nõ in intellectu pꝛa

ctico.igit᷑ iſte eſt nobilioꝛ illo. 3:quia
intellectus ſpeculatiuꝰ habet in ſeipᷣo
finẽ ſuũ:pꝛacticus ãt nõ¶ Sed in op/
poſitũ eſt qꝛ felicitas cõſiſtit in opatõ
ne virtutiſ heroyce que in volũtate nõ
in intellectu cõſiſtit. nõ enim fuit he⸗

ctoꝛ multũ excellens in ſciẽtijs de quo

tamẽ dicit᷑.j.li.⁊.fuit puer heroycus.
BSicẽdum ꝙ felicitas pꝛincipaliꝰ cõ
iſtit in operatiõe volutatis q; intelle/
ctus qð pꝛobo ſic. In opatiõe pfectii
ſime virtutis cõſiſtit felicuas:ſed opꝑa
tio pfectiſſime virtutis eſt opatio volũ
tatis.igit᷑ in opatione volũtatis conſi
ſtit felicitas.Qð ãt pfectiſſima virtus

⁊ eius operatõ ſit in volũtate ꝓbo ſic.

is virtus reddẽs hoiem ſimpłr bo/

nũ pfectioꝛ eſt quacũq; virtute nõ red
dẽte ſimpłr hoĩeʒ bonũ. Iſta apparet

tripliciter. qualis eĩi ẽ oꝛdo inter act
foꝛmales virtutũ vel quarũcũq; foꝛma
rum talis eſt oꝛdo virtutũ vel foꝛmarũ
adinuicẽ cũ in actu foꝛmali viriuñ iclu
daf eẽntialiter ipᷣa virtus:ſed actꝰ foꝛ
malis qui eſt hoiez eſſe ſunpliciter bo
nũ pfectioꝛ eſt oĩ actu inherẽte homi/
m quo homo nõ eſt ſimpliciter bonus
aliter homo ſimpłr bon non eſſet p/
fectioꝛ hoĩe nõ ſimpłr bono. Cui op
poſitũ dicit phᷣs tripłr.pꝛĩo ꝗdẽ qꝛ q/

di⸗
eib
aſt
hie
hiu⸗
ſinp
ohan
che
60
ſeli
tiol
lpa
hort
iti
ſeo
hog
Gn
ehi
nü
igt
ali
ge
lien
an
lighe
ſiadſ
ſcbis
Miüaq
wretb,
nniſin
ſieddi⸗
eſtlin
te⸗
Uice⸗
nicig
loſedden
Nuuliun
nullugn
licpm
löfehi
bümnibeni
affimaä
nien
Kcifei
iusfinsn

ſitadſn⸗

gie verſan
nenconſt
Micof

tligiis
enig
Müs
Untelec

Nenn

roni
ll *
i Pper
Olnmans
liplair⸗
ſpealla
noblpeſ
adene
m,
un inele
eins c
kllcupe
lo.
beiin ſi
Gelinig⸗
n inchei
plütaen
fut he⸗
b o
royaus.
paly
unelle,
enſeai
ſeen
Nüd n.
aes
Konawirus
nanpboſr.
mnſwnpkrde⸗
—
umen
ooi
Priufni
müfeltun
mal mmiin
nsſini
nberie t

W

4
boo
Pob

—
— m —

—

dã otutes dãt boĩ eẽ bonũ fʒ qd. puta

eẽ bonũ grãmaticũ vł bonũ medicũ.ñ

ãt ſimpłr eẽ hoĩez bonũ.qdaʒ ãt dant

pol eẽ ſimpłr bonũ. Ille vʒ. quaꝝ bo⸗
nitas ẽ bõitas hoĩs.cõſtat ãt ꝙ bonuz

ſimpłr pfectiꝰ ẽ bono fʒ qd. 2 qꝛ ei⸗

opatio ĩq;tũ huiꝰ ẽ felicitas ipʒ ẽ pfe/
ctiꝰ quocũq; nõ opãte felicit ĩiq;tũ hurꝰ

—

ſʒ opatio hois ſimpłr bõi iqtũ hui ẽ

felicitas.vt dicit h pbᷣs.eadẽ eĩ ẽ oꝑa
tio hoĩs ⁊ ſtudioſi vel bõi hoĩs niſi ꝙ

bõita᷑ ſᷣm quã opatio dicit᷑ felix.nulł
qt ũ bonꝰſimpłr pᷣt opari felici: alias
ſequeret᷑ ꝙ nõ bonꝰ hõ poſſet eẽ felix
hõ. pfectioꝛ ẽ hõ ſimpir bonꝰ quocũ

q; nõ ſimpłr bono. 3. qꝛ finiſ melioꝛ

ẽ hijs que ſũt ad fſinẽ: ſʒ eẽ ſimpłr bo
nũ finis ẽ quarũlibet aliaꝝ bõitatum
igit᷑ eẽ ſimpłr bonũ pfectiꝰ ẽ qualibet
alia boõitate. Aſſũptũ apparet ꝑ phʒ i
grẽtẽ finẽ hoĩſ vt hõ ẽ:nõ vt geometra
ẽ: vel medici.finis ãt medici ẽ ſanitaſ
æ cuiꝰlibet artificis aliqð bonũ ꝓpꝛiũ
ei que oĩia bõa pvᷣs pbat eẽ ⁊ oꝛdina
ri ad finẽ hoĩs vt hõ ẽ. Et iõ.j.li.2. ð
ſcribẽs pᷣtutẽ hoĩs vt hõ ẽ:dicit eẽ eum
hitũ a quo hõ reddit᷑ bonꝰ: ſic igit᷑ ap
paret hᷣ ppoſuio ꝙ oĩs vᷣt reddẽs ho
minẽ ſimpłr bonuʒ pfectioꝛ ẽ quacũq;

nõ reddẽte hoĩeʒ ſimpłr bonũ. ſʒ ſola
Gt volũtaſ reddit hoieʒ ſimpłr bonũ

Sſola orꝰ volũtaſ᷑ ẽ pfectioꝛ quacũq; s
tute ĩtellectuali. Aĩoꝛ aſſũpta ꝓbat᷑

miplicit. pꝛio qꝛ ſi aliqua t'itellectua

lis reddet hoieʒ ſimpłr bonũ hᷣ eẽt vł
pꝛudẽtia vel quecũqʒ alia:ſed nec iſta

nec illa.quare nulla.(Qð nõ pꝛuden
ta apparet. qm illa ſp rõcinat᷑ gra alte

ri qᷓ; gia huani bõi.ꝗ e opatio nõ ẽ
hũanũ bonũ:nec ꝑ ↄñs ipᷣa ẽ oᷣtꝰ pfe⸗/

ctiſſima cũ eꝰ opatio nõ ſit bonũ hũa

nũ.̊ apparet.j.li. 6. Et cõſfirmat᷑ ibi/
dẽ qm tꝰ itẽtõeʒ facit rcãʒ que E volũ
tas finis. pꝛudẽtia o oꝛdiat rcẽ ea qᷣ

ſüt ad fineʒ intẽtum. quare pꝛudentia

que verſatur circa ea que ſunt ad fi/

nem conſiliãdo indicando æ pꝛeci

piẽdo ñ ẽ pfectiſſima vp¶ Nd at nul

I.

opatio hoĩs ſtudioſi addit abũdãtiam

la alia virtꝰ itellectuał reddat boiem

ſimpłr bonũ. patet qꝛ oẽs ſut cões bo

mis ⁊ malis. vñ bonꝰ methaphiſic' vk

bonꝰ medicꝰ vel bonꝰ grämatic' pᷣt eẽ

malꝰ hõ. vt. . li. 6. . 7. 2: qꝛ virtuteſ
pꝛicipaliter reddẽtes hoĩez bonũ ſũt

cõnexe neceſſario viriuti pꝛudẽtie. vt

j. ĩ fi. li. 6. vbi phᷣs ad lam loqꝗt de vir
tutibꝰ moꝛalibꝰ: ſʒ nulla virt itellectu
alis ẽ neceſſario cõnexa pꝛudẽtie:ipᷣa

nãq; pꝛudẽtia ñ 52 cõnexaſ. ibi ip̃i nec
gliqua de. 4. reliqs. pot ei ee pꝛudẽſ
abſq; bitu ari ⁊ ſcie intellectꝰ ſapie

quare nulla virt ĩtelleciuał reddit bo

minẽ ſimpkr bonũ. 3 qz ꝛ. J. li. 2. g
nõ vt ſciamꝰ ad ẽ virtꝰ ſcrutamur ſʒ vt
bõi efficiamur.bᷣ idẽ hĩ ĩ plogo vbi 2

cognitio nõ ẽ finis hui ſcie: ſʒ actul
Zuc argno ſic. Bonũ eſſe ⁊ bñ agẽ
finis ſcie hu: ſcire ⁊ cognoſce nõ ?

finis bui ſcie. ſcire ⁊ cognoſcere nõ
eſt bonum eſſe ⁊ bene agere. Ex quo

ſequitur ꝙ nulla ſciẽtia vt ſcia nec co
gnuio vt cognitio reddit hoĩeʒ ſimpli
citer bonũ.quare patet cuicũq; volẽti
itelligere ꝙ aliqua virt⸗ volũtat red/
dit hoĩem ſimplici bonuʒ hoiem ⁊ ꝙ
opatio illiꝰ gtu ẽſr implicit᷑ bõi hõiſ.⁊

p ↄñs ꝙ felicitas cõſiſtit pꝛĩcipalr in

icẽdũ gᷓ ad argu⸗

opatiõe volũta. dũ g gu⸗
pꝛimũ. ꝙ pꝛimũ

mẽta ĩ oppoſitũ

obßhm volũtaſ e finis eia ille nõ ẽ opa
tio volũtan nec de illo querit᷑:ſzʒ de fi⸗
ne quo ule finis cuivltimate pfecte

attigit v iſte ẽ opatio volutaſ. ¶ Abi
ſciẽdũ ꝙ volũtas tria reſpicit ſicut vlii
mos fines quẽlibet in oꝛdie ſuo vnuʒ
ſicut amabile amoꝛe aicitie ⁊ iſtò ẽ bo

nũ p eẽntiã eminẽter cõtinẽs oĩa bõa

Scðöz cõcupiſcibile ⁊ iſtò ẽ frui fine

amabili ⁊ iſtud frui eſt opatio volũtan

vt. . dicet ¶ Eerciũ ĩcludit amabile ꝑ

amicitiã ⁊ cõcupiaz ⁊ ẽ aggregatum

erx bono hoiſ nãli ex accñtali idẽ ẽ
ꝙ hõ ſimplicit᷑ bñ viuẽs.¶Ad km dö.

ꝙ cõſecutio finis pt itelligi dupliciter
vno? vt ẽ hĩe finẽ.alio: vt ẽ frui vel vti
illo fine iã bito. Dico igit ꝗ hĩe finez
3

IIBROE

cuiꝰ nõ eſt ſimplicit᷑ ⁊ vltiate felicitas

ſʒ frui vel vti illo fine dicẽte phᷣo ĩ pte
ſequẽti ꝙ multũ differt dicere felicita
tẽ eẽ in poſſeſſiõe vel in vſu itẽdẽs ꝙ
nõ ẽ ĩ ſolo poſſidere ſʒ pꝛicipalit᷑ ĩ vni
vel vſu.¶ Ad ꝓbatiõeʒ dico ꝙ volun
tas deſiderãs finẽ duo deſiderat circa
ipm.ſ. ⁊ hĩe ⁊ frui:hĩe tñ deſiderat p
pter frui.adepto ãt fine hʒ ipʒʒ p actũ
itellectꝰ:ſʒ ipo hĩto fruit᷑ ꝑ actũ ppꝛiũ
Iñ ẽ ðlectatio:ſʒ delectatõis cã.vñ.j.
pte ſequẽti ðꝛ.ꝙ delectabiliſſimũ ẽ id
quo ꝗs optat frui.¶ Ad cõfirmatiõem
qt de pecuia dò.ꝙ nãł finis pecuĩe nõ

bĩe pecuniã:ſʒ vti pecuia taq́; meli
exñſ vti qᷓ; hie. Auarꝰtñ aliũ finẽ facit·
ſibi de pecuĩa.auarꝰ nãq; pecuia frui

tãq; ðo.vñ auaritia dcã ẽ ydoloꝝ fᷣui⸗

P.quaẽ nec ĩ auaro vltimũ bonũ ẽ hĩe
pecuniã:ſʒ frui pecuia ⁊ amoẽ inherẽ

pecuie.Eodẽ mõ vltimũ bonũ ꝙ capi
m' de fine vliio ñ ẽ hĩe ipʒʒ pꝑ ĩtellectũ

ſʒ ipᷣo frui ꝑ actũ feruidũ volũta. Ad

tciũ dico.ꝙ ps pꝛĩcipalit᷑ rõeʒ hñs eſt
ſpᷣa volũtas:q rõez hʒ ſicũt ĩpans.ĩtel
lectꝰ naq; röcinat᷑ de quacũq; mã pla
cuerit volũtati: ⁊æ ita volũtas rõem bʒ
pꝛicipalit᷑:ſʒ ĩtellectꝰhʒ eã foꝛmaliter
ſicut itelligẽs.vñ phᷣs cõueniẽter dicit
ꝙ felicitas ẽ opatio ꝑũ rõeʒ pꝛĩcipalit᷑
hñ q;tũ ad volũtatẽ:a ĩtelligẽſ q;tuʒ
ad ĩtellem.ãbo naq; cõcurrũt:ſʒ volun
tas pꝛĩcipaliꝰ(¶ Ad. 4. d ꝙ pfectioꝛ
te itellectualiſ ẽ ĩ ĩtellectu pꝛactico⁊
puto ꝙ ſit pꝛudẽtia:qꝛ illð ꝙ ẽ ppꝛiuʒ
hoĩ bono ẽ pfectius quocũq; accñti cõn
bõis ⁊ mał: ſʒ pꝛudẽtia eſt ꝓpꝛia boi
bono.vñ ipᷣa ẽ actiua bõitat᷑ hũane.ꝓ
q;to h bõitas ab ĩtellcũ depẽdʒ.vt vi⸗
(ad znauzet⸗ ↄpat᷑ pꝛudẽtia ſapie

*

Ad ꝓbatiõeſ ãt dð.ad pꝛimã ꝙ pꝛu

ẽtia nõ ſolũ hũana cõſiderat:ſʒ dina

qð ꝓbo qꝛ ſᷣm tulliũ. Religio ẽ sᷣtus
moꝛał que cuidà ſũme nature:quã ðᷣũ
vocãt cultũ cerimõiã q; affert.Düe
arguo ſic.ꝗcqd reſpicit᷑ a moꝛali sᷣtute
cõſiderat᷑ ⁊æ cognoſcit᷑ rõe pꝛudẽtie.s

tnãq; moꝛał ñ ferti aliqd niſi pcogni

tũ ſimpłr ꝑ pꝛudẽtia: ſʒ religio vt di⸗

ctũ ẽ reſpicit ſũmã nãm que deꝰ ẽ.igit
⁊ ipᷣa pꝛudẽtia que pbat ⁊ pᷣdicat deũ
colẽdũ eẽ.¶ Ad ſcòaʒ dð.ꝙ negaẽ an
gelos hĩe ĩtellectꝰ pꝛacticos ẽ negare
eos pꝛudẽtes ⁊ bonos.quõ nãq; ẽ int
eos cõuictus aĩicabił pax ⁊ concoꝛdia
mutua beniuolẽtia abſq; rõe h̊ oĩa di⸗
rigẽte.quare illð aſſũptũ reputo friſſi⸗
mũ¶ Ad tciã dð.ꝙ bonũ ĩtelleciꝰ pꝛa
ctici ẽ ꝓpt᷑ ſe ⁊ ꝓpt᷑ alterũ appetibile
T iſtð ñ obuiat.vt viſũ ẽ.õ.ꝗn ſit me⸗
liꝰ bono ꝓpt ſe tm̃ apperibiſi. C.a
E 4” arguit ꝙ pꝛicipiũ opis
ñ ſit p'; medietas opis: qꝛ
oecia ps opis q;titate ⁊ pfe⸗
ctioe nõ ẽ plꝰq́; medietas opis:ſʒ de⸗
cia ps opis pᷣt eẽ pꝛicipiũ opis que ẽ
minꝰ pfcã qᷓ; 2: æ multo minꝰ q; tercia
⁊ ſic de alijs.igit᷑ pꝛicipiũ opis nõ eſt
płꝰqᷓ; medietas opis.¶ In oppoſitũ ẽ
ppᷣs.¶Ad euidẽtiã huiꝰ.q.vidẽdũ eſt
quõ ſũmit᷑ hᷣ pꝛicipiũ ppt᷑ qð ſciẽdũ:q;
ſicut hr.ꝓ. methaphiſice. pꝛĩcipiũ vł ẽ
pꝛicipiũ in eẽ vel ĩ fieri vel ĩ cognoſci
In eẽ ſicut potẽtia ⁊ ſic ẽ mã: vł ſicut
actꝰ ⁊ ſic ẽ foꝛma:velſicut potentia ⁊
act ⁊ ſic ẽ pꝛia ꝑs reifacte n fieni
vel ẽ illõ ꝓpt᷑ qð fit motuſ ⁊ ſic ẽ finis
vel ẽ ülõ ꝑ qð fit motꝰ ⁊æ ſic ẽ minꝰ ꝗ
quo.¶ In cognoſci dupłr. vel via do⸗

ctrine ⁊ ſic ſũt illa que ſũt nob maxie

nota:vel via ſcie ⁊ ſut illa que ſ̃ʒ nãm
ſũt maxie nota.Hõ dico ꝙ phᷣs logt

J ͤ ᷑„v5ßV .⸗ũ,ſ „ —— —

̃ de pꝛicipio ieẽ ꝙ ẽ pꝛĩa ps rei facte

⁊P ex h̊ ifert ppoſituʒ de pꝛicipio in co
gnoſci ſiue ſit pꝛĩicipiũ ĩ via doctrie:vł
via ſcie ¶ ijſ & pmiſſis pꝛĩo reddẽda
E rõ de pꝛicipio ꝙ ẽ ꝑs pꝛia.2? de pꝛiĩ
cipio ꝙ ẽ ꝓpõ maxie nota. Ze pꝛĩa p
te dico. ꝙ pᷣt cõpari ad ptes reliquas

duplr. ſ. m qtitatẽ difficultat vel Im

qᷓ; itatẽ ꝑfcionis ⁊æ magnitudis.( ¶n

2. ſenſu nõ loꝗt᷑ ppᷣſ:qm ille manifeſte

⁊ euidẽter ẽ finis:ſicut pbat rõ ducta
in oppoſitũ.¶ ꝛim ãt ſenſus adhue
pᷣt diſtigui qꝛ difficultas p̃t referri: vel
ad opans:vł ad opus: ſi difficultaſ re
fẽrat᷑ ad opꝰ nũdũ ẽ verũ qð ðꝛ:qꝛ mł

ta ſũt opꝑa ſᷣm ſe difficilioꝛa ĩ medio

idei
negie en
inen
Mühiin
MeRn
hind,
oflſſt
Ellee⸗
iperbie
itne,
Nids
Bale
taergt,
eg ,
as gei
ötni
Wsröt
1dpoti
Nnüet
goͤſeäüͦg
Priapäfi
Ii no
ni: rſia
porenna
Et
Kains
i inn.
ſeltud,
1ws re
eiznün
vafe
asſeiſn
pinppt⸗
fa dorieſ
utnn
du benl⸗
lns ins

alaiſin.

ids
Zlenmieſ⸗
1an
gfistt
z nint
rigdegn

1

ioi at

poſſe:reqſi ad opus
cognoſci dico ꝙ põt ſũmi dupłr. vł ſᷣm

in termio qᷓ; in pꝛincipio referendo tñ
ad operãs veꝝ ẽ qð ðꝛ cuiꝰ rõ ẽ talis
ad operũſ enĩ reꝗrũt᷑ tria. vʒ ſcire:vel
le:⁊ poſſe:ſed añ cõplemẽtũ ptiſ pꝛie
cognoſcit᷑ quaſi totũ opus.quare płꝰ ẽ

qᷓ; medietas cogmitiõis cõplera parte
pꝛia. 2 opans añ cõplemẽtũ ptiſ pꝛi

me eſt determiatꝰ ad pficere totũ opꝰ
quare etiã de velle hr pł'qᷓ; medietas
32 i pte pꝛia ẽ exitꝰ potẽtie ab ocio ĩ

exercitui qð eſt płꝰqᷓ; cõtrarie exerci/

tiũ inchboatuz. quare cõpleta pꝛĩa pte

hr̃ płqᷓ; medietas.de ſcire:de velle:ðᷣ
e pꝛicipio ĩ

qtitatẽ:vel ſᷣm virtutẽ:fᷣm qᷓ;titatẽ nõ

ẽ veꝝ qð dicit᷑ nec ſic ĩtelligit᷑:qꝛ pꝛin

cipia ſũt mima quãtitate.vt hĩ 2: elen
coꝝ.fᷣm vtutẽ ãt veꝝ eſt qð dicit᷑:⁊ ita

intelligit᷑ ꝙ pꝛicipia ſũt maxia in vtu-/

te:vt hr̃ ibidẽ.virtus nãq; pꝛicipioꝛuzʒ
eſt maxiĩa intẽſiue:qꝛ ſunt certiſſima ⁊
extẽſiue:qꝛ ſunt ad multas cõcluſiões
vel ad oẽs cõia.¶ Ad argumẽtũ in op
poſitũ iam eſt rũſum L. 7.
Crutãduz ꝗ lexpediſᷣ duobus
articulł determiatiuis de ſeli
citate.ſeꝗtur terciꝰ in quo oſ
dit᷑ cõcoꝛdia deſcriptiõis ſuperius aſ/

ſignate ad alias opiniõeſ. In quo pꝛi
mo pᷣmittit vnũ p̃ambulũ.2 exeꝗt᷑ p/

poſitũ ibil Diniſis itaq; bonis] Di⸗
cit pꝛio ſic.ꝙ ſcrutãdũ eſt de ipo bu/
ius ſcie pꝛicipio qð eſt felicitaſᷣ deſcri
ptio nõ ſoluʒ ex vᷣitate cõcluſa ⁊ oñſa:
nec ſolũ ex hijs ex ꝗbus cõſtat ſᷣmo Si
taũ de mõſtratiuꝰ:ſʒ etiã ex dcĩis alioꝝ
opinãtiũ aliꝗd de felicitate cuiꝰ rõ eſt
qꝛ vero oĩa in veritate cõſiſtẽtia cõſo

nãt. falſo ãt cito diſſonat veꝝ.¶ Eſt ãt

ſciẽdũ ꝙ veꝝ in rebus eſt cõpoſitũ cõ
poni ⁊ diuiſũ diuidi.vt dicit᷑.q.metha
phiſice. oꝛatio nãq; vel opinio dicens
pᷣdicatũ ⁊ ſpſᷣm vniri ⁊ cõponi affirma
tiue eſt a:ſi in re extra de qua enũtia
tur res pᷣdicati ⁊ ſubiecti cõponant᷑ ⁊
ita eẽ vᷣitaſ᷑ in rebꝰ nõ eſt niſi cõponi:
ſi tñ oꝛatio vel opio negatiue diuidãt

„

ihᷣm ⁊ pdicatũ va eſt:ſi res p̃dicati ⁊
ſubiecti abiuicẽ ſint diuiſe. Hũc igitur

tali cõpoſitiõi ⁊ diuiſiõi in rebꝰ exñti

oia ex conſiſtẽtia vel coexñtia illi con/

ſonãt ei fłitas tñ p oppoſitũ eſt nõ cõ

põi vel nõ diuidi ĩ rebꝰ: ſicut dicit᷑ ĩ opi

niõibꝰ vel oꝛatiõibꝰ.quare flłitas ĩ re/

b nõ exiſtit:nec p ↄñs illud ei coexi⸗/
ſtit: ⁊ idcirco quecũq; coexñtia cito re
pugnãt ⁊ diſſonãt fło. Hoc igit᷑ pᷣmiſ
ſo vult oñdere ꝙ oĩa in rebꝰexñtia per
alios enũtiatia cõſonãt deſcriptiõi da
te tanqᷓ; vere. ⁊ pꝛio oñdit dcã cõſona
re in ꝗbusq.oẽs cõueniũt.2· illa ĩ q/

bus diſcõueniũt ibil Aidẽt᷑ ãt ⁊ qſita

Cad euidẽriã pꝛimi ſciẽdũ ꝙ ãtiꝗ cõ
ſenſerãt cõcoꝛditer felcitatẽ include/

re:bõa maxia ⁊ bõa finalia ⁊ cõſiſte⸗/
re in bõa vita.phs ãt dixerat cõcludẽ

do ⁊ deſcribẽdo felicitatẽ ꝙ ipᷣa ẽ aie
opatio ſʒ ptuiẽ pfectiſſimã.mõ igit᷑oñ

dit ꝙ ülla tria cõiter cõceſſa cõſonẽt tri
b' pticuł in hac deſcriptiõe poſitis ⁊
pꝛio ð pꝛĩo.ſ.ð bõis maxiſ.Dicit igit
ꝙ diuiſis bõis tripłr.ſ.ĩ bõa aĩe ⁊ bo
na coꝛpis ⁊ bõa exterioꝛa ⁊ cũ hoc ſit
cõceſſuzʒ:aĩie bõa eẽ maxia: coꝛpis me
diocria. exterioꝛa o mima. quare ma
mifeſtũ eſt ꝙ in hac deſcriptiõe ſũt ac/
cepta bõa maxia que ſũt aĩe actꝰa o⸗/
pera. 2 hoc idẽ dicit de ſco.ſ. de fi⸗/
nalihꝰ bonis.ſuppõit eni quãdã diſti

ctiõem.j.li.õ.ponẽdã inter actiões ⁊

factiões.actio nãq; ẽ opatio aie inte/

rioꝛ que pᷣt ſibi ipᷣi eẽ eupꝛaxia.i.opuſ

⁊ finale bonũ.ʒy:? vero ẽ opatio exteri
oꝛ que nũquã eſt eupꝛaxia nec finale

bonũ. Picit ̊ ꝙ rcẽ eſt poſitũ ĩ deſcri-/

ptione pᷣdcã ꝙ eſt aie opatio.qm ꝗdeʒ
actꝰ æ quedã opatiões.ſ.interioꝛes⁊
imanẽtes dicũt᷑ finis vel fines qꝛ ſunt
eupꝛaxie ⁊ finalia bõa.ita enĩ ſe hñt
illa que ſũt circa aĩazʒ ⁊ nõ illa que ſũt

exteriꝰ. 32 declarat bᷣ de 32. ſ. de bona

vita dicẽs ꝙ cõſonat etiã deſcriptio pᷣ
dicta rcẽ rõni ponẽti felicitateʒ eẽ bñ
opari ⁊ bñ viuẽ: qm pfectiſſima pᷣtus
reddit hoiem ſimpłr bonũ ⁊ vitã bo/
d 4

IIBRO

nã ⁊ opatiõeʒ bonãl Vidẽt᷑ ãt ⁊ que
ſita] Hic oñdit pᷣdcẽ deſcriptiõi cõſo
nare dcã in ꝗbꝰ hoĩes diſcõueniunt ⁊
pꝛio illa dcã recitat.2. deſcriptiõeʒ cõ
ſonare demõſtrat ibil SZicẽtibꝰ ꝗqdem
igit᷑ Circa pꝛimũ tria facit.oñdit eni
pꝛĩio or̃iam opinionũ.2 opinãtiũ ibi
Hoꝝ ãt qʒiᷣ cõueniẽtiã aliaꝝ opinionũ
opinãtiũ ibil Meutros ãt Dicit ꝗ
pꝛĩo ꝙ oĩa queſita ⁊ deſiderata circa
felicitatẽ:vidẽt᷑ coexiſtẽ dcõ.i.deſcri⸗/
ptiõi ſuperiꝰ dicte.recitat igit᷑ que ſũt
illa. ¶ Sciẽdũ ibi nõ ĩcitat opinio
nẽ de ſola voluptate:nec opinionẽ de
ſola tpali facultate:ſʒ opinionẽ de oᷣtu
te que diniſa ẽ ĩ tres ptes. ꝗdã eĩ opi
nati ſũt felicitatẽ eẽ pᷣciſe tutẽ.ꝗdam
ſt stuteʒ addẽtes voluptatẽ. ꝗdã aũt
vᷣtutẽ addẽtes tpalẽ facultatẽ. pꝛĩa di
uiſa ẽ ĩ. zʒ. ptes:ꝗbuſdã opinãtibꝰ feli
citatẽ eſſe peiſe moꝛalẽ vᷣtutẽ que pfi⸗
cit appetitũ:ꝗbuſdã o pꝛudẽtiã que
pficit itellectũ pꝛacticũ:ꝗbuſdã o ſa⸗

piẽtid que pficit ſpeculatiuũ. 2* opio

diuiſa ẽ in duas:ꝗbuſdã opinãtibꝰ feli
citatẽ eẽ stutẽ ⁊ voluptatẽ ſił æ de pa

ri.ꝗbuſdã vᷣo vᷣtutẽ pꝛicipaluer ⁊ volun

ptatẽ minꝰpꝛĩcipałr. ⸗ opio remãſit
indiuiſ. . Wir bil ooy at·oñdit diſ
ferẽtiã opinãtiũ dicẽs.q de numero o
pinãtiũ fuerũt młti ⁊ veteres.i.groſſi
⁊ populares:cõtẽdẽtes tpalẽ faculta
tẽ cũ vtute ad cõplẽdã felicitatem. ⁊
pauci m̃ ⁊ głioſi viri dixerũt pᷣtutẽ pꝛĩ
cipałr ⁊ volupratẽ minꝰ pꝛĩcipałr in
tegrare felicitatẽ ¶ Peinde ibil Meu
tros ãt.oñdit cõneniẽtiã opinionuzʒ æ
opinãtiũ.d.ꝙ rõnabile ẽ exiſtimare ꝙ
neutri nec iſti nec illi in vniuerſis pec
cauerit ⁊ a itate declinauerit: ſʒ ꝙ ĩ
vno ſaltẽ vel in płibꝰ ⁊ iſti ⁊ illi ſnĩas
ſuas ad vᷣtutẽ dirrexerũt.¶ Seinde ibi
Licẽtibꝰ ꝗqdẽ igit᷑ oñdit has tres o/
piniões dicte deſcriptiõi cõcoꝛdare t
pꝛio opimõeʒ de ᷣtute.2 de volupta
te. ʒ. de tpali facultate.2 ibi Que ãt
Be ibil Nit᷑ iñ¶ Eirca pꝛimũ oñdit
pꝛio illiꝰ opiniõis ⁊ iſtiꝰ cõueniẽtiam

ſup illa iſtiꝰ extẽdẽtiã ibi. Dfnt at
icit ꝙ h rõ ſeu deſcriptio feli/

.

citat᷑ cõcoꝛs ẽ dicẽtibꝰ felicitatẽ eẽ v„ir

tutẽ qᷓ;dã:qꝛ huiꝰ deſcriptiõis alia ꝑs
ẽ:ꝙ felicitas ẽ ſᷣm vᷣtutẽ oꝑatio: ⁊ ſic
cũ illis dicimꝰ felicitatẽ cõſiſtere ĩ vᷣtu
te ¶ veinò ibil Ziffert dicit ꝙ nõ pa
rũ differt exiſtimare optimũ bonũ ꝙ ẽ
felicitas cõſiſtẽ ĩ poſſeſſiõe pᷣtuſ:vel in
vſu:in hitu otut:vel ĩ opatiõe.vtꝰ eniʒ
8ꝛ cõſiſtere ĩ vſu ⁊ opatiõe qᷓ; in hitu
⁊ poſſeſſiõe.h̊ ãt ꝓbat᷑ dupłr.pꝛiĩo ibi
LHitũ enĩ tali rõne meliꝰẽ pficẽ ⁊ ad
augere merita ⁊ bõa opa:qᷓ; ꝙ neutra

facere:ſʒ hñs hitũ ⁊ poſſeſſiõem viun

põt nõ opari ⁊ ocioſũ eẽ.hñs ãt opa⸗/
tiõem ᷣtut᷑:neceſſario opat᷑ ⁊ bñ oꝑat
bñ opando vero pficit opa ⁊ adauget
merita.ꝙ melioꝛ ẽ opans ſᷣm pᷣtuteʒ qᷓ;
hñs tm vtutẽ: ⁊ p ↄũs melioꝛ ẽ vſus v
tu q; hitꝰ etuſ./MHotãdũ ãt ꝙ neceſ/

ſitas ſũmit᷑ hic ꝓ neceſſitate non cõſe

quẽij ſʒ cõſequẽtie:ſicut dicit᷑ ſoꝛteſ qũ
currit de neceſſitate currit:ꝙ nõ ẽ veꝝ
niſi neceſſitate cõſequentie.¶ Heinde

ibil Quẽadmodũ ꝓbat᷑ idezs exẽplari

rõe:qꝛ ſicut ſe hñt agoniʒũtes ĩ olipia
dibꝰ ad optios ⁊ foꝛtiſſimos nõ ago⸗

nizãtes:ita pᷣtute vtẽtes adherẽtes ñ

vtẽtes:ſʒ ĩ olipiadibꝰ qgoniʒaãtes pᷣſe
rut᷑ optis ⁊ foꝛtiſſimiſ nõ agoniʒãtibꝰ
coꝛondt᷑ eni iſti nõ illi.g vᷣtute vtẽteſ pᷣ

ferũt᷑ nõ vtẽtibꝰ q́;uis hñtibꝰa fiũt ma

gis illuſtres. ¶Sciedũ ãt ꝙ olipias o
lipiadis ðꝛ ab olipo mõte ꝗ ẽ in gꝛe/
cia ꝗ ðꝛ ab olon ꝙ ẽ totũ ⁊ fox ꝙ ẽ lux
.q.totꝰ ĩ luce ſeu lucidꝰ.vñ interdũ ce⸗/
lũ vocat᷑ olipꝰ¶ In illo ꝗdẽ mõte apð

ãtiquoſ ſemł.ſ.i.ꝗ.ãniſ fiebãt celebta

tes ſolẽnes in honoꝛẽ iouis ꝗ colebat
ibi tãq; deꝰ h̊ celehꝛitas vocabat᷑ oli
piaſ vł olipua.te.¶ In bac at celebꝛi
tate fiebãt ludi exercitatĩ ⁊ ꝓbati hũa

nax viriũ ⁊ vt hoĩes magis eẽnt aiati
ad ꝓbãdas ⁊ exercitãdas vires ſuas

victoꝛes pᷣmiabant᷑ ⁊ coꝛonabãt:⁊ de
hijs płᷣs traxit exẽplũ.illi nãq; conatꝰ
ꝗq fiebãt ĩ currẽdo vł luctãdo:vł quałr

ſo.
ſs⸗

lu
me
lau
Nlu⸗
logae
eici
Nait
üniiͤn
lnſa
wſicd
glisnn
hils
loſce
ſiſiden
ſtdelene
ſifinpn
ſitdelen
coli
ſeies
opariöes
amßmnſe
Pontdic
nlate. 9.4

Binz
wſl,
eiſi
ans
eſe
tin
ignin
wigi
Mein
eipen;
ubin
ſpioobi
fceta
heuma
n d
in ce,
düoet
angen
ſnez
ni ſo;
ugnet,
enon d
iſreſi
RE
Heme
etiphei
jolipi⸗
eo⸗
fiesi
es Pie
ſi
NR
N
1pase
gamge,
irginn
Zimeriüc,
nir
fränclin
Ns gthi
RqR
ba den
ni ipiin
1g in 1
as ſit
coronabit
jin irnif
— 8

cũq; pugnaãdo vocabat᷑ agones ⁊ ipſi
ſic faciẽtes dicebant᷑ agomiʒãtes.illu/
ſtres ãt dicebãtur fama pᷣclari:honoꝛe
incliti:ſtatu ⁊ cõditiõe inſignes.
Einge ibil Eſt ãt ⁊ vita] oñ

vyoluptate cõſonã eẽ ¶ Et pꝛi
mo ꝓpõit itentũ ·2? pbat ipᷣm ibil Se
lectari ꝗqdẽ ʒ: infert vnũ coꝛrelarium
ibi. Optimũ g Dicit g pꝛimo. ꝙ vita
ſᷣm ᷣtutẽ opantiũ eſt delectabił qð p/
bat ibi Selectari ꝗqdẽ ..ꝓbat intẽtum
ſub. 4. cõcluſiõibꝰ.pꝛĩa ꝙ opꝑatio vᷣtu/

tis ẽ delectabił.22 ꝙ ẽ ſᷣm nãʒ delecta
bil. ʒe ꝙ ẽ fm ſe de Eeeite Eho⸗/
P

neſtiſſime delectabił.¶Mꝛia ꝓbat ſic
pᷣmiſſo ꝙ ðlectari ẽ aialiũ ꝙ pᷣt dupix

intelligi. vno mõ ſubſtãtiue ꝓ aiad ſen
ſitiuis. alio mõ adiectiue pꝛo opatioi/

bꝰaĩe.vid et᷑ tñ pꝛio mõ meliꝰ ſũmi.qꝛ
rõ videt᷑ extendi ad oĩa aĩaliũ genera
que talis eſt.vnicuiq; amãti eſt dele/
ctabile id qð amat:ſʒ virtuoſe oꝑpans

amat opatiõem vᷣtuſᷣ.ꝗᷓ oꝑatio ẽ ei de-

lectabił.OHaioꝛ declarat᷑ in lia ꝑ exẽ
pla. Minoꝛ ãt ⁊ cõcluſio tãgũt᷑ ibil.
Eodẽ ãt mõ ⁊:⁊ cõcluſio ꝓbat᷑ ibil mł
tis qdem igit᷑ pᷣmiſſo ꝙ muli boibus
diuerſimode diſpoſiũ delectabilia adi
uicẽ cõtrariãtur:qꝛ quidã ſic diſpoſui

delectãt᷑ in vno.Alij vero ałr diſpoſui

cõtriſtãtur in iſto æ delectãtur in op/
poſito:ſicut auarꝰ ⁊ ꝓdigꝰ. huiꝰ ãt di

ner ſitaſ cã eſt: qꝛ talia nõ ſüt delecta
bilia ſᷣm nãm ſʒ ᷣm diſpõnem: in hijs

⁊ in illis cõſuetudie itroducta.hᷣ pꝛe/

miſſo ſic arguit.qbuſcũq; amãtibꝰ bo⸗

nũ ſut delectabilia illa que ſᷣm naturã
ſũt delectabilia:ſʒ opatiões ſᷣm ᷣtutẽ
ſũt ſimper quedã bona.g fᷣm naturam

ſüt delectabiles oꝑpãtibus ſᷣm otutem.

3ẽ cõcluſio ponit᷑ ⁊ ꝓbat᷑ ibil &t ᷣm
ſeipᷣas vñ pbs eã pꝛimo põit dicẽs.q;
opatiões virtuoſe ſũt delectabiles eti
am fᷣm ſeipᷣas. ꝛ?c iſtã cõcluſiõem ex⸗/
ponit dicens.ꝙ opatio virtuoſa ſic ẽ ꝑ

ſe ipam delectabit ꝙ nõ indiget volu/

ptate.q.adiũcto aliquo exierioꝛi: ſed

1

dit ſue deſcriptiõi opionẽ de

hʒz voluptatẽ in ſeipᷣa. 3. expoſitã p/

bat.d.. Cũ deis eni] Quiꝰ rõ ſic foꝛ,
mat. oĩs bonꝰ gaudet boniſ oꝑatiõibꝰ
ſʒ operãs ſᷣm tutẽ ẽ bonꝰ: ⁊ eꝰ opa
tiones bõe. ei opatiões ſm ſe nullo
exterioꝛi addito ſunt ei delectabiles.

declarat ꝗ̊ pꝛĩo ma. æ patet.2: ſuppo
nẽs mi. infert cõcluſiõem ibil Si at ſic
⁊ patet] ꝗ? cõcluſio ꝓbat᷑ ibi QAin/
imo tali rõne.Opꝑationes pulchꝛe ⁊
bõe ⁊ maxiĩe: ſũt honeſtiſſime delecta
biles bñ iudicãti:ſʒ opans ſᷣm virtutẽ
bñ iudicat.qᷓ tales opatiões honeſtiſ⸗/
ſime ſũt ei delectabiles.huiꝰ rõnis mi

nRoꝛ ponit᷑ i la. vbi ſciẽdũ ꝙ opꝑatiões

ſm virtutẽ dicũt᷑ pulchꝛe vᷣm iuditium
rõnalis. bone ãt ᷣm appetitũ cõcupi⸗/

ſcibilis.maxĩe vero.i.ardue ſᷣm aſſue

factiõem iraſcibilis. hᷣ at.ʒ: oẽ bonum

reddũt honeſtiſſimũ.⁊ per ↄñs dele/
ctari in tali bono eſt boneſtiſſiuum.

Eñr cũ dicit Optimum 5] ¶Infert
vnũ coꝛrelariũ de felicitate: iſerrẽs ſitł
3 inſignia ſcʒ ꝙ ipᷣa eſt optimũ ⁊ pul

cherrimũ ⁊ delectabiliſſimũ ⁊ h̊ habzʒ

ſił ⁊ cõiũcti nõ diuiſiʒ ſᷣm deſcriptõeʒ

liatã que fuit poſita in tẽplo qð apð

veteres dicebat᷑ delos:vbi ad.ʒ.que⸗/
ſtiones ad quas rũdenduʒ eſt ibidem
rñdebãtur diuerſa.dicebatur enĩ que/
renti quid eſt optunũ:ꝙ eſt iuſtiſſimuʒ
querẽti ãt quid eſt deſideratiſſimũ: di
cebat᷑ eſſe ſanũ.querẽti aũt ꝗd eſt dele
ctabiliſſumuzʒ: dicebat᷑ illud quo gꝗlibet
optat frui. Nunc ergo hᷣ oĩa tali rõne

ꝓbant᷑ de felicitate.opatio virtutis eſt

optia: pulcherrima:ðlectabiliſſima:ſʒ
felicitas eſt talis opatio vna vel płes
Fipa eſt optia:pulcherria:⁊ delecta/
biliſſima. huius rõnis pꝛimo ponitur

concluſio cum ſua expoſitiõe.ſcòðo ma

ioꝛ ibi. Omia eni bec ʒ? mi.ibil Has

gutem ⁊ patet. ¶ Sciendum autem
ꝙ opatio vtuoſa dicit᷑ pulcherrima m

cõfoꝛmitatẽ q; habet ad debitum lege

vel rõne oñſuzʒ ad opatiões ad oẽs cir

cõſtãtias eius.Sicut enĩ pulchritudo

coꝛpꝑiſ ðꝛ ellegãſ mẽbꝛoꝝ diſpoſitõ: ſic

LIBRO

pulchꝛitudo opatiõis ðꝛ legãs circon
ſtãtiaꝝ diſpoſitio que dicit cõfoꝛmita

tẽ ad debitũ lege vel rõe oñſũ.¶ Sicit

ãt optia ſᷣm cõueniẽtiã ad opantẽ ſᷣm
qð dicit᷑ eiꝰ pfectio ⁊ bĩtudo.¶ Dicit
ãt delectiſſima ꝑ cõueniẽtiã ad appe
titũ ꝗ delectat᷑ cũ fruit᷑ bono cõuenieti
maxie vero cũ fruit᷑ maxio bono.
NOnſequẽter ibi Aidet᷑ tam̃
pñqdit opionẽ de tpali facul

pꝛio ꝓpõit intẽtũ.d.ꝙ videt

ipᷣa felicitas indigẽ bonoꝝ exterioꝛuz
h ãt 2? pbat duplici rõe pꝛĩa ibij Im/

poſſibile eſt que tał ẽ. Illo indiget vi

ta felix ſine quo eſt ĩ poſſibile vł nõ fa

cile aliqua bõa ferre:ſʒ ſic ẽ ò̊ bono ex
terioꝛi.g ipᷣo indiget vita felix. a⸗/
ioꝛ tanquã vera ſuppõit᷑ ex laʒ. Mi
noꝛ ãt declarat᷑ ĩ lra. Dicit eĩ ꝙ ipoſſi
bile vel nõ facile alia bõa ſpãlia opari
eũ qui extiterit ĩpotẽs ad tribuẽdũ ⁊
amicis ⁊ familijs:qꝛ multa bõa opa/
ta ſũt quẽadmodũ diximꝰ.ã.p oꝛgana
coꝛpis ⁊ oꝛgana domꝰ que ſũt ſerui ⁊
liberi ⁊ ꝗcũq; domeſtici ⁊ ꝑ amicos ⁊
P diuitias et p cilẽ potẽtiã.¶ Abi ſciẽ

dũ ꝙ illa poſſumꝰ que pꝑ nos ipᷣCos vel

P iferioꝛes nobᷣ vel ſupioꝛes nob: vel
p equaleſ nopᷣ poſſumꝰæ iſta tãgit phᷣſ
in lia. Inferioꝛa eniʒ quedã ſũt aĩata
quedã ĩaĩata:aĩata vt oꝛgana cõiũcta
vel ſepata ſicut eſt familia. Inaimata
ſũt diuitie ad minꝰ aia rõnali. equales

ãt ſũt aĩci:ſupioꝛes ſũt pꝛicipes ⁊ důi
ꝗ p ciuilẽ potẽtiã dant᷑ h nellgi.(Me

inde cũ dicit Quibuſdã ãt pbat ideʒ
alia rõe:⁊ 2: ex hoc ĩſert vnũ coꝛrela

riũ ibil VNñ in idẽ Arguit g ſic. Ill in

diget vita felix ꝗbꝰ nudati coinꝗqnãt

felicitatẽ:ſʒ exiẽioꝛibꝰbõiſ önudati eãẽ

ſoingnaͤ talia bõa reꝗrũt ad vitã fe

licẽ ¶Huiꝰ rõis clarat pꝛĩo mioꝛẽ.d.
ꝙ boĩes denudati bõis ꝗbuſdã exteri
oꝛibꝰ coinꝗnãt btitudinẽ:faciẽtes eaʒ
minꝰ appetibilẽ. vt puta nudati nobi
litate generis:bõa ple ⁊ pulchritudie
coꝛpis.qð apparet.qꝛ nõ videt᷑ oĩio ſe

tate cõcoꝛdare deſcriptiõi fe

lix ille ꝗ exterioꝛi ſpẽ turpiſſimꝰ ẽ:vel
ignobił genere:vel ſolitariꝰ ſñ cõſan⸗/
guinitate:vel ſi eſt ſñ ꝓle.¶ Amplius
nec ille eſt oĩo felix ꝗ ꝓlẽ habet: ſi ei
filij ſint peſſimi nec ſi amicoſ hʒ ſi ſint
mali nec iteꝝ ſi bonos filios vel ami./
cos hũit ſi moꝛtui ſũt. 2? infert cõclu
ſiõem.d.Quẽadmodũ igit᷑ ſibi diximꝰ
videt vita felix indigere tali ꝓſperita
te¶ Geinde ibil AUnde in idẽ Infert
coꝛrelariũ reddẽs cãm cuiuſdã opinio
nis vulgate.dicit g̊. ꝙ qꝛ vita felix p/
ſperitate indiget que ptinet ad foꝛtu
nã.hic eſt ꝙ ꝗqdã oꝛdinat in idẽ tanqᷓ;
eẽnt idẽ:foꝛtunã ⁊ felicitatẽ nõ iñ oẽſ
qꝛ qdã vt ſupꝛa viſũ eſt dixerũt eẽ feli
citatẽ ⁊ otutẽ. ¶ Motãdũ ãt ꝙ qꝛ vita
felix:ſi ſit vndiq; felix debet eẽ abiq;
obpꝛobꝛio.obpꝛobꝛiũ põt in eẽ vite ſe
lici qñq; qꝛ ĩeſt alicui rei cũ quo ẽ idẽ
⁊ vnũ felix hõ.hᷣ ãt põt eẽ quadrupli
citer ᷣm quatuoꝛ modos quibus aliꝗs
eſt idẽ felici.pꝛio ſi in ipᷣo felici ẽ.2. ſi
felix ab illo eſt. ʒ: ſi illud ex felicitate
eſt.4·? ſi felix cũ illo ⁊ illud cũ felice ẽ

Coꝛpus ãt felicis in ipᷣo felice ẽ: ⁊ iõ

turpitudo ſpẽi que eſt coꝛpiſ obpꝛobꝛi
uz fit felicis obpꝛobꝛiũ.felix ãt ex ſuo
genere ⁊ ex pentib eſt.quare ignobi
litas pentũ ⁊ generiſ ꝙ eſt eoꝝ obpꝛo
bꝛiũ fu feliciſ obpꝛobꝛiũ.Filij vero ex
felicitate ſunt:⁊ iõ mali moꝛes eoꝛuʒ
ꝗ ſũt in eoꝝ obpꝛobꝛiũ fiut felicis ob
pꝛobꝛiũ:amitcꝰ ãt cũ felice ⁊ felix cum
amico eſt idem cõuictu ⁊ affectu: ⁊ iõ
amicoꝝ malitia quẽ que ẽ eoꝝ obpꝛo

bꝛiñ fit felicis obpꝛobꝛiũ. ADoꝛs aũt

amicoꝝ vel filioꝝ:lʒ nõ ſit obpꝛobꝛiũ
ẽ tñ dãnũ triſtitiã generãs.quare gau
diũ felicis coinqunat.
L D euidẽtiã pᷣdcõꝝ ſũt.a.inꝗ

.

rẽda. ¶ Pꝛimo utrum ad fe

us. Scòo utrum delectatio. Tercio
utrũ bõa coꝛpoꝛis diſpoſuio
¶ Queſtio. zz.
pꝛĩo arguitꝙ ad felicitetẽ ñ

utrũ tempoꝛalis pꝛoſperitas. Quarto

licitatem requiratur uirtutis

—

e
ſit
lep
tina
hiy⸗
opti
Ebe
ſdic
Nts
ſſu
ie
ſſu
hie
2
erc
M
n
kun
uling
mdies
Wienfn
Hienſe
biman
mig

nl

iy
in,
Pns
ſic
zſin
a,
ncäcn
Rrin⸗
ſperin
Pin
opini⸗
lr d⸗
N
unq
ömce⸗
neſeli
n rin
ee abc
tirneß
oi i
aladngl
lrsas
lai. 1
feliata
iſelcei
tuci
probei
er ſio
ignobt
zobe.
NO
18
ſhos d
GONCN
Keon a
n D
ſuchprn
ris gurg

onmi
Orum i
Caro.
eius

—

=

— —

„ dig⸗
wos!
. 1 P

neceſſario requirat᷑ virtutis vſus.pꝛio
quia tunc ſequeret᷑ eum hoiem eodem

die alternatis vicibus ſepe fieri mi⸗
ſerum ⁊ felicem nunc vtendo nunc nõ
vtendo virtute.hoc aũt eſt incõueniẽs
2 q? cã melioꝛ ẽ effcũ:ſʒ bõitas hitꝰ

ẽ cã bõitaũᷣ vſꝰ.vt.õ.ĩ ðᷣſcriptiõe felii

taſt᷑ dcm̃ ẽ c.j.li.2? ꝙ etꝰ hñtẽ pficit ⁊
eiꝰ opꝰ bonũ ddit.quare bõitas vᷣtuo
ſi hitꝰ melioꝛ ẽ bõitate vſꝰ: ⁊ ꝑ ↄñs fe
licitas cõſiſtit ĩ bõitate hitꝰ nõ ĩ bõita
te vſus. ʒ.qꝛ illa pfectõ ẽ ſimpłr op

tima que reddit hoĩeʒ ſimpłr bonũ: ſʒ

hit otuoſi ẽ huiuſmõi.vt.õ.viſũ ẽ.g eſt
optia pfcio ĩ qua cõſiſtit felicitas. 4
qꝛ bonũ pmanẽs eſt meliꝰ trãſeũte.vñ
felicitas reqrit vitã pfcãm ⁊ diuturnã
vt. S.dcm̃ ẽ.ſʒ ſᷣtuũ hitus ẽ pmanẽs ⁊

vſus traſiẽs. bĩtꝰmelioꝛ ẽ vſu: æ per
ↄñs felicitas cõſiſtet ĩ bitu potiꝰ qᷓ; in

vſu. ? qꝛ bonũ hois meli eſt bono
hũani opis:ſʒ bonitate ᷣtu ðꝛ hõ bo
nꝰ ⁊æ bõitate vſuſ bonũ ðꝛ er opꝰ.qua
re ⁊c. ( Sʒ i oppoſitũ ẽ pps. Sicẽdũ
ꝙ vſꝰpᷣt ſũmi dupłr.vno: vniꝰ i vna
hoꝛa.alio: freques ⁊ młtiplex ĩ vita ꝑ
fecta.pꝛio mõ ſũptꝰ ñ facit felicẽ qꝛ ᷣ
tali ðꝛ:ꝙ ſicut nec vna yrũdo ver: nec
vna dies ãnũ facit: ſic nec vnicꝰ actus
hoĩem facit felicẽ. 2. mõ ſüũpt facit

hoiem felicẽ ⁊ de vſu ſic accepto ⁊ de
bitu stuoſo declaro.ꝗ. cõcluſiões.pꝛi

ma ẽ ꝙ bitꝰ eẽntiałr ptinet ad felicita
cẽ.2 ꝙ vſus.ʒ: ꝙ bitꝰ ẽ ᷣm ꝗd melioꝛ

vſij. ꝗe ꝙ vſus eſ ſimpłr melioꝛ hitu.

Pꝛima ſic declaro. Ois oiſpoſitio
determinâs hoiem ad age opꝰ bonnzʒ
ad bñ agẽ opꝰbonũ.ad ſꝑ ⁊ bñ agere

opꝰ bonũ cũ fuerit opoꝛtunũ ptiet en

tiałr ad felicitatẽ.qð apparet.qꝛ alte
ro iſtoꝝ ſublato nõ remanebit felix bõ
ſʒ hitꝰ gtuoſꝰ ẽ diſpoſitio ſic det᷑minas

piem.3 eẽntiałr ptinet ad felicitatez

Eſt at ſciẽdũ ꝓ euidẽtia minoꝛis ꝙ
hõ ẽ indetermiat ad agẽ bonũ vł ma

lũ. stꝰ ãt determiat ipʒ ad bonũ.¶ Ite
circa agẽ bonuʒ ẽ idetermiatꝰ ad agẽ

bonuʒ bñ vel nõ bñ.virtꝰ ãt determiat
ipᷣm ad bñ. 3S idetermiatꝰ ad agere

bonũ ⁊ bñ ꝓ nũc vel ꝓ tũc mõ vel ali,
as. pᷣt ãt determiat ipᷣm ad ſp ⁊ ꝓpſp

cũ fuerit opoꝛtunũ.vt.j.patebit li.?2·

Scðm declaro ſic.oẽ ꝙ ẽ hůane bo

nita ſałꝰ icremẽtũ ⁊ cõplemẽtũ eẽnti
aliter ptinet ad hũanã felicitatem qð
apparet.qꝛ hũana felicitas ẽ cõpleta
hoĩs bõitas.Sʒ vᷣtuᷣ vſus ẽ hũane bo
nitaſ que cõſiſtit ĩ virtute ſalłꝰ ⁊ icrem̃
tũ qꝛ ex eiſdẽ actibꝰ ſpẽ ᷣtus generat
ſaluat ⁊ augef.vt.j.li.2?. Enenaz
hũane bõitaᷣ cõplemẽtũ qꝛ vſus vᷣtun
vltiata vnio poſſibił iter hoieʒ ⁊ ei
optimũ finẽ in qua vniõe cõſiſnit vlti/
mũ hoĩs cõplemẽtũ. ¶ Zerciã cõclu⸗
ſiõem ſic declaro. Ois pfectio magis

hyjys de ſitate: de neceſſitate: de diutur

nitate ẽ melioꝛ pfectiõe minꝰhũñte ſalu
teʒ ᷣm ꝗqd:qꝛ iſte cõditiões melioꝛes
ſũt cõditiõibꝰ oppoſiſ:ſed hiĩtꝰ eſt ma

gis vnꝰ qᷓ; vſus.hitꝰ eni nõ intermitti

ſomno vel ocio ſicut vſus. (Eſt etiaz
magis neceſſari.qꝛ vt ðꝛ.j. li.ʒ.ipᷣiuſ
bhitꝰ ñ ſumꝰ dñi niſi a pꝛicipio:actui tñ
dñamur i pꝛicipio in medio ⁊ in fine
¶ Eſt etiã magis diuturnꝰ cũ ſit foꝛ/
ma pmanẽs. hitꝰ eſt aliquo mõ
melioꝛ vſu. ¶ Quartã cõcluſiõez de⸗/

claro ſic pꝛĩo.qꝛ ĩ bõis actꝰ melioꝛ eſt

ſimpłr qᷓ; potẽtia.9.methaphiſice.ſʒ
hitꝰ ẽ tanq; potẽtia:qꝛ diſpoſuio po/
tẽtie:vſus vᷣo eſt aciꝰ ſibi rñdẽs.g vſus

ſimpłr me lioꝛ hitu. 2: qꝛ in ꝓceſſu

ad pfectiõez ꝙ ẽ vltimũ ẽ optimũ:ſed

vſus ĩ ꝓceſſu ad pfectiõem ẽ vltimꝰ g

æ optimꝰ. Mioꝛ declarat᷑:qꝛ hoĩ ĩ ſo

lis nãlibꝰcõſtituto.pꝛio adueniũt actꝰ

boni nõ oĩo bñ actiui:⁊ ex iſtis gene/
rãt᷑ bitꝰ bõi ⁊ oĩo bñ actiui.Et ex hijſ
3? vſus bõi ⁊ oĩo bñ actiui. quare taliſ
oꝛdo euidẽter oñdit vſũ vᷣtuſ ſimplicit᷑
melioꝛẽ bĩtu eẽ. ¶ Picẽdũ ꝗ̊ ad pꝛi⸗
mũ in oppoſitũ ꝙ nõ ſeꝗt᷑ eudẽ hoĩeʒ
alternatim fieri miſeꝝ ⁊ felicẽ: qꝛ bõ

determiat ad agẽ bonũ ⁊ bñ ⁊ ſp ecäö

fuerit opoꝛtunũ:opoꝛtunitate ðᷣficiẽte

ex ĩfiritate huana ſi ñ agat ñ ðꝛ ꝓpt 5
mit᷑ eẽ.qꝛ ĩ ĩbꝰhũanis eꝗpollẽt ſp age
ſemꝑ opoꝛtunitate ſe offerẽte agere

LIBRO

4 ideo felix ſemp dicit agere qꝛ ſemp

gagit cum opoꝛtunũ eſt ei agere ⁊ inte
rius ⁊ exterius. ¶ Ad ᷣm dð. ꝙ bitꝰ*
non eſt cã vſus niſi ſicut determinatio
cauſe eius quẽadmoduʒ eſt expoſituzʒ
talis aũt cauſa non vłr melioꝛ eſt effe
ctu¶Rid terciũ d.ꝙ hitus reddit ho
minẽ ſimpłr bonuʒ hitualiter: vſus tñ
actualiter. meliꝰ eſt:g eſſe ſimplicit᷑ bo
num hitualiter ⁊ actualiter ſił qᷓ; hitu

aliter tm̃ (Ad quartũ cõcedẽdũ eſt.

in cõditione diuturnitatiſ ⁊æ pmanẽtie
hitus excedit vſum:h̊ tñ non eſt exce/
dere ſimpliciter. ¶ Ad quitũ dõ.ꝙ o
pus hũanum eſt duplex. vnuʒ imanẽs
hoi.aliud trãſiens. bonitas ergo ope
ris imanẽtis eſt bonitas hoĩs ſicut bo
nitas hĩtus:tale opus eſt vſus illiꝰ vir
tuſ᷑ in quo cõſiſtit felicitas.bõitas aũt
opis trãſeũi ex hoĩeʒ ñ ẽ bõitas hoiſ
⁊ de illo cõcludit rõ 3 hituſ melioꝛ eſt

eco. Queſtio. 24.

Cꝛ2 arguit᷑.ꝙ ad felicitatẽ ñ re
grat᷑ delectatio. pꝛĩo.qꝛ ꝙ ẽ
maxie fugiẽdũ in iuẽtiõe sᷣtu
tis nõ ẽ de itegritate felicitaᷣ qò ap/
paret.qꝛ ĩuẽtio vᷣtuᷣ ẽ tẽdẽtia ad pteſ
⁊ ad itegritatẽ felicita:ſʒ ðlectatio ẽ
maxie ſugiẽda ĩ iuẽtiõe vᷣtuſ.vt.j.ĩ fi.
ſcdi.ꝭ æc. 2: qꝛ ꝙ nõ reꝗrit᷑ ad ptutiſ
opatiõem nõ regꝗrit᷑ ad felicitatẽ:ſʒ de
lectatio nõ reꝗrit᷑ ad opatõeʒ vᷣtuᷣ qꝛ
nõ ad opatiõem foꝛtitudis.vt.j.li.ꝗ.
quare ⁊c. ʒ. ſi delectatio reqrat᷑ per
ſe ad felicitatẽ: ad maioꝛẽ regret᷑ ma⸗
loꝛ ad maxiaʒ maxia. Sʒ delectatio
maxia que ẽ delectatio venerea nõ re
grit᷑ ad felicitatẽ. illa nãq; furat᷑ intel
lectũ ſpiſſe ſapiẽſ.vt.j.li.⁊. nulla ð
lectatio ad felicitatẽ regri vĩ:ſʒ in oꝑ
poſitũ ſũt rões pi Pꝛo ſolutiõe. q.

hui ſut. 4. p̃mittẽda.ſ.ꝗd ẽ delectatio

quot genera delectationum. quot ge/

tur aliquid requiri ad felicitatem.

nera delectabilium. quot modis dici/

He pꝛio ſciẽdũ.ꝙ delectatio ẽ ʒ? paſ
ſio appetitꝰ cõcupiſcibił. Pꝛo cuiꝰeui
dẽtia ẽ ſciẽdũ ꝙ ſicut adamas tria cãt
ĩ ferro ita bonũ tria cãt ĩ cõcupiſcibili

..¾mℳ
S õsä

Adamas nũcq; pꝛio ct dã paſſiõeʒ
ſibi cõſiłem in ferro.2? cãt motũ tra⸗

hẽdo ferrũ ad ſe.ʒ iũgit⁊ gꝗetat ferrũ

in ſe.ſiłi mõ bonũ pñtatũ cãt ĩ cõcupi

ſcibili cõplacẽti ſeu amoꝛem ſui: vt a
moꝛ dicit nõ delectatiõeʒ ſʒ paſſiõem

L⁊ hᷣẽ paſſio pꝛia. 2? ex vᷣtute huiꝰtra
hit appetitũ ad ſe ꝗ tractꝰ vocat᷑ deſi/

deriũ ſeu cõcupia. adeptũ appeti
tũ ĩ ſe getat que getatio ðꝛ delectatio
⁊æ ẽ paſſio ʒ ex vniõe appetitꝰcũ obie
cto ſibi cõueniẽti cãta.( Se ⁊ꝛ· ſciẽdũ
ꝙ ðlectationũ tria ſũt genera. alia nã
qʒ ẽ ſimpłr nãł:alia ſimpłr iĩnãliſ:alia
aliter ⁊ ałr naãlis vł inãlis. nalis ꝗdẽ

delectatio ẽ que cãtur ex obiecto cõue

niẽti ipᷣi appetitui oꝛdie nãli qꝛ vʒ ap
petitꝰ ad tale bonũ ẽ nãłr oꝛdiatꝰ.ad
h ãt pᷣt eẽ duplex diſpoſitio. vna pᷣciſe
nãliſ:alia accñtał:cõſona tñ nãli.huiꝰ
at diſpoſitio accñtał ẽ diſpoſitõ virtuiſ

que tẽdit ad eũdẽ finẽ ad queʒ tendit

na. Innalis ãt ẽ delectatio cãta ex vni

one appetitꝰ cũ obiecto ꝙ cõuenit nõ
diſpõni nãli ſʒ accñtali. ita ꝙ accñtał
tẽdit ad aliũ fineʒ q; diſpoſitio nãlis.
bhuiuſmõi at diſpoſitõ ẽ vitiũ ꝙ ẽ diſpo

ſitio diſcoꝛs ⁊ diſſona diſpõni nature.
Delectatio vᷣo nãlis ⁊ inãlis eſt dele
ctatio appetitꝰ ſenſitiui in ſuis nalibꝰ

cõſtituti ꝗq ʒ ꝙ appetit ſenſitiuꝰ nali

ipetu fert᷑ in obm ad ꝙ ẽ nałr oꝛdiatũ
⁊ mõ cõueniẽti ſᷣm ꝙ ẽ tał appetitus
ſʒ nõ inquãtũ ẽ appetitꝰ rõi ⁊ appeti

tui rõnali ſubiect fʒz ẽ rõnał ꝑp p/
ticipatiõem.finis emi appetitx ſenſiti
ui inq;tũ talis cõis ẽ oĩ appetitui ſen

ſitiuo ſʒ finis eiꝰ inq;tũ ẽ rõni ſubieciꝰ
ẽ ꝓpꝛiꝰ hoĩ. ⁊ iõ motꝰ eiꝰ nãalis :ẽdit ĩ

finẽ appetit ſeſitiui cõiter ſũpti. ⁊ vt
ſic iſte mot ẽ nãlis delectatiõis cãtiuꝰ
Iſte tñ nãlis motꝰ ſepe fert᷑ ↄᷣ finẽ ap

petitꝰ ſenſitiui vt ẽ rõni ſubiectuſ ⁊ iõ
delectatio ſequẽs talẽ motũ dici p̃ᷣt ina

lis. (Se 3 ſciẽdũ ꝙ delectabiliu tria
ſũt genera:qꝛ quedãa ſũt obiectiue de
lectabilia: quedã ſbiectiue:quedã me

dia. obᷣm eni extriſecũ ẽ obiue delecta
bile ſolũ qꝛ natũ ẽ delectatiõeʒ care.

erit
aubil
delect.
delecta
Con
apy
ett⸗
ctün⸗
toel
nuelt
olft
giſii
liſti
irht
ctnirre
ſccele
ſöreg
piac
Emn
rittin
decla
lus⸗
ſenul
ſien
obi
Popan
Nato,ß.
ſoſtot
igoͦn
iscpar⸗
tenizne
latkber
e fer
ſlleni
Cinir
ſpoi

ſonüinen
—–
Palnnte
kuenloee
nſöiedeen
kuciin⸗
ſbäſnedten
lipeſtock
Nleanöͤfei
ornle
atorſßfeit
Weter dick
nigipfid⸗

ii
Moi ,
Patfeni
miün
Bfön
e un
lt
epi Gne
Nlane

Wräche
tiä
ner. dani
Drinatä
Ms. iüs
robrovci
niigen
Nrcrcind
o. maj

näee⸗

dplüniri
Aezrndt
mocnami
Augäid
ſvvſtw nüls
üginip
nn.
giniaiii
eifün
ggifnd
ingpen'ſen
tinppein
iininiſin
Ecbizi
zce ſhüin
Neleanisal

actãt appetit ꝗ ðꝛ vii vel frui ẽ dele

ctabilis ſubiectiue:qꝛ in ſe ĩtriſece bʒ
delectatõeʒ ⁊ ĩ eadẽ vi ẽ ſubiectiue cũ
delectatõe. Actꝰ ᷣtut᷑ appᷣhẽſiue me/
dio mõ ſe hbʒ int᷑ h̊ delectabilia.ipᷣa nã
qʒ appᷣhẽſio ↄpata vſui vł fruitiõi ap/
petitꝰ hʒ modũ obiecti:qꝛ ſepata exñſ
qᷓ;tũ ad vim ſuſce ptiuã a delectatione
cãt delectatõez ſicut obm:qꝛ ẽ obiecti
maifeſtatiua. cõpata tñ obiecto extrin

ſeco bʒ modũ delectabił ſubiectiue. eo

ꝙ ẽ ĩ aia ſbiectuue ſicut ẽ fruſtio¶ Ge
4 ſciẽdũ ꝙ ad felicitatẽ põt aligd re/
gri tripłr. qꝛ vł ſicut diſpoſitio ad feli
citatẽ:vel ſicut eẽntia felicitadᷣ vł ſicut

ſequela felicitat᷑.mõ dico ꝙ delectatio

nõ regꝗrit᷑ ad felcitatẽ ſicut viſ poſitio
pꝛia qꝛ ſolũ virt eſt ſufficiẽs diſ poſitõ
2 non regritur ſicut eè felicitat: regꝗ/
rit᷑ tñ ſicut ſequela ĩtriſeca felicitaiᷣ ꝙ

declaro ſb. 4. cõcluſiõib. pꝛia ẽ q feli
citas ẽ delectabił.2 ꝙ nãliter. 3? fʒ
ſe nullo addito.4? ꝙ boneſtiſſime.pꝛi

mã ꝓbo ſic. qm ois opatio cõueniẽs ⁊

circa obiectũ cõuenies diſpõni appeti
P opani ẽ delectabił:ſʒ felicitas ẽ tał

opatio.ipᷣa nãq; cõuenit vᷣtuti que E di

ſpoſitio ⁊ obiectum eius:obiectuzʒ vir

tutiſ. S ipa delectabił. Scõam ꝓbo ſic
omiĩs opatio cõueniẽs ⁊ circa obiectũ

cõueniẽs moꝛi ⁊ nature opãũ ẽ nãlr

lectabik.bᷣ eni dicebat᷑ delectatio nãlii

que cũtur ex obiecto cõueniẽti nature
ſz felicitaſ ẽ tał opatio.ipᷣa nãq; ⁊ ei
obiectũ cõueniũt moꝛi.i.ᷣtuti ⁊ natuẽ
ipiꝰ opã.qim diſpõ vtu eſt cõſona di/

ſpoſitioi nature. vt dem ẽ. ipa ẽ nãlr
delectabił¶ erciã ꝓbo ſic.oĩs opa/

tio delectabił exñſ in ſbᷣo delectabił ẽ
ſpᷣiue nullo actu addito.hᷣ eni ẽ dĩia in
ter ſpᷣiue delectabile ⁊ alia delectabi/
lia. qm̃ poſito obiecto delectabili ⁊ ap

pᷣhẽſiue delectabili nõ ſeꝗt᷑ delectatio
niſi poſito aliquo actu ĩ appetitu ipi

delectatõiſ ſi uſceptibili: iſto tñ actu po
ſito ⁊ nullo alio poſterioꝛi hbĩ ipᷣa dele

ctatio: ſʒ felicitas eſt tał opatio.qð ap

paret ex diciᷣ ſupꝛa. ꝓbatũ ẽ enĩ ꝙ feli

citas ẽ pꝛĩcipalr fruitio finis.x .qj. li.x

vbi ðꝛ ꝙ delectatio ſupuenit felicitati

ſicut pulchritudo iuueni. cõſtat autẽ ꝙ
pulchritudo ẽ in iuuene. quare ſili mõ
delectatio intriſece eſt in felicitate.
¶ QAuartã ꝓbo ſic. ols delectatio nãlis

appetit ĩtellectiui vel ſenſitiui ſm ꝙ

ſubiect ẽ rõni ẽ boneſtiſſima. Si eni ẽ
nãlis ſeꝗt᷑ ꝙ ẽ bona.ſi ãt ẽ appetitꝰin

tellectim ẽ pudica ⁊ honeſta vel ſi ap

petit ſenſitiui vt ſubiectꝰ ẽ rõni: ſʒ de
lſectatio felicitat᷑ ẽ delectatio appetitꝰ

itellectiui cũ ipa felicitas ſit opatõ er
vt oñſũ ẽ ſupꝛa. delectatio felicitaſᷣ ẽ
hõeſtiſſima.( Mer bᷣ ad argumta dð.
ad pꝛimũ qi iuentiõe medij otuoſi ñ E
fugiẽda quecũq; delectatio:ſʒ delecta

tio extremi vitioſi. illa vo nullam ptici

patiõeʒ hʒ cũ felicitate. d ſᷣm dõ.
ꝙ opatio foꝛtitudis fʒ ſe nõ ẽ delecta
bik niſi ᷣm ꝙ cõiũgit᷑ fini ⁊ 10 nullꝰ di
ceret ꝙ in tali opatiõe vᷣtui cõſiſtẽt fe

licitas:imo ĩ nã niſi pꝛo q;ᷓto cõiungit
fini. In illa vo cõiũctiõe cõſ⸗ iſtit felici⸗
tas ⁊ bᷣ ſufficit ad ꝓpoſuũ¶ Ad terciũ

dõ. ꝙ maxia delectatio ĩter bõeſtas ⁊
pudicaſ ĩgrit᷑ ad felicitatẽ venerea vᷣo
inter iſta nõ ↄnumerat᷑ quare nõ valz
pᷣ̃t enã dici ꝙ illa nõ ẽ maxia lʒ ſit ma

ie ipetuoſa ⁊ marxie ſenſibił¶ Q. 2½

EE 3 arguit᷑ ꝙ ad felicitatẽ ñ
regrat᷑ pał ꝓſperitas exteri

ad felicitatẽ pᷣbet occaſiõeʒ mali ſʒ ta
ad felicitatẽ nõ reꝗrit᷑.(ꝛobat auũt
aſſũptũ ſᷣm..pt. illiꝰplperitaũ qͥ fũt
aici:diuitie: ciuił potẽtia: nobilitaſ ge
neris ⁊ bonũ ꝓlis.amici nãq; pᷣbẽt oc
caſiõeʒ iniuſtitie qꝛ amoꝛ ⁊c odiũ.⁊ 1õ
dixit plato.ꝙ citas ẽ bñ oꝛdiata ĩ qua
qſq; ꝓpꝛios noſcit deſect vt recitat᷑ ĩ
decret. Siuitie vo pᷣbẽt occaſiõeʒ pi/

lis ꝓſperitas pᷣbet — 8

clitatiõis pſõe.vñ ſuꝑi dem̃ ẽ ꝙ multi

ꝓpter diuitias pierũt.⸗ uik go potẽ

na que cõſiſtit ĩ bñdo ptũtẽ vel fauorẽ
pꝛicipat ⁊c dñij pᷣbet occaſiõeʒ auda/

tie. nobilitꝗs o generis p̈bet occaſio
nẽ ſibie. ¶ Honũ vo ꝓlis pbet occaſio
neʒ auaritie. pentes eniz volentes fil

oꝝ bonoꝝ: qꝛ nullũ regſitum

*
2

LIBRO

ijſ pꝛouidere accipiũt vnocũq;. quare

nullum iſtoꝝ ad felicitatẽ requiri vide

tur. ¶In oppoſitũ eſt phs.
Aneſtio 26.
E.q? vero arguit᷑ ꝙ bõa coꝛ
poꝛis diſpoſitio nõ requiraf
ad felicitatẽ in ſoꝛma ſiłi ar/
guendo. nullũ ad feliciatẽ requiſitum
pᷣbʒ occaſiõeʒ mali ſʒ bõa coꝛpiſ diſpo
ſitio pᷣbet occaſiõeʒ mali quaẽ æc. Aſ

222

ſũptuʒ ꝓbaf᷑.ſm tres ptes talis diſpo

ſitiõis que ſunt ſanitas: robur æ pul/

chritudo. Sanitas nãq; exceſſiua pbet

incendium luxurie ⁊ rebellionẽ appe
titus ſenſitiui cõtra imperiũ roõnis. vñ

dicit euſtratius. ꝙ ſancii viri coꝛpa ſua
afflictiõibus crucidt ne poſſint contra

rõnis iudiciũ rebellare.¶ Robur etiã
pᷣbet occaſiõem piclitanõis pſone. Di
cit eniʒ phᷣs ſupꝛa ꝙ multi pierũt ꝓpi

foꝛtitudinẽ.¶ Mulchritudo etiam pꝛe
bet occaſiõem curioſitaᷣ ⁊ limpudici a
moꝛis vt ſepe docuit expientia.quare

Aln iſtoꝝ eſt ad felicitatẽ requiſitũ
In

ppoſituzʒ eſt pᷣs.d.qꝙ denudati
talibus felicitatẽ inquinãt.¶ d em/
dentiã vtriuſq; queſtiõis pᷣmiitẽda ſũt
duo. pꝛimũ ꝙ duplex eſt vita.ſ. ciuilis
⁊ cõtemplatiua.quarũ vtracq; ſuo mõ
eſt felicitabilis felicitate que põt ha/
beri in hac vita moꝛtali.Scðʒ eſt ta
lia in quibus nõ cõſiſtit felicitas requi
ri ad felicitatẽ põt intelligi dupliciter
vno mõ qꝛ regrũt᷑ ad ſuſtẽtatiõeʒ vite

alio mõ.qꝛ requirũt᷑ ſuſtẽtata vita ad

felicitatẽ vite ſicut quedã oꝛgana ⁊ qᷓ
dam oꝛznamẽta. pꝛimꝰ intellectꝰ non

eſt ad ꝓpoſitũ qꝛ talia ſic requiſita ne

ceſſitati ⁊ nõ felicitati cõgruũt. vñ hu
go in fine libꝛi didaſcalicõ ait.ꝙ neceſ
ſitas eſt ſine qua viuere non poſſumui
ſed felicius viueremꝰ ſicut viuere non
poſſumꝰ ſñ ſpuere ſine doꝛmire ⁊ ſine
alijs ſecretis nature:ſi tñ eſſet poſſibi

le ꝙ ſine hijs viueremꝰ feliciꝰ viuere

mus. quare mamifeſtũ eſt ꝙ talia non
ſ ut requirẽda ad felicitatẽ ſed ad ſolã
ſuſtẽtatiõem vite.¶ Ze 2? itellectu po

no duas cõcluſiões generales. pꝛima
ꝙ talia non requirũtur ad felicitatem

vite cõtemplatiue vltra neceſſariã ſu/
ſtentatiõeʒ vite.2? requirũt᷑ tanquã
oꝛnamenta ad felicitatem ciuilis vite.
Pꝛimã pꝛobo ſic.illud ꝙ felicitati cõ
templatiue pᷣſtat impedimẽtum æ ei⸗

oppoſitum pꝛeſtat auxiliũ non requi⸗

ritur ad eam:ſed talis pꝛoſperitas eſt

buius. non requirit᷑ ad cõtemplati/

uam felicitatem. Aſſumptuʒ declarat
auctoꝛitate yſido.te ſumo bono l.ʒ.
dicentis ita. Sancti viri contemnere
cupiunt mundum æ motuz mentis ad

ſuperna reuocare vt ibi ſeſe colligant

vnde defluxerunt ⁊ inde ſe ſubtrahat
vbi diſpſi ſunt iuſti qui rebus honoꝛi/

bus q; ac vite blandimẽtis renũciant

ꝓuide ab omni terrena poſſeſſione ſe

moꝛtificãt vt deo viuant ideoq; ſeculi
huius blanditias calcãt vt validioꝛes
ad vitam illa de huius vite moꝛtifica/
tione conſurgat ex quibus apparet
temporalis pꝛoſperitas ipedit æ eiuſ
abdicatio iunat mentẽ eleuari ad diui
na: obliuiſci terrena cõiungi veo vali
dioꝛeʒ eſſe in ſuo pꝛopoſito¶ Hoc idẽ

apparet per rñſum cuiuſdam phᷣi in/
terrogati de diſponentibꝰ ad ſapien/
tiã.qui ſic per verſus reſpõdit. Aẽs
humilis ſtudium querendi vita quieta

Scrutiniũ tacitũ pauptas terra alie-
na. Hoc reſec ſolent multis obſcu

ra ſophie. ¶ Hoc idem apparet per
geſta plurium phoꝛum qui dimtias æ

ſeculi blanditias ppter ſapie ſtudium
abijecerunt vnd ſene.epᷣ.i.AHultis

ad philoſophãdum obſtitere diuitie.
pauptas autem experiẽda eſt aut er/

go pauper ſis vel pauperi ſilis ſi ani
(FRem ĩ epła ait.ſRe
dige te ad ꝑua ex quibus cadere non

mo vacare vis

poſſis. ĩherere pauptani ſine qua nul

la eſt ſecura iocunditas ex quibus eui
denter apparet ꝙ omnes iſii ad feli
citatem contemplatiuam eſtimauerüt
tempoꝛalem pꝛoſperitatè eſſe nociuã
⁊ volũtariã aduerſitatẽ ſibi oppoſita,z

ſſe
cid
ſſte
ae
ad
ann
uie
at
gi
ſine
rend
ſen
nede
lner,
oßſin
fmit⸗
ſocun
eren
Kck
lent
annn
etii
fn
iſi⸗
o
ſoh
barere
Uunco⸗
nn ler

13

Cſcicf
Wfan
funſdes
ſlisii
Houm g

9

Mniten
aheen

iasnr

nihenin
lmmegn
glidenn ai
ſpproberſr

Keni⸗

Kictmen
ſei
mümai
lsne
Tnirnni
don
aſpent 6
ärnpi,
WNdret
wbanz.

i entisel
ſe oligen
ſeſaberahin
drs bonat,
is renücin
Weſionet⸗

iceog ſfl

ralidtors
temontfe,
18 aPrenn
ipedtdtu
levariade
Ung corel
E
m pkinn,
ſapien,
ait. Mis
Fhagiete
ena :
nis d
N e
andiules
nſche tan
c in
were un
zdackue,
ſeiui
rnichta
Tibrs
Sõ
user iled
mmesinil
Auan einun
int e

uiſtinmni

eſſe pficuã cõcoꝛditer ptulerũt.¶ Se/

cũdam cõcluſionem declaro ſic.ciuilis
vita in ciuium cõicatiõe conſiſtit.bonũ

ãt cõicatiõis hũane cõſiſtit in amicitia
ad amicitiã ãt reꝗrit libertas vtriuſq;

amici bñficentia ⁊ cõfidentia ⁊ in cõ
uictu cõplacẽtia pſonaꝝ.igit᷑ ad felici
tatem vite que in cõicatiõe conſiſtit re
quirũtur amici.requit᷑ ciuiliſ potentia
ſine cuius amoꝛe vel fauoꝛe vel hono
re nõ habet᷑ libertaſ.CRequirit᷑ 3 cõ
fidentia ⁊ h̊ͥ dupłr. vno mõ ex pᷣſptio
ne de pᷣterito ⁊ ſic requirit᷑ nobilitas

generis: ſicut enĩ de quolibet maãle na

to pᷣſũmit᷑ in maluz ſic de bene nato pᷣ
ſũmit᷑ in bonũ.alio mõ ex ſpe de futu/
ro.cum enĩ quilibet ſit moꝛalis confi/
dentius diligit᷑ ille cuiꝰ ſucceſſoꝛ eiuſ/
dẽ affectiõis foꝛe ſperat᷑. quare ad ta
lem vitã requirit᷑ pꝛoles:ſed qꝛ inter

amicos requirit᷑ bficentia ꝑ cõſe quẽſ

etiã requirũtur dimtie vnde bñficium
tribuat᷑.cõplacẽtia vero pſonaꝝ requi
rit ſufficiẽtem pulchritudinẽ ne aſſpe/
ctus offendatur amici ſanitatẽ ne ſu/
ſpitio habeat᷑ de cõtagiõe moꝛbi. Ro
bur vero vt exhibeatur mutui pꝛom/
ptitudo auxilij. quare patet ꝙ oĩa iſta
vltra neceſſariã ſuſtentatiõem vite re/
irũt᷑ vt oꝛnamẽta felicita᷑ vite ciuił
Ad argumẽta ſil dð.ꝙ oĩa bõa pᷣdi⸗/

cta ſecũ afferũt aliqua vite pñtis incõ
moda ſicut rões oñdunt tñ bijs nõ ob

ſtantibus licz nõ oĩo vitari poſſint oĩa
facilius tñ collaudari pñt qᷓ; iſtoꝛũ bo

(noꝛum oppoſita. Lectio.8S.

Hde ⁊ querit᷑ ¶ Poſtquã
phᷣs inueſtigauit deſcriptõeʒ
felicitatis ⁊ ſufficiẽtiã deſcri
ptionis ⁊ concoꝛdiã cuiuſcũq; opinio
nis. Hic ꝗ? loco inueſtigat clitatẽ fe
licitatis.pponens pꝛio queſtiõem tri
mẽbꝛem f̃m tres opiniones.2. vnã il
larum appꝛobat ſed nõ pbatur ibil Si
quidem etiã ʒ:? aliã opinionẽ ꝓbat ⁊
appꝛobat ibil Nidet᷑ aũt.? reliquã
lang repꝛobat ibil Si ãt eſt ita

iendũ Q circa pꝛimũ ꝙ tres pĩũt

elſſe vie alſignaͤdi cam felicitaſ qꝛ vel

erit cauſa per ſe vel per accñs: ſi ꝑ ſe
p dupliciter vel diuina vł hũana. ſi hu
mana tunc cõcurrũt tria. videlicet.in/
tellectꝰ appetitus ⁊ coꝛpis moius ad
intellectũ ptinet addiſcere: ad appeti

tum aſſueſcere. ad coꝛpus exercitari.
(ien ergo poſtq; felicitas indigerꝓ
ip

eritate bonoꝝ foꝛtune.⁊ poſtq; ali/
qui opinati ſunt felicitatẽ conſiſtere in
bonis foꝛtune ex hijs rõnabiliter que

ritur. vtꝝ felicitas ſit aliquid acquiſi-

bile ſᷣm cãm bũanã.puta ꝙ ſit aliquid
diſcibile per intellectum vel aliqd aſ
ſueſcibile per appetitũ vel aliter qua
litercũq; exercitabile per coꝛpꝑiſ motũ

vel vtrum ſit aliqd acquiſibile ᷣm qu

dam diuinã pticulã pticipãdo diuinaʒ
bonitatẽ vel vtrũ ſit aliqd aduentitiuʒ
per foꝛtunã ¶ meinde ibil. Si quideʒ
etiã opiniõem de cã diuina appꝛobat
ſed nõ pꝛobat ꝓbatiõem remittẽs ad
pꝛimà phiam. Dicit ergo ꝙ ſi aliquod
donũ deoꝝ datum hoibus rõnabile vi
det᷑ felicitatẽ eſſe dei datum qᷓ; felici/
tatem eſtimamꝰ eſſe maxune hũanoꝝ
bonoꝛum quãto ipᷣa inter cetera ẽ op
timũ bonũ.(¶ Sed foꝛte h̊ vtꝝ deuſ det
aliqð ſpãle donũ hoĩbus alteri ſcruta
tiõis qꝛ pꝛie phie erit magis ꝓpꝛium
Sciẽdũ igit᷑.ꝙ ari.facit vnã rõeʒ cer
tam quo ad oĩa vno pũcto tm̃ excepto
Mõ nãq; ſic foꝛmari põt ꝑ locũ a mi/
noꝛi:ſi qð minus videret᷑ ineẽ ineſt ⁊
illud ꝙ magis ſʒ minꝰ videreiꝙ aliqð
aliò donũ a felicitate ineẽt hoibꝰ a cã
diuina q; ia felicitas cum ipᷣa ſit opti
mũ hois vſq; h rõ certa ẽ Sed qð ad
dendum eſt dubiuʒ remouet ſcʒ ꝙ ali
qð donum ineſt hoĩbuſ a cauſa diuina
hᷣ autẽ certificato certum erit ꝙ felici/
tas hominis eſt a deo. p autem in que
ſtione videbitur. ( Beinde ibil. Ui⸗/
detur autem lopinionem de cauſa hu/
mana.pꝛimo appꝛobat.ſcòo eam pꝛo
bat ibi Erit autem vtiq;]. Sciendum
ergo ꝙ aliqua virtus vel perfectio bo
minis dicit᷑ dina triplici de cã.ſ.xł qꝛ

LIBRO

obiectiue eſt de deo ⁊ hijs duobꝰ mo/
dis dicit pᷣs. i? methaphiſice:metha
phiſicã eſſe diuinã. 3? mõ qꝛ eſt a ðo
⁊ h̊ modo felicitas eſt ⁊ diuina ſi eſſet
a deo.nũc g̊ płᷣs opi.de cã hbũana ap/
pꝛobãs dicit eã a pᷣcedẽti opiniõe non
penitus diſſonare.qꝛ ſicut illa opinio
dicit felicitatẽ eſſe bonũ diuinuʒ ſic ⁊
iſta q;uis aliter. Dicit ̊ ꝙ licet felici⸗
tas nõ ſit bonũ a deo hoibus miſſum:
ſed ꝓpter quãdã virtutẽ mobilẽ vel ꝓ
pter diſciplinã intelligibilẽ vel ꝓpter
exercitatiõem coꝛpalẽ adhuc hijs non
obſtãtibꝰ videt eſſe de numero diuiniſ
ſimoꝝ bonoꝝ. b ãt ip̃e ꝓbat tali rõne
ibil VNirtu enĩ qm̃ virtu finis ⁊ pꝛe
miũ eſt bonum pfecte optimũ obiecti
ue ſił itudine ⁊ pticipatiõe diuinum ⁊
adeptione beatũ:ſed felicitas eſt vir/
tutis finis ⁊ pᷣmiũ. ipᷣa eſt bonũ opti
mü diuinũ ⁊ btm̃. bui“ rõnis ſola ma.
ponit᷑i Ha. einde ibil Erit ãt vtiq;
ꝓbat opinionẽ ſic ꝙ eſt hoĩbꝰcõe iuſtũ
acꝗſibile per diſciplinã ⁊ ſiudiũ ineſt
hoĩ a cã hana:ſed felicitas eſt huius
⁊c.huiꝰrõnis pł̊ᷣs ponit Mi.in Ia
dicẽſꝙ lelicitas eſt bonũ młtũ cõe poſ
ſibile neriaere oĩbus hoĩbus nõ oꝛba
tis ad virtutẽ per quâdam diſciplina
2 ſtudiũ.¶ Eſt at ſciendũ cCorhat 24
virtutẽ ẽ pꝛiuari aliquo neceſſario ad
virtutẽ. h at genere ſunt tria.ſ.coꝛpo/
ris diſpoſitio talis que nõ phibeat vfũ

liberi ar bitrij ⁊ idcirco aliter diſpoſi

us eſt oꝛbatuſ. 2 ſenſus diſcretio ta
lis que poſſit diſcernere bonum ⁊? ma
lum iuſtum ⁊ iniuſtum: honeſtũ æ tur

pe vtile ⁊ inutile. aliter nãq; diſ poſitꝰ*

eſt oꝛbatus. 3: appetitꝰ vt mala con/
ſuetudo. illa nãq; phibʒ virtutẽ per
coõſequẽs felicitatẽ. vt.j.li.xꝰ pꝛohibet
etiam virtutem vt 2? methaphiſice.
2 ſciẽdum ꝙ diſciplina ptinet ad in
tellectum. ſiudium vero ptinet ad ap/
petitum Eſt eni ſtudiũ vehemẽs ani
mi applicatio cuʒ magna volũtate ad
aliquid pficiẽdum licet ſtudiũ ſepe ſũ
matur ꝓ ſpeculatiõe intellectꝰ.h iñ ſũ

mitur ſtudium ᷣm ab eo dicit᷑ ſtudio
ſus.ſtudioſus ãt ⁊ virtuoſus ſunt ide
quare virtus ⁊ ſtudiũ erunt idẽ.¶ Se
inde ibil Si ãt eſt ita Opi.de cã per
accñs repꝛobat.⁊ pꝛĩo de foꝛtuna. 22
de caſu ibil Secẽter igitur Pꝛimã re
pꝛobat triplici rõne.2? ibil Panife/
ſtum eſt aũt ʒ ibil Cõceſſa autẽ Pꝛi
mo ergo intendit arguere.Omne ꝙ ẽ

a foꝛtuna eſt pᷣter intentiõem agentis

fm naturã vel f̃m artem vel ſᷣm aliaʒ
quãlibet per ſe cãm ⁊æ maxime ſᷣm op
timã:ſed felicitas que eſt optimũ eſie
rei nõ eſt extra intentiõem alicuiꝰ per
ſe agẽtis.g felicitas nõ eſt a ſoꝛtuna.
hbui rõnis maioꝛ ponitur 2. phiſicoꝝ
in deſcripnone foꝛtune.illud eniʒ eſt
a foꝛtuna ꝙ accidit pᷣter intentiõem a
gentis a ꝓpoſito.moꝛ ponit᷑ ĩ ſia
pmittit᷑ tñ cõcluſio.dicit g̊ płᷣs ꝙ ſi be
ari vel biĩficari eſt ita ſicut dictum eſt

videlicet ꝙ ſit ſtudioſum optimũ ⁊ di

uinũ:rõnale videt᷑ eſtimare melius eẽ

ſic vt dictum eſt ꝓpter ſtudium ⁊ diſci
plinã qᷓ; ꝓpter foꝛtunã. Minoꝛẽ ad/
iungit. d. ꝙ illa que agũtur ᷣʒ nãm aut

ſm artem aut ſᷣm oẽm alterã cãʒ ⁊ ma

xime fᷣm cãm optunã ſunt apta nata
optime ſe habere fʒʒ ꝙ ẽ poſſibile. ho

mineʒ ãt optime ſe habere eſt hoĩem

felicem eſſe. quare patet ꝙ bomo ẽ ap
tus natus ad felicitatem æ ad omnia

per ſe agentia circa intẽdentem felici

tatẽ. illud ei intendit agẽſ ad ꝙ aptuʒ
natum eſt patiens. (Meinde iſtã opi
nionem increpans ait. ꝙ maximum ⁊

optimum foꝛtune attribuere tanquazʒ

cauſe valde pnitioſum ⁊ moꝛtiferũ eẽ
videtur. h̊ ãt in queſtiõe declarabit᷑.
¶ Deinde ibil Hanifeſtum aũt eſt.
Agd ideʒ arguit ſic.nulla operatio aĩe

nullum neceſſariuʒ ⁊ nullũ vtile ad

opationem aĩe eſt a foꝛtuna. h̊ appa/

ret ex.2? phiſicoꝝ.opatio nãq; aĩe nõ
poteſt ineſſe pᷣter intellectiõeʒ anime

neceſſaria vero nõ ſunt a ſoꝛtuna cum
oia foꝛtuita ſint raro contingẽtia.vti/
laa vero nõ ſunt a foꝛtuna qꝛ talia ha

ix
lle
1ao
ſcti
om
ter⸗/
d
nis
lle
aA
Ait
ne
ſegn
G
ho⸗
g.
n
!
hi
hen
le 6
ſucii
oſae
chez
nüitad
bernte
aclluttl
bet
naifeli
Tilk
1sgepe
wen
ſnge
ihop⸗
ſarſen⸗
QLutn

inſ
ie
NNipe
Een1
n Penin
Rchet,

anni

1

wenegene

nrelfnalg

mumefne,
epmickt
ſentlane
öckabeun.
eildengz e
Aimanmden
Wiin
rztsgi

miimnenſene
oodeſüic
ſn 1 eN1
üöe decti⸗
niſeſunit
Cnilacgi
iſeumu
1oord iizin
mmelenigen

,nt a ſodOn
zimn ,

Fo conunge
R

bent determiatos fines ꝙ nõ hñt foꝛ
tuita.igit᷑ nulluʒ iſtoꝝ eſt a foꝛtuna: ſʒ
elicitas tm̃ requirit ſua eẽntialia.pu⸗/

I.

ta opatiões aĩe ſibi neceſſarias ad cõo

ſiſtẽtiam vite.alia vero vtilia ad ſuum
oꝛnatũ que deſeruiunt ei inſtrumẽtali
ter ⁊ oꝛganice.igit᷑ nullũ concurrens
ad felicitatẽ ꝓuenit a foꝛtuna. huiꝰ rõ
nis maioꝛ eſt pbata.AHinoꝛ ponitur
in la:que per ptes ſupiuſ fuit declara

ta.¶ DBeinde ibil Cõfeſſa aũt ᷣ idẽ ar

guit tali rõne:ad nullũ foꝛtuuuʒ eſt oꝛ
dinatum ſtudiũ ſed ad felicitatẽ c ad

requiſita felicitati plurium ſtudiũ in ci

uilibꝰẽ oꝛdiatũ.ergo nec felicitas nec
aliꝗd ad ipᷣam requiſitũ eſt foꝛtuitum
huius rõnis maioꝛ ponit᷑ vt per ſe no
ta.Hinoꝛ ãt pomit᷑ in Fa ⁊ pꝛĩio pꝛe

mittitur maioꝛ rõnis. Sicit ergo pbs

h̊ ⁊ hec dicta erũt cõſeſſa ⁊? cõſona
hijs que dicta ſũt a pꝛincipio.ſ.in pꝛo

bemio.poſuimꝰ eni finẽ politice ſcien

tie optimũ eſſe.hᷣ aũt politica plurium
ſtudiũ facit huiꝰ boni optimi: quales
quoſdã.i.aptos ⁊ bonos volens ferre
ciues ⁊ opatoꝛes bonoꝛuʒ per que ve
niũt ad finem intentũ. ¶ Seinde ibiſ
Pecenter igit᷑ oñdit ꝙ felicitas nõ ſit
a caſu tali ratõne. Caſuale ꝑiter eue/
nit boui ⁊ equo:puero: ſicut pfecto vi
ro:ſed felicitas nõ euenit boui ⁊ equo
qꝛ talẽ opatiõem in qua cõſiſtit felici/
tas pcipere nõ pñt nec pueri: qꝛ ꝓ tẽ
poꝛe pueritie:ſic nec beſtie pcipẽ poſ
ſunt.pueri tñ btificant᷑ in ſpe.qm̃ ali/
quãdo poterũt facti viri.felicitas autẽ
ſicut ſupꝛa diximꝰ indiget ⁊ veritate ꝑ
ſecta ⁊ vita perfectta.
H euidẽtiã pᷣdictoꝝ ſunt tria
inquirẽda ordine pᷣpoſtero.
Ppꝛio de felicitate vtrum inſit
oĩbuſ a foꝛtuna. 2 an a cã hũana. 3.

vtruzʒ a cauſa dinign.

ueſtio. 27.
E& pꝛio arguit᷑. ꝙ ſit a foꝛtu/
Ina qꝛ qð nõ eſt a natura nec
ineſt plurib' ineſt a foꝛtuna.
ex 2 phicoꝝ:ſed felicitas ẽ huiꝰ vt ex

neſtas. Pu⸗
trouerſia babet accuſatiõem ⁊ defen/
ſiõem. cuius finis eſt equitas.( Muiuſ

.

periẽtiã docet.g eſt a foꝛtuna. ¶In op

poſitũ eſt phi. Dicendũ ꝙ ↄcło ne/
ceſſaria ſufficiẽter eſt ðᷣmr̃ata p phi.in
lKa. Sed ꝙ opio ipᷣa ſicut dicit ipe ppi
lo.ſit valde pernicioſa declaro tripłr
tria nanq; ſũt cãꝝ ciuiliũ genera:vt di
cit phi. in rethoꝛica: æ Tullius in ſua
ſ. deliberatiuũ demratiuũ: ⁊ iudiciale
HBeliberatiuũ eſt quod ponitur in con

ſilio: vtrũ expediat hñs ſuaſionẽ ⁊ diſ

ſuaſiõem: cuius finis ẽ vtilitas demĩa
tiuũ ẽ ꝙ attribuitur in laudẽ vel in vi/

tuperiũ certe pſone cuius finis eſt ho

¶ Nucitiale eſt ꝙ poſitũ in con

qt opinionis pnities q;tũ eſt in ſe:ve⸗

tat iſtos tres fines cauſaꝝ ciuiliũ.ve/

tat enĩ pꝛio vtilitatẽ cõſilij: qꝛ nullus
intellectũ hñs cõſiliat᷑ de hijs que ſũt
a foꝛtuna. vt. j. li. 327 vetat hoiem ſub
trahẽs ei laudem. dicit enĩ tulł.ꝙ foꝛ
tunã quidẽ laudare ſtultitia ⁊? vitupe

rare ſupbia eſt. animi vero laus hone

ſta ⁊ vituperatio vehemẽs eſt. 3. ve
tat equitatẽ iuditij:qꝛ nemo punit᷑ vł
p̃miat᷑ de hijs que veniũt a foꝛtuna:ſʒ

de hijs ſolũ que ſũt in ptãte nĩa. vt.j.

li.ʒ?⁊ punimur enĩ de male operari cõ
tra felicitatẽ ⁊ pᷣmiamur de bñ opera
ri:qꝛ cõfert ad felicitatẽ. ſic ꝗ̊ patet ꝑ
nities iſti⸗ Ohinois Ed argumenta
ãt in oppoſitũ dð.ꝙ felicitas nõ ineſt
a natura:ſed aptitudo ad felicitatẽ:ſʒ
ineſt a ꝓpoſito bñ opantibꝰvt cõſequẽ
ter videbitur. Aueſtio.28.
E 2 arguit. ꝙ felicitas nõ in
ſit homini a cã hũana.pꝛimo
qꝛ ſequeret᷑ ꝙ impfectũ face
ret ſe pfectum. hõ nãq; pꝛius nõ felix
faceret ſe pꝛius feliceʒ.cuius oppoſi⸗/
tũ dicit. . methaphiſice.opoꝛtet eni
ſemp ꝙ agens ſit actu tale quale paſ/

ſum eſt in potentia: per ↄñs agens

ſemp pfectioꝛ eſt patiẽte.2: qꝛ nulluʒ
diuinũ eſt a cauſa huana: ſʒ felicitas ẽ
bonũ diuinũ vt dicit᷑ in la.igit᷑ nõ a cã
hũana. Sed in oppoſitũ eſt rõ phi.
e

IIBRO

Dicendũ ꝙ eſt a cauſa hũanaſicut ꝓ
bat phᷣs ꝙ põt etiã amplius declarari
ſic.a quocũq; eſt pfectiſſima virtus ho
minis ab eo eſt felicitas hoĩs.qð ap/
paret.qꝛ felicitas eſt opatio illius vir
tuᷣ:ſed ab hoiĩe vt libero eſt pfectiſſi/
ma virtus hoĩs loquẽdo de vᷣtutibꝰ co
gnitis per pbos. ergo ab hoie eſt feli
citas hoĩs Aſſumptũ patet.j.li.ʒ?ta
li rõe. a quo eſt operari bonaa nõ ma
la ab eo eſt pfectiſſima virtus hoĩs fʒʒ
quã dicit᷑ homo ſimpłr bonus vᷣm intẽ
tiõem phᷣi:ſed ab hoĩe eſt opari bõa⁊

nõ mala:vt expientia docet.ꝗ ab hoie
ꝓuenit pfectiſſima virtus bois. Eſt

diüt ſciẽdum ꝙ a pꝛima opatione p me
dias vſq; ad vltimaʒ in qua cõſiſtit fe
licitas acꝗritur aliquid exercitabile a

liqd diſcibile aliqd aſſueſcibile¶ Acq

ritur nãq; aliqd exercitabile in coꝛpo
re vel in viribus ꝙ in ꝑtibus coꝛpis ꝑp
eius ⁊ eaꝝ exercitiũ.vñ a virtute mo/
tiua excutit᷑ pigritia inducit᷑ agilitaſ
T ab appentu ſenſitiuo excutit᷑ rebel/
lio ⁊ iducit᷑ obedientia⁊ ſubiectio ad
ptem intellectiuã ¶ Acqritur etiã ali/
gqd diſcibile in inte llectu.ipᷣe nãq; ali/
qd addiſcit ⁊ in oꝑpatiõibus ſuis: vel
experiẽtia vel doctrina:acꝗritur etiaz
aliꝗd aſſueſcibile in appeniu intelle/
ctiuo.puta virtutes moꝛales que quã
tum ad id ꝙ eſt pꝛincipale in eis ſunt
in appetitu intellectiuo vt ꝓbat᷑.j.ſic
ergo exercitabile ad felicitatez ptinet
vt remouẽs ꝓhibens.q.per accñũs.di./
ſcibile vero per ſe ⁊ nõ pꝛimo ⁊ ime/
diate. Aſſueſcibile vero per ſe pꝛimo
T imediate:qꝛ ſᷣm virtutẽ tali aſſuetu
dine acquiſita:felix operatur feliciter
vt oñſuʒz eſt ſupꝛaal Bicendi ergo ad

pꝛimũ in oppoſitũ.qꝛ ſolis impfectuzʒ

nõ facit ſeipᷣm ꝑfectum:qꝛ cum eo con
currit obiectum:ꝙ eſt vna per ſe cauſa
felicitatis.vñ nõ ſolus homo cõcurrit
ad felicitatẽ hoĩs.¶ Ad ſᷣm dð.qꝙ diui
num dictum.qꝛ de deo põt eſſe aliquo
modo ab hoiĩe:ſicut ſcia diuina: qꝛ de
deo põt eſſe ab hoĩe docẽte vel inueni

tas que habet in vita iſta nõ
ſit a cauſa diuina. pꝛĩo vt iaʒ
ꝓbatum eſt.ipᷣa pꝛouenit a cauſa hũa
na. nõ igitur a diuma. 2 qꝛ nullus fe
lix in hac vita experitur ſe tale donuʒ
recipere ab aliqua cauſa pᷣter q; a cã
hũana.quare nõ videt᷑ cõueniens ali
am cãm penr Secn oppoſiũ eſt
appꝛobatio phᷣi. Sicẽdũ ſicut dictuʒ
eſt ĩ ſnia Fe.qð pꝛobato dñi aliqð do
num influere menti hũane. pꝛobatum
erit ꝙ influat felicitatem vel ad felici⸗/
tatem. ̊ aũt pꝛobat᷑ tripłr. pꝛimo ex
oꝛdine cãrum ⁊ hoc ſic.oĩs res ſuſci/
piens aliꝗd a cauſa ſuperioꝛi ſuſcipit
a cauſa ſunpliciter ſupꝛema. patet ex
pꝛima ꝓpoſitiõe de cauſis vbi dicit᷑ ꝙ
oĩs cauſa pꝛimaria plus eſt influẽs ſu
per cãtum ſuum q; cauſa vłis.2 ſʒ hõ

ſuſcipit aliquid a cauſa ſuperioꝛi. qðᷣ
patet. qꝛ a ſe nõ habet aliquid. quare

aliquid ſuſcipit a cauſa ſupꝛema qᷓ; vo
camus dm̃. 2. qꝛ oẽ tractum ⁊ motuʒ
aliꝗd ſuſcipit a trahẽte ⁊ mouẽte:ſed
homo ⁊ nãliter ⁊ libere trahit᷑ ab vlti
mo fine:nãliter quidem:qꝛ nãliter ap

petit vltimũ finẽ.libere vᷣo qꝛ etiaʒ ap

petit libere. vt viſũ eſt.õ.in pꝛincipio
quaẽ homo aliꝗd ſuſcipit ab vltimo fi
ne quem vocamꝰ deum. 3. qꝛ oẽ pfe
ctibile ſuſce ptiuũ nãliter alicuiꝰ pfecti
onis ab vna ſola cauſa inducibił ſuſci
pit pfectiõem illã a cã illa. aliter eius
nãlis aptitudo ad pfectiõem illã eſſet
ocioſa: ſʒ hõ nãliter ẽ ſuſceptiuꝰalicu
ius pfectiõis a ſolo deo inducibił.er/
go aliꝗd ſuſcipit a deo.¶ Aſſumptũ ꝓp
batur. qm ſolus deus hoiĩ dare põt de
ſe ipᷣo notitiã diſtinctã ⁊ amoꝛẽ fruiti⸗

uum qui ſeꝗtur talem notitiã ⁊ homo

nãliter eſt aptus iſta ſuſcipere.qð ap

paret qꝛ ſuſcipit ea impfecta. Idẽ at

—

eſt ſuſceptiuũ foꝛme pfecte ⁊ iperfe/
cte.quare hõ aliꝗd ſuſcipit a deo: vel

natus eſt ſuſcipere.ad hᷣ aũt ꝙ ſuſcipi

at fm intentiõem huiꝰ phᷣi.opꝰ ẽ aĩaʒ

E 3 arguit᷑.ꝙ hũana felici/

4
ſit,
Imuſan
1piong
1cauia i
Pmlnsf
ute
Periti
Menlens i
ppeſick
iſiat nan,
zülied
eNNdaon
f. panoer
Ses uld,
miſuapt
m. aner
SNdct
chinfnis l
rls ßb
ſopenon. gs
qnd, ae
üpremaind
u 1 noN
noee:ſed
ahitabnli
näliterop
Neicz ap
prinapio
brund
RNe
Dowe Reci
Nancd iu
a. Aner es
göemllich
iſicepweid
Noinachi,
Gimi/
gbeimeſin
gi t miil,
ornit
itahen c
inpfecn
geet ſii
ſaglem,
ub aig in

„

ſbicy ii⸗

eius int

boiĩs eſſe bonis conſuetudinibꝰ ppara
tam.vt.j.li.x.¶ Zicẽduʒ ꝗᷓ ad obiecta

ꝙ hois felicitas eſt ſimul a c bůanaæ

diuina. ſicut eni ſol ⁊ homo generant
hoieʒ:ſic deus ⁊ homo felicitãt hoĩez
⁊H ſicut hõ generãs hoĩeʒ ñ peipit ſibi
coopari ſolẽ: ſic nec hõ felicitãſ hoĩeʒ
pcipit ſibi coopari deũ.&t ꝑ hoc patʒ
ſolutio ad ſᷣm. deus eniĩ inuiſibiliter ⁊
iſenſibiliter:ſuauit᷑:⁊ ipceptibiłr:opa
tur in aiabus ⁊ ĩ illis maxime que ſũt
ad h:bõis cõſuetudinibꝰ pᷣparate.
— ectio..

Alte ãt traſmutatiões] In⸗
ueſtigata cãlitate felicitaus
5ᷓ płs inueſtigat ſtabilitateʒ
dens oñdere ꝙ cum iſtabili/
tate foꝛtune:poſſit ſtare ſtabilitas feli
citatt hũane.⁊ iõ pꝛio declarat ꝙ nul/
lus eſſet felix poſito ꝙ felicitas ſeque
ret᷑ mutabilitatẽ foꝛtune.2 oñdit feli

citatẽ nõ mutari ad mutatiõem foꝛtu/

ne ibi Ael foꝛtunas Circa pꝛĩaʒ tria

declarat.pꝛimũ ꝙ ſtãte dicta ypocriſi

nullus viuẽs erit felix.2?7 ꝙ nullꝰ moꝛ
tuuſ ibil Atrũ igit᷑ ꝗ: ꝙ de moꝛtuo nõ
poterit dici viuens fuiſſe felix ibil Sʒ
reuertendũ] Pꝛimuʒ ꝓbat ſic.nemo
felicẽ eſtimat eum quẽ contingit finire
miſerabiliter foꝛtuniſ qualibetcũq; po
titũ:ſed oẽm viuẽtem ſic finire cõtin⸗
git: poſito ꝙ felicitas ſequat᷑ foꝛtunazʒ
ᷓnemo felicẽ eſtimat aliquid b viuẽtẽ
huiꝰ rõnis pꝛio declarat minoꝛẽ. poſi
to enĩ ꝙ felicitas ſequat᷑ foꝛtunã ipſa
mutabit᷑ vt foꝛtuna. Dicit ergo ꝙ mł

fe trãſmutatiões fiũt hũane vite ⁊ foꝛ

tune oimode:nũc ad bonũ:nũc ad ma

lum:cõtingit ſm vitã ⁊ cõtigit hoĩem

maxie abũdantẽ magnis incidere ca/
lamitatibꝰ in ſenectute. qð apparet p
bomeꝝ.in heroiciſ narrãtẽ de pꝛiamo
qui a pꝛincipio vite ipᷣiꝰ vſq; ad ſene/

ctutẽ abũdans ⁊ regnãs ſuꝑ troianos

⁊ exiſtens pulchꝛa pꝛole fecũdus ⁊ a
multis amatus:in ſenectute ſua cũcta
depoſuit:⁊ ciuitate ſua per hoſtes ca/
ptiuata:⁊ ipᷣo pdito. pueris ãt hijs ꝗ

dã occiſis:hijs ſeruitutis iugo ſubdi
ipᷣe quidẽ miſerabiłr ad extremũ fini
uit.AHaioꝛẽ aũt ſubdit ibil Talibus
aũt Aſum foꝛtuudinis qᷓ;tũcũq; ꝓſpe

ris:⁊ finiẽtem miſerabłr nullus felici

tat.i.felicẽ non reputat. Eſt aũt ſcien
dum. ꝙ quatuoꝛ ſunt genera carminũ
quedã enĩ referũt geſta illuſtria ⁊ ma
gnifica:⁊ h̊ dicũtur heroyca que ðſcri
bunt geſta herouz viroꝛũ illuſtriũ ⁊ di
uinoꝛuz:⁊ ſepe a ppꝛiato ſibi cõi noĩe
vocant᷑ carmina vt ibi. Carmina qui
quõdam ſtudio floꝛente pegi. pꝛio de
conſoł.Quedã ãt deſcribũt geſta ruſti
cana ⁊ ignobilia.⁊ h̊ dicũtur bucolica
AQuedã aũt deſcribũt triſtia:⁊ b dicun
tur elega.vt pꝛĩo de cõſoł. ⁊ veris ele
gi fletibus oꝛa rigãt. Quedã vero de/
ſcribũt leta.⁊ h̊ dicũt᷑ dꝛagmata ⁊ re/

feruntur in nuptijs vt ibil Ante toꝛuz

virginis frequẽtate nobis dulcia canti
ca dragmatis:ſic igit᷑ patz qualiter ſũ

mitur bic heroyca. Deinò ibil Atrũ

igitur Mꝛobat ꝙ nullꝰ moꝛtu erit fe
lix. pꝛimo aũt ꝙ nõ ex adeptiõe bono
rum.2? ꝙ nõ ex euaſiõe maloꝛum ibij
Si aũt nõ ʒ? ꝙ nõ ex infirmitate hoꝛũ

vel illoꝝ ibi Quõ nũc aũt ꝓpꝛimo igit᷑

ponit cõcluſiöem impꝛobãdam p mo
dum queſtiõis.d. Ntrũ aũt Nerum

ſit nullum alium hoĩem btĩficãdum qᷓ;

diu viuit:ſed ſᷣm legiſſlatoꝛem atheum
ſolonẽ:debitũ eſt:vt inſpiciat᷑ finis:añ
qᷓ; enũtiet᷑ felix: ꝙ nõ põt fieri qᷓ;diu Rᷣ
viuit.2? ibil Si ãt ꝓpꝛobat nullũ ita biĩ

ficãdum ducens ad duo incõuenientia

pꝛimũ eſt contra quid noĩs.ex quo ha
bet᷑ ꝙ felicitas eſt bona vita. ex hᷣ aũt
ſequit᷑.q bomo dum moꝛit᷑ bene viuat
Scðòm cõtra quid rei:ex quo habetur
ꝙ felicitas eſt operatio virtutis. quaẽ
ex hoc ſequeret᷑.ꝙ homo mortuuſ ope
raret᷑ ſm virtutẽ: que duo viſa ſũt ĩ die
bus Ari.incõueniẽtia.¶ Reinde ibij.
Si aũt non pbat q moꝛtuus nõ eſt ſe

lix ex euaſiõe maloꝝ:⁊ pꝛio ponit cõ

cluſiõem impꝛobãdã dicẽs.ꝙ ſi nõ di⸗/
camus moꝛtuũ eſſe felicem:qꝛ nec ſo/

e 2

Lant.

IIBRO

lon hec voluit: ſed qꝛ tũc firmiter poſ⸗
ſit enũtiari felix ⁊ btũs ſicut ille ꝗq iaz

exiſtit extra pericula ⁊ infoꝛtunia hu/
ius vite.2 ibil Habʒ quidẽ ⁊ b queſti
onẽ Pꝛobat iſtum nõ euaſiſſe picula
⁊æ mala.d.qꝙ h̊ iam dictũ ẽ:habet que
ſtiõem ⁊ dubutatiõem qᷓ;dam. ex eo ꝙ
moꝛtuo videt᷑ malũ ⁊ bonũ ineſſe:licʒ
nõ ſentiat. puta ⁊ bonoꝛes ⁊ inhono
ratiões que patiũtur vim iſta nõ ſenti
entes.⁊ h oĩia pꝛouenire pñt moꝛtuo
per filioꝝ:⁊æ nepotũ:ꝓſperitates: ⁊ ĩ
foꝛtunia. ¶ Seinde ibil Queſtiõem ãt
ꝛobat ꝙ moꝛtuꝰ nõ eſt felix ex fir⸗
mitate bonoꝝ vel maloꝝ. ⁊ pꝛimo po
nit materiã ꝓbatiõis per modũ que/
ſtionis.d.ꝙ ſupꝛadicta de redũdantia
foꝛtunaꝝ ad moꝛtuos queſtiõem tribu

unt.poſito enĩ ꝙ aliꝗs vſq; ad ſenectu

tẽ bñ vixerit ⁊ perſeuerans ſᷣm rõem
moꝛtuy fuerit: cõuenit fieri circa filios
eius multas foꝛtune trãſmutatiões.qꝛ

cõuenit aliquos eoꝛum eſſe bonos. ꝓ

gm dignitatẽ ſuã potiri vita bona.ali⸗/
os aũt ecõtrario. manifeſtũ eſt autẽ ꝙ
ip̃os filios cõtigit hĩe ſtatũ oĩfariã.i.ĩ
oĩbus modis in diſceſſiõibus.i. foꝛtu⸗/
nis diſſilibus ad foꝛtunas patꝝ ſuoꝛũ
2. ibi Incõueniẽs ..Ex dictis ꝓbat
intẽtũ dicens.ꝙ incõueniẽs eẽt ſi moꝛ
tuus trãſmutet᷑ ſimul cuzʒ viuo:⁊ fieret
aliquãdo felix.rurſuſ ãt miſer.h̊ᷣ tamẽ
ſequeret᷑ poſito ꝙ felicitas ſequeretur
foꝛtunaz. Qò aut ſequat᷑ pꝛobat.d. ꝙ;
nõ eſt incõueniẽs nec impoſſibile imo
cõueniens ⁊ cõtingens foꝛtunas filio
rum viuẽtium ſupuenire defũctis pĩi/
bus ĩ quodã certo tempoꝛe.puta q;to
ipe patris recens memoꝛia pſeuerat
quare mutato filio viuo ſᷣm foꝛtunazʒ:
mutaf pater moꝛtuꝰ ſᷣm foꝛtunã.quaẽ
ſi ſequit᷑ ad mutatiõem foꝛtune muta

tio ſelicitatis:ſeꝗtur q moꝛtuꝰ ſᷣm foꝛ

tunã mutatus eſt:a a felicitate muta⸗/
tus. Deinde ibil Sed reuertẽdum .p
bat ꝙ de moꝛtuo nõ poſſit vere dici fu
iſſe felix:ſtante pꝛia ſuppoſitiõe. Abi

ſciendũ.ꝙ ꝓbatiõi ꝙ viuens nõ eſt fe

lix: fuit data talis rñſio.ſ.ꝙ viuẽs non

poteſt dici felix ſed moꝛtuus:ꝙ potuit

habere duplicẽ intellectũ.vnũ ꝙ moꝛ
tuus exñs moꝛtuus eſſet ſelix: ⁊ hoc ĩ
pꝛobatum eſt ſupꝛa.alium ꝙ tũc non
eſſet felix:ſed pꝛo tunc eſt verũ dicere
fuiſſe felix in vita ſua. h̊ ergo ĩpꝛobat
d. ꝙ reuertẽdum eſt ad pꝛius queſituzʒ
qꝛ foꝛſitã inſpiciet᷑ per bᷣ illud ꝙ iã di
cium eſt:de felicitate moꝛtui.Si enim
opoꝛtet videre finẽ moꝛtis:⁊ tũc dice
re vnũquẽq; beatũ:nõ vt tũc exñtẽ be
atum:ſed qm̃ pꝛius erat in vita btũs.
õtra hᷣ arguit.d. ꝙ nõ pᷣt eſſe ſine ĩ
cõue niẽti:q nũc vere ðꝛ finſſe felx ⁊
ꝙ nũqᷓ; potuit dici eẽ felix cũ felix eſſʒ
ſicut ei ꝓbat᷑.pꝛio.pyarmenias.nulla
ꝓpoſitio ẽ ᷣa de pᷣterito:que aliqũ nõ
fueit ᷣa de pñti.quaẽ ſi nũc m ẽ dicẽ:
fint felix:aliqñ vᷣm fuit dicere:eſt felix
d iſtã ãt gloſaʒ vt dicit phᷣs.aliqui
declinauerãt ꝓpter iſtabilitatẽ foꝛtune
⁊ ſtabilitatẽ felicitat.dicũt enĩi felicita
cẽ ñ mutari:foꝛtuna ãt circa eũdẽ ſepe

recirculari¶ Zeinde ibil. AHamifeſtũ

eni Cõcludit ꝓpoſitũ ĩueſtigatũ vſq;
nũc.d.manifeſtũ eẽ.ꝙ ſi ſeqmur foꝛtu
nas enũtiãdo de felicitate: nos hẽmuſ
neceſſario dicere eũdẽ hoĩem nũc feli
cẽ ⁊ rurſus miſeꝝ enũtiãtes: felicẽ de
biliter firmatũ:quẽadmodũ camaleon
ta ꝙ ẽ aĩial bꝛeuiſſimuʒ mutabiliſſimũ
⁊ timidiſſimũ:ſic eĩ eẽt.ſi feliciias foꝛ
tunã ſequeret᷑:eẽt eĩ bꝛeuiſſima: quia
bꝛeuiſſimo tꝑe durãs:eẽt etiã mutabi
liſſima:ſicut nec amaleõ coloꝛẽ mutat
ſm coloꝛẽ rei ſibi ꝓxio adiacẽiᷣ:ſic feli

citas mutaret ſtatũ ⁊ decoꝛẽ ad occur

ſũ cuiuſſibet caſꝰ aduerſi eẽt ⁊ timidii

ſima:qꝛ ſicut cõtinue de mutatiõe foꝛ

tune timet᷑:ſic pari rõne de mutatiõe
felicitat᷑ cõtinue tuneret᷑. Del foꝛtu
. — „ „ » —U
nas Moſtq; phᷣs pbauit felicitatẽ ñ
eẽ felicitatẽ:ſi ſequat᷑ foꝛtunã.hic oñ/
dit quałr felicitas nõ ſeꝗt᷑ ĩſtabilitatẽ
foꝛtune.2 ꝙ ſegꝗt᷑ ſtabilitatẽ opatiomiſ

vᷣtuoſe ibi.. Zñe ãt ſũt. ʒ. ꝙ felix bũn
ſe bʒ inter foꝛtunas ꝓpꝛie ꝑſone ibil.

Etl
ſor
nep
noͦ
büe
coſt
eſt
le
bit
d
inti
berca
nisen
ſobalt
ſüübi
ptinis
diget
iaten
elc
ſub
ſuh
hee
ſſit
i
iltur
ron
ocllio
ſinions
dience
itien
lechcpe
NiereS
llacznd
leininee
mbne
1in
cthopet
mnmnaſſtt
ſcus ſit
ſe e ſi⸗
muanittoreg
ſn Ea
hiloesnn
lſbeſen
mröͤfeic
Piſcbii
entötmn

ſendlh

lisnn
pun
em
Ni
ir
Nüden
diprda
niin
g ün
Sienin
ütdie
ctini de
nua biüs.
eſeſiei
ſefelr
ikrch
ias nul
e aligin
medi:
ſt ſelr
Rn
nni un
enikenahn
eit ſepe
Hanlteſtü
gaii ſich
Imur ſorn
nos hennuſ
n nüc feli
kelice de
Ccamaleon
Rabcrin
ioes
cmar n
ntü nun
i
iiitſit
Necihn
ſtmi
e Mlii
inrde ii
ſetorii
Lirmi he
iig itnn

ilen r

Et foꝛtunas foꝛet optime bñ ad
foꝛtunas pſone ſibi cõiũcte ibil. Pꝛo
nepotũ ãt] Pꝛimũ ꝓbat ita.felicitaſ
nõ ſeꝗt᷑ cõditiõeʒ eoꝝ ĩ ꝗbꝰ nõ cõſiſtit
bñ eẽ vel male eẽ:ſʒ in rebꝰ foꝛtuiᷣ nõ

cõſiſtit bñ eẽ vel male eẽ ſicut ppatum

eſt ſupꝛa.quare felicitas nõ ſeꝗt᷑ cõdi
tiõez reꝝ foꝛtuitaꝝ.que cõditio ẽ iſta/
bilitas.huiꝰrõnis põit pꝛĩo cõcluſiõeʒ
d. ꝙ foꝛtunas ſeꝗ nõ ẽ rem̃.i. dicẽ feli
citatẽ.foꝛtunã ſeꝗ nõ ẽ veꝝ.pᷣmittit ãt
hãc cõiũctiõem:vel vt ſi nota ſolutio/
nis eoꝝ que ſupiꝰſũt queſita¶ Geinð
ſubdit mioꝛẽ.d.ꝙ ĩ hijs foꝛtuniſ nõ cõ
ſiſtit bñ ptinẽs ad felicitatẽ: nec male
ptinẽs ad miſeriã:ſʒ hũana vita hijs ĩ
diget ꝓ ſua ſuſtẽtatiõe nõ ꝓ ſua felici/
tate.maioꝛ ãt ſuppõit᷑vt pꝑ ſe nota. In
eiſdẽ nãq; cõſiſtit felicitas ĩ quo cõſi/
ſtit bñ eẽ. Seinde cũ dicit Sñe aũt

ſũt pbat ſm ſic. felicitas ſeꝗt cõditio/

nẽ cãꝝ:⁊ dñaꝝ ſuaꝝ:ſʒ opatiões vᷣtuo
ſe ſũt cãe ⁊ dñe felicitat bũane:⁊ eaꝝ
cõditio ⁊ ſtabilitaſ. felicitas ſeꝗt᷑ ſta
bilitatẽ opatiõis ᷣtůoſe vel opationum
huiꝰ rõnis pꝛĩo clarat᷑ mĩoꝛ.2·: infert
cõcluſio ibil Exiſtit ãt] põit ꝗᷓ̊ pꝛimã ꝑp
tẽ mioꝛis.d.qꝙ opatiões ſᷣm vᷣtutẽ ſunt
dñe ⁊ cãe ipᷣiꝰ felicitaũ.iſte nãq; red/
dũt hoĩem vltiate felicẽ.vt.õ.viſũ ẽ.
rie o opatões.ſ.vitioſe ſũt dñe ↄrij.ſ.

miſerie. Scòaz ptẽ mioꝛis addit.d. ;
illud qð nũc queſitũ ẽ.ſ.pmanẽtia fe/
licitaſ teſtat᷑ ſermõi iſti.qꝛ ſicut ſuppo

nimꝰ pmanẽtiã de felicitate:ſic ineni/
mꝰ cõſtatiã de vᷣtuoſa opatiõe: ⁊ iõ di

cit ꝙ opatiõeſ stuoſe ĩter cũcta opa hu

mana:ſũt cõſtãtioẽs qꝛ ĩ diſciplinis ⁊
ſciẽtijs ſũt pmanẽtes ꝙ taliũ opationũ

ille que ſũt honoꝛabilioꝛes:ipᷣe ſũt ꝑp/
manẽtioꝛes. qð apparet ex cã ⁊ ex ef

fectu.¶ Eauſa eni tãte pmanẽtie ẽ: qꝛ
bti hoĩes maxie ⁊ cõtinuiſſime viuunt
ĩ ipᷣis.effectꝰ So tal pmanẽtie ẽ obliui
onẽ nõ fieri circa ipᷣas.huiuſmõi ãt in
obliuiſcibilitatᷣ cã:ẽ eaꝝ pmanentia ⁊
eaꝝ cõtinuitas.¶ Oeinde infert cõclu

ſiõem. d.. Vtiq; p ; felici inexiſtit ꝑ

I.

manẽtia. que queſita ẽ.vñ felix erit ꝑ
vitã:felix qꝛ maxie opabit ⁊ ſpecula
bit᷑ opa que ſʒ vᷣtutẽ fiũt ¶ Beinde ibi

LEt foꝛtunas feret clarat ꝙ felix bũ
ſe bẽat erga foꝛtunaſ ꝓpꝛie pſoeEt

circa h̊ declarat.S.cõcluſiões.quarum
pꝛĩa ẽ.ꝙ felx bñ ſe bʒ ad foꝛtunaſ vni
uerſas. 2 ꝙ bñ ad puas ibil Hultis

dut. qʒ? ꝙ bñ ad magnas ibi Hagiſ aͤt

NH ꝙ bñ ad magnaſ ⁊ malaſ ibil Ecõ
uerſo ãt ? ꝙ ex magĩis ⁊ mal ñ fit mi
ſer ibil Si ãt ſũt opanões ꝙ nũqᷓ ĩ
cidit in foꝛtunis ſᷣm moꝛẽ pꝛauis ibil
Neq; vtiq; btũs Neꝙ ſi factꝰ fuerit mi
ſer:ñ cito iteꝝ fiet felix ibil Ex talibꝰ
IS? ꝙ inter foꝛtunas vere ſed modera
te potẽit dici felix ibil Qð igit᷑ phibʒ
IDicit g;̊. ꝙ felix optie feret foꝛtunas
ualciig. dd ꝓbat qꝛ ꝗ ſe hʒ ad eaſ vt
pꝛudẽs:⁊ vt vere bonꝰ optie ſe bʒ ad
eas:ſʒ felix vbiq;⁊ oĩo ſe hẽbit pꝛudẽ

ter ⁊ vt ꝗ eſt vere bonꝰ a tał: ꝗ pᷣdt dici

tetragon ſñ vitupio.¶ Abi ſciendũ ꝙ
tetragonꝰẽ coꝛpꝰ cubũ hñs ſex ſupfici

es quadratas ⁊ equales ꝙ quałrcũqq

iaciat᷑:⁊ ſup qcũq; lat ceciderit ſẽꝑp
ĩ eadẽ altitudime pmanebit.¶ Sili mõ
vir felix pꝛudẽs ⁊ vir bonꝰ hʒ in actu

ſuo ſex circũſtãtias.quaſi ſex ſuꝑfities

gbꝰ ipᷣe ⁊ act eiꝰ iuoluit᷑.hʒ nũãq; cir/
cũſtãtiaz rei cũ qua opat᷑: finis ꝓpter
quẽ opat᷑:rei circa quã opat᷑: foꝛme vł
mõi ſᷣm quẽ opat᷑:locuzʒ vbi: ⁊ tẽpꝰ qñ
opat᷑.Alia nãq; ⁊⁊ circũſtãtia ẽ ipᷣe o/

perãs ꝗ ẽ in medio aliaꝝ.vj. ⁊ idcirco

qꝛ oẽ pccm̃ ↄtingit ex defcũ alicuiꝰ cir
cũſtãtie:ſuppoſito ꝙ actꝰ ex genẽ non
eẽt mał.iõ qꝛ tał hõ ñ peccat ex actu
malo ex genẽ nec ex circũſtãtia:ſeꝗtꝙ
ſemp manet ĩ eadẽ altitudie bõitaſᷣ ⁊
inocẽtie ( Pñt etiã ⁊ ałr aſſignari iſte

ſex vt ſit ſupficies ſupioꝛ:illõ ꝙ ẽ ĩi le⸗
ge ſupioꝛi ſupficies ĩferioꝛ illõ ꝙ ẽ ĩ le

ge ĩferioꝛi.ſ. ꝙ ẽ ĩ boĩſ ptãte:anterioꝛ
ſit opꝰ futurũ:poſterioꝛ ſit pteritũ:de/
xtra ſit ꝓſperitas:ſiniſtra ſit aduerſi⸗/

tas. pfect igit᷑ ĩi medio poſitꝰ nõ aſcẽ
dit ſup ſe:qꝛ ſeruat obediẽtiã legis ñ

e 3

IBRO

ſub ſe:qꝛ ſeruat clemẽtiã ad ea q̃ ſunt

ſue ptãſ.Hõ añ ſe:qm adhibet puidẽ
tiã ad futura nõ poſt ſe:qꝛ retinet me

moꝛiã ad pᷣtẽita.Hõ a dextriſ:qꝛ hũili

tatẽ ⁊ ſobꝛietatẽ tz ĩpſpis.Mõ a ſini/

ſtris qꝛ patiazʒ ⁊ virilitatẽ retiet ĩ ad
nerſioWei
ſcðoam cõcluſiõez. d.ꝙ felix mulũ foꝛtu
nis dĩntibꝰ magnitudie ⁊ puitate: bñ
ſe hẽbit ĩ oibꝰ puis.Cuiꝰ rõ ẽ.qꝛ tales

eidel Auli argum̃i pbat

ſiue bõe ſiue male nõ iclinãt vitã ab vbᷣ

illõ. bõe nãq; exñteſ pue nõ ĩclinat vi

tã a malo in bonũ:nec male pue a bo
no ĩ malu. eide ibi aß at] de⸗
clarat tciã.d. ꝙ mag æ młta ⁊ bõa vi

tã faciũt beatioꝛẽ accñtałr tñů. Cuiꝰ rõ

c.qꝛ ipᷣa cõcoꝛdãt cũ btitudie: ex eo ꝙ
eoꝝ vlꝰ pᷣt fieri bonꝰæ ſtudioſꝰ.a⸗

gnis nãq; opibꝰ vir magnificꝰ vtet᷑ bñ

⁊ pᷣtuoſe:qꝛ magifice.¶ ZHeide ibil E

cõuerſo ãt declarat quartã ⁊ bic dicit

duo. pꝛĩo ꝙ ĩfoꝛtunia mag ⁊ multa cõ

turbãt ⁊ tribulãt ⁊ cõtriſtãt viꝝ bim̃:

⁊ muli bonis opibꝰ pᷣſtqt ĩpedimẽtuzʒ
2 dicit. ꝙ i hijs ifoꝛtunijs refulgʒ

felicitat᷑ bonuʒz. qꝛ felix facilit ſuſtinet

iſta młta ⁊ maꝗ ĩfſoꝛtunia nõ ꝓpt pᷣ ꝙ;

doloꝛẽ nõ ſentiat:ſʒ ꝓpter h ꝙ magnt
mꝰ ⁊ virit᷑ exiſtat. vñ ſciẽdũ ſicut.j.
dicet ĩ 4 ꝙ magnimꝰ cõtẽptoꝛ ẽ foꝛ/
tune:nec młtũ cõtriſtat᷑ ĩi aduerſiſ:nec
mktũ iocũdat᷑ i pſꝑis.quare ad ipᷣm p
tinet ꝓpt᷑ foꝛtunas nõ frãgi:ſʒ ſicut cõ

tẽptoꝛ eaꝝ faciłr ⁊ equałr ferre: virił
qð oppõit᷑ molli ꝗ młiũ affligit᷑ ĩ oĩ la

boꝛe.ad virilẽ ꝑtiet ei oppoſitũ ſcʒ

nõ affligi laboẽ. Et qꝛ ferre maẽ ĩfoꝛ

munia ſʒ ſe laboꝛioſũ ẽ.hic ẽ ꝙ virił ta
a q;uis difficilẽ faciliter fert.

eide ibil Si t ſũt opatiões ] ꝓbat
ꝗqmã.ſ.ꝙ felix nõ fiat miſer ex magnis
ifoꝛtunijs tali rõe. Mullꝰ operãs ñ o/

dibilia:nõ mala:ſʒ decẽua ⁊ ſᷣʒ poſſi

bilitatẽ optiaz ẽ miſer:ſʒ felix iter ma

gna ĩſoꝛtunia ſene vebeh .Fñ
erit miſer effeciꝰ ¶ Hu

Hunꝰ rõis põit pꝛio
cõcluſiõem repetẽs vnũ dem̃ ⁊.d. ꝙ ſi
opatiões quẽadmodũ diximꝰ: dñe ſũt
hüũane vite.nulłꝰ de numero btõꝝ fiet

miſer 22 ibi. Mec nõ ſubdit mioꝛẽ.d.

ꝙ nec aliqñ.i.nũqᷓ; felix opabit:odibi

lia ⁊ mala:ſʒ vt eſtimamꝰ euʒ bonũ ⁊?

ſapiẽtẽ: a foꝛtunaſ decẽi feretẽ ex ſibi
exñtibꝰ ⁊ ex ſibi daſ᷑ qᷓ;tũ ad eiꝰ ptatẽ
ſp opabit᷑ optia:qð ðclarat exẽpł.ũillũ

nãq; ducẽ eſtimabit bonũ:ꝗ pñte ſibi
exercitu ſᷣm qualitatẽ eiꝰ ſcit vni maxĩe

bellicoſe.ſilłr iciſoꝛẽ coꝛioꝝ:reputamꝰ
optimũ:ꝗ ex datis ſibi coꝛijs ſcit facẽ

optimũ calceam̃tũ. qð pᷣt ex eiſdẽ fieri

Eodẽ ãt mõ qᷓ;tũ ad alioſ artiſiceſſ Si
ſt ẽ ita tãgẽſ mediũ ifert ↄcluſiõeʒ.d.
ꝙ ſi ita ẽ.ꝙ ſi vnꝰgſq; ſit bonꝰ ĩ ſuo ne

gotio:gꝗ ex ſibi poſſibilibꝰ opat᷑ optie

nequaqᷓ; felix fiet miſer. maioꝛ ãt huiꝰ

rõis tʒ ĩ vᷣtute illiꝰ dicti iã repetiti:ꝙ o

peratõeſ ſũt dñe huiꝰ vite. Ex quo bñ
ſeꝗt᷑: nulłꝰ bñ operãs ẽ malꝰ vel mi

ſer. ¶ Beide ibil Mec vtiq; btũs] e

clarat ſextã cõcluſiõ em.ꝙ btũs nõ ici
det foꝛtunijs ſᷣm moꝛẽ pᷣuis. dicit g ꝙ
btũs ñ ĩcidet foꝛtunis pꝛiamiciſ.vocat
nãq; foꝛtunaſ pꝛiaicas:foꝛtunas pꝛia
mi.ð quo.õ.factꝰ ẽ ſᷣmo. Iſte nãq; foꝛ

tune fuerüt pꝛauitati moꝛali annexe.

Ipe nãq; pꝛiamꝰnõ ſimplr ſe bñ hũit
erga bõas ſoꝛtunas. qua de cã ĩcurrit
malas quas incurrẽs deſpauit: nec ſe

pit ſicut bonꝰ. Et iõ h ðꝛ ꝙ, vere felix

ſᷣm vtutẽ nõ icurrei foꝛtunas pꝛiami/
cas.qð ꝓbat.qꝛ ꝗ ſic imitafvt pꝛiamꝰ
ẽ variꝰ trãſmutabił:facilit᷑ mobił:eniã

a coõtigẽtibꝰ puis ĩfoꝛtunijs. tał ůt ũñ
felix.qꝛ ipᷣe nec vari nec trãſmutabi
lis: nec faciłr mobił:nec ab ĩfoꝛtunijs

puiſ aliqualr mobitł.lʒ ſit mobił a mł
tis magnis.vt ſupiꝰ dem̃ ẽ.qꝛ felix nũ
qᷓ; icurrit foꝛtunas pꝛiamicas.¶ Sein

de ibil Et ex talibꝰ declarat ſeptimã

cõcluſiõem.ꝙ ſi cõngit ipᷣm fcm̃ fuiſſe

miſeꝝ: nõ iteꝝ cito felix:ſʒ ĩ młto ⁊ p

fecto tẽpoẽ ĩ quo.ſ.poſſit fieri abũdãſ

młtoꝝ ⁊ magnoꝝ bonoꝝ. b ei oia ad

felicitatẽ ſũt reqſita.¶ Peide ibil qꝗd

igit᷑ declarat octauã cõcluſiõem.ꝙ int᷑

foꝛtunas nõ pᷣt vere:ſʒ moderate dici
felix.vñ põit ibi tria moderamia.pꝛi⸗
mũ qᷓ;tũ ad tẽpꝰ.ſᷣm q;tũ ad terminũ.

eti
wgan
leren
lenioꝛ
node
no⸗
opee
bt
nod
huiwal
ſeeſit
ſia ia
dofn
narue⸗
Hin⸗
it
Rcnt
an
lrbi
boi⸗
ſonet
itei
uſerin
Mhͤt⸗
i⸗
rin
u buoſ
leprit
Uiiboni
ll i
Wcrig
üünmi
Gnahleci
ni
Daned
eiſfjcit
Nochsiin
(Elug
Giſpin
nſfſenrin
lifirkei,
linkinenn
ſeſtoefndin
dſam N
cpeacnoit
f hunn

tnicn,
Bhmi
Rürſti
Aak ii
ghireſti
Epuun
is ſatſe
reicifie
mils
Aaſßbiez
ore ſoo ne
opat optie
nator ä dad
Neeurnge
„Egni
inin
19 biüsni
vumalen
aiigfn
Wal anmr.
ebübin
untiium
Nſaun eſ⸗
iegrerſlr
unes Nunl,
*“
cimdN
ViSMöi
inertüwin
,net bimß
girnl n
Nci Gkun
Neclamn n
u l⸗
erſFemne
ſwifn
horck ticn⸗

terciũ.q;tũ ad modũ. Dicit pꝛio int
rogatiue ꝗd phibʒ.q.d.qꝙ mihil ve di⸗/
cere felicẽ eẽ eũ q fʒ pᷣtutẽ opat᷑:⁊ ex
terioꝛibꝰ bõis ſufficiẽter dicat᷑ cuʒ iſto
moderamie ꝙ nõ ſolũ puo tpe ſʒ ĩ ma
gno ⁊ ĩ vita pfecta ita maneat. eap
ponẽdũ ẽ moderamẽ de fine.ſ.ꝙ tak ẽ
Se btũſ:ſi ſit ita finiturꝰ ʒt apponẽdũ
ẽ moderamẽ de mõ.młti nãq; ſũt mõi
bitudis.Eſt nãq; deꝰ btũs: ⁊ ĩtelligẽ
tie ſũt bõe:⁊ ale ſepate ſũt btẽ.⁊ bõ ĩ

vita iſta ẽ btũs:⁊ b biitudo boĩs ẽ btri

tudo ſᷣm qꝗd ⁊ nõ a. btitudo vo aĩe ſe
parate eſt va:qꝛ vᷣe vnit᷑ ſuo vltio fini.
3 mioꝛ. 46 Siſſima c iõ phᷣs caute
dicit. ꝙ hõ ſi ẽ btũs:nõ ẽ btũs vt deus
nec vt ĩtelligẽtia:nec vt aĩa:ſʒ btũs ſʒʒ

dd vt bõ Pꝛonepotũ it] Qüũſo ſe
Urx bñ ſe bʒ erga ſoꝛtunas ꝓpꝛie pſõe

h ↄnᷣr oñdit ꝙ etiã bñ erga foꝛtunas p
ſone ſibi cõiũcte:ſic ꝓcedẽs:q pꝛĩo oñ
dit eẽ certuzʒ ꝙ foꝛtune amicoꝝ amico
cõferũt. 2? icertũ eẽ q;tũ cõferunt ibi ł
mł ãt ʒ? ꝙ dĩnter cõferũt viuiſ ⁊ moꝛ

tuis ibi Si vtiq; quẽadmodũ oñ⸗/

dit q;tũ moꝛtuis cõferũt ibil Pagis
ãt foꝛtaſſis ..dicit ̊ ꝙ dicẽ ſoꝛtunas ꝓ
nepotũ ⁊ aĩcoꝝ:nõ cõferre hoĩ ⁊ ĩ ma
lũ ⁊ ĩ bonũ hʒ duo ĩcõueniẽtia. pꝛimũ
ꝙ iſtud dem̃ ẽ iamicabile. aĩcꝰ nãq; de
bono aici gaudẽ: ⁊ de malo triſtari ⁊
tãq; de ppꝛio dʒ. 2 ꝙ iſtud dem̃ ẽ in
opinabile. cõis nãq; opio pᷣdicat oẽm
2 certũ foꝛtunas aĩcoꝝ aĩco cõferre
Seinde ibil mul ãt oñdit ꝙ icertuzʒz
? q;t cõferũt.d.ꝙ mul accñtibꝰ ⁊ oĩ
modas dĩias hñtibꝰ ipis hõls foꝛtuniſ

¶ Et iſtis qdẽ hoiĩbꝰ puta magis ꝓpĩ⸗

gs :hijs ãt minꝰ.puta remoſ diuidẽ ⁊
diſtiguere ᷣm vnũqðq; illoꝝ: lõgũ ⁊ ĩ
finitũ videt᷑.quare p ↄñs ⁊ ĩcertũ.vłr
ſt ⁊ figurałr.i.ĩ cõi ⁊ĩ quadã figuã di
ctũ ẽ:⁊ bᷣ foꝛte ſufficiet.¶ HBeide ibil ſi

vtiq; quẽadmodũ loñdit dĩnter cõfer/

re vno: m dĩiam foꝛtunaꝝ. alio: ſᷣm
diiam pſõaꝝ. ¶ Sicit q;tũ ad pꝛimũ
ꝙ quẽadmodũ circa ipᷣmmet foꝛtũatũ
ẽ dĩia foꝛtunaꝝ: iſte bũt aliqð põdꝰ

vitã aguãs: ⁊ ille hñt auxiliũ vitã de

coꝛãs:pꝛie ſi male:ſcðe bõe:vtreq; tñ
magne. ¶ Itez ſüt alie leuioꝛes abſq;
põdere ⁊ auxilio. quare ſiłr foꝛtũe a
micoꝝ hoĩs ſᷣm eaꝝ dĩtam:dĩniĩ cõfeĩt

hoĩ ꝛeibi differre .. dicit vnaqq;

paſſionũ ex aĩcoꝝ ſoꝛtuna veniẽtiũ cõ
tigit differre ſᷣm diiaz pſõaꝝ viuẽtiũ ⁊

moꝛtuan. alr nãq; cõferũt viuis: v alr

moꝛtuis. młto magis q; iiuſta ⁊ mala
qᷓ; i tragedijs recitãt᷑:vt pᷣterita ⁊ que
recitãt᷑ ĩ pñtia. Et ex bijs ſillogiʒãda
ẽ dria mt cõferre viuis ⁊ cõferre moꝛ
tuis¶ Abi ſciẽdũ.ꝙ ãtiꝗtꝰ ĩ theatris ĩ

ꝗbꝰ erãt loca ludoꝝ:recitabãt᷑ viroꝝ

luſtriũ geſta pᷣclara ⁊ eoꝝ pᷣcõia ⁊ pꝛe
mia: vt ex b aĩarẽt᷑ audiẽtes ad ſiłia⸗
Et hᷣ ĩcitatõ dicebat᷑ comedia fʒ quoſ
dã:qꝛ papias dicit.ꝙ res pꝛiuataꝝ pꝑ

ſonaꝝ ⁊ hũiliũ ad comediaʒ ptinẽ.vñ

comedia ð a comes ꝙ ẽ villa ⁊ odos
ꝙ ẽ cãtꝰ vel carmẽ:quaſi carmẽ villaꝝ
recitabãt᷑ etiã maloꝝ boĩz geſta mala
⁊æ turpia⁊ eoꝝ obpꝛobꝛia ⁊ ſupplitia
vt ex h̊ aĩarẽt᷑ audiẽtes ad cauẽdũ ta-

lia. &t h recitatio dicebat᷑ tragedia: a

tragos grece ꝙ ẽ byrc latĩe: qꝛ trage
dꝰ poſt tragedia recipiebat hyrcũ pꝛo
munere officij ſui. ſicut F in tragedijs
minꝰ tãgebãt᷑ audiẽtes geſta olĩ pteri
ta q; audiẽtes pñtia:ſic młto minꝰ tã⸗
gũt᷑ moꝛtui qᷓ; viui ex aĩcoꝝ foꝛtunijs
qꝛ illi ſũt vt oli pᷣteriti:iſti jo vt pñtes
Seide ibil magis ãt loñdit q;tũ moꝛ
tuis cõferũt foꝛtune viuẽtiũ.d.ꝙ ſi con
feĩt non tñ tm ꝙ felicitas miſeros:vel
miſeros faciãt eẽ felices ⁊ pʒ in a.
S euidẽtiã pᷣdcõꝝ duo ſũt in
qrẽda.pꝛĩo vtꝝ ĩter foꝛtunas
ÿvite poſſit hĩi felicitaſ.2

12 vm ĩtẽtõ ari. ð põne felicitadᷣ cõcoꝛdʒ

„

ati ⁊ fiði xpᷣiane.
ueſtio triceſima.
E pꝛio arguit᷑ ꝙ nõ. qꝛ nullꝰ
ẽ felix cuiꝰ iceꝛtꝰ ẽ finis:ſʒ cu

vl ĩpugnet bit

iu bʒ iter has foꝛtunas viuẽdᷣ icert⸗ 6
finil. vt b ðꝛ. igit᷑ ĩ bac vita null- E felix

2 q; ols felix poſit ẽ e mala: ſed
emnae

IIBRO

null' ĩ hac vita poſitꝰ ẽ ex mala vt do
cet expiẽtia. nulł felix In oppoſitũ

e phs ⁊ rõ el: qꝛ ꝙ ẽ cõe poſſibile ex
iſtere tenẽtibꝰ nõ oꝛbaſᷣ ꝑ diſciplinã æ?

ſtudiũ:pᷣt h hĩi:ſʒ felicitas ẽ huiꝰ. vt di
ctũ ẽ ſupꝛa.igit᷑ pᷣt hic bri.¶ Picẽdum

ꝙ; apud theologos diſtiguit᷑ duplex fe
licitas.vna meritoꝛia. altera pꝛemia

toꝛia.de meritoꝛia ðꝛ at.? ca? bti
paupes:btĩ mites:btĩ ꝗ lugẽt: bti ꝗ p
ſecutiõem patiũt᷑ ⁊ ſiłia.¶ Sepᷣmato
ria ðꝛ. bti ꝗ hitãt ĩ domo tua dñe: ĩ ſe
cula ſcłoꝝ laudabũt te Tint at iſte
felicitates:qm pᷣmiatoꝛia excludit oĩa

mala penalia ⁊ culpabilia:⁊ includiu

oĩa bõa ꝗbꝰ hõ ẽ dignꝰa ua bõa ꝑ que
dign? .re com plet oẽ deſideriũ ⁊
gaudiũ. Heritoꝛia vo ñ excludit ma
la pẽalia.vt pʒ ĩ auctoꝛitatibꝰ iĩductis
in ꝗh' iplicant alique pene ſicut ibi.
HBti ꝗ lugẽt:ſʒ excłdit oĩa mala culpa
bilia: akłr nõ r̃dderet hoĩezʒ ſimpłr bo
nũ ¶ Itẽ nec ĩcludit oĩa bõa ꝗb⸗ hõ ſic
felix dignꝰ ẽ. Includit at bõa pꝑ que di
gn' E. Itez nec deſideria: nec gaudia
GS leneg pᷣmiſſis ad qõnẽ dicẽ
da ſũt duo.pꝛio ꝙ felicitas pᷣmiatoꝛia

que ſimpkłr ẽ felicitas:nõ pᷣt hri b. 22

ꝙ altera pᷣt brt. ¶ꝛimũ phbaf. qꝛ nul
Pẽ felix manẽs iter mala pẽalia:non
hñs bona oĩa ꝗb dignꝰ ẽ: nec hñs cõ

pleta deſideria c gaudia. Iſtud appa

ret pꝑ pᷣmiſſa:ſʒ in hac vita nullꝰ ẽ talis
vt pʒ expiẽtia.g nulłꝰẽ felix ĩ hac vita
(Seom ꝓbat᷑.qꝛ inter quecũq; p̃t hr̃i
ſtatꝰ excludẽs mala culpabilia: ⁊ iclu
dẽs bõa meritoꝛia:p que dignꝰ ẽ om/
ni honoꝛe:inter ea pᷣt hĩi felicitas me

ritoꝛia. Sed iter ſoꝛtunas huiꝰ vite pt

hĩi tał ſtatꝰ: qꝛ nulla foꝛtuna culpabi
le malũ iducit:nec meritoꝛiũ bonuʒ di

minuit: nec excludit.vt pʒ ſupꝛa ex diꝛ
ctis tullij.gᷓ inter foꝛtunas huiꝰ vite pᷣt

haberi tał felicitas¶ Mer h ad argu/

meẽta dõ. ꝙ argum̃ta ꝓbãtia negatiuã

ꝓbãt de felicitate pᷣmiatoꝛia. reliqua

ſũt contra.

po de meritoꝛia.⁊ idðo nec iſta nec illa

xp̃iane t
veꝝ repugnat vo.vt dem eſt ſupꝛa.ſed

Aueſtio. 3zi.
E2·. arguit᷑.ꝙ intẽtio pbᷣi re
pugnet fidei.Pꝛĩo qꝛ dicu
felicitatẽ:vel haberi vel inꝗ
nari ex carẽtia ꝓlis vel pulchꝛitudinii
vel ſbᷣe tpał.fides ãt dicit oppoſitum
2 qꝛ2 dicit felicitatẽ ab hoĩe.fides ãt
dicit eã eſſe a deo. ʒ: qꝛ dicit moꝛtuũ
nõ eẽ felicẽ:⁊ nõ viuerę ⁊ nõ opari.fi
deſ ãt dicit oppoſi ir e ſi loquat ð
felicitate meritoꝛia.dicit ꝙ felicitas ñ
ẽ appetibił ꝓpt᷑ alteꝝ.fiðs ãt dicit op
poſitũ de felicitate meritoꝛia: qꝛ dicit
illã appetibilẽ eẽ ꝓpter vitã eternam
Iteꝝ dicit felicitatẽ nõ eſſe laudabi⸗/
E qð tñ ẽ fłʒ vt videt᷑ de felicitate me
ritoꝛia ſᷣm faege loquat de pᷣmi
atoꝛia dicit ꝙ illa bʒ finẽ: ⁊ ꝙ ſecũ pa
uit᷑ multa mala.fides ãt dicit oppoſuũ
quare in płibꝰ repugnare videt᷑ ſidei
Sz in oppoſitũ ẽ.qꝛ nullum

poſitio fidei ẽ vera ⁊ poſitio phᷣi vera

ipᷣe nãq; ꝑ as rões demõſtrauit ißam

eẽ veram. quare iſta nõ repugnat illi.
bicendũ. ꝙ phᷣs loꝗtur de felicitate
meritoꝛia nõ de pᷣmiatoꝛia de felicita/
te vite huiꝰ nõ de felicitate alteriꝰ.Et
fᷣm hoc dico ꝙ poſitio eius cõcoꝛdat p
oĩa fidei xpᷣiane.Qð declaro ſic.omis
poſitio cõcoꝛdat fidei xpᷣiane que po⸗
nit felicitatẽ meritoꝛiã in hac vita: ta
lẽ que nõ excludit mala penalia: ſʒ ex
cludit mala culpabilia: que nõ ĩcludit
oĩa bona:quibus hõ dign eſt:⁊ inclu
dit bona per que dign eſt:que nõ im
plet deſideria nec bʒ cõpleta gaudia
iſtud apparet.qꝛ fides xpᷣiana talẽ fe

licitatẽ ponit in vita iſta ⁊ nullã aliaz

ſed poſuio phi talẽ ponit felicitateʒ æ

nullã aliam. g quãtum ad illã concoꝛ

dat per oĩa vᷣtati ⁊ fidei xpᷣ·iane.Aſ/
ſũptũ ꝓbatur quãtũ ad ſingulas ptes
pꝛio quidẽ ꝙ nõ excludat mala pena
lia.Dicit enĩ in lcõe iſta ꝙ felicẽ infoꝛ
tunia tribulãt:turbãt:⁊ contriſtãt. In
hijs tñ ſemp refulget bonũ. 2? ꝙ iſta
felicitas excludat mala culpabilia.pʒ

6
ſut
cuc
nor
o
6
ſel
t
ge
noh
ho
ſeboa
vonm
berali
eriu
Pbat⸗
1
Tim
ſelie
dign
dicn
1b
got
Holi
Nulio.
perimn
ſept
lenn pa
ſcentoi
Mrsrf
tinweſe
Aperop⸗
neri ſc
lluwrng
Onnesſuo

Kln
Neen le
Uunulatch
numngeſ⸗

Wreſtin
kigde
e
Alcin
Loppofn
ieſii
it di

iſiant;
gkicngj
ürcten
o dot
miannn
eſe lncedi
ſeliataren
Nalai de
eagſtäͤ
dont pi
Me idn i
iign
ickſupn
Nſnophin
niruittian
nngn li.
mde nu
nnte allai
is cocrin
lro ſicii
iane que po,
nbac vua: ia
NeNai

e dd Wde

Ne lgen
3 engu
zes mani
1ita ii
oriſeictni

õ

jaſgand
äa in
S
i1 Ni)
i tn
ianl ttliß

qꝛ quecũ culpabilia ſut mala odibi
lia ⁊ indecentia: ſed talis felicitas ex

cludit cũcta talia.vñ phᷣs ait.ꝙ felix a
moꝛe vel timoꝛe pulſatꝰ nũquã opabi
tur odibilia:vel mala:vel indecẽtia.
3 q non includat oĩa bona: quibus

felix ⁊ virtuoſus dign eſt. patet.qꝛ di

cit. j.li. 4? ꝙ virtuti pfecte non fiet di/

gnus honoꝛ:ᷣ eſt non reddetu ei tan
1us honoꝛ: qᷓto virtus digna eſt. ¶ IAtẽ

capło de liberalitate dicit. ꝙ popula/

res accuſant foꝛtunã.qꝛ maxie dignis

Al.

—

non tribuit bona ſua. Intendens ꝙ li

beralis dignus eſt maioꝛib diuitijs qᷓ
exiſtunt ei. ¶ Item hᷣ idẽ videt᷑ ꝑ iam

ꝓbata.ꝙ bonus homo dignuſ eſt pace

⁊æ quiete.⁊ tñ boni ſepe inquietantur

2 impugnãtur. vt dicit pbs. 4* tal
felicitas includat bona per que felix

dignus ẽ omni bono pꝛemio. patzʒ. qꝛ
dici ſupꝛa vᷣm virtutẽ operatur bonũ
bene ⁊ ſemper:ſed talis dignus eſt
oĩ pᷣmio.ſi eni qui pugnant ⁊ vincunt

in olimpiadibꝰ coꝛonatiõe digni ſunt
multo magis illi qui in tota vita ſua o

perãtur bonũ ⁊ bene ⁊ indeſinẽter.
e ꝙ talis felicitas non cõpleat deſi⸗
deria. patet.qꝛ oĩs felix in hac vita ðᷣ
ſiderat oẽs pentes:⁊ pꝛopinquos:ne
potes:⁊ filios:cõciues:⁊ quoſcũq; ꝓ
ximos eſſe ſicut ipᷣe ea appa⸗/⸗
ret per oppoſitũ.qꝛ mala ⁊ ĩſoꝛtunia
generãt ſibi diſplicentiaʒ.vt ppᷣs dicit

in littera:ſʒ nullus eſt in hac vita hñs

om nes ſuos tales.tũc enĩ ſequeretur

ſtem qꝛ cuicũq; felici ĩ ꝓpꝛia perſo
na multa cõtingunt cõtra eius deſide
rium. qꝛ vel coꝛpus erit minus debile
vel aliqualiter inclinabitur aduerſus
ſpũm. 6? ꝙ talis felicitas non habe/
at cõpleta gaudia. patet. quia ſi babʒ
aliquas triſtitias: non habet gaudia il
lis oppoſita:ſed felix ᷣm pvᷣm recipit
triſtitias:licet ñ frangat᷑ per eas.qua
re ſʒ phᷣm talis felicitas non habet cõ
pleta gaudia. Et ſic patet. ꝙ felicitas
meritoꝛia in hac vita vt deſcripta per

* ito vno felice eẽmus oẽs felices

Ariſto. eſt illa eadẽ ⁊ talis que qua

lis eſt ſᷣm fidem: ſic poſitio philoſo

phi concoꝛs eſt poſitioni fidei. ¶ i
cendum ergo ad argumenta in oppo

ſituz. ad pꝛimum ꝙ philoſophus dicit
ex defectu iſtoꝛum coꝛpoꝛalium a ex/

terioꝛum bonoꝛum:inquinari felicita
tem: quantum ad aliqua opera exte/
rioꝛa que poſſunt eſſe bona ⁊ ſtudioſa
que tamen non ſunt de eſſe felicitans
vt viſum eſt ſupꝛa. pauper enim non
poteſt elimoſinaz dare in exterioꝛi eſ
fectu. quare nec habet decoꝛem felici

tatis:qui pꝛouenit ex elimoſinarũ lar

gitione. ſimiliter bona educatio ad ho
noꝛem ⁊ cultum dei: habet quendam
decoꝛem quo carent illi qui ſunt ſine

pꝛole. Item conſolari infirmum vel a

micum ex coꝛpoꝛali pꝛeſentia babet
quendam decoꝛem quo carent illi qui
ſunt ſic defoꝛmes ſpecie ꝙ eoꝛum pꝛe

ſentia magis deſolaretur q; conſolare

tur infirmum: ⁊ ſic de alijs que ſecun
dum philoſophum: ᷣm ſe appetenda
non ſunt:ſed pꝛopter ſinem ad quem
vtilia ſunt. hec ꝗt euidenter cõcoꝛdãt
fidei xpᷣiane. ¶ Ad ſecundum dicen/
dum ſicut dictuz eſt. ꝙ philoſophus di
cit felicitatem eſſe ab bomine:non ne

gat tamen ipſam eſſe a deo.fides au⸗

tẽ dicit ipſam eſſe ab bomine ⁊ a deo
pꝛimum per philoſophuʒ affirmatur.

ſcõm autem non negatur. (Ad ter/

cium dicendum. ꝙ fides dicit felicita⸗
tem meritoꝛiam non eſſe poſt moꝛtem

ſed ſolam pꝛemiatoꝛiã. philoſophus

autem veritati fidei concoꝛdans dicit
felicitatem de qua loquumur non eſſe
poſt moꝛtem. de pꝛemiatoꝛia vero:qꝛ
eam non nouerat tacuit: melius repu
tans tacere de incognidᷣ q; aligd teme

re à ſine pꝛobatione dicere. (Ad

quartum dicendum.ꝙ loquitur de me
ritoꝛia. d. autem ipſam non eſſe appe
tibilem pꝛopter alterum non negauit
p̃ᷣmiatoꝛiã.¶Mꝛopt᷑ qð ſciẽdũ.qꝙ ali⸗/

gqd appeti ꝓpf alteꝝn p̃t itelligi dupkr
pꝛĩo: ꝓpt᷑ alteꝝ alteriſpẽi vł geneis

—

LIIBRO

Alio: ꝓpt alteꝝ eiuſdem ſpẽi:qꝛ ipᷣm
met ĩipſcm apperit᷑ ꝓpt ipᷣmmet pfectũ
ſicut amare deũ ĩ hac vita appetit᷑ tã/
quã ĩpfectũ ꝓpt᷑ amare deũ ĩ eina vi⸗/
ta ĩ qua erit pfcm̃.Hõ dico ꝙ płs in
tendit ꝙ opatio pfectiſſime tuſ ĩ qua

poſuit eẽntiã felicitat᷑ nõ eſt appetibił

ꝓpt᷑ opatiõem aliã:vel ꝓpt᷑ bitũ:vł ꝓ
pter aliꝗd alteꝝ natũ iherẽ hoĩ. Non
tñ ĩtẽdit negare ꝗn opatio pfciſſime s
tuñ erit appetibił.22 mõ ꝓpt alteꝝ:qꝛ
ipᷣa opatio minꝰ pfecta ẽ appetibit p/
pter ip̃am maxie pfcam. hᷣ ãt nõ repu
gnat fidei xpᷣiane:qm̃ opatio caritatis
ĩ vita iſta ẽ optia:ſʒ melioꝛ erit ĩ et᷑na
vita:vbi erit pꝛicipałr fruitiua vltio fi
ne(¶ Ad ꝗqntũ dõ.q i pe dicit veꝝ: nec
fides dicit oppoſitũ ſicut videbit᷑ß inſe

quẽti lectõe ¶ Ad ſextũ dð. ꝙ nõ loꝗt᷑
de pꝛemiatoꝛia ⁊ ſic ceſſat illa duo ob
iecta. Lectio.x.

phłᷣs iueſtigauit felicitat᷑ ſtabi

te. Pꝛio oppõit in qõne.2 rdet ibi
Lmaifeſtü eni Hicit igit᷑.ꝙ hijs deter
minaſ ſcʒ felicitaſᷣ òſcriptiõe:clitate
⁊ ſtabilitate. Scrutemur de ipa felici
tate.vtꝝ ſit de numero bonoꝝ lauda⸗/
biliũ: vel magis de numero bhonorabi
liũ¶ Eeide ibil maĩfeſtuz ei ꝛobat
felicitatẽ nõ eẽ laudabilẽ ſex rõibꝰ. 2
ibil videt᷑ ãt oẽ maifeſtũ ãt q ibij
videf ãt ⁊ eudoxꝰ E? ibil laus ꝗdẽ eij
ibil videt᷑ ãt ita hfe] Pꝛia at rõ ta
lis ẽ.oẽ laudabile ẽ pᷣtꝰ:ſʒ felicitas ñ ẽ
vtꝰ.quaẽ ñ ẽ laudabił. ſola mioꝛ põit᷑
ĩ Famaioꝛ ãt declarabit ĩ rõne 2“¶n
det᷑ ãt 22 rõ tał ẽ.oẽ laudabile: ẽ lau
dabile ĩ eẽ aliꝗd tale aptũ natũ bñ ſe

hr̃e ad aliõ bonũ maiꝰ ſtudioſiꝰ: ſed

felicitas nõ ẽ tał:nec ꝗᷓ laudabił.ma⸗/
ioꝛ declarat᷑ iductiue pꝑ phᷣm dicẽtẽ q;
videt᷑ eẽ laudabile eẽ in quale ꝗd. hᷣ ẽ
p aliquã qualitatẽ ip̃ʒ diſponẽtẽ ad a
liꝗd aliud bñ ſe hre:⁊ ĩ laudari. Ju
ſt enĩ ⁊ virilẽ ⁊ vłr bonũ honeſtũ: ⁊
oẽm vᷣtutẽ laudamꝰ:qꝛ ſũt quedã qua

Etermina t bijs · Poſt5

litatẽ.h̊ iueſtigat eiꝰ dignita/

laudari. qꝛ dixit eam melioꝛẽ cũciᷣ lau

lia vel qualitates 1 bõe diſpõnes ad

aliqua alia ꝓpt᷑ que dicũt᷑ laudabilia.

puta ꝓpt᷑ opa⁊ ꝓpt᷑ actꝰ:ſiłi mõ ⁊ foꝛ

t᷑ẽ coꝛpe ⁊ curſoꝛẽ velocẽ ⁊ alioꝝ vnũ

quẽq; ꝗ tales ſũt vel ĩ aĩa vel in coꝛpe
laudamꝰ ⁊ in h qð ẽ qualẽ quẽdã na⸗/
tũ eẽ ⁊ aptũ bñ ſe hĩe ad bonũ op et
ſtudioſũ. Qðò ãt felicitas nõ ſit tał ap/
paret qꝛ nõ dicit qualitatẽ hitualẽ ſᷣm
actiõem et opatiõem et qꝛ nõ oꝛdiat

ad bññ ſe hĩe reſpectu melioꝛis opatõ
nis AHaifeſtũ ãt ʒ? rõ.nullũ lauda⸗/

bile ẽ de numero optimoꝝ:ſʒ felicitas
ẽ de tali numero.quaẽ felicitaſ ñ ẽ lau
dabił. Huiꝰ rönis pꝛio põit et ꝓbat
maioꝛẽ.2· ĩfert cõcluſiõem ibi Nulłꝰ
enĩ ſelicitatẽ pꝛio ꝗ dicit maĩfeſtuz eẽ
felicitatẽ nõ eẽ laudabilẽ ex hijſ laudi
b' que fiũt circa deos ꝗ nullo mõ ſunt
laudabiles.qð pbat ex quodã diſcõue
niẽti et diſſono laudi:et ex quodã cõſo
no laudi: diſſonũ laudi ẽ deriſio.ipᷣi tñ
dij vidẽt᷑ deriſibiles ſi laudant᷑ magis
q́; laudabiles relati nob: ꝗ et laudari
et vitupari debemꝰ.Cõſonũ ãt laudi ẽ
p relatiõem ad aliꝗd alteꝝ. hᷣ ãt repu

gnat dijs ꝗ nec oꝛdiari nec referri pñt

ad aliqð magis bonũ. Ex ꝗb' ſeꝗtur
maioꝛ ꝓpoſitio ꝙ nullũ de numero bo
noꝝ optioꝝ ẽ laudabile. qꝛ talia non
pñt ad mehoꝛa referri:ſʒ lʒ eoꝝ nõ ſit
laus.eſt iñ eoꝝ ꝓ laude aliꝗd mar et
meliꝰ et diuiniꝰ laude. puta biificatio
deos eĩ et viros diuiniſſimos et bona
dina btĩficamꝰ.quaẽ cõtigit ꝙ nullꝰ fe
licẽ laudat:quẽadmodũ laudat iuſtu,z
ſʒ vt mar et diuiniꝰet vt meliꝰ bificat
igdet᷑ ãt eudoxꝰ ꝗꝰ rõ illud ẽ attri⸗
buẽdũ felicitati ꝙ eudoxꝰ pvᷣs attribu
it voluptati ꝗ putauit voluptatẽ eẽ fe⸗
licitatẽ.ſʒ ille attribuit voluptati non
dabilibꝰ.talẽ ãt dixit eẽ deũ et ꝑ ſe bo
nũ. ad hᷣ ei cetera dixit debere referri
LLaus ꝗdẽ eĩ ? rõ tał ẽ in qua ſignã

ter ꝓbatur ꝙ fuit ſuppoſitum in rõne

pꝛima ſcʒ ꝙ ſolius vᷣtutis ſit laus per

qð habetur ꝙ non ſu felicitatis.ar⸗

17
.⸗ —

t
vonol
kopen

operato
cero
n
tc⸗
ſed
ſbctni
nichto⸗
tſitre
Hig
fincor
et aiel
ne exc
Cbant.
ſeichen
kie id
feimes
nobon
eki
neles
abi
iſt
tirt.
ilMe
ertbn
biletenan
ſut weet

wißeg
MAnd

7
R
7
7

ine

latselau
gigs
Gonleßgi
lichmͤzen
ſucpemofel
ſicepäſkift.
lilwtii
Punpicginte
ne wolüti
elauaghe E
a
ſün dopkr⸗
gcoſeſtöede
ſilter lobp

lürez
ähi
Unorfe
ni
1 5 e

. cin,

bonäcen

ſtäkn,
Kkimeifn
P nöni
alasgi
Wlad,
Pyehmns
nliilen
ahhe

mmiſeſa ii.

er biſt lund
llo wöſm
wdä di
er qootici
ienſoii
dat
:gerluann
üilac;
n bäſep
enimpit
Etn
emumerod⸗
Olalu n
Feop oſt
lad nab en
A ie
Don
grrl
iſwan un
innel bi
födten
md
u onnuiif⸗

i fobNAN
nneliddan

ziant
inen
zuken guin
gimnn
zunsſtln
ſrfcidis

lka ? patet.

ij⸗

guit ſic. illius ẽ laus:et àb illo dicit

homo laudabitł᷑ a quo hõ eſt operatoꝛ

vł operatiuꝰ bonoꝝ:ſʒ a virtute hõ ðꝛ
operatoꝛ bonoꝝ. laudes ei ſũt ĩſpectu

opeꝝ coꝛpaliũ: vł aĩal iuz dcõꝝ ab aĩa
igit ſoliꝰ gtu ẽ laus. Wu rõis pꝛĩo

põit cõcluſiõez que ſũmẽda ẽ cũ exclu

ſiõe. Picit ̊ ꝙ laus ẽ vᷣtuns ſolius.2·.
ſbdit mioꝛẽ.d.ꝙ hac puta vᷣtute hoĩes
dicũt᷑ operatoẽs bonoꝝ opeꝝ.laudes
ãt ſũt reſpectu opeꝝ.nõ ꝙ ipᷣa laudãt
ſʒ hitꝰ ꝓpt illa.Sicit g̊.ꝙ ĩſpectu ope

rũ tã coꝛpaliũ ſicut ẽ currẽ:vel e.

re ⁊ aĩaliũ. puta ĩtelligẽ ⁊ velle: e

inde excuſãs ſe de maioꝛi certitudine

ſubdit.ꝙ b idẽ magis ppꝛiũ ẽ certifica

re ĩthoꝛibꝰ poedᷣ: q circa laudes ma
xiĩe ĩſudauerũt. Mob ãt ſufficit mani⸗/

ro bonoꝝ bonoꝛabiliñ ⁊ pfectoꝝl Ai
det ãt 6 rõ tał ẽ. Mullũ pꝛincipiũ fi
nale ẽ laudabile:ſʒ honoꝛabile ⁊ dei
ficabile: ſʒ felicitas ẽ pꝛĩcipiuzʒ finale

ii. cã finał:cuiꝰ gra ceteẽa oĩa hoĩeſ ap

petũt ⁊ operãt᷑.quare ipᷣa nõ ẽ lauda
bił. aioꝛ nõ põit᷑ in a:ſʒ ſuppõit᷑
ex hijs que dcã ſũt ſupꝛa.qꝛ eẽ lauda
bile tendit in aliquẽ finẽ.mioꝛ ponit᷑
Queſtio.ʒ2.
Z euidẽtiã pᷣdcõꝝ querẽduʒ
=. vtꝝ felicitas ſit laudabil.⁊
arguit᷑ ꝙ ſic. qꝛ deꝰ ẽ laudabi

lis.vñ ps.Eoagnꝰ dñs ⁊ laudabił ni
mis.⁊ in daniele. Bñdict es dñe de

pĩuʒ nĩoꝝ ⁊ laudabił ⁊ gkioſꝰ. ⁊ fe
licitas ẽ laudabił:cũ deꝰ ſit feliciſſimꝰ
2 qꝛ ppt qð vnũqðq; tale ipm ẽ ma
gis tale: ſʒ pfcã tꝰ ẽ laudabił ꝓptĩ bo

nã opatiõeʒ:que ẽ idẽ cũ felicitate. S
ipa operatio felix: ẽ magis laudabilis
mioꝛ põit᷑ i Ea. 3. q? oĩs opatio volũ

taria ẽ laudabił vel vituperabił. b hĩ
j. in pꝛĩcipio tercij:ſʒ felicitas ẽ ope/
ratio volũtaria ⁊ nõ vituperabitk. igit
la ab oppoſitũ ſüt ſex rões

phᷣi¶ Ad euidẽtiã hui ſciẽdõ.qꝙ laus

5pt ſũmi dupłr. vno? generałr ꝓ quacũ

q; cõſeſſiõe bonoꝝ alicui pſõe. Alio.
ſpãaliter ſub ꝓpꝛia rõne:pꝛimo:ſũpta

feſtũ eẽ ex dcis:quõ felicitaſ ẽ ð nume

cõis ẽ ad ſimplicẽ cõfeſſiõeʒ ⁊ ad ma

gnificatiõez: ad głificariõeʒ: ⁊ ad lau
dẽ ꝓpꝛie ſ ſiptã:ad cõmẽdatiõem: ad
graꝝ actionẽ: ⁊ ad dignificatiõez. Eſt

enĩ ſciẽdũ ꝙ cõfiteri bõa alicui pſone

pt eẽ dupłr: vel qꝛ ſũt in ea: vel qꝛ ab
ea:ſi cõfiteãt bõa que ſũt ĩ perſona.Rᷣ
quadrupłr: vel qꝛ cõfitẽt vt bõa: ⁊ ſic
eſt ſimplex cõfeſſio.vt ibi. Cõfuemini

oño qm bonꝰ: vł vt maꝗ:⁊ ſic E magni

ficatio.vt ibi. agmificat aima mea
dñm:vel vt felicia⁊ cõſũmata:⁊ ſic eſt

gkificatio. vt ibi. Glia in excelſis deo:
vel vt vtilia apta ⁊ ydõea:⁊ ſic ẽ laus

ꝓpꝛie ſũpta.vt ibi ĩ fine puiꝰpꝛimi ha
bitꝰ laudabiles ètutes dicimꝰ:ſi cõfite

ant᷑ bõa perſone que ſũt a perſona. DH

tripłr. vł qꝛ per eã acta ⁊ ſic ẽ ꝓpꝛie
cõmẽdatio.vt ibi. Cõmẽdamꝰ noſmet

ipos ad oẽm cõſciam hoĩm A idem

Apoſt. ait. Hõ eniĩ ꝗſe ipᷣm cõmẽdat
ille pbatꝰ ẽ:ſʒ quẽ deꝰ cõmẽdat: vkł qꝛ
per eã data:⁊ ſic ẽ graꝝ actio.de qua
j. lu S. in mul locis: vel qꝛ perſõa per

ℳ— — —

talia bõa ẽ digna pᷣmio: ⁊ ſic ðꝛ digni

ficatio.vt.j.magniſic magnis bois ſe
ipz dignificat dignꝰ exñs S=

dũ g ad queſtiõem ꝙ felicitas ẽ lauda
bit᷑ lauõ generałr ſũpta. ſibi eĩ debet
cõfeſſio tãq; bono ⁊ magnificatio tãqᷓ;
magno bono: ⁊ głificatio ſen btificatõ
tãqᷓ; felici bono: tñ ñ ðbet ſ lbi laus ꝓ
pꝛie ſũpta: tãq; bono vtili ⁊æ ydoneo

p maioꝛi bono:qꝛ nec ipᷣa ẽ tale bonũ

ſicut viſũ ẽ płies ĩ pdeis.bᷣ ſt pʒ ex pᷣ
miſſis.¶ Zicẽdũ ad argumta ad pꝛi
mũ.qꝙ de ẽ laudabil: ꝗ: cõfeſſibił: ma
gnificabil:et gkificabił:et hᷣͥ ẽ meli et
nobiliꝰ laude ꝓpʒie ſũpta fᷣm quã de

nõ ẽ laudabił. d fᷣm dð. ꝙ illa re
gula ꝓpt qð vnũqðq; tale æc.nõ tʒ ni
ſi de vtroq; dicat᷑ vniuoce: illð qo viri
q; attribuit᷑.qð appaẽt.qꝛ ea ꝗ ſüt ad

finẽ ſũt vtilia ꝓpi finẽ: nec ꝓpt b ſeꝗt
ꝙ finis ſit magis vtił cuʒ nullo mõ ſit

vtik. Si tmñ dicat ꝙ ſi ut amabilia ꝓpter

finẽ. ̊ finis magis amabibk bñ ſeꝗt qm̃

eẽ amabile dicebaf de vtroq;. laudabi

litas autẽ ꝓpꝛie ſumpta nõ dicitur de

LIBRO

felicitate.⁊ idcirco ſi aliqua ꝓpt᷑ eam
ſint laudabilia:ñ ꝓpt᷑ h̊ ipᷣa ẽ laudabił
d ᷑ciũ dð.ꝙ opa ſũt laudabilia: qꝛ
cõmẽdabilia ⁊ appꝛobabilia ĩ ſua bo
nitate:Et qꝛ digna pᷣmio pñt dici lau/
dabilia ⁊ dignificabilia:tñ laudabilia
ꝓpꝛie dici nõ pñt:qꝛ nõ ſũt bõa quali
tate diſpoſita p quã ſint ydonea ⁊ ap
ta ad alia opera lʒ euſtratiꝰ ⁊æ alij ex⸗
poſitoꝛes illã ꝑtẽ' Laus ꝗdẽ eni ex/
ponãt tanqᷓ; opa ſint laudabilia. pᷣ eni
E intẽtiõeʒ phi expᷣſſe: laus ẽ ſoli
Stuſ: T hᷣ intẽdit ĩ pte illa pbare. Uñ

ſicut expoſuimꝰ cõcluſio illiꝰ rõis ẽ iſta

ꝙ laus ẽ ip̃iꝰ otuᷣ ñ abſolute:ſʒ ĩ rela

tiõe ad opa.Et hoc ẽ mediũ ad ꝓppban
dũ.qꝛ enĩ ꝑ tutẽ ſumꝰ opatĩ bonoꝛuʒ

opeꝝ.iõ vᷣtꝰẽ laudabił.Laus igit duo
cõcermit.vnũ tdqᷓ; fudamẽtũ qð ẽ lau/
dabile:⁊ aliud tãqᷓ; terminũ ĩ relatiõe
ad quẽ fudam̃tũ ðꝛ laudabile. &t iòᷣo
vᷣbũ phᷣi dicẽi:laudes eſſe opeꝝ. In/
telligẽdũ ẽ tãq; terminoꝝ ꝑ relatioõem
ad quos vtꝰ eſi laudabiß. ¶N. xj.
ãt felicitas ¶ Moſtq; phᷣs
lueſtigauit felicitaſ digmitatẽ
Hic iĩueſtigat felicitaᷣ cõnexi
nẽ ⁊ depẽdẽnã an a tute.oñdẽs q;
pſcrutatiõem faciẽs de felicitate dʒ p
ſcrutari ð vᷣtutę.h at declarat in. 4. cõ
cluſiõibꝰ¶ In pꝛia ꝙ ĩ hac ſcia ſeruia
dũ eſt de vᷣtute. ¶ In 2 de oᷣtute aie
ibil De vᷣtute ãt] In 32 nõ de vtute
aĩe vegetatiue pi᷑ ibi Irrõnał ãt nec
MUn 4 c de vtute pi rõem bñ ibij
Didet᷑ vtiq; illa ade (runaz ꝓbat

dupkr. pꝛio ſic.ꝙ in hac ſcia de illo p-

ſcrutãdũ ẽ.ꝑ qð manifeſtat᷑ felicitas:

6 tutẽ ⁊ ei notitiã maifeſtat feli/
citas. igit᷑ de vᷣtute pſcrutãdũ eſt. ¶on

ins rõnis pꝛio põit᷑ mioꝛ ſub cõditiõe

ſi felicitas ẽ opatio aĩe ſᷣm pᷣtutẽ pfcãʒ
ipᷣa vᷣteꝰ maiſeſiat felicitatẽ: qꝛ ponit᷑ in
ep diffinitiõe¶ einde ſubdit᷑ cõclu
ſio ꝙ de vᷣtute ſcrutãdũ ẽ. poſtea vero
ctꝰ maioꝛis:qꝛ ĩ ſcrutãdo de sᷣtute:me
liꝰ cõtẽ plabimur de felicitate. 2 ibiſ
Didet᷑ ãt larguit ſic.de illo in hac ſcĩa

ſcrutadũ ẽ circa ꝙ iſudat ciuit᷑ rcõꝛ ci/
uita:ſʒ circa vᷣtutẽ maxĩe iſudat. qua
re ⁊ c.Solã mioꝛẽ põit ĩ lja.d.ꝙ viðt
etiã ſᷣm vᷣitatẽ ꝙ ciuił vꝛbis rcõꝛ ⁊ le/
giſſatoꝛ:circa pᷣtutẽ maxĩe ſtudeat ⁊ ĩ
ſudet:qꝛ vult ciues bonos facere:⁊ le
gũ obauditoꝛes.(¶¶ Qð pʒ pꝑ exẽplum
legiſſatoꝝ.ſic enĩ hẽmꝰ ĩ exẽplũ legiſ⸗/
latoꝛes Cretẽſiuʒ ꝗ dictꝰ ẽ mynos: ⁊
lacedemõioꝝ ꝗ dictꝰ ẽ licurgꝰ ⁊ alios
ꝗ ſũt taleſ.puta legiſſatoꝛẽ atheniẽſiũ
ꝗ dictꝰ ẽ ſolon. : ibil Si vᷣo politice
Infert vnũ coꝛrelariũ. Abi ſciendũ ꝙ

aligd cõſiorat᷑ ꝑ ſe ꝑptinẽſ ad mãz ſcie

aliqd o ꝑ accñs:qꝛ oꝛdinatõe alteri
qꝛ igit᷑ fm pꝛiaz rõem:otꝰ videret᷑ ad
hãc ſciam ptinẽ ꝑ accñs tĩ:occaſiona
liter:tñ iux ſcdᷣam rõem videt ꝑ ſe pti
nerc ad mãm huiꝰ ſcie: qꝛ circa ipam
ſtudet ⁊ ĩſudat legiſlatoꝛ. Oiĩa vo cir/
ca que cõſiderat legiſlatoꝛ p ſe ptinẽt
ad mãm hui ſcie.Et iõ płs dicit.ꝙ ſi
politice ẽ pſcrutatio:h̊ de vᷣtute maiſfe

ſtuʒ ẽ ꝙ ⁊ iueſtigatio de vᷣtute fiet iux

illã electiõem que fuit a pꝛicipio. Eli
gimꝰ eni a pꝛicipio iueſtigare cuilem
mãm.ꝰ auũt vt dicit.2? rõ eſt ciuił mã
quare de lpᷣa iueſtigabimꝰ nõ occaſio
nałr: ſʒ a ꝓpoſito. ¶ Seinde ibi e
ſtute ãt ꝓbat ſcõazʒ cõcluſiõem ꝙ bic

ẽ ꝑſcrutãdũ ð iᷣtute aĩe. vbi pꝛio ꝓbat

ꝓpoſitũ. 2. infert vnũ coꝛrelariũ ibi

Si ãt h ua ʒ. dat vnũ pᷣceptũ ibil Cõ
tẽplãdũ ãt ꝗ. vnũ documẽtũ ibi vi⸗
cũt᷑ ãt ꝗ? remouet dubiũ ibil h ãt vtru
q; Cõcluſiõem vo ꝓpoſita pbat du/

plicit᷑.pꝛĩo qꝛ de vᷣtute hũana bᷣ pſcru
tãdũ ẽ.qð apparet.qꝛ h̊ querit᷑ bonuʒ

hũanũ:⁊ felicitas hũana:ſʒ vᷣtꝰnõ coꝛꝛ

poꝛiſ:ſʒ aĩe ẽ ᷣtꝰhũana. de vᷣtute aĩe
bic pſcrutadũ ẽ. iĩoꝛ apparet. 2
tus hũana eſt in hõis ptãte.vt.j. li? ʒ:

nulla tñ pᷣtꝰ coꝛpis.puta robur vel de-

coꝛ eſt ĩ hoĩs ptte. quare ⁊c. ibi
Sed ⁊ felicitatẽ Arguit ſic. hic per
ſcrutãdũ ẽ de vᷣtute que ẽ hitꝰ ⁊ diſpo

ſitio illiꝰ pticule: cuius ipᷣa felicitas eſt
actus ⁊ opatio:ſʒ felicitas ẽ actꝰ æ o.

nhe
li
faman⸗
tbopen
ise⸗
Ctot
Conelen
ſouet⸗
ſcuanid
Ercacia
Pbaian
Cccit
Cpete
Gedeen
nd
nadi
hono⸗
lpo
eli
ſolien
Nimn
ms,

elunefn
latißzt
cinge
iniſngi
Gyrinſcb
Gappolnei
demi
Uinanola
nölyenet⸗
luneani⸗
larpinſre
Nihyaieelin
len bis imn
otgelgrt
figninuſn
huiſtteic
che henige
ſtalgupn
enogangi⸗
iöyelent
fteſRiene
un pes,

aulti,
riutr e
ſa. n
Nrint,
rie
wsunne
lerhüiſe
wi mne
dongtis
Areahmiſi
plie
miſlniit
Nrinatcecien
Niient
Si:Ntd
ndet pſen
e:gtie
m. Lihot,
Apeeni
öirag
inefen
a pꝛiaipio. 4
eſugareuile

Lröecehn

bin no n
Hnelii
ſüen n
die. ſitidd
mücrtinitt.
nijeibi
NNNNä/
Mwüͦ m. in
epſifun
zebiab

npkartn

imniſſiün
äana einna
Pior aghn

4

s ptüe

rolz i
. ee 1
„Sron ſehin
uwinbin
tiavis

——

oppdeii

—

peratio aĩe. vt dem̃ ẽ. S. quare et aie
hbic ẽ pſcrutãda. Minoꝛ ſola ponit᷑ in
ha. maioꝛ eſt euidẽs ex dcis.. qꝛ feli
citas ponebat᷑ opatio vᷣtutis.quare cu

ius virtꝰ eſt diſpoſitio: eiꝰ felicitas eſt
opatio ⁊ ecõuerſo. Si ãt Hic infert

coꝛrelariũ.d.ꝙ ſi h ita ſe bñt ꝙ.ſ. ciuik
pſcrutet᷑ de virtute aie:ↄñſ ẽ ꝙ dẽat p
ſcrutari de ipᷣa aĩa: ⁊ de hijs que ſunt
circa aĩiam. Qõ ꝓbat per locũ a ſiłi ⁊
p locũ a minori:qꝛ quẽadmodũ medi

cus oculoꝝ c alioꝝ mẽbꝛoxꝝ coꝛpiſ hʒ

cognoſcere de coꝛpe:ſic iſta ſcia tanq;

medlcina aie hʒ cognoſcere de aĩa.
¶ Itẽ aꝛ min? videret᷑ ꝙ medicia coꝛ/

poꝝ cognoſcẽt de coꝛpib q;; ꝙ medici
na aiaꝝ cognoſcat de aĩabus cũ ipᷣa ſit
honoꝛabilioꝛ ⁊ nobilioꝛ cũ medicia
coꝛpoꝝ cognoſcat de coꝛpibꝰ.videmꝰ
enĩ ꝙ multi excellẽtes medici ꝗ nõ p
ſolã expientiã:ſʒ p verã ſciam fut me
dici: multa negocidt᷑ circa cognitiõem
coꝛpis.⁊ iõ dicti ſũt excellẽtes.

pceptũ.d.ꝙ lʒ politicꝰ cõtem
plari debeat de aĩa nõ dzʒ coõ/
tẽplari vlrra qᷓ exigit cognitio finis in
tenti:ſʒ tm̃ q;tum ei ſufficit.¶ Et ſup b
dat cãm: qꝛ certiſicare de oĩb circa a⸗/
nimã inqrẽdis: opoſius ẽ æ mar opꝰ

Ontẽplãdũ ãt Hic dat vnũ

regrit in ſubtilitate ⁊ diſcuſſiõe q;ᷓ ſint

oĩa ppoſita in pñti negocioſ Piĩnt aũt
Neic dat vnũ documetů. d. ꝙ de hac a
nima multa verax vtilia dicta ſüt ĩ ſer

mõib“ exterioꝛibꝰ. Et iõ docet nos ad

illa recurrẽ. d. ꝙ vtendũ eſt illis ſũ la/
boꝛe pñtiſ negotij. ibi nũq; dictũ eſt ꝙ
ptiuʒ aĩe.alia eſt irrõnatł. alia vero rõ
nem bñs.ſermões ãt iſti dicti ſũt exte
rnoꝛes:vel qꝛ dicti ſut ex moꝛalẽ ſciaʒ
infra quã mõ ſumꝰ.puta ĩ l. de aĩa. vł
qꝛ ꝓlati ſut ex cõezʒ audiẽtiã:quã pbvᷣs
hẽbat athenis:exv quã audiẽtiam ſcri
pſit aliqua p modũ epłaꝝ: rñdens ad
iterrogata ꝑ as:vł interrogatꝰ infoꝛ

mãs vel erudiẽs abñtes aĩcos. LHBoc

at vtꝝ Memouet dubiũ. poſſet enĩ du

bitari. vtæ ad bãc ſciam ptineret ing/

R ” =

rere. vtꝝ ps rõnalis ⁊ ps irrõnał aie

ſint ſbo ⁊ loco diſticte: quẽadmodum
coꝛpis pticule ⁊ vłr pticule cuiuſcũq;

cõtinui ⁊ diuiſibił: vel an ſint ſola rõe

diuiſibilia: in re indiniſibilia: quẽad
modũ cõnexum ⁊ cõcauũ in piferia. i.
circũferẽtia circuli.¶ SGicit ꝙ ſine ſic
ſiue ſic ſe hẽant:nihil differt ad pñſ ne
gotiũ. ⁊ iõ eſt in pñti negotio pᷣmitten
dã¶ Seide ibil Jrrõnalis ůt ¶hêꝛo
bat terciã cõcluſiõem ꝙ bᷣ nõ eſt pſcru

tãdũ de otute vegetatiue pſ: que oio ẽ
irrönalis. pꝛio maifeſtat eâ in exe/

plo. 2 ex offitio ibi Dico ãt ʒ: ex ſub
lecto ibi. Talẽ eni . 4? ex opere ⁊ ex
bono ibil Aidet᷑ ĩ ſomnis ipᷣaʒ ma

nifeſtatã abijcit a ppoſito ibil. Et nu

tritiuũ igit Dicit ſupponẽdo diui
ſiõem pᷣmiſſaz ptiũ aĩe in rõnalẽ ⁊ ir⸗/
rãnalẽ?⸗ Et ſuppoſito ꝙ ptiũ irrõnaliũ
alia ẽ oĩo irrõnał.alia tñ eſt a rõe ſua

ſibilis. ¶ Sicit inquã ꝙ b irrõnak. pu/

ta ps illa oĩo irrõnabitł aſſił at virtuti
plãtatiue que ẽ in plãtis cõis nobiſ ⁊

ilis. 2 dicit ĩam eẽ cãm er ꝙ ẽ nu

triri ⁊ augeri. vñ nutrire ⁊ augere coꝛ
pus viuũ eſt ei offitiũ. 3? dicit talem
Stutez aĩe eſſe in oĩbꝰ que nutriũt tãqᷓ;
in ſubiec· vñ iſta ſola ẽ in embꝛionibꝰ

etiã añ; pticipẽt ſenſum ⁊ motũ. Et

iſta eadẽ eſt in aĩalibꝰ pfeciᷣ ponẽda:
rõnabiliꝰ q; alia. Mõ ei eſt itelligẽdũ

„

w alia vᷣtus nutritiua ⁊c augmentatiua

ſit ĩ re ĩpfcã: ⁊ alia ĩ re pfcã. quare vir
tus iſta cõis videt᷑ plãs ⁊ boibꝰ ⁊ in/
mẽſ.⁊ iõ nõ ẽ bũana. 4 ibil. Nidet
ãt in ſommis J. Mamfeſtat eã ex bo⸗
no intendẽs oñdere ꝙ eiꝰbonũ ?ẽ näle
æ nõ moꝛale.¶ Dicit eni ꝙ t'iſta ma

xie opat᷑ in ſomnis ⁊ p ↄñs in ſomnis

marxime aſſequuur bonum ſuum: ſed
bonũ moꝛale null aſſequit᷑ in ſ. omnis
nullus enĩ dicit᷑ bonus vel malꝰ moꝛa
liter pꝛo tempoꝛe ſomni. qð apparet
ex cõi fama dicẽte. ꝙ bonꝰ mal mi/
ſer ⁊ felix:ſᷣm medietatẽ tpis nõ diffe

rut. qð videt᷑ rõnabiłr eſſe dictũ: quia

ſomnus eſt quies aĩe q;tum ad vires

LIBRO

appᷣhẽſiuas ⁊ deſideratiuas: niſi pꝛo
qᷓ;io motus facti in aia:ſᷣm fantaſma/
ta in vigilãdo accepta ſunt melioꝛes ĩ
hoib ſtudioſis qᷓ; in pꝛauis:ſᷣm ꝙ hʒ
melioꝛa fantaſmata iite q; ille. ¶ Ze
hijs aũt q;tum ſpectat ad ꝓpoſitũ ſuf
ficienter dictum ſit. ? ibi Et nutri/
nuũ¶ Iſtam virtutẽ abijcit a ꝓpoſito
d.ꝙ virtus nutritiua derelinquẽda ẽ
qm̃ humane virtuſ exps eſt:ſicut iã oñ
ſum eſt. hic aũt ſcrutandũ nõ eſt niſi ᷣ
virtute hũana.vt in ſcõᷣa cõcluſiõe oñ/
ſum eſt. HBeinde tbil Nidet᷑ vtiq; ꝓ
bat quartã cõcluſiõem.qꝙ ſcrutãdũ eſt
bᷣ ð virtute pus rõem hñtis. Et qꝛ ps
roneʒ habẽs eſt duplex vna per ſe. al
tera ex pticipatiõe. ideo ſic pꝛocedit
qꝛ pꝛio ptem rõnalẽ per pticipatiõeʒ

mamfeſtat.2. per ſe rõnalẽ ibi Si ãt

opoꝛtet ;: ad ꝓpoſitũ vtrũq; acceptat
ibi Determinat᷑ autem Ces pꝛi⸗
mũ ſicꝓcedit.pꝛĩo nãq; duo manifeſta
da ꝓponit.2? manifeſtat vnũ ibi LIn/
cõtin ẽs enĩ ʒ? alterum ibil Rõne aũt
H infert vnũ coꝛrelarium ibil Aide
tur vtiq;ʒ] Dicit g pꝛimo.ꝙ in aĩa pᷣ⸗/
ter ptem irrnalem iam a noſtra ſpe/
culatione abiectã: eſt alia pticula que
ſm ſe eſt irrõnalis:tñ eſt rõne pſuaſi⸗/
bilis¶ Heinde ibil Incõtinẽs enim]
Hanifeſtat ꝙ iſta pticula eſt irrõnatł᷑
Et itẽdit ſic arguere. Omne qðò eſt P
ter rõnem hñs eſt irrõnale: ſed in aia
eſt aliqua pticula p̃ter pticulam röna
lem.igitur illud eſt irrõnale. ino/
rẽ declarat in Fa ex cõueniẽtia:⁊ dfia
cõtinẽtis ⁊ incõtinẽtis:cõueniũt enim
in h̊ ꝙ vterq; habet laudabilẽ rõnem
T pticulã rõnalem. Dĩnt tamẽ qꝛ ĩ in
cõtinente eſt aliquid ꝙ aduerſat᷑ rõni
a quo ĩcõtinẽs vincitur:faciẽs ipᷣazʒ
male operari. cõtinẽs aũt nõ vincitur
vt.j.li.7.hinꝰ ãt exẽplũ habemꝰ ĩ coꝛ
poꝛibus.quẽadmodũ eni pricule coꝛ/
poꝛis diſſolute:ex ebꝛietate vel infir/
mitate in hoĩbus pᷣeligẽtibus:vnã mo
uere ad dextram: pꝛaue feruntur ad ſi

niſtr: ſicut videmus in ebꝛijs: ꝗ ↄtra

electiõem ⁊ volũtateʒ faciũt crucẽ de

tibijs.¶ Sili modo eſi intelligendum
in aĩa:tñ in coꝛpoꝛibus manifeſta eſt
pars peruerſe mota in anima tamen
oculta. Hihilominus vero quamuis
ipᷣa non ſit viſa ſenſibiliter: eſt tamen
credita ⁊ ꝓbata rõnabiliter. ¶otuſ
aũt incõtinẽtium ſũt ad cõtraria eoꝛũ
que ſũt per rõnem dictata: ⁊ ꝑ volũta
tem electa. quare neceſſe eſt ꝙ pꝛiĩcipi
um taliũ motiuũ ſit aligꝗd alið a rõe: ⁊
a voluntate cõtrariãs ⁊ obuians eis.
Aualiter aũt ad ipᷣa ſe habeat penes
realem idẽtitatẽ:vel diuerſitatẽ nõ p⸗
tinet ad pñtem ſpeculatiõem. qꝛ mibil

differt ad bonã vel malaʒ opatiöem
Seinde ibi Rõne ãt cui Aani/

feſtat ꝙ h ꝑticula irrõnał ẽ aliquo mõ
rõne ſuaſibił.qꝛ ꝓbat ꝙ in cõtinẽtibꝰ
p pticula obedit rõni.ſicut eni dictum
ẽ. Incõtinẽs differt a cõtinẽte: qꝛ cõ⸗/
tinẽs nõ vincit᷑ ex motu buiꝰ pncule.
quare neceſſe eſt ꝙ ipᷣa tanquã victa o
bediat rõni ⁊ volũtati vincẽti. 2 p-
bat idẽ.qꝛ in ſobꝛio ⁊ in foꝛti: iſta pti
cula eſt ſubiectioꝛ rõni qᷓ; in hoĩe con
tinẽte. oẽs enĩ motꝰ foꝛtis ⁊ ſobꝛij cõ
ſonãta obediũt rõi.quare patʒ. ꝙ hec
pticula q;uis irrõnalis:iñ eſt rõne ſi ua
ſibił.¶ Eſt ãt ſciẽdũ.ꝙ voluntas ⁊ rõ
hois tẽperati pacifice ĩperãt illi irrõ
nali appetitui. hoĩs vero cõtinẽſ pu/
gnãt cõtinẽtie ⁊ vicũt nec vincũt.qua
re dicit ꝙ talis pticula ſubiectioꝛ ẽ in
ſobꝛio vel tẽpato:qᷓ; in ſolũ cõtinẽte.

¶ Deinde ibi ANidet᷑ viq; Infert coꝛ

relariũ.d.qꝙ irrõnale ex dictiſ videt᷑ eẽ
duplex.vnũ nullo mõ in röne cõicans
puta plãtatiuũ:alteꝝ rõe ꝑticipãs.pu
ta cõcupiſcibile ⁊ vłr oẽ appetibile ſi
ue ſit appetitꝰ ſẽſitiuꝰ:ſiue ĩtellectiuꝰ
ſiue cõcupiſcibił:ſiue iraſcibił. 2? ibi
Ita vtiq;l dat modũ ſᷣm quẽ h pticu/
la dici debet rõnał.qꝛ dupłr ðꝛ ꝗd ha
bere rõem. vno mõ ſicut mathematicꝰ
demonſtrans triãgulum hje tres.alio
modo ſicut ſeruus vel filius habet rõ/
nem prĩ̃is vel dñi:⁊ vnuſꝗſq; habet rõ

gem
la
enen
ſcut
nem
Qñ
irir
Ll
ſcnu
icon
nibeli
nmpea
lusen
n
wohi⸗
leiſ
bene
dg

n
dupl
lier⸗
lem.
Aliiu⸗
ſien

.
ſmipolee
fienbabe
mc
laulabe
ainrleci
naeet
ran
Aolbereln

J Gnnnnen

tahtahonn
e
cs nonſin
hauaſnt⸗
leno q boſe
nochs bei
Apieng.
Mes:ſen
Prpel rie
Uſintnimn
biles ſunr⸗
nnelleang

blimie
nadirnit
Nart
aleltienie
S nndt
Aſehaben
Alouefſtuti,
Nlmöen, g
Nalspanden
küa be
nönal idligen
bagin döni
n,ſat ainan
nucitmir gi/
onn bu ad,
giatunginen
Ean nincin. 1 1
vt nune n
inic n Mwie wn
hrns t ſobrij di
ue patz g hel
getüeſtröneſu
oluntas 1d

eierin li niö
oCötit N.

innec mCit g
Chaſtwiecii
ömſci cöani
kinuſin
aleer valſtin
nöintöne
nez reichiifl
1rciemeil
Gitun ſve ihni
ſvenuicht n
aü fn ginli
1,g: dupla
dͦſu nate
ialon hi nun
gyelflis unnn
1 nutgeni

—
=
——
=

—

—
=

nem amici ſui Dicit igitur qꝙ talis pti
cula röem habet:ñ pꝛimo mõ ſicut rõ
cinans ⁊ demõſtrans: ſed ſcðo modo
ſicut obediens ⁊ exaudiẽs habet rõ/
nem pcipientis vel cõſultan ſ. ʒ: ibiſ

QAm̃ aũt Pꝛobat per ſignum ꝙ iſtud
irrõnale aliquo modo pticipat röne.

Dicit ergo ꝙ iſtud denũtiat tanquam

ſignum ipa ſuaſio que fit hoĩ requiren
ti conſilium increpauo que fit homi
ni delinquẽti:⁊ depꝛecatio que fit ho

mini potenti.bᷣ ãt nõ fierẽt niſi appe/
titus eoꝛum poſſent flecti ⁊ duci fʒ rõ
nem. quare talis appetitus eſt rõne ꝑ
ticipãs.¶ Beinde ibil Si autẽ opoꝛ
tet amſfeſtat pticulam per ſe ba⸗
bentem rõnem cõpans eam ad alterã

d. ꝙ ſi opoꝛtet h rõne ſuaſibile dicere

ꝙ rönem babet:tunc rõnez habẽs eſt

duplex. vnum quidẽ babens pꝛincipa

liter ⁊ in ſeipᷣo.alterum aũt ꝑticipati/
ue:quẽadmodum filius audibił vel au
ditius ⁊ obediens patri dicit᷑ habere
rõem patris.
Einde ibil Determinat᷑ autẽ
AEHanifeſtata duplici ꝑucula
rõnali ad ꝓpoſuuz: acceptat
vtrũq; dicens.ꝙ ſᷣm diuiſiõem pꝑticule

rõnem habẽtis:diuidi ⁊ determinat
virtus.qm̃ virtutũ has dicimus intel/

lectuales.has auteʒ moꝛales.ſapiam
eni intellectũ ⁊ pꝛudẽtiam ⁊ oẽm vir
tutem que eſt in ꝑte per ſe rõnem hba/
bente· Hicimꝰ eſſe virtuies intellectu
ales.liberalitatẽ aũt ⁊ ſobꝛietatem ⁊

oẽm virtutem que eſt in pte appetiti-

ua pticipante rõem dicimꝰ eſſe moꝛa⸗/

les: Heclarat autẽ ꝙ ſapia⁊ intelle-

ctus non ſint virtutes moꝛales: ⁊ cuʒ

H quid ſint virtuteſ.pꝛimũ declarat di

cens.ꝙ boĩes loquentes ⁊ dicẽtes de

moꝛibus boim nõ dicunt ꝙ bomo ſit

ſapiens:⁊a intelligẽs:vel ignoꝛãs:vel
pebes: ſed dicũt ꝙ eſt mitis:vel ſobꝛi
us:vel iracũdꝰ: vel intẽperatus.Qõð
aũt ſint virtutes pꝛobat.qm bitus lau

dabiles ſunt virtutes:ſed hitus ſapie

⁊ intellectus ſũt laudabileſ.ergo ſum

virtutes. laudam eni ſapientẽ ſm ba
bitũ. ⁊ ſic determmata eſt determina
tio phᷣi de felicitate humana: ⁊ ſic eſt

finis primi libꝛi.
NwS euidẽtiam pꝛedictoꝛuzʒ
quatuoꝛ inquirẽda.
„ ꝛimo. vtrum ad moꝛa

NAem ſciam ptineat inquire

re totam diſpoſt itiõem hoĩs naturaleʒ
¶ 2c vtrũ potẽtie aĩe ſint inter ſe ⁊ ab

anima realiter diſtincte¶ ercio vtꝝ
appetituſ intellectiuus ſit rnalis per
eëntiam: aut pticipatiõem tantum.
4 vtru virtutes moꝛales ſint in ap

petitu ſenſitiuo vel intellectiuo.
0 Queſtio. 33.
pꝛio arguit᷑. ꝙ ad moꝛalẽ
ciam ptineat ingrere oẽm di
ſpoſitiõez hoĩſ nalez. ¶ Mꝛio
qm̃ ad eũdẽ artuificẽ ꝑtinet cognoſcere
cãm ⁊ effcm:ſzʒ moꝛalis ſcia cõſiderat
cãm finalẽ oĩm nãliũ diſpõnũ hoĩs qa
felicitatẽ.ꝭ̊O debet cognoſcere oẽm di/

ſpoſitiõem hoĩs.¶ 2 qꝛz ad quẽlibz ar

tificẽ ptinet cognoſcẽ oẽʒ diſpõnẽ ſub
iecti ſui:ſʒ hõ eſt ſõm moꝛał ſcie. ꝗ dz
cognoſcẽ oẽm diſpõnẽ boĩis.(¶ In op/
poſitũ eſt pvᷣs abijciẽs a pñti negotio
ptẽ aie vegetatiuã ⁊ ei vᷣtutẽ.¶¶ Pꝛo
ſolutiõe qõnis buiꝰ pᷣmuteda eſt gene
raliter æ in ſũma oĩs nalis diſpoſitio
bois Seinde rñdendũ eſt ad. ꝗ.
Sciẽdũ q̊. ꝙ nãlis diſpoſitio rei eſt
ei aptatio ⁊ pꝛepatio ad cõſequẽduʒ

finẽ ſuũ.finis ãt hoĩs triplex ẽ.vnꝰ ꝗ/

dẽ cõis oĩ creature.h ãt eſt manifeſta⸗/
tio diuine bõitat.Aliꝰ vo cõis oĩ rona

li creature.h ãt eſt felicitas aie. Cer/

ciꝰ ãt ẽ ꝓpꝛiꝰ nature hũane.hᷣ ãt eſt re
dũdantia felicita᷑ in nãm coꝛꝑeã:que
ſʒ ſe felicitari nõ p̃t:ſʒ felicitat᷑ viſpᷣm
aĩe:q ʒ ſe felicitatẽ recipit:⁊ receptã
coꝛpi ſuo aliquo mõ ĩptiedo cõicat ſᷣm
poſſibilitatẽ coꝛpiſ:⁊ hᷣ finis eſt ꝓpꝛi
ſoli hũane nature. Mũc ãt hõ in oꝛdi
ne ad pꝛimum finem: nullã babet de/
termiĩatã diſ põnẽ:cũ diſpoſitõ neceſſa

ria illi fini poſſit ĩ qualʒ nã ſi aluãi. In

LIBRO

oꝛdine vero ad fᷣm finẽ qui eſt felici/
tas:homo diſponit᷑ per ĩtellectũ ⁊ vo
lütatem ⁊ per tributa ⁊ iſti ⁊ illi qꝛ ꝑ
talia ẽ capax felicitatis ⁊ pꝛocãtiuus

agdeptioniſ eius.¶ Intellectui vero at

tribuit᷑ intellect'agens ⁊ poſſibił:me
moꝛia ⁊ intelligẽtia:menſ:rõ: poꝛtio
ſuperioꝛ:poꝛtio inferioꝛ:intellect ſpe
culatiuꝰ:intellectꝰ pꝛacticꝰ:intellectuſ
factiuꝰ:ſyndereſis:cõſcĩa:ſciẽtificũ:rõ
cinatiuũ:ingeniũ ſubtile vł rude: aſtu
tia acuta vł hebes. Quoꝝ ſufficientia
ſic habet᷑. Oẽ nãq; attributuʒ intelle
ctui attribuit᷑ ei rõe viriũ vel actuũ vel
obiectoꝝ:ſi rõne viriũ.hᷣ tripliciter qꝛ
vł eſt vis ſimpliciter actiua ⁊ ſic ẽ ĩitel
lectus agens:vel ſimpłr paſſiua ⁊ ſic
eſt intellectus poſſibilis:vel ſimul acti
na ⁊ paſſiua ⁊ ſic eſt memoꝛia:que di
cit pꝛincipiũ ⁊ diſpoſitionem quo vel

qua intellectus vltimate pꝛeſto eſt in

telligere. ¶ Ad hᷣ ainẽ ꝙ intellect ſit
pꝛeſto intelligere requirit᷑ pꝛincipiuzʒz
ꝓductiuũ intellectiõiſ.⁊ h̊ ẽ intellectꝰ
cum ſpẽ intelligibili ⁊ ſubiectum rece
ptiuũ intellectiõiſ:⁊ ita memoꝛia per

fecta cõpꝛehẽdit vim actiuã ⁊ paſſind

ſi rõne actuũ h̊ eſt tripłr.qꝛ vel rõe ap
p̃hẽſiõis ſimpliciũ ꝗditatũ ⁊ ſic ĩtelle
ctꝰ dicit᷑ intelligẽtia: vel rõne cõpoſiti
onis ⁊ diuiſionis earum ⁊ ſic dicitur
mens.vt ĩfra li.6õ.vel rõne diſcurſus a
notioꝛibꝰ ad ignotioꝛa ⁊ ſic dicit᷑ rõ:
Si rõne obiectoꝝ.h̊ contingit triplici
ter.qm̃ obiecta diuidũtur vel ſm nãm
eoꝝ vel ſᷣʒʒ pꝛicipia:vel ʒ modũ eẽn
di:ſi f̃ᷣm nãm:ſic alia ſunt eterna.alia
tpalia.quare ĩtellectꝰ vt ſpeculat᷑ eter
na dicit᷑ ſuperioꝛ poꝛtio rõnis vt ſpe/
culatur tpalia dicit᷑ inferioꝛ:ſi obiecta

diuidant᷑ per pꝛincipia h̊ cõtingit tri/

plicit᷑.qꝛ vt dicit᷑ 6. methaphiſice.eoꝝ

pꝛincipiũ:vel eſt in ipis non in nobis

T ſic dicũt᷑ ſpeculabilia:vel nõ ẽ ĩ ipis
ſed in nobis: ⁊ ̊ pꝛobereſis cũ intel
lectu.ſ.appetitꝰ ellectiuꝰcuzʒ intellectu

⁊ ſic dicũt agibilia: vel in nobis itelle
ctus ⁊ alia virtus motiua manunum ꝰ

4

alioꝝ mẽbꝛoꝝ coꝛpis ⁊ talia dicũt fa

ctibilia. Intellect igit᷑ põt ſümi vt co
gnitiu ſpeculabiliũ:⁊ ſi ic dicit ſpecu⸗
latiuꝰ: vel agibiliũ ⁊ ſic dicit᷑ pꝛacticꝰ

vel factibiliũ ⁊ ſic dicit᷑ factiuꝰ. Intel

lectus vero pꝛacticus vt cognitiuꝰ agi
biliũ põt ſũmi dupliciter: vel vt cogni
tiuꝰ pꝛincipioꝝ quibꝰ pꝛimatio regit᷑
appetitꝰ. puta iſtoꝝ duoꝝ:malũ eſt fu
giendũ:⁊ bonũ faciendũ. Ex quibus
ſemp dicit in aĩio:declina a malo ⁊ fac
bonuʒ ⁊ ſic dicit᷑ ſindereſis:vel poteſt

ſũmi vt cognitiuꝰ cõcluſionũ ex hijs de

pendẽtiũ ⁊ ſic dicit᷑ cõſcia.ſi vero ob

iecta oiuidãtur ſᷣm modos eẽndi:hᷣ cõ

tingit dupłr.qꝛ vel ſunt neceſſaria vel

contingentia: ⁊ h pciꝑue intelligit᷑ de
obiectis cöplexis Ginellect⸗ igit p̃t

ſũmi vt negotiat᷑ circa neceſſaria: æ h

dupliciter.qꝛ vel vt tendit in ea abſo/
lute ⁊ ſic dicit᷑ ſciẽtificũ.i.ps ſciẽtifica
intellectus:vel vt tendit ſic vel ſic ſub
tiliter vel ruditer ⁊ ſic dicit᷑ ingenium
ſubtile vel rude:et põt ſũmi vt negoti
atur circa cõtingentia:et h̊ dupliciter
qꝛ vel vt tendit in ea abſolute:et ſic di
citur rõcinatiuũ ⁊ deliberatiuũ et con
ſiliatiuũ:vel vt tendit in ea ſic vel ſic:a

cute vel obtuſe: et ſic dicitur dinotica

qð interpᷣtat᷑ naturalis aſtutia acuta
et pſpicax ſiue ſagax vel hebes et fa⸗/
tua ſiue iners et ſic patẽt hᷣ oĩa intelle
ctui attributa cõiter.¶ Volũtati vero
attribuit᷑: eſt appetitus intellectiuꝰ

appetit liber: appetitꝰ dñatiuꝰ: voli⸗/
tiuꝰ intentiuꝰ:ellectiuꝰ: ꝓpoſitiuꝰ:affe

ctiuꝰ:cõcupiſcibił et iraſcibilis:quoꝛũ
ſufficiẽtia ſic habet᷑ ꝙ omne attributũ
volũtati vel attribuit᷑ ei rõne actuũ di/
uerſarum virium:vel rõne obiectoꝛum
et actuum circa illa vel rõne paſſionũ
Si pꝛio habet tripliciter.qꝛ vel rõ
ne actus pꝛimi:et ſic ᷣꝛ appetitꝰ itel
lectiuꝰ:qꝛ ſequit᷑ appᷣhenſiõeʒ intelle
ctus tanq; actum ꝓpꝛio actin pᷣuiũ: vł
rõne actus per ipᷣaʒ eliciti et ſic ðꝛ ap
petitus liber qꝛ libere non nãliter eli
cit et recipit actum ſuum:vel rõe act

ſppen
glcte
c'
Conun
cengg
ſaape
liut
lichi⸗
Appern
lapp⸗
ſorfele
ian
ſede
anse
ado
perin
poſt
lage
ſiond
quar
ſecin
Nel.
nere
eſean
apicabi
lsc an
Nart iraſan
ſnepaſon
Meiniſeni
Nirnwi
Aſolnnar,⸗
Nurekboin
Nemommnina
Aneperdad
Nhle dlpe
obecigrate
ſtentet ſon
huiniel fela
nunri cpe
ſpoſtiogn
neredo ſelci⸗
ſerampnn
iiniön S
ſbectaiedtn
A poltnon⸗
Pgiapenin

(ipoſtini

ntetiz gre

unct
ſrnctſe
iec un
rd
ncognid,
enſelntn
Punnaro
Wonemtlii
ndi Erat
mnmbti
denſenleet
uinündig
coſci ſinene
wcos indebi
nr deceſfſanan

Bilk .
mnellec igt

Aneceſear:l
endnineabi
äüi oſtii
maitſicenelſri⸗
ſcdiat upn
tſümin Nr
Netb ouphan
Molrererſedi
erutuiet
eaſicrelſi:
cnur dinotica
8aſturia aona
Abedeseria,
eb Gamdle
DWraüren
ciws wdlenr
cid hanid:dl

airaichle
t nn
haiteitine mn
rfelnönetitnmn
iurl ir iin
einlan i
ſci:
benennlin
mſommniſii

—

— =—

.l

imperati potentie ſibi obediẽtis:⁊ ſic
dicit᷑ appetitꝰ dñatiuꝰ: qꝛ in h dñatur
viribꝰ ſibi ſubiectis. Si vero rõe obie
ctoꝛum⁊ actuũ circa illa:h̊ quadrupli
citer.qꝛ vł cõpatur vłr ad quecũq; ob
iecta poſſibilia vel ĩpoſſibilia ⁊ ſic ðꝛ
volũtaſ:vł appetitꝰ volitiuꝰ:vł ↄpatur

ad obiecta poſſibilia ⁊ fialia: ⁊ ſic ðꝛ

appetit itentiuꝰ⁊ eiꝰ actꝰ ðꝛ intẽtio q̃
eſt appetitus finis in quolibet nego⸗
tio:vel compatur ad obiecta ſibi poſſi
bilia nõ finalia ſed ad fineʒ oꝛdinata:
æ ſic dicitur appetitus electiuꝰ ⁊ eiuſ
actus electio.de qua.j.li.ʒ: vel cõpat
ad obiecta iam electa:⁊ ſic dicitur ap
petituſ ꝓpoſitiuꝰ:⁊ actus eius dicit᷑ ꝓ.
poſitum: ꝙ eſt appetitus exequẽdi il
la que iaʒ electa ſunt.Si vero rõe paſ
ſionũ.hᷣ dupliciter.vel qꝛ ẽ ſuſceptiua
quarũcũq; paſſionum:⁊ ſic dicitur af/
fectiuꝰ ⁊ motus eius dicit᷑ affectio:vel
qꝛ ſuſceptiua taliuz vel taliũ paſſionũ
genere differẽtiũ. ⁊ hoc dupliciter.qꝛ
reſpectu boni vel mali:⁊ ſic dicit᷑ con

cupiſcibilis:vel reſpectu magni diffi/

cilis ⁊ ardui ſiue boni ſiue mali: ⁊ ſic
dicit᷑ iraſcibił. h aũt attributa volũtati

rõne paſſionũ cõiter appꝛopꝛiãtur ap

petitui ſenſitiuo:ſed vt videbit᷑.j.repi
ri pñt in volũtate.⁊ ſic patẽt attribu/
ta voluntati. ⁊ per ↄñs tota diſpoſitio

naturał hoĩ neceſſaria in oꝛdine ad fi

nem omni nature rõnali cõeʒ. ¶¶ In oꝛꝛ

dine vero ad finẽ ſibi ꝓpꝛiũ.de bet᷑ ei
duplex diſpoſitio.vna qua coꝛpus aĩe
obediat:altera per quã aĩa coꝛpus ſu

ſtentet v foueat.finis nãq; ꝓpꝛius bo

mini eſt felicitaſ que põt redũdare ad
naturã coꝛpeam: ⁊ ideo requirit᷑ vna
diſpoſitio: qua coꝛpus ſit ꝑticepſ in ꝓ
merẽdo felicitatẽ. Et altera qua ſit ca
pax cum pꝛima:tñ redũdantia felicita
tis in ipᷣm.¶ Hiſpoſitio aũt qua coꝛpꝰ
obedit aĩe ptinet ad ptem ſenſitiuam
Hiſpoſitio vero qua coꝛpus fouetur
ab aia pertinet ad ptem vegetatiuam

¶ Eiſpoſitionũ aũt ad ptem ſenſitiu

ptinẽtiuzʒ. quedã ſunt pꝛincipia actuũ

vt ipe potentie. QAuedã vero vt oꝛga/
na ⁊ inſtrumẽta potẽtiarũ. Potentie
vero ptinẽtes ad ptem ſenſitiuã ſũt in

triplici genere.qm alie ſunt cognitiue

alie appetitie: alie ſũt motiue. Cogni

tiue vero ſũt x.ſ.quiq; ſenſus exterio/

res.quĩq; interioꝛes ſczʒ ſenſus cõis ꝗ

recipit ſpẽs a ſenſibꝰ exterioꝛibꝰ qui

etiam diſcernit inter obiecta diuerſoꝝ

ſenſuũ exterioꝝ. puta ĩter ſonum ⁊ co

loꝛem. ¶ Scòs eſt imaginatio que con

ſeruat ſpẽs ⁊ imagines per ſenſuʒ cõ
munẽ acceptas.¶ Zerci dicit fanta⸗/

ſia ⁊ virtus imaginaria ⁊ virtus foꝛ⸗
matiua que foꝛmat ex ſpẽ auri ⁊ ſpe/

cie mõtis:vnum mõtem aureum ⁊ ex
ſpecie albedinis ⁊ nigredinis ſoꝛmat

vnum ſcutũ aimm vel gatuʒ ex albo

⁊æ nigro. ¶ Quartus eſt eſtimaiiua que
abſtrahit a ſpẽbus rerum ſenſibilium
intẽtiões naturales.puta ꝓficuũ vł no
ciuũ pſequendũ vel fugiẽdum.¶ Qui⸗/
tus eſt memoꝛia que cõſeruat intẽtio/
nes abſtractas ⁊ pceptas per eſtima

tiuã. ¶ Iſti vero.x.ſenſus bũt oꝛgana

ſibi neceſſaria in triplici genere.QAue
dã vt ſhᷣiua.quedã vt ofenſoꝛia.quedã
vt miſtratoꝛia. Oꝛzꝛgana vero ſbᷣiua in

ꝓ.ſenſibꝰ exterioꝛibꝰ ſatis patẽt.Oꝛ

ganum nãq; viſus eſt pupilla oculi.au
ditus vero tympanũ auris. Odoꝛatuſ
veꝛo oꝛganũ eſt.j.naſum:qꝛ in radice
naſi.guſtus vᷣo lingua.tactus vero oĩs
caro rõne nerui cuiuſdã per totũ coꝛ/
pus expanſi.Ozgana vero quĩiq; ſen/
ſuũ interioꝛũ ſic patẽt. In capite nãq;
ſunt tres vẽtriculi:anterioꝛ:poſterioꝛ:
⁊æ ſuperioꝛ:⁊ cõe ſpacium inter iſtos.
In anterioꝛi ſunt due cellule. pꝛĩia ex

pte frontis: vbi eſt ſenſus cõis.altera

imaginatiõis cõe ſpaciũ:fantaſie:ven

ticulꝰ ſuperioꝛ: eſtimatiõis:poſterioꝛ

vero memoꝛie. Oꝛgana vero defenſo
ria..ſenſuũ interioꝝ ſũt duo paniculi
vnus dura mater:⁊ alter dicit᷑ pia ma
ter. Pefeſoꝛiũ aũt viſus ſũt palpebꝛe
⁊ ſupcilia:⁊ quidã neruus pꝓtegẽs o/
culum.olfactus vero qodam clauſmriu

–m
8
*

IIBRO

ꝙ aſpirãdo ⁊ reſpirãdo claudit᷑ æ a/
peritur. auditus vero radices aurium

tactus vero ⁊ guſtus eſt pellis extre/

ma lingue ⁊ totius carnis.¶ Oꝛgana
vero miniſtratoꝛia eoꝛum que ſũt ne/
ceſſaria ſenſibus ſic oꝛdintur. due nã
q; vene exeũtes a coꝛde ramificate ꝑp
ſuperioꝛes ꝑtes coꝛpis:⁊ aſcẽdentes
ad ſupᷣmã capitis pteʒ. miniſtrãt ſpũʒ
vitaleʒ qui defertur in ſanguine ſenſui
cõti ab illo ſenſu cõi deriuat᷑ ſpẽ aĩalis
ad alios..ſenſus.ſinguli aũt illoꝛum
ix. ſenſuũ habẽt ſingula pia neruoꝛum
ad ſe deferentium aialem ſi pum eis a
ſenſu cõi trãſmiſſũ. ¶ Motẽtie vero ap
petitiue ſũt due.ſ. cõcupiſcibił reſpcũ
bõi vel mali ſimpliciter ſũpti.Et ira⸗
ſcibilis reſpectu boni vel mali: vt ma/
Ini ⁊ ardui. Et ĩ iſto appetitu ſũt ma
gls manitfeſte iſte due differentie qᷓ; in
volũtate.vocant᷑ aũt ambe ſenſualitaſ
Iſte vero potẽnie nõ habẽt alia diſtin
cta oꝛgana ab oꝛganis ſenſuũ quoꝛuz
app̃ᷣhenſiõem ſequũt.¶ Potẽtie autẽ
motiue ſunt quatuoꝛ. vna contractiua
⁊ dilatatiua.alia ꝓgreſſiua: alia opa
tiua:alia vocatiua. Oẽs iſte quatuoꝛ
habeẽt idem pꝛincipiũ.ſ. cerebꝝ. Idẽ
inſtrumẽtum ꝓximũ.ſ.ſpũm:idem vel
eiuſdem rõnis delatoꝛiũ ſcʒ neruũ.
ĩnt tamẽ in modo mouẽdi ⁊ in oꝛ
ganis vltimaſ qm contractiua æ dila/
tatiua nõ mouet totum ał a toto loco
ſed ptes cõtrahit ⁊ dilatat ad minoꝛẽ
⁊ ad maioꝛẽ locum. Iſtã hñt oĩa aĩa⸗

lia etiam conchilia ⁊ affixa rupibus.
¶ Ad inã aũt poſſent reduci virtuſ pul

ſatiua venaꝝ ⁊ motiua coꝛdis:⁊ mo/
tiua ſexuuzʒ:qᷓ;tum ad bᷣ aũt nõ eſt obe
diens rõni. Oꝛgana vero remota hu/
ius virtuſ᷑ ſunt muſculi ⁊ lacerti qui ſe
in iſcturis oſſium æ mẽbꝛoꝝ.i Pꝛo⸗/
greſſiua vero eſt virtus qua aial tota
liter mutat locũ.oꝛgana hinꝰ vltimata
ſunt vel pedes:vel ale vel ſilia. Ope
ratiua vero virtus eſt qua aĩal p mo⸗/
dum artificij aliquid operat᷑:ſicut bõ

domũ:a auis nidũ. huius aũt vltima

ta oꝛgana ſunt man vel roſtꝝ:vel ali
qua loco manuũ.¶ Aocatiua vero eſt:
qua foꝛmat᷑ vox.cuius vltimata oꝛga⸗/

na ſunt:labia:⁊ dentes:lingua:pala./

tum:guttur:⁊ pulmo.¶ Diſpoſitionuʒ
vero ad ptez vegetatiuã ptinẽtiũ:alie
ſunt vt pꝛincipia actuũ ſcʒ vires:alie
vt oꝛgana virium.¶ Aires aũt ptis ve

getatiue ſũt in triplici genere. quoniã

alia eſt nutritiua:alia generatiua:alia

augmentatiua. Hutritiua habet ſub ſe

attractiuã:retentiuã: digeſtiuã: ⁊ ex⸗/
pulſiuã ¶ Attractiua habet pꝛo pꝛinci
pio duas paſſiõeſ:fſamẽ.ſ.⁊ ſitim: pꝛo
oꝛgano: gulã ⁊ neruum:cuius ſunt ꝓ
pꝛie paſſiones fames ⁊ ſitis: ⁊ foꝛte
totum os.retentiua habet pꝛo pꝛinci
pio frigidum ⁊ ſiccũ.pꝛo oꝛgano ſto/
machũ in quo cõicat cum digeſtiua.qꝛ

tbi fit retentio ⁊ digeſtio. Digeſtiua
habet. 4. actus. ⁊ ſᷣm B. 4. genera oꝛ

ganoꝛum.ſ.ſtomachũ:epar: coꝛ:⁊ ſin
gulas venaſ.pꝛincipiũ huius eſt caloꝛ
natuꝛalis.humoꝛ etiam cõcurrit ad fa
cilioꝛẽ fraction?. (Srpulſiua młupli

catur ſᷣm multiplicatiõem vel actiõeʒ

digeſtiue.qm ex qualihet digeſtiõe re
linquit᷑ aliqð ſupfluũ expellẽdum. pꝛi
ma expellit fimũ:cuius oꝛgana ſüt ſex

inteſtina:tria ſubtilia.ſ.duodenũ:iein
num ⁊ ſubtile:⁊ tria groſſa.ſ.oꝛbum:
yleon:⁊ colon.iſtud cõiungit᷑ ano. H i
teſtina habẽt duos paãniculos pꝛo de/

fenſoꝛio. 2? expellit vꝛinã ꝑ quoſdaʒ
meatus ſubtiles:mittẽs ad renes qui
nutriũt᷑ ex ea ⁊ inde ad veſicam:a ve

ſica ad virgaz. 3 expellit fſumum a
coꝛde mediãte pulmone ⁊ arteria vo

cali per aſpiratiõem:⁊ h eadem oꝛga
na aitrabunt aerem frigidum. E&t iðo
dicũtur membꝛa ſpiritualia omĩa bꝛe
uiter que concurrũt ad iſtud aſpirare
oꝛ autem habet pulmoneʒ pꝛo fla

ello dyafragma ꝓ pãniculo ðᷣfẽſoꝛio

venã latricẽ ſanguinis ⁊ ſpẽ ꝓmiſſo/
rio b etiaʒ dicitur expellere ſudoꝛes⁊
ſcabiẽ. tamen potius videtur de quar
ta. Quarta vero expellu ſpma ꝑ ner

ſſii⸗
ad ſinea
dcoſide
ſebigin
heren
ſatimen
maunit
Piminn
nlrs
ſtonts⸗
Giten
Umaade
Neroſpo⸗
lochoben
Nbninn
Uolmeler

ſtur⸗ piere

chadgtin
ſonfenn
Nctdmng⸗
eſkſihtit
bereng
lepelmin

dck.
ſt r

ui mnii
wuiſs ſinsn
t n
1enn. g
Generaturi
numdberit
. Nin
baugwnn
Miliſing
Wmaisfmn)
54ſns: ſon
biberen Punn
pocrgind
mdigeſtug
eno. Digt

nb.4 e

hi:epar niin
iMiel
WCöNNa
Tpelina nlap
enrel
iher digeſtir
derpeliin
usogeſn
Niaſwwenide
ugeſ ſabn.
Wcängt nd bi
püninis d/
lunmib d
õ
N Aeit
Ferelr
vhnoeM 1
õ
—R
l
nhinahii⸗
ns 4 N Me
mien

uos ſpine ducẽs ad reneſ: a renibꝰ ad
reſticulos ab iſtis ad virgam Bene,
ratina eſt virtus pcreatiua ſiłis in ſpẽ

deciſiua ſeminis habẽs eadẽ oꝛgana

cum quarta expulſiua de qua iam di/
ctum eſt. Augmẽtatiua eſt virtus re/
ductiua coꝛpiſ ad debitã quãntateʒ. B
parum differt a nutritiua q;tum ad vl/
timũ actum nutritiue: niſi ꝙ nutritiua
poteſt ſaluari in ſola reſtauratiõe deꝑ
diti. Et ſic patet tota naturał diſpoſi/
tio hoĩs in oꝛdine ad finem ꝓpꝛiũ bu
mane nature. ¶ Hijs igitur pꝛemiſſis

dicendũ eſt ad queſtiöem ꝙ ad moꝛa/

lem ſciam non ptinet cognoſcere oẽm
diſpoſitiõem bois:ſed tmmodo illazʒ ꝑ
tem que eſt pꝛoxima diſpoſuio ad fi/

nem hois:ſicut apparet in exẽplo cu/

iuſibet architectonice:que debet co/
gnoſcere illa que de ꝓximo oꝛdinãtur
ad finez ſuũ.non aũt illa que de pꝛo/
ximo nõ oꝛdinãtur ad finem ſuũ:cuiuſ
mòi ſũt illa que ptinent ppꝛie ad co/

nitiõem artificis ſubarchitectonici.
Et ſicut ſũt multa naturalia oꝛdina/

a ad finez illius artis:que nõ ſpectãt
ad cõſideratiõem illius architectonici
verbi gra. Ars miluaris debet illa co
gnoſcere: cum quibꝰ acquirit᷑ victoꝛia
ſicut ſunt equs ⁊ arma. Et licet ad ar

ma oꝛdinẽt᷑ temperies ferri ⁊ calibis

h tamẽ non ſpectat ad cogniiiõem bõi
militis ¶ Ex bijs ergo ſequit᷑ ꝙ diſpo
ſitio ptis vegetatiue nõ ptinet ad co/
gnitiõem moꝛalem: quia illa non ẽ p/
xima ad felicitatẽ. ¶ Patet etiaz qꝛ
nec diſpoſitio ſenſitiue ptis:niſi ꝓ qᷓ;/
to eſt obediens rõi ⁊ cooperãs in opi
bus virtuoſis. Patet etiã ꝙ cognitio
ptis intellectiue:⁊ aliquo mõ ꝑts ſen
ſitiue ptinet ad moꝛalez. (Sicendum

ergo ad pꝛimũ in oppoſitum.ꝙ cogno

ſcens finem non tenet᷑ cognoſcere ni/
ſi pꝛopinqua fini ſicut dictũ ẽ. Ad ʒ
dicẽdum ꝙ homo ſimpłr acceptus nõ
eſt ſubiectũ in hac ſcia:ſed homo vt li
ber:⁊ vt pꝛincipiuʒ liberũ ſue bonita
iis vel maline. Ratio vero oppoſituʒ

¹

E 2 arguuur: ꝙ; potẽtie aĩe
ſint realiter diſtincte inter ſe
2 ab aia. ¶Pꝛimo qm aia

diuiditur in ſuas potẽtias: ſicut pomũ

in coloꝛem ⁊ ſapoꝛem.vt dicit Cõmẽ

tatot pꝛimo de aĩa: ſed ſapoꝛ ⁊ coloꝛ
inter ſe: æ a pomo diſtinguũtur reali/

ter. ergo ⁊ iſte potẽtie ſitr. qꝛ po/

*

tẽtia vegetatiua ſepatur ab alijs. Eſt
eni in embꝛione ante ſenſitiuã ⁊ intel
lectiuã. vt bic dicit phᷣs. ergo nõ ẽ idẽ

realiter cũ alijs. 3: qꝛ ſũt de ſcòa ſpẽ
qualitatis. vt dicit᷑ in pᷣdicamẽtis.qua
re non ſunt idem cuʒ aĩia. ¶ In oppo
ſitum eſt. qm aĩia eſt id quo pꝛimũ in/
telligumꝰ viuimꝰ ⁊ ſentimus.2 de aĩa
ergo aĩa eſt potentia intellectiua qua
pꝛimo intelligimꝰ ⁊ ſenſitiua qua pꝛi
mo ſentunus: T vegetatiua qua pꝛio
inim⸗(Ad queſtiõem iſtam dicẽda
ſunt duo.pꝛimo ꝙ iſte potẽtie ſũt ideʒ
realiter cum aĩa.2. ꝙ quiaitatine diſti

guũtur ab aiaæ inter ſe. ¶ Mꝛimũ pꝛo

bo ſic. aliqua potẽtia ẽ in aia que nõ ẽ

res alia ab aĩa.ergo ita eſt de qualibʒ
potentia aie. Cõſequẽtia tenet. quia

plura nõ ſũt ponẽda vbi ſufficiũt pau
tioꝛa.pꝛĩo phiſicoꝛuʒ:ſed ſicui de vna
potẽtia oñdit᷑: ꝙ vna realitas ſufficit ſi
bi ⁊ aie:ſic põt argui de qualibet alia

¶ Añs pꝛobo ſic. IJllud qõ remanet in

eẽntia aĩe circũſcripta ab aĩa oĩ reali

tate:alia a realitate aĩe nõ eſt alia re-

alitas ab eẽntia aĩe:ſed aliqua poten
tia remanet in eẽntia aĩe circũſcripta
ab aĩa oĩ realitate:alia ab eẽ aĩe:pꝛo
batio.aĩa nãq; ad hoc erit in potẽtia
ad recipiendũ oẽm realitatem poſſi⸗/
bileʒ iherere ſibi.igitur poſita iſta po
tentia remanebit in eẽntia aĩe.⁊ per
ↄñs nõ erit realitaſ alia ab eẽntia aĩe
Quod patet. etiam in alia foꝛma ar/
guẽdi. qm̃ illud qð in eẽntia aĩe ẽ pꝛi

us pꝛimo inberẽte ipi aĩe:nõ eſt reali

tas alia ab eẽntia aĩe:qꝛ dato ꝙ ſic.ſe
quitur ꝙ ipᷣm inhereat gie. quane nõ
2

LIIBRO

inerit aĩe pꝛius qᷓ; pꝛimũ inherẽs aie
ſed aliqua potẽtia ineſt aie pꝛius pꝛi

mo inberẽte aĩe.qm aia eſt in potẽtia
reſpectu pꝛimi inherẽtis ſibi:vel poſſi
bilis inherẽ.quare iſta potẽtia nõ erit

res alia ab eẽntia aĩe om ꝓbo ſic
qð eſt quiditatiue reſpectuũ:nõ ẽ ideʒ

quiditatiue cum nõ quiditatiue reſpe
ctiuo:ſed potẽtia eſt quiditatiue reſpe
ctiua⁊ ſubiecta aĩe nõ.igitur nõ eſt ea
dem ꝗditatiue cum illa. inoꝛẽ pꝛo
bo ſic. Ois foꝛma cuius actꝰ foꝛmalis
nõ eſt ad ſe:ſed trãſit in alterum obie
ctiue:ponens illud alterum in eſſe coꝛ
relatiuo ad ſuum fundamẽtũ ſine quo
nõ põt intelligi eſt quiditatiue relati/
ua vel reſpectiua:ſed actus foꝛmał po
tentie qui eſt poſſe nõ eſſe ad ſe. quia
nulla res põt id qð ipᷣa eſt: ⁊ trãſit in
alterum obiectiue:qꝛ trãſit in illud qð
per eam dicit᷑ poſſibile. Et ponit illð
alterum in eſſe coꝛrelatiuo ad ſuũ fun
damẽtũ.Ex hoc enĩ ꝙ aliqd eſt potẽs
per potẽtiam ꝓducere alium actũ: ille
acius eſt poſſibilis coꝛrelatiue dictꝰad
fundamẽtũ talis potẽtie:ſicut cũ dicit
ꝙ calefactio eſt poſſibił eſſe a calefa⸗
ctiuo.iſtud etiã poſſe non põt intelligi
ſine illo altero tanquã termĩo ſuo. poſ
ſe nãq; intelligẽ non põt intelligi fʒz
ꝙ eſt tale poſſe nõ intellecto ipᷣo ĩtelli
gere.quare potẽtia eſt quiditatiue re
ſ —— cõtra boc dicit᷑ per ali
quos.pꝛimo qꝛ nullus reſpectus ẽ po
tentia ſᷣm ꝙ potẽtia dicit pꝛincipiũ a⸗
gendi vel patiendi nec includit᷑ in ea
ſed bene denomiat eam. Qõ ꝓbatur
qꝛ ex abſoluto ⁊ repectiuo nõ cõſtitui
tur aliqd per ſe vnuʒ:ſed potẽtia vt di
cit tale pꝛincipiuʒ eſt aliq per ſe vnũ
ergo nõ includit abſolutũ ipᷣius aĩe:cũ
reſpectu ſuperaddito. 2 dicit᷑ ꝙ iſte
reſpectus nõ eſt realis:ſed tiñũmõ rõis
qð patet.qꝛ põt eſſe ad actum nõ exñ
tem:ad quẽ nulłꝰ põt eſſe reſpectꝰ rea

lis:quia relatiua poſita ſe ponũt ⁊ p⸗/
empta ſe perimũt. Sican ad pꝛi

mũ ꝙ negare potentiã vt eſt pꝛinciptii

nõ includere reſpectũ implicat cõtra/
dictiõem.qð pꝛobo.qꝛ pꝛincipiũ inqᷓ
tuʒ pꝛincipiũ includit reſpectũ ad pꝛĩ
cipiatũ.Et ideo pꝛĩo phiſicoꝝ dicitur
ꝙ dicẽtes eſſe tiñ pꝛincipiũ implicant
pdictionẽ:qꝛ ponẽtes pꝛincipium po

nuũt pꝛincipiatum. excludentes vero p

hanc dictlõem ti: omne alterũ a pꝛin
cipio negant pꝛincipiatũ.Et ſi ic patet
ꝙ ſicut pater inquãtum pater includit

reſpectũ ad filiuz. ſic pꝛincipiũ inq;dtũ

pꝛĩcipiũ ĩcludit ĩſpectũ ad pꝛĩcipiatũ
ſed potẽtia inquãtuzʒ potẽtia: eſt pꝛin

cipium qò patet. qꝛ potẽtia diffinitur

per pꝛincipiũ.ꝗ? methaphiſice. igitur
potentia inquãtũ pꝛincipium ⁊ inquã
tum potẽtia includit reſ pectü an
lud qð obijcit᷑. ꝙ ex abſoluto ⁊ reſpe
ctiuo non cõſtituit᷑ aliqd per ſe vnum:
concedo vt ſic.qꝛ nec dico ꝙ ex abſolu
to aĩe:⁊ ex reſpectiuo potentie cõſti⸗/

tuitur aligd per ſe vnum:qꝛ potẽtia vt

potẽtia:nõ iĩcludit ſubſttiam in rõne
fundamẽn cum inueniat᷑ in qualitate
non includit qualitatẽ cum inueniatur
ſed includit entitatem que cõis eſt ſub
ſtãtie ⁊ qualitati que ſ̃m ſe nec eſt ab
ſoluta nec eſt reſpectiua. Et iſta cõtra
cta per dr̃iam potentie vel pꝛincipij
cum illa dria reſpectiua conſtituit ali/
quid per ſe vnum:⁊ ipᷣa coincidit ĩ eã
dem realitatem cum ſbha. Et ſic ſubſtã
tialis potẽtia:vel cum qualitate: ⁊ ſie

accñtalis potentia. Et ita ipᷣa potẽtia

coincidit ĩ eandẽ realitatẽ cum fũda⸗/
mento ſuo.non tamẽ in eãdẽ quidita
tem:qꝛ ſua quiditas eſt reſpectiua: ſʒ
quiditas fundamẽti ſubſtãtie vel qua⸗

litatis eſt abſoluta.¶ Ad ſᷣm dicẽdum

ꝙ reſpectus potẽtie ad actũ nõ exñtẽ
non eſt realis:qꝛ relatiua non plus ſe
ponũt poſita:nec perimũt pempta mi
ſi quãtum exigit eſſe eoꝛum coꝛrelati⸗
uum:ſed potẽs ⁊ poſſibile ſũt coꝛrela
tiua.quare potens non plus exigit in
ſuo coꝛrelatiuo qᷓ; exigat eſſe poſſibile
ſed eſſe poſſibile in ſuo füdamẽto:non
exigit actualẽ exñtiam. quare nec po⸗

bp
li
ot
gſte
Pla⸗
ſdest⸗
ſates.
ſoume
holcn
(S⸗
onena
tisod
ſinule
ellcluu
gmn
Nege
an
deſch⸗
entin
ſoen
los:ſe
i
Ni
gvane
Mi
allureer

Mice igin

miari
iſeit
101 eſe
ſen

dgercha

Otenne cilti⸗

Mäuc
nn tie
n aahm
niemenm
bctis
Nrla
iacöre
Nmchi
nutt ali,
dniei
ſucſ
aae:
i canſiki/
eide gwaän
eeaurß
Nineſel u
indi
4ünitii
Nunonit
nit venpant

umn Nn .

bleſi, .
. glos gtt
eſſe ſte
äaminin

I.

iens plus exigit in ſuo termino.( /

co igit᷑ ꝙ reſpectus potẽtie actualiter
eſt ad poſſibile ꝙ eſt actu poſſibile nõ
ꝙ ſit actu ens.( Ad argumẽta pꝛinci
palia.ad pꝛimũ dð.ꝙ eſt ſiłe q;tuʒ ad

rões foꝛmales:non quãtum ad reali/

tates.Coloꝛ eni ⁊ ſapoꝛ diſtinguũtur
foꝛmaliter ſicut ⁊ iſte potẽtie:ſed cuzʒz
pᷣ diſtinguũt᷑ raliter: nõ tñ iſte potẽtie

¶ Ad ᷣm dð. ꝙ vegetatiuũ ꝙ eſt ĩ Ebꝛi

one nõ eſt in eo ad modũ foꝛme:ſʒ po

tius ad modũ artificis vel artificij vñ

ſimul aĩatur vegetatiua ſenſitiua ⁊ in
tellectiua.illud tñ artificiũ eſt pꝛinci/
piuzʒ nutrimẽti ⁊ augmẽti:ſicut eſt aĩa
vegetatiua in rebus aĩatiſ.¶ Ad terciũ
dð. ꝙ potentia ⁊ ĩpotentia que dicũt᷑
de ſcða ſpẽ qualitatis dicũt modoſ po
tentiaꝝ. vñ ĩ impotẽtia nõ dicit pꝛiua
tiõem potentie: qꝛ tũc nõ eſſet quali/
tas:ſed dicit difficultatẽ potẽtie. Iſte
nãqʒ qui ſine difficultate operari ñ pᷣt
dicit᷑ impotẽs ab impotẽtia h̊ mõ dcã.
quare potẽtia tali potẽtie oppoſita ñ
dicit niſi facilitatẽ potẽtie pᷣdicte diffi
cultati oppoſitam.
ueſtio. ʒc.
E ʒ. arguit᷑ ꝙ appetitꝰ intel
lectiuꝰ ſit tm̃ rönalis per pti/
cipatiõem:qꝛ ꝙ non rõcinat
nõ eſt per ſe rõnale:ſed appetitꝰ intel
lectiuꝰ nõ rõcinat᷑.quare nõ eſt per ſe
rõnalis/¶ In oppoſitũ arguit᷑:qꝛ tunc
non eſſet magis roõnalis qᷓ; appetitus
ſenſitiuꝰ ꝙ eſt incõueniẽs.¶ Pꝛo ſolu

tione queſtiõis pᷣmittẽda ſũt tria.pꝛio

hitudo intellectꝰ ad volũtatẽ. 2? hitu/

do volũtatis ad appetitũ ſenſinuũ. 3.

itellectꝰ ⁊ appetitꝰ ſenſitiui.¶ Se pꝛi
mo ſciendũ.ꝙ intellectꝰ cõpat᷑ volũta
ti:ſicut cõſiliariꝰ regis cõpat᷑ regi ⁊ ſi
cut depꝛecãs cõpat᷑ audiẽti.vñ dicitur
hic in textu ꝙ rõ ad optima depᷣcatur
Se 2 ſciẽdũ. ꝙ volũtas ſe hʒ ad ap
titũ ſenſitiuũ:ſicut pt ad filiũ ⁊ ſicut
pꝛinceps ad ſubditum liberũ.ipᷣa nã/
q; volũtas ĩperat:ſed appetitus ſenſi

tiuus illud imperium non ſemp acce/

ptat¶ Se 3: dicẽduz. ꝙ intellectꝰ nõ
habet ſpãlem hĩtudinẽ ad appetitum
ſenſitiuũ:niſi cõcurrẽte volũtate.vnde

qñ dicit᷑ ꝙ rõ pꝛincipat᷑ illi appetitui

h eſt intelligendũ cũ volũtate ⁊ rõne
volũtatis.qð apparet ex hᷣ ꝙ dicit᷑ ĩ te
xtu tñ qñ dicitur ꝙ ille appetitus ad,
uerſat᷑ rõni debet intelligi ꝙ aduerſat᷑
ei:qꝛ aduerſat᷑ eius volũtati.qð appa
ret.qꝛ ĩ ĩcõtinẽte fit motꝰↄtra pᷣelecta
per volũtatẽ ⁊? pᷣiudicata per rõnem
vnde.j.li.2 dicit᷑.ꝙ incõtinẽs operat᷑
nõ eligens:ſed cõcupiſcẽs imo opera
tur cõtra electiõem ſicut cõtra rõònem

C Sili modo intelligẽduʒ eſt ꝙ ſcribik

pꝛimo politice vbi dicit᷑ ꝙ rõ pꝛĩcipa
tur appetitii pꝛincipatu ĩ̃gali.aĩa ve
ro pꝛincipat᷑ coꝛpi pꝛincipatu depoſi
to ſicut dominꝰ pꝛĩcipat᷑ ſeruo:qꝛ coꝛ
pꝰ ñ põt reſiſtere aĩe appetit tam̃ põt
reſiſtere rõni. quare iſte pꝛincipat eſt
liber ⁊ ille ſeruilis. Hijſ pᷣmiſſis di
cendũ ad queſtiõezʒ. ꝙ appetitus intel
lectiuꝰ eſt per ſe rõnalis duplici rõne
vna qꝛ ſequit᷑ in actibus ſuis appᷣhen
ſiõeʒ rõnis.Alia qꝛ habet ĩ ptãte ſua
vſum rõnis.põt eni cõuertere intellcm̃
ad cõſiderãdum de illa materia vł de
illa. 2? dico. ꝙ nõ ẽ per ſe rõnaliſ qua
ſi in ſe ipo rõcinãs ⁊ intelligens:qꝛ Fᷣ
eſt ꝓpꝛiuz intellectus. Et per h̊ patzʒz
ſolutio ad obiectum.¶ Ad aliud auteʒ
pꝛo altera pte poteſt dici ꝙ appetituſ
ſenſitiuꝰ nõ eſt rõnalis niſi per accñs
ipᷣe nãq; pᷣt inueniri nõ cõiunctus rõni
ſicut in bꝛutis te qꝛ nõ ſeꝗt᷑ appᷣhẽ
ſiõez rõis imediate.appetitꝰ tñ ĩte lle
ctiuus nũqᷓ; inuenit᷑ ſine rõne: ⁊ ime/
diate ſequit᷑ appᷣhenſiõem rõnis.qua
re iſte ꝑ ſe dicit᷑ rõnalis ⁊ ille ꝑ accñs
Queſtio. 36.
aE 4 arguit᷑.ꝙ virtutes mo
rales ſint in appetitu ſenſiti
uo:qꝛ in eodem ſunt virtutes
moderãtes ⁊ paſſiones moderate:ſʒ
in appetitu ſenſitiuo ſũt paſſiõeſ quaſ
moderãtur virtutes.vt.j.li.2· ergo vir
tutes ſunt in appetitu ſenſitiuo. ge
3

LIBRO

ꝓłvs in vltia pte diuidit pᷣtutes in itel
lectuales ⁊ in moꝛales:ſᷣm diuiſiõem
ptis rõnalis per eẽntiam:⁊ rõnaliſ p
pticipatiõem q; vocat appetitũ ſenſiti
uũ.quare ſicut ĩtellectuales ſunt ĩ itel

lectu ſic moꝛales in appetitu illo. 3

qꝛ in illo ſũt virtutes morales ꝙ ma⸗/
gis ſubijcit᷑ rõni per virtutẽ pfectazʒ qᷓ;
per cõueniẽtiã:ſed płᷣs dicit in lia.q;
appenitus ſenſitiuꝰcõtinẽſ̃ ſubiectꝰ eſi
rõni.Appetitꝰ tñ viri foꝛſʒ ⁊ ſobꝛij ſub
iectioꝛ eſt rõni.quare in illo ſũt vtutes
moꝛales. 4. qm̃ ad h̊ ponit᷑ otus mo
ralis in hoĩe:vt illud ꝙ ſᷣm nãm ſuam
rebellat cõtra rõem ſubijciat᷑ ⁊ obedi
at rõni:tũc arguit᷑.qꝛ in illo ſic ſubijci
bili ſũt ᷣtutes moꝛales:ſed illud ſubij
cibile eſt appetitꝰſenſitiuꝰ.ergo in ipᷣo
ſunt ᷣtutes moꝛales. In oppoſitum
qꝛ dicit᷑.j.in pꝛincipio.qꝙ iuſtitia ẽ ha

bitus quo volum iuſta ⁊ ſumꝰ opatiui

iuſtoꝝ:ſed illud quo volumꝰ eſt volun
tas vel hitus volũtatis vel actꝰ volũta
tis.g iuſtuia eſt aliqð iſtoꝝ trium. Mõ
põt dari niſi mediũ.ſ.ꝙ ſit hituſ volun

tatis. ¶ Hicẽdũ ad queſtiõem. ꝙ virtꝰ

moꝛalis oĩs eſt in volũtate ⁊ nõ in ap
petitu ſenſitiuo.qð pꝓbo ſeptẽplici rõ
ne. pꝛio ex pte intẽtiõis: qꝛ oĩs hĩtus
virtuoſus reddẽs intentiõem rcãm eſt
ſbᷣiue in potẽtia que intendit.qð ap⸗/
paret.qm virtus eſt que hñtem pficit
⁊ eius opus bonũ reddit. quare virtꝰ
illã potẽtiam pficit cuius opus bonuzʒ
reddit:ſed ſola volũtas intendit vt in
tentio dicit᷑ volino finis:⁊ virtus intẽ
tionẽ facit rcãm.vt.j.li.o. virtus eſt
in volũtate. 2? ex pte electõis.qm̃ oiſ
hitus electiuꝰ eſt in appetitu electiuo
q5s apparet in oibus per ſike ſikr ſe ha
bentibꝰ. oĩs eni hitus intellectiuꝰ eſt ĩ
intellectu.oĩs ſpeculatiuꝰ eſt in intelle
ctu ſpeculatiuo. ⁊ oĩs pꝛacticus eſt in
pꝛactico:⁊ oĩs appetitꝰ eſt in appeti
tiuo ⁊ ſic vłr in oibus.quare oĩs hĩtuſ
electiu eſt in potentia electiua:ſʒ vir/
tus moꝛalis eſt hitus electiuꝰ.vt.j.li.
2.? appetitꝰ intellectiuꝰ eſt electiuus

vt. . l. 6. quare vc. 3 ex pte rõnis

qꝛ oĩs bitus cũ rõe eſt in intellectu vel
ĩ itellectiuo appetitu: lʒ oẽs opatiõeſ
⁊ diſpoſitiões aliarũ viriuʒ ſint ſᷣm rõ
nem nõ tñ cum rõne.vnde ſeruus obe
diens dño impanti cũ rõne opatur ſᷣm
rõnem non tñ cũ rõne lʒ dñs imperet
cum rõne.Siłi mõ in viribus inferioꝛi
bus opantibus ſᷣm iuditiũ rõmis ⁊ im
peꝛium volũtatis:ipᷣe quidẽ opant᷑ ᷣm
rõnem nõ tñ cum rõne.quare manife/
ſtum eſt ꝙ hitus operatiuꝰ nõ ſoluʒ fᷣʒ

rõnẽ:ſʒ cum rõne eſt in intellectu vel

in appetitu intellectiuo:ſed vᷣtutes ſũt
bitus opatiui nõ ſolum ᷣm rõnem:ſed
cum rõne.vt.j.declarabit᷑ li.6.in fine.
quare virtutes ſũt in altero iſtoꝝ duoꝝ
non in intellectu:quare in appetitu.
4 ex pte delectatiõis:qꝛ in illo ap/
petitu ſunt virtutes moꝛales qui dele
ctatur ⁊ gaudet in ope virtuoſo. h ap
paret.j. li.2? In illa ptel Signũ ãt oz
fieri hituum lſed ſola volũtas gaudet
⁊ delectat᷑ in ope virtuoſo.quare ⁊c.
¶ Kſſũptũ docet experiẽtia.qꝛ nõ eſt

aliquis virtuoſuſ quin duʒ retrahit ap

petitũ ſenſitiuũ a ſuo delectabili dele

ctet᷑ ̃ᷣm appetitũ ſenſitiuũ. Hoc eni ẽ

impoſſibile ꝙ potẽtia delectet᷑ in ſub/
tractiõe obiecti ſibi nãliter delectabił
imo potiꝰ triſtat᷑ ſicut dicebat.apo. ad
ro.vij.qui ſatis potuit reputari tempa

tus inuenio in mẽbꝛis meis legẽ repu

gnãtem legi mẽtis mee. Iſta vero lex
mẽbꝛoꝝ eſt appetitus ſenſitiuꝰ qui re
pugnat legi rõis cui tñ cũ delectat᷑ ap
petitus intellectiuꝰ dicẽte eodẽ ca.cõ/

delectoꝛ legi dei:ſᷣm interioꝛẽ hoĩem

i.ᷣm volũtatẽ. quare virtus moꝛalis

eſt in volũtate. y? ex pte cõtinẽtie.qꝛ

in quo eſt continẽtia que eſt quedã vᷣ/
tuſ impfecta in illo eſt virtus pfecta cõ
ſequenter:ſed incõtinẽtia eſt in appe
titu intellectiuo. igit᷑ ⁊ virtus pfecta.
AEinoꝛ ꝓbat᷑.qm̃ appetitu ſenſitiuo
aduerſante rõni:cõtinẽtia ſtat pꝛo rõe
⁊ vincit motũ appetitus ſenſitiui: ſed

nõ pᷣt eẽ miſi cõtinẽtia ſit ĩ appetitu in

lecit
Appett
gaws
ſilleg
ſctia. c
cotin
e ini
lopite
fichat
tuctn
poſiud
looppet
apie
ſtcticn
uoo
nem
s
Mlee
perin
lehn
dens!
folun
benym
lnet
lnurd
usſenin
methien
leberappe
llibon wn
mlone
nnabonnare
uproſenin
Cleenme
liſſtatie
tinagir
ſerhoir
nmurſim
inimlain
mgſnire⸗
Nnline ſ⸗
Mappoſtüigei
onmignuni⸗
kagſeänmns
fenneig
ll Condelan
Ponikmn

Lamr
–
. doͤchi
mminfnn,
Mſernc
Bdisn
miwndr
ürinstn
äcenin
umne natii,
m oͤſizg

mimk d

rdliunsſt
nfntönent
dtl.6inr.
mronn
Kein appen
Sminlhe,
Nonaloqni e
cgemmwdde-
1e i
6 wlüns gann
gant
ina geni
daz enabitap

delecabil deae
ſtiud. Boceſi

Uter deleai
cebet.apo. d
epctantenha
SeeNe
Ne Pacudl
NSienit in
nd ent
in ummizn
Me iu
Eage nif
zin ani
ſckrmns ili

tellectiuo:qꝛ nõ ẽ poſſibile ꝙ in eodẽ

appetitu ſint conatus oppoſiti: ſed co

natus cõcupie cõtrariat᷑ conatui cõti/
nẽtie.quare nullo mõ ſũt in eadẽ po/
tẽtia. cõcupia vero eſt ĩ ſenſitiuo.quaẽ
⁊æ cõtinẽtia eſt in ĩtellectiuo ex ꝑ
te intẽpantie:qm in quo eſt vitiũ in il
lo põt eẽ virt:qꝛ cõtraria nata ſũt fie
ri circa idez. 2 topicoꝝ. Sed intẽpan
tia eſt in volũtate. ⁊ virtus ſibi op/
poſita.Ainoꝛ ꝓbat᷑.qm oĩs inclina/
tio appetituſ ſenſitiui fit cũ paſſiõe ire
k cõcupie:ſʒ inclinatõ ĩtemperãtie nõ
fit cũ cõcupia.quare eius inclinatio ñ
eſt in appetitu ſenſitiuo. Aſſũptũ po
nituꝛ. j. per pvᷣm li.4. ⁊. 7.ꝙ intẽpatꝰ
eligẽs cõcupĩam pᷣueniẽs inclinat᷑ ad
male operari. quare inclmatio intem
perãtie nõ fit cum cõcupia. ex ꝑ

te humane bõitatis:qm oĩs hitus red

dens hoĩem ſimpliciter bonum eſt in
voluntate. Iſiud apparet pꝛimo.quia
bona voluntas facit hoiem bonum. vt
viſum eſt ſupꝛa.2? quia bona voluntas
cõſeruat bonam rõnem quãtũq; appe
titus ſenſitiuꝰ ſit paſſionatus. ſicut ap
paret hic in la ⁊.j.li.⁊.de cõtinẽte ꝗ

babet appetitum ſenſitiuũ paſſionatũ
⁊ cũ bõa voluntate cõſeruat rõnẽ rcãzʒ
32 qꝛz nulla res dicitur ſimpliciter bo
na ex bonitate deterioꝛis ptis ſue:ſed

tota pars ſenſitiua eſt deterioꝛ pte in
tellectiua. vtrobiq; ſũmendo appetuũ
⁊ appᷣhenſiuũ.quare patet ꝙ oẽs ha/
bitus ex quibus homo dicitur ſimpli/
citer bonuſ ſunt in intellectu vel in vo
luntate:ſed virtutes moꝛales reddũt
hoĩem ſimpliciter ⁊ pꝛincipaliter bo/
num. vt.j.in fine ſexti.quare oẽs ſunt
in volũtate.¶ Ricẽduz ergo ad pꝛimũ
in oppoſitũ ꝙ virtus moderãs ⁊ paſ⸗/
ſio moderata nũquã ſunt in eodeʒ ſub
iecto:ſed virtus dicit᷑ moderãs paſſio
nem.qꝛ volũtas ex cõnaturalitate quã
habet cum appetitu ſenſitiuo nata eſt
illi condelectari ⁊ cõdeſcẽdere:⁊ ad
p ponit᷑ virtius m volũtate ne volũtas
cõdelectet᷑ ⁊ cõdeſcẽdat paſſiõi appe

indeterminate
tus non eſt in illo ꝙ eſt ſubiectiuſ in sᷣ

titus ſenſt inni. (Ad ſm do. płvᷣs bis
diuidit rõnem cõtra appetitũ in iſta le
ctione.pꝛĩo.d.ꝙ pꝛeter rõnem eſt ali/
quid ꝙ aduerſatur ei ⁊ eodem mõ ad
uerſatur electiõi.vt oñſuzʒ eſt ſupꝛa. vt

patet in lia de cõtinẽte.⁊ hoc modo ĩ

tellectus diuiditur cõtra ſolum appeti
tum ſenſitiuũ.j.cum dicens. cõcupiſci
bile vero ⁊ vłr appetibile pꝑticipat ali
qualiter rõneʒ ſᷣm ꝙ exaudibile eſt ei
æ obedibile.hᷣ ergo diuidit intellectũ
cõtra appetitum vłr ſumptũ.vbi tamẽ
deſignat duos appetitus.vnum quem
vocat exaudibile.i.exauditm̃ ⁊ iſte eſt
intellectiuus quem rõ depꝛecat᷑.aliuz
deſignat quẽ notat obedibile.i.obedi
nuũ cui ratio imperat ⁊ pꝛincipat᷑ me
diante appetitu itellectiuo¶ Dico igi
tur ꝙ diuiſio virtutis in moꝛales ⁊ in
tellectuales ſᷣm diuiſiõem intellectus
⁊ appetitus vłr ſumpti: accipit᷑ ĩ boc
loco.quare ex hoc non ſequitur. ꝙ vir
tutes moꝛales ſint in illo appetitu vel

d terciũ dð. ꝙ vir/

in iſto ne aſc : ſed in appetitu

tuoſo qᷓ; in cõtinente qꝛ ſubiectio illa
põt fieri maioꝛ qꝛ foꝛtificatur pꝛinci/
patus volũtatis: nõ ſoluʒ qꝛ debilitat
ptus appetitus inferioꝛiſ.(¶Acd quar
tũ dð. ꝙ virtꝰ ponit᷑ in homie vt hõ ſit
ſimpłr bonus ⁊ vt bonũ opetur. quaẽ
finis virtutis nõ eſt ſolum ſubiectio illi
us appetitꝰ.imo poſito ꝙ ille appeti⸗/
tus eẽt ſumme paſſionatus. dum tam̃
volũtas eſſet ſimpliciter bona: adhuc
ipe eẽt ſimpłr bonꝰ.ſicut Apo. cui da
tus erat ſtimulus carnis quo nõ obſtã
te ipſe erat ſimpliciter bonus.
Explicit liber pꝛimus.

f 4

LHBRO

te virtute] Poſt
quaz pbs in pꝛĩo
ibꝛo determiauit
de fine vtut. Hic
MWWi2 determiat de
2 DW generatiõe ⁊ mł
2 „
Plici cõditiõe rõne vᷣtuſ: agẽs pꝛi
mo de virtut generatiõe. 2. de coꝛru/
ptlõe ibi Adhuc ex eadẽ ..ʒ? de mani
feſtatiõe ibi Am̃ igit᷑ pñs negotium
A de augmẽto ⁊ ſalute ibil pꝛimũ igi
tIur p̊ ſpeculãdũ y: de opatiõe ibil ſed
nõ ſolũ generauões- 6. de ſigno vᷣ̈tun
acgſito ibil Signũ aũt oʒ ferre .. 7. de
mã ibil Circa voluptates eĩ ⁊ triſtiti/
as e de mõ opãdi ibil Quereret aũt
vtiq; aligs : de genẽ ibi. Poſt h ꝗq/
dẽ eſt x. de diffinitiõe ibil oʒ ãt nõ ſo⸗/
lũ ſic dicere vndecio de ipiꝰ multipli/
ci ſpẽ ibil oʒ nõ ſolũ vłr dici i: de op

poſitiõe ibil Tribꝰ ãt diſpõibꝰ liʒ:⁊æ vl

timo de inuentiõe medij vᷣtuſ̃ ibil.qm̃
ggdẽ igit᷑ ẽ ᷣ moꝛał Pꝛio ð genera
tiõe vᷣtuſᷣ duas cõcluſiões declarare in
tẽdit.ſ.ꝙ generatio vᷣtuᷣ ẽ ex moꝛe.2·
ꝙ nõ ẽ a nã.pꝛio igit᷑ declarat pꝛimaʒ
cocluſiõem. 2: ſcazʒ ibil Ex quo ⁊ ma
nifeſtũ ʒ· vtrũq; ſił ibil Teſtat᷑ ãt
ꝛimã declarat cõpãdo vᷣtutes itel
lectuales ⁊ pᷣtutes moꝛales penes ge
neratlõem ¶ Hicit exñte duplici
tute.vna intellectuali que pficit itelle
ctũ.⁊ alia moꝛali que pficit appetituʒ
iſte due in generatiõe differũt: qꝛ vᷣtꝰ ĩ
tellectuał ex doctrina vt płimũ hʒ ge/
neratiõeʒ ⁊ augmẽtũ.Cuiꝰ ſignũ ẽ:qꝛ
oĩs pᷣtꝰ indigẽs expimẽto ⁊ tpe longo
hʒ generatiõem ex doctrina pꝑ viã eru
ditiõis:vel per viã ꝓpꝛie iuẽtiõis. Di
cit᷑ enĩ pꝛio methaphiſice.ꝙ ex młtis
expimentis intellectis.fit vna cõis de
ſiłibus acceptio que pꝛicipiuʒ eſt aru
⁊ ſcie:ſed oĩs virtꝰ itellectuał indiget
expimẽto ⁊ tpe lõgo. vt hic ðꝛ. quare

generatiõeʒ bʒ ⁊ augmẽtũ ex doctri/

na. virtꝰ o moꝛatł fit ⁊ generat᷑ ex mo
re.Cuiꝰ ſignũ ẽ nomẽ eiꝰ a moꝛe nãq;

nomẽ accepit ⁊ picta ẽ moꝛał paꝝ de
clinãs a moꝛe Wel aͤr ſũt tria dubia.
Pꝛio qꝛ nõ oĩs vᷣtꝰ ĩtellectuał indige
re videt᷑ expimẽto. puta mathematica
que vt dictũ ẽ.S.li.i.c.x.vnicã ſenſatõ
nẽ requirit ꝓ ſuoꝝ pꝛicipioꝝ notitia.

Expimẽtũ ãt multas reꝗrit ⁊ ſenſatio

nes ⁊ memoꝛiaſ.vt ðꝛ pꝛio methaphi
ſice. 2? qꝛ videt᷑ ꝙ otꝰ moꝛał nõ gene

ret᷑ ex moꝛe cũ ipᷣa ſit idẽ ꝙ mos.vt.j.
li. 6. declãbit. 3 vt* itellectuał æ

tus moꝛal nõ vidẽt᷑ differre penes ge
neratiõem ab expiẽtia vł cõſuetudine

qꝛZ ̃tus itellectuał ſicut moꝛał indi/

get cõſuetudine.vt patz.j. de cythare
do ⁊ edificatoꝛe.moꝛalis etiã ſicut in
tellectualis indiget exꝑiẽtia: qꝛ nõ p̃
eẽ cõſuetudo ſine expiẽtia.( Ad pꝛi⸗/
mũ dð.ꝙ expimẽtũ pᷣt ſũmi dupłr.vno
mõ ꝓ toto æ cõpleto. alio mõ ꝓ pte æ
pꝛĩicipio. Ite qñq; ſũmit᷑ ꝓpꝛie:qñq;
ſłitudinarie. Hũc & ſic ẽ.ꝙ oĩs vᷣtꝰ ĩtel
lectuał in ſua generatiõe indiget ex/
perimẽto vel toto vel ꝓprie ſũpto. ſi⸗
cut nãlis ⁊ moꝛał: vel pte ⁊ pꝛĩcipio
ſicut mathemathica cuiꝰ pꝛincipia co
gnoſci:vł ex vica ſenſatiòe p̃ᷣhita:vł ſi
militudiarie ſũpto ſicut logica in qua
nõ iuenit᷑ expimẽtũ: ſʒ tĩ ſiłitudiarie
ſũptũ.hᷣ ãt dicimꝰ iuenire termĩios ĩ q/
b ſic: ⁊ ĩ qbꝰ ñ. ( Ad fʒ dð. ꝙ mos ſũ
mit᷑ dupłr.ſ.mãliter ⁊æ foꝛmałr. mãlit᷑

co ſũptꝰ icludit duo.ſ.moꝛã æ modum

h ei mõ moſ ẽ moã diuturna opationũ
ſiłem modũ hñniũ.Foꝛmalłr vo ſũptus
duo dicit.ſ.moderamẽ dirrectiuũ ⁊ p/
ceptiuũ ⁊ ſic hʒ vim legis ⁊ modera/
mẽ volũtat᷑ ĩiclinatiuũ ⁊ obeditiuuz:⁊

ſic eſt diſpoſitio appetuꝰ ⁊ moꝛał otꝰ

vult g phᷣſ dicere.ꝙ moſ h̊ vltio? ſũptꝰ

generat᷑ ex moꝛe in pꝛĩa ſignatiõe ſũ/

pto.vñ in greco nõ eſt ſimpłr idẽ no/
mẽ ĩ vtraq; ſignatiõe acce ptũ. In pꝛi
ma nq; ðꝛ ethos cũ e bꝛeui. In vltĩa

Go z eutes cũ e lõga.⁊ iõ paꝝ ðꝛ de/
clinaẽ vł deriuaẽ nomẽ a noie. Et ſic

lire
nonup

Non
U1
lenni
grent⸗
Nenert
ſgerani
Gonanmn
ſevoiſie
tüs la
nietop
Eiſcopet
Uenmnieon⸗
Gthartzn
sineren
.srü
ſicigne
ſnäna
deciter
ginun
liutin
lenſihi⸗
liaſſe
Hgiler
itcnpolin
mthns
Etſtappar
Madgenert
1poncäbeva
ſipepiniii
nis cör
naulibii
Alipatis⸗
Knmneti nk
ſögnanmaenn
Ggiſptoigt
Tarſinuen
ſſgahnrin
lfnmm
finsin
ikſtie
indiginune
ker Glondern
ncgehlſdenmn
Eenann
Aed
i⸗ eide
Hpftiſiefen

1 ond
n 1 ſenenn
ord .
in Nehes ee
Ncibendr
noud i
3 deqihen
senäſni
ena. E ,
ſminkim
ahon e
mit Naecig
rigeisfen
venncgern⸗
e ſipeo. 1
lte peiapi⸗
pemncipa
voebitrſlſ
lgann g⸗
iſchiucfane
emmnidsig⸗
Rdeſi
imadr. Wait
NNiNi
ummaChit
zamalt wdſin
nimieaniti⸗
nEgst nun
uit cbein
npiaſ uii
öcckſinprrin
Ie acepi
cöeben N
.1n 1
v aln

—

—

—

II.

bẽmꝰ ꝙ mos apud nos triper fũmit᷑.
vno mõ ꝓ ſiłium opationũ multuudie
alio mõ ꝓ iure.alio mõ ꝓ hitu ⁊ diſpo
ſitiõe. ¶ Ad terciũ dð.ꝙ circa eãdẽ o/
peratiõeʒ pᷣt cõcurrere expimẽtũ quo
generat᷑ ſcia cũ vſu⁊ cõſuetudine:quo

generat᷑ ot. verbi gra. cũ aligs cytha

rizat:audit ⁊ pcipit:ꝙ taliter mouen
do manũ facit bonã cõſonãtiã: taliter

vero diſſonãtiã.Et ex iſta auditiõe mł

totiẽs facta ⁊ in memoꝛiã redacta fit
expiẽtia per quam vltro generat᷑ ſcia.
Et ſic opatio cythariʒãdi in tali ex/
perimẽto nõ ẽ mii obiectũ.Ex ipᷣo aũt
cythariʒare p ſe generat᷑ aliqua virili
tas in stute motina pꝑ qᷓ; manꝰ ẽ obedi
ens virtuti ĩitellectiue. In appetitu so
ſi eligat exceſſiue delectari ex tali cõ/

ſonãtia. generabit᷑ hituſ vitioſus:ſi vo

decẽter hĩtus virtuoſus.⁊ ſic apparet
ꝙ ĩ virtute intellectiua ⁊ in pᷣtute mo/
tiua ⁊ in virtute appetitiua: pñt di/
uerſi hĩtꝰ generari circa eãdẽ opatio/
nẽ:ſʒ differẽter:qꝛ in pᷣtute ĩtellectiua
Fʒ ꝙ illa opatio ẽ cognita. In motiua

ãt coꝛpali ſᷣm ꝙ eſt exercita.in appeti

tiua vᷣo m qð eſt electa ⁊ deſiderata
Et ſic apparet ꝙ expiẽtia per ſe pti/
net ad generatiõem vᷣtutis ĩtellectuał

⁊æ non cõſuetudo:qꝛ eque bñ generat

ſcia p expimẽtũ in opibꝰ nature ſicut ĩ
opibꝰ nris.cõſuetudo vero p ſe gene/
rat moꝛalẽ hĩtũ.expientia vᷣo cõcurrit
ad illã p accñs. Oeinde ibil Ex quo
eſt manifeſtũ pbat duplici rõne vᷣtutẽ

nõ generari a natura ibil Ad hᷣ quecũ

q; qdẽ Pꝛio igit᷑ arguit ſic.nulla res
pt aſſuefieri ad oppõita e ꝙ nãłr ieſt
ei:ſʒ ad oppoſita ᷣtutũ poſſumꝰ aſſue
fieri.ᷣ tutes nõ nãlłr inſũt nobᷣ.( ꝑu
ius rõms pꝛio ponit cõcluſiõem quaſi

pbari poſſibilẽ ex pᷣcedẽti pticula vbi

dictũ ẽ. ꝙ virtus moꝛal generat᷑ ex mo
re ex quo vt dicit manifeſtuʒ eſt ꝙ nec
vnica ᷣtuſ de numero moꝛaliũ inſit no

bis a natura. poſtq;; quelibet ineſt no
bis ex moꝛe.⁊⁊ponit ma.in exẽpliſ de

clarãs eã. d.ꝙ nullũ exñtiuʒ nãlłr in a
liquo pᷣt aſſuefieri alłr vł ad oppoſituʒ

puta lapiſ ꝗ nãlr ẽ deorſũ lat nüq;ᷓ aſ
ſuefiet p ſe ipᷣm ſurſũ ferri. Et ſi deci/

es milies aliqs eũ iacẽs ſurſum conet

aſſuefacere. Mec igniſ ꝗ nãłr ſurſũ fer
tur nũqᷓ; aſſuefiet ðoꝛſũ ferri. Nec vxr

eoꝝ aliqð cũ tałr apta nata ſüt aſſue/
fieri ad oppoſitũ. ʒc repetit cõcluſio
nẽ exponẽs eã.d. Qð igit᷑ nec nã nec

p̃ter naturã iſũt nobis pᷣtutes:ſʒ nob ĩ

natis ſuſcipe eas ipᷣe pficiũt᷑ ĩ nobis ꝑ
aſſuetudinẽ ⁊ iõ nõ ſũt pᷣter nãm:qꝛ ſu
mꝰad ipᷣas apti nati p nãm nec ſunt a
nã:qꝛ pficiũt᷑ ꝑ aſſnerucine.(Peinde
ibi Ad h̊ quecũq; põit ſcam rõeʒ ta
lẽ:quecũq; nobᷣ adueniũt p nãm pꝛiuſ
hẽmꝰ eoꝝ potẽtiã qᷓ; actũ.qð apparet
ĩ ſenſibꝰ.Mõ enĩ pꝛiꝰ ſentimꝰ qᷓ; ſeſuʒ
hẽamꝰ:nec ex h̊ ſenſũ hẽmꝰ qꝛ pꝛi ſen
timꝰ:ſʒ ecõuerſo:qꝛ pꝛiꝰ ſenſũ hbẽmus
poſteriꝰ ſẽtimꝰ:ſʒ ſtutes accepimꝰ pꝛi
us opãtes: ita ꝙ eaꝝ act pcedit rõem
ſicut apparet ĩ ꝗbuſdã artibꝰ.Et patʒ
Fa.quare vᷣtuteſ nõ ĩſũt nobᷣ a nã De

inde Teſtat aũt pbat vtrãq; cõclu/

ſiõem ſik intẽdẽſ ſic arguere. Illð ꝙ p
legiſſatoꝛẽ iducit᷑ in ciues mediate aſ
ſuefactiõe ẽ ex moꝛe ñ a nã:ſʒ tꝰ mo⸗/
ratł pꝑ legiſſatoꝛẽ ſic ĩiducit᷑.̊ ẽ ex moẽ

nõ a nã. maioꝛ ẽ p ſe nota.miĩoꝛẽ vᷣo ðᷣ

clarat ĩ la.d.ꝙ illð qð fit ĩ cĩtatibꝰ te
ſtat otutes generari ex moẽ ñ a nã:qꝛ
legiſſatoꝛes ſuos ciues aſſuefaciẽtes:
faciũt bonos ⁊ ᷣtuoſos ⁊ h̊ ẽ volũtas
ciiuſſibet bõi legiſiatoꝛis: qꝛ finis le/
gis ⁊ citatis ẽ felicitas ciuiũ: ſʒ felici
tas ciuiũ ẽ opatõ ſiue opatiões vᷣtutuʒ
qꝛ h̊ ĩtẽdit facẽ ꝗlibʒ legiſſatoꝛ: volẽs
ad finẽ legis ⁊ citaſ᷑ ciues ſuoſ pducẽ
qcũq; enĩ hᷣ ñ faciũt nec intẽdũt grauit
peccant ⁊ eoꝝ cilitas mala:differt ab
omni ciuilitate bõa: ſicut ſubuerſio cõ
munis boni differt a cõſtructione cõis
bonil Ad hec autem ex eidem Agu

de virtut coꝛruptiõe intẽdẽſ talẽ cõclu
ſiõem ꝙ ex ꝗbus opibus ⁊ per que o/
pera generat᷑ virtꝰ ex eiſdẽ ⁊ per ea/

deʒ aliter cum factis ⁊ facta coꝛrũpit᷑
⁊ h idem eſt in artibꝰ.igit᷑ ponit iſtam
cõcluſiõem.2? pbat eũ inductiue in ar

S

2 3

vita ſic

LIBRO

tibus ibi Ex cytharizaẽ qʒ in oᷣtutibꝰ

ibiſ Sic vtiq; ⁊ in iuribꝰ ꝗ? infert eã
ꝓbatã in ꝗbuſdã hñtibꝰ ibil Et oĩo vti
qʒ e ex hijs infert vnũ coꝛrelariũ qð
eſt documẽtis ibi Pꝛopter qð opatõ

nes icit ꝗꝙᷓ pꝛĩo ꝙ ex cythariʒare ef

ficiũt᷑ cythariſte bõi ⁊ mali: ſed aliter

Ffm pꝓpoꝛtiõem:qꝛ ex cytharizare bñ

efficiũtur boni ⁊ ex male mali. Et vłr
circa oẽm mãm artis.ex opari bñ acꝗ
ritur virtus artis ⁊ ex male erroꝛ op/
poſitus artis. Et hoc cõfert᷑ qm̃ aliter
opantes nõ indigẽt docẽte:ſi dria ope
rum nõ cãret driam hituũa h̊ declarat
in vᷣtutibꝰ. vt patet:qꝛ in quacũq; mã

ex operari bona generabit᷑ hĩitvirtuo

ſus ⁊ ex opari mala vitioſus¶ Seide
ibil Et ſic oĩo cõcludit vłr de ꝗbuſcũ/
q; hitibuſ.d. ꝙ vnico ſermõe ſimplicit᷑

dici põt.ꝙ ex ꝗbuſcũq; opibus ſiłibus

generãt᷑ hĩitus opatiui ſitium ¶ Seide
ibil Pꝛopter qð opatiõeſ Infert coꝛ
relariũ.d.ꝙ ꝓpter bᷣ opoꝛtet opatiõeſ
reddere:quales debet opari pᷣtuoſus

hõ:qꝛ ᷣm driam opanonũ pᷣcedẽ tiũ ſe

quũtur dĩ̃ie hĩtuũ ſequẽtiũ.quare non
parũ differt in educatiõe iuuenũ ſic vł
ſic ex iuuẽtute aſſuefieri.imo multũ q;
bene aſſuefieri erũt felices ⁊ boni.ma
le vero aſſuefieri erũt infelices ⁊ ma/
li ⁊ miſeri.magiſ aũt differret ſi ĩ tota
efieret. ſ
D euidẽtiã pᷣdictoꝝ tria ſunt
iquirẽda. prio vtꝝ nãł appe
tit poſſit aſſufieri ad oppoſi
ũ eiꝰ ad qð naturalłr inclinat᷑.2: vtrũ
vpᷣtutes moꝛales generẽtur a natura vł

ex doctrina:vel ex cõſuetudie. 3. vtxꝝ

coꝛrumpi oſſent.
S neſtio pꝛima.
g pꝛĩio arguit᷑ ꝙ nãlis appe

titus poſſit aſſuefieri ad op/
poſitũ pꝛio.qꝛ appetitus coꝛpalis de
lectationis nãliter ineſt nobis.vt.j.ʒ
ca. Eſt enĩ nobis cõnatus ⁊ cõnutritꝰ
ſed ad oppoſitũ poſſumꝰaſſuefieri per
temperãtiam. 2 qꝛ verecũdia natu/
raliter ineſt alicui.vt.j.eodẽ li. ⁊ ĩ.q.

.

⁊ tamen põt per opa turpia aſſuefieri
ad inuerecũdiaʒ. 3. qꝛ ꝗlibet nãliter
eſt ꝓnus ad vnũ vitiũ magis qᷓ; ad op
poſitũ vł ad vnã vᷣtutẽ magis q; ad vi
tium. Et tñ fůʒ doctrinã phᷣi in fine hu
ius libꝛi aſſuefieri poſſumꝰ ad oppoſi
tum ꝓnitatis illius. 4? ꝓbat᷑ idẽ exẽ
plo phi ibidẽ poſito:qꝛ toꝛtuoſitas na
turałr ineſt ligno ꝙ tñ per frequentes
flexiões ad aliam ptem põt fieri rcm̃
ſᷣm documẽtũ phi. In oppoſitũ ẽ ſnĩa
hi ⁊ exẽpla eiꝰ de igne ⁊ lapide.
ne explicãda ſolutiõe buiꝰ qõnis
unt. 8S.ſciẽda.pꝛĩo ergo ſciẽdũ ꝙ nãliſ
inclinatio ſũmit᷑ h̊ ꝓ inclinatiõe nõ ca
ſuali nõ violenta:nõ artificiali:nõ vo/

lũtaria:nõ ſupnãli.¶ Haturale vero di

uerſimode ſũptuʒ diuidit᷑ cõtra caſua
le:cõtra violẽtũ:cõtra artificiale:cõtra
volũtariũ:cõtra ſupnaturale. ꝛx ſciẽ
duʒz.qꝙ inclinatio nãlis duplex eſt. vna
actuał:altera aptitudialis. Actualis
qt eſt inter qᷓ; ⁊ motũ vel actũ cõſequẽ
tem nõ eſt dare mediũ. aptitudinalis
vo eſt inter qᷓ; ⁊ motũ vł actũ cõſequẽ
teʒ neceſſario reꝗrit᷑ mediũ.veꝛbi gĩa
de vtraq;. In ferro eſt inclinatio nãliſi

ad centꝝ ⁊ adamããteʒz. vtraq; o nã:

pꝛia tñ accñtalis:qꝛ nullo alio reꝗſito
ex ſola grauitate mouet᷑ ad centꝝ:niſi
ſit ꝓhitũ ⁊ lʒ ſit ꝓhitũ ſp tñ inclinatur
deoꝛſũ. 2? aptitudinał:qꝛ ex illa ſola
nãali inclinatiõe ferri ad adamãtẽ non
mouet᷑ ferrũ niſi pꝛius facta quadam
actuali imp̃ᷣſſiõe:vel paſſiõe ſeu vtute
in ferro ab adamãte. Et iõ ſicut ada/

mas ðꝛ mouere ferrũ:qꝛ dat ei vltima

tã inclinatiõez ad motũ:ſicut generãs
rẽ grauẽ ðꝛ mouere eaʒ:qꝛ generatio
dat ei grauitatem que vltimate eſt in
clinatio ad motum deoꝛſum. ¶ Cercio
ſciẽdũ.ꝙ eadem inclinatione: appeti
tus tẽdit in vnũ bonũ⁊ fugit oppõuũ
4 ſciẽdũ.q appetitꝰ nõ põt aſſue/
fieri cõtra inclinatiöem nãlem actua/
lem.qð ꝓbat᷑.qm̃ oẽ aſſuefactibile eſt
diſpoſibile: ſed appetitus ſub tali icli
natiõe exñs nõ eſt diſpoſibił: qꝛ iam

h odan
mul
Angop
ſalsztni
gioſinc
ganätel
cumeca
ebinr
ſineunel
doo cön
kinaee
nentiar
nebit.
tibene
iuitii⸗
Auloint
ſmn ticne
lelis lopt⸗
ninsabüp
Unoferecer:
ogeuet.
üpitema
Win ro⸗
funiänenn
nefgo
minc
Mleigni
üriinn
fapei'nils
hcticptimnc
ſcbgha. gi
fgüminnen
Cnmientaͤ
itönggule
lenntes
Mmapkprcr

whillufn
—

n
ngz,
mpoinfn
in aln
Ppbatici,
üperfin
en ütnini
nopiüifi
eihi.
Anöehed
Nici
znelnmnöeni
unficalinön,
Raumderere
dii cna ein
NAaiicalerin
mamrale, Zid
Dsduplercknn
ckials. Zaus
Nüelagic
Ani,apeimcnis
itaci ii
medii renbig
inclinano nil
a; toni

vllo loregito.

A ad entenli
ſotüinclinam
Agreriaſa
d aNn
siaca Aaln
Ande ſenin
e. Giſini
irdatifu
nitſnen
re eaz g
ge nu
n NinMM
nrhnator ie
i mnit imgil

hei ſiin/

eſt in vltimata diſpone ad motũ que ñᷣ
pᷣt augeri pꝑ additamẽtũ accñtał diſpo
ſitiõis: nec minui p oppoſitã:qꝛ nãlia
ſp manẽt eadẽ ſub diſpõne tali. 5.
ſciẽdum. ꝙ res hñs taleʒ inclinatiõez
põt ad oppoſitũ aſſuefieri ĩ aliquo ap
petitu. qð pbat᷑ tali exẽplo. poſito ali
quo adamãti ſurſum ⁊ ferro deoꝛſum

ißm ferrũ: qꝛ graue actualiter inclina
tur deoꝛſum ſi tñ pijtiat᷑ ſurſum ⁊ tan

gat adamũtem. totiẽs poterit pijci ⁊
ab adamdte tangi ⁊ affici ꝙ aſcendet
cõtra inclinatiõem grauitatis. 6: ſciẽ
dum ꝙ appetituſ vel inclinatio aptitu
dialis pᷣt nãlr ſiſti.qð apparet dupłr.
pꝛio ſiquidẽ qꝛ ferro poſito inter duoſ
adamãteſ equales ⁊ eque diſtãtes tra
ctum equaliter ab vtroq; ad neutꝝ mo
uebitur. (Siki mo appetit ſenſitiuus

ſine intellectiuo accept poſitus inter
duo cõcupiſcibilia equalia: æ eque di/

ſtãtia equaliter imaginata ⁊ eque mo
uentia:tractꝰ ab vtroq;:a neutro mo/

nebif᷑.2 poſito. ꝙ aligꝗs lapis hĩet pᷣtu

tẽ ferri repulſiuã:ſicut adamas attra⸗/
ctiuũ:a iũgeret᷑ adamãti:ſi ambo eẽnt
equales in virtute ⁊ eque reſpicerent
ferrũ.tũc nec adamas traheret: nec il
le alius lapis repelleret:ſiłi mõ canis
videns cibũ poꝛrigi:tractus amoꝛe ci
bi nõ recedet:ſed tractꝰ timoꝛe baculi
non accedet. ?*? ſciendũ. ꝙ appetitꝰ

nãlis põt vinci ſicut ſiſti. qð apparet

dupliciter. pꝛĩo qꝛ appetitus foꝛtioꝛis
cõcupiſcibił vincet appetitũ debilio⸗/
ris. 2 qꝛ fuga obiecti terribił: vincet
cõcupiam obiecti delectabilis vel ecõ
uerſo:ſic tũ nüquã extinguet eã: ſed

pbibet eã a motu exterioꝛi. Seſciẽdũ
wꝓw appetitꝰ nalis cõtra nãlem inclina/

nõeʒ etiã aptitudinalẽ nõ pᷣt aſſuefie/
ri.qð pbat᷑. Qm̃ oẽ ꝙ aſſuefit cõtra a
liquã inclinanõem: ſicut aſſuefactꝰ ĩ
clinatiõem vᷣtut᷑ pdit virtutẽ ⁊ eius in

clinatiõem ⁊ aſſueſacrꝰ cõtra vitiũ p⸗.
dit ipᷣm:ſʒ nullus appetitꝰ põt pdere

nãlem inclinatiõem licet poſſit ſiſti vł
vinci:vł ꝓhiberi a motu cõſequẽte nõ

pdita tñ inclinatiõe: ſicut apparet ex

Sdictis. quare nulł appetitus põt aſ/

ſuefieri cõtra nãlem inclinanõem.
Sicedũ ; ad argumẽta Ad pꝛimum

ꝙ cõtra appetituz coꝛpalł delectatiõis

nũquã põt aſſuefieri ille appetitꝰ qui

eſt ad ipᷣam nãłr inclinatꝰ. puta appe
titꝰ ſenſitiuꝰ. qð pꝛobat᷑ pꝛio p dictuʒ
pbi. j.ĩ fine huiꝰ dicẽtis ꝙ ad volupta

tem oʒ dicere illud verbũ qð dicebat᷑
de helena:ſfuge fuge debemꝰ enĩ volu
ptatẽ nõ inuadere ad vindicãdũ: ſʒ fu
gere ꝙ non eſſet niſi: qꝛ appetitꝰ ſen⸗

ſitinus ſemp eſt pꝛonus ⁊? inclinatꝰ ad

eam. 2 qz m phᷣm ibidẽ ſignũ in/
clinatiõis ad aliquã rem eſt delectatio
ſequẽs eius adeptiöem: ſʒ vn/ homo
quãtũcũq; virtuoſus ⁊ bonus ſi ſobꝛie
comederit ⁊ biberit quieuerit ⁊ doꝛ⸗
mierit ſi adipiſcat᷑ actũ venereũ ita ex
periet᷑ eum ſibi carnaliter delectabilẽ

ſicut aligs q;tũcũq; ĩpudic niſi ꝙ ille

delectabit᷑ in appetitu ſenſitiuo ⁊ itel
lectiuo.virtuoſus vᷣo in ſolo ſenſitiuo.
quare ſignum eſt ꝙ appetitus ſenſiti/
na viri boni ita fuerit inclinatꝰad actũ
illum: ſicut appetitꝰ illi impudici.

Poſſum' igit aſſuefieri in appeti⸗

tu intellectiuo cõtra nãlem inclinatio

nẽ appetitꝰ ſenſitiui ⁊ iſtud eſt bonuʒ

virtutis ĩ declinãdo a malo nõ cõdeſe cẽ

dere ⁊ cõdelectari appetitui ſenſitiuo

d m dõ. ꝙ illa paſſio verecundie

recedit totałr adueniẽte inuerecundia

ſicut iuuẽtus recedit adueniẽte ſene/
ctute. talia nãq; nãlia que vt in płibꝰ

ſequũt᷑ etates pñt amitti.¶ Ad terciũ
dð. ꝙ ſicut ad pꝛimũ ⁊ quartu:qꝛ non

& niſi exẽplũ illiꝰ tercij:nec illa toꝛtuo

ſitas eſt ſimpłr nãlis. Accidit enĩ ſur/

culo creſcẽti ꝙ ſit rcm̃ vł curuũ ᷣm ad
iacẽtiã ⁊ aſpectũ circũſtãtiũ ⁊ vetro⸗

rum. . Queſtio. 2.
E& 2 arguit᷑.ꝙ moꝛalis virtꝰ
ſit a natura pꝛio qꝛ illa pfe
cctio eſt a natura que maxime

eſti ᷣm naturã: ſed virt eſt pfectio que
maxime ſᷣm nãm eſt. tũc eniʒ maxime

LIBRO

pfectũ eſt vnũqðq; cum attigit ppꝛiã
virtutẽ ⁊ tũc maxie eſt ſ̃ʒ nãm. . phi

ſicoꝝ.ergo virtus eſt a natura. 22 qm̃

ab eodem eſt potẽtia ⁊ vltimũ de po/
tentia:ſed potẽtia eſt a natura.vt.j.c
6. ⁊ virtus eſt vltimũ de potẽtia. vt di
citur pꝛĩo celi ⁊ mun.igitur virtꝰ eſt a
natura. 3. qꝛ nã nõ deficit in neceſ
ſarijs 2? de aĩa ⁊ 2 de celo:ſed virtu/
tes ſũt hoi neceſſarie:qꝛ ſine ipᷣis non
põt aſſequi finem ſuũ qui eſt felicitas
vt ſupꝛa li.i.igitur natura puidit de s
tutibus. * qꝛz ꝙ pcedit oẽm bituzʒ ac
qſitũ ẽ a natura: ſed virtꝰ pᷣcedit oẽm
bitum acquiſtũ. ergo eſt a natura.mi/
noꝛẽ pꝛobo de virtute iuſtitie:qm̃ iuſti
tia eſt qua volumus iuſta ⁊æ ſumꝰ opa/
tiui inſtoꝝ.j.iĩ pꝛincipio li:ſed illò qð
pᷣcedit oẽm hĩtum acquiſitũ circa ma
teriã iuſtitie: qꝛ ſᷣm pvᷣm ex opibus iu
ſtis acquirit᷑ hitus quẽ vocat iuſtitiam
opoꝛtet ãt ꝙ pꝛius velimꝰ ⁊æ opemur
opera iuſta quaſi iſta iuſtitia qua volu
mus ⁊ opamur iuſta pᷣcedit illum bitũ
quẽ ppᷣs vocat inſtrumẽtũ. ? qm illa
q ſequũt᷑ natiuitates hoim bonas vel
malas ſunt a natura:ſed virtuſ ⁊ vitiũ
ſequũtur natiuitates hoĩzʒ: qꝛ virtꝰ na

tiuitatẽ bonã.vitium vero malã vt. j. vi

det᷑ cõcedere płs li. ʒ? ¶ Sʒ i oppoſi
tum arguit᷑.ꝙ virtus ſit a doctrina nõ
a natura: qꝛ finis doctrine a doctrina
ſicut ſanitas que eſt finis medicine eſt
a medicina:ſed virtus eſt finis moꝛał
docirine.vt.j.pte ſequẽti ⁊ ſupꝛa in fi
ne pꝛimi. Ex quo habet᷑ ꝙ hec ſcia ẽ
ſicut medicina aĩe ⁊æ virtus ſanitatis
eius.quare virtꝰ eſt ab hac doctrina.
Sed 3. arguit᷑ ꝙ nec a doctrina nec
à natura: ſed a cõſuetudine ſu virtuſ
duas rões phi poſitas in la. Sʒ 4
arguit᷑ ꝙ a nullo iſtoꝝ qꝛ ſᷣm aug. vir⸗
ius eſt bona qualitas mẽtis qua rõne
viuit᷑ qua nullꝰ male vtit᷑ æ quã ſolus
deus in hoĩe opatur. 2? ſniaꝝ. diſ. 272
(Bicai ad queſtiõem ꝙ virtꝰ ẽ a nã
tanquã ab ichoatiuo ꝙ eſt a doctrina
tanquã ab excitatiuo ⁊ puocatiuo ẽ

Y

a cõſuetudine tanquã a pfectiuo.pꝛl/
mũ pꝛobat᷑.qꝛ ꝙ ſe habet ad virtuteʒ
in rõne cãrum pᷣmoꝛdialiũ eſt inchoa
tiuuz virtuſj.ſed nã aĩe ſic ſe habet ad
virtutẽ.quare eſt inchoatiuũ eius.
Aſinoꝛ appaẽt.qꝛ natura aĩie ſe bʒ
ad virtutẽ in röõne materie pfectibilis
p virtutẽ. ẽ in rõe pꝛincipał foꝛme
inclinãtis ad virtutẽ tanquã ad ſeque
lam ſibi debitã.qꝛ nã aĩe nãliter incli

natur ad felicitatẽ per ſolã virtutẽ c

quiſibilẽ. 3? ſe hʒ ad eã in rõne cauſe
efficiẽtis qꝛ efficit illas opatiões ex ꝗ
bus generat᷑ virtꝰ.quare medite ipᷣa
generat virtutẽ.¶ Itẽ ſe bʒ ad eã in rõ
ne cãe finalis.qꝛ vt oñſuʒ eſt ſupꝛa.li.
i.pfectio eẽntialis ⁊ nãlis aĩe cuiꝰeſt
finis cuiuſcũq; pfectiõis accñtaliſ ad/
uentitie. quare natura aĩe ſe hzʒ ad vir
tutẽ moꝛalẽ aliquo mõ in rõe quadru⸗/
plcis cãe.⁊ per cõſequẽs ꝙ eſt eius
inchoatiuũ. ¶ Scõm ꝓbat᷑. qm̃ omne
oñſiuũ boni ꝙ ꝓuenit ex virtute ⁊ ma
li ꝓueniẽtis ex vitio ⁊ iuris ⁊ debiti:
⁊ nãlis legis:quibus tenemur vitium

cauere ⁊ oᷣtutẽ habere eſt excitatiuum

⁊ ꝓuocatiuũ hoĩs ad vtutẽ:ſʒ moꝛa liſ
doctrina ẽ huiuſmõi vt apparet ſupꝛa
in pꝛĩcipio ⁊ de curſu toto iſtiꝰ doctri/

—

vtutẽ. ¶ Zerciũ ꝓbat᷑ pᷣmittẽdo ꝙ eſt
aliqð agẽs nõ paſſũ in opatiõibꝰ ſuis
⁊ iſtud nõ põt ꝑ eaſ aſſuefieri: qꝛ per
eas nõ pᷣ̃t aliquałr diſpõi cũ ex eis mi
hil recipiat. Eſt enĩ aliqð paſſũ nullo
mõ agẽſ: ⁊ iſtud etiã nõ põt aſſuefieri
ad operari cũ nõ poſſit opari totaliter
paſſiuũ exñs.ſt iterũ ſimul agens ⁊
paſſũ ⁊ iſtud pᷣt aſſuefieri: qꝛ ẽ diſpo
ſibile iq;tũ paſſũ ⁊ opatiuũ iq;tũ agẽs
Hoc pᷣmiſſo arguo ſic. Illud quo ali
quid diſponit᷑ pfecte ad opus optimũ
eſt virtutis pfectiuũ:qꝛ virtus ẽ diſpo
ſitio pfecti ad optimũ 7. phicoꝛum.⁊
pꝛimo de celo ⁊ mũdo:ſed ex cõſuetu
dine homo diſponit᷑ ad optimuʒ bois
opus.ergo ex cõſuetudine pficit᷑ virtꝰ
hoĩſ.Hinoꝛ apparet.qꝛ ꝑ oꝑa bona

ne: qꝛ eſt qõdã excitatiuũ hoĩis ad

naihisd
lignitinb
genbon
naghinch
garetol⸗
diſpoſtͦan
marieinn
ſanarec⸗
nrei
Noſnnfene
i(Muime
ſumgnnus
woußinde
Gnkamane
dfinfmnsi
Wräadſeten
imehmnian
te 1hre
ma C
depotitun⸗
Iimiſtper
immiefaan
Chewen Ai
Mloworcfein
liiſnplaire
Iilſiini dun
nnlkiinki
Umiſſinarp⸗
Nuttpegteg
nihinin
ſaNöNettune
ute neeſrin
Vndininnite
mmanöaz
keſel e den
Panen nereſni
gnmms noz

eſrednn
deie
umnieſeh
mepenil
PeneAſon
mngniele
nie ir
Wlimi
deintöneg
achnien
eMetief
ihuiind
aiigeſl
1sdea
nös wiill i⸗
müeſeh An
öntieun,
episgts
dt göen
mammet n
RAWeNbi:
Desnnen fun
weckauamn
Aiui:,wul
ünmn
miunoi' ,
züenunidön
bai aming
n omii i
iirien
Anchidi aesn
ei a ſin
cnioai
ieriſinul
–
14 Müii
r ui iſeͦ i
üüngtinsi

II.

in quibus homo eſt agens ⁊ paſſũ re.,

linquit᷑ in hoĩe aliqua diſpoſitõ ꝑ quã

opera bona magis cõueniũt hoĩ: ⁊ bõö
magiſ inclinatur ad ea:nunc:qᷓ; pꝛius

quare tociens poterunt iterari ⁊ illa
diſpoſitõ augeri ⁊ firmari quo vſq; hõ

maxiĩe inclinatus ſit ad opa optima ⁊

ip̃a maxie cõueniãt hoĩ.h aũt eſt vlti/

mate diſponi ad opus optimũ ⁊ vir⸗
tuoſum fieri: ⁊ virtutẽ ꝑficiẽs ⁊ cõple

ri ¶ Sicẽdum ergo ad pꝛimũ in oppo
ſitum.ꝙ virtus maxime eſt fᷣm naturã
pꝛo ut ly ſᷣm dicit hitudinẽ cauſe finał
qꝛ nulla inclinatur ad felicitatẽ tanqᷓ;
ad finẽ. virtus ãt diſponit vltumate na
turã ad felicitatẽ.quare virtus eſt ma
xime ſᷣm inclinatiõem nature ad felici
tatẽ. ⁊ h̊ mõ cõceſſũ eſt virtutẽ eẽ a na
tura. Ad m dõ. ꝙ potẽtia 1 vltumũ
de potẽtia nõ ſunt ab eodeʒ:niſi illud
vltimũ ſit per ſe vnũ cũ potẽtia. vbi ãt
vltimũ eſt aduentitiũ: potẽtie nõ ſunt

ab eodem. Nũc aũt ita eſt ꝙ virtꝰ mo

ralis non eſt vltimũ potẽtie: quo potẽ
tia ſimpliciter põt:ſed vltimũ quo bñ
⁊ ita vltimũ additũ:potẽtie per virtu
tem eſt accñtale ipᷣi potẽtie:qꝛ nõ lar⸗/
gitur ei vltimate poſſe ſimpłr: ſed vltii
mate bene aſe eſt accñs potentie

inq;tũ potẽtia.( Ad terciũ dð.ꝙ natůũ

ra nõ deficit in neceſſarijs nõ dando

tutẽ neceſſariaà:qꝛ dedit oĩa ad acqui⸗

rendũ virtutẽ neceſſaria ſint:ſicut na/
tura nõ dat panẽ neceſſariũ hũane vi/
te:ſed dat ei oĩa necęſſaria ad bñdum
panem neceſſariũ.Ad quartuʒz dõ.
ꝙ virtus nõ pᷣcedu oẽm hitum acquiſi
tuʒ: ⁊ ad ꝓbatiõeʒ dð. ꝙ illud quo vo
lumꝰ iuſta ⁊ opamur ea.põt ſũmi tri/
pliciter. qꝛ volumus aliquo tanqᷓ; po/
tentia.aliquo tanqᷓ; hitu:⁊ aliquo tan

quã actu.pbᷣs ãt dicit iuſtitiã eſſe illud

quo iuſta volumꝰ tanqᷓ; hitu.argumen
tum aũt aſſũmu illud quo volumꝰ tan
quã potẽtia:⁊ illud bñ pᷣcedit oẽm ha
bitum.¶ Ad quitũ do.ꝙ virtus ⁊ vitiũ
nõ ſequũt᷑ natiuitates hoĩz niſi media

te pꝛima cõſuetudine:tũc vitiũ põt ſe-⸗

qjui natiuitatẽ bonã ex mala cõſuetu/

dine pꝛeuia ⁊ virtus malã: bõa cõſue

tudine adhita. ¶ Argumẽtum de do
ctrina cõcludit ſicut de medicina qus

ẽ excitatrix: dirrectrix ⁊ pꝛouocatrix
ad virtutẽ.nõ tamẽ opatrix virtutis ſl
cut nec medicina ſanitatis. 3*-

3 arguitur.ꝙ viriꝰ nõ poſ
üſit minui vel coꝛꝛũ pi. qꝛ ois

foꝛma que minuitur vel coꝛ./
rumpitur poteſt minui vel coꝛrumpi
ad coꝛruptionem ſui ſubiecti:ſicut s⸗
tus viſiua ad coꝛruptiõem oculi:vł ad
coꝛruptiõem vel mutatiõem obiecti.
ſicut opinio vera fit fła ad opinionem
obiecti opinati vel ad diſſolutiõem cõ
trarioꝝ in quoꝝ ꝓpoꝛtiõe ↄſiſtit: ſicut

ſanitas ad diſſolutiõem.ꝗ qualitatuz

vel ex actiõe cõtrarij: ſicut frigiduuas
aque coꝛrũpit᷑ ex actiõe caloꝛiſ ſibi cõ
trarij:vel ex ceſſatione ſui obſeruatiui
ſicut lux ĩcedit ab aere ſole recedente
ſʒ vtus nõ pᷣt coꝛrũpi aliquo iſtoꝝ mo

doꝝ.quare nullo mõ.Aſſũptuʒ pbat᷑.

qꝛ nõ pꝛĩio mõ:qꝛ ſbᷣm tu eſt ĩcoꝛru
ptibile puta volũtas. ¶ Itẽ nõ 2 mõ.
qꝛ opio ẽ ita coꝛruptibił ꝓpt᷑ incertitu
dinẽ.nõ ars vel ſcia.tꝰ vo certioꝛ ẽ oĩ
arte ⁊ oĩ ſcig. ſicut ðꝛ.j.ca: de diffini⸗
tiõe vᷣtut. ¶ Itẽ nec z mõ.qꝛ vtꝰ ñ ſiſtit
in ꝓpoꝛtiõe ↄrioꝝ inexñtiũ aĩis¶ Itẽ
nec ꝗ? mõ qꝛ tũc opoꝛteret ꝙ aĩa vitio
ſa applicaret᷑ aĩie vᷣtuoſe:ſicut igniſ aqᷓ

⁊ pꝓ nãm vitij aĩa vitioſa ageret ĩ aĩazʒ

vᷣtuoſaz:ſicut ignis p nãʒ caloꝛis agin
in aquã frigidã.h̊ᷣ ãt applicatio aĩarũ

X actio ẽ ĩpoſſibił.quare iſte modꝰcoꝛ

rũpendi stutẽ ẽ ĩpoſſibił. ¶ Itẽ nec. :
mõ.qꝛ vtutes ſũt pmanẽtioẽs diſcipli
nis.vt.S.li.iciꝗ ꝓpt᷑ cõtinuitatẽ ma
ioꝛẽ ĩ opatiõibꝰptutũ qᷓ; diſciplinarum
quare nullo: otꝰ ẽ coꝛruptibilł:nec per
ↄñs minuibilis.quia minui via eſt ad
coꝛrũpi.¶ In oppoſitũ eſt ppᷣs. Dicẽ
dũ.q tꝰ ẽ coꝛruptibił duplr.ſ.poſitĩe
p exercitiũ maloꝝ opeꝝ:⁊ pꝛiuatie ꝑ
ociũ bonoꝝ.pꝛimũ ꝓbat᷑.oẽ generati
uũ ↄrij vniꝰ ẽ coꝛruptiuũ alteri poſi⸗

—

LIBRO
.J fndicet
tiue:ſed exercitiũ maloꝝ opeꝝ eſt ge/ minauit de Ztutis generatione ⁊ coꝛ/ nröter
neratiuũ vitij ſicut exercitiũ bonoꝛum ruptione. Hic declarat de eius mani, tes
operum eſt generatiuũ virtutis.vt vi/ feſtatiõe.de qua ponit luaruoꝛ coelui lespiun
ſum eſt queſtione pᷣcedẽti. quare ẽ coꝛ ſiões. pꝛimã ꝙ virtus eſt manifeſtäda ſtidier
ruptiuũ ——— ꝓba.qꝛ ceſſã ex manifeſtatiõe humane opatiõis. lenen
te cã ceſſat effectus:ſed cauſa ſaluũ s/ Scðdam ꝙ eſt manifeſtada ex manife/ erodire
tutum eſt exercitiũ bonoꝝ opeꝝ. vt.j. ſtatiõe recte rõis ibi. Scom ergo rcãʒ fontj,
pte ſequenti. ergo iſta ceſſante ꝑ ociuʒ rõem ¶ Zerciã ꝙ eſt manifeſtada ſi⸗ inener
ceſſabit ſalus virtutũ.ð ceſſatio vero hu guraliter ibil. Illud at pconfeſſum ſit antin
ius ſalutiſ:coꝛruptio eſt virtutis.quaẽ ¶ Auartã. ꝙ manifeſtda in vli ibit lglut
Xc. ¶ Per b dð ad obiectum. ꝙ virt Tali aũt exñte vłi (Mꝛimã pꝛobare —
nõ coꝛrũpitur aliquo de tribus pꝛimiſ intendit röne tali ſcrutanti De nmmm Wiuc
modiſ:ſed coꝛrũpit᷑.ꝗ ⁊ mõ poſitiue.⁊ bus quibus ſum boni:ſcrutãdũ e zmim
Re modo pꝛiuatiue.¶ Ad ꝓbatiõem hijs que dñantur bumane banuarl 3 W
ãt ĩ oppoſitũ ill quarti mõi dð.ꝙ cõ hbumane operationes dnanem nl nik
trariuzʒ coꝛrũpit᷑ ex actiõe cõtrarij du ti humane.ergo de opatiõib bumani bline
pliciter. vno mõ qꝛ cõtrariũ illud agit H ei qui ſcrutat᷑ de virtuti⸗ ace
in ſubiectũ iſtius:ſicut caloꝛ ignis ĩ ſſᷣ bus. ¶ Huius rõnis pꝛimo ponit vᷣm fe “
iectũ frigiditatiſ.Alio mõ.qꝛ cõtrariũ tem maioꝛiſ dicẽs.qm pñs moꝛale ne uſe
illud agitur in ſubiecto iſtiuſ: ſicut ĩ ter gotium non eſt ſolius cõtẽplatiõis gĩa it i
ra frigida nõ agẽte aliquo foꝛmalłr ca ſicut ſunt ſcie ſpeculatiue. Hõ eni hie man
lido:ſʒ ſole agẽte caliditateʒ in terra. pſcrutamur ꝗd eſt virtuſ vt ſolü ſciam glnn
frigiditas terre coꝛrũpit᷑ nõ qꝛ calidi ſed vt fᷣm ſciam opantes boni ⁊ virtu
r. ff. mõ vicẽdum i ſi efficiamur. qꝛ nullũ ꝓficuũ eſſet in hulirt
tas agit:ſed qꝛ agit᷑.hᷣ mõ dicẽdum in oſi efficiamur. qꝛ nulli pf. Nrianhn
ꝓpoſito.qꝙ vna ala virtuoſa nõ agit in pſcrutatiõe manali Gin pſcrutatio van
alterã virtuoſam: ſed vitiũ per mala o ne ſpeculatiua.¶ Eſt eni ſciendum ꝙ 6 S
pera agitur in aĩa tuoſa: qꝛ virtus vt perſcrutatio ſpeculatiua eſt in ſe bona nmnerpee,
ſupꝛa dictum eſt:nõ dat potẽtie poſſe ⁊ boneſta: ſed ad alterũ maius bonuʒ urde
imo inuitat ⁊ determinat eius poſſe. non eſt ꝓficua:qꝛ nõ eſt ad opatiõem ſneln
vnde aĩa liberalis pᷣt plus dare ⁊ plłꝰ aliam oꝛdinata.¶ Ex hijs igit᷑ appa ni ſſi
accipere qᷓ; liberalitas exigat:⁊ p iſtũ ret. ꝙ ſcruti de virtutibus de quibus dork
modũ aĩa vtendo ptãte:qᷓ;ᷓ habet vltra ſumus boni. ſ. crutädum eſt de hijs qui ſenian
virtutem:ſacit opera mala vuioꝛuʒ ag bus efficiamur boni cum iſtud ſit finis mmnmmrg
generatiua ⁊ per cõſequẽs coꝛrũpere ſcie. 2. ſubdit cõcluſiõeʒ.d.ꝙ neceſſa numtin
pt virintem ꝓpꝛiã actiõibns ꝓpꝛijs. riũ eſt ſcrutari ea que ſüt circa bũanaſ Cnnimg
Taa pbatiõem in oppoſitum quiti opatiões ⁊ quałr opanda ſũt. ʒ. ſub ünlu
mòi dicẽdũ.qꝙ virtutes licet ſint diſci dit mioꝛẽ.d.ꝙ bee opatiões ſunt dñe ſurcyggtn
plinis pmanẽtioꝛes non ſunt tñ ĩmu/ eji: ꝙ ẽ hoĩes fieri quales.ſ. bonos vr niuitnpine
tabiliter pmanẽtes.qm̃ aĩa poteſt nõ malos.Ex bõis nãq; opatiõibagge/ futni aſent
operari ⁊ põt virtute non vti:qñ virtꝰ nerat bitꝰbõi:ex mal at mali h ẽ dñi hits geſepin
exigit vti.quare licet ſᷣm inclinatiõem um opationũ bitꝰ ꝙ fʒ driaʒ eaꝝ ſegt iſee Deni⸗
virtutis nũquã poſſit fieri tam diumir/ dria bituũ.vt dem̃ ẽ ĩ pte ꝓxia Deide ratguanicn
num ocium:ex quo virtus deſinat eſſe ibi. Scðʒ rcãm ꝗdẽ] ſũ ꝓhatõe ponit mngitonei
tamen ex libertate volũtatis põt tale ſcðaz ↄcłonẽ.d.ꝙ cõe ẽ oĩb'opiniõib⸗ ie tblopoen
ocium admitti ⁊ oppoſitũ exercitium aliquid de virtute dicẽtibus ꝙ vnt e Wadeiimg
Ptermitti. ¶ Lectio. 2 fſim rõnem:⁊ diffiniẽda eſt ſᷣm rcãʒ ro nſfllieritenii
Voniam igitur pꝛeſens ne/ nem ⁊ hoc ſupponat᷑:qꝛ de hoc dicet tagbucſenn
gotium. Poſtq; phᷣs deter⸗ poſterius.j.in diffinitiõe virtunſ:a ite hleibigcin

Marnine ,
TuN ,
Mn
nseſ Naici
bmmgei

nünet

i rent

Peinmitine

Mäzentini
mikfägfi
liſoumnfmn
bom:ſaniii
bumane boiti
es diannun N
echatöid dun
Wſamai denm
is ind NN
i. g disneln
ſcuns ctiinnise⸗
eailkeir Wanh
Nednmttäüce

Dcpanns Mn

uli ofnick
A alsin
Slaiſcendnn
latmuetirſebont
Wari nanben,
Pilan nien
(Ebesit
NNANd
tännkhef
. donin tutin
cictinin
nennſialie
gdee mmsnn
efen ghalie
o nic in i
e tini

4

rum dicetur quid eſt recta rõ: ⁊ quali
ter rõ recta ſe habeat ad moꝛales vir
tutes. ¶ Eſt aũt ſciendũ ꝙ oẽs diffiniẽ
tes virtutem acceperũt rectam rõnem
ſed diuerſimode qm̃ aliqui dixerũt mo
ralem virtutem eſſe rcãm rõnem. alij
vero dixerunt eam eſſe tantũ ſᷣm rcãm

rõneʒz. Ariſt. aũt dicit virtutẽ non eſſe

rõnem:nec tm̃ ſᷣm rõnem:ſed eſſe cu⸗
recta rõne.vt.j.dicitur li.õ?¶ DBeinð
ibil Illud aũt pᷣconceſſum pbat terciã
concluſiõem ⁊ arguit ſic.in vnaquaq;
doctrina ſermones ſunt expediẽdi ᷣm
materiam ⁊ exigentiam materie: ſed
huius doctrine materia eſt talis: que
mhil habet vnde poſſint accipi pꝛoba
biliter cetera: ſʒ ſolũ figuralis ⁊ groſ
ſa.quare in hac doctrina in qua mani

feſtatur:virtus pꝛobatio eſt expedien

da figuralis ⁊ groſſa.¶ Huiꝰ rõnis po

nit pꝛimo cõcluſiõem.d.qꝙ illud ſit pᷣ⸗

conceſſum.ꝙ oĩs ſermo qui eſt de opa
bilibus debet eſſe ⁊ tradi tympo.i. fi
guraliter æ non ſm certitudinẽ quẽad
modũ diximus ſupꝛa in pꝛincipio li.i.
ca.22 Addit aũt 2 maioꝛem.d.ꝙ ſer

mones expediendi ſũt ſm materià tã
per doctoꝛes qᷓ; per auditoꝛes. vt ha

betur ſupꝛa li.i? ca.2? in textu ⁊ in ex
poſitione. 3? ſubdiuidit minoꝛẽ.d. q;
illa verba que ſũt in noſtris opabilibꝰ
⁊ illa que ſunt in nobis conferẽtia:vł
erunt nociua:de quibuſ:vt de materia

tractatur in iſta doctrina. nihil habẽt

ſtans vnifoꝛmiter ⁊ iĩmutabiliter quẽ/
admodũ:nec illa que dicũtur homini

ſana:de ꝗbꝰ agit medicina.quare nee

doctrina iſta põt accipere media cer⸗
titudinẽ cauſantia:qꝛ non ſũmit᷑ niſi

ab hijs que ſepius varitur. vt ſupꝛa
li.i.c.ꝛ22 Deinde ibil Lali exñte .: de
clarat quartã concluſiõeʒ.pꝛimo ergo

tangit duo media.2: remouet duo du/
bia ibil opoꝛtet aũt ¶ Bicit ergo pꝛi
mo ad medium pꝛumũ ꝙ ſermone vni
uerſali exñte tali ſcʒ incerto:ſicut dcm̃
eſt.adhuc ſeꝛmo pticularis qui eſt de

ſingularibus circũſtannijs magiſ caret

certitudine ꝙ; vłis.quare cõuenientiꝰ
eſt manifeſtere virtutẽ in vlłi q; in ſin⸗/
gulari. poſtq; minꝰ eſt de certitudine ĩ
pticulari qᷓᷓ in vłi.¶ DBeide quo ad ſʒ
mediuʒ dicit ꝙ ſermo de ſingulis: nec
ſub arte nec ſub narratione alteriꝰ do
ctrine cadit. quare neceſſariũ eſt ma/
nifeſtare virtutem in vłi ⁊ nõ ĩ pticula

ri ſiue in ſingulari cum indd ſit impoſ

ſibile ¶ Zic aũt pꝛimo ſciendũ. ꝙ iðo
ſermo de ſingulis minus eſt certus qᷓ;
ſermo vłis.qꝛ doctrine que ſũt ex pau
cioꝛibꝰ ⁊ abſtꝛactioꝛibꝰ ſũt certioꝛes
doctrinis ex additiõe dictis: ad illaſ
abſtractiões aliqua vel aliqd addẽti/
bus.vt dicit phᷣs pꝛio methaphiſice ⁊
dat exemplũ ꝙ ideo ariſmetrica certi
oꝛ eſt qᷓ; geometria:ſʒ ſermo vłis ẽ ex

abſtractiõibꝰ ⁊ ſermo de ſingulis ad,

dit ad illum cõditiões ⁊ circũſtantias
indiuiduales.quare vłis certus ⁊ ma
gis ⁊ iſte minus. = ſciendũ ꝙ ſermo

de ſingulis idcirco non cadit ſub arte

qꝛ ſicut expientia eſt ſingulariũ cogni

tio ⁊ nõ vłiuz:ſic ars eſt vłium cogmi

tio:⁊ nõ pticulariũ.vt habet᷑ in ꝓhe/
mio methaphiſice. ʒ ſciẽdũ ꝙ iõ ſer
mo de ſingulis nõ cadit ſub ẽnarratio
ne ſigillatiʒ per ſingula diſcurrẽte.qꝛ
ſingularia ſunt infinita ⁊ in hijs cõdi

tioõibus ⁊ circũſtãtijs indiuidualibus

diſiuncta infinita numero nulla poſſũt
narratiõe trãſiri:nec in ſuis ꝓpꝛietati

bus pticulariꝰ cõpꝛehẽdi. ¶ Seinde

ibil Opoꝛtet ãt Remouet.2: dubia.

pꝛimũ ꝗdẽ an in agendo:ſicut in docẽ
do opoꝛteat pᷣmittere intentiõeʒ ⁊ cõ
ſideratiõem circũſtãtiaruʒ indiuidua/

lium ¶ Scðʒz an ꝓpter certitudinẽ ſer
monũ vłium opoꝛteat ipoſ premittere

in docẽdo ſicut ſermões ſingulares.
Ad pꝛimũ dicit ꝙ nõ.imo oʒ ipos o

erãtes intẽdere ⁊ cõſiderare ea que

cõtingũt ad tꝑs ⁊ ſᷣm tꝑs variãt᷑.quẽ

admodũ ſe hʒ neceſſitas in arte medi
cinali.vbi medicꝰ agens curaʒ egro/

ti conſiderat ⁊ attendit accidentia ſin

gularia moꝛbi ⁊ egroti ⁊ ſimiliter in

LIBRO

arte gubernatiua nauiũ: vbi nauta ĩ re
gendo naueʒ cõſiderat ſingularia que

nũquã potuerũt in ſpeciali cõſiderari

per artem. hec aũt intẽtio nõ eſt cõſi⸗
deratio artis: ſed potius pꝛudẽtia ⁊

experiẽtia.¶ Ad ᷣm etiam dubiũ di/

cit ꝙ nõ.imo qᷓ;uis ſᷣmo vłis exiſtat ta
lis.i.incertus.vt dictum eſt in ʒ cõclu
ſiõe ⁊ ab opatiõe diſtans ⁊ remotꝰ.vt
dictũ eſt in 42 tamẽ temptãdum ẽ ho

minibꝰ pitis: per tales vłes ſermões

auxiliari ſibi in bõitate moꝛuʒ ⁊ vite.
Sciẽduʒ tñ ꝙ qᷓ;uis ſermões vłes ſint

minus inefficaces in agibilibꝰ qᷓ; pti/

culares.tñ habẽt aligꝗd vtilita ⁊ effi/
catie:qꝛ hoĩbus ſᷣm rõem deſideria fa
cietibus multũ eſt vtile de hijs in vni/

uerſali ſcire.vt.S.li.i.c.ꝛct rõ huiꝰ ẽ
qꝛ cognoſcẽs vłe in actu cognoſcit eti

am qðolibet eius: ſingulare in potẽtia
licet nõ ecõuerſo. vt habet᷑ pꝛĩo poſte
rioꝛum. ⁊ per ↄñs cognitio vłis ſe hʒ
ad ſingularẽ.ſicut pꝛincipiũ ad pꝛinci
patum aut vere eſt plus q; dimidium
totius.vt ſupꝛa li? i? ca.x? Et iõ vt ibi
dem dicit᷑ magnum habet auxiliuʒ ad
ſequẽtia.. NPꝛumũ igit᷑ ſpeculãdum
Poſtqᷓ; iueſtigauit virtutis manife
ſtatiõem.qᷓ;tum ad mediũ:⁊ q;tum ad
modũ. Hic iueſtigat virtui᷑ augmẽtum
⁊ ſalutẽ: intendẽs vnã cõcluſiõem co
pulatiuã hñtem..ptes ſcʒ ꝙ virtꝰ coꝛ

rumpit a defectu ⁊ ab exceſſu. genera
tur ãt a medietate⁊ ꝓpoꝛtiõe:⁊ ab ea
dęẽ augmẽtat᷑ ⁊ ab eadẽ ſaluat᷑. Hoc

aũt declarat.pꝛimo inducẽs exẽplum
2 applicãs ad ꝓpoſitũ ibi. Ita igitur

temꝑantia.Hicit ergo pꝛĩo ꝙ pꝛi

mũ bᷣ eſt ſpeculandũ: qm tales habi

virtuoſi:quales ſũt ipᷣe virtutes moꝛa

leſ apti nati ſunt coꝛrũpi ab indigẽtia
⁊ defectu ⁊ ſupabũdaãtia ⁊ exceſſu.oʒ
de manifeſtis cõditiõibus virtutũ mo⸗

raliũ ad eoꝝ oclaratõeʒ vti ſignis⁊ te
ſtimonijs manifeſtis virtutum coꝛpali
um.qꝛ quẽadmodũ videmus in coꝛpa
li foꝛtitudine ⁊ ſanitate: ſic eſtimãdũ
eſt de moꝛali virtute:ſed robur ⁊æ ſani

tionis

X

tas coꝛpoꝛis coꝛrũpũt a defectu ⁊æ ab

exceſſu.exceſſus nãq; vel deſectꝰ gym
naſij vel exercitij coꝛrumpit robuꝛ :ex
ceſſus cibi vel potus coꝛrumpit ſanita
tem. ꝓpoꝛtio vero ⁊ equalitas exerci
tij:robur generat:augmẽtat: ⁊ ſaluat
ſimiliter ꝓpoꝛtio cibi vel potus reſpe
ctu ſe anitanio.lir ibil Yra igit Ap.
plicat ad ꝓpoſitum dicens.ꝙ ita eſt in

virtute temꝑantie ⁊ foꝛtitudinis ⁊ ce

teris virtutibꝰ.ille enĩ qui ommia ter⸗
ribilia timet ⁊ oĩa fugit:⁊ nihil terri/

bile ſuſtinet:vel expectat timidus effi

cit᷑. Qui aũt nihil terribile timet vł ſu

git:ſed ad oĩa vadit ⁊æ audet:audax ef

ficit᷑. timiditaſ aũt ⁊ audatia ſut extre
ma vitioſa coꝛrũpentia foꝛtitudinẽ.ſi/

militer aũt eſt in materia temperãtie

⁊ patet Ha:ſic ergo oĩs virtus ab opa
tione extrema in defectu vł in exceſſu
coꝛrũpitur ⁊ a media generat᷑: auget
⁊ ſaluat᷑. Sed non ſolum ¶ Moltq;
inueſtigauit virtutis generatioõem: au
gmẽtum ⁊ ſalutem. Hic inueſtigat eiꝰ

opatiõem. Intendẽs declinare ꝙ vir⸗

tus eaſdem ſimiles opatiões opera
tur:ex quibus generatur: augmentatf

⁊ ſaluat.Et hoc declarat per exẽplũ
virtutis coꝛpalis que manifeſtioꝛ eſt

virtute moꝛali.Coꝛpoꝛis enim foꝛtitu
do generatur: augetur: ⁊ ſaluatur: ex
ſumptiõe multi cibi et ex ppeſſiõe mł

toꝛum laboꝛum. Noſiq; aũt aligs hoc
modo factus eſt foꝛtis:maxime poteſt

multos cibos ſũmere et laboꝛes mul/
tos ſubire. Eñr applicãs ad ppoſi⸗/

tuzʒ iſtud exemplũ dicit:ꝙ ſimile eſt in

virtutibus aĩe.aſſueti nãq; recedere a
voluptatibꝰ efficimur tempati. poſtq;
aũt effecti ſumus:maxime poſſumꝰ ab
eis recedere:ſic etiam eit de foꝛtitudi
ne et pʒ la.quare patet vłr ꝙ virtus
eſt maxime opatiua opatiõe taliuzʒ: ex
ꝗbꝰ ẽ augmẽtata generata æ ſaluata.
Ignum auũt Moſtq; inue
ſtigauit virtutis acquiſite o/
perationẽ. Hic tradit opera
ſignum. intendens declarare ꝙ

ſlgle⸗
unbſon
ſomd
ſnerce
Helnſt
Nümit
fmene
ntbn
uiſe⸗
o gan
gtwndel
ſenet,
Ciſaline
hoggeſt
tſin
el,coan
noneni
utisrti
nenſoe
eſtacqin
niſten
N
Cllhemn
xrais
1riwpon
lun bi Pe⸗
Peypgrn
Gndernmine
ſeican
Kanmd
muilb
ntrcidti
Nabrüi
nefii
. ſiun
nurn un
1Alalräürd
ſniröͤckend

2

Unaat
–—
eonn
1eniist
—
—
Cge
icsgi⸗
dienmne
encnmun,
arit
enamini
mtikemaf⸗
Etackr ae
t adetuſiten
mmaſnnimmäni,
Werin wne
Reeuſknand
in uf
ſn (
õ
1Mrinie
serlnmenni
lsohatiesee⸗
ugnent
iu rin
e itn⸗
Ceprsenmſen
Ger 1ſu
chiaer int
Pei talis
——
enelhtie
itiffisuſ
vii or ginizit
ſuen nißunn
cimn eſli
Enanineſc
eiameini
ure efigni
ugenent
.
4 eil 1
nnugi
,; Pic dtc
mi. hien

cndens uß⸗

voluptas ⁊ triſtitia ſũt ſigna generato
rum hituũ ⁊ pꝛimo ponit hanc cõclu/
ſiõem.d.ꝙ hituum acꝗſitoꝛum opoꝛtʒ
ferre vel cognoſcẽ ſignũ ſcʒ voluptatẽ
vel triſtitiã:qꝛ ᷣm driam hituum ſeꝗt
dria triſtitiarum ⁊ voluptatũ qᷓ; expe/
rimur in opatiõibus hituum. 2 de/
clarat h̊ inducẽs virtutis exemplũ.d.
ꝙ qui recedit a coꝛpalibus voluptati
bus ⁊ gaudet de hᷣ receſſu:ſignum eſt
ꝙ tpatus eſt. ſi ãt de tali receſſu triſtat
ſignuʒ eſt ꝙ intpatus eſt. ſimili modo
qui ſuſtinet ⁊ aggredit᷑ pericula:⁊ de
hᷣ aggreſſu gaudet:ſignum eũ ꝙ foꝛtis
eſt. ſi aũt triſtatur ſignũ eſt ꝙ timidus
eſt.quare vłr patet ꝙ gaudere ð opa
tione virtutis:ſignum eſt acquiſite vir
tutis:triſtari vero acquiſin vitij. Econ

uerſo aũt gaudere in ope vitij: ſignum
eſt acquiſiti vitij. triſtari o ſignũ ẽ ac

uiſite virtuns Circa voluptates ei
Noſtq;ᷓ determinauit de virtutis ac
quiſite opatione⁊ ſigno. Hic determi

nat de eius materia circa qᷓ; operatur

⁊ pꝛimo ponit cõcluſiõem. 2? pꝛobat
eam ibi Pꝛopter voluptatem quidẽ
Bꝛepylogat pꝛincipales cõcluſiones
iam determinatas ibi QAm̃ quidẽ igit
virtus Dicit ergo pꝛimo ꝙ circa volu

ptates ⁊ triſtitias eſt moꝛalis virtus.

Deinde ibi Pꝛopter voluptatẽ pꝛo
bat hanc cõcluſiõem.S.rõnibus.ſcða
ibi Adbuc aũt ſi virtutes ʒ; ibil SDe/
mõſtrãt autẽ ꝗ? ibil Adhuc ſicut pꝛiꝰ

p ibil. Fit aũt vtiq; õ: ibil Adhuc aũt
ex puero : ibi Regłamus autem ].

82 ibil Adhuc aũt difficili ¶ ꝛima
ſũmitur ab effectu delectatiõis ⁊ triſti
tie.2 ex cauſa.ʒ? ⁊ ꝗ? ab effectu ſicut
pꝛima ? c 6? a cauſa ſicut 2: 7 8
ab effectu ſicut pꝛima.¶ Ad euidẽtiaʒ

igitur oim rönum ſciendũ.ꝙ virtꝰqua

tmoꝛ concernit in genere.ſ.obiectũ.cir
ca qð operatur.circũſtãtiaſ inter quaſ
opatur actus quos operatur ſequelas
actuũ operatoꝛum.t iſte ſequele ſũt
delectatiões ⁊ triſtitie. quare pvᷣs nõ
intendit pꝛobare ꝙ virtus ſit circa vo

luptates ⁊ triſtitias:ſicut circa pꝛinci

pale obiectuz: ſed ſicut circa ſequelas
ſuoꝛuʒz actuũ:⁊ hoc duplici rõne in ge

nere ſcʒ ꝓpter effectus earum: ⁊ pꝛo
pter cauſas earũ.pꝛimo igitur arguit
ſic.circa illa eſt moꝛalis virtus ꝓpter
que efficimur mali:qꝛ virtꝰ nititur ab
hoĩe malitiã excludere:ſʒ pꝛopter vo
luptatem ⁊ triſtitiã aliquãdo mali ef/
ficimur qð declarat in la.d. ꝙ ꝓpter
voluptates mala ⁊ turpia operamur
⁊ ꝓpter triſtitiam a bonis ⁊ honeſtis
recedimꝰ. quare virtus moꝛalis eſt cir
ca eas.¶ Eñr ibi NPꝛopter qð opoꝛ

tet duplici reddit cãm cuiuſdam dicti

platonici. dixerat enĩ plato ꝙ ex iuue

nibus educãdis honeſte opoꝛtet duci

circa voluptateſ ⁊ triſtitias bene ⁊ ſʒ
ꝙ conſonũ eſt virtuti.Et iõ dicit ariſt.
ꝙ cauſa huius dicti fuit ꝙ ꝓpter volu/
ptatẽ ⁊ triſtitiam efficimur ſepe mali.
Et addit ꝙ hᷣ eſt recta diſciplina. Abi
ſciendũ.ꝙ bona educatio iuuenũ reꝗ/

rit duo.ſ.ꝙ opera virtutũ fiant eis de

lectabilia laude:vel pꝛemio:vł vtroq;
Et ꝙ opera vitioꝛum fiant eis triſtabi

lia:vel pena:vel vituperio: vel vtroq;

2 ibi Adhuc ãt virtutes] Arguit ſic.

virtus moꝛalis eſt circa opationes ⁊

paſſiones:ſʒ in omni paſſione ⁊ in om
ni actu ſequit᷑ aliqua delectatio: vel a
liqua triſtitia.quare virtuſ eſt circa de
lectationes ⁊ triſtitias. Rõ ponit᷑ ita
ſicut iacet¶ Subitaret ãt aligſ de hᷣ q
dicitur ꝙ oẽm paſſionẽ ſequitdelecta/
tio vel triſtitia: qm̃ ſi h̊ eſt verum eſt ꝓ
ceſſus in infinitum in paſſiõibus ⁊ de
lectatiõibus qm̃ arguã ſic.Omnẽ paſ

ſionẽ ſequit᷑ delectatio vł triſtitia.ſed

oĩs triſtitia ⁊ omĩs delectatio eſt paſ/
ſio. igitur omnem delectatiöem ⁊ oẽz
triſtitiã ſeꝗt delectatio vel triſtitia ⁊ pꝑ

2ñ̃s delectatiõis erit delectatio: ⁊ tri

ſtitie triſtitia ⁊ ſic in mnfinitũ. 2. nõ vi
detur ꝙ oẽm opatiõem ſ. equat᷑ delecta
tio vel triſtitia:qꝛ frequẽter opamur ꝑ

nullã delectationem ⁊ triſtitiã vt etiã
experimur.¶ Dicendum ad pꝛimũ.qꝙ;

L

IIBRO

paſſio põt ſũmi dupliciter. vno mõ ꝓ
quocũq; motu appetuus facto ꝑ obie
ctum: mediate vel imediate. Alio mõ
pꝛo illa pꝛima imutatlõe qua appeti/
tus imutat᷑ ab obiecto ⁊ iſte ſũt due in
appetitu cõcupiſcibili.ſ.vna reſpectu
boni que vocat᷑ amoꝛ vel cõplacentia
ſeu acceptatio:alia reſpectu mali que
vocat Die vel diſplicẽtia vel abho⸗

minatio ¶ In iraſcibili vero ſũt quatu

oꝛ ſcòe pꝛime reſpectu magiſ bom ſcʒ
ſpes ⁊ deſperatio. Alie due reſpectu
magiſ mali.ſ.tunoꝛ ⁊ audatia. Et hoc
vltimo modo płs ſũmit h̊ᷣ paſſiõem ⁊
hᷣ modo delectatio non eſt paſſio: ſʒ ſe
quela paſſionis.vnde pᷣdicte.6.paſſio
nes babẽt ãnexam delectatiõem vł tri
ſtitiam:qꝛ ſi bene cõplacẽs optineat᷑

delectabit:ſi pdatur cõtriſtabit.maluʒ

vero diſplicẽs ſi incurrat᷑ cõtriſtabit:ſi
euadat᷑ delectabit: eodezʒ modo de ira
ſcibili¶ Ad ᷣm dõ. ꝙ ſemp cum opa/
mur:delectamur:vel triſtamur:vł vtrã
qʒ ſimul:ſed qꝛ ſepe ſũt mixte delecta
tiões ⁊ triſtitie:nec ſunt intenſe. hinc
eſt ꝙ nõ aduertimꝰ delectatõeʒ vł tri
ſtitiam. 3ʒ:? ibil Semõſtrãt autem Ar
guit ſic. circa illa eſt virtus ex quibꝰ fit
medicina contra vitium: ſed ex penis
triſtibus fit medicina cõtra vitiũ. igit
circa penas ⁊ earũ triſtitias eſt moꝛa
lis virtus¶ Muius rõnis pꝛimo ponit
minoꝛẽ.d.ꝙ veritatẽ ꝓpoſuã demon/
ſtrãt pene que ſemp triſtes ſũt: ⁊ que
ſt mediciĩe ↄ moꝛbũ ⁊ vitiũ aĩie. 2 po
nit viꝛtutẽ maioꝛis.d.ꝙ medicine ĩina
te ſunt fieri per cõtraria.Ex hᷣ eni ſeꝗ
tur ꝙ virtuſ eſt circa talia medicinalia
qꝛ vitio cõtrariat᷑ virtus.igit᷑ medicia
lia cõtraria aliqua vitio ſunt virtuoſa.
cõſtat aũt ꝙ circa quecũq; vᷣtuoſa ẽ ali
qua virtus.quare circa medicinalia q
dantur cõtra vitiũ eſt ipᷣa virtus. Et hᷣ
fuit maioꝛ.h ãt rõ ꝓbat dirrecte. ꝙ vir
tus eſt circa triſtitias.ĩdirrecie vero ꝙ
eſt circa delectatiões:qꝛ eadẽ eſt po⸗/
tentia cõtrarioꝝ: ⁊ cõtraria cadũt ſub
eadem potẽtia.vt dicit᷑.ꝓ? methaphiſi

ce. ꝗꝛibil Adhuc ſicut pꝛius] arguit
ſic. Ois moꝛalis hitꝰ hʒ nãm circa il/
la ex quibus natus eſt fieri deterioꝛ vł
melioꝛ. ſed ex voluptatibꝰ ⁊ ex triſti/
tijs moꝛalis virtus fit deterioꝛ vel me
lioꝛ.qꝛ ꝓpter voluptates ⁊ triſtitiasp
ſequẽdo vel fugiẽdo quaſ vel quando
vel vbi:relvt non opoꝛtet fiunt hoĩeſ

pꝛaui.ex optatis aũt fiunt boni.igitur

virtus moꝛalis eſt circa voluptates ⁊
triſtitias. ¶ Huius rõnis pꝛimo ponit

maioꝛzc.2. minoꝛẽ ibil Pꝛopter volu

ptates cõfirmatiõeʒ mioꝛis ibil Jõ
qʒᷓ; determinant. ꝗ infert cõcluſioneʒ

ibil Supponit᷑ igit᷑ virtus ᷣmiſſe pa/

tet in lrfa: ſed minoꝛ cõfirmat᷑ hoc mõ
dixerũt eni ſtoyci virtuteſ eſſe ĩpaſſibi
litates quaſdã reddẽtes hoĩiem impaſ
ſibilẽ ab hijs motibus voluptai ⁊ tri/
ſtitie.hᷣ aũt dictum ſignũ eſt ꝙ volupta
tes ⁊ triſtitie auertũt hoĩem de vtute
⁊ per cõſequẽs faciunt ipʒ pꝛauũ:⁊ h̊
dictum fuerat in minoꝛi.¶ Ged ne viõ
atur dem̃ huius appꝛobaſſe coꝛrigit ip
ſum.d.ꝙ ſic dicẽtes nõ dicũt ſimplici⸗/
ter verum:qꝛ ſimpliciter dicunt ⁊ ſine

mogdificatiõe. virtuoſus eni nõ eſt ſim

pliciter ĩpaſſibilis a voluptate ⁊ triſti
tia:ſed eſt ĩpaſſibił ⁊ paſſibilis quan
do ⁊ vbi:qᷓtũ ⁊ vt opoꝛtet.¶ Infert ꝗ
cõcluſiõem.d. ꝙ ex hijs ſupponat᷑ ꝙ s
tus eſt talis hitus circa voluptates ⁊
triſtitias optimoꝛum opatiuꝰ:ſicut ma
litia eſt opatiua cõtrarioꝝ.ſ.peſſimoꝝ

X⁊ ibil Fit autem Arguit ad cõcluſio

nẽ ꝓpoſitam ſic. oĩs hitus dirrectiuus
circa bonum: circa vtile:circa delecta/
bile:circa malum:ciaca nociuuz: circa
triſte:eſt circa voluptates ⁊ triſtitias.
Iſtud apparet.qꝛ honum ⁊ vtile ſunt
delectabilia:malum ⁊ nociuũ triſtabi/
lia.Ex quo apparet ꝙ hitus: ſic dirre

ctiuus verſatur circa delectabilia: ⁊ pꝓ

cõſequẽs circa delectatiões ⁊ triſtin/
as: ſed virtus eſt hiĩtus dirrectiuꝰ cir/
ca pᷣdicta:ſicut vitiũ eſt hitus peccans
circa ip̃a. eins rõnis pꝛio innuu
cõcluſiõem tãgendo mediũ.d.ꝙ pᷣdcã

cuſo⸗
hiſſe⸗
ctones.
delect
nociuß
crcabe
(iuus,
Et le
neſfan
gerci
ſoͤente
ſnrirckt
imen
erteiien
anacte
Punabonun
ſüdelegt
Uiſia
lectitelt
putadele
ſbippr
ntit fui
liaſſor
ſlcliv
ſlſefcien
iullemiv.
menisap
erronſcine
eSinoc
Afüumerlad
fnnmmenſur
iangn
toriens
Uetſecken
Gigtalnen
Mlaungiufn
1ſeefbeme
ſeflligri
Nloelung
itareng
hnſnriimng
lmann
e Amiin
Mnglofnmann
E ſinin
hmodiek i
Kuunnnd

fonsenp
ti Puyn
vez ioni,
nmnien cöcllſen
rmns nſen
Cöfnmat boe
ud cheipei
Mars dien
sa,
nigickgnn
it eien N im
—
robeſennein
8n diciiipi⸗
lcner n i

õ

Banieri

Mis mn
—

adsinhin
ucn hus
wN un
nmi inn
AmeunNN
ncANMN,
oupan⸗ Kiünms
Etem eſt

Pinerſn

cõcluſio adhuc fiet nobiſ manifeſta ex
hijſ qͥ ſequunt᷑: qꝛ tria exiſtũt circa ele

ctiones.ſ.bonum conferens ⁊ vtile ⁊

delectabile ⁊ tria circa fugas.ſ.maluzʒ
nociuũ ⁊ triſte. 2? ſubdit minoꝛẽ.d.q;
circa h̊ oia bonus.i.virtuoſus eſt dirre
ctiuus.malus ãt ⁊ vitioſus eſt peccãs
Et licet ſu circa h̊ oĩa dirrectiuꝰ maxi
me tñ circa delectatõem. qð apparet
qꝛ ipᷣa cõis eſt oĩibus aĩalibus ⁊ oĩbuſ
rönem ⁊ electionem bñtibus. ⁊ ideo

II.

foꝛtioꝛ eſt motus eius. quare opoꝛtet

virtutem circa electiõeʒ intendi.¶ Ap
paret etiam ꝙ virtus ſit maxime dirre
ctina circa delectatiões. qꝛ alia duo.
puta bonum honeſtum ⁊ bonũ cõferẽſ
ſũt delectabilia:ſicut malũ ⁊ nociuum
triſtia. ¶ Motãdum ãt ꝙ appetit itel/
lectiuꝰaliquid habet cõe cum ſenſitiuo
puta delectari ⁊ triſtari: aliqua tñ hbʒ
ſibi ꝓpꝛia qñũ ſũt ꝓpꝛie ſumpta ſcilicʒ

vti ⁊ frui.tunc igitur apparet ſufficien

tia iſtoꝝ ſex que ſunt in deſiderijſ ⁊ in
fugiſ:qꝛ oẽ qð deſideratur vł fugitur:
vel eſt cõe vtriq; appetitui vel ꝓpꝛiuzʒ
inte llectiuo.¶ Si pꝛimo modo. vel eſt
conueniẽs appetitui ⁊ ſic eſt delecta/
bile:vt diſcõueniens ⁊ ſic eſt triſtabi/
le.Si 2? modo dupliciter:qꝛ vł ptinet
ad vſum vel ad fructum.ſi ad vſuʒ qui
ſm naturam ſuam oꝛdinat᷑ ad finem
h duplicuer.qꝛ vel deducit ad finẽ:ſic
eſt conferens vel vtile:vel abducit a fi
ne:⁊ ſic eſt nociuum.ſi ptinet ad fru/
ctũ qui eſt inherere fini ꝓpter ſe. hᷣ du

pliciter qꝛ ille finis:vel eſt finis veruſ

⁊j ſic eſt bonum ꝙ vocatur honeſtum:
vel eſt falſus:⁊ ſic eſt malum ꝙ vocat᷑
inhoneſtum ⁊ turpe. 6: ibi Adhuc
aũt ex puero Arguit ſic.virtus eſt cir
ca paſſionẽ illam:que nobis eſt conna
ta ⁊c cõnutrita a pueritia ⁊ que diffici
lis eſt ad domãdum:ſed delectatio eſt
buiuſmõi.quare circa delectatiõeʒ eſt
moꝛalis virtus.minoꝛ patet in la.

¶ En aũt ſciendum.ꝙ delectatio pꝛo

tanto dicit᷑ cõnata:cõnutrita: ⁊ cõtem
perata nature:qꝛ non põt ſaluari vita

fine ipᷣa.opoꝛtet enĩ ꝙ vita ſaluet᷑ ex

cõueniẽtibuſ vite.cõueniẽtia vero vite
ſunt delectabilia vite.quare delectatio

neceſſario eſt ãnexa ſaluti vite.¶ De
maioꝛi autẽ ſciendũ.ꝙ pꝛo tãto virtus
debet eſſe circa talem paſſiõem: qꝛ in
cludit duo que neceſſario exigunt vir/
tutem ad h̊ ꝙ bene agant᷑.talis enim
paſſio ⁊ eſt neceſſaria ipᷣi vite ⁊ occa/
ſionaliter nociua bonitati vite. ⁊ ideo
virtus debet intendere quõ ex tali paſ
ſione ſaluetur vita ⁊ nõ coꝛrũpat᷑ bo/
nitas vite. 7? ibil Regulamꝰ auteʒ

Arguit ſic. circa illa eſt moꝛalis virt⸗
quibus opationes moꝛales regulamꝰ

łm magis ⁊ minus: ſed delectatiõe ⁊
triſtitia regulamꝰ. ergo circa ipas eſt
virtus moꝛalis.Hmus rõnis ponit ſo

lam minoꝛẽ. 2? ex ea infert vnum coꝛ/
relarium.d.ꝙ pꝛopter h.qꝛ opationeſ

regulamus delectatiõe ⁊ triſtitia: ſegꝗ
tur ꝙ totũ negotiũ moꝛalis ſcie verſat
circa delectatiõem ⁊ triſtitiã. non enĩ
parum differt circa operationes bene

vel male gaudere ĩ ipᷣis. qꝛ igit᷑ moꝛa

lis ſcia intendit regulare opationes
humanas:neceſſe eſt ipam cõſiderare
de hijs duabus regulis:que ſũt dele/
ctatio ⁊ triſtitia.¶ Eſt autẽ ſciendum
ꝙ b̊ duo ſunt opationũ regule.qꝛ oĩs
operatio delectatiõe ſupueniẽte: incẽ
ditur:auget᷑:ſoꝛtificat᷑:⁊ frequẽtius ⁊
multiplicius exercet᷑.triſtitia vero ſuꝑ

ueniente remittit᷑ diminnit᷑: debilitat᷑

⁊ rarius exercet᷑. Alla vero dicũtur re
gula cuiuſſibet rei quibus ⁊ exceſſus
reſecat᷑ ⁊ defectus ſuppletur:ſed opa
tionis exceſſus reſecat᷑ triſtitia ⁊ defe
ctus ſupplet᷑ delectatiõe.quare h̊ duo
ſunt due ptiales regule oĩs opationis
humane. 8 ibil Adhuc autẽ diffici
lius Arguit ſic.circa difficiliuſ eſt ma
xime oĩs ars ⁊ oĩs pᷣtus:ſed repugna
re delectationi difficiliꝰ eſt qᷓ; ire. qua
re virtus erit maxune circa delectatio
nẽ. ¶ Huius rõnis ponit pꝛio mino/
rem.d.qꝙ adhuc pᷣter media ſupꝛadcã
difficilius eſt repugnare voluptati qᷓ;
. 92

3 4. 4 .
7* 4 . 4. l — e,,.. N—— * 4 eeeeee—— 4 .
3
95
.

IIBRO

/

ire vtraq; nos trabẽte ad malũ. vt ait

eraclitus. 2 maioꝛẽ. d.ꝙ circa diffici
lius eſt ars ⁊ virtus.cuius rõ eſt: quia
licet oĩs ᷣtutis operatio ſit bona ⁊ bñ

exercita:melius tamen fit qñ fit circa
difficilius.ſicut apparet de virtute foꝛ
titudinis:que licet bene opetur vincẽ
do vnum hoſtẽ: melius tamẽ vincẽdo
duos. 3 ifert cõcluſiõez. d. quare 2

omne negotium virtutis ⁊ inclinatio
eius ⁊ negotium politice: ⁊ moralis

ſcie ⁊ conſideratio eius. Cuius cauſaz

generaleʒ aſſignat:qꝛ qui bene vtunt

hijs:boni efficiũtur.qui ãt male:effici

untur mali.Eſt aũt bonus vſus dele/
ctatiõe intendere: augere: 7 vigoꝛare
æ muluplicare operatiõeʒ bonã ⁊ cũ
triſtitia remittere:minuere: debilit
⁊ extirpare opatiõem malam¶ Hotã
dum aũt ꝙ dictum eracliti fm aliquid

eſt falſum:⁊ ſ̃m aliquid eſt veruʒ.re/

pugnare eni hoſti eſt difficilius vni qᷓ;
alteri ꝓpter aliquã vel aliquaſ de qua
tuoꝛ cauſis ſcʒ. vel qꝛ iſte eſt ſoꝛtioꝛ il
lo: vel qꝛ eſt ingenioſioꝛ:vel qꝛ ĩpoꝛtu
nioꝛ:vel qꝛ pſeuerioꝛ. Dico igit᷑ ꝙ dif
ſicilius eſt repugnare ire qᷓ; voluptati
ex cauſa pꝛima.¶ AKotus eni ire foꝛ
tioꝛ eſt vehemẽtioꝛ ⁊ impetuoſioꝛ qᷓ;
motus cõcupie ⁊ delectatiõis: ſed ex
alijs tribus cauſis difficilius eſt reſi/
ſtere voluptati qᷓ; ire.voluptas nãq; ẽ
occultioꝛ ⁊ habet modũ furis. furatur

eni intellectum ſpiſſe ſapiẽtis.vt.j.li.

7. Et eſt nobiſ ĩpoꝛtunioꝛ ex eo ꝙ ipᷣa
habet maioꝛem opoꝛtunitatẽ tẽptadi
q́ᷓ; ira.qꝛ ad oẽs opationes aie: ⁊ ad
oẽs coꝛpis ptes ſe diffundit. Et iõ vn
diq; temptat. Eſt etiaʒ per ſeuerãtioꝛ
qꝛ naturalis eſt nobis ctiam cõcoꝛpa
ta ⁊ neceſſaria vite ¶ Heinde ibil qm̃
quidẽ igitur Epylogat ſupꝛadicta.d.
qm̃ iam dictũ eſt ꝙ virtus eſt circa de
lectatiões ⁊ triſtitias:⁊ qm ab eiſdez
generatur: auget ⁊ coꝛrũpit oĩs virtꝰ
non ſiłr tñ factis.Et ʒ? qm̃ illa opatõ
chatur ex quibus vel ſiłibus generat

EE

h circa delectatiões ⁊ triſtitias ẽ

*

S euidentiã pᷣdictoꝛum ſunt
quatuoꝛ –— Pꝛiüo vtrũ̃
x vnica opatione poſſit ge⸗

Merari virtus. 2? vtrum opatiões vir
tutẽ pcedentes ⁊E ſequẽtes ſint eiuſdẽ

ſpẽi. 3. vtꝝ vᷣtꝰ ſit magiſ circa delecta
tiones:qᷓ; circa triſtitis. vtꝝꝑ vᷣ⸗
tus ſit impaſſt ibilitas aĩe.
AQueſtio. .
S pꝛio arguit᷑ ꝙ vnica opatt
one poſſit generari stus mo
talis.pꝛimo qꝛ ex eiſdẽ au⸗/

get ⁊ generat᷑.vt dicit hic. Sʒ ex vni
ca opatione pot virtus augeri.ergo x

generari. 2 qꝛ virtus intellectualis
generet᷑ ex vnica operatione. puta ſci
entia vnius cõcluſiõis ex vnica demõ⸗/
ſtratione. ergo a ſiki virtus generabit
ex vnica opatiõe. 3* qꝛ ꝗcquid põt s
tus diſperſa:idem ⁊ tm amplius pᷣt s

tus vnita: qꝛ foꝛtioꝛ⁊ infinitioꝛ eſt vir

tus vnita q; multiplicata.i7: ꝓpõne
de cauſis:ſed.x.oꝑatiõibus virtutẽ ge
nerãtibꝰ pᷣt eꝗpollere vnica operatio
que in ſe vnitiue erit eque intenſa ⁊
eque vᷣtuoſa:ſicut ille.x.ſimul ſumpte
⁊ in ea erit virtus vnita ⁊ in illis.x.
młtiplicata.quare ex tali opatiõe vni
virtus moꝛalis poterit generari.
Eean in oppoſitum arguit᷑.qꝛ in om/
ni generatiõe virtutis eſt aſſuetudo.vt

ſupꝛa dem̃ eſt:ſed in vnica opatõe nul
la põt eſſe aſſuetudo. ergo nulla tuu
generatio.¶ Pꝛo ſolutiõe queſtionis

huius duo pᷣmittenda ſunt.⁊ ʒe rñden
dum eſt ad rnibem. Elbrund ſcien
dum ergo.ꝙ generatio virtutis poteſt
fieri citius:vel tardius ꝓpter ſubiecti
diſpõnem vel indiſpõnem. Eum enim
virtus generat᷑ in aĩa fit aia:de nõ vir
tuoſa virtuoſa.aĩa vero nõ ſᷣtuoſa põt
multipłr eſſe diſpoſita vel indiſpoſita
ad virtutem. 2. iguur ſciẽdum ꝙ aĩa
nõ ᷣtuoſa põt ſe habere.S. modis.qꝛ
põt eſſe vel beſtialis vel vitioſa:vel in
ſuis naturalibus cõſtituta male tamen
nata:vel in ſuis nãlibus conſtituta vel
põt eſſe ſub incõtinẽna cõcupĩe:vł ſub

chtineti
vctabda
gtun pſee
Lendißn
Uus diſta
Plum
nuget⸗
Nanag:
Nformn
einup/
gatcin⸗
ctiutaen
guidfen
Enbipahe
ninstin
raräpere
ineme
ſenabren
ſtöempr⸗
kactun,
nirwo gen
aerinp⸗
uermeea
cheboe⸗
iltnsſe
Nipeobat.
loum opari⸗a
Crlin
Acibetbon
borigftiä

ſtyalſi

nunſlimn
prinünnen
ſ Mineen
ponebekzei

(eptrwe⸗

gmieicen
a ti
ed po fen
mneßzſeg ugn
Uuſe mmen

n mitn
Uimrgiene

Kcanni

nl

iniine

n linlen

Wagenerd
Winelenas
anone, paiaſs
Bermia dend,
anns generht
ndzi
1fmgez
minmackt
um irgi
kiinmmi⸗
emmas openat⸗
in egneinni
Eerml n
a1 iNn
t tali panöeni
Nerit nnn.
rguit. g nen
eſt aſſuetuchn
mnica opatenl

h,gonlasut .

rmde nehoe
ain in
and
rupfilltll
mins ein iin
iſn n
—
ſitn eluiftn
er
nisrel ſipenn
aſtninnn
a

tem vel non

II.

incõtinẽtia ire:vel ſub cõtinẽtia a per
fecta ᷣtute remota vel ſub continentia
ſtuti piecte ꝓpiqua.¶ Et iſti octo mõi
eẽndiſᷣm ꝙ oꝛdinati ſunt magis ⁊ mi
nus diſtant a virtute.qꝛ pꝛimuſ maxĩe
æ vliimus mime.qð apparet.qꝛ pꝛi/
mũ ꝙ eſt in virtute dicit᷑ diſpoſitio hu
mana:qꝛ cõis eſt virtuti ⁊ vitio ꝑ quã
differt virtuoſus a beſtiali¶ Scoõm ꝙvĩ
nocẽtia p quã differt a vitio.¶ Cerciũ
ꝙ eſt inclinatõ bona per quã differt a
natinſtane mala. iic. eſt Hicual6
pꝓ quã differt a naturali natitate bona
qꝛ nihil habet pᷣter naturã. ¶ Auitũ

firmitas cõtra concupiſcẽtiam ⁊ con/

tra ir per quã differt ab vtroq; incõ/
tinente ¶ Sextũ.eſt quies:per quã diſ
fert ab vtroq; cõtinẽte. 2? dð.ad que

ſtiõem pꝛimo.ꝙ in aĩa cõtinẽte cõtinẽ
tia vᷣtuti ꝓppinqua ex vnica opatiõe p̃t

virtus generari. 2 ꝙ non eſt ſimpli⸗/
citer impoſſibile in quacũq; cõtinente
aĩa:ex vna opatione virtutẽ generari.
ʒ? qꝛ hoc eſt impoſſibile in quacũq;
aĩa ceteris ſex modis diſpoſita.¶Mꝛi
mũ pꝛobat᷑.ꝙ aia taliter cõtinẽſ ꝑ vnã
bonam opatiõem vel accedit ad virtu
Scöm non eſt dandum
qꝛ quelibet bona opatio aliquẽ gradũ

bone diſpoſitiõis relinquit in hoĩe ſi

ſit: vel per illũ acceſſum appꝛopiquat
virtuti vel attingit perfecte virtutem.
pꝛimũ dari non poteſt:qꝛ tũc non fuiſ
ſet vltimate ppinqua virtuti ꝙ tñ ſup

ponebat. reſtat igitur ꝙ attingit pfe/
cte rinme ſSedn pꝛobat᷑.qm̃ in au/

gmẽto eiuſdem rõnis in oĩibus ptibus
ſuis:quicꝗd põt fieri per plures opa/
tiones põt fieri per vnicam equipollẽ
tem eis:ſed augmentũ totum a cõtinẽ
tia vſq; ad otutem eſt vmus rõnis: qꝛ
ſolum acquirit᷑ qines aĩe. quare relin

qWuitur ꝙ per vnicam opatiõem multũ

pfectam in aĩa continẽte virtus pote/
rit generari.¶ Zerciũ ꝓbatur in tribꝰ
cõcluſiõibus.pꝛimo ꝙ per vnã opatio
nem non põt fieri virtuoſa aia per be
ſtialitatẽ: vel per vitium diſpoſita. 2.

R
„

qꝛ nec aĩa in ſolis naturalibꝰ conſtitu
ta .? ꝙ nec aia per incõtinẽtiam di/
ſpoſ — pꝛobat᷑.qꝛ ſi aĩa ta/
lier diſpoſita per vnicã opatiöem poſ
ſet fieri virtuoſa:ſequeret᷑ ꝙ ita eẽmuſ
dñi habituũ ſicut actuũ:qꝛ ſicut illa o⸗
peratio eſſet in ptãte noſtra:ſic etiam
depoſitio hĩtus vitioſi ⁊ acceptio ha/
bitus virtuoſi:qð eſt falſum. vt.j.li.ʒ.
quare talis aĩa ex actu vnico non põt
fieri virtuoſa. 2 pbat᷑.qꝛ diuerſi ha

bituſ nõ acquirũtur ex vnica opatione

ſed ad eſſe virtuus requirũtur diuerſi
hitus ad minus vnuſ in intellectu al
ter in appetitu:⁊ ille qui requirit᷑ ĩ in
tellectu multos actus requirit expimẽ
tales.vt dictum eſt ſupꝛa.quare nõ eſt
poſſibile ꝙ ex vnica opatiõe acquirat
eſſe oᷣtutis. ¶ Zerciũ pꝛobat᷑.qm̃ oĩs

aia incõtinẽs que fit virtuoſa acquirit
firmitatem rõnis ⁊ allectionis: ⁊ cuʒ

hoc quietem cõtra impetũ paſſiõis:ſʒ
hec tria nõ pñt acquiri per vnicã ope
ratiõem. vt patet de ſe.quare nec talis
aĩa fiet virtuoſ. er poc ad argum̃
ta. ¶ Ad pꝛimũ do. ꝙ peccat per fi⸗/
guram dictiõis. Dico enĩ ꝙ ex eiſdem
virtus generat᷑ ⁊ auget᷑:ſed nõ ex tot
⁊ ideo qñ dicit᷑.ꝙ ex vnica opatiõe v/
tus augetur. mutatur ſubſtãtia in quã/
titatẽ ⁊ res in modum. ¶ Ad ſcòʒ dõᷣ
ꝙ non eſt ſiłe de virtute moꝛali ⁊ itel
lectuali.vt dem̃ ẽ in pꝛicipio ſcði huiꝰ.
Item ⁊: ſciendũ.qꝙ in generatione
ſcie cõſiderãda ſunt duo.ſ.euidẽtia ve
ritatis: ⁊ iſta bene habetur per vnicã
demõſtratiõeʒ. Aliud eſt hĩtuatõ ⁊ fir
matio huius cognitiõis ne obliuione
tranſeat: ⁊ iſtud nõ põt baberi ex vnri
ca conſideratiõe.hec aũt hituatio ne
ceſſaria eſt ad moꝛalẽ virtuteʒ.Ad
tercium dð.ꝙ virtus vmta in vno actu
quo ad aliqua eſt efficatioꝛ: ⁊ quo ad
aliqua inefficatioꝛ: virtute diſpſa ĩ mł
tis actibus.pꝛimũ apparet in iactu la
pidis.qui tantum pijcietur in vnico a
ciu ⁊ amplius qᷓ; in. x. ſi impulſus ſit
equalis virtutis cum.x.impulſibus ſił
g3

LIBRO

ſumptis. ¶ Scoõm at apparet in rcifi⸗
catione baculi toꝛtuoſi:qui ſi flectatur
ad ptem oppoſitam impulſu foꝛtioꝛi:

⁊ decuplo quodaʒ altero impulſu len

to:conſtat ꝙ baculus rectificabit᷑ ſi de
cies flectatur impulſu lento ad ptẽ op

poſitam:ſi tũ flectatur ſemel impulſu

decuplo foꝛtioꝛi non rectificabit᷑.b ãt
modo nõ eſt in ꝓpoſito.vt.j.in fi.hui
¶ Poteſt etiam dari cauſa ſicut de⸗/
pictura que non põt fieri tota ſił. Oʒ
enĩ ꝙ pꝛumus coloꝛ vel humoꝛ in quo
fundatur firmet᷑ ante quã alius ſupad
datur:ſic etiam in ꝓpoſito opoꝛtet ha
bitum virtutis paulatiue antiquari ⁊
firmari:qꝛ quãtũcũq; vna opatio indu
cat magnam diſpõnem in aia: nõ tam̃
illaʒ firmat: nec reddit eaʒ difficiliter
mobilem ab aĩa.quare xcc.
ueſtio. .
& 2· arguit᷑.ꝙ opanones vᷣ/
utem pᷣcedentes ⁊ ſequẽtes

—

qꝛ quãta eſt dr̃ia bituum inclinãtium
ad aliquos actus:tanta eſt dĩia iſtoꝛũ
actuum.qð apparet.qꝛ ex dria actuuzʒz
colligitur dria hĩtuũ ꝙ non poſſet fieri
niſi b eſſet verum. ¶ Item. qꝛ non eſt
minoꝛ dĩ̃ia actuum qᷓ; cauſaꝝ:ſed ha⸗/
bitus inclinãtes ad actus virtutẽ pᷣce/
dentes ⁊ hitus inclinãtes ad ſequen
tes differũt ſpẽ:hĩtus nãq; naturales
inclinãt ad p̃cedentes.bĩtus aũt acq/
ſitus ad ſequẽtes qui differunt ſpecie
2 qꝛ virtuoſe opari ⁊ non virtuoſe o
perari non ſunt eiuſdem ſpẽi ſaltẽ mo
ris:ſed ante virtuteʒ nullus operatur
virtuoſe. poſt virtutem auteʒ operatur
virtuoſe. ergo operari ante ⁊ operari
poſt differũt ſ pẽ ¶ In oppoſitũ eſt qðᷣ
dicit phᷣs ꝙ eiſdem virtus generatur:

⁊ eadem operatur.conſtat ãt ꝙ nõ ea

dem numero:nec tantũ eadem gene⸗/
re.qꝛ operatiões diuerſarũ virtutũ ſũt
eedẽ genere.quare relinquitur ꝙ ſint
eadem ſpẽ. ¶ Ad queſtiõeʒ dicenda

ſuũt tria.pꝛimũ ꝙ inter operationes p

cedentes ⁊ ſequẽtes nulla eſt dria ex

nõ ſint eiuſdem ſpẽi.Mꝛio

pte operationũ. ¶ Scom ꝗ eſt magna
differẽtia ex parte operãtiũ.¶ Cerciũ
ꝙ nõ eſt dĩ̃ia:ſed idemptitas ſpecifi/
cata.¶Eꝛimũ pꝛobat᷑ dupkr. Pꝛimo
qꝛ opus tale quale opatur iuſtus non
differt ab eo fm ſe niſi foꝛte nũero: ſʒ
opatio pᷣcedens iuſtitiã ſᷣm ſe eſt tale
quale operatur iuſtus.vt dicit᷑ in par/
te ſequenti.quare operatio pᷣcedenſ ⁊
ſequens nõ differũt ſᷣm ſe 2 ſic. ille
opationes ſm ſe nõ dĩnt ex quaꝝ vna
generatur hitus vnicus⁊ ex altera au
gmentaf᷑ ⁊ ſaluat.quod apparet.qꝛ ſi
drent:dĩntes habitus generarent.qua
re vna nõ augmẽtaret bituʒ per aliazʒ
genitum:ſed ex opatione pᷣcedẽte ba
bitus virtuts generatur ⁊ ex ſequen
te ideʒ habitus auget᷑ ⁊ ſaluat᷑.vt pʒ
ex dictis.quare iſte oꝑpatiões ſᷣm ſe nõ

ojnt. (Scom pbat auctoꝛitate ⁊ idu⸗
ctione pbᷣi. Dicit enĩ in ꝑte ſequẽti.qꝙ

aliter inuenit᷑ bene eſſe in oꝑibus ar/
tiuzʒ ⁊ aliter in opibus virtutuʒ:qm̃ ar
tium opa hñt in ſe ipᷣis ſuũ vltimũ bñ
eſſe:virtutũ aũt opera nõ:ſed opoꝛtet
opantem determinatis modis ſe habe
re ad opera.ex quo apparet ꝙ licet ſit
idẽptitas ⁊ indtria ex pte opationum
virtuoſi ⁊ nõ virtuoſi.Eſt tñ differẽtia
ex ꝑte ipᷣoꝛum operãtium: qm̃ virtuo⸗/
ſus aliter ſe habet ad opus ſuum: qᷓ;
nõ virtuoſus ad ſunm. eerboc 2°ap
paret ex inductione phᷣi dicẽtis. ꝙ vir
tuoſum opoꝛtet ſic ſe habere ad opus
qð operet᷑ ſciens ⁊ hoc tripliciter.ſ.
ſciens opus ſuum ⁊ ſciẽs circũſtãtias
operis ſui.⁊ ſciens bonitatem ope⸗/

ris ſui. 2:. ꝙ operetur eligens opus

ſuum ⁊ eligens ꝓpter h:qꝛ ꝓpter bõi
tatem operis ſui. 3: ꝙ firme ⁊ imobi
liter ſic ſe habeat in ſciẽdo ⁊ eligẽdo
⁊ exercendo opus ſuũ cuz fuerit opoꝛ
tunum. Mon virtuoſus auũt põt facere
idem opus ignoꝛũãs aliqð iſtoꝛuzʒ triũ
vel nõ eligens:qꝛ põt operari ſʒ paſ
ſioneʒ nõ vᷣm electiõem.Cuius ſignuʒ
poſſet haberi in tali caſu ſi quis viðat
vnũ pulchꝝ ⁊ groſſum hoiem ⁊ amet

n oht
scali,
ſtomacn
nüaman
ſeciöen
inpeine
permin
taliaope
funter
ſiita
invan
henlbe
nrveroli⸗
Goſee e
Uſfewntert
Crafastont
eraneop
volütare⸗
lernondik
vroqzen
rentium
ſerentien
en
loami
icnh
lſaf
–
linie fn
1pansen
Vſborcinans
ſad genein⸗
Mnnbeſlei
inan
Ghtuseſtoden⸗
irſis
Anontimnſeni
monocog i
ſemmge
Gnmmerepente
genennmnn
untmuin
elcper
gnirne
eſonden⸗
E
zen
Nae

X
Cng n
ul
ennrfti
mer
cpamrn
niiſor nind
tmiſnſeckt
KNRking,
ſenmtoſblet
nſe ni
nanst erchennar
weppeng
Wgeherarenr
Nbinzer al
Mone dcedire l
rum ie ſecn
Nir ſalnni g
e panöes inti
iuanaet i
ain peſegnag
eeſenephsr,
iesrinmgi
s ſui fmidi
1o⸗e oen
ns modls ſeh
ppant lceri
tpe opatonum
Eidffertin
Gim: n firno,
A s won.
w. R i
ũ
cſedeeruiſßs
841 e Eplan;
cens munn e
nrmg dl
n in Nn
ſu. Eafainn
kun ſin iſi
risahabiinn
g... ſ gennn
alcmi⸗

.

guul

gin wut

II.

eum.optãdo ei ſalutẽ mentis ⁊ coꝛpo
ris ⁊ alium turpẽ videns nõ exerceat
iſtum actum amoꝛis:ſignum eſt ꝙ pꝛi
mũ amauerat ſᷣm paſſiõem non ᷣm e/
lectiõem:qꝛ eadem rõ electiõiſ fuerat
in pꝛimo ⁊ in ſcòo.¶ Poteſt etiã o⸗
perari nõ firme nec iĩmobiliter.quare
talia opera virtuoſi ⁊ nõ virtuoſi diffe
runt ex pte operãtium non ex parte
ſui.Et eſt exemplũ dictoꝝ:ſi tres ho/
mines currãt duo eque velocuer: vnꝰ
tamen libenter:alius inuite. terci ãt
currat volũtarie tñ magiſ tarde.ARo
do ſic eſt ꝙ currens velociter ⁊ tarde
differunt ex pte curſuũ:qꝛ velocitas ⁊c
tarditas ſunt differẽtie eoꝛuzʒz:nõ tamẽ
ex parte operãtium:qꝛ ambo currunt
volũtarie.currẽtes autem eque veloci

ter non differũt ex parte curſuũ: qꝛ in

vtroq; eſt velocitas:ſed ex parte cur/
rentium:qꝛ libenter ⁊ inuite ſunt dif
ferentie nõ curſuũ: ſed currẽtium.
Terciũ pʒ ex pꝛimo.qꝛ dĩia ſpecifi/
ca actuũ ſe tenet ex parte eoꝛum: ſed

hᷣͥ nõ eſt dria ex parte actuũ. quare nõ
eſt ſ pecicad Aapainum ergo do. ꝙ

tanta eſt differẽtia actuũ quãta eſt ha/

bituũ:qꝛ nõ ſunt adinuiceʒ ſuboꝛdina
ti.2 ꝙ actus vnius ſit actus alterius.
de ſuboꝛdinatis enĩ nõ eſt verum.actꝰ
enĩ ad quẽ inclinat moꝛalis hitus vo/
luntatis eſt ille idem ad quez inclinat
ipᷣa volũtas:ita ꝙ oĩs opatio cuiuſcun
qᷓ; hitus eſt operatio potẽtie per eum
biinate c m dð. ꝙ virtuoſe opari
⁊ non virtuoſe põt intelligi dupliciter
vno modo ꝙ ullud aduerbium virtuo/
ſe determinet operãteʒ. Alio mõ ꝙ ð
terminet operatiõem. tunc ergo dico
ꝙ ante virtutem nulluſ operat virtuo
ſe:ita ꝙ operãs ſu virtuoſus: ſed ope
rat᷑ virtuoſe qꝛ operat᷑ opus virtuoſuzʒ
Non iuſtus eni põt facere opus iuſtũ

⁊ opus iuſtum: nec moꝛe:nec natura

ſm ſe ſumptum:differt ab opere hoĩs
iuſti. neſtio. 6.
E 32 arguif. ꝙ virtus non ſit
agis circa delectatones:q;

circa triſtitias:qꝛ virtus magis eſt cu

ca magis oppoſitum:qꝛ magis incli/
nat ad excludendum ipᷣm: ſed triſtitia
magis opponitur virtuti qᷓ; delectatio
ergo virt magiſ eſt circa eũ qᷓ; circa ðᷣ
lectatiõem¶ In oppoſitum. qꝛ magiſ
eſt circa magis annexũ:ſed delectatio
eſt magis per ſe anne xa virtuti.vt ſu/
pꝛa li.j: per accñs aũt triſtitie ex ali/
quo infoꝛtunio accñte.vt ſupꝛa etiam
li.j: quare virtus magis eſt circa dele
ctatiõem q; circa triſtitiam.Mꝛo ſo⸗/
lutione queſtionis pꝛimo tractãde ſũt
rõnes.quare virtus eſt circa iſta.2: cõ
parationes quõ differẽter ẽ circa iſta
ʒ? do ad queſtiõem. ¶ SZe pꝛimo ſciẽ
dum. ꝙ quĩq; ſunt effectus:⁊ tres cau
ſe ppter quos ⁊ pꝛopter quas virtus
eſt circa iſta.hᷣ enĩ ſunt cauſa bonitatiſ
⁊ malitie.2:. ſunt medicina ⁊ cura ma
litie.ʒ: ſunt cauſa intẽtiõis ⁊ remiſſio
nis bonitatis ⁊ malitie.4 ſunt cauſa

difficultatis in reſiſtendo malitie. ſunt

aũt effectus operationũ ⁊? paſſionum
ſunt etiã effectus amabiliũ ⁊ odibiliũ
ſunt etiã effectus nature vel violenne
BSe 2 ſciẽdũ. ꝙ differenter cauſãt
bonitatẽ vel malitiã:qꝛ delectatio cau
ſat trahendo:vel ad bonũ vł ad malũ
triſtitia ðo repellẽdo:vel ad bonũ vel
ad malum. 2? differẽter ſunt medicina
malitie: qꝛ triſtitia eſt medicina tantũ
purgatiua ⁊ euacuatiua.delectatõ ve
ro eſt medicina nutritiua ⁊ cõſoꝛtati⸗/
ua. 3 differẽter ſunt cauſa intentiõis
æ remiſſionis bonitatis ⁊ malitie: qꝛ

delectatio opus bonum reddit magis

bonum ⁊ opus malum magis malum
triſtitia vero opus bonũ minus bonũ
4 differẽter ſunt regula: qꝛ delecta
tio regulat ſupplendo defectũ addẽ
do qð deficit. triſtitia vero reſecando
exceſſũ qui ſupfluit. x? differẽter cau
ſãt difficultatez: qꝛ triſtitia reddit opꝰ
difficile vm modum ire.delectatio ve/
ro modo cõcupie.de hijs dictum eſt in
notabili ſup litterã. G differẽter cau

ſant᷑ ex opatiõibus ⁊ paſſionibus: qꝛ

94

IIBRO

delectatio ſequit opationes ⁊ paſſio/

nes cõueniẽtes nature ⁊ diſpõi hite.
triſtitia vero diſcõuenientes nature ⁊
diſpoſitioni pᷣhite. 7: differẽter. ani
mãtur ab obiectis:qꝛ delectatio cau/
ſatur ex amabilibus ⁊ eſt vnum inter
amabilia.triſtitia vero cauſatex odibi

libus: ⁊ eſt vnum inter odibilia. 8?

differenter cauſant᷑ natura vel violen

tia:qꝛ delectatio maxime cauſat᷑a na-

tura ⁊ ab ĩtrinſeco.triſtitia vero ex vi
olentia ⁊ ab extrinſeco non cõferente
vim paſſo.vnde dicitur.ꝓ?methaphi⸗/
ſice.ꝙ omne violentũ triſte ⁊ oẽ triſte
violentũ. 3: ad queſtiõem dõᷣ.ꝙ virtꝰ
magis ⁊ pꝛincipalius delectationem
reſpicit q; triſtitiã. qð ꝓbatur pᷣmittẽ
do quatuoꝛ pꝛimo.ꝙ virtꝰ intendit ge

nerare ⁊ ſaluare bonum ⁊ vitare ma
lum. 2 pꝛincipalius intendit acꝗ/

ſitiõem boni qᷓ; euitatiõeʒ mali:qꝛ nõ
intendit euit are malum:niſi qꝛ eſt im
pedititiuũ boni 3ʒ? ꝙ pꝛicipaliꝰ⁊ ma
gis intẽdit vitare malũ maius qᷓ; minꝰ
4* magis intendit bonũ mams qᷓ;
miuus.(¶Hijs pᷣmiſſis arguo ſic. vir
tus magis intendit acꝗſitiõez boni qᷓ;
euitatiõem mali:ſed delectatio regu⸗
lata per virtutẽ trahit ad bonũ. triſti⸗/
tia auertit a malo.vt patet in quatuoꝛ
pꝛimis cõpatiõibus.quare per viriu⸗
teʒ pꝛincipaliꝰ intẽditur delectatio q;
triſtitia. 2. ſic.virtus pꝛincipaliꝰ in
tendit vincere maius malũ q; minꝰma
lum:ſed cõcupia delectatiõe excitata
eſt malum:qꝛ difficiliꝰ ad vincendum
qᷓ; ita per triſtiniã excitata. vt patet in
7: cõpatione.⁊.j.li. . vbi dicit᷑ ꝙ de
terioꝛ eſt cõcupia qᷓ; ira: ⁊ incõtinens
cõcupie qᷓ; incõtinẽs ire.quare æc.

3? põt argui ſic pꝛimo.ex tribus reſi

duis cõpatiõibus:qꝛ in oĩbuſ traditur
ꝙ delectatio habet cãm bonã.triſtitia
vero malã. quare virtus pꝛincipaliꝰ ĩ
tendens habere bonum q́; cauere ma
lum. pꝛincipaliꝰ intendit delectatiõeʒ
qᷓ; triſtitiã¶Ad argumẽtum in oppo
ſitũ dð. ꝙ triſtitia nõ opponit᷑ virtuti:

niſi qꝛ opponit᷑ delectatiõi annexe ſi
bi ⁊ ideo virtus masts intendit ad ã
nexum qᷓ; ad oppoſuum annexi.
. ¶ QAueſlio. 7.

E ꝗ arguit᷑ ꝙ virtus non ſu
ipaſſibilitas aĩe:qꝛ felix cum
ſit totus ſanus. tã ĩ rõe qᷓ; in
appetitu:qꝛ aliter nõ eſſet felix. opoꝛ

tet ꝙ ſit totus infra metas mentis con

ſtitutus:ſed ille qni totus infra metas

mentis continet᷑ nihil ſentit nec repu

tat bonũ niſi ſapoꝛẽ bonoꝝ.quareac.
In oppoſitum. qꝛ omne opatiuũ cir
ca paſſiones ſtat cum paſſiombꝰ: ſed
virtus eſt optimoꝝ opatiua circa paſ⸗/
ſiones.vt hic dicit phs.quare ſtat cum
aſſiõibus:nõ eſt ergo impaſſibilitas.
Pꝛo ſolutiõe queſtionis. tres diſtin
ctiones ſunt pᷣmittẽde.pꝛimo ꝙ ipaſſi
bilitaſ ſũmit᷑ dupłr.vno modo vt exclu
dit oẽm paſſiöem bonã ⁊ malã. Alio
modo vt excludit tm̃ paſſiöem malaʒ.
h aũt diſtinctio habet᷑.ꝗ? methaphiſi/
ce ca.de potentia. 2 diſtinctio.ꝙ im
paſſibilitas pᷣt ſũmi ꝓ ĩpaſſibilitate ap
petitus intellectiui tm:vel intellectiui
⁊ ſenſitiui inſimul. 3* diſtinctio ꝙ in/
tellectus ⁊ appetitus intellectiuꝰ pñt
habere diſpoſitiõem laudabilẽ in tri/

plici gradu:qm̃ rcã rõ ⁊ recta electio

ſunt laudabiles.hee ãt aliqñ ſunt ma
la paſſiue paſſibiles ⁊ incoꝛruptibileſ
ſicut in incõtinẽte: aliqñ paſſibiles ſʒ
nõ coꝛruptibileſ vt in cõtinẽte ꝗ a paſ
ſione cõcutit᷑ ⁊ agitat᷑ ſed nõ vincitur
Aliqñ ſunt nec paſſibiles nec coꝛru/
tibiles:ſicut in hñte virtutẽ pfectam
Hijs pᷣmiſſis ad queſtiõem dicenda
ſũt tria.pꝛimo ꝙ virtꝰ nõ excludit oẽm
paſſiõem malã ab appetitu ſenſitiuo
27 οò nõ excludit oẽm paſſiõeʒ ab ap
petitu intellectiuo. 3: ꝙ excludit oẽʒ
paſſiõeʒ malã ab appetitu itellectiuo
¶ HMꝛimũ ꝓbat ſic.nullꝰ appetitus eſt
imunis ab oĩ paſſiõe ⁊ diſpoſitiõe ma
la:qui delectat᷑ in opatiõe mala. hᷣ ap
paret.qꝛ delectatio ſequẽs ſignuʒ eſt

ſ
nele
Ktpaſt
Cinäns
hubſe
vinol
find
ſteß⸗
hoisn
nulu
Cun ftu
tn.
ſid'eoe
unmn.
Mncii⸗
ſuimi⸗
eg
hnnck
ſeide
lert
negan
glam!
poſul
lot
iuumiᷣ
minupa⸗
ſiptapaß
ſtot pe
biſtonai
Wiluien
ſmiſen
luitſir
ſce
Miſonetnni
Ackn⸗
Mripiin
Mnlanf
fereföen
eisrönseſ
ſlunngi
ſon (Rep
Miſden nii,
1gtiatine,
lumin oppoin
moninonen
te ſibienn⸗

räin
inmi i
mine

tgman
Baiegfi
s. tüſüi
beſetſtiig
nens enisn
nsinftanets
blſemn
idong ann.
nme ganli tt
mpaſtont:ſ
aeſtuc
Gimnpeſtibli
onis Nenin
de. endg
K.modert
1bonit mi A
nñ paſünul
bet. :Nbehi,
„Zoiſtnonnmn
pipaſiinmd
irel inellecnt
dilinctog in⸗
intelecim dit

nladebleinn,

röd ena dect
tein dicnſimn
18 Wcdugi
. maß ſu
nin anini
inlſeiiſin
ſbies umm
npienimi s
ui gin inn
gnniaun
lind⸗

inno

paſſionis ⁊ diſpoſitiõis pᷣcedẽtis.qua
re delectatio in opatiõe mala ſignum
eſt paſſiõiſ vel diſpõnis male pꝛius in
clinãtis ad opatiõem malã. vt in fine
hui:ſed appetitꝰ ſenſitiuꝰ cuiuſcunq;

virtuoſi delectaret᷑ in opatiõe adulte-

rij. vt dictum fuit ſupꝛa in vltima que/
ſtiõe pꝛimi.quare appetit ſenſitiuus

hoĩs virtuoſi nõ eſt imunis a paſſione

mala. ¶ Scom ꝓbo. qꝛ felix hñs pfe
ctam otutẽ triſtat᷑ de infoꝛtunijs ami/
coꝛum:⁊ gaudet de bonis eoꝝ.quare
virtꝰ eius nõ excludit oẽm triſtitiã vel
gaudium. ¶ Zerciuzʒ ꝓbat᷑.ex vltima
diſtinctiõe.vbi ſciẽdum ꝙ ſtoyci poſue
rũt stutẽ eſſe ĩpaſſibilitatẽ hoĩs vᷣtuo/
ſi. Et qꝛ iſtud põt eſſe veꝝ vno modo
hinc eſt ꝙ Ari.nõ repᷣhendit eoꝝ dem̃
ſed dicẽdi modũ:qꝛ dixerãt hᷣ ſimplici
ter ⁊ ſine modificatiõe. Ariſt. enĩ nõ
negauit paſſiõem etia malã ⁊ cõtrari
atam rõni ab appetitu ſenſitiuo: ſed
poſuit eã ſubiectã appetitui ĩtellecti/
uo ⁊ rõni:per oppoſitum ad paſſiõeʒ
incõtinẽtis. Ratio enĩ ⁊ electio incõ
tinẽtis:patitur:cõcutit᷑:⁊ tandem coꝛ
rũpit᷑ a paſſione appetitꝰ ſenſitiui.vñ
vt dicit᷑ ʒ? de aĩa.appetitꝰ inferioꝛ tra
bit ſuperioꝛẽ ⁊ ille rõneʒ ꝓpter cõna
turalitatẽ eoꝝ ſicut rota trabit rotam
virtus ãt pfecta reddit appetitũ intel
lectiuũ ⁊ rõnem ſecuros a tali paſſio
ne. ( Moſuit etiã Ari.appetitũ intel/
lectiuũ q;tũcũq; virtuoſũ eſſe paſſibilẽ
paſſione ſᷣm rõem:qꝛ rõ dicit cõdolen
duʒz eſſe amico dolenti ⁊ in foꝛtunato
Per k pʒ rũſio ad obiecta:qꝛ felix
nõ paſſionat᷑ paſſione cõcuciẽte vł coꝛ
rũpente rõem ⁊ iõ ſemꝑ manet infra
metas rõnis. Pant᷑ cum in appetitu
itellectiuo paſſiõez cõſoꝛmẽ ⁊ cõſonã
rõni.¶¶ In appetitu ãt ſenſitiuo patit᷑
paſſiõem nõ cõſonã rõni:tñ ſubiectam
æ dictã a rõne.⁊ h̊ apparet ꝑ argum̃
tum in oppoſitum.qꝛ virtus eſt opati
na optimoꝝ circa paſſiões quas vin/
cit ⁊ ſubijcit:moderatur ⁊ regulat.

II.

Hic inueſtigat modũ opandi

ne.2? dat vnã rönem ibil Ael nec ĩ ar
tibus ʒ? vnã ſolutiõem ibil Adhuc ãt
nec ſike ꝗ? infert veritatẽ ibil Bñ igi
tur dicit᷑ ? increpat vel appꝛobat ap
poſitã opinionẽ ibil. Sed multi b ꝗdẽ
(¶ Sciendũ ergo ꝙ ſuperius dictum
eſt ꝙ ex operari iuſta efficit᷑ iuſtus: ⁊
ex operari tpata tꝑatus:qꝛ tñ ad iuſtũ
ptinet operari iuſta ⁊ ad temperatuʒ
tpata. poſſet dicere aliquis quõ aligs
põt operari iuſta antequã ſit iuſtus vk
temperata: anteq; tpatus. Et iõ bane
dubitatiöez ꝓponit phᷣs in bac pte di
cenſ. ꝙ aliqs queret quõ nos dicimus
ꝙ opoꝛtet operari iuſta ad hᷣ ꝙ alig fi⸗
ant iuſti operari tpata ad h̊ ꝙ tpati
qꝛ ſi operàtur iuſta ⁊ temperata: iam
vident᷑ eſſe iuſti⁊æ temperati.qð appa
ret per exemplũ.qꝛ opantes graãmati
calia vel muſicalia:vident᷑ eſſe grãma
tici ⁊ mulici. (Beide ibil Vel nec ar
tibus ponit vnam rationeʒ per quam
ſciendum ꝙ ex motiuo dubitatiõis ſoꝛ
mari poterit buiuſmodi entimenia.
Quicunq; operatur opera grãmatica

lia eſt grãmaticus.ergo qui operatur
opera iuſta eſt iuſtus. ergo phi

loſuphus negat antecedens in hac p

te ⁊ in ſequenti negat conſequẽtiam.
licit ergo ꝙ nec in artibuſ ita ſe ha

et ꝙ operans aliquod grãmaticum

opus ſit grãmaticuſ:quia contingit ip
ſum operari a caſu:vel aliquo ſuppo/
ſito. puta ſocio qui pꝛofert ſibi congru
am locutionem q;ᷓ iſte non grãmaticuſ
repetit.hᷣ aũt non eſt operari ſᷣm artẽ
ſed cũ aligs operat᷑ aliqð opꝰ grãma
ticũ.puta locutõez ↄgruã⁊ grãmatice
ſciens regulas per quas cognoſcitur
congrua locutio ⁊ m eas loquẽs: ille
vere eſt grãmaticus operans ſᷣm arte

vtrtutis. ⁊ pꝛimo ponit hoc in queſtio

.

LIBRO

ſuam Peinder ibil Adhuc autẽ falſi.
ficat cõſequẽtiam pꝛimo aſſignãs diſſi

militudinẽ inter opus artis ⁊ opus 6
tutis.27 manifeſtat eam ibij Pꝛimuʒ
quidem. ʒ: applicat eam ad pꝛopoſi/

tum ibil Res quideʒ igitur iuſte SZi

cit ergo pꝛimo.qꝙ licet verũ eſſet in ar

tibus ꝙ operans opuſ artis ſit artifex
non tamẽ eſſet verũ in virtutibꝰ ꝙ oĩs
operans opus virtutis eſſet virtuoſus
qꝛ nõ eſt ſile hic ⁊ ibi:qꝛ opera artis
habẽt ſuum bene eſſe in ſe ipis quali
tercũq; operans ſe habeat.opera ve/
ro virtutis non habent ſimpliciter ſuũ
bene eſſe in ſe ipᷣis:ſed opoꝛtet operã
teʒ determinatis modis ſe habere ad
opera.(Kõſequẽter ibil Nꝛimũ ꝗdẽ
MERanikfeſtat iſtos modos ꝗ ſunt treſ
opoꝛtet enĩ virtuoſe operãteʒ ſcire o⸗/
pus ⁊ circũſtantias eius: ⁊ bonitateʒ
eius.2? opoꝛtet ipʒʒ eligere opus ⁊ eli
gere ipʒʒ ppter bonitatẽ ipᷣius. ʒ? opoꝛ
tet ipᷣm firmiter ⁊ imobiliter ſe babe⸗/
re ad opus in taliter ſciẽdo:⁊ in tali/
ter eligendo in operando ̃m ſciam ⁊
ſm electionem:ſemp cum fuerit opoꝛ
tunum ad opera arnum non requirũ/
tur hec tria.qꝛ ſufficit pꝛimũ. videlicʒ
ſcire qm ita: bona domus poteſt fieri
bõitate artis:mala intentiõe: ſicut bo
na intentione.ad virtutes autem ipᷣm
ſcire parũ pꝛodeſt in cõparatiõe alio
rum:ſed maxime ſunt potẽtes virtuo/
ſi ex ſepe eligere ⁊ ex frequenter ope
rari iuſta t 1epata Peindͤe ibil Rei
quidem igitur Applicat ad ꝓpoſituʒ
dicens.ꝙ res iuſte ⁊ temperate quas
põt operari ille qui nunduʒ eſt iuſtus
vel temperatus.dicũtur quãdo ſunt ta
les quales ille quas operatur iuſtꝰ vł
temperatus:qui tñ nec iuſtus nec tem
peratuſ eſt:ſi operatur qualitercũq;
ſed ille qui ͥ operatur ſᷣm triplicẽ pꝛe
dictuʒ modũ quo iuſti ⁊ tẽperati ope
rantur Deinde ibil Bene igitur In
fert veruatẽ declaratã · d.ꝙ bene dicit
ꝓ ex iuſta operari fiet iuſtuſ ille ꝗ nũ/
dum erat iuſtus ⁊ ex operari tempa/

—

ia fiet temperatus ulle qui nũdum eãt
temperatus.( Seinde ibil Sed mul
ti b quideʒ ] Increpat oppoſiutã opini
onẽ.pꝛĩo recitãs eã ⁊ dicẽs.ꝙ młti vᷣ
opera virtuoſa nõ operantur:ſed fugi
entes ad rönem exiſtimt q; debeant
pvbᷣari ⁊ per bᷣ fieri virtuoſi.¶ Incre⸗/
pat igit᷑ iſtum erroꝛem.d.qꝙ ilni ſunt ſi
miles hoĩbus egritudine laboꝛãtibus
qui medicos libenter⁊ diligenter au

diũt ſed nihil eoꝛum que pꝛecepta ſũt

eis faciunt.quẽadmoduʒ ergo nec illi
infirmi coꝛpe ſic ſe hñtes non curabũ
tur in coꝛpoꝛe:ſic nec iſti infirmi ĩ aĩia
ita philoſophãtes curabũtur ĩ anima
¶ QAueſtio.ðS.
D euidentiã dictoꝝ in hbac p
te inquirẽdum eſt. vtrum non
iuſtus poſſit operari iuſta ⁊ ñ

¶Viemperatus tẽperata ⁊ ſic de alijs cir

ca quãlibet virtutẽ. Et arguit᷑ pꝛio ꝙ
non. qꝛ nullus nõ iuſtus eſt melioꝛ iu
ſto:ſed operãs iuſta in actu eſt melioꝛ
illo qui tm eſt iuſtus in bĩitu.qð appa
ret tripłr. pꝛio qꝛ in actu conſiſtit feli

citas non in hĩtu.vt ſupꝛa li.j. c.̃? 2·2

qꝛ in bonis actus melioꝛ eſt potentia
⁊H quolibet hñte modũ potẽtie.9.me/
thaphiſice:ʒ? qm actuſ eſt finis hitꝰ.q
opanſ actu iuſta:nõ eſt nõ iuſtꝰ.quare
eſt iuſtus. 2. pricipalłr.qꝛ ꝗſq; diſpo
ſitᷣ ad optimũ opꝰeſt virtuoſus:qꝛ vtꝰ

eſt diſpoſitio pfecti ad optimũ opꝰ. pu

ta iuſtũ opꝰ:ſʒ opãs iuſta ẽ diſpoſitꝰad
optimũ opus.puta ad iuſtũ opꝰ.alr ei
nõ oparet᷑.quare ſic opans eſt vᷣtuoſuſ
3 qꝛ in eẽntialłr oꝛdinã nõ pᷣt poni
poſteriꝰ nõ poſito pꝛioꝛi: ſed circa vtu
tẽ h̊ duo ſũt eẽntiałr oꝛdiata.ſ.pficere
hñtẽ ⁊ reddere bonã eiꝰ opatiõem.s/
tus enĩ hñtẽ pficit ⁊ opꝰ eiꝰ bonũ red
dit.vt.j.pte ʒ:¶ In oppoſitũ ẽ deter.
minatio ppᷣi.¶ꝛo ſolutiõe qõnis p⸗
mittẽdũ ẽ.ꝙ quelibʒ vtꝰ moꝛalł pᷣt hĩe
tres actꝰ vnũ electiuũ ꝗ ẽ ipᷣa electio
duos electos.ſ.iĩmanẽtẽ⁊ traſeũtẽ ſeu
elicitũ ⁊ ĩpatũ. vᷣbi gĩa circa iuſtitiam
pꝛimo eligitur velle iuſta. 2perari

ladel
ſaticut
Ppele
gun.
ammare;
bonüft
punie
l pben
higt
irmn
ſmalten
pateſe
ſtneei⸗
Commin
edg
oun
e
Eurur
Nteta
nunſn
npel
enun
Ee
eninnal
onins
Noncnaemnea
Giede gue
lgoama
(Ren
Nenironton

4 1

lcne

An
isi⸗
benmmini
ſnig
ſ n
endgfm
—
ce erguſ
wäzegn
Dirsnn ati⸗
Nriitimnii
GTnümrimmn
a.
igpzibee
uneſtnm
ndemriilut,
u ſcde isa
Crg gg
isckelni
anamdineia
8 nlin gd ennr
n ndniſn il
tſupran)
elvret porm
iotite 9,n,
uſelk imnisbid/
Ktno inſ. gue
lr. : gi ai
lrinwoſes:geſt
Acinicd N
WMaidiptr
a diticr

ſcormstiitndſd

1

dnt it

oſolutr ii,
igi neli
wnige itn
mtil iini
ſiga cnu⸗

eleuiu,

II.

iuſta vel ꝙ non ſolum eligo operari iu
ſta:ſicut iuſti appitoꝛes iudicuzʒ: ſʒ eli
go velle ipᷣa iuſta ſicut conditoꝛes le/
gum. ¶ Item circa aĩiam pꝛimo eligo
amare ꝓximũ.2 amo. . exteriꝰ aliqð
bonũ ſibi exhibeo.¶ Qð aũt duo actuſ
pꝛimi realiter ⁊ foꝛmaliter ſint diſtin

cti ꝓbatur ſic. ¶ Quicunq; actus ſic ſe

habẽt ꝙ vnus eoꝛum põt eſſe opꝰ vni⸗
virtutis ⁊ alter non:illi ſunt realiter⁊
foꝛmaliter diſtincti:ſed amare ꝓpximũ
poteſt eſſe opus obediẽtie ſiue legalis
iuſtitie. eligere autem iſtud amare mõ
quo amicus ſᷣm virtutẽ amicitie ipᷣʒʒ a

mare eligit: non poteſt eſſe opus lega

lis iuſtitie.ergo iſti actus ſunt diſtincti
EHaioꝛ eſt ſatis nota.ANinoꝛ decla
ratur. quoniã quicũq; actuſ includit in
trinſece appetitus diuerſoꝛum bono
rum ſunt ſimpliciter diuerſi: ſed que/
cunq; electio legał iuſtitie includit ap

petitum vnius boni finalis. ſ. obedire
legi.¶ Electio aũt amicitie ĩcludit ap

petitum alterius boni finalis ſcilicet
bonitatis que eſt in amare pꝛoximuz
non concernẽſ bonitatẽ que eſt in obe
dire deo.quare electio legalis iuſtitie
⁊ electio amicitie ſunt omnino diuer⸗/
ſe. ¶ Hijs ergo pᷣmiſſis ad queſtionẽ
dicenda ſunt duo. ¶ Mꝛimũ ꝙ non s
tuoſus poteſt operari duo vltima ope
ra virtuoſa que ſũt opera electa⸗(Se
cũdum.ꝙ non poteſt operari ipᷣam ele
ctionem vt eſt virtutis. ¶ Pꝛimum
declaratur ſic. Omne opus poſſibile
fieri ſine dirrectione pꝛudentie ⁊ ſine
electione coꝛreſpõdente illi dirrectio
ni ⁊ ſine cõſtantia electionis ⁊ dirre/
ctionis põt fieri a non virtuoſo. Iſtud
apparet.qꝛ virtuoſus in bitudine ad
opus nibil plus ſibi appꝛopꝛiat: quia
tota eius bonitas conſiſtit in bona di⸗/
ſpoſitione intellectuſ que babetur per
pꝛudentiam ⁊ appetituſ que habetur
per virtutem pꝛudenter electiuã ⁊ in
vtriuſq; diſpoſitionis conſtãtia⁊ firmi
tate. quare patet.ꝙ omne opus poſſi
bile fieri ſine hijs:eſt poſſibile fieri ſũ

—

virtute: ſed omne opus electuʒ fᷣm vir
tutem eſt poſſibile fieri ſine hijs.vt de

claratum fuit ſupꝛa in lecnone pᷣcedẽ/

te in queſtione ſca.quare omne tale
opus poteſt fieri ſine virtute ⁊ a non
virtuoſo. ¶ Scom pꝛobatur. quia ſicut
ſe habet pꝛopꝛia cognitio pꝛudentie
ad pꝛudentiam:ſic ꝓpꝛia electio vir/
tutis ad virtutem. ina pꝛobatur
quia ſicut impoſſibile ẽ eſſe rectam ra
tionem ſine bono moꝛe:ſic impoſſibi/
le eſt eſſe bonum moꝛem ſine recta ra
tione.quare ſicut ſe habʒ illa recta ra
tio pꝛudẽtie que non põt eſſe ſine bo
no moꝛe ad ip̃am pꝛudentiam: ſic illa
recta electio que non põt eſſe ſine pꝛu
dentia ad moꝛem bonum: ſed aliqua

eſt pꝛopꝛia cognitio ipius pꝛudentie

que non poteſt eſſe ſine pꝛudentia.igi
tur aliqua erit virtus electio que non
põt eſſe ſine virtute. Minoꝛ pꝛobat
quia ſi nulla eſſet cognitio que nõ po
teſt haberi ſine pꝛudentia nihil poſſʒ
cognoſci per pꝛudentiã ⁊ per conſe⸗
quens nibil ſciret pꝛudens qð igno⸗/
ret non pꝛudens. ¶ Item aliqua ra/
tio eſt recta pꝛudentie que non poteſt
eſſe ſine bono moꝛe.vt.j.li.d. ſed bo/
nus mos non poteſt eſſe ſine pꝛuden.
tia. vt dicitur ibidem. quare nec iſta re
cta ratõ poterit eſſe ſine pꝛudẽtia.
eſt ergo ſciendum ad euidẽtiam bu
ius ꝙ in generatione virtutis concur/

runt iſta duo ſeilicet operatio virtuoſa

non virtuoſe facta:a ullius operatio⸗
nis experimentaliſ notina non pꝛudẽ
ter accepta:⁊ ex vtraq; iſtarum relin
quitur in anima aliqua diſpoſitio ex o
peratione quidem in appetitu E
perimẽtali notitia in ĩtelleciu. Iſtis

ergo multotiẽs iteratis ſunt generati

duo hitus. vnus ex operationib vir/
tuoſis non virtuoſe factis qui eſt virt
moꝛalis.Alius ex illarum opationum
experimẽtalib notitijs e r dab
cõceptis ꝗ ðꝛ pꝛudẽtiaiſllHijſ ãt habi
nibus generatus intellectus ſe habet
ad opationes ſiłes pꝛecedentibus ſci

enter.i.pꝛudenter ⁊ appetitus ſe hʒ
ad eas electiue.i.vᷣtuoſe:quia iſtud ꝙ
ex pte virtutis appetuus dicitur ele/
ctiue:ex parte virtutis.intellectꝰ dicit

pꝛudẽt᷑.ſicut ̊ nulłꝰpꝛudẽter ſe hʒ ad

opꝰ ſñ pꝛudẽ: ſic nec electie ᷣtuoſe ſñ
gtute ¶ Ad pꝛimũ ĩ oppoſitũ dõ.ꝙ nul
lus non iuſtus eſt melioꝛ iuſto:ſed non
quicũq; operans actu iuſta eſt melioꝛ
iuſto in habitu: qꝛ iuſtus in habitu pꝛe
ſto eſt ̃m appetitum ⁊ ſ̃m intellectuʒ
firmiter ⁊ ſemp ⁊ iuſte operari iuſta
cum fuerit opoꝛtunum. Iſtud aũt red/

dit hoiem melioꝛem qᷓ; actu operari fuu

ſta non ſᷣm ſciam:nec ᷣm electionem:

nec ſᷣm firmitatẽ ⁊ ad ꝓbatiõem pꝛi/

maʒz dð.ꝙ felicitas non conſiſtit in a/
ctu virtuoſo non virtuoſe facto Ad ſe
cundam dicendũ.ꝙ actus melioꝛ ẽ po
tentia: vbi potentia eſt ad talem actũ
ſi tamẽ potentia ſit ad melioꝛem actũ
non habet veritatem. habitus aũt otu
tis non eſt ad actus precedentes ſed

ad ſequẽtes.(¶ Ad terciaʒ dico ꝙ iſte

actus non virtuoſe factus non eſt fini
hitus virtutis.¶ Ad fᷣm pꝛincipale

dð. ꝙ diſpõni ad opus optimũ conti/

git dupliciter. vno modo determinate
alio modo indeterminate. virtus autẽ
eſt diſpoſitio determinata ad opuſ op
timuʒ ille qui vero opatur iuſta poteſt
ſolum eſſe diſpoſitus diſpõne indeter
minata ad opus optimũ ⁊ peſſimũ bo

num vel maluʒ. Et talis diſpoſuio ſuf
ficit 3 operari iuſtaa quecũq; viriuo

ſa. d terciũ dicendũ. ꝙ eẽntialis
oꝛdo põt eſſe inter aliqua dupliciter.
vno modo ex rõnibus extremoꝛum:ſi/
cut inter velle ⁊ intelligere: a in iſtis
nũquã põt poni aliquid habens rõeʒ
poſterioꝛis.puta ipᷣius velle:non pꝛi
poſito ipᷣo pꝛioꝛi. Aſio modo poteſt
eſſe oꝛdo ex hĩtudine extremoꝝ: ſicut
eſt inter intelligere impatum vt impa
tum ⁊ ipᷣm velle imperatum ⁊ in tali
bus poteſt poni poſterius ſine pꝛioꝛi
non tamẽ ſub illa habuudine ⁊ depẽ
dentia q; habet ad pꝛius:ſic auteʒ eſt

in ꝓpoſito:qꝛ inter opus virtuoſum ⁊

eſſe virtuoſum operantis non eſt oꝛdo

niſi rõne ſupuenienus hitudinis. vbi
ſcʒ operans ſᷣm viriutem elicit:vel eli
git vel imperat illud opus. quare tale
opus virtuoſum põt poni nõ poſuo eẽ
virtuoſo ipᷣius opantis qð habetur ꝑ

habuum virtuoſun.
ℳ hᷣ aũt] Poſtqᷓ; inueſtiga

uit mãm ⁊ modũ opandi o/
tutis.bᷣ inueſtigat genus vir/
tutis.intendẽs oñdere ꝙ hitꝰ eſt genꝰ

tentia aĩe:vel paſſio aĩe:vel hitus aĩe
ſed virius non eſt potentia nec paſſio
ergo eſt habitus. ¶ Huius rõnis po/
nit maioꝛem cum ſua declaratione.2
minoꝛem cum ꝓbatione ibil Paſſiöõeſ
quidem igitur ʒ: cõcluſiõem cum me
dij repetitione ibi Si igitur nec paſſi
ones Dicit ergo ꝙ poſt pꝛedicta de
generatione ⁊ coꝛruptione: augmẽto

⁊ ſalute pᷣtutis de opatione ſigno ma/

teria ⁊ modo.ſcrutãdum eſt quid ẽ vir
tus.quia igitur ſupponit᷑ ꝙ virtus ſit
aliquid in aĩa:⁊ in aĩa ſunt tantũ tria
ſcʒ potentie paſſiões:⁊ habitus: ſeꝗt
ꝙ aliqð iſtoꝛum erit virus oͤeqne
ter exponit exemplariter iſta trin.
Peimo quid eſt paſſio de qua po/
nit xj.exempla in lra. ꝛ·. que ſũt po
tentie.d.ꝙ ſunt illa que ſunt paſſibilia
ſm iſtas paſſiones. 2: qui ſunt hiĩtuſ
dicens. ꝙ ſũt illa ᷣm que nos ⁊ noſtre
potentie ſe habent ad paſſioneſ:bene
vel male:puta ad iraſci ⁊æ ſine vehem̃
ter ⁊ remiſſe:tunc nos habemus ma⸗/
le.ſi aũt mediocriter tunc bene. Se
inde ibi Paſſiones quidem igitur.
ponit ⁊ pꝛobat minoꝛem. pꝛimo ꝙ o/
tus non ſit paſſio.2. ꝙ non ſit potẽtia
ibil Pꝛopter bᷣ ãt nec potentie .. Pꝛi
mum pꝛobatur quadruplici ratione.
Pꝛima tat eſt.ſᷣm paſſiones non di/
cimur ſtudioſi vł pꝛaui. ſʒ ſ̃ʒ virtutes
dicimur ſtudioſi ⁊ ſʒ malitiaſ pᷣui igit

virtu ⁊ ꝙ oĩs virtus eſt hĩtuſ intẽdẽs
ſic arguere.Ois virtus aie:vel eſt po

Neumme⸗
nin t
Eigenii

ſinal

uherannn
im malii⸗
uesnonf
irmdann
ninnn
ueeel
du
Mu/nn
ſnſpeclenn⸗
toſes 4
denes An
Mur:nnrm
ſel diſponi
juronanſmn
lil Pooper
bugwinmes
ſe pinoſe
Gonornecnin
lonoch
rmne?l
liepwrinasha

Usootem non⸗
ſmeein
Crcchie

wiüi omnii,
re gbedger
ſbial midie
Waienletpp
ierſelbims z
Wmunet ſalt
Buintnsr,
1derlrutn
ne bi Paſie
chſöenann
Riger ner
poſtelde
None: gnin
none ſonm,
n uGin
omms ſ
vntlanti n
habimus: ſeg
nKöſeqli
niama.
ſode ana,
Ecbeſinſe
fum Eii
guiſuntb
. le⸗ ſoln

uſuniten

aa ſwe ſehen

nec uirtutes:nec malitie ſũt paſſiones

patet in littera (¶ Conſequenter ibil.

Et quoniã ſᷣm paſſiones Arguit ſcõo
ſic. ᷣm paſſiones nec laudamur nec vi
tuperamur: ſed ſ̃m uirtuteſ laudamur
ſm malitias uituperamur. ergo uir/
tutes non ſũt paſſiões. ʒ? ibi. Adhuc
ãt iraſcimur Arguit ſic. motus paſſio
nũ nõ ſunt ſpõtanei.qð apparet indu
ctiue:qꝛ nec iraſcimur:nec timemꝰſpõ
te:ſed motus vel actus virtutũ ſũt ſpo
tanei qꝛ virtutes:vel ſunt electiões vł

non ſine electione. quare virtutes nõ

ſüt paſſiones. 4 ibil Adhuc aũt fᷣm
paſſiones Arguit ſic.ᷣm paſſiões mo
uemur: vᷣm virtutes autem non moue
mur:ſed diſponimur ⁊ pficimur. quaẽ
virtutes non ſunt paſſiones (Seinde
ibi Pꝛopter bᷣ autem nec potẽtie p
bat ꝙ virines non ſüt potẽtie duplici
rõne.pꝛimo ſic.ᷣm potentias non lau
damur nec vituperamur: ſed fm virtu
tes vt dictũ eſt. quare virtutes non ſũt
potentie.2? ibil Adhuc pttes largu/
it ſic potẽtias habemus a natura.vir/
tutes autem non:vt oñſum eſt ſupꝛa.
quare ⁊ c¶ Beinde ibil Si igitur nec
paſſiones repetẽdo mediũ inter pꝛiĩ
cipalem cõcluſiõezʒ.d. ſi igitur virtuteſ
nec paſſiones nec potentie ſunt: relin
quitur ꝙ bitus ſunt quid.igitur virtus
eſt:genere dictum eſt: qm̃ hitus eſt ge
nus virtutis

„

ueſtios..

ſunt inquirẽda. Pꝛimo vtrũ
1paſſiones dicamur ſtudio
i:vel pꝛaui: laudandi vel vituperãdi
2 vtrum birus fit genꝰ virtutis. ( De
pꝛimo arguitur ꝙ ſ̃m paſſiones ſimus
ſtudioſi ⁊ pꝛaui.pꝛimo qꝛ ʒʒ illa ſumꝰ

lioꝛes vel deterioꝛes: ſed ſᷣm paſſio/
nes delectationis ⁊ triſtitie efficimur

S euidẽtilam huius ptis duo

ſitudioſi ⁊ pꝛaui:ᷣm que efficimur me

melioẽs ⁊ deterioꝛes. vt habet᷑ ſupꝛa

pte.ʒ: igitur ̃ᷣm paſſiões ſumus boni
mali. 2 q m illa ſumꝰ bom æ ma
li.quoꝛũ aliqua loquẽdo efficimur ma

li:a aliqua ſequẽdo efficimur boni: ſʒ

aliquas paſſiones ſequendo efficimur
mali:⁊ aliquas ſequẽdo boni.vt.j. in
fine quarti.ca.de verecũdia. ʒ:qꝛ ſᷣʒ
miram ſumus boni:⁊ ſᷣm ĩmirã ſumus

mali:ſed mira ⁊ imira ſunt paſſiones

vt dicit pᷣs in Fa.quare vc. ꝗ? quia
ſm veꝛecũdiam laudamus iuuenes ⁊
ſm verecundiã vituperamus.vt.j.in fi
ne quarti.hee aũt ſunt paſſiões vt ibi
dem habetur. quare ſᷣm paſſiones ſu
mus laudãdi ⁊ vituperãdi. In oppo
ſituʒ eſt pᷣs. ¶ Mꝛo ſolunõe queſiio
nis ſunt quinq; pꝛeambula pᷣmittẽda
ſcʒ quid eſt paſſio:in quo ẽ: que eſt cã
in quo differt ab operatione.⁊ quinto
quot ſunt genera paſſionuzʒ e pꝛi

mo ſciendum.ꝙ paſſionũ alie ſunt ſim

pliciter naturales: alie aiales. Hatu/
rales quidem non ſequũtur aliquã ap
pꝛehenſiõem:cuiuſmõi ſunt paſſiões
ptis vegetatiue:de quibuſ hic non agi
tur qm abiecte ſunt a ppoſito. ſupꝛa ĩ

fine pꝛimi. animales aũt ſiue ſint cõeſ
coꝛpoꝛi ⁊ aĩe ſequũtur aliquam * 2

henſiõem de quibus hic agitur.
igitur paſſio hoc modo ſumpta:motuſ
factus in appetitu ex appꝛehenſione
boni vel mali. Iſte autẽ motus duplex
eſt.vnus ad motum inclinatio: aliꝰ eſt

Fm inclinatiõem motio. vtroq; eni mo

do dicitur motus:illa aũt inclinatio ẽ
habitualis motio:⁊ h̊ modo paſſio eſt
naturalis aliquibus. Sunt enim aliꝗ
naturaliter iracũdi:quia ad motũ ira⸗/
cundie naturaliter inclinati: ⁊ aliqui
naturaliter verecundi:quia ad motuʒ
verecundie naturaliter inclinati. Illa
igitur inclinatõ nõ fit ex appꝛebenſio
ne:ſed exit in motum ex appꝛebenſio
ne.¶ He 2 ſciendum.ꝙ paſſio põt eẽ
in vtroq; appetitu ſenſitiuo vel intelle
ctiuo:differenter tamen. Et ſecunduzʒ
iſtam differentiam differentes aſſignã

tur pꝛopꝛie diffinitiones paſſioni ap/

petitus ſenſitiui et paſſioni appeti/
t intellectiui.Eſt enĩ paſſio appetitꝰ
ſenſitiui motus ipᷣius in fantaſia boni

1
—

LIBRO

vel mali cum alteratione coꝛpis. paſ/
ſio vero appetitus intellectiui eſt mo

tus eius in intellectiõe bom vel mali

ſine alieratione coꝛpis.¶ Differũt er/
go paſſiones iſte in duobus ſcʒ in añ/

cedente ꝙ eſt appᷣhenſio ⁊ cõſequẽte

ꝙ eſt coꝛpis alteratio.coꝛpus eni alte
ratur ad mutatiõem illius appentus
oꝛganici: non tamen ad mutationem

appetitus ab oꝛgano ſepati. Et ideo

magis ꝓpꝛie dicunt᷑ paſſiones motus
appetuus ſenſitiui qᷓ; motus intelle/

ctiui ⁊ cõmunius vtimur nomie paſſio
ms in appetitu ſenſitiuo qᷓ; intellecti

uo quãuis in appetitu ĩtellectiuo ſint
vere ⁊ realiter paſſioneſ.puta gaudiũ
⁊ letitia ⁊ hinuſmõi que ſequũtur appᷣ
henſiõem honoꝛuʒ p nullũ ſenſum ap
petibiliũ.¶ Ge 3. ſciẽdũ. ꝙ cauſa paſ⸗
ſionũ:eſt bonũ vel malum: vt appᷣhen

ſum:qꝛ qᷓ;tum ad h non differũt bonũ

apparens:⁊ bonũ exñs:qꝛ ſufficit ap
parẽtia boni vel mali ad cãndas iſtas
paſſiones. ¶ e 4? ſciendum. ꝙ duo
ſũt genera paſſionum. Eſt eniʒ vnum
ſequens appᷣhenſionem ſenſus ⁊ in/
tellectus ſine opatione appetitus ſen
ſitiui:vel intellectiui.Et ad iſtas ſe hʒ
appetitus ſolum paſſiue.Et eſt alteꝝ
ſequẽs opatiõem appetitus ſenſitiui
vel intellectiui ⁊ ad iſtas non ſoluʒ ſe
habet paſſiue ſʒ etiã actiue ſicut æ ad
ſuas opationes.Eadem eni eſt cauſa
opationis appetitiue ⁊ paſſionis ſup
ueniẽtis ei:⁊ h̊ modo płs dixit ſupꝛa
pte.ʒ? ꝙ oẽm paſſiõem ⁊ opatiõeʒ: ſe
quitur delectatio⁊ triſtitia.qꝛ hee due
paſſiones delectatio ⁊ triſtitia ſequũt᷑
opationes appetitus ⁊ alias paſſio/
nes que cauſantur ex ſola appᷣhenſio/
ne ſenſus vel ĩtellectus:ex quibus ap
paret differẽtia inter opationeſ ⁊ paſ
ſiones:qꝛ paſſiones non ſunt niſi ſe/
quele opationuʒ virtutis appᷣhenſiue
⁊ appetitiue Operationes aũt appe
titꝰ non ſũt ſequele.imo ſunt acte⁊ eli
cite ab ipo appentu:ſicut ab agẽte to
tali ⁊ pticulari.hoc aũt manifeſluʒ eſt

in opationibus appetitus intellectiui
ſed quãtum ad appetitum ſenſitiuum
manifeſtari põt tali exemplo:ſicut di⸗/
cebat᷑ ſupꝛa. Canis videns cibum pat

ſionat᷑ amoꝛe cibi ⁊ timoꝛe baculi:tũe

nihil operatur ſed ceſſte timoꝛe ope
raref᷑ volendo eo modo ſũmendo vel
le quo płᷣs ſũmit volũtarium.j.li.ʒ? d.
ꝙ pueri ⁊ beſtie volũtario cõicant.vel

let eni accedere. vnde płs diceret iſtõ

accedere voluntarium ⁊ velle ſicut ſũ
ptum diceret opatiõem appetitus ſen

ſinui. ¶ De x: ſciendum.ꝙ paſſionef

ſunt in duplici genere. alie nãq; ſunt

in appetitu ſenſitiuo: alie in appe
titu intellectiuo.iſte autem ⁊ ille ſunt

etiam in duplici genereqm alie ſequũ
tur ſolam appᷣhenſiõem ſenſus: vel in

tellectus.Alie vero opatiõem appeti

tus ſenſitiui vel intellectiui. Iſtarum
aũt ⁊ illarũ idem ſunt modi differẽtie
niſi qꝛ alique paſſiones ſunt manife/
ſtioꝛes in appetitu ſenſitiuo quã intel
lectiuo:quedã aũt econuerſo.Et ideo
vłr diſtinguẽdo de oĩbus penes obie/

cta.Sciendũ.q oẽ mouẽs appetitum

vel mouet ip̃m in rõne ſimplicis boni
vel mali:vel rõne magni ⁊ ardui: vel
difficilis bõi vel mali:ſi moueat ipᷣm ĩ
rõe ſumpliciſ bõi: hᷣ cõtingit tripłr. qꝛ

vel mouet ipᷣm appetitũ aſſiłando ſibi

et impꝛimẽdo ſibi aliquã foꝛmam cõ/
naturalem obiecto:⁊ iſte motus dicit᷑

amoꝛ vel cõplacentia vel acceptano

vel mouet ipᷣm attrahẽdo ad ſe: et iſte
motus dicit᷑ concupia vel deſiderium:

ſed in appetitu ſenſitiuo magis ꝓpꝛie

dicitur cõcupiſcentia æ in intellecti/
uo magis ꝓpꝛie deſideriuʒ:vel mouet
appetitum ipᷣm vniendo ſibi et quietã

do in ſe: ⁊ iſte motus dicitur delectatõ
vel gaudium:tamen in ſenſuio appe

titu appꝛopꝛiate dicitur delectatio et
gaudium in intellectiuo. Iſti autem
tres motus cauſantur ab obiecto ſᷣm
oꝛdinem naturalem quem tenet agẽs

naturale in effectibꝰ ſuis.pꝛĩo nq; tri

buit foꝛmam effectui ſuo ſecũdo mo/

atnilam
Kterminu
obonamd
ſommanen
Num cognen
ccupſtine
bonunagl
Cum ienn
igannh
t mlper
ncuin e
ſrccniͤn
Wncu
☛—
Giandcn
Giteeciipen
bylatnsfen
agiliesait
Cauſeteleen
corponscor
loen alvon⸗
tihlanmms
llniinpntn
untrſoorm
isſlinem
ſmn Menusn
ligeninien
uammmn
Uüniene

(plontbemer

liinnlhen
Pmininenn

ttscefeſint
e
Uiſonnunnten
ichos tinu
i debeknin
—
ngeopani
hdi wine⸗
teserapiben:
8 repiten

laſtmme

Se=

Knere. dnigfen
inw: Laleni
eamen in
Kenere gülielg
no ſonſse
mdcanöengr
Aumelecnn. Kinn
Nnſin wantri
aſones in nut,

Nin niin

1ait ecNi Ein
ve is a
o ui” a
nröne ſinplcssn
emagn1 cn:
malr:ſinnea i
ebcönngimp
ſidt anqrähnni⸗/
ieuo:t ſtenmn dd
locenna rel unne
1umibicoadel⸗

õ

Nicnnuthinin,

r Mhingeim

tmmnwindi
m unn

tũ m illam foꝛmam.tercio locum qui

eſt terminus illius motus. Simili mo

do bonum vt cognitum dat appetitui

foꝛmam amoꝛis ⁊ cõplacentie: ſʒ bo
num cognitum vt hñdum dat ei motuʒ
cõcupiſcẽtie vel deſiderij. Sed tercio

bonum cognitum vt hbabitũ:dat ei lo/

cum ⁊ quietem delectatiõis ⁊ gaudij

Iſtud autem bonũ cognitum vt hbitum
eſt multiplex: ⁊ ſecundum b mulnipli

cem cauſat delectationem vel multi/

plex gaudiũ. quia anime aptitudo ad
bonum cognita vt hita cauſat in appe
titu iocũditatẽ. bonitas ãt actualis co
gnita vt hĩita cauſat hylaritatẽ. Jocũ/
ditas eni ĩpoꝛtat aptitudinẽ ad iocuʒ

bylaritas vero ſerenitateʒ apud aiam

agilitas aũt coꝛpoꝛis cognita vt hita
cauſat alacritateʒ. plena vero ſanitas
coꝛpoꝛis cogmita vt hita cauſat exulta

tiõöem.alacritas enĩ velocitatẽ: ⁊ exul

tatio ſanitatis ⁊ bone diſpõnis pleni

tudinẽ impoꝛtat. ꝓſperitas ãt ꝓpꝛiaꝝ
rerum vel operum:pꝛolis vel vxoꝛis:
tpalis ſubſtãtie vel familie cauſat leti
tiam. ꝓſperitas vero amicoꝛum cau/
ſat gratulatiöem: ¶ Si quid vero mo
ueat appetitum in rõne ſimplicis ma

li. hᷣ tipliciter. qꝛ vel mouet vt maluʒ

cognitum ⁊ iſte motus dicitur odium
diſplicẽtia vel abhominatio:vel mouʒ
appetitũ malum cognitum vt futurum
Et iſte motus dicit᷑ fuga vel recuſatio

vel mouet ipᷣm malum cognitũ vt hitũ

⁊ incurſum:⁊ iſte motus dicit᷑ triſtitia
vel doloꝛ.Cuius ſex ſũt ſpẽs.ſ.achos
accidia:vemeſis:inuidia:ʒelus ⁊ mi/

appᷣhenſiõe ꝓpꝛij infoꝛtunij. Et dicit᷑

achos qꝛ volũtatẽ exultationis aufert

ab infoꝛtunato. vnde dicit᷑ ab a ꝙ ẽſñ
⁊ chos ꝙ eſt vox:quaſi ſine voce.¶ Ac

cidia vero eſt triſtitia pueniẽs ex appᷣ
benſiõe ꝓpꝛij laboꝛis. vnde accidia ẽ
triſtitia:opantẽ per angariã aggrauãſ

Inuidia vero ⁊ vemeſis ſũt triſtitie p
ueniẽtes ex appᷣhenſiõe alioꝛum bono

rum:ſed differenter: qꝛ per vemeſim

ra. Eſt aũt achos triſtitia pueniẽs ex

triſtamur de indigne hnñtibus bona. p
inuidiã vero de digne hñtibus. h̊ autẽ
bona aliena appᷣhendũt vt mala pꝛo/
pꝛia inuidi ⁊ vemeſitici. Selus aũt ⁊
mira ſunt triſtitie de malis alienis. tñ
differũt: qꝛ zelꝰ de malo culpe eiꝰ:quẽ
vł quã diligit:⁊ eiꝰ quẽ vł quã odit.vñ
ʒelus cauſat᷑ reſpectu vxoꝛis adultere
⁊ reſpectu amaſij. Hira vero eſt tri
ſtitia de malo pene.¶ Si vero aliquid
moueat appetitũ in rõne magis boni
ardui ⁊ difficilis. h̊ dupliciter. qꝛ vel
trahit appetitum ad ſe ſaciendo ipᷣm
aſſurgere ad optinenduʒ ſe: ⁊ iſte mo
tus dicitur ſpes que eſt paſſio: vel re
pellit appetitum a ſe pꝛopter exceſſũ

arduitaus ⁊ difficultatis ſue: faciens

appetitum cadere. Et iſte motus dici
tur deſperatio.vterq; aũt iſtoꝛum mo/
tuum eſt duplex.quia vnus eſt cuʒ cer
titudine:alter cum foꝛmidine. Spes
nãq; vel eſt cum certitudine: vel cum
foꝛmidine optinendi. Deſperatio eti/
am eſt:vel cum certitudine: vel cũ foꝛ
midine non optinendi.vnde poteſt di
ci:ſpes certa ſpes incerta:⁊ deſpera/
tio certa vel incerta. Si autem maluʒ
futurum vt arduum ⁊ difficile moueat
appetitum. h̊ dupliciter. quoniã appe

titus vel aſſurgit ad repellẽdum iſtud

malum. &t iſte motus dicitur audatia
vel cadit ⁊ ſic ðꝛ timoꝛ. ¶ Huiſex ſunt
ſpecies ſcilicet ſegnities:erubeſcentia
verecundia:ſtupoꝛ:admiratio: ⁊ ago
ma. Segnities eſt timoꝛ laboꝛis in fu
tura operatione qui cauſat accidiam
in pꝛeſenti. Erubeſcentia vero eſt ti⸗/
moꝛ in expectatione conuitij. Nerecũ
dia vero eſt timoꝛ ingloꝛiationis ⁊ de
pꝛehenſionis in turpi actu.¶ Stupoꝛ

autem eſt timoꝛ: ex diſſueta umagina⸗

none pꝛoueniens. Admiratio vero ti
moꝛ ex magna imaginatione pꝛouem
ens.Agonia po ẽ timoꝛ in expectatõe
infoꝛtunij auũt attendendũ circa
iſtas ſex paſſiones ꝙ nos timemꝰ ᷣm
ſegniciẽ laboꝛe affligi:vᷣm erubeſcẽtiã

ruboꝛe cõfundi:ᷣm verecũdiã ingłia⸗

erubeſceutia nec timoꝛ:ſed potius tri
Ge

LIBRO

ri a honeſtate pꝛiuari:Fm ſtupoꝛeʒ a
nouitate vinci:ᷣm admiratiõem time
mus a magnitudine vinci: fm autem
agoniã infoꝛtunari.¶ Eſt etiã ſciendũ
qꝙ cõfuſio quã timet erubeſcẽtia nõ eſi

ſtitia contenta ſub achos. num

dũt arduum ⁊ difficile vt hitum:nõ a/
liter mouet appetitũ qᷓ; bonũ ſimplex
dqꝛz poſtqᷓ; eſt hituʒ non eſt difficile ip̃ʒ

habere.malum aũt magnum ⁊ arduũ
vt hitum põt mouere appetitũ dupłr.

vno modo conſternendo ipᷣm totaliter
ſic.ꝙ nõ aſſurget ad vindictã. Et iſte

motus dicitur manſuetudo paſſio.alio
modo non cõſternẽdo ipᷣm:ſed ꝓuocã
do ipᷣm ad vindictã.Et iſte motꝰ dicit
ira. Cuius quatuoꝛ ſunt ſpẽs ⁊ quatu

oꝛ ptes. Pꝛima ſpẽs ẽ ira leuis.2 ve

lox. ʒ? acuta.ꝗ* amara. De hijs.j. li.
ca.de mãſuetudine.pꝛima ps offẽ/
ſio appetitus.2? indignatio eiuſ:quia

mouetur in offendẽtem ſicut in idignũ

impunitate.3? ps eſt appetitus pene
offendẽtis.ꝗ ꝑs eſt aſſertio ad vindi
ctam:⁊ bᷣ complet᷑ motus ire.⁊ ſic Pʒ
in generali paſſiones ſequẽtes appᷣ/

henſiõem ſenſus vel intellectus nõ ex

pectãtes opatiõeʒ appetitꝰ: ſũt ãt ⁊ a
lie paſſiões ſequẽtes opatiõez appeti

Cx ⁊ hee ſi ĩ quadruplici genẽ.qꝛ qdã

ſequens opationem naturalem neceſ

ſariã honeſtam. puta opationẽ appeti
tus intellectiui circa bõa diuina: æ cir

ca bõa felicia.Quedã vero ſequẽs o./
perationem naturalezʒ:⁊ neceſſariam
ſed nõ honeſtã.puta opatiõeʒ qua nu
tritur ⁊ ſuſtentat᷑ coꝛpus bũanũ.que/
dã aũt ſequẽſ opatõeʒ nãlẽ:ſʒ ñ neceſ
ſariã nec honeſià. puta opatõeʒ vene
reã qͥ lʒ ſit neceſſaria ꝓ genẽ hũano:

non tamen pꝛo iſto indiuiduo. Quedã

vero ſequens opatiõem naturalẽ non

puta opatiõeʒ vitioſaʒ ⁊ malã
ſio vero ſequens opatiõem naturaleʒ

neceſſariã nec naturalẽ: nec honeſtaz
(Mafſ

neceſſariã ⁊ honeſtã:⁊ pᷣcipue opatio

nem amicitie triplex eſt.vna que ſeꝗt

eam gratanter: que dicit᷑ liquefactlo

animi:qm̃ animꝰ ſic emollit᷑ ⁊ liquefit

ac ſi deberet ſpẽs ⁊ figura rei amate
in ipᷣm impꝛimi.alia eſt ſequẽs eaʒ in
abſentia amati:que dicit᷑ langoꝛ vel ð
fectio.vnde in cãticis dicit᷑ amoꝛe lã/
gueo.⁊ in pᷣs. Defecit in ſalutare tuũ
aĩa mea.ʒ: eſt que ſequitur eam in pᷣ./
ſentia amati que dicitur voluptas.
Hijs igitur pᷣmiſſis dð.ad queſtiõem
ꝙ fᷣm paſſiões non dicimur ſimplicit᷑
ſtudioſi:vel pꝛaui:laudãdi vel vuupe

randi: ſed bene dicimur ſ̃m eas pꝛo/

ni ⁊ diſpoſui ſᷣm magis ⁊ minꝰ ad bo
nitates ⁊ malitias. Pꝛimũ apparet
per rõnes phi.ſʒ apparet.qm̃ alique
paſſiones in multis cõicàt cum virtuti
bus:⁊ alique in multis repugnant s/
tutibus.quare ſᷣm iſtas ad virtutẽ ſu/
mus magis idiſpoſiti:⁊ fᷣm illas ma
gis diſpoſiti.Et bᷣ cõcludũt argumẽta

ad oppoſitaʒ ptem inducta. Et per h

patet Ge: ad obiecta.
(Queſtio. x.
E2 arguit᷑. ꝙ hitus non ſit
genus virtutis:qꝛ de quocun
q; pᷣ̃dicatur ſpẽs ⁊ genꝰ: ſed
virt.puta iuſtitia:ſapia:pᷣdicat᷑ de ðo
hitus autẽ ſeu qualitas non pᷣdicat᷑ de
deo.ergo hitus non eſt genus vi tutiſ
¶ In oppoſitũ eſt pvᷣs.¶ Sicẽduʒ ꝙ s
tus põt ſũmi dupliciter.vno modo foꝛ
maliter fʒʒ ꝙ reſpicit obiectũ ſicut ſcia
ſcibile:⁊ vłr oĩs virtus cogniniua ſuũ
cognoſcibile ⁊ virtus electiua ſuũ eli/
gibile¶ Alio modo põt ſũmi materia
liter ᷣm qð reſpicit ⁊ diſpõit ſubiectũ

Et fm b dicẽda ſũt duo. pꝛimo ꝙ ba

itus non eſt genus virtutis foꝛmalit
accepie.2. ꝙ eſt genꝰ virtutiſ humane
materialiter accepte (Mꝛimũ pbat᷑

dupliciter.pꝛimo ſic.quicꝗd ĩpugnat

generi repugnat cuilibet ſpẽi.ꝗ? topi
coꝝ.Sʒ hitui ⁊ qualitan repugnat eẽ
ſubſtãtiam.virtuti vero foꝛmaliter ac/

cepte non repugnat ſubſtatiã eſſe. vᷣtꝰ

eni foꝛmaliter accepta.puta inquãtũ
eſt recte appᷣhenſiua:vel recte appe⸗

iiuinen
eelf
olitas n
Gti
guten⸗
nöͤneis⸗
poſtoihi
aüͤtiutinen
cprreli
thpu i
igiſ
rllitse
sſcocept
hmnzetg
ſoufnietn
fenütien
Ctunher
thagpheen
ſpälterde
Canitist
falidiatr.
neci ee⸗
tilortcden
Ounnhingn
anne
Mscenmnun⸗
Gaawwoltsaan
ſognenpar
Piloninodel⸗
Wnnetürr an
Kauenetzde
dſzr.
Muppirh
Mrumuer
Mimiengenun
inpenmnn
Ueiballurinmn
Negufne
Cun. uod
c. Naiſ

Peree
iui⸗
Hinnehe

ie fint⸗
ni
klercolietniin
Kignremn
ndiſciteſr

eic
i
Stfanne
cſecin
edklunn
ſenineni
Nean Mn
Msndalgeti
en Nn im
Arltiin
einr eg,
IAS a
. Pemni ane
Baaenen
WrSCKäNI
nminsnnnt,
nis unmi
ſiet inln
Ebcichaitgnn
Nennude tig
Reoa.

Drnn.
Eagi. ti
veen
cann gal ſ
1 altes Minid

plun noni,
r pencuciſe
GSrENS C
Noncin i im
nſgn nin
einun nl
—

in

titiua inuenit᷑ in deo. Omne aũt qð ẽ
in deo eſt ſubſtãtia dei.quare bituſ vł
qualiras nõ eſt genus virtutis ſic ac⸗
cepte. Qõ cõfirmat᷑ qꝛ oĩ qualitan re
pugnat eſſe perfectiõem ſimpłr: quia
nõ melius eſt ipᷣazʒ eſſe in quocũq; ſup
poſito qᷓᷓ aliꝗd icõcupiſcibile ſibi. vͤt
aũt iuſtitie vel ſapiẽtie foꝛmaliter ac/
cepta:eſt pfectio ſimpłr.me lius enm
eſt qdᷣcũq; ſuppoſitũ ſapiens vel iuſtũ
quocũq; nõ ſapiente vel nõ iuſto. qua
re qualitas vel hitus non eſt genus g
tutis ſic accepte. 2 pbat᷑.qꝛ nullũ
abſolutuz eſt genus reſpectui:ſʒ qua

II.

litas ſᷣm ſe ſumpta eſt genus abſolutũ

virtuſ aũt foꝛmaliter accepta eſt reſpe
ctiua.vt habet.⁊.phiſicoꝛuʒ.⁊.s. me
thaphiſice.ca.de relatione.vbi bᷣ dicit
ſpãliter de ſcia.&t idem habet᷑ in pᷣdi
camẽtis ⁊.j.pte ſequẽti de virtute mo
rali dicitur.ꝙ ẽ electiua ⁊ cõiectuãtrix
medij. electiuũ ãt dicit᷑ reſpectu eligi
bilis: cõiecturatrix reſpectu medij.
quare hitus non eſt genus virtutis ſic

accepie. ¶ Scom pꝛobaf.qꝛ ois qua

litas aie non naturalis ei ⁊ difficulter
ab ea mobilis continet᷑ ſub hitu tanqᷓ;
ſub genere. vt patet ex hijs que dicũt᷑
in pᷣdicamẽtis de ſpẽ qualitatis:ſʒ vir
tus materialiter accepta eſt huiuſmõi
vt patet ex dictis de ip̃a a pꝛicipio ſe/
cũdi vſq; huc.
iecta:qꝛ rõ illa cõcludit de virtute foꝛ

maliter accepta que ſic reperit᷑ in deo

non tamẽ de materialiter accepta: qꝛ
ſic nõ reperitur in deo.płᷣs ãt ex alia
pte:loquit᷑ de virtute buana materia⸗/
ſue⸗ accepta:vᷣm qð reſpieil aĩaz vt ſbᷣ
ectum. quod patet ex modo inueſti⸗
gandi. ¶Lectio. 5.
Poꝛtet aũt non ſolũ] Poſt
qᷓ; inueſtigauit virtutis genuſ

pᷣ inueſtigat virtutis differen
tias ⁊ diffinitiõez. Pꝛimo ãt inueſti/
gat quatuoꝛ differẽtiaſ.2? ex hijs ⁊ ex
genere colligit diffinitiõem virtutiſ ibi
LEſi igitur virtuſ hitus Sunt igit᷑ iſte

quatuoꝛ differẽtie virtutis. Pꝛima ꝙ

er bᷣ pʒ G? ad ob

virtus hoĩs facit hoĩiem bonum. 2
opus hoĩs reddit bonũ. ʒ: ꝙ opus ho

minis ducit ad mediuz. 4 ducit ad

medium paſſionũ ⁊ opationũ.pꝛimaʒ
æ ſcam declarat ſimul. 2? terciã ibi
Qualiter bᷣ erit ʒ?quartã ibil SZico ãt
moꝛalem Oicit ergo pꝛimo ſuã inten
tiõem pᷣmittẽdo ꝙ non ſolum opoꝛtet

dicere:ꝙ virtus eſt bitus ꝑ qdð manife

ſtatur virtutis genus:ſed etiam dicere
qualis quidẽ bĩtus eſt quãtum ad eiꝰ
differẽtias. Hicit ergo ꝙ vlr eſt dicen
dum:ꝙ oĩs virtus:ſubiectũ cuiꝰ eſt foꝛ
maliter pficit reddenſ ipᷣm bene ſe ha
bens:⁊ opus ſui ſubiecti cãliter pficit
reddens ipᷣm bene ſe habẽs.qðpatet
in exemplis:qꝛ virtus oculi:oculũ foꝛ
maliter pficit:reddens ipᷣm ſtudioſum
⁊æ bonuʒ ⁊ opus oculi ꝙ eſt videre c
liter reddit bonũ ⁊ ſiłr virtus equi ſe
habʒ ad equm.:quare pari modo virt
hoiĩs erit ille habitus qui hoĩem foꝛ/

maliter reddit bonum ⁊ opus homis

cãliter reddit bonum. pᷣ rõ ponitur in
kja ſicut iacet¶ Eſt aũt ſciendũ.ꝙ actꝰ

pꝛimus ⁊ potẽtia ad actuʒ ᷣm: ſũt idẽᷓ

⁊ quãto perfectius eſt vnũ:tanto pfe/
ctius eſt alterum. puta ſcia eſt actꝰ pꝛi
mus ſcientis:⁊ potẽtia ad actũ ſᷣʒ qui
eſt cõſiderare: ⁊ qᷓ;to pfectioꝛ eſt in rõ
ne actꝰ pꝛimi tanto perfectioꝛ ẽ in rõ

ne potentie ad actũ ſcom:⁊ ecõuerſo.

⁊ q;to pfectioꝛ eſt potentia ad actum
ſᷣm:tanto pfectioꝛ ſequit᷑ actus ſcᷣus

virtus aũt.vt dicit᷑ pꝛimo de celo ẽ vl/

timũ pfectiõis potentie ad actum ſᷣm:
quare perficit ⁊ reddit bonum actum
pꝛimũ ⁊ actũ ſᷣm ¶ Seinde ibil Qua
liter hoc erit Seclarat ꝙ virtus opuꝰ
ſuum pficit:ducẽdo ipᷣm ad mediũ.pꝛe
mittit tamẽ pꝛimo intentiõeʒ ſuaʒ d.
ꝙ qualiter hᷣ erit ꝙ virtus opus virtu
reddat bonum:iam diximus ſupꝛa in
parte de augmẽto ⁊ ſalute vᷣtutis. vbi

dictum eſt ꝙ vitando ſupabundantiaʒ

æ defectum ⁊ tenẽdo medium. adhuc

aũt hᷣ erit manifeſtius ſi ſpeculau fue⸗/

rimus que ſit natura ſpᷣius virtutis *

2

LIBRO

ibij In omni itaq; continno. Diſtin/
guit tria circa omne continuũ ⁊ diuiſi
bile ſcʒ plus ꝙ eſt exceſſus ⁊ minuſ ꝙ
eſt defectus:⁊ equale ꝙ eſt medinz. ⁊
patet lra. ʒ. ibil Et h vel fᷣm Diſtin
guit de medio.d.ꝙ iſtõ equale vel me
dium eſt duplex.vnũ ſᷣ̃m ip̃am rem:al
terum quo ad nos ⁊ exponit vtrũq;.d
ꝙ mediũ rei eſt illð ꝙ equaliter diſtat
ab vtroq; extremoꝝ.Et iſtud vnum ⁊
idẽ eſt apud omnes.Hediuʒ ãt quo
ad nos eſt illud qð non ſupabundat
nec deficit: nec ꝓpter eque diſtãtiã ab
extremis:ſed per reſecatiöem extre/
moꝝ.Et iſtud nec vnũ nec idẽ eſt apð
oẽs.¶ Eonſequẽter exẽplificat de vtro
q;.puta ſi.x.ſunt młta:duo aũt pauca
ſex erunt media ſᷣm rem ⁊a ſ̃m ariſme
tricã ppoꝛtiõeʒ:quia mediũ exceditur
per denarium in quatuoꝛ ⁊ excedit bi
nariuʒ in quatuoꝛ.¶ Moteſt etia ſũmi
mediuʒ ſᷣm rem:⁊ ſᷣm geometricã p/
poꝛtionẽ. puta ſenarius inter quater/

nariũ ⁊ nouẽnariuʒ. excedit eni ⁊ ex⸗
ceditur:non in eadẽ quãtitate cũ exce

datur in tribus a nouẽnario ⁊ non ex
cedit quaternariũ niſi in duobus:ſʒ in
candẽ ꝓpoꝛtiõem.excedit enĩ ⁊ exce
ditur in ſexquialtera ꝓpoꝛtiõe. e

diuʒ aũt quo ad nos non eſt ita ſimẽ/

duʒ. verbi gratia.ſi.x.minas.i.x.men
ſuras cibi comedere ſit multum. duas
t comedẽ ſit paucũ:non ꝓpter h̊ ma

giſter ĩ medicina pꝛecipiet comedere

ſex:qꝛ ſex comedere alicui eſſet multũ
⁊ alicui paucũ.Niloni ãt qui ꝓpter
ſui coꝛꝑis quãtitatẽ comedebat quoti
die vnũ bouẽ eſſet parum comedere.
6. libras de carnibus: multũ tamẽ eẽt
⁊ nimis illi qui dñari ⁊ vincere debet
in gymnaſio ſeu exercitio ſaltꝰ vel cur
ſus vel paleſtre. Illud aũt diceret᷑ me
diũ apud vnũquẽq; ꝙ nõ haberet ex⸗
ceſſum nec defectuʒ:ſed haberet p̃ciſe
ſm ꝓpꝛiã exigentiã:vt ſi accipiat᷑ vni
uerſitas veſtiũ hũanaruʒ:illa que erit
ſimpliciter maxia erit media apud gy

ganteʒ:qꝛ quãtitatẽ ſui coꝛpoꝛis non

excedet:nec ab ea ðᷣficiet. Nedie ve
ro veſtes erunt extreme apud euʒ qꝛ
deficlentes a ſui coꝛpoꝛis quãtitate.
Siłi modo veſtis ſimpłr minima ſe
abebit ad nanũ ⁊ mediocreſ ad ali/
os boĩeſ.vnaqueqʒ; media dicet᷑ apud
illuʒ qui nõ excedet nec excedit᷑ ablłeo
4 ibi Ita vtiq; QOñdit quõ quilibʒ
artifex ſe habet ad opus.d.ꝙ oĩs ſci⸗/
enſ in quacũq; arte peritus ſupabun/
dantiã ⁊ deſectũ fugit. mediũ aũt deſi
derat ⁊ querit non mediũ rei:ſed me
diũ quo ad nos:qꝛ ducens opus ſuum
ad talę mediũ pficit ipᷣm ⁊ reddit bo
nũ.¶ Deinde ibil Si vtiq; oĩs Iſtis
tribus pᷣmiſſis pꝓbat illud ꝙ pꝛincipa/
liter intẽdit.ſ.qꝙ virtus reddat bonũ
opus ſuum ducendo ipᷣm ad medium.
Et arguit ſic.Ois ars ⁊ omnis ſcien
tia opꝰ ſuũ reddit bonũ ducẽdo ipᷣʒ ad
medium.qð apparet ex pᷣcedentibus

⁊ ex quodã dicto cõi ꝙ ſolet dici de o⸗

peribus bene ſe habentibuſ ꝙ nõ con
tingit aliquẽ ab eis auferri nec aligꝗd
ſupaddi.bᷣ aũt ſignũ eſt: ſupabũdan
tia ⁊ defectus bene eſſe operum viti/
ant ⁊ coꝛrũpunt ⁊ ꝙ mediũ ipᷣm ſal/
uat.quare per locum a minoꝛi virtus

pficiet opus ſuuz reſpiciẽdo ad mediũ

⁊ opuſ ducẽdo ad mediũ. ꝙ aũt argua
tur per locũ a minoꝛi patet: qꝛ virtus
melioꝛ eſt ⁊ certior omni arte ⁊ oi ſci

entia.quare cum argumentuʒ ab arte

⁊ a ſcientia ad virtuteʒ:arguitur a mi
nus certo ⁊ a minus bono: ad magis
certum ⁊ maius bonũ.quare per locũ
a minoꝛi:ſi ille perficiẽtes opus ſuum
bene ⁊ certe attingunt medium.con/

ſequens eſt.ꝙ virtus melius ⁊ certiuſ

attingat ipᷣm¶ Deinde ibij Dicimus
autem moꝛalẽ Pꝛobat quartam vir/
tutis differentiã videlicet. ꝙ virtus du
cat ad medium paſſionũ ⁊ operatio/
num:⁊ ad h̊ adducit tres rõnes: qua
rum pꝛima ſũmitur ex natura ipᷣarum

2 ex natura bomi. 3? ex parte modi a

gendi bonum vel malũ. 2 ibil In qui
bus quidem Iʒ: ibil. Adhuc aũt pecca

dddned
diü:r cre⸗
annpi
mediit
crcaißts⸗
ſancclf
pemn
Ainiun
Apenenoß⸗
Etieonilt
cöuemramen
Apeſiones:
ckndann
imge!
frtipl
mngfon
Utmnäcä
me goe
frſm.
nmags
1Dims
nt nonbe
bou ienn
AA; unus
Micpvrer
op ricven
locporneren
keiunbenete
Aimi e

aaun
ſeuner
lumign
hmzuhln
mpirnin:
omwiüdmnigt
muumanr
in garei
–—
sſiͤpi
Enaiige
ſicgtteien
ndeſdiäid
kigli, ſenie

gens
dAtmnzoiz
Aulgpung
Zrnsſedden di
mchinainein
oul
udeni itß
Hpueer zadde
oiig ſern
ſelabenniuigin
des im r i
igni etg iabüin
benechechenmni,
r omenmu /

iriiaii

baetü gütd
un: Pf
rronn aretdiſ
menein
AmnmzrN
mEdNN: u

re quid Mꝛia ratio talis eſt. AVirt du

cit ad mediuʒz illoꝛũ in quibus eſt me/
diũ:a circa que ipᷣa dirrigit ⁊ inclinat
ſed in paſſionibus ⁊ in opationib eſt
mediñ ⁊ ſupabũdantia ⁊ defectus ⁊
circa ipᷣas eſt moꝛalis virtus.quare ip
ſa ducit opus ſuũ ad mediuzʒ paſſionũ
⁊ opation i. ¶ Huius rationis minoꝛẽ
quãtũ ad vtraq; partẽ declarat in la.
exponens pꝛĩo de qua virtute loquit᷑
Et ideo dicit.dico aũt moꝛalẽ ꝙ ipᷣa ẽ
cõiecturatrix medij. b̊ eni virtus eſt cir
ca paſſiones ⁊ opationes:⁊ in bijs ẽ
ſupabundantia ⁊ defectus ⁊ mediuʒ.
puta timere ⁊ audere que ſunt contra
ria: ⁊ cõcupiſcere ⁊ auerti qð eſt fu/
gere que ſunt cõtraria ⁊ iraſci ⁊ miſẽ
ri ⁊ rindictã expetere ⁊ vindictã re/
mittere que ſũt cõtraria: ⁊ vłr delecta
ri ⁊ triſtari.hᷣ inquã oĩa contingit fieri
ſm magis ⁊ minus magis q; opoꝛtet
⁊æ minus qᷓ; opoꝛtet ⁊ vtroq; modo fi/
unt non bene ſed male: contingit enã

hͥ oĩa fieri medio modo: abſq; plus

abſq; minus.contingit eni ea fieri qñ
⁊æ vbi opoꝛtet ⁊ in quibꝰ cauſis: ⁊ ad
quos hoĩes opoꝛtet: ⁊ gratia illius cu
ius opoꝛtet:⁊ modo quo opoꝛtʒ: ⁊ cũ

ſic fiunt bene ⁊ optime fiunt q ptinet

ad virtutẽ. ¶ Beinde dicit ſe habere iĩ
opationibus:qꝛ in illis eſt mediũ ⁊ ſu

perabundãtia ⁊ defectꝰ: et circa illas
eſt = ibi.. In quibus
quidẽ Arguit tali ratione in oĩ mate/
ria virtutis:virtus querit qð dirrigit᷑ ⁊
laudatur ⁊ fugit ꝙ vitiat᷑ ⁊ vituperat᷑
dirrigi nãq; et laudari ptinet ad opuſ
virtutis:ſicut vitiari ⁊ vituperari ad o
pus vitij:ſed in paſſiõibus et opatio/
nibus mediũ dirrigif᷑ et laudat.ſupa/
bundantia vero et defectus vitiant et
vituperãtur. quare in paſſiõibus ⁊ o/
erationibus virtus querit mediũ.
(Euius rõis pꝛio ponit minoꝛẽ et pʒ
Z. maioꝛẽ ibi Hec aũt ambo : cõclu
ſiõez ib edietas quidẽ igi De
inde ibil Adbuc peccare quidẽ] Ar/
guit tali rõe. In oĩ opere virtutis: mo

dus operandi bene babet vnitatẽ ſeu

vnifoꝛmitatẽ: finitatẽ et difficultatẽ qᷓ;

tũ eſt ex parte rei.modus autẽ opera
di malitie habet pluralitatẽ ſeu multi
foꝛmitatẽ infinitatẽ⁊ facilitatẽ:et vni
foꝛmitas:finitas et difficultas eſt in at
tingendo mediũ. multifoꝛmitas auteʒ
infinitas et facilitas eſt in deuiando a
medio.ergo in oĩ materia virtutis pe/
tit attingere mediũ ſicut malitia deui

are a medio et accedere ad ſupabũdã

riã ⁊ defectũ.Huius rationis pꝛio po
nit minoꝛẽ.⁊? concluſionẽ ibil Et pꝛo

pter hᷣ malitie .. ʒ? maioꝛẽ vł partẽ ei

ibi Boni quidẽ ei
Lectio.6.
tigitur virius babitus ele
ctiuꝰ] Poſtq; inneſtigauit ge
Aus 1 differentias virtunis. B
ex pᷣinueſſigatis diffinitiõez eius colli
git. &t pꝛĩo infert eã.2 quãtũ ad ali/
quid manifeſtat eã ibil Aedietas at
HB? infert vnũ correlariũ ibi Pꝛopter

dò fſᷣm remouet dubiũ ibi Hon ãt
ſuſcipit Circa pꝛimũ ergo ſcienduʒ.

ꝙ in diffinitiõe virtutis ponit᷑ habitus

tanquã genus eius:ꝙ colligit᷑ ex par/

te:pꝛoxio pꝛecedente.rliqua vero oĩa
tanquã differẽtie: quaruʒ vna ſũmitur
per cõpatiõeʒ ad actũ virtutis ſcz iſta

electiuus. alia per cõparationẽ ad ob

iectũ virtutis que tangitur ibil In me

dietate exiſtens quo ad nos ʒ: per cõ

parationẽ ad regulã ⁊ metrũ virtuiis

qWue tangitur ibi A ratione determia

ta ⁊ vtiq; ſapiens determinabit. pꝛĩa
differentia colligitur ex pꝛima ꝑte hu
ius lectionis.ibi enĩ dictũ eſt.ꝙ virtus
hoĩs reddit hboĩem bonũ:⁊ opus hoĩs
bonũ. Iſtud aũt non põt facere niſi ſit
electiua. bonitas enĩ hoĩs eſt bonitas
humane electionis: ⁊ ideo oĩs foꝛma
reddẽs hoĩem bonũ:reddit ipᷣm bene
electiuũ ⁊ ſᷣm electionẽ bene operati
uñ. 2 colligitur ex alijs duabus par

tibus in quibus dictũ eſt. ꝙ virtus fa⸗
cit opus bonũ ducẽdo ipᷣm ad mediuʒ
qjuo ad nos ⁊ ad mediũ ſperiali paſ/
2

LIIBRO

ſionũ ⁊ operationũ 3 differentia col

ligitur ex pluribus dictis ſuperiuſ. pꝛi
mo. ꝙ ex illo dicto in pte de manifeſta
tione virtutis. vbi dicit᷑ ꝙ ſ̃m rectã ra
tionẽ virtutẽ operari cõiter cõceditur
⁊ ſupponitur. 2. quia dictũ eſt in pte
de modo operandi virtutis: operãs
virtuoſe neceſſario operatur ſciens.
. qꝛ in hac lectione dictũ eſt.ꝙ virtꝰ
in attingendo mediũ certioꝛ eſt omni
arte ⁊ omni ſciẽtia.dicit᷑ igitur. ꝙ exi
ſtit in medietate que eſt determinata
a ratione:non qualitercũq;:ſed modo
quo ſapiens.i.pꝛudens ſᷣm pꝛudẽtiã
vdeterminat medietatẽ ua a equẽ
ter ibi Hedietas aũt] ARanifeſtat
iſtã diffinitionis pticulã que eſt medi⸗
etas ⁊ hoc ſic.Cum iã dixerimus vir/
tutẽ iĩ medietate conſiſtere. Hunc dico
ꝙ h̊ medietas eſt mediũ duarũ maliti
arũ vnius deuiantis a medio ᷣm ſuꝑa
bundantiã ⁊ alterius ſᷣm defectũ. Et
adhuc dico aliquas malitias a virtute
deficere:⁊ aliquas vltra virtutẽ ſuper
abundare a medio qð conſiſtit in ope
ratione:in paſſionibus ⁊ operatiõibꝰ
Eſt eni in oibus ꝙ opoꝛtet tenere: ⁊
illud dicitur mediũ. Hico etiã virtutẽ
mediã inuenire⁊ eligere. Inuenire ꝗ
dem trahendo mediũ ad rõnem ⁊ eli
gere per voluntatẽ. ¶ Lonſequẽter ibi
LPꝛopter qð ſᷣm Infert vnũ coꝛrela
riũ.d.ꝙ pꝛopter hoc ſequitur.qꝙ virtuſ
eſt medietas ⁊ extremitas. medietas
quidẽ ſᷣm foꝛmam ⁊ ſm rationẽ: quid
eſt eſſe dicentẽ.i.ſᷣm diffinitiõem que
ludicat quid eſt eſſe rei per eẽntialia
vt habetur pꝛĩo topicoꝛũ.Eſt aũt ex/
tremitas fʒz illud ꝙ eſt bene eſſe ⁊ op
time eſſe. ¶ Abi ſciendũ.ꝙ in operatõ
ne virtutis ſunt duo:ſicut ⁊ in opera⸗/
tione peccati.vnũ eſt actus circũſtan/
tionatus bene vel male.aliud eſt boni
tas vel malitia attributa tali actui.Et
ideo eſſe mediũ:⁊ eſſe extremũ cõpati
unt᷑ ſe in virtute:qꝛ quãtum ad actum
circũſtantionatũ habet rationẽ medij
ſed q;tũ ad bonitatẽ attributã actin bʒ

rationẽ extremi. bonũ eni ⁊ malũ ſũt
cõtraria:⁊ ideo vtrũq; dicit᷑ extremuʒ
x quo apparet ꝙ malitia deter/
minat ſibi tres extremitateſ.ſ.ſupabũ
dantiã ⁊ defectũ ⁊ pꝛeter hoc pꝛaui/

tatẽ:vtriq; illoꝝ duoꝝ extremoꝛũ at/

tributã que eſt extremitas in oppoſi/
tione boni ⁊ mali.virtus aũt ſibi non
appꝛopꝛiat niſi vnicã videlicet extre/
mitatẽ in oppoſitione boni ⁊ mali.
einde ibil Mon aũt ſuſcipit Re⸗
ouet vnũ dubiuʒz. poſſet enĩ dubitari.
vtrũ cuiuſcũq; operationis ⁊ paſſiõis
eſſet medium. ipᷣe aũt dicit ꝙ non.⁊ ꝓ
bat triplici ratione.pꝛia ibi Quidem
enĩ e ibil Siłe igitur l.ʒ? ibi Quẽad
modũ autẽ pꝛima talis eſt.illoꝛũ non
eſt mediũ:que ex ſuis noibus ĩpoꝛtãt
malũ.mediũ enĩ vt dictum eſt ſemper
eſt bonũ:ſed alique ſunt paſſioneſ que

ex ſuis noĩibus impoꝛtant malũ. que

dam eni confeſtim noĩate: conuolute
ſunt cum malitia.puta gaudiũ de ma⸗
lo pꝛoximi ⁊ iĩuerecũdia de actu turpi

⁊c inuidia de bono amici:⁊ ſiłr ſe hñt

alique operatiõeſ. puta adulteriũ fur
tum homicidiũ.hᷣ eni oĩa ⁊ ſiłia dicũt
ᷣm ſe ipᷣa mala.quare taliũ nõ eſt me

dium in quo conſiſtat bonum: æ ideo

addit ꝙ nec ſupabundãtie: nec defe/
ctus eoꝛũ ſolũ cauendi ſunt:qꝛ nũquã
eſt circa talia dirrigere ⁊ recte agere
ſed ſemper talia faciẽtẽ neceſſe ẽ pec

care:nec circa talia eſt bene vel nõ be

ne agere ex circũnſtãtia cauſe materia
lis:circa quã opoꝛtet:nec finalis pꝛo
pter quã opoꝛtet:⁊ vłr ex nulla circũ
ſtantia: ſed ex genere ſuo talis actus
malus eſt. puta adulterari vel furari
Simile igitur l. Scða ratio talis eſt
ſi circa talia eſſet mediũ eſſet pꝛoceſ⸗/
ſus in infinitũ in medijs ⁊ extrems:
quia ſiłe eſt mediũ attribuere talibus
⁊ attribuere eis ſupabundãtiã ⁊ defe
ctum.quare cum talia ſint quedaz ſup
abundantie h quidem defectus:ſi tali
um ſit mediũ: tunc ſupabũdantie erit
illa ſupabundantia diuiſa contra me⸗

–
(hoſea
gtelig
(liu nen
l finiti.
pee deſin
denteripe

ſenuimr.
Se
mnine

liperunta.
Usoaſcpe
ſettbirnl
onſeler
zinn
feneele
neniſ
cumnou⸗
naior
nun
clucht ſin
bijagn
l nede⸗
enſuuns.

Pain⸗

(Nciunen

Puins, rn
rutſcniürin
Nlupeun den

WSaiſc
cimieleeten,
edalt nii
itſichi e
woſeteniddin
umns Mi
Nne
n i Ain
tleſ ilonin
Usnibes ide
tncmmed ſen
eAKeN
Mnant eli ge⸗
mwiae: mtir
räcneu
omic ebit
N. Mradnleriin
iaiai atiᷓ
me taliini ene
Kubenm: Tide
dendäne: Nerk,
Genäiſange nüni
ngre t ſene agen
ſwii maſei er
ua deneralnüd.
iimn le nun

ererfnn

eri Rrernluc
gmer inulzn
rSarnöl
imecii Arfrin

üamdbvent
Bipebundiliii
mulaſint c⸗

.1 ie
Weſopabicilt

misdiuii nd

dium ⁊ defectum eius ſupabundantie
⁊ poſtea huius noue ſupabũdãtie po
terit aſſignari alia ſupabundantia:
aliud medium: ⁊ alius defectus: ⁊ ſic
in ĩfinitũ. Siłi modo poteſt deduci ex

I 1.

pte defectuũ.ᷣ aũt qð ſequitur eſt eui

denter ĩpoſſibile. quareæ illud ex quo
ſequitur. Huiꝰ rõnis ponit cõſequẽnã
Beinde ibil Quẽadmodũ ꝓponit ter
am rõnẽ que talis eſt. ſicut ſe habet
tẽperantia ⁊ foꝛtitudo ⁊ quelibet vir
tus ad ſupabundantiã ⁊ defectum:ſic
ſe habẽt mala virtuti oppoſita ad me
dium:ſed virtus non habet ſupabun/
dantiã nec defectum:qꝛ ẽ mediũ. qua
re nec illa habebunt mediũ:qꝛ ſunt ex
trema. ¶ Huius rõnis ponit minoꝛem
cum nota ſiłitudinis ex qua colligitur
maioꝛ.2? concluſiõem ibil Ita nec illo

rum Ronſequẽter ibil Alłr ergo Cö,-,

cludit ſũmarie remotionẽ pꝛedicti du
bij.d. ꝙ nec ſupabundãũtia: nec defect⸗
eſi medietas ab ipᷣis diuiſa:nec ipᷣius

mecdletatis ſunt ſupabundãtia ⁊ defe

edietate diſtincta.

ctus non
S euidentiã pꝛedictoꝝ ſñ ar

MPꝛimo. vtrũ virtus ſit diſpo

opatioms. 2? que eſt pꝛima regula o
peris virtuoſi. 37 quõ bonitas operis
virtuoſi conſiſtat in medio. 4 quõ
maliria peccati deuiet a medio. 5?
vtrum habitus virtutis ſit medius in/
ter habitus vitioſos:ſicut rubeum in/
ter album ⁊ nigrum. e vtrum paſſio
per virtutẽ regulata ſit mediũ inter ex
iremas paſſiones:ſicut temperatũ in
ter intenſum ⁊ remiſſũ. ?. vtꝝ virtus

gumentis querenda ſunt. x.

ſitio actiua vel paſſiua reſpectu ꝓpꝛie

intellectualis conſiſtat in medio. 888

vtrum virtus moꝛalis ſit melioꝛ intel/
lectuali. 9? vtrũ certioꝛ. x? vtrum dif

finitio virtutis ſit bene aſſignata.

2 pꝛimã dð.ꝙ virtus diſpo

nẽ ſuam qᷓ; reddit bonä.
Pꝛimü

pꝛobat᷑ dupliciter.qm̃ babi

rit actiue ⁊ paſſiue ad opati

tus diſponens ad actionẽ ẽ diſpoſitio

actiua:ſed operatõ ad quã diſponit v
tus eſt actio.vt habetur.j.m.d: vbi cõ

parantur pꝛudẽetia ⁊ ars: qꝛ pꝛuden/
tia dirrigit actiõem que eſt oꝑpatio vix

tutis moꝛalis: ⁊ ars factioneʒ que eſt
operatio virtutis coꝛpoꝛalis.quare v/
tus moꝛalis diſponit actiue ad illaʒ a
ctionẽ:ſicut virtꝰ coꝛpalis ad factionẽ
22 qꝛ iſta tria ſunt eẽntialit oꝛdinata
ſcʒ opus eſſe ab agente: ⁊ opus eſſe ĩ

ſe ⁊ opuſ inherere. pꝛimũ eni eſt natu
raliter pꝛius.2? qꝛ eſt ei ratio ⁊ ꝓpter

quid. Opus eni habet eſſe m ſe: quia
pabet eſſe ab agente: non ideo babet

eſſe ab agente:qꝛ babet eſſe m ſe.qua

re iſtud non eſt pꝛius illo. Scom aũt

eſt natura pꝛius tercio:q;ꝛ contradictõ
eſt quãcũq; fonnã inberere ⁊ in ſe nõ

eſſe: non eſt aũt cõtradictio aliquã foꝛ
mã in ſe eſſe ⁊ cum ſubiecto inherere
ſicut patet de foꝛmis ſeparabilibus a
ſubiecto. quare ĩ ſe eſſe eſt natura pꝛi
us qᷓ; inberere. ¶ Hijs pꝛemiſſis ar/
guo ſic. Omne diſponens ad bene eẽ
operis virtuoſi diſponit actiue. qð p⸗
batur. quia opus virtuoſum nõ habet
ſuum bene eſſe per b ꝙ inheret ſubie/

cto.imo ſubiectũ habet bene eſſe: per

pᷣ ꝙ tale opus iĩeſt ei:qꝛ bene eſſe ope
ris virtuoſi non pᷣſupponit inherẽ tan
quã pꝛius ſe.Ex hoc eni ꝙ opus in ſe
eſt tale:vel tale eſt bonum.qð euiden
tius apparet in operibuſ virtutũ intel
lectualiũ quoꝛum bene eſſe eſt veritas

vt. j. li. 6. Ponat ergo. ꝙ ſcientia geo

metrie enuntiet iſtud verum.ꝙ omnis
triangulus habet tres.tunc ergo que⸗
ro.vtruʒ veritas inſit iſti enuntiationi
ex eo ꝙ inhereat intellectui. ⁊ appa/
ret euidẽter ꝙ non.quare omne diſpo
nens ad h̊ ꝙ enũtiatio foꝛmetur vera
non ſolum diſponit ad receptiõem vel
inherentiam huius enũtiationis. qua
re vniuerſaliter patet. ꝙ omne diſpo/
nens ad bene eſſe operis qð non ha/
beiur per inberere:diſponit ad ipſimn
actiue:ſed virtus diſponit ad bene eẽ
3

IIBRO

ꝓpꝛij operis:quia ipᷣʒ bonũ reddit.vt
h dicitur.quare ad ip[ʒ diſponit actiue
¶ Scom pꝛobo: pꝛimo per delectatio
nem:quia delectatio ſequit᷑ paſſioneʒ
vel operationẽ inquãtum eſt cõuemiẽs

habitui.illud ergo ꝙ reddit operatio/

nẽ delectabilẽ diſpõit ad eius recepti
onẽ:qꝛ actiuũ inquãtũ actiuũ eſt:nũqᷓ;
delectatur. vnde.j.li.x. dicitur q dele
ctatio ſequitur moueri:ſed virtus red
dit operatiõez delectabilẽ. vt viſuz eſt
ſupꝛa.quare diſponit ad ip̃am paſſiue
2 qꝛ habitus generatur ex receptio
nibus operationũ.nũquã enĩ habitus
generaretur per eligere opationes.
quare videt᷑ ꝙ etiam diſponat ad reci
pere:ꝙ eſt diſponere paſſiue.Confir/
matur aũt vtrũq;:qꝛ potentia per stu

tem diſpoſita ſe babet ad operatiõöem

actiue ⁊ paſſiue:qꝛ elicit ⁊ recipit.
Queſtio.in.
S ſcdaz dð. ꝙ operis virtuo
ſi treſ ſunt regule. Pꝛima eũ
L lex nature.2 debitũ humane
lature. 3: eſt dictamẽ rõnis bumane
¶ Lex enĩ nature pcipit facere facien
da:⁊ pꝛohibet nõ facienda. bᷣ eni eſt
lex diuina ⁊ pꝛimeua reruʒ rõ que ſin
gulis rebus:modũ ⁊ oꝛdinẽ ⁊ finẽ im
ponit.¶ Debitũ autẽ humane nature
eſt obligatio qua tenetur obedire legi
nature.¶ Hictamẽ vero ratiöis huma
ne eſt oñſio pᷣcepti ex parte legis na⸗
ture ⁊ debiti ex pte natuẽ noſtre. ꝙ ãt
lex naturalis vel dimma ſit pꝛima re/
gula ſimpliciter pꝛobat᷑ ſic.qm̃ omne
pᷣceptuʒ pꝛius eſt debito obediendi il
li pᷣcepio.quare illud pᷣceptũ pꝛius eſt
debito obediẽdi illi pcepto.quare illõ
pceptũ ẽ pꝛiꝰ qᷓ; iſtud debitũ.¶ Qõo ãt
iſtð debitũ ſit pꝛioꝛ regła qᷓ; rõ hũana
ꝓbat᷑ ſic.qꝛ oẽ dictamẽ rõnis oñdit ⁊
dicit faciendũ debere fieri: ſed oẽ di/
cens aliquid debere fieri:ſi verum di
cat pᷣſupponit illud debere fieri. Non

eni eſt debitum:qꝛ cognitũ:ſed eſt ita

cognitũ qꝗꝛ debitum. quare debitũ ne⸗
ceſſario pᷣcedit illud dictamẽ.¶ Ande

mirũ eſt de quibuſdã boibus dicnbuf
ryonem eſſe pꝛimã regulam bumanoꝝ

actuum. quare non attendunt ꝙ ipi de

liberantes querunt quiꝗ eſt illud qð

debet fieri pᷣſupponẽtes aliquid deter

minate debere fieri:añquã rano oſten
dat quid eſt illud ꝙ debet fieri. Si eni
hoc attenderẽt nõ dicerent pꝛimã re/
gulam humanoꝝ actuum eſſe rationẽ

ſuam. ¶ AQueſtio. iz.

D terciã dicendũ. ꝙ bonitas
operiſ virtuoſi conſiſtit in me
dio:per h̊ ꝙ operans operat

equaliter ⁊ confoꝛmiter ad debitũ o⸗
¶perandi ꝙ declaro dupliciter. pꝛimo.

quia ᷣm pvᷣm medium quo ad nos o/
peris virtuoſi conſiſtit in equalitate ⁊
cõfoꝛmitate.cum hᷣ ꝙ eſt opoꝛtere:qñ
ſcʒ aliquis operatur ꝙ operari opoꝛ/
tet:euitatis oĩbus que vitari opoꝛtet:
T adhibitis omnibuſ que adhiberi o/
poꝛtet:ſed iſtud opoꝛtere non eſt alið
qᷓ; debere.nulluʒ enĩ opoꝛtet ſic vł ſic

agere:niſi qꝛ debere ſic vel ſic agere.

quare medium operis virtuoſi conſi⸗

ſtit in equalitate ⁊ in confirmitate ad

huiuſmõi debere. 2? quia ſᷣm ppvʒʒ bo

nitas operis virtuoſi conſiſtit in cõfoꝛ

mitate ⁊ equalitate ad dictamẽ recte
rationis.vt patet in diffinitione virtu
tis ⁊ ſupꝛa in ꝑte de manifeſtatione s
tutiſ ⁊ in equalitate ⁊ cõfoꝛmitate ad
pꝛeceptuʒ recte legis.vt.j.li..vbi di

cit ꝙ omnia legalia. i. lege pꝛecepta
ſunt iuſta:⁊ ibidem ꝙ ſᷣm oẽm virtutẽ
viuere lex pꝛecipit:⁊ ſᷣm omne vitiuz
pꝛohibet:ſed confoꝛmitas ad iſtud de

bitum eſt confoꝛmitas ad legis pꝛece

ptumæ dictamen rõnis. qð apparet.
quia opꝰ confoꝛmiter factũ iſti debito

p̃cepto ẽ cõfoꝛme illi: qꝛ vt ſupꝛa:iſtjᷣ

de buum naſcitur ex illo pꝛecepto.pᷣ/

ceptum aũt ſe tenet ex ꝑte obligantis
debituʒ vero coꝛreſpondent᷑ ex parte
obligati:quia omne opus cõfoꝛme iſti
de bito eſt cõfoꝛme illi pꝛecepto. quia
vt ſupꝛa dictum eſt:iſtud debitũ naſcit

ex illo pꝛecepto ⁊ econuerſo. eodem

—

ſoch ctis
ſenisqt.
funato
gamerot
ſuulſtins
ſnneiſi
gaminit
arttgi
lierciſſt
debium⸗

forniae
liaoppe
cte con
paretert
ſebuber⸗
unſ
Miinſini
ſunniusag
Otnntaryeg
ntunnrrop
Onnlinige⸗
Gtfnmte
innoocken
kellsdlünnie
ſontnalnrci
(Nünnä
lnhen
ecpniadd
Oamenmr
Haſſtninrten
imnſr
in

daopenm gl
nuer ebini
vepiein puind
n Wad nose
ürmnequgir
elomrerg
Se um ope.
nniege bicin
oponer mnckats
enioponn ſelſt
bere ſefelle me
1 n Niar
Zauptz
ſaniiſtitin cöſn
eal dictame ſent

nifimntone in
emanlieſtanone?
11 hnitiend

gNN.Fd
e Nwe
mqinenf
ra monne
gimnins din
inadens
nſins i
ommue inton
me, ligfinrn
marilo erſon

rmargn inn
tßmnmiat

—

moddo etiã eſt confoꝛme dictamini ra⸗
tionis:qꝛ ꝙ confoꝛmat iſti debito:con
foꝛmat᷑ oſtenſiuo iſtius debiti: ſed di⸗/
ctamẽ rõis in agibilibus eſt pciſe oſtẽ
ſiuũ iſiius debiti.quaꝛe omne opus cõ
foꝛme iſti debito:eſt confoꝛme illi di/
ctamini ⁊ illi pꝛecepto.Ex quibuſ ap
paret. ꝙ bõitas operis virtuoſi ſoꝛma
liter cõſiſtit in confoꝛmitate operiſ ad

debitum operandi.

Aueſiio.i.
quartã do. ꝙ malitia pec
aati deuiat a medio:qꝛ deui/

poſito:⁊ oppo itum in oppoſito: ſʒ bo
nitas operis. vt oñſum eſt cõſiſtit in cõ
foꝛmitate ad iſtud debitum. ergo mali
tia oppoſita cõſiſtit in diffoꝛmitate: p
dicte confoꝛmitati oppoſita. 2. b ap

paret ex textu:qꝛ ſicut bonitas operiſ
ſe habet ad vnitatẽ: finitatẽ ⁊? difficul

tatem:ſic malitia ſe babet ad plurali/
tatẽ: infinitatẽ ⁊ facilitatem:ſed con
foꝛmitas ad debitum operandi inclu
dit vnitatez: quia vno modo contingit
confoꝛmiter operari. diffoꝛmitas antẽ
pluralitatẽ: qꝛ pluribus modis coniin
git diffoꝛmiter operari illi debito. imo
infinitis ꝙ eſt etiam valde facile. qua

re talis diffoꝛmitas impoꝛtat vłr mali

tiam: a malitia vłr talem diffoꝛmitatẽ

¶ Eſſ aũt notandũ.ꝙ ſicut in actu pec

candi ratio peccati cõſiſtit in diffoꝛmi

tate operiſ ad debitũ operãdi:ſic poſt

factum remanet aliquo modo peccatũ
in diffoꝛmitate ſtatus hoĩs ad debituzʒ
ſtatuſ humani vſquequo de peccato ſa

iliſfecerit v ſe ipᷣm coꝛrexerit: ⁊ h ẽ bo

manere.
neſno. ii.
v quintã queſtiõem dicẽduʒ
NwWyhabitus virtutis eſt mediꝰ
iter habitus vitioſos:ſicut ru

minẽ in peci

– Peum inter album nigrum: quãtum

ad aliqꝗd: a quãtum ad aligd non. qð
declaratur Ita. qꝛ ſicut extremi coloẽs

L at a pꝛedicto debito: ⁊ a cõ
oꝛmitate illius debiti. qð declarat du
pliciter. pꝛimo:qꝛ ſi pꝛopoſitũ in pꝛo

in genere coloꝛis adinuicẽ maxime di

ſtant ⁊ minus a medio: ſic habitus vir

tuoſi circa vnã materiã magis diſtant

⁊ minus a medio. qð apparet ex oꝑa
tionibus:qꝛ ſᷣm diſtantiam operatio/

nü generantiũ babitus ẽ diſtantia ha

bituũ generatoꝝ: ſed conſtat ꝙ opera

tiones vitioꝝ magis diſtant abinuicez
qᷓ; a medio. qð apparet inductiue in
oĩbus.quare iſto modo babitꝰ vituo/

ſus ſe habet ad habitus vitioſos:ſicut

coloꝛ medius ad extremos. 2 oſten,
do quõ eſt diſſimile:qꝛ in coloꝛibus eſt
maioꝛ vnitas ⁊c maioꝛ finuas in extre

mo qᷓ; in medio. albedo nãq; non diui

ditur nec plurificat ſᷣm diuerſos mõs

niſi penes intenſum ⁊ remiſſum. colo

res vero medij ſunt quaſi inſiniti diffe
rentes abinuicem plus quã intenſum

a remiſſum. An babitibus aũt eſt mo/

dus oppoſitus: qꝛ finitas ⁊ vnitas eſt

2

ꝙ virtus eſt ꝓpꝛie media inter habitꝰ
vitioſos:ſicut ſanitas eſt media inter
moꝛbos extremos:qꝛ ⁊ in coꝛ poꝛis ſa
nitate: æ in ale virtute conſiſtit vnitas
in extremis aũt pluralitas. Cuius ra/
tio eſt ᷣm Syoniſiũ.qꝛ bonuʒ conſtat
ex cauſa integra:⁊ qꝛ vnico modo cõ/
tingit eſſe integram. Infinuis at mo/
dis contingit ipᷣam eſſe trũcatam.ſicut
apparet de pulchꝛitudine humani coꝛ
poꝛis:que requirit integritatẽ q;titan
⁊ ꝓpoꝛtionis mẽbꝛoꝝ coꝛ poꝛis.turpi
tudo autem ſtatim adeſt coꝛpoꝛi vnico
mẽbꝛo:vel vnica ꝓpoꝛtione deſiciẽte
quare ⁊ virtus aĩe ⁊ ſanitas coꝛpoꝛis
ſequũtur vnitatem:ſicut vitium ⁊ moꝛ

in habitibuſ medijs. plur itas vero æ
infinitas in extremis.= ciendũ ergo

bus pluralitatem.

¶ Aueſtio. 16.

5

ZZ ſextã queſtiõem dõ. ꝙ paſ

dia inter paſſiones malas ali
cut temperatũ inter nimiſ in

nädo:

tenſum æ nimis remiſſum: æ aliquãdo

—

non.¶ Atrũq; illoꝛum declaratur exẽ/
plo. Ponatur ꝙ aliquis habeat an⸗

ſio regulata per virtutẽ ẽ me

P*£

LIBRO

ſam ex qua ſᷣm iudiciũ rõis opoꝛtet ip
ſum iraſci: æ contra aliquẽ ad queʒ oʒ
ipm iraſci non tñ intm iraſci ꝙ ira per
uertat iudicium rõnis nec ita paruzʒ q;
peat iuſta vindicta cõmiſſe iniquitatis
tunc ergo iraſci moderate erit paſſio
per virtutẽ ĩgulata ⁊ erit media inter
iram nimis intenſam ⁊ iram nimis re
miſſam. Et ſic patet pꝛimũ. Scoᷣʒ ap
paret.poſito ꝙ hic ſint tres homies⁊
ad vnuʒ illoꝛuzʒ opoꝛtet te ex nulla cã
iraſci ad aliuʒ opoꝛtet te iraſci aliqua
cauſa poſita nundum tñ eſt poſita. ad
terciũ opoꝛtet te iraſci ⁊ ex cã iam po
ſita:modo iraſci ad pꝛimũ eſt malũ:qꝛ
eſt iraſci ad quẽ non debet. iraſci autẽ
ad inocentẽ eſt malum: qꝛ eſt iraſci ex
cã ex qua nõ opoꝛtet. Iraſci ãt ad ter
cium eſt bonũ:qꝛ eſt iraſci ad alienum
⁊ ad reum puniendũ.ijs ſic ſe hñti/

bus ira bona nõ ſe habet ad iras ma,.

las:ſicut tẽperatũ ad nimis intenſum
⁊T nimis remiſſũ:qꝛ exñs bona põt eẽ
intenſioꝛ dua

S ſeptimã queſtiõem dõᷣ.
virtus intellectuał ſuo modo
õſiſtit in medio: qꝛ cõſiſtit in
Jeritate media inter falſitates extre/
mas.veritas eni eſt confoꝛmitas enũ
tiatiõis ad illud de quo enũtiatf᷑.falſi/
tas aũt eit diffoꝛmitas oppoſita.ᷣ aũt
cõfoꝛmitas habet tiñ vnũ modũ in af/
firmatiuis:⁊ vnum modũ in negatiuiſ

Dicit enĩ pvᷣs.xe methapbiſice. ve

rum eſt dicere eſſe qð eſt: vel nõ eẽ
nõ eſt. ab hac cõfoꝛmitate deuiat dif/
foꝛmitas falſitatis dupłr.ſ. per ſupa/
bundantid ⁊ deſectum. per ſupabũdã
tiã quidẽ plus affirmãdo de re q; ſit ð
re.puta dicendo eſſe ꝙ non eſt. per de
fectum vero dicẽdo minus qᷓ; eſt. puta
dicẽdo non eſſe qð eſt. Et ſic patz mo
dus hñdi mediũ virtutũ intellectualiũ
Doctauã queſtiõem dõ.cum
phᷣo.ꝙ virtus moꝛalis meli⸗/
J. 2eſt omni virtute intellectu
ali qð pꝛobat᷑.qꝛ virtus reddens ho⸗

b'extremis. Q. i7.

minẽ bonũ.melioꝛ eſt quacũq; nõ red
dente hoiem bonum: ſed virtus moꝛa
lis ſᷣm phm eſt illa ex qua homo ſim/
pliciter fit bonus: ⁊ opus hois vt hoĩſ
bonũ. nulla vero virtus intellectualis
reddit hoĩem ſimpliciter bonũ.Iʒ red
dat eũ ᷣm quid bonũ.puta medicũ bo

num:vel methaphiſicũ bonũ:vel geo⸗
metram bonũ: x ſic de alijs bonitat.
bus que pñt haberi ſine bonitate boſſ

⁊ ab hoie non bono. quare virtus mo
ralis melioꝛ eſt omni intellecmali.
Queſtio. ig.
D nonã queſtiõeʒ dð cũ pbᷣo
wvyirtus moꝛalis certioꝛ ẽ oĩ

us intellectuał habeat aliquid de in
certitudine: ſed qꝛ moꝛalis habet pl⸗
de certitudinis rõne.¶ Ad cui euidẽ
tiam eſt ſciendũ.ꝙ certitudo non dicit᷑
penitus vniuoce de certitudine huius
⁊ illius.certitudo nãq; virtinis itelle
ctualis eſt indeclinabilitas a veritate

⁊ ſm hanc ſiłitudinẽ indeclinabilitas

a bonitate dicit᷑ certitudo virtutis mo
ralis: ⁊ ſiłi modo de natura pꝛo quan
to habet indeclinabilitatẽ a ſtatu: vel
ab oꝛdine ſuo:⁊ ſᷣm iſtam rõnem cõez
indeclinabilitatis fit cõpatio certitu/
dinis in hijs tribus U iſs igit pᷣmiſ⸗
ſis arguo ſic.oĩs cã ⁊ oẽ equipollens
cauſe certitudinis in cognitiõe eſt cer
tioꝛ vel certius tali cognitiõe. hᷣ patet
qꝛ per h̊ pꝛemiſſe demõſtrationis di⸗
cuntur certioꝛes cõcluſione demõſtra
ta:qꝛ ſunt cauſa certitudinis eius:ſedq
virtus moꝛalis eſt cauſa:vel equipol/
lens cauſe certitudinis in quacũq; co
gnitione virtutiſ intellectuał.ergo iſpa
eſt certioꝛ quacũq; cognitiõe ĩtellectu
ali. Ninoꝛ ꝓbat᷑. pꝛĩo ꝙ virtus mo⸗/
ralis fit cã certitudinis pꝛudẽtie.22 g
egꝗpollẽt cauſis certitudinũ aliaꝝ vᷣu/
tũ intellectualiũ.pꝛimũ ꝓbat᷑ ſic.pꝛĩo
qꝛ oẽ ſaluãs pꝛudentialẽ eſtimatiõem
eſt cã certitudinis eius:ſed virtus mo
ralis ſaluat eã.vt.j.li.6. ðꝛ de tẽpera
tia.quare ⁊c. 2? qꝛ oẽ qð coꝛrumpit᷑

X

virtute intellectuali non ꝙ G

NYmii
ſir ppol
guriumn
eacped
gelatode
fiscöna
cumpund
6Etiſui
Valiercit
ra apen
Nulier can
Apporetcen
nſuatein
ninmmie
ulsniſoe
.)l.ge
erttiudims
ſs port. n
cnis cerer⸗
Lceruoren
Ninälnu
nis elin
e ielea
aumni⸗
Nelhinr
Mußmnscenmn
Gekeuaſcinn
lſigu weepven
Tiüuentecennn
Tainonwon
Uurrpiung
niuiügann
tbanml
WKnt .
Giemen.
Camnmit. r!
ennicfalinii
idinginn
etſeanä
Mümismamrefn
ingen disſcee
Pletiſionifte
uusadcny
dmmnhn
hlsſeblteg,
ben meiimen
guuitbeen

—

ſexii
ilßs eig
eſiedenin,

Md gure i

i.

iceiiez i⸗
Bmalseni
ennleml g
Mien il vi
Pwonls haheß
ie ücka

igennihn

1de enmwanehe
co nignimmi
nabiltase n
Gmneinckeclnnn
cHNNNtn
enamma pro
Abilitati aſtan:,
mamtent;
Sn Nardenn,
dosisgtin⸗
3ci 10 lens
Sin gnnii
i cogninde
edemoſationssn
cchſone denit
imdmi ein
Keanterrelenn

mains ingit

inellecnul a
4. iogrmnkt
mainis dine

nimainidt
cied i⸗
rgei hom

per vitiũ ⁊ malitiã eſt virtus ei foꝛma

liter appoſita:vel dependẽs ab ea:cõ

trarium nãq; nõ coꝛrũpit niſi cõtr ariũ
⁊ ea que depẽdent ex contrario.caloꝛ
enĩ nõ diſſoluit glatiẽ:niſi qꝛ ipᷣa con/
gelatio dependet ex frigoꝛe ꝙ eſt calo
ris cõtrariũ:ſed malitia coꝛrũpit indi
cium pꝛudentie ⁊ facit mẽtiri vt.j.li.
6. Et iſtud iudiciũ coꝛruptũ nõ eſt foꝛ
maliter cõtrariũ illi malitie ergo ſeꝗ/
tur ꝙ dependat a virtute illi vitio foꝛ/
maliter contraria (¶Tercio h idem
apparet. qꝛ virtus faciẽs hoiem ſtudi
oſum facit ei videre finale bonũ: illud

ꝙ ſm naturã eſt finale bonũ.vt. j. li. 3:

ſed tals viſio eſt pꝛincipiũ pꝛudentie
vt. j.li.6.quare vᷣtus moꝛalis eſt cauſa

certitudinis pꝛudẽtie. 2 ps mino/
P

ris ꝓbat.qꝛ oꝛdo nature eſt cã certitu

Allmis ceteraꝝ virtutũ intellectualium
X certioꝛ eis:ſed virtus eꝗqpollet oꝛdi

ni nãli.quare eqpollet cauſe certitudi
nis aliaꝝ. uptũ ꝓbat᷑ cõpando v

tutẽ intellectualẽ ad oꝛdinẽ nãlẽ ⁊ ac

cipio oꝛdinẽ coꝛpis grauis ad centrũ
medij:qui quidẽ excedit in rõne certi
tudinis oẽ m virtutẽ intellectualẽ:qꝛ ñ

eſt aliqua ſcia mathematica: nec ars

aliqua que eque bene ⁊ eque reẽ poſ⸗/
ſit inuenire centrũ in h̊ ꝑpuo circulo:qᷓ;
grauitas in toto mũdo. Coꝛpus enim
graue nõ phitum ponet centrum ſunz
ex ſua nãli grauitate in illa vnita rciſ/
ſima ⁊ bꝛeuiſſima linea: que termina
tur ad centrum ⁊ non ceſſabit moueri
vſq;q poſuerit centꝝ ſuũ indiuiſibiłr
cũ centro mũdi. Mulla vero ſcia iueni
et centrũ circuli niſi inquãtũ imitatur
naturã:⁊ inquãtũ dirrigit᷑ ab intrinſe
co. Et ſic patet cãlitaſ ⁊ pᷣminẽ tia cer
titudinis nature ſup certitudinem oĩs
artis:⁊ oĩs ſcie:ſed virtus moꝛalis eꝗ
pollet iſti oꝛdini:qꝛ ſicut ſe habet gra
nitas ad coꝛpꝰ graue ⁊c ad centruʒ: ⁊
ad ꝙ naturałr ducit ipᷣm:ſic virtuſ mo
ralis ſe habet ad aiam ⁊ ad centrum
qð eſt medium virtuoſum:nec põt dici
ꝙ grauitas certius vel excellẽtius tra

II.

hat ſubiectũ ſuũ qᷓ; virtus moꝛalis ſuũ
alias ſequeret᷑ ꝙ coꝛpus certioꝛi ⁊ ex
cellẽtioꝛi mõ qᷓ; aimꝰ reſpiceret ⁊ ten
deret in finẽ ſuum:ꝙ oĩo eſt ĩpoſſibile

ſed grauitas ſic ſe habet ad ſubiectum

ſuũ ꝙ eſt nãlis oꝛdo vniꝰ ad alteꝝ qui

excedit oẽ intellectuale iudiciũ in cer-⸗

titudine. ergo virtus moꝛalis erit nãł

oꝛdo ſui ſubiecti ad mediũ pᷣtuoſũ. In

cuiꝰ plena adeptiõe cõſiſtit meritoꝛia
felicitas. ¶ Eſt aũt ſciendũ ad euidẽ

tiã huiꝰ rönis ꝙ aĩmus nãliter inclina

tur ad bonũ:ſed qꝛ ipᷣe liber eſt:põt ſe

ipʒʒ deuiare ab iſta nali iclinatõe. Iſta

etiã naturalis inclinatio nõ eſt ſimpli
citer ꝑpfecta:ſed pficit᷑ x ᷣtutẽ. Vñ ſi/

cut oĩs virtus eſt vliimũ cõplemẽtum
alicuius naturał potẽtie:ſic ᷣtus mo/

ratł eſt vltimũ cõplemẽtũ illiꝰ inclina/
nõis nãlis bone. Mec eſt intelligẽduʒ

ꝙ virtus ſit alia inclinatio ab illa nãli

ſed eſt cõplemẽtum illi:ſicut ſi aliqð

coꝛpꝰ eẽt nõ pfecte graue ⁊ ſi cõplere
tur illa grauitas:iſtud cõpleintũ ⁊ pꝛi

mũ inchoatm̃ grauitatis non eent due

iuclinatigen, ſach vn pfecta.
ueſtio viceſima.

S decimã qõnẽ arguit᷑.ꝙ dil
finitio ᷣtuſᷣ nõ ſit bñ aſſigna/
pꝛio. qꝛ potiꝰ debuit diffi/
iri per cõpatiõem ad intentiõem qᷓ;
ad electiõem.cum iſta ſit circa fineʒ ⁊
illa circa ea que ſũt ad finẽ. quare po
tius dici debuit bit itẽtiuꝰ q; electiuꝰ
2: qꝛ meliꝰ fuiſſet dem̃.q vᷣtus eſt iue

niẽs ⁊ eligenſ mediuz: ſicut ðꝛ in pte

ſuperioꝛi:qᷓ; exñs in medio. 3. videt᷑

ꝙ nõ dehuit diffiniri per rõnẽ: cuʒ ip̃a

certioꝛ ſit oĩ rõne.vt dictũ eſt. *ε non
ðbuit diffiniri p ſapiẽtẽ cũ ſapĩa ſit cir
ca diuina: ⁊ nõ circa hũana bona. vt.j

oppoſitũ ẽ auctoꝛitas phi.

¶ Bicẽdũ & eſt ꝙ eſt bene aſſignata fʒ

ꝙ eſt poſſibile hoĩ aſſignare. QAð de⸗/
clarat᷑ ſic.qm̃ vnuſqſq; hitus bñ diffini
tur ſi diffini at per hituz cõiter ſũptum
tanquã per genus ſuuzʒ ⁊ per cõpatio
nẽ ad actũ ⁊ per cõpatiõem ad obie.
5

4

IIBRO

ctũ ⁊ per cõpatiõem ad regulã:ſed s/
tuſ ſic eſt diffinita.vt apparuit in expo
nẽdo textũ.quare eſt bene diffinita.
Eſt ãt ſciẽduzʒ.ꝙ ſuppoſitis hijs que
lã dicta ſũt de pᷣtute eadẽ ſnĩa diffiniti
onis poſſet ciuiliter aſſignari: dicẽdo
ꝙ virtus eſt hitus determinate electi
uus opis oĩo cõfoꝛmis ad operãdi de
bitũ per pꝛudẽtialẽ rõem oñſum. Ad
ditur enĩ ad pꝛimã dĩiaʒ determinare
qꝛ virtus mõ nature eſt determinata
ad bonũ eligibile ſicut dicu phs in tex
tu cõpando virtutẽ ad arteʒ. ¶zo 22
dria que ſũmit᷑ per cõpationẽ ad obie
ctum additur operis oio confoꝛmis.
opus eni debito ſepe dicto cõfoꝛme ẽ
pꝛimũ obiectũ eligibile.¶ ꝛzo 3e dĩia
que ſũmit᷑ per cõpatiõem ad regulam
addũtur duo.ſ.debitũ tanqᷓ; regula ⁊
pꝛudentialis rõnis oñſio tanq; regule
euidentia.¶ Mer b dõ. ad obiecta ad
pꝛimũ.ꝙ virtus potius diffmit᷑ p ele/
ctiõem qᷓ; per intẽtiõeʒ.qꝛ electio ĩclu
dit intentiõem ⁊ nõ ecõuerſo.vnde ſu
pꝛa dictũ eſt ꝙ operans virtuoſe ope
ratur eligens:⁊ eligens ꝓpter h.i.ꝓ
pter finem. quare in electione includi
etitus finis qui eſt intentio.
Ad fm dð.ꝙ pbs voluit expꝛimere
multiplicẽ modũ medietatis que ẽ in
virtute ⁊ in qua virtus exiſtit.virtꝰenĩ
exiſtit in medietate bĩtus ſicut in cau/
ſa materiali:ſicut ſanitaſ in cõplexiõe
media ⁊ exiſtit in medietate cõfoꝛmi
tatis illius hitus tanq; in rõne foꝛma
li ⁊ exiſtit in medietate opis tanquaʒ
in obiecto materiali:⁊ exiſtit in medi
etate cõfoꝛmitatis illius operis ad o/
perãduʒ debitũ:tanquã in obiecto foꝛ
mali.quare poſuit potius vᷣtutẽ in me
dietate exiſtere q; medietatẽ iuenire
vel eligere. Aſ tercii dð. ꝙ virtus

diffinit per rõneʒ tanq; per pꝛius oꝛi

gine ⁊ tanqᷓ; per poſterius pfectione
ſicut diffinitur per ppꝛiã opatiõem tã
quã per nerinſoengin tanq; per

pꝛius perfectione.¶ Ad quartũ dð.q;

ſapia ſũmitur dupliciter.vno mõ vt eſt

vna de quiq; virtutibus itellectualib
vt.j.in pꝛincipio li.ſexti. Alio mõ vt
dicit gradum ſupꝛemũ cuiuſſibet stu
intellectualis.de quolibet enĩ hũñte ali
quã virtutẽ itellectualẽ in ſũmo. puta

artem vel ſciam:dicimus ꝙ eſt ſapienſ

ſignãtes per ſapiam gradum ſũmum:
æ virtutẽ illiꝰ artis vel ſcie:hoc modo
dicimus ſapientẽ artificẽ⁊ ſapiẽtẽ me
dicum qñ eſt talis in ſũmo.vt infra vi/
debitur li.õ. Et hoc modo ſũmit᷑ ſapi
ens in ꝓpoſito:qꝛ ſũmit᷑ ꝓ pꝛudẽte in
ſũmo. talis enĩ pꝛudentia euidentiſſi
me manifeſtat operãdi debitum quod
eit regula operis virtuoſi.
¶ Lectio. 7.
Poꝛtet non ſolum vłr dici
Poſtq; egit de virtutis diffi/
nitione. Hic agit de multiplici virtuſ
ſpẽ:oñdens diffinitiõem datã de virtu
te in cõi cõuenire cuilibet ſpẽi:pcedit
ergo ſic. pꝛĩo dat intentũ ⁊ cãm inten
ti.2? pꝛoſequit᷑ ipᷣm in ᷣtutibus moꝛa

libus ibil Circa timoꝛes qʒ· in paſſiõi/

bus ibil Sunt ãi in paſſiõibus ꝗ⁊ ex/
cuſat ſe de iuſtitia ⁊ virtutibꝰ ĩtellectu
alibus ibil De iuſtitia aũt Dicit ergo
pꝛĩo.ꝙ non ſoluʒ oʒ vłr dici de virtute
æ eius diffinitione:ſed oʒ diffinitiõem
aptare virtutibus ſingulis ſub virtute
contentiſ. dat ãt cãm iſtius dicens.ꝙ ĩ
ſermonibꝰ qui ſunt circa opatões vłes
ſunt inanioꝛes⁊ pticulares ſũt verio/
res:qm̃ opationes humane ſunt circa
ſingularia non circa vłia.quare opoꝛ/

tunũ erit vłem diffinitiõeʒ datã de vir
tutibuſ:rebus ſingularibus cõcoꝛdare

h ãt cõcoꝛdãtia ſũmenda eſt ex deſcri
ptiõe ſupiꝰdata.(¶ Eñr ibil Circa timo
res quidẽ igit᷑ laptat ⁊ applicat deſcri
ptionẽ datam.x.virtutibus moꝛalibus
quarũ quãlibet oñdit in medio conſi/

ſtere duarum malitiaꝝ que ſũt foꝛtitu
do:tẽperãtia:liberalitaſ:magmificẽtia

magnanimitas: phylotinia: manſuetu
do:veritas:eutrapelia: ⁊ amicitia.
Eſt aũt notadũ.ꝙ in ſequẽtibus vo/

cat virtutes ⁊ vitia diſpõnes.hñtes ãt

nunii
ſei
giton

ſa
taten
gbondi

ſcion
Cud⸗
penin⸗
oneo
Atins
ſplii
Mepeti
vfrwnck
iiſenſtt
len ait n
Ceeuscren
htiez
Nkci
Tarüren
corr den
iitde
nuteri
Neloe⸗
liplic 4
Alenue
anmmni h
nnagrian
Otanugnad
onuſevar
Mnlnthͦ⸗
iinche
iuhen,
bürsgckbn
utlunmecil

lluvnwfven

ſiſiiten
(Kiems ih
ckpufc
lnnn düi
flitni dactli
Mtait Drer
Ktmeietsche
latöez inti
legrgcnnen
Gelakſunoigef
bfwerpl

ibn irleenit
len. Ari⸗
Nd aiſinf
lbani
Mlnfin
damsgtfir
Ngadnnſin
Bfriſieden
fi ſapiin
nſüno Kininn
Nndoſint

ſimt ppin

Nwdenin münd.

wrücledemt
mol.
.
Wnſolunſtr die
egrdenmntsdi
1de MWigiad
minöenm mänenn
e uliderſpäün
uimemti tni
nin funde
in ibis
1Mmunb'ſtelin
ina ain Dioten
RrRde
e ſeczdinin

s ſnglsin mn.

ncin is ang
mtcirscptics
mulrtsſtfenin
s unmne in cn
(rea ta ecſe
riünmie, Min
in Urbasciin
1 ſa
gotat 1
1cödirin nen .
ulur gveſi i⸗
eninaſ:nil⸗
Snbrbtiniane
migeli vind
. N
gin ſegliltn
gls
rna ipones

uſnet ain

vocat diſpoſitoſ. Et aliqñ ſũmit nomẽ

diſpoſitiõis v non nomẽ diſ poſiti. ali⸗/

quado vero ecõuerſo ⁊ aliqñ vtruqz⸗
Dicit ergo pꝛio de foꝛtitudine ꝙ ẽ

edietaſ circa timoẽſ v audacias ſup

abundãs in audere dicitur audax:
ficiẽs in audere dicit᷑ timiduſ. 2. ibil
Circa delectatiões aũt Dicit de tem
perãtia ꝙ eſt medietas circa delecta⸗/
tiones ⁊ triſtitias nõ tñ circa oẽs dele
ctationes. minus aũt eſt circa triſtitiaſ
ſupabũdãtia vero in delectatiõibꝰ dici
tur intẽpertia. Defectus vero qꝛ ra
ro fit non eſt ꝓpꝛie noĩatus:põt tñ vo

cari inſenſibilitas. 32 ibil Circa datio

nem aũt Dicit de liberalitate ꝙ ẽ me
dietas circa pecuniarũ datiõem ⁊ ac/
ceptiõeʒ. Et ꝙ ſupabũdãtia in dando
defeci ĩ recipiẽdo ðꝛ pdigalitas.cõ
trariũ vero ſcʒ ſupabũdãtia in recipiẽ
do:⁊ defectꝰin dando ðꝛ illiberalitas
Můc ãt de iſtis dicit᷑ in typo.q. ꝓ figu
ra ⁊ exẽplo in quadã ſũma ſeu ca: qꝛ
de hijs iteꝝ determinabit᷑ certius infe
rius li. . 4 ibi. Circa pecunias di

lit de magnificẽtia ꝙ eſi medietas cir

ca materiã liber alitatis ab ea differẽs
ſm magnitudinẽ ⁊ puitatẽ: qꝛ iſta eſt
circa magna.illa o ſup pua. ſupabũ/
dantia vero coꝛrũdens pdigalitati ðꝛ
apyrocalia: ab a qð ẽ ſñ ⁊ pyros ex/
periẽtia ⁊ cobos qð eſt bonũ.q. ſñ ex
periẽtia bona. Dicit᷑ etiã bannaſia a
bãnos qð eſt foꝛnax: qꝛ ad modũ foꝛ
nacis ſuccenſe cõſũmit oĩa ſua.Et iðᷣo
in latino nos vocamꝰ hoĩem ſic diſpo
ſitũ ↄſũptoꝛẽ ⁊ ei diſpõnẽ cõſũptiõeʒ
Sefectus o cozrudens illiberali
tati ðꝛ puificẽtia

ralitatẽ dicet᷑ li. 4 e ibil Cir ca bo⸗/
noꝛẽ aũt. Dicit de magnanimitate ꝙ
eſt medietas circa honoꝛem ⁊ inhono

ratiõeʒ. ſupabũdantia vero ðꝛ caymo

tes:a caymos grece qð eſt fumlatine

qꝛ tał fumoſus eſt fumo vanitatis quẽ

nos vocamꝰ ſupbũ ⁊ vanũ. Veſectus

2 pu uakr at b virt' 1
h vitia differãt ab hijs qᷣ ſũt circa libe

vero vocaf᷑ puſillanimitas. 6 ibil. Si
cut aũt dicimus A pplicat dictam oif
fininõem cuidã innoĩate pᷣtuti. Et pꝛi
mo ad euidentiã eius cõparat eaʒ ad
magnanimitatẽ dicẽſ.ꝙ ſicut ſe habet
liberalitas ad magnificẽtiã differens
ab ea:qꝛ eſt circa pua ⁊ illa circa ma

gna ua ſe habet quedã inoĩata virtus

ad magnanimitatẽ que eſt circa hono
rem magnuʒ ⁊ iſta eſt circa puũ:circa
quẽ contingit appetere vt opoꝛtet: ⁊
magis qᷓ; oʒ minus. Eicit ergo ꝙ ſupa
bundãtia in talibus deſiderijs ðꝛ phy
lotima.i.amoꝛ bonoꝛis ⁊ ſupabũdãs
8ꝛ pbylotimꝰ: quaſi amatoꝛ honoꝛis
Ille vero qui deficit in talib- de ſideri
is ðꝛ aphilotim ab a qð eſt ſine.q.ſñũ
amoꝛe honoꝛis. Ille vero qui eſt me/
dius iĩnoiatus eſt ⁊ ei diſpoſitio ĩno/
minata ſicut ⁊ extreme diſpoſitões vi
tioſe ſũt inoĩate.verũtñ diſpõnem ph
loti poſſumꝰ dicere phylotimiã.¶ De
inde ibi Añ cõtendunt Infert ꝑ mo
dum coꝛrelarij cãm cuiuſdã dicti.d.vñ
.i. ppter boc extremi qui ſũt extrema
vitia cõtendũt de media regione quia
vnuſgꝗſq; dicit medietateʒ ⁊ virtutẽ in
hac mã ſua eſſe. Hos etiã aliquando
illũ qui eſt vere mediuſ ⁊ virtuoſus vo
camus phylotimũ noĩe extremi vnius
gliquãdo aphylotimũ noie alterius
Cauſam ãt buius ⁊ cãm ꝓpter qᷓ;
aliquãdo laudamus pbylotinũ: T ali
quãdo aphylotinũ dicemꝰ in 4. Nunc
qt modo incepto dicemus de reliquis.
7 ibil Eſt aũt circa iram] Dicit de
mãſuetudine ſed nõ ſub ꝓpꝛio nomie
ꝙ eſt medietas circa ira inoĩatiſ tñ me
dio ⁊ extremis medietatẽ dicimꝰ mã
ſuetudinem: quãuiſ manſuetudo ſit no
men paſſionis. vt dictum eſt ſi upꝛa. ſu/
perabundantiam autem dicimus ira⸗

cundiam ⁊ ſupabundantem iracũdum

defectum vero dicimus iniraſcibilita/
tem ⁊ deficientem dicimus imraſci⸗
bilẽ. 3 ibil Süt aũut ⁊ alie tres vi
ctã diffiniiõz applicat vᷣitati vite pꝛio

LIBRO

tñ cõparat eam ad duas virtutes reſi-

duas ⁊ 2. ꝓppoſitum manifeſtat ibiſ.
Circa verũ quidẽ l. Picit ergo pꝛĩo ꝙ
⁊⁊ alie tres medietateſ virtuoſe pꝛeter
ſupꝛadictas ſunt adinuicem ſimiles ⁊
abinuicem differẽtes:ſiles quideʒ:qꝛ

oẽs ſunt circa cõionẽ verboꝝ ⁊ opatio
nũ.differẽtes aũt qꝛ vna illaꝝ eſt circa

veritatẽ verboꝝ ⁊ operationũ.alie o

circa delectatiõöem eoꝛum. vna ꝗqdem
circa delectanõem que eſt in mõ ludẽ

diꝰ Reliqua vero circa delectationem

que eſt in toto modo viuẽdi. Dicẽduʒ

ergo eſt de hijs tribus diſpoſitionibus
vt plenius cognoſcamꝰ:qm in oĩbꝰ di/

ſpoſitio media eſt bona æ laudandaæz

extreme pꝛaue ⁊ vituperãde. In ꝗbuſ

aũt non ſunt poſita noĩa fingere ver⸗

ba licet. ¶ Beinde ibil Circa verũ q/

deʒ dicit de veꝛitate que eſt medietaſ

circa oſtenſiõem vite.fictio vero que ẽ

ad ſupabũdantiã ⁊ ad maius: dicitur
lactãtia ⁊ hñs eaʒ dicit᷑ iactatoꝛ.fictio

vero ad defectum ⁊ ad minꝰ:dicit᷑ ey
ronia.i.deriſio ⁊ hũſ eã dicit᷑ eyron.i.
deriſuſ Hono ibi Circa delectabile
dicit de eutrapelia ꝙ eſt medietas cir
ca delectabile ꝙ eſt in ludo:⁊ hñs eaʒ
dicit᷑ eutrapelus.q.cõuertens oĩa sᷣha
ad ludũ gratioſum ⁊ delectabilẽ.ſupa
bũdãtia vero dicit᷑ bomolochia ⁊ hñs
eã dicit᷑ bomolochꝰ a bomos ꝙ eſt al/
tare ⁊ lochos ꝙ ẽ raptoꝛ.quaſi inep/
te rapienſ de altari. Antiqui nãq; ſup
altaria ymolabãt coꝛpoꝛa pecoꝛũ que
pꝛius excoriabant᷑:⁊ ꝓpter hoc habe
bãt maximã cõinuaʒ de miluis inepte
⁊ ĩpoꝛtune rapiẽtibꝰ de altari ⁊ circa
Et ideo verſum eſt in puerbiũ: ꝙ ille
dicatur bomolochꝰ ad modũ milui ta
liter rapienũ qui oĩa verba ſolatij vult
inepte:ĩpoꝛtune ⁊ ingrate ad ludũ cõ
uertere. Gefectus ãt dicit᷑ agroy-kia æ
hñſ eã dicit᷑ agroychos.i.agreſtis ⁊ ſñ
ſolatio abſq; dulcedie ludendi. x? ibi
Lirca reliquũ aũt ſ. SDicit de amicitia
ꝙ eſt medietas circa delectabile ꝙ eſt
in tota vita:⁊ hñs eã dicit᷑ amicꝰ. ſuꝑ

abundas at in delectãdo cõniuẽtes ſi⸗
bi: ſi nullius gratia pᷣter delectatiõem
delectat dicit᷑ placidus.ſi vero gratia

lucri:dicit᷑ blanditoꝛ. qui vero deficit

in oĩbus eſt magis contriſtatiuꝰ qᷓ; de/
lectatiuꝰ.diſcoł dicit᷑ ⁊ litigioſꝰ. Cñr
ibil Sũt aũt ⁊ in paſſiõibus Hani⸗/

feſtat idem ⁊ in paſſiõibꝰ.ſ. ꝙ mediũ

ẽ bonũ ⁊ laudabile. extrema vero ma

la ⁊ vituperabilia. pꝛimo ergo mani/
feſtat hᷣ de verecũdia.d.qꝙ ſunt etiã in
paſſionibus ⁊ circa paſſiones quedaʒ

medietates laudabiles. puta verecũ/
dia que non eſt virtus ſed paſſio: tam̃

laudat᷑ verecũdus:qꝛ eſt medius. qui

aũt ſupabundat in verecũdando: vitu
peꝛatur vt cataplex.i. ſtupidus ꝗ om
nes verecundatur. qui vero deficit vel
nequaquã verecũdatur:vitu perat᷑ vt ĩ

verecundus. 2 ibil Aemeſis autẽ
Dicit de vemeſi.i. de quodã mõ triſti

tie que eſt medietas inter inuidiam æ
epycatrikariam:que tres paſſiões ſũt
circa triſtitiam ⁊æ delectatiõem de bo/

nis vel malis circa pꝛoximum factis.

Vemeſiticus enĩ ſᷣm vemeſim que eſt
triſtitia repꝛehenſiua foꝛtune:triſtatur
de hijs qui indigne pꝛoſperantur in o
peribus ſuis.ſicut dicitur.j.li.ꝗ? ca?ꝰ ᷣ
liberalitate: ꝙ homines cũ triſtitia ac

cuſant foꝛtunam: quoniã maxime di-

gni exiſtenteſ nequaquã dicantur. In
uidus autem ſupabundat in triſtando

qui triſtatur de omnibuſ pꝛoximis qu

litercunq; bene pꝛoſperatis. Epyca/
terkarius vero deficit in triſtandoæ ſu
perabundat in gandendo:qui de ma/
lis ſicut de bonis circa pꝛoximum fa/

criſ gaudet: quẽ nos latine dicere poſ
ſumuſ male gaudioſuʒ. ¶ Geinde ibi

LSe iuſtitia autem Excuſat ſe dicens

ꝙ de iuſticia:quia ipᷣa non dicitur ſim /

pliciter:ſed multipliciter: infra dice/
muſ libꝛo quinto. Et qualiter circa v⸗
traſq; iuſticias inueniuntur medieta⸗
tes:⁊ de virtutibus intellectualibꝰ di⸗
cetur ſufficienter in ſexto.

G ine!

cen
bosba⸗
utte.
Giſtaue
Pfnepum
lesnnrt
Cleeuieln
Küfelan
ſetnlike
ſonöftci
Cortae
Geirenie
lininent
ſruſie
Genen
ponvin
Galiupon
Miit nem
efien ii⸗
iciſita
Nennoind n
ſtleinnsg
Paüſbnik
léTnan
Nesinesned
Eanänsgunn
wriu kͤ⸗
Colenderdnc
bpenim
Non eſt nonals
kponttpn
Albb' ſuprain
nſliite ppi
ügemrieſ
Mocadiͤtſibſ
de. dpi
Cetlncinetine
ignwd
mnſirr tiiii,

ichüi

krlig,
vob Agni
emene
„Pemoergonen
gintei
Nuſtcnesrt
es. punyerti
sſeipaſio:ti
Peſtmecrs g
tädmminnn
1i. iaee
Juenriorel
um:nerin
dieneisni
Ne diön
Sinurrinudin!
ens aſiezſi
ekamöendeb,
worimumtſaes
neneſimn ged
1ſrtune:mitamr
ſperamur ino
r..l.4/eö
NSimiſtitiaat

giämarine di⸗

gädcmm.
mdm m WMand
lpornmis
ermns K,
rnimwol
wdende den,
rta wunl,
—
oz.(Mut
õ
uawNdanil
Einicter: unt n
E valintche⸗
Geniuntur rild
Gineleclit

nſeno⸗

S euidenti pᷣdictoꝝ duo ſũt
inquirẽda.pꝛio. vtrũ virtꝰ cõ
ueniẽter diuidat᷑ in quatuoꝛ
ardinales.ſ.pꝛudẽtiã:iuſtitiã:foꝛtitu

₰ „ „ —„ „ ,
dinẽ ⁊ tẽperãtlã.2? vtꝝ virtꝰ moꝛalis

cõueniẽter diuidat᷑ in iſtas.x.de qui/

bus bᷣ agit᷑ ⁊ in virtute vel in virtutes
iuſtitie.

Queſtio.2.
ES pꝛio arguit᷑.ꝙ virtus non
diuidat cõueniẽter in.a.car/
Mdinales qꝛ ſi h eſſet.Ari.qui
diuiſit ᷣtutes ĩtellectuales ⁊ moꝛales
in fine pꝛimi⁊ in pꝛincipio ſcòi ⁊ mo
rales m. x. vel.i2.in pñti lectiõe. Et ĩ
tellectualeſ in.s.in pꝛincipio ſexti.ali
quã feciſſet mẽtiõem de iſta diuiſione
ſed nullã fecit.quare videt᷑ ꝙ illa diui
ſio nõ ſit cõueniens.qᷓ;uis eĩ locus ab
auctoritate nõ teneat negatiue: nõ vi
det᷑ veriſiłe ꝙ tantus ppᷣs tociẽs vᷣtu/
tẽ diuiſerit ⁊ ꝙ iſtã diuiſiõem nõ vide
rit:⁊ ſi viderit nõ eſt veriſiłe ꝙ eã ta/
cuerit:ſi eam cõueniẽtem reputauerit

¶ In oppoſitũ eſt auctoꝛitas vulgata.

Et tullius qui 2? rethoꝛice deſcribit æ
diuidit quatuoꝛ pᷣdictas ᷣtutes.( Ad
queſtiõem iſtã õmiſſis ſentẽtijs alioꝛũ
dicẽda ſũt.a.pꝛio.ꝙ virtꝰ nõ pᷣt cõue/
nienter diuidi in iſtas quatuoꝛ.Lũ qꝛ
ſũt alie otutes quatuoꝛ itellectuales q̃
nõ cadũt ſub mẽbꝛis buiꝰ diuiſiõis. vt
j.li.6. Tum qꝛ in iſta diuiſone ponũt᷑
tres pᷣtutes moꝛales que nõ ſũt intel/
lectuales.puta iuſtitia:foꝛtitudo ⁊ tẽ
perãtia. 2. dð.ꝙ virtꝰ moꝛalis nõ p̃t
cõueniẽter diuidi ĩ iſtas quatuoꝛ. Zũ
qꝛ h̊ ponit᷑ vna virtus iĩtellectuał que
non eſt moꝛalis vel pꝛudẽtia.vt.j.li.G
vbi ponit᷑ pꝛudẽtia vna de.i.ĩtelleetu
alibꝰ ſupꝛa in fine pꝛimi.vbi pvſᷣe eã
dinidit a ꝓpoſito cõtra moꝛales. Zuʒ

etiã qꝛ multe ſüt virtuteſ moꝛales ue
nõ cadũt ſub iſta diuiſione. ſicut appa

ret de. S. vir tutibuſ bᷣ enũmeratis pᷣter
foꝛtitudinẽ:tẽperãtiã:⁊ iuſtitiam. ʒ:
dð.ꝙ virtus cõiter ſumpta:nõ põt con

ueniẽter diuidi in iſtas quatuor. Cum

qꝛ nec oẽs intellectuales. Lũ qꝛ nec

II.

oẽs moꝛales cõpꝛehẽduntin iſta diui
ſiõe. 4? dð.ꝙ virtꝰ cardinalis ⁊ pꝛin
cipaliſ eſt cõueniẽter diuiſa in iſtas.q
Ad cuius euidẽtiã eſt ſciẽdũ ꝙ ille s
tutes dicunt᷑ cardinales quarũ altera
deficiẽte hoĩ:ĩ poſſibile eſt ꝙ hõ ſit ſim
pliciter bonꝰ hõ:⁊ quibus ſimul hitis
quacunq; alia deficiẽte neceſſe ẽ ꝙ hõ
ſit ſimpłr bonus homo: ⁊ ideo tales

ſhtutes dicũt᷑ pꝛicipales qꝛ reddũt pꝛiĩ

cipaliter hoĩiem bonuz ⁊ dicunt᷑ cardi
nales. qꝛ bonitas hois ſuſtinet᷑ tanqᷓ;
per cardines ſuper eas. ¶ Hijs pꝛe/
miſſis apparet. ꝙ virtus pꝛincipalis
æ cardinalis cõueniẽter diuidit᷑ i iſtas
qꝛ nõ ſunt plures nec pautioꝛes cõtẽ
te ſub ea:qꝛ ille oẽs ⁊ ñ plureſ tutes
ſunt cardinales quarum vna deficiẽte
homo nõ põt eſſe pꝛincipaliter bonuſ
⁊ quibus hitiſ hõ eſt pꝛincipaliter bo
nus.ſed altera illarũ quatuoꝛ deficien
te.nemo põt eſſe pꝛincipaliter bonus
dato ꝙ non habeat ceteras virtutes ĩ
tellectuales.puta artẽ vel ſciam vel ce
teras moꝛales. puta magnificẽtiã vel
magnanimitatẽ vel eutrapeliã. ſñ iſtiſ
eni eſt ſalus iuxta cõe puerbiũer
pᷣ dõ ad argum̃tũ de taciturnitate phᷣi
ꝙ ipᷣe nũq; diuiſit ᷣtutẽ cardinalem ſi
cut diuiſit virtutem cõiter ſumptam in

ſuas ſpecies ⁊ virtutem intellectualẽ?

in ſuas ⁊ moꝛalem in ſuas. ſi enĩ diui
ſiſſet diuiſionẽ iſtam ⁊ non aliam po/
ſuiſſet ¶ Ad argumentuʒ in oppoſituz
dicendum.ꝙ tullius nec virtutẽ in cõi
nec intellectualem nec moꝛalẽ in ſpe
ciali diuiſii in iſtas quatuoꝛ: ſed bone
ſtatem hominis diuiſit in iſtas quatu⸗/

oꝛ virtutes tanq; in eius partes.
—- (Aueſtio. 22.

E& ſcðo arguitur.ꝙ virtus mo
alis non conuementer dun⸗/
datur imn iſtas.x. vel duodeci
pꝛimo.quia non omnes virtutes mo/
rales compᷣhendũtur in hac diuiſione
puta virginitas. bumilitas clementia
benignitas ⁊ ſic de młus alijs. 2 qꝛ
mẽbꝛa buius diuiſioniſ coincidũt ſicut

LBRO

totum cũ pte.dicit enĩ tullius.2? retho
rice.ꝙ foꝛtitudinis ptes ſunt:magnifi
centia:fiducia:patientia: pſeuerantia
h aũt diuidit᷑ foꝛtitudo contra magnifi
centiã. quare male.¶ In oppoſitum ẽ
auctoꝛitas phᷣi.¶ Sicendum.ꝙ iſta di

uiſio eſt cõueniens:qꝛ oĩis virtus moꝛa

lis eſt aliqua iſtaruʒ:vel pars: vel ſpe
cies alicuius iſtarum vel attributa ad
aliquã iſtarũ.qð declaratur ita:qꝛ oĩs
virtus moꝛalis oꝛdinat appetitũ con /
cupiſcibilẽ vel iraſcibilẽ:ſi oꝛdinat cõ
cupiſcibilẽ:h̊ dupliciter.qꝛ oꝛdinat ip
ſum:vel circa materiã delectabilẽ: vel
curca materiã vtilẽ.materia nãq; hone

ſta nõ eſt obiectũ huius appetitus: cũ

oẽ honeſtum ſit arduũ ⁊ difficile: ꝙ ẽ
obiectũ appetitus iraſcibilis.Si ergo
virtus oꝛdinat appetitũ circa materia
delectabilẽ:hoc dupliciter.qꝛ vel cir/
ca receptiõem:vel circa largitiõem. ſi
circa receptiõem: hoc quadrupliciter
qꝛ talis materia eſt delectabilis vł ſᷣʒ
tactum:vel ſᷣm guſtum:vel ſᷣm audituʒ
vel ̃m viſum ⁊ tocius coꝛpoꝛis geſtuʒ
qꝛ fᷣm odoꝛatum:nec virtuſ ponit᷑ nec
vitiũ:niſi ĩ oꝛdine ad guſtũ: ſi ergo ſʒ
delectabilia tactus: ſic eſt vna ſpẽs tẽ
kerantie: que dicitur caſtitas:habens
ub ſe quatuoꝛ ſpecies.ſ.virginitatem
caſtitatem:vidualẽ pudicitiã: ⁊ cõiu⸗/
galem fidem. Rirginitas toto temꝑe
vite excludit oẽm actum veneris.vidu
alis aũt caſtitas pꝛo aliquo tempoꝛe.
pudicitia aũt excludit omne ſignũ ibo
neſtum. Coniugalis aũt fideſ nec actũ

nec ſignũ excludit:ſed oẽm modũ illi/

citum. Muic aũt caſtitati generaliter
ſumpte per exceſſum:opponit᷑ luxuria
que eſt ſpẽs intẽperantie habens ſub
ſe 6.gradus.ſ.ſimplicẽ foꝛnicationem
ſoluti cum ſoluta. Stupꝛum in coꝛru/
ptione virginũ. Inceſtum in cõcubitu

conſanguinearũ vel affiniũ:adulteriũ

cõtra matrimoniũ.ſacrilegiũ in coꝛru
ptione ſcimonialium. ſodomiã in quo
cũq; actu venereo cõtra naturã. Per
defectuʒ aũt opponit᷑ ei inſeſibilitas.

Si aũt circa delectabilia guſtuſ:ſic eſi
alia ſpẽs tẽperantie que dicit᷑ ſobꝛie /
tas:que diuiditur in ſobꝛietatẽ cibi ⁊
ſobꝛietatẽ potus. huic aũt opponitur
per exceſſuʒ ĩ quãto caſtrimargia. In
quali vero letatoꝛia. In mõ aũt voꝛa
citas:ſed in potu ſpãliter ebꝛioſiias.
Per defectum aũt faſtidioſitas.Si ãt
penes delectabilia auditus:ſic eſt que
dam virtus annexa ⁊ attributa tẽpe⸗
rantie que dicit᷑ euphilonitia a qua di

citur euphylonicꝰ qui moderate bi
delectat᷑ in auditione ſoni vel vocis in

ſtrumẽtoꝛum natur aliũ vel artifitialiũ

⁊ in auditiõe dicti vel ſignationis ru/
moꝝ vel mirabilium fabularũ.Cui op
ponitur per exceſſum phylonicus qui

exceſſiue in talibus delectatur. per de
fectuʒ vero aphylonicus. ⁊ dicitur ab

a qð eſt ſine:⁊ philos qð eſt amoꝛ: x
micos qð eſt fabula vł cantilena mira

quaſi ſũ amoꝛe taliũ mirandoꝛum. Si
ſt circa delectabilia viſus ⁊ totius coꝛ

poꝛis geſtus: ſic eſt quedã virt anexa

tẽperantie ⁊ ad tẽperãtiã oꝛdinata:
que dicit᷑ cõpoſitio que reddit decẽtẽ
geſtũ oculoꝝ ⁊ mẽbꝛoꝝ coꝛpis:cui oꝑ
ponitur per exceſſum in coꝛpis geſiu
curioſitas ⁊ ĩ coꝛpis motu diſſolutio

laſciuia.per defectuʒ vero incõpoſitio

⁊ coꝛpoꝛalis geſꝰ remiſſio.Si ãt vir/

ꝰ oꝛdinat appetitũ circa largitiõeʒ ðᷣ

lectabił:hᷣ dupłr.qꝛ vel h ẽ in ſolo lu⸗

do:vel in toto viuẽdi mõ:ſi in ſolo lu/

do:ſic ẽ eutrapelia media inter bomo
lochiã⁊ agreſtẽ vitã.Si ãt in tota vita

ſic eſt amicitia media inter placibilita

tẽ ⁊ blãdibilitatẽ ex vna ꝑte:⁊ diſcoli
am ⁊ litigiũ ex alia.Si ãt virtꝰ oꝛdiet

appetitũ circa mãm vtileʒ: b duptr. qꝛ

vel penes dare ⁊ expẽdere vel peneſ
reddere.ſi penes expẽdere:hᷣ duptr.

qꝛ vel expẽſe ſũt mediocres vł ſũt ma

gne:ſi mediocres:ſic ẽ liberalitas me
dia ĩter ꝓdigalitatẽ ⁊ illiberalitatẽ:ſi
ſint magne:ſic ẽ magificẽtia media in
anenſi⸗ ſeu ↄſũptõeʒ ⁊ ꝑniſicẽtiã
Si autẽ virtus oꝛdinet appetitũ pe/

—

ested
luhabe
usdiui
lilbni
appent
aütorc
rcabe
bonun
eſbonun
ſenupn
1hnvtn
fanerans
xlpſſe
ſhmits
mm
Phinree
lene
Ueteſtnn
nimmna
inerſoen
nefonen
1
lr luia
ulilun/
Mubt n
Hülinoneg
Cannnupna
Mnant
Nunmuiſluu
Piün
Ctüchlltden
giumggi⸗
olſuirtn
ripng
Anmian
Ddhamtüh:

ndlugiii
elſtt⸗
wünn
Wanin,
in thiſtn
iiniſnns Si
Aigſi
t umhuir,
aphianmme
un noderaetii
weſoni relewenr
Taliiel aruine
elſignationien
m iadaleri n
n poionisg
S edan
Wnis. 1
ſdis cdkmor!
brlaſtmämmr:
iäünmnirdn.
diunis c
t weiimin
Iiiiin:
eNvan An
õ
mncnps gin

õ

iid Süͤſt/
iiaanit
reci nainit⸗
iia nedanN
inti S1nn
necning i⸗
nie naeid.
ta Säni

nes reddere debitum vtile ſic eſt iuſti

tia habens ſub ſe multas ſpecies. u

ius diuiſio tradetur.j.in pꝛincipio qui

ti libꝛi.Et ſic patẽt virtutes oꝛdinãteſ

appetitum cõcupiſcibile,.¶ Virtus
aũt oꝛdinãs iraſcibilẽ oꝛdinat ipᷣm vł
circa bonum:vel circa malum: ſi circa
bonum hoc quadrupliciter. quia iſtud
eſt bonum arduum ⁊ difficile: vel rõe
ſue magnitudinis vel rõne dilationis
⁊ longitudinis in acquirẽdo:vel rõne
varietatis accñtium in eius acquiſitio
ne ⁊ poſſeſſione incidentiũ:vel in rõe
ſublimitatis ⁊ pꝛonitatis ad caſum:ſi
rõne magnitudis:ſic ẽ neceſſaria ma
gnanimitas media inter kaymoteʒ ?
puſillanimitatẽ:ſi rõe dilatiõis ſic eſt
neceſſaria quedã virtuſ ãnexa magna
nimuati que dicit᷑ lõganimitas media
inter ſpem inanẽ ⁊ ſpem bꝛeuẽ.Si rõ
ne varietatis accidentiũ:ſic eſt equa/

nimitas magnanimitati annexa ⁊ in

ter leuẽ aĩ mobilitatẽ ⁊æ ptinacem ⁊ ĩ
mobilitatẽ media. Si vero rõne ſubli
mitatis ⁊ pꝛonitatis ad caſum ſic eſt
hũilitas magnanimitatis cõſeruatiua
qꝛ cum magnanimitas exiſtat in ſtatu
honoꝛis:qui ſtatus largit᷑ hoĩ ꝓnitatẽ
ad uanitatẽ illiuſ vanigloꝛioſi honoꝛiſ
Indiget aliqua virtute refrenante ap

petitũ ah illa vanitate ⁊ cõſeruãte en

in ſua vera dignitate.h̊ aũt facit hũili
tas.vt.j.declarabitur li.ꝗ.que eſt me
dia inter ſuphbiaʒ ⁊ hũiliationẽ nequã
¶ Siãt virtuſ oꝛdinet appetitũ iraſci

bilem circa malũ.h̊ dupłr.qꝛ vel circa

malũ iminens ꝙ infert᷑ vel inferendũ

de ꝓximo : vel circa malum iam illatũ
Ei

ð facto.¶ Si circa iferendũ hoc dupli
citer. vel qꝛ põt repelli vel non:ſi ſic
b dupliciter.qꝛ vel infertur a cauſa hu
mana.puta ab hoſte ⁊ ſic eſt neceſſa/
ria foꝛtitudo media inter timiditatem
⁊ audatiã:vel a foꝛtuna.puta ex infir
mitate curabili:vel in mari ex aliqua
tẽpeſtate:⁊ ſic eſt neceſſaria virtus qͥ
dicit᷑ ſecura fidentia: que multũ iuuat
ad euadendũ talia pericula:ſi malum

nõ poſſit repelli: tũc eſt neceſſaria tol

lerãtia. Iſte t virtuteſ attribuũtun foꝛ
titudini per ſiłitudinẽ mali ⁊ periculi

Si ãt virtuſ oꝛdinet appetitũ circa

malũ iam illatuʒ : hoc dupliciter. quia
vel eſt illatũ a cauſa nõ huana: ⁊ ſic ẽ
neceſſaria pacia: vł a cã hũana:⁊ ſic

eſt neceſſaria mãſuetudo media inter
iracũdiam ⁊ in iraſcibilitatẽ ¶ Sicen

dũ ergo ad pꝛimũ in oppoſitũ. ꝙ vir/
ginitas ⁊ hũilitas continent᷑.vt viſuʒ
eſt.ſub temperantia ⁊ magnimitate.
benignitas autẽ ⁊ clemẽtia ꝑtinẽt ad
iuſtitiã.vt videbit᷑.j.li.⸗ m doͤ.
ꝙ tullius non ſũmit magnificẽtiã ſicut
Ariſt.ſed ſũmit eam pꝛo ſtrenuitateꝰ
hoc modo nõ ſũmit᷑ bic:nec diuidit᷑ cõ
tra foꝛtitudinẽ?. (Mecto..
NRibus ãt diſpõnibus Poſt
; inueſtigauit virtutis diffi⸗
niiõeʒ. Hic ĩueſtigat eiuſ op
poſitiõeʒ:ſic ꝓcedens.ꝙ pꝛio ꝓponit
triplicẽ oppõnẽ: vnã inter ðſectũ⁊ ſu
perabũdantiã.aliã inter defectũ ⁊ me
diũ.terciã inter mediũ ⁊ ſupabũdãtiã
2 pbat duas illaꝝ.ſ.medij ad duo ex/
trema ibil Quẽadmodũ enĩ] ʒ3ꝰ cõpat
extremoꝝ ad alias duas ibil Ad me/
diũ ũt oppõi Dicit ̊ pꝛĩo.ꝙ exñtibꝰ

tribꝰ diſpõnibꝰ aĩe:duabus.ſ.malitijs

extremis.quaꝝ vna ẽ ſupabũdãtia. al
tera defectꝰ.⁊ 3? exñte media q̃ eſt vtꝰ
quelibet harũ diſpoſitionũ cuilibet al
teri opponit᷑ aliqualiter: nõ vnifoꝛmi
ter quelibet cuilibet:que diſpõnes ex
treme adinuicẽ ſunt cõtrarie ⁊ diſpo/
ſitio media:aliqualiter cõtrariat᷑ ex/

tremis.Et ſic hẽmus vnã oppõnẽ in/
ter ſupabundãtiaʒ ⁊ defectũ.aliam in

ter ſupabũdantiã ⁊ mediũ.aliazʒ inter
mediũ ⁊ defectum. ¶ Conſequẽter ibi
LQuẽadmodũ enĩ] ꝓbat vltimas du/
as.pꝛimo a ſiłi.2: inductiue.ʒ: quodã
dicto cõi. Pꝛimo ergo intendit ſic ar
guere. Sicut ſe habet equale ad ma/

ius ⁊ ad minꝰ:ſic virtꝰ ad ſupabũdãti

am ⁊ defcm̃:ſʒ equale oppõit᷑ maioꝛi

X minoꝛi: qꝛ cõparatuʒ ad minus ipʒ

LIBRO

eſt maius ⁊ cõparatũ ad maius ipᷣm ẽ
minus. quare ſiłi mõ virtuſ que eſt ha
bitꝰ medius cõparata ad defectũ erit
quedã ſupabundantia:⁊ cõparata ad
ſupabũdantiã erit quidaʒ defectus: tã
in paſſiõibus qᷓ; in operatiõibus. qua
re ſicut ẽ oppoſitio ĩter ſupabundãtiã

⁊ deſectũ ſic erit inter mediũ ⁊ ſupa/
bundantia: ⁊ mediũ ⁊ defectuʒz. ¶ De

inde ibil Foꝛtiſ enĩ Inducit bᷣ in foꝛ/

titudine ⁊ eius exemplis ⁊ temperꝗ⸗

tia ⁊ eius exempliſ.⁊ patet lĩa.¶ Se
inde ibil Pꝛopter qð ⁊ pꝛoijciunt .
Declarat hoc in quodam dicto cõi.d.
ꝙ ꝓpter illud qð dictum eſt.qꝛ ſcʒ vni
extremoꝛum opponit᷑:tam mediũ qᷓ; a
liud extremũ. Inde eſt ꝙ hoĩes extre/
mi ſeu extremis diſpoſitiõibus diſpoſi
ti:pijciunt mediũ.i. hoĩem medio mõ
diſpoſitum:alter ad alterũ vnus extre
mus vocat mediũ noĩe alterius extre
mi:ſicut audax vocat hoĩem foꝛtem:ti
midũ.timidus aũt foꝛtẽ vocat audacẽ
Eſt autẽ ſciendũ. ꝙ hec verba viden
r contraria hijs que dicta ſunt in ꝑp/
te de phylotinia.vbi dictum eſt.ꝙ ex/

tremi contendunt de media regione.

vnuſquiſq; ad ſe trabendo ipᷣm. hic ãt
dicitur.ꝙ ꝓijciunt mediuʒ. Mon eſt tñ
aliqua contrarietas:qꝛ ſuperius age/
batur de diſpõne media.h̊ autẽ agitur
de diſpoſito tali diſpõne. Hũc autẽ ita
eſt ꝙ quilibʒ extremoꝝ dicit ſe medio
modo diſpoſitum:⁊ ita quilibet trahit
ad ſe diſpoſitiõem mediam. dicit etiaʒ
illum qui eſt medio modo diſpoſitus:
eẽ diſpoſitum diſpõne extrema ſibi op
poſita:⁊ ita ꝓijcit a ſe ad alterũ extre
mũ hoĩem medio modo diſpoſituz.

Comparat oppoſitiõem extremoꝛuzʒ
inter ſe ad alias duas.d.ꝙ eſt maioꝛ
eis.qð pꝛobat duplici ratiõe.pꝛima.
quia que longius diſtant magis oppo

nuntur:ſed extrema adinuicẽ longius

diſtãt qᷓ; a medio:quẽadmodũ magnũ
longius diſtat a puo qᷓ; ambo diſtãt ab
equali medio.quare extrema adinui/

onſequẽter ibi Sic aũt oppoſitis

cem opponunt᷑: qᷓ; opponãtur medio.
¶¶ Huius rõnis ponit concluſiõem ⁊
minoꝛem. ¶ Scdam rõnem addit ibiſ
Adhuc ad mediuʒ que talis eſt. Illa
ſunt magis contraria que ſine ſiłitudi
ne per diſſimilitudinẽ ſunt magis di⸗/
ſtantia:ſed contraria inter ſe ſic ſe hñt
non autẽ cõparata ad medium.quare
inter ſe ſůt magis contraria.quare cõ
trariantur medio.¶ Huius rõnis põit
pꝛĩo minoꝛc.d.ꝙ adhuc arguit᷑: qꝛ ex

tremoꝝ ad mediũ eſt quedaʒ ſiłitudo

vt aud atie ad foꝛtitudinem: que ſit᷑es

ſunt in audere.et pꝛodigalitaſ ad libe

ralitatẽ:que ſimiles ſunt in dare. In/
ter extrema vero eſt plurima diſſimili
tudo abſq; omni ſiłitudine: et ſic ma/

xime ſunt diſtantia. Maioꝛem autem

ſubdit ibil Que aũt plurimũ.d. ꝙ cõ
traria determinãtur et diffiniunt᷑ per

plurimuʒz diſtare. dicit᷑ eĩ ĩ pꝛedicamẽ

tis ꝙ contraria ſunt:que ſub eodẽ ge/
nere poſita maxime a ſe diſtãt. quare
illa que magis diſtant magis ſunt con
traria.qꝛ vt dicitur.6ᷓ.topicoꝝ. ad ma
gis vel minus in diffinitione:ſequitur
magis vel minus in diffinuo. onte
quenter ibi Ad medium autem Eõ
parat oppoſitiõem que ẽ inter mediũ
et ſupabũdantiã:ad oppoſitiõem que
eſt inter medium et defectum.d.ꝙ ad
medium in aliquibus magis opponit
ſupabundantia qᷓ; defectus:in aliqui/
bus econuerſo.puta foꝛtitudini magiſ

opponitur defectus qui eſt timiditas:

qᷓ; ſupabũdantia que eſt audatia.¶Cir
ca temperãtiã autem eſt totaliter ecõ
uerſo:qꝛ ibi magis opponit᷑ ſupabun
dantia que eſt defectꝰ: qᷓ; intẽperãtia
que eſt ĩſenſibilitas.(¶ Eoſequẽter ſup

h reddit duas cãs:vnã ex pꝑte rei ibi·

Pꝛopter duas ãt cãs Aliã ex nobis
ipᷣiſ. Dicit &̊ pꝛĩo.ꝙ ꝓpt᷑ duaſ cãs.vnũ
extremũ magiſopponit᷑ medio qᷓ; reli
quũ.vna eni cã eſt ex pꝑte rei:qꝛ alte/
rum extremum ſ̃m naturam ſuam eſt
ꝓximius ⁊ ſimili medio q; reliquũ.⁊
iõ illud reliquũ magis oppõit᷑ medio

ißi
deſonnt
guadatia
ustun
oppo
inden⸗
gliica
ſunus
cude
lenper⸗a
Mina.
minin
☚
tenpere
Giname
Onlin
ſtleanen
Mipern
Nonpern
ntipere
öinden

.
jun

4 ⸗
YApürrin
uman
mmenontv
Uetouniin

ten
mur
in
Anemg
Ngerlime
1ccfimnebik
nerliter⸗
Negens i⸗
wimſemm,
tnupning
hhlin gent
mranineng⸗
fnielintiir⸗
Pkoden we

—
Nt cntii
mmnedeii
Wenis
ucbeſe i
Maimerſeſceii
Adtänn
SCNNari
Ausnins di

i igſn⸗

mdnen grits
eoclgannnſadh
smne.
üphmina diſini
humdine: aſtn
.Adeen un
it Nn mi ag
ian eadifmm n
il eiiwini
int geſibehhicn
mmeaſe in n
ams negs ſonen

Arpi n
Knnoverſegulun
oiſmuo, (one

um anen i
ce iiner nedin
dodnrdne
Adaiedindg
desnags oſet
eieclil iſ,
rinmninn

tãq; diſſimiliꝰ ⁊ diſtti: ſicut apparet
de foꝛtitudine cui ſiłioꝛ ⁊ ꝓximioꝛ eſt
audatia qᷓ; timiditas. ⁊ idcirco timidi

tas tanquã diſſiłioꝛ ⁊ diſtantioꝛ magiſ
e⸗

oppõitur foꝛtitudini qᷓ; audatia.⸗
inde ibil Alia ex nobis ip̃iſ] Aſſignat

aliã cauſazʒ.d.ꝙ ad vnũ extre muʒ nos

ſumus magis pꝛoni ⁊ magis inclinati
qᷓ; ad alterũ. puta ad delectatiões in/
temperantie qᷓ; ad abſtinẽtias inſ. enſi
bilitatis. Et ideo magis dicimus op/

poni intẽperantiã tẽperantie qᷓ inſen

ſibilitatẽ. Cuius ratio eſt. qꝛ exiſtẽtes
intemperati dupliciter: diſtamuſ a tẽ/
perãtia.vno? p nãlẽ pꝛonitateʒ. Alio:
p malã ↄſuetudinẽ. exñtes aũt inſen
ſibiles non diſtamus a temperantia
niſi per malam conſuetudmem: quia

non per naturalem ꝓnitateʒ. &t ideo
intẽperantia plus diſtat a teperantia

q; inſenſibilitas:qꝛ illa per duas di/
jias iſta non niſi per vnam.
euidentiã huiuſ oppoſitio
nis tria ſunt inquirẽda. Pꝛi
tmo vtrũ extrema vitia magis
opponãtur inter ſe:qᷓ; virtuti medie.
22 vtruz virtus minus diſtet ab vno
extremo vitio qᷓ; ab alio.ʒ:vtrũ vłr ma
ius bonum cõtrarietur maioꝛi malo.
E pꝛimo arguit᷑. ꝙ extrema

vitia magis opponãtur virtu

ti medie qᷓ; inter ſe: qꝛ illa q̃
diſtant extra genus ⁊ incõfirmabilr:
magis diſtant q; diſtantia infra genus
⁊ cõfirmabiłr. x.methaphiſice.ſed vᷣ/
tus media ⁊ extrema vitia diſtant ex/

tra genus ⁊ inconfirmabiłr. extrema

vero inter ſe non ſic diſtant.quare ĩter
ſe minus diſtant qᷓ; a virtute. MMinoꝛ
habetur in pᷣdicamentis.c.de oppõne
vbi dicitur. Meceſſariũ eſt autẽ omnia
cõtraria vel in eodẽ genere: vel in cõ
trarijs generibus eſſe:vel ipᷣa eſſe ge
nera alioꝝ exñtia: albũ enĩ æ nigrum
in eodem genere ſunt.coloꝛ eniʒ genꝰ
eoꝛum eſt. Juſtitia vero ⁊ iniuſtitia in
contrarijs generibus: quia iuuſtitie ge

nus ẽ virtus. Iniuſtitie vero nequitia
bonum vero ⁊ malũ non ſũt in eodem
genere:ſed ſũt genera alioꝝ.¶ In op
poſituz eſt determinatio phi.¶ Sicen
dum. ꝙ virtus poteſt ſũmi dupliciter.
vno modo pꝛo diſpõne media. 2. mo
do pꝛo bonitate illi diſpoſitioni attri/
buta.que quidẽ bonitas ſᷣm phᷣm. nõ
eſt media: ſed extrema ⁊ ſᷣm iſta duo
virtus fundat duos modos oppoſitio/
nis.vnum vt dicit illam diſpoſitiõem.
Alium vt dicit attributã bonitatẽ. Et
ſʒ h̊ͥ dð.ꝙ virtus in pꝛima oppõne mi
nus diſtat ab extremis diſpoſitõibus
vitioꝛum qᷓ; ipe inter ſe.qð demõſtrat
per ſcòam rationẽ pbr Vnea vero
oppoſitione magis diſtat ab eis q; ip
ſa inter ſe.quod pꝛobatur.quia omne
contentũ ſub vno extremo vmus op/
poſitionis magis diſtat a quocũq; con
tento ſub altero extremo eiuſdem opꝑp
poſitionig: q; duo contenta ſub vno ex
kemoCid mpkafer⸗g oppoſitio nõ
eſt niſi diſtantia inter extremũ extre
mũ:vel inter illa que induũt rationes
extremoꝛum:⁊ ideo contenta ſub eo⸗
dem extremo non diſtant ſᷣm diſtantiã
illius oppoſitionis: ſed in oppoſitiõe
bonitatis ⁊ malitie virtus continetur
ſub vno extremo. puta ſub bonitate ⁊
ambo extrema vitioſa ſub altero:quia
ſub malitia. quaẽ ĩ hac oppoſitiõe mi
nus diſtant vitia inter ſe q; a virne.
¶ Per boc patet rñſio ad argumentũ
qꝛ concludit de oppoſitiõe que eſt bo
ni ⁊ mali.pvᷣs autẽ loquuur de oppo
ſitione que eſt inter diſpoſitiõem ⁊ di
ſpoſitionem.

—
coo arguitur. ꝙ virtus nõ
magis diſtet ab vno extre⸗
mo vitio qᷓ; ab altero:quia cu
ius bene eſſe eſt in medio eſſe: tanto
melius habet eſſe:quanto plus habet
in medio eſſe:ſed bene eſſe virtuniſ eſt
in medio eſſe. vt pʒ in parte de diffini
tiõe sᷣtuſ. quare virtꝰ tãto meliꝰ hẽbit
eẽ:qᷓ;io pł poteri ĩ medio eẽ: ſʒ vlte

LIBRO

rius magis habebit ĩ medio eſſe: ſi ab

extremis diſtet equaliter qᷓ; ſi iequaxrr

quare habebit meliuſ eſſe ab extremiſ
diſtans equaliter qᷓ; ſi inequaluer di/
ſtet.tunc aũt poſito.ꝙ virtuſ non equa
liter diſtet ⁊ poſito ꝙ ſit aliqua alia di
ſpoſuio equaluer diſtans.ſequit᷑ ꝙ il

la diſpoſuio que non eſt virtusſit me-
lioꝛ qᷓ; diſpoſitio que ẽ virtus.(¶ In op

poſitum ſunt due demoſtratiõeſ phᷣi ſũ
pte a duabus cauſis¶ Sicendũ ergo.
vkr ois virtus exiſtens inter duo ex
trema vitioſa:de neceſſitate diſtat ma
gis ab vno⁊ minus ab altero. qð de/
claro ſic.Quoniã vt dictum eſt ſupꝛa.
virtus conſiſtu in medio non in medio
ſm rem:ſed in medio quo ad nos.me
diũ aũt fᷣm rem ⁊ mediũ quo ad nos:
nũquã poſſunt in idem coincidere cir
ca virtuiẽ:qꝛ mediũ vᷣm rẽ diſtat equa

liter ab extremis. mediũ auteʒ quo ad

nos conſiſtit in hoc ꝙ eſt reſecare ttũ
de extremis q;tuʒ ſunt diſcõuenientia
nob. Hijs pᷣmiſſis arguo ſic. Eo mo
do ⁊ tm̃ virtus diſtat ab extremis quõ
⁊ quãtũ:extrema ſunt diſcõuen entia
nobis:ſed extrema inequaliter ſunt di

ſcõueniẽtia nobis. Impoſſibile nãq; ẽ

ꝙaliqua duo diuerſarũ ſpecierũ equa
liter nobis vel fini noſtro cõueniãt vel
equaliter diſcõuenidt.tũc eni due ſpe
cies in vniuerſo eſſent peniius equa/
les.ꝙ negat᷑ ab oĩibuſ.quare virtus in

equaliter diſtabit ab extremis.( Exẽ

plũ totius rõis eſt:qꝛ foꝛtitudo eo mõ
T tĩ conſiſtit inter audere ⁊ timere:
quõ ⁊ quãtũ audere⁊ timere nobiiſ cõ
ueniũt ⁊ diſcõuemiũt:qꝛ quatũ alteruʒ
iſtoꝛũ nobiſ diſconuenit tm diſtat a foꝛ
titudine:⁊ quãtũ nobis cõuenit tantũ
accedit ad foꝛtitudinẽ: ſed nobis ⁊ fi
ni noſtro magis diſcõuemit timere qᷓ;
audere:qꝛ foꝛtitudo noſtra magis di/
ſtat a ſupabũdantia timoꝛis qᷓ; a ſup/
abundantia audatie.Et econuerſo de

defectu huius ⁊ illius.¶ Mer b̊ patet

rñſio ad obiectũ: qꝛ ꝓcedu de medio
fm rem non de medio quo ad nos. vt

apparet ex dictis.

Aueſtio. 26.
NES 3. arguitur. ꝙ non vłr ma
ius bonum: ↄriet᷑ maioꝛi ma
lo. pꝛimo.qꝛ virginitas ẽ ma
lus bonũ qᷓ; cõiugalis caſtitas cum ſit
excellentiſſunꝰ gradus tẽpantie: ſʒ cõ
trariũ virginitatis.puta ſunplex foꝛni
catio non eſt maius malũ adulterio ꝙ
eſt contrariũ coniugalis caſtitatis. 2
qꝛ diligere inimicũ videt᷑ maius bonũ
qᷓ; diligere amicũ:cum iſtud ſit virtuo/
ſius et difficilius:et tamẽ odire amicũ
peius eſt q; odire inimicũ. 32 qꝛ pꝛu
dentia videtur maiuſ bonũ qᷓ; iuſtitia:
cum ſit eius regula:et tñ iniuſtitia pe
ioꝛ eſt q; impꝛudentia:cũ iniuſtitia le
ge puniatur et dãnetur nõ tñ ipꝛudẽ/
tia.quare non vłr maius bonũ contra
riatur maioꝛi malo.¶ In oppoſitũ di⸗
citur.j.li.S.q optimũ contrariat᷑ peſſi
mo. hoc idẽ apparet inductiue in pꝛi
cipio ſeptimi:vbi oꝛdimnãt᷑ ex vna pte
tria bona.ſ.continentia:virtus hũana
et bõitas heroyca. Continẽtia vero ẽ
bona:ſed virtus humana melioꝛ: ſed
bõitas heroyca eſt optima.Tria vero
mala ex altera ſcʒ beſtialitas contra/
ria bõitati heroyce.Halitia contra/
ria virtuti humane:et incõtinẽtia con
traria cõtinentie. Iſta vero eſt mala:
ſed malitia peioꝛ:ſed beſtialitas peſſi
ma.Ex qua cõparatione patet. ꝙ qᷓ;
to bonum eſt maius:tanto contrariuzʒ
eius eſt peius¶ Eicendum. q contra
riuʒ poteſt ſũmi dupliciter. vno modo
ꝓpꝛie.Alio modo large pꝛo quocũq;
pꝛopoſito: et ſᷣm bᷣ dico duo.pꝛimo q;
contrarium pꝛopꝛie ſumptum maio⸗/
ris boni vlłr eſt peius qᷓ; cõtrarium mi
noꝛis ¶ Scdo. ꝙ b nõ eſt verum de cõ
trario large ſumpto. ¶ Pꝛimum pꝛo
batur ex oꝛdine ſex pꝛopoſiuonũ ſub
ſcriptarum. quarum pꝛima eſt. ꝙ vir/
tus et eius cõtrariũ pꝛopꝛie ſũptũ ſũt
circa eandẽ materiã.2 ꝙ quãto circa
aliquã materiam cõtingit opari meliꝰ

tanto contingit operari peius. 3 σ£

fueeh
Gtapp
nalitar
creapt⸗
iomelo⸗
izoen
tinin
lawote
npté
nunnin
ſallu l
Gſtuman
guntnn
wen
dhennft
finks
wnrün⸗

uß
Gberri
ſuegeg
ſund
gimg
Alwnah
Muighmmn
cßlarm
Mmijllwai
euhpar
nopserhn
ſieepvſe
opruniben
hwpſnen

Aiin

l

dsian
Beganaſinhet
unsmdimmin
Nuugilscafite
Meünkinastd
EnmMidiN
Nnmind zen
uinſ iq; in
Wrettüinuſtmn
dennecämunnm
dinem nötinr⸗
h wans orüm
alo ropwiiͤsn
opümüammmii
renaen
bi Ndnäiamg
mentua:ninstün
ra. Connnimutti
uman neſo::
Kophima. Crum
beſtialis conna,
e. Mahna rd,
e:etincötinitu e
Ta vero eſtni
ſeabeſclins
Mdne der g
Naimedannd Rn
dupnCnn. Mn
nodo epd a
ei nino
properiM
eſt aidnm 1
. za wnde
o bde N
r erpetſtinn

huchg

vnaqueq; virtus eſt optime operatiua

circa ppꝛiã materiã. 4 ꝙ vnaqueq;

malitia vitioſa eſt peſſime operatiua
circa pꝛopꝛiã materiã. ꝙ virtus qᷓ;
to melioꝛ tanto eſt circa materiã circa
qᷓ; operari contingit melius. 6? ꝙ vi
tiũ quãto peius eſt:tanto plus eſt cir/
ca materiã circa quã peiuſ operari cõ
tingit. Ex quo ſequitur. ꝙ circa omnẽ
materiã:quanto virtus eſt meliuſ ope

ratiua ⁊ per cõſequenſ magis bona tã

to vitium cõtrarium ꝓpꝛie ſumptũ cir
ca eandem materiã eſt peius operari
X per cõſequẽs maius malum. Et ſie
babemus vłr ꝙ cõtrariũ pꝛopꝛie ſum
ptũ maioꝛis boni eſt maius malum qᷓ;
contrariũ minoꝛis boni. (Scoͤm ꝓbat᷑
quia quanto bonũ eſt meliuſ tanto ma
gis excludit quecunq; mala: ſiue mag
ſiue pua. quanto autẽ eſt minus bonũ
tanto minꝰ excludit de malis.Ex quo
ſequitur ꝙ minus bonũ põt ſtare cum

aliquo malo:cuzʒ quo non poteſt ſtare

maius bonum. Illud aũt malũ cũ que

poteſt ſtare minus bonũ eſt minus ma

lum:q; illud cũ quo pꝛedictũ malũ ſta

re non poterat:qꝛ malũ quãto maius
tanto plus excludit de bono. ¶Hijs pᷣ
miſſis arguo ſic.Omne malum repu/
gnans maioꝛi bono eſt cõtrariũ ei:lar
go modo ſũmendo contrariũ: ſed mi/
nus malũ poteſt repugnare maioꝛi bo
no ꝙ nõ repugnabit minoꝛi bono.qua
re minus malũ largo modo erit cõtra
riuʒ maioꝛis boni.¶ Per b ad argu
menta ad pꝛimũ dð.ꝙ cõtrariũ ꝓpꝛie
ſumptuʒ virginitatis non eſt habitus
foꝛnicarius:ſed ſicut virginitas eſt ha
bitus receſſiuꝰ ab omni imũditia actꝰ
venerei:ſic babitus ei contrariꝰ eſt ha
bitus adbeſiuus oĩ imũditie actus ve
nerei tã foꝛnicatõis:tã inceſtus:tã ſtu
pꝛi: tã adulterij:tã ſacrilegij:qᷓ; ẽt cu/
iuſtibet ſodomie. Mõ ei carere vel pꝛi
uari virginitate eſt contrariũ virginita
tis: qꝛ põt habere habitus interme/

dios bonos vel malos aliquis carens
virginitate ⁊ eius cõtrario. ¶ Ad ᷣm

dicendũ.ꝙ diligere amicnʒ ⁊ diligere
inimicum poſſunt cõparari dupliciter
vno modo per ſe ⁊ ſolitarie. puta dile
ctio amici ſine dilectione inimici ⁊ e/
conuerſo. Et ſic accipiẽdo dico ꝙ me
lius eſt non diligere imnimicũ:qᷓ; dilige
re inimicũ:non diligendo amicũ. vt.j
declarabitur li.q. Hec valet ꝙ dicitur
de difficultate: qꝛ nõ oĩs difficultas fa
cit ad maioꝛeʒ bonitatẽ virtutis: ſicut
videmus ꝙ actus foꝛtitudinis eſt diffi

cilioꝛ qᷓ; actus iuſtitie:nec tũ pꝛopter

hoc dicitur melioꝛ.Alioꝛpoſſunt cõpa
rari ſũmendo ex vna pꝑte ſolaʒ dilectõ
nem amici:⁊ ex alia dilectionẽ amici
⁊æ inimici:⁊ h̊ non curreret cõparatio
quia tunc diceretur ꝙ ſicut dilectio a/
mici ⁊ inimici melioꝛ ẽ: q;ᷓ dilectio ſo
lius amici:ſic eius contrariũ pꝛopꝛie
ꝙ eſt odiũ amici ⁊ inimici peius eſt qᷓ;
odiuʒ ſolius amici. (ad terciũ dicẽ
dum.ꝙ ſicut iniuſtitia eſt pe ioꝛ q; im/
pꝛudẽtia:ſic iuſtitia eſt melioꝛ qᷓ; pꝛu
dentia.vt videbitur.j.li..vł.õö.
. ¶ Mectio. 9.
Aoniã quidẽ igit᷑ Poſtq;ᷓ ðᷣ
clarauit ꝙ virt' moꝛalis cõſi
ſtit in medio. Hic docet inue
nire otutis mediũ.pꝛiĩo tñ pᷣmittit epy
logũ pᷣdictoꝝ. 2? ſubdit vnũ coꝛrelariũ
dicendoꝝ ibil Yõ ⁊ difficile ẽ ʒ: deſcẽ
dit ad ꝓpoſitũ ibil NPꝛopter qð oʒ cõ
iecturãtẽ Dicit ergo pꝛimo ꝙ ſufficiẽ
ter dictũ eſt. ꝙ virtus moꝛalis eſt me

dietas ⁊ qualiter ẽ medietas.Et qĩ

duaꝝ malitiaꝝ ẽ medietas ⁊ qm̃ ẽ me
dietaſ que cõiecturatrix ẽ medij ꝙ me

anbdin in paſſiõibꝰ ⁊ opatiõibuſ

Cñr ibil Joo ⁊ difficile Subdit coꝛ
relariũ.d.q iõ eſt difficile hoĩez eẽ vel

fieri ſtudioſũ: qꝛ ad eẽ ſtudioſũ reꝗrit᷑

inuenire medium in paſſionibus:⁊ o/
perationibus: ſed iſtud eſt valde diffi
cile.quare difficile eſt hoĩeʒ ſtudioſuʒ

eẽ. QAð ãt mediũ ĩueniẽ ſit difficile. pʒ
pſiłe de inuẽtione medij in circulo qꝗᷣ

ñ ẽ poſſibik cuilz: ſʒ ſciẽti. ſic ãt iraſci

w eſt paſſio: facile ẽ cunlibʒ:⁊ iteꝝ ſaci

IIBRO

le eſt dare argentũ ⁊ cõſũmere ꝙ eſt o

peratio:ſed iraſci vel dare cui opoꝛtʒ

⁊ quantũ opoꝛtet: ⁊ quãdo opoꝛtet⁊
cuius gratia opoꝛtet: ⁊ qualiter opoꝛ

tet:nõ eſt facile nec poſſibile cuilibet

qꝛ ſic iraſci:vel dare:ꝓpꝛiũ eſt virtuti.
Iſtud ei eſt dare vel iraſci bene ꝓpter
confoꝛmitatẽ paſſionis vel opationis
ad debitum opandi vel paſſiõem reci
piendi. asfenan rarum ꝓpter dil
ficłtatẽ ⁊ raritatẽ operiſ virtuoſi. Eſt
etiam laudabile ꝓpter dignitatem:qꝛ
iſtud eſt dignum laude ⁊ pᷣmo: eſt eti

am bonum ppter honeſtatẽ qᷓ; in ſe bʒ
DSDeinde ibil Pꝛopter quod opoꝛtzʒ

BSeſcendit ad ꝓpoſitum dans de in,

ueniẽdo medium:quadruplex docum̃
tum f̃m ibil Intendere aũt opoꝛtet ].
Terciũ ibil In oĩ autẽ maxime Quar

tum ibil Sifficile ãt] Nꝛimũ ſũmitur

ex hitudine medij ad extrema.qꝛ dem̃
eſt ſupꝛa.ꝙ oĩs virtus magis diſtat ab

vno extremo qᷓ; ab altero: ⁊ ideo docu
mentũ eſt iſtud ꝙ quicũq; vult inueni⸗

re medium:opoꝛtet ꝙ maxime fugiat
extremũ virtuti magis cõtrariũ. Iſtud

declarat per exemplũ cuiuſdã qui mo

uebat nauigãtem de cuſtodia nauis: qͥᷣ
ex vna pte habebat vndas mariſ ⁊ ex
altera pte fumũ obumbꝛãtem nauem
extra fumũ ⁊c extra vndam: magiſtam̃
fugias vbi eſt maius periculum: qꝛ li⸗
cet vtrũq; extremũ ſit peccatum: vnuʒ
maius:⁊ alterum minus:qꝛ igit᷑ me⸗
diũ tenere eſt valde difficile.in 2? na⸗/
uigatione magis recedet᷑ a periculo:
ſic eſt in ꝓpoſito.duo extrema vitia ſũt
ſicut fumus ⁊ vnda:quoꝛum vtrũq; fu
giendũ eſt tanq; malum:magis tamẽ

illud ꝙ virtuu eſt magis cõtrariũ ⁊ ſic
poterimus puenire ad mediũ.Con/

ſeguẽter ibil Intendere aũt opoꝛtet
¶ Ponit ſᷣm documẽtum qð ſumit᷑ ex
natura naturali ꝓnitate ꝙ eſt iſtud:ꝗ/
cũq; volens virtutis mediũ inuenire:
debet ab illo vitio ad ꝙ magis pꝛonꝰ

eſt maxime declinare. Si aũt ignoꝛet

yvitium ad ꝙ maxime ꝓnus elſt cõſide/

ret delectatiòem ⁊c triſiitiam ſupueniẽ
tem:qꝛ ad illa maxime pꝛonus eſt:in
uibus operãdo maxie delectatur.
lsar hᷣ ãt dat exẽplum dicẽs:ꝙ quẽ
admodũ ligna naturałr toꝛtuoſa ſi ad
oppoſitã pteʒ trahantur fient recta:
ſic nos ſi ad ꝑtez oppoſitã noſtre pꝛo
nitati trahamur efficiemur recti mue/
nientes mediũ virtuoſuʒ. ¶ Eoſequen
ter ibil In oĩ aũt maxie Ponit terciũ
documentũ.ꝙ ſũmitur ex parte volu⸗/
ptatis generaliter ſũpte. Et eſt iſtud
quicũq; vult mediũ inuenire debet de
lectatiõem fugere:qꝛ nullo mõ poſſu/
mus iudicare viʒ ⁊ poteſtatẽ eius tra
hendi hoĩeʒ ad peccatũ anteqᷓ; expti
fuerimus ipam.¶ Ad boc inducit exẽ
plũ de helena trolana: que dicit᷑ fuiſſe
tãte pulchritudinis:q nullus poſſʒ ah
ſtinere ab eius concupia:ſpecie illiꝰin
ſpecta.vnde recitatur ꝙ quidã phᷣſ au
diens in ſtudio ſuo:ꝙ nemo vidẽs tan
taʒ pulchꝛitudinẽ mulieris:poterit ea
non concupiſcere:qui ꝓpꝛiã virtutẽ ꝓ
bare volens ad eà prexit:qua viſa ſta
tim exarſit in eius cõcupĩia. Et iõ ple
bis troiane ſeries decreuerant nõ eſſe

certandum cuz tẽptatiõe ſurgẽte ex aſ

pectu illius helene:ſed qui caſtitatem

cuſtodire vellet aſpectũ helene fuge-

ret.¶ Hoc mõ eſt de voluptate.qui eĩ

vult virtutis mediũ inuenire:vel muẽ

tũ cuſtodire:debet a voluptate ⁊ a vo

luptatis fantaſia cogitatione aĩm

deuiare dicẽſ: fuge:fuge. ¶ Köſequẽter
ibil Difficile aũt Monit quartũ docu
mentũ ꝙ ſũmit᷑ ex pꝑte difficultatis ĩ in

ueniẽdo mediũ.Et ideo pꝛimo iſtam

difficultatẽ exponit. ⁊ 2⁰dat remediũ
cõtra difficultatẽ ibi Sed qui quidẽ
Dicit ergo pꝛio ꝙ h̊ mediuʒ inuenire
cũ tribus pᷣhbĩius documentis eſt valde

difficile ⁊ in ſingularibꝰ in quibꝰope⸗/

ramur maxie:qꝛ nõ eſt facile determi
nare pꝛeciſe qualiter ⁊ in quibus ⁊ ĩ
quantũ tempuſ opoꝛtet:vel non opoꝛ
tet operari:ſic vel ſic. Euius ſignũ eſt
qꝛ nos qñq; laudamꝰ hoĩes ab ira pł

giepenet
hiſdetob.
ſiereedet
focamus f
Prrſened
enog il
ſcedenba n
od minms!
ſatelilegn
Atawetonn
Pſunaitu.
cnactiſee
urtte
mctele
täged
ſütutan
ſrgncds
Pucene
ven
gob
da bocit
giti
ust huul
duora
ſroſfalue.
Onnimtni
ſig d wla
ni rlnan
Nmchnnen
Wnpoenm
Gchetope
e

Akewnt beu.
Snngedkregnn
czhzaein
inſerederſei
Anqroz cce
krdene Peini
ſetrcieniitb
negscinana
e naure nans
femitrennggn
nceemintie
te einne
nſiltneen

curg gdiſb
iwy erpſiiin
Riiee M
remn müſimi
cigertm ſial
gcipia. Kiͦſ⸗
emeuerantnii
mmie ipireli

ſed qui cliaen

cau belene ſuge,
e luptne. mis
zinuenke:A
taNrme den
14 in
r Ku
4) nugean
—
Etideo enin
mi.42 Aluch
ti ii
goneinz
Begie
mniri nfin
S
imtſie
Zna
nſe in⸗
ian hiudl

.

quã opoꝛtet deficiẽtes ⁊ eos vocamuſ
mãſuetos.qñq; vero laudamꝰhoies in
ira excedẽtes ⁊ alios grauãtes ⁊ eos

vocamus viriles. 2? ibil Si qui qdeʒ

Dat remediũ cõtra iſt difficultatem
dicens. ꝙ ille qui parum trãſgreditur

recedens a medio ⁊ accedẽs ad mai*

vel ad minus nõ vituperat᷑ tanqᷓ; vitio
ſus:ſed ille qui plus ⁊ notabiłr rece/
dit a medio vituperat: qꝛ taliſ nõ latz
in ſua malitia:cum gs ſit ille terminuſ
circa quẽ recedens a medio nõ vitupe
ratur: vltra quẽ recedens vituperat᷑
non eſt facile explicare ſermone: ſicut
nec aliquid aliud ſenſibiliũ.talia nãq;
hũñt iudicium in ſingularibus ⁊ in ſen
ſu:qui quidẽ ſenſus eſt vnũ pꝛincipiũ
pꝛudenuie a quo dicit᷑ bomo ſenſatus

per quem recte iudicamus de ſingula

ribꝰ agibilibꝰ qñ ⁊ vbi ⁊ quõ ſũt agẽ/
da.bhoc ãt qꝙ dictum eſt ad minus iſtud
oñdit qm in oĩibus hitus medieſt bo/
nus ⁊c laudabilis. ( einde ibi. De/
clinare ãt Zat documẽtum ex iam oñ

ſa difficultate ſũmẽdum. &t eſt iſtud:ꝗ

cunq; vult virtutis mediũ inuenire: dʒ
qñq; ad defectũ: qñq; vero ad ſuꝑabũ
dantiã declinare. Sic enĩ tẽ ptando ⁊
ꝓbando ipᷣm mediũ qð eſt bonũ ⁊ vir
tuoſum poterimus adipiſci. ſic enĩ di/
cit Apoſt. Oia pꝛobate qð honum eſt
tenete. ((Auehio. 26.
S euidẽtiam iſtoꝝ documen
toꝝ querẽdũ eſt. vtrum doctri
M—krna ſup inuentiõem medij tra
ita ſit vera ⁊ bona. Et arguit᷑ ꝙ non

pꝛimo. qꝛ oĩs requirens debet doceri:

quo oʒ ipʒʒ accedere non ſolũ vñ oʒ ip
ſum recedere:ſed doctrina iſta nõ do/
cet quo oʒ accedere:ſed ſolũ vnde oʒ
recedere. ꝛimũ nãq; documẽtũ dicit
eſſe recedendũ ab extremitate virtuti
magis cõtraria.Scom ab extremitate

nie nature magis inata. Lerciũ ab ex

tremitate magis voluptuoſa. Quartũ
indeterminate dicit de vtraq; extremi
tate.quaẽ iſta doctrina nõ docet vt dz
2 ſpäliter oſtendit᷑ ꝙ nullum de hijs

documẽtis ſit bonũ.pꝛimo quidem ꝙ;

pꝛimũ ſit ocioſum: qꝛ illud documẽtuʒ

eſt ocioſum per ꝙ nullł vel nibil docet᷑
niſi illud qð ſcire ſupponit᷑: ſed in pꝛi
mo documẽto ſupponit᷑ ꝙ doct pᷣſciat

medium:nõ eni põt ſcire ꝙ duaꝝ ex/

tremitatũ magis diſtat a medio nõ pᷣ/
cognito vbi eſt mediũ.quare documẽ/
tum eſt ocioſum. ¶ Scm oñdit᷑ ꝙ fʒ
ſit aliꝗqbꝰpicłoſũ:qꝛ aliꝗ ſũt bñ nati.⁊
aliꝗ male nati. vt.. li.ebñ nati nõ ſũt

magis ꝓni ad stutes q;ᷓ ad vicia: ſicut

male nati:magiſ ad vicia qᷓ; ad ᷣtuteſ.

quare ſi iux illud documẽtũ debet gſ;

fugere ea ad que magis ꝓni ſunt. Se
quit᷑ ꝙ bene nati debeãt fugere virtu/

tes:ſicut male nati vicia. 3oñdit᷑.ꝙ;

terciũ ſit erroneuzʒ:qꝛ ſi iuxta ipᷣm de/
bemus fugere delectabilia: cuʒ opera
virtutũ ſint per naturã maxime ðlecta
bilia:ſequeret᷑ q inueniẽdo medio s
tutis: deberemꝰ fugere opa virtu.Cu
ius oppoſitũ dictũ eſt ſupꝛa ĩ parte de

generatiõe virtutiſ. 4 oñdit᷑.ꝙ quar

tum ſit incertum: qꝛ non dicit determi

nate aliquẽ terminũ ad quẽ opoꝛteat

accedere:ſed ſolũ pᷣcipit ire ⁊ redire.

In oppoſitũ eſt auctoꝛitas phi. dõ gF

cuz phᷣo.ꝙ doctrina iſta bene ite llecta
eſt bona:ſalubꝛis ⁊ ſancta. ꝙ oñditur
pꝛĩio per exẽplũ:qꝛ ſicut mediũ circuli
debet inueniri pꝛius inuentis quatu/
oꝛ punctis que ſunt in circũferẽtia cir
culi: æ extra mediũ ĩter que due linee

ptracte faciẽt crucem in medio circuli
2 in puncto interſertiõis inueniet᷑ me

diũ circuli:ſic cõſideratis quatuoꝛ pũ
ctis extra mediuz virtutis: videlicʒ ex
tremitate virtuti magna cõtraria ? ꝓ
nitate nobis innata: æ voluptate novᷣ
oñſa: aliqualiter per nos ſenſata æ
difficultate in acquiſinõe virtutis nob
oppoſita¶ Iſtis mq; quatuoꝛ punctis
circũferẽnbꝰ cõſideratis ⁊ declinatis
innenitur in eoꝛum medio: mediũ vir⸗
tuoſum: ſed iſta quatuoꝛ documẽta do
cent iſta quatuoꝛ cõſiderari a declina
ri. quare rciſſime docẽt vtutiſ mediñ in
i

LIBRO

uenire. 2? idẽ oñditur rõe:qꝛ illa do/
ctrina pfecte quãtũ eſt poſſibile docet
finẽ ſuũ inuenire:que docet omneʒ de
uium erroꝛẽ cauere:ſed iſta eſt huiuſ⸗
modi.g ⁊ c. Mioꝛ declarat:qꝛ omne
deuiãs a me dio virtuoſo deuiat vel in
ducendo ad maluz vel ꝓhñdo bonum
Si inducẽdo ad malũ:h dupłr.qꝛ ĩidu
cit ad malum: vel per modũ ĩpulſiui:
yvel per moduʒz attractiui. Si pꝛĩio mõ
ſic eſt naturalis ꝓnitas appetitus ſen
ſitiui que docet᷑ caueri in ⁊?2 documẽto
Si 2. ſic eſt voluptas appᷣhẽſa attra
hbens ad ſe ⁊ ad malum que docetur —
caueri in tercio documento.(Bive⸗
niat:quia ꝓhibet bonuzʒ: hoc duplici/
ter:qꝛ ipᷣm bonum excludit foꝛmaliter
vel ab ipᷣo retrabit occaſionaliter. Si
pꝛio modo:ſic eſt extremitas maxime
vicioſaæ maxime virtuti oppoſita:que
docetcaueri in pꝛimo documẽto. Si 22
modo ſic eſt difficultas in generatione
virtutis nobis oppoſita:que docet᷑ ca⸗
vueri in 4 documento:qꝛ varietas de/
clinãdi nunc ad maius nũc ad minus
reuertit difficultatẽ: ⁊ tollit faſtidium
⁊ ꝓhibet contra difficultatẽ remediuʒ
Ad pꝛimũ ergo dð.ꝙ ſuppoſito q
oĩs vtens libero arbitrio tendit conti
nue vel ad bonũ vel ad maluz: ſufficit
ꝙ docet᷑ non tendere ad malum: qꝛ ſi
non tendat:veniet ad bonũ.⁊ idcirco
phs docuit declinare quatuoꝛ vias dui
centes ad maluzʒ: ⁊æ abducẽtes a bono
quib dimiſſis vnuſquiſq; vadit ad bo
num q eſt medium virtuoſuʒ.¶ Ad Fʒ
dð.ꝙ pꝛimũ documẽtũ nõ eſt ocioſum
ſupponit enĩ tm̃ in generali cognitio/
nẽ extremoꝝ ⁊ medij:ſʒ in ſi päli igno
rat mediũ.Et idcirco in hoc documen
to docet᷑ quõ ex notitia generali extre
moꝛum medij perueniat᷑ ad notitiã ex
perimẽtalẽ ipᷣiuſ medij:ꝙ fit declinan
do ab extremis: ⁊ maxime ab extre⸗
mo virtuti maxime cõtrario (ld ali
ud dõ. ꝙ płᷣs h loqtur de pnitate ap/
petitus ſenſitiui:que nũquã tendit ad
bonũ:ſed in aliquibus minus cõtraria

tur appetitui rõnali q;ᷓ alijs: æ iſti di⸗
d terci

cunt᷑ bene nati ⁊ ulli male.
um dð. ꝗ pł̈s loꝗtur de delectatiõe ⁊
delectabilibꝰ appetitus ſenſitim que
pᷣcedunt generationẽ virtutis nõ de ðᷣ
lectatione appetitꝰ intellectiui que ſe
quit᷑ generatiõem virtutis de quibus
tu arguis. Ad quartũ dð.nõ põt de
terminate ſciri in ſingularibꝰ agibili/
bus qñ opoꝛtet declinare ad maius ⁊
qñ ad minus vel quãtuʒ vel quõ. Iſta
vero notitia non põt cadere ſub doctri
na.vt ſupꝛa declaratũ eſt li.j quare ñ

fuit poſſibile de iſto docum̃to aliqd ali

ud declarare.

õ

Explicit liber Scus.
Incipit liber Tercius.
¶ KEectio pꝛima.

Irtute itaq; ⁊
circa paſſiões
2 opatiõeſ exi
ſtente] Poſt
qᷓ; pvᷣſ determi
nauit ð fine s

mo. Et de ge⸗
neratiõe ⁊ diffinitiõe: multiplici cõ
ditiõe virtutis in 2?2 Hic ĩ ʒedetermiat
de pꝛincipijs ⁊ cauſis virtutisPꝛo
cuiꝰ euidẽtia eſt ſciẽduʒ.q ad genera
tiõem virtutis pñt cõcurrere tria gene
ra actuũ:qꝛ vel actꝰ intellectꝰ:⁊ actus
voluntatis:⁊ actus inferioꝛis virtutis
Actus aũt volũtatis ſũt in duplici ge/
nere:qm̃ aliqui ſunt circa finem: ⁊ ali
qui circa ea que ſunt ad finem. Circa
finẽ vero eſt actus qui dicit᷑ voluntas.
Circa ea que ſunt ad finẽ eſt actuſ qui
dicitur electio. Oẽs ãt actus intellect⸗
concurrẽtes ad generatiõem virtutis.
poſſunt cõpꝛebendi noĩe cõſilij. Act⸗
vero inferioꝛum virtutũ:non cõcurrũt
ad cãlitatẽ virtutis niſi pꝛo quato ſüt
voluntarij ⁊ a volũtate impꝑati:ſed qꝛ
notitia volũtarij dependet ex cogniio

tutis in li.pꝛi/

le loliti
vlolita
bis
Ntoſice
fnuolürane
git wolirn
lerminanst
lcnigf
Mhranape
erwl
ſobiroiü
lotidee
ſbi⸗
wi
i
Pmüce
imcd
folin⸗
ſcgi
Ubasef
gulblpfin
ſiot m
1 ütor
Noffunrlv⸗
umnet fit
ſegaenare
ſosdenme⸗
pt iwpiitz
Putfnocnn
öni
Mnafelnei⸗
Pntithes xn
Adſnanen wn
mpdnrnn⸗
nest ahrör⸗
ſöbest e⸗
ludestn
felmiſenenan
d feniſtöen
cht ge dictin
ui. De onng
dfembuentn
ſeber ggern
mikerpin
hſtolümic,
Minon pokri

R
uenr wenz,
rns iniin

nman min

erlnge adnan
Anen; gin
1ladereibn
iioanin d

bberScds.
ber Ters.
d um.

Pweür
an is
1ürſen
ſene
ſï oiſoen
Nuantö ſn
nis inli pei
õ
1 Bi iywenin
cals nmnus
ſctarz.ad
icamereniſ
ab inelece
ns infenort
irms ſrin ule⸗
tcrcafen
Peim dinnl
ACns qui dil ind
mican
co Hisiin,
guamiene
retrni nor
. (
imuSNIIN
tiwine nne
r, xpendalnt

—

Kege,

ne vuolũtarij:ideo pb̈s volens agere

de volũtario. pꝛi- agit de iuolũtario.
¶ Hijs pmſſiſ ſciendũ.qꝙ in bᷣ libꝛo

płs ſic ꝓcedit:qꝛ determinat pꝛiĩo de
inuolũtario.2? de volũtario ibil Exñte
aũt iuolũtario ʒ? de electiõe ibil De/
terminatis ãt volũtario q· de conſilio
ibil Cõſiliant᷑ ãt vtrũ ? de voluntate
ibi. Atiqʒ voluptabili] Agens ãt de ĩ
uoluntario. pꝛimo pꝛobat determinan
dũ eſſe de volũtario ⁊ ĩiuolũtario.2. de

ſcribit iuolũtariũ cõiter ſumptũ ibil vi

dent᷑ ãt ʒ? agit de inoluntario p violẽ
tiã ibi Niolentũ ãt ꝗ? de inuolũtario

per ignoꝛãtiam ibij Qð ãat per igno/

rãtiã] ¶zο tägit duo media ad
ꝓbandũ ꝙ ad moꝛalẽ pbᷣm agentẽ de
virtutib ſit neceſſariũ determinare de
volũtario ⁊ ĩiuolũtario. Et pꝛimo põt

ſic argui. Meceſſariũ eſt pbis intendẽ

tibus de virtute determiare de hijs in
quibus fiunt laudes ⁊ vituperia: ve/
nia ⁊ miſericoꝛdia. Sed in opatiõibꝰ
⁊ paſſiõibus circa quas eſt moꝛalis s
tus:fiunt laudes ⁊ vituperia ſi ſũt vo/
luntarie ⁊ fit venia: ſed nõ ſũt volũta
rie.quare neceſſariũ eſt phis intẽden/
tibus de virtute determinare de volun
tario ⁊ inuolũtario.¶ Huius rationis
ponit pꝛimo virtuteʒ minoꝛis. ⁊ 2. cõ
cluſiõem ibi Nolũtariũ ⁊ iuolũtariuʒz
loꝛdina ſic litterã. Heceſſariũ eſt phiſ
intendẽtibus de virtute determinare
æ diſtinguere voluntariũ ⁊ ĩuolũtariũ
ſuppoſito ꝙ virtus exiſtat circa paſſio
nes ⁊ opatiões:⁊ ſuppoſito ꝙ in paſ
ſiõibus ⁊ opatiõibus volũtarijs fiant
laudes ⁊ vituperia ⁊ ĩ nolũtarijs veĩa
vel miſericoꝛdia. Abi ſciẽdũ. ꝙ venia
dicit remiſſiõem culpe ⁊ pene:mia tñ
addit qꝛ dicit illã remiſſiõeʒ ⁊ cũ hoc
ſubuẽtiõöem ¶ Et 4 medio põt ſic ar/
gui. De omni ꝙ eſt vtile legiſſatoꝛib
ad retribuendum honoꝛes penas:

debet agere moꝛalis pᷣs. Iſta ſup⸗

ponit᷑ ex pꝛimo libꝛo: ſed volũtarium
⁊ ĩuolũtariũ eſt vtile legiſſatoꝛibꝰ.alit
eni non poſſet iuſte retribuere honoẽſ

III.

Seinde ibi Nident᷑ at] ðſcribit iuo

dignis: penas indignis. quare ⁊c.

untariũ cõiter ſumptum. d. ꝙ iuolũta/
ria vident᷑ eſſe opa per violẽtiã: vel ꝓ
pter ignoꝛãtiã facta.¶ Abi ſciẽduʒ. ꝙ
voluntariũ ⁊ ĩuolũtariũ pñt dici:vł de

pꝛicipio opante:vł ð ipo ope.hᷣ aũt ſũ

mit ea phs vt dicũt᷑ de opere: pñt tam̃
fũmi cõfoꝛmiter: vt dicũtur de opante
dicendo.qꝙ ĩuolũtaria opantia: ſũt illa
que per violẽtiã vel ꝓpter ignoꝛãtiaʒ
operãtur.¶ Seinde ibi. Niolẽtũ autẽ
Agit de iuolũtario per violentiam ſic
ꝓcedens.qꝛ pꝛĩo deſcribit buiuſmodi
iuoluntariũ.2 mouet vnuʒ dubium de
hijs que fiũt timoẽ maloꝝ ibil Quecũ
q; aũt ꝓpter timoꝛẽ ; remouet alteꝝ

de hijs que fiunt amoꝛe bonoꝛum ibij..

Si gs ãt ðlectabilia .. Dicit ̊ pꝛio.ꝙ
opus ĩuolũtariũ per violẽtiã:qꝙ ipᷣe vo

cat violentum:eſt illud cuiꝰ pꝛincipiuʒ

eſt extrinſecũ:ſic ꝙ opus tale exiſtit in
quo operans vel patiẽs nibil confert
verbi gra. Si ſpũs.i.ventus alicubi tu
lerit aliquẽ boĩem vel hoĩes dñi exñteſ
captũ duxerint: iſta trãſſatio erit ei ĩuo
lũtaria qꝛ violẽta.pꝛincipiũ eni eius ẽ
extꝛa:cui ipᷣe trãſſatuſ nibil cõtulit acti
ue: ſed tm̃ habuit ſe paſſiue.¶ Abi ſciẽ
duzʒ. ꝙ ſᷣm iſtã deſcriptiõem:ſi volũtas
humana ẽ ſimpliciter paſſiua: quo ad
actꝰ imanentes neceſſe eſt ꝙ oẽs ſint
ei iuoluntarij ⁊ violenti:ꝙ tñ implicat
cõtradictiõem.(¶ Seinde ibil Quecũ/
q; ãt] Dubiuʒ mouet. 2? ĩm remouet
ibi. ANixte quidẽ igitur ..vicu ergo
pꝛumo.ꝙ dubitatiõem habet. vtrũ ſint
iuolũtaria vel volũtaria opera facta p
pter timoꝛẽ maioꝛũ maloꝝ: vel ꝓpter
amoꝛẽ magnoꝝ bonoꝝ. puta ſi tyrãnꝰ
pcipiat turpe aliquid operari pentes
circa filios:vel filios circa penteſ: dñs

exñs vtroꝛũq;:⁊ vno eoꝝ operãte illꝰõ

turpe ⁊ obediẽte pꝛincipi oẽs ſaluẽt.
Nõ opãte t ñ cedẽte timoꝛi oẽſ mo
rientur ¶ Siłis caſus accidit circa eie
ctiones merciũ in mari tꝑe tempeſta/
ium:qꝛ ſimpkłr eſſet iuolũtariũ abſ⸗ dlu⸗

—–—
=ð WM

LIBRO

te merces eijcere tamen in ſalutẽ fuiæ
alioꝛum hoĩm intellectũ hñteſ multi ⁊
multotienſ vident᷑ eſſe volũtarij.¶ SGSe
inde ibil ixte quidẽ igit᷑ llud du
bium remouet oñdens pꝛimo quõ hu
iuſmodi opera ſe habent ad volũtariũ
⁊ ĩiuolũtariũ.2: quõ ad laudem ⁊ vitu
perium ibil In operatiõbꝰ ãt ʒ? quõ
ſit vłr rũdendum ibil Qualia ãt dicen
dũ J.De pꝛimo ponit pꝛĩo duas cõclu
ſiones.2? phat vnã ibi Nolũtarie eni

SB: alia ibij Simpliciter at ¶ Eſt igit

pꝛima cõcluſio. ꝙ buiuſmõi opationes

ſũt mixte ex volũtario ⁊ iuolũtario. 2

ꝙ plus habent de volũtario qᷓ; de ĩuo/

luntario ⁊ magis aſſiłant᷑ opationibꝰ

taliter volũtarijs.¶ Seinde ibil Aolũ
taria enĩ pꝛobat ſic.ſcdᷣam cõcluſiõeʒ
qm̃ oĩs operatio eſt indicãda talis:vł
talis qualis eſt tpe operãdi:qꝛ finis o
perationis eſt ſᷣm tꝑs ⁊ ſm ſingulaẽs
conditiones:ſed tales opatiões tem/
poꝛe operãdi ſunt volũtarie ⁊æ opans
volẽſ opatur.qð pꝛobat᷑.qꝛ ille opera

tuur volens in cmꝰ ptte eſt mouere p/
tes oꝛganicas quibus operat᷑: ſed tał

operãs habet in ſua ptãte huiuſmodi

motũ.quare ꝓ tunc operat volẽs.qua
re huiuſmõi opera ſũt volũtaria. hu

ius rõnis pꝛimo ponit maioꝛẽ.2? põit
minoꝛẽ ibi Operat᷑ aũt ʒ? ꝓbationeʒ
minoꝛis ibil E&t enĩ pꝛincipiũ ꝗ? con
cluſiõem ibil Nolũtaria itaq; ] SZein

de ibil Simpłr ãt Pꝛobat ↄcluſiõeʒ

pꝛimà ſupponẽs alterã ptem ꝓbatam
ſcʒ ꝙ tales operationes hñt aliqd de
voluntario.h̊ ergo intendit pbare tan
tũ.ꝙ habent etiã aliqd de iuoluntario
Et arguit ſic. Illa ſunt ſimpłr muolũ
taria que nullus ſm ſe ipᷣm eligeret:
ſed talia opera nullus ſᷣm ſe ipᷣm elige

reet. quare ſunt ſimpliciter inuolũtaria
Huius rönis poit pꝛimo cõcluſiõem

minoꝛẽ ibil Mulłꝰ em ] Eſt ãt ſciẽ/
dum ꝓpter maioꝛẽ ꝙ ſimpłr põt ſũmi
młtiplicier.vno mõ pꝛo vłr.Alio mõ
pꝛo totaliter:vt diuidit᷑ cõtra ſᷣm quid
Alio modo pꝛo ſolitarie vt diuidit cõ

tra aeceptiõem cum additamẽto: quia
ſimpliciter dico ꝙ ſine addito dico.
¶ Eſt etiã ſciendũ ꝙ illud qð dicit᷑ ſim

pliciter: pᷣ vltimo modo põt dici ſʒ ad
diuiſum cõtra ſimpliciter in ſcòa ſigni
ficatione acceptũ:⁊ h̊ modo ſũmit᷑ hic
talia nãq; ſunt ſimpliciter inuolũtaria
.i.ſolitarie accepta. puta ſine timoꝛe
⁊ ſine ꝑiculo mali magis inuolũtarij
Et hoc mõ ſimpliciter iuolũtaria ſunt
vʒ ꝗd inuolũtaria ⁊ nõ ſimpliciter.22
modo. Seinde ibil In opationibus
aũt Oñdit quõ talia ſe habent ad lau
dem ⁊ vituperiũ.⁊ pꝛimo facit hoc.2
dat difficultatẽ diſcernẽdi ⁊ ſuſtinẽdi
qð eſt in talibus laudabile ibil Eſt at
difficile] Sciendũ ergo. ꝙ h̊ determi/
nãtur quatuoꝛ queſtiõeſ in quatuoꝛ ca
ſibus emergẽtes.quarũ pꝛima eſt.vtꝝ
ſuſtinere aligꝗd turpe vel triſte: æ timo
ri non cedere pꝛo bonis magnis cõſer
uandis ſit laudabile vel vituperabile
2 vtrum ſuſtinere aliꝗd turpe vel mi
ſte ⁊ timoꝛi non cedere: pꝛo medicis
bonis ſit laudabile vel vituperabile.
ʒvtꝝ timoꝛi cedere aliꝗd turpe ope
rãdo ſit moꝛtale vel veiale. 4 vtꝝ ti
moꝛi cedere turpiſſima operãdo timo

re moꝛtis ſit veniale vł moꝛtale.(Ad

pꝛimã queſtiõeʒ in pꝛincipio rñdet q;
eſt laudabile.¶ Ad ſcoam ibil Cũ aüt

ecõtrario ldicit ꝙ eſt vitupabile¶Ed

terciã ibi Aliquibꝰ aũt dicit ꝙ eſt ve
niale¶ Ad quartã ibi Qõ ãt foꝛtaſſiſ
bicit ꝙ ẽ moꝛtale: addens ꝙ talia nõ
contingit cogi:qꝛ magiſ moꝛiẽdũ ẽ du

riſſima patiẽdo toꝛmẽta: qᷓ; talia ope.-

rari. Et ideo dicit carmina almeona
de almeone per poetã erupideʒ cõpo
ſita eſſe deriſoꝛia. In qiubus dicebat
almeonẽ fuiſſe coactum ex iuſſu patris
occidere matrem ſuam. Cum eni am/
phireuſ pater almeonis vxoꝛis ſugge
ſtione ſuaſus ad bellũ thebanũ iuiſſet
T ibidem vulneratus icurabiłr extitiſ
ſet. vocato almeõe filio ſuo: pꝛecepit
ei vt reuertẽſ ad hoſpitia matrẽ occið
ret:qꝛ eiꝰſuggeſtio occaſio fuerat moꝛ

guuͤge
ſe ne
ſelenne
mupene
gos o
dignos
gütalc

woric
Krkiu
Nrlrni
u Ncte
urniclorerſ
nphciercwi
nut ſleg
Mprnnlcn
lösſnepena
otiprictpe
oüneanuge
chimctnope
ealmnfnſeiß⸗
nictpohipn
Eragoſegntn
ſollinurwii⸗
Cuibſoͦcſene
lubüͤſitwi
Nuguiieaitne
Cutzdogguli
mmneiſcleu⸗
ſeſtſtntat
Digtsi ſen⸗
ſtbeſase
encilnnti

Mäini P
lindtin
Miannſt
DZ
N ſrinm
nads M
—
an wſihin
An egnn
1 indiackher
ſeniäit ſihi

lmiadlei di⸗

etöeſign
Ari ginct
mpenenie tin
obensni
abilleel me
ralgd ren
ugre: o eid

E nuper:etlh

ge alig urpeog
reigle. 4.mt

Rma Neridd en
deRnoude l

in prindzoriin
Baſcdilii
genmele
Pi ſagar
miibi Dhibuit
ie: adcenglun

P magiſ milin
ormilarchtue

ci crminminn
weien eg⸗/
—
camm et in
ilnemis MMi⸗
Abeli thebai
rus in c
rieſloſp:

ipria nen/,

Niveuinin

tis ſue. Iſtud aũt pᷣceptuʒ ille euripi/
des dixit fuiſſe coactiõez: vt occideret
matrẽ ſuã: tñ eſt deriſibile Deinde
ibi Eſt ãt Oñdit difficultatẽ diſcernẽ
di ⁊ ſuſtinẽdi talia. Dicit ergo q;tum
ad diſcretiõem ꝙ difficile eſt qñq; per
intellectũ iudicare: qð æ quale maluzʒ
ſuſtinẽdum eſt pꝛo quo ⁊ quali bono
cõſeruando. Sicit ãt qñq;. qꝛ in muli
eſt euidẽſ. ꝙ oẽ malũ penale ſi uſtinẽdũ
eſt: anq;ᷓ aliꝗd faciat cõtra aliqua cer/
ta bona. puta cõtra fidẽ pꝛo qua cõſer
uãda inumerabiles martires gratater
ſuſcepeĩt moꝛtẽ: qtũ ad expectatlõeʒ
aüt dicit ꝙ adhuc eſt difficil expecta/
re triſtia:que pponũt᷑ ex vna pꝑte ⁊ tur
pia ad que boĩes coguũtur ex altera ꝑ
te.vñ qꝛ cica talia cõtingit recte agẽ
vel errare ꝓpter boc fiunt laudes vel
vituperia circa tales coacios: qm̃ ali⸗/
quos nõ cedẽtes timoꝛi: dicimꝰ laude

dignos ⁊ aliquos vituperio:cedentes

aũt aliquos dicimꝰ venia dignos: ali⸗/
uos ſat idignos vt patet ex pꝛedictis
Heinde ibil QAualia ãt oñdit quali/
ter ſit vłr rũdẽdũ epylogãs oĩa ſupꝛa
dicta. Picit ergo ꝙ qualia opa dicẽda
ſunt violenta:ſic rñdẽdũ eſt.ꝙ illa ſũt
ſimpliciter violẽta:quoꝝ cauſa eſt ex/
terius: ⁊ ille qui opat᷑.i.in quo opatio
recipit᷑ nihil confert. Illa vero que Fʒ
ſe ipa ſine periculo ⁊ ſine timoꝛe acce
pta:tñ ꝓ nũc ⁊ pꝛo hijs periculis ſũt

volũtaria. talla ꝗdẽ ſũt illa quoꝛuzʒ pꝛĩ

cipium eſt in operute. Et iõ talia dicẽ
da ſunt m ſe ipa eſſe inuolũtaria: ſʒ ꝓ
nũc ⁊ pꝛo hijs periculis ſũt volũtar ia
Ex quo ſequit᷑ vt dictũ eſt. ꝗ magis aſ
ſimilantur volũtarijs q; iuoluntarijs.
Euius rõ eſt qꝛ opera ſũt in ſi ingulari⸗/
bus. b ãt ſũt volũtaria quo ad ſingula/

ria. quale aũt malũ ad ſuſtinẽdũ ſit eli

falſum. ergo ⁊ añs

æ nullo mõ ĩuolũtaria violẽta. Et 2:
talia ſũt laude vel vituperio digna ibi
LRidiculũ ãt] Nꝛimũ pꝛobat dupli
ci rõne pꝛimo ſic.ſi opera facta ppter
bona ⁊ ꝓpter delectabilia quaſi exte
rius cogentia eẽnt violenta. ergo oĩa
opera erunt violẽta. ↄñſ eſt euidenter
uius rönis po
nit pꝛimo cõſequẽtiã. 2: pꝛobat eã ibi
Hoꝝ enĩ gratia d.ꝙ ꝓpter bona oẽs
oĩa oꝑant᷑.quare ſequeret᷑ ꝙ oẽs violẽ

ter oparẽtur: ſi obiecta bona vel dele-

ctabilia inferrẽt violentiã opanti. 2²

rõ que ponit᷑ ibil Et qꝗcquid.tał eſt.ꝗ

nolẽtes operãtur:operãtur cũ triſtitia
ꝗ ꝓpi bonũ opãt᷑ nõ opãt᷑ cuʒ triſtitia
ſed potius cũ delectatiõe.quare ppter
bonũ operãteſ non operãt nolẽtes vk
iuolũtarij ¶ Geinde ibil Ridiculũ̃ ar
Oñdit ꝙ opera ꝓpter bonum facta ſi

ſint mala ſunt vituperio digna. ſi vero

bona ſunt laude digna. &t pꝛimo com

genduz pꝛo qualibꝰ bonis cõſe eruãdis

non eſt facile tradere: qꝛ infinite diffe
rentie ſũt in ſingularibꝰ¶ Geinde ibi
Si quis ãt Remouet dubiũ vnuʒ de
opatiõibus factis amoꝛe bonoꝝ inten

dens oñdere.ꝙ talia ſũt oĩo volũtaria

parãdo extrinſecũ bonũ: ⁊ intrinſecuzʒ
appetitũ ad vnũ ⁊ eũdem actũ. d. ꝙ ri
diculuz eſt cauſari vel incuſari extrin-
ſecum bonum de malo actu tanquam
allectiuũ ⁊ ĩductiuũ ad malũ ⁊ nõ in/
culpare ipᷣm appetitũ tanq; cito vena
bileʒ ⁊ faciliter ductibilem id malum
actũ. malũ enĩ in actu ĩputadũ eſt ap/
petitui qui põt per libertatẽ ſuaʒ reſi
ſtere ⁊ contradicere ⁊ nõ cõdeſcẽde
re paſſioni facte ab obiecto in appeti
tu ſenſitiuo que quidẽ paſſio nec ẽ vo
lũtaria nec laude vel vituperio digna
operatio conſequẽs eã eſt volũtaria ⁊
p cõſequẽs laude vel vituperio digna
ex quo apparet rõ quare obiectũ nõ ẽ
inculpandũ: ſed appetitꝰ: qꝛ paſſio q̃
eſt ab obiecto nõ eſt volũtaria: ſed o⸗
peratio que eſt ab appetitu ipᷣa eſt vo
lũtaria. 2? ibi Et bonoꝝ quidẽ] Idẽ
oñdit cõpãdo appetitũ ad opa bõa ⁊
obiectũ ad mala.d. ꝙ ridiculũ eſt dice
re ſeipᷣm cãm eſſe bonoꝛũ operũ ⁊ ob
iectum delectabile eſſe cãm turpiũ.cu
ius ratio eſt: qꝛ oppoſita nata ſũt fieri

circa idem v ab eodẽ pꝛincipio. upi
isz

LIBRO

do qt ⁊ bonitas operum ſũt oppoſita
circa eadẽ opera. quare illi pꝛincipio
cui debet imputari bonitas ad laudeʒ

is cõcludit diffinitiõem iuolũtarij vio
lenn bene aſſignataʒ fuiſſe.d. ꝙ videt
vtiq; opus ĩuolũtariũ violentũ:cuiꝰpꝛiĩ
cipium eſt extrinſecũ ⁊ cui nullazʒ vim
confert ipᷣm paſſum. ¶ Abi ſciẽdum q;
in nãlibus paſſum ſe põt habere mul
tipliciter ad talẽ actum recipiendum
vel exercendũ.vno modo ꝙ iclinet᷑ ad
oppoſitum talis actus: ſicut lapis ꝓie
ctus ſurſuʒ. Alio mõ.ꝙ nec inclinetur
ad ipᷣm:nec ad eius oppoſitũ:ſicut ſu
pficies inquãtũ ſupficieſ ad albũ ⁊ ad
nigrum. 3? mõ. ꝙ inclinef᷑ ad ip̃ᷣm:ſi⸗
cut pfectibile ad ſuã pfecnõem. 4*
mõ.qꝙ non ſolum inclinet ad recipien

dum paſſiue talem actum:ſed etiã ad

exercendũ actiue.pꝛimo mõ talis actꝰ
nullo dubitãte erit illi paſſo violentus
2: mõ talis actꝰ erit illi neutri: nec nã
lis nec violentus.ʒ: mõ talis actꝰ erit
illi naturał: eo mõ quo actus pure paſ
ſiuus dicit᷑ alicui naturalis.4? mõ erit
ei naturalis ſimpliciter. &t ſiłes diffe
rentie iueniunt᷑ in rebus voluntarijs.
ſtud at certi explicabit᷑ in queſtiõthuſ
D euidentiã pꝛedictoꝝ ſunt
quatuoꝛ inquirenda. Pꝛimo
vtrum agens naturale æ vo⸗
untariũ ⁊ libeꝝ ⁊ dñatm̃ differant in
modo agendi. 2? vtꝝ violentia cauſet
iuolũtar ium. ʒ: vtꝝ cedere timoꝛi in ꝗ
liquo caſu ſit laudabile. quartũ vtrum
actus ab obiecto totaliter cauſat⸗ poſ

ſit dici voluntaruu”s.
C Queſiio.j⸗
pꝛimo arguit᷑.ꝙ agens nã
e ⁊ volũtariũ ⁊ hbeꝝ c dña
.tiuũ nõ differãt in modo agẽ
di. Pꝛio qꝛ quoꝝ oppoſita ſũt eadem
⁊ ipᷣa ſunt eadem:ſi enĩ oppoſitũ ĩ op
poſito:⁊ ꝓpoſitũ in ꝓpoſuo.2 topico
rum. Sed modus oppoſitus iſtis qua
tuoꝛ modiſ agẽdi eſt vnꝰ⁊ idẽ.piolẽt ũ

debet ĩ putari turpuiudo ad vituperiuz
Deinde ibil Nidet᷑ vtiq; Ex pᷣmiſ/⸗

ei opponit᷑ nãli ⁊ volũtario ⁊ libẽo æc

dñatiuo. ergo iſta ſunt eadem. 2 qꝛ
de quocũq; dicit᷑ diffinitio ⁊ diffimituz
ſed diffinitio volũtarij dicit᷑ naturali
de libero ⁊ ð dñatiuo.qdlibet ej iſtoꝝ
eſt ñ inuolũtariũ p violentiã vel ꝓpter
ignoꝛãtiam ⁊ in quolibet iſtoꝝ eſt pꝛĩ
cipium intrinſecũ ⁊ ꝙ licet ſint ſi ingka
in quibus eſt operatio. h patet de libe
ro ⁊ dñatiuo. De naturali vero ꝓbat᷑
qꝛ circa ſingula recte agit.hᷣ ãt eſt di/
finitõ volũtarij.vt.j.pte 2? quare volũ
tariũ dicit᷑ de reliꝗs tribuſ.i In oppo
ſitum eſt ppᷣs qui diuidit.2? phiſicoꝛũ
agens a ꝓpoſito ab agente naturali.

gre⸗ agens naturale differt a religs

LItẽ qꝛ pueri ⁊ beſtie agunt volũta/
rie. vt. J. pte 222 3 nõ tñ ſibere vł dña
tiue.vt.j.in pꝛincipio.ſexii. quare li⸗/
berũ ⁊ dñatiuũ differunt a voluntario.
Ad queſtionẽ declarãda ſunt quatu
oꝛ. pꝛio ꝙ h̊ oia cõueniunt dupliciter.
2 naturale differt a reliquis tribus
dupliciter. ʒ? ꝙ volũtariũ differt a duo
bus reliquis dupliciter. 4? q; liberum
differt a dñatiuo dupliciter. pꝛimũ de⸗
clarat᷑:qꝛ h̊ oĩa habẽt modũ per ſe a/
gendi ꝙ eſt agere ꝓpter finem.vt dici
tur 2. phiſicoꝝ.qꝛ oẽ per ſe agẽs agit
ꝓpter finem: ⁊ h̊ eſt pꝛima cõueniẽtia
2 qꝛ oia iſta agunt a pꝛincipio intrin
ſeco:ita ꝙ operatio naturalis eſt a pꝛiĩ
cipio intrinſeco opanti. ſiłr operatio
volũtaria vel libera:vel dñatiua. qo ꝓ
batur. qꝛ ſi patiens vel operãs nullaz
vim actiud conferat ad exercitiũ opa/
tionis:talis operatio erit illi violenta
vt dicit ppᷣs in a. b enĩ nõ põt intelli
gi de vi paſſiua:qꝛ ĩpoſſibile eſt aliqd
pati ſine exercicio vis paſſiue. ſicut ei
ipoſſibile eſt agere non exercendo viʒ
actiuã:ita impoſſibile eſt pati nõ exer
cendo vim paſſiuã. ergo phᷣs ſupponẽſ

ꝓꝙ operãs patiat: ſupponit enã ꝙ ad

patiendũ vis paſſiua cõferat᷑.ergo ne
gans paſſum conferre vim: negat h de
vi actiua non de vi paſſiua: aliter ↄtra
dictiõeʒ ĩplicaret in dictis dicẽs ꝙ alt

222

wloni
ſetigiuur
ficüpee
lseenec
ina. u
geiſon
gligvopi
ſchtcunen
vumil
nyinſi
n.No
d noch
pperfme
IMermin
nce⸗
omränn
fniaſen
eſtagens
Lercü
lanumc
getücktin
iicien
Etbel
gril mi
lennereſono
Mißnclinuns
ſicknoſenn:
lcge ooſtan
Mbnabüsrel
llimͤrzln
ſüincligtran
nurlsnii
Kliigenciraß
thenäneü
mmäfadir
amfepelene
nid klintne
ſegni.rinbe⸗
Appetitusan
Peims. Iir
lepaſſtonsi
veroappenn
zedintia /
ſekterponte
mnſezſirgen
menmd
becuat⸗

i Wün⸗
–—
an Win
ubmwkmiz
Anarli e .
regtküii

neramn
uiranhli
miledifena nit
Nuſengut
en Anolnre
ielriin innn
arnimn mien
wümininen
glar 4glien
alümn mir,
rmmijt
prerſmm nat,
eferleegisd
Rmima cöteniiin
tapencpid irn
ODarurahs eapi
nn. fur opemt
A. adn
SS
nu ad ernncnii
amoeni lirunn
a beiniſa
egriheſbie i
nocons aie b
aene nenutn
litircta in
lirigp bes it
rit poil aui
n ſgi
nctin in:yn
—RR uriinn,
a Ncus M

E=

4
4

quid pati ſine virtute paſſina. (Appa

ret igitur ꝙ oĩs operatio eſt violẽta in
qua operans nullã vim actiuã ad ope
rãdũ pꝛebet. Et ſic eſt violẽta: nec nã
lis ẽ:nec volũtaria:nec libera:nec dña

tiua. quare per oppoſitũ:ſi hbabet ali-/

quẽ iſtoꝛũ quatuoꝛ modoꝝ ipᷣa erit ab
aliquo pꝛĩcipio intrinſeco opãti:⁊ H ẽ
ſcda cõueniẽtia. ¶( Scom decl arat ſic.
qꝛ naturale agens ꝓpter ſinẽ nõ agit
ppter finẽ ſibi cognitũ nec a ſe pſtitu/
rum. 2? nõ determinat ſe ad agendum
⁊ ad moduʒ agendi ex ſe ipo:ſed agit

ppter finẽ a ſuperioꝛi cauſa cognitum

7 determinat᷑ ad acnõem ab eadeʒ cã
cognoſcẽte actiõis finẽ.agens autẽ vo
luntariũ libeꝝ vel dñatiuũ:agit ppter
finẽ a ſeipo cognitũ.qðlibet eni iſioꝛũ
eſt agens p cognitiõem finis ⁊ actiõiſ
Eerciũ declaratur ſic. qm agẽs volũ
tarium còe eſt hoĩbus ⁊ beſtijs. vt alle

gatũ eſt in opponẽdo. libeꝝ ãt ⁊ dñati

nũ ñ cõneniũt beſtijſ. vt etiã allegatũ ẽ
Et h eſt pꝛima dĩntia. 2? qꝛ illõ ꝙ a/
git pᷣciſe volũtarie: nõ libere: nõ dñati
ue:neceſſario poſita cognitiõe ſeꝗt᷑ du
plicẽ inclinatiõem:ita ꝙ in eius ptate
nõ eſt nõ ſequi:nec reſiſtere:nec cõtra
dicere. poſita nãq; appᷣbenſiõe alicuiꝰ
delectabilis vel triſtabilis ſequũt᷑ due
inclinatiões.ſ.vna paſſio.puta cõcupi
ſcẽtia vel fuga:amoꝛ vel odiuʒ. Alia qͥ
eſt naturalis inſtinctus ad pſequẽduʒ
vel fugiendũ: ⁊ ſm iſtas duas neceſſe

eſt ſequi motũ ꝓſecutõis vel fuge. libe

rum ãt vel dñatiuũ põt reſiſtere vel eti
am repellere ⁊ cõtradicere illi paſſio
ni ⁊ illi inſtinctui:⁊ põt oppoſitũ eius
ſequi.⁊ in hoc differt libertas rõnalis
appetitus a voluntario animalis ap/
petitus. Iſte nãq; liber eſt a ſeruim/
te paſſionis illius ⁊ dicti inſtinct.ille
vero appetitus ſeruit vtriq;. Et hᷣ eſt
3 ofntia. (QAuartũ exponit t decla⸗
rat᷑:exponit᷑ quidẽ:qꝛ libeꝝ⁊ dñatiuũ
Fm rez ſũt penitꝰ idem:ſed nomẽ dña
tiui maxime dicit᷑ reſpectu actꝰ iperati
reſpectu cuiꝰ appetitus dñat᷑ per actũ

III.

49

elicitũ.libertas vero maxĩe dicit᷑ reſpe
ctu actus eliciti. Et iõ diia inter libeꝝ
⁊ dñatiuũ ñ ẽ querẽda ĩter appetitũ⁊
appetitũ:ſʒ iter actũ ĩperatũ reſpeciu

cuiꝰ dicit᷑ dñatiuũ ⁊ actũ elicitũ reſpe/

ctu cuius dicit᷑ libeꝝ. ¶ Inter iſtos er⸗
go ponit᷑ duplex differentia. pꝛima ꝙ

omni actui imperato rĩpugnat eſſe im

peratiuũ.actibus aũt elicitis non re/
pugnat. vnde cum voluntas vult mo/
uere pꝑtes oꝛganicas: ipᷣm mouere eſt
imperatũ.velle vero ẽ imperatiuũ.22
diffeꝛentia: qꝛ oĩ actui elicito libere re
pugnat eſſe ᷣuile ⁊ ſeruiliter elici.nul
li tũ actui unperato repugnat.ita eniʒ
põt fieri ois actus imperatus ex con/
cupia ſicut ex electione.quare ⁊c.
Zicẽdũ ergo ad pꝛimũ in oppoſituʒ
ꝙ illud:rõe cuiꝰviolentũ opponit᷑ iſtis
quatuoꝛ eſt in ipis cõe. Et in hoc oĩa
quatuoꝛ ſunt vnũ ſicut violentũ eis op

poſitũ eſt vnũ. licʒ pluribus modis di

uidat᷑ non violẽtum qᷓ; violentũ. Non
enĩ eſt incõueniẽs ꝙ duo cõtra ſe diui/
ſa inequaliter ſubdiuidãt᷑ ſicut dicitur
4 topicoꝝ. de ſanitate ⁊ egritudine
Sanitas eniz nõ eſt niſi vnica ſpẽs.e/

gritudo tamẽ cõtinet ſub ſe plureſ.Et

ideo non põt argui.ꝙ ſi oẽs ſanitates

ſint vnius ſpẽi ſpãliſſime ꝙ oẽs Za

tudines ſint vniꝰ ſpẽi ſpãliſſime
ſm patet ſolutio.quõ agens natur ale
nõ cognoſcit finẽ ꝓpter quẽ agit: ſicut
agens volũtarium:⁊ ſi rõne agit:b eſt
qꝛ dirrigit᷑ a cã ſuperioꝛe finẽ eius co/
gnoſcẽte:⁊ ideo dicit᷑ ꝙ opuſ nature 6

opus intelligẽétie.
ueſtio. 2.

iuolũtariuʒ. pꝛimo qꝛ vel hoc
eſſet in actibus a volũtate eli
citis:vel in actibus a volũtate impaũ.

Sed nec in hijs nec in ilus.ergo ĩ nul

lis.¶ Að nõ in actibus elicius patet
qꝛ nulla violentia cadit in illis. Adð ãt
nõ in actibus imperatis.pꝛobat᷑.quia
leuare manũ que eſt coꝛpus graue eſt
violẽtũ: ⁊ cõtra naturã grauitatis ipᷣi
1 4

E 2 arguit. ꝙ violẽtia nõ eẽt

IIBRO

manus ⁊ tñ iſtud leuare nõ eſt iuolun
tariũ.quare nõ oẽ violẽtũ cauſat ĩiuolũ
tariũ. 2? qꝛ oẽ iuolũtariũ triſte.vt.j.p
te ꝓxia:ſed cõtingit dare violẽtũ non
triſte.puta ſi amicus leuiter pcutiat a
micũ in ſignũ amoꝛis:iſta pcuſſura p⸗
cuſſo eſt violẽta nõ tñ triſtiſ.quare nec
inuolũtaria. ʒ qꝛ ſi violẽtum cauſet ĩ
uolũtariũ:hoc erit vel metu vel motu
ſed nõ metu:qꝛ talia opera magis ſũt
voluütaria q; iuoluntaria. vt dicit phᷣs.
Nec motu:qꝛ ille nõ videt poſſe cãri ĩ
gia in qua p:imo ſut opera volũtaria.
In oppoſuũ eſt ſnia pvᷣi. Pꝛo ſoluti
one queſtionis pᷣmittẽda ſũt tria ꝑ oꝛ/
dinẽ. Pꝛimo acceptio violẽti. 2? acce
ptio iuolũtarij. 3ʒ:? rñdendũ eſt ad que
ſtionẽ ¶ Se pꝛio ẽ declarãda diffinirõ
violẽti ĩ tribꝰ pũcuis. Pꝛimũ ꝙ paſſũ
nõ cõferre vim ad exercitiũ opanonis
vel paſſiõis ſibi illate: põt ĩtelligi du⸗/
pliciter.vno modo ꝙ ñ cõferat vim ad
ꝓpoſitum nec ad oppoſitũ:ſicut ſupfi⸗/
cies iquãtũ ſupficies reſpectu albi vel
nigri Alſio modo ꝙ nõ cõferat ad ꝓ
poſitum:ſed cõferat ad oppoſuũ: ſicut
lapis ꝓiectus ſurſum non cõfert ad a/
ſcenſum:ſed cõfert ad deſcenſum. vio
lentũ ergo pꝛĩo mõ ſumptũ:nõ eſt pꝛo
pꝛie violentũ.qð ꝓbat᷑ ſic.Ois motus
violentus eſt cõtrarius alicui motui na
turali..phᷣicoꝛuzʒ. ſed talis motꝰ nulli
motui naturali eſt cõtrarius.ergo non
eſt ꝓpꝛie ⁊ ſimpliciter violentus. 22
mõ tñ ſũmit᷑ ꝓpꝛie violẽtũ: niſi ꝙ diſti
guendũ eſt enã adhuc in ſcdðᷣo pũcto ꝗ
talis eſt.ꝙ paſſum cõferre ad oppoſuũ
põt eſſe dupłr:qꝛ fᷣm vnã vim põt con
ferre ad oppoſitũ:⁊ ſᷣm aliã ad ppoſi
tũ. Cum eni leuat᷑ man ipᷣa manꝰ con
fert ad oppoſituʒ per vim grauitatis:
ſed cõfert ad ꝓpoſitũ per vim motiuã
aĩalitatis. Et ſic motꝰ iſte cõpatuſ gra
uitati:violẽtus eſt:cõpatus tñ aĩalita/
ti naturalis eſt. Ecõuerſo ãt eẽt ſi quiſ
cõtra conatũ aĩalem ab alto in imũ ca
deret.iſte nãq; motꝰ cõpatus granita/
ni naturalis eẽt.cõꝑatus vero aĩalitati

violentus eẽt.¶ Zercius punctꝰtalis ẽ
ꝙ paſſum conferre ad opanõeʒ vł paſ
ſionẽ:põt eſſe dupłr.ſ.mediate vel im
mediate. ediate quidẽ applicado
ſe vt paſſiuũ alicii actiuo:ſicut aliquis
accedens ad ignẽ caleſactꝰeſt ab igne
qui cõfert ad calefactiõem: qꝛ confert
ad appꝛoximatiõeʒ: ſed imediate nõ
cõfert ad calefactiõem cum tota ſu ab
igne.h̊ igit᷑ calefactio ſeoꝛſuʒ ſũpta ⁊
ad ꝓximatiõem nõ relata:violẽta ẽ ca
lefactio.Sed ad appꝛoximatiõem re
lata tanquã aliqualiter de pendenſab
ea non eſt ei violẽta. ¶ Eſt igit ſic ac/
cipienda deſcriptõ violenti.violentũ ẽ
cuius pꝛincipiũ eſt extrinſecũ.i.iuli in
quo operatio recipit᷑ operãti ⁊ paſſo
⁊ paſſum nõ confert ad ipʒʒ:ſed ad op
poſuum inq;iũ hulꝰ:qꝛ dato ꝙ ſ̃ʒ vnã
vim conferat ad ꝓpoſitum: ⁊ ᷣm aliaʒ
ad oppoſitum ꝓ quãto non ad ꝓpoſi⸗
tum:ſed ad oppoſitũ:pꝛo tãto eſt vio/
lentum ⁊ non amplius.¶ Be 2. diſtin
guo dupliciter ð iuolũtario.pꝛimo. qꝛ
iuolũtariũ põt ſũmi vel pꝛo violẽto vł
pꝛo nõ volũtario.vt.j.pte ꝓxima.Nõ
volũtariũ ãt nõ eſt ꝓpꝛie violentũ cuʒ
non ſit triſte. violentũ vero eſt ꝓp:ie ĩ
uolũtariũ ⁊ eſt ſemp triſte.2? dico ꝙ ĩ
volũtarium poſſet atiribui ad opauo/
nẽ imanẽtẽ ei:vel ad opatiöem impa
tam a volũtate:vel ad galſisen viriuz

obedientiũ volũtati.(¶ Hijs pᷣmiſſis di⸗/
cenda ſunt. S. ad queſtiõez. pꝛĩo ꝙ vio
lentũ ĩpꝛopꝛie ſumptũ: nõ cãt iuolũta
rium ꝓpꝛie ſumptũ.2? ꝙ cauſat nõ vo /
luntarium. 3.? ꝙ violẽtum ppꝛie ſum/
ptũ:põt cauſare ĩuolũtariũ ꝓpꝛie ſum
ptum. ꝗ ꝙ oẽ violẽtũ cãns iuolũtari
um eſt cõtrariũ volũtario. ? ꝙ nulla
operatio imanẽs volũtati eſt iuolũta⸗

ria. 6e ꝙ paſſio ĩmanẽs ei põt eſſe in

uolũtaria. 7? ꝙ operatio nata a volũ
tate imperari:põt eſſe ĩuolũtaria. ðꝰ
ꝙ paſſio viriuʒ obediẽtiũ rolũtati põt
eſſe iuolũtaria¶ Pꝛimũ ꝓbat.qꝛ ſicut
ſe habet violentũ ĩpꝛopꝛie ſumptũ cõ
paratũ naturali ad inaturalẽ:ſic cõpa

Adnunun
Untund
eürßtini
wüpn

ſ
Ki
nb
ſeſpecn
Uolita
oen
enitcont
ſs ws
falocipe
ſigige ni⸗
deſcenüw
leettaaſt
m deſtder
Cenwsod ign
Punrſcan
ſlisopen
apmn
Pütfenii⸗
noltopcri⸗
Steqnit
nir giop
ſpone rſn
hoteſeiin
ſccrciſun
ſum wluanſe
pernatsg

ſcſeinpgir

mmige nf
renlnic
unntium
enacin
e

knien gn
, ſiimänn
Wenanmnſt
ſamdſeizin
Weluernadi
pponinmin,

krd
n. Egtl
wöſcknilni
ückammicii
gkepgin
nadiz:lun
:gdudgß
iprünm: ri
1 n a
wri:goieln,
mnplig (ernin
iwiid n,
IN olnſ
N.pee gnna
ppee nolenni a⸗
müreroeſt pprej
nhe. dg
aurdnad n
Aad oNarden

Nelad oenen
A peſie gtiogt

npii: n i ini
dnN
gt inmi en
ci roli irii
rüwürt. In
mis tüdti nin
ſio ſmnis ni
1 w mn
mpice mlin

muuniii

tũ voluntario ad ĩuolũtariũ: ſed cõpa
tum naturali:non eſt ĩnaturale:niſi ſit

cõtra id ad qð inclinat natura. 1 b eſt

violẽtum ꝓpꝛie dictũ.quare ſiłi modo

violentũ ꝙ nõ eſt cõtra vim volũtaria
Scöʒ

ñ cãbit iuolũtariũ ꝓpꝛie ſũptũ.¶
ꝓbatur.qꝛ oẽ ꝙ nõ eſt aliquo mõ a vo
luntate cãtum:eſt nõ volũtarium: ſed
tale violẽtũ nõ eſt a volũtate:ſicut nec
cõtra volũtatẽ. quare eſt nõ volũtariũ
Zerciũ ꝓbat᷑ ſic.ſicut ſe habet inãle
ad naturale ſic iuolũtariũ ad volüutari
um: ſed violentũ ꝙ eſt contra naturale
cãre pᷣt inaturale ꝓpꝛie ſũptũ.ergo vio
lentũ ꝓpꝛie ſumptuʒ ꝙ eſt contra uo/
luntariũ cãbit iuolũtariũ ꝓpꝛie ſũptũ
Quartũ ꝓbat ſic.ſicut pʒ ex pꝛimo pᷣ

ambulo. Oẽ violetum eſt ſol violentũ

reſpectu viriũ contra quaſ eſt. Sed oẽ

juolötariũ eſt contra vim volũtariã. er

go oẽ violentũ cauſanſ tale iuolũtariũ
erit contra vim volũtariã. Et ideo ca/
ſus hoĩs ab alto in imũ: licet ſit natu/
ralis cõpatus grauitati:eſt tñ iuolũta/

rius:qꝛ violentꝰ cõpatus ad vim ⁊ ad

deſideriũ volũtatis:ſiłi mõ calefactio

licet tota ſit ab extrinſeco:qꝛ tñ eſt ſʒ
vimæ deſideriũ voluntatis applicans

coꝛpus ad ignẽ eſt volũtaria.¶ QAuitũ
pbatur ſic. nulla volitio eſt ĩuolũtaria
ſed oĩs operatio imanẽs volũtati ẽ vo

litio. ergo nulla eſt iuoluntaria. ¶ Se/

xtũ ꝓbatur ſic. Oẽ ꝙ põt fieri ſponte
põt fieri iuolũtarie ſicut volũtarie. Sʒ
volitio põt fieri ſponte: vel nõ ſponte
Spõte quidẽ ſᷣm ſoꝛtitudinẽ timemuſ
vbi ⁊ qñ opoꝛtet: aliqñ tñ timemꝰ nõ
ſponte. vt ſupꝛa li.2: ergo talis paſſio
põt eſſe iuoluntaria.¶ Seprimũ ꝓbat᷑
ſic.qꝛ oẽ factum cõtra deſideriũ ⁊ ipe
rium volũtatiſ eſt iuolũtariũ:ſʒ aliqua
operatõ nata a volũtate imperari põt
ſic fieri. ergo põt eſſe ĩuolũtaria.Ri/
noꝛ apparet. qꝛ frequẽter poſſumꝰ au
dire vel videre cõtra imperiũ⁊ deſide
rium volutatis ⁊ nõ poſſumꝰ non audi
re puta cõuitia. ¶ Octauũ ꝓbat ſili rõ
ne icẽdũ ergo ad argumta ad pꝛi

III.

mũ.ꝙ violẽtũ nõ cãt iuolũtariũ in acti
bus elicitis: ſʒ ĩ iperans¶ Et cũ inſta
tur de manu. dico ꝙ talis violẽtia con/
trariat᷑ grauitati ⁊ non volũtati: ⁊ tal
violentia nõ cãt ĩuolũtariũ.vt dictuz ẽ

¶ Ad tʒ dico.q oẽ ĩuolinariũ ppꝛie ſũ

ptum eſt triſte: ſed iuolũtariũ ipꝛopꝛie

ſumptũ pꝛo non volũtario nõ ſꝑ eſ tri
ſte: æ ideo ſicut illud violẽtũ nõ eſt cõ

tra vim volũtariã: ſic nec cauſat ꝓpꝛie
juolũtarium neq; triſte. ¶ Ad terciũ doõᷣ
ꝙ violentũ non metu:ſed motu cauſat

iuolũtariũ: licet audire cõuitiũ: ſit ñ
violentũ cõpatũ ad viſum:eſt tñ violẽ/

tum cõpatum ad voluntatis deſideriũ

Et b ſufficienter ad cãndum inuolũta

—

rium. —
¶ Aueſlio. ʒ.
E ʒ3 arguit᷑.ꝙ timoꝛi cedere
ĩ aliquo caſu ſit laudabile: qꝛ
cuius oppoſitũ eſt vitupabile
ipᷣm ẽ laudabile:ſed in aliquo caſu op
poſitum eius ſcʒ timoꝛi nõ cedere: eſt
vituperabile. vt dicit᷑ in rũſiõe ad ſecũ
dam queſtiõem. ergo timoꝛi cedere in
aliquo caſu eſt laudabile. ¶ In oppoſi/
tũ eſt pbs. d. ꝙ in talibꝰ non fit laus
ſed venia.i Ficẽdum ergo.qꝙ timoꝛ ðᷣ
quo bic agit᷑: hoiem inducit: vł ad opꝰ
ſm ſe bonuʒ:vel ad opus fʒ ſe malum
uel ad opus ſecundum ſe nuetrum: ꝙ
poteſt eſſe bonum vel malum. DBepꝛi
mo dicẽda ſunt duo.de 2.quatuoꝛ:de
3ye duo. Zico igit᷑ pꝛimo.ꝙ timoꝛi ad
bonũ inducenti cedere eſt laudabile.

2 nõ cedere ẽ vituperabile. pꝛimũ

pꝛobat᷑ ſic. Omne inchoati ⁊ omne
augmentatm̃ ⁊ oẽ ſaluati: T oẽ pfe⸗
ctiuñ boni virtuoſi:eſt laudabile: qꝛ ſi
cut virtꝰ eſt laudabiliſ.vt ſupꝛa in fine
pꝛimi:ſic generatio ⁊ augmẽtuz: ſa
lꝰx perfectio vᷣtutis ſunt laudabilia:ſzʒ
timoꝛi ad bonuʒ inducenti cedere eſt
huiuſmõi. ergo eſt laudabile. ¶ Aſſum
ptum pꝛobat quãtũ ad quatuoꝛ ptes

ſm quatuoꝛ timoꝛis gradus.timoꝛ nã

qʒ in pꝛimo gradu:virtutes inchoat ꝗ

eſt timoꝛ pene. Et dicit timoꝛ Erallis

LIBRO

qm ꝓpter fugam pene facit declinare
a malo ⁊ adherere bono:⁊ ideo ſcri⸗/
ptura diuina dicit. Iniciũ ſapie eſt ti/
moꝛ dñ̃i:qꝛ ſimul per hũc timoꝛẽ inij/
ciat virtus moꝛalis: æ ſapia pꝛudẽtia
lis.vt ſupꝛa dictũ eſt in 2:·¶ In ꝛ gra⸗
du virtutẽ augmẽtat qui eſt timoꝛ cul/
pe ⁊ turpitudis vicioſe ⁊ dicit᷑ timoꝛ
filialis qui ꝓpter fugã culpe turpitudi
nis vicioſe: tenet hoĩem ſepatũ a ma/
lo ⁊ cõiũctũ bono.Et iſte timoꝛis gra
dus maxiĩe cõuenit cum timoꝛe qui eſt
verecũdia: quo timemꝰ dephendi ĩ tur
pi actu. vt dicit damaſcenꝰ li.22 (In 32
vero gradu virtutẽ ſaluat qui eſt timoꝛ
moꝛe:⁊ dicit᷑ timoꝛ caſtus:qꝛ ſicut mu
lier caſta timet moꝛoſam ⁊ diuturnaʒ
abſentid viri ſui ſic iſto timoꝛe pᷣtuoſus
hõ timet diuturnũ interuallũ ⁊ moꝛo⸗
ſam dilatiõez operis virtuoſi:iõ ꝓpter
fugam ocij facit hoĩem in bonis opibꝰ
exerceri.frequẽs ãt exercitiũ ſaluat s⸗
tutis hitum. vt ſupꝛa. circa pꝛincipiuʒ
ſcði In ꝗ? t gradu virtutẽ pficit qui
timoꝛ reuerẽtie ⁊ dicit᷑ timoꝛ ſanctꝰ
ipᷣe enĩ totã bonitatẽ naturaliũ firmat
dedicat in bonitate æ in ſanctitate
moꝛaliũ ⁊ per cõſequẽs facit nullã re
uereri virtutẽ. In bᷣ ãt cõſiſtit pfecte sᷣ
tutis pfectio.Et ſic patet tota mioꝛ aſ
ſumpta¶ Scom ꝓbat᷑.qꝛ ſicut in me⸗
dicina coꝛpm vituperat᷑ qui ĩcuſat me
dicinã ſanitatis ĩductiuã. Sic in medi
cina aĩarum qui recuſat medicinã ſalu
tis iductiuã:ſed moꝛalis ſcia eſt aiarũ
medicina.vt ſupꝛa ĩ fine pꝛimi. Et pe
na hoĩ ꝓpoſita eſt medicina ſalutis in
ductiua. vt ſupꝛa in ſcdᷣo.quare qui re
cuſat talẽ medicinã non cedens timo
ri ad bonũ inducẽti vituperat᷑ ſicut ĩcu
rabilis.(¶ SZe 2 dicẽda.ſunt quatuoꝛ
pꝛimo.qꝙ timori ad malũ inducẽti non
cedere ſempꝑ eſt laudabile.2' cedere
nũq; eſt laudabile.3? ꝙ in aliquo caſu
nec eſt laudabile nec vituperabile: ſʒ
veniale. ꝗ? ꝙ in aliquo caſu vitupabi⸗
le ⁊ moꝛtale.ꝛimũ pꝛobaf. qꝛ qo
eſt bonũ rarũ ⁊ difficile eſt laudabile

vt ſupꝛa in fine ſcdᷣi.Sed tali timoꝛi ſ
cedere eſt huiuſmõi. Sicut ei hec tria
dicũt᷑ de inuennõe medij vᷣtuoſi:ſic di⸗/
cũt᷑ de eius cuſtoditiõe vel illud ꝓuer
biuʒ. Hõ minoꝛ eſt virtus q; querere
pta tueri. Quare ſicut querere ⁊ acq/
rere medium virtuoſũ eſi bonũ rarum
⁊ difficile:ſic ipᷣm inuentũ tueri ⁊ cu/
ſtodire eſt bonũ rarum ⁊ difficile ⁊ p
cõſequẽs laudabile.h̊ ãt fit in nõ ceð
re timoꝛi ad malũ inducenti.¶ Scom
ꝓbatur.qꝛ malũ opari nũquã eſt lau/
dabile:ſed timoꝛi ad malũ ĩducẽti ce/
dere eſt malũ opari.ergo nũqᷓ; eſt lau
dabile¶ Zerciũ ꝓbat᷑.qꝛ oẽ peccatuzʒ
timoꝛe cõmiſſum eſt veniale: vbi nõ ẽ
enoꝛmitas in peccato ⁊ eſt tam graui
tas in terribiliꝓpoſito ꝙ excedit facul
tatẽ hũanã:ſed iſtud in caſu ſepe põt
cõtingere.puta vbi aligs videret moꝛ
teʒ ſibi grauiſſimã iĩminere vbi diceret
vnũ mendatiũ:ꝙ nulli poſſet obeſſe ⁊
ſibi pꝛodeſſe.quare ĩ tali caſu ex timo
re peccare eſſet non vituperio ſed ve/

nia dignum.¶ QAuartũ ꝓbat᷑ ſic. In oi

caſu eſt vtuperabile de duobus boniſ
minus eligere ⁊ de duobus malis ma

ius acceptare:ſed in aliquo caſu cõtin

gere põt ꝙ timoꝛi ad malum inducen
ti cedere erit maluʒ maius acceptare
q́ᷓ; ſit moꝛſ ⁊æ quicunq; coꝛpoꝛalis do/
loꝛ:⁊ maius bonũ dimittere qᷓ ſit.er⸗/

go in tali caſu ex timoꝛe peccare erit
vituperabile:ſic ꝙ nullatenꝰ excuſabi

le.Amnoꝛ ꝓbat᷑.qꝛ ſicut ſe hñt bona
aĩe inter cuncta bona:ſic mala vicioꝝ
inter mala: ſed bona aĩe ſunt maxima
iter cũcta bõa: ⁊ bõa vᷣtutũ ſũt maxia
inter bona aie. In ip̃is eni conſiſtit fe
licitas.vt ſupꝛa in pꝛĩo libꝛo.ergo ma

la aĩie ⁊ mala vitioꝛũ erũt maxia inter

cuncta mala: ſed cõtingit in caſu ex ti⸗
moꝛe mala vicioꝝ pꝛe alijs acceptare

⁊ bona pᷣtutũ ceteriſ poſtponere.puta

ſi aliquis ex timoꝛe interficiat inocen
tem:ſicut aliqui dicũt faciendũ eẽ iudi
ci qui oculis ꝓpꝛijs vidit homicidium
cõmitii:de quo aligs abſens coꝛaʒ eo

ament:
iciterg
doffcüͤn
ſooeetent
ſanodere
Al mags
umnſien
Proginul
guntmpe
lönannt
ret iceen
gbon
Munckeent
lluriſmn
Cnagtice
ömnſcſcd⸗
Nogen bee
ſvügndgern
bimrirfrain
A pisſüf⸗
neumünaue
elnöcedel
dereet uua
gropspunat
ltinon von æ
Ppaereranfen
clegeciſtanne
Nrenums
Nmtmaänine
ſewirnts S
urcane
mgerszi
iupettient
ſele Lnihe
cgal öͤgen
pri wplüneiſt
Nid etoneig
ecſelnisgt
npontioinin
maicetarpana
itnngr gu⸗
ſalnuthller n

e
ENN diht
gie hüftnu
tcmnüief i,
Med nüß Al
e Nrr
dnenme: ſtii
d emge
Mindgenelinl
iiunaee
ſtiingfune n
iinmtden
Jnln le decſe
meiticala in
inpenooſti,
mi bal ſc. gi
dlede wobus bont

dedoodrs alsn

din ad d in

id mahn DN/ ι⅓

iy naius accepin
õl
1uminere ihlll
nmote ecche

uuenͦ elltG

aſcnſebinne
dNa ie
Piseiii
nanfi uehni
wez risulniin

connenit: ⁊ per falſos teſtes cõuincit᷑

Dicũt ergo iſti.ꝙ iudex timoꝛe pden
di officiũ licite pᷣt ⁊ debet iſtũ quẽ ſcit

inocẽtem ſᷣ̃m allegata que ſcit eſſe fal
ſa tradere moꝛti. ¶ Iſtud ãt m ppᷣm

eſt magis ridiculoſum ⁊ magis deriſo

rium qᷓ; carmina almeonis. Dicit eniʒ
płᷣs ꝙ in tali caſu eſt magiſ moꝛiendũ
qᷓ; tam turpe ſcelus cõmitẽdũ: qꝛ ma

ius malum eſt veritatẽ ⁊ virtutẽ amit/

tere ⁊ inocẽtem interficere qᷓ; moꝛi ⁊
quecũq; bona tpalia pdere:⁊ maiꝰ bo
num eſt veritatẽ ⁊ virtutẽ ⁊ inocẽtem
ſaluare qᷓ; ſine virtute ⁊ veritate⁊ ĩino
centia:vitã coꝛpalem miſeraz retinere
qᷓ; vnuſqſq; habet neceſſario bꝛeuiter
pdere:⁊ bec eſt rõ.quare foꝛtis vitazʒ
ſuã audet exponere moꝛti. vt declara/
bitur infra in ieigie quarti:ſed iſtud

ad pñs ſufficiat.¶Ge timoꝛe ad opus
neutrũ inducente dicẽda ſũt duo. pꝛĩo
ꝙ ei nõ cedere ẽ vituperabile.2 ꝙ ce
dere eſt laudabile.¶ Pꝛmum pꝓbatur
qꝛ opus ptinax eſt vituperabile: ſʒ ta
li timoꝛi non cedere eſt opus ptinatie
qð patet ex differẽtia conſtantie ⁊ ꝑu
natie:qꝛ cõſtantia tenet aim ĩmobileʒ
ꝓ ſalute virtutis ⁊ veritatis. ꝑtinatia
vero tenet ipᷣm ĩmobilẽ pꝛo victoꝛia ꝓ
pꝛie volũtatis. Sic ãt eſſet in ꝓpoſito
quare eſſet vtuperabile ¶ Scom pba
tur.qꝛ ceteris pibus vbi non cedere ẽ
vituperabile:cedere ẽ laudabile. qua
re ⁊ c. Et in iſto caſu loquit᷑ phᷣs rñdẽ
do ad ſcòazʒ queſtiõem:vt ſi aligs pꝛo
pꝛia volũtate aſſũpſerit aliquã cerimo
niã que non eſt de neceſſitate virtutis
nec ſalutis.cogat᷑ ãt per penas illam
cerimoniã dimittere:ſi nec penis nec
timoꝛi cedat non opatur: vt conſtans:
ſed vt ptinax. quaẽ in hoc caſu cedere
eſſet laudabile ⁊ non cedere vituꝑpabi
le.Ad vtraq; obiecta pꝑatet rñſio per
iam dicta. ¶ QAueſtio. 4.
E 4 arguit᷑.ꝙ actuſ totaliter
ab obiecto cãtuſ non poſſit di

ci volũtarius:qꝛ vt infra dicit
volũtariũ eſt cuius pꝛincipiũ eſt m im=ꝛo
opante:ſed actus totaliter ab obiecto

cãtus.puta videre nõ habet pꝛicipiuʒ
in opante.ergo nõ põt dici volũtarius

¶ In oppoſitũ. qꝛ paſſio totaliter c’⸗/

tur ab obiecto ⁊ tñ põt dici volũtaria
volũrarie nãq; delectãtuꝛ.quare ⁊c.
Sicẽdum.qꝙ actũ vel paſſiõem canſa
ri ab obiecto totaliter põt eſſe duplici
ter.vno modo ꝙ eiꝰ cãtio nullo modo
dependeat ab opante vel patiẽte.alio
modo.qꝙ dependeat aliquo modo. pu

ta q;tũ ad appꝛoximatiõem obiecti ⁊

ꝓpꝛie:ſicut calefactio dicit᷑ depende/

re ab acceſſu ad ignẽ: ⁊ acceſſꝰ iſte ab

accedẽtis volũtate.¶ Hijſ ergo pᷣmiſſiſ
dð.ꝙ in pꝛĩo caſu actus nõ põt dici vo
lũtariꝰ:nec paſſio ſequẽs eũ volũtaria
Sed in ſcðo caſu põt vtrũq; ſimul:qð
pbo ſic. Oẽ volũtariũ aliquo modo eſt
a volũtate vel mediate vel imediate⁊
oẽ ꝙ eſt a voluntate eſt volũtariũ:ſicut

oẽ naturale eſt a nã: ⁊ oẽ ꝙ eſt a natu

ra eſt naturale:ſed opatio vł paſſio in
pꝛimo caſu nullo modo eſt a volunta/
te.⁊ in ſecũdo eſt a voluntate. ergo in
pꝛimo caſu non eſt voluntaria paſſio⁊
operatio.⁊ in ſcõo caſu eſt voluntaria
æ paſſio ⁊ operatio. ¶ Ex quibus ſe
quit.ꝙ pꝛimꝰ actus voluntatis vel eſt
a voluntate elicitꝰ: vel nullo modo eſt
voluntariꝰ:qꝛ per nullũ actum pᷣcedẽ/
tem:appꝛoximatio ad potentiam fuit
volũtaria.⁊ per cõſequẽs actꝰ ille pꝛi
mus nec mediate nec imediate erit a
volũtate.quare nec erit volũtariꝰ licet
ſic in volũtate:ſicut motꝰ ſurſũ licet ſit
in natura coꝛpiſ grauiſ ſurſũ piect:qꝛ

tñ nõ eſt ab eiꝰ nã:licet ſit in ei nã ðꝛ
innãlis. per h pʒ rñſio ad oba.¶ Quia

pꝛimũ ꝓcedit ac ſi actus nec mediats
nec ĩmediate eẽt a voluntate.aliud vᷣo
ꝓcedit:qꝛ actꝰ vel paſſio de pẽdet a vo
lũtate mediate ex eo ꝙ appꝛoximatio
depeet a volũtate. ¶ L. 2
AQAaogd ãtꝓpter ignoꝛãtiam.
oſtq; detmiauit de inolũta
V rio ꝑ violẽtiã. Hic deimĩat de
nolũtario p ignoꝛãtiã ĩtẽdẽſ ðclaraæ.
8.ↄcluſiões.quaꝝ pꝛia ẽ. ꝙ ignoꝛaria
añcedẽs cãt ĩiuolũtariũ vł ñ volũtariũ

LIBRO

2ꝛ. ꝙ ignoꝛantia concomitans: nec
ĩuolũtariũ nec nõ volũtariũ cauſat ibi
LAlterũ ãt videt᷑] ʒ? ꝙ ignoꝛãtia iu/

ris ĩ vłi ñ cauſat iuolũtanũ ibil Mec qᷓ

vłis 4: ꝙ ignoꝛũãtia facti qᷓ;tũ ad ali
quas circũſtãtias in pticulari cãt iuo/
lũtariuzʒ ibil Sed que in ſingularibꝰ.
ꝙ circũſtãtie hũani actus ſunt octo
ibil Foꝛſitan igit᷑ non malũ] c ꝙ nõ
oẽs iſte circũſtantie pñt ignoꝛari ibi..
Oia quidẽ igitur nullꝰj. ? ꝙ aliqua
illaꝝ põt ignoꝛari ibil Quid ãt opera
tur] S: ꝙ ignorãtia nõ cauſat iuolun/
tariũ ſine triſtitia ibil Circa oĩa vtiq;
Pꝛimã ãt declarat pꝛio eã ꝓponẽſ
2 pꝛobans ibil Qui eni ꝓppter ignoꝛã
tiam .ʒ: ex ponẽs ibi ¶ QAui quideʒ in
penitudine .. Dicit ergo pꝛimo. ꝙ oẽ
opus factum ꝓpter ignoꝛantiam ſic.q;
miſi ignoꝛãtia pᷣceſſiſſet factum nõ fuiſ
ſet:eſt vłr non voluntariũ. Si ãt factũ
eſt cũ triſtitia ⁊ penitudine ſubſequen
te eſt ſpaliter molatan Cen eni ſciẽ
dum.qꝙ volũtarium ⁊ inuolũtarium di
cunt duos act poſitiuoſ reſpectu cõtra
dictoꝛioꝛũ. volũtariũ ei dicit velle ali
quid. puta velle legere. Inuolũtariuʒ
ãt dicit nolle:ꝙ idẽ ẽ ꝙ velle nõ lege⸗/
re. Inuolũtarium aũt idez eſt ꝙ nõ vo
luntariũ.volũtas ãt põt ſe babere ad
rem operãdam:vel volendo: vel nolẽ
do:vel nec volẽdo:nec nolendo eã o⸗
perari.Et ſic apparet ꝙ non velle co/
munius eſt qᷓ; nolle. ⁊ per cõſequens
non volũtarium qᷓ; inuolũtarium. Ois
eniĩ inuolũtarius rei faciẽde eſt nõ vo
luntarius:ſed nõ conuertit᷑.Ille nãq;
qui nullũ habet actum volũtatis reſpe

ctu rei faciẽde vel nõ faciẽde: dicit᷑ nõ

volunrarius nõ tñ iuoluntarius vel no
luntariꝰ.¶ Heinde ibi Qui ei ppter
ignoꝛãtiam Pꝛobat cõcluſiõem ꝓpo
ſitã ſpãliter q;tum ad pꝛimã pꝑtem ſcʒ
ꝙ opus factum ꝓpter ignoꝛãtiã⁊ ſine
triſtitia ſit nõ volũtarium. Et intendit
ſic arguere ſupponẽs. ꝙ oĩs operans
ꝓpter ignoꝛãtiam ⁊ de opere nõ hñs
riſtitiã:vel operat᷑ volens vel nolens

vel nec volẽs nec nolens:ſed nõ opat
volens illud ꝙ neſciuit:qꝛ ʒ Auguſti
nũ.Qð quiſq; pꝛoꝛſꝰ ignoꝛat:velle vł
amare nullo pacto põt.x: de trinita/
te. Nec rurſum operat᷑ nolẽs: qꝛ non

triſtat᷑ de opatione facta ꝓpter igno/

rãtiã.triſtatur eni ſi nolens operaret᷑
qꝛ ᷣm eundẽ Augu.triſtitia ꝓuenit ex
hijs rebus que nobis nolentibus acci
dunt.quare ſequit᷑ ꝙ talis opatus eſt
non uolens.⁊ per cõſequẽs opus di/
ci põt nõ voluntariũ ʒ. ibil Qui quidẽ
in penitudine exponit cõcluſiõem p/
batã dicens.ꝙ ille qui ꝓpter ignoꝛan

tiã operatur cum rriſtitia ⁊ penitudie

ſubſequẽte:operat᷑ nolẽs:qꝛ vt dictum
eſt. penitudo vel triſtitia nulli puenu

niſi ex re que ipᷣo nolẽte accidit:ſed ſic

operanti triſtitia puenit ex operatiõe
ergo operatio accidit ipᷣo nolente. Il
le vero qui nec penitet nec triſtat᷑: qꝛ
factum eſt aliter qᷓ; ipᷣe pᷣſciuerit: dicit
non volẽs.qꝛ eni differũt non volũta/
rium ⁊ inuolũtariuʒz: melius eſt vtriq;
tribuere nomẽ ꝓpꝛium.¶ Eſt ergo ſciẽ
dum.ꝙ h̊ duo noĩa differunt ̃ʒ pᷣpõnẽ
⁊ poſtpoſitiõem negationis in ipᷣis i
plicate:quia non voluntarium impli/
cat negatiõem pꝛepoſitã.Et ideo di/

cit negationem actus volendi: vt qui

fodiens inueni theſaurum. Inuenit ꝗ
dem non voluutarius:quia non voluit

illud ꝙ non pꝛeſciuit: ꝙ tam̃ voluiſſet

ſi pᷣſciuiſſʒ. Inuolũtariũ ãt implicat ne
gatiõem poſtpoſitã.⁊ ideo nõ dicit ne
gatiõem actus volendi:ſed dicit actuz
nolendi ⁊ negatiõem.vt ille qui hoſtẽ

uolens percutere interfecit tli geam.
De⸗

tamen voluit non interficere. ¶
inde ibil Alterum autem videtur

¶ SZeclarat concluſionem ſcoam pꝛe/

mittens pꝛimo differentiam inter ig/
noꝛantiam antecedentem:⁊ cõcomi⸗/
tantem. 2. pꝛobans concluſionem in
tentam ibil Inuolũtariũ ãt vult Dicit
ergo pꝛimo ꝙ alteꝝ viòt᷑ operari pꝛo
pter añcedentẽ ignoꝛũtiaʒ ab eo ꝙ eſt
operari ignoꝛãter cũ cõcomitãte igno

ſineöd
niüebꝛus
erat ,
cbrielate:
pelirans
ter ſ̃ſ
ansic
ſger
ctervſe
wir
nunce
Noſnioti?
eieitl
rcocli ien
Pminncin
wlummmmn
Tüanschi
fentis pe
ignorannar
irs fönis⸗
deginolit
i. ergt an
llaun us
altco e⸗
Knelenone
llisene
Cppmrrorlali
genigie i
loriommrfant
Umniimamr
enaliivolär⸗
ſepteopwrin
maaſrigüm
Gnociieloninen
nim n at
Metbi enets
entercädegſn
iun ane eſtign
riiicintlinn
inspeldebiick
lhuqntiui.
eäpopntle
dpusſegisenn
Holpanontil
n poniik air
iüſippun
rigenend
Nhaatgtait

Kentii
nchaltdi

Nr enin

Annt crllin

Flleqnipherin
Gmminat e
Nerai Masin
NANA
ondeedrti
ana Neni awii
Ndponden
nerpeninnaniii:
uuerearnin

Peni aiſerüenn

iiat: neltsin
i peun ETent
is oiſftmuth hi
n neganonis in
on folumtanum ing
ealni Ericen
MNSNNNd,
Gaidede l;
umtaris. Aun
peeſanui: tind
Pwoliiarüituhn
ſtpoſti.1 n
us volendiieinan
Neganöen irgt
ere nuntetfe⸗
Niu on mefen ⸗
Alherun Men
nchivnen ß⸗
pine iennunni
tecenlen.

nilchen⸗
uinaun,,
im dcoi
id

1

rãtia. qð pꝛobat᷑ ibi. Ebꝛiꝰ ei ]. Quo⸗
niã ebꝛius vel iratus male operãs nõ
operat᷑ ppter ignoꝛantiam: ſed ꝓpter
ebꝛietatẽ: vel ꝓpter iram: ſed ebꝛius
vel iratus ſic operãs operat᷑ ignoꝛan
ter ⁊ nõ ſcienter. Diſ ei malus ẽ igno
rans quid opoꝛtet operari ⁊ a quo oʒ
fugere. Et ꝓpter huiuſmõi peccatum
cõiter hoĩes iniuſti fiunt ⁊ mali.quare
ignoꝛãter operari non eſt ꝓpter igno
rantiam operari. huiꝰ rõnis ponit pri
mo maioꝛẽ.2? minoꝛẽ ibil Hõ ſciẽs ãt
Seinde ibil Inuolũtar iũ aũt Pꝛo
bat cõcluſiõem ꝓpoſitaz arguens ita.

Ignoꝛãtia cõmodi vel cõferẽtiſ nõ cãt

iuoluntarium:ſed talis ignoꝛãtia cõco
mitans eſt ignoꝛũtia cõmodi vel cõfe
rentis. vt patet in ꝑte ꝓxima. ergo tał

ignorantia non cãt iuolũtarium. Hu

ius rõnis ponit ⁊ pꝛobat maioꝛẽ tãtũ

d. ꝙ inuolutarium ſᷣm rõem ſuam vult

.i. exigit dici ex alia ignoꝛãtia non ex
illa qua quis ignoꝛat qð confert ⁊ ex
pedit.qð pꝛobat.quia ignoꝛantia que
eſt in electione vbi ſcʒ rõ deliberãs ⁊
conſiliãs errat nõ ẽ cã inuolũtarij.Qð
apparet qꝛ taliſ ignoꝛãtia cãt maliciã
que nũquã ẽ iuolũtaria. Ois nq; ma
licia ĩputatur facienti eã:ſed nullũ ĩuo
luntariũ ĩputatur operãti iuoluntarie
quare nullũ iuolũtariũ eſt malicia. Et
ſic patet.ꝙ ignoꝛũtia circa electioneʒ
non cauſat iuolũtariũ: ſed ignoꝛantia

ꝓpter talem ignoꝛaſtiam adulteratur

cõmodi vel conferentis eſt circa electi

onẽ. er go non cauſat iuolũtariũ. e
inde ibil Meq; vłis] Pꝛobat cõcluſi⸗/
onem terciã.d.qꝙ ſicut ignoꝛãtia cõco/
mitanſ que eſt ignoꝛãtia cõmodi vł cõ
ferẽſ̃ ñ cãt iuolũtariũ ſic nec ignoꝛũtia
iuris vel debiti vłis ct iuolũtariũ.qð
pꝓbat qꝛ ꝓpt᷑ iuolũtariũ nullꝰ vitupat
ſed pꝛopter talẽ ignoꝛâtiam ⁊ ꝓpter
opus ſequẽs eam hoĩes vituperãt᷑.er
go ipᷣa non ct ĩuolũtarium. Huius rõ
nis pꝛimo concluſiõem ĩnuit.2. mino
rem ponit ibil Aituperãt᷑ aioꝛez
aũt ſupponit tanquã per ſe nota.Qui
enĩ ignoꝛat ꝙ adulterium ſit illicitũ ⁊

de vtroq; vituperatur. conſtat aũt ꝙ ñ
vituperaret᷑: ſi iuolũtarie adulteraret᷑
puta ſi pꝛo vxoꝛe ſua ignoꝛũte ipo ſup
poneret᷑. ¶ Beinde ibil. Sed que in
ſingularibus pꝛobat cõcluſiõem quar
tam:pꝛimo ponẽs eam ⁊ dicens:ꝙ ig
noꝛãtia facti in ſingularibꝰ circũſtan/
tijs eius cauſat iuolũtariũ: qð pꝛobat
qꝛ illa ignoꝛãtia cauſat ĩuolũtariũ cui
debetur venia ⁊ miſericoꝛdia:ſed ope
ranti ꝓpter ignoꝛãtiam circũſtantiaꝝ
facti in quibus ⁊ circa quas eſt oꝑatõ
debet᷑ venia ⁊ miſericoꝛdia:vt ſi aliꝗs
pugnãdo pꝛo bono rei publice credẽſ
hoſtem pcutere interfecit filium. Huic
enĩ debetur venia: qꝛ nõ ĩputatur ſibi
homicidiũ filij ad malũ vel ad penam
HBebet etiam ſibi miſericoꝛdia:qꝛ di⸗
gnã eſt ꝙ hoĩes miſereantur illi qui ꝓ
bono eoꝛum pdit filium. Qua re ſequi
tur. ꝙ talis ignoꝛãtia cauſat iuolũtariũ
Peinde ibil Foꝛſitã igitur non ma
lum pbat concluſiõem quintã dicens
ꝙ nõ videt᷑ malũ.imo bonũ ⁊ expedi
ens determinare ⁊ diſtiguere iſtas cir
cũſtantias que ſunt quid ⁊ circa quid
⁊ cetere. Abin ciẽdũ.qꝙ oĩs circũſtã

tia opatiõis humane: vel eſt cauſalis

vł localis:vel tpalis. Si cãlis:hᷣ qua⸗/
drupliciter. qꝛ vel eſt cauſa efficiẽs: ⁊?
p ẽ duplex.ſ.pꝛĩcipał q ipoꝛtat᷑ p quiſ
vel inſtrumẽtalis que ipoꝛtat᷑ p quo
vel eſt cã materialis que ĩpoꝛtat᷑.per
circa ꝗd.vel finalis que ĩpoꝛtat᷑:p cu/
iuſ gra.vel foꝛmał:⁊ h eſt duplex.vna
vt opatiõis terminꝰ:ſicut albedo dicit᷑
foꝛma dealbatiõis: ⁊ h ipoꝛtat᷑: ꝑ ꝗd.
Alia vt opationis modꝰ: ſicut intenſi
vel remiſſi:que ĩpoꝛt at:p qualiter.Si
eſt circũſtãtia localiſ:ſic eſt. Abi.Si tẽ
palis:ſic eſt qũ. ⁊ vtrarũq; iſtaꝝ ĩpoꝛ
tat᷑ ꝑ in quo.qꝛ põt queri ĩ quo loco ⁊
ĩ quo tpe fcã ẽ opatio:⁊ ſic apparet.q
ſũt octo circũſtãtie notate ꝑ phʒ qꝛ ſũt
ſex caleſ: due. ſ. ĩ genẽ efficiẽt opa
due ĩ genẽ cãe foꝛmał: ⁊ vna mãalis ⁊
vna finał: ⁊ ĩliqͥ due.ſ. locał ⁊ tꝑalis

LIBRO

Seinde ibi Oiĩia quidẽ igit SBecla
rat cõcluſiõeʒ ſextã dicẽs.ꝙ nullꝰ ñũ in
ſanus exñs nõ ignoꝛabit oĩa ad pᷣdi⸗/
ctas circũſtãtias ptinẽtia.qð ꝓbat᷑.qꝛ
nullus operãs poterit ignoꝛare opan
tem ſe ipᷣm.qm tñ ptinẽt ad circũſtanã
ipoꝛtatã per quis.quare nõ oẽs circũ
ſtantias poterit ignoꝛare: qꝛ ſaltẽ nõ
iſtã que dicta eſt Zeide ibi Quid ãt
operatur Seclarat cõcluſiõem ſepti/
mã.ſ.ꝙ alique circũſtãtie poter̃t igno
rari:oñdens eã per exẽpla in quadru
plici genere cauſe.Et pꝛimo in gene/
re foꝛme que dicit opatõiſ terminũ.d.
aliquis operãs ignoꝛabit ꝗd opera
tuꝛ.i.que eſt foꝛma opatiõis ſue. puta
ſi aliqui incaute dicant in publico ali
qua que ðberẽt tenere ſecreta ſicut fu
erunt reuelata ſecreta illiuſ poete aſy
ſili que per incauta locunõeʒ reuelata
ſuerũt.Et poſtea taliter locuti ſe excu
ſant per ignoꝛãtiazʒ dicẽtes.ſic accidit
ꝙ neſcim quid diximus¶ Neʒ addit
aliud exẽplũ de illo qui tenẽs telũ vo
lens monſtrare addiſcẽti quõ teluzʒ in
iaciendo teneri debeat. emittit telum

pꝛeter ꝓpoſitum ⁊ ſic neſcit quid fa-

cit ignoꝛãſ foꝛmã opanõis ſue. 2. idẽ
oñdit in genere materie ci:ca quid:in
ducẽs exẽplum de illo qui exiſtimauit
ꝙ ille qui erat eius filius eſſet eius ho
ſtis ⁊ oppugnatoꝛ. ⁊ ſic exiſtimãſ iter
fecit filiũ:quẽadmodũ multi referũtur
feciſſe meropẽ mulierẽ que putãs ho⸗/

ſtẽ interficere: interfecit filium.¶ ¶er

cio h̊ ideʒ oñdit in genere efficientis ĩ
ſtrumentalis:qꝛ vt dictum eſt pꝛicipa
lis ignoꝛari non põt:inducẽs exẽpluʒ
de haſta qua ludit᷑ in haſtiludijs.puta
ſi miles in illo ludo currẽs cõtra cõpa
trẽ ſuũ putet ſe habere haſtã rotũdam

in capite ſic ꝙ nõ poſſit pfoꝛare arma

poꝛtet tñ haſtã ferro acuniſſimo lance
atã ⁊ cõpĩ̃eʒ pfoꝛet:opabit᷑ triſte ppt
ignoꝛtiã inſtrumẽti e alin addit
exẽ plũ de illo qui in ludo putat cõtra
ſociũ pijcere punicẽ ſeu malũ punicnzʒz
i.pomũ rubeũ ꝓijcit tam̃ lapidẽ puni

ci ſiem. 4? idem oñdit in genere fi⸗
nis.d.ꝙ etiã cõtingit ꝙ barbitõſoꝛ ve
nam Eemmicns ex ilcnide ſalutnis eiꝰ
qui vult minui in ſanguie: occidu.Et
b erit ignoꝛãtia finis.¶ Itẽ aliud ad./
dit exẽ plũ de illo qui vult oñdere mo
dum pugilũ ⁊ pugnãtiũ ⁊ pcutu eum
cui oñdit.Ex h ignoꝛat fineʒ ludi ſui.
Et ſic peꝛ ↄñs pʒ quõ alique circũſtã
tie poterũt ignoꝛari in quadruplici ge
nere cauſe: ꝙ enã notoꝛiũ eſt ĩ temꝑe
puta ſi aliquis comedat carnes in die
ieiunabili ignoꝛãs vigiliam vel quatu
oꝛ ſpa.Et in loco. puta ſi aligꝗs diuer/

tat ꝓ neceſſitate nature ad locũ ſacrũ

putans cimueriũ eẽ cõem agrũ:vel ec

cleſiã cõeʒ domũ.¶ Geinde ibil Circa

oẽs vtiq; Seclarat cõcluſiõem octauã
.d.ꝙ cũ exiſtat ignoꝛãtia circa oĩa hec
que dicta ſũt in ꝗbꝰ ẽ opatio: ille ꝗ ali
qð pᷣdictoꝝ ignoꝛat ⁊ ꝓpter boc oꝑa
tur ignoꝛãtiã:nolẽſ quidẽa iuolũtarie
opari videt᷑ ⁊ maxie ſi ignoꝛet circũ/
ſtãtias pꝛicipaleſ que ſut mã ⁊ foꝛma
in ꝗb eſt opatio ⁊ finis.cuiꝰ gra eſt: ⁊
fit paone igit᷑ ſic ſe hñtibꝰ: ⁊ iuo

lũtario dicto ſᷣm talẽ ignoꝛdtia.adhuc

oʒ ãpliꝰ.ſ.ꝙ opatio ſit triſtis ⁊ cũ pe/
nitudie poſtq; opãs aĩaduertit opatio
nẽ ſuã.ałr eĩ opatio nõ eẽt ĩuolũtaria
Et hãc cõcluſiõeʒ ñ ꝓbat hᷣ:ſupponẽs
eã ex hijs que dicta ſut in pꝛincipio.
S euidẽnã pᷣdictoꝛũ inquirẽ
da ſũt tria ꝛio vꝑ igno/⸗
ãtia cauſet iuolũtariũ.2 vtꝝ

oĩs mal ſit ignoꝛãs.ʒ?vtꝝ hũana opa

tio ſit bona vel mala moꝛaliter ex cir/
cũſtatia.

Ue
pꝛio arguit᷑.ꝙ ignoꝛatia ñ
auſet iuolũtariũ ri qꝛ B
eẽt ignoꝛãtia vel cöfereu: rel
cõmodi:vel iuris ⁊ dehin: vel circũſiaã
tiaꝝ fci. Mõ ãt ignoꝛãtia cõmodi: qꝛ
illa eſt in electiõe.Et talis nõ cãt iuo/
lutariũ.vt ðꝛ in lr̃a:nec ignoꝛãtia iuriſ
qꝛ illa ẽ ipᷣiꝰ rłis ⁊ ẽ digna vituperio
vt ðꝛ in Ia. Et tał nõ cãt iuoluntariũ

dignn
lafocq:
ſirio pen
operatin
Organncas
glüechin
ſitanſee
opttegu
ſeM
eſcicnni
ntihenmi
ſura iwli⸗
Chfnelenn
ſtanigiſe
idon
MWhenn
bumckan⸗
Mlenram
ſticiontin
lsinninne
elefeaenas
Cliceeffegan
lrickninpe
ſtinname;
Aſuunattn
aſerann ivii⸗
Miukinerani
ntſnpmnig
ſotlsſowi
furi piig
mrdinge
Ceſcimtmeopen
ens wiiteii
ftanngingine
Anchni

i Negbelsgn

noſteniigi⸗
lulimnig grf
kleopemninſi
t oppeſtuſef
lpollecpminſn
ſſpöenepgin
W
ps kuitßeneni
wierhing

Aniine
—
AR
eonttin⸗
Wumiciinn
.
S
ignfm;
Nmigun
Peningi n
Rurrai nn
nglun N
aſtalicg,
m Ne lin
i Deneb
Nrarr iiitienti
igniictatiin
in wignd:ee
Gwent Mun
i. wil de win
nieſiign i⸗
le ſir ni in
vt ſna a d
r ſicſe bind: i
iale igndrini hn
Mno in ministtie

opis indnen un

wano no eit iciin
Giabe
sRnſn,
dudinädageden
.Pn
nuci müini,
ignnis. , f
fel nald mi

ieg En
Sõ

uu eminnft iin
luns NMin

iprininn
rlrmeignn
1,6 Nnoc

₰—

ꝙ eſt dignum venia. Mec etiã ignoꝛa
tia facti:qꝛ vt dictum eſt ſupꝛa de inuo
lũtario per violẽtiã: nullus iuolũtarie
operat᷑:in cuius ptãte eſt mouere pteſ
oꝛgamcas:cum quibus operat᷑:ſed in
ptãte opantis ꝓpter ignoꝛãtiã circun
ſtãtiaꝝ facti eſt mouere. aliter eniʒ nõ
oparef.quare talis non opat᷑ iuolunta
rie ¶ 2?7 qꝛ tał ignoꝛãtia eẽt vł añcedẽſ
vel cõcomitãs:vel ↄñs:nõ añs.qꝛ illa
non habet triſtitiã añ ex ea que requi
ritur ad iuolũtariũ.vt dicit᷑ in pꝛicipio

in fine lectionis. ſtãte nãq; illa igno

rãtia:nũquã ſequit᷑ triſtitia:nec etiam
ignoꝛtia cõcomitans:qꝛ ꝓpter illam
non opamur. vt dicitur in Fa. quare il

la non eſt cã opatiõis volũtarie vel in

uolũtarie:⁊ minꝰ ignoꝛãtia cõſequenſ
iſtã cõcomitãtẽ. quare nulla. (? qꝛ ta
lis ignoꝛãtia que cãret iuolũtariũ eſſet
vel affectata vel craſſa:vł iuincibi:nõ
quidẽ affectata nec craſſa: qꝛ vtraq; il
larũ eſt vituperabił c ſupplitio digna
vt.j.in vltima pꝑte buiꝰ tercij. Hec eti

am inuincibił:qꝛ tũc opatio naturalis

poſſet dici iuolũtaria:qꝛ illã ignoꝛamꝰ
iuincibiliter:qualiter natura digerit ci
bum ⁊ ſanguinẽ ꝙ cõiter non dicitur.
¶ * qꝛ talis ignoꝛãtia vel eſſet cũ tri⸗/
ſtitia vel ſũ. Nõ ãt pꝛimo mõ: qꝛ ſepe

triſtamur cũ magna penitudie de hijs

que voluntarie operati ſumus.puta de
peccatis volũtarie cõmiſſis.quare tri⸗/
ſtitia non plus ptinet ad iuolũtarium
ad volũtariũ nec etiã.2ꝛꝛmõ vt h phᷣſ
ed in oppoſitũ eſt determĩatio phᷣi
20 ſolutiõe queſtionis videndũ eſt
zimo qualiter ignoꝛãtia cãt iuolũtari

um. 2? qualis ignoꝛũãtia cãt ipᷣm.¶ Se

pꝛio ſciendũ.ꝙ ignoꝛãtia dicit᷑ cauſaẽ
luolũtariuʒ:qꝛ facit hoĩiem operari:-
velle operari in ſingulari:illud ꝙ ſcia
ſibi oppoſita ſi adeſſʒ: faceret ñ opari
⁊ nolle opari in ſingulari:ſᷣʒ accñtalẽ
diſpönem appetitus.qð patet indu/
ctiue.ignoꝛãtia eni huiꝰ mulieris me/
ropis fecit ip̃am occidere: ⁊ velle illũ
occidere hoĩiem quẽ putabat boſtez:ꝗ

r

£

volitav actu appetif.

tñ erat filius.Si vero ſcia huic ignoꝛã
tie oppoſua fuiſſet: feciſſet eam nõ oe
cidere ⁊ nolle occidẽ quẽ occidit. Et
ſic vłr in oĩibus opatiõibus ĩuolũtarijs
pꝓpter ignoꝛatiam EEx b at infert tria
coꝛrelaria( Pꝛimũ ꝙ iuolũtarium ꝓpt
ignoꝛãtiã nõ eſt cõtra volitiõem que ĩ
eſt pñte ignoꝛãtia:ſed cõtra volitiõeʒ
que ineſt pñte ſcia. Scõm ꝙ opera
tio oĩo iuoluntaria ꝓpter ignoꝛãtiam
eſt actu volita ꝙ non habet veritatem
de inuoluntario per violentiã:qꝛ omĩii
operatio vel paſſio iuolũtaria per vio
lentiã eſt actu nolita ⁊ actu fugit᷑ quã
do fit: ſicut patet de illo qui ducit᷑ iuo
luntarius ad patibulũ.vᷣ ãt operatioꝓ
pter ignoꝛãtiã iuolũtaria qñ fit ẽ actu
erciũ ꝙ actu
alis volitio pᷣt eſſe iuolũtaria ꝓpter ig
noꝛãtiam:licet nõ ꝓpter violẽtiã.vt di
ctuʒ eſt ſupꝛa.qꝛ voluntati non poteſt
inferri violentia Hoc ãt apparet ſic
qꝛ oĩs operatio qᷓ; operans exercet ꝓp
pter ignoꝛantiã eius oppoſitã:exerce
ret pñte ſcia:dici põt inuolũtaria: ſed
actualis volitio pꝛopter ignoꝛantiam
exercita eſſet non exercita: imo eius

oppoſita pñte ſcientia: ſicut requirit᷑

ad aliquã opatiõem hoc mõ iuolũtari
az. quare ipᷣa dici põt zuolütaria (We
2 ſciẽdũ.ꝙ ignorãtia cãns ĩuolũtariũ
eſt talis ꝙ ipᷣa requirit ſpãle obiectum
ſpecialem oꝛdinem:ſpecialeʒ moduʒ:
ſpecialem effectum. opoꝛtet eni ꝙ ta/
lis ignoꝛãtia ſit pꝛimo qᷓ;tũ ad obiectũ
ignoꝛãtia facti:ſeu circũſtantiaꝝ facti.
2 q;tũ ad oꝛdinẽ ꝙ ſit ignoꝛãtia añce
dens.ʒ: qᷓ;tũ ad modũ quẽ trahit a cã
ꝙ ſit ignoꝛãtia inuincibilis.A? qᷓ;tũ ad
effectũ ꝙ ſit ignoꝛãtia virtualiter tri/
ſtis.Pꝛimũ pꝛobat᷑. qm illa ignoꝛã
tia cauſat inuoluntariũ que ſola ẽ dei
uoluntario. Iſta patet qꝛ ignoꝛare qðᷣ
dam aliud non faceret inuoluntarium
iſtud: ſed ſola ignoꝛũtia facti:ſeu circũ
ſtãtiaꝝ facti:eſt de ipᷣo facto iuolũtario
⁊ de opatiõe iĩuolũtaria.ꝗ enĩ ignoꝛat
ius ⁊ ðbitũ oꝑãdi vł modũ opꝑatiõis ũ

IIBRO

ꝓpter h̊ ignoꝛat ſactũ ſᷣm aliquã circũ
ſtantiã facti.quare ſola ignoꝛãtia facti
cauſat ĩiuolũtarium.¶ Sed hic ſunt duo
dubia. pꝛimũ qꝛ videt᷑ ꝙ ignoꝛãtia iu/
riſ cauſet iuolũtariũ:qꝛ facit hoĩeʒ vel
le illud ꝙ ſcia oppoſita faceret nolle.
Scðm.qꝛ ignoꝛãtia cõmodi: videt᷑ ig

noꝛantia facti: quia videtur ignoꝛan-/

tia circunſtantie finis: ſicut dicebatur

in exemplo.ꝙ percutiens ad cõmodũ

ſalutis pcutit ad incõmoduʒ moꝛtis.
icendũ ad pꝛimũ.ꝙ ſcia iuris non
facit hoĩiem nolle in ſingulari.d. ꝙ ig⸗
noꝛãtia cãns inuolũtariũ facit velle ĩ
ſingulari:nec per cõſequẽſ ignoꝛantia
luris in vłi:facit aliqd velle in ſingula
ri.niſi alio motiuo ſupueniẽte. vnde h̊
duo ſtant.ꝙ aliꝗs ꝓpter ſciam iuris in

vłi nolit foꝛnicari ⁊ ꝙ in ſingulari ſup

ueniẽte paſſione:⁊ occurrẽte opoꝛtu⸗/
nitate velit foꝛnicari. Et iðo illud qð
ſupꝛa dictum eſt intelligi debet in ſin/
gulari.ſ.ꝙ ignoꝛãtia cauſans iuolũta⸗

riuzʒ facit velle in ſingulari illud ꝙ op
poſita ſcia facit nolle ĩ ſi ingulart.(

ſm dð. ꝙ cõmodũ põt ſũmi dupliciter
pꝛimo modo vt finis intentus ꝑ ope/
rantẽ:vel vt vtile ad illum finẽ: ⁊ hoc
modo dicit circũnãtiaʒ finis.Alio mõ
vt conditio operatiõis relata ad volũ
tatẽ opantis:nõ ad finẽ intentũ ab o/⸗
perante:⁊ hoc modo nõ eſt circũſtan
na:ſed bonitas operatiõiſ. Et ignoꝛã
tia talis cõmodi cõcomitat᷑ oẽm malã
operatiõem.( Scòm ꝓbat᷑.qꝛ illa ſola
ignoꝛũãtia cauſat iuolũtariũ: cui ſoli cõ
uenit moduſ cauſe:ſed ſoli ignoꝛantie
añcedenti cõuenit modus cauſe:qui ẽ
pꝛioꝛitas ſeu añcedẽtia. quare ſola h̊
cauſat inuolũtariũ nõ ignoꝛtia cõco⸗
mitãs:nec cõſequẽs Terciuʒ pbat᷑.
qꝛ ulla ſola ignoꝛtia cauſat ĩuolũtariũ
que ſola eſt iuolũtaria. h apparet. qm̃
cã volũtaria habet effectũ volũtarium
⁊æ iuolũtaria iuolũtariũ:ſed ſola igno⸗/
rãtia inuincibił eſt ſimpłr inuolũtaria
illa ꝗqppe que eſt affectata ſimpłr ẽ vo

lũtaria.illa vero que eſt craſſa: que eſt

—
H . 5
*

ex negligẽtia contrãcta:videt᷑ niſi vo/
luntaria.illa vero que eſt inuicibił eſt
ſimpliciter iuolũtaria.quare ipᷣa can⸗/
ſabit iuolũtariũ:⁊ iõ h̊ excuſat: ⁊ alie
nõ.¶ Quartũ ꝓbat᷑.qꝛ illa ſola ignoꝛã
tia cauſat iuolũtariũ:que ſola cauſat o
peratiõezʒ vᷣtuałr volitã· h̊ apparet.qꝛ
ĩuolũtariũ ꝓpter ignoꝛtiã nõ eſt actu
volitũ:ſʒ ᷣtuałr tm̃.vt dictũ eſt ſupꝛa:

ſʒ ſola ignoꝛãtia vᷣtuałr triſtis cãt opa

tiõeʒ pᷣtuałr nolitã:qꝛ vᷣtualr triſie eſt
otuałr nolitũ:ſicut oẽ actuabr triſte eſt
actuałr volitũ.qꝛ vt dictũ eſt in pꝛinci
pio lectionis.triſtitia puenit ex hijſ re
bus que nobis volẽtibꝰ accidũt.quare

ſola ignoꝛſtia sᷣtuałr triſtis cãt iuolun

tariũ.¶ Eicẽdum g ad pꝛimuʒ in op/
poſitũ.ꝙ ſola ignoꝛãtia facti cauſat in

uolũtariũ ⁊ ad ꝓbatiõezʒ dð.ꝙ ꝗ habʒ

in ptãte ſua mouere ptes oꝛganicas:
pᷣt operari ĩiuolũtarie.accipiẽdo ĩuolũ/
tariũ ꝓpter ignoꝛãtiã:qᷓ;uis nõ accipi
endo ĩiuolũtariũ per violẽtiã:ð quo ar

gumẽtũ ꝓcedit. ¶ Ad km dð.ꝙ ſola ig

noꝛãiia añcedẽs.Et cũ ꝓbat᷑ ꝙ nõ.dðᷣ
ꝙ talis ignoꝛãtia nõ hʒ anexã triſtitia
actuałr:ſʒ pᷣtuałr.vt dictuzʒ eſt. ꝓ qᷓ;to
cauſat opatiõem vᷣtuałr voli tam CAd

terciũ dò.qꝙ ignoꝛãtia iuincibił cauſat

iuolũtariũ.Et cũ ꝓbat᷑ ꝙ nõ. dicenduũu

ꝙ operatio naturalis nõ dicit᷑ inuolun
taria:qꝛ non eſt ſubiectuʒ aptũ natum
dici vel eſſe voluntariũ:nec ipᷣa fit ſciẽ
ter vel ignoꝛãter:qꝛ on eſt agen⸗
te per cognitiõem vel a ꝓpoſito inqᷓ;/
tum huiꝰ.¶ Ad quartũ . q ignoref
tia ᷣtualiter triſtis cauſat inuolũtariũ
Et cũ ꝓbat᷑ ꝙ non. dicendũ ꝙ de volũ
tarie cõmiſſis triſtamur: qꝛ poſtea fiũt
volita. illa ergo que ſ̃m actualem di/
ſpoſitiõem appetitꝰ ſũt vᷣtualłr volita:
ita ꝙ ſtati ſi adſit ſcia fiũt volita: ita ĩ
quã fiũt ᷣtualiter triſtia. talia vero ſũt
volũtaria ꝓpter ignoꝛãtiã.Sicut enizʒ
inuoluntaria per violentiã ſũt actu tri
ſtia ⁊ nolita:ſic inuoluntaria per igno
rantiã ſunt virtualiter triſtia ⁊ nolita.
¶Aueſlio. 6.

ke
¶Anrrs

Pperünanen
carelen⸗
nbeſinu⸗
güini danite
ſenumalie
meruſpit
operits ⸗
S
nibnmni
ſtotnelec:
llonsfenfe
Ns aunrih
Nancuteren
cacuet ͤig
Ganmncſa
Grinnütd
ruröche⸗
ſiori:nnn
ſetigname
noͦſicct et
unet ule⸗
ſjſowiatul
ſumivera
ſenaorſſihn
azaisg n
irinralde
N antiurt idun
Ahrinngirn
Gunittanns
puemg amett,
tickonnußei
lecgetüsſen g
Mogisna
igräündiün .
le gignamug⸗
orrü o
Nrlarak nci
ni⸗ Agbfleck
Nugenteralis
Motitiaz Plos 6 n
nuf etno mi
ſteſepminn
lrſeinfeſen
Int vergsn
h Aligdr ii
Wndi i

rni
dqnednie
Wösati
g upe
irrüge larn
DW
rigini vöin
Fi.NNtiͦſin
Minhiin
S Z
ne fi
Aeewückn
imenderde⸗

„ —

Sid'dcin

imukrmiiscimn

dimätiafiann
dandezͤgin
noncre es agnnr
Niere Nhiti
Grini nsni
mi per nolani de
1 Sd/nddg
s Etci pbaigi
na ö bz inerimii

enz eſl. pe
n Kmakr volitamdNR

Wära Nd
t qrd. ani
urins ni idl inn
chſadecen
õ
ier genondni
enrela *
auartu d, glyn
. Niügn
õ

III.

* 2 arguit. ꝙ nõ oĩs malus ſit
Agnoꝛãs( Mꝛimo qm boc eſſʒ qꝛ
ignoꝛãtia neceſſario cauſaret᷑ a mali/
cia:vel qꝛ malicia ab ignoꝛatia:vel qꝛ

ambe ſimul ab aliqua cauſa tercia: ſʒ
pꝛimũ dari non põt:qꝛ diſpoſitõ potẽ
tie naturaliter pꝛius opantiſ nõ cauſa
tur ex diſpoſitiõe potẽtie nãłr poſteri

operãtis.potentiaꝝ enĩ que ex opatio
nibus diſponũtur illa que pꝛius opat᷑
pꝛius diſponit᷑:ſed ignoꝛãtia eſt diſpo
ſitio intellectꝰ:⁊ malicia appetituſ:in
tellectus vero pꝛi natuãlłr opat᷑ q; ap
petitus.quare ignoꝛãtia non canſatur

ex malicia nec etiã põt dari fm. ꝙ ma

licia cauſet᷑ ab ignoꝛãtia: qꝛ tũc mali/
cia non eſſet voluntaria: cuʒ cãret᷑ ab
ignorãtia añcedente ⁊ ſi nõ eſſet volũ

taria nõ eſſʒ malicia. Nec põt etiä da

ri terciũ: qꝛ nulla talis cã cõis appa⸗
ret ignoꝛantie ⁊ malicie. quare nullo
mõ videt᷑ neceſſaria cõcomitãtia igno

rantie malicie. (2? qꝛ ſi ois malu-

ſit ignoꝛãs:nullus peccabit ex indu/
ſtria:nullus ex certa ſcia:ſed boc ẽ fal
ſuʒ:vt dicit Vſidoꝛus de ſũmo bono li.
22 ca. 3. dicẽs. ꝙ peccatũ cõmittit᷑ alidᷣ

ab ignoꝛãtia: aliud ex iĩfirmitate: alid

ex induſtria: ⁊ ſubdit ꝙ eua peccauit
ex ignoꝛãtia:qꝛ fuit decepta.adam at

qui non fuit deceptus peccauit ſciens

2 pꝛudens. quare vc. Sed in oppo
ſitů eſt auctoꝛitas phi. ¶ Pꝛo ſolutio

ne queſtiõis ſunt quatuoꝛ declarãda.
pꝛio.ꝙ oĩs mał circa ꝓpꝛia agibilia
aliquid vel aliqua ignoꝛat. 2? que ſũt

illa qᷓ ignoꝛat.ꝭ? ꝙ malicia cauſat bui

ignoꝛãtia.A? quõ cãt eam.Mꝛimuʒ

eclarat᷑.qm oĩs nõ pꝛudens circa p/

pꝛia agibilia aliꝗd ignoꝛat ꝙ; ſcit per
pꝛudentẽ: alias pꝛudẽtia nullã daret

notitiaʒ plus qᷓ; impꝛudentia: ſed oĩs

mal“ eſt nõ pꝛudẽs:qꝛ neminẽ contin
git eſſe pꝛudenteʒ: ſine bõitate moꝛali

vt. . in fine ſexti. ⁊ poſt pꝛincipiũ ſe/
ptimi. quare oĩs malus circappꝛiꝗ 32 .
6

gibilia aliꝗd vel aliqua ignoꝛat
E ſciendũ.ꝙ notitia pꝛudentialis ĩclu

dit aliqua cõia ſibi ⁊ ſineſi eubulie ⁊
moꝛali ſcie:⁊ aliqua ſibi ꝓpꝛia. puta
ſingulares ſillogiſmoſ in ſingularibus
⁊ de ſingularibꝰ opatiõibus factos.
Hijs igitur ſic ſe hñtibus nõ eſt ne
ceſſe ꝙ ois malꝰ ignoxet illa cõia: ſz ẽ
neceſſe ꝙ ignoꝛet ꝓpꝛia¶Mꝛimũ pa
tet qꝛ mal poteſt eſſe ſynetꝰ ⁊ eubu
⁊ ſciẽs moꝛalẽ ſciam:⁊ per cõſequ?s
põt ſcire illa que ſũt cõia pꝛudẽtie ⁊
iſtis tribus motinis.¶ Scom patet. qꝛ
cũ oĩis mal' ſit nõ pꝛudens neceſſe eſt
ꝙ ignoꝛet illa per que differt pꝛudẽs
a nõ pꝛudente: ſed per ppꝛia differt.
quare malus ignoꝛat illa ꝓpꝛia.hᷣ aũt
ꝓpꝛia ſũt tria.videlicet pꝛudẽtiał in/
tellectꝰ: pꝛudentiał ſenſus: ⁊ pꝛuden
tials ſnia.Eſt ãt pꝛudẽtialis intelle/
ctus notitia maioꝛis ꝓpõnis extremi
ſillogiſmi v eſt ſana eſtimatõ ꝓximi fi
nis ꝓpter quẽ bicv nunc circa bᷣ ẽ age
dum x⁊ dicit᷑ intellectꝰ: ſicut hituſ pꝛin
cipioꝝ demõſtratiõis:qꝛ ſicut ibi hituſ
dicũtur pꝛincipia ſcie:ſic talis eſtima
tio eſt pꝛincipiũ ꝓpꝛiũ pꝛudẽtie. Co/
gnitio eni fims eſi pꝛincipiũ in agibi/
lib⸗. vt. j. li? 6e Senſus ãt pꝛudentiał
7 notitia mioꝛis ꝓpõnis dicti ſillogiſ
mi ⁊ eſt ſana appᷣhẽſio buiꝰ opabilis
vt h̊ ⁊ nũc ⁊ ſic opabile ⁊ ab iſto ſen/
ſu dicit vir ſenſat?. Snia vero pꝛuden
tialis eſt cõcluſio dicti ſillogiſmi: ⁊ eſt
vltimũ dictamẽ de ꝓſequẽdo vel fugiẽ
do.¶Elt etiã ſciendũ.ꝙ pꝛedicte tres
notitie cõcomitãt᷑ duas rcitudines ap
petitus:videlicet rcitudinẽ intentiõis
que eſt appetuꝰ finis:⁊ rcitudinẽ ele
ctiõis que eſt appetit eoꝝ que ſũt ad

finẽ: tũ ĩpoſſibile eſt eſtimatiõeʒ fi/

nis ĩ ſingk ari eẽ ſanã ⁊ rcãʒ ſñ rcitudi
ne appetitꝰ ipᷣ finis:vt oñdet᷑ ſequẽ/
ti nnienlo⸗ (ec at rcitudo appetitus
pꝓueit ex vᷣtute.st eiĩ itẽtiõeʒ facit rcãʒ
vt. . li. 6. quare rcitudo tal eſtimatiõiſ
cõcomitat᷑ rcitudinẽ stunſ/¶Eſtẽnaʒ
ipoſſibile eſtimatiõez que dicit ſenſus
X illã que ðꝛ ſnia eſſe ſanam ⁊ rectaʒ

ſine rcitudine appetitus que dicit ele

LIIBRO

ctio. Electio ãt rcificat᷑ per virtutẽ.vir
tus enĩ electionẽ facit rcãm. vt.j.li.õ.
quare per cõſequens rcĩtudo ſenſus ⁊
ſnĩe cõcomitat᷑ rcĩitudinẽ ᷣtutis. Ter
cius articulus pꝛincipalis declaratur
ſic. ſicut ſe habet guſtus ad ſanitatẽ ⁊
egritudinem:ſic ĩitellectus practicꝰ ad
vicium ⁊ virtutẽ:ſed guſtus per egri/

tudinẽ errat in deſcriptiõe guſtabiliuʒ

⁊ per ſanitatẽ bene diſponit᷑ ad diſcre
tiõem guſtabiliũ.ergo intellectꝰ pꝛa⸗/
cticus ſic ſe habebit ad viciũ tanquam
ad egritudineʒ: quia per ipᷣm errabit
in diſcretiõe ſingulariũ agibiliũ:⁊ per
gᷣtutẽ tanquã per ſanitatẽ bene diſpo/
netur ad diſcretiõem virtutis in ſingu
laribꝰ agibilibꝰ.Et h̊ ẽ rõ pbvᷣi.j.ca.de
volũtate.vbi dicit ꝙ finale bonum ſim
pliciter eſt ᷣm veritatẽ bonũ.Sed iſti
vel illi apparet bonũ ſᷣm driam hituũ
quaẽ hoĩ bono ⁊ ſtudioſo apparet bo
num ꝙ eſt ᷣm naturã bonũ.hoĩ autem
pꝛauo apparet bonũ illud qð cõcludit
eſſe cõueniẽs pꝛauitati ſue:qꝛ ſi eſt in
temperatus:apparebit ei ꝙ voluptas
coꝛpis ſit maximũ bonum.ſi auarus ꝙ;
dtuitie. ⁊ ſic de alijs malicijs. Et iſta
pbᷣs pꝛobat per rõem iaʒ factã. 2 ar
guo ſic.Oẽ ſaluatm̃ rcẽ eſtimatiõis fi⸗
nis eſt cauſa pꝛudẽtialis notitie: æ oẽ
coꝛruptm̃ dicte eſtimatõis eſt cauſa op
poſite ignoꝛũtie.ᷣ eſt euidẽs qᷓ;tũ ad
ptem pꝛimã:qm̃ ex eiſdẽ ⁊ per eadeʒ
cãtur hitus ⁊ ſaluat᷑.vt ſupꝛa in pꝛici
pio ſcdᷣi.(Matʒ enã qtũ ad ſcõaʒ. qꝛ
coꝛruptio notitie eſt generatio ignoꝛã
tie: ſed virtuſ ſaluat pꝛudẽtialẽ eſtima
tiõeʒ: ⁊ malicia coꝛrũpit eam.vt.j. li.
6. quare ſicut tus eſt cauſa pꝛudẽtiał
notitie:ſic malicia impꝛudẽtialł igno/
rantie. e ? articulo ſciendũ eſt. ꝙ;
malicia cauſat ignoꝛãtiam iſto modo:
qꝛ operatio cauſat aliꝗd in intellectu
vt ab eo cognita ⁊ expta: modo talis
operatio per ſe cauſat diſpõnem in ap
petitu:que per multã iteratiõem fit hi
tus malꝰ:quẽ phᷣſ vocat maliciã. In in
tellectu ãt cãt etiã diſpõnem ali: non

inqᷓtũ ipᷣa ẽ operatio talis vel talis:ſʒ
inquãtũ eſt cognita ⁊ expta:vt cõueni
ens ⁊ placens appetitui. vñ talis diſ/
poſitio intellectꝰ ꝑ multã iterationem
fit ĩpꝛudentiał hĩtus quem phs vocat

ignoꝛãtiã.Eſt enĩ ignoꝛũtia diſpoõnis
non ſolũ negationis.⁊ per iſtũ moduz

ex opatiõibus male cognitis ⁊ exptis
tanq; cõueniẽtibus ⁊ placentibus hoiĩ

eneratur dicta ĩpꝛudẽtialiſ notitia.
4 Ad pꝛumũ ergo dicẽdũ. ꝙ ignoꝛũtia

atur a malicia. ⁊ qñ ꝓbatur ꝙ nõ.di/
cẽdum ꝙ diſpoſitio appetitus nõ can/
ſat imediate diſpõneʒ intellectus: ſed
operatio appetitus ſicut obiectũ expi
mentalis notitie iĩitellectꝰ dicit᷑ cauſa
re illũ hĩtum qui generat᷑ ex talibꝰ ex/
perimẽtalibꝰ notitijs. Et lʒ intellectꝰ

pꝛius operet᷑ ſimpłr q; appetims: tñ
vbi opatio appetitus eſt obiectũ expi

mentalis notitie intellectus: pꝛioꝛ eſt

operatio appetitus q; operatio itelle
ctns (Er bor modo operatio appeti

tus cãt hituzʒ recte notitie vel ignoꝛan

tie intellectꝰ.¶ Ad tᷣm dð.ꝙ ignoꝛũtia
ꝓpter qᷓ; peccat᷑:nõ ẽ eadeʒ ignoꝛãtia
cũ ea que ſequit᷑ peccatũ.⁊ ideo poſſi⸗/
bile eſt:ꝙ aliquis ante peccatũ ſit ſci/
enò ⁊ pꝛudens ⁊ ꝙ peccet ex indu/
ſtria: non ex ignoꝛatia:tñ nõ eſt poſſi⸗/
bile ꝙ ignoꝛãtia nõ ſequat peccatũ: ſi
cut patet ĩi exemplis Vſidoꝛi. Ena nã

ꝙ; peccauit ex ignoꝛãtia añcedẽte: qꝛ

fuit ſeducta.Adã vero nõ peccauit ex
ignoꝛãtia:qꝛ nõ fuit ſeduetus:ſed pec
cauit cũ ignoꝛãtia cõcomitãte ⁊ nõ añ
cedẽte peccatũ. E&t ideo dicit᷑ in textu
ꝙ vłr ꝓpter tale peccatũ ꝙ ſemp ſecũ
trahit ignoꝛãtiã fiunt hoĩes vłr iniuſti
⁊ mali. ueſtio. 7.

Pꝛio qꝛ nulla opatio bona
am generis ⁊ ſpẽi ⁊ indiuidui p̃
ter circũſtãtia eſt bona ex cõſtãtia. Et
ſilr ĩtelligẽdũ ẽ ð malicia:ſʒ opatõ bu
mana ẽ bõa ex ꝓpꝛio actu ſᷣʒ genꝰ:ex
obᷣo ẽ bona ſᷣm ſpẽʒ:ex fine eſt bõa ſᷣʒ

E ʒꝰarguit᷑.ꝙ opatio hũana
ñ̃ ſit bõa moãl'r ex circũſtãtia

Pihtcnüͦr
goͤeſtbona
Nctts tes
s erpeti
tateel na
erſe buber
gentinsi
ſe olrt u
ci uropen⸗
Ctenn elb
detngnebene
hune n
angenicua
ndligeeſe
Clums
Urigcnit
feensnin
lnoſcdige
Crnalea⸗
1,Cr
ſütndide⸗
guotchrüſt
nummlmai
Operſtkona
epola⸗
lunnucks
cepennotir:
ſtefetan
daſin
fuenoprions⸗
ſlgadtilir
Niructa
ciſumtäni⸗
detſuaan
turailla
Nocffrvein
dekarriſinn,
antpeſenan
Nuntg eſealie
ſütebeo depen
nagnüfelprin
Endepitn⸗
hepbonuge
urun wiiten
—
geicin
ſeeii
Mnye

1n gi bargi
ſirdegnnmin
* MAöne; rlene
pemmsſancdeeri,
Wne elecd icte
mqn enertteict,
Wnduns. Eig
SNeimelse
aepennschttit
ee wone g
ondögigi
au wi adez
l
aris ante peccaliſitl
ans 1q eccent ind
gnoräna:tinotl
ina nöſequat enn
empiis ſiccn en
er inoräta aidit⸗
1. Bdied o eu
göfnſtinsl⸗
—
nie enige
eyrai Eiſin
anac,
n nm iliin

indiuiduũ vt dicũt aliqui magni. quaẽ
nõ eſt bona ex circũſtantia: cum pᷣter
dictas tres bonitates non ſit alia boni
tas expetẽda. 2 qꝛ illud nõ dat boni
tatẽ vel maliciã opationi ꝙ indifferen

ter ſe habet ad bonitatẽ æ maliciã o/
perationis:ſed quelibet circũſtãtia ſic

ſe habet. quare nec bonitatẽ nec ma/
liciã dat operatiõi. inoꝛ ꝓbat᷑ idu
ctiue in qualibet circũſtantia. agẽs eĩ
põt agere bene vel male cum inſtrum

to. puta cum manu bene vel male cir/

ca materiã.puta circa pximuzʒ: qꝛ põt

eum diligere vel odire. Et ſic de oĩbꝰ

circũſtantijs. (Sed in oppoſuũ argin
tur:qꝛ cunus ignoꝛũtia facit male age/
re:eius notitia facit bene agere vł pe
ius:ſed ignoꝛũtia circũſtãtie: aliqñ fa⸗/
cit male agere.vt patet in textu. quaẽ
ac. ¶Mꝛo ſolutiõe queſtiõis quatuoꝛ
ſüt vidẽda. Pꝛio qd ẽ circũſtantia. 2.
quot circũſtãtie.ʒ: que ſit dria ĩter bo

num vel malũ ex circũſtantia. 4 quõ

opera ſit bona vel mala ex circũſtãtia
De pꝛio ſciendũ.ꝙ opationis cir⸗
cũuſtantia eſt res a qua:vł in qua depẽ
det operatio ipᷣa:⁊ ſᷣm hoc opationis
cauſa eſt eius circũſtãtia qꝛ de pendet
ab ea e quelibet localis vel tpalis
dĩia erit opationis circũſtãtia: qꝛ de/
pendet ad eã:licet nõ ab ea. Sed con
tra hoc dicit᷑ per aliquos dicẽtes.ꝙ in
cã ſũt duo diſtinguẽda.vnũ a quo ðpẽ
det ſba actus: ⁊ iſtud nõ dicit᷑ circũſtã
tia:a aliud a quo nõ dependet ſ ba:ſʒ
modificatio aliqua ipᷣius actus ⁊ iſtud
dicit᷑ circũſtãtia.verbi gra. In furto ac
cipit᷑ res aliena magna vel pua:modo
dicunt ꝙ eſſe alienuʒ nõ eſt circũſtãtia
qm̃ ab eo dependet ſba actus furti: ſʒ
magnũ vel puũ dicit᷑ circũſttia ex qui
bus nõ depẽdet ſhᷣa furti.¶ Sed cõtra

hoc pbo tria.pꝛĩo ꝙ ab boc ꝙ eſt eſſe

alienũ nõ depẽdeat ſbᷣa actꝰ: qꝛ a quo
cũq; de pẽdet ſba actꝰ ab eo dependet
ſhᷣa nãlis ipᷣius actus:qꝛ tota ſba actꝰ
eſt quedã eſſe nãlis in genere entiſ:ſʒ
ab eſſe alienũ non depẽdet nãlis ſpe

cies dicti actus.qð apparet. qꝛ ppofſi

tis duobus denarijs vno titij: ⁊ altero
martini:ſi titius accipiat iſtũ vel illum
vtraq; acceptio eſt eiuſdẽ ſpẽi in genẽ
nature: ⁊ tñ accipiet ſuũ ⁊ alieuũ.qua
re ſᷣa buius acceptiõis nõ dependet
ex eo ꝙ eſt eſſe alienum.¶ Ses m ꝓbo
ꝙ eſſe alienũ magis ptineat ad circun
ſtantiã qᷓ; eſſe ad magnũ vel puũ: quo/
niã illud eſt eẽntialiꝰcircũſtãtia ex quo

de actu neutro fit actus bonꝰ vel actuſ

tamẽ conditione magni vel pui:actꝰ ñ

maluſ qᷓ; illud ex quo nec bonꝰ nec ma
lus fit:ſed ex eſſe alienũ actus neuter
põt fieri ſimpłr malus: qꝛ actus ꝗ ᷣm
ſpẽm nature ſue eſt neuter ad bonita
tem vel maliciã moꝛalem. puta accipe
re denarium vel cõcubitus viri cũ feĩa
ſit ſimpliciter maluſ:ſupaddita iſta cõ
ditione que eſt alienũ: qꝛ pꝛimus actꝰ
fiet furtum: a ſcᷣus adulteriũ. addita
fiet ſimpliciter maluſ:ſed ſuppoſito ꝙ
pecunia vel feia fit aliena per addita
mentũ magnitudinis ad pecuniaʒ fiet
maius furtum:ſed non ſimpliciter fur
tum. quare alienũ eſſe rerius eſt circũ
ſtantia qᷓ; eſſe magnũ vel puũ. ʒ. pꝛo
bo.ꝙ cauſa ſimpliciter accepta ſit cir/
cunſtantia:qꝛ illud eſt ſimpłr circũſtã
tia quo ignoꝛato dicit᷑ ignoꝛati circun
ſtantia:ſed ignoꝛãtia quacũq; cauſa o
perationis dicit᷑ ignoꝛari circũſtantia

ſicut patet per exẽpla phi.quare quæ

cunq; cã eſi ſimpliciter circũſtantia.
Se ⁊: pꝛincipali ſciendũ eſt. ꝙ ſicut
dictũ ẽ in littera octo ſũt circũſtãtie.ſ.

agss pꝛicipale ⁊ agẽs inſtrumẽtale:fi

nis: « materia: a foꝛma: modꝰ ⁊ p̃ᷣter
h locꝰ⁊ tps.q̃ oẽs in hoc verſiculo cõti
nẽt᷑ · Quis: quo:cur:circa ꝗqd:quõ:ꝗd
vbi:q.Quis ãt notat agẽs pꝛiĩcipale
quo agẽs inſtrumẽtale cur:fineʒ:circa
qd mãʒz: quõ foꝛmã modũ :qd foꝛmaʒ
termini:vbi locũ:qñ tpſ. er ſciẽaũ
ꝙ opationũ hũanaꝝ:qᷣdã ſunt q ex ſpẽ
nature accipiũt ſpẽʒ moꝛis bõital vel
malicie.quedã ãt ſunt que ex ſpẽ na⸗
ture non accipiunt ſpẽm moꝛis: verbi

8—

LIBRO

gĩa de vtroq;:dilectõ:⁊ odiũ ſunt que
dam genera cõtraria:⁊ hñt ſub ſe ſpe
cies cõtrarias circa vnũqðq; obiectuʒ
modo ſic eſt ꝙ circa aliqð obiectũ ac/
cipiunt ſpẽm moꝛis ſicut ſpẽm nature
qꝛ odium dei ex hoc ꝙ talis ſpẽs ĩ na

tura eſt talis ſpẽs in moꝛibus ⁊ in ma

litia.¶ Sili mõ carnalis cõcubitus eſt
qðdam genus ad cõcubuũ cum femĩa
vel cum iumẽto.cõcubitꝰ ãt viri cũ ium̃
to:ex h̊ ꝙ talis ſpẽs in natura. Eſt eti
am talis ſpẽs in malicia. cõcubitꝰ aũt
cuʒ feia eſt eiuſdem ſpẽi in genere na

ture:qualiſcũq; ſit feĩia:ſiue ſit ſua vel

non ſua:cõſanguinea vł extranea. Et
iſte cõcubitus ex ſpẽ nature non acci/
pit ſpẽm moꝛis:bonitatis vel maline

qꝛ cũ vna feia põt eſſe bonꝰ ⁊ cuʒ alia

malus.. Mũc igitur dico. ꝙ opatiões
accipiẽtes ſpẽm moris ex ſpẽ nature
dicunt᷑ bone vel male ex genere. Ybi
nãq; ſũmitur genus pꝛo ſpecie:ſicut di
citur hũanũ genꝰ:qꝛ ex illo genere na
ture ꝙ eſt ſpẽs natuẽ ſunt bone vł ma
le. operatiões vero nõ accipiẽtes ſpẽʒ
moꝛis ex ſpecie nature dicũt᷑ bone vel
male ex circũſtantia¶ Eſt igit intelli/

gendũ ꝙ cauſe opationis pñt dare ei

ſpẽm moꝛis dupłr. vno mõ ex hec ꝙ
dant ſpẽm nature.⁊ qꝛ hoc mõ ſũt p/
pꝛie cauſe:idcirco hoc mõ dũt ei ſpẽm
non vt ſũt circũſtantie: ſed vt ſũt cauſe

Alioꝰ ex aliqua debita vel ĩdebita hiĩ

tudie ſui ad opatiõeʒ: ⁊ h̊ mõ ñ vãt ei
ſpẽʒ moꝛis inq;tũ ſũt opatiõiſ circũſtã
tie: ⁊ iõ diſtinguit᷑ inter opatiõem bo/
nam vel mald ex cauſ s ⁊ operationẽ
honã vel malã ex circũſitia:non quin
ipᷣe cauſe ſint circũſtãtie: ſed qꝛ aliter
tribuũt ſpẽʒ moꝛi vt ſũt cauſe:⁊ aliter
vt ſunt circũſtantie¶ Se 4? ſciẽduʒ.qꝙ
operatio eſt bona ex circunſtantia eo
mõ quo eſt bona ex eſſe in medio quo
ad nos ⁊ eſt mala ex circunſtantia eo
modo quo eſt ex eſſe extra mediũ quo
ad nos. Iſtud pꝛobatur. quoniam o/
peratiõem eſſe in medio quo ad nos ẽ
cam fieri vel exercere ab illo a quo oʒ

R—
*

⁊ illo quo oʒ ⁊ ꝓpter finẽ quẽ opoꝛtʒ
⁊ circa materiã quaʒ oʒ ⁊ eo mõ quo
opoꝛtet:⁊ illud qð opoꝛtet ⁊ vbioʒ.
Iſtud ãt apparet li.2.ca.de diffinitiõe
virtutis:ſed opatiõeʒ ſic eſſe cõſoꝛmẽ
opoꝛtunitati ſue eſt cauſa eã eſſe bonã
ex debita hitudine ad oẽs circũſtãti⸗
as ſuas.quare operatio ẽ bona ex cir
cũſtantia eo modo quo eſt bona ex eẽ
in medio.Et idẽ intelligendum eſt de
malitia:⁊ de eſſe extra medium. modꝰ
qt eẽndi opationis in medio vel extra
mediũ ſufficiẽter eſt traduꝰſupꝛa liꝰ2:

Dicẽdũ ad pꝛimũ ĩ oppoſitũ.ꝙ illi ꝗ

ita deſcribunt bonitates opationis hu
mane loquũtur ignoꝛanter.vt viſum ẽ
in coꝛpe queſtionis:qꝛ bonitas vł ma
licia qᷓ; non habet:operatio ex gene/
re actus vt ẽ naturalis eſt ſimpliciter
ex circũſtatia:qꝛ boc modo tam obie/
ctum qᷓ; finis operationi tribuũt boni/
tatẽ vel maliciâ:non vt ſunt eius cau/
ſe:ſed vt ſunt eius circũſtantie.
ſm dð.ꝙ illud qð indifferẽter ſe habzʒ
ad bonitatẽ ⁊ maliciã vnius ⁊ eiuſdẽ
actus non dat ei bonitatẽ vel maliciaʒ
ſed illud qð differẽter ſe habet ad di/
uerſos actus ⁊ ad eoꝝ bonitatem vel
maliciã põt dare vni bonitateʒ ⁊ alte
ri maliciã. Et h̊ modo circũſtãtia ſe hʒ

ad bonitatẽ ⁊ maliciã:qꝛ vna ⁊æ ea/

dem circunſtantia dabit vni actui bo/
nitatem ⁊ alteri maliciã. verbi gratia
locus eccleſie ⁊ pñtia ſacerdotis red/
dunt contractũ matrimonialẽ bonum

⁊ honeſtum:tñ cõcubitũ mĩimonialez

redderent turpem ⁊ inboneſtum.
—. ¶Lectio. ʒ3.
Xiſtẽte ãt muolũtario Poſt
qᷓ; determinauit de ĩuolũtario
— ic determinat de volũtario
pꝛĩo deſcribens volũtariũ.27 pꝛobans
eſſe voluntaria quedã de quibus fuit
dubium ibil Foꝛſitan enĩ Pꝛio igitur

.

rreſũmens duas acceptiones iuolũta/

rij. Deſcribit volutarium dicẽs. ꝙ iuo
lũtario exñte vno modo eo ꝙ factũ eſt
vi.Et alio mõ eo ꝙ factũ ẽ ppter igno

övolürarn
ſeittanͦ
eeſceneſt
lentiesigb⸗
hebeenſel
Ouchriwwlitn
creüſtinusen
mume
volitnumte!
entecina
oͤtiniiulin
enptunien
Gngtüfclümn
nifottie
codweunfn
gagtinmact
ltansennen.
lates nanich
deibi Fnnn
taria de golbe
factaerinnt
fönalespmi
nalier uw⸗
ſanerpeum
ylimnuſan uel
ttagiuſtan.
ineſecu ,
Nrconapiameg!
mn le ohar
el Pinignae
lgenicueri⸗
Annüma wllan
1lweeet
luumwim i⸗
Cpirittcktrlimn
miünmarſpeh⸗
ninrin nner⸗
tnülheitimni
irrik d⸗
ſigiin diöſi
lsclrlinge dhe
ſagechnriwin
Imit nlimit
mäüflfhncng,
Cusbollntefnn
ſuliziimr
mösboet n

ücdehentt,
Pprulnads
deperdeſſe
ſreſtcniig.
eekcaiti
Dmanne Adizgi⸗
operardiiange
nach weſtn
ieinrligenin
eſe N
Neeamamedin
Auonsinmedionin
Giereſ adhiſitt
neNtSient,
ur grenre,Nii
Mit oniust
nbaberopernderg
tinmils ſni

r NdNeen.

iSOeronittüde
Nuhcä NNRN
im nSiinn
ininiſfnitni
1 Nuldi is 1 i
ten onitmi ſelalr
nänan ſe ein
Rde mibninti

tuit Mrin
mdm ANl
1i Ei. Ktinſ
ckir inniiut
WuüTNNAN
rem N N
(LrJ
Aiir inmi
swemmili
Hetermi

Censtri

ntitmeni i
s Angnan
ttnüm

ciir on i

o noen tn

ignoꝛãtiam
volũtarium re ⁊ noiĩe dicat poſitiõem

tates manifeſta eſt equalitas Wein /

rãtiã:volũtariũ eiſ oppoſitũ videbitin

eſſe illud cuiꝰpꝛincipiũ eſt in ipo opan

te ⁊ ſciente ſingulas ſingulares circũ

ſtantias ĩ ꝗqbꝰ eſt opatio ita ꝙ ops p
habere in ſe ipᷣo opatiõis pꝛincipiũ ex
cludit inolũtariũ p violẽtiã ⁊ per ſcire
circũſiãtias excludit iuoluntarium per
ſt ãt ſciendũ ꝙ quãuis

potentie cõtra violẽtiã ⁊ ſcie cõtra ig
noꝛãtiã:tñ iuolũtariuz q;uis re ⁊ noĩe
dicat pꝛiuatiõem magis eſi nobis no/
tum quã volũtariũ:licet m naturã ſit
ecõuerſo:ſicut dictum eſt ſupꝛa.vbi di/
cebat᷑ medium virtuoſuzʒ vbi apparuit
ꝙ equalitas eſt minuſ nota q; inequa
litates extreme. Et ideo per inequali
de ibi Foꝛſitan eni] ꝓbat quedã volũ
taria de quibus fuit dubiũ. puta opẽa
facta ex ira ⁊ cõcupia. Iſte ſũt eniĩ ir⸗
rõnales paſſiões ⁊ earum mot urõ/
nalis:⁊ ideo putauerũt aliqui: ꝙ opa
facta ex ĩpetu ire vel cõcupie: nõ eẽnt
volũtaria ſed ĩuolũtaria cõtra quos di
cit pᷣs.qꝙ foꝛſitan nõ dicit᷑ bene ĩuolũ

taria eſſe opa facta ꝓpter iram: vł p/

pter concupiam:qꝛ talia ſunt vere vo/
luntaria.qð ipᷣe ꝓbat ſex rõnibus. pꝛi
ma ibi. Pꝛimũ quidẽ eni J. Que talis
eſt. ſi opera facta ex ira vel cõcupĩa nõ
eſſent volũtaria. nullum aial irrõnale

AX null“ puer oparet᷑ volũtarie ꝗ ⁊ aĩa
lia ⁊ pueri operãtur oĩa ex ira vel cõ/

cupia:ſed hoc eſt falſum vt viſuz ẽ ſu⸗
pꝛa in pꝛima queſnõe hui tercij. aſſi/

illud ex quo ſequit᷑. huius rõnis ponit
cõſequẽtiam. 2? rõ ibil Deinde viꝝ
talis eſt vel oia que operamur ex iraa
cõcupiĩa opamur ĩuolũtarie vel bõa vo

luntate a mala iĩuolũtate vel ecõuerſo

pꝛimũ nullus dicit: qꝛ ꝗſq; concedit oẽ
opus bonum eſſe m rõneʒ ⁊ eſſe vo⸗

luntariũ ſcòm ⁊ terciũ dari nõ poſſunt

qꝛ ridiculuʒ eſt vna ⁊ eadem cã exñte
opatiõis bone ⁊ male dicere ꝙ vna ſit

gnãdo differẽtiam inter naturale volũ
tariũ:liberũ ⁊ dñatiuũ.quare falſum ẽ

„

oolũtaria ⁊c altera non. quare dici non

põt facta ex ira vel cõcupia non eſt vo
lũtaria. Homus rõnis pꝛimo ponit illã

diuiſiõem. 2? deſtruit alterã ptem ibij

Ridiculũ] ʒt rõ ibil Incõueniẽs autẽ

NWalis ãt incõueniẽs eſt dicere ĩuolũ /

opera fm concupiam facta non ſunt

taria eſſe illa que ex debito opoꝛtz ap

petere:ſed iraſcia cõcupiſcere opoꝛtʒ

ex debito.quibuſdã enĩ ad peccatũ in
ducẽtibus debemꝰ iraſci ⁊ quedã pu/
ta ſanitatẽ ⁊ diſciplinã debemꝰ cõcu/
piſcere. quare facta ex ira vel cõcupĩa
nõ ſunt iuolũtaria. huiꝰ rõis pꝛimo po
nit maioꝛẽ.2 minoꝛẽ ibil Opoꝛtet at
⁊ iraſci AHaioꝛ ãt eſt maĩfeſtũ. quia
nullũ ĩuolũtarium eſt debitũ vel opoꝛ/
tunũ qualia ſũt illa que opoꝛtet appe
tere. 4 rõ ibil Vident᷑ ãt iuolũtaria
ftalis eſt. Oiĩa ĩuolũtaria ſũt triſtia: ſʒ

triſtia imo delectabilia. quare nõ ſunt
juoluntaria huius rõnis ponit pꝛimo
maioꝛẽ.2? mmoꝛẽ ibil Qui aũt] rõ
ibi. Adhuc ãt Talis eſt. Illa que nõ
differũt ineſſe fugienda nõ differũt in
eſſe voluntaria:ſed peccata ᷣm rõneʒ
X peccata ſm iram vel cõcupiam non
differũt ineſſe fugienda:qm̃ oĩa ſũt fu/
gienda. quare nõ differũt ineſſe volun

taria:ſicut ergo peccata ex electione:
qque vocãtur bic peccata ſᷣm rõnem ſüt

volũtaria ſic peccata ex ira vel cõcupi
ſcentia erũt voluntaria. huius rõis in/

terrogat pꝛimo cõcluſiõem.d.ꝗd diffe

runt in eſſendo volũtaria illa que pec
cant᷑ ſᷣm cognitiõem vel fᷣm iram.q.d.

nihil. 2. ponit minoꝛẽ. d. ꝙ abo ſũt
piter fugiẽda. 6? rõ ibil Aident aũt
nõ min? ſtalis ẽ. Quoꝝ pꝛici pia ſunt
humana ⁊ voluntaria ⁊ ipᷣa ſũt buma

na ⁊ volũtaria. Sed irrõnaleſ paſſio/

nes puta ira ⁊ cõcupia ſunt humane
X voluntarie: pꝛo quãto ſũt ſuaſibiles

a rõne. vt biĩtuz eſt ſupꝛa in fine pꝛimi

ipe ſunt pꝛincipia opationũ factarũ

0

pꝓpter eas.quare tales opatioes ſunt
humame ⁊ voluntarie. huius rõis ſup
ponit maioꝛẽ vt per ſe notaʒ.ponu

LIBRO
minoꝛem dicẽs.qꝙ irrõnales paſſioneſ ecultates inductas:q iutrinſecum pꝛi. nin
vident᷑ nõ minus eſſe hũane.qᷓ; opatõ cipium opationis eſt duplex. vnũ dña/ pfilun
nes oꝛganoꝝ coꝛpis quaꝝ paſſionum ctiuũ ſup exercitium ⁊ ſuꝑ differẽnia o⸗ muͤ wen
opatiões ſunt illa que fiunt per hoĩeʒ perationis. Et eſt aliud non dñatiuuz liui ſan
ab ira ⁊ cõcupia:⁊ ideo concludit di/ quoꝛum differẽtia apparet in hoibus eolnti por
cens.ꝙ incõueniens eſt ponere bᷣ opa ⁊ in beſtijs.hoĩes eni qᷓ;‚tũcunq;ʒ incli laltigin
eſſe ĩuolũtaria.¶ Hotãdum ãt ꝙ ſi upe nentur per paſſiones ad hoc vel adil ſiunieine
rius in ca. de ĩuolũtario per violẽtiam lud.pñt tamẽ non ſequi inclinatiõöem Uidftltate
phᷣs determinauit iſtaz eandẽ queſtio paſſionis vniꝰ ceteris foꝛtioꝛis. beſie murnier
nem in virtute: ſed differũt. qꝛ ſupꝛa ĩ vero neceſſario ſequũt᷑ inclinanonem gefitc.
babitudine ad pꝛincipiũ extrinſectum foꝛtioꝛis paſſionis. qᷓ;uis aliqũ moluts SSZ
5HB; ſt in hitudine ad pꝛincipiũ intrinſe paſſionũ ſint contrarij ſicut motus con WYran ſllen⸗
cum ꝙ eſt paſſio ire vel cõcupie. cupie qui eſt tractus ⁊ motꝰ timoꝛis ꝗ Mpmasekinps
BH euidenti pᷣdictoꝝ duo ſũt eſt pulſus:tñ ſp ſequũt᷑ paſſiõem foꝛtio Mulnohloldd
iaquirẽda.pꝛimo.vtrũ diffini⸗ rem. homo vero põt ſequi debilioꝛem Kos
3 tio volũtarij ſit bene aſſigna⸗ vel põt nullã ſequi ſed cõtra oẽs ſʒ e/ cickigeme
a.2. vtrum cõcupia vel ira cauſet iuo leciiõem operari. Et per hoc patʒ ria witrii
luntarium. Aueſtio. 8. ſio ad difficultatẽ de voluntario in be⸗ fen pboſi
E pꝛimo arguit᷑.ꝙ nõ ſit bñ ſtijs que vᷣm actuʒ nõ cõicant:habẽdo prebenſnien
aſſignata:qꝛ non videt᷑ con⸗ elus dñlum: ſed volũtariũ cõicant qm̃ (olnneuz
. luertibilis cum diffinito. be- agunt a pꝛincipio intrinſeco ⁊ per co pbenſino.la⸗
ſtie nãq; ⁊ pueri volũtario cõicant. vt gnitiõem intrinſecã.¶ Eſt etiã ſciẽduz Heigeaban
j.pte ſequẽti:ſed nõ cõicant diffinitiõe ꝙ maioꝛ ſcia requirit᷑ ad bene opãdũ ſio obi⸗
ꝓpter duo.pꝛimo qꝛ nõ eſt in eis pꝛiĩ ſm moꝛem q; ad bene opandũ ſᷣm na dta nileſedoi
cipium operãdi.vt infra in pꝛincipio turã. &t ideo.qꝛ pueri ⁊ beſtie nõ o/ ainz tauacp
ſexti vbi dicit᷑.ꝙ beſtie ſenſum quideʒ perant᷑ ſm moꝛem. idcirco non requi leuenit cone
habent.Actumn ãt nõ cõicant:qꝛ ĩ eis rnitur in eis tanta circũſtantiaꝝ ſcia ad igorivielni
nõ eſt pꝛincipium actus. 2. qꝛ beſtie operandũ voluntarie quãta requiritur ſoſti enituu:
⁊ pueri nõ hñt ſciam ſinguloꝝ in gbẽ in homĩe.qᷓ;uis etiam requirat᷑ in eis mhn. tiöois
ẽ opatio.quare in plł ſe videt᷑ hĩe vo⸗ vnde aĩalia opantur iuolütarie pꝓpter Canniaucke
luntariũ qᷓ; diffinitõ volũtarij.¶ In op ignoꝛãtiam: ſicut piſcis capiẽs eſcam edwini
poſitũ eſt pᷣs.Picendũ ꝙ eſt bene aſ ſub qua latet hamꝰ:qui ſi ſcirret hamã Nolimn ei⸗
ſignata qð declarat᷑ ſic.qꝛ volũtarium latentẽ nõ acciperet eſcam. Eodẽ mõ oppoſtigiuc⸗
operans opatur per virtutẽ pꝛincipij cõtingit pueris ⁊ multis beſtijs. Et p elitmuinn
intrinſeci. Et in hoc differt a violento bᷣ patet rñſio ad difficultatẽ inductam Qdaiub riipnls
⁊ cõuenit cum naturali:opatur etiam de ſcia beſtiarum æ pueroꝛum. Plitanueſtolin
ꝓpter finẽ a ſe cognituzʒ. ⁊ in h̊ differt Aueſtio. 9. pennötbus ren
a naturali: qꝛ agenſ naturale agit pꝛo E2 arguit᷑. ꝙ concupia rel gels anſataliunn
pter finem non a ſeipᷣo:ſed a cauſa ſu⸗ ira cauſet iuolũrariuʒ. Pꝛĩo idict olnnte
perioꝛi cognitum.operat᷑ etiã ꝑ cogni qꝛ cuius cauſa eſt iuoluntaria niihlisſitann
tiõem circũſtãtiaꝝ oĩm in quib eſt o⸗ ipm eſt ĩuolũtarium: ſed cã opationuuz Enams erin
peratio. &t per h̊ differt ab operante ire⁊ concupie ſunt iuolutarie. Sic em eropts dict
iuolũtario ppier ignoꝛãtiã. Et in iſtis dicit᷑ ſupꝛa li.2?* timemꝰ nõ ſponte: ſic eoluntare ößn
tribus differẽtijs conſiſtit ꝓpꝛia ratio iraſcimur ⁊ cõcupiſcimꝰ nõ ſponte.igi ügin . N
volũtarij. vltime vero due differẽtie in tur opatiões talium paſſionũ ſũt iuolũ ttidſfiae C
cludunt᷑ in h ꝙ eſt ſcire ſingularia ĩ gq⸗ tarie. 2. qꝛ qð põt cogere volũtatem dorpoli
bus eſt operatio. quare diffimno ẽ b; ppot care iuoltariũ: ſed ira cõcupia dn act⸗
aſſignata. ¶ Eſt t ſciendũ ꝓpter difſi.· ſunt huius.ergo æc. Rinoꝛ ꝓbat᷑ ſi- hin veünli⸗

mcnunſik

um ſegnik ine
uſns Abilin
Umtannmmniſrnen
ANSt NPN

d otſegll Ni
ſenſei miß

iencht

mmmti ltütu
2daert iden i

enᷓ ad bene hutifn
ro.: poen tliri

mre. GNn

slania Muüfanngint

wviumtarie qluitu / ennn

Euis eiiam fequlral i
Acpantu inclänanne,
nſon Mos Aiss
nnde:günſan
uahea enaii
vens t NMlln iif
fiſ a difin nin
(ch
gRagit onin
a caiet inini i
r irscn inme

riimm: adidn

— iriint
mral Aund iſn

III.

Illud ꝙ infert voltati difficultatẽ: ?
magis factum infert maioꝛẽ difficulta
tem:tm̃ poterit intendi ꝙ inferet ipoſ
ſihilitatẽ: ſicut videmus.ſi alicui infert
difficultatẽ poꝛtare vnũ ꝗntale: tin po

terit addi ꝙ inferet ĩpoſſibilitateʒ:ſed

paſſio:vel ire: vel concupie infert volũ

tati difficultatẽ. vt ſupꝛa li.⁊:? quare tã

tum intendere poterunt ꝙ inferent i⸗
poſſt ibilitate.7n oppolitum eſt ppᷣs
Hicendũ ergo ad queſtiõem.ꝙ opera
per iram vel concupiam facta eſſe iuo

luntaria eſt impoſſibile. qð pꝛobo ſic.
nullum opus ſpontaneũ eſt ĩiuolũtariũ

ſed oẽ opus per iram vel concupiam

factũ eſt ſpontaneũ.ergo nullu tale eſt
iuolũtarin. Haioꝛ oſt euidẽſ.Hino
rem ꝓbo.qm̃ oĩs opatio appetuus ap

pꝛehenſiui eſt ſpontanea: h eni eſt eẽ

ſpontaneuz: ꝙ eſt eſſe ab appetitu ap
p̃benſiuo.i.appᷣbenſiõeʒ ſequẽte. per
hᷣ ei ꝙ eſt ab appetitu ĩtrĩſeco dĩt a vio
lẽto ⁊ p h̊ ꝙ ẽ ab appetitu appᷣbẽſiuo
dĩt a nãli:ſed oĩs opatio ꝑ irã vel con
cupiaʒ facta ẽ opatõ appetit app̃ᷣhẽſi
ui. Yra eni ⁊ concupia nũqᷓ; opant᷑ ni
ſi pꝛo quãto ĩclinãtur ad appetitũ ap/
pᷣhenſiuũ:ſenſitiuũ:vel intellectiuũ ad

opandum. &t iõ oĩs operatio ꝑ irã vł

concupiam facta eſt operatio appen/
tus appᷣhenſiui.quare nulla talis eſt ĩ
uolũtaria. ¶ Sicedũ ergo ad pꝛimũ in
oppoſitũ.qꝙ illud cu cã pꝛincipalł eſt

juolũtaria ipm eſt inolũtarium. Sʒ illo

cuius pꝛĩcipalis cauſa eſt volũtas vel
volũtaria eſt volũtariũ:ſed ſic eſt de o/
peratiõibus ire ⁊ concupie: q pꝛinci
palis cauſa talium operũ eſt appetitꝰ
qui dicit᷑ voluntas fᷣm pñtem acceptio
nẽ.qᷓ;uis ſit ad opandũ inductꝰ vel in
clinatus ex ira vel cõcupiaa ideo ſem
per opus dicit᷑ volũtariũ: qꝛ ſempẽ a
voluntate q;uis paſſio nata¶ Ad ſᷣm

dõ. ꝙ ira vel concupia nõ infert volun

tati difficultatẽ? vt agat cõtra volũtatẽ
ſed vt volũtas agat ſᷣm impetũ ire vel
concupie: ſed volũtas que eſt appetitꝰ
ſenſitiuꝰ neceſſitat᷑ ex ira vel concupia

nũq; tñ neceſſitat᷑ ad agendũ cõtra vo

luntatem: ⁊ ideo ꝗſquis ſic agat᷑ ſemꝑ
remanet volũtarium. Se volũtate ve⸗

ro que eſt appetit ĩtellectiuꝰ que nun

qᷓ; neceſſitat᷑ ad aliquã actionẽ per ali
quã actiõem: per aliquã paſſiõem. ha
bebit᷑.j. Et ideo ad pñs iſta ſufficiant
¶ Lectio. 4.
Eterminatis ãt hijs! Poſt
determinauit de volũtario
inoluntario. cõſequenter hᷣ

deter. de elecnõe. pꝛio continuãs dcã

dicẽdis pponit qð intendit. 2? dat cãʒ
intenti ibi. A axie eni 3. exequit᷑ in

.

tẽ tũ ibil Electio vriq; ] Dicit ergo pꝛi

mo ꝙ determinatis de volũtario ⁊ ĩiuo

luntario ⁊ abinnicem diſtinctis. cõſe⸗
quẽter ſequitur pträſire determinatio
nẽ ⁊ diffinitiõez de electiõe.2. ibil ma
xime enĩ ſſignat buiuſ intenti dupli

cem cãm. pꝛima eſt. qꝛ de bijs que ſũt

ꝓpꝛia virtuti debet agere qui agit de
virtute: ſed electõ ẽ maxie ꝓpꝛia vtuti
ꝓpꝛia vero qꝛ cõuenit oĩ nõ ſoli. Diĩs
nãq; virtus moꝛalis eſt hitus electiu
vt ſupꝛa li.ꝛ? ſiłi modo viciũ moꝛale
eſt hitus electiuus. quare agens de 2
tute debet agere de electiõe. 2 cã eſt
qꝛ agens de moꝛalibꝰ*: debet agere de
illo quo maxime moꝛes poſſumꝰ iudi/
care:ſed magis poſſumꝰ iudicare mo/
res per elecnõem qᷓ; per opatiões: qꝛ
electio ĩmediate elicit᷑ a virtute. O pe

ranones ãt exterioꝛeſ que hic ſpãliter

dicunt᷑ opatiões nõ: ſed mediate. qua/
re agens de moꝛibꝰ debet agere de e⸗
lectione. 32 ibi. Electio vtiq;] Exegꝗ
tur intẽtum de electiõe: jueſtigãs pꝛi
mo de electiõe quid eſi m genꝰ.2. gd
non eſt m ſpẽm ibil Dicẽtes at ip̃am
Lʒꝰ quid eſt ᷣm ſpẽm ⁊ diffinitiõez ibi
[Quid igit᷑ vel quale quid eſt] Cir⸗
ca pꝛimũ ergo vnũ ſupponit tanq; no
tuʒ. ⁊ alið ꝓpbat tanqᷓ; ignotũ. Suppo

nit eni ꝙ electio eſt volũtarium:ſicut ẽ

ſupꝛa deſcriptũ. pbat ũt ꝙ non ſit con
uertibiliter volũtarium: ſed ꝙ volũta-

rii ſit ĩplus q; electio: ſicui genuſ ẽ in
2

⁸
4*

EE
.

LIBRO

plus q; ſpẽs. ⁊ oñdit ex pte ſubiecti
⁊ ex pie obiecti: ſic ãt ex pte ſubiecti:
qꝛ voluntariũ iuenitir in pueris ⁊ be
ſtijs:electio ãt non. quare iplus ſe ha
bet voluntariũ qᷓ; electio. Ex pte obie
cti ſic. volũtariũ ĩuenit᷑ ĩ actibus repẽ
tinis: electio aũt non. quare iplus eſt
volũtarium qᷓ; electio.hee due rões pa

—

tẽt. ( Heinde ibi Dicẽtes ãt Inue⸗
ſtigat ꝗd non eſt ᷣm ſpẽm. Et de h ꝓP
ponit quatuoꝛ cõcluſiões negatiuas.
2 pbat eas ibi Mon eni oẽ] Ad eui
dentiã cõeluſionũ ſciendũ eſt. ꝙ in ho
mine ſunt quatuoꝛ vires:ex quib⸗ ꝓce
dunt mediate vel imediate oẽs opatõ
nes moꝛales bone ⁊ male ſcʒ intel⸗
lectus ⁊ appetitus:vnus intellectiuuſ
⁊ alter ſenſitiuuſ: cõcupiſcibił ⁊ alter
iraſcibił. Electio ãt habet quatuoꝛ cõ
ditiones in quibus cõuenit cum actibꝰ
vel motibus iſtaꝝ quatuoꝛ viriũ. Ele/
ctio enĩ eſt intendere in bonũ delecta⸗/
bile ⁊ intendere in bonũ arduũ:a ten
dentia in bonũ honeſtum: ⁊ intẽdẽtia
in bonũ rõne cognitũ:qꝛ ſemꝑ eſt cum
deliberatõe ⁊ cõſilio.Ex pꝛio cõuenit
cũ motu appetitꝰ cõcupiſcibilis. Ex 20
cũ motu iraſcibił. Ex ʒ: cũ actu appe
titus rõnalis. Ex 4 cũ actu rõnis. Et
ideo ꝓpter pꝛimã cõuemẽtiam ꝗqdam
oppinati fũt electiõeʒ eẽ concupiaʒ ꝓ
pter ſcdᷣaʒ aliqui eſſe irã: ꝓpter terciã
aliqui eſſe volũtatẽ. ppter quartã ali/
qui eſſe opiniöem. Sed phs contra h̊
oĩa põit quatuoꝛ cõcluſiões oppoſitas
dicens. ꝙ nec bene nec male dicũt illi
qui dicũt electiõem eſſe concu pĩam vk
iram vel volũtatẽ:vel quãdam opinio
nẽ:qꝛ nullum iſtoꝝ eſt¶ Geinde ibi.
Non eni cõe pbat iſta quatuoꝛ. pꝛio

ꝓ electio nõ ſit concupia.2? ꝙ nec irra

ibil Ira ãt . ʒ? ꝙ nec volũtas ibi Sed
nec volũtas ..ꝗ? ꝙ nec opinio ibil nec
iam opinio ziπaz cõcluſiõem pꝛo
bat quadruplici rõne arguens pꝛimo

ſic. Nulla rõ cõis hoĩbus ⁊ irrõnalibꝰ

aĩalibus eſt electio:ſed oẽ genus con⸗

cupie ⁊ ire inueniũt in irrõnalibꝰ ſm

ꝙ dicunt motũ appetit ſenſ itiui. quaẽ
nulla electio eſt ira vel concupia. 2
ibil Et incõtinẽs jarguit ſic. Qñcunq;
opatur incõtinẽs opatur concupiſcenſ
ſed non opat eligens.ergo eligenſ no
eſt cõcupiſcens per ſe. quare nec ele.⸗
ctio concupia. ʒ. ibi Et electõi Ar
guit ſic. Cõcupia cõtrariat᷑ electio: ſʒ
concupĩa non cõtrariat᷑ cõcupie. ergo

electio nõ eſt cõcupia. ꝗ? ibil æ cõch

piſcentia quidẽ Arguit ſic. Dis cõcu
piſcẽtia eſt triſtis⁊ delectabilis: ſʒ ele
ctio nec eſt triſtis nec delectabił: ergo
non eſt concupiĩa. ( Iſte quatuoꝛ rõneſ
qᷓ;tum ad ſnĩam patẽt in lia:ſed qtuz
ad aliqua dubia declarabit᷑ in queſtio
= eter ibil YAa ãt Adhne
ꝓbat ſcdᷣaʒ cõcluſiõezʒ. ꝙ electio nõ ſit
ira:que per pꝛimã rõneʒ appoſuã ad
pꝛimã concluſiõeʒ fuit ꝓbata ſimul cũ
illa. Hunc aũt intendit phłᷣs talẽ rõnẽ
ſi qð magis videt ineſſe non ineſt: nec
ꝙ minus:ſed magis videt᷑ de electiõe
eſſet concupia q; ira cum oĩs electõ
ſit cum deliberatione. Ira vero ꝓpter
velocẽ impetũ magii oiſtat a delibera
tiõe qᷓ; concupia. quare electio magis
videt᷑ eſſe concupia q; ira ⁊ tñ non eſt
vt iam viſum eſt. quare non erit irg.

Huiꝰ rönis tm̃ innuit minoꝛeʒz. d.

minꝰ vident eſſe facta ſᷣm electiõem il
la que facta ſunt ꝓpter irã q; illa que
facta ſunt pꝛopter concupiſcẽtiã: ⁊c iõ
electio minꝰ videt᷑ ira q́; concupia.
Seinde ibil Sed nec volũtas Pꝛo
bat terciã cõcluſiõem triplici rõne.d.
pꝛimo ꝙ ſicut electio nõ eſt ira nec cõ
cupiſcẽtia:ita nec eſt volũtas:qᷓ;uis vi
deat᷑ eſſe ꝓpinqua volũtati:qm electõ
⁊ volũtas ſunt actus eiuſdẽ potẽtie.ſ.
appetitꝰ intellecum. hᷣ tñ non obſtãte
ꝓbat ꝙ non ſint idem. arguẽs pꝛio ſic
Nulla eſt electio ĩpoſſibilium. ⁊ ſi ali
quis diceret eã eſſe ĩpoſſibiliũ videbit
eſſe inſipiẽs ⁊ fatuus:ſed volũtas eſt i
poſſibilium. puta imoꝛtalitaſ᷑ que per
naturã eſt impoſſibił.quare voluntas
nõ ẽ electio. 2 ibil Et voluntas ꝗdeʒ

ctononeſtun

rpcttanie

htitſi.

elitimat pen
ſillarſe
ſveteni pot
lenellin⸗
ſcctnidiet⸗
ia pot f.
perul wi⸗
lennckelgen
Ayntſe Bol
Opheinsfins.
enungteſun

crolunnas

Mandhm en
igne iapen
gleſkatſen
feleestſen
mgnäſne
loqnechiſen ſ.
ſiatenin ge
imitcor mor
li ri Er.
gckohenume
ſieteſeaner.
Ulirinwbest
ſmigſüktſe
Wrtlma
CirRerüne
Centicdctünn
cynmnſtckron⸗
ilieropino:r
Ncpuilliusitt

Dii gin ih.

Kcnanpiinerfun

Enuus
iropnofn
Gutamenni
Gipoſtblinun
nnnobischcrnen
klegiono

ln naini ntſi

ii ſcOhninit

ſllor naorſt
tmaho⸗ ben

kmit Nlegadiz
Kecabke
in ene
da cirrig
catiiczgeki

Nr emiſinez gi

Niirziit dtin

XAumendi bee

Sseliſennien
ednnagänidvein
mpiaaniki
lermne Fam

Ni nagoiltetadir

Pin. reeken n
npia q; ad ii o
ncl. quare nonerun

EimNNn

Achetaineken
niem ppiiölhg
opter niininl
net inima⸗
eibi Sed ani,
cöcluſmöentnic in
n clevionöcinn
grin ner t iin in
ppingait ill
nt Md nil
non r a liiſn
d elen n.
cretich efibiiiſtl

.
( 1,

ilumm. –
kcn. 1 Etſoluen

Arguit ſic. Mullus eligit illa que nõ
exiſtimat per ipᷣm poſſe fieri q;uis ſint
poſſibilia: ſed volũtas eſt circa talia.ꝗ
libet enĩ põt velle talia.puta aliꝗs vi/

dens duellũ vni falſi pugił ⁊ alterius

fideł qui dicit᷑ atbleta ſicut falſus dicit᷑
ypocrita põt velle ꝙ vincat ypocritaʒ
vel ꝙ vincat athbletã. victoꝛia vero nõ
eſt per talẽ volentẽ opabił.quare vel⸗
le non eſt eligere. 3? ibi Adbuc aũt
Argait ſic. Nolũtas vt in pluribuſ eſt
appetitus fimis: ſed electio non: ſʒ tĩ
eoꝛum que ſunt ad finem. ergo electõ

nõ eſt voluntas.tota rõ declarat᷑ exẽ/

plis. volumꝰ eni ſanitatẽ tanq; finẽ: ſʒ

eligim illa per que ſani erimuſ tanqᷓ;

que ſũt ad ſequendũ dictũ finẽ.
felices eſſe volumꝰ:volẽtes felicitateʒ
tanquã finẽ ⁊ ita dicimꝰ cõgruo modo
loquẽdi:ſed felicitatẽ non eligimꝰ.&t
ſi dixerimꝰ ꝙ eligimꝰ:iſtud dicere non
cõgruit cõi modo loquendi.¶ meinde
ibi Abr ãt Ex hijs trib rõibcolligit

ꝙ eſt obiectum electiõis:ꝙ vłr electio

videt᷑ eſſe circa ea.tanq; circa obiecta
que ſũt in nobis ⁊ in ptãte noſtra.ta/
lia nãq; ſũt ſʒ ſe poſſibilia ⁊ ſũt p nos
opabilia: a ſunt ad finẽ oꝛdinabilia.
Cñr ibi Mec iam opinio. Pꝛobat

quartã cõcluſiõem oñdens pꝛio.ꝙ ele

ctio non ſit vłr opmio.ꝛc nec ſit ſpe
cialiter opinio: que eſt de agibilibꝰ p
nos opabilibus ibil Sed nec cuidaʒ

Vicit igitur pꝛio. ꝙ ſicut electio non

eſt concupia nec ira nec voluntas: ſic
nec eru opinio. qð pꝛobat duplici rõe
Pro ſic. opinio kᷣm ſe põt eſſe circa
oĩa:tam eterna q; tpalia:tã poſſibilia
qᷓ; ipoſſibilia: tam circa ea que nõ ſũt
in nobis qᷓ; circa ea que ſũt ĩ nobis:ſʒ
electio nõ.vt patet ex pᷣdictis.ergo e/
lectio non eſt opinio. Huius ronis ſo

lam maioꝛẽ ponit:ſupponẽs minoꝛezʒ

ex p̃dictis.2? ibil Et falſo ⁊ vero] Ar
guit ſic. Opinio diuidit᷑ hijs differẽtijſ

falſo ⁊ vero:ſed electio non. imo diui

dit᷑ malo ⁊ bono:nõ ât opinio. quare
vlr electio non eſt opinio: nec opinio

III .

electio:ſed nec aliqs boc dicit: ⁊ ideo
ibi Sʒ nec cuidã pbat ꝙ electio ñ ſit
idẽ ꝙ opio de agibilibꝰ: ꝗntuplici rõe
pꝛio ſic. pᷣmittẽtes ꝙ ſicut electio nõ ẽ
idem vłr opinioni: ſic nec eſt idem cui
dam ſpãli opiniõi. puta illi que eſt de
agibilibꝰ:qꝛ in eligendo bona vel ma

la ſumꝰ quales: quidem ⁊ boni vł ma

li:qꝛ in eligendo bona ſumꝰ boni ⁊ in

eligẽdo mala mali: ſed in opinãdo ñ

ſumus boni vel mali:qꝛ ille qui opina

tur mala nõ eſt mał: nec ꝗ opinat᷑ bo
na:ideo bonꝰ. quare opinio ⁊ electio
de bonis ⁊ malis ñ ſunt idem. Cã vo

huiꝰ differẽtie eſt illa que fuit dicta ſu /
pꝛa li.jᷣ ꝙ bõitas volũtatis eſt ſimpli

citer bonitas hoĩs u malicia volutatiſ

eſt ſmpłr malicia hois nõ ᷣm ꝗd. bo/
nitas ãt vel malicia iĩtelleciꝰ nõ eſt bo

mitas vel malicia hoĩs niſi m ꝗd. ⁊ iõ

qꝛ bonitas vł malicia electiõis eſt bo
nitas vł malicia volũtatis.idcirco fᷣm
electiõem bonã vł malã ſumꝰ boni vł
mali ᷣm opiniõem aut nõ:qꝛ ipᷣa pti/
net nõ ad volũtatẽ: ſed ad intellectum
2 ibil Et eligimꝰ quidẽ Arguit ſic.

Mos eligimꝰ accipe vł fugere:vł ali⸗

qd ſiłe.puta operari vł dare:añqᷓ; ac/
cipiamꝰ vł fugiamꝰ: ſed tũc nõ opina

mur accipe vł fugere: qꝛ opio eſſet fal

ſa. ſed opinamur qd eſt acciꝑe vel cui

põt cõferre vł quałr:ſed accipe vł fu-/
gere nõ młtũ opinamur:qꝛ accipiẽtes
vł fugiẽtes experimur ⁊ nõ opmamur
nos accipere vł fugere non accipiẽtes
aut nec fugiẽtes nõ opinamur nos ac
cipere vł fugẽ niſi decepti ſicut hoĩes
ſomniãtes. quare opinio ⁊ electio de

accipiẽdis ⁊ fugiendis ſunt idem. 3.

ibil lectio ꝗqdẽ Arguit ſic. Electio ẽ
laudabił᷑ in eẽndo illius cuius opoꝛtet

eã eſſe ꝙ eſt eẽ rcãm ⁊ eligere rcẽ:ſed

opinio nõ laudat᷑ in hoc:ſed laudatur

in eendo ⁊ in opinãdo vere.ſicut ſi ali

meluus eſt abſlinere q; ad vwluptatenn

quis incõtinẽs eligat abſtinere ⁊ opi
nat᷑ non abſtinere. laudat᷑ igit᷑ eius e/
lectio:qꝛ eſt de illa pte que melioꝛ: qꝛ

3„

— —

CIBRO

effluere:ſed eiuſ opio laudat᷑:nõ quia

de pte melioꝛi:ſed qꝛ eſt ð verioꝛi: qꝛ

ſupueniẽte foꝛti paſſiõe concupie. ſe⸗
quet᷑ nõ ꝙ eligerit:ſed ꝙ opmatus eſt
qꝛ opinio ⁊ electio circa eadẽ nõ ſunt
idem. q? ibil Et eligimꝰ quidẽ Ar/⸗
guit ſic.Circa bona maxie eligim illa
que maxime ſcimꝰbõa eẽ:ſʒ ñ opamur
illa q maxie ſcimꝰ cum ſcia nõ ſit opio
qʒ maxie opinamur illa que minꝰſcimꝰ
quare electio ⁊ opinio de bõis nõ ſũt
idem. y: ſic argnit. Eligere optima
opinari optima nõ ſunt idem. ergo eli
gere ⁊ opinari nõ ſunt idem. cõſequẽ
na tenet.qꝛ quecũq; ſᷣm ſe ſũt eadem
vtriq; eodeʒ addito remanebũt eadẽ
quare ſi eligere ⁊ opinari eẽnt idem.
eligere optima opinari optima eẽnt
eadẽ:ꝙ ãt nõ ſint eadẽ.patet.qꝛ ſepe
contingit hoiem opinari ꝙ eſt melius:

ſed ꝓpter malciã eligere ꝙ eſt peus
quare opinari optima non eſt eligere

optima.¶ SHeinde ibil Si ãt pſit opio
IiRemouet dubium circa p̃dicta: quia
poſſet aligs dubitare.vtꝝ opinio pᷣce⸗/

dat electiõem vel ecõuerſo. ⁊ ſi h fate

ret aliquã differẽtiam in pᷣmiſſis¶ d
qð ipᷣe dicit.ꝙ ſiue opinio pᷣſit electiõi
ſeu pᷣcedat eam ſiue ſequat᷑ eaʒ:ad no
ſtrum intellectũ nullã facit differentiã
qꝛ nõ intendimꝰ eaꝝ oñdere adinuicẽ
pꝛioꝛitatẽ vel poſteritatẽ: ſed eaꝝ idẽ

titatem vel diuerſitatezʒ¶ Seinde ibi/

Quid igit Oñſo de electiõe ꝗd eſt ſʒ
genus ⁊ ꝗd nõ ̃m ſpẽm.oñdit qd eſt
ᷣm ſpẽm ⁊ diffinitiõem.d. per moduzʒ
epylogi:querẽs de electiõe ꝗd eſt:vel
quale ꝗd eſt. poſtq; dictoꝝ quatuoꝛ ſcʒ
concupiĩe ire volũtatis æ opiniõis nul
lum eſt:volũtariũ tñ eſt.vt ſupꝛa dictũ

eſt:nõ tñ cõuertibilłr:qꝛ nõ oẽ volũtari

um eſt eligibile: ⁊ ideo illi cõi volunta
rio addat᷑ iſta differẽtia que eſt pᷣconſi

liatã.Picendũ.qꝙ electio eſt volũtariũ

pᷣcõſiliatũ.Qð ãt ſit pcõſiliatũ.appa⸗

ret ex duobus ſignis.pꝛimũ eſt. qꝛ ele
ctio eſt cum rõne ⁊ intellecuu. Ratio
vero eſt de eligibilibꝰ maxime videtur

ro conſilij. ¶ Scom ſignu ſubſignare
videt᷑.i.ſub pꝛio ſignato.qð ptinet ad
rõem ſignare videt᷑ aliqð ptinẽs ad ðᷣ
liberatiuã rõnẽ:qꝛ h̊ nomẽ eligibile e/
ꝗpollere videt᷑ huic noĩ:pᷣeligibile so

eſt ꝙ pꝛe alijs acceptabile:⁊ electioæꝛ

pᷣelectio ʒ modũ ſignãdi eſt płibꝰ p/
poſitis vnius illoꝛum pᷣ alijs accepta⸗
tio vniꝰ pꝛe alijs nõ põt eſſe ſine cõſi/
lio⁊ deliberatiõe:vt videat᷑ eoꝝ valoꝛ
⁊ vtilitas.quare electio volũtarium p
conſiliatum.

tiuoꝛ iquirẽda.pꝛĩo qꝗd eſt ob
iectũ electiõis.2 qd eſt ſubie

one.A? qualis eſt hĩtudo electiõis ad
virtutẽ. ¶ QAQueſtio.x.
E pꝛio arguit᷑. ꝙ finis ſit pꝛi
mũ eligibile:quia illud ꝙ eſt
ppter ſe ⁊ nõ ꝓpter alterum
eligibile:⁊ ꝓpter qð cetera ſunt eligi

bilia eſt pꝛimũ eligibile: ſed finis eſt

huius. vt ſupꝛa li. dicẽte phᷣo.ꝙ ſimpii
eiter pfectũ eſt ꝙ ſᷣm ſeipᷣm ſempꝑ ẽ eli
gibileæ nũquã ppter aliud. tale itaq;
maxie videt᷑ eſſe felicitas:ſed felicitaſ
eſt finis ergo ⁊ c. 2?· qꝛ nulla virtus e
lectiua rcĩficat actuʒ qui nõ eſt electio

vel dependẽs ab electiõe:ſed moꝛali/

virtus eſt hitus electiuꝰ. vt ſupꝛa li.2.
⁊ rciĩficat intentiõem.vt infra li.d.q ĩ
tentio eſt circa finem ⁊ nõ ſeꝗtur nec
dependet ex electõe.quare ipᷣa erit e
lectio ⁊ iia hñs actum qui eſt electio

finis. quare obiectũ electiõis eſt finis.
In oppoſitum eſt phs. Dicendum ꝙ

ex pñti lectiõe colligi pñt ſex cõditõeſ
obiecti eligibił.Eſt enĩ oẽ obim eligi/

bile bonũ apparẽſ:cũ electio ſit eoꝛuʒ

que maxiĩe ſcimus eſſe bona. vt habet᷑
in Fa. Eſt etiã obʒ opari poſſibile: qꝛ
electio non eſt ĩpoſſibilium. vt habet i
littera.Eſt etiã per nos opabile:quia

non eſt eoꝝ que nõ ſunt in noſtra ptäò/

te. Eſt etiã ad finẽ oꝛdinabile:qꝛ ele/

ctio nõ eſt de fine:ſed de hijs que ſunt

8 euidẽtiã pᷣdictoꝝ ſũt qua,

tũ. ʒc que differẽtia electiõis ad aliof
Jactuſ qui ſũt in eodẽ ſubiecto cũ electi

ſeen E
ſcdereße

Ababekinl

Pecllgil
gonetſen
grre oli
gir iſtan ere
ceſſtas ppeen
dinoniegun
Poſtinun &
delcnienen
eniralols
Atſgelet
fonint ſotdic⸗
scpend
füchandeenn
Awinrütd
Ntapprost⸗
gepzenmt
Appennnbent
ne haberüne⸗
eni ercoyn
o neo wllie⸗
Nppenius adhinn
¶ſev eleano on
ſtblüperohn
ſendi geppetin
lchets ophin
ezditſiatap

(hendſerentarn

ERgelonedi⸗
nanuſaenidn.
ſuminmi.
n naä
snordided dan
ceſeceſ
finstengete
dnr umdgnidii
Penir pprerſet
Nperalen vinen
ſbel Nuoralenn
Pfinscppenkineg
lilügen fven
ſble Eurn ele
tepti p eal,
bbnſenitnedi
fuigbeſuſti n
Cüne ſelſns

xa l. ur pbo g

iginſeönſenzie
i rer alid dei⸗

—

u. ZamuE

*π

ad finem. Eſt etiâ pꝛeuiſuʒ: qꝛ electõ
nõ eſt de repentinis que non ſũt puiſa
vt habet᷑ in Ka. Eſt etiã pxſecutio vł fu
ga vel aliqd ſequẽs ꝓſecutiõem vel fu
gam:qꝛ ſemp eligimꝰ accipere vel fu /
gere. vt dicit in littera.¶ Ad euidẽtiaʒ
aũt iſtaꝝ ſex cõditionũ videnda eſt ne
ceſſitas ppter quã vnaqque iſtaꝝ con/
ditionũ requirit᷑ ad electiõem.Eſt er/
go ſciẽdum de pꝛima.qꝙ ipᷣa requiritur
ad electiõem: inquãtum electio eſt ten

dentia ad aliqð bonũ: qꝛ ſicut dictum

eſt ſupꝛa li? j Dis appetit tendit in
bonũ: ⁊ ſicut dictum eſt in ꝑte pᷣceden
ti. Ois appetitꝰ volũtariꝰ tendit in bo
nũ ab appetente cognitũ: qꝛ electio

eſt volũtariũ:ideo eiuſ obᷣm neceſſario

III.

eſt apparens bonũ.¶ De · ſciendum

ꝙ appetitus boni poſſibilis differt ab

appentu boni ĩpoſſibilis: qꝛ ex ſua rõ/
ne habet anexazʒ rriſtitiã: qꝛ triſticiap
uenit ex eo ꝙ res nolite accidũt:vł ex

eo ꝙ res volite non accidũt. quare iſti

appetitus adinuicem valde differunt
æ ideo electio diſtinguit ab appetitu

ipoſſibiliũ per obᷣim poſſibile ·¶ Be 3
ſciendũ.qꝙ appetituſ opabiliũ per nos
7 appentus opabiliũ non per nos ad

inuiceʒ dint ſicut appetitꝰ comeſtiõis

* *

æ appetit ſerenitatis: qꝛ pꝛimꝰ mo⸗
uet hoiez ad comedẽdũ.alter vero nõ
mouet ad ſerenãduz. ? ideo differunt
ſicut apperitꝰ motiuꝰ: ⁊ appetitꝰ non
motin. Et ideo qꝛ electio eſt appeti /
tus motiuꝰ: ideo habet obiectũ ꝑ nos

opabile Se 4: ſciẽdum. ꝙ appetitꝰ

finis ⁊ eius ꝙ eſt ad finẽ multipliciter
dĩnt. pꝛimo quidẽ in otute: qꝛ finis ap
petitur ppter ſe: ⁊ id qð eſt ad finem
ppter alteꝝ.2. in oꝛdine: qꝛ appetitꝰ
finis eſt pꝛioꝛ altero. in cõpatione:
qꝛ finis appetit᷑ ſine cõpari appetibi /
li. id ãt ꝙ eſt ad finem bʒ cõpar appe
tibile. Et ideo:qꝛ electio appetit eſt
acceptiuꝰ vniꝰ pꝛe alijs.idcirco oʒ . ꝙ
obm ſunzʒ ſit appetibile inter alia: ꝙ ẽ
illud qðò eſt ad finẽ. multa quidẽ ei ſüt

ad finẽ vnuʒz: ſed finis nõ eſt niſi vnus

qꝛ poſito ꝙ eẽnt duo fines ⁊ vn pfere
tur alteri h eẽt:qꝛ ãbo oꝛdiarẽt ad ali
quẽ vlterioꝛẽ finẽ ⁊ ꝑ cõſequẽs pꝛimi

fines non fuiſſent appeubiles ſ e

nes: ſed ſicut ea que ſũt ad finẽ. ¶ De
ſe ſciendũ.ꝙ appetitꝰ pᷣuiſi boni:⁊ ap
petit re pentini boni differut: qꝛ pꝛi⸗
mus natus eſt magis ſequi rõnẽ quaʒ
paſſiõem. Scðus vero magis paſſiõez
qᷓ; ronem. Et ideo: qꝛ electio eſt volũ
tariũ pᷣconſiliatũ ⁊ ſemp ſeꝗtur röõnezʒ

conſilij idcirco opoꝛtet obm electiõis

eſſe pᷣuiſuʒ ⁊ nõ repentinn.¶ e 6ſci

endum. ꝙ appetiu ſuge vel ꝓſecutio/

niſ dit ab appetitu cuiuſcũq; rei nõ ac
cepte cũ fuga vel ꝓſecutiõe: ſicut ap/

pertitus vtilis 1 appetitꝰ vanꝰ: qꝛ pꝛi
mus elit etit. ſcõs eſt inanis.verbi gra

tia. b ſunt duo quoꝛum vn appetit ſci
re ꝙ eſt bonũ apparẽs ⁊ poſſibile ⁊ ꝑ

nos opabile ⁊ ad finẽ oꝛdinabile v p̃

uiſum nõ repentinũ: ſed iſte nõ appe⸗
tit pſecutiõem.quare in iſto appetitu

ſciendi eſt oĩio vanꝰ. alter vero appe⸗/

tens ſcire etiã eius ꝓſecutiõem habet
appentũ vtilẽ: ⁊ ideo pꝛimꝰ nõ eligit

iſte eligit. Et ideo qꝛ electio non eſt

appetitus vanus: ſed vtliſ. hinc eſt ꝙ
opoꝛtet ei obm eſſe pſecutiõem vł fu

gam vel aligd vt cadens ſub ꝓſecutio

ne vel fuga ¶ Sicendũ ad pꝛimũ in
oppoſitũ.ꝙ electio ſũmit᷑ hic ⁊ in pꝛi
mo libꝛo eqmuoce. vt dictũ eſt in paſſu
allegato ⁊ ĩ pꝛĩicipio pꝛimi li Ad ʒ
dõ. ꝙ nõ oĩs actus rcificatꝰ per virtu⸗
tẽ electiuã eſt electio: vel ſequẽs eam:
qꝛ eſt aligs actus pꝛioꝛ electione ne⸗
ceſſario reqꝗſitus ad electiõeʒ: ⁊ iſte E
intentio vel appetit finis cuius rcĩfi/
catõ ptinet ad virtutẽ electiuã.ſicut vi
debit᷑.j.in paſſu allegato.
— ueſtio. xj.
E 2 arguit. ꝙ ſpᷣm electiõis
ſit intellectus. qꝛ infra li? 6:
dicit. ꝙ electio eſt: vel intelle

cuus appetitus: vel appetit intellecti
uus. ſi pꝛima pꝑs ſit vera:babeo ꝓpoſi
ũ. ſi 2? ſikr: qꝛ oẽ intellectiuũ:velẽ n⸗

.

LIBRO

tellectꝰ:vel in itelleetu vel hñs ĩtelle/
cium.quocũq; mõ detur habeo ꝙ ele/
ctio ẽ in itellectu. ⁊? arguit᷑.ꝙ electio
ſit in appetitu cõcupiſ. cibili:qꝛ pᷣferre
vnũ cõcupiſcibile alteri eſt actus cõcu
piſcibilis:ſed electio alterius duoꝛum
cõcupiſcibiliũ eſt huiꝰ.ergo eſt actꝰap
petitus cõcupiſcibił. ʒ arguit. ꝙ ſit ĩ
appetitu iraſcibili: qm aſſurrectio ad
bonuʒ arduũ eſt actus maſcibił: ſ: 3 ele
ctio eſt huy. ergo ac. ¶ Sed ĩ oppoſitũ
eſt. qm̃ actus ppinquꝰvolũtati eſt ĩ ap
petitu intellectiuo in quo eſt volũtas
tanq; in ſubiecto:ſed electio eſt pꝓppin⸗
qua volũtati.vt dicit᷑ in littera gquare
eſt in appetitu intellectiuo rced
ergo.ꝙ de ſubiecto electionis dicũtur
ſex ex quibus colligi põt. q; ipʒ eſt ap
petit itellectiuꝰ. Eſt enĩ oĩs electio in
natura ĩtellectuali.vt patet ex ſexto li
bꝛo qꝛ vt allegatũ eſt. electio eſt vel ĩ/
tellectꝰ appetitiuꝰ vel appetitꝰ intelle
ctiuꝰ. 2? nulla electio eſt in natura ir
rõnali. In ipᷣa nãq; nõ cõicant nobiſcũ
aialia irrõnalia. vt dicit᷑ in lr̃a. ʒ? oĩis
electio eſt cum intellectu ⁊ rõe ⁊ ſpã/
liter cuʒ rõne cõſilij. vt videt᷑ in fine le
ctiõis. A? electio reddit ſubiectũ ſuũ
bonũ vel malum: qꝛ ſm ea ſumꝰ qua⸗

les. quidẽ boni.ſ.vel mali. vt dicit ĩ lit

tera. electio vincit᷑ in hoĩe incõti/
nente. 6. vincit paſſiõem in hoĩe cõ/
tinẽte.h̊ duo vltima habent hic. 1.j.
li. 7 Ex hijs oĩbus colligi põt. ꝙ ele
ctio non eſt in appenitu ſenſito cõcu⸗
piſcibili vel iraſcibili qm nullus actus
nullus mot ſenſitiui appetitꝰ eſt vni/
uerſaliter in natura intellectuali. nulli
etiã repugnat eſſe in natura irrõnali.
nullus vłr eſt cum rõne. nullus reddit
ſubiectũ ſuũ ſimpliciter bonũ vel malũ
nullus vincit᷑ in hoĩe incõtinẽte:ſʒ po
tiꝰ vĩci t: nullꝰqʒ vincit in hoie ↄtinẽte
ſʒ potiꝰvincit᷑ ab electiõe ⁊ rõe: ſed B
oĩa que tali actui vel motin diſcõueni
unt cõueniũt electiõi vt oñſum eſt. qua
re ipᷣa nõ ẽ actus vel motꝰ ſenſitiui ap
peiitus. Ex bijs aũt ꝓbari nõ põt. ꝙ

cõditiõibus. Ex pꝛia nãq; arguo ſic.
Hõ neceſſe eſt aliquẽ actũ intellectus
ſemp eſſe cuʒ rõne conſilij:qꝛ quicũq;
actus intellectꝰ põt eſſe ſine tali rõne
⁊H ipᷣa talis rõ nõ dicit᷑ cõueniẽter eſſe
cum ſe ipᷣa:ſʒ vłr oĩs electio eſt cũ rõe
conſilij. er
tellectus.¶ Ex 2. arguit᷑ ſic. Nullꝰaciꝰ
intellectꝰ reddit hoĩem ſimpłr bonum
vel malum. vt ſupꝛa oñſum eſt li.jᷣ ſed

electio nõ ſit in itellectu niſi ex 3 1 42

ud ãt pᷣt cõfirmari dupkr. pꝛio qꝛ
nullũ deſiderium ſequens appᷣbenſio
nem eſt in intellectu:ſed electio eſt ta

le deſideriũ:qꝛ cõſiliabile. vt.j. in le⸗/

ctione ſe equẽte. quare nõ eſt in intelle⸗
ctu. 22 qꝛ electio diuiditbono vel ma

lo. nõ ãt vero vel falſo: ſed oĩs actus i

tellectus diuidit᷑ per ſe vero vel falſo.

nõ ãt bono vel malo niſi per accñs. yt

dicit in la de opimone.quare nullꝰ ta
lis actus eſt electio.ve actibus ãt ſim
plicibꝰ nõ ẽ dubiũ:qꝛ nullꝰ taliũ babet
ſititudinẽ cũ electiõe.¶ Mer bᷣ ad pꝛi⸗
mũ in oppoſitũ dð. ꝙ electio eſt appe
titus intellectiuꝰ: nõ qꝛ ſit intellectus
vel hñs intellectũ vel in intellectu ꝛſʒz
dicit itellectiuꝰ: qꝛ ſeꝗt appᷣhenſionẽ
intellect,(Md bᷣm dð. ꝙ cũ appetituſ
ſenſitiuꝰ p̃fert vnũ cõcupiſcibile alteri

nõ facit h niſi: qꝛ motus vni ẽ foꝛtioꝛ
motu alterius:ita ꝙ cõcupiſcibile foꝛ/

tius ſemꝑ pᷣfert᷑ alteri p appetuũ ſenſi
tiuũ:nõ ãt per intellectũ nec per intẽ⸗
nõeʒ. ¶ Ad terciũ dò.ꝙ aſſurrectio ad
bonũ ardnuʒ nõ eſt electio:qꝛ illa aſ⸗
ſurrectio vel dicit paſſiõem ⁊ tüc eſt ĩ
appetitu iraſcibili:vel dicit executiõeʒ
electâ: ⁊ neutro modo ẽ electio: quia
pꝛimo modo eſt quoddam deſperatũ
ab electiõe.ꝛ modo.qdᷣdam impatuʒ
per electiöem.
ueſtio.i2.
E ʒ3 arguit᷑.ꝙ electio nõ dit
fert a ceteris actibꝰ volunta/
ns ſicut ↄtraria ſüt nata fieri
circa idem ſubiectũ: ſed electio ⁊ con

nulla electio eſt actus in

sai reddit.vt hic dicit᷑.quare xc.

apiippꝛe⸗
inii

letno.bart

nüceldifenn

ſinnd dele⸗
eſtsmmnarm⸗
AEſelelken
D
finiin
ciflalen⸗
milmni,
neſöaſpn
ginite
Eblezdilun
Ncchninfm
Pon
ſuſeratrid
hne.(Mꝛolo
ptinnseln
tois wech
bunde lunt de⸗
geſt
ppliumoel:wi⸗
Neſitau fni⸗
nlgekanu ne;
Etſtnl wlin
ſatdinone poten
upetiurſese
ſcleranneſpi
Umnnerdepe
aieſtcienaden
ſenelſbgunig
bleinüigſon⸗
deernmetöertn
aaſnichchra ce
oniusſntnefßl
lahh ͦzfnsti

Genet cra ven
Pelſllcnufnien
entontlcatübi
ſo uennnige
nen ebtea
plronnitheer
mod ni
immſen

meleemſel bcti⸗
cilahle.ni
tn er öeſiin
egio ulinuf
NNlflo:ſeitin
mal rſeſndii
Ane en
bii l ie
crnie Prleß
i gelemndliin
: ſeelle
airel inintellean:
:nſegt idenſinn
dinddgnein
mi pichlr in
igg wonns Mii
t arend ſeni
Wrimnlecinupn
Aacäddg t
nz nöckelkangi
Nel nn Minn iͦ
raſcbil:u renen
Neuto nocditen
6ocl wden il

nun dnin

¶Eriri. 4
SSmt Jind
ia ruſiln

enpia ppꝛie ſumpta:nõ ſunt eirca idẽ

ſubiectũ cũ electio ſit in appetim itel

lectiuo.quare nõ ſũt cõtraria. 2 non

videt᷑ differre per boc ꝙ eſt abſq; tri9/

ſtitia ⁊ delectatiõe: qꝛ ois opꝑatio vᷣtui
eſt m naturã delectabił. vt ſupꝛa li. j.

*

2 ſed electio eſt opatio virtu cũ ſit

maxiĩe pꝓpꝛia virtuti. vt dicit in pꝛinci

pio lectiõis.quare ipa eſt delectabilis

3ʒ nõ videt᷑ differre per hoc ꝙ eſt eſſe
cõſiliabile:qꝛ ſicut electio reꝗrit actũ
intellectus: ſic ⁊ ceteri actus volũtatiſ
quare ipᷣa ſola non videt᷑ conſiliabił.
4 nõ videt᷑ differre p hᷣ ꝙ eſt eſſe lau
dabile: qꝛ oẽ laudabile videt᷑ eſſe hit

vt ſupꝛa in fine pꝛimi: ſʒ electio ẽ aciꝰ
non bitus. quare nõ videt᷑ laudabilis.

¶ In oppoſitũ. qꝛ iſta quatuoꝛ ſingu/
lariter attribuũtur electõi in pñti lecti
one. ¶ ꝛo ſolutiõe queſtiõis hur ac/
cipiẽdus eſt numerus oim actuũ volũ/
tatis. 2? pꝛedicte quatuoꝛ differẽue ꝓ
bande ſunt de electiõe. ⁊ 3? do eſt ad

queſtiõezʒ ¶ De pꝛio ſciẽdũ.ꝙ eĩſ act

volũtatis eſt: vel circa finẽ:vel circa ea
que ſũt ad finẽ. Si circa fineʒ: duplr

III.

yel qꝛ eſt circa rez finis ſimpłr æ pci
ſe ⁊ ſic dieit᷑ volũtas:⁊ ideo iſte acius

ſoꝛtitꝰẽ nomẽ potẽtie in qua ẽ:qꝛ ſicut

tota potẽtia eint ad bonũ ſimpłr ſũptũ

ſic iſte actus reſpicit bonũ abſq; oĩ de /

terminatiõe acceptuz: ſiue ſit poſſibile
vel ĩpoſſibile vel boneſtũ vel delectabi
le:vel ſub quacũq; differẽtia accepta/
bile:ita tñ ꝙ ſp reſpicit bonũ ſine vlla

determmnatiõe: 1 ideo nõ eſt magiſ cir

ca finẽ q; circa cetera:niſi qꝛ ẽ maioꝛ

bonitas in fine qᷓ; in religs non qꝛ il/
lud bʒ rõez finis ⁊ iſt rõeʒ oꝛdiatoꝛũ
ad finẽ:vei actꝰ qui eſt circa finẽ ẽ cir/
ca rem: a circa rõem finis: T dupkr.
qꝛ eſi vel circa finẽ nõ bitum ſic ẽ in
tentio:vel circa iã hitum ⁊ ſic eſt frui/
tio. Intentio nãq eſt velle adipiſci fi/
nem ex eis a per ea que ſũt ad finem
fruitio vero ẽ adherere fini vt bono vl
timo ⁊ tanqᷓᷓ illi ꝙ eſt ꝓpter ſe amabi
le ⁊ ꝓpter qð ceiera ſunt amabilia ⁊

ſic patet. ꝙ tam intentio q; fruitio re-

ſpiciũt nõ ſolũ rem: ſed etia rõnem fi⸗/
ms. ¶ Si at actus ſit circa ea que ſunt
ad finem: h dupłr. vel qꝛ eſt acius de/

terminatiõis: vel act' ad quẽ fit oeter/

minatio:ſi determinatio: h duplicuer

Fim duplicem indeterminatiõem volũ /

tatis q; habet reſpectu eoꝛum que ſüt

ad finẽ: vna eſt ad rönem intellecius
⁊ ad paſſiõem ſenſuiui appetit. volũ
tas eni tanq; dña babet duas cõtrari/
as ſuggeſtiõeſ. vnã a rõne ſuggerente
ſibi ꝙ eſt bonum ⁊ honeſtũ. alia a ſen

ſualitate ſuggerẽte ſibi qꝗð eſt delecta/

bile ⁊ voluptuoſum. IJpa vero in me/

dio cõſtituta põt ſe libere determiare
ad b vel ad illud. &t h determiatio di
citur cõſenſus. Alia vero eſt indeter/

minatio ad aliqua duo per roem deli⸗/

berãtem ꝓpoſita ad que indifferẽter
volũtas poõt ſe determinare acceptan
do b vel illud. Et b determinatio dici

tur electio que adbuc põt ſũmi duplici
ter. vno mõ vt dicit determinatiõez vt
actũ:⁊ ſic ꝓpꝛie dicit᷑ electio.Alio mõ

vt dicit determinariõem. q. conuerſaʒ
in bitum: ⁊ ſic dicit᷑ ppoſituzʒ. Si at ſit

actꝰ ad quẽ fit determiatio: hᷣ dupliciĩ
qꝛ actus ille põt ſũmi vt eſt actus po/
tentie determinãtis ⁊ ſic dicit᷑ impiuz
vel vt eſt actus potentie determinate:
æ ſic dicit᷑ vſus ⁊ executio.volũtas ei

põt determiare ⁊ ſeip̃am 1 alias po

tentias inquãtũ determinat dicit im/
perãs:ſed inquutum deierminata 82
vtens. actus ãt aliaꝝ potẽtiaꝝ vt ſepa

ti ſunt a volũtate pñt dici vſus volũtai
X tunc vſus ⁊ imperiũ nõ ſũt idẽ aci*

nec etiaʒ vſus ⁊ electio:imo vno rẽpe
põt fieri electõ ⁊ in alio poſterioꝛi tẽ
poꝛe pᷣt fieri imperiuzʒ ad qð mouebũt

potẽtie iperate. Et h ſufficiat de nu⸗

mero actuũ volũtaſ̃ in generali¶ De
2: ſciẽdum.qꝙ electio eſt cõtraria cocu

piſcẽne ꝙ eſt abſq; triſtitia delecta⸗

format᷑ debito eligendi.¶Mꝛimũ iſto /

niõe ꝙ ẽ cõſiliabik: qo ẽ enand cõ
rum patet euidenter in i Srineme 7
5

LIBRO

cõtinẽte. Intelligendũ. ꝙ cõtrarietas

eoꝛum non eſt foꝛmalis:ſed cãlis cum

nõ ſint ĩ eodẽ genẽ nec in eodẽ ſo p/

xio:ſʒ qꝛ volũtat᷑ motꝰ ſequẽs cõcupi /
ſcẽtiã eſt foꝛmaliter cõtrariꝰ motui vo
lũtatis ſequẽtis electiõem ⁊ rõem: iõ
eẽ iſtoꝝ motuũ. puta ratio ⁊ electio ex
vna pte ⁊ cõcupia ⁊ ira ex altẽa dicũt᷑
orij. Et pꝑ hᷣ ptz ſolutio ad pꝛimũ ĩ op

poſitũ· Scðʒz ſcz ꝙ electõ ſit abſq; tri

ſticia ⁊ delectanõe ꝓbat᷑ ſic. Di appe

nitu triſti appetimꝰ euenire vel eueniſ

ſe ꝙ non euenit vel nõ euenire etiã nõ
eueniſſe ꝙ euenit iſta pʒ per cãs p̃ci/
ſas delectatiõis ⁊ triſtiue:ſʒ elecuone
nullũ taliũ appetimꝰ actuałr vel virtu
aliter. ̊ electio nec triſtis nec delecta
bil Gn

——

uũpta apparẽt:qꝛ electõe ñ

appetimꝰ aliqd euenire vł eueniſſe d

nõ aduenit nec aduenire vł nõ eueniſ
ſe qð aduenit.qꝛ qolibet iſtoꝝ ĩcludit
aliquo mõ pᷣtcruũ in obo volito vel no
lito de quo nullũ eſt conſiliũ.vt.j.li. 6.
nec per ↄñs electio nec enã aliqd ap/
petimꝰ euenire vel euẽturũ eſſe ꝙ non
poſſit euenire ꝙ eẽt pᷣtuałr cã triſticie
qꝛ electio nõ eſt niſi de hijs que ſũt p
nos fieri ⁊ operari poſſibilia.quare e
lectio m ſe nõ eſt delectabilis nec tri

ſtis. actus tñ ſequẽs electiõem ẽ dele-

ctabił qñ ẽ actꝰ alicuiꝰ hitus ⁊ de tali
actu loꝗt᷑ ppᷣs ſupꝛa li. j: d. opatiõem
ptů eẽ delectabilẽ.vbi nõ logt de ele/
ctiõe:ſʒ de opatiõe electiõem ſ- equẽte
Et p hᷣ pʒ rũſio ad ſʒ obᷣm. ʒ·ſ. ele
ctio ſit cõſiliabił.i.ſequẽs conſ iliũ.apꝑ
paret ex hoc. qꝛ talis appetitꝰ qualis
eſt electio nõ eſt natſeꝗ aliqð ali dð ge
nus app̃hẽſiõis vt ſat᷑ patuit i qõne ᷣ
obo erꝰ. Et lʒ ꝗlibʒ actꝰ volũtan ſequa
tur aliqð genꝰ apphẽſiõis nõ tñ iſtud
ẽ rõ cõſ nas n qð pʒ rñſio ad terciã
obiecnõem. ¶ Quartũ ſcʒ. ꝙ electio ſit
laudabił qñ cõfoꝛmat᷑ debito eligendi
ꝓbat.qꝛ oẽ ᷣtuoſum ẽ laudabile exce
pta vltima eupꝛaxia que ẽ felicitas ⁊
que eſt płqᷓ́; laudabił. vt habet ſi upꝛa
in pꝛio:ſʒ tał elecno eſt amoſa ⁊c nõ ẽ
vltia eupꝛaxia:qꝛ ſemꝑ ẽ gra alicuius

vr.j.li: 6: quare electio tał ẽ laudabitł᷑
(iein pmiſſis dð eſt ad qõnẽ: qꝛ dif

erẽtie quibus electio vłr differt a ce
teris actibꝰ volũtaſ̃ oñſe ſũt in pꝛio ar
nculo. in 2c vo nõ ſũt oñſe differẽtie ꝗ
bus vlr differat a ceteris actibꝰ. qdð pʒ

diſcurrẽdo. Pꝛio ꝗdẽ de pꝛĩa: qꝛ; non

oĩs nec ſola electio cõtrariat᷑ cõcupie

Qð eni nõ oĩs pʒ qꝛ electio ĩtpati cõ

coꝛdat cũ cõcupia. Qðõ ãt nõ ſola ptʒ.

qm ĩtentio ᷣualr ĩcluſa ĩ electõe otiat
cõcupie ſicut electio ſõoꝛdiata¶ Scdo

pʒ idẽ de vltia:qꝛ nõ oĩs nec ſola ele/
ctio ĩter actꝰ volũtat᷑ ẽ laudabił.qð ei
nõ oĩs pʒ de electiõe vicioſa.ꝙ ãt non
ſola pʒ de intẽtiõe vᷣtuoſa. 3 idẽ ptʒ
de 2. qꝛ nõ ſola electio vt ſola diuidit

3 pꝓpoſitũ ⁊c ʒᷓ intẽtiõem ẽ abſqʒ triſti⸗

cia ⁊ electiõe:qꝛ nec iſta ſᷣm ſe ſüt le⸗
ta vel miſtia q;iis ꝑ accñs poſſint eſſe
ſicut pʒ de illo ꝗ tꝑe tẽ peſtai ĩ mari e/

ligit pijcere merces ⁊ intẽdit ſaluare
vitam.p̊ eni fiunt cum triſticia non ta/
men cuʒ triſtitia veniente ex electione
vel intentione: ſed ex voluntate pden

di. ꝗ? de dria ʒ: ſciẽduzʒ. ꝙ electio ẽ ꝑ

ſe ⁊ pꝛio cõſiliabił ⁊ in tali mõ eẽndi
cõſiliabile. electio vłr dĩt ab oĩbꝰ reli/
ꝗs actibꝰ volũtaſ᷑:nõ iñ in eẽ cõſiliabi
le ſimplłr: qꝛ opatio ſequẽs electiõeʒ ẽ

etiã volũtariũ pᷣcõſiliatũ: nõ tñ p ſe ⁊

pꝛio:qꝛ nõ cadit ſub cõſilio niſi pꝛo q;
to ſub electiõe. Et ſic apparet quo ad

ſingka que ſit dĩ̃ia electiõis ad ceteros

aciꝰ volũtaſj.¶ Argumẽta vo iã ſüt ſo

luta.
E ꝗ·qð płs dicit. ꝙ electio
ẽ maxie ꝓpꝛia vtuti ⁊ ꝙ ele/

T. j. li. 6e ꝙ vt' electiõeʒ facit rectà. ar
guit᷑ h tria.pꝛio ð pꝛimũ: qꝛ electo
nec ſp nec ſoli vᷣtun nec ex ſola vᷣute i
E pʒ.qm aligs doꝛmiẽs hʒ vᷣiutẽ gñe
ligit ⁊ aligs vigilãs ñ bʒ tutẽa eligit
quaẽ electõ ñ ẽ ꝓpꝛia vᷣtun. 2?3 ᷣm.
qꝛ ſcriptũ ẽ ĩ euãge? ꝙ a fructibꝰ eoꝛũ

cognoſceſ᷑ eos:ſʒ fructꝰ ſũt ñ elecnõeſ

ſʒ opatiões.quaẽ magis cognoſcẽ poſ

ctiöe maxie indicamꝰ moꝛes

nnih
gb. 5
leci dlüft
s:ſian⸗
noanidl
D
ectoſoden
ſcpu
mi⸗ ii
ſainnlit
gluiitſin
iicinetßn
ni nmiben
niſhfilnien
Grösffi di
ocntndn
ſchfuinpen
brörſin
noinidic⸗
ibaptcfin
Aſen elken
ECherſendleta
latibiplect
itceraai
gler ppen ſin
chiͤbietlaus
ſüätierpei
wüsjiuͤ⸗
citiiiſteni
cinfris
fnicher
iſüinanri
egkinig
lorſriſgin
alickeſi
Mapot teiien
uuſiſcninpi
ifitnichelon
1gmoi int n
Mneeliwni
l ſnimnti
ni wicn
gidideif
löeetatn
lioes —
Paſenentiang⸗

adiitice

fizogneſenin

1cs zcrelant
cag hiniln
wimakricliuſetri,
larelen ſiol
eitirge wconetii
Wüüi watdi
enieniningi
it zninieniitg
ſu sanis nin
rilbgteiin mn
r es 1 iinſi
nifum am miiumn
nüna emenme er eunn
rieler wluntate
tinz n geleani
DcRuNN tnndtin

e ele Ria

wiai wiinet lin
emnlenistlegi
ni züilini: hönih
utid coſlio niip⸗
e. Eiſic paretu⸗
ſa dia ekios ader⸗

. (rpprindii

eEoſmͤnn /

1umne ufii inii

ſumꝰ moẽs boĩz ex opatiõibꝰ q; ex ele
ctiõibꝰ. ʒ3 tciũ.qꝛ ſñ sᷣtute pᷣt eẽ rcã
electõ alit᷑ ñ generaẽt᷑ eᷣtꝰ ex electiõibꝰ
rcis:ſicut.S.ðr ĩ ⁊? quaẽ vᷣtꝰ ñ oẽzʒ ele/
ctõem facit rcaz.(Bz oppoliri p oĩa
dicit phᷣſ.¶ Hicedũ cũ pbᷣo.ꝙ bitudo e
lectiõiſ ad vᷣtutẽ ẽ hĩtudo effectꝰad ſuũ

pꝛiĩcipiũ ppꝛiũ ⁊ hitudo nãl ſigmi ⁊ ſi

gnatũ ⁊ habitudo regulati mẽſura
ti ad regulã ⁊ mẽſura.¶ Se p· ſciẽdũ
ꝙ electõ pᷣt ſũmi dupkłr. pꝛĩo in oĩ tota

ſui cõitate ⁊ h̊ modo ñ ẽ ꝓpꝛiꝰ effeciꝰ

ᷣtud qꝛ moãle viciũ ẽ ẽt electiuũ Alio
mõ ſub ſpãli rõe inq;tũ ẽ appetit bõe

opatiõis ꝓpt᷑ bõitatẽ opatlõis firmꝰæ

imobił.Et hoc mõ ẽ ppꝛiꝰ ⁊ pꝛim ef

fectꝰ Stuſ. vt patuit. S. lie 2: qꝛ q;tũ ad

Hᷣ electõ ⁊ ĩtẽtio ſũt idẽ effectꝰ łʒ dĩant
ĩ mõ tẽdẽdi ĩ oba ſua:qꝛ ĩitẽtio ẽ appe

titꝰ explicitꝰ finis ⁊ iplicit eoꝛũ q ſüt

ad finem. electio ãt ecõuerſo vᷣbi gfa.

Eger itendit⁊ appetit ſanitatẽ ex die

ta ⁊ ĩ h iplicat᷑ appetitꝰ diete. Eligit

mittit:ſʒ ad ĩtrĩſecas ĩitẽtiões ⁊ eleciõ

nes:⁊ iõ cuilibʒ ðꝛ.płalijs de te q; tu

tibi credẽ noli:qꝛ tu ceriſ tuas ĩtẽtões
⁊ electiões.Alij ᷣo ſolas opanões.

¶ De 3· ſciẽdũ.ꝙ cũ regulat᷑ electio ꝑ

vᷣtutẽ regłat᷑ ⁊ ĩtẽtio ĩplicita ĩ electiõe
⁊ ecõuerſo. Ceteri ãt aciꝰ volũta᷑ ſe/

quẽſ̃᷑ regłant᷑ mediate:qꝛ ñ rcificãt᷑ pꝑ

vᷣtutẽ niſi ꝓ q;to ſequẽt᷑ rcitudinẽ ĩtẽtõ

nis ⁊ electiõis. Et iõ dõ ad tciũ ꝙ vt

dictũ ẽ. S.li? ⁊? tał eleciio quał ẽ electõ
vtut᷑ ñ pcedit vᷣmneʒ quis opatio tał ꝑ
oĩa quał ẽ opatõ vᷣtuſñ᷑ñ pᷣcedat otutẽ Et

ex talibꝰ opatiõibꝰ geneat vᷣtꝰ. vt.ð.li:

ãt ⁊ appetit dietã ppt ſanuatẽ ĩ q i⸗/

plicat᷑ appetitꝰ ſaĩtati.Et iõ vᷣtꝰẽ pꝛin

cpiũ bõe electiõis ⁊ bõe ĩtẽtõiſ ſił:⁊
ſp iq;tũ ẽ ex pte vᷣtuſᷣ ⁊ pꝛĩcipiũ ꝓpꝛiũ

qꝛ volũtas ñ ẽ ppꝛiũ pꝛincipiũ tał ele
ctiõis cũ ipᷣa ſit etiã illimitata ad aliaſ

electiões puerſas.Et pꝑ h̊ ptz rñũſio ad
e 2. ſciẽdũ.ꝙ oĩs effcũſ

pꝛimũ obʒ

e ſignũ ſui pꝛĩcipij:tñ duplex ẽ effect

vniꝰ ꝓpꝛi tali pꝛicipio ꝗ ñ pᷣt eẽ ab a⸗
lio ⁊ iſte ẽ ſignũ certũ ⁊ vniuocũ. Eſt

2fuit expoſitũ. ¶ Lectio.O.
Onſiliãt᷑ ãt vtꝝ de oĩbꝰ pꝰqᷓ; ðᷣ/
tmiauit ð inolũtario⁊ de electõe
ↄñr agit de cõſlio ſic qm̃ agit pꝛĩo ð
obo ↄſilij.22 de mõ ↄſiliadi ibil Sʒ po

nẽtes finẽ qʒ: de nã cõſilij ibil videt᷑ ãt

ñ oĩs ꝗ de ſtatu et tmiſ ↄſilij wil vi
det᷑ ãt quẽ admodũ dem̃ ẽ. ð effectu

cõſilij et de dirrectõe ibil cõſiliabile ãt

et eligibile idẽ SOe pꝛio ãt vnã qõneʒ

ppõit.? eã expõit ibil dicẽdũ ãt ʒ: ſol

uit ibil de einiſ ãt volẽſigit᷑ oñdere ꝗd
ẽ obʒ cõſilij.põit h ĩ qõe.d.vtꝝ oẽs ho
miĩes cõſiliãteſ cõſiliet᷑ de oĩbꝰ ita ꝙ oẽ
ꝙ ẽ ſit cõſiliabile cadẽs ſub cõſilio aut
ſint quedã ð qbꝰñ ẽ cõſiliũ queſtio ẽ et
dubiñ. 2 ibil dicẽdũ ãt expõit quõ ſũ
mẽdũ ſit cõſiliabile de quo querit᷑.Di
cẽdũ ẽ illud de quo cõſiliaret᷑ vir pꝛu/

dẽs et iĩtellectũ bñ diſpoſitũ hñs ñ illõ

etiã alt᷑ effectꝰ ñᷣ ꝓpꝛiꝰ:qꝛ pᷣt eẽ ab alio

pꝛicipio ⁊ iſte ẽ ſignũ equocũ ſicut vox
diuerſa ſignãs.Hũc ãt ſic ẽ.ꝙ electõ ᷣ

tuſ ñ pt eẽ ab alio pꝛicipio. tãq;ᷓ ab bi

tu. Opatõ ãt ᷣtuſ᷑ põt eẽ ab alio hitu.
puta dare elimoſinã amoẽ laudiſ bũa

ne. Et ſignũ vniuocũ certi ẽ eguoco.

hic ẽ. ꝙ certiꝰ ẽ cognoſcẽ moẽs hoĩzʒ p
electiõeſ qᷓ; p opatõeſ.¶ Sicẽdũ tñ ad
illð qð obijciebat᷑ ꝙ qꝛ ñ poſſumꝰ ele

ctiões hoĩz i eoꝝ mẽte vidẽ: ⁊ iñ ali/

quaſ exterioẽs opatiõeſ videmꝰ:iõ ad

exterioẽs opatiões cõtẽplãdas mitti/
mur ad iĩtẽtiões hoĩz diſcurrẽdaſ. Nul
Viñ pᷣcognoſcendo ſeipᷣm ad oꝑatioes

de q cõſiliaret᷑ vir iſipiẽs ꝗ bzʒ itelle⸗
ctũ diſpõitũ diſpõne ↄria diſpõni ipꝛu

dẽt᷑: vel vir iſanꝰ ꝗcaret vſu rõnis:qꝛ
bñ diſpoſuꝰ ſp iudicat ᷣm vmtate.ma/
le diſpoſiti tñ̃ diuerſe iudicãt ſm diuer

ſitatẽ ſuaꝝ diſpõnum. vt.j.pte ſequẽti

ʒeibil de eternis ãt queſtiõem ꝓpoſi

tũ et expoſitã ſoluit ponẽs pꝛio.6.con

cluſiões de genẽ obi cõſiliabił.2c aliaſ
6.8 en dintijs ibil Et quedã circa cer

tas Int pꝛĩaſ 6. ſũt. S. negatiue et vlti

ma affirmatiua. Eſt igit᷑ pꝛia cõcluſio
cõſiliũ ñ ẽ de eimſ neceſſarijſ et ĩmo

bilibꝰ. puta de mũdo. vtꝝ ſit eternꝰ an

ñ ł dyametro et coſta. vtꝝ ſint cõmen.

LIIBRO

ſurabiles vel non. nullus pꝛudẽs cſig
liabit᷑. 2 concluſio ibil Sed neq; de
bijs jeſt.ꝙ de neceſſario ⁊ vnifoꝛmiter
moto que ſempꝑ ſunt eadeʒ ⁊ ſᷣm eũdẽ
modũ ſunt in motuſiue talia ſint ex ne
ceſſitate materie vel foꝛme ñ ꝓpter a

liquẽ finem vt aliqui poſuerũt ſicut re

citatur 2? phiſicoꝛum.ſiue talia ſint ex
natura agente ꝓpter finẽ.vt ibidẽ ha
bet᷑.ita ꝙ motus ſit a pꝛincipio intrin
ſeco:ſiue talia ſint mota ꝓpter aliquã
aliã extrinſecam cãm. puta ꝓpter ali/
quã ſpᷣam ſeparatã ab oĩ materia:qua
les dicũt᷑ eſſe intelligẽtie monõices oꝛ
bium celeſtium. verbi gratia. de talibꝰ
mobilibꝰ patet in ſoł ᷣſionibus ſeu oc
caſiõibus ⁊ in oꝛtibus de quibus nul/
lus niſi inſanus conſiliabit᷑. ʒ? cõclu⸗/
ſio ibi Meq; de hijs que alias] eſt.q;
neq; conſiliuzʒ eſt de diffoꝛmiter mobi
libus ⁊ accñtibus. puta de ſiccitatibꝰ
que cõiter accidũt i eſtate. aliqñ tamẽ
fiunt in hyeme ⁊ de ymbꝛibꝰ que acci
dunt econuerſo.de hijs nullũ videmuſ
conſiliari. ꝗ4? concluſio ibi Meq; de
bijs que a foꝛtuna qꝛ neq; conſiliuʒ ẽ
de euẽtibus foꝛtuitis vel caſualibꝰ. pu
ta nullus cõſiliaret᷑ de theſauri inuen
tione.Culus ratio eſt.quia talia ſunt p
ter rõem ⁊ pꝛeter intentiõem que duo
requirũtur in oĩ cõſilio.vt.j.dicet᷑.
cõcluſio ibi Sed neq; de humanis] ẽ
ꝙ neq; conſilium eſt de oibus hũanis
operibus:quia non eſt de alienis ne/
gotijs ⁊ actibus.Et ꝓpter hͥ videmus
ꝙ nullus lacedemõioꝝ conſiliat᷑ quali
ter populꝰſithaꝝ qui valde remotꝰ eſi
a lacedemonijs. vtrum bene ⁊ quali/
ter conuerſetur. Cuiuſ ratio eſt.qꝛ nec
per nos:nec per ſtudiũ noſtrum nihil
fieret nihil mutaretur in negotijs ⁊ in
modo viuendi eoꝛuzʒ. 6: concluſio ibi
Lonſiliamur autem que talis eſt. ꝙ
conſiliũ eſt de opabilibus a nobis que
ſunt ĩ nobis ⁊ in noſtra poteſtate.tan
quã in ſuo pꝛicipio. ⁊ pꝛimo ponit eã
⁊. pꝛobat eam ibil hᷣ ãt ſũt ⁊ reliqua
Intendens ſic arguere. Conſiliabile

ſinguli.

ſi eſt aliquid poſſibile eſſe per aliquazʒ

cãm vel babet:vel habere põt ſuũ eſſe

per ſolam neceſſitatem imutabiliter ſe
babendo:vel per naturam vnifoꝛmi/

ter operantem: vel per naturaʒ aliter

⁊ aliter operantẽ:vel ꝑ foꝛtunã ſeu ca
ſum: ſicut per cauſam accidentaleʒ: vł

per intellectum ⁊ ꝓpoſitum humaniũ

alienum a conſiliante:vel per ipᷣmmet
conſiliantem:ſed non per aliquam de
pꝛimis quinq; cauſis.vt viſũ eſt in pꝛi
mis quinq; concluſionibus.quare re/
linquitur. ꝙ conſiliabile habeat:vł ha
bere poſſit ſuum eſſe per illum qui cõ
ſiliatur:⁊ ſic per conſequens conſilia
bile apud ſingulos hoies eſt per ipos
operabile. (a rationis ponit pꝛi
mo virtutem minoꝛis dicens. ꝙ h en/
tia in ſexto modo accepta ſunt remota
vel reliqua ab illis entibus que ſũt in
pꝛimis quinq; modis accepta. que vt
viſum eſt non ſunt conſiliabilia.2. po/
nit maioꝛem ibil Cauſe eniʒ videntur
I patet. ʒ: concluſiõem ibi Hoim t
¶ Konſequenter ibil Et qui
dem circa litteras Ponit alias ſex cõ
cluſiones de differentijs obiecti conſi/
liabilis.quarum pꝛima eſt. ꝙ conſiliũ
non eſt circa materiam diſciplinarum

per ſe ſufficientiũ. puta circa litteras.

Cuius ratio eſt.quia de quibuſcũq; cõ
ſiliamur de illis dubitamus.vt infra vi
debitur. dicendo de natura conſilij: ſʒ

de hijs qualiter ſcribẽdũ ſit nõ dubita
mus. quare de illis non conſiliamur.

Abi ſciendum.ꝙ docirina vel diſci
plina vel ars dicitur per ſe ſufficiens
que in nullo caſu pticulari indiget no
ticia alterius artis vel ſcientie:ſicut ri
demus medicinam ſepe indigere no/
ticia aſtronomie que non poteſt habe/
ri per pꝛincipia medicine: ⁊ aliquan
do notitia experimentali de nutrimen
to ⁊ complexione egrotantis. Et iðo
medicina ex ſui nã indiget cõſilio alte
riꝰ notitie.Ars vero per ſe ſufficiens
ſicut eſt ars ſcribendi non indiget miſi
ſeipᷣa:qꝛ in nullo caſu indiget alterius

8 ubtnmnmgi

mecton
43,0o7
olTil
liunchto⸗
la:l mugt
onhocl
ſi num
miii
Mimmag
nehn⸗
zurcone
awfiſt
Golauasn
nelmm
Cnimscusn
1nenn
ſnagsen
ſcuprape
linniemn
lepeniel
Henatvena
ſ nutmi
Cutue rile.
luema ppui
dalwwone:
Nerüent moui
ſhuigiume
öafmdad ſ
Nlchniariciſ
vinimni iii
Pfhergalin
ſiuiſerſer
welamneſtdon
lictst nip
dbeicötnan
ſtgrſingluc
Cpaniöen. v
indtana Te
frmugseſhe
lius Clß ef
öfliamr gag,

pcäſtiückaete

getn

4

moſunt decin
rucint Ne

iidkechri⸗
erinenit
AuN
EN
Emtklpfeni
Wairn gatr
umt win d
miiintegelin
tdnen rin
meisniiti
Srliintn
Jciiibieedehen
tiuncheing
XNNlecvens

ſmisdeiseii
( tanens
MDns ed gie

eregtaſetn

1iAsenndesgeſn
–
ſun coniiiidia
bi Ceaz nn
mepemter le
u Ponialesn
winmns bieclan
RNR.il
unerun Rod
emiunaune
A uin e llhift
lis dubitannus.lli
denimnac
Aucrſibicüſion
Ns vſie
WINe
rsnidnn i
lociit Nunn
niannſc nin
“ 1

N

dirrectione que non poſſet baberi per
eaz.2 cõcluſio ibil Sʒ quecũq; fiũt p
nos Taliſ eſt.ꝙ inter mãs ſciaꝝ⁊ ar

ta:⁊ magis per alias certiſicabił tan/
to magis eſt cõſiliabił. Dicit ergo.qꝙ
poſtq;ᷓ materia diſciplinaꝝ per ſe ſuffi
cientiũ nõ eſt per ſe cõſiliabił ſaltẽ ad
buc remanet ꝙ quecũq; fiunt per nos

X per cognitiõem noſtrã in pticulari:

p̃ᷣter cognitiõem artis ⁊ ſciĩe ſũt cõſilia
bilia nõ tñ ſiłr nec equaliter: qꝛ quan
to aliqua ars vel ſcia eſt magis certa
de ſe ⁊ minꝰ per alias certificabił:tã/
to minus eius materia eſt conſiliabiliſ

A qto ars vel ſcia ſe hʒ mõ contrario

tãto magis eius materia ẽ conſiliabił
ſicut patet per exẽpla:qꝛ ꝓpter hanc

cãm videmꝰmateriã medicine ⁊ mäam

negociatiue ſeu yconomice ⁊ mãm gu
bernatiue nauiũ eſſe magis conſiliabi
leſ qᷓ; materiã artis gymnaſcite:ſeu lu
ctatiue.qꝛ ille.ʒ. indigẽt aliqua noti/
tia extra ꝓpꝛiã facultatẽ.ſ. aliqua no
ticia aſtronomie:qꝛ medici in cura ſua
indigẽt cognitiõe cõſtellatiõis ꝓpt᷑ cõ
plexiõem ⁊ modũ egritudinis ⁊ egro
ti. Mauigatiua vero ad ſciẽdum vẽtos
yconõica vero ad ſciẽdum ſterilitate⸗ʒ
vel abundantiã eẽ futurã:luctatiua tñ

nõ indiget niſi ſeip̃a ſuppoſito coꝛpo⸗

ris roboꝛe:ꝙ ad notitiã non prinet ni
ſi indigeat ſcire per medicinã quõ tẽ
poꝛe luctante ſit homo agilioꝛ ⁊ minꝰ
ſitibũdus: ⁊ minꝰ fatigabilis ⁊ quãtũ
ad bᷣ eẽt cõſiliabił.t tñ b concluſio q
eſt quaſi regula eſt vłr vera ſᷣm pᷣdictã
cõpatiõem. cõcluſio ibi Ragis
ſunt ⁊ circa ].Talis eſt. ꝙ conſilium
vłr magis eſt circa artes qᷓ; circa diſci
plinas.Cuiꝰ rõ eſt:qꝛ circa illa magiſ
cõſiliamur circa que magis dubitamuſ
qꝛ cõſiliũ eſt quedam dubioꝝ inquiſi⸗/

nio.vt.j.pte ſequẽti:ſed circa arteſ ma

gis dubitamus qᷓ; circa diſciplinas:qꝛ

artes ſunt de cõnngẽtibꝰ.vt.j. li.õ.ſi.

cut pꝛudẽtia. Diſcipline vero ſũt ð ne
ceſſarijs.vt.j.ibideʒ.quare artiũ mate

tium q;to aliqua eaꝝ eſt de ſe min ꝰxcer

ria magis eſt conſiliabilis q;ᷓ diſcipli⸗

naꝝ. 4 cõcluſio ibil Conſiliari ãt in
hijs Talis eſt.ꝙ cum ſint aliqua ſem
per. aliqua vero vt frequenter: aliqua
tam̃ raro. vt habetur 22 phicoꝛum. con

ſilium eſt circa illa que cõtingunt vt ſe

pius:ſeu frequenter vbi incertum eſt:

qualiter illð euenit:qꝛ ſi nulla eẽt cer /

titudo ⁊ nullum dubium: nulluʒ prſus
vt dictum eſt eſſet conſiliuzʒ ¶ Hmus ãt
cõcluſiõis ratio eſt.quia illa que ſemp
fiunt nullum habẽt dubiũ.puta.vtrum
pentes pꝛolem nutrire debeãt.nullus
dubitat nullus cõſiliat:qꝛ iſtud fit ſem
per. Illa vero que raro contingunt vł

ſunt caſualia:vel habẽt modũ caſualiiũ

puta.vtrum cauendũ ſit ne vxoꝛ virum

doꝛmiẽtẽ interficiat nemo cõſiliat᷑: qꝛ

iſtud raro contĩgit.Et ſi talia raro cõ
tingentia caueri debent: nemo cum
vxoꝛe doꝛmiret:ſed vtrum cauendum
ſit:ne ſeruus furet᷑ bona dñi bene cõſi
liant᷑ hoĩes tanq; circa id ꝙ frequẽter
accidit. e concluſio ibi Coſiliatoreſ

aũt aſſũmimꝰ Talis eſt.ꝙ ad magna

aſſũmimꝰ cõſiliatoꝛes tãquã nobiſ ipᷣiſ
diſcredẽtes ſicut ĩ ſufficiẽtibꝰ dignoſcs
re qd ſit agendum circa talia. Et pꝛo
pter h̊ reges ⁊ pꝛincipes agũt cõiter
de conſilio alioꝛuʒ:qꝛ cõiter eoꝛũ ne/
gotia ſunt magna. : cõcluſio ibil Cõ
ſiliamur auteʒ Zalis eſt.ꝙ finis non

eſt conſiliabilis: ſed illud ꝙ eſt ad finẽ

eſt conſiliabile.icit ergo.ꝙ nos con
ſiliamur non de finibus: ſed de hijs qͥ
ad finem ſunt.qð declarat inducendo
per exempla. Dicit ergo. ꝙ medicus
nũquã conſiliat ſi ſanare debeat.quia
h eſt finis eius.neq; rethoꝛ ſi pſuade
bit cum hbᷣ ſit finis eins:neq; politicus
rectoꝛ ciuitatis ſi faciet pacem in cini
tate:cum hᷣ ſit finis eius.&t vniuerſali

ter in reliquis omnibus nullus conſili

atur de fine. quare opeꝛtet quemlibet

cõſiliari de hijs que ſunt ad finem. Et
ſic ſufficienter apparet natura obiecti

conſiliabilis per dictas.i2. concluſio⸗
nes. 6. ſcilicz ð genere ⁊. 6. de dintijs

IIBRO

eius. ( Konſequenter ibil Sed ponẽ
tes finẽ Agit de mõ cõſiliãdi. vbi in/
tendit pꝛimo:modũ vłem pꝛo quocũ/
q; conſilio ⁊ modos pꝛincipalioꝛes ꝓ
diuerſis cõſilijs ſᷣʒ diuerſa negocia cõ
ſiliabilia. Hicit ergo pꝛio ſupponens
ꝙꝙ in cõſilio nullꝰquerit de fine:⁊ q in
omni cõſilio vłr vnũ ſupponit᷑: ⁊ duo
querũtur.ſupponit᷑ enĩ ſemp aliꝗs cer
tus finis debere acquiri. querit᷑ auteʒ
mediũ per qð:⁊ modłꝰ per queʒ poſſit
acquiri. 2? dicit.ꝙ ſᷣm diuerſa nego/
cia diuerſimode occurrt media p que
poſſit finis acquiri. aliqñ enĩ occurrũt
plura media:⁊ plures vie quoꝝ qoli/

bet ſufficit.aliqũ vero nõ niſi vnũ. Si
ergo pluã media videãtur: tũc querit
modus vtriuſq; ⁊ acceptat᷑ illud medi
um per qð facilioꝛi ⁊ melioꝛi mõ põt

ille finis acquiri. St vero videat᷑ vnuzʒ
mediũ tm̃:vł vnũ optimũ.tũc querit ðᷣ
duobus.ſ.de modo vtẽdi tali medio ⁊
de cã hñdi iſtud medium: ⁊ ita tã diu

querit᷑:donec veniat᷑ ad cãm pꝛimam
a qua incipiẽda ẽ ꝓſecutio tota qᷓ; iſſa
ſic inuẽtiõe conſiliari vltia: qꝛ ille qui
cõſiliat᷑ querere ⁊ reſoluere ridet ma
do iam expoſito.quẽadmodũ geome/
tre deſtribuentes ſillogiſmos lineis x⁊

litteris ⁊ reſoluẽteſ talia dyagmata.i.

tales ſillo giſmos: vſq;quo veniant ad
pꝛincipia ⁊ elemẽta pꝛĩa in quibꝰ eſ
ſtatus q;tuʒ ad noticiã veritatis( Eſt

aũt ſciẽdũ ꝙ finis põt ſũmi dupliciter
vno modo ſub rõne cauſe finalis. alio
modo ſub rõne cuiuſdã opabilis.Si g
iſte ꝓceſſus incipiat a fine ſub rõe cau
ſe:tunc pꝛoceſſus nõ eſt reſolutoꝛiꝰ:qꝛ

nũquã cauſe reſoluũtur in ſuos effectꝰ*

potius econuerſo. ¶ Ntẽ. qꝛ pceſſus re/
ſolutoꝛius ſemp incipit a poſterioꝛi æ
tendit᷑ ad pꝛius:ſed finis hoc mõ ſum

ptus eſſet pꝛioꝛ:qꝛ cauſa ſub rõne cau

ſe ſemp pꝛioꝛ eſt effectu: ſi tñ incipiat
a fine ſub rõne opabiliſ cuius dari nũc
ꝓceſſus erit reſolutoꝛiꝰ:qꝛ finis h̊ imõ

ſumptus eſt effectus in genere efficiẽ
tis. ſicut habet᷑ e methaphiſice.⁊ h ẽ

poſterioꝛ:⁊ tuuc eſt ꝓceſſus ab effectu
ad cãm non ceſſans donec veniat᷑ vſq;
ad cãm pꝛimã.ſicut dicit pbs.qꝛ ideʒ
reſpectu eiuſdẽ põt eſſe cauſa ſimul ⁊
effectus in diuerſo genere cauſe:ita ꝙ
excepto pꝛincipali agente: ꝙ nec agi
bile nec finibile eſt:⁊ excepto pꝛinci.
pali fine:qui nec agibił nec finibilis ẽ
qꝛ qᷓ;io aliꝗd eſt pꝛius in oꝛdine cau/
ſe efficiẽtis:tanto eſt poſter in oꝛdie

(finis ecõuerſo. (Lectio. 6.

Idet᷑ ãt quõ nõ oĩs eſſe cõſili
um Poſtq; determmauit de
obiecto cõſilij ⁊ de mõ cõſili
andi. Hic cõſequẽter agit ð natura cõ

ſilii.o.qd eſt cõſiliũ ſᷣm genꝰ ſuũ ⁊ ᷣm
differẽtias ſuas.&&t m hoc de natura

cõſilij tria tradit.ſ.genus ⁊ illã differẽ
tiã foꝛmalẽ:⁊ illã materialẽ. Dicit er
go pꝛio de genere: ꝙ nõ oĩs queſtio ẽ
cõſiliũ.qð pꝛobat per queſtiões ma⸗/
thematicas quarũ nulla eſt cõſinũ:ſed

oẽ cõſiliũ eſt queſtio.ex quibꝰ patet.q

queſtio eſt genꝰcõſilij. 2. de differẽna
foꝛmali dicit.ꝙ in iſta queſtiõe illud ꝙ
eſt pꝛimũ via reſolutõis eſt vltimũ via
generatiõis.vt dictũ eſt. Ex quo patʒ
ꝙ conſilium eſt queſtio reſolutoꝛia: ⁊

h eſt eius foꝛmaliſ differẽtia. Se ma

teriali vero. Et ſi qd ĩpoſſibile Intẽ

dit oñdere.ꝙ conſilium eſt queſtio re
ſolutoꝛia circa materiã per nos opabi
lem. Qð etiam patet ex pᷣhitis de ob⸗
iecto cõſilij. Picit ergo.ꝙ ſi in vis hbu

ius reſolutiõis cõſiliãtes ĩiueniant ali
qð ipoſſibile:diſcedent ab illo cõſilio
dicẽtes.hic nõ eſt cõſiliũ:qꝛ res ẽ nobᷣ

ipoſſibilis.puta ſi fnis qui dʒ acquiri

indigeat magniſ ſumptibꝰ⁊ pecunijs
pꝛo ſui acquiſitione vltra facultatẽ cõ
ſilianuũ:⁊ hᷣ eſt ſignũ:ꝙ conſilium ta/
tum eſt circa materiã per nos operari
poſſibilẽ.ſi vero oĩa pꝛo dicti finis ac
quiſitõe neceſſaria ſint poſſibilia.tunc
incipiunt operari ad eius acquiſitio⸗/
nem. Et ſic patet tota diffinitio conſi
lij quãtum ad genus et drias.Eſt enĩ
cõſiliũ queſtio reſolutoꝛia de materia

ilur
ſbilan
lndn
lperomin
Opatons n
lss goereſi⸗
ptenntſpyn
fwlünt
ſicigſin⸗
Nenc⸗
mitibfe
Albialionn
ume
ſn er c
Gllim ifan
Prculicu
Gevenanitee
Sünlinoinn

Ni nale
Nejfint
Ale iaco⸗
Uitobienonco
flangit num
Uncubalenoe
iumerouucn,
eptnpfefinn
miahrhin
niaſeuch,
madinie
Füimdan
kenngdni
Openmnſcninn

Eepoſtücrlrne

poſtblltgnnir
Cpuuncbbee⸗
Na in geſenn
eſensuelier
bijn rane nn
liroganin

ablbas b hyie

eiein au
eins nit

naſee

iktiſn
mgene en
algeeen
tie ck epo n
eKhlii
Kckusnnin

metoſentlt
b. (La

kiinidecſeci
Podößdenrmmun
NRei
acäiüfn ger lüt

ins. Etfabe enn

Mit .gens t licii
ober er rtüesn
B ilacicii
c rim er it n

*

griiii 2 ii
19mi eſioe lu
unMoimos ek /linin
S nRcäd Etqmo
net tneat
vmali oiſenind M
ECſid ipplidle⸗
onſilumeſ gu
unarnüper noe
mn areter itbn
õ
õ

III.

per cõſiliantes operabili Deinde ibi

LNoſſibilia ãt] Exponit que dicutur

nobis poſſibilia.d.ꝙ illa que per nos
vel per amicos ſieri pñt: pꝛincipiũ eniĩ
opationis amicoꝛum aliquatlr eſt ĩ no
bis.quare ſi veri amici ſunt:facient ꝙ

poterunt pꝛo noſtro cõmodo⁊ pꝛo no

ſira volũtate.Addit ãt ꝙ talia que q/
runt᷑.qñq; ſũt inſtrumẽta:qũq; inſtru/
mentoꝝ neceſſitas.i.ydoneitas ⁊ ap/
titudo. Et h̊ pꝛobat per ſiłe in queſti/
onibuſ alijs. puta in queſtiõibus ſcien
tiarum ⁊ artium:in quibus qñũq; que
ritur per quid.i.cã efficies: qñq; vero
qualiter ideſt cauſa foꝛmalis: qñq; vo
ꝓpter quid.i.cauſa finalis.Et põt eti

aʒ queri quãdoq; ex quo.i.materialis

Simili modo querunt᷑ in conſilio om/

nia que erre valenn ad acquiſitio
n

nez finis equẽter ibi Ridetur
autẽ quẽadmodum Poſtquã declara
uit obiectum conſiliabile ⁊ modũ con
ſiliandi ⁊ naturã conſilij. declarat ſta
tum eius oſtendens:q conſiliuʒ babet
ſtatum ex quadruplici ꝑte ſcʒ ex par/
te pꝛincipij effectiui hbumanoꝛum ope
rum:⁊ ex pte obiecti generis cõſiliati
ui a ex pte pꝛincipij demõſiratiui.vnð
incipit pꝛoceſſus conſilij:⁊ ex pte ter
mini concluſionũ per conſiliũ demon/
ſtrabilium. Dicit ergo de pꝛincipio ef
fectiuo:ꝙ homo eſt pꝛincipiũ ſuoꝛum
operum: ſicut ſupꝛa dictum eſt. vbi fuit

expoſitũ qualiter aliqua dicũtur nobis

poſſibilia: quia in nobis eſt eoꝛuʒ pꝛi
cipium ab hoiĩe.igitur eſt ſtatus.qꝛ vt
dicit᷑ in pte ſequẽti: vnuſqſq; quieſcit
querens qualiter opabitur: quãdo in

ſeipm reducet pꝛincipiũ. Dicit t de

obiecto ꝙ conſilium eſt vi dictu eſt de
opabilibus ab hoĩe:inquãtuʒ vltra nõ

pꝛogrederet᷑:qꝛ in illis eſt ſtatus. Di

cit per quas deuenit᷑ ad finem ſunt al
terius gratia: ideo finis nõ eſt con/
ſiliabilis cum non ſit alterius gratia:
ſed ſolum illa que ſunt ad finẽ. ⁊ p cõ
ſequẽs in fine ſicut in pꝛincipio a quo

incipit deductio eſt ſimpliciter ſtatus

quadruplici ꝑte
ſiliabile aũt ⁊ eligibile Agit de effe⸗
ctu ⁊ dirrectiõe conſilij. conſiliuʒ nãq;

conſilij. Bicit autẽ de termino cõclu⸗

ſionum. ꝙ nec ſingulares conditiones

reruʒ ſunt cõſiliabiles: ſicut nec fines
ſed in iſtis eſt ſtatus.puta ſi h qð tibi
ad comedẽdum apponit᷑ eſt panis:vł
ſi ẽ coctũ ⁊ digeſtũ ⁊ ſi eſt factũ vł pa

tum vt opoꝛtet. De hijs inquã non eſt
cõſiliũ ſed ſenſus eſt illud quo talia di
ſcernunt᷑ qui eſt exterioꝝ agibiliũ rece

ptiuuſ. pꝛobat aũt ꝙ talis ſtatus ſit ne
cefſarius:qꝛ pꝛoceſſus in ifinitũ ſeque

ret᷑ qui eſt impoſſibitł ſi nõ eſſet ſtatus

in pᷣdictis.⁊ ſic patz ſtatus conſilij ex
õſequent ibi Kõ

dirrigit electiõem. &t ideo pꝛimo ma
nifeſtat huius dirrecuõeʒz. 2? ex b ex
p̃hitis colligit electõis dirrecte deſcri
ptiõeʒ ibil Exñte aũt eligibili ʒ. epy
logat ibil Electio quidem igit Dicit
ergo ꝙ cõſiliabile ⁊ eligibile ſut idem

verũtamẽ dĩnt: qꝛ cõſiliabile ẽ actu cõ
ſiliabile: poſito ꝙ nõ ſit determinatum

vel iudicatũ: ſed eligibile nõ ẽ actu eli
gibile niſi ſit iam determinatũ ⁊ iudi
catum per conſiliũ. Et ſic patet ꝙ ele

ctio eſt effectus conſilij dirrectus ꝑ cõ
ſiliũ:qꝛ illud qð per conſilium eſt pꝛe

iudicatum eſt aciu ⁊ ſimpłr eligibile
qð płᷣſ pꝛobat dupłr.pꝛimo ibi Aui
eſcit eni ? ibi. ¶Ranikeſtũ at Pꝛio
ergo arguit ſic: Yllud eſt per conſiliuʒ
iudicatũ quo iuento geſcut ille qui con
ſiliat᷑ ⁊ querit: ſed inuento eo ꝙ actu
eligit quieſcit ille qui cõſ iliat ab ingſi
tione cõſilij:qð docet experiẽtia: quas
re actu eligibile eſt per cõſilium p̃iudi
catum ¶ Muius rõnis ponit ſolä mino
rẽ dicẽs:ꝙ vnuſgſq; querẽs qualr de/
beat operari geſcit qñ in ſeipᷣm cõſili
antem reducit pꝛincipiũ ideſt ptãtẽ
faciendi illud ꝙ per cõſiliuʒ dicit eſſe
faciendum a ſeipſum vltimum in via
reſolutionis reducit in antecedens 'ʒ
eãdẽ viam:ꝙ ſit per electiõez:qꝛ ſicut
ĩ cõſiliãdo:fit ꝓceſſus ab vltio opabili
ad pꝛimũ opanuuʒ: ſic in eligendo fit

3

III

econuerſo.pꝛoceſſus a pꝛimo opatiuo
vſq; ad vltimũ opabile. Et ideo addit
ꝙ hᷣ eſt ꝙ eligitur:quia in termino pꝛi
mi pꝛoceſſus fit electio ⁊ inchoat᷑ ſe/
cũdus pꝛoceſſus. 2? pꝛobat h per ſi/
gnum dicens. ꝙ manifeſtu eſt etiam il
lud qð dictum eſt ex antiquis vꝛbani⸗/
tatibus:quas homerus poeta in ſuis
carminibus imitat eſt. Reges eni il⸗
la que eligebãt pᷣannũtiabãt plebi: vt

plebis ſenes cõſiliarẽtur: quid erat ex

pediens pꝛo bono rei pubice uen
vero expediti ꝑ ſenatũ iudicato regeſ
eligebant iuxta cõſilium: ⁊ illud ſic iu
dicatum ⁊ electum legis habebat vi⸗
goꝛem. Et inde oꝛtum habuit illõ ver
bum. Qõò pꝛincipi placuit legis habet
vigoꝛẽ. Sicut ergo illud qð eligebatur
per pꝛincipes erat pᷣndicatũ per ple /

bis ſenes:ſic ⁊ in hoie quolibet qð e⸗
ligitur per volũtatẽ: neceſſario pᷣiudi/
catur per intellectũi Deinde ibil exri

ſtente at eligibili Colligit ex pᷣhabitis
deſcriptiõem electionis.d. q; poſtquã
eligibili exiſtit vel eſt deſiderabile ⁊
conſiliabile ⁊ per nos opabile. ſequit᷑

per locũ a cõiugatis ꝙ electio eſt deſi

derij cõſiliabile.i. boni cõſiliabił ⁊ p
nos opabił. qð etiam patet per expe
rientid:quia ex conſiltari per conſiliũ
linalir- niglcnntes gee deſt nlefammus
m cõſiliũ illud ſcʒ qð eſt in conſilio iu
dicatum ¶ einde ibil Electio quidẽ
iguur..& pylogat. d. ꝙ electio typo ⁊
figura non vt conſuetum eſt dici ſᷣm ſᷣ
ſcriptionem. puta pticularum: quãtuʒz
ad aliquam ſpãlem electiõem:ſed vłr
quãtum ad oĩa diffinita eſt. vr dictũ eſt
circa quali eſt: ⁊ ſpãliter ꝙ ẽ eoꝝ que
ſunt ad finem per nos opabilez.
euidentiam pꝛedictoꝛum
querẽdum eſt pꝛimo de mate
ia obiecto conſilij. vtrum
ſcʒ conſiliũ ſit ð oibꝰ bonis æ malis.22
de ſubiecto ⁊ pꝛincipio conſilij. vtrum
ſcʒ conſiliũ ſit actus volũtatis ⁊ intel
lectꝰ.ʒc de foꝛma conſilij.vtrum ſcʒ cõ
ſilium ſit queſtio reſolutoꝛia.?de fine

RO

conſilij. vtrum ſczʒ finis conſilij ſit vtil
tas ſola: an vulitas ⁊ honeſtas ſił.
ueſtio.i.
ꝛio arguitur. ꝙ conſilium
it de oĩibus bõis a mał. pꝛi
mo. qꝛ ꝗcꝗd ẽ eligibile eſt cõ

ſiliabile. vt hic dicit᷑: ſed omne bonum

eſt eligibile.vt habet᷑ ſu pꝛa li.j: vbi di
citur.ꝙ eligibiliũ alia ſunt ꝓpter ſe iã
tum eligibilia. alia vero ꝓpter alteruʒ
tm̃.aliqua tñ ⁊? ppter ſe ⁊ ꝓpter alte/
rum ſi. En bar aũt triplici dĩia com
pᷣhenditur oẽ bonum.quare omne bo/
nũ eſt eligibile.⁊ per cõſequẽs omne
malũ eſt eligibile ad fugam. ergo om./
ne bonũ ⁊ oẽ malũ ẽ cõſiliabile ꝛeqꝛ
de quocũq; ſunt virtutes moꝛales: de
illis eiſdẽ eſt conſiliũ. Oẽs enĩ moꝛa/
les virtutes ſũt electiue.vt ſupꝛa li.2
⁊ per cõſequẽs oẽs requirũt conſiliuʒ
ſed virtutes moꝛales ſunt de oĩbꝰ ſüt
enĩ de diuinis.puta religio ⁊ ſiłes: ⁊
de humanis. puta tpantia ⁊ ſiłes.qua
re etiam conſiliũ erit de diuinis ⁊ hu/
manis. ⁊ per conſequẽs de omnibus

cum oĩa ſint vel oiuina ył humana.
3. qꝛ?z ̃m ea que traduntur: cõſiliuʒ
videt᷑ eſſe de oĩbus que ſunt ad finem

hoĩs:ſed oĩa ſunt ad finẽ hoĩs: qꝛ ſu/
mus quodãmõ finis oĩzʒ. vt dicit᷑ 2 phi
ſicoꝝ.quare conſiliũ eſt de oĩbus
in oppoſiiũ ſunt quaſi oĩa hᷣ dicẽda de
conſilio¶ SGicendũ. q conſiliũ non eſt
de oĩbus.qð declarat᷑ per.iꝛ. cõcluſio
nes quarum alique ſunt eedem cũ ilł
que ſũt in textu: alique vero nõ( Pꝛo
quibus colligendis ſciendũ eſt. ꝙ vnũ
qðq; hñs eſſe vel habet eſſe ex ſua ſo /
la neceſſitate abſq; alio pꝛincipio:vel
ex natura:vł ex arte:vł a foꝛma:vł ab
hũana volũtate:ſʒ nullũ cõſiliabile bʒ
eẽ ex ſua neceſſitate:qꝛ nullũ neceſſa⸗
riũ ẽ opabile ⁊ oẽ cõſiliabile ẽ opabile
quaẽ nullũ cõſiliabile ẽ neceſſarin.Ex

quo ſeꝗt᷑. ꝙ nullum pᷣteritum eſt cõſili

abile. vt infra li.õe quia poſtiquam eſt
pᷣteritũ ẽ ſic neceſſariũ:ꝙ a ſua pᷣteritõ

ne ẽ ſimpłr imutabile.yvñ hᷣ ſolo pꝛiua

rui
tegan
lekanun
elclier
ng. l
ſlotome
ſlioguren
fle 3 ul
ſcelcetea
tuctnefu⸗
guteamer
onnearuf⸗
1Retenmmna
ſlicblende
ſohtecde
GuRmon
faaliac
dubirr
dotermne
conſtliab
poſttzu
ſublleek
necſle⸗
lrinennon
leaent pꝛet
umconſluze
fnoguioebet⸗
bocurenulu
lelinmnn.
Uteditngenan
Cülmnrgrie
Hnnie medin
Uuwpbrtrenon
Chneccnſcicble
leſnteſznd H
lmmenmnck
Ptäͤte,guueno⸗
Lendumperlor
le: gonne i
goperuntiün
Utturgniiſtan
nmeſtelgdee⸗

Adins aiti

leer Cohcliien
Ima gffrnannn
Pullun polvn
liihle nn

eigdiken iignnn
1Gmlii ilib
gſumernues non
ait onilii Hisenn
Neſüeterine. Nſinn
ſemnisdisegiiani
NNS Noueles ſun Ni,
mm. Ma elgotſii
nis. Mn nt ſl⸗
orſhient enunst
iiAb
en iIil
rcibus gve ſilt c/1
1ſont ad mni doe
nofnis diz,n dol
iien dedin
emt gonncub nin⸗
cmnii gannt

tur deus ingenita facere que facta ſunt
vt ait agathõ.j.li.õ6. 2. nullũ cõſiliabi
le eſt a natura vel vnifoꝛmiter ſemper

vel aliter ⁊ aliter opante.vt dicit᷑ ĩ te/

xtu:qꝛ nullum naturale de pendet a cõ
ſilio ⁊ omne cõſiliabile depẽdet a cõ/
ſilio.quare nullum cõſiliabile eſt natu
rale. ʒ. nullũ conſiliabile eſt ab arte
ſic videlicet ꝙ illud opus qð accipit re
ctitudinẽ ſuam ex dirrectiõe artis acci
piat eam ex dirrectione conſilij: quia
oinne artificiale eſt km artem certum
⁊ determinatũ.tunc emm non eſſet cõ

ſiliabile ⁊ dubitabile: quia nullum cõ

ſiliabile eſt artificiale. vñ 2· huiꝰ dicit
ꝙ ars non deliberat quãuis circa arti
ficialia conſingat in aliqnibus quedã
dubia: ⁊ illa talia non ſunt per artem
determinata. Et ideo illa poſſunt eſſe

conſiliabilia ſicut patet per exempla

poſita iuxta textum. 4 nullum conſi
liabile eſt a caſu vel a foꝛtuna:qꝛ om/
ne caſuale ⁊ omne foꝛtuitũ euenit pꝛe
ter intentionem:ſed nullum conſiliabi
le euenit pꝛeter intentionem. imo to/
tum conſiliuʒ dependet ex intentione
finis qui debet acquiri ex conſiliabili/
bus. quare nulluʒ cõſiliabile eſt caſua
le vel foꝛtuitum. . de humana volun

tate diſtinguendum eſt. quia quedam

eſt aliena:quedam aũt ꝓpꝛia eſt conſi
lianti:⁊ tunc dico.ꝙ opabile ab alie/
na voluntate non eſt conſiliabile:quia
omne conſiliab le eſt in cõſiliatiua po
teſtate:ſʒ illud qð eſt oĩo ab aliena vo
luntate:non eſt in iſtoꝛum cõſiliantiuʒ
ptãte.quare non eſt cõſiliabile. di
cendum per locum a ſufficiẽti diuiſio/
ne: ꝙ omne cõſiliabile eſt operabile:
quia operantiũ voluntatẽ:ſed non cõ/

uertitur: quia ſicut non omne volunta/

rium eſt eligibile:ſic nec conſiliabile:
uia eligibile ⁊ cõſiliabile conuertunt
6 Ad cuius euidẽtiam declarande ſũt
alie ſex concluſiones:quinq; negatiue
vna affirmatiua que ſũt iſte.pꝛima.
ꝙ nullum voluntarium repentinuʒz eſt

cõſiliabile.2?q nullũ raro contingens

III.

ꝙ expectatio cõſulta. vt in pluribꝰ frau

3 nullum aſſuetum vel naturali in
ſtinctu certũ.ꝗ? ꝙ nullũ ꝑticulari ſen
ſu notũ. ꝙ nullũ finale.de ꝙ oẽ ad fi
nem oꝛdinabile eſt cõſiliabile.(Mꝛĩa
ꝓbatur.qꝛ oẽ cõſiliabile eſt pꝛeuiſum
⁊ tardum. vt.j.li.õ.tarde nãq; opoꝛ⸗/
tet conſiliari:ſed nulluʒ repentinũ eſt
tale.quare nullum repentinũ eſt cõſili
abile. 2° ꝓpbatur. qꝛ ſi raro contin/
gens eſſet cõſiliabile. tunc ſequeret᷑ ꝙ
ex diffinuione ⁊ ſnĩa cõſilij bonum ra
ro eueniẽs expectaret:⁊ per cõſequẽſ

daref᷑: æ ꝙ maluʒz raro eueniens time
retur ⁊ caueretur:⁊ per conſequẽs.q;
null iſ conſulte oparetur: quia in omni
buſ humanis operibus aliqua magna
contingunt qᷓ;uis in aliquibus raro:ſi /
cut virum doꝛmire confidenter cũ vxo
re ſua aliquãdo:qᷓ;uis raro fuit malum
quoniã aliquãdo vxoꝛ interfecit virum
doꝛmienteʒ: ⁊ ſi oẽs vellent iſtud con
ſulte cauere:nullus cũ vxoꝛe doꝛmiret
3· ꝓbatur per experiẽtiam. nullꝰ eni
conſiliatur. vtruʒ debeat pꝛo nutrimẽ
to coꝛ poꝛis cibũ ponere in oꝛe vel vbi
5pᷣ enim ſemper aſſuetum ⁊ naturali in
ſtinctu certum a pueritia. 4 pꝛoba⸗/
tur.quia omne conſiliabile accipit cer
titudinem per rõnem conferẽtem ⁊ iu
dicatam:ſed nullum pticulariuʒ ſenſu
notũ accipit certitudinẽ niſi ſolo ſenſu
quare nullum tale eſt cõſiliabile. ?p
batur.qꝛ de omni cõſiliabili querit᷑ in
cõſilio:ſed de nullo bono finali querit
qꝛ illud ſupponitur tanquaz id a quo
ſũmũtur pꝛicipia totius inqſitiõis que
fit in conſilio.quare nullus finis eſt cõ
ſiliabilis inquãtũ eſt finis: qꝛ bñ pᷣt eẽ
aliꝗs finis qui eſt ad aliũ finẽ ⁊ de ta
li fine poſſet qri nõ vt eẽt finiſ:ſʒ vt eẽt

ad finẽ. G? patet per locum a ſufficiẽ
ti diuiſione. vnde hᷣ eſt vyłr vera: ꝙ om

ne cõſiliabile eſt per voluntatẽ cõſilia
biliũ opabile non repenninũ:non rarũ
non ſemper aſſuetũ:ñ particulari ſen/
ſu notũ ñ finale:ſʒ ad finẽ oꝛdinabile
⁊ ecõuerſo.hᷣ ei ſola ðſcriptio ↄuertit

E

LIIBRO

cũ conſiliabili deſcripto.vt pʒ ex dicᷣ.
Sicendum ergo ad pꝛimuʒ in op/
poſituz. ꝙ electio ⁊ eligibile ſupꝛa in
pꝛimo li.ſũmitur aliter qᷓ; h.vt dictum
eſt ſupꝛa:qꝛ ibi ſũmitur eligibile gene
raliter pꝛo quocũq; appetibili:b autẽ
ſũmitur ꝓpꝛie:ſicut deſcriꝑtum eſt in
pꝛecedẽti lectione. ¶ Ad ſᷣm dð.q ñ
eſt de quo eſt conſiliuʒ large ſũmendo
bhanc hĩtudinem de quo dicit conſilia
bile. verbi gratia.querit᷑ ĩ conſilio.vtꝝ
deus tempoꝛe iſto ſit colendus in tali
ſacrificio ⁊ tali modo:tunc igitur dico
ꝙ quãuis queſtio iſta ſit de deo: nõ ꝓ
pter h̊ deus eſt conſiliabił:ſed iſte cul
tus:vel moduſ eius vt cadit in queſiio
ne eſt conſiliabilis. ⁊ hoc modo circa
quecũq; ſunt moꝛales virtutes põt eẽ
conſilium. Wa rercium dicendum ꝙ
non omne eſt ad finẽ eſt conſiliabile
Et licet oĩa circa deum ſint pꝛopter ſi
nem:non tamen oĩa ſunt conſiliabilia
nec etiam illa que ſunt pꝛopter finem
humanũ.ſicut dictum eſt de b ꝙ eſt po
nere cibum in oꝛe·
MAueſtio. ig.
27arguit᷑. ꝙ cõſiliũ ſit actuſ
volũtatis. qꝛ cõſiliũ ⁊ elecnio
non ſũüt actus eiuſdẽ potẽtie.
ſed vnus eſt intellectꝰ:⁊ alter volũta/
tis:ſed electio eſt actus intellectꝰ. Di
cit enĩ euſtratiuſ in fine electiõis: ꝙ e/
lectiõis genꝰ eſt intellecẽs appetitus.
quare conſilium erit actus volũtatis.
27 qꝛ fm eius expoſitiõeʒ:ſicut ſe hbʒ
rex ad plebẽ:ſic intellectꝰ ad appeti⸗/
tũ: ſed vt dicit᷑ ĩ textu. Regeſ illa que
eligebãt ãnũtiabãt plebi:⁊ plebs coꝛ
reſpõdẽter cõſiliabat᷑. quare pari mõ
itellectus eliget ⁊ appetitus cõſiliabi
tur. ¶ Sed in oppoſuuʒ arguit᷑.qm oĩs
queſtio eſt actus intellectꝰ: ſed oẽ con
ſiliuz eſt queſtio. vt h dicit᷑. ergo omne
coſiliũ eſt hctus itellectus. CSicengu
ad queſtiõem.qꝙ conſiliũ eſt actꝰ itel/

lectus pꝛactici.qð pꝛobatur.qm̃ actus

prudentie eſt actus intellectꝰ cum ipᷣa
ſit virtus intellectualis: ſed cõſiliũ eſt

actus pꝛudentie. vt.j.li. 6. pꝛudentia

nãq; habet quatuoꝛ actus circa extrin
ſecã opatiõem virtutiſ moꝛalis ſcʒ in/
ueſtigare inueſtigata iudicare: iudica
ta imperare imperata ad effectũ ap
plicare: pꝛimi duo pᷣcedũt naturaliter
electiõem.quartꝰ ãt ſequit᷑ electionem
vt videbit᷑.j.li.õ. Cõſilium vero ẽ pꝛi
mus actus:qui eſt querere ⁊ iueſtigaẽ
Et ideo oẽ cõſiliũ eſt queſtio ⁊ inquiſi

tio quedã. quare eſt actus intellecius

2 qꝛ cinꝰ eſt eubulia eius eſt conſiliũ
cum eubulia ſit rectitudo cõſihij.vt.j.li
6. Bicit᷑ enĩ eubulia ab eu ꝙ eſt bonũ
⁊ bule qð eſt conſiliũ quaſi ſit bõa cõ/

ſiliatõ: ⁊ eubulia eſt intelleciꝰ. vt.j.li.

6. ergo ⁊ conſiliũ. 3: qꝛ cuius eſt iudi
cium eius eſt conſilium: ſed iudiciũ eſt
intellectus.ergo ⁊ conſiliũ.¶ Eſt emʒ
ſcienduz. ꝙ terminꝰ ⁊ finis conſilij: ⁊
cuiuſſibet queſtionis eſt finale indiciũ

æ ideo ſicut motus ⁊ terminꝰ eius ſũt

actus eiuſdem ſubiecti: ſic neceſſario
conſilium ⁊ eius iudicium. Et ideo ſi
cut eubulia rectificat conſilinʒ quaſi p
teʒ pꝛimã pꝛudentie:ſic ſindereſis re
ctificat iudicium quaſi ſcoaʒ. vt.j. li. ⸗
¶ Auarto. quia ſicut ſe habet elecno

ad fugam ⁊ pꝛoſecutiõem:ſic conſili/

um ad affirmationem negationem:
quia ſicut electio terminat᷑ ad alteruʒ

iſtoꝛum duorum: ſic conſilium ad alte/

rum iſtoꝛum:ſed electio eſt ſimul in ea
dem potentia cum fuga ⁊ pꝛoſecutio
ne que ſunt in appetitu. ergo ⁊ conſi⸗
lium ſimul erit cum affirmatione ⁊ ne
gatione in intellectu. vt infra in pꝛin/
cipio ſexti dicitur. Eſt auteʒ ꝙ in men
te affirmatio ⁊ negatio h̊ in appetuu
fuga ⁊ pꝛoſecutio.quare.quia mora⸗
lis virtus eſt habitus electiuus. ele⸗
ctio autem appetitus conſiliatiuꝰ. O⸗
poꝛtet pꝛopter h quidem rationeʒ eẽ
veram ⁊ appetitum rectum ⁊ eandeʒ
habens rationem dicere. hunc autem
appetitum pꝛoſequi. quare patet con

ſiliũ eſſe actũ ĩtellectuſ.¶ Sicẽdũ g ad

pꝛimũ in oppoſitũ. ꝙ electõ ñ ẽ acius

iurenecin
oerbüdi
eligtdegen
nrpinſen
ſonanorb
lecuseſ genus
cpiüclectons
pnnockil
ſtenöen An
ſoraronicod
ieckidle
eſterck necnin
göen Etulon
Eatunniaien
Wecirineäin
wierariin
ügtned
biurbasn
gebitüninuden
gferelgebr.
primt. Hüran
lven uſeet
Neur xi/eca
leloit alretm
eeconſclictet n
ſteigtent me
bon gebis Eor
wanſlnenern
Pfineert irent
ſonſor ſebanmtzr
erelselalſtn
Munneſgcbsſenin

äflan giſterre⸗

kenicheet irdeide
ffninrreigedn
ifinnienr iti
Plebicnmgnte
ſewlittoalnifn
ictdeſihenüͤſii in
uulntcöſliett e
Piens ppoſlo fine
modelbengnöen h
hamenlinele
perhieſtiman;
ſureck Dgnenn
leſſnis
Kzegt
eſto ri

1anne acnsnn,
. 1 Lil
enmuſnanisn
melie n
Meihgatadn
Ei mperangi
mdoctiit
Aum iſenlinnn
„
nek emtii⸗
daduiueiseicti

Hüenimcocöſile.

nieudolna dbenget
eit coniiiigniiſrtin
Wna eſintelee

nini. iin.

Eerg Niii Eis
rſioniöckicle in
urNoESt Mi ei
Gen ſubreni: enaln
cus idieimn. Sii
mnirar nſiini
mienne: ſi ſinenſt
n qnaſiſch;. ſt,.
aſnſe dadetin
gſecnien ſinin
mamodem Negenn
lecno lenmmna 10 1
rum: ſc ſinn Ae

miſech lecidetimi

nman nnin⸗
in i
Aea NNN
. mmrleen ünmn
en Nr anj
mdmn utn
nch Rrasnis
nn

Kecink
s i.

nfENE

1 G
n e,

nt
i⸗

itellectꝰ:nec intellectꝰ eſt genꝰ electio

nis. verhũ ãt euſtratij: vel ẽ falſum:vel

intelligit᷑ de genere ꝙ eſt generanõis
pꝛincipium:ſicnt romulus dicit᷑ genus
romanoꝝ. Et h̊ modo põt dici ꝙ itel/
lectus eſt genus electiõis: qꝛ eſt pꝛin

cipiũ Aleclons 1kia em doð. ꝙ illa cõ
paratio eſt falſa in ſe:⁊ totaliter cõtra
intentiõem Ariſt. Intendit enĩ Ari.
ſicut exponẽdo dixi pbare.ꝙ oẽ eligi/
bile eſt pᷣiudicabile:ita ꝙ iudiciũ natu
raliter eſt mediũ inter cõſilium ⁊ ele/
ctiõem. Et in iſto medio cum cõſilabi
le eſt actu iudicatuzʒ:tuuc eſt actu eligi
bile:qꝛ pᷣt imediate eligi nulla alia o/

peratiõe vel trãſmutatiõe pᷣmiſſa. Di

cit ãt ꝙ h eſt mediuʒ ex antiquis vꝛba

nitatibus in quibus reges illa que eli

gebãt ãnũtiabant plebi.ex quo babet᷑
ꝙ rex eligebat.qui ãt cõſiliabat᷑ nõ ex
pꝛimit. Hũc ergo applicãdo ſiłitudi/
nem neceſſe eſt ꝙ potẽtia eligens te/

neat locũ regis.iſta ãt eſt appetitus ĩ

tellectiuꝰ qui eſt volũtas.potẽtia rero
que conſiliat᷑ eſt inte llectꝰ vt pbatum
eſt. que igit᷑ erit potẽtia tenẽs typum
⁊ locum plebis. NHon pt dici.ꝙ volun
tas cum illa teneat typum regis. Erit
igit᷑ intelleciꝰ ⁊ tũc erit euidens ꝓba⸗
tio:qꝛ ſicut in vꝛbanitatibus bñ oꝛdia
tis.rex volẽs aliqd ſtatuere pᷣnũciat ſe
natui:vel plebis ſenibuſ vt dehberent
⁊ cõſilient᷑ ꝗd ſit expediẽs pꝛo bono
reipublice ⁊ tũc deliberato conſilio ⁊
diffinito rex eligebatæa ſtatue bat iuxta

diffinittõem: ⁊ illud ſtatuũũ vocabatur

plebiſcitum:quaſi a plebe pꝛeſcitum:

ſic volũtas aliquẽ finẽ deſiderãs ãnũ

tiat deſideriũ ſuũ intellectui tanqᷓ; ſe/
natui vt cõſiliet᷑ ⁊ deliberet ꝗd erit ex
pediens pꝛo illo fine aſſequẽdo. facta
vero deliberatiõe ⁊ hito conſilio p in
tellectum:volũtas eligit iuxta conſilũ
⁊ per hãc ſiłitudinẽ patet. ꝙ oẽ ꝙ eli
gitur eſt pꝛiug indicatum.
Aueſtio. is.
E3. arguit᷑.ꝙ conſiliũ nõ ſit
queſtio reſolutoꝛia.pꝛĩo quia

omnis queſtio querit:vel ſi eſt vł quid
eſt:vel quia ẽ.vel ꝓpter qd eſt.2ꝛ? po⸗
ſterioꝝ. Sed conſiliũ nullũ iſtoꝝ que/
rii:ſed querit aliqd:querit quõ põt ac
quiri ꝓpoſitꝰ finis.quare nõ eſt que/
ſtio. 2 qe nulla queſtio ẽ recta vel ob
liqua vera vel falſa:qꝛ oꝛatio interro/
gatiua:nec verũ vel falſuz ſignat.pꝛĩio
piarmenias:ſed cõſiliũ eſt rectũ vł ob

liquũ.vt.j.li.õ.pte de eubulia.quaẽ ñ

eſt queſtio. 3: ñ videt eſſe aliqua que
ſtio reſolutoꝛia:qꝛ differẽtia demõſtra
tõis vel ſillogiſmi ñ ẽ differẽtia qõnis
ſed eſſe reſolutoꝛiũ dicit᷑ de ſillogiſmo
⁊æ demõſtratiõe:ſicut dĩntia. non ergo
de queſtione. ꝗ* qꝛ oĩs reſolutio ſit ĩ
ea ex quibuſ res integrat᷑ vel cõponit᷑
ſed conſiliũ nõ reducit pceſſum ſuũ ad
pꝛincipia intrinſeca ex quibus res cõ
ponit᷑.quare non reſoluit.¶ Sed op/
poſitũ habet᷑ a phbo¶ Sicẽdũ ergo.ꝙ
cõſiliũ ẽ queſtio:⁊ eſt reſolutoꝛia que/
ſtio. pꝛimũ ꝓbat᷑.qm̃ oĩs dubitabilis p
poſitio eſt queſtio.vt dicit boeniꝰ in to
picis ſuis:ſʒ oẽ cõſiliũ eſt dubitabilis
ꝓpoſitio vt declaratp.nullus ei conſi/
liat niſi ex quibuſ dubitat.quare oẽ cõ
ſiliũ eſt queſtio.¶ Scòm ꝓbat᷑ pᷣmittẽ/
do.ꝙ reſolutoꝛia dicit᷑ dupliciter.pꝛĩo
modo ĩſpectu pꝛincipioꝝ intrinſecoꝝ
⁊ h modo dicit᷑ ꝓppꝛie. Alio modo re
ſpectu quoꝛũcũq; pꝛincipioꝝ intrinſe
coꝛum vel extrinſecoꝝ:a h̊ modo ma
gis generaliter:⁊ ſic ſũmit bic:qꝛ oiis
ꝓceſſus a pꝛincipiatiſ:vel a pꝛincipi/
andis ad pꝛincipia pꝛima eſt reſoluto
rius.2 modo:ſed conſiliatoꝛis pꝛoceſ
ſus eſt huiuſmõi.vt viſum eſt in textu.
quare eſt reſolutoꝛius. autẽ ſciẽ
dum.qꝙ in omni conſilio duo ſupponũ

tur de fine ſcilicet ipſum deſiderari:

ipſum debere acquiri. Et hijs ſuppo/

ſitis conſequenter inquiritur de modo

per quezʒ: ⁊ de medio per qð dictus fi
nmis poſſit conuenienter acquiri. e
dio autem pꝛopoſito ille qui conſilia/
tur:vel cũ ſeipo conferens:vel cũ alijs
dʒ cõſidᷣrare.x.pũcta de medio⁊ ð mõ

CIBRO

(Meimo naͤch ſi medium ppoſitu eſt

efficax: vel inefficax cõmodũ vel incõ⸗
modum ad finẽ ꝓpoſitũ cõſequẽdum

Si eni eſt inefficax ⁊ incõmodũ debzʒ

abijci. Si ãt eſt efficax tunc ſcoo cõſið
randũ ſi eſſet aliqð aliud medſium effi

„

„ —

catius ⁊ tunc efficatius ⁊ cõmodiꝰ eſt
acceptãdum ⁊ ſiłia duo ſũt conſiderã
da de modo.ʒ: ãt de medio acceptato
Conſiderãdũ ſi eſt nobis poſſibile vel
ipoſſibile: qꝛ ſi impoſibile debʒ abijci
ſicut dicit᷑ in lſa de magnis pecunijs.
Si vero poſſibile tunc ꝗ? conſiderãdũ
ſi eſt facile vel difficile:qꝛ ſi facile ẽ:ac
ceptaꝛi debet. Si vero difficile tunc ?
cõſiderãdum eſt.ſi eius difficultas plꝰ
grauet qᷓ; eius cõmoditas iuuet: vltra
cõmoditateʒ alterius medij facilioꝛiſ:
qꝛ ſi non tunc eſt acceptãdũ:ſi ſit tunc
eſt abijciẽdum.Et ſiłes tres cõſidera
tiõeſ ſunt faciende de modo.Accepto
t medio cõmodioꝛi⁊ facilioꝛi ad finẽ

cõſequẽdũ. 6: cõſiderãdũ eſt.ſi in ali
quo alio ledit cõmoditatẽ tpalis ſub-
ſtãtie. . ſi icolumitateʒ pſone.S ſi o

neſtatẽ vite ⁊ aĩe verbi gra.de iſtis tri
bus ſuppoſito pꝛo fine ꝙ iſte iuuenis
deſideret ⁊ debeat ſciam acquirere:⁊
ꝓpoſito pꝛo medio efficaci ⁊ poſſibili
qꝙ debeat ad ſtudium aliqð ire.Conſi⸗/
derãdum pꝛimo. ſi diſtãtia ⁊ cariſtia
illiꝰ ſtudij ꝓpter cariſtiã ⁊ iuuenis ab
ſentiã nimis dãnificaret paternuʒ hoſ
pitium. 2. ſi aer illius regiõis nimis
lederet coꝛpus ſuũ.ʒ: ſi ſcolares illius
ſtudij de cõi lege viuãt decenter ho/
neſte:qꝛ ſᷣm bᷣ vel illa eſt electio ſecu/
tura.* conſiderãduʒ ſi p̃dictũ mediũ

eſt in iniuriã alicuius. puta ſi dict iu.

uenis haberet ſponſaʒ que virt abſen
niã diceret ſibi eſſe iniurioſam. Secio
ãt cõſiderãdum.ſi oĩa media accepta
⁊ oẽs mõi accepti adinuiceʒ cõſonent
qꝛ per oĩa cõſiderãdum eſt de modis
ſicut de medijs:ꝙ ſi cõſonent ſtatĩ de/
bet ſequi elecno ⁊ ꝓſecunio.(¶ Ad pꝛi
mũ ergo dð.qꝙ in conſiliari diſcuſſione
aliquãdo veniũt oẽs quatuoꝛ queſtio⸗

nes. puta ſi eſt medium ad finẽ conſe
qnẽdum:⁊ quid eſt illud mediũ et qꝛ

eſt:ſeu vtrũ eſt cõmodius altero.et p/
pter quid cõmodius.Et ſiłr querit᷑ de

modo.¶ Ad ſcðʒ dð.qꝙ hic nõ ſũmitur
queſtio pꝛo vnica interrogatiõe:ſed ꝓ
multis diuiſiuis et inꝗſitiuis que pñt
bene.vt dictum eſt vel male oꝛdinari:
ct ſi bene tunc conſilium dicit᷑ rectũ et
iquiſitio recta:et hoc modo queſtio di
cit᷑ recta:vel obliqua ſicut conſiliũ.

¶ Ad terciũ dð.qꝙ oĩs inquiſ tio dimſi/

ua effectus per cauſas dicit᷑ reſoluto/
ria:et ꝓpter h demõſtratio dicit᷑ reſo/
lutaria:qꝛ accipit pꝛo medio diffinitio
nem inquiſitã et inueſtigatã per diui/
ſiões reſolutoꝛias et idcirco eſſe reſo/
lutoꝛium per pꝛius dicit᷑ de inquiſitio
ne et inueſtigatione qᷓ; de demõſiratio
ne. Et hoc modo dicit᷑ de cõſi llon
quartũ dictum eſt in coꝛpoꝛe queſtiõis
E ꝗarguit᷑.ꝙ finis cõſilij ſit
non ſola vtilitas ſed etiã ho/
neſtas:qꝛ oẽ ꝙ eſt ꝓpter bo/
num virtutis habet honeſtatem ꝓ fine
ſed conſiliũ pꝛudẽtie vt in płibus eſi
ꝓpter bonum virtutis ꝙ eſt maximmm
et honeſtiſſimũ.quare ⁊ c¶ Sed in op
poſuuʒ arguitur. qꝛ id qð eſt de ſolis
hijs que ſunt ad finem eſt ꝓpter ſolaʒ
vtilitatem:tãq; ꝓpter ĩmediatũ ſinem

ſed omne cõſiliũ eſt de ſolis illis.vt vi

ſum eſt in la.ergo eſt ꝓpter ſolã vtili
tatem:tanqᷓ; ꝓpter imediatũ finem.

¶ WMꝛo ſolutiõe queſtioniſ duo ſunt p⸗

mittẽda.pꝛimo ꝙ tullius in ſua retho
rica ſuper queſtione iſta reputat Ari
ſtotelẽ fuiſſe diminutũ.Ariſto.eniĩ pi
mo rethoꝛice dicit. ꝙ finis negocij de
liberatiui vel cõſiliatiui eſt vtilitas in
quo ſolum pꝛincipaliter querit᷑de vi/
li ⁊ nociuo.tullius autẽ h recitans ait
Ari.Quideʒ viſa eſt vtilitas.nobis t
et vtilitas et honeſtas.Ex quo ſequit᷑
vel ꝙ tulliuſ fuit ſupfluus:vel Ariſt. di
minutus. 2? ſciendũ ꝙ finis cõſilij pt
intelligi dupliciter. vnus qui conſilio

cni t
wI
mi
lanipea
Ausqui⸗
ſechoct
eni ni
ioetta!
iürpi
ſenienergu
Attererai⸗
lotcren
nimew
ſeprife xe:

ulnſin

nererma.

raä
m od
ünsri

Ulinsdicr
ſrattaidte
chdefrein
ſolavnliuss
lnut Ant

eboeſne,
n
ſcrmire,

fneprio g⸗
ſebober olann
hnordecorat
ſtebis we inn
len icle babet
ii ruſno ſi
ügbibemntin!
fldeleggnösden

fetſdbinofel

debiscuſiud
Gperbeneini
lue telarinei
Glenter deliben
Plriuaſttcönd
nidachhontie
foiſanongn

luininn u⸗

lunt vnlesadſai
neſtatipe
llabit deiz
fonis veſcni
ſeed uliashe

rlobim nnü.
gdsngtln.
er canſes tit ad
rbdenöſe

Papit o edodi

Mirinnriignün
cimmns eidorcoche.

nanusdict en

o noco dil xiihe
umeſ in eretn
ſoùmnius ſeti
Mrο⁵1ρ
babet wneſlarmn
iendineniin Plibos

nrEuns eAen

äl
Ainenclfwin

n:tich Me Mun

õ

4

n iaapa hn ſi
mnß d

imnze tnimuſ⸗
40—

eiae

E. einog uim

münif

III.

ſupponit ſicut cognit'r deſideratus a
quo tanquã a pꝛincipio inchoat᷑ totuſ
conſihiaril pꝓceſſus ſicut dictũ eſt ſupꝛa

lius qui ex conſilio ⁊ per cõſilium

recognoſcit ⁊ per electiõem a ppetif
finis eni conſilij pꝛimꝰ ⁊ imediatus ⸗

cognitio certa illi medij eligendi ⁊ ꝓ
ſequẽdi ꝑ ꝙ finis pꝛincipalis põt cõ/

ſalutẽ. Per hᷣ pz rũſio ad oa vtriuf⸗

uenienter acquiri. ⁊ ſcòus finis cõſilij

eeſt recta electio.⁊ tercius recta ꝓſecu

tio.⁊ quart vero eſt finis pcognitꝰvel

pintẽtus: modo queſtio poſſet eẽ de fi
ne prio:vel de 22 vel de 3. vel de 4 ſy

quo ad difficultatẽ ſufficit diuidẽ quar

tum ex pte vna ab alijs. 3. ex altera.

irine dð ad queſtiõem ꝙ loquẽdo de

fine illo pcognito boneſtas ⁊ non ſola

vtilitas eſt finis cõſilij. Ex boc modo

tullius dicit verum ⁊ hoc modo demõ

ſtrat ratio facta pꝛo pte tullij: ſʒ loquẽ

do de fine itrinſeco nõ pcognito. dõ ꝙ

ſola vtilitas eſt finis conſilij æ boc mõ
loquit᷑ Ariſt.⁊ hoc mõ loqui debuit lo

uẽs de fine ꝓpꝛio ⁊ intrinſeco cõſilij
oc ãt ꝓbat᷑.qꝛ oĩis queſtio querens

e ſolo vtili vel nociuo hʒ vtilitatẽ pꝛo

fine ꝓxio. Sed cõſiliũ ẽ hunuſmõi qua

re babet ſolam vtilitatem ꝓ fine ꝓxio

AENinoꝛ declarat᷑.qꝛ oẽ conſiliũ que/
rit de hijs que ſunt ad finẽ vt ſüt ad fi
nem ſciſe. vt habet᷑ in textu: ſed talia

inq;tũ huiuſmõi ſut vtilia vel nociua I3B
ticuq; babeant in ſe rõnem boneſtad
pel delectatiõis verbi gra. Si ꝗs ꝓpo
neret ſibi pꝛo fine ſalutẽ aĩe ⁊ cõſiliet
de hbijs que ſũt ad iſtum finẽ ⁊ iueniat

ꝙ per honeſtatẽ ⁊ ſcitatẽ vite cõtẽpla

miue vel actiue pᷣi acꝗrere eã.⁊ conſe/

quenter deliberet an boneſtas cõtem
platiua ſit cõmodioꝛ pꝛo ſalute opii/

nẽda q; honeſtaſ actiua.(¶ Mũc ãt que

ſno iſta non querit de honeſtate iſta vł
illa inq;tuʒ ſunt honeſtates:ſed inq;tũ
ſunt vnles ad ſalutẽ:qꝛ ſi ꝗs appetat
honeſtatẽ:ꝓpter honeſtatẽ iã nõ con/
ſiliabit᷑ de ipᷣa.quare finis tals que/
ſtionis vel conſilij nõ eſt honeſtas ſᷣm
ſe:ſed vtilitas honeſtatis:vt tendit ad

q. piis fm intellectꝰ datos:tñ h eſt cer

tum. ꝙ tulliꝰ in h ꝙ voluit deuiare ab iĩ

tentiòe Ariſt. eſt ſupfluus ⁊ inmiliter
appoſuit honeſtatẽ. ¶ L. 7.

Olũtas aãt qm̃ quidẽ finis eſt

Iluntario ⁊ volũtario de elecii
one ⁊ cõſilio.Cõſequenter hic agit de
voluntate de qua pꝛimo vnũ ſupponit

2 vnũ querit ibil. Uidef t bijs ʒ: ad

eit ſupponẽdum eſt ¶ Seinde ibij Ai

queſtionẽ arguit ibil Cotigit at volun ⸗/
tabile ꝗ? queſtiõem ſoluit ibil Si vtri

qʒ b nõ placẽt ? ſolutiõem bonã oſtẽ
dit ibil Auẽadmodũ in coꝛpibꝰ Di/
cit ergo pꝛĩo.qð dictũ eſt ſupꝛa:cõꝑan
do electiõem ad volũtatẽ ꝙ volũtas ẽ

iziꝰ fims tanq; obiecti: qꝛ volũtas eſt

rõnalis appetius boni ſimpliciter ac⸗

cepti ⁊ ad aliud nõ relati. Et boc mõ
ap petit᷑ finale bonũ:qꝛ nõ appetuur

ꝓpier alterum. a iſtud ꝙ ſupꝛa dictuʒ

det᷑ àt vnuʒz querit de iſto finali bono

vtruz ſcʒ per ſe bonũ an ſit qòcũq; ap

parens bonũ. &t ſup hoc recitat duas

ſe bonũ. contingit enĩ aliquädo hoieʒ

opiniones. Dicit ergo. ꝙ quibuſdã vi⸗/

detur. ꝙ; volũtas ſit appetitꝰ per ſe bo

mi tm. quibuſd t videt᷑ ꝙ ſit appeti/
tus tin apparẽtis boni. quales ſũt illi
qui dixerũt oĩa eſſe ſm apparẽtiam: x·

ideo dicebãt duo cõtradictoꝛia ſił eſſe

vera: qꝛ diuerſis ſimul poterãt apla⸗

rere.vt recitat ꝗ methaphiſice.¶ De
inde ibil Aolũtabile ãt cõtingit ].Ad
queſtiõez arguit.⁊ pꝛĩo contra pꝛimã
opimõem. ducens eã ad incõueniens
H icit ergo ꝙ illis qui dicũt volũtabile

eẽ timmõ per ſe bonũ: contingit iſtucd
inconueniens ſcilicet ꝙ illud qð vult

ille qui non recte vult non ſit volunta-
bile. Qð pꝛobat. quia ſi detur ꝙ illud

ſit volũtabile. tunc ſegꝗt᷑ ꝙ illud ſit p ſe

bonum. poſtquã oẽ volũtabile ſit p ſe
bonuz ⁊ vlteriꝰ ſequet᷑ ꝙ malũ ſit per

nõ recte volẽtem velle aliqð malũ. de

quo poſſet foꝛmari talis ratio. Omn⸗

Moſtqᷓ; determiauit de iuo-

IIBRO

voluntabile m iſtos eſt per ſe bonuʒ
ſed malũ ꝙ vult ille qui non recte vult
eſt voluntabile ſᷣm iſtoſ. quare illõ ma
lum erit bonum. 2· ibi. Rurſus autẽ
Arguit contra opinionẽ ſcdᷣam ducẽs
etiam eam ad incõueniens.Sicit er/
go ꝙ illis qui dicunt ꝙ volũtabile ẽ tã
tũ apparẽs bonũ cõtingit illud incõ/
ueniens.ſ.ꝙ nihil ſ̃ᷣm veritatẽ ⁊ ſᷣm
nãzʒ erit volũtabile: ſed vnicuiq; ſit
voluntabile illud quod videtur ei: Z
qꝛ vni videtur vnũ ⁊ alteri alterũ ſeqꝗ
tur per cõſequẽs cõtraria ſimpliciter
ſimul eidẽ ineſſe:qꝛ illud quod vni vi
detur bonũ:alteri videtur malũ.qua⸗/
re illud erit bonũ ⁊æ malũ:vt deducit
A metaphiſice ¶ Beinde ibil Si vti
q; h non placent queſtionẽ ſoluit di⸗
cẽs ꝙ hee predicte opiniones habẽ/
tia talia incõuenientia nõ placent au
ditoꝛibus.dicendũ ergo eſt aliter ſᷣm
propꝛiã opinionem quam explicat in
quatuoꝛ cõcluſiõibus.pꝛia ꝙ ſimpli⸗
citer ⁊ ᷣm veritatem ⁊ naturã volun/

tabile eſt illud quod eſt per ſe bonum

2 quod voluntabile vnicuiq; ẽ illud
quod videtur ei bonũ.tertia quod vo/
luntabile homini ſtudioſo ⁊ bonũ eſt
illud quod ſ̃m veritatẽ ⁊ naturam eſt

bonũ. quarta quod voluntabile ho-

mini pꝛauo eſt illud quod cõuenit cõ
muniter pꝛauitati ſue qꝛ ſecũduz di/
uerſitatẽ pꝛauitatũ ſequit᷑ diuerſitas
apparẽtiarũ ⁊ deſideriorũ:⁊ ideo v/
ni prauo videtur vnũ eſſe maximũ bo
nũ ⁊ alteri alterũ.ſed oꝛbus homini⸗
bus bonis ⁊ ſtudioſis videtur illud eſ
ſe bonũ quod ᷣm veritatẽ ⁊ ſᷣm natu
rã ẽ bonũ¶ Seinde ibi Quẽadmo
dũ ⁊ in coꝛpoꝛibus ſſolutionẽ datã eſ
ſe bonam oſtẽdit ſᷣm oꝛdinẽ quatuoꝛ
cõclũſionũ poſitarũ.pꝛĩo nãq; decla
rat pꝛiazʒ ſic. quẽadmodum ſe habẽt
victualia ſana in coꝛpoꝛibus:ſic volũ
tabilia bona in animabus:ſicut enĩ ꝑ
victualia nutriũtur ⁊ ſuſtentãtur cõ/
plexiones bone coꝛpoꝛũ.ſic per obhᷣa
volũtaria bona affectiones bone ani⸗

marũ:ſed in coꝛpoꝛibus ſic ſe habent

victualia ꝙ illa ſola ſunt coꝛpoꝛibus
bene diſpoſitis ſana:que ſᷣm veritatẽ

⁊ naturã ſunt ſana.ergo ſuniliter in

animabus diſpoſitis bene illa ſola vo
luntabilia erũt bona que fᷣm veritatẽ
⁊æ naturam erunt bona.⁊ ſic habemꝰ
ꝙ aliqua ſunt ſᷣm veritatẽ volũtabilia

bona:⁊ illa ſunt ſᷣm veritatẽ ⁊ e⸗

rã bõa.⁊ ſic patet pꝛĩa cõcluſio Se

inde ibi Infirmus autẽ declarat ſe

cũdã.ſ. vnicuiq; ẽ volũtabile ⁊ deſi
derabile illud quod videtur ei bonũ
dicit ergo ꝙ ſicut ſanis ⁊ bene diſpo/
ſitis ſũt ſana ea qͥ fʒ veritatẽ ſũt ſana
ſic ĩfirmis ⁊ male diſpõitis ſũt ſana il
la qͥ ᷣm veritatẽ ñ ſũt ſana.puta medi
cina venenoſa:que ſᷣ̃m veritatẽ ñ ẽ ſa
na.ĩmo ſᷣ̃m naturã ſuam eſt moꝛtife/
ra erit vni infirmo ſana ⁊ ſalubꝛis ⁊
ſimiliter amara apparẽt aliquibus eſ
ſe illa que dulcia ſunt.puta vmũ homi
ni habẽti guſtũ infectũ colera aduſta:
aliquibus autem / illa que vere amara
ſũt apparẽt amara.ſimili modo de ca
lidis circa tactũ ⁊ de grauibus circa
robur qꝛ homini debili videt᷑ eſſe mul
tum ponderoſũ ⁊ graue illud quod ẽ
ſatis leue hõi tamen robuſto uidebit᷑

aliter. et vniuerſaliter in õnibus.quae

† ſimili modo vmcuiq; erit volũtabile
⁊ deſiderabile illud quod ſecũdũ eiꝰ
diſpoſitionẽ videbitur ei boni⸗(Eei
de ibi ſtudioſus enĩ] declarat terua
cõcluſionẽ intẽdens ſic arguere.illi ꝗ
recte iudicat in ſingulis: ⁊ cui bo/
nũ apparet in ſingulis eſt volũtabile
lllud quod ſᷣm veruatẽ eſt bomũ.iſta

deduci poteſt ex cõcluſione pꝛecede

ti.ſi enĩ vnicuiq; eſt voluntabile illud
quod apparet ei bonum.neceſſe eſt ꝙ
illi cui in ſingulis apparet bonum eẽ
illud quod eſt vere bonum ſic volun-
tabile illud quod eſt ſᷣm veritatem bo
nũ. ſʒ ſtudioſus recte iudicat in ſin/

gulis et ei rerum apparet in ſingulis

quare ſtudioſo erit voluntabile illud
quod eſt vere bonũ.¶ mius rationis

nit wioꝛen
ilier n
ſnpniaſcuuu
gichaligue
ientiatiht
apparentel
ietun
guo nitn
ſit eisdelega
aklunnoſs⸗
t eobona“
penuchen
tintine prin
Hüccus vener
Untbos⸗vcain
cengrihi
ſendfferenn
dgae
fenphnni
inhoege
operabilb
neſraen
lliſctenci
Ce illu
uwrie ap
gut milue
ptionocoem
tllud o ſ
ſo waoſabieea
niumn cablle
erot alaſi⸗
ſtotsckluud
luoggita ot
nſerbongrin
Nuet appettanis
ürins
efein taler ne

iuimgami

nſine
n Qcnid
B
denennein
ermedentſehi
nſn mniiin
minii
ſeer eindit
NinSani deir
mngiſwſütbilen
iſmisbeneni
niſuneinnn
Wmnr1 Pital e
eulaa ſum Yuufmüe
Ai imieci ln ai
Wen ill emna
anra. miinod
it gauliis ſn
ninioebilinder eſen
ſit gaueilud gvod
zinmmen ſobuciovideb

enſamer mönides

enone a di
wde waaodſtiil
winacbena dle
Wcitseni N
ni midesir wmni
wan ſngiad il
poleſt er ciim en
micnig eſ ſontin
el –
W fn nmn

Abl/
Aei en i5 in
drcn t ounic?

ponit mioꝛem confirms eam.qꝛ vni
uerſaliter ᷣm vnũquenq; habitum vel
ſim vniuſcuiuſq; diſpoſitionẽ:ſunt vni
cuiq; aliqua propꝛia..i. pꝛopꝛie cõue
nientia tali habitui vel diſpoſitioni ⁊
apparent ei bona quia ⁊ ſunt ei de/

lectabilia.propꝛinm eſt enim caſtis

quod vita caſta appareat eis bõa ?
ſi eis delectabilis. Similiter ꝓpꝛiũ
eſt luxurioſis ꝙ vita luxurioſa appare
at eis bona: ⁊ ſu eis delectabilis fʒ

III.

vnicuiq; pꝛauo videtur eſſe volunta/

brile bonum illud quod cõiter accidit

4
. —

appetitũ electiuũ.qꝛ vt ſupꝛa dictum
eſt in fine primi ſᷣm appetitũ ſenſiti-

uũ actus venereus eſt delectabilis o/
mnibus: T caſtis ⁊ non caſtis ¶ Lon
ſequenter ibi Et dĩt plurimũ] In/
fert differentiã inter ſtudioſum ⁊ pra
uũ.d.ꝙ et ex hiis dictis appet ꝙ dif/

fert plurimũ homo ſtudioſus a prauo

in hoc ꝙ eſt videre verum ĩ ſingulis
operabilibus quẽadmodũ regula ⁊

mẽſura exiſtẽs omniũ opabiliũ ( Eſt

eni ſciendũ ꝙ vt dicitur. x. metaphiſi

ce.omne illud quo res cognoſcitur.vł

a pꝛioꝛi vel a poſterioꝛi poteſt dici re

gula ⁊ mẽſura eius. ⁊ ideo ſcientia
pꝛio modo eſt mẽſura ſcibilis ĩquãtũ
ſ. eſt illud quo ſcibile cognoſcitur. ⁊

alio modo ſcibile eſt menſura ſcientie

inquãtum.ſ.ſcibile eſt illud quo tanqᷓ;
obiecto ⁊ cauſa ſcia cognoſcitur: ſed
ſtudioſus eſt illud quo bona operabi/

lia cognoſcũt᷑ a poſterioꝛi.qꝛ illa bo⸗

na ſunt bona que iudicat ipſe eſſe bo
na:⁊ appetit tanq; bonũ. quare vir
ſtudioſus ⁊ bonus ⁊ põi debet ⁊ po
teſt dici regula æ menſura bonoruʒ

operabiliũ.¶ Heinde ibil multis an-

tẽ] declarat quartã concluſionẽ.dans
cauſam quare pꝛauo videatur eſſe vo
luntabile bonũ illud quod nõ eſt exñſ
bonũ.d. ꝙ multis fit talis deceptio vt
putẽt bonũ eſſe malum: ⁊ malum eſſe
bonũ:propter delectationẽ qꝛ dele/

ctatio cã eſt.ꝙ putẽt ⁊ deſiderẽt ma

lum:⁊ turpe delectabile tanqᷓ; bonuʒ
ꝙ putent ⁊ fugiant bonũ aliquali/
ter aſperũ ⁊ iriſte tanq; malũ.quare

conuenire pꝛaue diſpoſitioni ſue.

DH eiudẽtiã predictoꝛũ qua
mtuoꝛ ſunt inquiẽda. pꝛio v⸗
trũ noluntas ſit idẽ quod vo

Auntas. 22 vtrũ voluntas ſit tmmodo

finis. ʒ?vtꝝ voluntas ſit tantummodo
boni exiſtentis. ꝗ?vtrũ habitus ma⸗
lus magis coꝛꝛumpat iudiciũ rationii
qᷓ; paſſig mala: vel ecõuerſo.
Aueſtio. is.
pꝛĩo arguitur ꝙ noluntas
voluntas nõ ſunt idem.qꝛ

actus cum negatione ⁊ actꝰ

ſine negatione nõ ſunt idem:ſed no/

luntas eſt actus cum neganone. ut pzʒ
de ſe ⁊ voluntas ſine negatione. qua
re non ſunt idẽ ¶ Sed in oppoſitũ ar

guitur. qꝛ noluntas cum ſit circa fineʒ

eſt vel fruitio:vel intentio. vel volun-

tas· nõ eſt autẽ fruitio.cũ fruitio ſit a/
more inherere rei fruibili. nolle vero
nõ ẽ inberere rei nolite.nec eſt etiaʒ

intẽtio:cũ intẽtio ſit pꝛincipiũ pꝛoſe⸗/

cutionis noluntas vero nõ: ſed potius

fuge ¶ Sicendũ autẽ q omnis nolun
tas eſt volũtas: ⁊ omne nolle eſt qðdð
dã uelle:ſed nõ conuertitur. quod o⸗/

ſtendo.quoniã omne uelle eſt aliquid
nõ fieri: vel ñ eſſe eſt quoddam uelle
æ oĩis ſic nollẽs ẽ ĩ ueruate volẽs.ſʒ
aliquid nolle fieri uel eſſe: ẽ velle il/

lud nõ fieri vel ñ eẽ. ⁊ omnis nolens
illud fieri vel nõ eẽ ẽ volẽs illud nõ fi

eri vel nõ eẽ. quare nolle ẽ velle ⁊ no
luntas eſt uolũtas.¶ Eſt t ſciẽdũ ad
euidẽtiã mĩoꝛis ꝙ negatio põt pꝛepo
ni ⁊ poſtpõi actui:⁊ vtroq; modo tał
negatio põt ĩ ſignatiõe noĩs ĩplicari.

verbi gratia de negatiõe pꝛepõita in

h̊ nolĩe nẽo ubi negat᷑ hõ qꝛ intelligit
preponi negatio⁊ in hᷣ noĩe ĩiuſtitia

negat᷑ iuſtia.qꝛ negatio notat᷑ pꝛepõi

iuſtitie.ĩ h autẽ noĩe nolũtas nõ negat
volũtas qꝛ negatio nõ notat᷑ prepõi
volũtati. ut dicẽdo uolo comedere:⁊

12

M f . . .s “ “ s,ð 4
”

IBRO

nolo comedere.in 2? dicto in quo ĩpli
cat negatio nõ negatur actus uolen/
di :ſed ab actu uolendi negatur actꝰ
cõedendi:et ideo nõ debet exponi p
iſtud ꝙ; eſt nõ uolo cõedere: ſed illud
uolo non cõedere.et ideo ⁊? ſciẽdum
ꝙ uelle et nolle idẽ reſpectu eiuſdem
ſũt volũtates cõtrarie.qꝛ ſicut ſe hñt
inter ſe cõtradictoꝛioꝝ opiniões: ſic ĩ
ter ſe uoluntates contradictoriorũ: ſʒ
ut dicitur 2 peryarminias. opiniões
cõtradictorioꝛũ ſunt contrarie:puta o
pinari animã eſſe imoꝛtalem ⁊ opina
ri animũ nõ eſſe ĩmoꝛtalem ⁊ uelle ⁊
nolle reſpectu eiuſdẽ ſunt uoluntates
cõtradictoriorũ. qꝛ ut dictũ ẽ uelle ⁊
nolle comedere ſũt idẽ ꝙ nelle come/
dere ⁊ velle nõ comedere. quare vel
le ⁊ nolle reſpectu eiuſdẽ ſunt volun/
tates cõtrarie. per hoc patet etiã ꝙ ñ
omne uelle eſt nolle q;uis omne nol/
le ſit uelle.qꝛ illud ſolũ velle quod eſt

contradictorij negatini dicitur nolle.
Per hoc patet reſponſio ad obᷣa

quoniã actus cũ negatione poſtpõita

E actus nõ negatus ⁊ iõ nolũtas ẽ vᷣe
voluntas nõ quidẽ illa determinate q̃
eſt ſibi contraria:ſed eſt voluntas ſu/
mẽdo uoluntatẽ ut ẽ cõmũius ad uo/
luntates contradictoriorum.
Aueſtio:ꝛig.
E.2. arguitur.ꝙ voluntas ñ
ſit tãtũmodo finis tanqᷓ; ob
iecti uoliti.pꝛĩo qꝛ volũtas nõ eſt fi/
nis cũ nullus ſit nolitus:ſed ut dictũ
eſt noluntas eſt voluntas quedà. qua
re aliqua uoluntas erit appetitus nõ
ipſius finis ¶ Secundo qꝛ omnis ele
ctio eſt eorũ que ſũt ad finẽ ut ſupra
oſtenſũ eſt.ſed omnis electio eſt uolũ/
tas:ergo voluntas eſt corũ que ſũt ad
finẽ.mioꝛ pꝛobatur.qꝛ quod electine
fit voluntarie fit.ergo per locũ a caſi⸗/
bus quod electiuum eſt:uoluntariũ ẽ:
er conſequens electio eſt nolũtas
n oppõitum eſt pbᷣs.dicẽdũ ad q/
ionẽ ꝙ voluntas ut eſt potentia põt
ferri in obiectũ nõ habitũ quadrupli

citer. pꝛio modo per alterũ: pro/

pter alterũ:⁊ hoc modo fertur in illa
que pꝛopter vltumũ finẽ appetit:⁊ ꝓ
pter que alia quedã pꝛioꝛa appetit.
⁊ talis appetitus includit intentionẽ
inquãtum appetit illud mediũ habe/

re per alterũ.⁊ includit electionẽ in/

quãtum appetit propter alterũ. alio
modo poteſt ferri per alterũ:ſed non
propter alteꝝ. ⁊ hoc modo fertur in
finẽ ut aſſequẽdum per altera.qꝛ per
ea que ſunt ad finẽ ⁊ tał appetitus ẽ
intentio. alio modo poteſt ferri nõ ꝑ
alterũ:ſed propter alterũ.⁊ hoc mo/
do fertur in ea que pꝛeciſe ſunt ad fi⸗
nẽ· talis appetitus dicitur electio.
alio modo poteſt ferri voluntas in o/
biectũ.non per alterũ nec propter
alterum. et hoc modo fertur in bonuʒ
ſimpliciter ſumptũ nõ relatũ ad pꝛiu

per quod.nec ad poſterius ꝓpier ꝙ

debeat uel poſſit acquiri:⁊ ideo talis
appetitus poteſt eſſe tam poſſibiliuʒ
qᷓ; impoſſibiliũ.⁊ talis appetitus uo

catur uoluntas de qua nunc agitur. ex.
quo patet eſſe dicẽdũ:q uoluntas nõ

eſt eorũ que ſunt ad finem:ſed tãtum

modo finis:qꝛ oĩis appetens ea que
ſunt ad finẽ appetit ea pꝛopter alie/
rũ.quare nihil appetit eorũ que ſunt
ad finẽ.in ſic ⁊ per cõſequens uolun

tas eſt tantũmodo finis.non ſᷣm ꝙfi⸗/
nis dicit cauſam finalẽ propter quã a
la appetuntur ſʒ ſᷣm ꝙ dicit finẽ tan

tũ:non propter alterũ ulterius deſi/
deratũ. ¶Sicendũ ergo ad pꝛimum

in oppoſitum ꝙ noluntas eſt ap/
petitus finis. nõ quidẽ illius affirma
ti qui dicitur nolitus:ſed ſui cõtradi⸗/
ctoꝛij qui poteſt dici per illã nolitio/

nem uolitus. ut expoſui in pꝛecedẽti

queſtione ¶ Ad alia dicẽdũ ꝙ illud ꝙ
electiue fit uoluntarie fit ſũmẽdo uo
luntarie nõ ut deſcendit a uolũtate ðᷣ
qua nũc agitur: ſed ut deſcendita uo
lito de quo ſupꝛa dictũ ẽ quod eſt cõe
nobis ⁊ beſtiis.
¶AQueſlio. ?20.

E
noc
g̃
ſtereſeann
Noluntueng
quue nllib
ti Gecii⸗
ensſia
urignini⸗
gmnitieſwli
Pneſbonie
lti ſnalent
ſtii be⸗
Piapenniii
gehüi⸗
Wctumn:
et
honit Wenn
Neüiniio⸗
glolegufn
Alyi uorin
Mpleien m
Nne. Alovun
nhbruͤee
ſi oni boneli
hiſt re brun
olbibränebon
hoeekneiusd
luſtiiniſue
ſopenmügh
4ögnntign
ſbnörmmitar
gisſindat dde

MNfäriud

appertwerim
kunltin
Npbonbusſur
ſis hiojn
Menga ſitono,
rfeiſcbrönen
lertinsſibale
boniſchrinenn,
lerſtetiz ip
ſbiniarit
onii epyer
Ppereczlenigz⸗
ſungt heſgre
ſlͤeniiti ige

Emüfnien
Nincidi
hentſlnd iie
mtncuc unniz
ei ronini i
etſen mirii
d
thinn in
et 6ppern
owed drt inini
Nopter dumi1deen
nen epecleſum
Apens Nanun inr
wrien Nunen
n e eri er
aNodon
ingüötrlitn
Aneead wens
l r dar
ſſibilii.1 Eus Mensn

õ

reſſetitig vinn
wunt a fienilin
ris appemiß
appenten eopleii
bilappentecnn geſ

c Ner coecbens

noofnis Mi

m fid P

mm in das
annt inriülltin,
S
un 4 Wnns d
l
fnis. 15 . ⸗

*

N l

M

E.3: arguit ꝙ uolũtas tãtũ/
mogo ſit boni exiſtẽtis. pꝛĩo
qꝛõe bonũ voluiũ mouet vo/
luũtatẽ:ſed nullũ bonũ nõ exñs mouet
uoluntatem cũ mouere ſupponat eſſe
Anue nullũ bonũ nõ exñs ẽ bonũ vo
itũ.
æ nõ exñs ſi appetitur appetitur p/
pter ignorãtiã.ſed õe quod fit per i/
gnoꝛãtiã ẽ inolũtariũ vt oſtẽſũ ẽ ſupꝛa
quare ſi bonũ apparẽs ⁊ nõ exũñs ſit

volitũ ſimul erit inuolũtariũ.ſed ĩ op
poſitũ ẽ phs.¶Eꝛo ſolutiõe queſtiõiſ

pꝛio premittẽdũ ẽ.qꝙ triũ amabiliũ ⁊

appetibiliũ qᷓ dicta ſũt ſuperius in 2.

æ dicũt᷑ infra in :6:.ſ. bõi v delectabi
lis ⁊ vtilis duo tãtũ ſũt volũtabilia.ſ.
bonũ ⁊ delectabile.qꝛ vtile nũq; ap/
petit᷑ niſi pꝛopter alterũ tanq; illud
quod ẽ ad fntSecuͦdlo quod utrũq;
illorũ duoꝛũ voluntabiliũ põt appen
tripliciter.vno modo ſub ꝓpꝛia rati/
one. alio modo ſub rõne alterius.3.
modo ſub rõne cõueniẽtis. verbi gra
tia.bonũ honeſtũ põt appeti ſub rõne
hõeſti:vel ſub rõne delectabilis. alio

modo ſub rõne boni:ſicut illud quod

babere eſt melius hõi qᷓ; non hahere
ſiue ſit põitiuũ ſiue pꝛiuatiuũ.

. . . —
tio pꝛemittendũ ꝙ bonũ appens ⁊ ñ

exñs põt intelligi dupłr.vno modo q;
ſub rõne vna ſit appens ⁊ ſub alia ſit
exñs ſicut dicit phᷣs de delectabili ꝓ
multi deſiderãt ut bonum per ſe ita ꝓ

appet ⁊ no exiſtit bonũ:exiſtit tũ de/
lectabile.alio modo ꝙ ſub vna rõne
vł pluribus ſit appẽs ⁊ ſub nulla exi
ſtẽs ¶ Hiis premiſſis ad queſtionẽ
dicenda ſũt duo.pꝛimũ ꝙ volũtas po
teſt eẽ ſub rõne vna bõi appẽtis tãtuzʒ
a exiſtẽtis ſub altera.ᷣm ꝙ nõ põt eẽ
boni ſub rõne vna appẽtis ⁊ ſub nul
la exiſtẽtis ¶ꝛimũ patet de dele/
ctabili ut dicitur ĩ textu. cuius rõ eſt.
quoniã appetitus delectabilis fſacit
appere cõueniẽtiã inter obiectũ dele/
ctans ⁊ hoĩeʒ delectatũ.ꝙ nulla põt
diſcõueniẽtia apꝑere.tunc arguit᷑ ſic.

(Secũudo qꝛ õe bonũ apparens

Ter

III.

quidquid reddit obiectum appetitus

cõueniẽs appetitui facit ipſũ appeti
ut bonũ ⁊ ſub rõne bõi. h̊ patet quia
bonitas ẽ quedã cõueniẽtia ut bonũ ẽ
illud quod ẽ cõueniẽs rei: ſed dele-/

ctatio exiſtẽs in oboo ut in cã reddit i/

pſũ cõueniẽs appetitui.ſic ꝙ tollit o/
mnẽ appẽtiã diſcõueniẽtie vel ſaltem
quãdo intẽdit᷑ ⁊ recipitur facit obie/
ctũ appere magis cõueniẽs qᷓ; diſcon
ueniẽs.quare facit ipſum appeti ſicut
bonũ ⁊ ſub rõne boniSerddn pro/
bo ſic.illud ꝙ nec cãz nec appẽtiã ha
bet appetibilitatis nũqᷓ; appetit᷑:ſʒ il
lud qð nullã rõnẽ hẽt bõitatis vł de/
lectabił nullã cãʒ vł appẽtiã hẽt ap/
petibilitatis.qꝛ vt dixi.oĩs rõ amabi
lis vł appetibilis ẽ vel hõeſtas vel ðᷣ
lectatio vł bonitas cõiter ſumpta ad
hãc ⁊ ad illã.vtilitas enĩ nõ ẽ rõ nec
cã pꝛĩa appetibilitañ ſed reducit᷑ ad
aliquã de predictis.⁊ ſic appet ꝙ il/
lud qð in ſe caret illa triphici tõne ca
ret ẽt õi cã appetibilitaſ ¶ Hoc ẽt ꝓ
bat᷑ de appẽtia: qꝛ ſicut ĩ ſophiſticis
nõ põt latere falſitas ſub cã appẽtie
niſi ſit aliqua vitas. ſic nec ĩ bonis ⁊
malis nõ põt latere malũ ſub appẽ
tia bonmi abſq; õi exñtia bõitat. quare
nec ꝑ cõſequẽs tale ꝗd pꝛiuatũ oĩ ra
tõne bonitaſᷣ nũq; appetit ¶ Eſt autẽ

ſciẽdũ ꝙ illud qð ĩ ſe caret oĩ rõneę ap

petibilitad ſe pe appetit᷑ ppter aliud
puta vna potio feda ⁊ amara ? moꝛ
tifera põt appeti ꝓpter ſaitatẽ qᷓ;uis
ĩ e ffectu nõ cõferat eã.ſʒ iſte appetitꝰ
nõ ẽ volũtas:nec iſtud appetibile eſt
volũtabile.quare nõ ꝓpter ſe:ſʒ ꝓpt
alterũ appetit᷑ ¶ He vtili vo nõ ẽ hic
Fᷣmo·¶ Sicẽdũ ergo ad pꝛimũ ꝙ cõ/
cludit de obo nullã hñte rõnẽ bõita.
ad m dicẽdũ ꝙ ubi appetit᷑ aligd de
lectabile tãq; bonũ nõ appetit᷑ ꝓpter
ignoꝛãtiã lʒ appetat᷑ ignoꝛũter ſicut
dictũ ẽ ſupꝛa. Queſtio.2i.
E& Aꝛarguitur ꝙ paſſio mala
magis ſit coꝛꝛuptĩa rõnis qᷓ;
itus malus qꝛ ꝗdꝗd Fuiud
3

LIBRO

ce dicitur de cã equoca ⁊c de cãto eſ
magis de cã dicitur q; de cãto ᷣm płᷣʒ
27 metaphiſice ut patet de calido vni
uoce dicto de igne ⁊ de mixtis:tñ ma
gis dicit de igne qᷓ; de mixtis. ſʒ eſſe
coꝛꝛuptiuũ rõnis vniuoce dicit᷑ de paſ
ſiõe mala ⁊ de habitu malo.⁊ paſſio
mala eſt cã hitus mali ut patet ſupꝛa
in libꝛo pꝛio ⁊ ĩ 2?2 quare paſſio ẽ ma
gis coꝛꝛuptiua röõnis qᷓ; habitus małꝰ
Sed in oppõitũ uidetur.qꝛ rõ hoĩs
ẽpati magis eſt coꝛꝛupta qᷓ; rõ ĩcõ/
tinẽtis.ſʒ rõ intẽpan ẽ coꝛꝛupta per
bituʒ malũ:ĩcõtinẽtis ᷣo p paſſionem
quare hitꝰ malus magis coꝛꝛũpit rõ

nẽ qᷓ; paſſio.¶ Sicẽdũ ſuppõito ꝙ ĩtẽ

ſio hitus ⁊ vehemẽtia paſſionis ſint
pares ꝙ hitus mal' magis coꝛꝛũpit
rõnẽ qᷓ; paſſio mala qꝛ vnumquodq;
malũ appetitus itãtũ coꝛꝛũpit iudi/
ciũ intellectꝰ inquãtũ facit appere in
telle ctui opꝰ malũ eẽ cõuemẽs hõi ⁊
opus bonũ eẽ diſcõueniẽs hõi.ſʒ cete
ris paribus ut dictũ eſt hitus malus
magis cãt talẽ appẽtiã qᷓ; paſſio ma⸗/
la. quare magis coꝛꝛumpit qᷓ; paſſio
ſſumpta probatur pꝛimo a pꝛioꝛi
quoniã hitus malus cãt talẽ appẽtiã.
ex hoc ꝙ opus malũ eſt cõuemẽs diſ/
põni male.⁊ per hoc appet ꝙ cõueni
at rei ſic diſpoſite.ſ.humane nature ⁊
per conſequens illud quod eſt ma/
lum apparet naturaliter cõuenire ho/
mini ⁊ per eandẽ cauſã bonũ appet
ei diſcõuenire. paſſio iñ cãt talẽ ap.

parentiã ex hͥ ꝙ opus malũ ẽ cõöueni-

ens paſſioni male que eſt in oĩ modo
caſuali ⁊ accidentali ⁊ ex hoc appet
ꝙ illud m alũ cõueniat rei paſſionate
ſſ.homini:nõ tñ naturaliter:ſed acci/
dẽtaliter ⁊ caſualiter. ⁊ iõ hõi male
agenti ex paſſiõe.videtur quod ſic ſit
agendũ.non ſimpłr nec ſemp.ſʒ ſᷣm
quid ⁊ pro tunc.hõi uero male agẽti
ex hĩtu videtur ꝙ ſic ſit agẽdũ ſimpłr
⁊ ſemp habita opoꝛtunitate: ⁊ ſic pʒ
ꝙ habitus magis cauſat talẽ falſã ap
parẽtiã q; paſſio ¶ Secũdo probatur

6

idẽ a poſteriori. qꝛ paſſio mala põt in

eſſe hõi abſq; oĩ rõne falſa actuali vł

habituali. habitus tamen malus nũ/

q́; ineſt homini ſine rõne falſa actua
li vel habituali ut ſupꝛa in pꝛincipio

huius: ⁊ ſupꝛa in pꝛincipio ſecũdio-
bi viſum eſt ꝙ habitus malus in appe

titu ⁊ habitus falſus in intellectu ſi/
mul generãtur ⁊ ſumul augentur 2 ſi

mul operãtur. ⁊ per idẽ patet ꝙ etid

ſimul coꝛrũpũtur. quare habitus ma

lus magis ẽ coꝛꝛuptiuus rõnis qᷓ; paſ
ſio.¶ Sicẽdũ ergo ad argumẽtũ ĩ op

põitũ ꝙ cõparatio illa inter cauſaʒ ⁊
effectũ debet fieri inter cauſ tota x
effectũ totũ.nõ inter partẽ cauſe ⁊ ef
fectũ totũ vel ecõuerſo:aliter enim ñ
teneret. verbi gratia ſi dicatur gene/
ralit᷑.melioꝛ eſt finis q; illud quod ẽ
ad finẽ.verũ ẽ de fine toto nõ de qua/

libet parte finis.calamus enĩ eſt po

—. „

pter ſcripturà tãqᷓ; propter finẽ. nũc
ſcriptura tota que poteſt fieri p cala/
mũ melioꝛ eſt qᷓ; calamus. ſed ſcriptu
ra vnius littere nõ ẽ me lioꝛ qᷓ; calamꝰ
ſimili modo in pꝛopoſito.oẽs paſſio/

nes ⁊ oẽs operatiões male que cau-/

ſat habitũ malũ ſimul ſumpte magis

coꝛꝛũpẽt rõnẽ qᷓ; habitus.ſʒ vna illaꝝ

paſſionũ per ſe ſumpta nõ. ſic autem

fit cõparatio iſta. quare cõtra hoc nõ

cõcludit ipſe (¶ C·ð88s
. Xiſtente utiq; volũtabili qui
dẽ finis. poſtq; determina/
uit de voluntario ⁊ inuolun
tario de electione ⁊ conſilio ⁊ de vo/
luntate:hic determinat de habituum
poteſtate.oſtendens ꝙ habitus boni
⁊ mali virtus ⁊ malitia ſunt in pote/
ſtate noſtra.pꝛĩo igit᷑ h̊ demõſtrat.2.
quaſdã falſas excuſationes annullat
ibi Sicere ãt ꝙ nullus ʒ.: epylogat
ibi Conſequẽter quidẽ igitur de vir
tutibus in determinãdo autẽ pꝛobat
tres cõcluſiões.pꝛĩo ꝙ ĩ poteſtate no
ſtra ſunt operationes vir tutum. 2 ꝙ

peratiões malitiaꝝ.3ʒ: ꝙ virtus ⁊ ma

litia.¶ Pꝛocedit ergo ſic.ꝙ pꝛĩo pro

roitz
ſchisaulen
plnnaute
batteniät
ſſiantenf
buo gin
lle tĩin
ſpyſtoc o⸗
ſibnemu⸗
ecwnuf
ſe ge nan
imfnckamn
cnesrnun
uanſon u
GeNre
Wlwun
Arr ea
müiti
cügfn n
gool inß
usvomin
ſ eniali⸗
rluera
wlutanũ̃
doiferetii tal
nelenoni w
pppoſnoef
ſtenin w
Apemt
kteligttewo
nr videnuwin
nibwetn rt
Eippſimsn
hlureſinpoſtiie
imeeiniei
kdrfomnocd
e,gurerdaic⸗
peraerigſsye
ſatenoſraſt
peratones gn
ſunßmelegin:
paleter rhrbt
babinseein
fni poeteni
n nobis eien
naconcluſori
W
neſt vunnstſt

gäitimiihic,
aenilni
daannsn
dummſnr ſinſin
minſune
puan nchdt
,aoineNinin
sllisininen

Würt ſmnulne

A erideun
p. Aue
Sngenii
er ri
prawilaimr a,
eber eiinter i n
Mi. mer id nen
inelcrönerſd:alun an
ügnuandang
enedns
üi efmernrg
EE in.calietiäß
nmmi üß Mn i
1ue reſ inhen
ecktalams al
õ
von opoſto. s
operanöes mnaegnec⸗
nalüſinul funpte m

Riöödabins Grm

eiiNANo
mia in ge ni

eme m nüiihi⸗

äimns ii um
Urde NMNNN
(Cniirtx

de enin un

ebents
e Aendens us
uns! olinu n,

bat pꝛiàz. 2? proponit tertiam ibil. in
nobis autẽ virtus ʒi pꝛobat ſecũdaʒ

ibi in quibus eni in nobis 4. pꝛo/

bat tertiã ⁊ pꝛincipaliter intetam ibi
Lſi autem ĩ nobis pꝛimaʒ ergo pro/
bat.d. ꝙ ſuppõito ꝙ deſideriũ volun
tabile ſit ipius finis tanq; obiecti. ⁊
ſuppoſuo ꝙ deſiderabilia ⁊ elligibi⸗
lia ſunt eoꝛũ que ſunt ad finem tanqᷓ;
obiectoꝛũ mãifeſtũ ẽ qnod operatio/
nes que ſunt circa finẽ ⁊ circa ea que
ſunt fᷣm electionẽ voluntarie: ſed ope

rationes virtutũ ſuũt circa finẽ ⁊ circa

ea que ſunt ad finẽ. quare ſũt fm ele
ctionẽ voluntarie · Huius rõnis pꝛĩo
ponit illud ſuppõitum. 2? maioꝛẽ ibi
Aue circa hoc ;? minoꝛẽ ibil vir/
tuiũ at] uI patet littera. eſt autẽ ſciẽ
dũ ꝙ ſᷣm electionẽ voluntariũ ẽ illud
quod ẽ in poteſtate noſtra ⁊ cuius ſu
mus domini ad agere vel non agere.
eſt enĩ aliquod voluntariũ ꝙ nõ eſt in
poteſtate ⁊ dominio voluntatis. ſicut
eſt voluntariũ in pueris ⁊ beſtiis. ⁊
ad differẽtiã talis voluntarii dicit̃ hic
ſm electionẽ volũtariũ.⁊ ſᷣm hoc ma
ioꝛ pꝛo poſitio eſt euidẽs ex ſuppoſito
qꝛ deſiderium voluntabile qð idem
eſt ꝓ voluntas ⁊ deſiderium cõſiliabi
le ⁊ elligibile quod idẽ eſt ꝙ electio.
ſunt deſideria voluntaria ſ̃m electio⸗
nẽ hoc eſt in poteſtate noſtra.volũta⸗
te nãꝙ poſſumus velle vel nolle poſſi
bilia vel impoſſibilia ut viſũ ẽ ſupꝛa.

electione aũt nõ eligimus: niſi illa ſo
la que ſunt in poteſtate noſtra ut uiſũ

ẽ. quare talia deſideria ⁊ quecunq; o/
pera ex ipſis de pendẽtia ſunt in pote
ſtate noſtra. ⁊ ſic patet maioꝛ ꝙ oẽs
operationes que ſunt circa predicta
ſunt ſᷣm electionẽ voluntarie.miĩoꝛ ãt

patet ex prehabitis in ꝛvirtus enim
P

habitus electiuus eorũ que ſunt ad
finẽ pꝛopter bonũ fine:(Meinde ibi.
Lin nobis aũt ⁊ virtus] proponit ter
nã concluſionẽ ⁊ pꝛincipałr intentã
ſ. quod in nobis ⁊ in poteſtate no/
ſtra eſt virtus.⁊ ſimili modo malitia

7

III.

ſibi oppõita ¶einde ibil in quibus

enim in nobis pꝛobat cõcluſionẽ ſe/
cũdã dicens.in quibuſcũq; operabili
bus ⁊ circa quecũq; opeꝛabilia ope/
rari eſt in poteſtate noſtra. ſimiliter ñ

operari erit ĩ poteſtate noſtra: ⁊ in ꝗ

buſcũq; ⁊ circa quecũq; nõ operari E

in poteſtate noſtra. ſimnliter operari
erit in poteſtate noſtra. b patet quo/
niã õniũ oppoſitorũ eadẽ eſt ſentẽtia

⁊ potẽtia ut dicitur.?9.· x· metaphi

ſice.ſed ĩ materiis virtutũ ⁊ circa ma

terias oirtutum ⁊ viciorũ illud ope/

ꝛari quod eſt bonũ ⁊ uirtuoſũ. v illud
nõ operari quod eſt etiã bonũ ⁊ vir-⸗
tuoſũ ẽ etiaz in poteſtate noſtra. utrũ

qʒ enĩ pertinet ad mirtutẽ de qua iazʒ
probatũ eſt ꝙ eius operationes po/
ſitiue vel pꝛiuatiue ſunt in poteſtate
noſtra. quare illud opari quod ẽ ma⸗
lum ⁊ vitioſum ⁊ oppoſitũ dicto non

operari bono erit in poteſtate noſtra

huius rationis pꝛio ponit maioꝛc. 2·
minoꝛẽ ſimul cũ cõcluſione ibil quare
ſi operari c patet littera per foꝛmaʒ
datã rõni. ⁊ ſic patet quod operatio
nes malitiarũ ſeu vitioꝛũ ſunt in pote
ſtate noſtra qꝛ operari maluʒ v non
operari bonũ dicũtur operatiões vi

cioꝛũ ⁊ malitiarũ ¶¶ Seinde ibil ſi au

tẽ in nobis ex pꝛedictis duabus cõ/

cluſionibus probat ternã pꝛincipali

ter intentã. intendens ſic arguere. in
quoꝛũcũq; poteſtate eſt operari bona
æ mala.in eorũ poteſtate eſt fieri ⁊ eſ
ſe bonos ⁊ malos.hoc patet qꝛ ut pa
tuit in ſecũdo per operaꝛi bona ⁊ nõ
operari mala efficuur homo bonus ⁊

virtuoſus ⁊ per operari mala ⁊ non

operari bõa efficitur homo malus ⁊

uitioſus. ⁊ ſic patet ꝙ ſic uel ſic ſe ha
bere ad operariẽ fieri ⁊ eſſe bonos
uel malos ſed in poteſtate noſtra eſt
operari bona uel mala ⁊c nõ operari
bona uel mala. ut uiſũ ẽ in pꝛimis du
abus concluſionibus quare in pote/
ſtate noſtra erit fieri ⁊ eẽ bonos ſeu ðᷣ
cẽtes ⁊ malos ſeu indecentes. Huius
4

—
„

9

IIBRO

rõnis ponit pꝛimo minoꝛeʒ explicite
2 maioꝛẽ ĩplicite ibi. hoc aũt erat.
3. cõcluſionẽ ibi. In nobis erit. Et
ſic pʒ ꝙ in nr̃a ptãte ẽ ᷣtus p quã ſu⸗/
m' decẽtes ⁊ boni ⁊ ſimiłr malitia p
qᷓ; ſumꝰ pꝛaui ⁊ mali.Peide ibi. Zi
cere aũt ꝙ nulłꝰ volẽs malus: quaſ/
dam falſas excuſatiões ãnullat quibꝰ
mali hoĩes innitũt᷑ ad excuſãdas excu
ſaniões ĩ pccis. Añ ſciẽdũ ꝙ qꝛ appe
titꝰ ĩtellectꝰſunt pꝛicipia hũanoꝛum
actuũ bonoꝝ⁊ maloꝝ hic ẽ ꝙ excuſa
tio pt fieri. tpłr. pꝛioꝰ excuſando ap/
petitũ.2?mõ excuſãdo iĩtellectũ.ʒ? mõ
excuſãdo appetitũ ſił᷑ ⁊ ĩtellcm̃. Et iõ
phᷣs anullat p? excuſationẽ appetitus
2 fnullat ſił excuſatiõem appetitꝰ ⁊
itellectꝰ ibi.. Sʒ foꝛſitã talis aliqs
3 excuſationẽ intellectꝰ ibil Si ãt ꝗs
dicat.] Eſt igit᷑ excuſato appetit q⸗
ipſe nunq; uult nunq; appetit malum
quodcũq; ſit illud. ꝙ pꝛobant quia ſi
cut ſe bʒ mot deſiderij ad bonũ. Sic
motus fuge ad malũ. ⁊ p cõſequens

ecõuerſo.ſicut ſe hʒ motꝰ fuge ad bo-

nũ.ſic motꝰ deſiderij ad malũ.ſed oẽs
deſiderãtes deſiderãt ⁊æ appetũt bo⸗
nũ. ⁊ nõ malũ ut ſupꝛa ĩ᷑ pꝛicipio pꝛi
mi. quare oẽs fugiẽtes fugiunt maluzʒ
⁊ nõ bonũ.uelle ãt eſt qddaʒ appetẽ
deſiderãdo uel amãdo.nolle vᷣo eſt qð
dã fugẽ timẽdo.ł odiẽdo. quaẽ nulluſ
vult nullꝰ appetit malũ ⁊ p cõſequẽs
nulla malitia ẽ volũtaria æ nullus uo/
lens ẽ małꝰ:ſicut nolẽs ẽ hbonuſ vł bea
P. Cotra hoc igit᷑ pponit płᷣs ꝙ inten
dit. 2. pꝓhat ibi. vel in nũc dictis dubi
tandũ Dicit ergo ꝙ dicta excuſatio
aſſiłatur hoĩ mẽdaci.qui hõ mẽdax aſ
ſimilat᷑ q;tum põt hoĩ ueraci accipiẽs
aliqua vera ex quibꝰ ſua falſa coloꝛeʒ
ꝓbabilitatis accipiãt. AIſta eĩz excuſa
tio accipit aligd verum.ſ.ꝙ nullꝰnolẽſ
bonꝰ ⁊ beat.talis nãq; volũtas red
dit volũtatẽ malazʒ qua ꝗſq; miſer effi
cit᷑. ſᷣm Aug.iʒ? de trinitate.cꝰ ſet ace
cipit aliꝗd falſum dicendo malũ nõ eẽ
volũtariũ et malitiã nõ eſſe voluntari

am qꝛ ᷣm veritatẽ oĩs malitia moꝛał
eſt qd voluntariũ¶ Geinde ibi. Vel

in nũc dictis. Semõſtrat malitiã eẽ

voluntariã.pꝛio a pꝛioꝛi. 2?a poſterio
ri ibi. Et hijs ãt vidẽt teſtificari. et
itendit ſic arguere.vł malitia ſeu hit
malus ẽ volũtaria. vł illa que nüc deũ
T demonſtrata ſũt erũt dubia et negã/
da dicẽdo hoĩem nõ eſſe pꝛicipiũ nec
eẽ genitoꝛẽ ſuaꝝ opõnũ.quẽadmodũ
ẽ pꝛicipiũ et genitoꝛ ſuoꝛũ natoꝛũ ſen
filioꝛũ.ſed iã dicta et demõſtrata nul
lo mõ ſunt ĩ dubiũ reuocãda vł negã/
⸗dgs malitia dicenda ẽ eſſe volũ

taria.¶ Huius rõnis pꝛio ponit ma.

ioꝛem diſiũctiuã cõtinuãs ſᷣam partẽ
diſiũctõis cũ pꝛima:p hanc cõiunctio
nẽ vł ðſtructionẽ aut dicte ſecũde pꝑtiſ
ſupponit ex demonſtratiõe fcã in pꝛi
cipio capituli 22 vero ꝓbat dcãm diſiũ
ctiuã ibi.. Si aũt hᷣ dicuntur. oſtẽdẽs
cõceſſo ꝙ hõ ſit pꝛicipiuʒ ⁊ geĩtoꝛ ſua
rũ oꝑõnũ.ꝙ hitus mali erũt volũtarij

et in hoĩs poteſtate et arguit ſic.QAuo

rũcũq; pꝛincipia ſũt ĩ poteſtate noſira
et uolũtaria et ipſa erũt ĩ poteſtate no
ſtra et volũtaria.ſed pricipia maloꝛũ

hituũ ſũt volũtaria et ĩ poteſtate nr̃a.

Mon eĩz hẽmus pꝛicipia ad que poſ/
ſumus reducere malos hitus niſi opa

nĩa p que genẽat᷑ hitus ut viſum ẽ in

2. &t b opa ſunt in ptãte noſtra ut hic
cõcedit᷑. quare hituſ mali erũt uolũta

rij. Huiꝰ rõnis pꝛĩio accipit cõceſſionẽz
ꝙ h̊ dicantur ſcʒ e homo eſt volunra-

rium pꝛincipium: a voluntarius geni
toꝛ ſuarum operationũ.2: ibi. Et nõ
habe mus Ponit minoꝛẽ ſcʒ. ꝙ pꝛin/
cipia maloꝛum habituũ ſunt in nobis
que ſunt opatiões noſtre.ʒ:? maioꝛem
ibi Quoꝝ etiam pꝛincipia] Eſt aũt
ſciendũ.qꝙ de ſilłitudine filioꝝ a opm
poſſet accipi mediũ ad ꝓbandum. ꝙ

homo eſt ꝛincipiũ voluntariũ hbituuz
(Ms an ſit pꝛincipiũ actuuz

⁊ actuũ
ꝓbatur ſic.pꝓpter vnũqðq; tale:⁊ ipᷣm
magis:ſi ſit in eodẽ genere cauſe:ſed
homo eſt pꝛincipiũ filioꝛũ: qꝛ ẽ pꝛin/

pügene
ncin
epuicipi
rif 1
hnsſce
prinapti
ſepſu
hipennl
g nen tl
Ehichus
giupiüo⸗
iacuue
Wmmüni
oſbrnie
Vhrwn
fftüͤc
mßer
ſeſenon
pidit el
ouibie
ßßerene
fohoni
nybt
x n
e neci on
hlinu ſiti
nnbir epiſor
citoperanie

lticua gue

Unbwlitmi.
Niinnt Xliion
ſlſinty p⸗
Uppbelupen
uidnnins
Ahemfüi⸗
Vums pmien
mnleſtüinnn
tamiuclätni⸗
ceeptio ſeſii
eſcaſaigſe
e parest
leobonantiſns
lt talisn
me fergrinn
nt necelſ
Nens, nol⸗
Nenecinb

4 CG M N
rdiuan

. ..

mmin arti
n gitunn
oiennzeſ⸗

iiimerdeniſe
titiünnitatr
üinadiendiii
Maüns iognn
mmmi cönmis fan
Gdi inaprce
nmmi m ndeſacin
in neniröeſtänn

EERMini
ASiüidn n
böſt rianiht gini

i, binns nan dii
verſtar e M
Vyua ſiri laend
et ipſa eniri poleſtar

rin ſed wicpin ale

umia eii poteſtneni
õl
ne Nacs Dnsni

õ

õ
qumne hini nuici ii
jonts gin atil
nuur i g detn

npi. wanl
mopermmoridn

8 niwriieſ⸗
ic nigcce
ir nemli gelelec

4 uwi ficrügi⸗

cipiũ generatiõis eoꝛũ ⁊ ñ ꝓpter ali
am cãm. quare hõ magis ⁊ eentiali⸗
ẽ pꝛĩcipiũ actuũ generatõis filioꝛũ qᷓ;

ipſoꝛũ filioꝛũ. Et ſicut ẽ de hijs acti/

hus ſic ẽ de ceteris oibus. QAð aũt ſit
pꝛincipiũ hituũ ex eodẽ medio.ꝓbat᷑
ſic. poſita cã ponit᷑ effectꝰ ſʒ cã quare
hõ ẽ pꝛincipiũ filioꝛũ ẽ.qꝛ ẽ pꝛincipi

uʒ generatiõis eoꝛũ. Et iſta eadẽ cã ẽ

de hitibus.qꝛ ut iã oñſum ẽ homo eſt

III.

pricipiũ opõnum ex quibꝰ generat᷑ hi

tus.quare hõ eſt pꝛincipiũ ſuoꝛũ hitu
um maloꝛũ ⁊ bonoꝛũ. &t foꝛſan pvᷣs

has pbatiões itendebat inuere lʒ nõ

deduxerit¶ Eſt etiã ſciẽdũ ꝙ bõ gene

rãs filiũ generat hoĩem aliũ ĩ eſſe na/

ture ſʒ generãs habitũ generat ſeiſßjßm

ĩ eſſe moꝛis. Deide ibi.. Et hijs aũt
vidẽt᷑ teſtificari. demõſtrat a poſteri⸗

oꝛi h̊ͥ idẽ.ſ.ꝙ malitie ſint volũtarie i

differenter ſicut virtutes. Et p. facit
rationẽ.2? addit ↄfirmationẽ ibi.. &t

no in ipſo ignoꝛare. Arguit ergo ſic.

nullꝰnos ꝓuocat vł pꝛobibʒ opari en
que nec ĩ poteſtate noſtra nec nobis
volũtaria ſũt.ſed patreſfamilias ĩ do

mibꝰ⁊ legiſſatoꝛes ĩ ciuitatibꝰ nos pꝓ

uocãt operari aliqua.⁊ ꝓhibent ope
rari aliqua.quare ſũt ĩ poteſtate nfa.
⁊ nobᷣ volũtaria ¶ Hin ratiõis pꝛiĩo ſi
mul inuit ↄcluſionẽ ⁊ mediũ.d.ꝙ hijſ
cõcluſionibꝰ ꝓpoſitis vidẽt᷑ teſtimoni

uʒʒ phibẽ illa ppꝛia q fiũt a ſinguł pr̃i

bus ĩ domibus.Et illa coia quz a le/

giſlatoribꝰ fiũt ĩ ciuitatibꝰ p penas le

gitimas punientes boĩies operantes
mala ſi tñ nõ p uiolẽtiaʒ:nec pꝑ ignoꝛã
tiam iuolũtariã operãtur mala ita qð
exceptio reſpicit ignorãtiam:cuiꝰ nõ

dicti patres ⁊ pꝛicipes hoĩies operã/
tes bona ut iſtos bona operantes pꝛo
uocent ad bonuʒ ut ſint ipſi pfecte bo
ni.⁊ ut alios mala operãtes pꝛohibe

ant ⁊ reuocẽt a malo:ne deterioꝛes fi
ant.nec alijs noceãt.ʒ: ſubdit maiorẽ

dicens.ꝙ nulł pꝛouocat operart illa
que nec in nobis ſũt nec volũtaria ſũt

eſt cauſa ipſe ignoꝛãs.ignoꝛãt autẽ 5

4 bãc maioꝛẽ pꝛobat iducens in hijs

que non ſunt in noſtra ptãte dicẽs. ꝙ
non eſt o puſ neceſſariũ ſuadere homi
ni ante qᷓ; fiant talia. puta nullus ſua⸗/
det alicui non tale fieri ſebꝛiliter vel
non dolere: vel non eſurire tꝑe ieiu/
nij ⁊ pauptatis. h enĩ fruſtra fierent
quia nõ ꝓpter illã ſuaſiõem minus pa
tietur ille cui dicit᷑. vnde dicit Jacobuſ
Apoſtolus xpᷣi. Si frater aut ſoꝛoꝛ nu
di ſint ⁊ indigeant victu quotidiano.

dicat aũt aliqſ de vobiſ illis. Ite in pa

ce calefiammi ⁊ ſaturemini: ñ dederi

tis aũt ei que neceſſaria ſũt coꝛpoꝛi

quid ꝓderit eis.q.d.ꝙ nihil: quia nõ
erat in eoꝛum ptãte caleſfieri cõtra fri
gidum ⁊ ſaturari cõtra famẽ. ⁊ ſic pʒ
tota ratio.¶ Seinde ibil &t eni in ipᷣo
ignoꝛante ].Confirmat dictam rõnem
⁊ aſſũmit ppoſitiöõem cõfirmatoꝛiam
2 declarat eam ibil Puta ebꝛius]

¶ Eſt ergo ſciendũ.ꝙ iſta ꝓpoſitio eſt

cõfirmatio cuiuſdã exceptiõis poſite ĩ
minoꝛi ⁊ ipᷣiꝰ minoꝛis ⁊ cũ hᷣ maioꝛis
Pꝛimo ergo oñdo. ꝙ cõfiꝛmet exce⸗/
ptiõem.dictum eſt enĩ in minoꝛi.ꝙ le⸗
giſlatoꝛes puniunt eos qui opant᷑ ma
la non per violentiã nec ꝓpter igno/
rantiam:niſi ipᷣi ſint cauſa ignoꝛantie
NMNiüc aũt dicit ſi mala opantes videã/
tur cauſa ignoꝛãtie nõ ſolum puniunt
de opatiõibus malis:verũ etiã de ipᷣa
ignoꝛãtia.quare illa exceptio bene fu
it poſita. 2: eſt confirmatio minoꝛis:

qꝛ ſi ſequele opationũ puniũtur.mul/

tomagis debent puniri ipᷣe opatiões
ſed ignoꝛãtia eſt ſequela quarundam
opationũ.vt ſtatim declarabitur.qua⸗/
re ſi ignoꝛantia punitur multomagis
puniẽda eſt operatio que eſt cauſa ip
ſius. 322 eſt cõfirmatio maioꝛis que

ſumpta fuit cum duplici negatiõe di⸗

cendo. nullus nos puocat operari ea
que nec in ptãte noſtra nec nobis vo/
luntaria ſunt:ad qᷓ; ſequitur iſta ſim/
pliciter affirmatiua. ꝙ oĩis homo nos
ꝓuocanſ puniendo vel pᷣmiando:nos

pꝛouocat operari illa que ſunt in wo⸗

4 G

7 r
„ ————

LIBRO

teſtate noſtra: ⁊ quoꝛum poſſumus eẽ
voluntaria cauſa.Et ſignum huius eſt
illud ꝙ hic dicitur. ꝙ ſcʒ in ipo homĩe
delinquente ꝓpter ignoꝛãtiam legiſla
toꝛes puniunt ipᷣm ignoꝛare: ⁊ ipam
ignoꝛãtiam ſi ipᷣe delinquẽs videatur
eſſe cauſa ignoꝛãtie.quare ſignum eſt
quod vłr homines puniendi ſunt de
omni malo cuius ipſi ſunt voluntaria
cauſa ⁊ pꝛemiandi de omni bono.cu/
ins ipſi ſũt cauſa.Et nõ de aliquo alio
bono vel malo.quia iſta eſt cauſa pꝛe
ciſa quare aliquid bonum vel malum
ſit hoĩ imputabile ad penam vel ad pᷣ
mium. Et ſic patet cõfirmatio dicte ra

tionis ſuppoſita veritate huius pꝛopo
1 itonisE.

onſequenter ibil Puta e/
bꝛius Seclarat hanc ꝓpoſitiõem tri/
pliciter.ſᷣm ꝙ tripliciter homo poteſt
eſſe cauſa talis ignoꝛãtie. pꝛimo mo/
do per operatiõem que coꝛrũpit ſciaʒ

iam habitam. Alio modo per occupa

tionem pꝛohibẽtẽ ſciam habendam.
3 modo per ſolam õmiſſionem opera
tionis neceſſarij ad ſcientiam neceſſa/
riam acquirendam.pꝛopter pꝛimũ de
bet puniri ignoꝛantia ebꝛioꝛum qui/
bus ſᷣm ſententiã pytachi qui fuit vnꝰ
de ſeptem ſapientibus:debent infſigi
duplices increpationes: ſeu duplices
punitiones. vna quia coꝛrumpunt in

ſeipᷣis vſum rationis per exceſſum po

tus.altera quia rationis vſu eoꝛrupto
peccant mechando: vel aliter ceteris

iniuriando cum tota cauſa. quare pu2-

niendi ſunt. ⁊ quare imputanduʒ eſt
eis:eſt quia ipᷣi ſunt cauſa talis igno⸗/

rantie. Et pꝛobat philoſophus inten

dens ſic argueꝛe. Quicunq; eſt domi/
nus cauſe eſt dominus cauſati.ſed iſte
ebꝛius ante ebꝛietatem fuit dominus
exceſſiue potatiõis ⁊ ebꝛietatis:quia
potuit potare ſobꝛie vel exceſſiue non
inebꝛiari vel inebꝛiari. Et inebꝛiari
ſeu exceſſiue potare fuit cauſa igno/
rantie.quare ⁊ ipſe fuit cauſa ⁊ domi
nus huius ignoꝛantie. huius rationis

minoꝛem exponit in littera ⁊ patet
pꝛopter ſecundum debet puniri igno/
rantia negotiatoꝛum:qui taliter ſunt

occupati in negocijs extra communi./

tatem hominum:ꝙ ignoꝛant neceſſa/
ria ad ſalutem: que opoꝛtet quemli/
bet hominem ſcire ⁊ non ſunt ad ſci/
endum difficilia. imo pueri de facili
ſciũt:huiꝰmõi homines ſunt maxime

paſioꝛes pecuduzʒ:qui nunquam con /
uerſantur cuʒ hominibus: ſed ſemper

cum pecudibus:⁊ ideo vt in pluribus
vitam habent ⁊ ignoꝛantiam pecudũ
⁊ peccata multa cõmittũt de qmibus
nunquaʒ nne een habitarent

cum hominibus.¶ Pꝛopter tercium

punitur ignoꝛantia negligentiũ ⁊ pi⸗/
groꝛũ:ꝗ pꝛopter negligentiam igno⸗

rant illa que ſcire tenentur ⁊ ipi ſunt

cauſa ignoꝛantie:quia ſunt domini di⸗/

ligentie ⁊ negligẽtie.poſſunt eni ſi uo

lunt eſſe diligentes ⁊ negligentes.

¶ Lectio. 9.

Sed foꝛſitan talis aliquis ẽ
Poſtquam annullauit excu/
ſationem appetitus.hic an/
nullat excuſationem intellectus ſimul

appetitus. &t pꝛimo excuſationeʒ
recitat.2? ipſam annullat ibi. Sed
eius quod eſt. ʒꝰ quia pꝛedicta excu
ſatio adhuc poſſet facile defendi.de/

fenſionem illam impꝛobat ibi.. Ad/

huc autem irrationabile. quia ad
huc poſſet excuſatio pꝛeſata defen/
di.illam aliam defenſionem extermi
nat ibi.. Non tamen ſi uelit. Quin/
to totum ſuum intentum per ſimile cõ

firmat ibi. MHon ſoluʒ autem anime
Dicit ergo pꝛimo quod foꝛſitan ali/
quis occaſionem dictoꝛum de negli/
gentia:uolens excuſare peccatum ſuũ
⁊ malitiam dicet ſe male ageꝛe ⁊ egiſ
ſe pꝛopter ignoꝛantiam que ſequitur
negligentiam.quia ipſe naturaliter a
pueritia eſt negligens.que negligen/

ingtine
Geonon ii
Cienaus
ent bils
clſonoren an
ſhirsſmnd
1ag ey iy nte
litirearaſt
nesfeguct
ſeitlaͤihin⸗
fiurſeniſeceo
riortoseni
Ucerüoperaon
—R
ſcſunentunmn
Pehenonwuen
Cndkſonen
ſil Einenre⸗
Conclnſoe
clſaſenegt
gula mMunt
Alis binus
l Pomnes in
lſaus iuntme
oleſ komines
Plſnrcautn, gun
ſust coneſano
Muunnetene..
mmoniutinäp
nnereanbes
Wdhninentin
enati ern
Gn ſigln opertdi
Kiopnumtestiin
Meegeremmme
fſtunefernränmn
CMegonnan nien
debeant duellare
lles achloſllsg
ercere indel⸗
laiuntbene D

ninesberebegn

boe pidemus

tgoniayelenmin
ſgreſmeguntn

nln
— 8
—M
enſan: wine
idcin wemri
nbs:kee
s:r eoni n
tinin
mincöminit de ar
eTt d
nds. (Proprermn
Dernna degigemin
per eelgenl
Aeſone vnenm fiin
Wmne: udiNnd,

meglgine imnniſe
nigenes! Ni

iꝛſumn tüls ali⸗
ℳquam anmllamtert

õ

monenslecin
1Eund elllun
Win mnNa b, 4

Acd. 5 un inn
r oelſceend
enda5 mubl

en nmnmnnre
ſe ccin ſeun
niunn inſuni⸗
Kntmmſu,
nien mmmſe
apfin une

ſionen NC

ninmn h
2 grmmg es
um ueß
Aps

tia tangit intellectũ ⁊ appetitum. Et
ideo non eſt ſibi imputandum.nec eſt
puniendus ſi male agat vel egit.

III.

Heinde ibi. Sed eius ꝙ eſt ſtã ex

cuſationem ãnullat dicens. ꝙ ipſi ne

gligẽtes ſunt cã quod fiant tales.pu/

ta ꝙ negligentes ⁊ ignari. Qð ꝓbat

tali rõne circa ſingulas materias.ope

ranones frequẽtate faciũt operantes
eſſe tales.i.operatoꝛes taliũ quales
ipe ſũt.ſed iſti negligẽteſ viuũt ⁊ ope
rãtur remiſſe qꝛ operationes remiſſe
faciunt eos remiſſos ⁊ operarios re/
miſſarũ operationum. ⁊ per cõſequẽs
iſti ſicut ſunt cauſa talium operationũ
ſic ſunt cauſa talium diſpoſitionum æ
habituum. buius rationis pꝛimo põit
concluſionem vt dictuʒ eſt.22 minoꝛẽ
ibi. Viuentes. continuando eam cũ
concluſione ⁊ dicendo quod iſti ſunt
cauſa ſue negligentie viuẽtes remiſſe

.i.quia viuunt remiſſe ſicut accidit in

alijs hĩtibus.. Eius.n:quod dictum
eſt. omines iniuſtos eſſe ipᷣimet ſũt
cauſa quia ſunt mala facienteſ.Et eiꝰ
quod eſt homines incontinentes eſſe
ipſi ſunt cauſa.quia ſunt in potatio/
nibus ⁊? cõmeſſationibus degentes.

mala namq; ferre.i. iniuriam inferre

pꝛoximo ad iiuſtitiã pertinet ſicut vi/
uere in ebrietatibus ⁊ cõmeſſationi/
bus ad incontinentiam. ʒ. ponit ma/
ioꝛem. d.quod operationes que ſunt
circa ſingula operabilia faciunt ta/
les.i.operatoꝛes talium. Qð pꝛobat
per experientiam.d.quod hoc mani⸗/
feſtum eſt ex meditationibus ad quã/
cũq; agoniam. videmuſ enim ſi aliqui

debeant duellare pꝛimo faciunt natu

rales actus illis actibus quos debent

exercere in duello quia ſi operantes
faciunt bene operatiões ſuas ſicut bo
mines bene habituati in talibus. Ex
hoc videmus vmuerſaliter in quacũq;

agonia vel certamine in quo debẽt ac

cipere magnum lucrum vel danum vi

tuperium vel laudem. Et ideo cõclu/
dens veritatem iſtam dicit. qð ignora
re quod ex ſepe operari circa ſingula
operabilia fiant habitus operatiui ſi
milium non eſt niſi hbominis pene in
ſenſibilis. qꝛ pueris etiam videtur eẽ
innata iſta peritia quod ex frequẽtia

uſus ⁊ operatiõis redditur omnis bo

mo operatiuꝰ ſimilium operationũ.et
ſic patet quod excuſatio vbi allegat᷑
negligentia nulla eſt. cum ipſi negligẽ
tes fuerint cauſa talis negligẽtie. De
inde ibi. Adhuc autem irrationale
vnam defenſionem pꝛedicte excuſatio
nis impꝛobat. poſſet enĩ aliquis ma

lus dicere. Si ego ſum vel fio iniuſtus

in uoluntate fio iniuſius.quia quãuis

velim habere alienum quod eſt iniu/

ſtum. tñ nolo qð pꝛopter h ĩ me agse
neretur iniuſtitia. quamuis enim ueli
pecumiam nolo tamen iniuſtitiam. Si
mili modo.ſi uolo ſtupꝛum ⁊ delecta

tionem que eſt in ſtupꝛo. nolo pꝛo⸗
pter hᷣ fieri incontinens vel intempe
ratus. Sed quia volo delectationem

nõ pꝛopter bᷣ volo in me malam ⁊ vi
tioſam diſpoſitionem. quare ſi fiam in

continens vel iniuſtus inuolũtarie fiã
æ cum diſplicentia. ¶ Contra b dicit

pvᷣs quod iſtud eſt dictum valde irra/

tionabile: quod ſic pꝛobare intendit.
Quicunq; operatur non ignoꝛũs illa
ex quibus ſcit ſe fieri iniuſtuʒ vel incõ
tinentẽ.volũtarie ſe facit iiuſtũ ⁊ ĩcõti

nenteʒ. Sed iniuſta faciens operatur
illa ex quibus ſcit ſe fieri iniuſtum. vt
viſum eſt in parte pꝛecedenti. Et ſimi

liter ſtupꝛans.quare iſte quidẽ uolun
tarie fiet iniuſtus ⁊ iſte voluntarie in/
continens. Huius rationis ponit pꝛi/
mo coneluſionem cum ſubſtantia mi/

noꝛis dicens. ꝙ irrationale ⁊ falſum
eſt dicere aliquem facientem iniuſta:

nõ velle eſſe iniuſtum:ideſt ꝙ inuolũ
tarie ſu imniuſtum ⁊ ſtupꝛantẽ non vel

le incontinẽtem eſſe.2 ponit mino⸗

LIIBRO

rẽ cum cõditiõe.q.d. Si maioꝛ ẽ vera
oppoſita cõcluſio erit falſa. ⁊ pʒ a.
Eſt aũt ſciẽdũ ꝓ euidẽtia maioꝛis qð
ipſa tenz in virtute duarũ ꝓpoſitionũ
ſupius oñſarũ.pꝛima ẽ ĩ diffinitiõe vo
lũtarij.Pictũ ẽ eim ꝙ volũtariũ ẽ cuiꝰ
pꝛicipiũ ĩ operante ſciẽte ſingula ĩ ꝗ/
bꝰ ẽ oꝑatõ.totũ aũt iſtud ſũmit᷑ in iſta
maiori. ¶ Et ſi h dicat᷑.ꝙ iſtud ẽ ueruzʒ
de opõne non de ſequela vel effectu
opatiõis. additur alia ꝓpoſitio in ꝑte
pᷣcedenti expoſita.ſ.ꝙ cuius pꝛincipia

ſunt nobis voluntaria ⁊ ipᷣm eſt nobis

voluntariũ:nec excuſatio valet.(Mꝛo
pter qð ꝛ. ſciendũ ꝙ hoĩiem velle ali/
quid:contingit dupliciter. pꝛimo mo/
do volendo illud per ſe ſumptuz: ſicut

volumus ſanitateʒ ⁊ ſciam ⁊ ſuimilia.

Alio modo volendo illud cum alio bo
no ſumptum:ſicut pñtis vite incõmo⸗/
da. nolumus quidem per ſe ſumpta.
ſed voluimꝰ ea cum vita:magis qᷓ; ca/
rere vita ⁊ incõmoda. Munc igitur in
iuſticia ⁊ quecũq; alia malicia vel pec
catum non eſt volita vel volũt aria.pꝛi

mo modo. quia nullus per ſe peccatuz

ut peccatuʒ appetit.Sed ſcòðo mõ oĩs
malitia eſt uolũtaria.qꝛ peccans pꝛe
elegit actũ malum ſimul cũ peccato.qᷓ
carere illo actu ⁊ peccato ¶ Beinde
ibi. MHõ tamẽ ſi uelit .Annullat ⁊ ex
terminat aliaʒ defenſionẽ pꝛedicte ex
cuſationiſ.poſſet enĩ aliquis malꝰ ho/
mo dicere ſicut uolũtarie quieſcẽs poſ
ſum uoluntarie ſtatim moueri:⁊ volũ/
tarie currens poſſum voluntarie quie
ſcere.ſic ſi uoluntarie ſum malus:ſtatĩ
voluntarie poſſum eſſe bonus:ſed hoc
eſt falſuʒ. dicet iſte.qꝛ ego experioꝛ ꝙ
ſtatim pꝛo nunc uellem eſſe bonus et
optimus homo.⁊ tamen non ſuʒ. qua
re non videtur veruʒ illud.ex quo ſeꝗ
tur.ſ. quod voluntarie ſim malus.Ad
; dicit pᷣs quod malus exiſtens non

ſtatim quieſcit a malitia ſua. dato qdᷣ
velit qꝛ nec eſt intelligendũ. quod eo/

deʒ modo per omnia fit nũc malus vo
luntarie.⁊ a pꝛincipio ſit factus malꝰ

voluntarie. quoniam a pꝛincipio futti
eius poteſtate eſſe vel non eſſe malũꝗ.

ſed pꝛo nũc non eſt ita poſtquã factus

eſt malus.ſicut patet per exemplum
illo qui a pꝛincipio potuit non egrona
re: tamen poſtqᷓ; egrotat nõ poteſt nõ

egrotare.ſimili modo de illo qui pꝛoij

cit lapideʒ. ⁊ patet littera.¶ SDeinde
ibi.Mon ſolum aũt anime. Zotum

intentũ ſuum per ſimile cõfirmat.ſ.ꝙ

oĩs aĩe malicia moꝛalis ſit voluntaria

⁊ accipit ſimilitudinem a malitijs coꝛ
poꝛis.⁊ intendit duas diuiſiones ma

litiarum coꝛpoꝛis.vnam quod alique

ſunt voluntarie ⁊ alique inuoluntarie

aliam quod alique earum increpãtur
alique vero non increpãtur. modo cõ

parando membꝛa diuiſionum inter ſe

accipit iſtam pꝛopoſitionezʒ. quod nul
la coꝛpoꝛis malitia inuoluntaria in/

crepatur. ⁊ quod omniſ voluntaria in
cre patur Et ſic declarat eazʒ valde cla

re in littera. Et patet &t ex iſta inten
dit aliam pꝛopoſitionem vniuerſalio/

rem.d.quod ſi ſic eſt in omnibus mali
tijs alijs ſicut in iſtis. conſequens eſt

quod omnis malitia incre pabilis ẽ vo

luntaria.Sed omnis moꝛalis malitia

eſt increpabilis.ergo omnis moꝛalis

malitia eſt voluntaria.

ãnullauit excuſationeʒ appe
titus per ſe ⁊ appentus ⁊ in
tellectꝰſimul. hic ãnullat excuſanonẽ

intellectꝰ. pꝛĩio auteʒ excuſationem re

citat.2 impꝛobat ibi.. St quidem igi

tur ſibi]. ʒ: pꝛo parte excuſi antium re
plicat ibi.. Si autem nullus ſibi tam

4* excuſationem exterminat ibi.. Si
utiq; h ſunt vera. Dicit ergo pꝛimo.
quod ſi aliquis dicat quod ipſe nõ pec
cat voluntarie ⁊ pꝛobet h̊ tali ratione

quia quicunq; dommatur ðſiderio bo

ni:dominatur enam apparenne boni
cum omnes deſiderent apparens bo/
nuʒ. Sed nullus dñatur apparẽtie bo
ni:ſʒ vmicuiq; videt᷑ finis eẽ talis qua

- ¶ Cectio. x. M
— antẽ gs dicat.] Poſtquaʒz

ſetihe eleb
cnſonntti
odfanr en
ſeguens operi
ſtcenun 0
Poniti. nu
Appmen
geſchnpoiam
losdeicerarn
gäün 1ponn
ra fal
storſcnnsdin⸗
bto Cendeh.
ſſporeraii⸗
enſergrr.
Claramerues
ieſbckrdoma
tefniotchsre
ANibtwlonera
tln eypetit
lofimns rltals⸗
ivenſigponrer
Nlemninn gpualt
liiſoſtinirt
ſGogtuercprin
ltnsderanmin
Ninsfrlumeri
Ggriorneinnana
ſegin indatie⸗
Atſhitainäsde
ſttiſtmirime
Gnnutngeierid
rſſit ſien
ſeſtteaſtin,e

aſanirferng

Eſe eraſaent

in glenchn i

ud nulelnit⸗
lllctineſe on⸗
Petantir Nm

e; linſ

n è”ZMZWU

um erſimietähn
min Wealsſune
1imiümainena niß
endit us unſn
1eeen
mmet iice
Wiee.
NNNNrdän N
o endaie
rim einnz
r Eſc aL
ma Etgndi
n opoſtolennini
waſiſcetinnnin
ſurm its. Mſen

S maiinanndepati

Sed oMnis Moelis
abilis. ng Wns
Dmunara.
(Ctox.

mi gdien.

GidNn Oicrin

na we
pTmmm. dcinuluc
Zinetlil luin
bi Peumemin
di Siumnlu,
couſanonen wi!

lis et ipe eſt: b eſt quał finis conuenit
et conſonat diſpoſitiõi eius.quare nul

lus dñatur deſiderio boni.nec per con

ſequens operationibus conſequẽtibꝰ
deſiderium. ¶ Huius rationis pꝛimo
ponit pᷣtutẽ maioꝛis.ſ.ꝙ oẽs deſiderãt
apparenſ ad qᷓ; ſequitur.ꝙ qui dñatur
deſiderio dñatur ⁊ apparentie.poſtq;

nullus deſiderat niſi qð apparet deſi/

derãdum. 2 ponit minoꝛẽ cum ſuap
batione.d.ꝙ ſantaſie.i. apparẽtie fi/

batio ¶ Geinde ibil Siquidem igitur

nis non ſumnd dñi. Et patet eius pꝛo

ſibi banc excuſatiõem impꝛobat. intẽ

dens ſic arguere. Quicũq; eſt ſibi ip̃i
cauſa voluntaria eẽndi talem vel tal?=
ipᷣe ſibi eſt voluntaria cauſa apparen/
tie finis:talis vel talis: ſed vnuſquiſq;
eſt ſibi voluntaria cauſa eẽndi talẽ vel
talem. ergo eſt ſibi cauſa apparẽtie ta
lis finis vel talis¶ Huiuſ rationis ma
ioꝛem ſupponit ex dicto aduerſarioꝛũ
dicentium.ꝙ qualis eſt vnuſqſq; talis
⁊ finis ſibi videt᷑.¶ inoꝛẽ vero po
nit p̊ que habet euidentiã ex dictis in
ſcòo.quia ex opationibus generantur
habitus ⁊ ex opationibus voluntarijs
habitus voluntaꝛij. uiuſcũq; enĩ pꝛĩ
cipia ſunt voluntaria ⁊ ipᷣm eſt volun

di talem vel talem fᷣm habitum. ( Kõ

III.

le operandi vel faciẽdi. Hinus argu

menti ponit pꝛimo concluſiõem.2 mi
noꝛem ibil Sed ꝓꝑter ignoꝛãtiam
patet.ʒ: huius minoꝛis cõfirmatiõem
ibi Quẽadmodum viſum :d.ꝙ quem

admodũ opoꝛtet viſum boni innaſci.

tariũ. Et ideo vnuſqſq; ſibi cã

ſequẽter infeꝛt cõcluſiõeʒ. ð.ꝙ ipᷣe qui
eſt ſibi cauſa talis habitus eſt ſibi cau
ſa taliſ fantaſie.i.apparẽtie.Et ſic pʒ

ꝙ maioꝛ pꝛedicte obiectionis excuſati

ue falſa fuit ¶ Seinde ibi. Si aũt nul
lus ſibi cauſa eius ꝙ eſt Pro pte ex/
cuſantiũ replicat.d.qꝙ ſi aliquis dixe⸗

rit ⁊ ita excuſauerit peccatũ ſunʒ vt ſe
quitur. dicendo ꝙ nullus eſt ſibi volun

taria cauſa malefaciẽdi. ⁊ arguit ita.
Mullus qui male operat᷑ ꝓpter finis
ignoꝛantiã:⁊ ꝓpter deſideriũ non ſpõ
taneum eſt ſibi cauſa voluntaria male
operãdi.Sed oĩis male operans. ope
ratur ꝓpter finis ignoꝛãtiam ĩuolũta⸗/
riam ⁊ deſiderium non ſpontaneum.
quare nuillus ẽ ſibi cauſa volũtaria ma

quo habens viſum bene iudicat ⁊ vᷣm
bonum:verum iudicium deſiderat illõ
qð eſt in ſe bonuz:diſcernẽs inter pul
chꝛum ⁊ turpe:ſic etiam opoꝛtet ina
ſci bonum viſum intellectus pꝛactici:
quo bene ⁊ vere iudicet vnuſquiſq; fi
nem verum ⁊ bonum. et m ulud ve/
rum iudicium deſideret finem veruz ⁊
bonum:⁊ ille cui b eſt iudicium veruz
bene innatum eſt: babet bonam nati/
uitatem ⁊ eſt bene natus. Quod ap/
paret.quia ille cni bonum maximũ ⁊
optimũ:et ꝙ nulli eſt poſſibile ab alio
accipere vł addiſcere:ſed quale inna
ſcitur eſt in ſua natiuitate cõſequenter
eſt optime natus:⁊ eius natiuitas eſt
per naturam perfecta ⁊ optima nati/
uitas:ſed ille cui tale iudicium et tale
deſiderium innaſcitur eſt huiuſmõi:qꝛ
ſibi innaſcitur maximũ et optimũ bo⸗
num ſcʒ buiuſmõi iudicium qð eſt can
ſa oim bonoꝛum actuum et ſequentiuzʒz
babituum. quare ille eſt opuime natus
et eius natiuitas eſt optima. Huius ra
tionis ponit ſolam minoꝛem. ¶ Se⸗/
inde ibil Si vtiq; hᷣ ſint vera Pꝛedi/
ctam excuſationem exterminat. oſten
dens pꝛimo.ꝙ malicia et virt ſunt pi
ter voluntarie vel innolũtarie. Scõo ꝙ
malicia eſt voluntaria ſicut virtus ibiſ
Sum vtiq; fims. e pꝛimo intendit
ſic arguere. Quecunq; ſimiliter ſe ha⸗
bent ad innaſci et non innaſci quãtuʒ
ad iudicium et deſiderium finis et eo
rum que ſunt ad finem: ſimiliter ſe ha
bent ad eſſe voluntarium et innolunta
rium. Hoc apparet quia ex habitudi/
ne ad iſta dicuntur cetera volũtaria vł
inuoluntaria etiam m aduerſarios.
Sʒ virtꝰ et malicia ſimiliter ſe hñt ad
pdicta.quare virtꝰ et malicia ſimiliter

ſe hñt ad eẽ volũtariũ et iuolũtarium.

LCIBRO

¶ Muius rõnis.pꝛimo ponit concluſio

nem ſub interrogatiõæ dicens.Si pꝛe
dicta verba peccatoꝛum excuſatoꝛia
ſunt vera:quid vel quãtũ.quare virtꝰ ẽ
magis volũtariũ bonũ qᷓ; malicia vo/
luntarium malũ.q.d. ꝙ mihil. 2: ſub/
dit minoꝛẽ dicens. ꝙ ambobus ſcilicʒ
hoĩ bono ⁊ hoĩ malo ⁊ virtuti et mali/
cie ſiłr ⁊ pariter finiſ nõ eſt eis inna/
tus vel ſimiłr et piter finis ẽ eis inna
tus qualitercũq; eis videat᷑ ⁊ adiace/
at eis ⁊ diſpõni eoꝛum. Et iterum ſi/
militer ⁊ pariter reliqua que ſunt ad
finem operãtur ambo referentes ſin/

guli ad finem hñt opationes ſuas na-

turaliter vel nõ naturałr eis viſum. Et
iſtud apparet ex dictis eoꝛuʒ. qꝛ dicũt
ꝙ natura ⁊ natiuitas facit hac differẽ⸗
tiam inter homies dando vni bonaʒ ⁊
alteri malaà diſpõnem a pꝛincipio. ma
loꝛem vero ſupponit. vt dictum eſt ex

aduerſarioꝛũ conceſſiõe.¶ Seinde ibi

LSum vtiq; ſi ſibi J. ꝓbat. ꝙ malicia ẽ

voluntaria ſicut virtus:⁊ ibi deſtituit
fundamẽtum alterius ptis.pᷣmittit aũt
vnã ſuppõnem per eos cõceſſam.ſ.q
ſiue finis nõ ſit naturalis cuilibʒ ideſt
ſiue finis nõ naturaliter appareat cui
libet:ſed finis qui eſt apud ipᷣm.i.ſi fi
nis appareat cuilibet ſᷣm modum ha/
bitus volũtarij qui eſt apud ipᷣm:quia

fuit a pꝛincipio in eius ptate ſiue fi/

nis ſit naturalis.i.naturaliter appa⸗/
rens cuilibet naturałr. tamen quocũq;

iſtoꝛum dato adhuc cõceditur: ꝙ virtꝰ
ſit quid volũtarium:quia ſtudioſus hõ

reliqua ꝓpter finẽ operado:opat᷑volũ
tarie.et per cõſequẽs virtus volũtarie
generata dicit᷑ volũtaria. et h cõſequẽ
ter infert concluſiõem:qᷓ; intẽdit pꝛin
cipaliter.ꝙ malicia erit volũtaria qᷓ; ꝓ
bat ibil Similiter enĩ et malo Inten/
dens ſic arguere. Quecũq; ſimiliter ſe
habẽt ad operationes que ſunt ꝓpter

finem et ad ipᷣm finem:ſi vnũ eſt volũ

tarium et reliquum:qꝛ ſi detur oppoſi
tum.ſ.ꝙ vnum ſe habeat volũtarie et
reliquũ inuolũtarie. ſequitur ſtatim ꝙ

non ſikr ſe habent ad p̃dicta: ſed vir-

tus et malicia ſimiliter ſe habent ad pᷣ
dicta et virtus eſt volũtaria.vt per eoſ
conceditur. quare malicia erit volũta.
ria¶ Huius rõnis ſupponẽdo maio/
reʒ ponit pꝛimo minoꝛẽc.d.ꝙ ei qð eſt
malum:ſicut ei qð eſt bonum ſimiliter
et piter exiſtit illud ꝙ pꝛopter ipᷣm.i.
per ſe eſſe in opationibuſ et in fine.ſi
cut enĩ vna operatio eſt per ſe bona et
vnus finis per ſe bonus:ſic alia opera
tio erit per ſe mala: et finis per ſe ma
lus. In eodem eniʒ genere vel modo
pſeitatis.hᷣ ſũt per ſe bona et illa per
ſe mala.Et quẽadmodum per eos di /
citur et conceditur virtus ẽ volũtaria:
quia ſumus condñi habituũ. vt viſum
eſt ſupꝛa li.2.: quia natura virtutẽ in/
choat:ſed aſſuefactio ꝑficit. Et etiam
nos exiſtentes tales vel tales: talẽ vł
talem finem nobis pꝛeſtituimus fᷣm ꝙ
conuenit diſpõni noſtre. quare mali⸗/
cie erunt et voluntarie.vt infert in cõ/
cluſione medium tangendo. ꝙ ſimili/
ter ſe habent ſupple virtus et malicia
ad eſſe voluntaria. et ſic patet. ꝙ illa
diſpoſitio pꝛopter qᷓ; finis apparet ho
mini talis non eſt ſimpliciter natura/

lis:ſed volũtaria⁊ cõſuetudinalis.Et

in h deſtituit᷑ füdamẽtũ eoꝛuʒ ꝗ cont
ĩuenire rões ad excuſadaſ excuſatiões
in peccatis ¶ Seinde ibil Cõiter qui/

deʒz igitur Zicta de virtute epylogat

⁊ pꝛimo illa dicta recitat. Scðòo habi/
tum ⁊ operationem penes vnum illo
rum comparat ibi Mon ſimiliter au/

tem Zercio.dictis dicenda continu/

at ibil Reſũmentes vtiq;]. Epylogat
ergo pꝛimo illa que dicta ſunt de vir/
tute. ⁊ h̊ reduci poſſunt ad ſex cõpara

tiones eius. poteſt enim compari ad

ſubiectum.⁊ ſic dictum eſt. ꝙ eſt habi
tus qui eſt genus virtutis: ⁊ ad debi/
tum operandi.⁊ ſic dictum eſt. ꝙ me/
dietas.vt viſuʒ eſt in ſcoo. Et eſt diffe
rẽtia pᷣtuũ:et põt cõparari ad genera
tõeʒz. Et ſic dictũ ẽ. ꝙ generat ex ope⸗
ratiõibꝰ:et ad opatiõeʒ.et ſic dcm̃ ẽ.q

toperamn
iun . aach
gint wiunmn
ſeiommagſi
nint⸗
oltmn
mngniſt .
atins anh
lirinſcn
Brindti
Greprichnn⸗
Ganſinuſne
immnmiin
ſ n
lenonsnan
ntinrinnt
feſcliinmn
dininneſtnün
binoltanispen
ſtincene infn
iminre ranni
Aoifayni
iprhurl
Puſarinneyn
Hopreanemin
ſnegimdnesn
ſnni iid wun:
Giuben
erüpbm.

hin inifan
Haninnasricnn.

enuugn,
cköugmi⸗
Crgii
ctüin tihien

Mamterſtin

Apinkiere.

Naii
emnm

renimi
nßiwlingi

nüfin nopii

itiminin

i neleidnn

niiin.
(A

Cafimänidin
Arr iin
. ii .
meigeini
mmiagfunn
meernbainin
Sekichn
vſe Mirgint
Emidin
S N1ini
ILE ian
Remnes talesfeluisi
En bs rii
raſpin wire. El
aAwiNEZ. NüiI
Nedum tangenfi
eniugennua
Aumtaria. atir ;
oter ins
non el ſnioin iu
iriat cienine
Dente inn ,

”õ

vermonen wum
1pAN.
õõ

eümenntsn n

di.Nrinin

virtus operatur talia ex qualibus ge-

neratur vel ad cauſam. Et ſic dictuʒ ẽ

ꝙſunt voluntarie: vel ad regulam.
ſic dictum eſt ꝙ ſunt ſecũduzʒ rationem

4 — ibi Mon ſiłr autẽ] Penes
e voluntariũ cõpat hitum ⁊ opatio/
nem. d. ꝙ nõ ſiłr ſunt volũtarie opatio
nes ⁊ bitus.qm̃ opationum ſumus dñi
a pꝛincipio vſq; in finẽ. dũ tñ non ſu/
mus ignoꝛãtes circũſtãtias in quibus
ſunt opatiões.vt dictum eſt ſupꝛa.ſed
ſumus ſcientes ſingulas circũſtantias
hituum nõ tamẽ ſum dñi niſi a pꝛinci
pio. ⁊ quo ad pꝛincipiũ opatiões ꝗq/

III.

dem poſſumus incipere vel nõ incipe

re. Et in medio poſſumꝰ eas cõtinua/

re vel nõ cõtinuare ⁊ in fine totaliter

dimittere vł nõ totaliter dimittere. ha
bitus tamẽ a pꝛincipio poſſumuſ ſic vł
ſic incipere. in fine tamẽ nõ poſſumus
dimittere. vt dictũ eſt ſupꝛa. ¶ Adie-
ctio etiã vł augmẽtũ hĩtuũ ſʒ additam̃
ta ſingula:vel ſʒʒ ptes ſingłas ẽ nobis
ignota ſicut ẽ in egritudibꝰ qᷓ generãt᷑
in coꝛpoꝛe antequã innoteſcãt homini

Et ſicut egritudines nõ poſſunt ſtatiʒ

dimitti quãdo volumꝰ:ſic nec hĩtus vi

cioſi.tñ quia habitib vtimur vel ſic:vł

non ſic: quãdo volumus. iðo dicuntur
volũtarij: pᷣter h̊ ꝙ generantur volũta

rie¶ Deinde ibil Reſümentes vtiq; ]

Continuat dictis dicẽda.d.qꝙ reſũmen
teſ de vnaquaq; virtute ĩ ſpãli.dicemꝰ
quid eſt: q;tuʒ ad genus pᷣdicamẽtum
circa qualia:quãtũ ad genꝰ obiectũ
c qualiter ſe bñt ad obiecta q;tum ad
modum: ⁊ quot ſũt q;tum ad numeruʒ
t pꝛimo de foꝛtitudine.
v euidentiã pꝛedictoꝛũ ſunt
quatuoꝛ inquirẽda.pꝛimum.
vtnttrum bomo fiat malus iuolũ
tarie ꝓpter ignoꝛãtiaʒ. Scoõm vtꝝ fiat
malł ĩiuolũtarie pp ĩpotẽtiã. erciuʒ
vtrũ fiat mal iuolũtarie ꝓpter ↄcupi
ſcẽtiã v natiuitatẽ. quartuʒ vtrũ rema
neat malus inuoluntarie poſt acquiſi⸗

tam malitiam —
Queſtio. 22.

–

xAE pꝛimo ar guif. ꝙ bomo fiat
malus ĩuolütarie ꝓpter igno
rãtiam:quia quicũq; carens
notitia neceſſaria ad acquiſitiõem vir
tutis ⁊ declinatiõem malicie neceſſa/
rio ⁊ inuolũtarie erit malus ⁊ carebit
virtute: ſed hõ vt in pluribus caret ta/
li notitia.quare neceſſario ⁊ inuolũta/
rie erit malus ⁊ carebit virtute. Mi
noꝛ pbat᷑ ꝑ theologiã ⁊ philoſophiã
quadꝛupliciter. Hã notitia eſt hoĩ ne
ceſſaria pꝛo acquirẽda virtute ⁊ decli
nãda malicia.ſ.noticia opationis bu/
mane:finis bumani:ſtatus bumani:⁊
poteſtatis bumane. Ignoꝛantia nãq;
opatõis bumane:vel finis hbumani cãt
inuoluntarium. vt ſupra viſum eſt. Js
noꝛantia etiam actus bumani pꝛohi/
bet lahboꝛare pꝛo virtute:ſi eniʒ hbomo
neſcit quãdo eſt bonus: ⁊ quando eſi
malus:nũquã conabitur declinare ma

liciã ⁊ pꝛocurare virtutem. Simili mo

do ignoꝛantia poteſtatis humane: tol
lit omnem conatum hominis ad virtu
tez:ſi enim bomo neſcit an ſit in eius
poteſtate eſſe bonum vel eſſe malum.
nũquã conſiliabuur an debeat ad hoc
vel ad iullud ire nec ſeipᷣm hoꝛtabit᷑ ad
bonum. Omnis eni exboꝛtatio ſuppo
nit poteſtatem in eo cui fit expoꝛtatio
ot dicit᷑ in textu:ſed homo caret de cõi
lege quadruplici noticia. vt ptz de ſin
gulis. De ignoꝛũtia eni oꝑationis hu
mane tãquã cauſa peccati. dicii Apo/
ſtolus. Ego aũt carnalis ſum venũda/
tus ſub peccato.ꝙ enĩ operoꝛ non in/
telligo.non enĩ ꝙ volo bonum b ago:
ſed ꝙ odi malum illud facio. ad Ro.
7. ca. ¶ Hoc idem babet᷑ per Ariſtote.
dicẽtez. ꝙ homiĩes qᷓ;uis ſoꝛtes:tamen
quia carnales:habent ſenſus doloꝛuʒz
⁊ paſſionum.j.li.4.ca. de foꝛtitudine
Itẽ infra libꝛo ſeptimo dicit.q paſ

ſio abſoꝛbet ⁊ ligat rationem contra

noticiam operationum ¶ Se ignoꝛan

tia finis dicit Apoſtolus.Qò ꝗd oꝛe/

mus ſicut opoꝛtet neſcimus. Ad Ro.
3. Conſtat aũt. ꝙ oꝛam nobis finem.

IIBRO

quare illum ignoꝛamus.¶ Item ſalo/
mon dicit.neſcit hõ finem ſuuʒ. Eccł.
9. ca. hᷣ idẽ habetur per phᷣm dicẽtem
ꝙ hoi ſtudioſo apparet eſſe finis illud
ꝙ per naturã eſt finiſ.quare nulli ante
acquiſitiõeʒ virtutis per quã fit ſtudio
ſus ⁊ bonus apparebit verus finis.
BSe ignoꝛãtia ſtatus humani dicit ſa
omon:qꝛ neſcit homo.vtrũ amoꝛe vel
odio dignus ſit.Eccł.9.ꝙ idẽ eſt ac ſi
dixiſſet.vtrum bonus vel mal ſit:quia
bonus amoꝛe ⁊ malus odio dignus ẽ
pᷣ idem habet᷑ per phᷣm dicẽteʒ in f ine
hbuius. ꝙ adiectio hituuʒ eſt generatio
vel augmentũ non eſt nobis cognita.
nec per cõſequẽs: hitus qui eſt boni⸗/
tas vel malicia. Se ignoꝛantia ptãtis
hũane ſicut de cauſa malicie ⁊ beſtia/
litatis.Dieo ergo pꝛimo.qꝙ homo exi
ſtens in honoꝛe:hᷣ eſt in ptãte ⁊ liber
tate nõ intellexit:⁊ ideo cõpatus ẽ iu
mẽtis inſipiẽtibus ⁊ factus eſt ſiłis il
lis.h̊ idem apparet per phᷣm qui ꝓba
re nititur hoĩs ptãtẽ cõtra negãtes eã
in hoc capło.Et ſic oñſa eſt ignoꝛãtia

quadruplicis noticie neceſſarie ꝓ ha/

bẽda virtute ⁊ declinãda malicia. Sʒ
in oppoſitũ huius cõcluſiõis eſt deter⸗
minatio phi.dð.ꝙ pꝛo acquirẽda vir⸗/
tute ⁊ declinãda malicia tria neceſſa/
ria preſupponũtur in oĩ hoĩe.Et quar
tum in aliquibꝰ ſcʒ natura ydonea: li⸗
bertas ſufficiẽs: educatio non mala. a
liquãdo vero doctrina ſana.¶ Matura
quidẽ ydonea que ſit capax pꝛincipio
rũ moꝛaliũ:ſic ꝙ bomo per ſe cũcta fa

cienda itelligat:vel intelligentẽ audi,

at:qꝛ ſi neutꝝ exiſtat hoĩ:talis erit vir
inutilis.vt ſupꝛa li.jᷣ libertas ãt ſuffi/
ciens.p quã homo poſſit ciuiliter viue
re ⁊ humana opera experiri. hoc eniʒ
eſt neceſſarium pꝛo noticia virtutũ. vt
ſupꝛa in pꝛohemio. Educatio vero nõ
mala: qꝛ ſic poſſʒ nutriri ⁊ educari pu
er ꝙ anteq; pubuiſſet ⁊ vſum plenum
rõnis haberet:eſſet male hituatꝰ: ſicut
accidit in pueris iudeoꝛum qui educã
tur in odio xp̃i ⁊ xpᷣianoꝝ ⁊ ſepe acci⸗

dit in ſpurijs qui cõiter educant᷑ male
quare ſunt cõiter mali:bᷣ etiam accidit
in puellis raptis que violenter coꝛrũ/
punt᷑ ⁊ meretricule anteq; pubeſcant
efficiũt. ¶ Soctrina vero eſt neceſſaria
pꝛo hijs qui per ſe nõ poſſent pꝛinci/
pia moꝛalium capere:quibus non ſuf/
ficit ꝓpꝛia exper emtia Ubis at ſup.
poſitis dico.ꝙ nullus homo fit malus

inuolũtarie ꝓpter ignoꝛãtiã.qð pbo.
qꝛ nulluſ potẽs ſufficiẽter pꝛicipia mo

ralia cognoſcere ⁊ ſufficienter ad op
applicare fit iuoluntarie malus ppter

ignoꝛãtiam:qꝛ vel habebit iſtã notici/

am vel oppoſuã ignoꝛãtiam: ſi noticia

nõ ergo ꝓpter ignoꝛãtiam fiet malus

ſi ignoꝛãtiã tũc ipᷣa erit volũtaria.poſt

qᷓ; poterat nõ ignoꝛare ⁊ talis nõ cau
ſat inuolũtariũ.vt ſupꝛa viſum eſt.ſed

oĩs homo pᷣdictis quatuoꝛ ſuppõnibꝰ
factis põt ſufficienter pꝛincipia moꝛa/
liũ cognoſcere ⁊ ad opus applicare.
vt patet ex ipᷣis ſuppoſitiombꝰ. quare
nullꝰhõ fit malł iuolũtarie ꝓpter igno
rãtiam. ¶ Sicẽdũ ergo ad illud.ꝙ obij

cit᷑.ꝙ nullus caret noticia pᷣdictis qua
tuoꝛ ſuppoſitis.Ad illud ꝙ dicit᷑ de ig

noꝛãtia oꝑationis humane.icẽdum

ꝙ paulus loquitur in perſona bomis

„ S& „ 2% . .

icõtinẽtis.q;uis ipᷣe nõ eſſet incõtinss
Incõtinẽs ãt ĩtelligit cõſiliatiue ⁊ aa
petit electiue illõ qð eſt operdum:ſʒ

nõ operat᷑iſtud. opatur ãt aliud.ꝙ nee

itelligit cõſiliatiue: nec appent elecii
ne ⁊ hoc mõ dicit ſe ñ ĩtelligere illud
ꝙ opatur:nõ tamẽ negat ſe intellige

re illð ꝙ eſt opandũ ⁊ iſtud ſufficeret
ad eſſe Pon Ageſſneen dð. ꝙ paf
ſio non ligat nec obſoꝛbet rõnem niſi
qꝛ voluntas pꝛius conſentit motui pai

ſionis. Cuius ſignum eſt.ꝙ vnus incõ
tinens ligabitur ex minoꝛi paſſione:⁊
vnus continens non ligabitur ex maio
ri.quare illa ligatio eſt voluntaria. ⁊
per conſequens non cauſat inuolunta
rium. ¶ Ad illud de ignoꝛantia finis
dicendum. ꝙ Apoſtolus loquitur de
hijs que dãtur nobis a deo.de quibus

4

unhirntn
toonone 1
tclini:not
Bir inss chn/
4 nao.
nftomniſn

=

=—
☛b

ſnnqnpernn
ſinmsn⸗
mnmibſennn

—
S=

S=

cmriümorwpt⸗

ignnnn
uimnngumn iß
tenenriitl
Cbnnbeum
immatedie⸗
Gfmanedd e
Wcrimenäneumn
Pommimsarrit
Uooperereenm
Duingtocemms
marum miun
alin oocſemn
ſugeaclisdgan
nbubiti unnirel
nenolnenantſon
Gecinueinenn
ltnenau oel o
Silla i
Tenme encn
fumeſanben⸗
Atnnnein
kagortrinrher
bititiml
Cernnäniri
ſelgofeiring
ußiutninnn

ſnltinakrnfn

efnii,
iskiime
nctntier o

Wislän
mtinn ⸗
KeeNMrö
Wmde 47
bini
ſakugin
eS
merem hzi
tmne ie ri
n Misſiftinn
eeret ſſcnnt
reſtiienenn
mnu elbabedit
ppolri gnoꝛinn:
ppeer gooränant
müiteri Wün
aAn eet ii
AErü.urenin:
nd zaas mmi
hüſfcenter Ninnn
Giet Wan
6½
eteris ininnd
do fu würe e
ürdilu
”
pns Balligit
opatons ne
s iir in Kiu
uis e oeſain

z i nelligit cillin

ciue lo go eſtopen
timd Nanr in ain
cchrune nec 1
K Nönuſeſinke
ao mni regnin

n ignnaciei
. ℳ MWNH
um n
CAs i .

etiam babemus notitiã ſolum a deo.

¶ Ad ſalomonẽ dð. ꝙ loquitur de fine

ot eſt vltimũ:nõ vt eſt optimũ:qꝛ ibiſũ
mitur finis cõiter indifferenter ad
bonos ⁊ malos. ( Ad phᷣm dicen/
dum. ꝙ hominẽ ſtudioſum vocat nõ ſo
lum illum qui per multum exercitium
eſt habituatus in bonis moꝛibus: ſed
etiam omnẽ hoĩem innocentẽ ⁊ rõne
naturali non coꝛrupta vtentem: ⁊ ta/
lis eſt quicunq; a pꝛincipio ſi voluerit
pꝛedictis quatuoꝛ ſuppoſitis.¶ Ad il
lud vero de ignoꝛãtia ſtatus hũani do
ꝙ ſalomon loquitur de dignitate odij
vel amoꝛis que habetur per caritateʒ
infuſam a deo ⁊ per eius pꝛiuationeʒ

non intendit autem loqui de habuidb*
humanitus acquiſitis: qꝛ in habitu vir

tuoſo per exercitiũ acquiſito bene ſtat
pꝛiuatio caritatis:qꝛ illa pditur p vni
cum actum malum: non tamẽ habitus
acquiſt itus. ¶ Ad phᷣm dicendũ.ꝙ lo/
quitur de adiectione ptis ad partem
ſen gradus ad graduz: ̃m ꝙ reddit to

tum babitũ tantũ vel tantũ. ⁊ per con
ſequens intendit ſolum negare notici⸗

am de quãtitate intentionis habitus.

Et iſta noticia nõ eſt hoĩ neceſſaria p

virtute.¶ Ad illud de ignoꝛãtia pote/
ſtatis humane.dicendum.q homo qui
peccauit cum eſſet in bonoꝛe poteſtaᷣ
ad bonum ⁊ in honoꝛe innocẽtie non
intellexit:tamẽ intelligere potuit ſibi
ſalubꝛia:ſed noluit intelligere vt bene
ageret.vt dicit᷑ in alio p( p¶ Ad pbᷣʒʒ di
cenduz. ꝙ ipe ꝓbat iſtam poteſtatẽ nõ
quia eſſʒ ignota homi non male diſpo
ſito:ſed homĩ male diſpoſito.ſicut pꝛo
bat ꝗ?methapbiſice.pꝛincipia pꝛima
que ſatis ſunt hboĩ nota. Et iõ dicit bᷣꝙ
ignoꝛare quoniã ex operari circa ſin/
gula 'm habitus fiunt: pene inſenſibi
lis eſt. ſicut fuit expoſitum legẽdo Faʒ
— (Aueſtio.2.

E 2· arguit᷑.ꝙ bomo fiat m

X lus innolũtarie ꝓpter impotẽ
tã. ¶Maimo quonid quicũq;
babet impotẽti faciendi bonũ qð fa/

cere vult ⁊ reſiſtendi malo cui reſiſte/

re vult ⁊ ſtãdi in bono ĩ quo ſtare vult

fit malus inuolutarie ꝓpter impotẽtiã
ſic eſt de homĩe vt in pluribꝰ.quare fit
malus inuolũtarie ꝓpter impotentiã
Aſſapta pꝛobãtur q;tum ad ſingula
Apoſtoł eni dicit de inpotẽtia faciẽ
di bonũ.Non ei ꝙ volo bonũ.hoc fa/
cio. ad Roma. 7. certũ ẽ aũt ꝙ nõ ſtat
ex defectu volũtatis poſtquã vult. ſtat

ergo ex defectu ptãtis. Ariſt. etiam di

cit ſupꝛa in fine pꝛimi. ꝙ quẽadmodũ

diſſolute coꝛpis pticule hoĩm diligẽtiũ
monuere eas in ptem dextrã. pꝛaue fe/⸗

runt᷑ in ptem ſiniſtrã:ſic eſt in aia:tam
in coꝛpibꝰ manifeſte videmꝰ illud qò

puerſe mouetur. in aĩa vero nõ viomꝰ*

ergo ſicut coꝛpꝰ inuolũtarie aliqñ fert
pꝛaue ſic ⁊ aĩa.Et hoc ex ipotẽtia p/
ueniẽdi ad bonuʒz ad qð nitit᷑ puenire
Ari. aũt in pluribꝰ locis dicit incõtinẽ
tẽ vinci a paſſiõe mala. cõſtat ãt ꝙ nul
lus qui vincit᷑ pt victoꝛi reſiſtẽ ⁊ ꝙ oĩs
qui vincit᷑ inuolũtarie vincit᷑. quare in
cõtinẽs fiet malꝰ ⁊ ĩtꝑatus ĩuolũtarie
ex ĩpotẽtia reſiſtendi malo.puta paſ⸗
ſiõi male ¶ Ari. etiã dicit h ꝙ malo ha
bitu acquiſito nõ ſtatim ille malꝰ pote
rit quieſcere a malicia ⁊ fieri bonus.
Ex quo arguit᷑ ſic.quacũq;ʒ virtute ali

quid mouet᷑ ad terminũ: eadẽ virtute

geſcit in illo termino. ita qꝙ ſi nãlr mo
uet᷑: nãliter quieſcit:ſi violenter violen
ter:ſi volũtarie volũtarie.ſicut patʒ in
ducẽdo in oibus:ſed iſte male hituat

quieſcit in malo habitu ĩuolũtarie. ſup

poſito. ꝙ nollet eſſe malłꝰ.quare pꝛius
fuit motus iuoluntarie ad illũ malũ ha
bitum. quare ex ĩpotentia: nõ ex volun

tate factꝰ eſt malłꝰ¶ SBe ipotẽtia vᷣo re

ſiſtẽdi malo. dicit apoſtolus vbi ſupꝛa

qð nolo malũ hᷣ ego operoꝛ.quare vo⸗/

luntarie vł inuolũtarie agendo malũ:
fiet malus ex impotentia reſ iſtendi.
Be impotentia vero ſtandi in bo/
no dicit ſapiens. qꝙ ſepties in die ca/
dit iuſtus caſu ſcilicet peccati ⁊ intel
lgit᷑ quolibet die. Conſtat autẽ ꝙ iu⸗

IIBRO

ſtuſ homo qui eſt bone voluntatis non
peccat ſepties in die ex volũtate. qua
re ex ĩpotẽtia ſtãdi.¶ Ari.ãt cõſciꝰ ſibi
ð hac ĩpotẽtia dicit.ꝙ humana vita ne

ceſſario indiget requie ⁊ remiſſiõe vi ⸗/

te que maxie fit in ludo circa quẽ po/
ſuit virtutẽ eutrapelie. vt ſupꝛa li.2 t
j. in. ? quare videt᷑ ꝙ homo vt in plu
ribus ſit impotens pꝛo acquirẽda stu
te ⁊ vitãda malicia. ⁊ arguit᷑ pꝛinci/
paliter ſic.quicquid fit in hoĩs volũta

rie fit ex hoĩs ptãte.qð patet: qꝛ volũ

tarium eſt:cunus pꝛincipiũ ẽ in ipᷣo ho
mine operãte.vt dictum eſt ſupꝛa. ſed
bonitas ⁊ malicia non fiunt ex homĩs

ptãte.ergo non fiunt in hoĩe ex homĩs

volũtate.Minoꝛ patet per apoſtoluʒ
dicentẽ.ꝙ non eſt volẽtis neq; curreni᷑
ſed miſerentis eſt dei. ad Rom. 9.

¶ Iẽ Aug'. in li. de gra. ⁊ li.arbitrio.

Cooperãdo in nobis deus pficit ꝙ o⸗

perando incipit: qꝛ ipᷣe:vt velimꝰopa
tur incipiens:ꝙ volẽtibus cooperatur

pſiciens.vt igitur velimus opatur. cuʒ

aut volumꝰ⁊ ſic volumꝰvt pficiamꝰ:no
bis cooperatur: tamẽ ſine illo vel ope
rante vt velimꝰ:vel cooperãte cũ volu/

mus bona pietatis opera pficere non
valemud er io ergo claret.ꝙ vel⸗
le ⁊ pficere bonũ non eſt in hoĩs ptã⸗
te:ſed dei.Si ergo deus h̊ opatur ĩ ho
mine nõ eſt ei voluntariũ.qꝛ ipᷣe homo
nõ eſt pꝛincipiũ.Si ãt deus b ñ opare
tur: homo neceſſario fieret malus.qua
re nec iſtud erit ei volũtariũ:poſtquaʒ
aliud facere non poterat. (Sed in op
poſiuum eſt pia determmano phᷣi pꝑ qᷓ
tollit oẽm excuſatiõezʒ peccati 20
intellectu qõmis pᷣmitto duo.pꝛimũ eſt
ꝙ cum virtutũ alie infuſe ſunt vt tradit
ſcãrum ſcripturaꝝ auctoꝛitaſ:⁊ alie ex
hũanis opatiõibus generate. de quib⸗
agit moꝛalis pbᷣs.Pe pꝛimis nõ ẽ hic

queſtio. ¶ Scðz. ꝙ idẽ eſt querere de

cã operat ionũ et actuum:et de cã hitu
um ex opationibus generatoꝝ: poſtqᷓ;

hituum — opationes
et actus.Mꝛo ſolunõe queſlionis p.

mitto quatuoꝛ pꝛimũ.ꝙ pro acquiren
da virtute et declinãdo a malicia non
ſufficit ptãs hoĩs ſine dei auxilio
cũduʒ. ꝙ ptãs ði ñ ſufficit ſũ ↄſeſu hũa
Auartũ.ꝙ pts dei eſt in hois pote
tate ¶Mꝛimũ ⁊ ſm ſimul declaro ſic.

ſicut ẽ in pꝛoceſſu ad malũ: ſic eſt in p
ceſſu ad bonũ:ſed in ꝓceſſu ad maluz

non ſufficit ptãs hoĩs ſine auxilio alie

no:nec ptãſ aliena ſine cõſenſu hůano
quare nec in pꝛoceſſu ad bonum ſuffli-

cit h ſine illo:nec illò ſine iſtio. ¶Rino

rem declaro ſic:⁊ accipio pꝛo exẽ plo
vnum opus intẽperãtie ad cuiꝰ ppe
tratiõem ſic pꝛocedit᷑.ꝙ pꝛimo pᷣmit/
titur occurſus alicuius rei concupiſci.

bilis vel in viſu: vel in auditu: vel in ta
ctu:vel in fantaſia: vel in cogitatione

aliqua. 2? ſequitur motus concupie. 33
conſenſus volũtatis. cpꝛoſecutio ope
ris.conſtat aũt.ꝙ poteſtas homis non
ſufficit ſine aliquo miniſtrãte rem con
cupiſcibilẽ ⁊ in pꝛimo occurſu ⁊ in to
to ꝓceſſu:qꝛ ſemper ipᷣa res cõcupiſii

bilis mouet hoiem:⁊ homo nõ mouet

mſi motus:nec ptãs huius rei cõcupi
ſcibilis ⁊ actim ip̃am miniſtrãtis: ſu

ficit ſine conſenſu hoĩs:quia ex cõcur

ſu cõcupiſcibilis non cauſatur magnuf
motus concupie ſine volũtate hominiſ/
neduʒ male habituati: nec ex momi cõ
cupiſcentie cauſatur conſenſus volun-

tatis:contradictio eni eſſet. Siłi mo/

do in pꝛoceſſu ad bonuʒ ſunt quatueꝛ
pꝛimo occurſus rei ſalubꝛis ⁊æ honeſte

mentem allicientis ad bonum. 2: mo/
tus rationis appꝛehendenuis ⁊ volun

tatis acceptantis.ʒ: ſimplex conſen,

ſus voluntatis. ꝗ? vero efficax pſecu/

tio boni operis. conſtat ergo. ꝙ pote⸗
ſtas hominis non ſufficit ſine illo qiu
miniſtrat illam rem ſalubꝛem ⁊ bone

ſtam ⁊ ſine illo qui facit eam appare/
re vt placidam ⁊ honeſtam vt ſalubꝛẽ
h auteʒ oĩa facit deus. ipᷣe nãq; ſicut ẽ
cã rei ⁊ bõitatis eiꝰ:ſic eſt cà occurſus

eriꝰ.Et iõ iſte curſꝰ vocat᷑ gĩa vocãſ qꝛa

no.tciũ ꝙ ptãs hois eſt in ptãte dei.

nbnvs fn
lotis aaſierl
anerreoeſiſt
ſaricauſzoct

S- ☛ =

SS
egnuctitoi
Pinmauinciſe
ifisgſuſih
accenirzt bo
llionenizrſe⸗
iuertiücdeftacn
bnni Atſtugenu
wishi ngin
Ttie güfen
Nenginn dem
ſhnplciamd
1 mgn. Kiſe
ſiſictau geie
deiunlal Sel
ſuecienſi huine
clcöem inola
ſelonu wlumure
ſlluen ſe once
aithniscönachn⸗
iionſennre au bon
Mmmn cunedei ri/
ithüm etbef
Nalicemtrin
Glein uni bttitb
Hltimn Tani
hwprninöenen⸗
tleniszicen
uchplein wan
tlitinbefinnir
huhtbnöti⸗ dis⸗
uglominſnp
nigtinnpi an
czäinſcleitihe⸗
edenäftaniit
lusheig,giſin
lunloſclinigr
pis deif
vclitkinte
ellin boignin

Kanhiene
asſrne
Aisiseſe
üsiene
Dnitnini
eſtal ii
niſdin wnr
siſen
Mdenſeiti;
An eſtain
Arpſe Aaen
s Mipericeann
nir ledlk gan
TüS alNS N
inninzelin acdhnn

nimuin: felin oan

Leutn Nons
s wünns .an

Nitn ain,9 et

ſne inonindhirn
ilet ninai
ſug ſenperieſ in
er wien: Min
w.ner is is nĩ

õ

õ
Gbiüs non canſann n

ngie e Miine de

Gle dadumanneter
e uiumn Mleniist

icdei eſe

con us rlſiubeb n
niherniain
Anns. N
4
4.
— —R
wrunis Mifi
utn s e
frci
ie
ͦha D

non ſumus ſufficienteſ cogitare aliꝗd
ex nobis quaſi ex nobis:ſed ſufficiẽtia
noſtra ex deo eſt:ſicut dicit Apoſtolus
Et ſicut ẽ cauſa occurſus eiꝰ: ſic eſt cã
cõplacẽtie eius inquãtũ facit eã homi
apparere vt placidã:⁊ vt honeſtã: ⁊
vt ſalubꝛe m. aliter enĩ pꝛĩa gĩa nõ fuiſ
ſet gratia.Et ideo iſta ſcõa gratia:in/
quãtum cauſat cõſenſum vocat᷑ gratia
iuſtificãs:qꝛ iſta facit hoĩem in tali cõ
ſenſu eſſe iuſtuʒ ⁊ bonũ:⁊ ſicut cauſat
talẽ conſenſuz:⁊ ſic dat bonũ volũtati
adiutoꝛiũ ad efficaciter ꝓſequẽdũ op⸗

bonũ. Et iſta gratia vocat᷑ gratia coo⸗

perãs hoĩ ⁊ magnificãs holem:qꝛ iſtã
gratiã per quã frequẽtantur opera bo
na:acqrũtur boni hitus virtuoſi ꝑ quoſ
ſimpliciter ⁊ magnifice ſit bomo bon-
⁊ magnꝰ. Et ſic claret ꝙ hois ptas ñ
ſufficit ad pfectiõem bomi operis ſine
dei auxilio.¶ Sed nec dei ptãs ſufficit
ſine cõſenſu hũano:qm̃ vt dictum ẽ cõ
tradictiõem implicat hoiem eſſe bonũ
ſine bona voluntate ⁊ habere bonam
volũtatem ſine conſenſu ad bonuzʒ. Et
euidentius cõtradictiõeʒ implicat ho
minẽ conſentire ad bonũ ſine cõſenſu
humano.quare dei ptãſ nõ ſufficit ſine
cõſenſu hũano.Et hͥ eſt qð dicit Augu
ſtinus. Qui creauit te ſine te:bᷣ eſt ſine

conſenſu tuo nõ iuſtificabit te ſine te:

pᷣ eſt te inuito.¶ Zerciũ ⁊ quartũ de/
claro per diſtinctiõem vmcam:qꝛ po⸗/
teſtas vnius põt eſſe in ptãte alterius
quadrupliciter. vno modo ſicut ptãs

cauſe inferioꝛis eſt in ptäãte cauſe ſupe

rioꝛis:⁊ h̊ mõ ptãs homis eſt in ptã/
te dei. Alio modo ſicut ptãs cauſe li/
beralis eſt in ptãte recipientis. verbi
gratia.qᷓ;diu ſol eſt ſuper terram.ptãs
eius que demõſtrat viſibilia: eſt in ptã
te huius hoĩs:qui ſi voluerit in virtute
⁊ auxilio ſolis videre poterit: ⁊ h̊ mo/
do ptãs dei ſicut ptãs cauſe liberaliſ/

ſime: eſt in hoĩs ptãte: qꝛ ſi bomo volu

erit:vel obicem non poſuerit. deꝰ eum

ad virtutum perfectiõem vocabit:⁊ in

pirtute inſti ficabit:⁊ per virtutẽ coo⸗

perando ei: ipʒʒ magnificabit:⁊ h̊ mo/
do per theologos diſtinguũtur tria ge
nera gratiaꝝ.Er hijs ergo ſequitur
ꝙ in hoĩs ptãũte eſt fieri ⁊ eſſe virtuoſũ
æ bonum. ¶ Ex h etiã vlteriꝰ ſequitur
ꝙ nullus ex ĩpotẽtia fit malus iuolun
tarie qð querebat queſtio.¶ Sicendũ
ergo ad pꝛimũ.ꝙ nullłꝰ habet ipoten/
tiam ſimpliciter faciendi bonũ:vel re/⸗

ſiſtendi malo: qꝛ h̊ oĩia põt cum auxilio

cauſe liberaliſſime que ẽ deus:qui dat
oĩbus affluenter ⁊ non impꝛoperat.

¶ Ad apłm autẽ dõ.qꝙ loquit᷑ in perſo

na hoiĩs incõtinẽtis qui nõ facit bonũ
ꝙ vult electiue:ſed recedens ab electi
one facit malũ:ꝙ non eligit: tñ concu
piuit:⁊ ſic facere bonũ non ſtat ex im/
potentia:ſed ſtat ex volũtate:qꝛ electi
onem bonam q; habuit reponẽs voli
tionem malam ⁊ conſenſuʒ ad maluzʒ
accepit.¶ Ad Ariſtote. dð. ꝙ ſicut coꝛ
pus pꝛaue fertur ex virtute ⁊ diſpõne
ſibi intrinſecis:ſic ⁊ aĩa pꝛaue ex ſibi
intrinſecis.hᷣ ãt poſito mamifeſtuʒ eſt.
ꝙ aĩa nõ fert᷑ pꝛaue ex ĩpotẽtia aie vł
poluptatis nec ĩuolũtarie:ſed ex ĩpotẽ
tia electiõis bone:qꝛ cõcupia pꝛeua/
let aduerſus eam: non tam aduerſus
potẽtiam anime.quoniã voluntas per
velle conſentit ⁊ adheret concupiſcẽ
tie dimiſſa electione.et per conſequẽs
fertur voluntarie.Ad aliud dictum a
poſtoli ſimili modo dicendum eſt.ꝙ lo
quens in perſona mncontinentis dicit
ſe nolle electiue illud maluzʒ ꝙ agit. ꝙ
tamen vult concupiſcentie conſentien
do et adherendo. ¶ Ad ariſtotelẽ di/
cendum.qꝙ voluntas dicitur vinci: quo
niã ab appetitu qui eſt ſᷣm naturaʒ et
m rationem et ſm virtutem: qui eti/
am eſt via ad felicitatem: pꝛoſternitur
ab appetitu:qui eſt cõtra naturã: con
tra ratiõem: contra virtu tem: qui eti/
aʒ deuiat a felicitate: tamen iſte ſecun
dus appetitus malus eſt ei voluntari/
us.et ideo volũtate vincitur:et ipᷣa po
teſt paſſiõi male victrici reſiſtẽ:qꝛ paſ
ſio:nec z rõeʒ nec electõeʒ vicit niſi

I

p cõſ zſum uoluntatis ¶Ad ſapientẽ

at dicẽdũ ꝙ loquitur de caſu ueniali.ꝗ

*

B

RO

virtutẽ nõ ꝓhibet nec coꝛꝛũpit:ad il-

lud ꝙ dicitur de requie ⁊ remiſſiõe vi
te dicẽdũ ꝙ ludus requies ⁊ remiſſio
vite qᷓ;uis virtutẽ nõ generet:nec au⸗/

gmentet.tñ nõ coꝛꝛũpit nec minuit ſi

moderate fiat: aliquando occaſiona/

liter ⁊ p accñs virtutẽ auget ĩiq;tũ red

dit hoĩeʒ ſine tedio ⁊ faugatiõe que
puenit ex operũ cõtinuitate ¶ Ad vᷣm
principale dicẽdũ ꝙ virtus moralis ⁊

malitia oppoſita fiũt in hoie ex bois
ptãte ut declaratuʒ eſt. apoſtolꝰãt di/

cit virtutẽ nõ volẽtis nec currẽtis eẽ ſi

cut cauſe pꝛincipalis ⁊ ſuperioꝛis: ſʒ

miſerẽtis dei:qui vt dictũ eſt:eſt cauſa

ſupioꝛ liberaliſſima hñs hoĩeʒ in pote

ſtate ſua:auguſtinus ãt dicit nos non
poſſe velle ⁊ perficere bona ſine deo:
ſʒ nõ negat qui poſſimus cũ eo: ⁊ hoc
ſufficit ad ſiplicuer poſſe ꝓpter libera
litatẽ bõitatis ſue.q.2 42*

iuolũtarie propter cõcupiſcẽ

tarie fit malus ꝙ patet:qꝛ in lege pec

tia.pꝛio qꝛ ꝑ ꝙ quis captiua/
tur in lege peccati: per illud inuolun/

cati fit malus:ſʒ qui captiuat᷑ inuolũ/

tarie ducitur:ſʒ ꝑ cõcupiſcẽtiã captiua

tur hõ in lege peccati dñte apoſtolo. ĩ

uenio in mẽbꝛis meis legẽ repugnã/
tẽ legi mẽtis mee ⁊ captiuãtẽ me ĩ le
ge peccati.ad Ro.7. h̊ autẽ lex mẽ/
broꝝ cõcupiſcẽtia eſt.quare ⁊ c.ꝛc qꝛ
ꝙ ẽ naturale nõ eſt volũtariũ:ſʒ motꝰ
ductus cõcupiſcẽtie naturalis eſt vt

dicũt iſti quoꝝ opinio recitatur hic in

ri ad naturã aĩalẽ hois preciſe ſůptltiä
vel ad naturam rõnalẽ: vt nature aiali
cõiũctã:ſicut eſt in hoĩe:vel ad naturäã
rõnalẽ: vt ab aĩali nã deuictã.vel ad

HW

hoibus.¶ DBe pꝛio ergo ſciẽdũ naun

ralis cõcupiſcẽtia que cõi noĩe ſũpia ẽ
idẽ ꝙ appetitus ſẽſiiuus põt cõpara

naturã rõnalẽ ut nature aiali ſubiuga
Si cõ

tam

tt᷑ᷣẽtia actui ⁊ motui coiũcta. ⁊ ſic dicit

Eʒ arguitur.ꝙ fiat hõ malꝰ

littera.⁊ ut philoſophus uidetur dice

re ſupꝛa libꝛo 2: vbi dicit ꝙ delectatio
ẽ nobis cognata ⁊ cõplãtata ꝑ naturã
a pueritia.quare malitia ad quã ducit

hoiezʒ iſta cõcupiſcẽtia nõ ẽ volũtaxi
In oppõitũ ẽ determĩano pbi.W

ſolutiõe queſtionis pᷣmittẽda ſunt duo

prio cõis efficatia huius cõcupiſcẽtie

quã hẽt in hoĩibus.ꝛ.diuerſitas quam

habet ſm magis ⁊ minus in diuerſis

libido:Si vero cõparetur ad naturaz
rõnalẽ vt nature aĩali cõiũctaʒ . b du/
pliciter.qꝛ vel cõparat᷑ ad appetium
rõnalem.⁊ ſic dicitur ſtunulus carnis
qꝛ rõnalẽ appetitũ ſtimulat ⁊ titillat.
gllicit ⁊ attrahit vt ei cõdelectet᷑ ⁊¶ cG
doleat:⁊ cõdeſcẽdat vel ad ipſaʒ rũ,
nẽ maxime vt eſt cõſcientia.⁊ ſic diicd
tur lãgor: qꝛ languere facit: æ difficll
tatẽ pati cõſetennaʒ que pugnatad
uerſus carneʒ: ⁊ caro per tal? appei
tũ carnalẽ cõcupiſcit aduerſus ſpiriiũ
Si autẽ cõparetur ad naturam r=na,

lem.vt ab animali natura deincta. hoc
dupłr:quia vel comparatur ad ſtatuʒ

anmme in quo tunc eſt:⁊ ſic dicitur yypy-·
rannus.vel ad illum in quo tunc eſſe
debet. ⁊ ſic dicitur eſſe coꝛꝛuptio. qa

tunc pꝛincipatur in bomine ille appe

titus qui non habet ius pꝛincipandi:
nec pꝛincipatur ad cõe conferens to.
tius hominis:ſed ad damnũ. quare id
citur tyrannus.tunc autem pꝛincipo,

tus quo pars anime rationalis prin/

cipari debet parti irrationali coꝛru/
ptus eſt ⁊ anima peruerſa:vnde.to

pi. dicitur ꝙ pꝛopꝛium eſt rationi pꝛi
cipariin homine.non tamen ſemper
puta quando anima bominis eſt per⸗

paretur ad naturaʒ aiale?
preciſe ſũptaʒ.h̊ quadruplicuer.qꝛ kł
cõparat᷑ ad eaʒ vt naturalis potentia
T ſic dicitur lex carnis:ſiue mẽbrorium
vel vt potẽtia remota.⁊ ſic dicitur cõö,.
cu piſcibilitas:ſicut ẽ in pueris: vel xt·
potẽtia ꝓpinqua:que ſtati põt ĩ actuz
exire.⁊ ſic dicitur cõcupiſcẽtia qualis
elſt in adultuis.vel ut potẽtia ad actũ i⸗
clinata. ⁊ ſic dicitur ꝓnitas. vel vt pe

Wwie luc⸗
Nlüzücde
Clräckinm
iiſfnnin
Geigponn
fam. De
cupiſitui
negis Mnn
ſn nanuntate.
Alvromncn
uliaNoch/
en Geciinen
Gpemmepnann
Anmgsicinuns
Er leal' nugs
lchirrlal pri
Geciaen r
minagsiclinat
gean ſenernag
ne indiſ
ſoge ngsicnn
6femegrerns.
anlndſeſtan
Cöninmsſener
mlacmonpieſ
nocemonobſtamen
Nänenicöſneni
iantaräöenn
Alkineſt. apale
Calpenemnerſe
Aönikesachie
clbos melde
eisinemnen
enci gren

EAiſie
NMNtfr
lriin
nr giiſii
1 KCNCöNidn
MAE elt Miintt
11cttdr Mi
m1 N iidn i
Sdöri N
Nelcirai unt
n. 1ſr id MNE—
lic)enüſinirii
1arabt teicicrenr
t cidelcilat fel uin
mnenataictne
glre ſi.d
cödennaz qre M
nez: t crd er tuli
anicacrenſt
απ. a
NiNNi
õ
Ne n W ncckttin
nluinbfo
8 maen Me

III.

uerſa. ideo dicitur coꝛꝛupta. ſi autẽ
comparet᷑ ad naturã rõnalem ui na/
ture animali ſubiugatã. b cõtingit qua

drupliciter. qꝛ effectus eius in anima
ſubingata opponitur virtuti quantuʒ

ad quatuoꝛ. ſ. quantũ ad bonitatẽ. ⁊

quantũ ad rectitudinẽ ſen cõfoꝛmita⸗

tem. quantum ad decoꝛem ⁊* quantũ
ad uigoꝛẽ.quare ᷣm ꝙ effectus rõna/
lis cõcupiſcẽtie opponit᷑ bonitati uir/

tutis ipſa dicik fomes ⁊ nutrimentum

qꝛ fouet ⁊ nutrit peccatũ. Sed ut op
ponitur rectitudini dicit᷑ vitiuz natu⸗
re ſed ut opponit᷑ decoꝛi dicit᷑ fedi/
tas aie. Sed ut opponit᷑ vigoꝛi virtui
per quã difficilia fiunt aie virtuoſe fa
cilia: dicit᷑ ifirmitas volũtaa ↄſciẽtie
Et iſti ſut mõi ſe hbabẽdi buiꝰ cõcupi/
ſcie ad hominẽ habentẽ utrãq; natu/
ram. Ze 2: ſcienduz ꝙ naturalis cõ-
cupiſcẽtia diuerſificat᷑ hominib ᷣm
magis ⁊ minus quadrupliciter pꝛĩo:
ſm natiuitatẽ. Alio modo fʒ etatem
alio mõ.ſᷣm coꝛpoꝛis diſpoſitionẽ ac/
tualẽ. 4 modo ᷣm moꝛẽ ⁊ cõſuetudi
nem. Secũdũ natiuitatẽ aũt. quia ex
cõplexione ꝑ natiuitatẽ accepta vnus
eſt magis ĩclinatus ad venerea q; ali
us ⁊ ille aliꝰ magis ad pecunias. vel

querit iſta eſio Ved queret ð

habuibus malis. Mijs ergo pᷣmiſ⸗
ſis dõ ad queſtiõem. ꝙ nulla naturał
concupia q;tũcũq; intenſa ꝑ natiuita/

tem vel per etateʒ neceſſitat vel cogit

hoĩem ad eſſe malum ⁊ virtuoſum in
uoluntarie. qᷣ pꝛobo. ſi aliquis eſſet
neceſſitatus ex concupia ad eſſe malũ
inuoluntarie b maxime videret᷑ de ho

mine vicioſo ⁊ incoꝛrigibili:ſed iſte ñ

eſt inuolũtarie: ſed voluntarie malus

ergo nec quicũq; alius eſt iuoluntarie

ad cibũ vel ad potũ qᷓ; iſte.⁊ ſic de ali

is Secũdũ etatem vero.qꝛ iuuenis ꝑ
naturã magis iclinat᷑ ad delectabilia
qᷓ; ſenex: ⁊æ ſenex magiſ ad lucra qᷓ; iu
uenis. ¶ Scom diſpoſitionẽ aũt coꝛpo
ris.qꝛ ſanꝰ magis iclinat᷑ ad venerea

q; ißemet eger exiſtẽs.ꝙ viuet magis

vel minꝰ delitioſe vł auſtere ſm hᷣͥ ma/
gis vel minus ſentiet motus buiꝰ na/
turalis concupie ¶ Scðʒ cõſuetudinẽ
vero:qꝛ non obſtante naturali cõſue⸗/
tudine: ppĩ cõſuetudinẽ vnꝰ ſenex ma
gis cõcupiſcet q; vnns muenis. vñ au /
guſt. in epiſt. ad valeriũ dicit ſic. Aui
concupie nequiter ſeruiunt: tantas in
eis vires accipit. vt plerũq; etate difft
cilibus mẽbus eiſdem ptibus turpiuſ
⁊ycatius inſanire nõ deſinat¶ Eſt t
ſciendũ.qꝙ de cõcupia naturali ſolum

malus. Aſſumpta pꝛobo.qꝛ in iſto in/
coꝛrigibili concupia ſi neceſſitat volũ /
tatem: vel boc eſt. qꝛ eius cõcupia eſt
frequentioꝛ ⁊ vehemẽtioꝛ:vel qꝛ eius
voluntas eſt ductibilioꝛ v debilioꝛ: E
neutrum dari põt. qꝛ vnus alius coꝛri
gibilis habebit concupiam ⁊c frequẽ/
tioꝛem ⁊ vehemẽtioꝛem.quare nõ po
terit dari pꝛimũ nec etiam ᷣm: qꝛ illa
volũtas nõ eſt ductibilioꝛ nec debilioꝛ
qꝛ totus mundus non põt flectere pᷣ/
ce vel pꝛecio: pena vel pꝛemio: ver⸗/
bere vel verbo. quare nullo modo ap
paret ſentiendũ eſſe. talis voluntas
ſit neceſſitata ⁊ inuolũtarie ad mali/
ciam ducta. imo in cõi modo loquendi
talis homo inpſuaſibilis vocat᷑ nimiſ
velentarmd.Cer bdo ad pꝛimum.
ꝙ aliquis põt captiuari volutarie: ſi⸗
cut ille qui ad ſolum mandatũ pꝛinci
pis ductus timoꝛe: vadit ad carcerem
ſic ⁊ volũtas boĩs volũtarie captiuat
ad nutũ appetitus ducta ſolo amoꝛe
vel timoꝛe vel aliqua paſſione ſicut di
ctum eſt de incõtinente qui volunta/
rie vincitur. Et ſic loquit᷑ Apoſtolus
in pſona incõtinẽts. ¶ Ad ſm dõ. ꝗꝙ
motus cõcupĩe naturalis eſt: ſed con/
ſenſus voluntatis: quo volũtas conſen
tit vel diſſentit huic motui eſt volũtari
æ liber. Et ſi iſta opinio que recitatur
in littera dicit oppoſitum non eſt ve/
ra.phᷣs autem ſupꝛa in ſcòo non dicit
niſi ꝙ illa delectatio eſt nopis natura
lis:ſed conſentire illi non dicit eſſe na

turale.imo dicit ꝙ pugnare aduerſus

LIIBRO

Queſtio. 2.

12ES quarto arguit᷑ quod bomo
. MIſſemel malus ſemp remaneat
malus ⁊ iuoluntarie.qꝛ ut di

cit ppᷣs ĩ littera.ſicut ſe habʒ coꝛpꝰ ad
egritudinẽ ſic aia ad malitiã. Sed fa
ctus eger volũtarie in coꝛpoꝛe: rema
net poſtea inuoluntarie eger uſq; ad
peryoð moꝛbi. quare ſimili mõ eger⁊
vitioſus in aia remanebit eger iuolun
tarie. Sed in oppoſuũ arguif᷑.qm̃ ha
bitus vitioſi non ſunt permanẽtioꝛes
qᷓ; habitus virtuoſi. Sed iſti ſunt coꝛ/
ruptibiles per mala opera:ceſſãtibus
boĩs. quare ⁊ vitioſi erũt coꝛꝛuptibi⸗/
les p bona opera ceſſãtibꝰ malis. Di
cẽdum ergo ad queſtionẽ hominez
ĩcedere a malitia eſt difficile .20 quod
nõ eſt impoſſibile. Primũ pʒ ex qua/
tuoꝛ vlneribꝰ que theologi dnt ĩ homi
ne derelinqui ex quolibet moꝛtali pec
cato.Sed maifeſtius reliquit᷑ ex habi
tu vitioſo:que ſũt: malitia.ignoꝛãtia.ĩ
firmitaſ: ⁊ cõcupiſcẽtia.malitia quidẽ
qꝛ vitioſus hitus habẽtem facit malũ
ſicut rirtuoſus bonũ. Ignoꝛãtia vero
qꝛ vt oſtenſum ẽ: omnis mal eſt igno
rans:⁊ omnis habitꝰ vitioſus ſecum
trahit aliquã ignoꝛãtiaʒ. Infirmitas
vero qꝛ ſicut virtus reddit hominem
pꝛomptioꝛẽ ad omne opus bonũ. ſic
vitium ad omne opꝰ malũ. Et p ↄñs
homo fit ex vitio impotẽtioꝛ ad reſiſtẽ
dum malo Et h impotẽtia vocat᷑ infir
mitas Concupia vero ſequit᷑ vitiũ.nõ
illa naturalis de qua dem̃ eſt queſtiõe
pꝛoxia. q; illa pꝛecedit ut cauſa pec
cati ⁊ iſta ſequit᷑ ut effectus.hᷣ aũt con
cupiſcẽtia ſeꝗt᷑ uitiũ. qꝛ ſicut viriꝰred
dit opus ſuum de lectabile. ⁊ per ↄñs
magis deſiderabile. Sic vuiũ ſuo mõ
reddit opꝰ ſuũ delectabile.⁊ peꝛ cõſe
quẽſ ðſiderabile. Et ĩ h̊ qð reddit ho
mini opꝰ ſuum delectabile ct iſtũ mo
dum concupie. Ex hijs arguit ſic. Jl/
Ind eſt hoĩ valde difficile. cui obuiant
vulnus malitie: quãtum ad hoĩem to

eam eſt eſe non impoſſibile.

queſtionibus tertij ethicorum.

tum vulnũs ignortie: qutũ ad intel/
lectũ:vulnꝰ cocupiſcẽtie q;tum ad a
petitũ:reddẽs ipm pꝛonum omni ma
lo: ⁊ vulnus infirmitatis retrabẽs ip
ſum ab omni bono. Sed receſſui a ma
litia obuiãt iſta quatuoꝛ vulnera. qua
re videtur eſſe valde difficile. Et ideo
pꝛouerbialiter dicitur. difficile eſt aſ/
ſueta relinquere.ſecundum pꝛobo. qꝛ
quicunq; habet dominiũ ſuper actus
habet dominium ſuper babitum per

eos generabilem ⁊ coꝛꝛuptibileʒ. pa

tet ex pꝛincipio ſecundi. Item iſtud ẽ
fundamentuʒ philoſophi in pꝛincipa

li ratione huius lectionis. Sed hbomo

vitioſus ⁊ malus habet dominium ſu
per actus a pꝛincipio uſq; ad finem.
ſic quod poteſt operari: ⁊ poteſt non
operari bonum vel malum ut dicitur
in fine lectionis.quare habebit domi

mum etiam ſuper habitum per tales

actus generabiles vel coꝛꝛuptibiles.
quia ſi ceſſet operari mala ⁊ operat
bona paulatiue nõ ſtatim ut dicit phi
loſophus deponit malum habitum.

Dicendum ergo ad illud quod obijci

tur.quod ſimilitudo.Ariſt.tenet quã
tum ad h̊ quod ſicut ille coꝛpoꝛe eger
non fiet ſtatim cum voluerit ſanus.ſic
nec iſie in anima vitioſus. fiet ſtatim
cum voluerit virtuoſus: ſed paulati/
ue. ſicut ille qui exiſtens pariſius vult
eſſe rome non ſtatim eru rome. Sed
erit ibi in menſe ſi adhuc voluerit la/
boꝛare. Sic vitioſus non ſtatim cum

voluerit fieri virtuoſus erit virtuoſus.

Sed per młta opera bona. ceſſantibꝰ
malis.Et in hoc explicit ſententia cũ

—

Explicit liber Tertius.

D
ainiif
Urſeumän⸗
ſablepedt
Neſterltm
delbenute
nuinl
n ⸗ deme
ninttasan
deppyluin
cabie. n.
Mnſoenu
lilſocle
Abr. n
Etllenn airint
mn poſſtone lun
abil Eererid
Pseſetan
lilt inoeyot
lamn bi For
Peis ſmnlliwcſes
1aleng. n
taundtmsi.
fimdinsnmiee
buS.uniiinn
twcſinig eſterbo
ldtembledbl.
multiplereten
mmla. Anemg
guodciigten
acia. eqnogi
hleibi Kin
ſeſteiraſluun⸗
nh n ſiſent
hulticgnercten
. Greagöfntn

iiſn ñſY
weſenle Niret
.l

5e ni
nien lunt
Nnſen ni
enz onufn
11 i ube
Baen idr
rttopennt 1 on
NNNANdu

Enerabiks ſel oati⸗

ſrcpermn ü
Allmnir ö AAnin d
BXON MMin babin
merg Alld dd⸗
9unilimdo. Sridr
ſa le cnug

Guum ann winenit ir

u mmiis: dedhalt
en eriſens uls
Wa ſanm em nome
nenieſiadonc NOlun
ℳ NNine Nn ſan
ſcnias nüf
nducpern ode
gn dorethlan enn
mibes e abio.

enlor ie Cang

IIII.

Incip it liber. QAuartus.
ectio pꝛima.
Voniaʒ quidem
igitur medietas
Poſtquã philo/
ſophus egit de fi
ne virtutis in pꝛi
W. mo: a de genera
ione z multipli/
zditione vlrtutis ĩ fo.⁊ de pꝛinci/
pio virtutiſ in. 3· Hic i. 42 agit de mul
tiplici ſpecie vtutiſ. Et vᷣm h.iſte quar
tus babet. xj. ptes. In quaꝛũ pꝛĩa agi
tur de foꝛtitudine. In. 2? de temperã/
tia ibi. Poſt b de tẽperãtia. In. 3.
de liberaltate ibi. ¶ Dicam deiceps
de liberalitate. In. 4 de magnificen
tia ibi. Aidebit᷑ ãt vtiq; cõſ⸗ equẽs.
In. de magnanimitate ibi. Mag
nimitas autem circa magna.] In. 6.

de phylotimia ibi. Nidet᷑ aũt ⁊ cir⸗

ca hũc. In. 7: de mãſuetudine ibi.
Eanſuetudo aũt. In. 3 de aicitia
ibi. In colloquijs aũt ⁊ conuiuere.
In. 9? de veritate ibi. LCirca eundẽ
aũt fere.In. io? de eutra pelia ibi.
E xiſtente aũt ĩ quie. In.xj.de qua⸗/
dam paſſione laudabili.ſ.de verecun
dia ibi.. Aerecũdia aũt.] Pbs ergo
agens de foꝛtitudine iueſtigat ? ma⸗
mfeſtat pꝛimo eiꝰ obiectũ.2 eius opꝰ
æ actum ibi. Foꝛtis aũt iſtupeſcibitł
3y? eius ſimilitudies ibi. Sicunt᷑ aũt
alie ſm..].4.eius ꝓpꝛietates ibij.
Circa audatias aũt. Obiectũ aũt foꝛ
titudinis manifeſtat in. 7. cõcluſioni/
bus.quarũ pꝛima ẽ qð obiectũ foꝛti/
tudinis eſt tẽribile. 22 malum eſt il
lud terribile ibi. h̊ autem ſũt. J: qð
multiplex ẽ terribile ibi.. Timem' ãt
mala. Quarta qð foꝛtitudo non E cir
ca quodcũq; terribile ibi. Sʒ nec cir
ca oĩa. I? quod ẽ circa maximũ terri/
bile ibi. irca qualia igit Sexta qð
̃ eſt circa illud maximũ terribile quo
cunq; mõ ſuſceptibili ibi. LVigebit᷑
aũt utiq; nec circa.? qð illud terribi
le circa qð foꝛtitudo eſt multipliciter

F uariabile ibi.. Zerribile aũt nõ om
nibꝰ. Zicit ergo pꝛimo quod ĩ fine p
cedẽniſ libꝛi dixerat qð pꝛimũ diceret

de foꝛtitudine qð iam dictum ẽ pꝛius

ſſ. ſupꝛa li? 2· qð foꝛtitudo ẽ medietaſ
circa timoꝛes ⁊ audatias.oĩs autẽ ti
moꝛ ⁊ oĩs audatia ẽ circa terribile.⁊
nos timemꝰ rerribilia.ex quo habetur
quod obm foꝛtitudis eſt terribile.Eſt
eniʒ ſciẽdũ quod vnaqueq; virtus mo
derãs paſſioneſ:habet ꝓ obõ:obiectũ
ularũ paſſionũ.qꝛ virius oꝛdinat ap⸗
petitũ circa illud circa ꝙ paſſiões de

oꝛdinãt ipſum. Sed ut hic ſupponit·

foꝛtitudo moderat timoꝛes ⁊ audaci/
as : haꝛũ autẽ paſſionũ obiectũ eſt ter
ribile.qð ſᷣm rem idẽ ẽ quod auſibile.
differũt tñ ſᷣm rationẽ. illud enĩ malũ
qð eſt magnũ ⁊ difficile ad vincendũ.
ſimul eſt terribile ⁊ auſibile. auſibile
quidẽ inquãtũ eſt appetitus aptꝰnaiꝰ

aſſurgere ad repellẽdũ æ ĩpugnandũ

ipſum terribile.nõ inquãtum appetuꝰ
natus cadere ab iſta aſſurrectione.⁊
ẽ natus frãgi ex ĩimmentia dicti mali.
quare neceſſe eſt qð foꝛtitudo ſit cir⸗/
ca illud qð eſt terribile ⁊ auſibile. Et
ſic habemꝰ pꝛo pꝛĩa cõcluſiõe qð terri
bile eſt obiectũ foꝛtitudis. 2. ibi.. h
aũt ſunt ſimplicit Oſtendit qð iſtud
terribile ẽ maluz. d.ꝙ b terribilia ſim
pliciter ⁊ vniuerſalit᷑ loquẽdo ſũt ma
la. Cuius ſignũ eſt ⁊ ꝓbatio.ꝙ ãtiqui
determinãt ⁊ diffiniũt timoꝛẽ dicenteſ

ipſum eſſe expectationẽ mali. ¶Motã

dum aũt quod expectatio vniuerſalit᷑
⁊ generaliter ſũpta reſpicit futuꝝ euẽ
tum alicuius accñtis boni uel mali ⁊

dicit imutationeʒ appetitꝰ pro futura

receptione illius accñtis. Sed diffe⸗/
renter reſpicit malum ⁊c bonum. quia
maluʒ reſpicit fugiendo.i.cum fuga ⁊
odio illius talis euẽtus.bonũ vero re
ſpicit non fugiẽdo.ſed pocius accep⸗
tãdo cũ deſiderio.Eet ideo expectatio
reſpecm boni ꝓpꝛie dicitur ſed reſpe
ctu mali ĩpꝛopꝛie.nec ẽ expectatio ni

ſi large ſumpta. Itẽ imutatio eſt dif/
m 2

LIBRO

ferens.qꝛ reſpectu boni fit ĩmutatio
ad large recipiẽduz. ⁊ ideo in tali im
mutatione coꝛ dilatat᷑ et ampliat᷑ ſᷣm
dilatationẽ ⁊ ampliationeʒ appetitꝰ.
Sed reſpectu mali fit imutatio ad nõ
recipiendũ vel ad parũ recipiendũ ⁊
ideo in tali mutatiõe coꝛ cõſtringitur
⁊ claudit᷑ ſʒ cõſtrictionẽ ⁊ clauſioneʒ
appetitus.quare expectatio reſpectu
mali nõ dicit᷑ ſicut reſpectu boni. tam̃
large ſupta ut dictũ eſt põt ſůmi gene
raliter reſpectu utriuſq;. ʒ:c ibi.. Ti⸗
memus igit᷑ mala. Oſtendit ꝙ multi

plex ẽ terribile fſʒ quod eſt multiplex

malũ quod timemꝰ. Sicit ergo quod
nos timemꝰ mala puta malã opimonẽ
de nobis:⁊ inopiã ſeu pauptatem: x
egritudinẽ coꝛpoꝛis: ⁊ immicitiaʒ.i.
ãmiſſionẽ aĩcoꝛũ.qꝛ inimicuia ſumit
hic pꝛiuatiue tantu:non poſiiue pꝛo
odio:⁊ timemꝰetiã moꝛtẽ:⁊ patẽt di
uerſa genera terribiliũ vł genera ma
loꝛũ.( Pꝛo quoꝛũ ſufficientia ẽ ſcien

dum. ꝙ omne malum eſt uolutariuz.

vel iuoluntariũ:malũ aũt nolũtarium
eſt culpabile.inuolũtariũ aũt eſt pena
le. Hullũ aũt uolũtarium timemus ut
ſic.quare nullũ maluʒ culpabile nime
mus.quãuis dicatur nimoꝛ culpe: qꝛ
ut ſupꝛa diximꝰ in pꝛincipio tercij.il/
lo nãq; timoꝛe nõ timem peccare ſ̃z

pꝛopoſitũ in quo ſumꝰ:qꝛ tunc in bo⸗

no pꝛopoſito ſumꝰ.Sed timemuſ tem
ptari ⁊ decipi:⁊ a pꝛopoſito bono di
uelli:⁊ hoc eſt inuolũtariũ ſuper quo
pꝛimitꝰ cadit timoꝛ qᷓ;uis timeat᷑ pꝛe
ciſe ꝓpter culpaʒ futur. poſt tempta
tionẽ que tũc eẽt volũtaria q;uis vᷣm pᷣ
ſentem volũtatẽ:illa que tunc erit ſit

iuolũtaria. timet᷑ ergo tiñ penale ma
lum. Iſtud aũt opponitur vel bono in
trinſeco. vel extrinſeco. Si bono extrĩ
ſeco h tripliciter:qꝛ illud eſt vel fama

boni nominis.vel ſubſtantia tempoꝛa
lis.vel ſũt amici:⁊ maxune illi qui fũt
nobis ſanguine iuncti. Si bono intrin
ſeco. h dupliciter:qꝛ vel eſt bonum eſ

ſentiale vel accidẽtale.Et ſᷣm h time

muſ pꝛedicta quinq;. m quod ſunt le

ſiones ⁊ iniurie iſtoꝛum quinq; bono
ruʒ vnde timemus opinioneʒ malam
vt leſionẽ fame. Inopiaʒ vt leſionem
tẽ poꝛał ſpᷣſtãtie. Inimicitiã vt leſionẽ
aiĩcitie. Egritudineʒ anime vel coꝛpo
ris vt leſionẽ boni intrinſeci acciden/
talis.moꝛtẽ vt leſionẽ bom eſſentialiſ
quod eſt vita ſñ qua homo non eſt hõ.

4 ibi. Sed non circa oĩa. Oſtendit

ꝙ foꝛtitudo non eſt circa omia terribi
lia mala ⁊ prio pꝛoponit cõcluſioneʒ
ſuam. d.ꝙ q;uis pꝛedicta. 5. mala ti/
memꝰ: ⁊ quauis foꝛtitudo ſu circa ob
iecta timoꝛiſ.nõ videt᷑ tñ eſſe circa oĩa

pꝛedicta. heinde pꝛobat b de qua/

tuoꝛ pꝛedictoꝛũ.Et pꝛĩo de opinione
mala que eſt hoĩs infamia. Et inten/
dit ſic arguẽ. terribile circa quod for
titudo eſt ſʒ virtutẽ non opoꝛtet nime
re.Sed infamiã opoꝛtet timere. qua

re infamia nõ eſt illud terribile circa

quod eſt foꝛtitudo. Huius rõnis põit
minoꝛẽ.d.ꝙ quedam opoꝛtet nos ti.
mere ⁊ ipſuʒ timere eſt bonũ.⁊ nõ ti
mere in hijs eſſet malũ.Et ideo dicit
ꝙ autem nõ timeat aliquis in talibus

malũ eſt qui eni timet infamiã ſeuopi

nionẽ malã de ſe:dicitur verecundus
T decens:quia bᷣ decet oĩs boni hois

honeſtatẽ:qui aũt non timet inuerecũ
deeſt ⁊ indecens:cuzʒ a quibuſdã dicit
foꝛtis ſᷣm metaphoꝛã. quoniã aliquid
ſimile ⁊ cõe habet cũ foꝛti:quia ⁊ ipᷣe

circa ſuã materiã eſt impauidus ſicut

foꝛtis circa ſuã. Heinde ibi.. Inopiãw

aũt. PMꝛobat ideʒ de inopia. pꝛemit
tit tamẽ ꝙ foꝛtitudo non negatur eſſe

circa mnopiã pꝛopter cauſam propter

quã negatur de infamia:quia ibi di/

ctum eſt. ꝙ infamiam timere opoꝛtet

Sed hic dicit. ꝙ inopiam timere nõ
opoꝛtet:ſicut nec egritudinẽ.nec ali/

quod malum qð non eſt iputabile ho

mini tanqᷓ; factũ ex malitia:⁊ ex pꝛo/

pꝛia culpa per ipſum hominem. Eſt

aũt ſciendũ.qꝙ phłᷣs non intendit dice

re iſta ſimp liciter non eſſe nimenda tà

encitdiceſe⸗
nireltalie
Guiunſiſen
imhu
aſrinirs il
Einegtuck
immn
Stſeſninich

mliſeneiin⸗

olcaßch⸗
lcsergone
ſornindo⸗
cocliſonid⸗/
ſinilactlor
lalaeinpama
nſmmiliucnni.
Qucaneiy la⸗
lizbellas ſant
niſcnu:co⸗is
Nulswpee l
nngeentann
leinmonm ve hd⸗
lebilhengſi⸗
Muchuntiimmia

Mutwirager

Neciugeifnnn
Umiinm Sed une
Wuünmenumsr
unmnianünnn
Nn quge niäd
demhiecna
Usfönis pontſ
ſeenidenanſib
künmnöfune
ſenpnpmale
ſtnedeinn

ſialem Uhen

i duifkir
mlpialsoi
. lrie
Wgteraneg

Ehnnn
ene n –
wminkeinii
d mafägndonn
Rinennucn 4
nd neiir
wi
t äns lubſt

K. Dande grodain
NNdei Etrin
e et diis nianus
i. iendle dun
Ndini nan
umis nö ci iud end
cbend us in
eNg.edn W
1 pi; inerel i
n be eſet nai
Mcar aAS
meninmel nfinnüͤſt

lide ſerdicinur elen

S:quia b deen dis de
ni. NNNN We
mdedn n n
nnedi u⸗
G dabeitn
iui nurrnii cinen
ta ſi Dennn
uumig rimn
A nopii ulaß
imincl
md.
a a mun
—=

IIII.

quam mala. Et ideo dicit foꝛſan: ſed

intendit dicere ꝙ iſta non ſũt timẽda
tantũ vel taliter ꝙ eoꝝ timoꝛ phibeat
opa virtuoſa ſicut videmꝰ un in pluri⸗

bus ꝙ timoꝛ pauptatis ⁊ iopie phi/

bet ſic timẽtes liberaliter expẽdere.
Et timoꝛ egritudinis ꝓhibet ſic timẽ
tes labonbꝰ ⁊ piculis ſe exponere.
qñ ſᷣm virtutem deberent ſe exponere
Et ſic vniuerſałr vult dicere.ꝙ nullũ
malũ penale tatũ eſt ſic timẽdũ: ꝙ p/
pter eꝰ timoꝛẽ ſit deſiſtẽdum ab ope
ribꝰvirtuoſis.(¶ Hac igit᷑ cã excluſa ꝓ
bat ſuũ ꝓpoſitũ ibi. Sed nec qui cir
ca hec. Intendẽs ſic arguere.Terri
bile circa ꝙ foꝛtitudo eſt.eſt ĩ pericuł᷑
bellicis.ſʒ iopia nõ eſt ĩ periculis bel

licis.ergo nec ẽ ulud terribile circa ꝙ

foꝛtitudo.( Huiꝰ rationis ponit pꝛio
cõcluſionẽ.d.ꝙ nec circa eã nec circa
ſimilia eſt foꝛtitudo. nec ille qui circa
talia ẽ impauidꝰ debet dici foꝛtis. niſi
ſm ſimilitudinẽ 2:2 ponit minoꝛẽ ibi..
Auidam eiʒ j.d.ꝙ quidã timidi in pi
culis bellicis ſunt liberales ⁊ ĩpauidi
emiſſionũ: ⁊ ꝑ ↄñs audact᷑ ſe hẽnt in
piculis inopie qꝛ libẽter expendere ⁊
emittere perit piculũ inopie.vt.j.ha⸗
bet᷑ in tractatu de liberalitate¶ Sein
de ibi. Mec utiq; ſi aliquis. ꝓbat ꝙ;
nec circa malũ inimicitie eſt foꝛtitudo

. Brecene ſic arguere.timere illud ĩiri

lle circa ꝙ eſt foꝛtitudo reddit hoĩeʒ
nmidum. Sed timere inimicitiã pu/
ta pditionem uxoꝛis vel pꝛolis vł alio
rum amicoꝛũ non reddir hominẽ timi
dũ.quare malũ huiꝰinimicitie nõ eſt il

lud terribile circa ꝙ eſt foꝛtuudo. Hu

ius rõnis ponit ſolã minoꝛẽ: que hẽt
ex ſe euidẽtiam ſi bene cõſideret᷑:qꝛ il
le timoꝛ nõ facit nec denominat bomi
nem ꝓmptum ad aggreſſum piculoꝛũ
ſed ita ẽ de iſto.qꝛ üli qui timẽt vxoꝛẽ
ſibi auferri vel ꝓlem vel amicos in ca
ptiuitatẽ duci vł ĩterfici: maxime ſe ex

ponunt piculis ꝓ illis liberandis. De

inde ibi. Mec ſi audet flagellandus.
dicit ꝙ nec circa egritudinẽ.nec circa

aliquod maluz ꝙ eſt citra moꝛtẽ ſit for
titudo. Intendẽs h oĩa per bᷣ ꝙ dicit ð
flagellis. dicenſ. ꝙ nec ille dicit foꝛtis

qui audet aggredi illa iu quibꝰ pp

que flagellandꝰ vel percutiendus eſt.

ſicut fit ĩ torneamẽtis.vbi milues per

cutiunt᷑ ⁊ grauant tñ citra moꝛtẽ.· Et
ideo illi qui ĩ talibꝰ ſunt audaces non
tñ ꝓpter pᷣ ſunt foꝛtes ĩ bello.ymo eſt

puerbiũ ĩ gallijs.ꝙ ſepe bonuſ toꝛnea

toꝛ ẽ timidus ⁊ cohardꝰ bellatoꝛ. ?
ibi. Eirca qualia igit᷑ tribiliũ: Oſten
dit ꝙ foꝛtitudo ẽ circa maximũ terribi
le qꝛ circa moꝛtẽ. Dicit ergo ĩterroga

tiue. poſtq; foꝛtitudo nõ eſt circa pꝛe/

dicta mala terribilia: circa que igitur:
⁊ circa qualia terribilia eſt ipſa foꝛti
tudo. E&t reſpõdet ꝓ cõcluſione ꝙ cir
ca maxima.Qð intendit ſic ꝓbare.il/
le namqʒ quo nullꝰmagis ſuſtinet peri
cula:eſt ⁊ operat᷑ circa maxima terri/

bilia. Sed nullus ſuſtinet magis picu
la q; foꝛtis.quare foꝛtis ꝑ foꝛtitudinę

operat᷑ circa maxima terribilia.lhu
ius rõnis ponit cõcluſiõeʒ ⁊ minoꝛeʒ
⁊ patẽt in littera.¶ Adhuc aũt expo
nens quid ẽ illud maximũ ⁊ vltimum

terribiliũ.Et dicit ꝙ eſt moꝛs. Cuius

ꝓbatio eſt.qꝛ moꝛs eſt vltimfinis vi/

te pᷣſentis ⁊ nihil bonum vel malum
pᷣſentis vite videt᷑ in eſſe moꝛtis.qua.

re moꝛs eſt malũ pꝛiuans omne bonũ
⁊æ omnẽ dulcedinem huius vite: ſi ta⸗/
men ſit aliqua vita anime ſeparate p̃
ter vitam qᷓ; habet in hoc moꝛtali coꝛ
poꝛe: non negatur hic:ſed ſolum dicit᷑
ex eo modo quo moꝛs eſt vltimũ terri
bilium hoĩ vt exñti in vita pñ̃ti ſic nec
bonum:nec malum ineſt moꝛtuo poſt
hanc vitam de illis ſcʒ quibus coꝛpo/
ralis vita fiebat dulcioꝛ ⁊ amarioꝛ.
62 ibi. Aidebit᷑ ãt vtiq; nec circa oĩa

iñdit.qꝙ nec foꝛtitudo eſt circa ma/

ximum terribile. puta circa moꝛtẽ quo
cunq; modo ſuſceptibilem. Et pꝛimo

oñdit circa qualem moꝛtem non eſt

ciꝛca qualem eſt. 2? ꝙ circa illam cir/

ca quã non eſt:bene ſe habet ibi. Seccd

m 3

*

LIBRO
adhuc ⁊ in mari. SDicit ergo pꝛimo. pincipaliter foꝛtitudo ordinat appe hunnng
ꝙ foꝛtis qᷓ;uis ſit circa moꝛtem: nõ ta titũ. 7? ibi.. Terribile aũt nõ ĩ om/ ſup eiſſ
men eſt circa moꝛtem que contingere nibus. Oſtẽdit ꝙ iſtud terribile circa nehe pil
poteſt in omni caſu.puta circa moꝛteʒ ꝙ eſt foꝛtitudo ẽ multipliciter variabi lm
que contingit in mari vel in egritudi⸗ le. Dicit ergo. ꝙ terribile bominibus pmmun
ne. Et ideo querit in quibus caſibus accidens non omnibus eſt idem vel Atoimt ſ
foꝛtitudo vel foꝛtis ſit circa moꝛtẽ.Et equale.qð pʒ.qꝛ aliꝗd ẽ ſup homineʒ iun
rñdet dicens. ꝙ in optimis periculis puta occurſus.x.hominũ armatoꝛũ cõ ſneſon
⁊ caſibus.t iſta pericula contingunt tra vnũ. Et iſtud ẽ terribile timẽĩdun Eure⸗
in bello cõmiſſo pꝛo ſalute reipublice ⁊ foꝛmidãdũ oĩ hoĩ rõm babenti. t umhl
. Et ad h̊ pꝛobandum inducit duo me/ aliud ẽ ſʒ bominẽ. qꝛ naturaliter alle floſh
dia.vnum aj pꝛioꝛi ꝙ eſt qꝛ foꝛtis vtit quatum viribus boĩis. puta occurfſſu ltmnert
⁊ operatur foꝛtitudine in maximo pe vnius cõtra vnuʒz vel triũ cõtra duos. oro
riculo ⁊ optio cuiuſmodi ẽ periculuʒ Et iſtud terribile m bomineʒ adbuc· Mun.
bellicũ ꝙ ẽ maximũ.qꝛ hoſtes faciunt variat᷑ ̃ᷣm quantitatẽ rei nociue.puta Aunin
vltimũ de potẽtia ⁊ ẽ optimũ.qꝛ ꝑ ip ſi.x.homines expetũt.iꝛ.vel.iꝗ.vel dacgdn
ſum ſaluat᷑ patria ⁊ reſpublica Jal plures vel pautioꝛes. ⁊ iterũ varlat ſuni5
ud medium ſũmit᷑ a poſterioꝛi. Et eſt fʒ magis ⁊ minus ꝙ accidit in cõgre cit iſe
qm̃ apud rectoꝛes ciuitatũ ⁊ apud mo diẽdo.ſicut dicit.j.de foꝛtitudine mili 1erpeci
5 narchas honoꝛant᷑ viri foꝛtes:qꝛ ex/ tari. qꝛ milites videntes extendi.i. ſidffnie
ponũt ſe picuł bellicis ꝙ ẽ difficilimũ augeri periculũ fugiũt. feſons
Et ideo cõcludit ꝙ foꝛtis pꝛincipalit᷑ N¶Nectio 2 ograli
T ꝓpꝛie dicit᷑ ille qui eſt ipauidꝰ circa Bꝛtis aũt ⁊ iſtupeſcibilis. mopm.
bonã moꝛtẽ ⁊ circa illa que talẽ moꝛ/ NôNoſtq; inueſtigauit ⁊ mani ct auer
F tem afferũt: ⁊ maxime circa repẽtina feeſtauit obiectũ æ materiam IINDeni
talia uero ſũt pericula bellica. seide oꝛtitudinis. Hic cõſequenter manife Aich il
ibi. Sʒ adhuc ⁊ in mari Oſtẽdit. Aſtat eius opus actũ ⁊ foꝛtunã. zoe unmcome
foꝛtis bene ſe hʒ circa cetera genera dit aũt ſic: pꝛimo oſtendit quõ fortis nuit auden
moꝛtis dicẽſ.ꝙ adhuc foꝛtis erit ĩtimi ſʒ foꝛtitudinẽ circa terribile in tinen crowar
dus ĩ mari ⁊ ĩi egritudinibus ſed nõ ſi do ſe babet recte 2? quõ aligꝗs ſine ſor üunumneſey
cut marinarij. qꝛ viri foꝛtes ĩminenti/ titudine ſe hzʒ non recte ibi. Eſt alt mi Eſet
bus talibus deſperãt ſalutẽ:⁊ cõtem/ magis.] 3? quõ ſe habet foꝛtis ĩ timẽ imtop
nunt talẽ moꝛtẽ nõ turbãtes ſe:nec ꝓ do ⁊ ĩ audẽdo ibi. . Quicquid igitur üßs Pite
pꝛiam rationẽ ꝓpter iminentiã talis .A? quõ ſe habet ad finẽ ibi.. Finis it huuitii dede
moꝛtiſ. Sed cõſtanter ĩ ratiõis ſerie ꝑ oĩs x? quõ circa obiectũ foꝛtitudinins Mighpſtn
ſeuerant uſq; ad extremũ vite.marina ſe habet nõ rcẽ impauidibi.. Supr cmlgtubolſn
rij ꝓpter expiẽtiã frequenter habitaʒ abundantiũ autẽ. 6e quõ audax ibd. Aigtul
de piculis euadẽdis bene ſperates nõ LAui aũt in audẽdo. : quõ timidos uctg deni
turbant᷑.foꝛtes aũt vltra pꝛedictã con ibi. Qui aũt in timẽdo. B.quõ inau RKWMU
ſtantiã viriliter agũt pugnãdo in illis dax ſuʒ cohardus ibi. Beficit autẽ. Wenigige
in quib“ ẽ foꝛtitudo:⁊ in quibꝰ bonuʒ 9 quõ foꝛtis ſe hʒ ad umidũ ⁊ ad a teſktele
ẽ moꝛi expectãdo magis qᷓ; viuere fu/ dacẽ ibi.Circa hᷣ eſt quidẽ.io? quißß romngtis
giẽdo. In talibꝰ aũt coꝛporibꝰ neutrũ ſpecialiter ad audacẽ ibi. Et auda ieidin
eſt. Mec enim ibi ptingit viriliter age ces quidẽ. liiꝰ quõ ad ſuã diffininonẽ nintiini⸗
re.nec eſt meliꝰ in talibꝰ expectando ibi. Quẽadmodũ igit᷑. iꝛꝰ.quõ aq ð Feſtninngenn,
mori:qᷓ; fugiendo viuere.quare q;uis ſperationẽ ibi..ARoꝛi aũt fugiẽteʒ.]· ſuetann
foꝛtis ĩ talibus bene ſe hẽat non tñ tã Dicit ergo pꝛio.ꝙ foꝛtis ĩ occurſu ter korer E
quam in ſua ꝓpꝛia materia.circa qu,· rribiliũ ẽ iſtupeſcibilis nõ ſimpliciter. mni

WMDä
Aten

Mnrin

unchinnſinn
n rnd
MWNNm

Rniin.

riathonnins
Ciiimden
Mäiidiiini
misid ut
GuraIMiiNn
mnes ereti. i. ll
Nelenines. Linin
81 NNS aciin
irnict inninn
. Mltrs ſidennsenn
Lamoz
Oasaiͦt mmnan
Puu iriſii
umi: ei? Man
ns. Hic ſegnenter a
s aci dumni P
: emoſend
Umne crra tenibleum
erece qvo align
edz non ege ibl .
göſe bebetſans
dabet afnieſlc⸗
cöcatbegifun
mnmüi ati. 0, d
inin td iii⸗
Auinninad
cnaſen Mono⸗

atellimi

* .

IIII.

ſic ꝙ nullo mõ timeat vł ſtupeſcat. Sʒ

iſtupeſcibilis eo mõ quo homo põt ⁊
debet eẽ iſtupeſcibilis.timebit aũt ta

lia terribilia vt oʒ ⁊ vt rõ ſuſtinebit ⁊

pmittet:⁊ ꝓpter bonũ.bᷣ eiʒ comune
eſt oĩ virtuti habere.ſ.finẽ boni.⁊cibi.

Eſt aũt magis. Oſtẽdit quõ aliquis

ſine foꝛtitudie ad terribilia ĩ timendo
ſe babet nõ recte.d.ꝙ multipłr. pꝛĩo

qꝛ cõtingit timere talia magis quam
oʒ. Alio mõ qꝛ minꝰ. Alio mõ qꝛ con

tingit timere illa que nõ opoꝛtet time

re. Alio mõ qꝛ cõtingit timere eo mõ

quo non oʒ. Alio mõ quia qñ non oʒ

T ſic de reliquis circũſtãtijs deuiando

ab eo ꝙ opoꝛtet circa quãlibet circun
ſtantiã.ʒ.ibi. . Quicquid igit᷑. Oſtẽ
dit quõ ſe bʒ foꝛtiſ i timẽdo ⁊ audẽdo
⁊ expectãdo ⁊ opãdo. dicit ergo qua
ſi diffiniẽs foꝛtẽ. ꝙ ille ẽ pꝛopꝛie ⁊ ve

re foꝛtis qui illa terribilia que oʒ ⁊ cu

ius gratia oʒ ⁊ vt oʒ ⁊ quãdo oʒ. ⁊ vt
ratio patit᷑ ⁊ dictat:nmet ad declina /

duz ⁊ audet ad aggrediendũ ⁊ ſuſti-

net ĩ expectãdo cõſtanter: ⁊ operat᷑ ĩ
pugnado viriliter. ¶ Eſt eiʒ ſciendum
ꝙ foꝛtitudo moderat᷑ duas paſſiões.ſ.
timoꝛẽ ⁊ audatiã. &t idcirco ad utrã

; fertur opoꝛtere. moderato aũt ⁊ or
dinato timoꝛe ſequit expectare electa

Fʒ virtutẽ. Et ſic pꝑ ↄñs ad qðlibʒ iſto
rũ quatuoꝛ fert᷑ opoꝛtere. 4? ibi. Fi
nis aũt ois. QOſtendit quõ foꝛtis ſᷣm
foꝛtitudinẽ ſe habet ad finẽ. Intẽdẽs
ꝓbaẽ.ꝙ foꝛtis ꝑ foꝛtitudinẽ ſuſtinet ⁊
operat᷑ gratia bõi ſims.Et arguit᷑ ſic.

Auarũcũq;:L qualiũcũq; operationũ

finis eſt per habitũ taliũ operationuʒ
oper atiuũ.i.finis ẽ talis qualis ẽ ille
habitꝰ.vnũqðq; ei detminat᷑ ⁊ modifi

catur ⁊ tale vł tale reddit᷑ ex fine.qua

re opoꝛtet ꝙ talis ſit finis operationũ
qualis ẽ habitus operatinus eaꝝ. Sʒ
foꝛtitudo ĩ foꝛti ẽ habitus bonus: poſt
qᷓ́; eſt virius:quare finis cuiꝰ gĩa foꝛtiſ
ſuſtinet ⁊ opatur erit bonũ aliquod.

Hhuiꝰ ratiõis pꝛio ponit maioꝛẽ.2: mi

norem ibi.. Et foꝛti aũt.] ʒ cõfirma

tionẽ maioꝛis ibi.. Zalis aũt ⁊ finiſ
4 cõcluſionẽ ibi Boni uuiq; igit᷑.
Eſt aũt ſciendũ.ꝙ płᷣs ſingulariter ꝓ
bat ð foꝛtitudine.ꝙ foꝛtiſ agat gratia
boni finis.qm̃ aliqui reputabãt foꝛtẽ
ingerẽtẽ ſe ĩ talibꝰ picuł pditũ nec pu
tabãt.ꝙ foꝛiᷣ ĩ expectãdo moꝛtẽ poſſʒ
ſibi p̃ ſtituẽ finẽ bonuʒ. quaẽ ad huiuſ
mõi erroꝛis excluſionẽ pbᷣs ĩducit bu
lus ꝓbationeʒ. ? ibi. Supabundã

niuz aũt Oſtendit quõ ipauidus velĩ
ſanus ſe habet nõ reẽ ad terribilia. d.

ꝙ de numero eoꝛũ qui ſupabundant ĩ
homie vel in paſſione Sik daion⸗
timoꝛis.ſ.⁊ audatie. ¶ Ille qui ſup/

abundat ĩ pauiditate in omni timo

re inommatus ẽ. dictũ eſt aũt ſuperi
in 2 c. 7? ꝙ multa ĩ moꝛalibꝰ ſũt ino/
minata.tamẽ ille qui ſic eſt impauidꝰ
quia nihil timet. nec terremotũ.nec in
undationes maris tempoꝛe tempeſta
tis.nec incendia:nec talia põt cõgrue
dici inſanus.et ſine ſenſu doloꝛis. In
ſanus quidem.quia non timet vbi oĩs
ratio dictat eſſe timẽdum. ¶ Sine ſen

ſu doloꝛis aũt poteſt dici. qꝛ doloꝛem

de pꝛoximo imminẽtẽ nõ ſoꝛmidat et

tales homines dicunt᷑ eſſe apud cel/

tas ? ibi. Qui aũt in audendo.
Oſtendit idẽ de audace.d.qð ille qui
ſuperabũdat ĩ audẽdo circa terribilia

dicitur andax. Et iſte videt᷑ ſupbus ⁊c
fictoꝛ: qꝛ fingit foꝛtitudinẽ ſe habere

q́; nõ habet.vnde iſte ſuperbꝰ tał vult
videri eſſe.qualis eſt ille ſ. foꝛtis pp
qð imitat᷑ eum inquantũ põt:ſed nõ
ſimpliciter põt.ex quo ſequit᷑ ꝙ mulii

talium hominũ ſũt audaces ⁊ timidi
ſimul. audent eĩz ex ſuperba pꝛeſum/

ptione aggredi terribilia. Sed poſtea
non ſuſtinent nec expectant ea timo⸗
re conſtricti. Ex quo patet.ꝙ non eſt
idem eſſe aundacem ⁊ eſſe non timi/
dum. vel non pamidum. poſtquam ali
quando ſeparantur v quãdo audere
reſpicit aggreſſum terribilium:nõ pa
uere vero expectationem eoꝛum. 7:
ibi.. Qui aũt ĩ timẽdo. Oſtendit idẽ
m 4

ℳ

LIBRO

de timido.d.ꝙ ille qui ſuperabundat
in timẽdo qꝛ.ſ.timet que non oʒ.⁊ ut
nõ opoꝛtet. E&t ſimili mõ ð ceteris cir
cunſtantijs dicit᷑ timidus. Sð: ibi. De

ficit aũt. Oſtendit idem de inaudace

ſeu cohardo dicit.ꝙ timidus ↄũñr coiĩci
dit cum cohardo qui deficit in auden/
do qui.ſ.nullum periculũ vel terribi/
le audet aggredi tamẽ in iſto eodem
qui timid'“ eſt ⁊ cohardus.manifeſti/
oꝛ ẽ abundãtia timoꝛis qᷓ; defectꝰ au⸗/
datie.Cuius cã eſt.qꝛ timoꝛes pariũt
triſtitias ex quibꝰ triſtitijs mamfeſtus
eſt timoꝛ.vnde ꝓuenit ꝙ timidus cito
deſperat: qꝛ timet omnia.foꝛtis autẽ
maxime cõtrarius ẽ iſti timido: qꝛ vir
timidus deſperat.foꝛtis eſt bone ſpei
9 ibi. Circa h̊ͥ quidem. ſtendit

quõ foꝛtis ſe habet ad timiduʒ ⁊ au/

daceʒz.d. ꝙ iſti tres in obiecto cõueni/
unt:qꝛ omma ſunt circa eadem terri/
bilia.Sed ĩ foꝛma ⁊ in mõ ſequendi
differunt.qꝛ timidꝰ æ audax ſuperabũ

dant ⁊ deficiũt in timendo: ⁊ audeddo*

foꝛtis aũt mediuʒ tenet:ut opoꝛtet: ⁊
vt ratio recta dictat.iõ ibil.¶ Et auda
ces. Oſtendit ſpecialiter quõ ſoꝛtis
ſe habeat ad audacẽ.qꝛ cũ illo magis
cõuenit q; cum timido.icit ergo qðᷣ
audaces ante periculũ ſunt pᷣuolates
⁊ volẽter ⁊ libenter aggrediunt᷑ ſicut
acres ĩ pꝛincipio ⁊ in ipſis periculis
exiſtẽtes diſcedũt ſicut illi qui in fine
frangunt᷑.foꝛtes auũt ecõuerſo ſe hẽnt
dqꝛZ in operationibus ⁊ in periculis ſũt
acuti ⁊ acres.ante pericula vero ſunt

quieti ⁊ mites.xi? ibi. Quemadmo

duz igit᷑. Oſtẽdit quõ ſoꝛtis ſe hʒ ad
diffinitiöez ponẽs eam ut p h̊ cõplete
appareat quid ẽ foꝛtitudo:a ꝗd ẽ foꝛ
tis.dicit ergo colligens ex pꝛedictis.
Quemadmodũ igit᷑ dictũ eſt foꝛtitudo
eſt habitus medius circa auſibilia æ
tribilia in bellicis periculis aggꝛeſſiuꝰ
⁊ expectatiuus pp deſideriũ boni.vel
pꝓp fugam turpis actus.i2? ibi.. Ao
ri aũt fſugiẽtem. Oſtendit quõ ſe bʒ

foꝛtis ad deſperationem:que maxime

puᷣenit ex mollitie. Dicit ergo.ꝙ mo/
ri ꝑp fugam inopie vel anguſtie: pue
nien ex magna cupiditate rei quam
habere non põt:ſicut dicit ouidiꝰ ò re
medio amoꝛis.vel ꝑp fugam alterius
cuiuſcũq; triſtitie.Et ꝑp h aggredi pe
ricula moꝛtem inferentia non eſt opꝰ
foꝛtis hominis:nec foꝛtitudis: ſʒ poti

us timidi⁊ mollis: deiecti ⁊ inbecilliſ

animi. Qõð ꝓbat᷑.qꝛ fugere laboꝛioſa

triſtia penoſa non ꝑpp bonum ſed

ſolum ad fugiendũ illud penale malũ
per quãcunq; viam eat᷑: eſt opus mol
litiei:⁊ inbecillitatis.Sed tribilia vel
moꝛtem aggredi h mõ eſt fugere labo
rioſa ⁊ triſtia: quare eſt opus molliti
ei ⁊ non foꝛtis.vnde nõ eſt niſi deſpe
ratio de ſeipſo ⁊ de aĩcis ⁊ ð deo.Cõ
cludit autem dicens.ꝙ foꝛtitudo eſt ta
le quid:quale dictũ eſt. “
Leccxio.ʒ.

obiectum ? materiam opus
⁊ fõꝛmaʒz foꝛtitudiniſ.h̊ mamifeſtat.i.

ſiłuudines vere foꝛtitudinis que ſunt

quinq; foꝛtitudines ᷣm ꝗd ⁊ metha/
phiſice ac ſimilitudinarie dicte ⁊ fʒ bᷣ
ſüt hic quiq; ptes ſʒ quinq; ſiłitudies

foꝛtitudinis.2 ibil Nidet autẽ expe/
rientia ʒ? ibil Et furoꝛem ſuper foꝛti /

tudinem lꝗ? ibi. Mec vtiq; bone ſpei
ᷣ ibil Foꝛtes quoq; vident] Pꝛima
iſtarum dicitur foꝛtitudo politica.ſcõᷣa
militaris. ZLercia furioſa. QAuarta fi/

duciał. Auinta vero ignara(Mꝛimo
igitur ð foꝛtitudine politica tradit mo
tiuum. Scdo exemplum ibi. Tales

aũt ⁊ homerus. lʒ? laudem ibi. Aſſi

milant᷑ aũt hic. ꝗ? ſocietatẽ ibi.. o
net aũt utiq;. Dicit ergo pꝛio ꝙ alie
foꝛtitudines pꝛeter foꝛtitudinem vir/

moſam dicuntur.ſᷣm.S.modos. Pri⸗/
ma vero eſt foꝛtitudo politica que ma
xime aſſimilat᷑ foꝛtitudini virtuoſe Cu
ius motiuum eſt iſtud. Ciues eni ag/

grediunt᷑ ⁊ ſuſtinent pericula ſjm iſtäã

foꝛtitudinem:ꝓpter vitandas oppꝛo/⸗

1*

Icuntur autẽ ⁊ alie ſᷣm.s.mo
dos. Poſtquã mamifeſtauit

ewineße
Oun nnmnen
nousliben
gitinteiſih
iuttn ſornſ
Anmmqu⸗
ſiſtveint
Ntoizunded
nirkntby die
ſtenbelüon
ukrſones oyn
laot hum
Ctneſlſpan.
Palnsfuge

ononenn
nd
Galegen
Ndngandmn
danusſepomn
geſgepanones
un oronees

lceſtaiean

Nraitrgbervr⸗
ſwunocmind
lbeſerebenge
Cpbtinſenpinn
busbriwänsl
eſinikteiten
Wehulrin
ſaggustdsten
Uſtunigem
Cfnig
denngbondoan:
Nwchfinande
ieſounten
Cochorbeinin
let lebesſnt,
Uuibfunmuns
Gnnlierponerta

Emnbſulwinin

inontinting
cifmnugin
lger ſenanii
Perpenmtmd
mminnn⸗
Unturpen nn
Kunper „

ir Nan
hen
ntirni
enninen
odmnis eianmi;
m Ms. Ain
1 engir
gjenäiline
mgmnent:
dealuas Snin
1sFeclb Nͤtin

u: guwre ct dn

dens. nde dii
h1 eeics il
nNens ſorlndt
Peycitſ.
Jomm mt alein
e) Peinünutd
obienmm! Manm
õ

õ
miiminareniet/

gprsßzgingſtii
Eibi hdei uin
Etſwen inrn
be Berrnq buf
õ
nta vero iad
imwaine giiunn
zoetenglinti ,
bie⸗ Piwin

—

IIII.

bꝛioſas increpationes que in legibus
ciuium continẽtur ⁊ ꝓpter obtinẽdos
honoꝛes qui bene pugnãtibꝰ exhibẽt᷑
Et huius rei ſignũ ẽᷣ.ꝙ apð eos inue
niunt᷑ viri foꝛtiſſimi ſᷣm hanc foꝛtitu/
dinem apud quos timidi ſunt ihono/
rati:foꝛtes aũt ⁊ ſtrenui honorati. 2
dat exẽplum de duob viris:hac forti/

tudine fortibꝰ dicens.q homerus de/

ſcribenſ bellũ troianũ dixit fuiſſe taleſ
.i.talr foꝛtes.dyomedẽ qui fuit grecꝰ

ytalicus ⁊ hectoꝛẽ qui fuit frigius ?

troianus filiꝰpꝛiami.vterq; vero diuer
ſis tẽpoꝛibus fuit grauat in bello ⁊ ſu
aſus p ſocios exire ⁊ recedere de bel
lo fuit:⁊ vterq; recuſauit exire: ⁊ vter
q; allegauit pꝛedictũ motiuuzʒ. bectoꝛ
.n. dixi ꝙ quidam frigi nomine poly

damas reponeret ei in aliquo carmi

ne icrepationes ⁊ obpꝛobꝛiũ ſempit᷑
num. dyomedes vero qui ⁊ dictus ti/
thideſ ratiõe patris ſui qui ſic vocaba
tur dixit ꝙ hectoꝛ aliquãdo cõcionanſ
ĩ troianis carminibꝰ ꝙ tithides fuga/
tus eſſet ab eo ꝙ ẽ diomedi vel tithidi
obpꝓbꝛium ſempit᷑num. Tertio tradit
huius foꝛtitudinis laudẽ.d.qꝙ hoc ma
xume aſſimilat᷑ ei foꝛtitudini que pꝛiꝰ
deſcripta eſt tanq; virtus.Cuius ratio
eſt.qꝛ quãuis talis foꝛtitudo nõ ſit vir

tus.fit tamẽ pp virtutem: ⁊ in oꝛdine

ad virtutẽ.qꝛ pp verecundiam ⁊ deſi
deriuʒ boni.dictum ẽ eĩʒ iſti ſunt h̊
modo foꝛtes pp honorem optinendũ
qui ẽ ſignum ⁊ teſtimonium viriud: ⁊
pp obpꝛobꝛium fugiendum ꝙ eſt tur/
pe ⁊ labes vᷣtui. ꝗ tradit ſocietatẽ
huius foꝛtitudinis dicẽs.ꝙ aliquis ra

tionaliter ponet ⁊ aſſignabit in illud

genus foꝛtitudinẽ quam habẽt illi qui
ſunt coacti a pꝛincipibus.tamẽ iſti co
acti ſunt deteriores illis:⁊ illi nobilio
res iſtis. Qð patet. qꝛ pꝛimi operan

tes ex verecundia pꝑ fugiendum tur,·
pe expectant terribilia.iſti vero ꝑp fau

giendum non turpe: ſed triſte qꝛ co/
guntur per dominos ſuos. Qò mani/
feſtat per exempla et patẽt ſatiſ in lit

tera. Et in fine tradit mediũ ad cõclu
denduʒz. ꝙ talis foꝛtitudo politica nõ
eſt foꝛtitudo virtuoſa.qꝛ virtuoſe foꝛ⸗
tem eſſe oʒ non pꝛopter neceſſitatem
alicuius extrinſeci. ſed electiue ppꝑ bo

nuʒz ipſius operis virtuoſi. ut. S. viſuz

eſt in.22 Sed politice foꝛtes ſunt foꝛ/

tes pp neceſſitatem alicuius extrinſe

ci honoꝛis optinendi vel obpꝛobꝛij ſu
giendi. vel alicuius damni vel doloꝛis
vitandi: ⁊ non pꝛopter bonum ipſius
operis. quare tales non ſunt virtuoſe

foꝛtes. Huius rationis ponit maioꝛeʒs

in fine tocius partis.inoꝛ autẽ pa
tet ex pꝛedictis. ¶ Seinde ibi videt᷑
autem experientia. anifeſtat for
titudinem militarem. Manifeſtans
pꝛimo genus eius. 2? motiuum eius
ibi. Aidetur autem eſſe multa. Bevti
litatẽ eius ibi. QAuemadmodum igit
inermibus.] ꝗ? differentiam eius ad
foꝛtitudinem politicam ⁊ ad virtuoſã
ibi.. AEilites autem. Dicit ergo pꝛi
mo ꝙ experientia. ſeu experunentalis
notitia videtur eſſe foꝛtitudo quedam
ꝙ patet teſtimonio ſocratis: dicentis
foꝛtitudinem eſſe ſcientiaʒ. Dixit eni
vniuerſalirer ꝙ virtus eſt ſcientia: ſed
alia in alijs puta experimentalis noti
tia circa delectabilia tactus ⁊ guſtus
eſt virtꝰ temperantie. Sed ſcientia de

rebus bellicis eſt foꝛtitudo ſecundum

eum. quare ſecundum banc opinionẽ
conuenienter dicuntur fortes eſſe illi
qui ſunt in bellicis rebus experii. 2:
ibi. Aidetur auteʒ eſſe multa.] Tra
dit motiuum huius foꝛtitudinis. ꝙ eni
iſti aggrediantur pericula terribilia ſi

cut foꝛtes: cauſa ⁊ motiuuʒ eoꝛum eſt

quoniam habent.5. peminentias ſeu
§F. auantagia ſup inexpertes. Mri⸗
mum qꝛ ſciunt multa eſſe inania ⁊ nõ
periculoſa que inexpertis apparent
ſumme triſtia ſicut ſtrepitus armoꝛuʒ

hymutio equoꝛum.vociferatio pugna
toꝛum ⁊ oſtentatio mimicoꝛum. Se

cundum. quia ſciunt ⁊ poſſunt percu⸗
tere.Zertiuʒ qꝛ ſciunt ⁊ poſſunt nõo
m 5

eer

LIBRO

percuti.quartum. ꝙ ſciunt ⁊ poſſũt ar

mis vni ſine ſuo ſucceſſiuo grauamine
AQuintum ꝙ ſcinnt omnia oꝛdiare ad
nocere ⁊ ad nõ noceri. ʒ: ibi. Quẽ
admodum igitf .Oſtendu huius foꝛti
tudiniſ vtilitateʒ in oꝛdine ad victoꝛi
am aſſequendam.ſ.ꝙ iſti experti pu/
gnant cum non expertis.ſicut arma/
ti cum inermibus.⁊ ſicut athlete cer⸗/
tant cum ydiotis in quocunq; agone:
quare ſicut arma in exercitiuzʒ ſunt uti
lia pꝛo victoꝛia optinẽda. Sic ⁊ ipſa
militaris ſciemia. In talibus enĩ ago
nibus non ſunt pugnatiſſimi ⁊ virtuo
ſi illi qui ſũt animo foꝛtiſſimi. Sed po

tius illi qui ſunt pꝛedicto modo potẽ/

tes ⁊ coꝛ poꝛa robuſta habentes qui
ſunt ad opera bellica apti ⁊ agiles
4. ibi.. Hilites auteʒ timidi .. Oſtẽ
dit huius foꝛtitudinis differentiaʒ ad
politicam ⁊ virtuoſam. d. ꝙ militeſ.i.
ſtipendiarij in belliciſ rebuſ experti ⁊
eruditi ſunt timidi quando periculum
bellicum extenditur ſup eos quando
ſ.pars deficit in multitudine bellato

rum ⁊ in pꝛeparatione armoꝛuzʒ ⁊æ oꝛ

dine acierum. ⁊ in iſto caſu pꝛimi fu/
giunt.⁊ viri ciuiles ⁊ ciuile bonum a/
mantes in bello fugientibus ſtipendi
arijs permanentes moꝛiuntur. Et iſte
caſus cõtingit ĩ bello hermeonico ube
fugierũt ſti pendiarij ⁊ ciues perman
ſerunt ⁊ moꝛtui ſunt. cuius ratio eſt.
quia iſtiſ ciuiliter agentibus fugere eſt
turpe ⁊ obpꝛobꝛioſum ⁊ moꝛs eligi/
bilioꝛ eſt eis:qᷓ; talis ſalus que babe⸗/
tur cum obpꝛobꝛioſa fuga. illi tamen
ſtipendiarij milites a pꝛincipio peri.
clitabantur ideſt periculiſ audacter ſe
exponebant. ſicut ſi eſſent militares æ
animoſiores: ſed videntes ⁊ cogno/
ſcentes periculum imminens fugiunt
magis tinentes moꝛtem honoꝛabi/

lem q́; fugam obpꝛobꝛioſam ⁊ turpẽ

ille etiam qui eſt foꝛtis ſcdᷣm virtuteʒ
non eſt talis quales ſunt illi militãter

foꝛteſ.quare nec foꝛtitudo virtuoſa eſt
talis qualis eſt fortitudo militaris.ſi/
cut fortitudo politica que nobilior eſt
qᷓ; militaris:quãuis militaris ſit vtili/
r. Seinde ibi. Furoreʒ ſuper foꝛ
titudinem inferunt]. ¶ Sanifeſtat foꝛ
titudinem furioſam tradens pꝛimo.

eius modum. Secũdo commodum ibi

LAnde homerus J.ercio motiuũ ibi

LFere autem pꝛopter triſtitiã ems

differentiam ad foꝛtitudinem virtuo/
ſam ibi. Mon utiq; ſunt foꝛtes J.ra

dens ergo modum huius fonitudinis
dicit.ꝙ homines groſſe loquentes in

ferunt furoꝛem ſup foꝛtitudinem. di/
centes ſuroꝛem eſſe foꝛtitudineʒ ⁊ ho

minem furioſum eſſe foꝛtem. ⁊ opera
furioſa dicentes eſſe foꝛtia.quia illi q
pꝛopter furorem operantur foꝛtes eſ-
ſe videntur. quemadmodum fere ſilue

ſtres ſicut apri et vrſi foꝛteſ eſſe dicun
tur. quia pꝛopter fuꝛoꝛem audacter ĩ
homines eas vulnerantes ferũtur. Et
huius dicii cauſa eſt. quia viri foꝛtes
habent furoris ſpeciem. Sicut enim
furoꝛ eſt ad pericula impetuoſiſſimus

Sic vir fortis vbi adeſt locus ⁊ pa/

ter modus foꝛtitudinis qui modus eſt

eſſe impetuoſum ad pericula. ¶ Se/

cundo ibi. Ande homerus.. Tradit
huius fortitudinis commodum. Et
hoc tripliciter. Pꝛimo. quia home/

rus poeta maximus monuit becto-

rem: vt furoꝛem ingerẽt foꝛtitudinis
virtuti per virtutem dirrigendo furo/

rem: ⁊ per furoꝛem errigendo ⁊ ſti-

mulando virtutem. ( Secundo. quia
idem poeta commẽdat hectoꝛem pꝛo

eo quia ita fecerat dicens. ꝙ hectoꝛ

in bello furoꝛe motus emiſit per ſin/
gulas nares auſteram virtutem ideſt

ſignum auſtere virtutis. ¶¶ Eſt enim

auſtera virtus furoꝛe foꝛtitudo com/
mota ⁊ errecta:⁊ ſignum eius eſt ſpu
moſus vapoꝛ: per nares egrediens:
qui talis efficit᷑ pꝛopter inflãmatiõem

☚⸗

ass el⸗
atefüpeof
vilengls
Ncieeetaute
gnvebain
Popte 1
ndiabon
fenſig
ſntans
N Ae
ſuina
Cvnt in
ſensppe
gahict
irmne,
idens
girnſcre
ſeſirlen
ſeumrn
ſelpoper
Noprun
Puperni
ſponetg
lenme⸗
MMisihi
ſlſnadapr
Goanwrim
lbürigie
Eflinnsni
Umimtin
finginn
onhentgtn
D
Nlritndi,,
tnummm-
npnesetin

Aiuentenen.

huinen d
Emumggties,

Mtlaqueag

uiiſoeſt
wenultspirn

Meuetpenni

liter Clinns n

Ntefahonne

S
ncdnce
rani
Ennim
en imin en
men gogietini
Mun AfeN
bomines goſe ber
irdeen ipeninin
rwreneſeſnnmmain
nrrineſeſdnen!
Annstkeidnug
NNr
enn enumrin
8ſn maniinin
aopn iunno
nmeseANYNENE
Biui adef. Mun
n im imin. S
Hr wnmiuimpenolin
1 ns ſti Mls t
us brnuans ni ie
inaitin
debeNein.
õ
icier. Pring au⸗
u unNS NMNin
incren ngeii inn
riMrnoNi
ner woꝛen S
bnmrn.(Sn⸗

IIII.

coꝛdis ⁊ euapoꝛationem ſanguinis.bᷣ
autẽ fit pꝛopter furoꝛem intẽſum.qua
re ille talis vapoꝛ ſignum eſt furoꝛis.
adiacet auteʒ bomerus. ꝙ ſanguis be

ctoꝛis ebuliuit ꝙ fit ex eadeʒ cauſa.i.

pꝛopter inflammatiõeʒ coꝛdis.hᷣ igi⸗

tur dicta homeri ⁊ ſigna cõmendata

per eum ſignare videntur errectione,z

foꝛtitudinis æ impetum eius ad pu⸗

gnam. a per conſequens auxilium ?
cõmodum ad victoꝛiam. 3? per ſeipᷣm

exponit iſtud cõmodum dicens.ꝙ vi/

ri foꝛtes ꝓpt᷑ bonũ operãt᷑ ĩi belł:ſʒ fu

roꝛ coopat᷑ eiſ errigẽdo ⁊ iuuado eoꝝ

foꝛtitudinẽ 3? pꝛicipalr ibil Fere ãt
Tradit huius fortitudinis motiuũ.d.
ꝙ fere ſilueſtres ⁊ hoĩies feris in furo
re ſimiles mouentuꝛ ad pugnam ⁊ o/
perantur eam pꝛopter triſticiam: quia
vel pꝛopter doloꝛem ex vulneribus.vł
pꝛopter timere vulnera pugnant: ⁊ ñᷣ
pꝛopter aliquid aliud pugnant. Cuiꝰ
Kgnam eſt. qꝛ ſi eſſent in inſula vel in
palude non venirent ad pugnam nec
bomines ſolo furoꝛe pugnãtes:ſi quie
ti eſſent ad pugnam non venirent. Et
ſic patet motiuum huius furoꝛis. 4
ibi..MHõ vtiq; ſunt foꝛtes.Tradit hu
ius foꝛtitudinis differentiam ad foꝛti/
tudinem virtuoſam pꝛemittenſ conclu
ſionẽ ⁊.d.ꝙ fere ad periculum impul
ſe ex doloꝛe.vel ex furore.vel homineſ
ſirmũ furoꝛẽ hñtes nõ ſũt foꝛtes.¶ Et
ad hoc oſtẽdendũ. tangit quattuoꝛ dif

—.

ſerentias.pꝛimam penes cognitionẽ.

aliam penes electionem. tertiam pe/

nes intentionem. quartam penes de/

lectationem. Dicit ergo quantum ad
pꝛimam.ꝙ tales non ſunt pꝛeuidẽtes
pericula que aggrediunf ⁊ expectãt
ſicut viri foꝛteſ:tamen ſine tali pꝛeuiſi
one nullus põt dici foꝛtis: quantũcũq;

expectet pericula. ꝙ apparet quoniaʒ

aliter aſinus famelicus poſſet dici foꝛ
uiſ quia expectat ⁊ ſuſtinet pericula ⁊
verbera non recedens a paſcua.Et ẽt

adulteri qui pꝛopter concupiſcemiaʒ
operant᷑ cum audatia magna res ali/
quaſ periculoſas. non ergo debent di
ci animalia per doloꝛem veł furoꝛẽ ad
periculum im pulſa eſſe foꝛtia ga foꝛteſ
pericula pꝛeuident ⁊ ipſa non. Quan
tum ad ſecundũ dicit.ꝙ foꝛtitudo que
eſt pꝛopter furoꝛem videf eſſe natura
liſſima tanquam pꝛeaccipiens ⁊ pᷣue/
niens electionem. non expectans con
ſiliũ nec electionem. Sed repente mo
uet hominem ad pugnam:⁊ ad peri/
cula. foꝛtis autem virtuoſe operat ex
electione.vt patet ex. 2· uantuz
ad tertium dicit.ꝙ iſta foꝛtitudo etiaʒ
pꝛeuenit ⁊ pꝛeaccidit. cuius gĩa.i.in/
tentionem illam qua vir foꝛtis intẽdit
æ appetit bonum finem. ¶ Quantum

ad quartum dicit. ꝙ homines irati do

lent. Sed punientes ⁊ vindictam ſũ⸗

mẽtes delectant.forũ tñ ñ delectat᷑ in

vindicta:ſʒ qꝛ opat᷑ bene.quia per eiꝰ
operationem ſaluat᷑ bonum comune.
Concludit ergo dicens. ꝙ hij qui pꝛo
pter hoc idẽ ꝓpter huiuſmõi paſſiões
operant᷑ poſſunt dici pugnantes ⁊ be
ne pugnantes non tamen ſoꝛtes quia
nec pꝛopter bonuʒ finem operant᷑ nec
in ipſo delectant᷑. nec pꝛeuident nee
eligunt vt ratio recta dictat. Sed ſola
paſſione mouent᷑.Fortis autem ope/
ratur ſub hac quadruplici conditione
vt viſuʒ eſt. quare tales homines non
ſunt foꝛtes quãuis habeant aliꝗd foꝛ/
tibus ſimile. Et ſic manifeſta eſt foꝛti
tudo furioſa. ¶ Seinde ibi. Mec vti
q; bone ſpei. Manifeſtat foꝛtitudi/

nem fiducialem. pꝛimo autem tradit

foꝛtitudinis huius modũ ⁊ motiuum.
2conuenientiam eius ad foꝛtitudinẽ
virtuoſam ibi. Conſimiles autem..ʒ·
differentiam ibi. Si foꝛtes quidem.

A infert vnum coꝛrelarium ibi..Nro

pterꝙ foꝛtioꝛis]. Dicit ergo. ꝙ ſicut
illi ꝗ pꝛopter furorẽ ſũt audaces ad pi

cula nõ ſũt virtuoſe ſoꝛtes.Sic nec illi

D
4
e⸗

IIBRO

qui ſũt audaces.quia ſũt bone ſpei ꝑ
ſe ⁊ magne pꝛeſumptiõis.Et iſte eſt
modus huius foꝛtitudis. Hotiuum
aũt eius eſt.qꝛ homines talem foꝛti/
tudinẽ habentes.multos alios ⁊ mul
tociẽs vicerunt.⁊ ideo cõfidunt in pe
riculis.preſumẽtes igi ſempꝑ ꝓſpere
ſuccedere ſicut alias ſepius ſunt expui
Eſt aũt ſciendũ.ꝙ h̊ pꝛeſumptõ nõ ſo
lum accidit hoĩ ex hijs que contingũt
ſibi.ſed potius qꝛ idem toti vni natio
ni accidit:ex hijs que pꝛedeceſſoꝛes
eoꝛum ꝓſpere peregerũt 2. ibi.. Con
ſiłeſ aũt . Zradit cõueniẽtiã huiꝰ foꝛ
titudinis ad verã dicens. ꝙ virtuoſus
⁊ pꝛeſumptuoſus ſunt ſimiles quoniã
ambo ſunt audaces.i. audent aggre⸗/
di pericula.ʒ? ibi. Si foꝛteſ. Lradit
differẽtiã duplicem. pꝛimã penes mo
tiuum. qꝛ foꝛtes auderẽt ꝑpꝑp pꝛedicta
ſ.bonam intentionẽ electionem ⁊ ra
tionem. Sed hij pp hᷣ ꝙ exiſtimant ſe
melioꝛes ⁊ valẽtioꝛes hoſtibus ⁊ exi
ſtimant ſe mihil vel parum pati ab eiſ
Et ſimile quid accidit ebꝛijs.qui po⸗/
tenter potati ⁊ a vino calefacti putãt
ſe omnia poſſe. Aliam differentiã tra
dit penes effecium. qꝛ iſti pꝛeſumptu
oſi.qñ picula eis accidunt ⁊ ſentiunt
hoſtes eſſe acutos ⁊ feroces fugiunt.
qꝛZ tunc a ſuo motiuo ⁊ a ſua pꝛeſum/
ptiõe cadunt. foꝛtiũ auteʒ interea ter
ribilia homini exiſtentia quãuis non
pꝛius apparentia ſuſtinẽt. quoniam ꝑ
hͥ intendunt ⁊ deſiderant bonũ habe⸗/
re vel turpe ⁊ obpꝛobrioſum non ĩcur
rere. ꝗ? ibi. pp qð foꝛtioꝛis Infert
coꝛrelariũ.d.ꝙ pꝑ h̊ qð dictuʒ eſt ð pe
riculis ſingularibus nõ pᷣmanifeſtis ſe
quitur:ꝙ ſi ſint plures foꝛtes foꝛtioꝛiſ
eoꝛum intereſt eſſe ipauidum in repẽ
tinis ⁊ ipturbatum magis qᷓ; in pᷣma/
nifeſtis:ita ꝙ exceſſus eiꝰ ſuper alios
apparere põt in repentinis:magis qᷓ;
in pᷣmanifeſtis.Cuiuſ ratio eſt.quia re
pentinis magis videmus operari ex
babitu vel minus ex pꝛeparatione qᷓ;
in pᷣmanifeſtiſ:quia ſi pꝛemanifeſta a/

liquis ex ratione vel ex deliberatione
pꝛeeligat. repentina tamen non po/
teſt ſic elgiere.Et ideo eoꝛuʒ expecta
tio indiget habitu ⁊ habituali electio
ne ⁊ deteꝛmiatione. quare in talibus

apparet habitus foꝛtuudinis magis

qᷓ; in pᷣmanifeſtis.Et ſic manifeſta eſt
foꝛtitudo fiducialis ſeu preſumptuoſa
(Sei ibil Foꝛtes autem videntur
Kanifeſtat foꝛtitudinem ignaram
tradens pꝛimo eiuſ modũ qui eſt igno
rantia:quia ignoꝛantes videntur tali
fortitudine eſſe foꝛtes. Scòo eiuſ mo/
tiuum ꝙ eſt pꝛeſumptio temeraria ſe/
quens dictam ignoꝛantiam. Iſti enim
foꝛtes ignoꝛantes pericula belli a la/
boꝛem ⁊ valoꝛem hoſtium: ſperant ⁊
preſumunt hoſtes ſine periculo facili⸗/
ter ſupare. Et ideo dicit phᷣs.ꝙ iſti nõ

longe ſunt ſᷣm differentiã a conditione

pꝛedictoꝛum foꝛtium qui dicuntur bo/
ne ſpei. quia ſperant ſicut i li.a
cio tꝛadit huius foꝛiitudinis defectum
qui eſt eſſe deterioꝛes ceteris dicens.
ꝙ iſti ſunt deterioꝛes foꝛtibꝰbone ſpei
quia iſti nullam habent dignitatem ꝓ
pter quam debeant pꝛeſumere.illi ve
ro habent: quia multocienſ pugnaue/
runt ⁊ multos vicerũt.
tempus permanent expectantes pe⸗/
ricula belli. Iſti vero decepti non co/
gnouerunt aliud eſſe qᷓ; ipi ſuſpicabat᷑

fugiunt. Iſtud autem argei de ciuitate

argea paſſi ſunt:qui ſuſpicabantur ſe
purgaturos eſſe cuʒz ſilrionijs qui erat
inbecilles ⁊ timidi ⁊ inierunt in pu/
gnam cuʒ latonibus qui erant viri bel

licoſi ⁊ in armis ſtrenui cognoſcentes

ſe agere cum talibus ſtatiʒ fugiunt.ad
dit auteʒ concludens.ꝙ foꝛtes virtuo
ſi ſunt quales quidam ideſt tales qua
les ſunt deſcripti ſupꝛa ⁊ non vere foꝛ
tes:ſed eſtimati vulgo foꝛtes.ſicut di⸗
ctum eſt in iſtis quinq; modis ſimilitu
dinarie foꝛtitudinis.
¶ Tectio.4.
Irca audacias ãt ⁊ tioꝛes] poſt
q́; ph̊s manifeſtauit ſiłitudines

Item illi ad

ivinsin
nunietues.
is mmn
hiltes eu
utier
nni
ne
iſ6
ofalpen
tlin ſer
nütel
Ctnunin
lifinin
Graitied
Gackennan
n
alngcna
datenbpla⸗
Sanmalt
canieſtni
ncinotr
tantuane
gelbare⸗
gaßhſtama
Cnmnspma
laglain
Amkunnluet
Neenaianct
6hiſneunin
Mnobebenwse
kapenlzan
Gidonentent
ſecsſaineene
Onſun ünn
Difninänennn
Gnstenblitd

ierpegiſnähtl
lſencoeinde

ſe ontban,
pfunmciset

Betteffeens d

umt erpein

eſPontmi

Iuſseſludcht

iſusl deniqn

unselnſf

S

ſeatoit
unfebin

kimn
dedi n n
gideiti,
en
ne eſe ſolezien
gelteeimptorr

nenesenallan
Dtten doſtan:
mm eirsſne en
. Sieodel i
Kinfndiennini
N.
a uſemian i
cteſe vrnusdei
Hür wu 4dN
uiun deben aynun
n dean einngei

õl

uios ii. Nend
S ernanen echehunf
dell. Mo egn
miim eſeihiiin
Nvdamen api
ſ iwm: gui ihn

ros eſe hjimnaf

5 4 umidit ned
——
nanisshtuifin

pꝛopꝛietates: ⁊ cum hoc excludit al/

quas earum a foꝛtitudine militari ibi

Apilites autez nihil jet Tercio epy
logat ibil De foꝛtitudine quidem igi/
tur ]. Ponit autem ſex pꝛopꝛietates

Secundam ibil Propter quod triſte

terciã ibil Et iuſie laudatur] quartam

IIII.

foꝛtitudinis otuoſe. bic manifeſtat ei

ibil Difficilius eni quiĩtam ibil Sʒ ad

huc videbitur ſextã ibi. Pꝛopter mł
*2 . ih
ta aũt h eſſe! Eſt aũt pꝛima ꝓpꝛietaſ
ꝙ foꝛtitudo vel opus foꝛtitudinis ma/
gis eſt in ſuſtinẽdo terribile q; ĩ aggre
diẽdo auſibile. Dicit ergo. ꝙ foꝛtitu/
do exiſtens. vt dictum eſt circa auda/
cias timoꝛes non eſt ſimiliter nec
equaliter circa ambo: ſed magis cir/
ca terribilia que ſunt obiecta timoꝛis
q; circa auſibilia que ſunt obiecta au/
datie:ſic videlicet ꝙ magis eſt opꝰ foꝛ
titudinis ꝙ foꝛtis ſit ĩperturbatus cir/
ca terribilia in expectando ⁊ ſuſtinen
do ea ⁊ bene ſe habẽdo ut opoꝛtet cir

ca ea: q; ſit circa audatiaſ vel auſibilia

qꝛ minus ptinet audere ⁊* aggredi ter
ribilia. vel auſibilia: quam ſuſtinere ⁊

expectare illa. Et huius rationẽ tan/

git. qꝛ vt dictum eſt foꝛtes dicuntur pci

ſe in ſuſtinendo triſtia ⁊ grauia. Et de

hoc nos babemus exemplũ in foꝛtitu
dine coꝛpoꝛali a qua nomẽ deriuatũ ẽ

qm̃ ad coꝛpoꝛalem foꝛtitudinẽ ꝑtinet
põdus ſuſtinere: magis q aſſũmere.

Similiter aũt ẽ in ꝓppoſito.ꝙ ad ani/
mi foꝛtitudinem magis pertinet pon/
dus terribiliũ ⁊ doloꝛũ ſuſtinere ꝙ fit
ĩ expectãda qᷓ;ᷓ aſſũmere: ꝙ fit ĩ aggre
diendo.¶ Heinde ibi. Propter ꝙ tri
ſte. ponit ſam pꝛopꝛietatẽ que eſt.q
opꝰ foꝛtitudis eſt triſte.bᷣ aũt pꝛopꝛie
tas eſt effectus pꝛime. ⁊ ꝑ cõſequẽs ſi
gnum ⁊ ꝓbatio eius.Seinde ibi. Et
iuſte Monit tertiã que ẽ. ꝙ opus foꝛ

ficilius eſt triſtia ſuſtinere ꝙ ptinet ad
foꝛtitudinẽ:quã a delectatiomibꝰ abſti
nere vt dictũ eſt i/22 ꝙ pertinet ad tem
perantiã:quare op foꝛtitudis eſt lau
dabilius qᷓ; opus tẽperantie. ⁊ ꝑ cõſe
quẽs op foꝛtitudis iuſte laudaf᷑.vt di
ctum eſt in pꝛecedẽti pꝛopꝛietate. e
inde ibi..Sʒ adhuc videbit᷑ Ponit
quintã pꝛopꝛietatẽ que ẽ. ꝙ opus foꝛ
titudinis inquãtum attingit finẽ eſt de

lectabile: qꝛ finis delectabilis reddit

titudis eſt laudabile. Heide ibi. if

ficilius. ponit quartã que ẽ op;foꝛ
titudinis eſt difficile. Et iſta mducitur

vt ꝓbatio pᷣcedẽtis. Et ſic opꝰ virtutis

quãto difficiliꝰ tãto laudabiliuſ.Sʒ diſ

finale opus delectabile¶ Sicit ergo.
ꝙ adhuc non obſtante triſticia. videbi
tur eſſe quid delectabile finis foꝛtitu/
dinis:vel ſᷣm foꝛtitudinem: tamẽ cuʒ
videbitur iſta delectatio euaneſcẽ oc
cultata ab hijs triſticijſ q ſũt circa opꝰ
foꝛtitudims.hᷣ aũt declarat per exem/
pluʒ quõ iſta duo ſint poſſie ibilia: dicẽs
ꝙ tale eſt iſtud quale eſt illð accidit
in gymnaſticis ſeu exercitatoꝛijs ago
nibus. vbi videmus.ꝙ pugilibus dele
ctabilis eſt finis:cuius gratia in ago⸗
ne contendunt.puta coꝛona:honoꝛes
æ ſimilia: ſed doloꝛoſum eſt percuti ⁊

laboꝛare ſiue pꝛo quia:quia carnepaſ

ſibili carnales. &t omnis laboꝛ ſcöm

ſe eſt quid triſte.ſic igitur patet. quo⸗/
modo foꝛtitudo delectanoem habet in

fine: ququis triſticiam in opere ꝗꝓ ad

finem. ¶ einde ibi. Pꝛopter multa
autem Ponit ſextaʒ pꝛopꝛletate que

eſt. ꝙ foꝛtitudo triſtia ſuſtinet pꝛopter

maxiumum bonum. Et circa boc facit
tria. pꝛimo tangit medium ad oſten⸗
dendum illam propꝛietateʒ. 2. confir
mationem ibil Et quãto vtiq; Lercio
infert coꝛrelarium ibil Mon vtiq; autẽ
¶ Ad pꝛimum intendit ſic arguere.
Suſtinere młta triſtia ppter parũ bo/
num nihil habet delectabile:ſed opus
foꝛtitudinis eſt ſuſtinere multa triſtia
vt dictum eſt. puta moꝛtem ⁊ vulnera
. h vt bonuʒ obtineat vel vt turpe no
ſent iat. quare ſequitur vnum de duo/
bevel ꝙ pᷣ opꝰ nõ hẽat delectabile: vel
ꝙ ñ ſit ꝓpter paꝝ bonũ: pꝛimũ dari ñ
pt: qꝛ contra naturã virtutiſ eſt. vt viſũ

IIBRO

eſt in ſcðo.Dabitur ergo ſᷣm ſcʒ ꝙ nõ
eſt pꝛopter ꝑuum:ſed ꝓpter magnum
bonum. ¶ Huius rõnis ponit pꝛimo
maiorem.d.ꝙ ꝓpter multa eſſe triſtia
in opere: ſi ſinis cuius gratia ſit exi⸗/
ſtens puum bonuʒ: nihil videbitur ha
bere delectabile:qꝛ multitudo triſtiuʒ
extinguet delectatiõis ſenſũ.22 mioꝛẽ
dicẽs.ꝙ tale eſt circa foꝛtitudinẽ: qᷓ;tũ
ad ᷣm. pꝛimo.qꝛ moꝛs⁊ vulnera erũt
triſtia ipᷣi foꝛti q;tũcũq; volẽti.2 quia
fſoꝛtis ſuſtinet hᷣ triſtia.qꝛ bonuʒ eſt ſu
ſtinere: vel qꝛ turpe eſt non ſuſtinere,
concluſiõem ãt tacuit:qꝛ nõ potuit ſuf
ficienter exponere quid eſſʒ illud bo⸗/

nũ ꝓpter qð foꝛtis eligit moꝛi¶¶ CS

ſequẽter ibil &t q;to vtiq; Zangit pᷣ/
dicte rationis confirmatiõem intẽdẽs
ſic arguere.vnuſꝗſq; vt delectet᷑ ĩ ope
iq̃̃to maioꝛes habet cauſas triſticie tã
io requiru maius bonuʒ pꝛo cauſa de
lectationis ſue:ſed foꝛtis quãto maio
rem virtutem habebit: ⁊ qᷓ;to felicioꝛ
erit:tanto triſnioꝛ erit ⁊ maioꝛis triſn
cie cauſas habebit:⁊ tamẽ illis nõ ob
ſtantibuſ: foꝛtis conſtãs erit: qꝛ in bel
lo eligit bonũ ꝓilł triſtibuſ:bᷣ ẽ ex illis
bonum habere intendit. quare vt pꝛi/
us ſequitur: vel ꝙ foꝛtis delectationẽ
nullam habeat:vel ꝙ maximũ bonum

intendu.pꝛimũ dar õt: dabitur
ergo ſᷣm.vt pꝛius¶ Huius -
C

minoꝛeʒz ponit ⁊ patet in littera
ſequenter ibil Mon vtiq; autẽ Infert
iſtud coꝛrelarium. ꝙ non in oĩbus exi
ſtit delectabiliter operari pꝛeterqᷓ; in
quãt erarius virtutis finẽ attin/
ed. autẽ videbitur in queſtione
Seinde ibil Niliteſ autẽ nihil Ex
cludit aliquas p̃dictarum ꝓpꝛietatum
foꝛtitudinis virtuoſe a foꝛtitudine mi
litari: æ h facit ſingulariter ab iſta: qꝛ

ipᷣa eſt vtilioꝛ ceteris pꝛo bono cõi tu-

endo:⁊ ideo dicit in pꝛincipio. ꝙ ni/
hil pꝛohibet milites qui non ſüt tales
quales ſunt virtuoſe fſoꝛtes eſſe opti/
mos pꝛo ciuitate tuẽda. Et tamẽ erũt
minus foꝛtes in animo: ⁊ in animi p/

bitate. Iſti nãq; nullum aliud bonum
habentes ſemper parati ſunt ad peri

cula ſubeunda pꝛo tutela ciuitatũ:etii
vitam ſuam tanquã pui valoꝛis ad bp⸗
ua lucra permutãt ⁊ vendunt: expo/

nentes ſe maximis periculis pꝛo puiſ
⁊ modicis ſtipendijs (Beinde en⸗
pylogat.d.ꝙ de foꝛtitudine intantum
dictum ſit quid eſt foꝛtitudo typo ⁊ ſi

guraliter accipere ex hijs que iam di,

cta ſunt nõ eſi difficile. pᷣ enĩ fecimꝰ.
Ad euidentiã pꝛedictoꝛũ in
quirẽda.ſunt.x. Primo vtrũ
oꝛtitudo ſit tantum modera
trix timoꝛis ⁊ audatie 2 vtrum regu/
let appetitum circa pericula bellica ʒ
vtrum equaliter ſe habeat ad aggreſ⸗
ſum ⁊ expectatiõeʒ ꝗvvtrũ equalłr op
ponat᷑ timiditati⁊ ĩtimiditati audatie
⁊ cobaꝛdie ꝓvtrũ ſit virtus cardinatł.
que ſint partes eius . vtrum opꝰ
eius ſit equaliter triſte ⁊ delectabile.
& vtrum martirium ſit opus eius 9:
vtrum ſi non eſſet alia vita eſſet moꝛs
expectanda ex inclinatione foꝛtitudi⸗/
nis.x. vtrum oẽs ſimilitudinarie imi.

tentur veram foꝛtitudinez.

Queſtio.i:

do non ſit moderatrix timo/
rris ⁊ audacie. pꝛimo. qꝛ vir/
tus cuius eſt paſſiones ignoꝛare non
vincere non eſt moderatꝛix timoris ⁊
audatie. Sed foꝛtitudinis eſt paſſio/
nes ignoꝛare non vincere. vt dicit ma
crobius de ſomno ſcipionis. quare nõ

eſt moderatrix timoꝛis ⁊ audacie.

¶ Sco arguitur. ꝙ nõ tantum ſit mo
eratrix harum duarum paſſionum:
quia ᷣm homerum virtus foꝛtitudinis
eſt ĩmittenda furoꝛi ⁊ furoꝛ iſti virtuti
¶ Item ſecundum philoſophum in h
paſſu in ſuſtinendo triſtia: dicuntur
foꝛtes pꝛopter quod eſt quoddam tri
ſte ipſa foꝛtitudo.quare videtur quod

foꝛtitudo ſit circa iram ⁊ circa triſti-

ciam. ſicut circa timoꝛem ⁊ auda/
ciã. ¶ Sed in oppoſitũ eſt phs bic:⁊

pꝛimo arguitur. ꝙ foꝛtiun/

Aukeiei
etimioen

epnnſni
Aiu
inideclan
inin
Nsignt
enitmnige
xiteßi
“ nin,
iammepl
mliffüpan⸗
e dst . 4
Gngzenn
fnentcnmnet
tCnrnd
onapſſen
Nrnsnmunasl
db oneaß⸗
gniymcen
ſutiucagore
Nick were
Nhunpti n
untehenini⸗
ſtpſtonep uns
Gickwien,
ſtkeaiwunmn
ſpemipoeinin
iziuna
Porcrn
glorndonctn
giwuinheig
Neiinrtäci
wentigni⸗
lueknicnſ

prenunl,

üüm onpchd

Pkinenſfnnn
umen adn a
linoiscönme

eeſompricnen
enladente

imn Sngt
eüchsinfmne⸗

eännorzelnn
ſncterinon

ſeglucmnünn

bruincbſttanmn
rS1 Wnter
Memumn ara peri
egmierſedahut
W midnNiiiin
pbardie Niſüſiet
weſint rnseis ,

ſregnalurnietNgn

um mariNt N
nſi non eſet iniutſt
umdher clnail

mmmocs ſin liucins

rn ſorimanez.
(AzſafH
Peinoeriint.
En ſitnoderut
1 adhacts. ng
eſ aiones nn
nNn eN Modetunm
Se ontininsli⸗
rare non fiun t
8 de ſonnoſantis
leramit ins ail
r in nni
ir bum um in
—
mmena nit fmnin
rnimn ſtlifn
n emi inn

di nimoꝛis cõnumerãdo inter iſtos m
pꝓceſſum ppᷣi. timoꝛẽ infamie qui poſ/

IIII.
6. li.2 Hic declarãda ſũt duo. pꝛimũ tus moꝛtis in mari vel in terremo tu
ꝙ foꝛtitudo ẽ moderatrix audacie Rti vel uſikibus: Q timoꝛ maximꝰ? nõ de/
moꝛis oppoſin audacie ppꝛie dicte.?· ſperatus moꝛtis vt in bello.¶ Mũc er⸗
quid ẽ iſie timoꝛ oppoſitus audacie. go ſciendum. ꝙ timoꝛ oppoſitus auda⸗/
Primũ declaro dupliciter. pꝛio qꝛ in cie non eſt ſᷣm ſe laudabilis.timoꝛ aüt
quibuſcũq; paſſiomibꝰ iuenit᷑ pl mi/ verecundus eſt laudabilis. quare iſte
nus q; opoet: ⁊ mediuz q;tum opoꝛ non eſt ille. ¶ Item iſte non opponuur
tet. earũ ẽ moderatrix aliqua virtꝰ mo liberalitati ⁊ pꝛodigalitati.timoꝛ aũt
raliſ. ut S. li? 2? ſz ĩ timoꝛe: audatiai auar⸗ opponit᷑ vtriq; in cauſa ſua.qua
uenit᷑ p'?æ min ⁊ mediũ tripłr qꝛ cõ re iſte nõ eſt ule.(Nem iſte reddit ho
tingit timere pł' minꝰ q; opoꝛtet ⁊ minẽ timidũ. timoꝛ autẽ zelotipus nõ
mediũ q;tũ opoꝛtet. Itẽ cõtingit au⸗ imo magis audacẽ. quare iſte non eſt
dere plus ⁊ minꝰ q; opoꝛtet ⁊ mediũ ille.¶ Ytein iſte eſt circa maxime ter/
q́;tum oʒ. Item cõtingit audere ⁊ nö5 ribilia. ſioꝛ aut mediocriſ ñ. quare iſte
timere ⁊ contingit timere v non aude non eſt ille. ¶ Itez iſte eſt vincibik in
re ⁊ contingit moderate vtrũq;. quare audendo ⁊ aggrediendo. timoꝛ autẽ
iſtaruz paſſionũ eſt moderatrix aliqua omni hoi deſperatus non eſt vincibiliſ
virtus moꝛalis:ſed nulla alia apparet quia nihil eſt ibi auſibile nibil a greſ/
ad h̊ ydonea pᷣter foꝛtitudinẽ. quecun ſibile. quare iſte non eſt ille.¶ equi
q; nãq; moderet᷑ iſtas paſſiões dicet᷑ tur ergo. ꝙ timoꝛ oppoſitus audacie
foꝛtitudo.quare ⁊ c. 2? quia difficili ⁊ queʒ moderatur foꝛtitudo: eſt ago/
mũ eſt moderari timoꝛes ⁊ audacias nia maxia ñ deſpata fʒ ſe. quis alicui
vt dicit phi. ⁊ vt docet expiẽtia ꝓpter puta timido vł cohardo ſit deſpata.
earum vehemẽtid:ſed foꝛtitudo mode Zicẽdum ergo ad macrobiũ ꝙ loquit
raf paſſiones quas inter cunctas diffi de fortitudine purgati animi nõ ð foꝛ
cilimũ eſt moderari. vñ ⁊ nomẽ acce/ titudine politica de qua logꝗmur ĩ pre
pit. tale eni moderamẽ nõ põt fieri ni ſenti. ¶Ad homerũ dicendũ. ꝙ ira ĩ
ſi per virtutẽ potẽtiſſimã ⁊ foꝛtiſſimaʒ mittit᷑ foꝛtitudini. nõvt foꝛtitudo mo
quare ipᷣa ẽ moderatrix timoꝛis ⁊ au/ deretur eã. ſed vt ira iuuet foꝛtitudi/
gacie.(Pꝛ declaratiõe ſcðòi ſciendũ. nem i moderando timoꝛẽ ⁊? cohardi
ꝙ timoꝛ vt dictuz eſt in ſco diuiditur am. ¶ Ad phm dicendũ. ꝙ terribilia
pꝛimo in ſex ſpẽs ſcʒ in ſegniciẽ ⁊ eru iam ſuſcepta fiũt triſtia. ⁊ ipſa ſuſcep
beſcẽtiam:verecũdia: ad miratiõeʒ ſtu no habet triſtitiã annexã. Et qꝛ ad/
poꝛem: agoniã.quarũ notiſicatio ha huc reſtat aliqd grauiꝰ puta moꝛſ.hĩc
bita eſt in ſcõo¶ Qonſtat aũt. ꝙ auda eſt ꝙ foꝛtitudo moderatur timoꝛem.
cia ppꝛie dicta nulli.y.pꝛimarũ ſpẽrũ vt pꝛeuium iſti triſtitie. ⁊ vt pꝛeuium
timoꝛis opponit᷑.ꝙ ex ſe ſatis eſt ma, adhuc moꝛti future. nec moderatur tri
nifeſtum. ergo opponit᷑ alicui agonie ſtitiam incidentem.niſi pꝛo quanto in
que eſt timoꝛ ifoꝛtunij: ſed ſub agonia cigdit ⁊ annectitur cum fortitudie.
continent᷑ adhuc alie ſex ſpẽs: vel mo Aueſtio 22

cðo arguuur. ꝙ fortitudo
noö regulet appetitum circa
ſet reduci ad erubeſcentiã vel verecũ, pericula bellica. pꝛimo quia
(Sun igit ſex agonie. ſ. timoꝛ nö regulat. Yllud eni. ꝙ ſecũ trabit fu

verecũdus infamie: timoꝛ auarus ino roꝛẽ ⁊ irã ñ regulat appetitũ:ſʒ poti
pie: timoꝛ ʒelotipus aãmiſſiõiſ amicoꝝ irregulat a diſcoꝛdat. cuʒ furoꝛ ſit ma
æ amicitie: timoꝛ mediocris verberuzʒ rxima turbatio appetitus. vnde foꝛtitu

2 egruudinũ:timo⸗ maximꝰdeſpera/ do ſᷣm documentum bomeri trahit ſe⸗

LIBRO

cum furoꝛem.quare nõ regulat. 2. ar
guit᷑.ꝙ circa bellica pericła:qꝛ foꝛtitu
do ẽ circa repẽtina.vt dicit h phłᷣſ:ſʒ ꝑi
cula bellica nõ vidẽt᷑ repẽtina.acieſ eĩ
oꝛdinate ⁊ cõſulte ⁊ caute ad bella ꝓ
cedũt.quare foꝛtitudo ñ regulat appe
titũ circa pericula bellica.(¶ Sed in
oppoſitum ẽ auctoꝛitas phi.¶ Sicen/
dũ eꝛgo cũ pho ꝙ ſic.Cuius rõ eſt.quo
niã vnaqueq; virtus moderatrix paſ/
ſionũ:regulat appetitũ circa obiecta il
larũ moderabiliũ paſſionũ. ad hᷣ enĩ ẽ
virtus paſſionũ moderatrix ut circa ił
lud faciat hominẽ bene ſe habere. cir
ca ꝙ paſſiones faciũt male ſe habere.
Sed foꝛtitudo ẽ moderatrix audatie
pꝛopꝛie dicte ⁊c timoꝛis ei oppoſiti vt
viſũ eſt in qõe pꝛecedẽti.audatia vᷣo ⁊
timoꝛ ei oppoſitus habẽt pꝛo obiectiſ
pericula bellica.quare foꝛtitudo appe
titũ oꝛdinat ⁊ regulat circa illa ,
ſumptũ ꝓbatur:qꝛ vt viſum ẽ ſuꝑ tex/
tuʒ. Idem eſt i re auſibile ⁊ terribile.
terribile aũt vt terribile eſt obiectũ ti/
moꝛis ⁊ auſibile vt auſibile ẽ obiectũ
daudatie. Sed ſola pericula bellica ſũt
auſibilia.ꝙ pʒ p diffinitionẽ auſibilis
auſibile nãq; eſt terribile ꝑ pugnã ag
greſſibile ⁊ per validã pugnã expu/
gnabile:ſʒ ſola picula bellica ſũt ꝑ pu
gnã aggreſſibilia ⁊ p validã pugnã ex
pugnabilia:quaẽ ipᷣa ſola ſũtppꝛie au
ſibilia ⁊ ꝑ cõſequẽs terribilia obiec/
ta timoꝛi:audatie vero oppoſito. Et
ſic pʒ. ꝙ foꝛtitudo circa talia pericula
oꝛdinat appetituʒ. ¶ Podꝰaũt eſt iſte
bic cõſiderãda ſunt ſex.ſ.due paſſiões
timere ⁊ audere. duo opa aggredi ⁊æ
expectare.duo fines.ſ.operari bona.
puta victoꝛiaʒ ⁊ pacẽ ⁊ declinare ma
lũ.puta fugam dãnoſazʒ ⁊ turpẽ.Hũc
igit᷑ foꝛtitudo facit appetitũ timere ñ
plꝰnec minꝰ:audẽ ñ płnec minꝰ qᷓ; oʒ
aggredi ⁊ expectare ñ aliter qᷓ; ut oʒ
intendere tanq; finem adipiſci victo
riam⁊ pacẽ:declinare fugã pꝛie dam
noſam: ⁊ propꝛie perſone turpẽ. Di
cendum ergo ad pꝛimũ in oppoſituʒ

ꝙ foꝛtitudo aſſũmẽes irã.per irã appe
titum nõ deoꝛdinat ꝓ congreſſu belli.
q;uis enim furoꝛ nõ ſit expediens p
ſtudio:expedit tamẽ pꝛo pꝛelio: qmia
furoꝛ reddit hoĩem minus ſenſibilẽ la
boꝛis ⁊ doloꝛis.⁊ per conſequẽs mi/
nus frangibilem in aio. Et ita reddit

hoĩem magis expectantem ꝙ periinet
ad virtuteʒ. Item reddit hoĩem pꝛo

tunc magis vindicatiuuʒ: ⁊ per conſe

qPuens magis aggreſſiuũ ⁊ boſtium in
uaſiuũ:ꝙ etiam pertinet ad virtutem

quãtũ ad aliud opus.⁊ per conſequẽſ
virtus foꝛtitudinis aſſũmens modera

te furoꝛem:non deoꝛdinat appetitum:

fᷣm ꝙ 2Rerit debet oꝛdinari ad bel/
lum.Ad aliud dicẽdum ꝙ in actibus
bellicis ſunt quedam pericula pꝛem/
ſa ⁊? pꝛeconſiderata. vnde tullius ha/
bet in rethoꝛica ſua.ꝙ foꝛtitudo eſt cõ
ſiderata periculoꝛum ſuſceptio ⁊ labo

rum ppeſſio.ſunt autem alia repennii,/

na pꝛopter varios euentus belli. De

hijs loquitur hic philoſophus.ꝙ foꝛii

tudo eſt circa vtraq;.tamen magis ap/
paret habitus foꝛtitudiniſ in repemi⸗/
nis qᷓ; in pꝛeuiſis. tamen quia minus

feriunt iacula que pꝛeuident᷑: ⁊ magi

ea que non pꝛeuident᷑: tamẽ quia eſſe
impturbatum in repentinis ſignuʒz eſt
habitualis electionis in virtute cuius

animꝰ repente inuenitur unpturbatuſ

Quõ autem foꝛtitudo ſit circa pericu/

la bellica ⁊ quõ non.dicetur infra inb
q.6. de ptibus foꝛtitudinis.

¶ Aueſtio. 3
NE ʒ.arguitur.ꝙ foꝛtitudo ma
gis ⁊v pꝛincipalius ſe habeat
agd actũ aggreſſus q;ᷓ ad actũ
expectationis. ⁊ hᷣ pꝛobatur per ſex

megdia. per que pꝛobat philo. infra.

ꝙ circa liberalitatẽ pꝛincipalius ſit da
tio qᷓ; acce ptio.arguitur ergo ſic.quia
virtuoſius eſt vti q; poſſidere:ſed ag/
gredi ẽ viribꝰ vti:expectare aũt vires
poſſidere.quare aggredi vᷣtuoſi eſt qᷓ
expectare. 2 quia virtuoſius eſt be

ne facere qᷓ; bene pati:ſʒ aggredi ẽ be

4

Greſt hrlß,
Genm bonuch d
Sachecickcn⸗
renevoetnonhen
ginlln urn⸗
rinssk il 1
naenugsng
uietg
ſciänt müm 1
r
ſtanpenſau⸗
mmirii⸗ ſa
Gttgarrehni
lgecket unu
—☛
Gtsſenkcechu

.
„ 12

gen renranen
ue ſ
ne (tiopy
Aſutidman
enoldvekt in
Nuoruuctpo
liirchnnupiwe
Ktapaue s
Ghellaaennvds
lali gagpeaiinean
finfonniizen
it aen aun⸗
ſeneniceriterti
Giruitgeiuiſeni
Ghuthiſgenagien
Eſisekenkamg

mmnerdentti

ſeuberknendnmn
Elarfuüfng

Ueſcecäneſaginn

Inalicbeneſen
Eenulicopanrugd
ſcen ,ſioſ 1e
tinn

umhtuimn n

ſmne müupanapenn

607 Negir
ui Nbn

lieb boſt ei
vlo⸗ HV

ncng
RMRK
Felan nmatn
nmmins änen
NN MNdn
Nder rann
TArddcimn
Sm cen eni
”Z
iugien
Uiei
ioiaeni
A WeNANEN
4au eNi
Nnsnuni
nenis Manguun
neit
en eni mis
umineenniiß,
elNsl M
neneniur
— nt

ibnsſunmwän
(Queſtoz
Eprhungie⸗
651¹ puincupi⸗
Aacii alifi
vns. 1 d,

IIII.

ne agere. expectaẽ vero eſt bene pati

quare vt prius. ʒ. qꝛ virtuoſius eſt
operari bona:qᷓ; non operari turpia:
ſʒ aggredi eſt operari bona. expecta/
re vero eſt non operari turpia.puta fu
gã vel ſiłia. quare vt pꝛius. quia
virtuoſius eſt illud ꝙ eſt gratia laude

amoꝛe magis dignũ:qᷓ; ꝙ eſt minus

ſed aggredi eſt magis dignũ. illi enim
laudãtur ⁊ amãtur ⁊ remunerãt᷑: qui
bene pcuſſerũt: ⁊æ hoſtes fugauerũt nõ
iſti qui pcuſſi ſũt. quare vt pꝛiuſ. . qꝛ
virtuoſius eſt illud qð eſt vtiliꝰ:ſed ag
gredi ⁊ peutere eſt viiliꝰ ꝓ victoꝛia qᷓ
expectare ⁊ ꝑcuti: quare vt pꝛius.
67 qz virtuoſius eſt illud ꝙ eſt diffi⸗
cilius:ſed difficiliꝰ eſt aggredi q; expe
ctare.quicũq; enĩ q;tũcũq; feſſus ⁊ fa/
ugatuſ pᷣt expectare nõ tamẽ aggredi
quare virtuoſius eſt aggredi q; expe/
ctare. ¶ Sed ĩ oppoſitũ eſt phs ĩ hoc

paſſu. Dicẽdum cum pho.ꝙ expecta/

re virtuoſius eſt ⁊ foꝛtiꝰ qᷓ; aggredi qð
ꝓbatur quadrupłr. pꝛio.qꝛ magis ho
neſtũ: eſt virtuoſius q; minus bhoneſtũ
ſed expectare eſt magis honeſtum qᷓ;

aggredi. quare virtuoſius. ¶ Eſt eniʒ

ſciendũ.ꝙ aggredi imediate tendit tã
quã in finem in tẽꝑpaleʒ vtilitatẽ. puta
in victoꝛiã ⁊ pacem coꝛpalẽ ⁊ aliquã

pꝓſperitatem:licet iſta ex cõſequẽti oꝛ/

dinẽtur ad honeſtatẽ ſeruãdam: ne ꝑ
tur pitudinẽ fuge maculetur. quare ho
neſtius eſt expectare poſt aggreſſũ qᷓ;
aggredi ante expectatiõez. 2° quia
ſicut benefacere bonum:eſt virtuoſius
qᷓ; bene pati bonũ ᷣm phᷣm.j.de liber⸗/
tate ſic ecõuerſo.virtuoſius ẽ bene pa
ti malũ:qᷓ; bene facere malum:qꝛ face

re malũ cõpatur lucro circa materiam

iuſticie.vt.j.li?. ⁊ acce ptioni circa li
beralitatẽ.pati vero maluʒ cõparatur
damno ⁊ datiom. In damno aũt ⁊ da

tione magis indigemus virtute q; in

lucro ⁊ acceptiõe:ſʒ aggredi ẽ bñ facẽ
malũ hoſtibꝰ. expectaẽ vero ẽ bñ pati
malũ ab hoſtibꝰ.quare iſtud eſt virtuo
ſius illo. ʒe qꝛ difficil eſt virtuoſiꝰ: ſʒ

expectare eſt difficilius.quare virtuo/
ſius. Minoꝛ patet. ex natura paſſio/

nũ:qꝛ foꝛſ expectatõ moderat᷑ timoꝛẽ

mixtuʒz cum laboze ⁊ doloꝛe. foꝛtis ãt
¶ Eſt

aggreſſus moderatur audaciã.
aũt difficilius moderari timoꝛẽ ⁊ ma/
xime talẽ q; audatiã ꝓpter duo: qꝛ hõ
naturaliter plus habet de timoꝛe qᷓ; de
audacia.2 qꝛ periculuʒ iminẽs auget
tioꝛeʒ ⁊ minuit audaciã:qᷓ;tũ ẽ ex pte
ſui. 4:qꝛ magis pꝛopꝛiũ virtuti ẽ vᷣtuo
ſius q; minꝰ ꝓpꝛiũ. Sʒ expectatio eſt
magis ꝓpꝛia fortitudini qᷓ; aggreſſus
Qð pʒ qꝛ ille y. ſimilitudiarie foꝛtitu
dines comunicãt cũ foꝛtitudie in ag/
greſſu.due vero ſole comunicãt ĩ expe
ctatiõe.ſ.politica que ẽ iter alias no⸗
bilior: æ furioſa que ẽ ĩter alias natu⸗/
ralioꝛ. quaẽ expectatõ ẽ virtuoſioꝛ qᷓ
aggreſſus:⁊ p ↄñs foꝛtitudo magiſ re
ſpicit expectationẽ quã aggreſſũ. Et
per h̊ appare bit quõ foꝛtitudo ſit de

neceſſitate ſalutis infra qõe.j·

pꝛimũ ergo dð.ꝙ expectare eſt uti:nõ
coꝛpoꝛe ſed virtute pugnando contra
timoꝛzem ⁊ doloꝛem qui impellũt ad
fugam.Et tale vti nobilius eſt quam
vti coꝛpoꝛe.Ad ſecundũ dictum eſt i.
fſa ratione. Ao tertium dõ /ꝙ ſi bona
operata ⁊ turpia nõ operata ſũt dirre
cte oppoſita verum ẽ: qð tunc utilius
eſt operari bona qᷓ; nõ operari turpia
Sʒ ſi bõa ſũt tẽpoꝛalia cõmoda ⁊ tur
pia ſint oppoſita bonis honeſtis non
eſt verum. Hon eniʒ ẽ virtuoſius ope

rari bona utilia qᷓ; non operari inho/

neſta ⁊ turpia.Ad quartum dõ.ꝙ ag
gredi ñ eſt gratia laude ⁊ amoꝛe ma
gis dignũ qᷓ; expectatio.qᷓ;uis vulgus
magis attendat in rebus bellicis euẽ
tum ⁊ cõmodum quam virtuteʒ ⁊ mo
dum.¶ Ad quintum dõ. ꝙ non ſem/
per eſt virtuoſiꝰ qð eſt utilius ſicut di
ctũ ẽ. Et ſicut dicit philoſophus nihil

pꝛohibet milites non exñtes vᷣtuoſos
T foꝛteſ eẽ optios ⁊ vtiliſſimos
bono defendendo augendo. ¶ Ad

ſextũ dictum eſt in ʒ? rõne. ꝓbatio ãt

LIBRO

inducta pꝛo difficultate aggreſſus non
vʒ: qꝛ nõ oſtendit difficultateʒ in aimo
ſed in coꝛpoꝛe ſolo:ð qua nibil ptinet

ad virtutẽ moꝛalem: niſi foꝛte per ac/

Queſtio. 4.
E quarto arguit᷑.ꝙ foꝛtitudo
magiſ opponatur audacie qᷓ;
timiditati:quia foꝛtitudo cuzʒ
ſit ſᷣm naturã.vt dicitur de quacũq; vir
tute ſupꝛa li: pꝛimo ⁊ 2? magis oppo
nitur ei ꝙ minus eſt ᷣm naturã:ſed au
dacia minus eſt ſᷣm naturã quã timoꝛ
pauci nãq; audent:plures aũt timent
quare foꝛtitudo magis opponit᷑ auda
cie qᷓ; nmiditati. 2: arguit᷑. magis
oppon atur timiditati q; audacie: per
phᷣm ſupꝛa li? 2? dicentẽ.ꝙ ſimiliꝰ ⁊ ꝓ
ximius videt foꝛtitudini eſſe audacia
Impꝛoximiꝰ aũt ⁊ diſſimiliꝰ timiditaſ
hanc timiditatẽ magis opponimꝰ foꝛ
titudini. ʒ arguit᷑.ꝙ magis opponat
intimiditati qᷓ; pᷣdictis:qꝛ illi diſpoſitõ
ni magis opponitur foꝛtitudo que tol
lit materiã foꝛtitudinis: ſed intimidi⸗/
tas tollit eam:qꝛ tollit paſſiones. Eſt
enĩ pꝛiuatio timoꝛis⁊ per ↄñs auda/
cie:qꝛ facit homini nihil apparere ter
ribile nec per cõſequens auſibile cum
ſint idem.quare tollit oẽm motum ni/
moꝛiſ ⁊ audacie. quare videtur magiſ
oppõi foꝛtitudini. ꝗ? arguitur. ꝙ foꝛ
titudo maxime opponat᷑ cohardie: qꝛ
illi diſpoſitioni maxie oppõit᷑ que ſup
poſita materia foꝛtitudinis tollit oẽm
actum foꝛtitudinis:ſed cohardia ẽ hu
lius. Iſta enĩ facit hoiem nihil audere

cidens.

⁊ per cõſequẽſ nihil aggredi:nihil eti

am ex pectare: qꝛ pꝛimo aggredumur
⁊ ↄſequẽter expectamꝰ. Pꝛo ſolutio
ne queſtiõis huiꝰ pᷣmittẽdus eſt modꝰ
buius oppoſitionis. ¶ Sciendũ ergo
ꝙ foꝛtitudo facit hoiem decenter:⁊ vt
oʒ ⁊ vt ratio dictat aggredi ⁊ expecta
re ter:ibilia:⁊ intm̃ opponit᷑ ei aliqua
diſpoſitio mala:inquãtum facit hoiem
deniare ab iſto foꝛtitudinis modo.au/
dacia igitur oppõit᷑ ei:qꝛ facit pluſqᷓ;
opoꝛtet aggredi.Cohardia qꝛ facit vł

nõ aggredi:vel minus qᷓ; opoꝛtet ag/
gredi. timiditas aũt qꝛ facit vel nõ ex/
pectare:vel minus qᷓ; opoꝛtet expecta
re. Intimiditas ãt: qꝛ facit vel ꝙ non

opoꝛtet vł pluſq; 03 ex pectaẽ. Et iſte

ſut foꝛmales oppoſuiões hoꝛum vicio
rũ ad hãc virtutẽ:ſed hec vicia inter ſe
babent ſuum modũ oppõnis qui talis
eſt.qm̃ audacia ⁊ cohardia opponun
tur ſicut extrema circa actum egreſſus
Zuniditas aũt ⁊ intimiditas opponũ
tur ſimili modo circa actum expectatõ
niſ:tñ nec audacia nec cohardia oppo
nit᷑ timiditati vel intimiditati miſi foꝛ/
te per accidens.¶ Hoc ãt negat᷑ a qui
buſdam dicẽtibus:ꝙ audacia opponit
timiditati ⁊ non alteri ⁊ ideo negant
cohardiam eſſe. Quartũ vicium oppo
ſitũ foꝛtitudini dicentes idem eſſe ti⸗
mere ⁊ non audere ¶ Sed b dicũt irrõ
nabiliter. qð apparet.pꝛimo qꝛ extre
ma vicia nulli eidem ſimul inſunt cum
magis opponũtur ⁊ repugnẽt inter ſe
qᷓ; opponatur ᷣtuti medie. vt ſupꝛa li

2 ſed timiditas ⁊ audacia ſimul inſũt

eidẽ. dicẽte phᷣo.ꝙ multi audaceſ ſunt
timidi.quare timiditas ⁊ audacia no

opponũt ſicut extrema vicia circa foꝛ
titudinẽ. 22 qꝛ vnum ⁊ eũdeʒ actum
quem virtus rcificat vel nata eſt rcifi-
care extrema vicia depꝛauãt: ſed timi
ditas ⁊ audacia nõ ſunt nate depꝛa⸗
uare eundẽ actũ:qꝛ timiditas ſolũ de
pᷣuat expectatõeʒ. audacia vo aggreſ/
ſũ ꝗ ſũt actꝰ ſpẽ diuerſi.quaẽ vt pꝛius.
23 qꝛz timere ⁊ nõ audere nõ ſunt idẽe:

qꝛ audere ⁊ nõ audere ſimul eundeʒ
hominẽ circa eãdem rem nõ eſt poſſi/
bile:ſed timere ⁊ audere ſimul eſt poſ
ſibile. ut ptz ĩ foꝛtitudie politica ĩ qua
homies timẽt ⁊ tñ audẽt.quare time
re ⁊ nõ audere nõ ſunt idem. MNec p
cõſequẽs negãda ẽ cohardia. que fa
cit multos hoĩes vel nihil vel min qᷓ;
opoꝛtet aggredi.qui tamẽ aliquando
ſunt minꝰ timidi quaz audaces. vnde
multi hõiz qui ñ ſũt aggreſſiui poſtq;
fuerunt ad pugnã neceſſiiati ſtant: ⁊?

tit nobil
ſFednolen.
o vorult
herus 7 A⸗
charaus utet
enupu h⸗
uin ander ndet
tlereroqui
otdrelichn
tetnelus nd⸗
glrorcekabbolte
isdespreen
Nli Ndeenine
belsain10
leciteiſonanen

ſsprmnetam

pelſtorbsch
Winapugundͤ
Iupartasaitt
Hiſeſguung
raſvoſciue
r MMixrli ⸗
ſba ud aſon
vper mpzmn
t ommarz hn

NEbriguizre,n

ſyokanorta
ut vindrial
hglngowbaſd
Agummbon,
ulespilſheln

= =

—

(giumduomer,

=

Apefniniie

S-=
S
=ꝛ —

illernumgt te⸗

=
E
—

fencdigüccnn

eſnlnnmiſtnn⸗

Pfnirnicredi
tNcignincanbi

—

Imnſunnin Aboe⸗
Ctratn ſein n

lutenindikſun

Gecgiin
Parliasiamis

==
—,

wenſoaſ ſe

Keaſirpn
mupnmiiin

nüchiun
rug
mendurng
BAINMNs
banenn
uner ht
”õ
Nide w
neſe. Quring
Mini acennsins
ene Sain
Pepper net
ieiden inl iüͤ
wrün yer
õ
iins Mlit
ieging ad
gemmum 1 eldihe
Nincatelnautdn
ncadepnnii
ciano ſunn mer⸗
Kincllnte

nöez. Aigtii

IIII.

expectãt ĩmobiliter quecũq; terribilia

vſq; ad moꝛtem.imo experiẽtia ex an

tiquo docuit.ꝙ qñq; in duellis pugnat

cohardus ⁊ audax ſemꝑ ⁊ regłariter

cohardus pᷣualet aduerſus audacem
Ille nãq; qui plus querit ⁊ optat du/
ellum audax videtur: ⁊ ille ſemper bʒ

peiuſ.ille vero qui plus fugit⁊ minus
querit duellũ cohardꝰ videt᷑: ⁊ ille ſp

habet melius.vnde verſus. Audax vt
crebꝛo vicet᷑ ab hoſte cohardo. Illi ãt

verſus cões per elemẽta noĩm: vel ſũt

nulli.vel debent intelligi de nomini/

quod foꝛtitudo magis opponitur timi

ditati quam alicui alioꝛuʒ trium vitio
rum. Qðò pꝛobo pꝛimo de audatia et
cohardia. quia quod maxie opponi
tur foꝛtitudini opponiur ei circa pꝛe
cipuuʒ actum ſoꝛtitudinis.Sed auda
cia ⁊ cohardia nõ opponũtur foꝛtitu
dini circa pꝛecipuum actum qui ẽ ex

pectatio ut in queſtione pꝛecedenti

pꝛobatum eſt. quare neutrum coꝛum

maxime opponitur foꝛtitudini.relin/

quit᷑ ergo vł ꝙ tumiditas vł itimiditaſ

Munc autem pꝛobo.ꝙ non iĩtimiditas

bus iſtis.audax ⁊ cohardus ⁊ ſic itel qꝛ magis opponitur foꝛtitudini illud

lecti veri ſunt ⁊ redemit ad ſniam ver ꝓfcipuũ actũ foꝛtitudiſ exterminat qᷓ
ſus pꝛimi: qꝛ cum dicitur Imparibug⸗ illud ꝙ nõ exterminat.ſed tantum vi/
vel ſi paribus cõſtant elementiſMo ciat: ſed timiditas expectatiõeʒ exter

mina pugnantũ ps vincit᷑ aggrediẽtis minat:quãtum eſt de natura ſua. Inti
Imparitas aũt pitati ſi ſociet᷑. Hoc ti —Mtdnti aũt non exterminat:ſed tatuʒ

bi ſu ſiguum ꝙ deſenſoꝛ ſupetur. He⸗ viciat in exeundo.quare timiditaſ ma

bent ergo ſic intelligi. hoc nomen au⸗ gis opponitur foꝛtuudini q; itimidi/

dax babet lĩas ĩ pares.qꝛ.F. Cohardꝰ

bo pes.qꝛ.S. aſpiratiõe cõnumerata:
⁊T ideo per imparitatẽ intelligit᷑ au⸗
dax⁊ p pirtateʒ cohardus. ¶ Hũc igi
tur eſt ſenſuſ quia vel vterq; eſt audax
vł vterq; cohardus:vł aggreſſoꝛ eſt co
bardus ⁊ defenſoꝛ ẽ audax vel ecõuer
ſo. qꝛ ĩ pꝛimis duobꝰcaſibꝰ aggrediẽs
vĩcit᷑:quia ceteris paribꝰipᷣe habet mo

dum audacis pluſq; defenſoꝛ: ⁊ h eſt

ſnia pꝛimoꝛum duoꝛuʒ verſuʒ ¶ In 32
at caſu qꝛ defenſoꝛ realiter eſt aggre/
diens ⁊ alter inuitus ⁊ vocat᷑ aggre/
diens ſicut aliquãdo contingit. ſed ra/

tas.(¶ Ad pꝛimum ergo dicendũ.ꝙ au
dacia non minus eſt ʒ naturã qᷓ; umi
ditas:ſed minꝰ ſᷣm defectũ nature.vir

tuſ aũt magis opponit᷑ illi diſpõni que
magis ſequitur non naturã:ſed defe⸗/
ctum ⁊ occaſionẽ nature cuiuſmodi ẽ

timiditas. ¶ Ad ſecundũ dicendum
concedendo.ꝙ magis opponitur foꝛ/

titudini timiditas q; audacia. ¶ Ad
tertium dicendum. ꝙ inumiditas non
tollit materiã foꝛtitudis. qꝛ materia

foꝛtitudinis ẽ illud qð per naturã eſt
terribile omni homii itelleciũ habẽ⸗
ti.quamuis iſti nõ ſit terribile.⁊ ꝑ cõ

rum verſuum in quibus impitas.i. au

qWuo.ſ. paritas.i.coardus ſociaret᷑ ſi⸗/

ſententia pꝛimoꝛũ haberi ereſe iõ

pꝛemiſſis dicendum ad queſtionem

ro defenſoꝛ vincit᷑:ſicut realiter audax ſequẽs ſꝑ eſt materia foꝛtitudinis per
q;uis ᷣm foꝛmã curie habeat nõ rem: naturam. (Ad quartum dicendum ꝙ
ſed modũ audacis:⁊ hᷣ eſt ſnia vltimo cohardia nõ tollat ꝑ ſe niſi actũ egreſ
ſus.Et ſi aliquãdo tollat actũ expec/
tatiõis.hoc ẽ ꝑ accidẽs qꝛ in aliquibꝰ
iuenit᷑ cohardia.qui ſi neceſſitati fue⸗
rint ad pugnam expectãt. ut dictum ẽ
uſq; ad moꝛtẽ ⁊ ſicut gdbuc in ſequen
tibus apparebit EE autem dicatur
ꝙ nec phi.nec aliquiſ cõmentatoꝛ vel
expoſitoꝛ mẽtiõem fecerit ð cohardo.
ideo videoꝛ ſuperfluere. reſpõdeo
quod płᷣs bene facit mẽtionem de re

dax dicitur ſociari pitati ideſt coardo
qꝛ poſterio2 dicit᷑ ſociari pꝛioꝛi nõ ecõ
uerſo. (Se 4 at caſu nihil dicik bic. ĩ

cut defenſoꝛ.⁊ ſicut poſterioꝛ audaci
tanquam aggrediẽti ⁊ prioꝛi.quia ex

ſuſficit ille pꝛimus verſus.Hijs ergo

IIBRO

ſʒ nõ de noĩe.d.illũ ꝗ deficit ĩ audẽdo
eſſe idem cũ eo quod ẽ ſupabundare ĩ
timẽdo. ut iã pꝛobatũ eſt ꝑ verba pbi.
Et ideo qꝛ illud nomẽ ẽ ualde comũe

in iſta ſignatiõe poſita per pᷣm apud

belligeros viros ĩ gallijs.ideo licuit hᷣ

nomine uti in exponẽdo pbᷣm.
6 Darftio⸗.
E.? arguit᷑. quod foꝛtitudo
nõ ſit virtus cardinalis. pꝛĩo
qꝛ nõ videt᷑ eẽ virtus.qm om
nis virtus moꝛalis eſt maxie circa eli
gibilia cũ virtus ſit habitus electiuus.
ut. ſupꝛa. li 2? ſed foꝛtitudo nõ maxie
eſt circa eligibilia cũ maxime ſit circa
repentina ut hic dicit᷑.que tamen non
ſunt eligibilia. ut ſupꝛa li. ʒ? quare foꝛ
titudo nõ videtur eſſe virtus moꝛalis.
cõſtat etiam quod non ſit ĩtellectualiſ.
2½ quod nõ ſit cardinalis. qꝛ oĩs vir/
tus cardinalis ẽ neceſſaria ad h̊ͥ ut ho
mo ſit ſimpliciter bonus homo.vt ſu⸗/
pꝛa dictum eſt li. 2:. Sed foꝛtitudo nõ
eſt ad h neceſſaria.aliter ſequeret᷑ qðᷣ
nullus eſſet ſimpliciter bonus bomo.
niſi eſſet vir bellicoſus.quod videtur ĩ
conueniens pꝛopter phᷣos ⁊ viros cõ
templatiuos qui ſũme boni exiſtentes
nihil vnquam opati ſunt in rebus bel/
licoſiſ.quare foꝛtitudo nõ videtur eſſe
virtus cardinalis. In oppoſitum eſt
comune dictum quo ponunt᷑ quatuoꝛ

virtutes cardinales.ſ.pꝛudentia: iuſti

tia:tẽperãtia:⁊ foꝛtitudo.Dicẽdũ qð
foꝛtitudo õtꝰ moꝛał ẽ ⁊ ꝙ st cardinał᷑
⁊. Primũ declaratur ſic. Omnis habi
tus electiuuſ ĩ medietate conſiſtẽſ quo

ad nos a ratione pꝛudentiali determi

nata eſt veritas moralis. vt patet per
diffimtiõez vᷣtutis: ſed foꝛtitudo ẽ hu
iuſmõi. quare eſt virtuſ moꝛalis.Mi
noꝛ pꝛobat quo ad ſingula.ſupponit᷑

tamen quod foꝛtitudo ſit habituſ. Qð

aut ſit electiuus patz ĩ fine capituli hꝰ
vbi dicitur quod foꝛtiſ ĩ bello eligu bo
num pꝛo omnibus rriſtitijs quas ſuſti
nert. ut ibi viſuʒ eſt. Qõò ãt ſit in medie
tate vel ipſamet ſit medietas patet: ꝑ

eius diffinitionem dicẽtem. quod foꝛti
tudo eſt medietaſ circa auſibilia a ter
ribilia ĩ periculis bellicis. Abi ſcien/
dum quod foꝛtitudo circa auſibilia ·

terribilia multipliciteꝛ mediat qꝛ tri.
pliciter ĩ paſſionibꝰ:⁊ tripliciter ĩ opa

tionibꝰ ⁊ tripliciter ĩ babiuib. In paſ
ſionibus namq; diuidit iter plus ⁊ mi

nus audereunter plus ⁊ min time᷑:

iterũ inter audere ſine metu ⁊ time

re ſine auſu. In opationibꝰ aũt medi/
at iter plus ⁊ minꝰ aggredi.⁊ iter pł
æ minus expectare ⁊ uerũ ĩiter aggre
di ſine expectatione: ⁊ expectare ſine

aggreſſu. In habitib vo inter audaci
anm ⁊ coardiam. iter timiditatẽ inti

miditatẽ: a iterum inter audaci ⁊ co
ardiaʒ ex vna pte que viciant aggreſ⸗
ſum: v timiditatẽ ⁊ intimiditatè ex al
tera que viciant expectauõem. Et ſic

patet qualiter foꝛtitudo ſit medietas.

Qsð ãt iſta medietas ſi a rõne pꝛudẽ
tiali determinata. pꝛobat᷑.qꝛ eſt lau/
dabilis. vt dicit᷑ in textu. Et qꝛ medie
tas ſũmit᷑ vt opoꝛtet: neutrum autem

eſſet niſi talis medietas eſſet a ratiõe
pꝛeuiſa ⁊ p̃determinata: ⁊ ſic maiſe⸗

ſta ẽ tota mĩoꝛ. Et pꝑ ↄñs pꝛimũ.q fue
rat declarãdũ.ſ.ꝙ foꝛtitudo? vtꝰ moã
lis. Ad euidẽtiã.ſcòi.ſ.quomodo ſoꝛ

titudo ſit virtus cardinalis. declaräda

ſunt duo. pꝛimũ ratio virtutis cardina

lis.ſᷣm acceptio foꝛtitudinis. De pꝛi

mo ſciendum ſicut dictũ ẽ. ſupꝛa li 2.
quod ratio virtutis cardinalis ſeu pri
cipalis conſiſtit in h quod ipſis qua⸗/
tuoꝛ habitis. a nulla alia. bomo ẽ ſun
pliciter bonus bomo ĩ eſſe moꝛali. m
quod phi locuti ſunt de bonitate hu/
mana. altera vezo ipſarũ nõ babita ?
quibuſcũq; alijs habitis nullus ẽ ſum
plliciier bonus homo. æ ideo diciiti
pꝛĩcipales.qꝛ pꝛĩcipaliter ifer omes
reddũt bominem bonum. Et cardina

les qꝛ ſup eas tãquaʒz ſuper cardines

ſuſtẽtatur ⁊ voluitur bumana bonitas
Hec autem ratio cardinalatus diuicki
tur ſic in quatuoꝛ partes que dicutur

gordirtu
ntatsbun
nnvelepy
unii⸗
Cpei netl
ſcinn
utneappen
nocimn
nmriapot
uinnuqne
uummnet
GNcnounn
Uktmmmg
Geimnacrid
wüpeten
glärinn
appeſci
Chenetun
talseri⸗
tiumela
olvmt
Mlee me
Nelun baben
Mncicnn rel
tatnlet iun
ln ouno ma
Galomnnten
Kecgriare,n
Chrnnobuna
Nllenrnag,
Urtinikg
ſäann
Gutete erumi
fluisbunmen
Glihniumape
GCinelspetelri
Honpndenecan
lecpanuftenaſa

AEfelcnunn

ſtalberaltene
nmmncepini
ttegnuanna
ennngune
INoMdhtni,
WEAN

lulgnini

(röſlngn

finnnndin
iuinidutt
niien
iiniernfr
õ
8
WeNINI
füimerumnr
eai Rani
Werpellare tir
eerpenanonenn
Ordhamitermt
Miterun
Ne en
1enis
ziihmuieusſin

lsntukinen 6
õ
ümsneiane
iat enari
Mriii ,9 fulid
Nettü l

SrwünscriNtian

w. inürmtonin
enn nimt⸗
Gendonſian mii⸗
md fnnsand,
nsclint nn

Nbins1Alin

umald⸗
nguma

IIII.

quatuoꝛ virtutes cardinales. qm oĩs

actualis pfectio que eſt de neceſſitate
bonitatis humane vel perficit intelle

ctum:vel appetitũ. Si itellectum ſic ẽ

illa notitia: que nec ipſa ſine bonitate

appetitꝰ nec bonitas appetitꝰ ſine ip
ſa vnq; haberi põt. qꝛ ipſa ſimul cum
bonitate appetitꝰacquiritur ⁊ poſſide
tur vel pditur vt oſtenſum ẽ ſupꝛa. li.
22 in pꝛicipio tercij. Et h notitia eſt
pꝛudentia: que per malitia appetituſ

vitiata non eſt:ſed vitiari põt. Hulla

vero alia notitia ẽ de neceſſitate boni/
tatis bumane. quare nulla alia dicitur
eſſe virtus cardinalis. Si autem hui⸗
modi perfectio ꝑficiat appetitũ. hᷣ tri
pliciter m tria genera amabilium æ
appetibiliũ que ſunt:vtile delectabile

2 honeſtum. ut. S. hi 2 .. li? 8 quat

talis perſectio perficit ⁊ oꝛdiat appe
titum. vel circa vtile ⁊ iutile puta cir/

ca lucrum ? damnuʒ. circa delecta
bile ⁊ triſte ſibi oppoſitũ vel circa ho

neſtum habendum vel nõ habenduʒ

perdẽdum vel retinẽdum. ¶ Si autez

circa vtile ⁊ ĩutile.hoc cõtingit dupli⸗
citer.pꝛimo modo in dädo ⁊ expẽdẽ/
do.alio mõ in reddẽdo.pꝛimꝰmodus

eſt de cõgruitate. nõ tamẽ de neceſſita
te bonitatis bumane. Et ideo nec li/

beralitas nec magmificẽtia dicunt᷑ vir
tutes cardinales.que ſic ſunt circa vti
le.¶ Secundus mod eſt nõ ſoluʒ de
cõgruitate. verum ẽt de neceſſitate bo

itatis humane. que eſt mod iuſtitie.
Et ideo iuſtitia poſitiua eſt virtus car

dinalis neceſſaria ad bonitateʒ huma
nam. vnde nec auaritia nec liberalitaſ
nec paruificẽtia ſũt ĩ aliquo caſu moꝛ
tale peccatum quamdiu ſolum ſunt op

poſita liberalitati ⁊ magnificentie ni

ſi intrent gen iniuſtitie. opponant
iuſtitie. puta quando diues videt pau

perem in magna neceſſitate eſurientẽ

æ nõ dat elmoſinã. tũc nõ ſolũ ñ dat

imo nõ reddit. quia in illa neceſſitate
illud. ꝙ diues poſſidet eſt pauperiſ. ⁊

ideo nõ ſolum peccat per illiberalita

tem in nõ dando imo p iniuſtitiam nõ
reddẽdo.
net appetitũ circa delectabile. P contiĩ
git dupłr. pꝛioein largiẽdo vł ñ largiẽ
do delectatiõez. alio mõ in recipiẽdo
vel non eitendoa Mr.
nec affirmando nec negando ẽ de ne/
ceſſitate bonitatis humane quamuis
poſſit eſſe de cõgruitate. Et ideo nec
amicitia nec eutrapelia que ſunt circa

¶ Si auũt talis pfectio oꝛdi

imus modꝰ

talem largitionem delectationis po⸗
nunt eſſe virtutes cardinales.¶ Se⸗/

cundꝰ vero mod circa alias delecta/
tiones quãuis nõ circa omneſ. vt pate
bit ĩ parte ſequẽti ẽ de neceſſitate bo⸗
nitatis humane. Et ideo temperãtia

que circa iſta ⁊ iſto modo pficit ⁊ or/

dinat appetitũ. dicitnr eſſe virt cardi
nalis tanq; neceſſaria ad bonitatẽ hbu
manam. (Si vero talis pfectõ oꝛdi⸗
net appetitũ circa honeſtũ pdendum
vel retinẽduz. h cõtingit dupliciter.qꝛ
poneſtum dicit duo.ſ. honoꝛezʒ quo vir

ms eſt digna: ⁊ virtutem que bonoꝛe
eſt digna. Si ergo circa honorem
nulla ponitur virtus cardinalis quia
honoꝛ non eſt de neceſſitate ſalutis.
quamuis bene ſe habere circa hono/
rem ſit de congruitate humane boni/
tatis. Et ideo nec magnanimitaſ nec

virtutes ei annexe ſunt virtutes car/
dinales. (Si autem talis perfectio
oꝛdinet appetitum circa viriutem nõ
perdẽdam ſʒ retinẽdam. Sic ipſa ẽ de
neceſſitate bonitatis humane ⁊ eſt viꝛ
tus cardinalis ⁊ dicit᷑ foꝛtitudo. Hũc

ergo. 2? videnda eſt acceptio foꝛtitudi

nis ſm quam dicitur virtus cardinaliſ
Eſt igitur ſcienduzʒ. ꝙ foꝛtitudo po

teſt ſũmi tripliciter.ſ.generaliſſime ⁊
ſpecialiſſime ⁊ mediocriter Sũmi
tur autem generaliſſime pꝛo illa fir/
mitate cuiuſlibet virtutis de qua dicit᷑
5. li? 27 qui virtuoſe operafß opoꝛtet
ꝙ operetur primo ſciens ⁊ 2e eligens
T 3 firme ⁊ immobiliter. (Saärmimr
autem ſpecialiſſime pꝛo foꝛtitudine
bellicoſa que includit ⁊ aggreſſum ⁊
n

IIBRO

expectationem perpeſſionem labo

ris ⁊ tollerantiam doloꝛis in bellicis
rebus picula moꝛtis iferẽtibꝰ. Sũmit᷑

aũt mediocriter ꝓ habitu electio quo

ſuſtinere eligimꝰ. ⁊ eligẽtes firmit᷑ ſu

ſtinemꝰ cũ caſus occurrit oẽ malũ pe/
ne uſq; ad moꝛtẽ:anteq; cõmittamus

malũ culpe ⁊ deſeramꝰ virtutẽ vel in
bello. vel extra bellũ/¶ Hijs pᷣmiſſiſ
dico pꝛimo.qꝙ foꝛtitudo generaliſſime
ſũpta nõ eſt virtꝰ cardinalis.qꝛ nec ẽ
virtꝰ ſpecialis.Sʒ cõditio cuiuſlibet s
rutis 1 Berhao dico. ꝙ ſpecialiſſime

ſũpta nõ eſt virtꝰ cardinalis qꝛ oĩs vir

tus cardinał eſt de neceſſitate ſanitan
⁊ bonitatis humãe vt viſuʒ ẽ. Sed for

titudo bellicoſa vt icludit aggreſſũ bel
licũ non ẽ de neceſſitate ſanitatiſ ⁊ bo

nitaſ᷑ humane ſicut dictũ ẽ opponẽdo
AHulto eiʒ melioꝛes ⁊ ſcioꝛes fuerũt

pviri nõ bellicoſi qᷓ; bellicoſi.ſicut inter

gentiles fuerũt phᷣi. inter xpᷣianos a/

poſtoli ⁊ ſequaces eoꝝ.quare foꝛtitu/
do h̊ modo ſupta non ẽ virtꝰ cardina /

lis ⁊ iñ de iſta ſpeciałꝛ loquit᷑ ibi ppᷣs
ʒ: dico.qꝙ mediocriter ſũpta eſt viriꝰ
cardinaliſ.Qð patet.qꝛ oĩs ſpecialis
virt neceſſaria ad bõitatẽ humanaʒ ẽ
virtus cardinaliſ.vt pʒ ex rõne cardia
latus.Sed foꝛtitudo hoc mõ ſũpta eſt

neceſſaria ad ſalutẽ humanã.nullꝰ eĩiʒ

ẽ ſimpliciter bonꝰ homo qui nõ bʒz ele
ctionẽ ⁊ pꝛopoſitum ⁊ habuũ.ꝙ ante

ſubiret moꝛtẽ quã deſereret virtutem
¶ Eſt eti boc mõ ſũpta ſpecialis vir

tus.qm̃ iſta electio non ẽ cuiuſiibet vir
tuns. Hunq; enim tẽperãtia reſpicit
moꝛtẽ nec pericula moꝛtis nec libera
litas nec ſimiles.quare iſta tał electio
qua hõ ſimpliciter bonꝰ eligit ante ſu
bire qðcunq; toꝛmẽtuzʒ uſq; ad moꝛtẽ
icluſiue loquẽdo. qᷓ; ↄmittere moꝛtale
peccatũ.⁊ deſerere oẽ bonuʒ ⁊ virtu
tez. ẽ alicuius ſpecialis vᷣtutis.Et hãc
vocamꝰ foꝛtitudinẽ mediocriter ſũptã
quare p cõſe ede BmnOd ſumpta eſt
virtꝰ cardinalis ¶ Oicẽdũ ergo ad pri
mum.ꝙ foꝛtitudo bellicoſa ẽ moꝛalis

—

virtꝰ. æ ẽ circa eligibilia q;nis aliqua

repẽtina occurrant.que vt ſic nõ ſunt
electiua.ſʒ vt ĩ generali pꝛeuiſa.qꝛvt

dictum ẽ fortis pꝛocedẽs ad locũ bel
li eligit ĩ nullo caſu ſugere.ſiue occur-

rant lente ſiue repẽte picula belli. Et

hoc ſufficit ad virtutẽ electiuã. Ad ſʒ
dð.ꝙ concludit de foꝛtitudine bellico

ſa.nõ tamẽ lla vt dictuz ẽ.
ueſtio. 6²*

expectar̃ terꝛibilia.acceſſoꝛia vero ſũt

laboꝛes armoꝛũ ⁊ diſcurſuũ ⁊ pugne
⁊ vigilie ⁊ multiplicis anguſtie ſuſtie
re ⁊ doloꝛem verberũ ⁊ vulnerũ tolle,

rare. Hũc igit᷑ pꝛobatõ aggreſſu habʒ
bonã fidutiam ꝓ expectatione cõſtan

tiã pꝛo laboꝛe ſtrenuitatẽ. pꝛo doloꝛe

aũt patiẽtiam. Cõſtantia nãq; cõtra ti
moꝛem reddit expectationẽ bonaʒ ⁊
firmam ⁊ inſtupefactibilẽ. vnde ppᷣs
in textu de illa ꝑte ait.ꝙ foꝛtiſ ẽ inſtu
pefactibil vt hõ. Fiducia vero reddit
aggreſſũ bonũ ⁊ vimnidum nõ moꝛtuuʒ

nec deſperatũ.ſicut eiʒ fidutia ſe habz

reſpectu boni obtinẽdi. Sic fidentia
reſpectu mali repellẽdi.vnde ppᷣs de
iſta parte ait.ꝙ foꝛtis nõ deſperat vt
timidus.ſʒ in audẽdo ⁊ aggrediẽdo
bone ſpei ẽ.qᷓ;uis enim ſpes dicat᷑ tã
tum reſpectu boni. tamen qꝛ repulſio
mali quoddã bonum ẽ. ideo põt dici

bone ſpei.i.bone fidẽtie eſſe ille qui
foꝛtis ẽ. ¶ Strenuitas aũt reddit ppeſ

ſionẽ laboꝛũ bonã ⁊ acutã ⁊ infatiga
bilẽ modo humano.de qua dicit phᷣs.
ꝙ fortes in operibꝰ ſunt acuti.pꝛiuſ at

quieti.qꝛ non cito ſe pꝛecipitãt ad pe
ricula ⁊ laboꝛes:tamen poſtquam ſũt

ibi: ſunt acutiſſimi.¶ Patientia vero
tollerantiã doloꝛum reddit bonam. ⁊
iperturbabilem. ꝙ eſt valde neceſſari

um in bello. qꝛ vt dicit᷑ in pte ſequẽti i

capitulo de tẽperantia.Triſtitia coꝛ⸗

E. 6*. ſine argumẽtis dõͤ.
foꝛtitudo bellicoſa quatuoꝛ
ptes hʒ ſᷣm quatuoꝛ actuſ. du
as pꝛincipales ⁊ duas acceſſoꝛias.

Pꝛicipales ſunt aggredi auſibilia:

leifſin

n.
ſöme
ni 1

nythebitt
n panelaſt
nouneid⸗
Knſuembet
ninid u
triseinp
ſintſmn⸗
ſenionimin
nnisftümn
tntutirn⸗
Eiitten
iunnntili⸗
lebctengin
Uyfüitafan
ninmuie
enWocdewas
vonimncten
vlpeenesr
ſttnapiäme
ineginsq
iptem
unel n⸗
1undnid
Nalihzeß in
ſumepeppontn
ſinr et
ſfint wo gen
Mnnino nnor
ſaflntia.
ſtntuins
enh untet
Nihumninifrni
lulg mugiftcnie

e iſn
ice inſan⸗
ſarmbeaſtiin
Maxo,

enlliſhmi,
Metoletdliene
Innalannnirn
ſctſnui
niſnng ui

lmtalinn

sin eggrlin
rilunſun
it Aſanſir
Mlipleisangiit;
nWderit neni
t wröngel
n ei
bore enmini on
iun. Cödmminigti
Würapecni
iupeiandik u
i rai giun el
rai fuinireno ſl
Gitnudumnömon
ſreiz fchmaſe
obtmick. Diſin

repelidince in

yſarns nödeſen
Anded0 1 n
Gis enimn rin
voni anen gn
bonmn i uſin
one fuietß l⸗
Tenunmäüin
—–
nanſercti

rsuunen N,
algem

S☛
SE

=–
—

,‚Se
—

IIII.

rumpit habẽtis naturã.i.rationẽ tu·

bat. Patiẽtia vero rationẽ tenet ĩ ſta/
tu ⁊ oꝛdine ſuo ne appetitꝰ doloꝛum
offenſus turbet ⁊ cõfundat ſeipſum ⁊
rationẽ.¶ Se hac etiã parte dicit pvᷣs

ꝙ foꝛtis ẽ impterritus circa terribilia

⁊ triſtia ſuſtinendo.ptes aũt foꝛtitudi

nis mediocriter ſumpte vt ẽ virtuſ car

dinalis ſũt tm̃ due.vna pꝛincipalis.ſ.
cõſtantia ⁊ altera acceſſoꝛia.ſ.patien
tia.¶ Mũc igit᷑ ſciendum.ꝙ aliter tul/
lius nominat iſtaſ.4. partes foꝛtitudi

mnis. Oicit eni. ꝙ foꝛtitudinis ptes ſũt

magnificẽtia. fidutia patiẽtia. perſe/
uerãtia. intẽdens expꝛimere ſtreninta
tem nomine magnificentie. cõſtantiã

nomine perſeuerantie. Sed de iſtis

vel poeticis vel rethoꝛicis dictis non

ſit cura niſi maioꝛis cure fuẽit verboꝛꝝꝛ
integritas qᷓ; rerum veritas vt ait au,

guſt.iqꝗ.de trinitate ca: xi: qꝛ manife
ſtum eſt. ꝙ magnificentia in expenſis
⁊ dationibꝰtota verſat᷑ nõ ĩ terribilibꝰ

in quibus eſt foꝛtitudo. Perſeueran/

tia vero opponit᷑ mollitiei ⁊ delicie ut
.jJ.li.7? quaẽ non eſt in iſtis terribilibꝰ
niſi ſůmat᷑ pꝛo pſeuerãtia que firmat
hominẽ ut nõ timoꝛe vel aduerſitate

ad peccatũ ducat᷑.&t talis perſeuerã⸗
tia eſt cõſtantia.¶ Aacꝛobiꝰ aũt nõ
aſſignat foꝛtitudinis ptes:ſʒ effectꝰut

videtur. Dlcit enim foꝛtitudo pꝛeſtat
magnammitatẽ firmã cõſtantiã:ſecu

ritatẽ. magnificẽtiã:tollerãtiã:firmi /
tatẽ. Sed aſſignatio iſtoꝛum effectuu,
videt᷑ mihi ſñ effectu. videt᷑ enim dcaãõ
ſicut narha caſſaliter occurrerẽt. quaef

non curo. ueſtio. 7

E. 7: ſine argumentis diten
— duʒ pꝛio.ꝙ opꝰfoꝛtitudis bel
licoſe p̃ᷣt ſũmi ut attingẽs iſtũ

finem qui ẽ victoꝛia. vel iſtũ qui ẽ ex/

pectatio terribiliũ stuoſa.vel aliquẽ fi
nem in alia vita vel vt nullũ finẽ attin
gens. ¶ Prio mõ eſt delectabile ma
gis q; triſte.qꝛ victoꝛia ẽ inter cuncta

pꝛeſentiſ vite gaudioſiſſimũ.Et iõ ſcri

piura ſacra gaudiũ bonoꝛũ cuʒ deo.cõ

parat exultationi victoꝛiali dicẽs. Le

tabunt᷑ coꝛã te ſicut qui letant ĩ meſſe
ſicut exultat victores capta pꝛeda. qñ
diuidunt ſpolia. 2:? modo eſt magis

triſte qᷓ; de lectabile.qꝛ opatio virtuo⸗/

ſa que non ẽ ſibi ipſi eupꝛaxia ſi pꝛiue

tur fine in quo ſuũ bonũ attingit nõ ẽ

multũ delectabilis.talis aũt expecta/
tio terribiliũ virtuoſa que nũqᷓ; eſt pp
ter ſe ipſam. ⁊ iõ in ſe ipſa nunqᷓ; ẽ de
lectabilis multũ.conſtat aũt ꝙ eſt mul

tum triſtis. quare magis eſt triſtis qᷓ
delectabilis. 32 modo ſupta nõ põt

eſſe delectabilis niſi in ſpe.Eſt auteʒ
pꝛincipaliter ⁊ ſenſibiliter triſte. Jl⸗
la vero ſpes non poteſt hboĩiem natura
liter delectare. quare naturaliter non
apparet delectatio hoĩ virtuoſo moꝛiẽ
ti in pꝛelio ⁊ pꝑdenti oia bona vite pᷣ/

ſentis ⁊ tranſeunti ad ſtatum quẽ na/
turaliter neſcit. ꝗ? modo per ſe no⸗/

tum eſt ꝙ eſt triſte ⁊ nõ delectabile:
qꝛ laboꝛes ⁊ doloꝛes verbera ⁊ vul/
nera naturaliter contriſtat: ⁊ ſi nõ at.

tingãt finẽ: ex na A orerterliaſn

ſtinens delectari.¶ Scðo dicẽdum.q;
opus foꝛtitudinis cardinalis poteſt ſũ

mi dupliciter.pꝛimo modo. vt optatũ

⁊ pꝛeoptatum. Alio mõ vt nõ optatũ

ſed tamẽ tolleratuʒ. Sunt eni nonnul

li ꝗ ante vellẽt ſubire moꝛtem qᷓ; face
re contra fidem:ſed nec h̊ nec illud vo
lunt:ſed vtrũqʒ refugiunt. Munc igit

dico.ꝙ in pꝛio caſu opus foꝛtitudinis
esẽt delectabile magiſ qᷓ; triſte: qꝛ nõ ẽ
ovblectamẽtũ ſup coꝛdis gaudiũ fʒ ſa/
pisẽtẽ. coꝛ ãt gaudet ĩ iſto caſu. tripkr.

pꝛio ĩ ſpe future gloꝛie.2. in stuſ ope

ratione.ꝙ eſt ᷣm ſe delectabile. ꝙ ac
tu exercet᷑.ʒ: in pꝛeſentia voliti.qꝛ ſi/
cut ſupꝛa.li? 2? ſepe dictum eſi. leticia

eſt in hijs rebus que nobis volentibꝰ
accidunt. Nunc aũt iſte talis optat ⁊

optauerat moꝛtem talem.quare pꝛop

ter ipſa talis moꝛs etiã vt doloꝛoſa ⁊

ernan iſti operãti eaʒ gaudioſa
JIn. 2. aũt caſu nõ videf opus dele

ctabile.qꝛ non eſt volitũ ſimpliciter

1 2

IIBRO

yniuerſaliter: ſed in tali caſu.qꝛ plus
fugit ãmittere veritateʒ qᷓ; ſubire moꝛ
tem. Et ideo ſicut ille qui tꝑe tẽpeſta
tis ĩ mari pꝛoijcit merces ſuas ne ip
ſemet peat non gaudet in tali ſalute
Sed nec iſte h̊ mõ moꝛtẽ ſuſtinẽs gau
det ſaluata virtute.quare talis opatio
mixta eſt ex voluntario ⁊ iuolũtario.
Queſtio. ð?
.82 ſine argumẽtis dicẽduʒ
eſt. ꝙ martirium ẽ opus foꝛti
tudinis cardinalis. ¶ Eſt. n.
ſciẽdum. ꝙ unaqueq; virtus cardinaliſ
ſe ipſam ⁊ alias defẽdit ⁊ fuat ne ꝑ
vicia ſibi oppoſita.nec ꝑ paſſiones ꝑ
ipſam moderabiles ipſa vel alie coꝛ/
rumpũtur verbi gratia. Quedam mu
lier ↄiugata tẽptat᷑.quadrupłr ð adul
terio committẽdo. pꝛimo ꝑ bladitias
⁊ laſciuias ⁊ p ſimilia ad venerẽ exi/
ſtẽtia. 2? p fallanas a ſuaſiones falſaſ
vt pote ſi vir eius ſit adulter et pꝛobe
tur iſti mulieri.ꝙ poſtq; vir pꝛimo fre
git ei fidẽ. licitum ẽ ei cum alio copu/
lari.ʒ?⁊ p pꝛomiſſiones.puta dabuntur
ei cẽtum ſi velit tali copule conſentire
4 terroꝛes oſtẽſis ei euagiatis gla
dijs ſub cominatione.ꝙ niſi conſẽtiat
ſtatim in momẽto pibit. ¶ NHunc igit
domina tẽperãtia caſta dʒ ſe ipſaʒ cu
ſtodire intactã a temptatione pꝛima.
ſʒ non ab aliqua aliarum. ſʒ domina
prnudẽtia debet eam cuſtodire a.2 qꝛ
in illa inducit᷑ oppoſitum pꝛudẽtis.ſ.
perſuaſio falſa. Sed iuſticia a tercia.
qꝛ illa venditio eſſet cõtra iuſtitiã que
inducit᷑ contra tẽperãtiazʒ. Sed foꝛti⸗
tudo a quarta qꝛ timoꝛ vel timiditas
qui ad temptãdum inducit᷑.oʒ vinci ꝑ
foꝛtitudmẽ.Simili mõ eſt de qualibʒ
iſtarum quatuoꝛ ita.ꝙ ad vnaquãq; s
tutem ptinet ſe ipſam ⁊ alias cuſtodi
re.ne p vitia ſibi oppoſita.vel ꝑ paſſi
ones moderabiles ipſa vel alia eoꝛrũ
pat᷑ ¶ Munc ergo dico. ꝙ quãdoq; ꝑ
foꝛtitudinẽ.homo expectat ⁊ ſuſtinet
terroꝛes ⁊ doloꝛes pꝛo defendẽda fi
de.vel alia neceſſaria virtute homo ſu

ſcipit martirium vel ptem martirij vn/
de poſſet aliquo mõ cõuerti.dicẽdo.q
oẽ opus huiꝰ foꝛtiudinis eſt marnriũ
vł ps martirij. Qð patʒ p diffinitionẽ
martirij.Eſt enim martiriũ paſſio vo

luntaria in teſtimoniũ colende ⁊ cuſo

diende virtutis. Hoc aũt magis pertii

net ad theologos.quare relinquo.
— OAuemo⸗
5 EZ.ꝑ 9ꝛ: arguit᷑ ꝙ ſi nõ eẽt alia

vita: foꝛtitudo iĩiclinaẽt ad ex

pectationẽ moꝛtis. Pꝛio qꝛ
pvᷣſ dicit huiuſmõi expectatõeʒ eẽ pri
cipaliter actũ foꝛtitudinis videt᷑ ſenti
re.ꝙ ñ ſit alia vita dicẽdo. ꝙ nihil ad

hoc videt᷑ mortuis eſſe bonum velma

lum. 2? qꝛ virtus inclinaret in quocũ
qʒ ſtatu ad actũ qui equipollet felicita
ti humane. Sed talis vna expectatio

equi pollet toti felicitati humane que
babet᷑ ꝑ tales actuſ: qꝛ iſte ſolus equi
pollet oĩbuſ illis cum in eo ſit vltimuz
de potẽtia tocius hominis.quare vir,
tus foꝛtitudinis in quocũq; ſtatu incli

naret ad talem expectationeʒ. 3. qꝛ
videmus quedã animalia quoꝛum nõ
eſt alia vua expectare moꝛtem pꝛo de
fenſione plis ſue.quare mulio plus hõ
deberet eã expectare pꝛo ſalute virtu
tis ſue.¶ Sʒ ĩ oppoſiiũ arguit.qꝛ nul/

la virtus inclinat ad opus ſtultũ. Sed
expectare moꝛtez gratis ſine ſpe vite

videt eſſe ſtultũ.quare ſi non eſſet alia
vita virtus foꝛtitudinis non inclinaret
ad expectationem moꝛtis.¶ Zicẽdũ

F. ꝙ non. ꝙ pꝛobo. quadrupłr. Prio

qꝛ omnis opõ virtutis eſt. vel felicitaſ

vel ꝑs felicitatis.vel ad ſelicitatem oꝛ

dinata vel ſaltem non pꝛobibens fe/
licitatẽ. Hoc patet ſupꝛa.in.i: T.ꝛ: in
pluꝛibus locis. Operatione nanq;

tutis nemo fit deterioꝛ.vel ſaltem nõ
pꝛiuat᷑ felicitate. Sed talis expectatõ
nec eſt felicitaſ nec pars eius cum om
nis felicitas ſecũdũ ſe ſit delectabilis
hᷣ autem expectatio eſſet ſimpliciter ĩ
re ⁊ in ſpe m ſe triſtabilis nec eſſet
oꝛdinata ad felicitatem cum ipſa eſſet

ſoplcter
nobſbisf
e peliecte
ſelatane.
nocoeſet
glarinho
atiomoali
tnnint
ſaa elecuo.
Ande hob
nlt no
heſeteca
riommno
disve
updunn
☛
ne tyn
fe talse
fittutis⸗
itoeha
MMullr.
Nulo in
le re ſundia
llno eletor
sedb in
lociterpen
neſetadnoͤe
gnanr,9
uchcnchu
☛
Knan
eſaatrde
gſälmnig
Pcltoflirsh
ſiegni
Nalebeni nut
nenwriig
epoßibis
ſmeſerpoſit⸗
ſetwup ſan
untinne
tniknumn
ſeazimnfn
niutwi
ll (NRpe,

7

eſe lrtu
oreltien

mni un

uiniieeni

i enmuinsnit
anidtidh gt
ANnnseſe donn
Lummatmding
nui ienint
. Seinlsfu
wler wikeicin ma
gibaſ insannufn
nn is en

Aungruin,

Ns eriannuie h
maeze Men
Eir renuldſt
ziepre guſtu
Slengünſt /
neinn aanuii
wrrjns il,
ini ueſ t
Vtriiins olt
mann
„ eobo. 56
—
its lailin
Aſanem on nine
Gr tſſun
locs. Onint

IIII.

ſimpliciter vltimum hominisEt eſſʒ
pꝛohibẽs felicitatẽ qꝛ eſſet pꝛiuatio vi
te perfecte que neceſſario requirit᷑ ad
felicitatẽ.quare talis expectatio nullo
modo eſſet operatio viriutis ſi nõ eſſʒ

alia vita hominis. 2 qꝛ nulla accep

tatio mali maioꝛis pꝛo euitãdo malo
minoꝛi vel operatio virtutis qꝛ non ẽ
recta electio.ſupꝛa.in pꝛincipio tercij

cum de duobꝰmalis minus malũ eligẽ

dum ſit. ʒ topicoꝛũ.Sed talis expec/
tatio eſſet acceptatio maioꝛis mali ꝓ

euitãdo minoꝛi.qꝛ acceptaret᷑ pditio

totalis nature ⁊ virtutis pꝛo euitãda
ſola pditione virtutis. conſtat aũt. qꝙ;
maius malum eſt perditio totalis na
ture ⁊ virtutis q; perditio alterꝰ. qua
re talis expectatio non eſſet operatio

virtutis 37 qꝛ? omnis inclinatio vir

tutis eſt cõplemẽtum inclinationis na
turalis.vt oſtẽſum eſt.õ.li? i: ⁊. 2· Sʒ
nulla iĩiclinatio naturalis ẽ vel ichoati

ue vel fundamẽtaliter vel oꝛiginaliter

ad nõ eſſe tocius hom inis.ergo nulla

virtus ad b̊ inclinare põt cõpletiue.
talis aũt expectatio ſi non eſſet alia vi
ta eſſet ad nõ eſſe tocius homĩs. (SS

vero dicatur. ꝙ hee due rationes ſimi
li modo conclud erent. ꝙ etiam rebus
ſe babẽtibus vt nũc nõ eſſet moꝛs ex/
pectanda ꝓſalute tutis. qꝛ vnaqque
eſſet pditio boni naturał. ¶ Sicendũ
ꝙ falſum ẽ.qꝛ quãuis ⁊ nũc ⁊ tũc eẽt

pditio illius boni naturalis.tamẽ diſ/

ferẽter qꝛ nũc ſaluat᷑ cũ virtute pꝛinci
pale bonũ naturaliter.ſ. aia. Et ideo
nũc moꝛiẽduʒ ẽ pꝛo ſalute virtutis.qꝛ
nũc poſſibilis ẽ ſalus virtutis. Sʒ tũc
non eſſet poſſibilis ſalꝰ virtutis. ſtultũ
eſſet moꝛi ꝓ ſalute virtutis. qꝛ p h̊ nõ
ſaluaret᷑ virtus. ¶ Itẽ qꝛ nunc aia po
teſt inclinari naturaliter ad pᷣeligenð
eſſe cuʒ virtute ſine coꝛpoꝛe:qᷓ; cũ coꝛ
poꝛe ſine vitrtute.hᷣ aũt nõ poſſʒ ſi ip
ſa aia T virtus aie ſimilis interirent
cũ coꝛpoꝛe. 4? qꝛ acceptare moꝛtẽ
ſine ſpe alterius vue.vel eſſet ꝓ bono
pꝛopꝛio vel alieno. cõſtat aũt ꝙ nõ ꝓ

bono pꝛopꝛio.qꝛ tũc ſic moꝛiẽs pde/
ret omne bonũ. Hec ꝓ alieno.qꝛ cete
ris pibuſ quiſq; naturaliter plus dili/
git ſeipſuʒ qᷓ; pximum. Sed iſto caſu
poſito: ego nõ poſſem moꝛi ꝓ maioꝛi
bono ꝓximi qᷓ; pꝛo vita tẽpoꝛali ſi nul
lam aliã expectarẽ.quare ꝓ ſaluanda
ſibi vita iſta ego nõ debeo velle perde
re vitã iſtam. ſicut nũc nõ debeo velle
pdere vitam eternã pꝛo ſaluãda ipſa
pꝛoxio meo.qꝛ in iſto caſu ſi non eſſet
alia vita eẽt moꝛs ex inclinatiõe foꝛu
tudimis expectãda. ¶ Zicẽdum ergo
ad pꝛimũ.ꝙ płhᷣs ponens expectatio/
nem moꝛtis eſſe opatiõez vᷣtuſ̃ ſenſit
iplicite aliã vitã eẽ:q;uis eã nõ expo
ſuerit ex eo ꝙ eam non clare cõcepit.
dicens autez. ꝙ nibil videtur moꝛtuis
eſſe bonum vel malũ locutus ẽ de viſio
ne vulgari nõ de viſione ſua.ipſe nãq;
dicit. ꝙ boni ⁊ ſtudioſi moꝛientes eli/

gunt magnum bonuz ſibi ipſis. j. n? 92½

⁊. caꝰ ᷣ circa finem. Ad ſecunduʒ
dð. ꝙ ille actus non equipollet felici/
tati nec alicui bono operi ſaluanti na
turam. Et cum dicitur.ꝙ eſſet vltimuʒ
de potentia cõcedo ſed non in bono.
quare ita poteſt eſſe vltimum de po/
tentia ad malum ſicut ad bonum.

Add tercium dicendũ.ꝙ aĩialia moꝛien

tia pꝛo ſalute pꝛolis.non moꝛiuntur
ex electione moꝛtis pꝛo ſalute pꝛoliſ.
ſed moꝛiuntur ex paſſione furoꝛis: qᷓ
accipiunt ex amoꝛe pꝛoliſ.Et hoc mo
do multi homines ex paſſione tũc mo
rerentur. ſicut ⁊ nunc moꝛiuntur. Sʒ

tunc nullus ex electione virtutis.
Queſtio. x⸗
x ſine argumentis dicen

da ſunt duo. pꝛimo. ꝙ omneſ
.F5. ſimilitudinarie fortitudieſ

imitantur foꝛtitudinem bellicoſã.ſecũ

do.ꝙ non imitantur foꝛtitudinem car
dinalem. ¶ Pꝛo euidentia pꝛimi vi
denda eſt deſcriptio bellicoſe fortitu/
dinis compꝛehendens omnes condi

tiones eius: &t poſtea videndus eſt

modus imitationis. ¶ Eſt autem bel

IIBRO

licoſa foꝛtitudo virtus pꝛeelectiua c
executiua aggreſſus bellicoꝛum auſibi
lium. cum confidentia ⁊ expectatio/
ne terribilium. cum conſtantia ⁊ ſu/
ſceptione laboꝛum grãdium.cum ſtre
nuitate ⁊ tolleratiõe dolorũ moꝛtaliũ
cum patiẽtia ꝓpter iuſte repellendazʒ
iniuriã uiolẽtam medians inter plus

⁊ minꝰ.audere inter plus ⁊ minꝰ ii/

mere.inter audere ſine metu. ⁊ time
re ſine auſu inter plus ⁊ minꝰ aggre/
di. inter plus ⁊ minꝰ expectare inter
aggredi ſine expectatione.⁊ expecta
re ſine aggreſſu.inter timiditatẽ ⁊ in
timiditatẽ. inter audatiaz ⁊ cohardi/
am. inter malitias viciantes aggreſſũ
⁊ mailtias vitiãtes expectationeʒ in
ſua operatiõe iraʒ aſſũmẽs.ſpem vi⸗/
ctoꝛie cõtinens:⁊a triſtitiã patiẽs.⁊ ĩ

ſuo fine leticiãẽ magnã habẽs. ¶ Göe

modo aũt imitationis hui foꝛtitudis
p alias ſciẽdum eſt.ꝙ ille.. foꝛtitudi
nes verſant᷑ circa eadẽ obiecta auſibi
lia ⁊ terribilia puta pericula bellica.
⁊ circa eaſdẽ paſſioneſ puta timere ⁊
audere.circa que ⁊ circa quas verſat
virtuoſa foꝛtitudo differenter tamẽ ſe
hñt iĩ moderatione paſſionuzʒ ⁊ in itẽ/
tionibus finiũ in exercitijs ſuoꝛũ actu
um. ¶ In moderatiõe quidẽ paſſio/
nũ.qꝛ foꝛtitudo virtuoſa ⁊ nõ alia mo
deratur paſſiões ſᷣm rectã rationẽ. in
itẽtionibꝰ etiã finiũ differẽter ſe habẽt
qꝛ oĩs qui venit ad bellũ venit vel intẽ
tione ⁊ amoꝛe ſoliꝰ pugne. vel ipſius

victoꝛie.vel alicuiꝰ ſequele puenienꝭ

ex victoꝛia.ſi amoẽ pugne ſic ẽ foꝛtitu
do ignota.que optat expiri vires ſu⸗/
as in pugna ignoꝛãs accidẽtia pugne
Si amoꝛe victoꝛie ſic eſt ſoꝛtitudo fi⸗
dutialis.que qꝛ ſepe victoꝛiã habuit.
idcirco victoꝛiã appetẽs ad bellũ ve/
nit. Si vero amoꝛe alicuius bone ſe⸗

quele.pᷣ contingit quadrupliciter. q

ex victoꝛia pꝛouenit aliquid delecta⸗
bile.puta vindicta qᷓ; intendit foꝛtitu
do furioſa. Iteʒ aliquid vnle puta pe
cunia.ſtipendia ⁊ ſpolia que intendit

foꝛtitudo militaris. ¶ Itẽ aliquid ho
neſtum.puta honoꝛ ⁊ głia q intendit
foꝛtitudo politica. Et cum h intendit
vt in pluribus vitare obpꝛobꝛium cui

annectit᷑ foꝛtitudo coacta que immeri
to dicit᷑ foꝛtitudo. Item ex victoꝛia p

uenit aliquid. ꝙ ſimul eſt delectabile

TZ utile ⁊ honeſtum. puta pax que eſt

honeſta.qꝛ effectꝰ eſt virtutum ⁊ ſtatꝰ
amicitie eſt etiã utilis pꝛo comuni bo
no ⁊ ſalute reipublice. Eſt etiam de
lectabilis qꝛ eſt cunctis optata moꝛta

libus .omne autez optatum in ſua ac⸗

quiſitõe eſt delectabile.ſupꝛa.li.jehc
aũt pacem honeſtam delectabilẽ ⁊ ſa
lubꝛeʒ intendit foꝛtitudo viꝛtuoſa.Et
ſic patet differẽtia finiũ baunſndi

foꝛtitudines intentoꝝ. ¶ In exerci⸗

tijs aũt actuũ differenter ſe habent qᷓ;
tum ad vnũ ⁊ conuenienter q;tum ad
alterum. Oẽs enim aggrediũtur peri
cula bellica:⁊ q;dtum ad h omnes imi

tantur virtuoſam foꝛtitudinẽ non tam

omnes ſine fuga expectant imminẽ/

tia pericula. imo ſupercreſcẽtibꝰ peri

culis fugiunt iſte tres:militaris fidu/
cialis ⁊ ignara. Et in hoc non imita/
tur veraʒ foꝛtitudinẽ.alie vero ires re
manẽt ⁊ expectãt ſcʒ virtuoſa: polui/
ca:⁊ furioſa.Cuius rõ eſt.qꝛ qũ cauſa
aggreſſus eſt cauſa expectationis ubi

erit aggreſſus ibi erit expectatio: ſed
qñ cauſa aggreſſus non eſt ſufficiens

cauſa expectatiõis vbi erit aggreſſus
poteſt abeſſe expectatio:ſed ſic eſt.ꝙ

in foꝛtitudine militari vel fiduciali vel
ignara:cauſa aggreſſus non ſufficit p
expectatione:quia intentio finis que

eſt ſecuritas mentis: in iſtis eſt cauſa
aggreſſus.hᷣ auteʒ ſecuritas defficit ſu

perexcreſcente periculo. MMilitaris
enim aſſecuratur in ſcia:ſed ſecuritatẽ

perdit vidẽs ſe nõ poſſe nec ſcire eua
dere remanendo. quare vult euadere

fugiendo. fiducialis vero aſſecuratur
ex aliqua antiqua experientia ex ſo
tuna pꝛoſpera:qᷓ; alias habuit.vides

ãt ex iminẽti periculo mutari foꝛtunaʒ

ariut⸗ p
reroaſſan⸗
ea ſechriten
gürtribig ent
erpeanins⸗
ientſelerg
ſnndts
Crentinoſn
r. Qamen
rioneeppe⸗
li.c& uneen
toib he ſu⸗
Pntirſteite
Wkionmanen
icRricn
merinden
lorbtäügt
learonistn
lentupninn
neiistner
Phod nins
lae tlinunt.
ſonunneini
upſimlereni
paflanr un
ncgnun zir

Aanmminn etenpe

mrinenitistn
dWerittd D
Immien De
Uenpeſinphti
ſürde uimine.
factatüdeiſisd
reſe gronüͤbe
lent eſe roli
hantumn aie gfn
mrunnuin
faͦtiayerd 3
ueffnrſiin
loqae orafti i
nunk.Aöne
ſeuligin
uſboniiſiten

Moon in
d ginliirn
WNM. M
eheninienn
enei din e
Sgeſtangenn

ne Mezoie

ſt ebemnie in

Nboxian eene

Nenmcit benimdorin
mieinfnä
we — 4
1üniennt
n Disenm gräür
rrt NdiN
mw bewain

gir it apm

urienaunliſp
SNNRN
——

„,1 eeet

i ia

ld pelann
nsbbien ineun
Egtſns non Aien

ſeerpecnntii

614

ine nülummiſt in
ſaaggeſumn
ane ſ

E

1
7

IIII.

ſecuritatẽ illã perdit ⁊ fugit Igna
ra vero aſſecuratur ex ignoꝛãtia acci-/

dentiũ belli. ſed experiẽs v addiſceni

ea.ſecuritatem pdit ⁊ fugit. In alijs

aũt tribus eadẽ eſi cauſa aggreſſus ⁊
expectationis.Et idcirco ſicut aggre

diunt. ſic ⁊æ expectãt. Et ſic patet qũo

F5. foꝛtitudies ſimilitudinarie ſoꝛtitu⸗
dinem virtuoſam ⁊ bellicoſam imitan
tur. Qò autẽ nõ imitent foꝛtuudinẽ
cardinalẽ apparet.qꝛ illa ñ ẽ aggreſſi
ua. Sʒ maxime expectatiua. ille vero
ſunt oẽs aggreſſiue.nõ oẽs tñ ſunt ex
pectatiue vt uiſuʒ ẽ. quare ñ oẽs imi/
tant᷑ foꝛtuudinem iſtã que ſic põt de
ſeribi. Eſt eni cardinalis foꝛtitudo vir
tus electiua ⁊ executiua expectatiõis
terribiliũ quoꝛũcuq; cũ conſtãtia⁊ tol

lerationis doloꝛũ uſq; ad moꝛtẽ cũ pa
tientia ꝓ virtute ac veritate ſaluanda

mediãs inter plus ⁊ mintimere.iĩter
plus minus expectare. inter timidi

tateʒ a itimiditatẽ in opatiõe ſua mãa

ſuetudinẽ inducẽs ſpem retinende sðᷣ

tutis firmiter tenẽs triſtitiaʒ. ex coꝛpo
ris afflictione patiens ⁊ ĩ ſuo fine glo

riam e Aeros⸗

Lectio. , 2
Oſt h de temperãatia dicamꝰ
Poſtqᷓ; philoſophus deter⸗/
minanit de foꝛtitudine. Hic
determinat de temperatia. Pꝛimo ãt
ponit intentũ dãs cauſam intenti. 22
pꝛoſequit᷑ ibi. Quomaʒ quidem igi
tur medietas ].. Dicit ergo dicam de
temperätia poſt iſta que determinata

ſüũt de foꝛtitudine. Cã uero cõtinuãdi
tractatũ oe iſtis duabus virtutibꝰ:vide
tur eſſe quoniã hee ambe virtutes vi/

dent᷑ eſſe regulatrices irrationalium
partium aĩe. qꝛ foꝛtitudo regulat ⁊ oꝛ
dinat appetitũ ſenſitiuũ iraſcibileʒ. tẽ
perãtia vero cõcupiſcibilẽ non ꝙ iſte
gtuteſ ſint ſubiectiue ĩ appetitu ſenſiti
uo quẽ oꝛdinãat. ſicut aliq male imagi

nant᷑.Qðò pꝛobo ex parte ſequenti æ
H ſic. Mullns habitus appetitiuus ali
cuiuſ boni ẽ ſubiectiue ĩ aliqua poten

tia nõ appetitiua eiuſdẽ boni. Pᷣ patet
qꝛ nullus habitus eſt operatiuus p 4*
ᷓ̊ᷓ; ſit operatiua potẽtia in qua ẽ n

vna enim potẽtia ſũt multi habitus.ũ
aũt vnus habitus in multis potẽnjs.
nec habitus unq; operat᷑ niſi operatõ
nem potentie reddendo eam bonam

vel malam. Sed iſte virtutes ſunt ap

petitiui habitus ⁊ electiui aliquoꝛum
bonoꝛũ quoꝛum appetitus ſenſitiuus
nõ ẽ appetitiuꝰ nec electiuus. quare

iſti habitus non ſunt in appetitu ſen-

ſinuo. minoꝛ pʒ per differentiã appe
tituum quoniam appetitus ſenſitiuus

nihil appetit nunq; mouetur delecta/

tione vel triſtitia nibil panente coꝛpo

re cum ſit oꝛganicus. Sed appetitus

intellectiuus ⁊ appetit ⁊ gaudet ni/

pil patiente coꝛpoꝛe.vt bic diciiur in
ſequenti capło. Nunc autem foꝛtiiu-

do eſt habitualis appetitus alicuius

boni ꝙ pꝛefertur toti vite pꝛeſenn. vt
viſum eſt in fine pꝛecedentis capituli.

Iſtud autem bonum non poteſt eſſe a

liquod appetibile per appetitum ſen
ſitiuum nec aliquod ſenſibile. ad cinꝰ

appꝛopinquationem ⁊ deſiderium vł
adeptionem coꝛpus neceſſario moue

at.¶ Simili modo temperãtia eſt ha

bitualis appetitus abſtinẽtie a dele/

ctabilibus ſm appetitum ſenſitiuũ: ſʒ
ipoſſibile eſt appetitum ſenſitiuũ ap⸗

petere abſtractionem pꝛopꝛioꝛum ap

petibilium ? delectabilium: 1 in iſta

abſtractione delectari. QAuare patet
ꝙ hee virtutes ſunt appetitiue ⁊ deſt

deratiue ⁊ electiue aliquoꝛum bono⸗
rum que appetitus ſenſitiuus nunq;
appetit ⁊ per conſequens non ſunt in

eo vt in ſbo. ¶ SBeinde ibi. Quonia
quidem igit᷑ medietas. Proſequit
intentum ſuũ ⁊ pꝛimo manifeſtat ma
teriam temperantie ⁊ intemperantie

ſecundo foꝛmaʒ ibi. Concupiſcentia

rum autẽ]. 3: pꝛopꝛietates temperã

tie ibi. Aoluntarie autem magis aſ/
ſimilaf J. anifeſtat autem materia

in. 9. concluſionibus. quaꝝ pꝛima ſ

”è”è

IIBRBO

ꝙ tẽperantia ⁊ intẽperantia ſunt cir.
ca delectatiões.ſecunda ꝙ nõ ſunt cir
ca animales ibi. Circa quales igit
Terna.ꝙ circa corpoꝛales ibi. Cir/
ca coꝛpoꝛales .ꝗ? ꝙ non circa coꝛpo
rales que ſunt circa viſũ ibi. Mõ om/
nes aũt nec has ꝗe ꝙ nec circa illas qͥ
fiunt ſᷣm auditum ibi. Similiter autẽ
bijs ..6? ꝙ nec circa illas que fiunt ſʒ
odoꝛatum niſi per accidẽs ibi. Mec
eos qui circa odoꝛes ].⁊: ꝙ ſunt circa
delectationes beſtiales que fiunt ᷣm
guſtuzʒ ⁊ tactũ ibi. Circa tales igit᷑.
8.ꝙ pꝛincipalius ſunt circa tactum qᷓ;
circa guſtum ibi.. Videntur vtiq; ⁊
guſtu .? ꝙ non ſunt circa delecta io
nes tactus que ſunt liberales. Sed cir
ca ignobilioꝛes ibi.. Et enim de libe
raliſſimo .. Eſt aũt ſcienduʒ. ꝙ has cõ
cluſiones non pꝛobat niſi ex cõi mõ
loquẽdi de temperato⁊ ĩtpato. vel ex
hijs que alias ipſe dixit. Primã ergo
concluſionẽ tollit ex hijs que dixerat ĩ

2 de quibus repetit quatuoꝛ. d. ꝙ di
ctũ eſt nobis.vel a nobis in.22 ¶Pꝛi

mum. ꝙ tẽperãtia eſt quedã medietaſ
circa delectatiões. fᷣm dictum eſt. ꝙ
eſt etiã circa triſtitias que pꝛoueniunt
nõ ex ſuſceptione verbeꝝ vł vulneꝝ:ſʒ
ex cõcupiſcẽtia ⁊ abſentia delectabili
um. Tertiũ dem̃.ꝙ minus eſt ⁊ diſſiłꝛ
circa triſtitias q; circa delectatiõeſ.mi
nus quidem ẽ qꝛ appetitus non fert
circa triſtitiã niſi pñte triſtitia: æ abſẽ
te delectatiõe. fert᷑ aũt circa delectatõ
nem ipᷣa pꝛeſente: vel abſente. qꝛ ipᷣa
pꝛeſente potit᷑ ea:ipſa vero abſẽte cõ
cupiſcit eam: triſtat᷑ non adipiſcens
eam. Diſſiłꝛ aũt qꝛ per ſe reſpicit de
lectationem: per accidẽs aũt triſtitiaʒ
qꝛ non reſpicit triſticiam niſi ĩ oꝛdine
ad deleciationem inq;tum. ſ. appetitꝰ
triſtat ex cõcupia ⁊ abſentia delectati
onis 1 Auartum dictuʒ eſt. ꝙ intẽ pe
rãtia ſimiłr videf eſſe in hijs delectati
onibus ⁊ triſticijs:tanqᷓ; i materia cir
ca quaʒ. Et ſic habemꝰ cõclnſionẽ pꝛi
mã.ꝙ teperãtia ⁊ intẽ perãtia: ſũt cir

ea delectatiões. Scdaʒ ponit ibi Cir
ca quales igit᷑ l. Pꝛemittit aũt diuiſio
nem delectabiliũ.2. ſubdit cõcluſionẽ

ibi. Aui aũt circa tales]. Dicit ergo

pꝛimo.qꝙ ſuppoſno.ꝙ tẽperãtia fit cir
ca delectatões aliquaſ.detmiemꝰi ſpe

ciali circa quas delectatiões ſũt qꝛ de

lectatiões detmĩant᷑ ⁊ diuidũt ĩ ajaleſ
delectatiões ⁊ ĩ coꝛpales: qꝛ iñ delee
tatiões cor poꝛales ſunt maniſeſte ĩ ta
ctu ⁊ in guſtu. de illis non exẽ plificat.
de aĩalibuſ aũt delectationib dcis nõ
ab aĩali:ſed ab anima. tm̃ de immani
feſtis exem plificat.d.ꝙ animales de/
lectationes.puta amoꝛ honoꝛis:⁊ a/
moꝛ diſci plie.vtroq;.ſ.honore ⁊ diſct
plina gaudet homo cuius huius.ſ.vel
illius amatiuus eſt. Si enim eſt amati
uus honoꝛis gaudet honoꝛe. Si diſci
pline.gaudz diſciplimna. Qð aũt iſte ðᷣ
lectationes vel gaudia ſint animales
⁊ non coꝛpoꝛales. intendit pꝛobare
per iſtud medium. qꝛ in omni delecta
tione coꝛ poꝛali.coꝛpus aliquid patit᷑
vt.ð.diximus in. 2. In delectatiõe aũt
animali non.ſed in delectatione hono
riſ vel diſcipline coꝛpus nihil patit᷑.ſʒ
ſola mẽs.i.ſola pars intellectiua que
non eſt oꝛganica.quare tales delecta
tiones ſunt non coꝛporales ſed amma
les. ¶ Oeinde ibi. ¶Qui autem circa
tales ]. Subdit concluſionem intendẽſ

eam in triplici genere.aĩalium delec/

tationum ᷣm tria genera rerum aiali
ter ⁊ mentaliter delectabilium. que/
dam enim ſunt menti delectabilia ex
honeſtate.vt honoꝛ. virtuſ.⁊ diſciplia
ſeu ſcientia.quedam autem ex nouita
te ſicut rumoꝛes ⁊ fabule ⁊ quecun/
q; mira. quedam autem ex utilitate.ſi
cut pecunia ⁊ amici. Dicit ergo pꝛĩo
ꝙ ülle qui verſat᷑ circa tales delectatio

nes quales ſunt in rebus honeſtis.pu

ta honore ⁊ diſciplina nõ dicunt᷑ tem/
perati vel intemperati. 2 dicit. ꝙ
ſimiliter nec illi qui verſantur circa ali
as delectationes que ſunt non coꝛpo
rales:ſed aĩales ſunt temperati. vel

genpera
ſurebusn
ſibularin
fumqnid
duntlogne
ler wleſea
mimb.
iuru
dingnecl
on fett
ultatepet
yelamics
Citendee
Thotnp
ohwan
zartadl
Peranti
giales.
itinſer
hamal
tia relet
yracn
ſos mr mn
aleo Grid⸗
la beſ
lun lea
Pinſeninu
htſveppen
Checlre
ietalentri
Alrunree
clorckis
ſemmrra
ſmmloiran

eeniifmya

Penln gen
ictirrlen
lſanditeid
isfntngdii
liginelg
ldiſcglnan
Ma.r pal nn⸗
man.Rergyf
lketumſt ne
tgnmenge
npispatkr
Enaidlen S,

a
centi
Neiaktmi
nastianite
Ndtsia,
duſaiͦ Nenin
ſed Dni
es MeNN
ebond aushe
Mmsed Sieninen
ms Nde e;
nes Asmiſus
1cerles. Mndn
ndeinn PINII
numpi? ani
tum tnaiN
iylarcgenioul
4ln Nenlegna,
Nganic rtlai
õ
Nende di. Aimn

õ

nna e iind
nin ma hcem
malner ecthin
e.n donor iini
ma rin unnn
o es! wet „

.edan mal

IIII.

intemperati. puta illi qui delectantur
in rebus nouis ⁊ miris. amatoꝛes eizʒ
fabularũ miraruz ⁊ narratores rumo
rum qui dies ſuos conterunt ⁊ expen
dunt loquẽtes de contingentibus pꝛe
ter neceſſarijs.non dicimus eſſe intẽ/
peratos ſed garrulos ⁊ philomitos
1i. amatoꝛes miroꝛum ⁊ nouitatũ. 3.
dicit. ꝙ nec illos dicimꝰ tpatos ł itpa
tos qui verſant᷑ circa delectabilia ex
vnlitate puta eos qui triſtant᷑ pecuni
is vel amicis perdẽdo eos vł eas. Iſti

quidem delectant᷑ adipiſcẽdo ⁊ con⸗

triſtant᷑ in perdẽdo. Et ſic ex comuni
modo loquendi de temperato ⁊ item
perato habemus.ꝙ tẽperantia ⁊ intẽ
perantia nõ ſunt circa delectationes
aĩales.que fuu concło.2 (Terriam
aũt infert ibi.. Circa corpoꝛales.p
locum a ſufficiẽti diuiſione.ꝙ temperã
tia vel eſt circa aialeſ delectatiões.vel
circa coꝛpoꝛales.ſed non circa anima
les vt viſum eſt.quare erit circa coꝛpo
rales. Et idem intellige de intemperã
tia. ⁊ h̊ eſt concluſio.ʒ? ¶ Eſt aũt ſciẽ
dum.qꝙ delectatio coꝛpoꝛalis eſt ĩ ap/
petitu ſenſitiuo ⁊ dicit᷑ coꝛpoꝛalis qꝛ
eſt paſſio appetitus coniuncti oꝛgano
coꝛpoꝛali.⁊ qꝛ ſemꝑ fit cum ymagina
tione ⁊ alterat iõe coꝛporis.Qiĩis aũt
delectatio que eſt in appetitu intelle⸗
ctiuo dicit᷑ aialis: qꝛ ẽ paſſio anime vt
ſeparate a coꝛpoꝛe in operãdo qꝛ nõ
ſimul patitur cum anima in tali paſſio
ne niſi foꝛte per accidenſ. pꝛopter qð
2? ſciendum. ꝙ cauſa ⁊ ratio delectan
di ĩ obiecto delectabili ẽ vł ſpecies ſen
ſibik ſicut dulcedo ĩ re guſtabili ⁊ mol
licies in tangibili. vł ſpecies non ſenſi
bilis. ſʒ intelligibilis tm. ſicut honoꝛ
vel diſciplina:vel ſignatio mira in fa/

bula. valoꝛ in pecunia. æ in amicis

amoꝛ. Si ergo ſit ſpecies ſenſibilis cũ

illa etiam ſit intelligibilis contingere

põt.ꝙ vterq; appetituſ delectet᷑.⁊ tũc
coꝛpus patit᷑ patiente aĩa de lectatio⸗
nem aialem. Sed hᷣ eſt per accidens.

qꝛ non patif᷑ coꝛpus niſi qꝛ patituꝛ ap
petitus ſenſitiuus. St uero ſpecies nõ
ſit ſenſibilis.ſed tm̃ intelligibilis.tunc

non põt pati coꝛpus ad paſſioneʒ aĩe

niſi anima fingat aliquod fantaſma ap
petitui ſenſitiuo delectabile ſicut cum
anima intelligit ſe honoꝛẽ recipere.ſi

fingat quoddam fantaſma. ſicut ſimu/

lacrum honoꝛis.ꝙ quidem ſit ſplendi

dum in multis honoꝛibus comunicatũ

tunc appetitus ſenſitiuus delectat᷑ in
ymaginatione illiꝰ ſimulacri ⁊ per cõ
ſequenſ coꝛpus poteſt pati ratone de
lectationis pꝛouenientis.non ex ſpe/
cie honoꝛis. ſed ex ſpecie ſimulacꝛi
honoꝛis. ¶ QAuartam concluſionẽ po

nit ibi. Mon omneſ aũt neq; has.d.

in generali.ꝙ quãuis temperantia ſit
circa delectationes coꝛpoꝛales non ẽ

tamen circa omnes coꝛpoꝛales.illi eiʒ
qui gaudent ⁊ delectantur in hijs de

lectabilibus que per viſum compꝛebẽ
dunt᷑.puta in coloꝛibuſ qui ſunt per ſe
æ pꝛio viſibiles ſicut obiecta pꝛopꝛia
viſus.⁊ in figuris que ſunt per ſe.ſed
non pꝛĩo viſibiles ſicut obiecta cõia ⁊

in ſcripturis que ſunt per accidens vi

ſibiles. illi inquam tales non vidẽtur
eſſe temperati vel intemperati.quam

uis in talibus aſpectibus delectari cõ

tingat ut opoꝛtet ⁊ ſecundum ſuper/
abundantiam ⁊ defectum.⁊ per conſe
quens circa talia poſſu eſſe virtus ⁊
extrema vitia.non tamen temperan⸗
tia nec eius obiecta. ⁊ hᷣ eſt concluſio
quarta. ¶Aintam ponit ibi. Simi
liter autem ⁊ bijs.d.ꝙ ſimiliter ha⸗
bet ſe ⁊ in delectabilibus que ſunt cir
ca anditum.ꝙ ſcʒ circa eas nec tempe
rantia nec intemperantia eſt. Mullus

enim dicit intemperatos eſſe eos qui

ſuperabundanter gaudent in melodi⸗/
is vocum naturalium hominũa auium
T in ypocriſi ſeu ſimulatione vocum
naturaliuʒ ex pꝛopoꝛnone ſonoꝛuʒ ar
tificialiuzʒ. ſicut fit in muſicis inſtrumẽ
tis.quare circa talia circa que ſuper⸗

n 5

LIBRO

abundantes non ſunt intemperati nec
per conſequens intemperantia erit.⁊
pᷣ eſt.? concluſio.i Sextã ponit ibi.
Mec eos qui circa odoꝛem.d.ꝙ nec il
los dicit aliquis eſſe ĩitemperatos niſi
per accidẽs.qui circa odoꝛem ſuper/
abũdãter delectãtur.ꝙ patet quia eos
nõ dicimus ĩtemperatos qui gaudent
⁊ delectãtur etiam ſuperabũdãter in
odoꝛibus maloꝛum ſeu pomoꝛum aut
roſarum.vel thimiamatum. Sed ma/
gis dicimus itemperatos eos qui gau
dẽt ĩ odoꝛibus muliebꝛiũ vnguẽtoꝛum
⁊ dulcium pulmẽtoꝛũ.Et h dicimus ꝓ
pter duo ſigna ad h cõcurrẽtta. vnum
eſt qꝛ itemperati homĩes talibus gau
dent.eo ꝙ per h̊ fit rememoꝛatio con
cupiſcibiliuzʒ.ſ.mulieruzʒ ex odoꝛe vn/
guentoꝛum æͤ dulcedinũ ex odoꝛe pul
erorum Al Aliud ſiguũ eſt qꝛ vnuſ/
quiſq; pᷣt videre hoĩes eſurientes gau
dere odoꝛibus ciboꝛum. quare hoĩs
ĩtemperati eſt ſuperabũdãter gaude/
re talibus.qꝛ h̊ ſunt cõcupiſcibilia cir
ca que peccãt.¶ Patet igit᷑ ex dictis
ꝙ ite mperãtia nõ eſt circa odoꝛes niſi
per accidẽs qꝛ nõ niſi iquãtum odoꝛeſ
habent oꝛdinem ad ſapoꝛes.ſicut eim
dicit᷑ ĩ libꝛo de ſenſu ⁊ ſenſato.qꝛ odo
res poſſunt diſtingui vel fᷣm ſeipſes
per diſterentias ſui generis⸗del Fz oz
dinẽ ad ſapoꝛes ᷣm differentias non
eſſemtiales.. h eſt. 69· Mir ibi.
LMõ eſt autẽ ]. anifeſtat ĩ alijs ani
malibus quo ad tres ſenſus pꝛedictoſ
exceptionem in hac concluſione poſi⸗/
tam de ſolis odoꝛibus.dicit ergo.ꝙ in
alijs animalibus nõ eſt delectatio ſᷣm
tres ſenſus pꝛedictos niſi ſᷣm accidẽs
Canes enim gaudẽt odoꝛibus leporũ
ſed non röne odoꝛis ſed ratione ciba
tionis qꝛ odoꝛ ſenſum mouet ad perci
priendum ꝙ cibum habebit (Brk leo
gaudet ad vocem bouis. non tamen
pꝛoptez cantum. ſed pꝛopt᷑ cibum. qꝛ
per vocem ſentit:q bos pꝛope exiſtit.
Item leo gaudet in viſione cerui ſibi
occurrentis vel capꝛe agreſtiſ ſeu ca/

ptꝛioli. non pꝓpter ſpecles eoꝛum viſi/
biles. ſʒ ꝓpt carnes comeſibiles. Et

ſic manifeſta ẽ exceptio.qꝙ. ſ.hõ.ðvel ali
ud animal delectari põt in obiecto vni
us ſenſus in oꝛdine ad obiectum al/

teriuſ. Et ſic delectat᷑ in obiecto iſtius

p accidẽs. Septimã cõcluſionẽ ponit
ibi.Circa tales igit.. Quã ĩfert ex p
hius.ſi.n.tẽperũãtia ⁊ ĩtẽ perãtia ſunt
circa delectatiões nõ aĩaleſ.ſed coꝛpo

rales ⁊ nõ circa coꝛpoꝛales ſᷣm viſum

⁊ auditũ vel odoꝛatũ.ſequit᷑ ꝙ ſũt cir
ca delectatiões tactꝰ ⁊ guſtus ĩ quib
aĩalia cetera nobis comunicãt. Et iõ
iſte ſũt ſeruiles ⁊ beſtiales:quia iſtas
nõ recipimꝰinquãtũ hoĩes ſumꝰ. ſʒ iq;
tũ aĩalia.ut ðꝛ.j.⁊ p cõſequẽs nõ inqᷓ
tũ ſumꝰ liberi. ſed ĩquãtũ participa⸗/
mꝰ cũ aĩialibus naturalit᷑ ſeruis.Et iõ

merito nõ humãde ſed beſtialeſ:nõ libe

re.ſed ſeruiles vocantur·

delectẽt᷑ ſᷣm iſtos tres ſenſus
m ſe acceptos. Pauo nãqʒ

ſtula dum dulce canit pꝛopter h ad
ipſum conueniunt. ¶ Itez canes vi⸗/

dentur gaudere in odoꝛe canũ.⁊ ideo

quando ſibi inuicem obuiant mutuo
ſe odoꝛant ⁊ doꝛmienteſlibenter odo

rant ſe ipſos. Hullum autem iſtoꝛum

oꝛdinari videtur ad tactum vel ad gu
ſtum. quare qo libet eoꝛuz videtur eſſe

delectabile ſecundum ſe ipſuʒ. ( Di

ceudum autem ad pꝛimum. ꝙ pauo
nõ gaudet quia videt pulchritudinem
illam. ſed quia habet eam. ſi vero vi⸗

ſio talis pulchritudis delectaret eum

tunc non magis delectaretur in viden
do pulchritudinem ſuaz quam alienã
quam videt in alio pauone pulchꝛio/
ri ſe. Exemplum hinus comuniter
dicitur quod mulier non delectatur.
vidẽdo mulierẽ pulchꝛã. Sed vidẽdo
pulchruz virum tamẽ ſi ſeip̃am videat

Ed contra ̊ obijcif. ꝙ aĩalia

videt᷑ gaudere ĩ viſione pulchꝛitudis
plumaruʒz ſuaꝝ ⁊ triſtari ĩ viſiõe turpi
tudinis pedum ſuoꝛum. ¶ Item aui.
cule videntur gaudere de aucupiſfi⸗

crierſpee
caſti huch
Conſtatelp
de guore⸗
wcen
le wciits ſnin
genterauin
gliertiiſcnin
Actiubennun
omun omm
nmi N
ſntuas. S
nmscane
duma⸗
Woda nami
adhan
lMoäi
lAitenmna
ſmargln
damſiguni
iſpſenſmzcn
ſcusnezuunn
günenporulpe
Urctctuinf
ſesgöoppomtn
npnsdrataen
cüſaidcatrun
minlotreſepe
Nnecbenermni
lcääinnu
Mngnmnirenpr

lendetdiiuae

Abſtinuree
fuunmn lochan
ucnmunhctst
roclhtsqnn
gettannsten
Mneminif
1tuüntatbenn
nenzpplpns
Urucmmäne wieen
mfoltdeknine
Pifenncchgnnis
ſiz gle Atore
—
Weurumepeaahe
utſſe n

arin ii
nits iiee

n

i obsni

Mlest beſnane

nnäii Nian
m. inini
Mitnaeliſeni
imitibeſultn
60nndbt
Akaii initimi
nſeuents dann
l ſrun.//en
9mMaede
zelcecant mr
wcniN., N
mierennochetni
bt inicen chuun
44 Mmienteſen
s Pülum and
idemur d un
leſecnndn eiſl,
men a inn /⸗
qmnafi m
. Ir . =

iclui m

pulchrã per ſpeculum multuʒ gandet.

ñ quia illã pulchrioꝛẽ videt:ſʒ q; illaz
bʒ ꝙ conſtat ei per viſuʒ: ſimili mõ di
co de pauone. hᷣ eſt delectari fin viſũ
per accidens. (Ad fᷣm do. anicu/
le audiẽtes ſonitũ illius fiſtule nõ gau
dent ex auditu: ſed ex quodã pꝛuritu:
qui ex tali ſonitu generatur in oꝛgano
auditus eoꝛum ſicut canes audientes
coꝛnuari pꝛurientes auribus ſaltantx
latrãt. Iſte aüt pruritus pꝑtinet ad ſen
ſum trans. C d terciũ dicendum.iq
odoꝛatus canũ videtur fieri in oꝛdine
ad tactum venereum: ꝙ aũt canes ita
diſpoſiti odoꝛant: pꝛopꝛietas nature

eoꝛum eſt in cauſa:non de lectatio odo

ratus.¶ Octauã concluſiõeʒ ponit ibi
¶Aidentur vtiq; in guſtu l.⁊ pꝛimo ip
ſam explicat.2 eam pꝛobat per quod
dam ſignum ibil Pꝛopter qð oꝛauit
ʒ? infert vnuz coꝛrelariũ ibil Cõmuniſ
ſimus auteʒ tactus Dicit ergo pꝛimo
ꝙ intemperati parum vel nihil viden
tur vti guſtu in fruendo delectabilibui

ſuis. qð apparet. quia guſtus pꝛopꝛie

ſumptus ⁊ vt a tactu diſtinctus eſt iu⸗/

diciũ ſeu iudicatoꝛium ſapoꝛuʒ ⁊ ꝑ ip
ſum iudicant de ſapoꝛibus illi qui vi/
na pꝛobant:examinãdo ſapoꝛes eoꝛũ

illi qui pulinta:⁊ tamen nec iſti nec

Uli nec etiam intemperati viri multuʒ

gaudent de tali iudicio vel iudicatoꝛio
guſtu. ſed maxime gaudent ⁊ maxime
fruuntur illo vſu qui vniuerſaliter fit p
tactum:tam in cibis qᷓ; in potibus quã

in actibus qui dicti ſunt venerei a ve/
nere dea amoꝛis ⁊ pulchritudinis.

¶ Eonſequẽter ibi Pꝛopter qð oꝛa
nit Inducit ad Pͥ vnum ſignum. QAui⸗/
dam eniʒ pbiloxonus oꝛigine de phy
loxia oꝛiundus noiĩe erixius oꝛauit:vo
tum vouit deo leni vt collum eius lon/
gius fieret collo gruis. H autem eſt ſi⸗
gnuz ꝙ iſe pultiuoꝛax magis erat de
lſectatus in tactu ſuaui pultiuz qᷓ in gu
ſiu earum: pꝛo quo habendo non indi

guit ille homo collo tam longo: qꝛ in

ſola lingua fit ſapoꝛum iudicium. E&x

hijs igitur patet. ꝙ temperantia ⁊ in/
temperantia magis ſunt circa delecta
tiones tactus q; guſtus. ¶ Conſequẽ

ter ibil Cõmuniſſimus autẽ Infert ex
hijs vnum coꝛrelarium: ſupponens. ꝙ

tactus cõmuniſſimus eſt inter omnes
ſenſus:⁊ hoc dupliciteꝛ.pꝛimo in eo/
deʒ animali:quia meſt per omnia E
bꝛa. Ceteri vero ſenſus non. ¶ Scõðo
in diuerſis animalibus: quia omnibus
animalib ineſt. ceteri vero ſenſus nõ
niſi foꝛte guſtus qui eſt alter tactus.vi

dicit 2 de aia. &t m iſtum tactum eſt
bominuʒz intemperantia. vt viſum eſt

Haoc igitur ſuppoſito dicit.ꝙ ex hijl
patet. ꝙ intemperantia videtur iuſtiſ⸗
ſime expꝛobꝛabilis ⁊ beſtialis.Exp/
bꝛabilis quidez. quia talis delectatio

8

pꝛopter quam ſumus intemperati nõ

ineſt nobis ſecundum. ꝙ bomines ſu

mus. ſed ᷣm ꝙ animalia. beſtialis ũt.
quia gaudere talibus in quibuſ nobil /

cum canes ⁊ poꝛci cõmunicant: ⁊ di⸗

ligere talia maxime ſicut ſi eſſent bo/
na maxima eſt beſtialis modus ⁊ nõ

pumanuſ. vnde dicit libꝛo ð pꝛobleu
matibus. ꝙ peccantes in hijs ſenſibuſ

ſunt inbonoꝛabiliſſimi ſoli maxime ob

pꝛobꝛioſi. quia vincuntur a peſſimis
72 turpiſſimis delectationibus.
nam concluſionem ponit ibi. Et eim

6

WHeo

liberaliſſime] . Que poteſt introduci
ut remotio dubij. quia poſſet dubitari

vtrum temperantia intemperantia

ſint circa omnẽ delectationem tactus

æ ſecundum boc diceretur. ꝙ non. vel
poteſt introduci iſta concluſio vt reddi
tio cauſe cuiuſdam dicii.quia dictum E
ꝙ gaudere hijs quibus intemperatu
gaudet eſt beſtiale. quia delectatio⸗

nes tactus que babent aliquid de li⸗

beralitate diuiſa contra ſeruitutem.
ſunt ablate a vitio intemperantie pu
ta ille delectationes tactus que ba⸗
bẽtur in gymnaſijs ſen exercitijs luci

cribus que fiunt per circuitiõem ⁊ ca

LIBRO

lefactiõem luctãdo vel currẽdo ex qui

bus coꝛpoꝛa bene diſponũt᷑ ⁊æ ad ſani

tatẽ ⁊ ad delectatiõem ⁊ nõ oꝛdinant᷑

ad delectationes intemperãtie: qꝛ ta-
ctus ĩtẽ peratꝰ non ſunt circa totũ coꝛ

pus vłr:ſʒ circa aliquas ptes ſpãliter
puta circa oꝛgana nutritiue virtutis ⁊

generatiue.Delectari vero in talibus

ptibus ⁊ non moderate:videt eſſe tur
piſſimũ ⁊ viliſſimũ:qꝛ temperantia ⁊

intemperãtia ſunt circa delectationes

tactus non liberales:ſed ignobiles de
toto homine. Et hᷣ eſt nona concluſio.

Sncupiarũ ãt Poſtq; deter
i auit ð mã itẽperãtie ⁊ tpã

tie h̊ conſequẽter manifeſtat foꝛmã. ꝓ
cedit aũt ſic.pꝛimo nãq; pᷣmittit vnaʒ
diuiſionẽ concupiaruz tendentiũ in de
lectationes pꝛedictas tactus ⁊ guſtus
2. tradit foꝛmã ⁊ modum intẽperãtie
ibil In naturalibus quidem igit᷑ ʒe in
ſenſibilitans ibil SDeficientes autem
4 temperãtie ibi Temperatꝰ autem
medie .. Intendit ergo pꝛimo iſtã diui

ſionem.qꝙ concupiarum tendentiuʒ in

delectationes. alie ſunt cões ⁊ natura
les.alie nec cões nec natuãles.alie ᷣo
nec cões:ſed naturales. Picit ergo in
cipiens eam bimẽbꝛẽ. ꝙ concupiaruzʒz

bee videntur eſſe cões ⁊ per cõſequẽſ

naturales: qꝛ nullum non naturale eſt

cõe oĩbus: ac pꝛopꝛie nõ cões ⁊ ap/

poſite ſeu ſupaddite naturalibꝰ ⁊æ non
neturales.(¶ Exemplũ de pꝛimis in cõ
cupia cibi:qꝛ iſta concupia naturalis
eſt ⁊ oibus naturaliter ineſt. Ois eni
bomo quando indigens fuerit ſm na/
turam indigentie concupiſcit vel ſiccũ

cibum ſicut fameſcens: vel humidum

ſicut ſitiens: ⁊ qñqʒ vtrũq; ſicut ſimul
fameſcens ⁊ ſitiens. Et poſt h concu/
piſcit lectum.i.qmuietem ad digerẽduz
⁊ ad foꝛtificãdũ vires ſuas naturales

ſicut dicit homerꝰ poeta de iuuene cre

ſcente qui pꝛopter augmentũ multum
cibum in ſubſtãtiã ſuam cõuertunt. Et

ideo iuuenes maxime indigent cibo
ſomno.¶ Conſequẽter exemplificat de
pꝛopꝛijs concupiſcẽtijs.d. ꝙ talẽ cibi
vel lectum: vel talem. puta cibũ aſſatũ
vel frixuʒ ſeu lixum:vel ſpẽbuſ multis

conditũ:concupiſcere non eſt ois hoiſ

imo nec habere eaſdem cõcupias. qim̃
alia concupiſcit intemperat qᷓ; tempe
ratus:⁊ alia vnus intẽperatus qᷓ; ali
Fʒ differentias conſuetudinis e victus

ꝓpter qð delectabilia que hijs modiſ

concupiſcimꝰ vident eſſe noſtra: quia

nos ⁊ non natura noſtra facimꝰ ea no
bis eſſe taliter delectabilia.¶ Conſe
quenter ibi Sed adhuc opoꝛtet Ad
dit terciũ mẽbꝛum diuiſionis dicens.
ꝙ adhuc eſt aliqua concupiſcẽtia pꝛo
pꝛia que habet aliquid naturale. non
quidem naturale ſequẽs naturam ſpe
cificam. ſed naturale ſequẽs comple,
tionem iſti indiuiduo vel illi innatam
ſᷣm quam alia ſunt alijs delectabilia.
Et ꝙ de illis ſunt quibuſdam homini
bus delectabilioꝛa quam alia que ſiiit

etiam eiſdem delectabilia. ſᷣm ꝙ con/

tingit cõuenire complexiõi ſue. æ iõo
talia dicuntur contingentia.i.cõtings
ter delectabilia.Et ſic hẽmꝰ diuiſionꝰ
trimẽbꝛem ſicut fuerat ppoſita.¶ Eñr
ibil In nãlibꝰ ꝗdẽ igit᷑ Cradit modu
intpati ⁊ intpàtie. oñdens pꝛio quo i
tẽperatus põt ſe habere ad cões dele
ctationes.2. quõ ad pꝛopꝛias ibi Cir
ca ꝓpꝛias autẽ 3? quõ ad iſtas ?⁊ ad

illas ibil Circa delectatiões quidẽ ꝗ
quõ ad triſticiaſ ibil Circa triſticiaſ ãt

Ix? quõ vłr ad delectatiões ⁊ triſtic.⸗
as ¶ Intemperatꝰquidẽ igitur Sicit
O q;tũ ad pꝛimũ.ꝙ ĩ cõcupiſcẽtijs na-
turalibus pauci peccãt ⁊ ſolũ peccant
in vno.ſ.in exceſſu.Hõ enĩ peccãt con

cupiſcẽdo que nõ oʒ:qꝛ oĩa talia pꝛo/

pter neceſſitatẽ nãe cõcupiſci oʒ: ſed
plꝰ comedẽ vel bibere de hijs que co

tingunt ⁊æ apponuntur homini vſque/
quo ſupiĩpleat᷑ vltra neceſſitatẽ. hᷣ eſi/
abũdãtia vel ſupabũdãtie reſpcũ mnl

iuns chire
ſinanaunn
1uladtepee
ggofinimnin
turviguna
6 lelesonne
ſtogaanme
ruigeni
lesnepoſor!

aſaaininun

iangaebſrt
knatin
gufnne
nugregin
pemmmhen
Pnerveren
lutinseitdicn
Acaſrotras:
i nt⸗l
Nurgens i⸗
in
len Ointton
lbibarod vl
egcrencele
EMeutelm

0Imrltbonieſnr

ermiiſze
Ccchhunimetre
Ugotnngir
gufatb
Genlonnintde
Cponeratbeün
Uncdopunanenit
Alſantninrait
biſenſatſn⸗

lwlonenaien

ſbinnſreizan
epenniipuine

hhernhigtir
oani
ſtugntr
ſſtst ſilnimn
Fnonanenenes 1.

ſnannin

WaNwi
euulier wenihlil

ASAahe

tünidmn Mi

Wdi en

nigna,
m. elnkeſin
eniimimirn in
mn Auim iüsn
Neire d
aitn viraile N
Hirnmroenie,
1u Dgenticin
niin fin u
rniai
i i
ntunint itanfi
viebeberui
G oad otel
sani l
Craadelranidf
rinaa bi iu

ddeenn I

unfan uifin
nmni iiſin
ama li iſn

4*

IIII.

—

titudinis cibi vel potus ſũmendi fʒ na
turã vel naturalem exigentiã: qꝛ cõcu
piſcẽtia naturalis non eſt miſi repleni/

ua.i.ad repletiõem indigentie.quãdo

ergo ſũmitur vltra indigentiã:tunc ſũ/
mitur vltra naturalẽ indigenuiã pꝛopi
qð tales homies ſic intemperati:me/
rito dicuntur caſtrimargi ſicut illi qui pᷣ
ter indigentiã replent indigentiã. ta/
les vero ſunt illi qui multum beſtialeſ
ſunt. ¶ Eſt aũt ſciendum. ꝙ caſtrimar
gia ſeu caſtrimargus videt᷑ poſſe com

poni ex grecis vel ex latinis dictiõibꝰ

Ex grecis quideʒ ſic. vt dicat᷑ a caſtriſ
grece ꝙ eſt venter lanne: ⁊ margino
nas grece ꝙ eſt inſanio is latine.quia
ventrem implendo ſemper iſaniũt ⁊

pPppter ventreʒ inſani ⁊ ſtulti fiunt. Ex

latinis aũt dicetur a caſtitate que dicit᷑
a caſtro tras:quaſi quedã caſtitas: qꝛ
caſtꝰ ẽ quaſi caſtratuſ:⁊ mergo gis.q.
mergens caſtitatem per ventris inglu
uiem. ¶ Beinde ibi Circa pꝛopꝛias

autem Oñdit quõ intemperatꝰ ſe po
teſt habere ad delectatiões ꝓpꝛias di
cens.ꝙ circa delectationes ꝓpꝛias ſi⸗/
ne babeant aliquid de naturali ſiue ni

hil muln homieſ multipliciter.i.tripli
citer peccant illi ſcʒ qui ſunt talium de
lectabilium amatoꝛes.pꝛimo quidem

in gaudendo quibꝰ non opoꝛtet. 2. in

plus gaudendo q; opoꝛtet ⁊ 3· in gau
dendo vt multi ⁊ h eſt gaudere vt non

opoꝛtet:qꝛ bonũ in delectabilibꝰ: mul

titudo non attendit ad neceſſitatẽ nec

ad ſanitatẽ:nec ad rõnem nec ad phi⸗/

bitiõem:ſed ſolum ad opoꝛtuntatem
æ voluptatem ad appetituʒ ⁊ non ad
debitum. ſᷣm oẽs autem iſios tres mo
dos peccati ſupabundãt ⁊ excedũt in

temperati:quia ipᷣi gaudent in illis in

quibus gaudere non opoꝛtet. In illis
quibus oʒ gaudere pluſq; opoꝛtet.Et
3 iſtis ⁊ illiſ gaudent vt multi.i.vt nõ

oʒ non attendentes ad decentiã ſʒ ad

Cõſequẽter ibi

ꝓpꝛiam concupiaʒz.

Circa delectationes quidem igit᷑ oñ

dit quõ intemperãtia ſe habet vniuer

ſaliter ad delectatiões cões ⁊ pꝛopꝛi

as.d.eſſe maniſfeſtum. ꝙ intẽ perantia
circa delectatiões eſt vicium ſupabun
dantie ⁊ vicium vituperabile ⁊ hb pa/
tet ex ſupꝛadicuis cum de ipᷣius mate/
ria querere.¶ Cõſequẽter ibi Circa
triſticias autẽ Oſtendit quõ intempe
ratus ſe habeat ad triſticias:ſed pꝛĩio
oſtendit quõ non. 2? quõ ſic ibil Sed i
temperatus Dicit ergo pꝛimo. ꝙ nec
temperatus ſicut foꝛtis:nec intempe/
ratus ſicut timidus ſe habẽt ad triſtici
as.foꝛtis eni qui potẽter triſticias bel
li ſuſtinet:ſed temperatꝰ non dicit᷑: qꝛ
triſticias in ſua materia ſuſtiner. timi/
dus etiaʒ dicitur qui triſticias belli nõ
ſuſtinet ſed intemperatus non dicitur
2 in ſua materia triſticias nõ ſuſtinet
E Seinde ibi Sed intẽperatus oñ/
dit quõ ſe habet.d.ꝙ intemperatꝰ di/
citur in triſtando plus qᷓ; opoꝛtet de h
ꝙ non adipiſcit᷑ delectabilia concupia
Et iſtam triſticiã facit ei delectatio ꝑ
ſui abſentiaʒ: ſicut nauta ꝑ ſui abñtiaʒ
cauſat piclitudinẽ nauis. temperatus
auũt non triſtat᷑ ex delectabiliũ abſen⸗/
tia:qꝛ non delectat᷑ ex pñtia: ſi a pñti
delectabili dicit᷑ abſtinere. Et ex bijs
dicit temperatus ſicut ille qui oppoſi
io modo ſe habet dicit᷑ intemperatus

Ceſegnenter ibil Intemperatus qui
e

m igit oſtendit quõ ſe babet intem
perat ad delectatiões ⁊ triſticias vłr
attribuit ãt ei tres conditiõeſ reſpectu
delectabiliũ. Dicit ergo quo ad pꝛimã
ꝙ intẽ perat cõcupiſcit oĩa ſibi delecta
bilia:vel ea que maxime ſũt delectabi
lia ⁊ h habet cõe cuʒ uuenibus. Quo

dad ſcðaʒ dicit. ꝙ ipᷣe ducit᷑ ab hac con/
cupia.Et b habet cõe cum incotinen/

tibus:qui a concupia ⁊ paſſione vin/
cunt᷑. Quo ad terciã dicit.ꝙ intempe⸗
ratꝰſic ducit᷑ vt h eligat dicta delecta⸗
bilia pꝛe oĩbꝰ alijs bõis delectabilibꝰ
puta honeſtate: honoꝛe: ſcia ⁊ virtuie
Et hᷣ eſt ei pꝛopꝛiuzʒ. ⁊ per hoc differt
ab incõtinente.qui q;uis operetur ma
la concupiſcennã ſequẽs.nõ iñ eliges

IIBRO

(Ex hijs aũt infert modum quo in/
temperatus ſe habet ad triſticias di/
cens ꝙ pꝛopter hoc intẽ perat eſt tri/
ſtatus delectabilia cõcupiſcẽs ⁊ ea nõ
adipiſcẽs.Cõcupĩa nãq; ſine rei cõcu
pite pꝛeſentia eſi annexa cum triſticia
h aũt ſupficietenꝰ conſideratũ aſſimi⸗
lat᷑ inconueniẽti. Inconueniẽs enĩ vi/
detur eſſe aliquẽ triſtari pꝛopter dele⸗
ctatiõem:⁊ delectationẽ cauſare triſti
ciã tñ iſtud nec incõuenienſ eſt:nec im
poſſibile m modũ expoſitũ.¶ Eñr ĩbi
LSeficiẽtes ãt circa] Tradit modũ ĩ
ſenſibitł ⁊ iſenſibilita peneſ quatuoꝛ
conditiones eius dicẽs pꝛimo.ꝙ illi ꝗ
circa delectationes ſunt deficientes ⁊
minus q; opoꝛtet in ip̃ᷣis gaudẽtes nõ
multũ nec ſepe fiunt. Et ſic habemus

ꝛimo.ꝙ talis defectus eſt rarus. 2.
P

aũt videt᷑ eſſe non humanꝰ:qꝛ talis in
ſenſibilitaſ non eſt hũana diſpoſinio cũ
cõitas hoĩ; ex cõueniẽtia cõiter ad de
lectatiões naturaliter iclinẽtur. ʒ: ãt
videtur iſte defectus eſſe nõ aĩalis: qꝛ
reliqua aĩalia diſcernũt cibos ⁊ dele⸗
ctãt᷑ ⁊ gaudẽt in aliꝗbꝰ ⁊c ĩ aligbꝰ nõ.
quare ſi hoi ĩſenſibili nihil eſt delecta
bile nec in eius appetitu differt cibus
a cibo:vel alteruʒ ab altero longe erit
vtiq; talis homo ab eſſe hũano:qꝛ di⸗
ſtabit genere cum modus eius oiffimni⸗
tus ſit non aĩalis ⁊ omni aĩali diſſimi/
lis. 4? autẽ iſte defectus eſt inoĩatuſ
qꝛ eſt rarus ⁊ non multum vel ſepe fi
eri inuenitur.tamẽ ſuperius in ſcðo di
ctus eſt inſenſibilitas ⁊ homo defici⸗/
ens dictus eſt inſenſibilis. Cõſequen
ter ibi Zemperatus aũt medie Cra
dit modum temperati ⁊ temperãtie.
ponens explicite vel implicite.iꝛ.con
ditiones eius quarũ pꝛima eſt. ꝙ tem/
peratus circa materiã ſuã medio mo/
do ſe habet ſicut medium pertinet ad
virtutem. ¶ Eſt aũt ſciendũ. ꝙ tempe
rantia mediat inter ſex oppoſitiões.ſ.
inter plus qᷓ; opoꝛtet:⁊ minꝰ qᷓ; opoꝛ
tet delectari:inter plus ⁊ minus triſta
ri:inter delectari ⁊ triſtari: inter plus

minus cõcupiſcere:inter plus ⁊ mi
nus abſtinere: inter intemperãtiã ⁊ ĩ
ſenſibilitatẽ. 2. conditio.ꝙ tempe/
ratus non delectat᷑ obpꝛobꝛioſis dele
ctabilibus in quibus maxime intẽpe/
ratus delectat᷑. 3:? conditio.ꝙ in tali
bus ſi occurrerit magiſ quã delectatur
triſtat. 4. ꝙ vkr nũquaʒ delectatur

in bijs quibus delectari non opoꝛtet

? ꝙ in nullo delectabili tali. puta
tangibili vel guſtabili vebe mẽter de/

lectatur. 6: ꝙ ex abñtia de lectabiltũ
non triſtat. 7 ꝙ nulla delectabilia
cõcupiſcit niſi menſurate ⁊ vt opoꝛtet

qꝛ nec magis qᷓ; o poꝛtet nec qñ non
opoꝛtet:nec ſub aliqua circũſtantia qᷓ
non opoꝛtet concupiſcit. ð ꝙ appe⸗
tit delectabilia ad ſanitatẽ coꝛpoꝛis ⁊
ad bonam bitudineʒ tocius homims
conferẽtia. 9? ꝙ appetit talia mẽſu

rate.⁊ vt opoꝛtet:qꝛ ſicut cõferuntad

eoꝝ alteꝝ vel ad virũq;. x ꝙ appe

tẽdo talia delectabilia que poſſut eſſe
cõferentia ad bonã diſpõnem mentis
nũquã appetet delectabilia que ſunti
pedimẽta cõtra ſanitatem coꝛpoꝛis.
AUAndecia. ꝙ nõ pꝛeteꝛ bonuʒ ⁊ bo
neſtatẽ mentis. i2 ꝙ non vltra p/

poꝛtiõem ſubſtantie tperalis. pauper

eni debet attendere ad vite neceſſaria
magis ꝙ; ad delectabilia pꝛeter necei

ſaria. ¶Addit autẽ ad vltimas tres
conditiones pꝛobandas vnũ medium
tale.ꝙ qui ſic ſe habet ad delectabilia
qꝙ appetit ea:nõ obſtante ꝙ ſini con/
tra ſanitatẽ coꝛ poꝛiſ vł pᷣter boneſtatẽ
mẽtis:vł ſup facultatẽ tpalis ſubſtatie

magis diligit tales delectatiões q;ᷓ di
gnü ſit: qꝛ nulla delectatio dʒ appetit

vł tcipi ĩ detrimẽtũ alicuiꝰ illoꝝ triũ:ſʒ

tpatꝰ nõ diligit delectatiões magis qᷓ;
dignũ ſit:ſʒ vt rõ rcã dicit.quare tem/

peratus non appetit delectabilia: niſi
illis pꝛedici bonis per integrũ obſer⸗

uatis.¶luius rationis ponit maio⸗

rem ibij Sic enim habens Scoðo mi,⸗/

noꝛem ibil Temperatus autẽ &t pa
tet lĩa iuxta dicta. ¶ Lectio..

ſirütci

„Vüre

i
nte. Löln
ium ppnen
rſobqnic⸗
nnet inen
mminßein
prhinli
li/ 071
ſinicnwlia
tetkätmng
nnenitin
üipniſnc
gncida
Gmaälund
Paippn
Nolſnninim
opentirin
Nin ſumm
ſmninr wni⸗
Nienicget
Alioan ovta
niditnot ini
ginenoriue
lutüem umai⸗
ſeicorttreito⸗
Kürienitan

unirnnten
fültgumug,
ins, töinie
ticptgnn
ptercinlei
Perſfipblegn
lonit nigd
ncupiſebleet
ſoltumi;naln
bcm⸗ Npti,
fingmrjone
tcenint non
Unhilenii wſen⸗
lni, feltcntra
ingonnmenn,
Eürnimnwi
Uſetiſtgnnte

liti Gntit

N i
. din
tugs o
E b tim ai
inſiniit
NNNAe; e
faun. enn
.1 Nergdi
züez uimig
Dun rintiur
ni en renn
AMancit:AN
Reir in
i . egnmnr
zaitimennib,
eNRüf

ANkatuen

Nbanias un

uu;

IIII.

Mlũtario autẽ magis aſſimi/

lat Poſtq; manifeſtauit ma
QAeriã ⁊ foꝛmã tẽperãtie ⁊ in
tpantie. Cõſequẽter b̊ maifeſtat quaſ
dam ꝓpꝛietates intẽpertie.quas tra
dit ſub quiq; cõcluſionibꝰ.quarum pꝛi
ma eſt. ꝙ intemperãtia eſt magis volũ

taria q; timiditaſ. 2 eſt magis ex
pꝛobãbił ibil ꝓpter qð ⁊ expꝛobꝛabi

lius ʒ? ꝙ cõtrario modo pticipat vo/
lũtariũ ⁊ inuolũtariuzʒ qᷓ; timiditas ibi
Aidebit᷑ ãt vtiq; 4 ꝙ intẽ perãtia
m nomẽ tranſfert᷑ ad puerilia pecca
ta ibil Momẽ ſimpliciter intẽperãtie
Fe ꝙ ſm cõditiões vtriuſq; cões traſ
fertur ad illa tbi. Mon male aũt videt᷑
Bicit ergo pꝛimo. ꝙ intẽperãtia ma

gis aſſimilat᷑ volũtario ⁊ magis ſũmit

in operatiõe ſua de volũtario: q;ᷓ habe
at in ſua timoꝛ vel timiditas. Hic em
ſũmitur nomẽ paſſionis ꝙ eſt timoꝛ ꝓ
noie vicij ꝙ eſt timiditas. hãc aũt con
cluſiõem pꝛobat ex triplici differentia
timiditatis ⁊ intẽperãtie. Pꝛima eſt
ꝙ intemperãtia operatur pꝛopter de
lectatiöem. timiditas vero ꝓpter tri⸗
ſtici. conſtat aũt ꝙ delectatio ſequitur
volũtariũ ⁊ triſticia inuolũtariũ. vt ſu⸗
pꝛa in pꝛincipio tercij.quare intempe
ratia operatur magiſ volũtarie q; timi
ditas. 2: differẽtia eſt. qꝛ intemperã
tia operat᷑ ppter deſiderabile: qꝛ pꝛo
pter cõcupiſcibile. Timiditas vero ꝓ
pter fugibile:qꝛ pꝛopter malũ terribi

le.conſtat autẽ ꝙ bonũ deſiderabile

concupiſcibile eſt magis volũtariuʒ ⁊c
volitum qᷓ; malum ⁊ terribile ⁊ fugibi
le. quare vt pꝛius. 3 differẽtia. qꝛ tri
ſticia ppter qᷓ; operatur timiduſ ſtupe
facit ⁊ coꝛrũpit naturã homis triſtiti/
am babentis.delectatio vero nibil hu
iuſmõi facit.conſtat autem ꝙ ſtupoꝛ ⁊
coꝛruptio nature:magis ſequit᷑ inuolũ

tariũ ⁊ minus volũtariũ q; illõ ꝙ natu

ram nec afflgit nec ledit. quare ope/

rõ itpãtie magis eſt volũtaria ⁊ minuſ

iuolũtaria qᷓ; opatio timiditatis.a

rũ triũ rõnũ pꝛio põit cõcluſiõeʒ. ⁊ 22

iülas differẽtias, ze repetit cluſiöem

⁊ omia patẽt ¶ Eñ̃r ibi ꝓpter qð ex

pꝛobꝛabilius .ponit ſcdam cõcluſiõeʒ

dicẽs.ꝙ pꝛopter veritatem pꝛeonñſam

intemperãtia eſt viciũ expꝛobꝛabilius
qᷓ; timiditas.qꝛ omne peccatũ intãtuzʒ

eſt peccatũ inquãtum eſt volũtarium:

æ tanto minus eſt peccatũ q;to minuſ

eſt voluntariũ ⁊ magis inuolũtariũ: ſʒ
pꝛeoſtenſum eſt. ꝙ peccatũ intẽperan
tie magis eſt voluntariũ quã timidita
tis. quare maius ⁊ expꝛobꝛahlli 8 in
crepabili ⁊ vituperabilius¶ Ad hoc
tangit duo media. ex quibꝰ põt foꝛma
ri rõ talis. Illud viciũ expꝛobꝛabilius
eſt. cuius oppoſuũ põt aſſuefieri opoꝛ
tunius ⁊ faciliꝰ ⁊ cũ h ſecurius:qꝛ qᷓ;
to ꝓmptioꝛ eſt via ad bonũ: tãto dam
nabilioꝛ ⁊ expꝛobꝛabilioꝛ eſt via ĩ ma

lum:ſʒ oppoſitũ intẽpertie puta tẽpe

rãtia põt aſſuefieri oportuni ⁊ faciliꝰ
qꝛ in vita hũana multa occurrũt hoĩ ĩ
quibꝰ põt aſſuefieri ad tpantiã ⁊ cum
hoc ſecuriꝰ:qꝛ aſſueſactiões per quas
acqrit᷑ tpantia ſũt ſine piculo:ſʒ econ⸗/
uerſo eſt de oppoſito timiditatis.ma/
teria nãq; foꝛtitudinis nõ multũ occur
rit in vita: ⁊ qñ occurrit nõ eſt ſine ꝑi
culo.quare expꝛobꝛabilioꝛ eſt intẽ pe⸗
rãtia qᷓ; timiditaſ. huiꝰ rõnis ponit cõ
cluſiõem in pꝛĩcipio ⁊ 2: minoꝛẽ ⁊ pʒ
Cñr ibij Aidebit᷑ ãt . põit terciã con

in mõ pticipãdi volũt ariũ ſᷣm magis

minꝰ. Et pꝛĩo tradit modũ timiditatiſ

2 modũ intpantie ibi Intẽperato at
ecõuerſ. En ãt ſciẽdũ.ꝙ timideli⸗
git dupliciter fugã terribiliũ.⁊ int pꝑa
tus dupliciter pſecutiõeʒ de lectabiliũ
pꝛĩo mõ in generali añ curſũ terribi
liũ vel delectabilium¶ Alio
occurſu. Nũc ãt ita ẽ. ꝙ timid añ oc⸗
curſuʒ eligit illã fugã ſñ triſticia.qꝛ nũ
dũ hbʒ vnde triſtetur: ſed in ipᷣo occur/
ſu. poſtõ; intrauit bellũ eligit fugaz nõ
ſine triſticia. &t ido pꝛima electio ma
gis habet voluntariũ ⁊ minus inuolũ

tarium q; ſcõᷣa ꝓpter triſticiaʒ que eſt

Aluſiõem oñdens differẽtiã hoꝝ vitioꝝ 1

lio mõ in ipo

LIBRO

in ſcòa ⁊c non in pꝛima. Intẽperatus
aũt ante occurſuzʒ delectabiliũ nõ mul
tum eligit illam ꝓſecutiõem intempe
ratam:qꝛ nemo fm ſe eligit intempe /
ratum eſſe:ſed in ipᷣo occurſu eligit cõ
cupiſcit ⁊ appetit eam foꝛtiſſime.qua
re ſcòa magis eſt volũtaria qᷓ; pꝛima.
⁊ per conſequens h duo vicia contra/
rio modo participant volũtariũ ſʒ ma
gis ⁊ minus.Et hᷣ eſt intentio phi di/
centis.ꝙ videbit᷑ conſiderãti ꝙ timoꝛ
ideſt timiditas nõ ſimiliter ſit quid vo
luntariũ in eligendo in generali ante
occurſum terribiliũ hijs que poſtea fi/
unt in ſpli ſʒʒ occurſus ſingulos:quia
ipᷣa timiduas ſine pñtia terribilium fu

it in eligendo fugam eoꝛum:ſed in oc/

ccurſu ⁊ in actu terribilium ꝓpter tri/
ſticiã ipᷣa terribilia ſtupefaciunt hoĩes
timidos intantũ vt arma a ſe ipᷣis ꝓij/
ciant ⁊ alia multa defoꝛmiter faciant
dimittẽdo ſocios in periculo belli.pꝛo
pter qð h̊ opera timidoꝛũ vident᷑ eſſe
violenta.i.aĩo totaliter inuolutaria.
Intemperato aũt hoĩ contingit peni
tus econuerſo:qꝛ opera ſingularia ſᷣm
ſingula delectabilia occurrẽtia vident᷑
totaliter hoĩ voluntaria:tũc etiã ꝓ tũc
concupiſcenti ⁊ apponẽti ſeu eligenti
ſed ſola intẽ perãtia in vłi ſumpta añ
occurſum iſtoꝛũ vel illoꝛum delectabi/
lium minus videt᷑ volutaria pꝛo eo ꝙ
nullus vłr cõcupiſcit intemperatꝰ eſſe
Et ſic manifeſtũ eſt. ꝙ intemperantia
magis eſt voluntaria in ſingulari qᷓ; in
generali. timiditas vero magis in vbłi
qᷓ; in particulari.⁊ per conſequẽs ecõ
uerſo.¶ Kõſequenter ibil Nomẽ auteʒ
Monit quartã cõcluſiõeʒ.d.ꝙ nomẽ
ite mperãtie ad puerilia peccata trãſ
ferimus. Cuius rõ eſt. qꝛ ſ̃ᷣm rem hñ̃t
quandaʒ ſił.itudinẽ que declarabit᷑ in
parte ſequente:ſi vtrũq; iſtoꝛũ ab vtro
q; iſtoꝛũ.i.ꝙ a quo ſi iſtud ab illo vel
illud ab iſto noiatuʒ ⁊ deriuatũ fuerit
nihil refert ad ea q nüc dicẽda ſũt:ſed
manifeſtũ ẽ.ꝙ poſteriꝰ deriuatuʒ eſt a
pꝛioꝛi qðcũq; ſit illud.¶ Eſt igit ſcien

unm peccati utriuſq;. ¶I.

dum. ꝙ puer peccs notabiliter vltra

modum alioꝛum cõiter dicitur puer in

diſciplinatus ⁊ incaſtigatus. In gre
co aũt nomẽ intemperati idẽ ſignat ſʒ
ꝓpꝛietatẽ vocabuli ⁊ modũ ſignandi
ꝙ in latino ſignat nomen indiſciplina
ti ⁊ incaſtigati ⁊ impuniti.vñ dicit᷑aco
laſtes ab a ꝙ eſt ſine ⁊ colates ꝙ ẽ pu
nitus quaſi ſine punitione vel nõ puni
tus nec caſtigatus. Et ſiłi modo dicit᷑

apud eos de puero peccãte ⁊ itempe

rato hoĩe. videtur autem ꝙ pꝛius aco

laſtes dictum ſit de puero qᷓ; de intem

perato:qꝛ pꝛiꝰ noti fuerũt pueri ĩ tali

ueritia qᷓ; itpati hoĩes ĩ ſuo vicio.
Sair ibil Hõ male ãt] Põit qntã cõ
cluſionẽ. Et p: oñdit ſił itudinẽ pueri

T itempeꝛati penes peccatũ ⁊ pecca
ti remediũ.2: ex ponit vtriuſq; pecca/
tum.ibi.. Si igit᷑ non erit ..ʒ? remedi
um ibi. ꝓpterꝙ oʒ ſ. Dicit ergo pꝛi/
mo.ꝙ non videt᷑ male fuiſſe tranſlatũ

nomẽ intẽ perãtie ad peccatũ puerile.

Et h̊ ꝓpter duo.ꝓpter peccatũ.⁊ pp
remedium. Dicit ergo.ꝙ turpia ap⸗

petituſ.⁊ malã in turpiũ appetiin au
gmẽtationem habentẽ. oʒ puniri in re
medium ſupple peccati ſui. Sed intẽ

perata cõcupia ⁊ pueri ſiue puerilis
concupĩa ſũt huiuſmodi.qꝛ ambo tur
pia appetũt.⁊ ĩ hoc turpiuʒ appetitu
magnã augmẽtationem habẽt. quare
ambo puniri ⁊ caſtigari oʒ in remedi

ſic appetat ſicut intẽperata concupia
pꝛobat᷑ ex duobꝰ. pꝛio qꝛ videmꝰ ma
nifeſte.ꝙ pueri ſᷣm cõcupiam viuunt.
2: qꝛ in pueris appetitꝰ ẽ maxime de
lectabilis.Ex ꝗbꝰ pʒ.ꝙ puer ⁊ cõcu

piſcẽtia talis idẽ appetũt.¶ Huius

rõnis põit pꝛio cõcluſionẽ.ꝛ? maioꝛeʒ
ibi. Puniri eĩʒ oʒ. ʒ? minoꝛem ibi.
Lale aũt maxie ..4? minoꝛis cõfir/

mationẽ ibi.ſm cõcupiaz eiʒ. Et ſic

pʒ ſimilitudo hois ĩtẽpati penes pec
catũ ⁊ hꝰ peccati remediũ.Deide ibi
Lſi g ñ erit bñ pſuaſibłe expõit utuſq;
pccm̃.d.ꝙ ſi puer vł ↄcupia ñ ſit bñ ꝑ

aüt puer

llpem edaen

mnhogppeinon
Gnevinipeneni
Mbenteenan
(gliuntkſenen
mg⸗
mihfünglo
—
Pprgadricnin
Ultue ugn der
Gninemnscus.
girurnünmoert
–
nmwiroin
—
Mekntgitmil
n gihfutnun
ſitmnahien

=
—

ktinubſentdn
ttitneiſench
atgnneng ee
Mllinrinonong
hentnnnſerſe
napunmt
egpeheknnerſong
–

nnan
i

ig

Wpetirte
faengen

e enhn

ldiesiſtn

ein Nin

—

cnrſtan

nesit

pentmee
gtwen

en n

einr iien

iruin.

nperoit
WG
iu mpiͦepnen
Neni gnni
eprtiſi S
zu ſleſe
uini e

üumti

ſannirne
rNt
vinian⸗
ns et i⸗

tnn
Grutg in

IIII.

ſuaſibilis.tunc vterq; appetitus veni/
et ad malum ei pꝛedominũs. puta ad
concupiam delectabilis pᷣdominantis
in appetitu. Et etiam veniet ad mul/
tum augmentum illius mali pdominã
tis. ita ꝙ fiet habituatiſſimꝰ in malo in
temperãtie.oc autẽ pꝛobat ex qua
toꝛ eëntialiter oꝛdiatis ſublata pſua
ſione.ſ. ex inſaciabilitate deſiderij ex
continuo augmento deſiderij: T ex ve
bementia motus deſiderij: æ ex pcuſſi
one intellectus pꝛactici. Dicit ergo. ꝙ

appetitus rei delectabilis eſt inſacia,

bilis. quare iſte talis appetitus: vel ꝑ
ſuadebitur ad oppoſitum vel oꝑabitur
bm impetũ ſuum. poſuo igitur. ꝙ non
pſuadeatur: ſed operetur: neceſſario ſe
quitur continuũ augmentũ huius ap/
petitus vel deſiderij: quia delectabi/
lis operatio appetitus vndiq; ⁊ ab oĩ
pte in puero inſipiente nũdum rönem

perfectam habente: etiam in ipᷣa con-/
cupiſcẽtia exardeſcente ſemper auget

deſiderium cognatum ⁊? ſimile ſibi. ap
petitus nãq; quãto plus de lectatiõem
guſtat: tãto pl' guſtare deſiderat. Po
ſito igitur. ꝙ deſideriũ continue augea
tur efficiatur magnum neceſſario ſe
quitur vebemens motus eius: quia qᷓ;
to deſiderium maius tanto vebementi
us. poſiio uero vebementi motu deſi⸗
derium neceſſario ſequit᷑ ꝑcuſſio ⁊ ob

nubilatio intellectus pꝛactici ⁊ appe

titus.vt declarabitur infra li. 7. Et ſic
patet. ꝙ inpſuaſibilitas pueri ⁊ concu
piſcẽtie ducit eos ad babituʒ intempe
rantie. ⁊ per conſequens ad diuerſum
donu augmentum nequitie. (Se/
inde ibi. Pꝛopter qð opoꝛtet expo⸗
nit remedium adhibendo puero vi/
ro intemperato dicens. ꝙ propter il/
lud vitandũ remediandum. qð iam
dictum eſt. opoꝛtet ꝙ delectatiões que
recipiunt᷑ ſint pꝛimo non vebementes
nec magne nec intenſe: ſed menſura/
te ideſt quiete pue ⁊ remiſſe.2. ꝙ ſint
non frequentes: nec ſepius iterate. 3.
ꝙ nihil mcludant contrarium rationi.

—

per antia tantum moder

hijs igitur tribus obſeruatis: coꝛ ta/
lis hominis erit bene pſuaſibile per
rationem ⁊ punitũ.i.caſtigatum.qua

re iſta duo ſunt neceſſaria ei qui eſt fu
turus temperatus.ſ.perſuaderi ⁊ pu

niri. vt a noxijs de lectationibus retra
batur. Et h patet ex ſimilitudine pue
ri ⁊ concupiſcentie qꝛ quẽadmodũ o/
poꝛtet puerum bene educãdum viue⸗
re ſᷣm pꝛeceptũ pedagogi. Sic opoꝛ
tet appetitum cõcupiſcibilẽ conſona/
re ⁊ concoꝛdare indicio rationis.bo⸗
num enum intẽditur ab ambobus. pe-
dagogus enim intendit bonum pue.-
ri ⁊ ideo bonum appetitus ſibi con/
iuncti.Et per hunc modum de puero
⁊æ intemperato fiet homo temperatuſ
Qs patet. qꝛ ſicut temperatus concu

piſcit que 0 3 quõ opoꝛtet .4 qñ 38

non alia. nec aliter. nec aliaſ.ſicut ra/
tio dictat ⁊ oꝛdinat concupiſcendum
eſſe. quare appetitus concupiſcibilis
fiet temperatus ſequendo iudiciũ re
cte rationis tanquaʒ ſui fideliſſimi pe
dagogi¶ Altimo autem philoſophꝰ
epilogando concludit dicens. ꝙ hec
ſunt nobis.vł a nobis dicta de tempe
rantia que nobis viſa fuerant eſſe di/

cenda.

Heuidentiam pꝛedictoꝛum
ſunt quatuoꝛ ſingulariter de
claranda. Primum utrũ tem
r delecta⸗
tiões tactus ⁊ guſtus. ¶ Scom. vtruʒ
ipantia ſit virt cardinalis. Zercium
vtu ĩiſenſibilitas ſit viciũ. Quartũ vtꝝ
virginitas ſit moꝛał virtus tanqᷓ; ſpẽs
tpãtie ⁊ caſtita. ¶ A. vndecia.
E pꝛio arguit᷑. ꝙ tẽperantia

non tiñ moderet delectatio/
nes ⁊ triſtitias tactꝰ ⁊ guſtus

4 Pꝛio. qꝛ circa q;cũq; materiã opat᷑
tus ſi

aluata circa eãdẽ opatur * virt?
eã ſaluãs:ſed pꝛudẽtia opat᷑ circa ali
as pᷣterq; tangibilẽ ⁊ guſtabilẽ: qꝛ vkr

circa oia homis bona vr mala. vt. -k.
6.41 ipᷣa ſaluat ꝑ tẽpantiã dicẽte pbo.

ꝙ tẽpantiã vocamus noie pꝛudentie

*

qꝛ talem ſaluat eſtimationem. j. li.6.
quare tꝑantia etiã opabit᷑ circa omĩa
bhoĩs bona ⁊ mala. 2: qꝛ circa quãcũ
qʒ materiã operant᷑ parteſ tẽ perantie
opat᷑ ⁊ ipᷣa tẽperãtia:ſʒ ↄtinẽtia.clem̃
tia:modeſtia qͥ fʒ tulliũ i rthoꝛica ſua

ſũt ptes tẽperãtie operãt᷑ młta que ñ

cõcernũt guſtũ vel tactũ.ut pʒ maxime
de clemẽtia ⁊ modeſtia. quare ⁊ tẽpe
rantia operabit᷑ circa illa. ʒ? qꝛ circa
q;cunq; materiã. operant᷑ ſequele ipſi
us temperãtie operat᷑ ⁊ ipſa tẽ peran

tia. Sed ſequele tẽperãtie que ſᷣm ma

crobiũ in li:? de ſomno ſcipiõis ſũt mo/

deſtia:verecũdia: abſtinẽtia:caſtitas:

hõeſtas:moderatõ:pcitas ſobꝛietaſ et
pꝛudẽtia operant᷑ circa plurima que ñ

cõcernũt guſtum vel tactũ.quare ⁊ ip
ſa temperantia ſimiliter. 4? qꝛ circa
quãcuncũq; materiam: operant᷑ fami

liares coĩtes temperãtie. operat᷑ ⁊ ip
ſa tempantia.ſʒ familiares comues tẽ

perũtie que ſunt ᷣm andronicum ĩ ſuiſ

moꝛalibus.auſteritas.cõnnentia. bu/
manitas ſimplicitaſ oꝛnatꝰ:bona oꝛdi

natio per ſe ſufficientia opeꝛanf circa

multa que nõ cõcernũt tactum vel gu
ſtũ. quare ⁊ ipſa temperãtia. ? quia
circa q;cũq; materiã operat᷑ intempe
rãtia oppoſita tempantie operat᷑ ⁊ ip
ſa temperãtia.Sed intempantia que

eſt luxuꝛia operat᷑ circa de lectabilia vi

ſus. puta i illis qui luxurioſe delectãt᷑
in aſpectibus mulierũ. quare tempe
rantia. Et ſi dicat᷑.ꝙ illi delectãt in vi
ſu vᷣm actus nõ ſm ſe.ſic ꝙ gaudent vi
ſu in oꝛdine ad tactũ.ᷣ ſicut leo ĩ auditu
bouis in oꝛdine ad cibũ ¶ Cõtra qꝛ in
teꝛ ſenſationes delectabiles in oꝛdie
ad aliã.illa eſt delectabilioꝛ que ordi⸗/
nat ad delectabilioꝛem ſm ſe. Sʒ iter
viſiones mulierum illa nõ eſt delecta/
bilioꝛ que oꝛdinat ad tactum delecta/
bilioꝛem. quare viſiones huiuſmõi nõ
ſunt tantũ de lectabileſ in oꝛdine ad ta
ctum¶ Aſſumptum patet.qꝛ ppoſitis
duabus feminis: quarum vna ſit deli/
catioꝛ: leuioꝛ:temperatioꝛ: ⁊I ſimpli⸗/

IIBRO

iter in tactu ſine viſu delectabilioꝛ ci
ſit ſyma 1 monocula. altera vero mi,
mnus delicata ſit integra ⁊ apte foꝛmma

ta:certũ eſt.ꝙ illa integra erit delecta
bilioꝛ ad videndum. quãuis alia ſit de

lectabilioꝛ ad tangenduʒz. quare viſus
iſtius habet aliquam ppꝛiam ⁊ per ſe

delectabilitatem vltra illam qᷓ; habet

in oꝛdine ad tactuzʒ. ? quia tempe
rantia dominatur ſuper omnes non re
ctos impetus animi ̃ᷣm lliũ. ſic diſ
Temeran, S

finientem temperantia.
tia eſt rationis in libidinem atq; in ali

os non rectos impetus animi firma ⁊
moderata dominatio: ſed plures ſunt
alij non recti umpeius animi q; fm ta -
ctum ⁊ guſtum. quare ⁊ c¶ Sed in op

poſitum eſt pꝛoceſſus ⁊ ſententia phi
loſophi.¶ Ad euidentiã huius queſti

onis pꝛemittenda ſunt tria. Pꝛimum
ꝙ quademode ſunt appꝛebenſiões de
lectabilium. vna eſt cogitatio intellecii
ua. alia imagiatio fantaſtica: rememo
ratiua vel ficticia. Alia pticularis ſe en
ſatõ a ſenſibili ſeparata. puta viſus a
ditus ⁊ odoꝛatus: alia pticularis ſen-
ſatio ſenſibili rei coniuncta.puta ſen,
ſatio tacius ⁊ guſtus. ¶ Scom eſt. q
appꝛehenſionem rei delectabilis po⸗

teſt ſequi triplex paſſio. ipam nãq; rir

delectabiliſ ſequitur amoꝛ ſeu compla

4

dictaruzʒ trium paſſionũ:quia ille tres

paſſiones ſequentes aliquaʒ trium ap
pꝛehenſionũ poſſunt diſiingui ⁊ oꝛdi

nari ſcòm pꝛius ⁊ poſteri 7 pñt pꝛia
a ſcõa:⁊ ſcᷣa a tercia.ſepari. Inq;dtiu
aũt ſequũtur apprebenſionem tact et

guſius nõ poſſunt diſtigui nec oꝛdina
ri ſcõzʒ pꝛius ⁊ poſteriuſ.Cuius cauſa

eſt qꝛ vltiata rei adeptio ĩ illis ſenſibꝰ

cchenicnune
iniutii
mecliek
ttntnans

S=

—
—

Wnn,ſci

1

Uuimni ni
munnnd
gethinonff

=

—

EtInadnn
sſelines ⸗

Goninealuin

tgnnn elee

(ittulanidpe

1 „

uel Wedan
manimpatir

Fjdcit peinas,

iunlinacopnien

☛6

centia ideſt quedaʒ rei acceptati :ſeGG
complacentiã ſequitur deſiderium ſeu
concupiſcentia.ipᷣam autem concupi
ſcentiã ſi res concupita fuerit adepta

ſegunur delectatio gaudiuʒ ſeu leticia
8 Terciuz eſt. ꝙ tres pꝛimi modi ap
pꝛehenſionum rei delectabilis. dif,·
ferunt a quarto modo penes oꝛdine,z

lenntakina

uponere adep

yumnts reltih
btedekart
ericninns
Gliniſeping
unuuninipernn
enl mninöer
ſtikinn

Sem

— =,ũ ä

Annigttiſenn

inunmnnbis
Klinnoems. ner

nntie icls

fnercis Copale
Mnnmmnt
Meliigt boedn

nann

—

nt

Ean
Cnneste

menent

=

annn

ſeigrd

teli

ſennniuam

tübuun
inia. P
pehelin
Wiatoin
rnn
luptoiret
Nnpunint
pnalgutn

ungaonne
S
delatblon

. ianti

mor ſarone

4

eictugtini
Uriamunt

atennn

iuſimn
Manz earit
Eptinimni
eathls
oportiu
rügulen
alantn
Liſtncits

ſerdiig

aſern

henſonmt

L
nui iud⸗
—

—
==

IIII.

pẽtur p eoꝛũ ſenſationẽ. ⁊ iõ poſt tkez
ſenſatiõem non diſtinguũtur cõplacen

tia ⁊ cõcupia añcedẽtes adeptõem a
delectanone ſequẽte adeptiõem. poſt
quã per talem ſenſatiõem vltimate ad

epti ſumus reʒz delectabilẽ ¶ Muc igi

tur ad queſtionẽ dicẽda ſunt quatuoꝛ.
pꝛimo. ꝙ tẽperatia moderat᷑ tmin dele/

ctatiões ſequẽtes apphenſiõem tactuſ

guſtus. 2? moderat᷑ cõplacẽtias ⁊

cõcupias ſequẽtes q;cunq; apphenſi

onẽ in oꝛdine ad guſtum ⁊ tactum.
3ʒ moderat᷑ q;tũ ad exercitiũ actus
oẽm appᷣbenſiõem delectabiliũ fᷣm ta
ctum a guſtum. 4 ꝙ moderat᷑ geſtuſ
æ motus coꝛpoꝛis. ¶ Pꝛimũ pꝛobat
płs tali rõne. ſuppoſito ꝙ tẽperantia
moderatur aliquas delectatiões.tunc

ſequit᷑ ꝙ moderat᷑ delectatiões aĩaleſ

in quibus aĩa ſola nil patiẽte coꝛpoꝛe
delectat vel delectatiões coꝛ poꝛales
in quibus anima patiẽte coꝛpoꝛe dele
ctatur nõ aũt pꝛimas. qð pꝛobat᷑ quia
ille fiunt vel in adeptione honeſti. pu
ta ſcie vel honoꝛis:vł in adeptione vti
lis.puta pecunie vel adeptiõe delecta
bilis.puta rumoꝛis vel fabule. ſi aute

Aliqms imoderate delectet᷑ in ſcia vel
bonoꝛe nõ eſt intẽperatus ſed curioſꝰ

vel phylotimus.ſi vero in pecumia: di
cetur auarus non intẽ peratus. ſi vero
in rumoꝛe vel garrulatiõe dicetur phy
lomites.vt habet᷑ pꝛimo methaphiſi/
ce:vel garrulus ⁊ nõ itemperatꝰ. qua
re ſi quis delectatur in hijs imodera/
te nõ eſt intemperatus. nec per cõſe/
quẽs ſi delectet᷑ moderate erit tpatus
nec ꝑ ↄñs tẽperãt᷑ moderabiłr buiuſ⸗
modi delectatiões aĩales¶ ꝛobatio
etiam.ꝙ nec oẽs coꝛpales:quia ille fi
unt vel ̃m tactum ⁊ guſtum vel ſᷣm a/
lios tres ſenſus.⁊ hoc dupliciter. vel
quia in oꝛdine ad guſtuzʒ ⁊ tactuʒ:vel
pciſe in ſenſanõe illoꝛum trium ſenſuũ
tanquã in vltima rei adeptiõe. pꝛimo
modo nõ eſſent ppꝛie delectatiões: ſʒ

vel quedam cõplacentie vel concupie

pꝛecedẽtes adeptiõem rei delectabił

de quibus eſt ſca concluſio. 2. autẽ
mõ ſũpte nõ pertinẽt ad tẽ perãtiã nec
ad ĩtẽperãtiã.tũc ei delectari ĩ viſione
aſtroꝛuz: vel ĩ audinone aquarum fluẽ
tium:vel in odoꝛatione herbarum de⸗
bent regulari per temperannã. qð eſt
falſum. quia nullus imoderate delecta
tus in iſtis inculpat᷑ de intemperãtia

Mec moderate delectatus laudat᷑ de

temperantia.relinquit᷑ ergo.ꝙ tempe
rantia moderetur tantum delectatio/

nes tactus ⁊ guſtus q;uis non omnes

ot ex ponitur in littera ¶ Item ad ideʒ
poteſit ſic argui.illas tantum delecta⸗
tiões moderatur temperatꝰ.ex quibꝰ
fieret ſimul beſtijs ĩtẽpatus.qmia cir/
ca delectationes eſt temperãtia:in ꝗ⸗

bus nobiſcum cõicant cetera aĩalia: ſx-
iſte ſunt tantum delectatiões tactus

guſtus. quare iſtas tantum moderatur
tẽperantia¶ Ecoõʒ pꝛobo. quia omnii
virtus refrenãs appetitum finis refre
nat appetitũ eoꝝ q ſũt ad finẽ: ſʒ tꝑã/

tia refrenat appetitũ guſtꝰ ⁊ tactꝰ:mo

derans eoꝛũ delectationes que ſunt ſi
nis cõplacentiaꝝ ⁊ cõcupiſcẽtiaꝝ ſe⸗
quentium appᷣhenſiõem alioꝛum ſen/
ſuum in oꝛdine ad iſtos. quare mode/

ratur ipᷣas cõplacẽtias ⁊ concupi/

☛G

ſcẽtias ſequẽtes quãcũq; appᷣbenſio⸗

nẽ in oꝛdine ad tactum ⁊ guſtuʒ. Nẽ
omnis virtus moderans triſtitiã ãne/
xam cõplacẽtie ⁊ cõcupĩe ⁊ cãtam na
turaliter ab vtraq;: neceſſario modera
tur a ipſas.aliter eniĩ triſticia non eẽt
mod erabilis. nec poſſet mrenelt vel re
mitti: ſed temperãtia moderatur triſti

ciaz ſic annexam complacentie * con
cupiſcentie in viſu: auditu ⁊ odoꝛatu.

viſa nãq; vel audita re ſcõm tactũ de⸗
lectabili vel oꝛdinata re m guſiuzs de
lectabili ⁊ appetibili: ſurgẽie cõplacẽ
tia ? cõcupia tatr rei ſi ñ poſſit haberi
tactui vel guſtui. ſtatim ſi urgit triſtitia.
banc autem moderatur temperantia.
vt hic dicit philoſoppus. abſentibus
enim delectabilibus non triſtatur te

peratus. E&t cauſa eſt.qꝛ parum ⁊ re⸗

LIBRO

miſſe talia cõcupiſcit.quare temperã/

tia moderatur cõplacẽtiã ⁊ cõcupiam

ſequentes q;libet apphenſiõeʒ¶ Cer
ciũ pꝛobo.qm̃ oĩs virtus moderans fa
ciliter cõcupiam moderatur ⁊ illud ſñ
cuiꝰ modeꝛamine non poſſet faciliter
concupiam moderari:ſed temperãtia
moderat᷑ concupiam oẽʒ in oꝛdine ad
tactum ⁊ guſtum. vt dictum eſt. ⁊ hoc
faciliter ex eo ꝙ virtus.vt habet᷑ ſupꝛa
li.2? æ ſine moderamie taliũ appᷣhen/
ſionum q;tum ad exercitium ⁊ moduʒ
actus non poſſumꝰ faciliter concupĩiaʒ
delectabiliuʒ moderari
nãq; eſt vel ſalteʒ nimis difficile.ꝙ ali
quis diu cogitet vel imaginet᷑: audeat
vel vidat pulchꝛas mulieres ⁊ ea que
viris ſunt delectabilia circa ipᷣas:quin
eius cõcupia moueatur. ¶ Et ꝓpter hᷣ
talia cogitare vel imaginari videre ⁊
audtre iterdicta ſunt viris caſtis. qua/
re temperatia moderat᷑ oẽs huiuſmõi
appᷣhenſiões.ſic ꝙ bomo tempꝑatuſ ta
lia quecũqʒ declinat:¶ Quartũ pꝛobo
qꝛ omnis virtus moderãs cauſam mo
derat᷑ effectũ:ſʒ varie cogitatiões ima
giatiõeſ exterioꝛes ſenſatiõeſ cõplacẽ
tie concupie ⁊ delectationes: varios
cauſant geſtus coꝛ poꝛis. &t hee om/
nes cauſe cadunt ſub moderamine tẽ/
perantie.vt viſum eſt.quare ⁊ ipᷣi va/
rij coꝛ poꝛis geſtus cadunt ſub mode/
ramine temperantie. Et ſimili modo
in homine intẽperato cadũt ſub inoꝛ/
dinatione intẽperantie. vnde metrifi/
catoꝛ ait. Holo nolaʒ poꝛtet meretrix
collo nec opoꝛtet. Noſcitur abſq; no⸗/
la:meretrix imagine ſola. ¶ Bicen.⸗
dum ergo ad pꝛimum in oppoſitum
ꝙ virtus ſaluãs cõicat in materia cum
virtute ſaluata.ꝓ quãto ſaluat eam. ⁊
pvbi ſaluat eaz. ſʒ nõ vbi non ſaluat eã
Niüc aũt ſic eſt.ꝙ temperãtia nõ ſal/
uat pꝛudentiã in omi materia.ſʒ ſolũ
in ꝓpꝛia materia. vbi ſepiꝰ piclitatur.
⁊ ſingularit᷑ in duobꝰ.ſ. in ebꝛietate vt

ſupꝛa. li? 3: 1. . li? 72 Et in luxuria. qꝛ

venꝰ furatur intellectũ ſpiſſe ſapiẽtis

¶ Impoſſibile

4

ut..j. li? 7. Sed pꝛudẽtia extenditur

ad materiã cuiuſſibʒ alteri virtui mo
d f

ralis nõ tamẽ temperãtia. Ad ſm
dð. ꝙ continẽtia. clemẽtia æ modeſtia
nõ ſunt partes temperãtie integrales
vel ſbiue. Tulliꝰ nanq; ſumit connnẽ

tiam comuniter dictam de cõtinentia

cõcupiſcẽtie ⁊ cõtinẽtia ire. Et tamè

pps dicit cõtinẽtiam ⁊ incõtinẽti ire

dici methaphiſice: qꝛ ille nõ ſut circa
materiã tempertie ⁊ itemperãtie. ut
j. li: 7. ¶ Nẽ clemẽtia ẽ quedã pars

iuſtitie. vt videbit᷑.j.li: evel ſʒ alios ẽ

idem.ꝙ manſuetudo.quare ſequẽtes

iſtũ phᷣm non debent curare de tullio.

modeſtiam autẽ videt᷑ ſũmere ꝓ pudi
citia dicens.ꝙ modeſtia eſt per quaʒ

pudoꝛ honeſtatis carã ⁊ ſtabilẽ com/

parat auctoꝛitatẽ. ¶ Ad tertiũ. do. ꝙ
ille macrobiꝰ ſũmere videt᷑.ꝗ.ſpecies

tẽperantie ſcilicet caſtitateʒ ⁊ ſobꝛie
tatem abſtinentiam pꝛo parſimonia:

⁊ honeſtatẽ ꝓ pudicitia.&t cum bijs
quatuoꝛ ſũmit quatuoꝛ ſequelas eis

gannexas. puta verecundiam annexaʒ
caſtitati ⁊ moderationẽ annexam ſo⸗

bꝛietati. Juxta illud vino te tempera-

¶ Et parcitatẽ cibi Annexã pſimo
nie. ⁊æ modeſtiam ĩ exterioꝛibꝰ anne/

xam pudicitie. &t pꝛeter hᷣ adiunxit
pꝛudentiam que cõcomitatur omnẽès
tuteʒ. Et ſic ſümendo h omnia nõ co/

guntur ponere temperàtiam: niſi cir-

ca materiã pꝛeſcriptã.( Ad quartum
dicendũ.qꝙ illi familiares comiteſ tem
perãtie non cõicant in materia cũ tẽ/
perantia de cõi lege.ilʒ ille ꝗ tpat eſt
hẽat ſecũ eos:ñ tñ circa eãdẽ materi

Mec ẽ uis facienda in verbis taliũ bo
minum qui nõ pꝛoceſſerunt axtificio⸗

ſe in dictis ſuis ſicut Ariſt.¶ Ad qui
tum dð.ꝙ in tẽperantia nõ operat cir
ca delectabilia viſus niſi in oꝛdine ad
tactum ⁊ guſtuʒ. Et cum opponitur ö
illis duabus feminis dico. ꝙ viſus illi
mulieris integre bʒ delectabilitatem
aliam pꝛeter eam quam habet in oꝛ/

dine ad tactum. quomiaʒ femina natu

rekſl
Etcicun
lacdten
ncumar.
iiiſefei
hrrane
Aeplenn

Wrienuna

oniaet

Ponunican
ems pejape

camones

ncamos

enpgrenna⸗
eſtfeltu
iſerunn
Ibpdi eppe
(nnlne ap
Mrrbleaap
4

Celanenne
Aariinals,
toauri

4

uuntconine
tnenodi
(creiſeconnn
UNPitutbn

Emolosbabe

mlinelselo
Eefelnnlarel
Atücn ſden
glenis ſe
quunn ſen
cheginn

turtlapi
ubonitgtͤ

ötninn
metintiin
ieglei
Mintimm
Nieninngi
hrilſin
Medd ni
Anebent aet
Mifideiſin
4 ſwdeſucr
ſasriti
nni (Nni

ſineiiieh

ſhateantaet
Mind N
Ppicna d
vand ban
arerecundhn a
Werauone anr
illod ninoteten

bi Annexrid

miepertor
KRe
nnecöcomun

imendobomnn
ienperinan
nnicke
famiiaresen
dicantin nm
lege hiee
g:iͦti nutiie
Aciendantn
noocſm
usſiatant.
htipeanuace
lanſusnin
n. Gtn
feminis dicn
egenz del⸗
rean oan
n n

.
8
1

E-

e

—

E

]
R

S=

—

—

—

.
4
6

—

4
.

8

—
S
☛

=

—
=

—

„

IIII

raliter ẽ ſocia viri ſocletate cõtũctus ⁊
cohabitationis. vt habetur pꝛimo poli
tice. ⁊ ideo in oꝛdine ad ſocietatem æ
conuictum viſio mulieris integre dele/
ctabilioꝛ eſt. ſed iſia delectatio in oꝛdi/
ne ad conuictum non ad contactum nõ
perimnet ad temperantiam ſed potius
ad amiciciam. ut infra li. S. vnde fit ꝙ
aliqui plus volunt vnam mulierem tun
pem pꝛopter amiciciam iam contract
ꝙᷓᷓ alias pulcbrioꝛes. nec ex iſta diſcre/

tione mulierum cum quibus volũt pluſ

viri conuiuere q; cum alijs vituperan/

k ut intemperati. ⁊ vt amatores faſci

nati ⁊ ſtulti. ¶ Ad ſextuʒ dicendum q;
tullius non diffinit ꝓpꝛie temperantiã
vt ſummit eam iſte philoſoppus.
¶ Aueſtio .12.
E ſecundo arguitur ꝙ tempe/
rantia non ſit virtus cardina/
lis ſeu pꝛincipalis.pꝛimo qꝛ

circa delectationes ſpirituales in qui/

bus comunicamus cum angelis nulla

eſt virtus pꝛicipalis.quare nec erit cir

ca delectationes coꝛpoꝛales in quibus
comunicamus cum beſtijs circa quas
eſt temperantia. 2 quia ſi eſſet cardĩa/
lis boc eſſet vel ratione eoꝛum que ap/
petit vel eoꝛum que nõ appetit ſed fu/
git. vel modi appetendi vel fugiendi
feà non ratione appetendoꝛum. quia
multo nobilioꝛa appetit magnanimi/
tas que tamen non eſt virtus pꝛincipa
lis ſeu cardinalis. nec ratione fugien/
doꝛuz. quia multo plura fugienda de
clinat c contẽnit magnanimitas. nec
ratione modi appetendi vel fugiendi.
quare iſte comunis eſſe videtur quibuſ
cunq; virtutibus.ʒ.:quia cum temperã /
ia multas habeat ſpeties ſi ſit virtus
cardinalis vel omnes erunt cardina/

les vel nulla vel alique ſic ⁊ alique nõ

vel aliqua.ſi detur pꝛimuʒ dabuntur ꝑ
conſequẽs plures virtutes cardinales
qᷓ; quatuoꝛ. ſi ſecundum detur dabitur
per conſequens iſtud impoſſibile.ꝙ ſci
licet aliquod genus ſit virtutis de eſſẽ /
na bonitatis bumane. quia nulla ei

ſpeties dabitur genus ſine ſpetie. ſi ve

ro tertiuz detur dabitur per conſe⸗/
quens vnuʒ inopinabile ⁊ irrationabi
e. quia tunc temperantia in genere ñ
deberet dici virtus cardinalis: ſed illa
virtus in ſpetie que contenta eſſet ſub
temperantie genere dicetur eſſe cardi/
nalis ⁊ pꝛincipalis. ¶ Sed oppoſitũ

tradit tullius ĩ rethorica ſua dicens ꝓ

honeſtas humana habet partes quatu
oꝛ ſcilicet. prudentiã iuſtitiã foꝛtitudi⸗/
nem ⁊ temperantiam. hee vero quatu
oꝛ honeſtatis partes dicuntur eſſe qua
tuoꝛ virtutes cardinales. ¶ Ad euidẽ
tiam huius queſtionis pꝛemuto vnum
pꝛeambulum. a ſecundo reſpondeo ad
queſitum. pꝛemitto igitur de natura tẽ
perãtie quid appetit ⁊ quid fugit. qua
liter appetit ⁊ qualiter ſugit.in quibuſ

delectatur c in quibus triſtatur. qual/

ter delectatur ⁊c qualiter triſtatur. Di /
co igitur ð pꝛĩo ꝙ tria ſunt genera coꝛ
poꝛaliter delectabiliuzʒ. quia quedam
ſunt que pꝛoſunt.quedã que obſunt. ⁊
quedam indiferennia que nec pꝛoſunt
nec obſunt perceptibiliter. illa vero q
pꝛoſũt ſũt duplicia.quia quedã pꝛoſũt
ad ſanitatem coꝛpoꝛis. quedaʒ aũt ad
bonam babitudinem mentis. ſicut ſüt
aliquando inſtrumenta muſica. tempe/
rantia ergo appetit delectabilia que
ſunt ſalubria coꝛpoꝛi ⁊ ea que ſunt vti
lia menti. ⁊ ea que ſunt indifferentia
iſti v illi. cuius ratio eſt. quia delecta/

tio eſt pꝛopter ſe appenbilis. poſito

nullum aliud cõmodum ſequeretur. æ
ideo licite poteſt ⁊ debet appeti. du ta
men nullum aunexum babeat nocume
tum. (Be ſecundo dico ſicut dieit
philoſophus. quod temperantia fugit
quecunq; delectabilia que obſunt ad
tria. vel ad aliquod de tribus. ſcilicet
ea que ledunt ſanitatem coꝛpoꝛis vel
que ſunt contra boneſtatem bomims.
vel que excedunt pꝛopoꝛtionem e⸗
cultatem ſubſtãtie tempoꝛalis. e
tertio dico. qꝙ appetit binuſi modti dele

ctabilia menſurate t remiſſe. cuius ra⸗

LIIBRO

tio eſt.quia ſi nimis uehementer ⁊ in
tenſe appeteret adepto appetibili iaʒ
immoderate delectaretur. ꝙ rationis
vſus ſubuerteretur. non adepto autem
appetibili ⁊ fraudato deſiderio tantũ

contriſtaretur.ꝙ animus ⁊ ratio tur/

barentur. ¶ De quarto autem dico q;
temperantia ſimpliciter fugit delecta⸗/
bilia que obſunt ut dictum eſt. quia re/⸗

cta ratio temperati non ſinit coꝛpoꝛalẽ

delectationem pꝛeferri ſanitati vel bo
neſtati vel neceſſitati rerum tempoꝛa⸗
lium. ¶ Be quinto dico ꝙ temperan-
tia delectatnr in hijs que appetit. qꝛ
vnicuiq; eſt delectabile illud quo quiſ
optat frui.ut ſupꝛa li.i.¶ Se kerre di /
co ꝙ temperantia contꝛiſtatur non in
abſentia delectabilium appetendozꝛuʒ
ſed magis in pꝛeſentia delectabilium
fugiendoꝛum.vt dicit bic philoſophus
vnde ſi temperatum delectari contin/
gat ſecundum appetitum ſenſitiuum in
occurſu fugiendoꝛum delectabilium.nõ
delectabituꝛ tamen ſecundum inclina-
tionem temperantie.ymo triſtabitur ſe
cundum appetitum intellectiuum tem/
perantia infoꝛmatum. Ee ſeptimo
dico ꝙ temperatus coꝛpoꝛaliter dele/
ctatur remiſſe ac temperate pꝛopter ra
tionem factam de modo appetẽdi. DPe

octauo auteʒ dico.ꝙ temperantia con/

triſtatur medicinali modo.ſcilicet quo
ſuſcipitur medicina pꝛeſeruatiua. cũ
enim appetitus coꝛpoꝛaliter ⁊ turpi⸗/
ter delectatur neceſſaria eſt appetitui ĩ
tellectiuo tꝛiſtitia de delectatiõe illa ne
iſte appetitus cum illo comunicer ĩ tur
pi delectatione. ¶ Hijs igitur pꝛemiſ/
ſis dicendam ꝙ temperantia eſt virtus
cardinalis. quia ut dictuʒ eſt ſupꝛa in
tractatu de foꝛtitudine eſſe virtutẽ car/
dinalẽ. nihil aliud eſt niſi eſſe de eſſen-
nia ⁊ de neceſſitate bonitatis humane
temperantia eſt de neceſſitate bonita/
tis humane.non quidem quantuz ad

appetere delectabilia: vel quantum ad

delectari in illis. quia ſine ilis eſt ſi a⸗

lus ⁊ bonitas bumana. ſed quantũ ad

—R

fugam delectabilium ⁊ delectationum
⁊ modoꝛum appetendi vel delectandi
que pꝛeſtant detrimẽtum ſanitani coꝛ/
poꝛis vel honeſtati hommis vel neceſ/
ſitati ſubſtantie tempoꝛalis. hec enim
talis fuga habitualis ⁊c electiua eſt ne/
ceſſaria ⁊ eſſentialis bonitati humane
quod pꝛobo.quia illud eſt de neceſſita
te bonitatis humane ſine quo nullus ?
ſimpliciter bonus homo. ⁊ cum cuius
contrario quilibet eſt ſimpliciter malu-
homo. ſed ſine hinuſmodi fuga nullus
eſt ſimpliciter bonus.ymo cũ eius cõ/
trario eſt ſimpliciter malus homo.nul/

lus enim eſt ſimpliciter bonus bomo

qui non pꝛefert vitam bumanam ⁊ ma

xlme ſuam que dependet a ſitate co;

poꝛis ⁊ ex neceſſitate ſubſtantie tẽpo/
ralis ⁊ honeſtatem humanam delecta
tioni beſtiali.aliter non pꝛeferret ma⸗/
ximum bonum humanum mocdico bo/
no beſtiali quod eſt illa coꝛpoꝛalis de/
lectatio. ⁊ quilibet eẽt ſimpliciter ma/
lus homo qui pꝛeferret illam beſtialeʒ

delectationem vite humane vel hone/

ſtati.quare pꝛedicta fuga tẽperantia/
lis eſt de neceſſitate bonitatis humane
7 per conſequens temperantia ad il⸗
lam ẽ virtus cardinalis. ¶ Zicenduʒ

ergo ad primum in oppoſitum. ꝙ q;/
nis virtus que eſſet circa delectationeſ

ſpirituales dicenda eſſet nobilioꝛ qᷓ i⸗
ſta que eſt circa coꝛporales. non tamè
neceſſarioꝛ. nobilitas autem non facit
virtutem cardinalem:ſed neceſſitas.⁊
ideo hec vt neceſſarioꝛ eſt virtus cardi
nalig non tamen illa: quamuis nobili
02. Qald ſ- ecunduʒ autem dicendum
eſt ꝙ ratione fuge delectabilium noci/
uorum:nec valet obiectio de magnãi/
mitate.quia bene poteſt concedi ꝙ illa

verſatur circa nobilioꝛẽ: æ in h̊ eſt no

bilioꝛ ſed non neceſſarioꝛ. nec illa que
contemnit cõtemnere eſt tantuʒ neceſ/
ſe quantum contemnere ea que té⸗
perantia fugit.hec ergo neceſſitas lar⸗
gitur cardinalatũ iſti ⁊ non illi.¶Ad
tertium dicendum ꝙ uirtus cardinalis

enaſe
Evteeap⸗
Crede
vrenues
ebkerhe
kirgtinn
mgtum
lkruntel
egiinee
luſaneren
ninanſt
is ntt
ulalini
Ernn

SS
— =

AApcoose
onobis eln
lipa h2
ſluiza
ſiun ance
tonsad mal
wprrhbensa
Ponlon won
Pencntune
onngtrn
kangtwine
Phrinienſoe
eſcincmn⸗

mnntſe
lanſe
dendien

Minspeſton

enödr

1 cteinm.

tpotblis
fnt ooſoli
(aanſumdel

ſiaſison⸗

eſeclie
lipoltbie
R ninmin

fgmonn

hm
alinet

aingir

(bis ſr

Ppiſſonts

Nrnſiſnt t.

Lünnpinn
MNNNN
Wctluagk
idettäſnian

Iretnalm

nmebunaenn

cuin ia iee

ſtuebontanshn
rnderni!
mi NRn
ecſe Gtuncnn
cenda eſen bir

CNNrieäaN

obeliuus nn
linalem: al uin
eſſncrelme
wenſlla:gume
mndg auen
ſige klatin⸗
iletcbecindeſn
tort
unbini:1lil
mnerlate ;

emmtetm /

CNEnnene t

11 bet ncn
ui ſitumd/

nꝗui

cut patet de prudentia ⁊ de iuſtitia: q̃
ut ſunt virtutes cardinales ſub ſe mul/
tas habent ſpeties. omnes tamen cõ/
nenire poſſunt ad vnum ſingularem ac

III

non neceſſario eſt vna ſpeties athoma
muirtutis: ſed poteſt eſſe vnum genus.ſi

tum. puta omnes ſpeties temperantie
conueniunt in electione pꝛedicte fuge

que quidem electio comunis eſt ommi/

bus ſpetiebus temperãtie ⁊ tñ eſt vna
ſingularis in ſe tamen ſecundũ mate/

rias appꝛopꝛiat iſti ⁊ illi.puta ſobrie
tati ⁊ caſtitati. Queſtio. iʒ.

E tertio arguitur ꝙ inſenſibi /
litas nõ ſit vitiũ qꝛ oẽ vitiuʒ ẽ
hit poſſibiliſ:ſʒ ĩſenſibilitas ñ
eſt poſſibilis.qꝛ cõcupiſcentia volupta

us nobis eſt naturaluer complantata
ut ſupꝛa li. 2. quare non eſt vitium ymo
nihil. 2? quia omne vitium hẽt aliquod

motiuum.ſcilicet vel bonum apparenſ

trabens ad malum vel malum appa/

rens retrabens a bono. ſed inſenſibij/
litas nullum motiuum habere poteſt.
quare nec vitium eſſe poteſt.3:qꝛ nullo

vicio contingit vti bene.ſicut nec virtu/
te contingit uti male. vt dicitur pꝛimo

rethoꝛicorũ ariſtotelis. ſʒ inſenſibili⸗
tate ſi eſſet: cõtingeret bene vti pꝛo cõ
templatione ⁊ ſpeculatione quare non

eſt vitium. ¶ Sed in oppoſitum tradit

phᷣs.dicendũ ergo ꝙ inſenſibilitas eſt

habitus poſſibilis. ⁊ ꝙ habet motiuũ

L ꝙ ea nõ contingit aliquem vti bene.
⁊ ꝙ eſt vitium. ꝙ enim tals habituſ
ſit poſſibilis patet.qꝛ ſicut multi exper
ti ſunt poſſibilis eſt caſus appetitiuus
circa vſum delectabilis alimenti.qui ꝗ
dẽ caſus pꝛouenit cũ quadam abomia
tione reddẽte inſipida quelibet alimẽ
ta. itẽ poſſibile eſt ꝙ habens talẽ paſſi
onẽ ſequatur inclinationẽ eius eligen/
do fugam omnis delectabilis alimenti
tanq; rei abominabilis.ex qua dupli/
ci poſſibilitate ſequitur poſſibilitas ta

lus habitus abominatun.qꝛ cuicunq; ẽ

poſſibilis aliqua paſſio ⁊ poſſibilis il/

lius paſſionis voluntaria ſectatio ei eſt

poſſibilis habitus illi paſſioni confoꝛ/
mis qui erit vitium ſi paſſio fuerit mntu/
perabilis. hũc aũt habitũ abominati⸗
uũ dico inſenſibilitatẽ ſecundũ guſtum
Similis etiã habitus eſt poſſibilis

cundũ eandẽ viã poterit homo aſſuefie

ri ſecundum abominationem omnis
tactus venerei. (QAuod aut babeat
motiuum apparet ?ʒ3 dicta. quia maluʒ

apparens in experiendo delectationeſ

guſtus ⁊ tactus eſt motuum in boc ui,
no retrahens hominẽ ab omm ſenſu ð
lectationis guſtus ⁊ tactus. q;uis eniʒ

guſtabilia v tangibilia 'm ſe per natu
ram ſint delectabilia homini:tame tali
paſſione ⁊ tali babitu diſpoſito erunt
abominabilia non delectabilia. Jua/

re apparens abominabilitas erit moti
uũ in hoc vitio. ¶ Quod aũt tali bitu

non contingat bñ uti.patet.q vſ⸗ us er“
eſt electio peruerſa ⁊ obliqua includẽſ

non rectam intentionẽ. intenditur eniĩ

in oĩ electione ſᷣm taleʒ habituʒ elicita
fuga apparentis abominauõis que ta

men m rei natura non ẽ. ſʒ nullo malo

vſu contingit bñ vti. quare nec tali ha-
bitu contĩget bene vti cũ eius uſus im
plicet malſitiam. ¶ QAuod ũt talis ha/
bitus vocatus inſenſibilitas ſit vitium
patet. qꝛ omnis habitus poſſibilis ha-
bens pꝛo ſuo motino apparens maluz
retrahens a vero bono.quo vero habi/
tu non contingit bñ uti ipe eſt vitiũ:ſed
iſẽſibilitas eſt huiuſmodi. ut pꝛeoſten/
ſum ẽ. quaꝛe vitiũ ẽ.¶ Ntẽ quod eſt ha
bitus in extremitate exiſtens contra re
ctũ iudiciũ rationis neceſſario eſt vitiũ

—

¶ Per bᷣ aũt reſponſuẽ ad argumẽta

pio oppoſita parte inducta. Ooĩa nanq;
aſſũmu

nt falſu vt dictum ẽ.
Wueſtio. i. ð
1E. Avarguitur ꝙ uirginitas ñ
Aſit moꝛalis virtus ſicut ſpeties
emperantie. pꝛĩo qꝛ oĩs virtus moꝛa/
lis conſiſtit in medio non in exiremo-
ut S. li. 2. ſz virginitas nõ cõſiſtit in me

dio: ſed in extremo abdicans a ſe “D

d

ſm tactum per eandem rationem.⁊ ſe

venereũ.non ſolum talem vel talem. ſp-

omnẽ.nec ſolum nunc vel tunc uel quo

cunꝙ ſʒ pꝛo ſemper. quare non videt

eſſe virtus moꝛalis.2:quia nulla viriꝰ

includitur in vitio nec ecõuerſo cũ ſint

contraria ſicut bonuʒ æ malũ maxime
circa eandẽ materiã.ſʒ virginitas in/
cluditur in uitio inſẽſibilitatis ſuppoſi
ta integritate coꝛpoꝛis. quare non eſt
virtus.ʒ.qꝛ nulla virtus generari põt
ex operibus vitioſis quacũq; intentiõe
ſuperueniente illis.ſed virginitas ge/
nerari põt ex abſtinẽtijs vitioſis ſecun
dum inſenſibilitatẽ ſuperueniẽtẽ ope/
ribus intentione quã habet uirginitas
eedeʒ eni ſunt abſtinẽtie hic ⁊ ibi.qua
re nõ eſt virtus. ?qꝛ omnis virtus mo
ralis generat᷑ conſuetudine nõ natu⸗
ra.ut ſupꝛa li.2?ſed virginitas videtur
ieſſe a natura non ex cõſuetudine. qua
re ⁊ c.qꝛ nulla virius ſicut non gene
ratur ex vna operatiõe ſic non coꝛꝛũpi
tur.ut ibideʒ.ſʒ virginitas coꝛꝛupitur
ex vnica foꝛnicatione. quaꝛe non ẽ vir
tus.6?quia nulla uirtus coꝛꝛũpit᷑ ſine
generatione vicij ⁊ peccati.qꝛ coꝛꝛu⸗
ptio vmus eſt generatio alterius.ſ. cõ
trarij. 2 metaphiſice. ⁊ maxie qꝛ coꝛ⸗
ruptio boni eſt mala ⁊ pꝛaua. cuius e/
nim coꝛꝛuptio bona eſt ipſũ quoq; ma/
lũ.2?topi.ſed virginitas coꝛꝛũpitur ſi⸗
ne vitio ⁊ peccato.ymo ſine malo.qꝛ
ſi nupſerit virgo ñ peccauit. pꝛima ad
co. 7.quare virginitas non eſt virtus
Jquia oĩs uirtus ſi pdita fuerit rege/
nerari poteſt per magnã ⁊ longã fre⸗

quentiam bonoꝝ actuũ.ut . li.22 «æ li.

Z.ſʒ virginitas nõ. quare non eſt viriꝰ
. ðS.qꝛ nullũ in aliquo caſu cõtingit ma/

le vti virtute.ut habetur.i? rethoꝛicoꝛũ

ariſtotelis.ſʒ aliquẽ aliquãdo cõtingit

male vti uirginitate. puta pꝛimum vel

pꝛimos homines. quia peccaſſet ſi ſep
in virginitate vixiſſent. ⁊ nũc etiã ideʒ
contingeret ſi oẽs viri eſſent moꝛtui pᷣ⸗
ter vnũ.uel paucos uel ẽt ſi omnes ui/
uerent uirginaliter ⁊ nullus generati/
oni humane uacaret. quare virginitas

non eſt virtus.? quia oĩs mirtus ſepiuſ
inuenitur in uiris qᷓ; in adoleſcennbus
iuuentus eni ⁊ adoleſcẽtia raro habet
uirtutes quibus nã pꝛouidu de vere/
cundia pꝛo viriute. ut ĩfra in fine quar
ti. ſed virginitas ſepius inuẽitur in a.
doleſcentibus qᷓ; in uiris.pꝛo quolibet
eni uiro uirgine inuentus eſt vnus ado
leſcens virgo.qꝛ ipᷣemet qui nõ poteſt
eẽ uirgo uir niſi uirgo fuerit adoleſcẽs.
ſʒ nũc ſic eſt ecõnerſo.quare ⁊ c.io.ga

nulla uirtus inclinat cõtra pꝛimeua iu

ra nature.cũ uirtus ſit habitus animi
nature modo rationi conſentaneus. ut

ait tullius in rethorica ſua.ſed uirgini /

tas inclinat contra contunctionem ma
ris ⁊ femine qui ſunt de pꝛimeuo iure
nature.ut in pꝛincipio decre.c: ius aũt
item contra illud. creſcite v muliiplica
mini. gene.i:cquare non eſt virtus.xi:

quia nullus uirtuoſus eſt fatuus. nullũ
eni contingit eſſe bonum moꝛaliter ſie

prudentia. ut infra libꝛo ſexto. ſʒ alig

⁊ alique virgines ſunt fatui a fatue.ut
dicit euangelium.quare uirgies ui uir/
gines non neceſſario ſunt uirtuoſi.nec

per conſequens uirginitas eſt uirtus

xij:quia ſecundum omnem uirtutẽ o/
poꝛtet uiuere vnde mediuʒ uirtuoſũ de
termiatur ſecundum opoꝛtere.ut ſupꝛa
libꝛo ſecundo.ſed non opoꝛtet hominẽ
ſecundum uirginitatem uiuere: cum ñ
ſit de neceſſitate ſalutis. quar ñ ẽ virt

.q iʒ nulla virtus poteſt acquiri uel am/
mitti per uiolentiam. ſed uirginuaſ po

teſt ãmitti ꝑ uiolentiam. quare non eſt

virtus. (Sed oppoſitum uidetur. qꝛ

ommis habitus laudabilis eſt uirtus.
ut ſupꝛa in fine pꝛimi. ſed virginitas ẽ

habitus laudabilis. dicit enim auguſti

nus in quodam ſermone ꝙ uirginitas

nomen honoꝛabile eſt.itẽ YJeronymus

in ſermone de aſſũptione beate marie
dicit. ꝙ ſemper eſt angelis cognata nir
ginitas.vnde ut ipſe recitat ſuper pſal

mo. exuctauit. apud paganos ueteres
femine que in uirginitate finiuerant di

es ſuos fingebantur eſſe ſtellificate tã

fuglees
Mkerummn
Gentuefen
Att,

iicglpiini

nebin
Cnunsſenen
in oonmn

Auntlaten

iets, /n
elhnndron
Sglsniß
ſnepenirul
Siuencemn
Egtannts.
Mriumas.
Uininndet
gupnscepe
opipſane

nnghablws

fuctnnms
nanitina

ſineaumum

Nanagnmmdine

uhtd alben
0hruſtbur

i Koli.

ilnme
ilnlcſren
pentuenet
ypnn nuendecdt
Mdongeebe
entcrekou
Ammundech

Ctponlsnanna

Aunrilen
Mbocciſonat
Pintfindin
gnneinenp
be nogtt
Woorfiſblen
wehilmit

ohllendn

mliſtiseien

cnninmn
iunns ſüſne
DmNNe
tbertaſiai
Ros ntenr
inenin
npihodeni
d r
eemen
SMüsefann
Grehum wit
Auinied /1
rGreſmortni er
eimn Ainzet

hrotnet

EInluin

nnm

venriig in
mmümapnunin
,Känendpa
röniuenunn
Tue ſiluis. ii
ms eſtae
Genimn lun
nagnnnan
Aafſinn
M ſocdeniatn
vepini n
Piutis aili⸗
irchi
re⸗
angb
n

i ngniat 4

.

—

——

qᷓ; dee celeſtes in quarum honoꝛe fie
bant earum imagines pꝛecinctis enſi /
bus ſuper ſemur. vnde Jeronymus in
ſermone pꝛefato ait.ꝙ in carne pꝛeter
carnem uiuere non terrena uita eſt ſʒ
celeſtis. ¶ Ex hijs omnibus patet q;
virginitas eſt habitus laudabilis. ⁊ p
conſequens uirtus. ¶ Nem ad hoc ẽ
comunis ſententia theologoꝛum. dicit
enim Yeronymus ubi ſupꝛa.ꝙ eſſe an
gelum felicitatis eſt. eſſe vero uirginez
virtutis. Fien Ambroſius in libꝛo
de virginitate dicit ꝙ virginitas ẽ pꝛi/
cipalis virtus.¶ VMro ſolutione que/
ſtionis pꝛemittendum eſt. quod ad vir
ginitatem concurrunt duo. ſcilicet in/
tegritas coꝛpoꝛis.⁊ babitus electiumſ
puius integritatis. ¶ &t ᷣm hoc ad
queſtionẽ dicenda ſunt quinq;. pꝛimuʒ
ꝙ integritas coꝛpoꝛis eſt condutio no/
bilis ſᷣm ꝙ ipſa non eſt virtus moꝛalis
tertium ꝙ habitus electiuus illius inte
gritatis eſt virtus moꝛalis.quartum ꝙ
eſt virtus diſtincta ſimpliciter a vidua/
li caſtitate.quintum ꝙ non diſtinguitur
ab ea magnuudine ⁊ paruitate. ſicut
magnificẽtia a liberalitate. pꝛimuʒ
pꝛobatur quia in humano coꝛpoꝛe illa
conduio eſt nobilis. cum qua ineſt ho⸗/
mini ⁊ humano corpoꝛi maioꝛ decoꝛ
⁊æ decentia qᷓ; ſine ea.ſed cum huiuſmo
di integritate ineſt homini ⁊ humano
coꝛpoꝛi maioꝛ decoꝛ ⁊ decentia quod
patet:tum qꝛ eſt habitus naturalis qui
decentioꝛ eſt pꝛiuatione oppoſita.tum

qꝛ maioꝛ decoꝛ ⁊ decentia eſt hbumani

coꝛpoꝛis naturaliter inſtituti integrati
⁊ ad naturalem ſtatum deducti qᷓ; coꝛ/
poꝛis occaſionaliter fracti.tum quia ta
lis fuit ſtatus innocẽtie ⁊ talis erit ſta/

tus gloꝛie in coꝛpoꝛibus gloꝛioſis.tuʒ

quia hec integritas non perditur ſine
actu confuſibili turpi ⁊ verecundabili

quare huiuſmodi integritas eſt condi,

tio nobilis in humano coꝛpoꝛe.⸗?
cundũ ſatis eſt euidens.tum qꝛ talis iĩ

tegritas nõ eſt habitus anime ſed tã⸗
tum coꝛporistũ quia non eſt habitus

IIII

electiuus ſed tantum eligibilis.tum qꝛ
ineſt a natura non ex conſuetudine.vir
tus autẽ moꝛalis oppoſuo modo ſe ba
bet in omnibus hijs. tertium pꝛobatur
pꝛimo qꝛ omnis habitus electiuus me
dietatis includentis decentiam ⁊ de/
coꝛem determinate ſᷣm rectam ratione
eſt virtus moꝛalis. ut habetur ex diffi/
nitione moꝛalis virtutis ſupꝛa li:2 ſed
iſte babitus virginalis electiuus pre/
fate integritatis eſt huiuſmodi.quare ẽ
virtus moꝛalis. ( QAuod autem me-
moꝛata integritas electa ſecundũ iſtuʒ
habitum ſit quedã medietas moꝛaliter
ſumpta pater. qꝛ velle frangere illã in/

Aritate abſq; neceſſitate. nolle fra

gere pꝛo neceſſitate ſunt duo extrema iĩ

ter que mediat nolle frangere ſine ne⸗
ceſſitate: ⁊ hoc modo virginalis habit

eſt electiuus huinſmodi integritatis ⁊
non aliter. ¶ QAuod autem bec inte-
gritas includat decennã ⁊ decoꝛem ꝓ
batum eſt iam. (Anod autẽ hec me⸗
dietas ſit determinata ſecundum rectã
rationem patet. quia ſine neceſſit ate p
dere decoꝛem ⁊ decentiã ſtatus ſui ſtul

tum eſt ⁊ vituperabile argumentum

autem ad hoc babetur ſupꝛa in pꝛinci/
pio tertij de operationibus mixtis. 2*
qꝛ omnis habitus electiuꝰ alicuius vti
lis ad magnum bonum ſecandum debi

tas circunſtantias eſt virtus moꝛalis.

ſed iſte uirginalis habitus eſt huuuſmo

di.eſt enim electiuus integritatis pꝛe/

fate que ſecundũ debitas circunſtãtias

oꝛdinata eſt ualde vtilis ad Ulud ma/

gnum bonum. quod eſt uacare diuinis

2 placere deo. ut pdicat apoſtolus in
pꝛia epiſtola ad coꝛ. 7. c.quat talis uir

ginalis habit᷑ ẽ moꝛalis virtus quar/
tum pꝛobatur.qꝛ ille viriutes ſunt ſipli

citer diſtincte que ſunt pꝛimo electiue⸗
diuerſoꝝ eligibiliũ. hituſ eni diſtiguũt

per obiecta tanqᷓ; p cãs ⁊ ꝑ ſermios ſe
virginitas ⁊ uidualis caſtitas ſunt pꝛi
mo electiue diuerſoꝝ eligibihiũ. virgim

tas enim ẽ electiua integritatis conſe⸗ H
nande. vidualis vero caſtitas non. ipoo N

0 3

ℳ .
1 * *

*

IIBRC

ſibile nanq; ẽ homini coꝛꝛupto eligere
conſeruationẽ illius integritatis qꝛ i/

pſa integritas impoſſibilis eſt il. ele/
ctio aũt non eſt impoſſibilium. in ſupꝛa

capitulo de electione.ſʒ eſt electiua p/
petuo abſtinere ab acnibus venereis.
⁊ hoc eſt comune vtriq;.qꝛ ⁊ vtriq; eſt
poſſibile ⁊ vtriqꝙ eligibile quare virtu

tes iſte ſunt ſimpliciter diſtincte. nec ẽ

ymaginãdum ꝙ virginitas ſit pꝛimo e/
lectia illius abſtinentie. ⁊ ſecundario
integritatis conſernande. qꝛ tunc poſt
coꝛꝛuptionem hõis poſſet haberi illud
quod eſt foꝛmale ⁊ pꝛimum in ratione
virginitatis: æ per conſequẽs ipᷣa vir⸗
ginitas eſſentialiter quod nullus aſſe⸗
rit. ¶ QAuĩtũ pꝛobatur. qm ille virtu/
tes non diſtinguũtur ſpecifice magnitu

dine ⁊ paruitate ſicut magnificẽtia æ

hberalitas. quaꝝ vna non excedit aliã
eſſẽtialiter magnitudie operis vel ma/
gnitudine difficulratis vel magnitudie
pꝛemij. ſʒ neutra iſtaꝝ excedit aliã ſic

uel ſic.quare non ſe hñ̃t vt liberalitas

⁊ magmficentia. ¶ Aſfiũptũ pꝛobat᷑.
quia poſito ꝙ hic ſint due puelle coeta
nee. quarũ vna ſit pulchrioꝛ ⁊ foꝛtior
vitalioꝛ ⁊ in cõplexione ardentioꝛ al/
tera:⁊ traditur nuptijs anno iʒalte⸗
ra manẽte innupta. que nec dehberet
nec eligat nubere vel continere poſtea
qno earũ.iꝗvilla nupta perdat virũ ſu/
am. quo facto ambe ſimul pꝛoponunt
ppetuo abſtinere ab oĩ actu venereo ⁊
iſtud pꝛopoſitum piter firmt ⁊ piter
ppetuo ſeruãt.vna iſtaꝝ habebii caſti/
tatẽ uirginalẽ. alia vero vidualẽ. cõſtat
autẽ ꝙ caſtitas virginis nõ excedet ca
ſtitatẽ uidue in magnitudine abſtinẽ/
tie pꝛopoſite ⁊ electe.ymo potius ecõ
uerſo:quanto illa vidua foꝛnoꝛ ⁊ vitali
oꝛ eſt virgine. ¶ Hec ẽt excedet eam
magmtudine difficultaus uincende qꝛ
difficilius eſt in hoc caſu vincere coꝛ⸗
pus vidue qᷓ; coꝛpꝰ virginis quãto pul
chrius eſt ⁊ ardentius illo 4 Hie nec
magnitudine pꝛemij. qꝛ ſi abſtinentia
virginis nõ eſt virtuoſioꝛ qᷓ; abſtinẽtia

vidue. nec per cõſeqnẽs dignioꝛ maio/
ri eſſẽtiali pᷣmio.ſicut poteſt dici ꝙ ca⸗/
ſtitas virginalis beate agnetis que du
rauit per ſolum vnum ãnuʒ.ſ.per ter/
tũdecimũ in quo nõ multũ feruet hũa

na cõplexio non fuit digna maioꝛi eſ-/

ſẽtiali pꝛemio qᷓ; uidualis caſtitas bea
te marie magdalene. que in tẽpoꝛe ar
dẽtioꝛi durauit pluſq; p. ʒo.ãnos.qua
re virgimras nõ diſtinguitur a viduali
caſtitate p magnitudinẽ abſtinẽtie.qꝛ
ſepe cõtingit abſtinẽtiã uidualẽ eẽ ma/
ioꝛ? abſtinẽtia uirgiali. ſicut ⁊ ecõuer
ſo. ſed diſtinguitur. qꝛ mirginitas eſt e⸗

leciiua cõſerudde ĩtegritatis. vidualis

ãt caſtitas nõ. ambe tñ ſunt eleciue ꝑp
petue abſnnentie ab actibus uenereis
HPicẽdũ ergo ad pꝛimũ in oppoſitũ
& uirginitas cõſiſtit in mediao.ſt expo/
ſui in terta concluſione. ¶ Ad fm di/
cẽdũ ꝙ inſenſibilitas excludit puer de/⸗
lectationes neceſſarias ⁊ non neceſſa/
riae. ⁊ p cõſequẽs ſic tenet exiremũ ui
tioſũ.nec in ipſa includitut uirginitas
pluſq; quicũq; alius habitus medius i
cluditur in extremo.( Ad tertiũ dicẽ
dũ ꝙ uirginitas nõ generatur ex abſti/
nẽtijs ſimpliciter ſumptis. ſʒ ex abſſi/
nẽujs ut electis ⁊ maxime ex elecnoni
bus iſtis. ⁊ hec ſũt opera ex quibus ge
neratur uirginitas. T bec ſic accepta
ſunt rotaliter diuerſa ab operibus ex
qubus generatur iſenſibilitas. ¶Ec
quartũ patet reſponſio.qꝛ illa integri⸗/
tas que ineſt a natura nõ ponit᷑ uirtus
moꝛalis ſed habitus elecnuus conſer/
uationis illius. ¶ Ad quitũ ũt dicẽdũ
qꝙ mirtutem coꝛꝛũpi poteſt dupliciter i/
telligi.vno modo ſi habitus uirtuoſus

deleatur ⁊ nõ maneat. ſicut coꝛꝛüpit

ſcientia per obliuionẽ. alio modo ſi ha
bitus maneat ⁊ manẽs perdat eè vir/
tuoſum. ſicut dicit philoſophus de di/
ſciplina. dicens ꝙ non conceditur ſi gs
diſciplinam ammiſit oblituʒ fuiſſe. trã /
ſcendente emim re. diſciplinam quideʒ
ammiſit. oblitus autem nõ eſt. detho⸗
pi. pꝛimo autem coꝛꝛuptionis modo

nnn
e
muͤnn
inmumn
Grint

tntee
mie

ettaſp
uiti
t anat
imn ſe
nengum
nſenp
mnubec
Gunen⸗
wnnunete
epneſnee
leſetnand
alinetoruns
ſnegntnec⸗
lub n⸗
onns i
manp
laanofri⸗
anlon
ftiumn

uhron
rmwit

iApentl
Mnoruionen
ſnetdecon

femmii
luuen tven

Ochnemoppte

ſeinpm
wndeenesn

mmplne

fümtowi
hnunze

(alponven
niniz
AInmnn
mchenin

,1.. 1
lanmi
Edene GMre
ilen mii
nöMnm
Ggnicniiinn
Abſininünmten
Awnpial iati
in geruit
ieieghan
Abeti ſunt
meiwiden
Peüpmüngt

nidinwendende
rſrst M
isſelemtan

g nsunen

mend.nin
SnöCini
müngt. n
tel

ſüropener i

s. 1hecſtn
Nuenia d l

Iur ſerſbte.

ſponi ſun
S
Gabineeen,
mügiwri,
woſibaie,
murt
—
blumne a

ztphirenen,
mnnitoblnſ,
ianolani,
nsaeſ

len

—
S

E
—

1

1
41

=:

cn

IIII

pirtus moꝛalis non coꝛꝛũpitur ex vni/
ca operatione. nec per cõſequens uir /
ginitas. 2? tamen modo contingit ipſa
coꝛꝛumpi ex vnica operatione ſicut di /

cit philoſophus de diſciplina que per/

ditur ex rei tranſcendentia vel permu
tatione.ſicut ſi aſtronomus habeat di /
ſciplinam ⁊ ſcientiam pꝛonoſticam q
futura eſt eclypſis tranſeunte eclipſi ⁊

die manet habitus qui pꝛonoſtice fuit

verus. non tamen remanet pꝛonoſtice

verus. cum eclypſis nequaq; ampliuſ
ſit futura. poſſet tamen habere habitũ
rememoꝛatiuum. « rememoꝛatiue ve/
rum.ſic etiaʒ patet de ſpe que ponitur

uirtus theologica. que adepto pꝛemio
expectato remanet utiq; habitus: ſed
non remanet expectatiua uirtus. quia
nec poteſt nec debet amplius expecta/⸗
re.ſic etiam dico ꝙ virginalis habitus
anime coꝛꝛupta per illam foꝛnicatiõeʒ
integritate coꝛpoꝛis remanet utiq; ha/

bitus. ſʒ non remanet habitus uirtuo/
ſe electiuus illius integritatis conſer/

uande.cum ipſa integritatis coꝛꝛupte

conſeruatio ſu impoſſibilis. ⁊ per con /

ſequens nullo modo elligibilis. ſii/
pſum obiectum non eſt eligibile nec p

conſequens poteſt eſſe aliquis habituſ

virtuoſe electiuus illius non eligibilis
æ hoc modo virginitas ⁊ virtus moꝛa
lis coꝛꝛumpitur ex vnica foꝛnicatione
Ad ſextum dico ꝙ uirtus poteſt coꝛ

P ꝛuũpi vel perdi modo pꝛeexpoſito ſine

generatione vitij ⁊ peccati ſicut oſten/

funm eſt de coꝛꝛupnone habitus pꝛono/
ſtice veridici quantũ ad pꝛonoſticã ve/⸗

ritatem. ⁊ de coꝛꝛuptione ſpei. nec di⸗/
co contra apoſtiolum dicentem ꝙ ſi nu/
pſerit virgo non peccauit. ſicut quidaʒ
dicunt dicentes uirginitati annexũ eſſe
votum quod nõ ſuffragatur eis. pꝛo eo

ꝙ fractio voti non opponitur temperäa/
ne nec uirginitati. ſed ſolũ iuſtitie. Ad
ſeptimun dico ꝙ virtus perdita per 8

lectationẽ habitus recuperari poteſt
ſed non uirtus perdita per tranſcendẽ
tiam obiecti ſicut uiſum eſt. ille nanq;

qiu per obliuionem ignoꝛaret eſſe futu
ram eclupſim poſſet ſcientiam recupe/

rare. ſed non ille qui ipſam futuraʒ ne
ſcit. qꝛ ipſam iam tranſijt· ſic nem eſt
in pꝛopoſito ut uiſum eſt. ¶ Ad octa/
num dicendũ ꝙ mirginitate non contin/
git male vti. qꝛ ſi quis vellet integrita/
tem coꝛpoꝛis ſui ſeruate vbi eſſet ne⸗

ceſſarium eam frangere pꝛo ſaluando

humano genere. ipſe non uteretur uu/
gimtate.qꝛ ut dictũ eſt ipſa non eſt ele
ctiua conſeruãde integritatis niſi quã
do frangere non eſt neceſſe.ſi uero vij/

go frangat integritatẽ tunc vtetur obe

die ialiuir non autem uirginita⸗
te. ¶ Ad nonum dicẽdũ ꝗꝙ uirginitas
ut integritas ſepius inuenitur in ado/

leſcentibus q; in viris: ſed non ipſa uir
ginitas. ut eſt perfecta virtus moꝛalis

qꝛ ſepe contingit ꝙ in adoleſcentibus
nõ babet perfectionem uirtutis quam
habet in uiris.¶ Ad decimũ dicendũ
ꝙ virginitas no inclinat cõtra pꝛime
ua iura nature. qꝛ ut dictũ eſt virgo 'm

habitum uirginitanis nõ eligit conſer⸗
nationẽ integritatis contra neceſſitatẽ
generanonis. vbi ſciendũ ꝙ ius natu/
rale cõiunctionis maris ⁊ femine e na

turaliter introductum pꝛo ſaluãdo hu/
mano genere. cum ergo ſufficienter ſal
uari poteſt ⁊ ſaluatur per alios poſſũt
aliqui licite non venientes conira ius
naturale ſe ab officio generationis ſub
trahere pꝛo melioꝛi occupatione ut di/
ctum eſt. ¶ Ad vndecimuʒ dicendũ q

We⸗

alique ſᷣm coꝛpoꝛis integritatẽ uirgi⸗

nes ſunt fatue. de quibus arguebatur.

virgines autem ᷣm moꝛem nunqᷓ; ſůt

fatui nel fatue. tales nocat euKãgeliuʒz

pꝛudentes nirgies. ¶ Ad duodecimũ
dicendũ ꝙ opoꝛtere eſi duplex. vnu ne/
ceſſtatis allud nobilitatis: m illud

quod dicit ppᷣs de pꝛima philoſophia.

ꝙ alie artes ⁊ ſcientie ad ipſ compa/

rate ſunt neceſſarioꝛes quidem omnes
nobilioꝛ vo nulla. ſic ꝙ alie ſciẽtie ma

xie mechãice fuerũt opoꝛtune ratiõe ne
ceſſitatis. pꝛima philoſophia uero ra⸗
64.

none nobilitans .ſic etiam dico q; vir⸗

tutes ciuilis uite ſunt utiq; neceſſario/

ꝛes pꝛo cõitate hõinuʒ. ſed uirtutes ui

te contemplatiue ſunt nobilioꝛes de ꝗ
bus ẽ uirginitas.⁊ ſic opoꝛtet aliquos
paucos cõtẽplationibus deputatos ha
bere eam nõ oportunitate neceſſitatis

ſz nobilitatis. hoc dicatur de queſtiõe.

Lectio. 8.

Ncamus deinceps de liberali/

tate poſtq; determinauit de

foꝛtitudine ⁊ temperantia cõ

ſequenter hic determinat de liberalita
te manifeſtans pꝛimo obiectum libera
litatis pꝛodigalitatis ⁊ illiberalitatis
ſecũdo modum liberalitatis ibij uſus
autem videtur eſſe pecuniarũ q; modũ
pꝛodigalitatis ⁊ illiberalitatis ibij di /
ctum eſt autẽ a nobis manifeſtans aũt
obiectum ⁊ materiam iſtoꝛum attribu

it ipſum pꝛimo liberalitati. 2? pꝛodi/

galitati ⁊ illiberalitati ibil eſt auteʒ ⁊
pꝛodigalitas ʒephat utrũqʒ ibij quo⸗/
rum autem eſt alia utiluas dicit igitur
pꝛoponens ſuum intentum. ꝙ deiceps
poſt tractatum de foꝛtitudine ⁊ tempe
rantia dicamus de uirtute liberalitatis
liberalitas autem eſſe videtur quedaʒ
medietas.ſicut qlibet alia uirtus mo⸗
ꝛalis.tamen ipſa ſpecialiter eſt medie
tas cr ca pecunias. quod apparet. qꝛ
vnaqueq; virtus eſt circa illa tantũ cir
ca que laudatur. ſed liberalitas nõ lau
datur in bellicis in quibus laudaf foꝛ
titudo.nec in delectationibus guſtus

⁊ tacius in quibus temperantia. neci

iuſtis in quibus iuſtitia. ſed in pecuni /
8 circa earũ dationem ⁊ acceptionem
quare liberalitas eſt circa pecũias. hu/
ius rationis ponit pꝛimo cõcluſionem

2. minorem ibi laudatur enim ʒex-·

ponit illud uocabulum pecũia. d. ꝙ pe
cunias dicimus omnia illa quorumc/
qᷓ; dignum pꝛetium nümiſmate menſu
ratur. ita ꝙ poſſũt legitime cadere ſub

iuſto commutatiuo uel cõiunctiuo. Cõ
ſequenter ibil eſt autem æ pꝛodigali-.
tas victã materiã pecuniarum attribu

A

it pꝛodigalitati t illiberalitati. pꝛimo

autem utriq; ſimul dicens ꝙ pꝛodiga,

litas ⁊ illiberalitas ſunt defectus a ſu
perabundantia in eis qui ſtudent ⁊ a/
nimũ uehementer applicant circa pe/

cunias. 2. attribuit eam ſpetiali:er illi
beralitati.d.q illiberalitatẽ nos ſemp

copulamus ⁊ attribuimus eis qi ſtu/
dent ⁊ uehementer ammum applict
circa pecunias magis q; opoꝛtet. Iſti
enim uidentur amatoꝛes eſſe pecunia

rum. tales amatores ſunt comuniter
illiberales. 3 ibil pꝛodigalitatem aüt!
attribuit eandem materiam pꝛodiga-
litati.⁊ pꝛimo ponit vnum modum at /
tribuendi impꝛoprium.2?coꝛꝛigit ipᷣuʒ

ibil non autem pꝛopꝛie dicit autem ꝙ

pꝛodigalitatem quandoq;.i. uulgari
appellantes inferimus ⁊ attribuimius
hominibus intemperatis. cuius ratio
eſt.quia comuniter uocamus pꝛodigof
eos qui ſunt incontinentes ⁊ intempe
rate ſuas pecunias conſũmẽtes.hoc ͤt

ſignum eſt ꝙ pꝛodigalitas ſit circa pe/
cunias.ex hoc autem inferimus vnum
coꝛꝛelarium.ſ.ꝙ tales pꝛodigi vident

eſſe pꝛauiſſimi.qꝛ multas ſimul mali/
tias habent. puta intemperantiã ⁊ ꝓ/

digalitatẽ. 2 ibil non pꝛoprer autem
coꝛꝛigit iſtũ modum appellandi pꝛodi

gum ⁊ attribnendi pecunias pꝛodigo
d. ꝙ nõ pꝛopꝛie appellatur pꝛodigus

ille qui pꝛopter intẽperantiã conſũmit

ſuam ſubſtantiam.qꝛ pꝛodigus ſecũdua
naruram pꝛodigalitatis uidetur ẽ eri
git eſſe ille qui vnum malum ſᷣm ſe bo
bet. h̊ autem malum eſt ſubſtantiã ſuã
coꝛꝛumpere vel conſũmere. pꝛodigus
eniʒ fʒ nomen ſuum: eſt pꝛopter ſei-/

pſũ pditus.qꝛ quedã pditio eẽ uidet᷑

ipſius hominis ſubſtantie ſue ⁊ con/
ſumptio uel coꝛꝛuptio. cũ viuere vel vi
ta hominis exiſtat uel conſeruetur per

has pecũias quas pꝛodigus exceſſiue

cõſũmit.⁊ ſic iſto modo ppꝛie accipi/

mus ꝓdigalitatem ꝓ exceſſiua pecuni

axꝝ cõſũptiõe pp ipᷣaʒ cõſũptionẽ᷑.nõ p
pter intemperantiam vel intemperatã

miinin

otine⸗
hues
Ninfiuſi
Gislſhas
anunelit
eſhen
pcignti
ſicgumn

innotn
lnmmi⸗
ſuatetz
ſebennro
Gtnmuſtn
zmngtont
Gicadiuti
ist Fs
uatappie
ruime

ſe.
3

fborls

chudintias
–
Inpaniani
ülberrlrat

ſigiopitz
lueni⸗

Puurkiand
ſwayard
Elihrnr
Asnei

Mhnti,
ulllin
Wynſeenin
fitliänen
Müblbeai
Unmrnape
Nedanehid

= S=Sb—

iper.

=☛S

aup i

eritsckre
N

= =

ſnigie
mrütſtani

R Ketdaieg

—
==2

ſcanne
ienſe

ie
lden
usin
untügi
mtent
u nſa
iriig.
amdanse

N

S

4

E-

—
SS

—

N

4

N

4
1

E

“

ain
Fananekinnn
Anitglun
ennaenngt
onnu
Mu ung
wohti in
Annmi
nimmIs Tmien
Menpers N
mu MNeN
MNunenestin
misänirsh
mugtoſt n
um nimninns
ignuesochignin
nmhsimi ne
mainengemii
wn woper r
Wneppelanist
ii anias i⸗

rahhelann nn
imipormti n

n wlgii
gältunsticem
num nahnfti

nalanekiſni
dconſunen. ,

delectationẽ.ſʒ amor̃ dãdi ⁊ expẽdẽdi
ut dicet᷑ infra. ¶ Con ibi quoꝛũ autẽ
? alia vtilitas phat ꝙ liberalitas ⁊ vi
tia ei oppõita ſit ſicut dictũ ẽ circa pe/
cunias.⁊ ꝓbat duo.pꝛimuz ꝙ pecũijs
uel diuinjs cõtĩgat uti bñ vel male ar/
guens ſic.quorũcũq; eſt aliqua vtilitas

hijs cõtigit vti bñ uel male.ſed diuitia

rũ ẽ aliqua vtilitas.qꝛ ipᷣe ſũt de nũero
reꝝ vtiliũ.qua diuitijs cõtingit vti bñ
* Hale. Vont rois põit maioꝛem in
pꝛincipio ⁊ minoꝛẽ ibil diuitie aũt 22
ibil vnoquoq; àt ꝓꝛobat ꝙ diuitijs cõ⸗
tingit un optĩe fʒ aliquã uirtutẽ.argu/
es ſic. ille vtitur optime vnoquoq; vtili
qui habet circa ſingula uirtutẽ.igtur di
nitijs cõtingit optiĩe vti illũ qui bẽt vir /
tutẽ circa diuitias. huius rõis ponit ã /
tecedẽs ⁊ ↄñs ibil ⁊ diuitijs at l ter/

tio addit applicans ad ꝓpoſitũ.ꝙ iſte

qui hẽt uirtutẽ circa diuitias nõ põt eẽ

niſi liberalisc p ↄñs liberalitas ẽ vir

tus circa dimtias ⁊ eius oppõita ſunt
vitia circa eas ¶ Con ibil vſus at eſſe
uidetur pecuniarũ manifeſtãs ſoꝛmazʒ

⁊ modü liberalitatis oſtẽdẽs.i0. cõcdi/
tões.pꝛio pꝛiaz de cõpanõe liberaliſ

datlõis ⁊ acceptiõis.ꝛctres de libera/
li datione ibij quod ãt ſᷣʒ virtutẽ opera
tiones ꝗquatuoꝛ de liberali acceptio
ne ibi neq; accipiet vnde nõ opoꝛtet
Aꝛalias tres de liberali datiõe ibil nec
quibuſlibet dabit ..ꝭ:ꝛduas de poſſeſſio⸗/
ne ibi liberalioꝛes ãt eſſe uident.õꝰ
tres de paſſiõe triſtitie accidẽte libera /

li hõi ibil ſi ãt pꝛeciũ opoꝛtunũ.pꝛima

conditio liberalitatis eſt.ꝙ liberalitas
uidetur pꝛincipalius eẽ in bñ ⁊ opoꝛ/
tune dare q; ĩ bᷣ accipẽ ⁊ qᷓ; i nõ ma/

le accipere. ¶ Hãc t ꝓbat p.6.ratio/

nes.quaꝝ pꝛĩa ẽ talis.cuiuſcũq; uirtu
tis operãtis circa vtile magis intereſt

reddere bonũ vſũ illius vtilis qᷓ; ei poſ

ſeſſionẽ.ſʒ pecũie ſũt vtiles vt dictũ eſt
⁊ earũ uſus uidetur eſſe ſuptus ſeu ex /
pẽſe ⁊ datio.acceptio ãt eaꝝ ⁊ cuſto/

dia videtur magis eſſe poſſeſſio. quare

virtutis exiſtẽtis circa pecũias.puta li

IIII.

beralitatis magis intereſt reddere bo
nã dationẽ pecũiaꝝ qᷓ; acceptionẽ eaꝝ

huius rõis ſupponẽs maioꝛẽ ut ꝑ ſe no

tã ponit minoꝛẽ in pꝛincipio ⁊c cõcluſi /

onẽ ibil ppter qð magis eſt liberalis
⁊ patet in a.ᷣazg rõnẽ põit ibil virtu⸗

tis enĩ que talis eſt bñs ſimul duo me

dia. cuiuſcũq; uirtutis magis eſt bene /
facere qᷓ; ẽt bñ pati.⁊ magis eſt opari
bona q; nõ operari turpia.ſed manife/
ſtũ ẽ ꝙ dare ẽ benefacere ⁊ opari bõa

accipere vero eſt bñ pati ⁊ nõ opari łt

pia. ubi.ſ.⁊ dare ⁊ accipere regulãtur
virtute. quare huius virtuns magis e
dare q; accipere.huius rõis poit ma/

ioꝛẽ in pꝛĩcipio ⁊ minoꝛẽ ibij nõ ima⸗/

mꝗfeſtũ Inota iõ argumẽtũ generale
virtus moꝛalis eſt magis actiua q; paſ

ſiua. poſtq; magis intereſt eius benefa

cere qᷓ; bñ pati. ¶ Zertiã rattonẽ po/
nit ibi ⁊ gratia danti que talis ẽ. hñs
ẽt duo media.ille enim cui magis laus

⁊ gratia debetur virtuoſius operatur:

cũ laus ⁊ gratia debeãtur hõi ꝓpt᷑ o⸗/
pus virtuoſum.ſed dãti debetur gratia

ii.gratiaꝝ actio ab illo qui eius donuʒ

recepit. nõ ãt recipienti.⁊ iteruʒ laus

*

magis debetur danti qᷓ; recipiẽti.vt pa

tet de calitate.quare dãs virtuoſius o/
peratur q; accipiens.⁊ p ↄns virtuoſi /
us opus ẽ dare qᷓ; accipere bhuius roiſ
ponit ſolã minoꝛẽ.quartã rõnẽ poit ibi
[a facilius nõ acclpere lque talis ẽ.in-/
ter opa uirtutis uirtuoſius ẽ difficilius
qᷓ; facilius.cũ oĩs uirtus ſit de difficili
ʒ.li. 2. ſz dare eſt difficilius v no acci-
pere facilius.qꝛ difficilius ⁊ mius ho
mies emittũt ꝓpꝛiũ quod ẽ eis ĩcoꝛpo
ꝛatũ q; ꝙ ñ recipiũt alienũ.quar virtu
oſiꝰ ẽ dare ſicut opoꝛtet qᷓ; ñ acclipꝑe.ꝙ
æ ſicut ñ.hꝰ rõis põit ſolã mi.⁊ patet.
quĩtã rõnẽ põit ibil ſʒ ⁊ liberales que
talis ẽ. illud magis ĩtereſt liberalitatis

ð quo laudãt᷑ hõies ⁊ tãqᷓ; ð liberalita

te q; iłd ðᷣ quo laudãt᷑ tãqᷓᷓ ðᷣ inocẽtia

iuſtitie v tãq; illud ð quo nõ multũ lau
dãt᷑.ſʒ hõies ꝗ dãt qð opoꝛtet ð datiõe

laudãt᷑ ut liberales. ꝗ ãt non aecibidt

eo

LIBRO

qð nõ opoꝛtet nõ laudãt᷑ ð liberalitate
ſʒ magis de iuſtitia.qꝛ non nocent ꝓxi
mis ſuis.qui ãt accipiũt quod opoꝛtet
nöõ multum laudantur. qꝛ nõ uidentur
accipere amoꝛe virtutis vel amoꝛe pꝛo
ximi: ſʒ ſolũ amoꝛe ſui.quar̃ liberalita
tis magis intereſt dare quod opoꝛtet
⁊ ſicut opoꝛtet qᷓ; aliquod alioꝝ qᷓ;tuʒ
cetera ſint ẽt neceſſaria.huius rõis po
nit minoꝛẽ. ¶ Sextam rõnem ponit i /
bil amãtur ãt que talis ẽ.illud maxĩe ĩ
tereſt liberalitatis ex quo libẽales ſũt
maxie amabiles ⁊ vtiles.ſed ex datio
ne ſũt maxie amabiles ⁊ vtiles.qua/
re liberalitatis maxie ẽ dare.huius ra
tiõis ponit minoꝛem ⁊ patet. ¶ Conĩ
ibil ꝙ ãt ᷣʒ virtutẽ opationes oſtẽdit
tres cõditiones liberalitatis vel circa
liberalẽ dationẽ.q ſũt daĩ pie.daĩ ĩcte
dafr lete ad minſie triſtitia quas oñdit

dupliciter: pꝛio ex nã virrutis i genera

li.2? ex nã liberalitatis ĩ ſpetiali tbil ꝗ
at dat quibus nõ opoꝛtet ſpꝛĩo igitur ĩ⸗
tẽdit ſic arguere.q̃cũq; opatiões fiunt
fʒ virtutẽ ipᷣe ſut bone.i.recte ⁊ ſũt bo
ni gtia.i.pia intentione.cetere ẽt ſũt ðᷣ
lectabiles ſeu lete.ſʒ datiões liberaleſ
fiunt ᷣʒ uirtutẽ liberalitatis. igitur ſũt
lete:ſũt pie:ſũt recte:⁊ p cõſequẽs vir
liberalis dabit boni gtia ⁊ dabit recte
.i. quibus opoꝛtet ⁊ quãdo opoꝛtet ⁊c
quecuq; opoꝛtet ⁊ delectabilit᷑: vel ad
mĩus ſine triſtitia. huius rõis põit duaſ
ptes maioꝛis in pꝛincipio ⁊ tertiã in fi
ne ibil ꝙ eni fʒz virtutẽ æ ĩ medio po⸗
nit cõcluſionẽ ibil ⁊æ liberalis igitur ⁊c
patet.minoꝛẽ ãt ſuppõit tàq; ꝑ ſe notã
deinde ibil ꝙ ãt dat pbat idẽ ex nã li /
beralitatis.d.qꝙ ſi aliquis dat nõ pꝛe/
dictis modis. ſed dat nõ recte dando ꝗ
bus nõ opoꝛtet ⁊ dat nõ pie dãdo non
gratia boni fims ⁊ dat nõ delectabilit
ddo triſte vel cũ triſtitia. talis nõ dice
tun liberalis. talis eniʒ plus diligeret
pecumas q; bonam operationẽ poſtqᷓ;
nec bonã ⁊ rectã operationẽ nec intẽ/
dit bonũ finẽ. nec gaudet in datione. h
at no couenit liberali peligere pecũias
bonis operatiõibus.Conjĩ ibil nec ac⸗

ciplet vnde ñ opoꝛtet oſledit quatuoꝛ
cõditiões liberalis circa acc eptionẽ qͥ
ſunt nõ accipere indebitũ ñ petere alie
nũ.accipere de ſuo.curare ð ꝓpꝛio cõ/
modo.dicit ãt quãtũ ad pꝛĩazʒ ꝙ ſicut
liberalis nõ pᷣeligeret pecũias bõis o/
pationibus. ita nec accipiet vt ñ opoꝛ/
tet accipe.vnde.ſ.ẽ ĩdebitũ accipe.cn/
ius cauſã aſſignat.qꝛ taliter accipe nõ
ẽ hõis nõ honoꝛãtis pecũias. liberalii
ãt nõ ẽ honoꝛãs eas.quare ⁊ taliter ñ
accepit.q;tũ ad fᷣazʒ dicit ꝙ liberalis ñ
ẽ vtiq; petitiuus aliene ſubſtantie.cuiꝰ
cauſã aſſignat.qꝛ nõ ẽ hõis beneficiã/
tis velle faciliter beneficiari. liberalis
ãt eſt multũ beneficiãs iuxta poſſe ſunzʒ
qᷓ;tũ ad t᷑tiã dicit. ꝙ liberalis accipiet
vnde opoꝛtet accipere. qꝛ de ꝓpꝛijs
poſſeſſiõibus.cuius cãʒ aſſignat.d. ꝙ
hoc non faciet ex hoc ꝙ accipe reputet
p ſe bonũ.ſʒ accipiet neceſſariã.ut ba⸗
beat unde dare valeat. ( QAuãtum ad
quartã dicit ꝙ liberalis ñ curabit.ymo
diligẽter curabit ꝓpꝛia cõmoda.cuius
cãʒ aſſignat.qꝛ ẽ volẽs ꝑ hᷣ alijs ſufficẽ
q ſibi ip̃is ñ ſufficiũt.Coni ibil nec da/
bit ꝗbuſlibet loſtẽdit alias tres cõditio

nes liberalis penes danonẽ qͥ ſũt ñ da

re idignis vt poſſit dare dignis.dar̃ ma
ioꝛa ⁊ retĩere mĩoꝛa. dare ʒ ꝓpoꝛtio
nẽ ꝓpꝛie facultaſ.dicit igit᷑ q;tũ ad pꝛi
mã.ꝙ liberalis ñ dabit quibuſuibet. pu
ta indifferẽter dignis ⁊ indigms.cuiuſ

cãzʒ aſſignat vt valeat dar̃ dignis.qua/
tũ ad fᷣaʒ dicit. ut hõis liberalis inteſt

ſupabũdar̃ vehemẽter ñ vt ꝓdig.qꝛ e/

ins datio excedit rõnẽ. ſʒ vt virtuoſ.yt

ſſ. ĩ diſtributiõe datio excedat ĩtẽtionẽ

h ẽ ꝙdicit. vt ĩ liquat ſibi ipi mioꝛa.

cunꝰ cãʒ aſſignat.qꝛ ñ ẽ hõis liberalis
ſe ipᷣuʒ ĩſpicẽ i talibꝰq;uiſ ẽt ſeipᷣuʒ re/

ſpiciat ĩ bõis opibꝰ qᷓ melioꝛa ſũt cũciiſ
opibꝰ. qᷓ;tũ ad t᷑tiã dicit.q libẽalitas ẽ ĩ

vnoquoq; ʒʒ ꝓpoꝛtionẽ ſbᷣe. cuiꝰ cãm
aſſignat.qꝛ liberalitas ñ cõſiſtit ĩ młti⸗/

tfudine datoꝛum:ſed in habitu.ideſt in
habitis poſſeſſionibus dantis.bᷣ enim
libᷣał dat ſʒ ꝓpoꝛtionẽ ſbe dãſ.dat.n.

=☛
SS

—

djtnß⸗
(yrgenun

deh
Snbkn
coenie
popre
nevan
ſiore
cuon
win
ſoue
nier

i

= K

=

1

=
= —

=
☛
=6☛

=☛rę—

R
e⸗
e
SS=
☛.

=

SS
=ęͤ
—

=
—

41

=
Se
—
—

=
SS=
=2
SSS=
S=

„

=Ss£ d
E
=☛n2

unge Kian
zeillcitlcn
ſoeheenche
Canun
Niiſſopend
Cinenens:⸗
glienesſ

1

=

=

GmtN
snindpaune
lörtmanen
loetlna
uſhrei
nmmnoreln
A Zn

4

AEumkl Not

Gher Dern
Kich nelbe⸗
Sgumi

linmwetlben

latarnd.
Elometduun
wen
(ondoncnnr
mhel poe⸗
Wcoelenor
todiaunett
(lüfmmman.
eug drio
Pculmnligra
uuontetdon
(poimedonn
(erniinr

nolinneet
eenirgr

—

4

mratiin
eani
umulmn
nüllcttin
etinerae
. .
bes mii
ad ig kee

seleneſtnd

Uürbeneftinitn
n uhen ß
nsin inn
nerdogaten
eernicin
ee aea. (i
ng artsii⸗
tti hscndd
jfri o

btich tlis nsci

SesAMiſti
poſi Mrdigisdi
enivra. deßg N
t aianigtͤi⸗

4

idibit ite/

rigis 1 iniges
ntfaleat dii iho⸗
t mbös an
airroni gnnm
iöedaiio neini⸗
.Niliven ſiſfin
Nna ii giin
eiiulriit ,⸗
chh igritni,
iing liin⸗

alitninci/
riſe

III

iux puᷣbiũ.de puo puũ ⁊ de magno ma
num. 4 m b nibil ꝓbibet hominẽ mi
noꝛa dona dantem liberalioꝛem eſſe. ſi
a minoꝛibus poſſeſſionibus ſuis det. bo
mine maioꝛe dante de maioꝛibꝰ. Conĩ
ibi. Liberalioꝛes eſſe videntur Oſtẽ
dit vuas conditiones liberalis penes
poſſeſſionẽ. Secũdam autem ibi. Di
tari autem non facile Pꝛima eſt libe /
ralem eſſe liberaliozem ex poſſeſſione
itis ſuſcepta q; ex poſſeſſione p ſolici⸗
tudinem acquiſita. Hicit igitur ey libe
rahoꝛes emm videniur nõ illi qin acꝗ/
ſierunt per ſolicitndinem ſöam ſuam.
Sed illi qui ſuſceperũt gratis ex ſucceſ
ſione ſiue ex ellectione vel ex largitiõe
gratuita. Cuius cauſam aſſignat. d. vñ

quia ſuſcipientes nõ ſut experu amari
tudinem eius. Ali⸗ m cauſa aſſigt. qm
acquirentes magis diligunt dimtias ſu
as q; alij tancq; opera ſua ſicut parẽtes
diligunt genituram ſuaz. 7 poete ſcrip
iuram ⁊ carmina ſua. Et ideo tales di
n

intes minus audent effundere
ibi. . Bitari autem.] Ponit ſecunda

eſt ꝙ liberalem ditari non eſt facile.

Peclarat igitur eaʒ pꝛaimo: ſecundo
infert vnum coꝛꝛelariuʒ ibi. Pꝛopter

ꝙ accuſaut. Zertio remouet vnum
dubium ibi. LMon tamen dabit quibuſ

„

non opoꝛtet Dicit igitur pꝛimo ꝙ nõ
eſt facile ditari liberalem. Cuius cãm

aſſignat quadruplicem.ſ. ; liberał di

uiti arum non eſt libenter acceptiu nec

ſtudioſe cuſtoditin . eſt libenter emiſ
ſiuus ⁊ non eſt diuinarum bonoꝛatiuꝰ

ymo cötemptiu ꝓpter ipſas diuitias.
ſed ſolum honoꝛat eas gratia dationiſ.

HSeinde.l. ꝓpter ꝙ ⁊ accuſant Infert

vnum coꝛꝛelarium in populo.d.ꝙ ꝓp/

ter b ꝙ dictum eſt populares bomines

accuſãt foꝛtunam: qꝛ viri liberales ma

xime eigni ditatione non ditantur. Cu/
ius cauſam aſſignat ut pꝛius. dicens qp
iſtud contingit non irrationabilit qꝛ nõ
eſt poſlibile bominem non curantez ut

habeat diuitias babere diuitias. quen
acdmodum nec eſt poſſibile de alijs. pu
a de ſcientia:quomõ nãq; habebui ſciẽ

tiã qui non curat habere eam. Seinde
ibi. Mon tamen dabit quibuſ nõ opoꝛ
tet. Remouet dubiũ. quonid enĩ dictũ
eſt. ꝙ ideo liberalis ditari nõ poteſt qꝛ
libenter non accipit nec ſtudioſe cuſto/
dit. ⁊ libenter emittit ⁊ ad diuitias ho
noꝛandas non multum intendit. Pol
ſet rationabiliter dubitari in quo libera
lis differt a pꝛodigo ⁊ quomõ remane
bunt ei diuitie. ⁊ per conſequens ſi ex
pedit homini liberalez eſſe. Ad b igit᷑
dubium remouendũ pbᷣs pꝛimo ex pte
dationis ponit differentiam liberaliſ ⁊
pꝛodigi. ? modum quo remanẽt ei di/
uitie. ſecũdo facit b idem ex pte ſũptio
nis ibi. Liberalitate vtiq;. ] Dicit ig
pꝛimo ꝙ; liberalis nõ dabit quibus nõ
opoꝛtet. nec qñ nõ opoꝛtet. nec aligd
talium faciet in dando que facere non

opoꝛtet. ꝙ pꝛobat ex tribus cõditiõib

ſup expoſitiſ. Ex prima qꝛ faciendo ꝙ

fieri non opoꝛtet non operaretuꝛ ut li/

beralis. dictum eſt eniz ſupꝛa in condi
tione tertia ꝗꝙ lberalis operaretur ?
eſt operariſicut opoztet. Ex ſecũda qꝛ
ſi conſũmeret bona ſua in quibus non

opoꝛtet: non haberet tũc quid cõſũme⸗
ret ⁊ quid expenderet cum illis in qb⸗

expendere opoꝛtet. Cuius oppoſitum
dictũ eſt ĩ 9? cõditione. Ex 3idem qᷣ

ot dictũ ẽ lberak bõis inteſt expẽdẽ ſᷣʒ

opoꝛtionẽ ſbe ſue. S. ĩ ꝓxia cõditiõe ⁊
zm b nõ pdet totã ſbam ſuã ĩ dando ⁊*
expẽdẽdo eã.⁊ ĩ h differt a pdigo gex
pendit nõ ſicut oʒ ⁊ nõ ſᷣm pꝛopoꝛtio⸗

nẽ ſbe ſue. ipſe nãq; qui ſupabũdat ĩ dã

do dĩ pdigꝰ.Cui ſignũ ẽ qꝛ pꝑ b cõiter

dicim tyraãnos eẽ nᷣ ꝓdigos: qꝛ mktitn

do poſſeſſiõis eoꝝe tãta ꝙ nõ vĩ poſſe
excedi a datiõib ſ ſaptib' ſuis ſic pʒ
ĩ quo differt libał a pdigo. quõ diile
remanẽt hõi libali: qꝛ ñ expẽdit aligd
ſupflue nec vlira facultatẽ ſõe ſue. ? ibi

Lihalitate vtiq;. Ioñdit hið ex pteſũ

ptiõis ꝓbãs ꝙ q;uis lihar ũ ſit młium
acceptiuꝰtñ opoꝛtunã ⁊ bitã acceptio
nẽ ñ negliget ymo accipiet vñ oz ⁊ ſic
oʒ ⁊ q opoꝛtet.b ãt pbat ex trib. Pꝛio
quia liberalitas eſt qdam virtuoſa me/

. —

IISE

dietas circa dationem 1 acceptionem
ſimul vtrunq; ſecundum magis ⁊ minꝰ

quare vtrunq; faciet ut opoꝛtet: I per
conſequens accipiet recte: ſicut dabit

recte.Huius rationis ponit pꝛimo an/
tecedens. Secundo conſequens ibi. li
beralis etiam dabit Tertio reſũmit an

tecedens ibi. virtute vtiq;. Quarto

reſũmit cõſequens ibi. Faciet vtrũq;
Littera igitur ⁊ conſequentia patent
ex ſecundo.qma talis acceptio neceſſa
rio ſequitur ad dationem decenteʒ. alit
enim non poſſet dare decenter niſi acci
peret. Iſtud medium tangit ibi. Seꝗ

tur enim ex tertio. quia talis acceptõö
non eſt contraria liberali dationi.ymo

vt dictum eſt ſine ipſa eſſe nõ poreñ.cõ
cludit igitur ꝙ in homine liberali fiunt
acceptiões ſequentes tanqᷓ; neceſſarie
liberali dationi.⁊ accepnones ei con/
trarie:nullo modo fiurMon ibi. Si
autem pꝛeter opoꝛtunuʒ. Oſtendit ẽt
conditiones liberalis penes acciden/
tia ei in actibus ſuis que ſunt triſtari in
pꝛeternotatis ſumptibus. Seunda vel
non triſtari.vel modicum.ſi inueniatur
in cõpoto.tertia triſtari maxime ſi ex⸗
pendendum non expendit. dicit igitur
quantum ad pꝛimã ꝙ ſi contingat ipſũ
conſũmere aliquid pꝛeter opoꝛtunum

ꝙ ſcilicet opoꝛtet conſũmere: triſtabi

tamen moderate.Cuius cauſã aſſignat
quia virtutis intereſt ⁊ delectari ⁊ tri
ſtari in illis in ꝗbuſ opoꝛtet ⁊ ſicut 03.
Quantum ad ſecundam dicit ꝙ libera
lis eſt bene comunicatiuus in cõpotis
ſymbalis non murologus in cõputãdo

nec querimonioſus in ſoluẽdo. quia po

teſt in pecunijs aliquid iniuſtum pati.
cum non honoꝛet ſine triſtitia ditias ł
ad minus ſine magna. Quantũ ad ter
tiam dicit ꝙ liberalis magis generatur
⁊D magis triſtatur ſi nõ cõſumpſerit ali
quid ꝙ conſũmere opoꝛtuit qᷓ; ſi cõſ up

ſerit illud ꝙ conſũmere non opoꝛtuit:

quia in pꝛimo pꝛetermiſit operationeʒ
bonam. in ſecundo vero amiſit tempo⸗

ralem ſubſtantiam. Et hic liberalis nõ

placet ſymõidi poete qui oppoſituʒ in

RO

ſuis carminibus pꝛedicauit melus eẽ
putans pꝛeemittere operauonem bo/
nam ⁊ virtuoſam qᷓ; perdere tempoꝛa
lem ſubſtantiam. Erat enim auarus ⸗
pecuniarum amicus. Et hoc modo li/
beralis in gaudendo æ triſtando dif/
fert ab illiberali. Biffert etiam peneſ
hᷣ duo a pꝛodigo:quia pꝛodigus in hijſ
peccat quia nec delectatur in hijs in 4
bus opoꝛtet nec ſicut opoꝛtet. nec mi⸗
ſtatur in hijs ſicut opoꝛtet.pᷣ autem ma
nifeſtius erit pꝛocedentibus nobis ad
terminandũ de pꝛodigo. Lecn⸗ 9
Ictum eſt autem nobis. Sup̃
mamffeſtauit modum liberali
tatis. hic maniſeſtat modos p
digalitatis ⁊ illiberalitatis. Pꝛimo tñ

ſimul modum vtriuſq;. Scðdo ſeparati

modũ pꝛodigalitatis.ibi.. Que quidẽ
igitur pꝛodigalitatis ̊? moð illiberali
tatis ibil illiberalitas autẽ inſanabił
Dicit ergo pꝛimo ꝙ dictum eſt a nobis
ſupꝛa libꝛo ſecũdo ⁊ hic in pꝛincipio
huius tractatus ꝙ pꝓdigalitas ⁊ illibe

ralitas ſunt quedam ſuperabundantie
⁊ defectus.ſic ꝙ vtraq; eſt ſuperabun,

dantia ⁊ vtraq; eſt defectus:tamen in

alio ⁊ in alio:quia in duobus habent
eſſe.ſ. in dando ⁊ in ſmendo. Nec oz

addẽ ttiũ.ſ.ſũptꝰ ſeu expenſas qꝛ ſũpt

⁊ expẽſas ponimꝰin nũerũ dationũ:qꝛ

vtrobiq; fit emiſſioſbᷣe. Sed pꝛodigali
tas ſuperabũdat ⁊ eſt quedam ſupabũ
dantia in dando ⁊ non in accipiendo.

ymo deſicit ⁊ eſt quidã defectus in ac

cipiendo.e 2? tamẽ eſt de illiberalitate

qꝛ illa in ddo deficit. tñ in accipiendo
ſuperabundat. Sic tamẽ e b ſie upabun
Qdtia ſit in paruis pecunijs qꝛ in h difſ⸗

fert mã libalitaſ ⁊ magnificẽtie qꝛ illa

ẽ circa magna.h ãt circa pua. Peinde

ibi.que ꝗdem ꝓdigalitan. Imãifeſtat
modos ⁊ cõditiones ꝓdigi ⁊ pdigali/
taſ.mãifeſtat ãt.S.cõdiniões.pᷣmã ꝙ p

dig ñ młtũ ẽ locupletabił.ſcõam ꝗ eſt
melioꝛ illihᷣali ibi. Quajr tał videt᷑ vti

q; Tertiam ꝙ eſt faciliter ſanabilis
ibi. Bene ſanabil at. Quart ꝙ nõ

viðt eẽ moꝛalit᷑ pᷣuꝰ ibi. pp ꝙ; 2 viöt

Munge

onm
l
hidl
monn
ſülpecn
Oausrer .
fparurt

M/NR
ei
urond .
GAgnr un

Nigerhen

mtionn
ligpeuer
eceeleam
iuwelgnad

dDenommivus

doeert
iibuuſnwaic

e une ro
o rlgucſon
ſine Eor⸗
lasernui⸗
Khurnſan
nmrhenn
ſengegeionw
chriseninin

ininirsindte
Mentonine
igldlterdnet
AAmügſinn
hcpsrehene
illeſtatfee
nlunhonen
Atihnenumng
V aievo
Enefmriet
Wmhhangſran
ulefmmnonite
sginmnen
N
Arkimnig
nonintinn
pmrigggtien

erſnlte

SDSW
enid

ti Mren

ndin
utnmi
ſner
C Z
Nelenia t
nckamenh;
timn wwin,
NNidt
Uberdhms,e
nmnsihi Arad

mogtimncinn
in then

Agmgckipeth
AeNe
Nrun Wos N
nnende h
nerpeniet⸗
nin nnnicrünnn
nſſoſbe. Seint
n teſtqnintt
4o 1 Noninadet
Aſ geidi einet

iamieiliort

o defei inint
u. Semminie
Guis antp
itt nugifui
abidngu
õ
Anmns aiig
gi icnitsf⸗
ilonetibl iin
Auf
ſuſut⸗
Gitd i. n
tßr tiletn

Auintam ꝙ eſt multoꝛũ amatiuus ibi.

LEt ſecundum hũc autez moduzʒ. Se/
xtam ꝙ in accipiendo ſit faciliter illi/
beralis ibi. Sed multi pꝛodigoꝛum.
Septimam ꝙ in dando nunqᷓ; eſt libe/

ralis ibi.. ꝛopter ꝙ neq; liberalis.

Octauaʒ ꝙ ex modo expendendi ſepe
fit intemperatus ibi.. Pꝛopter ꝙ intẽ
perati. Dicit ergo pꝛimo ꝙ bona tem
poꝛalia que ſunt pꝛodigalitatis ideſt ĩ
manum hominis pꝛodigi non multum

coaugentur nec multiplicantur. ⁊ per

conſequens ipſe pꝛodigus non multuʒ
eſt locuplebilis:ymo faciliter depaupe
rabilis.qꝙ patet ex duobus.pꝛimo quia

acceptio non ſufficit dationi. non enim

eſt facile vel etiam poſſibille hominem
ex nulla vel quaſi ex nulla parte accipi
entem omnibus. vel quaſi omnibuſ daĩ
ſine depauperatiõe ⁊ defectu ſubſtan

tie. huiuſmodi autem accipienſ eſt pdi
gus. quare pꝛodigus non poteſt omni
bus vel quaſi ommbus dar̃ ſine depau

peratione. Mon enim intelligit ppᷣs ꝗ;
pꝛodigus ex nullo accipiat ⁊ ꝙ omni/
bus tribuat niſi comparatiue pꝛo eo ꝙ;
plus tribuat qᷓ; accipiat. Secũdo patet
idem qꝛ diſcretio non apponitur datiõi
tempoꝛalis enim ſubſtantia velociter ðᷣ
reliquit dãtes indiſcretos ⁊ ydiotas in
expendendo qui neſciunt quãdo ⁊ vbi
⁊ qualiter daꝛe ⁊ expendeĩ opoꝛtebit

Sed pꝛodigi ſunt tales ydiote. quare
pꝛodigos velociter derelinquit tempo

ralis ſpᷣa.⁊ ſic patet ꝙ pꝛodigus non ẽ
multum locuplebilis. Secundam con/
ditionem ponit ibi. Quare talis vide
tur] dicens ꝙ talis.ſ. pꝛodigus videt
eẽ melioꝛ hõie illiberali ñ puo ideſt ñ

in paruo exceſſu: quia multo melioꝛ eſt

eo ideſt multo diſtantioꝛ ab extremo p
uitatis.quia cum ambo vicia mala ſint
neutrũ pꝛopꝛie dicitur melius reliquo
ſed debet intelligi melius ideſt ab ex/

tremo malo diſtantius. b autem condi/

no pꝛodigi pꝛobatur ex tribus ſequẽti /
bus. ertiam conditionem ponit ibi.

LBene ſanabilis enim.] dicens quaſi

pꝛo cauſa pꝛedicte conditionis ꝙ pꝛoę-

digus eſt bene ſanabilis ab egritudine

ſeu vitio ſue pꝛodigalitatis.Et h ex du
obus ipſum retrahentibus ab intentio
ne pꝛodigalitatis que ſunt etas ⁊ ege

ſtas. Etas nanq; ſenilis naturaliter

auget appetitum accipiendi ⁊ retinen
di ⁊ minuit appetitum dandi.quia eni
ẽ etas defectuoſa. ideo naturaliter ma

gis ac magis appetit ſibi de tempoꝛa/
li ſᷣa ſubueniri.quare naturaliter incli
nat hominem ad diligentioꝛem acquiſi
tionem ⁊ tenatioꝛem cuſtodiam ſbe tẽ

poꝛalis. Egeſtas vero pꝛebet impoſſi
bilitatem dandi.Et cum b docet inco/

moditatem talium dationum. quare B
duo retrahunt hominem ab intentione

pꝛodigalitatis. Sed cum b eſt vnuʒ dil

ponens pꝛodigum ad medum liberali /
tatis.ſ.conuenientia pꝛodigi cum libe

rali. Et ideo dicit pᷣus ꝙ ad medium
poteſt venire qui babet ea que ſunt bo
minis liberalis:quia libenter dat ⁊ no

libenter accipit. Meutrum tamen boꝝ
obſeruat. ut opoꝛtet obſeruare. nec be/

ne ideſt non virtuoſe ſicut facit libera?ł.
ſi cum hb aſſueſcat ſcilicet minus dare ⁊

plus accipere:vel aliqualiter alio mo/

do tranſmutet ſuum pꝛopoſitum fiet
vtiq; liberalis: quia dabit quibꝰ opoꝛ/

tet ⁊ accipiet vt opoꝛtet.⁊ non accipi
et vnde nõ opoꝛtet. Et ſi hoc modo m
hil agat circa pecunias niſi ſicut opoꝛ
tet erit vtiq; liberalis.QAuartam condi
tionem ponit ibi. Pꝛopter ꝙ ⁊ vide/

tur. dicens ꝙ pꝛopter dicta in pꝛemiſ

ſis conditionibus pꝛodigi. pꝛodigus ñ
videtur eſſe pꝛauus ſecundum moꝛem
ꝙ pꝛobat: quia ommis ſecundum moꝛ?
pꝛauus eſt vel malus ex aſſurrectione

appeutus ad malum: vel inuirilis ex

cu appetitus a bono. Sʒ pꝛodigus ſu
pabundãs in dando ⁊ nõ in accipiẽdo

nec ẽ mal nec ĩuirilis:qꝛ ſic opari nec

hõis mali. nec hõis ĩuirilis.ſʒ potiuſ

hõis ĩſipiẽſ.quaĩ pdigus ñ videt᷑ ᷣm

moꝛẽ malꝰ quis videat᷑ iſipiẽſ.hꝰ rõis
põit pꝰ concluſionẽ. ⁊ 22 mi.ibi.lnõ.n.

2

IIBRO

mali. Eſt autem ſciendum ꝙ pꝛaultaſ
eſt diſpoſitio appetitus que vel appeti
tum inclinat ad malũ gtia cõmoditaſ ł

voluptatis qᷓ; pꝛefett honeſtati quia p

pter voluptateʒ mala operamu ut. ᷓ.
libꝛo ſecundo capło tertio.vel appeti/
tum retrahit a bono:gratia fugiendi la
boꝛis vel triſtitie:quo vel qua pluſ vult
carẽ ſine hõeſtate qᷓ; hĩe cũ hõeſtate:qꝛ
ꝓpter triſtitiã a bonis recedimꝰ vt ibi /
dem habemus. Heutrum autem hoꝛũ
facit pꝛodigalitas. quia pꝛodigus non
videtur tin amaĩ pecunias ꝙ eas pᷣfe/
rat honeſtati. poſtq; eſt eaꝝ largus e/
miſſiuꝰ nec tantum triſtari in earuzʒ vſu
dando vel expendendo.qꝙ pꝛopter hoc
retrabat᷑ a bono. Et h eſt intentio phi
in hoc paſſu. Quintam conditionez po
nit ibi. Secundum hunc autẽ modũ.
d.ꝙ ſecundum modum iſtum quez bʒ
pꝛodiguſ videtur ꝙ pꝛodigus młto me
lioꝛ ſit homine illiberali. vt dictum eſt
ſupꝛa in conditione ſecunda. appa⸗/
ret peꝛ ea que dicta ſunt in conditione
tertia ⁊ quarta. ⁊ ẽt per ea que dicta
ſunt in hac quinta que eſt ꝙ h.ſ.pꝛodi⸗/
gus amat multos ad minus in effectu
amoꝛis quia multis bona ſua tribuit.
Illiberalis vero videtur amare nullũ
quia nulli libenter ⁊ gaudenter tribuit
ymo nec videtur amare ſe ipſum quia
etiam pꝛo ſe ipſo ⁊ pꝛo neceſſitatibus
ſuis non libenteꝛ expendit.ſimile vero
vbũ dicit Hie.de auaro.d.ꝙ auaro deẽ
tam ꝙ habet qᷓ; ꝙ non habet: Nunc ãt

patet ſecũda conditio pꝛodigi ꝙ ẽ me

lioꝛ illiberali ex alijſ tribꝰ expoſitis cõ
ditionibuſ:quia notoꝛiũ eſt ꝙ inter ma
los ille eſt minus malus qui eſt ſanabi
lioꝛ qui ſecundum moꝛem non eſt pᷣuuſ
qui eſt multoꝛum amatiuus ⁊ muli bñ
ficijs. Sed pꝛodigus eſt huiuſmodi vt
patet ex predictis conditionibus.quaĩr̃
ipſe minus eſt malus qᷓ; illiberalis. Se
xtam conditionem ponit ibi. Sed mł
ti pꝛodigoꝛum ].d.qꝙ de numero pꝛodi /
gorum multi ſunt qii accipiunt. vnde
non opoꝛtet quemadmodum dictum ẽ.

quia opera ſua non faciunt vt opoꝛtet.
Et ſecundum huius acceptionem ſunt
vel fiunt illiberales.h̊ autem eis acci⸗/
dit ex duobus. pꝛimo quidem quia p/
pt᷑ voluntatez conſũmendi ſunt ⁊ fiunt
acceptiui:ſed faciliter accidit eos hᷣ fa
cere.ſ.conſũmere ⁊ tribuere non poſſe
quia bona exiſtentia in manibus taliuʒ

conſumptoꝛum velociter derelinquunt

eos.quare coguntur aliunde ⁊ de alie/

nis bonis tribuere cum de ſuis non poſ

ſunt. Secundo ſimul cum pꝛimo acci/

dit ꝓdigis eſſe vel fieri illiberales.qꝛ

nihil boni curantes tanqᷓ; illi gñ ope/
rantur gratia bom accipiunt indiferen
ter ⁊ vndiq;.quia dare ⁊ expendeĩ cõ
cupiſcunt. Sed qualiter.ſ.bene vel ma

le. v vnde.ſ.de ſuo vel alieno dent vel
expendant nullam differentiam faciiit

totum enim eſt indiferens apud eos.
quare indiferenter expendunt de ſuo ⁊

alieno.⁊ in hoc ꝙ de alieno ipſi ſunt il

liberales.Septimam conditionem po
nit ibi. Pꝛopter ꝙ neq; liberalis. di

cens ꝙ pꝛopter illud ꝙ dictum eſt etliä

ſequitur alia conditio pꝛodigi. ſcilicet

. ꝙ pꝛodigus in dando non eſt liberalis
quia dationes pꝛodigoꝛum nõ ſunt ho

minis liberalis. quia non fiunt modo
quo fiunt per hominem liberalẽ.ꝙ pa/
tet ex tribus.pꝛimo quia pꝛodigi datio
nes non ſunt bone.Secundo quia non
ſunt boni finis gratia. Zertio quia nõ
fiunt vt opoꝛtet ideſt ſecundũ modum
debitũ. Non eniʒ ſunt bone.quia qua/
doq; iſti ꝓdigi faciunt diuites eos quoſ
opoꝛteret ex ſuis demeritis indigere.
NHon fiunt autem gratia boni finis.qꝛ

viris ſecundum moꝛem moderatis t

ſcientijs nihil vtiq; darẽt.ex quo patet

ꝙ non intendunt bonum ſinem nec ẽt
dant vt opoꝛtet.nec modo debito quia
dant adulatoribus vel hominibus ſecũ

dum aliquam aliam voluptateʒz eos ð/

lectantibus.ſicut faciunt hyſtriones ⁊
truncati. Octauam conditionem ponit

ibi. Pꝛopter ꝙ et intemperati .d.in/
ferendo per moduʒ coꝛꝛelarij ꝙ ꝓpter

inofacl
ſſenabe⸗
ul
unslpidt:
Porenfieße
(Nenpgun.
Cunliunan
enotuß
nengrule
Hefuornnoun
nuinde
r Conuden
6Aul faalier
Mupiſſonis i
ſncio ranſt
usfuent in

oherenietin

Wnrolun

sctonar,

Uelce

mitin
A o⸗

Etrmocunilib
oopenonien
Idlcnne
etnältmen. e
(Sodlberglte
Petterpon
anariis nn
Pſan apicite

nn r erali⸗
tigntent det⸗
Unſen Chrieng

Mmllſit

imanne

ngnn

ing
nannner
pfmnlne
elfen liee
Mestanilli
onlacugtund

IIII

doc ꝙ iſti pꝛodigi pꝛompti ſunt ad dan
dũ eis qui eos qualitercunq; delectant
multi pꝛodigi ſunt ⁊ fumt intemperati
quia enim ſunt faciliter conſũmentes
bona ſua. ideo etiam faciliter conſum/
müt ea in intemperantias. t quia nõ
viuunt ad bonum finem oꝛdinantes vi

tã ſu. idcirco facilit ad voluptateſ õcli

nãt.h at duo faciũt hõiem itẽ patũ ſicut
ſunt duo retrahentia bominem ab intẽ
perantia. ſ. amoꝛ neceſſitatis. qꝛ nolũt
bomines expẽdeꝛe neceſſaria ad ſuſtẽ

tationem vite pꝛo explenone libidinis

Iintemperantie: ⁊ amoꝛ honeſtatis:
quia nullus oꝛdinans vitam ad bone/
ſtatem oꝛdinat ipſ ad voluptatẽ ſicut

intemperatus. bijs ergo duabus habe

nis fractis in pꝛodigo faciliter fit intẽ

peratus. Heinde ibi. LPꝛodig quið

igitur. Concludens dicit effectus indu
cibilis.i.faciliter ducibilis a quocunq;
motu paſſionis includentis circa eius
opera cito tranſit in pꝛedicta vitia. iñ
ſi poſuus fuerit ſtudio referente motus
ſuos ipſe veniet in modum virtutis ⁊
in illum modum queʒ opoꝛtet circa pe
cumas obſeruare.

(ecno xx
liberalitas autem.] Poſtq;
manifeſtauit modum liberali
tatis ⁊ pꝛodigalitaſ̊. Hic ma

nifeſtat odum illiberalitatis. Rani

feſtans pꝛimo inſanabilitatem eius. 2

multiplicitateʒ modorum eius ibi. ex
tendit autem. Tertio contrarietatem
eius ad liberalitatẽ ibi. Congrue vti/

q; icit ergo pꝛimo ꝙ illiberalitas ẽ

inſanabilis. uius cauſam aſſignat ini
plicem. cupiditas nanq; pecunie pꝛo

nenit ex naturali appetiru ſupplendi

indigentiam ⁊ defectum. u ſupꝛa dic/
tum fuit comedendi in tractatu de tem
perantia vbi agit᷑ de caſtrimargo.quat

defectus humani ⁊ humane indigẽtie

cauſant cupiditatem pecunie. tangit g
iſtos tres defectus.ſ. vnum qui ſequit᷑

etatem. puta ſenectutem. alium qui ſe

quitur foꝛtunam. puta paupertatem vk
egritudinem. vel malam complexionẽ.
alium qui ſequitur ut in pluribus totã
ſpetiem. vnde appetitus iulluberalis na
turalioꝛ ẽ hommi q; appetitus pꝛodigi
plures bhomines ſunt amatores pe
cuniarum q; contempioꝛes datoꝛes ⁊?
emiſſoꝛes earũ..videntur ergo iſti mres
defectus humani ſecundum etatem: ſe
cundum foꝛtunam: ſecundum ſpeciem

totam facere homines illiberales. ⁊ iõ

hijs autem duobus exiſtens non omni

dantes in accipiendo t de

moꝛbus illiberalitatis eſt inſanabilis.
quia defectus cauſantes augentes *
ſalnantes eam magis creſcunt qᷓ; de⸗/
creſcant. quare ⁊ ipſa.quoniam auctis
æg ſaluatis cauſis augetur a ſaluatur
effectus. Peinde ibi. L Extendit auteʒ
in multum. amkeſtat multiplicita/
tem modoꝛum illiberalitatis. pamo tñ
dat cauſam hinus multiplicutatis. ſecũ
do explicat eam ibi. Qui quidem eni
in talibus Dicit ergo ꝙ vicium illibe/
raliratis ſe extendit in multum: ⁊ eſt
multifoꝛ me. ſicut per illiberalitateʒ mł
tifoꝛmiter peccatur: quia multi vident
eſſe modi illiberalitatis.c auſa vero mk
tiplicitatis iſtius eſt: quia illiberalitas
in duobus conſiſtit. ſ. in deffeciu datio⸗
nis ⁊ ſuperabundantia acceptiõis. In
bus adnenit integra. ſed quandoq; di/
uiditur ſic ꝙ aliqui habebũt vnaʒ par
tem ſcilicet hij qui acceptione ſupera⸗
bundant ? datione non deficinnt ſicut
accidit qubuſdaʒ pꝛodigis ut ſupꝛa fu
t expoſitum. Alij vero habebunt aliaʒ
ſcilicet hij qni datione deficiunt. in ac
ceptione non ſi uperabundãt. un infra di
cetur. Et ſic habemus in generali tres
modos illiberalitatis. quoniaʒ ſunt ali
qmi illiberales integraliter ſuperabun/
deficientes in
dando. aliqui vero partialiter ſupera⸗
bundantes in accipiendo 7 non defi⸗
cientes in dando. aliqui vero partialit᷑
e cõuerſo non ſ uperabundantes in acci
piendo. ſed deficientes in dando.
Eſt autem ſciendum ꝗ illiberalitas

IIBRC

dicitur extendi ſecundum ſuſceptionem
magis ⁊ minus. Bicitur autem eẽ mł
tifoꝛmis ſecundum multos fines intẽ
tos a młns illiberalibus. ut videbitur
parte ſequenti. Dicitur autem multos
habere modos ſecundum multas ſpe/
tie opiniones differẽtes in quibus pec//

cant.. Qui quidem eni in talibus hic

— —

explicat pꝛedictam multiplicitatẽ q;tũ
ad modos partiales.pꝛimo exponens
modum deficientis in dando. ⁊ non ſu
perabundantis in accipiendo. ſecundo
alium habentis e conuerſo ibi. Hij ãt
rurſus. Dicit ergo ꝙ illi qui ſunt in ta
libus appellationibus.i qui taliter ap/
pellantur.ſ. vel parci vel tenaces.vel

kymbikes.i. cymini venditoꝛeſ. omnel

inq; tales defficiunt datione ſed nõ ex/
cedunt acceptione quoniam aliena nõ
appetunt nec ſic ſibi dari petũt.nec ob/
lata libenter accipere volunt. HBeinde
ibi.. Hij quidez pꝛopter Meddit cãʒ
motiuam. quare tales nõ ſunt datiui.2
quare no ſunt acceptiui ibi. Hij aũt
rurſus pꝛopter timoꝛez. Dicit ergo ꝙ
hij quidem.ſ.parci ⁊ tenaces ⁊ cymi⸗/
ni venditoꝛes abſtinent a dando bona
ſua. pꝛopter quandam abſtinentiã mo

rum ⁊ reuerentiam.i.fugam turpKium

quia quidam de iſtis videntur vel ſaltẽ
ita dicunt ipſi pꝛopter hoc cuſtodir̃ bo
na ſua ⁊ non largiri ea. vel nõ cogant
aliquando depauperati pꝛopter neceſ

ſitateʒ vite turpe aliquid operari puta

furtum vel falſe aliquid operãt. Ze nu
mero autem iſtoꝛum eſſe videtur ſpeci
aluer kymbikes dictus cymini vendi/
toꝛz ⁊ omnis illi ſimilis in tenacitate.
qui nominatus eſt a ſuperabundantia
illius pꝛiuationis ſeu negationis que
eſt nulli dare.Conĩr ibi.. Hij auteʒ rur
ſus. Re ddit cauſam quare iſti accipe
re nolunt.dicens ꝙ hij rurſus pꝛopter
timoꝛem abſtinent ab alienis ⁊ ab ac/
cipiendo aliena.qꝛ ñ videtur facile eũ
dem hominem alioꝛum accipere dona
⁊ alios non accipere bona eius.quare

ne alij accipiant eoꝛum bona ipſi nolit
acciper̃ aliena.Et ideo placet eis.nec
dare ſua nec accipere aliena. Motdũ
autem quomodo ſe habẽt. parcitas: te
nacitas ? kymbikitas. vbi ſciendum
; dare alteri bona ſua videtur includẽ
tria.ſ. actũ pᷣterneceſſarium: quia non
videretur alias eſſe donum ⁊ pꝛopꝛiũ
incõmodum. quia dans tantuʒ minuit
pꝛopꝛiam facultatem. ⁊ tertiumrecipi
entis cõmoð ſimpliciter gratuitum. pp
bᷣ autem tria opponunt ſe danoni pꝛe/
dicta tria. quia parcitas ſe oppomit ſũ⸗
ptibus pꝛeterneceſſarijs. Ipſa nanq;
pꝛincipaliter habet pꝛo fine excluſionẽ
ſuperfluitatis. ⁊ omnis pꝛeterneceſſa
rie emiſſionis. Et ideo quandoq; par

citas ſonat in bonum quomõ ſũmit ea,z

macrobius.tanqᷓ; ſequelã temperanne
ut ſupꝛa queſtiõe pꝛima de temperan
tia. Eſt ergo bona pꝛo qᷓio fugit ⁊ vi/
tat ſuperfluum ⁊ exceſſuʒ. Sed eſt ma
la pꝛo qᷓ;to fugit ⁊ vitat dare tanqᷓ; ac⸗

tum vnum ſuperfluum æ« pꝛererneceſ-
ſarium.¶ Tenacitas autem ſe opponit

pꝛopꝛio ĩcomodo.⁊ ideo dationi tandqdʒ

actui inferrenti damnum homini danti
pꝛo eo ꝙ minuit pꝛopꝛiam facultatem

Rymbikitas autez opponit ſe cõmodo

alieno:hoꝛꝛet eniz facere alteri gratiã
⁊ impendere beneficium abſq; pꝛeſẽ/
ti recõpenſatiõe.⁊ ideo dicitur cymini
venditoꝛ: quia nec modicuʒ de cymino
de re.ſ. nullius pꝛecij daret alicin niſi
ſtatiʒ reciperet equiualens. Et ideo ta

lis homo cymini venditoꝛ pꝛomptſſi/

mus eſſet ad ſymoniaʒ . Coniĩ ibi. Hij
autem rurſus ſecundum acceptioneʒ.

Exponit modum illiberalitatis ſupera
bundantis in accipiendo: æ non deffici
entis in dando. Et dat iſtum modum

cuz multis conditionibuſ ⁊ differentijs
Secundo autem verificat vnaʒ de iſtis

differentijs per oppoſitum ibi. Eos
enim qui magna. Tertio per pꝛopo-
ſitũ ibi. Aleatoꝛ quidẽ. Dicit peq
hij aut alij a pᷣdictis ſʒ acceptionẽ ſup⸗

Unmies tinhi

sConnnes)
ſepisapni
pnunſeohe
ſepnunſegen
Frupmni
fernunane
indgeaun
Cin eage
Gunzunns un
nmapäiu
Gimmenpe
numrie ne

mmmnenna
Grinores ien
ngpmnane

Mmmen
(pefkener⸗
Mmeiſlierlinin

lnunwtonmn
ruumnſtgre

inctalindt⸗

Genuneggſt
Mmddss

eusduntbae

Natu erinsde
Wenum Aone
Pumonthimn
Gnntnan

N

4
4

umſote
chſte
rlen n
ds iſ
minnie
rimmng
tumnin
Ningmn
Pormkung
Drdnnstgenſ⸗
euſens n
berpoſcrnih
onns un
Sicedqgnune
nbkanimn
NNNE
Rnagoänin
m ueſt. Stet
Ntmumenin
wſamt emt
ms nhee
Wt kodenmi
lnunnunbenind

—
—

=.
£

.

EE
☛

2

)
8

2
SE

uoptien ſllan

mez oppontſecin
cniz icer ainigi
denefn i
e.1 odiangi
nec nodiazedn
8 eci dagiu
agtinalent
imivendhte
nonizz Chit
ſocmdnmautt
Cumilibennut,
chuinn
. En imnn
manmniaſ!
uun h!
un ici, M
stzufti

MI

abundant in accipiendo vndiq; vnde
cunq; poſſint ad ſe trabere. ⁊ omne ꝙ;

cunq; poſſint capeĩ quales ſunt illi qui
operantur opera illiberalia ſicut leno /
nes paſti ⁊ nutriti de meretricio: quia

de turpi commertio meretricum: vip/
ſemet meretrices lenonibus in hoc ſi⸗
miles. gcuũq; alij tales ſicut vſurarij
T parua accipiant vltꝛa ſoꝛtem in mul/
1o mutuo. Omnes eni iſti tales ⁊ eoꝝ

Et pro q;uis vſ urarij parua lucrentur

ſimiles accipiunt: vnde non opoꝛtet: -
q;tum non opoꝛtet:quia plus q; oxoꝛ/

tet. Comune autez eſt ommbus iſtis ta
libus turpiſ lucratio.Cuius ratio patet
quia omnes iſii ſuſtinẽt obpꝛobꝛia gra

na lucri ⁊ non q;ticunq; lucri.ſed tan/
tum parui lucri. Et ſic habemus quatu

oꝛ conditiones talibus viris illiberali⸗/
bus comunes. pꝛima eſt: quia omnes

ſe ipſos exponũt turpitudi culpe.2 q;

exponunt ſe obpꝛobꝛio iſamie. Tertia

ꝙ exponunt ſe gratia lucri. Quarta vᷣo
ꝙ gratia parui. Conĩ ibi. Eos enig
verificat vltimam conditionem p oppꝰo

ſitum. d. ꝙ eos qui magna vnde non oʒ

accipiunt.⁊ ea que accipere non opoꝛ
tet non dicimus illiberales eſſe. puta
tyrannos qui ciuitates deſolantur ⁊ ſa

cra deoꝛum templa pꝛedantur. ſed dici

mus eos eſſe pernicioſos rei.i. letalit
damnoſos t impios tanqᷓ; a naturali
bominuʒ pietate alienos ⁊ iniuſtos tã
qᷓ; rapioꝛes violentos. Eſt enim ſcien

dum ꝙ pernicies eſt moꝛs ſeu interituſ

Zicituꝛ autem de perneco pernecas ꝙ

eſt perfecte necare. &t ideo pernuies

vniueꝛſaliter ſũmitur pꝛo quocũq; moꝛ

tali damno ⁊ pernitioſus tanq; moꝛti

fere damnoſuſ.quales ſũt pꝛefati tyrã /

mi in deſolationibuſ ciuitatum. Impie

tas autem oppolita pietati tot modis
dicitur quot modis dicitur pietas. Sed

pietas dicitur tribus modiſ. vno modo
dicitur eſſe cultus dei.Alio modo cult⸗
parentum. Alio modo cultuſ paupeꝝ.
PYPnmo modo ſummitur ab Augu. i4*
de rinitate. capło.i: dicente ꝙ pietas

idẽ eſt ꝙ thoſebia i. cult dei. Secũdo

modo ſummitur a tullio dicente ꝙ pie-
tas eſt virtus que parentibus ? patrie
cultum æ reuerentiam affert in ſua re
thoꝛica.Tertio modo ſummit᷑ ab vgo /
ne dicente ꝙ pius eſt cõpaſſinus ⁊ pie
tas compaſſio. Sic ergo ſummt tripli /
citer impietas.vno modo ut deſtructio
cultus dei. Alio modo ut deſtructio cul
tus parentum. Alio modo ut deſtructõ
cultus pauperũ. Et hoc triplici modo

poteſt hic accipi impietas. Nomen aut

inmuuſtitie manifeſtum eſt. Conĩ ibi.ale

atoꝛ quidez. vẽiłicat eandem conditi/
oneʒ paruitatis in pꝛopoſito: dictum E=
enim ꝙ uli tyranni qui magna vnde ñ

opoꝛtet accipiunt non dicuntur illibera
1(Se

les:quia illa ſunt nimis magna.
aleatoꝛ qui cum taxilła aleis vult ali/
quod paruum lucrum ⁊? moꝛtuoꝛũ ſpo/⸗

liatoꝛ qui ſudaria funerum extrahit de
ſepulchris ꝙ eſt etiam modicum lucrũ

⁊ latro qui expectat pꝛo miſero viciu
ſuo iuxta itinera ſpolia tranſeuntium.
hij inqᷓ; omnes ſunt de numero ⁊c viiio

pominum illiberaliũ. ꝙ patet quia oẽs

ſunt turpes lucratoꝛes ⁊ omnes nego/
tiantur grata parui lucri. ꝙ autem lu⸗
crum eoꝛum ſit turpe patet in ſingulis
Spoliatoꝛes enim moꝛtuoꝛum pꝛo lu /
cro ſuo ſuſtinent obpꝛobꝛia. latꝛones
autem maxuma pericula. aleatoꝛes aũt

ab amicis quibus opoꝛtet dare lucrari

ſtudent. Et ſic omnes iſti accipiunt
lucrantur vnde non opoꝛtet. quate oĩa
eoꝛum lucra ſunt turpia ⁊ eoꝛuʒ accep
tiones ſunt illiberales. Con' ibi L Con
grue vtiq; manifeſtat uliberalitatis cõ
trarietatem dicens ꝙ illiberalitas con/
grue.i.ex cauſa legitima dicuiur eſſe cõ

trarium liberalitati. quia q;uis pꝛodi⸗/

galitas ⁊ illiberalitas opponantir li⸗
beralitati ſicut extrema medio. tamen
illiberalitas magiſ opponuur ei v ma
ius malum eſt quã pꝛodigalitas ?c ho⸗
mines magis a frequentius pecct ſᷣm
inclinationẽ illiberalita qᷓ; pdigalitad

AIlitimo autem concludit epylogans

IIBRO

ꝙ de liberalitate ð malitijs oppoſiũ
iſ. ꝓdigalitate ⁊ illialitate tanta di⸗/

euidentiaʒ pꝛedictoꝛũ que
renda ſunt ſex.pꝛimũ vtruʒ li
beralitas ſit virtus. Secundũ
¶Moip ſit ſpecialis virtuſ diſtincta ab omi

virtute donatiua. ernum vtrum pꝛo/

virum pꝛodigus plus peccet dando q/
bus opoꝛtet non dare quam non dan//
do quibus opoꝛtet dare. Quintum vin
illiberalitas ſit auaritia. Sextum vtrũ
omnis uſura ſecunduʒ ſe ſit mala dato
de iure poſitiuo non ſit pꝛohibita.
— (Aueſtio i x
E pꝛimo arguitur ꝙ liberali/
tas non ſit virtus. pꝛimo quia
nulla viriꝰ eſt deperditiua ma/
terie ſue circa quam operatur. Sed li⸗

beralitas eſi deperditiua materie ſue.

ſcilicet pecunie quare non eſt virtus.
Aſſũptum apparet quia omnis res ex
dem n acquiritur. auge
tur a ſaluatur. ut. 6. li. 29 dictum eſt de
bitu. Sed poſſeſſio pecunie non auget
ex actibus liberalitatis. ut hic dicitur.
qquare nec ſaluatur. &t ſi non ſaluatur
deperditur ex actibus liberalitatis. 2
quia nullus fit perfectus ex emiſſione
virtutis uſus ⁊ materie tutis.ꝙ pʒ
ex eo ꝙ virtus habentem perficit ⁊ o⸗
pus reddit bonum. ut ſupꝛa libꝛo 2 t
. libꝛo ſexto. Sed ex emiſſiõe pecuni
arum que ſunt materia liberalitatis æ
vſus earum. Et per conſequens ipſiuſ
met liberalitatis fu homo perfectus di
cente domiuo.Si uis perf ctus eſſe va
de ⁊ vende omnia vmuerſa que habes

⁊ da pauperibus ⁊ veni ⁊ ſequef, me.
MRathei.iq? capło.quare liberalitas

non eſt virtus. Terto quia extrema cir
ca quacunq; virtutem moꝛalem ſunt p/
uitates ⁊ malitie ut. ᷓ. li.22 Sed pꝛo⸗

digalitas oppoſita liberalitati ſicut ex

tremitas medietatis non eſt moꝛalis
pꝛauitas:qua nec pꝛodiguſ videtur eẽ
moꝛaliter malus ut hic habef in textu.

ſint:qꝛ iſta bñ intellecta ſufficiunt.

digalitas ſit moꝛalis maluia. QuartũD

quare nec ipſa hberalitas media erit
moꝛalis virtus. Sed oppoſiiũ dicit pbᷣſ

Hicendum ergo cuʒ pbᷣo ꝙ liberslitas
eſt moꝛ alis virtus: quia omms babit⸗
laudabilis appetitiuus eſt virtus mo/

ralis. Ex eo enim ꝙ eſt habitus lauda

bilis conſtat ꝙ eſt virtus.ut ſupꝛa in ſi⸗
ne pꝛimi. Et ex eo ꝙ eſt appetitiuꝰ a

non intellectualis eſt moralis ut habe/

tur ibidem. Sed liberalitas eſt habituſ

appetitiuus ⁊ laudabilis. quare cõſtat

ꝙ eſt moꝛalis virtus. Aſſũptum patet
ex deſcriptiõe liberalitatis collecta ex
conditionibus liberalitatis poſitiſſpar
ſim in textu. Eſt enim liberalitas ha/
bitus ſecundum rectam rationem elle/

ctiuus ⁊ executiuus decenus accepiio

nis: decentis largitionis:decentis ex⸗
penſionis pecuniarum ⁊ moderatiuus
amoꝛis ⁊ contemptus earum. æ omnẽ
liberalem vſum pecuniarum reddens
bonum. medians inter exceſſuʒ ⁊ deſe
ctum expenſionis inter nimiam ſolici/

tudinem ⁊ nimiam negligentiaʒ circa
pecunias. inter pꝛodigalitatem ⁊ illi-

beralitatem.ſeruans in accipiendo iu/

ſtitiam: in largiendo lenciam:in expi
dendo moderantiam pꝛo fine potiſſio

bonitates largitioms intendens. Oẽs
autem huiuſmodi deſcriptionis particu
le poſſuut haberi euidenter ex textu.
Sicendum ergo ad pꝛimum ꝙ libera /
litas non eſt deperditiua mae ſue.ſ. pe
cunie. Et q;uis ex actibus liberalibus

nõ augeatur pecunia:tamen ſaluatur.

Et ſicut in aĩali ſimiles ſunt conuerſio

nes alimenti ex quibns animal auget

illis ex quibus ſaluatur. tamen aliquã /

Qo er illis ſaluatur æ non augetur ppt

deperditionem. Sic dico ꝙ acceptiões

lUlberales qͥ non augent ſed ſaluant pe
cuniam ſunt tales in re quales acccep /

tiones que augent eam. tamen iſte nõ
augent:quia dationes ab alia parte t
tuzʒ minuunt. liberaliſ tamen pꝛimcipa

liꝰ ĩitẽdit bonitatẽ dationũ qᷓ; acceptio⸗/
nũ.qm̃ acceptõ finalit᷑ oꝛdinat᷑ ad poſ/

ſeſſionẽ. poſſeſſio vero ad dationezʒ ut

— .

Eunche
ornlrp
Vuntemt

hintina
Neondumn 9
nnmniſiel
ſontfan pe
ehenetote n
nitunbenen
muicelrn
rtorach
cu nnn ſe
itunriüf
cnemnee .
Imrhenisel
glittecligem
iteſbrihan
inghnqu n⸗
ſeblencinemin
bomiknemuge
Cnnnorium
libe Seinen
Ktafiintedert

mwtkffh
ſmaemſow

punenmon
hinto wlinn
muiie. (
V 4

teri 1
Wiep i
dchſogi
Ennst,
mgckbi
tnmuni
nigeinn
cknar
ldenitat
atbiisae
ns, An
tbengltanst
berlimmser
Kemimibenn
amtatn
NRenitn
Wrnonsnne
Gmunmn twctnn
Wenposemn
in womimnntie
dinmantigen
insnerniniani

munrGigeninan

Epügimentl

Gnms ihe n

Venramnd,
nmand ept
giinsinmnint
i iironee
i euideneran
Dadrinmng

S=

—

õ

1

8er aihrslen
cunia:undiu

Ii ſmiesſncn

=

ergins nmD.

sſainamn nl

amr M

en. Senogt
on mren eiis
arsnſe iein

Pnnenn. umt

ome⸗ 4b lunn
liali umm
iminnonn e,
viuiiain,
ſewuim

in tertia qoõne.

— „ %

dictu ẽ in vltima pticula deſcriptionis.
Ad ſecundum dicẽdũ ꝙ nullus fit pfe

ctns ex omiſſiõe liberalitatis ⁊ vſus ei

ſed poteſt fieri perſectus ex occupatio

ne circa melioꝛẽ materiaʒ qᷓ; circa pe/

cuniaʒ. quia bene inuenitur perfectioꝛ

virtus q; liberalitas que non poteſt ita

conuenienter acquiri animo circa pe/
cunias occupato. ſicut animo ab ſpſis

abſtracto. vnde ait yſidoꝛus. Sãcti viri
ideo contemnere cupiunt mundum »
motum mentis ad ſuperna reuocare.

ut ihi ſe ſe colligant vnde defluxerunt
⁊ inde ſe ſubtrahant vbi diſperſi ſi. Ju
ſti quidem qui rebus bonoꝛibus q; ac

victe blandimentis renuntiant pꝛouide
ab omni terrena poſſeſſione ſe moꝛtifi

cant ut deo viuant.li.ʒꝰ de ſũmo bono.

c⁊ i6: Sic autem loquitur euangelium
Et eſt ſimile de vſu coniugij quo qnis

poteſt bene vti cum virtute cuʒ toto illo

vſu pꝛetermiſſo poteſt quis ad melioꝛa

vota tranſire non dimittendo mala ſed
ſuſcipiendo melioꝛa. Ad tertiuzʒ dicet
Queſtio 16
E ſecundo arguitur ꝙ libera/
litas non ſit ſpecialis virtus di
ſtincta a caritate diuina ꝙ nõ

a phylantropia. ꝙ non a miſericoꝛdia
õꝙ non a perſonali amicitia.ꝙ nõ a ma

gnificentia.ꝙ non a iuſtitia. Pꝛimo ꝗ
arguitur ꝙ non a caritate diuina.quo/
niam habitus quoꝝ pꝛiuationes nõſuᷣ

diſtincte. nec ipſi ſunt diſtincti. alias po
ſſet dici ꝙ ſurditas ⁊ cecitas ſunt indi/

ſtincte.viſu ⁊ auditu manentibus diſti /
ctis. Sed pꝛiuationes caritatis ⁊ libe
ralitatis ſunt indiſtincte m eodezs. leg/
tur enim qui habuerit ſbᷣam huius mũ

di ⁊ viderit fratrem ſuum neceſſitateʒ
haber ⁊ clauſerit viſcera ſua ab eo quõ
earitas dei manet in eo. pꝛime. Jo.ʒʒ.
c quaſi dicat ꝙ nullo modo. Similite

autem nec liberalitas moꝛalis manet
in eo qui facit dare quibuſ opoꝛtet.Et
ſic patet eadem pꝛiuatio que eſt non

dare quibus opoꝛtet pꝛiuat hanc ⁊ illäã

IIII

quare ipſe ſunt indiſtincte. Secundo ;
non diſtinguatur a phylantropia que e
t* hõim amatia vt dicef.. li.S qꝛz me
dia:quoꝝ extrema nõ ſũt diſtincta.nec
ipa ſt diſticta ſed extrema liberalitatiſ
⁊ phylantropie nõ ſunt diſtincta: quia
defectus amoꝛis hominum reddit ho/
minem illiberalem. illiberalis enim ne
minem diligit ſed nec ſe ipſũ vt h dicit
phᷣus. Exceſſus vero amoꝛis hominũ
reddit hominem pꝛodigum: vnde pꝛo/
digꝰ multos amat ⁊ exceſſiue ut hic di/
citur. quare ſicut illiberalis ⁊ deficienſ
in amoꝛe bominum. ⁊ etiam pꝛodiguſ
⁊ exceſſiuus ſunt indiſtincti inq;tum ta
les.Sic liberalis ⁊ phylantropus ſunt
indiſtincti. Lertio ꝙ nõ a miſericoꝛdia
quoniã habitus quoꝛum opera ſunt in
diſtincta. ⁊ ipſi ſunt indiſtincti. opera
nanq; pꝛecedentia habitus ſunt cauſe
⁊ ſequentia ſunt effectus habituum.it
.HS. li. 22 Sed opera liberalitatis ⁊ mi/
ſericoꝛdie ſunt indiſtincta. vtriuſq; eni
opus eſt dare quibus opoꝛtet ⁊ quãdo
oʒ qꝛ maxie idigẽtibꝰ tẽpor neceſſitad.
quar ⁊ ipſi hitꝰ ſũt indiſtincti. Quarto
ꝙ non ab amicitia perſonali:quia vir/
tutes qnarum iniurie ſunt indiſtincte.
⁊ ipſe ſunt indiſtincte. Sed iniurie per
ſonalis amicitie ⁊ liberalitatis ſunt in
diſticte dicẽte pho.quia aleatoꝛ qui lu
crari vult ab amicis quibus opoꝛtet be
nefacere eſt illiberalis et ſic ledit libe/
ralitatem. conſtat etiam ꝙ in hoc ledit
amicitia; pp q;ᷓ debuit eẽ amicbñficuſ
ur.j. li? 9? quare hee virtutes ſũt ĩdiſti/

cte. QAuinto ꝙ non a magniſicentia. qꝛ

virtutes ille nõ ſunt diſtincte:que ſoluz
differũt ut magnitudine ⁊c paruitate di
cente hᷣ pᷣo ꝙ nibil pꝛobibet liberalio
rem eſſe minoꝛa dantem ſi a minoꝛibꝰ
det. quat᷑ dare minoꝛa ⁊ maioꝛa ñ dis /
ſificant ſpetiem liberalitatis.Sed libe
ralitas ⁊ magmęicentia: hoc ſolo mo/

do differunt. ut. j. capło ſequenii. qua
liberalitas ⁊ magnificẽtia nõ ſũt ſpeci /

fice diſticte. 6? ñ a iuſtitia. qꝛ Stus diſtnt

—

putiua pecuniarum in diſtribuendo di /

ſcernens inter dignos ⁊ indignos vide

tur eſſe iuſtitia.⁊ per conſequẽs ab ea

eſſe indiſtincta. pᷣ enim eſt eſſe ⁊ opera
ri iuſtitie diſtributiue.ut.j.li.ſed libe
ralitas eſt virtus diſtributiua pecuniaꝝ
libᷣał viri ⁊ diſtribuẽdo diſcernit: qꝛ ñ
dabit quibuſlibet. puta indignis ut poſ
ſit dare quibus opoꝛtet. vt hic dicitur.
quare libeꝛalitas videtur eſſe iuſtitia.
⁊ per conſequens non videt᷑ diſtingui
ab ea. Sed oppoſitum videtur qꝛ pꝛo/
digus vult eſſe qui aliquod malum hẽt
⁊ ſic accipimus pꝛodigalitatez ut dicit
płᷣs in pꝛincipio lectionis huiꝰ. Quaĩ
ſimili modo liberalis qui aliquod ſpeti
ale bonum habet ⁊ b̊ dicemus lberali

tatem. quia quot modis dicitur vnum

oppoſitoꝛum tot modis dicitur ⁊ reli

quuz. pꝛimo topicoꝝ.Si ergo pꝛodiga

litas dicit᷑ uno modo ſicut ſpeciale ma
lum diſtinctuzʒ ab alijs maliſ.Sic dicet
vno modo liberalitas tanq; vnuzʒ qd
bonum a ceteris bonis diſtinctum. Si
cendum ergo ꝙ liberalitas eſt ſpecialiſ
virtus ſpecifice diſtincta a ceteris virtu
tibus memoꝛatis.Qõð apparet duplici
ter.pꝛimo quia quaruncũq; virtutuʒ ⁊
vniuerſaliter habituum obiecta pꝛia ſuᷣ
oiſtincta. ⁊ ipſe ſunt diſtincte vel diſtin
cti.ſed omnium pꝛedictarum virtutum
obiecta pꝛima ſunt diſtincta. quare ⁊
ipſe. Aſſumpta patẽt: quia obiectũ pꝛi
mum caritatis diuine.i.illius amoꝛis ĩ
fuſi quo diligimus deum eſt ipſe deus
ut deus.qᷓ;uis plura alia ex caritate di/
ligamus.deus tñ eſt pꝛimum ex carita/

te dilectũ ⁊ in oꝛdine ad eum cetera di

liguntur. Philantropie vero obiectum
pꝛimum eſt homo ut homo in toto hu/

mano genere.quam phylantꝛopiã at ·

tribuit Joannes damaſcenus ſoli xp̃ᷣo

d.ꝙ ſolus eſt philantropus.quia ſolu)
oſtendit amoꝛem humano generi ſalu/

bꝛẽ. Hiticoꝛdie vero obiectũ pꝛimũ ẽ
homo non ut homo. ſed homo ſubiectꝰ
miſerie.eſt enim mificoꝛda hitus elecni
uus releuandi miſerias hominum mi/

ſeroꝛum. Perſonał autem amicitie o/
biectum pꝛimum eſt bomo ſociali fam
liaritate coniunctus amanti ut ſit con
iunctus ei.non ut homo.ſed ut ſic ſe ba
bet ad amantez ut.j. declarabitur lis:

circa pꝛincipium. Magmificentie vero

obiectuz pꝛimum eſt operabile magnũ
ut magnuʒz ut. j. cᷣ ſequẽti. Juſtine vero
iuſtum ut iuſtum. ut.j.li?? Liberalitai
autem obiectum pꝛimuʒ eſt pecunia ut
vtilis.q; enim liberalitas aſpiciat pecu

mas ita dicit phᷣs in pꝛincipio lectioni/

ꝙ autẽ ut vtiles patet.quia boc modo
⁊ ſub hac ratione eſt virtuſ circa eas ⁊

nõ aliter. ut patet ex ratione pbᷣi in il.

la parte.Quoꝛum autem eſt aliqua vii

litas.Sic igitur patet ꝙ omnes iſti.7.

habitus hñt obiecta pꝛima diſtincta ſbᷣ
rationibus ſuis.⁊ per conſequnens qð
ipſi habitus ſunt diſtincti. Secundo qꝛ
quecunq; virtutes electiue in electioni⸗
bus ſuis includũt fines diſtinctoſ ⁊ ipᷣe
ſunt diſtincte.fines enim diſtin cti inclu
ſi in electiomibus diſtingunt electioneſ

⁊ electiones diſtincte iudicant habituſ
electiuos eſſe diſtinctos:quia magis in

dagant moꝛes ex electiõibuſ qᷓ; ex opa

tonibus.ut. S. li.3?* Sed pꝛedicte vir-/

tutes in electionibus ſuis includunt fi

nes diſtinctos. quare ⁊ ipſe ſunt diſtin

cte. Ad euidentiam aſſũpte ſciendum
q; omnes iſte virtutes babent duo cõia

ſ. dare uelle dare. omnes eniʒ dant

quibus opoꝛtet ⁊ omnes b eligũt. Dil

lerunt tũ penes finẽ queʒ intdunt pp

quem dant ⁊ pꝛopter quem dare volũt
Et ſic appetitus finium intentoꝛum in
cluſi in electionibus ſunt diſtincti.Cari
tas eniz diuina vult dare pauperi ut in
hoc ſeruiat creatoꝛi eius pꝛeſtituens ſi
bi pꝛo fine ipſum ſeruitium creatoꝛis.
Phbylantꝛopia vero vult dare homini
vt bene faciat homini inqᷓ;tũ eſt homo
pꝛeſtituens ſibi pꝛo fine beneſacere ho

minibꝰ. miicoꝛdia vero dat vt releuet
miſeriam miſeri. intendens ſimplicit

tanq; finem. perſonalis autem ãictia

dat ut amicum beneficiet.quia bᷣ reqrit

uknisnſe⸗
ſiecli
huſicn
in (Maii
ſiypenuatocan
unsiſitmna
ulſunciast⸗
ictlberaltan
finggpruati
filtſeeus. 1 he

üledue.

anzeütewans

initstnn

hruituar
Nammimegiu

imitstnih

1

ſidlmnſencän

.

ſplinpeſine

5

lyinatis

WN

Mutlinalie
Uiggnine
AEnnegiriaab

rind Wn
RDM.

MezNinn

cſehrien
mnn Eele
umungir
nlbertlist

les paet git
eeſnmnn
ipaetertmnt
d
Prangent
3ius.¹ Mninn

mmrsekenrrn

Nütisine

ceirscnneime

l
aiändosgianeg

Gerihmian
Sedere n

Vnibus usit
cunet igent
nnan aſine in
Finmesbihmn
ledare onniscit
t Mesbifi
es fhi g nin
1Popee en m
ioniesſuntiin.
iuanmren
Neuoitns
—

gumſln
onin niil
ſtipn nehnt,
ſtuſeii⸗

mummntet⸗

niniie
torfig i

mẽ ipe manẽt diſticte.

uis de vinjs vitia ⁊ virtutes de in
tibus oꝛãtur: non tñ pꝛopter hoc ea
onũt᷑ ſunt eadem cũ hijs a quibus oꝛiũ

aicicia. ut ifra li. )?b at intẽdit tãqᷓ; fi⸗
nẽ. magnificentia vero dat. ut ꝑ b ope
retur ⁊ efficiat aliquod magnũ opus.

nõ intẽdẽs bonoꝛẽ uel cõmodũ vel gra

tiã alicmus. ſz tm̃ bonitatẽ operis ma/
gni. iuſtitia vero vult dar ſʒ ꝙ ipuʒ da/

re ẽ quodda reddere. aliter eni iuſtitia
nõ eligit danonẽ.niſi tĩ vt redditionẽ

liberalitas vero nõ dat. nec dare intẽ/
dit ut ſeruitiuz del. nec vt iuuamè hõiſ.
nec vt releuamẽ miſerie miſeroꝛũ. nec
vt beneficiũ ãici.nec vt opus magnũ:
nec vt reditionẽ:ſʒ vt bonũ ⁊ optimuz
vſũ pecũian.qꝛ pecũie ⁊ qcũq; nũmil⸗
mate mẽſurant᷑ ſunt quedã vulia quibꝰ
cõtingit bñ̃ ac male vti.b intẽdit.bᷣ ap
perut liberalitas vt pecũijs hõies non
male: ſʒ bñ decẽter ac recte vtantur. ⁊
ſic patet modus diſtinguendi iſtas. 7.
virtutes. ¶ Dicẽdũ ꝗ̊ ad pꝛimũ in op/

põitũ ꝙ pꝛiuatio caritatiſ 1 pꝛuuatio li /

beralitatis ſut vna pꝛiuatio. ſicut nec
cecitas ⁊ ſurditas.tamẽ pꝛiuatio ope/
ris qð eſt liberalitati caritati comũe

pt eẽ vtriq; pꝛiuatiõi cõis. ſicut vrriuſ

q;ʒ cã vł effecius. ⁊ hec pꝛiuatio ẽ non

dare vel nõ velle dare. exẽplũ aũt bui

eẽt ſi quis eẽt pꝛiuatus ſẽſu cõi qui pꝑp
hãc pꝛiuattonẽ pꝛiuaretur uiſu ⁊ audi
tu. tamẽ ꝓpꝛie pꝛiuatiões hoꝛũ ſen⸗
ſuũu.puta ſurditas ⁊ cecitas manerent
diſtincte. q;uis ðpenderent ab vna cõi
pꝛiuatione. ſic ẽt q;uis ad hãc pꝛiuatio

nẽ que ẽ nõ velle dare ſequatur pꝛius⸗

tio liberalitatis ⁊ pꝛiuatio cãitatis.ta
ne i d ſecũdũ di
cẽdũ.ꝙ extrẽa philatropie ⁊ extrẽa li⸗/

beralitans nõ ſũt diſticta. ymo ſüt abin
uicẽ altera. ſicut cã effectus. qm̃ ex/
trẽa philãtropie ſũt aliquãdo cauſe ex/

trẽoꝝ liberalitatis ⁊ aliquotiens ecõ-
uerſo. quidã enĩ qꝛ neminẽ diligũt ne/
mini dare uolũt.quidã ãt tantũ amant

diutias ꝙ neminẽ amat. ⁊ ſingularit
neminẽ qui uellet ab eis accipere. GBg-
rtu

. . — *

tur.

Ad tertiũ dicẽdũ ꝙ vnũ ⁊ idem
opus exterius exhibituʒ põt eſſe opus
pluriũ virtutu ſecundũ diuerſa motina
eaꝝ.quare nõ omnes virtutes ſunt ee/
dem quarũ opera exterioꝛa ſunt eadeʒ
ſic at eſt in pꝛopõito de liberalitate ?

rioꝛi opere. quartũ dicẽdũ ꝙ ñ
omnes uirtutes patiẽtes iniuriã in eo
dẽ opere ſunt indiſtincte. qꝛ idẽ opus
põt aliquãdo ſubeſſe pluribus vitijs ⁊
m boc in eodẽ opere ſiet ↄ plures vir

mericoꝛdia que cõueniũt in ſolo exte

tutes.ſicut hic dicit phᷣs de ope pꝛodi/

gi qui effectus eſt intẽperatus qui ſim
ledit liberalitatẽ ⁊ tẽperãtiam. ( Ad

quintũ dicendũ ꝙ liberalitas ⁊c magni
ficẽtia nõ ſolũ differut magnitudine

paruitate ut uiſũ ẽ.ſʒ ppᷣs dicit hane dij

terẽtiam eẽ ꝓ eo ꝙ magnificẽtia ſemp
attendit ad magnitudinem operabiliſ

liberalitas nõ. ſʒ tantum ad bonuʒ u/
ſu rei utilis.⁊ ideo loquens de utraq;
dicit magnitudinẽ iſtã ad aliquid.i.re
latuam.qꝛ magnitudo pecunie qua u /

titur liberalis refertur ad q;titatẽ pe/

cunie vnde ſũmitur.ſʒ magnitudo pe/

cunie ſecundum ꝙ ea utitur magnific⸗
refertur ad qtitatẽ operis ꝙ p pecuia
efficitur. Ach

ci Ad ſexium dicenduʒ ꝙ di
gni ⁊ idigni poſſũt ſũmi duplici᷑. vno
mõ qꝛ meruerunt ⁊ demeruerũt.ſic ꝙ

eis pꝛopter merita debẽtur pꝛemia
pꝓp demerita pene. ⁊ h mõ inter eos di

ſcernit iuſtitia reddens vnicuiq; quod

ſuũ ẽ: alio modo qꝛ iſti melioꝛes ⁊ illi

deterioꝛes uel abdantioꝛes ⁊ indigẽ
tioꝛes. ſic ꝙ nec iſtis nec illis debẽtur

munera. æ hoc modo diſcernit inter di
gnos ⁊ indignos: liberalitas no: red/
dẽs eis debita ſʒ ſponte ⁊ libere dans

melioꝛibus ⁊ indigentioꝛibus munera
ſua. (Abellio.i7.
E. 3 arguitur ꝙ pdigalitas
ſit moꝛalis malitia. pꝛio qꝛ in
mã moꝛali oĩs extrẽitas op/
poſita virtuoſe medierati eſt moꝛalis

malitia. ut ſupra.li. .ſʒ pꝛodigalitas
ctalis extrẽitas. quare videt᷑ moꝛalis

IIBRO

malitia.2: qꝛ oĩs bitus electiuus per/

at ẽ ex hitu pdigalitatis.quare ipᷣa eſt
malitia. tertio qꝛ oĩs hitus electiuus

inductiuus ad plura vitia ẽ moꝛalis

malitia.ſʒ pdigalitas ẽ huiuſmõi dicẽ/
te pho.ꝙ multi ꝓdigoꝝ faciliter fiũt il
liberales ⁊ ĩtempati.hᷣ ãt nõ fit niſi ex

cõditiõe ⁊ modo pꝛodigalitatis. quar

uidetur malitia.ſz ĩ oppõuũ ẽ auctori⸗

taſ ⁊ rõ phᷣi q habẽt᷑ ĩ textu. ad queſtio

nẽ ergo dicẽda ſũt duo. pꝛio ꝙ pꝛodi⸗/

galitas ſʒz ſe ſũpta nullo alio uitio ſibi

ãnexo ẽ qdã malitia æ diſpoſitio mala

2 ρ nõ ẽ moꝛalis malitia nec pꝛauitaſ
appetitus. pꝛimũ patet.qꝛ oĩs diſpoſi-
tio volũtaria ↄ hõis vtilitatẽ. virtutẽ
⁊ 3 rõnẽ ẽ aliqua malitia ⁊ diſpoſitio

mala.ſʒ pdigalitas ẽ huiuſmõi.ipᷣa nã
qʒ ledit vtilitatẽ hũane neceſſitatis du⸗
cens hõieʒ ad indigẽtiã. ẽ ↄ virtutẽ

liberalitatis. ⁊ ẽ 2 dictamẽ recte rõis
quare ẽ quedã malitia. tertiũn pbo. qꝛ
oĩs moꝛalis malitia qᷓ dici põt pꝛaui/
tas appetitus het pꝛo ſue pꝛaue electi
õis motiuo vel bonũ honeſtũ vel bonuzʒ
vtile vel bonũ delectabile ĩ apparẽtia
qꝛ fʒ dioniſiũ. nẽo ad malũ aſpiciens
aliquid opatur. ⁊ idcirco ois opans in
tẽdit aliquod de iſtis tribus bonis pr
ſufficientẽ dimſionẽ. que hẽt᷑.S.li. 2 ½
j. li. S.ſy ꝓdigalitas z ſe ſũpta nõ hẽt
aliquod iſtoꝝ triũ bonoꝝ tanqᷓ; motiuũ
T inductiuũ ad pꝛauitatẽ electiõis.qꝛ
ſi intẽdat bonũ honeſtũ vel intẽdit ho/
noꝛẽ vel aliquod bonũ honoꝛe dignuz
ſi honoꝛẽ: tunc nõ eẽt pꝛauitas ꝓdiga

litatis ſed pꝛauitas ſuperbie vel cay/

mie.ſi vero bonũ honoꝛe dignũ. puta
virtutẽ.tunc talis appetitus vel talis i
tetio nõ induceret pꝛauitatẽ.ſi vero in /

tẽdat bonũ ðᷣlectabile: tunc nõ eẽt pꝛa
uitas ꝓdigalitatis ſed intẽperantie. vt
dicit ppᷣs de illo qui pp foꝛnicationem
multa expẽdit.j.poſt pꝛĩcipiũ libꝛi quiĩ
ti. ſi vero intẽdat bonũ utile.tunc ñ po/

teſt dici ꝙ circa hoc habeat appetiunz
ditiuus hnñtis eſt moꝛalis malitia. ſed
pꝛodigalitas ẽ talis bitus.qꝛ vt hic di
cit pbᷣs.ꝓdigus ẽ quaſi ꝑ ſe pditus. H

depꝛauatum cum ſit vehemens emiſſi/
uus rerũ utiliũ.puta pecuniarum.qua/
re uidetur ꝙ nullo modo pꝛodigalitas
ſecundum ſe ſumpta ſit pꝛauitas appe
titus reddens pꝛodigũ moꝛaliter pꝛa/
uum.quamuis reddat ipſum inſipien/
tem ⁊ fatuum. ſicut dicit pᷣs. non q i/
pſa pꝛodigalitas ſit ipſa inſipientia. ſʒ
qꝛ ex appetitu pꝛodigo naſcitur ĩ intel
lectu talis diſpoſitio que dicitur inſipiẽ
tia. ¶ Ad pꝛimum ergo dicendum. q
non omnis extremitas virtuti oppoſita

eeſt moꝛaliter pꝛaua. puta illa que ma/
gnam conuenientiam habet cum me/

dietate uirtuoſa. ſicut habet pꝛodigali

tas ſecundum ſe ſumpta cum liberalita

te.⁊ ideo cõcedo ꝙ omnis extremitas
ſit mala. ſed non ꝙ ſit moꝛaliter pꝛaua
ſicut eſt expoſitum.

poꝛalem.non tamẽ eſt perdims ex eo
ꝙ incurrat pꝛauitatem moꝛalem
rertium dicendum ꝙ pꝛodigalitas eſi
diſpoſitio inductiua ad moꝛales mali/

tias.ipſa tamen infra ſuo limite ſum/

pta non includit aliquam pꝛauitatem
mozꝛalem. ¶ Queſtio. i ñ 8.

non opoꝛtet.puta byſtrionib
⁊ adulatoꝛibus q; non dando niris in
digentibus. pꝛimo qꝛ plus peccat qi
ſubtrahit bonum moꝛale q; qui ſubtra

hit bonum tempoꝛale: quanto maius
eſt iſtud bonum q; illud. ſed dans bo⸗
num tempoꝛale bhomini malo ſubtra-

hit ab eo bonũ moꝛale.qꝛ nutrit ipſum
i malitia ſua a qua coꝛꝛigereni:ſi nul/
lus daret ſibi donec eſſet coꝛꝛectus.qui
autem non dat homimi bono ſubtrabit
tantum ei bonũ tempoꝛale. quare pluſ
peccat ille ꝗ dat malis hominibus. qᷓ
lle qui nõ dat bonis hominibus. 2.qꝛ

maius peccatum eſt illud quod non eſt
ordinabile ad bonum finẽ: q; illud qo
veſt ordinabile ad bonum finem.ſed da

Ad ſecundũ di
cendũ ꝙ pꝛodigus dicitur perditus tẽè/
poꝛaliter.quia perdit ſubſtantiam tem

S.A4 arguitur. ꝙ pꝛodig plꝰ
peccat dando bona ſua quibꝰ

Mſporun
Yiumſen
nhrurdi
lnneniroc
meanenete
wepelpti
ttinen
ronhend
ntittuann
nmitg c
Auurſinſiue
rvmmebon
hprodies
peccarinh
ewnopoꝛte
vnldo Np
wn tinſe
ſſitn ep
iilerü
minar
kmütdennek
Nöün

(lnad
üsäirnlin

ſungiume
igannüig

wlstenmgn

Cnmnenpäm

inninni

g
aſennm
dchn
zuützintt
ncnſin

ſwt
mergn
Mas
anſu
nan dabene
ſenbee
oraane
Wonndenn
Ngſncün
n (Na
ANiſbime
mi akoennsn
õ
un wwrin
inäis
niufaſwnn!

aleumn un

Aſs.
zGG
Nandobongin

31 .*

wrter nabſc⸗

chon n
mnoepds n

umnorde

neral: in

Lebommn nuß
iwirn

ulrige

wirnponk,

ponet ſee⸗

III

re malis adulatoꝛibus uel aluer dele/

cctãtibus nõ eſt oꝛdinabile ad bonũ fi⸗
nez. qꝛ ut dicit pp̈s iſtud cõiter oꝛdina/
tur ad vanitatem ⁊ ſuperbiã uel ad vo
iluptatem c intẽperantiam. nã dare bo

nis hominibus ẽ oꝛdinabile ad bonuʒ
finez. qꝛ ad moderamtiã moꝛum ⁊ ad
fugã turpiũ.ut habetur in textu. quare
iliud dare maius peccatum ẽ qᷓ; iſtud ñ
dare. 3? qꝛ coꝛꝛuptio ſeu conſumptio re
rum vtilium peius eſt q; cõſeruatio ea/
rum. ſʒ dare hõibus malis eſt reruʒ vti/
lium perditio coꝛꝛuptio ⁊ conſũptio.ñ

dare autem eſt cuſtodia ⁊ conſeruatio.

quare peius eſt iſtud q; illud. ¶ Sed ĩ

oppoſitũ arguitur. qꝛ; grauius eſt pec/

care circa bonum q; circa malum. vitiũ
eniʒ nõ eſt peccatum.qꝛ opponitur al/
teri uitio:ſed qꝛ opponitur bono me/
dio.quare ſimiliter gramius eſt pecca
re in hominẽ bonum qᷓ; in hominẽ ma /
lum.ſʒ pꝛodigus non dans quibus o/
poꝛtet peccat in hõies bonos. das aũt
quibus non opoꝛtet peccat ſolum ĩ ho/

mines malos. qꝛ peccat in ſeipſũ quẽ

depauperat ⁊ in recipientez quem in

malum ſuſtentat. quare plus peccat ñ

dado qᷓ; dãdo.2 qꝛ płꝰ peccat qui ſe ba
bet ad alterũ ut iluberalis.qᷓ; qui ſe ba
bet ut pꝛodigus.quare vt dicit phᷣs il⸗
liberalis deterioꝛ eſt pꝛodigo.tum qꝛ ĩ
ſanabilioꝛ: iũ qꝛ moꝛaliter pꝛauioꝛ.tũ
qꝛ pꝛodigus eſt multoꝛũ amatiuus.il/
liberalis aũt nullins.nec etiã ſui ipſius
ſʒ dans quibus non opoꝛtet ſe hẽt vt ꝓ

digus.nõ dãs ãt quibus opoꝛtet vt illi‚⸗

beralis ⁊ parcus.quare grauius pec/
cat non dando qᷓ; dando.ʒ: qꝛ extremo
rum illud eſt peius quod eſt diſtantius
ab optimo medio. vt. ã. li. 2 ſy non dar̃
quibus opoꝛtet diſtãtius eſt a liberali

datione que ẽ optimũ mediũ ĩ hac ma/

teria q; dare quibus nõ opoꝛtet. magis
nãq; diſtant dare ⁊ non dare:qᷓ; dare ⁊

dare.quare nõ dare quibus opoꝛtet pe

ius ẽ q; dare quibus non opoꝛtet. dicẽ
dũ ergo ad queſtionẽ ꝙ non dare qui⸗
bus opoꝛtet peius ẽ qᷓ dare quibus nõ

opoꝛtet. hoc aũt perſuadetur ex quatu/
oꝛ.pꝛimo ex motiuo utriuſq;.qꝛ nõ da
re quibus opoꝛtet pꝛouenit ex iniquio/
ri motiuo q; dare quibus non opoꝛtet.
non dare eni puenit ex inoꝛdinato a/
moꝛe pecunie quo nihil eſt iniquius.vt
dicitur. ecc.xdare vero quibus non o/
poꝛtet pꝛouenit ex aliquo alio amoꝛe
puta amoꝛe dationis qui pꝛopꝛie facit

hominẽ pꝛodigũ uel amoꝛe honoris vł

amoꝛe voluptatis.amoꝛ ãt pecunie eſt
iniquioꝛ ceteris.vt allegatum eſt. cuiuſ

ratio videtur eẽ. qꝛ datio ⁊ honoꝛ ⁊ vo

luptas ſunt pꝛopter ſe appetibilia. pe/⸗
cunia vero ſecũdũ naturaʒ non è appe
tibilis pꝛopter ſe:ſed tantũ pꝛopter al
terũ.conſtat ãt ꝙ amare vt finẽ rem no
ppter ſe appenbilẽ iniquius eſt q;ᷓ; a⸗
mare rem pꝛopter ſe appetibilem. qua

re amare pecuniam eſt iniquius ; a/
mare dationem. uel honoꝛẽ uel uolu⸗/

ptatẽ.ex quo ſequitur. nõ dare quibꝰ
opoꝛtet ad quod inducimur amo:e pe
cume peius eſt q́; dare quibus nono/

poꝛtet ad quod inducimur amore dati

onis uel honoꝛis uel uoluptatis. 22
ex modo vtriuſq;. quia non dare quibꝰ
opoꝛtet habet modum ignobilioꝛeʒ ⁊
uiliorem qᷓ; dare quibus non oportet.
pro eo ꝙ non dare habet modum inui/
rilis ⁊ timidi impotentis ⁊ otioſi. ⁊ iõ
dicit. ecc. ubi ſupꝛa. ꝙ auaro nihil ẽ ſce

leſtus. dare uero quibus non opoꝛtet
habet modum uirilis ⁊ andacis potẽ/

tis ⁊ fructuoſi hominis.quare non da⸗/

re peius eſt q;ᷓ dare. 2. ex natura pe

ccati que includit conuerſionem ad bo

mum apparens. ſen ad bonum minus

⁊ mutabilius v auerſionem a bono ve

ro maximo ⁊ incommutabili. conuer/

ſio tamen non eſt peccatm. niſi pꝛo q
to trahit ſecum auerſionem. conuerſio
nanq; ad bonum commutabile poteſt
eſſe licita:dum tamen fiat ſine auerſio
ne a bono immutabili.tunc arguitur ſic

omne peccatum tanto grauius eſt qua/

to maiorem auerſionem a bono hone⸗

QNo ieludit ſed n dare quibus opetxet

IIBRO

maioꝛẽ auerſionẽ a bono honeſto in/
cludit qᷓ; dare quibus non opoꝛtet. qð
pgatet. qꝛ dare quibus non oportet nõ
includit illam auerſionem que facit ho
minem prodigum.niſi pꝛo quanto pꝛo
hibet dare quibus oportet.⁊ ideo ty/
rannos non dicimus prodigos quantũ

cũq; dent quibus nõ oportet.pro eo ꝙ

multitudo poſſeſſionis eorum eſt tanta
ꝙ non poteſt ſuperari ⁊ exhauriri quĩ

dando ubi non oportet poſſint etiam

affluenter dare vbi oportet. ut habetur
ex textu quare non dare quibus opor/
tet eſt grauius qᷓ; dare quibus nõ opor/
tet. A'ſuadetur idem ex forma exẽ⸗
pli.quia de vtroq; peccato habe mus

exemplum:tamen ualde differens . qa

legimus filium prodigum qui conſum
pſerat ſubſtantiam ſuam niuendo lu⸗
xurioſe cum meretricibus miſericordiã
conſecutum. Luce.is? legimus tamen
diuitem epulonem qui mendicanti la⸗
ʒaro benefacere recuſauit miſericoꝛdi
aʒ aſſequi minime potuiſſe.luce.ibex
quo ſequitur ꝙ dare quibus non opoꝛ/
tet facilius indulgetur qᷓ; non dare qui
bus opoꝛtet. ⁊ per conſequens iſtud ẽ
grauius ⁊ illud leuius. Zicendum
ergo ad pꝛimum. ꝙ non sare bonis ẽ
ſubtrahere bonum tempoꝛale ⁊ bonũ
moꝛale ſimł.pꝛo eo ꝙ ſicut aliquis poſ
ſet ad malum induci pꝛopter abundã/
tiam quam ex malo ſuo. puta ex falſis
adulationibus conſequitur. ſic poſſet a
bono abduci pꝛopter penuriam quam
cõſequeretur tenendo bona vitam. po⸗
ſuo ꝙ nullus uellet bõis hominibus be
nefacere. ⁊ ideo ille qui poteſt ⁊ non
vult dare hõibus bonis ⁊ egenis q;tuʒ
eſt in ſe ſubtrahit eis æ alijs bonũ mo/
rale ſicut tẽpoꝛale.¶ Ad ſ̃m dicendũ
non dare quibus opoꝛtet dare non ẽ
oꝛdinahbile per naturam ad bonum fi-
nem. licet ita dicant illi tenaces æ par
ci.hoc mñ non dicit pᷣs.niſi recitãs fal/
ſam excuſationem eoꝝ. tertium
dicendũ.qꝙ res vtiles non conſeruant
apud tenaces: æ parcos plus qᷓ; apo

pꝛodigos in comune bonum. pꝛo eo
res apud eos ſunt quaſi perdite. quia
nec eis nec ceteris pꝛoſunt.cũ talis p.

cus neminẽ diligat.nec etiam ſeipſum

ut dicit phᷣs. quare ꝓdigus non poteſt
bona ſua in peioꝛibus manibus pone,
cium parcoruzʒ

re qᷓ; in manibus t

eadem.hoc enim dicit phs.ꝙ
lenocinium ⁊ vſura ⁊ latrociniũ ⁊ ſpo
liatio moꝛtuoꝛum ſunt opera illibera/

litatis.conſtat etiam ꝙ ſunt opera aua
ritie ⁊ iniuſtitie.vt infra.li.square ilii
beralitas eſt auaritia.¶ Sed oppoſi/
tum uidetur.qꝛ diuerſis uirtutibus di/

uerſa uitia opponũtur. ſed auaritia op
ponitur iuſtitie.ſicut ipſa exiſtens rea/
liter iniuſtitia.ut infra li.ꝭ..illiberalitai

autem opponitur liberalitati. iuſtitia

uero ⁊ liberalitas ſut diuerſe. ut inſuʒ
eſt. quare ſimiliter illibera itas
ritia ſunt diuerſe. ¶Ad queſtionem
ergo dicenda ſunt quatuoꝛ. pꝛimo ꝙ il/
liberalitas non eſt auaritia.quia ſup/
poſito ſecundum intentionem philoſo

phi infra. li.S. ꝙ auarinia ſit iniuſtitia

conſtat ꝙ auaritia eſt circa redditionẽ

non circa dationem. circa acceptioneʒ

⁊ detentionem redditiõi oppoſitas.ñ
circa acceptionem ⁊ detentionem do/

nationi oppoſitas. ſed illiberalitas ad
hec omnia ſe habet penitus econuer/
ſo. quare illiberalitas non eſt auaritia

Secundo quia auaritia non ſemper

nec uniuerſaliter concomitatur illibe⸗

ralitatem. quoniam multi multotiens

agunt illiberaliter abſq; omni iiuſtitia

⁊ auaritia.puta parce uiuentes cũ ſint

diuites. non audentes in ꝛijs ne/

ceſſitatibus expendere.¶ Ite micro⸗

logiʒzʒantes in compotis ⁊ ratiocinijs

volentes habere rationem uſq; ad vl/

timum quadrantem. ⁊ accipientes vn
ge non opoꝛtet fᷣm urbanam congrue/
tiam. vnde tñ licet ſm iuſtitiam.iſti qui

dem omnes agunt illiberaliter. nõ tũ

E. Karguitur. ꝙ illiberalitas
ſit auaritia. qꝛ earũ opera ſunt

4gnlch
Nebng gu
umnubnmt
Gltuen. e
rliprüruen
umnoprann
Clgnngane
fugrte
pltcur.
Pnmunene
uckoebnon
ſtouoma
eſtacaperen
iervno no
E Nens. non

Ulc gat
E⸗

Lslberalit

ſuſne oecen
Wl ſc a

Ceruin
Caſeandn
bomelſen
Hunnwomin

Mntpano
inis, A
Mutreinnnſtgs

Enlnnatniſidan

Wnrntone nele

mtlto

nemrironne
nſnmnnt

huuenng,

Ninn
ln
Einis

u

mgaßt
Mranit
ningnk
mohmen

tncal ee
wiin ſlan
ſonthaeim
unial dei
inr Dond i
r
Unurinat
inm ni

dani nie

uriiuſt iuſt
Uckcra nidn
en. Nanen
rAänüichpis
1dernd

8.ſd lbetl

bet enns en
—

e

dus ⁊ nulli nociu

IIII

iniuſte nec auare. ¶ Tertio qꝛ auari/

tia concomitatur illiberalitatem ĩ non
dando quibus opoꝛtet in extrema ne⸗
ceſſitate poſitis.qꝛ non reddere bomi/
nibus quod eoꝛum eſt cum quis redde

re poteſt eſt iniuſtitia ⁊ auaritia. ſed ũ

dare bominibus in extrema neceſſita/
te includit non reddere illis quod eoꝝ

eſt. qꝛ in ulo caſu ommia ſunt comunia

iure polinco. quare ĩ tali caſu auaritia
⁊ iniuſtinia ſemper concomitantur illi/
beralitatem. ꝗ? ꝙ auaritia concomi
tatur illiberalitatem in accipiendo vn/

de non opoꝛtet rem alienam ſine cau⸗

ſa legiima.5ᷣ enim eſt manifeſta iniu/
ſtinia. quare c..¶ Bicendũ ergo ad

illud quod obijcitur. ꝙ in eodem opere

poſſunt concurrere multa uitia.ſicut. S

dictum eſt queſtione ſecunda. ⁊ ita eſt ĩ

pꝛopoſuo.quoniam accipere de latro/
cinio eſt accipere vnde non opoꝛtet.du
pliciter. vno mõ.qꝛ boc pꝛobibet lex iu
ſtitie dicens.non furaberis. ⁊ hac de
cauſa ſic accipere eſt iniuſte ⁊ auare
agere. ¶ Secũdo modo quia hoc pꝛo/
hibet mos liberalitatis qui non eſt ac/
cepnuus ſine decentia. ut babetur. ?

hac de cauſa ſic accipere eſt illiberalit
ggere. ¶ Queſtio. 20.

.67arguitur. ꝙ nõ omnis u/⸗
ſura ſecundum ſe ſi mala.da/
Vto ꝙ non eſſet iure poſitiuo ꝓ/
bibita.pꝛimo qꝛ nullus contractus u/
triq; parti voluntarius ⁊ vtriq; cõmo/
idetur eſſe ſecun/
dum ſe malus.¶Argumentum ad b.
quoniam philoſophus enumerans cõ /
mutationes iniuſtas nullam inter eas

connumerat niſi damnoſam ⁊ inuolun
tariam:ratione uel ignoꝛantie uel vio /
lentie.infra libꝛo quinto.ſed aliquis
contractus vſurarius eſt huuuſmodi.po

ſuo enim. ꝙ quidam mercatoꝛ accipi/
at pecuniam ad vſuras ⁊ inde multuʒ

lucretur. iſte contractus erit vtriq; par

ti voluntarius.a utriq; parti commo/
dus.quia utraq; pars habebit ð lucro
pecunie mutuate. nulli viuenti noci/

uus. quare non uidetur fuiſſe ſecundũ
ſe malus. ¶ Secundo quia omne per/
miſſum expꝛeſſe in iure ubi attenditur
ſola ratio naturalis videtur eſſe licuiuʒ
aliter enim ratio naturalis permitte/
ret aliquid ſecundum ſe malum. quod
eſt contra philoſopbum infra libꝛo qui
to. vbi agit de iuſto naturali.⁊ libꝛo
ſeptimo.ubi dicit rationem optima de/
pꝛecari. ſed uſure permutuntur expꝛeſ
ſe in iure ciuili. ut probatur. ff. de uſurii
.l. pecunie v. l. placuit.⁊. c.de uſuris
.l. i. . 5. v. l. eos. S. ſuꝑ uſuraꝝ. in quo
§F. ſtatuitur uſurax q;titas. vltra qu
pꝛohibẽt᷑.quare videt᷑ ꝙ circa ;titate
illam permittũtur. igitur vſure non ſũt

ſecundum ſe male niſi ratione alicuius

exceſſus vel circunſtantie. ¶ Tertio
quia quicquid eſt licitum accipere licet
etiam velle accipere ⁊ enã cum pacto
recipere.nõ enĩ videtur ꝙ receptio viei
etur per velle cum in omni legiuma
receptione interueniat velle.nec etiaʒ
per pactum cum pacta ſint de iure na⸗
turali vt habetur in pꝛincipio decretoꝝ
Sed gratiam facienti licet accipere re/
mũerationem ab eo qui recipit.ad hoc
enim recipiẽs tenet᷑ ut.j.li. ? quare li
cet etiã ei velle recipere ⁊ cuʒ pacto re
cipere.h autẽ erit vſura ſi quis alii mu/
tuet.C. gratiam facit ei. Et ſi pactum
interuenit de remuneratione aliqua vl

tra ſoꝛtem cõmitetur vſura. quare ipſa

videtur eſſe licita nõ ſecunduʒ ſe mala.
Sed oppoſitum apparet.quoniam oĩs
acceptio ſecundum ſe illiberalis ⁊ tur /
pis ⁊ obpꝛobꝛioſa eſt ſecundũ ſe mala
Sed omnis vſura ẽ huiuſmodi. vt ha⸗
betur hic per pbᷣm. quare omnis vſura

eſt ſecundum ſe mala. SZicendum ꝙ

omnis vſura eſt ſecundum ſe mala. da/
to ꝙ nullo iure poſitio fuiſſet pꝛohibita
Eſt autem ad huius euidentiam pꝛe⸗
notanduzʒ ꝙ recipere aliquid vltra ſoꝛ
tem contingii dupliciter. vno modo in
releuationem dammi: quia ille qui pecu
niam accõmodat damnificatur in bh mu
tuo. In cuius damni releuationem ali
P 3

IIBRO

quid rationabile reccipit vltra ſoꝛtem.

Allio modo ĩ acquiſinõeʒ lucri: qꝛ ille
qui accõmodat in nullo damnificatur
ex mutuo.qꝛ pecunia tm̃ valet ei in ma
nu aliena ſicut in ſua.tñ de gratia quaʒ
alteri pꝛeſtat vult habere lucrum.i pꝛi
mo caſu non eſt uſura ſed in ſecũdo.⁊
iõ in ſecũdo caſu oſtendo: ꝙ oĩs uſura
ſit ſecũdũ ſe mala quadrupliciter: qꝛ.ſ.
oĩs vſura ĩipoꝛtat inhumanitatẽ: ⁊ imi
ſericoꝛdiã:⁊ illiberalitatẽ: ⁊ iniuſtitiã
Auod eni uſura ſit opus inbuma/
nitatis pꝛobatur.qm̃ opus cõtrariũ hu
manitati eſt opus ibumanũ: quedaʒ
ihũanitas.ſʒ uſura eſt opus humãũitati
cõtrariũ. hũanitas eni ut hic ſũmitur
non pꝛo anima ⁊ coꝛpoꝛe hõis:ſed ꝓ

virtute que in greco dicitur philantro/

pia.i.amoꝛ hõis:ẽ quedã uirtus obli⸗/
gans ⁊ inclinãs hõies ad ſubueniẽdũ
mutuo ſibi inuicẽ:rõne cuius quiſq; te/
netur ad illud quod ſibi nõ nocet ⁊ ali
teri pꝛodeſt gratis ĩpendere:ut pꝛoba
tur.ff. de euictiõibus.l. increditoꝛie in
fine. ⁊ ratione cuiuſlibet bõis intereſt
hominẽ afficere beneficio eũ põt ſine
pꝛopꝛio dãno.u.ff.de ſeruis expoꝛtã⸗
dis.l.ſeruus ea.l.in fine.vſurarius aũt

non uult gratis impẽdere quod ſibi nõ

nocet ⁊ alteri pꝛodeſt.nec aliũ iuuare
beneficio cũ poſſit ſine pꝛopꝛio damno
ut fuit pꝛeſuppoſitũ. quare uſura ẽ que
dã ihũanitas. ¶ Quod ãt ſit imiſeri/
coꝛdia pꝛobatur. qm̃ addere grauamẽ
ubi deberemus apponere releuamẽ eſt
imiſericoꝛditer agere.miſericoꝛdia enĩ
ẽ triſtitia ſuper aliẽa miſeria cum uolũ
tate releuãdi eã.ſʒ uſurarius addit gra

uamẽ pauperi ⁊ egẽo cui ex miſericoꝛè
dia debuit ipendere releuamen. quare

imiſericoꝛditer agit.(¶ QAuod ãt uſura

ſit quedã illiberalitas patet. qm̃ oĩis re
ceptio turpis ⁊ obꝓbꝛioſa ẽ illiberalis

accipitur eni ĩ tali acceptone vnde nõ

opoꝛtet.qꝛ quiſq; plus debet honeſta-
te uite ac fame ſue a tirpitudine ⁊ ob/
pꝛobꝛijs pꝛeſeruare qᷓ; pecũias aggre/

gare. ſed acceptio uſuraria acclpere

vltra ſortẽ modo predicto eſt turpis et

obpꝛobꝛioſa.qꝙ eni ſit obpꝛobꝛioſa pa/
tet.qꝛ inter gentiles ante oĩs iuriſpoſi
tiui pꝛohibinonem fuit brobenaſ .ut
dicit ariſtote les de tẽpoꝛe ſuo¶ Quoã
autẽ fuerit etiã furpis moꝛaliter ⁊ cim
liter patet.qꝛ nihil ẽ obpꝛobꝛioſum ſi⸗/

ne turpitudie.quare acceptio uſuraria

eſt illiberalis. uod ãt ſit iiuſta p/
batur.qm̃ omne iuſtum eſt equale.⁊ o/
mne ĩequale iniuſtũ.ut infra.li.s.ſʒ o⸗/
mnis contractus uſurarius eſt iequalis
ſʒ lucrum ⁊ damnũ que ſᷣm phum. in/
fra li.s.ðbẽt adequari.qꝛ uſurarius re
cipit lucrum ſine dãno pecunie.ſine da
mno laboris.ſine dãno ſolicitudinis.⁊

ſine periculo damni. altera uero pars

recipit damnũ.qꝛ reddit ulira illud qdð
accepit ſine lucro adequate.iſtud danũ
⁊ etiã laboꝛis damnũ ⁊ ſolicitudinis

cipit etiã periculum dãni ſi recipiẽs pe

cunia mutuata uſus fuerit ĩ mercimoni

js.rei nanq; locate dominiũ retinetur
ita ꝙ cõductoꝛ queſtionẽ differre nõ po
teſt.ut.c.de pig.act.l.nec cõductoꝛes.

ſz in mutuo fit ecõuerſo.qꝛ rei mutuate
dominiũ traſit ĩ debitoꝛeʒ.ut pꝛobatur
.ff. ſi certũ petatur.l.mutuũ.⁊ iõ de re

que ẽ in dominio ⁊ ĩ piculo martini ti/

tius non põt exigere lucruʒ. quod ta/
men fit in mutuo uſurario.iñ de re lo/
cata que remanet in dominio ⁊ peri/

culo Ticij cum eſt in uſu ⁊ ſeruitio

martini. poteſt ticius exigere merce/

dẽ rei ſue.quare cõtractus uſurarius ẽ

ſipliciter ĩiequalis ſʒ lucrũ ⁊ danũ.⁊ p

cõſequẽs ẽ iiuſtus.dicẽdũ ꝙᷓ ad pꝛimũ

ꝙ cõtracius uſurarius nõ ẽ volũtarius
recipiẽti vłr.qꝛ plus uellet ſi poſſet ac
cipe ⁊ reddẽ ſie uſura qᷓ; cũ uſura: ſed

neceſſitas cogit eũ. uult pticulariter

pꝛo iſto caſu neceſſitatis ſue.⁊ ſic po
teſt dici ꝙ contractus ẽ mixtus qᷓũ ad
vnam partem ex voluntario ⁊ inuolun

tario.item ꝙ non ẽ cõmodus ymo da⸗

mnoſus.qꝛ ſecundum foꝛmã pacti iſte

Uicntnpi
chiuäm
homnn
M.two
geclcr oe
uopernon

openoit

YVS
ſſurn
WVMiae

unfetngunn
ensmeume
EoAM

ſſcebiureſe g
factancodem

ginnugn
(eikm anus
Mmeſtberir
Eephnzen
Amanranien

MNtaemetde

ſpetnl nüte

egnnin

ünifi,
inmistſtn
müceingn,

n

edind Nmhr
nedineſclnin
mm. Kng
eäinig
NNalr ii
8NNitſirdins
aimniiimiin
1sirnirn
Nurvnmi
iimraffneit
AlNercidhenr
enmue

debirezn dan

mütie
origialonei
re oni; tn
imranoint
cin donninſ
iſt in bn
icrsengr

ecunsn
leßzmit

inmnsiiitin⸗

tuito per moduʒ doni non tamen ex

IIII.

plus debet reddere S accipere. Nec

eſt attendendũ ad ſequentem rei euẽ

tum. qꝛ euentus ſequens contractum

non iuſtificat pꝛecedentem. ¶ Ad ſe
cundũ dð. ꝙ nõ omnia in iure permiſ
ſa ſunt bona ⁊ licita. qꝛ quedam non

tanquam bona.nec ſicut boneſta. ſed

tanquam in quibuſdam caſibus ne/
ceſſaria ꝓ eo ꝙ, ex defectu humanita
tis⁊ phylantropie diues nõ vult pau
peri ſubuenire. Et bᷣ videf cauſa per

miſſionis vſurarum. (Ad tercium di

cendum. ꝙ quicquid licet recipẽ. licet
velle.ſed non cum pacto recipẽ.qꝛ il/
lud qð recipi põt vt donum.nõ poteſt
recipi ut debitum. Nunc autem ſic eſt
ꝙ pactum pꝛoueniens tollit rationem
doni. ⁊ ponit rationem debiti.Et iðo
creditor poteſt velle remunerari gra-
r moduʒ pacii. (L.i.
Igebitur autẽ vtiq; ]. Supꝛa
determinauit de liberalitate.
V pic autem de magnificentia.
manifeſtanſ pꝛimo que ſit materia ma
gnificẽtie. ſecũdo que ſit oppoĩta ma
gnificentie ibi.. alis aũt habitus ʒ·

bito pe

que ſit ſoꝛma magniſicentie ibi. a
gnificus aũt ſcienti. 4 que ſit foꝛma

banauſie ibi. Superabundans aũt.
I?que ſit forma paruificẽtie ibi. Par
uificus aũt] Geque cõuenientia banau
ſie ⁊ puificentie ibi. Sunt igit᷑ habitꝰ

hij]. Aſateriã autem magnificentie
manifeſtat. pꝛimo in generali pꝛopo

nens intẽtum ⁊ cauſam intenti ⁊ di/
cens.ꝙ poſt tractatum de liberalitate
videbitur eſſe conſequens pertraſire

tractando de magnificentia. Cuius caã

eſt. qꝛ ipſa magnificentia didetur eſſe
quedam virtus circa pecunias circa
quas eſt liberalitas.vt viſuzʒ eſt.ẽ.qua
re pꝛopter puenientiam haꝝ virtutuʒ
in materia videtur eſſe rationabile ꝙ
poſtq; actuʒ eſt de una:agat᷑ ẽt de alte

ra. 2: lbi. MHõ quẽadmodũ libaluaſ.

In ſpetiali mãifeſtat materiã magnifi
cẽtie de qua pꝛio ꝓponit.ʒ.concluſio/

4

nes.2: iducit ꝓbationẽ ibi. Qui aũt t
puis . Intẽdit ꝗ has.ʒ.cõcluſiões.q
magnificẽtia ẽ circa magnitudinẽ ſum
ptuũ.ꝙ ẽ circa magnitudinẽ operũ.q;
ẽ circa magnitudinẽ dignitatũ.pꝛiaʒ 2
cluſionẽ tollit ex differẽtia liberalitaᷣ
⁊ magnificẽtie.d.qꝙ qᷓ;uis magnificen
tia ſit circa pecunias:circa quas eſt li/
beralitas.nõ tñ quẽadmodũ illa.qꝛ li
beralitas extẽdit ſe ad oẽs opõnes qͥ

ſt i pecunijs ſiue ſint magne ſiue pue.

ſiue ſint acceptõeſſiue datiões.ſiue ex
penſe quãtecũq;.magnificẽtia tñ nõ ẽ
miſi circa ſũptuoſas opõnes.Et ſic hẽ
mus pꝛimãũ cõcluſionẽ.ꝙ magnificen/
tia ẽ circa magnitudinẽ ſumptuũ. ſᷣaʒ
ponit ibi. In hijs aũt J.Quã colligit

ex excellẽtia magificẽtie ſuꝑ libẽalita
tẽ dicẽs. ꝙ i hijſ opõibꝰ ſũptuoſis ma

gnificẽtia exce llit liberalitatẽ ĩ magni
tudine rerũ ĩ quas pecunie expẽdũtur
quẽadmodũ ipſum nomẽ magnificen

tie ſubſignificat ſm ſuam cõpoſitionẽ
vel etbymologiã.qꝛ magniſicẽna dici

tur quaſi efficiẽtia magni opis.(Qð

aũt ita ſit in re nõ ſolum in nomine.pꝓp

bat ex pꝛima cõcluſione in qua dictuʒ
eſt.ꝙ magnificentia habet ſumptuoſi
tatem.decẽs autem ſecũdum virtutem
ſumptuoſitas non eſt niſi fiat in magni
tudine operum. ſtultum emm eſſet ?
vicioſum ſumptuoſe expendere in puo
opere. quare patet ſecunda concluſio

magnifice ntia eſt circa magnitudi/

nem operationum. Tertiam ponit ibi
LAEagnitudo enim .. QAuam colligit

exponendo magnitudinez ſupꝛadicãʒ

d. ꝙ magnitudo de qua bic eſt ſermo
dicitur ad aliqꝗd.i.relatiue.qð appaẽt
qꝛ non debet idem eſſe abſolute ſum⸗

ptuſ trierarche.i.pꝛincipi nauis habz
tis tres re morũ oꝛdines ⁊ archiethe
oꝛo.i.pꝛincipi ſpeculationis.quia ille
trierarcha dictus a trieris.ꝙ eſt nauiſ

bellicoſa habens tres remoꝛum oꝛdi
nes.⁊ archos.ꝙ eſt pꝛinceps. quaſi
pꝛinceps trieris.vel trierum plurium

ille inquã trierarcha ẽ pꝛiceps bellic

P

V IIBRO

q maximoꝛũ ſũptuũ.ſed architheoꝛ di

ctꝰẽ ab archos.qꝙ ẽ pꝛiceps ⁊ theoꝛos
ꝙ ẽ ſpecło.quaſi pꝛiceps ſpeculatnõis
iſte inqᷓ; eſt pꝛinceps ſcolaſticꝰ ⁊ non

eſt tãtoꝛũ ſumptuũ.quare magnitudo

non ſũmit᷑ bic abſolute pꝛo aliqua cer
ta quãtitate. ſed ad aliquid ⁊ relatiue
.i.pꝛo ſufficienti ꝓpoꝛtiõe ad dignita
tem pꝛincipatuũ.ſtatuum ⁊ cõditionũ
inſigniuʒ perſonarũ. Et ideo conclu/
dit per modũ correlarij.ꝙ decens ma
gnitudo relatiue dicit᷑ ad ipſum qui ex
pendit. ⁊ ad illud opus in quo expen
dit ⁊ ad negocia diuina. vel hũana cir
ca que expendit in quibꝰ attendit᷑ ter
tia magnitudo.ſ. dignitatũ de qua eſt

ʒe. concluſio.(¶ Eſt ergo ſciendũ.ꝙ ma

gnificentia m intentionem electionẽ
æ executioneʒz bhabet. 3. materias. pꝛi
ma eſt ſup qᷓ; pꝛimo fertur intẽtio que
dici põt mã obiectalis ⁊ h eſt magni
tudo dignitatum qꝛ magnificꝰ ſᷣm ma
gnificentiam:pꝛimo intendit ſe bene
babere ad illam magnuudinem dimi/
nam vel huanam. 2 eſt ſuꝑ q; pꝛimo
fert᷑ electio que dici põt mã operabiliſ
qꝛ magnificꝰ intendens ſe bene habe
re ad magnitudinem dignitatũ: eligit
magnitudinem operationũ qᷓ; decent᷑
efficiendo bene ſe habeat ad quaſlibʒ

dignitates. Lercia eſt ſuper qᷓ; primo

fert᷑ executio:qͥ dici poteſt iſtrumenta
lis.qꝛ magnificꝰ non poteſt attingere
dd magnitudineʒ operationũ ſine ma
gnitudine ſũptuũ. &t ideo in exequẽ
do incipit a ſumptibꝰ ⁊ per ↄns ma⸗/
gnificꝰ reſpicit magnitudinem ſũptuũ
pꝛopter magnitudinem opatuionum ⁊
iſtaz pp magnitudinem dignitatũ.
Deinde ibi.. Qni aũt in paruis..Ad
triplicem concluſionem pꝛopoſitam in
ducit pꝛobationeʒ que talis eſt. magni
fic dicit᷑:vel ille qui ̃ᷣm dignitatem ex

pendit in operibꝰ paruis.vel ille qui ĩ
mogderatis ⁊ mediocribꝰ. rel ille qui

in magnis.ſed non ille qui expendit ĩ
parms nec ille qui expendit in mode
ratis dicit᷑ magnificꝰ. poſito etiam ꝙ

tantũ expenderet.quantũ ille qui eſt

vere magnificus. ſi tamen h̊ faceret

per partes ⁊ per vices multociens dã
do vſq; ad quantitatem quam magni
ficus expenderet ſemel in opere vno.
quare ſequit᷑ ꝙ ſolus ille dicitur ma/
gnificus qui ſecundum dignitatem ex
pendit in magnis.vt exponetur inferi
us. Iſte etiam magnificus dicet᷑ libeã
lis.qꝛ omnis magnificus dicitur libe/
ralis.non omniſ tamen libeãliſ dicitur
pꝛopter b magniſicus niſi cum libera
litate ſit operatiuus magnoꝛum ope/
rum. ¶ DZeinde ibi. alis auteʒ ha

buus J. Hanifeſtat oppoſita magni/

ficentia.d.ꝙ defectus pꝛedicti habuꝰ

qui dicitur magnificentia.i.habitus ðᷣ

ficiens ab habitu.magnificentie voca

tur paruificentia. ſuperabundatia ve

ro vocatur bananſia.a lanos grece.ꝙ

eſt foꝛnax latine.qꝛ banauſia vel ba/
nauſus eſt quaſi foꝛnax conſumptiua⸗

Dicitur etiam apyrokalia ideſt inex
piẽtia ł ipitia.ab a ꝙ ẽ ſũ ⁊ pyrokalia

ꝙ ẽ experientia boni vel bonarum ex
penſarum. quaſi ſine experientia bonrr
⁊ quecunq; tales diſpoſitiones nõ ſu·
perabundantes nec excedentes ma
gnificentiã in magnitudine operuʒ ec·
ca negocia circa que opoꝛtet opea

ri magna: ſed excedentes eam in ne

gotijs in quibus non opoꝛtet operari

magna. ? modo quo non oportet ope
Aarin eeanetama wae e io nuni
ad magnitudinem dignitatum. „. ffagnngbi
iſtis autem.ſ. banauſia c paruificen-
tia dicet poſteꝛius cum dictum fuerit

rari tanta pꝛeclare:quia nõ atten

de magnificenuiuuaags
gnificis autem ſcienti...
Wanifeſtato que ſit mate
ria.⁊ que ſint oppoſita ma·
ie. hic conſequenter maniſe.

ſtat foꝛmam v modum magniſicenl

Primo autem manifeſtat eam. ſub. ĩðs8.
conditionibus ſecundum quas magn (Anſentn
ficus operatur. 2? interponit manifòÖfa umnſvzie

tionẽ matie obiectał. idẽ magnitudi,
umgngin

nis dignitatum circa quas magiificus Se

—l

lett⸗

ideſom

glilktii
tvedep⸗
iftanmn
pilenti
pbicopesda
lf uc̃
ouaererpe
guine
peckon,
ſesia
ntadß
ſngim
inſg fſ⸗
Ge. Nödno
Anochenin
Gie ſaen
Nuguhirei⸗
glinhnoliip
GPiomnellal
ſlteifni
ytopahlb'
nniſM⸗

—

—
V—
S=SS=S

4
.
1

e cos ſye
henrebon
ligſengfia
ſceſegipo
ſniPrair-
Nornnce
Acbgſtdggii
Kpenonntun

Ggnetonsna
Phussonep
lilaantg
eninerilzn
flaniſtiſn⸗

mngſmni
ftinen 8
Auing il

erecöen

nen n „
Mnn
Micszi
Miasdant
nlbell
manſbe
TAsu
ippeſta
edii
entaida
Mien
nnehmun
ninale

banuitn

iiun in
begiſt ut
Aborifelonan
lürapenmnn
1 ino
lenib
imanechanh⸗
dNun
Ntedentsenn,
on oenel
omiſe
ergul⸗
nginmn/
Guuſat fuie
Rʒ non;

fos e 6
in
ceſs
aipen
ntin
S

ſaag

at

65 ℳ

—

IIII.

opat ibil Eſt at ſũptr 3: cöplet tra
ctatũ de foꝛma ſᷣm quã magniſicꝰ opa
tur ibi. Et ĩ ſingulis docẽs]. Pꝛia

cõditio ẽ de potẽtia expendẽdi.2 de
potẽtia opandi. alie tres de modo ex

pẽdendi.⁊ vltie tres de mõ operandi
vbi o ptes ĩcipiãt uidebit᷑ ᷣ legẽdo.
Eſt ᷓ pꝛia cõditio.ꝙ magniſicus põt
pꝛudẽter expẽdẽ magna. Et i hoc al

ſimilat ſcienti artifici qui põt puidere

⁊ p̃ſpecłari.quał ⁊ quãta mã deceat

opꝰ eiꝰ. Sic eni iſte magniſic põt pᷣ/

ſpeckłari ⁊ ad b detmiari. quata ſũma
2 q́;ta magnitudo pecuũie deceat opꝰ

eius. pp ꝙ põt pꝛudẽter expẽdere ma
gna. 2? cõditio que ponit᷑ ibi. LAuẽ
admodũ eni ĩ pꝛincipio. Eſt ꝙ ma/
gnifieꝰ põt pꝛudẽter opari ⁊ pficere
magna. hãc aũt ppᷣs colligit ex p d.
quẽadmodũ ĩ pꝛicipio diximꝰ.i.iĩ ꝓlo

go iĩ parte illal Zifferẽtia vero quedã
videt᷑ eẽ finiũ .Hitꝰ determinãt᷑ opõ
nibꝰ ⁊ opabilibꝰ quoꝛũ ſũt hitus taq;ᷓ

obiectoꝛũ.¶ Hijs gᷓ determiĩant᷑ taq; fi

nibꝰ ꝓp quos ſũt et tanq; obiectis a

quibuſ ſpẽm trahunt. Hoc O ſuppõito

ſic ẽ. ꝙ ſi upt'magikfici magni ſũta decẽ
tes. quaẽ ſeꝗt œ opa magifici eĩt talia

—— —

.i.magᷓ ¶Hoc aut pbat ex pᷣmiſſis ar
guens ita. opus magnifici oʒ eſſe tĩ

ac tale. ꝙ ſit dignũ ſumptu.qꝛ ſumptꝰ

eſt ppter opus tanquã ꝓpter finem.
fed ſolũ opꝰ magnũ ẽ dignũ ſũptu ma

gifici ꝗ magn ẽ. vt pʒ ex pꝛia cõditõe⸗
quare ⁊ opus magniſici erit magnum
Hnius rõnis ponit pꝛimo concluſionẽ

ibi.¶ Zalia vtiq; l.2? minoꝛẽ ibi. Sic
enim erit].ʒ3 maioꝛẽ per modum coꝛ⸗/
relarij ibi. Quare opuſ.Et addit vl
timo.ꝙ ſumptũ opoꝛtet eſſe dignuʒ i.

ſufficientem pꝛo ope. vel eniam ſupa/
bundare. qꝛ melius ẽ aliquid ſupereẽ

opere cõpleto.quã aliꝗd deeſſe opere

incompleto. Cres auũt ↄditiones ſe/
quenteſ de mõ expendendi que bꝛeui

ter ponunt᷑ ibiſ Conſũment aũt talia

HSunt.ꝙ magnificus expendit cũ bona

itentiõe.ꝙ expendit cum delectatione

ꝙ expendit cũ emiſlione.pꝛie due ſũt

cões omni virtuti.qꝛ ois virtꝰ operat᷑

cum bona itentione.ſ. boni opis gra⸗

tia ⁊c cũ delectatione vt.S.li 22 z3 ve
ro ꝓbatur ex oppoſuo qꝛ. ſ. diligentia
rõcinij que reddit hoiem nõ emiſſiuũ
ẽ paruifica ⁊ nõ magniſica.quare ma
gnificus abſq; illa diligẽtia ẽ affluent
emiſſiuus. 6 conditio que ponit᷑ ibi.
LEt quałr optimum jeſt. qð magni
ficus in operãdo magis ẽ intentus ⁊?*
magis ſtudet ad magnitudinẽ vecẽtiã
operis quã ad cuſtodiam facultatis.
Dicit ꝙ iſte magnific' intendit ⁊ ſtu
det vtiq; magis qualiter opus ſuum
ſit optimum ⁊ decentiſſimũ magnitu⸗
dine. quam quaxr ipᷣm perſiciat tan⸗

to pꝛecio. vel qualiter mimo pꝛetio in

quo fiet cuſtodia facultatis. Cuius cã
eſt qꝛ finis magnificẽtie ẽ optima ope
ris magnitndo. pꝛecium aũt ⁊ ſi umptꝰ
ſunt ad iſtum finem. vnuſquiſq; aũt be
ne operãs magis ſtudet ad plen atti
gennam finis ſin quã alicuius eoꝛum
que ſunt ad fine m. quare magnificus
ſtudioſioꝛ eſt ad decẽtiam operis quã

ad cuſtodiam pecumiarie facultatis.

reconditio que ponitur ibi. Heceſ⸗
ſarium aũt ]. Eſt ꝙ magnificus in ope

rando vtitur liberalitate ⁊ banc con/
ditionem tradit per modum remotio⸗

nis dubij. qꝛ poſſet aliqs dubitare an
magnificus non multum intentus ad
cuſtodiam facultatis eſſet pꝛodigus.
Et dicit ꝙ non. imo neceſſarium eſt ip
ſum eſſe liberalem. Cuius cauſa eſt.

quia liberalis expendet que opoꝛtet
X vt opoꝛtet. Sed magnum opus ma
miliet eſt in hijs. ſicut finis ĩ bijs que
ſunt ad finem: quia illa oʒ ⁊ ſic etiam
opoꝛtet expendi pꝛopter opus ma⸗

gnum magnifici. Et bec eſt magnitu⸗
do per magnificum intenta.circa hec
autem que pꝛopter magnitudinem
magnificam expendunt .exiſtit libera
litas. quare neceſſe eſt magnificum
liberalem eſſe ⁊ liberalitate vti ⁊ rõe

ſic foꝛma. Ois virtus exiſtẽs circa ali

p5

IIBRO.

quẽ finẽ:vtit᷑ virtute operãte circa ea
que ſũt ad illũ finẽ. Sed magnificẽtia
exiſtit circa magnitudinẽ opum:que fi

nis eſt ſũptuum circa quos opat᷑ libe
ralitas.quare magnificẽtia vtitur libe
ralitate. Huius rönis maioꝛ hẽt᷑.õ.
li? i ĩ pꝛologo.mĩoꝛ aũt hẽtur hic cuʒ
cõcluſione.Et patẽt ꝑ iam dcã. ð cõ
ditio que ponit᷑ ibi.. Et ab equali ſũ
pta.Eſt ꝙ magnificꝰ ex equali ſũptu
faciet opꝰmagis magnificũ qᷓ; quicũq;
nõ magnificꝰ. Pꝛimo ergo põit cõdi
tionẽ ⁊ pʒ 2: ad pꝛobãdum eã ſubdit
vnã diſtinctionẽ.d.ꝙ nõ ẽ eadem virt
.i.vltimũ bonitatis ⁊ perfectionis in
poſeſſiõe ⁊ in ope.qꝛ virtus poſeſſio/

nis ẽ eſſe dignũ plurimo pᷣtio: t hono

ratiſſimũ.qꝛ valde appꝛeciatũ in viſu
⁊ eſtimatiõe homĩm.quale ẽ aurum ĩ
ter metalla.ꝙ ẽ pꝛetioſius ceteris.qꝛ

magis rarum ⁊ honoꝛatius qꝛ magis

eſtimatum. virtus autem operis eſt nõ
eſſe pꝛetioſum.qꝛ nullo pꝛetio compa
rari poteſt nec eſſe per bomines eſtia
tum.qꝛ eſtimari non poteſt. Sed eſſe

magnum bonitate. ⁊ bonum magnitu

dine. 3 hac diſtinctione pꝛemiſſa
pꝛobat conditionem pꝛopoſitam.oſtẽ

dens.ꝙ magnificẽtia ſit virtus non in
magnitudine ſumptus:ſed in magni⸗
tudine operis.faciens ⁊ ponens i a

vltimum de potentia.arguit ergo ſic.

magnitudo pꝛopꝛie magnifica eſt ad

mirabilis:Sed ſola talis magnitudo
operis eſt admirabilis. ergo ipſa ſola
eſt pꝛoprie magnifica.ſic ꝙ in ea con
ſiſtat virtus magnificenne.¶ Hec ra

tio eſt in ſecunda figura ex duabus af
firmatiuiſ.⁊ non tenẽt niſi addẽtur di
ccio excluſiua que daret alteri pꝛemii

ſarum ⁊ concluſioni vim negationis.

Huius ergo rationis pꝛimo ponit
minoꝛem ſecundo maioꝛeʒ ibi..Aſꝰa

gnificum. Tertio concluſionem ibi.
¶Et eſt virtus . Et patet littera.
Nectio decimatercia⸗“
t autem ſumptuum ſ. Oſtẽ
ſa foꝛma ſecundum quam ma

gnificus operatur. Hic agit philoſo⸗
phus de materia circa quaʒ operatrr.
Pꝛimo ponens ſup vnũ regulä

⁊. 2: exponẽs eaʒ ibidẽ.. Puta circa

deoſ.. Dicit ;. ꝙ magnitudo magnifſi

ca ð qua lĩmediate actũ ẽ.eſt magnitu
do ſumptuum qui fiunt circa illa ma/
gna.qualia nos eſſe dicimus honoꝛa⸗

dilia. Eſt enim ſciendum ſicut. ö. tac/
tum eſt. ꝙ magnitudo ſumptuum oꝛdi
natur ad magnitudinem operum æ h;

ad magnitudinem dignitatum. Et qꝛ
hec magnitudo ſᷣm ſe eſt honoꝛabilis

ideo etiã magnitudo operum eſt bono

rabilis.⁊ vltimo magnitudo ſumptuũ
dici põt honorabilis. ¶ Eñr ibi. Pu
ta circa deos ]. Que ſunt illa ſecunduʒ

ſe honorabilia.que.ſ.ſint digna ma/

gnitudine operum ſumptuum. Et

ponit quinque genera rerum. pꝛimo
diuina. ſecundo humana cõſequentia

ibi.. Et quecunq; ad comune ſ.Ter⸗/

tio pꝛopꝛia ſemel facta ibi/ ꝛopꝛio
rum autem QAuarto obſequia ſolénia
ibi.] Et circa ꝙ tota ciuitas.. Auinto

diuturna edificia ibi. ARanifici autẽ
⁊ habitationem.
ꝙ cũ multa dicamus honoꝛabilia.pꝛio
tamen dicimus ea que ſunt circa deos
dona repoſita.ſicut ſunt oblationes ⁊
temploꝛum pꝛeparationes. ⁊ etiam

ſacrificia ſeu imolatiões.⁊ vniuerſaxr
ſimilr oĩia que fiunt circa omne vel
qõcunq; diuinuzʒ ⁊ ſi babeas demonũ

lege ſic circa omnes.ꝙ eſt demonũ.i.
deoꝛum cultibus dedicatum. ¶ Se

res deos ĩ comunitate populari.quos

vrocabant vniuerſaliter demones.i pe

ritos ⁊ ſcientes.ita ꝙ nomen demõis
apud antiquos ſemper ſonabat in bo
num. Rontea vero fuit cõpoſitum
cũ cacho.⁊ dictum eſt cachodemon.i.
malus vel malignus ſciens. Et etiam

cum Ralo. æ dictum eſt kalodemon.

ideſt bonus ⁊ pius ſciens. ¶ Hunc
autem apud medernos pꝛo eodem
habetur demõ ⁊ cachodemõ quia cõi

Sicit ergo pꝛzio.

dum eſt enim. ꝙ genules colebant pauu

.

Guſmretmn
gugnuſtin
weſapoe
Ncengn
Nochopenen
Aue pls ne

Rinoreſobebe

lie telnura
ticcnnurcl
boltumt
Ekiammuſn
ſonznagn
nnnenlee
Peminsauen

—

uuibpepen

ſtgdemmg.

Apſrfenand
Hghnilhr

Lemuningne

Iennnnildenn
uirſigr igt

Ebnme guchn

“ pünd.g,
ſtinii

mnibus deder

ſmpnsens⸗

Ieiamqumme

cmmmeigim
Eensin Pſeſon

nprns 1ee

no

R
mäne

gndt
nleikri

lui

lnne

miimnt

em
d
Nindl
nchen i
drs,,An
uu Eatri
1IBane
msMnilf
A e imtciat

n obletn

Gmmm,
Enöes1 ſind
funcind an
ſieum

anſe

giter expendere
In omnibus autem ocet qui debe/

IIII.

ter ſonat in malum ſicut apud pꝛio
res ſemper ſonabat in bonum. loquik-·
ergo philoſophus ſᷣm modum populi

tempoꝛis ſui. Ipſe nãq; vnum ſolum
deum credidit.vt patet.S. phiſicoꝛum

i2 methaphiſice. t hunc ſolum di

cit eſſe colendum æ magnificandũ. vt
patet pꝛimo de celo ⁊ Bamdo of⸗

ſequenter ibil Et quecũq; ad cõe po

nit ſcðz genns rerum honoꝛabiliuz in

quibus debet expendere magnificus

Et pꝛimo facit h.ꝛ: docet qui debebãt
in talibus magna expendere ibi.. In

omnibus autẽ Dicit ergo pꝛio. ꝙ poſt

diuina ſunt etiam bonoꝛabilia bũana
cõia.puta ſi alicubi pꝛo bellica pᷣpara

h̊ documẽto ĩfert.ꝙ inops nõ erit vtiq;

magnificus in expendẽdo exteri quõö

cũq; ſe habeat in eligẽdo interius.u

ius cauſa eſt. qꝛ non ſunt ei opes mui!
te:de quibus poſſit decenter expende
re ſʒ dicat.Non babet vnde ſuu,ʒ pau
pertas paſcat amoꝛẽ. Si autem attem

ptet expendere erit inſipiẽs ⁊ nõ ma

gnificus.qð pꝛobat.quia operationes

Fᷣm virtutẽ fiunt rcẽ ᷣm ꝙ oʒ ⁊ ſʒ ꝙ di
gnũ eſt: ſʒ h̊ fieret pꝛeter dignitatem
⁊ pꝛeter opoꝛtunitateʒ: quia preter il
lud ꝙ opoꝛtet. quare:ſi fieret non fie

ret magnifice ſed inſipienter.( HMu

tione vel pꝛo ponte: vel hoſpitali vel

pꝛo quocunq; magno reipublice com
modo opoꝛteat largiri ⁊ contribuere

ius rõnis pꝛimo ponit concluſiõeʒ. 2

minoꝛẽ ibil pꝛeter dign ⸗ maio/⸗
Moõſequenter

rem ibil Scðõm virtutẽ

ibil Pecenter aũt ]. Infert qui debent

quale opus pꝛeclare fieri opoꝛtet vel

eſſe trieris pꝛincipẽ pꝛo cõitate.in cu/

vł etiã cõuiuare ciuitatẽ in regreſſu cũ

ius ingreſſu debeat ipᷣe pꝛinceps ma-
gnifice feſtinare commilitones ſuos:

de ſpolijs hoſtium fuerit ditatus abun
de. hec ei omnia ſunt honoꝛabilia. in

quibus viruʒ magnificuʒ opoꝛtet lar/
onſequenter ibil

ant in talibus expendere. pꝛimo auteʒ
dat ſuper hoc vnuʒ documentũ. Scðdo
ex eo infert qui non debent in talibus
expendere ibil Pꝛopter qð inops].
TZercio infert qui debẽt in talibus ex/

pendere ibi Decet autem eos QAuar

to infert ſuper bijs bꝛeue epyloguʒ ibi
LAEaxime quidem igitur. iei

ergo pꝛimo. ꝙ quemadmodum di/

ctum eſt circa pꝛincipium lectionis in

omnibus debet referri ad expenſas

⁊æ ſumptus quis eſt iſte qui expendit
4 etiam quarum quantarum poſſeſ⸗
ſionum eſt. qꝛ bona que habet expen
dens in poſſeſſioinbus: debent eſſe di
gna tantis ſumptibus : opoꝛtet enim
ſumptus ⁊ expenſas decere non ſo/

faciẽt

lum opus ges quo fiunt.ſed etiã ipſũ

eñr ibi. Pꝛopt qò imnops jex

expẽdere magnifice.d.ꝙ expenſe ma
gnifice decent eos qui ſunt diuites qui
bus bona tpalia exiſtunt vel per ſeip/
ſos ſi ipᷣimet lucrati ſunt:vel per ꝓpge⸗/
nitoꝛes qui eos heredes fecerunt vel
alios extraneos qui iſtis bona pꝛedcã
dederunt vel legauerunt.hos inquam

decent tales expenſe. Et etiam decẽt

viros nobiles genẽ ⁊ gloꝛioſos digni

tate qui ſcilicet ſunt in dignitatibꝰ con

ſtituti ſicut ſunt reges ⁊ pꝛeſides pꝛo

uintiarum ⁊ rectoꝛes ſeu pꝛincipes ci

uicatum. hos ergo decent expenſe pꝛe
dicte ⁊ quecũq; opera vel ſimilia. om
nia nãq; h̊ habent magnitudineʒ ⁊ di
gnitatẽ. quare requirũt in opantibus

magnitudinem facultatum: vt ſunt di/

uites v magnitudineʒz dignitatum. vt

ſunt gloꝛioſi vel nobiles. ¶ DBubium
enim eſt. vtrum decens ſit ignobilem

ruſticum nouiter ditatum talia facere
quãuis poſſit.¶ Cõſequẽter ibi Ma⸗

xime quidem Infert epylogũ.d.ꝙ ta

lis ſcilicet diues ⁊ nobilis ⁊ gloꝛioſus

erit vel eſſe debebit maxime magnifi⸗
cus ⁊c ꝙ in talibus factis circa diuina
æ circa cõia negocia erit maxime ma/
gnific entia. quẽadmodũ dictũ eſt. ⁊ B
ſut maxia ⁊ bonoꝛabiliſſima int cũcta

IIBRO

opera extrinſeca diuina naturaliter ⁊c
ſupernaturaliter ſunt honoꝛabiliſſima
ot. j. li. 6? Cõia vero bona q;to cõioꝛa
ſũt: tãto diuinioꝛa ſũt.vt..li.ʒᷣ ĩ plogo
¶ Eñr ibi.. Nꝛopꝛioꝝ ãt NPonit ter/
ciũ genꝰ rerũ honoꝛabiliũ in quibꝰ de
bent fieri expenſe magnifſice.d. ꝙ de
numero negotioꝝ ⁊ opeꝝ ꝓpꝛioꝝ illa
ſũt nobilia que fiũt ſemel in vita: ſicut
ſunt nuptie ⁊ acceptio militie ⁊ alia ſi
ſunt talia. ¶ Eñr ibi &t circa ꝙ J. Po
nit quartũ genꝰ.d.ꝙ etiã ſũt honoꝛa⸗/
bilia obſeꝗa ⁊ ſeruitia ſolẽnia que ſũt
illa circa que tota cinitas ſtudet vł illi
qui ſũt in dignitatibꝰ conſtituti.puta ſi

ciuitas vel rcõꝛes ciuitaᷣ debeãt face⸗/

re ſolẽnes ſuſceptiões peregrinoꝝ ma

gnatoꝝ ſicut fiũt in aduẽtu nouo reguz

vel alioꝝ pꝛincipũ vel miſſiões ſolẽni/

um enſennioꝝ⁊ datiõeſ ⁊ retributiõeſ

ſi ip̃i talia ab alijs alias ſuſceperint.
magnificꝰ enĩ non eſt ſumptuoſus er/
ga ſeipCʒ:ſed maxiĩe circa cõia que ꝗdẽ
ſũt cõia vno de duobꝰ mõis:qꝛ ſũt cõia
que fiũt cõitati ſicut in 2? genere vlł fi⸗
unt a cõitate ſicut in h̊ ꝗecgenere reruʒ
honoꝛabilium. ¶ Eñr ibil agnifi⸗
ci autem Ponit quintũ genꝰ.d. ꝙ ma
gnifici eſt vel mtereſt hitatiöem p̃pa/
rare ſᷣm decẽtiam diuitiarnm:quia hec
hitatio eſt quidam magnus oꝛnatꝰ ho
minis ⁊ circa h̊ decet ſumptus facere
magis tamen ⁊ maxime circa illa que
ſunt diuturna opera:qꝛ illa ſunt ſingu/
lariter optima ⁊ ſumptibꝰdigna. Cõ
ſequẽter ibil Et in ſingulis decẽſ ꝓpoſt
qᷓ; ſub. S. cõditionibus tradidit foꝛmaʒ
⁊ modũ operatiõis magnifice.⁊ poñt

qᷓ; notificauit materiam ⁊ magnitudi

nẽ dignitatum. cõplet tractatũ de foꝛ/
ma ⁊? modo operandi ponens ⁊ expo
nens ſupeꝛ hoc vnam regulã genera/
lem. d. ꝙ magnificus ſm magnificẽtiã
ſuami ſingulis generibus rerum nobi
lium ⁊ honoꝛabilium faciet opus de/
cens ⁊ congruens illi rei ⁊ in ſingulis
operibus faciet ſumptus decentes ⁊

operibus congruentes.cuius cauſa eſi

quia non congruit facere idẽ opus ad
honoꝛem deoꝛum ⁊c ad honoꝛem ho/
minũ nec idem opus pꝛo templo x p
ſepulchꝛo.Et idem eſt iudiciũ in ſum
ptibus:quia nec hijdem nec equales
ſumptus congruunt operibus templi
⁊ operibus ſepulchꝛi. Decentia vero
magnifica in ſingulis generibus talis
eſt.ꝙ magnificus in vnoquoq; genere
faciat opus magnũ ſic ꝙ in magno ge
nere.i.ĩ magnaꝝ reruʒ genere faciat

⸗ .

opus magniſicẽtiſſime magnum.puta

circa deos vel circa rempublicam: ?
in hijs rebꝰ que non ſunt maxie faenat

opꝰ ꝙ in eaꝝ genẽ ſit magnũ.(¶ Seinð
ibil Et differt pꝛo intelleciu ⁊ expo⸗
ſitiõe regule diſtiguit de magno ⁊ ma
gnitudine dicẽs.ꝙ differt magnum in
opere ab eo.ꝙ eſt magnuʒ in ſumptu

Qð pꝛobat qꝛ ſpera.i.pila iactabilis

⁊ lecticus.i. ampulla de auricalco ſi
fuerit pulcherrima hñt quideʒ magni
tudinẽ ⁊ magnificentiam puerilis do
ni in opere:non tamen in ſumpiu ꝗa

pꝛecium non eſt ſumptuoſum imo par

uum. Et ſi daretur puero nobili pꝛeci
um illud eſſet donum illiberale ⁊ per

conſequens non magnificum. quare ñ

ſp ſeꝗtur magnitudinem operum ma
gnitudo ſumptuum. Hec idem eſt hic
⁊ ibi magnum eſſe ¶ Geinde ibi.. p/
pter ꝙ eſt]. Infert ex diſtinctione pꝛe
miſſa intellectum regule.d.ꝙ magniti

ci intereſt magnifice facere opus ſuuz
in quocunq; faciat genere. Sato etid
ꝙ pꝛecium eſſet modicum.qꝛ tale opꝰ
in ſuo genere magnum non eſt facilit

ſuperabile habens ſumptus ſecunduzʒ
dignitatẽ q;tũcũq; paruos. agna

quidem differenua eſt inter dare io⸗
calis magnifica. æ pꝛecium iocalium.

Preciũ eni erit modicũ ⁊ faciliter ſu

perabile. ſed iocalia erunt magnifica

non quia pꝛetioſa vel ſumptuoſa. ſed
quia vel raro. vel noua æ mirabilia.
Concludit ergo dicens.qꝙ talis qualis

deſcriptus eſt erit vere magnificus.

iſfuarch
ieodicdde

Vlneguesde
tnconepl
mmrtlolgrith
Mnpilounen
möenatre
emünur boe⸗

wmunaſemen
Pſinmrgenen
Ppwämnacin
Pbia inwervſs
lantaiſini

rfüſnid
(ocligtit
Unſundecun

gtnenn e
neincihnim

knennn a
utaicllingte
ſglieſehus
lſcrelen

. uinln e
(citnidu ie

uitdbnntiger
ai

J II 1.
i Abpernbundana allAn eſt. ꝙ bᷣ facit cum falſa exiſtimauone.
n 8 nife Pfte macri 7 foꝛma p beſtimans admirari vel reputari ꝑ
* magni losntnc⸗ ic manife⸗/ ue tamen contemnitur t deridetur.
* ſtat que ſit foꝛma banauſie. d. pꝛio 4 Auarta conditio eſt. ꝙ ommia que
rn eſt banauſus2. que ſunt conditiones expendit ſine ratione ⁊? pꝛopoꝛtione
Dmngige eius ibil &t reſplẽdet. Dicit ergo paꝛ expendit: quia vbi opoꝛtet multa ex⸗
n. Nn mo.qꝙ ſupabundans 1 banauſus eſt ꝗ pendere pauca expendit. Et vbi opoꝛ
inenn in ſumptib“ pꝛeter Ulud ꝙ opoꝛtet cõ tet pauca: exrpendit multa. Et ſic ha⸗
GSn ſümẽdo bona ſua ſupabundat: qmia in bes ꝙ banauſus eſt qui in expenden/
Wüͤſtgeg puis opibus ⁊ in puis rebus multa fſfüů do pꝛeter illud ꝙ opoꝛtet ſuperabun/
eN ptuum ideſt pꝛeſumptuoſa conſümit. dat operans cum ingrato ſplendoze.
tinſinenn Coſequẽter ibi. Et reſplẽdet Po cum vana intentione cum exiſtimatio⸗
lära enne nit. 4. conditiões banauſi. quarum pꝛi ne falſa: æ cum ratiõe peruerſa. Par
renon ſants ma eſt ꝙ reſplendet in gloꝛia ſua ſine uificus autez Hic manifeſtat quid eſt
Miſtngie melodia ⁊ pꝛopoꝛtione ⁊ dat magna paruificentia dicens quid eſt paruifi/
poinrelene dona comedis.i. ioculatoꝛibus recitan cus ⁊ que ſunt conditiones eius. Di/
ügindeng tibus coꝛam eo cantus villanos c ru/ cit ergo ꝙ paruificus eſt qui circa om
sgtiig ſticanos 1 in tranſitu ſuo purpurũ in/ nia deficit. Et ex ponit quinq; condi./
gt uggtn ferens ne pes eius terrã tangat. que tiones eius Fm. 5. defectus. paruificus
ienigutn admodũ facere conſueuerunt megareſ enim deficit in integritate: quia maxi
Unnlrti .i. viri de opido cecilie ꝙ dicitur mega ma bona conſũmens in paruo reten/
RKRSZðZ ra vel megales de o quodã gre/ to ꝙ vult ſeruare fructum Tbonum o/⸗ *
Wininn cie dicto megale. Sciendũ autẽ eſt. peris 1 expenſ⸗ am mittit: ſicut acci⸗
munshn parabola qudoc ſũmitur pꝛo ſimi du facienti conuiuium qui pꝛo denar
——M Uitudmaria locutione iuxta nois inter⸗/ ata deſalſa perdit honoꝛem ſuum. Et
— pꝛetatiõem. dicitur enĩ parabola a pa Eecce nan defectus ⁊ pꝛima condi/
—— ra ꝙ eſt iuxta bole ꝙ eſt ſentẽtia qua tio. Secundo deficit in tempoꝛe:
— ſilocutio iuxtaſ. ententiam. ¶ Auddo quia facit omnia tarde conita, illud.
giunnenghen q; vero ſumitur generaliter pꝛo quocuᷣ QAui cito dat bis dat ⁊c. ¶ Cercio de
mn Berinni epadnerbid dae cõiter licet non vni ficit in ſtudio quia continue ſtudet ⁊ in
tt ,; ut liter ĩ pꝛouerbijs ſumitur aliqua tendit qualiter minimum expendat.
— ¹ ilitudo. b autẽ ſumitin vt videt᷑ vtro Quarto deficit in affectione: quia
niene n q; mõ quia parabola ꝓuerbiũ ẽ cũ di expendit cum triſticia contra illud. by
mſegnng cim p quocũqʒ tali banauſo ↄſumẽte larem datoꝛem diligit deus. ¶ Quin/
– bona ſua male cantat vel male cantt io deficit in exiſtimatione: quia ſem⸗
ca gen 4 negotia eius. ¶ Nem ſciendum. ꝙ co per exiſtimat ſe maioꝛa expendere qᷓ;
ſanin mDedia cõponitur a comos ꝙ eſt villa expendat. ¶ Conſequenter ibil. Sunt
eNGNnn vbi tenentur porci v odos ꝙ eſt coan⸗ quidem igitur ERanifeſtat que ſit cõ
ensinb h mmmms quaſi villanus ſeu ruſticanus can/ uenientia banauſie v paruificentie di
i, 14 is quia de rebus ruſticanis ⁊ vilibus cens. ꝙ iſti babitus ſunt quedam ma/
ſgent inn agit v fiebat vel recitabat᷑ circa villas licie pꝛo eo ꝙ deuiant a medio viriun
jat gi vve cuſtodes poꝛcoꝛum 1 inde dicitur tis ⁊ a iudicio recte rationis. tamen
iimi iiH comedus ioculatos qui comediam re quamuis ambo babitus ſint malicie.
diorin neDH Litat. 2. conditio eſt. ois expendit non inferunt homini obpꝛobꝛia pꝛo/
tanieH X facit nõ bona intentione: quia non pter duo. Pꝛimo. quia non ſunt noci⸗
ma nn, FFatia boni: ſed gratia vanitatis ſuas ui pꝛoximis. Secundo quia non mul⸗
ggani gi, Ddiuiunlias oſtentanſ. ¶ Zercia conditio tum turpes ſunt in ſeipſis.
—R0M0õ M .

UBRO

P euidẽtiã pꝛedictoꝛũ inqui

renda ſunt tria. Pꝛimũ vtruʒ

magnificentia ſit moꝛalis vir

2 us:Scðm vtrum ſit nobilioꝛ liberali/

tate.erciũ vtꝝ ꝑuificentia ſit deteri/
oꝛ quã banauſia.

S pꝛio aꝛguit. ꝙ magiſicẽtia
ñ ſit moꝛał vtꝰ.pꝛĩo qꝛ oĩiſ mo
ꝛal tꝰ ẽ ãnexa pꝛudẽtie. vt.

li. Gei fine: ſʒ magificẽtia nõ. quare nõ
videtur virtuſ. Qðò aũt non ſit annexa
pꝛudẽtie patet.quia inops poteſt eſſe
pꝛudens non tamen magnificuſ.vt ha
betur hic.quare magnificẽtia nõ vide
tur annexa eſſe pꝛudẽtie. 2 quia cir
ca eandem materiã ⁊ eundẽ vſum ma
terie non ſunt due moꝛales virtutes.al
tera nãq; ſupflueret:ſed liberalitaſ eſt

circa pecunias ⁊ circa earum vſi um. vt
viſum eſt h̊ ſupꝛa. quare nulla alia erit
circa pecuniarũ vſum. æ per cõſequẽs

magnificẽtia nõ erit virtus circa pecu
nias niſi ſit eadẽ virtꝰcum liberalitate

3. quia oĩs virtus eſt laudabilis. vt
ſupꝛa in fine pꝛimi:ſed magnificentia

non eſt laudabilis. quare non videtur

eſſe virtus.qð aũt non ſit laudabilis.

pꝛobatur.quia cuius oppoſita nõ ſunt

vitupabilia nec ipᷣm eſt laudabile per

illam maximã. Si oppoſitũ in oppoſi
io ⁊ ppoſitũ in ppoſito.2? topicoꝛum
Sed oppoſita magnificẽtie nõ ſunt vi
tuperabilia:qꝛ nõ inferunt obpꝛobꝛia
vt hic habet᷑ in fine.quare nec ipᷣa ma
gnificentia eſt laudabilis ¶Iꝗn oppo
ſitũ eſt auctoꝛitaſ pvᷣi. hic ⁊ ſupꝛa li.2
¶ Sicẽdũ ergo cũ eo.q; magnificẽtia ẽ
moꝛalis virtus:qꝛ oĩs habitus electi/
uus ĩmediate exñs a rõne pꝛudẽtie de
terminata eſt moꝛalis virtus. vt patet
per diffinitiõem eius ſupꝛa li.2? ſʒ ma
gnificentia eſt huiuſmõi.quaꝛe æc.
Aſſũpta pꝛobãt᷑ ex quadam deſcri
ptione magnificẽtie:collecta ex obie/
cſᷣ ⁊ actibus ⁊? ptibus ⁊ oppoſitis: æx

cõditionibus eins.que talis eſt. Ma

Snificẽtia eſt habitus ſᷣm rcãm rönem

säs

electiuus ⁊ actiuꝰ magnitudinis ope,
rum ex magnitudine ſumptuũ: ppter
magnitudinẽ dignitatũ conſiſtennum

circa diuina vel circa humana cõia: y

circa pꝛopꝛia ſemel facta:vel circa ſer
uitia ſolennia: vel circa diuturna edifi
cia mediãs inter banauſiã ⁊ puificẽti
am:pꝛudenter expenſiuus magnoꝛum

cum bona intennõe cum caſta delecta

tione:cum larga emiſſiõe ſᷣm quã ma/
gnificus intendit magnitudinẽ ⁊ decè
tiã operis magis qᷓ; cuſodia pecunia

rie facultatis: liberalitate in ſuis ope
ribus vtẽs. ex equali ſumptu opꝰ ma

gis magnũ efficiẽs ⁊ in ſingulis rebuſ

decentiã ⁊ ꝓpoꝛtiõem obſeruas ĩ nno

quoq; genere illius generis magnum

attingens: æ in magnaꝝ rerum gene-
re magnificẽtiſſimũ opus agens ⁊ in
rebus mimis magnitudinẽ ſuoꝛum ge

nerũ nõ õmittens.hᷣ aũt omnia decla/
rata ſunt ſuper textum. Ex quibus col
ligi poieſt tota diffinitio moꝛalis virtu
tis. Et per cõſequẽs.ꝙ tota debet᷑ ma
gnificentie ſicut aſſumptum fuerat ad

pꝛobandum. ¶ Zicendũ ergo ad pi
mũ dupliciter. vno modo. ꝙ inops p
teſt eſſe magnificus q;tuʒ ad bhabitum
anime.quãuis non quantum ad exte,
rioꝛem actuʒ magnificentie in quo ſſe
ſu loquitur philoſophꝰ. Si eni aliquis
diues gloꝛioſus ⁊ nobilis etiãs magi

ficus ⁊ foꝛtuna auferret ei totam ſub/

ſtantiã tempoꝛalẽ. ad hoc qtũ ad bitſtiu
anime remaneret magnificus factus

inops.quia virtutes ſunt permanen/
tiſſime. vt. S. li? i?· De quibus etiaʒ di/
ci poteſt illud boetij in aduerſa foꝛtu/
na poſiti.Has ſaltem nullus potuit ꝑ

uincere terroꝛ. He noſtrum comues pꝓp
ſequerentur iter. Pꝛimo de conſola, H
tione metro pꝛimo.Alio modo poſti
ꝙ inops non ſit magnificus puta ile
qui nunquam habuit vnde magnifice
expenderet.dico ꝙ ille talis nõ habet

pꝛudentiam circa illam materiam.ſi/

cut eni deficit magnificentia.ſic ⁊ pꝛu

dentia. qꝛ vtraq; virtus aggeneratur

ninunmnpi
aglubanmnin
dunmufuir
io,nis inini
mn gnge

Mtnmnd
mimmin
ſpüftane
ſeenahroh
Cnuntlege
mnii Elb oh
Pletlaunfa
Uta nuprnn
Pomepooben

neccrvend

elberiimei,
regrel imn
ſasst inſe
etden ls

SAGininin
Wens eüa

en un
SuninK
Ttüeägtur
eſen ngmir
Süczt
wNNN
icst
Ngn
3ugnicenienn

s1 Nblid;
miAeH
l Ahßit
anra ugilnl
Hnunuesi
Eeegel
iboeini
Has ſalunaliß
ð

ex operationibus in quibuſ habetur ex
perientia pro generatione pꝛudentie
æ conſuetudo pro generatione magni /
ficentie. QAualiter autem virtutes cõne
ctantur pꝛudentie. videbitur loco ſuo.
Ad ſecundum dicendum ꝙ vſus pe
cuniarum poteſt ad diuerſa refeꝛri. Et

ſecundum boc poſſunt circa ipſuʒ diuer

ſimode diuerſe virtutes haberi vt oñſũ
eſt ſupꝛa queſtione ſecunda de liberali

tate oſtendetur in ſequenti queſtie.

Ad tertium autem dicendum ꝙ ma
gnificentia eſt laudabilis et eius oppo
ſita vituperabilia. Eſt tamen ſciendum

IIII

4

tur maius bonuʒ: vt ſupꝛa libꝛo ſecũdo
infra libꝛo ſeptimo. vbi habetur ꝙ ſi
cut beſtialitas eſt maius malum q; ma

litia: æ malitia q;ᷓ incontinentia. ſic op

ꝙ vuuperium poteſt ſummi dupliciter.

vno modo gener aliter ſecundum ꝙ op
ponitur laudi: v boc modo banauſia ⁊
paruificentia ſunt vuuperabiles. alio

modo ſpecialiter pꝛo quadam eius ſp⸗

tie: que dicitur obpꝛobꝛium vel grauis
contumelia que ſeper ſecum trabit in⸗

famiã.&t hᷣ mõ bec vina non ſuni vitia
perabilia ideſt obpꝛobꝛioſa.in pluſ eni

ſe babet vituperium q;; obpꝛo ꝛium.
quia omne obpꝛobꝛium eſt vituperiuʒ.
ſed non e conuer/ſo

.*

Aueſtio 22²

munioꝛ tanto nobilioꝛ. argumentuʒ ad
p:quia bonum qᷓ;io comunius tanto di

uinius. ut ſupꝛa libꝛo pꝛimo ⁊ infra li:

Eſecundo arguitur ꝙ liberali
tas ſit nobilioꝛ q; magnificen/
ia. Pꝛumo quia virtus q;to co

poſitum beſtialitati ſcilicet virtus hero

yca eſt maius bonum q; oppoſitum ma

litie.ꝙ eſt virtus bumana ⁊? oppoſituz
malitie ſcilicet virtus bumana ẽ maiuſ
bonum qᷓ; oppoſituʒ incontinẽtie ꝙ eſt
continentia. Sed maioꝛi malo opponi
tur liberalitas q; magniſicentia: quia

illiberalitas eſt obpꝛobꝛioſa.ut habe⸗

tur ſupꝛa. paruificentia vero nõ. vt ba
betur bic. quare lihᷣalitas eſt melioꝛ.
¶ Zertio quia virtus cuius pꝛincipa⸗/
lis actus eſt nobilioꝛ pꝛincipali actu al
terius.ipſa eſt nobilioꝛ illa altera:vtus
enum eſt nobilis ⁊ laudabilis in oꝛdie
ad actũ. ut ſupꝛa in fine pꝛimi. Sʒ pꝛi
cipalis actus liberalitatis: qui eſt dare
nobilioꝛ eſt pꝛincipali aciu mag nificẽ⸗/
tie qui eſt expendere v opera magna

facere: quia pꝛopter dare debentur bo

mini grates leu gratie magis qᷓ; pꝛopt᷑
opera magna facere.pꝛopter boc eniʒ
philoſophus pꝛefert dationez liberalẽ
acceptioni liberali.ſupꝛa. cũ agit de li
beralitate. quare liberalitas eſt nobiliu
oꝛ. ¶ Auario quia virtus quanto me/
lioꝛ tanto amabilioꝛ. Sed liberalitas

eſt amabilioꝛ q; magnificentia. ut ſu⸗

quinto.quia iuſtitia ceteris virtunbus

pꝛefertur: quia generalioꝛ ⁊ comunioꝛ

inuenitur. Sed liberalitas ẽ comunioꝛ
q́; magnificentia cũ ſit circa omnes pe

cuniarum vſus ⁊ operationeſ.magnifi
centia vero non. ut hic habetur.quaĩ li
beralitas eſt nobilioꝛ q; magnificentia
¶ Secundo qmia maioꝛi malo opponi

pꝛa capitulo de ſiberalitate:quia illa vi
detur intendere ad bonoꝛem pꝛopꝛiuzʒ
lberalitas autem ad alioꝛum cõmodũ
vnde magis conuenit cum amicitia q
pꝛefertur iuſtitie: infra libꝛo octauo eu
ca pꝛincipiuʒ. qᷓ magniſicentia ⁊ ꝑ co
ſequens amabilioꝛ videtur eſſe q; ma⸗/
gnificentia. quare nobilioꝛ. ¶ Sed op
poſitum videtur tenere philoſophuſ.d.
ꝙ magnificentia excellit liberalitatem
in magnitudine. Item ſicut ſe habet

phylotimia ad magnanimitatem: ſie in

.

beralitas ad magnificentiaʒ: ut infra

capuulo de philotimia. Sed magna/
nimitas excellit philotimiam.

ð

LIBRO

5*

quare ⁊ magnifſicentia liberalitatem
Dicẽdũ ̊ ꝙ magnificẽtia eſt nobilioꝛ
ꝙ declaro quadzꝛupliciter. pꝛimo quia
virtus habens modum perfectionis no
bilioꝛ eſt virtute habente moduʒ diſpo
ſuiionis ad illam perfectionem. bᷣ patet
ex natura perfectionis ⁊ diſpoſinonis
ad illam. Sed magnificentia modum
babet perſectionis ⁊ liberalitas diſpo
ſitionis ad illã perfectionez. ſicut enim
diſpoſuio pꝛioꝛ eſt ſecundum oꝛiginez
per ectione. ⁊ ſicut perfectio non põt
eẽ ſine diſpoſitione. sbi ẽtia.ãima ſine
oꝛganizatione:quia nõ loquoꝛ de diſ⸗
poſitone recedente in aduentu foꝛme.

Sed liberalitas pꝛioꝛ eſt magnificen/

tia.⁊ magnificentia nõ põt eſſe ſine li
balitate q;uis poſſit eſſe e ↄ ut ait phᷣs
dicẽs neceſſariuʒ eſſe omnem magnifi⸗
cum liberalem eſſe. ſi tñ liberaliſ ẽ:nõ
pꝛopter h magis erit magmificus.quaĩr
magmficentia eſt nobilioꝛ liberalitate
Hoc idem patet amplius de diſpoſitio
ne ⁊ perfectiõe qꝛ liberalitas facit ap
petitum pꝛeciſe bene ſe habere ad pe⸗
cunias.magnificentia vero facit appe/
titum bene ſe habere ad deum ⁊ ad co
mune bonum pꝑ pecunias ¶ ꝛimus
aute m appetitus videtur eſſe diſpoſitõ
neceſſaria ad ſecũdũ. ⁊ ſecundus vide
tur eẽ perfectio reſpectu pꝛimi. quare
liberalitas cõparatur ad magnificen⸗
niam vt diſpoſino ad perfecnonẽ. quaĩ
minus nobilis. 2 quia omnis virtus
pꝛincipanſ eſt nobilioꝛ famulãte. pꝛio
meihaphiſice.ſed magnificentia pꝛin
cipatur liberalitati. Quare nobilior.
E Quod autem pꝛincipetur: apparet
per rationem litteralem: quia omnis

virtus circa finem pꝛincipatur virtuti-

bus que ſunt circa ea que ſunt ad fineʒ
ui ſupꝛa in pꝛohemio.vbi de militari ⁊

frenefactiua datur exempluʒ. Sed ma

gnificentia operatur circa finem eoꝛuʒ
circa que operatur liberalitas que ope
rat᷑ pciſe circa pecunias bonũ vſu.puta
bõaz acceptiõeʒ:bonã dationẽ bonã

expenſionẽ. magnificentia vero opera
tur circa deuʒ. circa comune bonum x
circa alia ſupdicta opera inſigma per
que homo bene ſe habeat ad illa bono

rabilia bona. conſtat autem ꝙ deus

⁊H reſpublica ⁊ cõitas hominum ſũt fi/
nis pecuniarum.a tunc hominem be/
ne ſe habere ad diuimna uel ad diuinis
ſimilia finiſ eſt eius ꝙ eſt bñ ſe bere ad
pecunias.quare magniſicentia pꝛinci
patur liberalitaui utens ea ſicut famu/
lante ſibi.ʒ: qꝛ virtus concernens ob/
iectuʒ ſub ratione difficilioꝛi æ nobilio
ri nobilioꝛ eſt virtute concernente ipſũ

ſub ratione minus difficili ⁊ nobili.vir

tus enim ut inrtus eſt de bono ⁊ de dif
Hicili. ut ſupꝛa. li. quare quanto mrtuſ
eſt de melioꝛi ⁊ difficilioꝛi tanto ipſa ẽ

nobilioꝛ:ſʒ magnificentia cõcernit pee,

cunias ⁊ ea ad que pecunie oꝛdinatur
ſub ratione difficilioꝛi ⁊ nobilioꝛi.quia
ſub ratione magnitudinis ⁊ exceſſus.

ut ait phs. liberalitas vero non cõcer/

nit magnitudinem.etiam poſito ꝙ pe/
cunie quibus vtitur ſint magne. quare
magnificentia eſt nobilioꝛ.? qꝛ uirtu
tũ concernentiũ vnum ⁊ eundeʒ actuʒ
illa eſt nobilioꝛ que actum illuʒ reddit

nobilioꝛem. ſed hee due uirtutes con,
cernunt vnum ⁊ eundeʒ actum. puta

vnã dationẽ quã nobilioꝛẽ reddit ma⸗/
gnificẽtia qᷓ; lialitas.ut pʒ in exẽplo
phᷣi.ſi enĩ det᷑ vni puẽo nobili vnũ ioca
le puerile. puta pila ⁊ ampulla pul/
cherrima b datio eſt opus magnificen/

tie inq;tum illud iocale tenet ſümum

gradũ in genere ſuo.ſic q; eſt maximũ

in comparatione ſimiliuʒ. hec tamẽ da

tio ẽ opus libᷣalitat᷑ᷣ inq;tuʒ datur valoꝛ
quatuoꝛ vel quĩq; denarioꝛum qui ſi da
reiur in ſe ipſis datio videretur illibera
lis:ſecundum pvᷣm pꝛo eo ꝙ nõ babẽt
nobilitatẽ ⁊ laudabilitatẽ q õcẽt op s
tuj. quaĩ pʒ ꝙ in młtis ⁊ bꝛeuit ĩ oib
idẽ opus viriuſq; virtutis eſt nohilius
inq;tum eſt opus magnificentie qᷓ in⸗
qᷓ;tuʒ eſt opus liberalita.ſicut ẽt nomẽ

.
.
4
4

gtieſ
nttene
4 Gpnimun
irohena
niſmuma
nilitn
inhninie
ſuiinoie
mnmnn

tinguſn
nltemmce
pöungiin
Ginxckmmer
ſranniii
Pnranmene
Pücwar
0nnunuiran
Mrwnencon
pttitenta
ſonantrüanel
fiumn e n
lietſetnnunm
Hon mrfwrnn
Nutuncnucuit
eiſihllten⸗
gügeensben
Wanugrfen
Aimntiprve
Aklimnen
ſinnron⸗

(msngfone
ufomnnie
rmnümeneie

ſauer
ualntn

Aleniindre
(o geter

W fan
eoahe
1 gimm

inonect

nenn
min
kange
NN
leng
wetſat
Wclenie
Neen
eiedonn
cheitg
Ninenin
ufunni
At
nnnsfunin
ENanunſür
urinX

n eunde n

eanIſet
ee Nennts
mcez n /
ppbingii einn
luas. Apüf
iweoluntin
cſtepenin
oce wun

magmificentie ſubſignat ¶ Dicendu ʒ
ergo ad primum ꝙ virtus poteſt dici

comunior altera dupliciter. vno modo
ratiõe plurium actuũ qꝛ plures actꝰ hʒ
vna q; alia ⁊ circa plura pticłãia nego

tia. Alio mõ rõe obiecti.qꝛ obiectum

vnius eſt cõius pꝛo hominibus qᷓ; obie
ctum alterius.ſic ꝙ magis cõcernit cõi
tatem. pꝛimo modo liberalitas cõioꝛ ẽ
magmiſicentia.¶ Et in boc ſenſu maioꝛ

argumenti falſa ẽ. Alio mõ liberalitas

ñ eſt cõioꝛ quin ymo liberalitas.inq;tũ
liberalitas non cõcernit cõe bonum ſed
pꝛo qᷓ;to magnificentia concermit ipſuʒ
cui ſemper eſt annexa liberalitas. Ad
ſcom autez dicẽdũ ꝙ maioꝛi malo op/
ponitur cõtrarie maius bonũ ſic ꝙ ülla

pꝓpoſitõ nõ eſt vera miſi de oppoſitione

cõtraria ut declaraui.. li. 2 magnifi⸗
centia vero non contrariatur paruificẽ
tie. Parauificentia enizʒ deſicit a magni
ficentia vt viſum eſt in littera.ſed nõ cõ
trariatur ei. contrarium enim magniſi
centie eſſet vitium ellectiuum ⁊ opera
tiuum maximoꝝ maloꝝ circa diuina ⁊c

orrca humana cõia. illud aũt contrariũ
eſſet peiuſ qᷓ; illiberalitas.Ad tertium,
dicendũ ꝙ actus liberalitatis non ẽ no S.
bilioꝛ actu magnificentie.quia dar etiis

eſt actus magnificẽtie dicẽte pbo ꝙq ma
gnificus nõ eſt ſüũptuoſus ad ſe ipſũ.ſʒ
ad alios.⁊ tñ eadem datio eſt actus v/
triuſq;:illa vna datio nobilioꝛ eſt ĩq;tũ
eſt actus magnificentie.qᷓ; inq;tum eſt

liberaluatis. Ad quartum dicenduzʒ ꝙ;

virtus q;to amabilioꝛ honoĩr̃ quo ama/
tur honeſtũ.tanto melioꝛ ⁊ nobilioꝛ.ſʒ

nõ eſt melioꝛ ſi eſt tantũ amabilioꝛ alio

amoꝛe.puta vnilis vel delectabilis. li/
beralitas autẽ non eſt ceteris virtutibꝰ

amabilioꝛ niſi amoꝛe vnlis. quare net
melioꝛ ſimpliciter. &t iterũ rõe vtilis ñ

eſt amabilioꝛ a comunitate qᷓ; magni/

ficentia. licet ſit amabilioꝛ a pſonis pꝛi
uatis ⁊ familiaribus.

Aueſtio 232
SEtertio arguitur q; paruificẽ
tla ſit deterioꝛ banauſia. pꝛĩo
qua ſicut ſe habet liberalitas

ad pꝛodigalitatem ſic paruiſicentia ad
banauſiam.ſed illiberalitas ẽ deterioꝛ
pꝛodigalitate ut. S.tractatu de liberali
tate. quare ⁊ paruificentia banauſia.

Secundo quia extremoꝝ illð eſt detert
uſ eſt a medio diſtantius vt S li.2. in

fine.ſʒ puificẽtia diſtãtioꝛ ẽ a magniſi /

centia q; banauſia quia banauſus cõue

nit cum magnifico. quia eſt emiſſiuus
ſicut ⁊ ipſe.qᷓ;uis ñ illud ꝙ opoꝛtet
Et hanc conuenientiam ponit ppᷣs int
pꝛodigum ⁊ liberalem pꝛeſerens ꝓdi /
gum illiberali. quare paruificentia eſt
deterioꝛ. Tertio qꝛ malitiaruʒ illa eſt
terioꝛ que eſt inſanabilioꝛ: ut.ſup tra

ctatu de liberalitate. Sed paruiſicẽtia

ad modum auaritie eſt inſanabilio;
banauſia ſanabilioꝛ quoniam ab etate
⁊ egeſtate ſanabitur vt dicit.S. de pꝛo
digalitate.quare paruiſicentia ẽ deteri
oꝛ. Quarto quia circa pecunias ille eſſ·
deterioꝛ qui magis amat pecunias ?
miꝰboĩes ſʒ puiſicꝰ magis amat pecui
as ⁊ minꝰhoĩes q; banauſus. amoꝛ na

q; pecunie facit hominem paruificum.

ex quo amoꝛe minuitur amoꝛ hominũ
quia paruificus deterioꝛ banauſo. Sed
in oppoſitum argnitur quia deterius ẽ
peccare cum leutia q; cuʒ riſtitia.ſicut
bene agere cum letitia melius eſt qᷓ; a⸗

gere cum triſtuia ut. 5. li. ꝛ expoſui. Sʒ
banauſus peccat cuʒ letitia ⁊c gloꝛia y⸗/

ſtrionũ ⁊ comedoꝛum. paruificus vero
cum triſtitia ut hic dicitur. quare deteri
us eſt peccatum banauſi qᷓ; paruifici.
Hicendum ergo ꝙ banauſus videtur
eſſe deterioꝛ paruifico. Quod perſua⸗
deo pꝛimo quia deterius eſt facere q ñ̃

opoꝛtet ⁊ dare quibus non opoꝛtet et

expendere vbi non opoꝛtet.qᷓ; ſacere ꝗ
opoꝛtet ⁊ dare quibus opoꝛtet et expẽ

dere vbi opoꝛtet. non tamen ſicut opoꝛ

tet.b patet quia omnis actus maluſ ex
obiecto eſt deterior qᷓ; actus malus ex
modo Sed banauſus facit ꝙ non oʒ
in tranſiiu purpuram inferens æ dat
ꝗbus ñ oʒ comedis tribuẽs ⁊ expẽdit

IIBRO

vbi nõ opoꝛtet hyſtriones nuptialiter
cibanſ.paruificus autẽ facit ꝙ opoꝛtet
faciens ꝙ facit magnifſicuſ et dat quibꝰ
opoꝛtet quibus daret magnificus ⁊ ex
pendit vbi opoꝛtet vbi expenderet
magnificus. In nullo enim iſtoꝛum di
citur deficere. ſed in hijs que ſequũtur
qꝛ.ſ.nõ facit complete ⁊ facit tarde. ⁊
ſtudet paꝝ expendere triſtis in expen/
ſis.⁊ qꝛ credit plus expendere qᷓ; expẽ
dat. Iſti vero defectus poſſũt ſtare cum
pꝛimis tribus bonis. quare banauſus
videtur ſimpliciter eſſe deterioꝛ piufico
2? qꝛ plus cõuenire videt᷑ cũ magnifico

qᷓ; banauſus qꝛ paruificus facit ꝙ facit

magnificus q;uis aliter qꝛ non cõplete
nec ut oʒ. banauſus vero nõ facit ꝙ fa
cit magnificus qꝛ nõ facit circa matẽiã
magnifici fʒ illud ꝙ attribuit ei pbᷣus.

quare banauſus tãqᷓ; diſſimilioꝛ magni

fico videtur eſſe deterioꝛ puifico. 3: qꝛ
deterius ẽ nec bonũ nec benefacere.qᷓ;
bonũ non benefacere. ¶Sed banauſus
nec bonũ nec benefacit. ut pʒ ĩ exẽpliſ
phi. paruificus antem bonũ nõ benefa
cit ut viſuʒ eſt. quare banauſus deterioꝛ
ẽ puifico.ꝗ? quia deteriꝰ ẽ in obſequiũ
peccati pecunias emittẽ qᷓ; eas ꝓ ne/
ceſſarijs vſibus reſeruare.Sed banau⸗/
ſus peccat emittẽs pecunias ĩ obſequi
uz peccati.qꝛ facit eas obſequi vanita
ti ⁊ ſuperbie ſue oſtentãs dininias ſuas
ut ait phᷣus. ⁊ voluptati ⁊ turpitudini
ſue qᷓ; accipit ab hyſtrionibus ⁊ come
dis.puificus autẽ peccat timens pecu⸗

nias ſibi deficere in neceſſitatibus ſuis

qm̃ nõ videtur eas ad aliud oꝛdinare.

niſi foꝛte dicatur ꝙ reſernat eas ex ſolo

amoꝛe pecunie.q.fruẽs eis.tũc tñ non
peccaret ut puificus. ſʒ ut illiberalis ⁊
auarus. h̊ autẽ loquimur de paruifico
per ſe ſũpto.ſicut ⁊ ppłᷣs.quar᷑ banauſꝰ
vj detioꝛ eẽ puifico. Dicẽdũ ad pꝛi
muʒ ꝙ non eſt ſimilis cõparatio ſᷣm bo
mitatẽ ⁊ malitiã puificentie ad banau
ſiam ⁊ illiberalitatis ad pꝛodigalitatẽ
qꝛ illiberalis non dat ꝙ oʒ.puificus ᷣo
dat ꝙ oʒ. ſʒ nõ q;tum opoꝛtet. ⁊ illibe/

autem ex ratione magnammitatis in,
ueſtigat eius materlam. Secundo ma/

ralis accipit vnde nõ oʒ. puificus autẽ
inculpatur ſuper iſto peccato. Ad ſecũ
dum dicenduʒ ꝙ puiſicus minus diſtat

a magnifico ut dictũ eſt q; banauſus et
ĩ bonitate emiſſionis quia tota emiſſio

banauſi eſt mala.ſed emiſſio paruiſioi
nõ eſt mala.ſed eſt defectuoſa.illiberał
vero nihil emittit.⁊ ideo penes emitẽ
magis diſtat a magnifico qᷓ; pꝛodigus

Ald tertiũ dicẽdũ ꝙ; banauſus ẽ inſana

bilioꝛ.nõ enim eſt ſicut de ꝓdigo quia

iſte nõ ſanabitur ab egeſtate. cũ mops

non fiat magnificus nec etiã ab etaie.
qꝛ poſito ꝙ ꝑ duo b cadat ab appetiim

banauſie nõ ꝓpter h̊ tamẽ accipiet a

petitum magnificentie ymo elongabit
ab omni appetitu emiſſio magnoꝝ bo
no ⁊ malo.p aruificus autem cito ſana
bitur: qꝛ facit opera magniſici. qᷓ;uis
non magnifice. Et ſicut dicitur.õ.li.2
Ex operibus virtuoſis non virtuoſe fa
ctis fiet virtuoſus ⁊ magnificus ⁊ ma
xime accipiẽs ſtatum gloꝛioſum ⁊ ho/
noꝛabileʒ. Ad quartũ dicendum ꝙ ille
amoꝛ pecunie non eſt amoꝛ eſſentialit
puificus.Sed illiberalis ⁊ auaruſ. Et

ſi puificentia naſcatur inde non pꝛop:

hoc erit peior qᷓ; banauſia: quia bene
contingit ex amoꝛe peioꝛi naſci vitium

leuius ⁊ ex leuioꝛi vitiũ grauius.verbi

gratia inoꝛdinatus amoꝛ ſeruandi pe/
cuniam peioꝛ eſt q; inoꝛdinatus amoꝛ
effundendi pecuniaʒ. Ex pꝛimo tamẽ
amoꝛe naſcitur tenacitas ⁊ ex ſecundo
rapina.ut dicit ppᷣs in illa partel multi
pꝛodigoꝛuʒ tñ ⁊ rapina deterioꝛ eſt qᷓ
tenacitas. ¶ Lectio i⸗⸗
Agnanimitas auteʒ Poſtq;

egit de foꝛtitudine ⁊ temperà

agit de magnanimitate. Pꝛio

nifeſtat eius foꝛmam ibi.. ANagnani⸗/

mus autem. Tertio naturam puſilla⸗
nimi ibi. Seficiens autem.] 4* nam

caymi ibi.. caymi auteʒ inſipientes.
Quito cõpat bᷣ duo vicia inter ſe ⁊ ad

mmnmnini

tia. liberalitate ⁊æ magnificen

, minintel
nmtnun.
inuſn
mmnol
Aitcinm
g
atn
Pum Dc
el er
tamn
tpung
iatsint
SS
aynumd
mnncugun
mnintii;
imneonagen
Centsii
feſacheredir
Atnnagneninn
ſtwphabtüi
upnunimahe
np oſvm
itucnvenen
whigane 9
Nhemm nuctet
lbown
Rribien
rügar
lunett arſi
tüne.2.
insen
nmi tiſide⸗
Mpfrnng

SE
S=

==
S=

ſeimieidn
Aln

Ptlom, dio

itriian

tg erpon

Aniziinen
onüsgffer
mmiunngie

Ier zinin,

merbunin
hcenteynin
ammſſam
miiosdanat
amnti
. Sſnnni

SNSNe

Wist Neginn
AAiteN
emdmn d
ellris A
untn nteN
ni wänr u
tinge Ninian
utimägusr
msrNN1

dötendiem

mtz Ktpin
P nacnstt

—

innneng
mininuß
neintwint
immu
neugin,
ine tan⸗

nunm

magnanimitatẽ ibi. OQppomit autem
magnanimitati. a

nimitaf̃ inueſtigat pꝛio ex rõe dicente

—— —

quid nominis. 2: ex rõe dicente qd rei
ibi. Aidet᷑ aũt magn animꝰ. Ex pꝛia
rõe colligit ꝙ magnanmimitas eſt circa

magna. Ex 2? vero ꝙ eſt circa honoꝛa⸗

bilia magna. Dicit pꝛĩo ꝗꝙ magnani

mitas ex nole. i. ex rõe noĩs videtur eẽ
circa magna hB. n. nomẽ magnanimus
dicit. quaſi ad magna animus. magna

nimitas autẽ dicit᷑ quaſi ad magna ani
moſitas. quare rõ dicẽs quid nõis indi

cat ꝙ magnanimitas eſt circa magna.

tamen circa qualia magna ẽ accipiemꝰ
pꝛimũ. vel pꝛiuſ qᷓ deſcendamus ad cõ
ditiones magnammi declarandas. In

ſequentibus autẽ nihil differt intender

vei accipere babitũ ſub noie habituſ ꝙ;
eſt magnanimitas vel eum qui E diſpo
ſitus p habitũ ſub nomine concreto ꝙ ẽ

magnanimus. autẽ dicit pᷣs qꝛ inter
dũ nõ poſſumuſ qued attribuere babi
ini ua conuenienter ſicut homimi hitu⸗/

ato. verbi gratia. ꝙ dicimus.j.q; mot

magnanimi videt᷑ eſſe tardus. vox aũt

ſtabilis. ⁊ locutio guis. ⁊ ſic in multis
alijs. Cont᷑ ibi videtur autẽ magnani⸗
mus ] Inueſtigat circa qualia magna
ſit magnanimitaſ ex rõe dicẽte quid rei
Et p. ipſa aſſignat. 2. ipſaz confinmat
ibi.Puſillanimis autẽ. Bicit pꝛio

ꝙ magnanim eẽ videt᷑ ille qui magniſ

ſe ipſu dignificat dignꝰ magnis exñs.

git quadꝛuplicit. vno modo ſe dignifiea/

autem notandũ ad eui
cripnoms ꝙ digniſic

re eſt ſe dignũ eſtimare. Alio modo ſe
dignum dicere. Alio modo ſe dignuz p ·
bona opa facere. alio modo ſe ut dignũ ·
magnis ⁊ arduis rebus negotijſ æ opbi
bus agendis exponere. In pꝛopoſitto
autem dignificare nõ ſũmitur pꝛio mõ
qꝗ illo mõ digniſicare eſt actus intelle/
ctus ⁊ non appetitus. agnanimi⸗
tas autẽ ut moꝛalis virtus in appetitun
eſt: ⁊ nõ iĩ ĩtellectu, Hec ſũmitur. 2. mõo
dqꝛ mter cõditiones magnanimi ẽ vna

ꝙ de ſe ipſo nõ loquitur:qꝛ nõ ẽ lauda⸗

iuus ⁊ minime ſui ipſius.Dignificare
autẽ ſe illo 22 modo eẽt de ſe ipſo loqii
⁊ ſe ipſum laudare. Mec ſũmitur ʒ:? mõ
qꝛ illo modo ſe ipſũ dignificat quicũq;
qui eſt in acquirendo virtutẽ agna
nimus autem nõ ẽ in acquirendo virtu
tem. qꝛ ut dicit phs. Magnanimitaſñ
eſt ſine virtutibus. Et pp b̊ dicit Diffi
cile eſt m vitatẽ magnammũ eẽ. Sũ/
mit᷑ igitur 4? modo. Et hᷣ eſt ꝙ dicitur

in tranſlatione alexâdrina ꝙ magnani

mus eſt ille ꝗ ad res arduas aptus exi
ſtens ex ipſaꝝ gaudet ⁊ delectatur tra//
ctatione. Con ibi. Qui enĩ ſecundum
dignitatem. Dictã deſe criptionẽ confir
mat per viã diuiſiuã ſic intendenſ argu
ere. Auicunq; qualitercunq; ſe ipſũ di/
gnificat:eſt vel ſimpliciter ĩdignus vel
aliqualiter dignus. Si autẽ dlgnus vel

ſe ipſũ dignificat tantis q;tis ẽ dignus

vł maioꝛibus vel minoꝛibus. Si auteʒ
tantis qᷓᷓtis eſt dignꝰ. p contingit dupli
citer:quia illa ſũt vel magna vel pazua
Si vero ſe ipſũ dignificat maioꝛibus q;;
ſit dignuſ. dupliciter qꝛ vel eſt dignus
paruis ⁊ dignificat ſe magnis. vel ẽ di

gnus magnis ? dignificat ſe magiſ ma

gnis. Si vero ſe ipſum dignificat mino

ribus qᷓ ſit dignus. pᷣ contingit duplicit

vel tripliciter qꝛ eſt dignus vel magnil
vel paruis vel mediocribuſ vel modera
tis.¶Sed magnanimus non ſe babet
pꝛ mõ.nec 3? nec cenec vFnec 6:nec 72
nec & quare neceſſe eſt ꝙ magnanimꝰ

2 modo ſe habeat ad dignificanonẽ. ſ.

ꝓſe ipſum dignificet tantiſ qtis dign

eſt v ꝙ illa ſint magna.? per cõſequẽs
iter modos iã dictos:magnanimus eſt
ille qui ſe ipſum magnis dignificat di/

gnus exiſtes ſicut in deſcriptione poſi⸗

tu fuerat. In hac ratiõe ſic pceditꝙ /

lũ diuiſionẽ totã tacite pꝛeſuppõit. Sʒ

pꝛimo pꝛimam partem deſtruit 2‧*

ſecũdã ponit.Et conĩ reliquas omnes

deſtruit oꝛdie ſuo. Sicit pꝛĩo de p. ar
guẽs ꝙ ſpᷣ illa nõ ſit magnanimus q
ſe ipſũ digmificat: nõ ʒ dignitatẽ p eo
ꝙ nullã Pʒ. ille ẽ ſtulr iſipiẽs. Sʒ nul
bᷣ eoꝝ ꝗ viuunt fᷣm virtutẽ.qualiter vi⸗

LI.

S e

uit magnanimus eſt ſiultus vel inſiter· Ullo vicio tactuſ poſſet autẽ veſinui ſian nnt
quare nec magnanimꝰnec aliquis eoꝝ pꝛima ps:qꝛ nullus viuẽs ſm virtutem cene
qui viuunt ſecundum vittutem ſe ipſuʒ agit contra rõnem ⁊ minime in mã vir umah
digniſicat indignus exiſtens vel non ſe tuns. Sed iſte ꝗ magnis dignus exñs ine .
cundum dignitatem. Huius rationiſ pp dignificat ſe ipſũ maioꝛib agit rõem mn
nit pꝛimo maioꝛem ſecundo minoꝛem qꝛ rõ ſi recta eſt ſudicat ſicut eſt in re. umd,
ibi. Eoꝛum autem &t patẽt de ſcöa quare iſte talis nõ viuit om virtutẽ nec tn
parte diſioniſ tanq de inferẽda per ali per conſequẽs ſʒ maninmntatẽ. De re nnng
arum abnegationẽ. Sicit igit magna liquis tribus partibuſ dicit ſimul ꝙ ille chmmmn
nimus ille eſt qui dictus in deſcriptiöde qui ſe ipſum dignificat minoꝛibuſ q;ᷓ ſut en ne
ſ. qui ſe ioſum magiſ digmſicat dignuſ dignus: ſiue illa ſint magna ſiue paꝛzua vuihnnl
exiſtens. De tertia parte dicit ꝙ ille q ſiue moderata. vłr dici põt nõ magna/ hnnnt
dignus eſt paruis ⁊ iſtis contentus ſe nimus.ſed puſillanimis maxime vero mumt. .
ipſum paruis dignificat. dici poteſt tẽ dicetur puſillaninns ſi dignus ſut ma/ nutnin
peratus non ſecundum tactum guſli gnis qꝛ ni miruz. ſi magnis dignus exi uplgliil
ut ſupꝛa dicebatur capitulo de tempe- ſtens ſe ipſum puificat quid deberet vł uinitid
rãtia. Sed temperatus idẽ animo mo poſſet facere niſi talibus eſſet dign. q. Ntnasnnn
deratus ⁊ modeſtus non pꝛeſumptiuo .d. ꝙ deſperaret de valoꝛe ſuo p cõſe Naſtütkn
ſus.Sed talis non debet dici magnani quẽs inutilẽ ſe reddẽt. Ex bijs omnitꝰ lhmmnin
mus quia magnanimitaſ conſiſtit ĩ ma ꝭ patet ꝙq magnanimus :crmõ ſe habet nnugn lini
gnitudine. ſicut dictuʒ eſt. Iſte vero nõ ad ſui dignitatem quia ſe ipſũ magnis Anzfirnn,
babet animi magnitudinẽ. quare nce dignificat magnis dignus exiſtens. Et uhbalnip
magnammitatẽ. &t ſuper b dat exem· ſic confirmata eſt pꝛedicta deſcripio Ellingan
pluʒ de pulchritudine que nõ eſt niſi in data de magnanimo. Con' aũt ibi. eſt ſogncgnn
magno coꝛpe q;uis eniʒ bomines par autẽ magnanimus ipſ explanat qtũ maunmn gen
ui poſſint eſſe foꝛmoſi quia cõuenienn ad iſtũ terminũ magnis vel magnitudi Hieropun
ſigura foꝛmati ⁊ commenſurani ſecun / ne. quia poſſet aliquis dubitare an illa lfegiaun
dum bumoꝛes. a per conſequens bene masgna quibus ſe dignificat magnani / Mnmſhpin
coloꝛati vel cõmenſurati ſecũdũ mẽbꝛa mus ſint magna quo ad nos vel quo Amugnnaß
qꝛ ſecundum quantitatem coꝛpoꝛis eſt ad rem. Super b ergo dicit ꝙ magna/ fumtiren
quantitas mẽbꝛoꝛum coꝛpoꝛis.ͥ enim nimus eſt extremus ⁊ ſũmus magnitu gmdunne
omnia eſſe poſſunt in coꝛpoĩ paꝛuo.ſʒ qine rei obiecte ut ẽt.j.dicetur.Sʒ ma Ninipmti hi
iſti bomines parni nõ poſſunt dici pul gnitudine quo ad nos que cõſiſtit ĩ eo Unpwetunn
chꝛi: qꝛ pulchꝛitudo vltra figuram æ¶ co ꝙ oʒ ẽ mediuſ. ꝙ ꝓbat qꝛ ille qui ſe izʒ gnümpon
loꝛem * humoꝝ mẽbꝛorum adequa/ oignificat in eo ꝙ oʒ ⁊ in eo ꝙ eſt fʒ di HM liummmann
tonem requirit in coꝛpoꝛe magnitudi gnitatẽ ẽ medius ĩter eũ ꝗ ſe ipſũ digni Qubldgntas
nẽ. Et ſimili modo magnanimitas vl- fitcat plus. ⁊ eũ qui minus.ſʒ magnani (ginnsiice
tra moꝛum moderantiam que picit ; musſe ipſu dignificat eo ꝙ oz ⁊ i eog9) umnn,
dam animi foꝛmoſitatem requiꝛit ma⸗ eſt ſm dignitatẽ Caymus vero pluſc Mblidn
früudinem. de quarta pte dicit ' il, im dignitatẽ puſillanimis vero minus biegogliut.
6 Eiduimegrte s Honenmi in Iſte nãq; ſuperabũdat. T ille deſten. sauimnn
Ps d preſſpenoſ a n us. ſʒ ca quare magnanimus ? medius quo ae .“ mtigſmnes
ymus 7 pzeluptuog ſonat apud gre/ nos ĩ eo ꝙ oʒ. h rõis ponit p· cõcluſio maſabisfin
cos idem ꝙ fumoſus ⁊ ventoſus apuud nẽ ⁊ 2· tota mi.ibi.⁊ eni ꝗfʒ dignita saſtim
latinos. De quinta paꝛte ipſ non ſin tẽ. A pʒ. Conj ibi.. Si aũt vtic; ma/ igebonne
pliciter deſtruẽdo dicit ꝙ ille q magnis gnis. Ex pᷣmiſſis ꝓpoſitũ mãaifeſtat.ſ. netm
. n hnds e cumh ſe ipſij dignfſ:car ma Hꝙ magnanimitas eſt pꝛincipaliter cir⸗ R irrin
ioꝛibus nõ dicitur vłr caymus q;nis ſii ca magna hõꝛabilia: qꝛ circa bonoꝛes ſtanamn
.

ſanie

Wfifne
ni Tümedeh
mrgngu
nagd w
tAdfmtn
nmi
nihudaiaitl
nfrntrdti
intnugiind
Enii anin
ninis nu
nsſi dignain
ſimgnsde
Ghenqndetn
ubrs edenn
enageſoti
n Kthyt
Gnins Miit

Nen ginſeindn

emiit
ndkim
nauimdiiit
ningen Nr
rihnrenint
ste r
n ai i
gkawpoli S
ms tſnlon
uüjmem:
ws ee t
rdbaczlet
goz nangt
olereigelit

magnos inhonoꝛationes oppõitas

⁊ pꝛimo pꝛobat hoc per rationẽ.2. cõ

firmat per experientiam ibi a ſine ra

tione .intendit igitur ſic arguere.ma/⸗

gnammus ſeu magnanimitas eſt cir⸗/

ca maximum exteriorũ bonoꝛũ:ſed ho
noꝛ eſt maximum exterioꝛum bonoꝛũ

ergo circa honoꝛem eſt magnanimus

⁊ magnanimitas. huius rationis p/

bat pꝛimo maioꝛẽ. 2. minoꝛẽ ibiſ. ma/
rimum autẽ b utiq; Bę infert cõcluſio/

nẽ ibil circa honoꝛes.primo igitur ꝓ
bat maiorem ſic.ſi ſimpliciter dignus
ſeipſum dignificat ſimpliciter magis

2 magis dignus dignificabit ſe magiſ
magnis maxie dignus maxie ma-⸗

gniſ ł maxis.ita ꝙ pꝛius erit magnãi
mus. ſecũdus magnanimioꝛ tertiuſ

magnanimiſſimus. hbec autẽ deductio
tenet per illam maximam ſecundi to

picoruʒ. ſi ſimpliciter ad ſimpliciter ⁊

IIII

mo dignus eſt.ſicut ſũt honoꝛes ⁊ po

tentatus ⁊c diuitie. SHeinde ibi ſ maxi

mum autem] hbic pꝛobat minoꝛem ſic

arguens. illud eſt ponendum eſſe ma-

ximum bonũ iter exterioꝛa quod ma/

xime dijs offerumus uel offerendo at/
tribuimus: uel quod maxime deſide⸗/

rant hij qui ſunt in dignitatibus cõſti⸗

tuti. æ quod eſt pꝛimum in optimis.i.

optimarum uirtutum: ſed honoꝛ eſt ta

le bonum ut per ſe patet cuilibet ſciẽ/

ti aliquid: q;uis parum in rebus ciui⸗

libus quare honoꝛ eſt maximum iter

pꝛimo maioꝛem. 2: minoꝛem ibii tale

exteriora bona. buius rationis ponit

autem ʒ concluſionem ibil maximum

enim ⁊c ultmo infert pꝛincipalem cõ

magis ad magis maxime ad maxi /

me. ulterius autem procedit inferens

ex hijs ꝙ magnanimitas maxime e/

rit circa unum genus bonoꝛum quibuſ

nimi eſſe circa honoꝛem. quia paten/

dignificat ſeipſum magnanimus. qua

re maxie erit circa maxiuʒ eo: ſ.qʒ ma
gnanimus ſeipſum dignificat exterio

ꝛibus bonis quia dignitas eſt ſolũ ad
ulla bona que ſunt exterius.quare ma
gnanimus eſt maxime circa maximũ
bonoꝛũ exterioꝛũ. huius rationis pꝛe
mittit pꝛimo deductionẽ ex qua colli/
git maioꝛem.2? ponit illam maioꝛem

ibiſ circa unum maxime . 32 mno/

rem ibi dignitas autẽ.¶ Sciẽdum
qt ꝙ dignitas ideo eſt ad exterioꝛa bo
na tantum. qꝛ dignitas babet pꝛo fũ
damẽto quoddam bonoꝛum genus ⁊c
pꝛo obiecto aliud. bonoꝛum enim ho/
minis quedam ſunt que bominem ꝑ/
ficiunt ⁊ ipſum reddunt bonum ⁊ di/
gnum. ⁊ in hijs fundatur dignitas ho
minis. ⁊? iſta ſunt interiora.quedã aũt

ſüt que hominem ñ pficiũt nec dignũ

reddunt: ſed oꝛnant exterius.⁊ adi⸗
ſta refertur dignitas tanq; ad obiecta

2 h ſũt exteriora bona ꝗbus bõis: bpo

cluſionem. d. ꝙ circa honores ⁊ inbo/
noꝛationes eſt uerſatur magnanius
ut opoꝛtet. Conſequenter ibi ⁊ ſi/

ne ratione konfirmat hᷣ p experienniã
dicens ꝙ etiam ſine argumeto ⁊? ſine
ſillogiſtica ratione uidentur magna/

ter illi qui ſunt magni dignificãt ſe ma

xime honoꝛe ſm dignitatem ⁊ lm ꝙ
opoꝛtet. ſi tamen ſint uere magnam⸗/

mi. (Eonſequenter ibi puſillanius
autem uitia oppoſita magnammuati

comparat.d.ꝙ cum magnanimus uer

ſet᷑ circa bonoꝛes ut oz in b ãt puſil/

lanimis deficit ad ſeipſum. quia nõ ſe

dignificat tantis bonis q;tis dignus ẽ

æ iterum deficit a magnanimo.quia ñ
ſe tantũ dignificat ;tum magnanimꝰ
ſeipſum. caymus uero ſuperabundat

ad ſeipſum.qꝛ dignificat ſe tantis bo /
nis q;tis dignus ñ ẽ: ſed non ſupera/
bundat ad magnanimum. quia cay⸗

ſe dignificet digne ſicut opoꝛtet ille
indigne ut nõ opoꝛtet.

mus non dignificat ſe pluſ nec tantuʒ
qᷓ;tũ magnanimus ſeipſum. quis iſte

Agnanius autẽ] manifeſtata
materia magnamm tatis. hic
mãifeſtat formã magnanum

ſub quinq; cõditiõibus eius.pꝛio na//

qʒ poit quatuor cõditiones magna

IIBRO

mi penes uirtutẽ ⁊ bonitatẽ que ſunt
fundamenta eius.2 glias quatuoꝛ pe
nes honoꝛes ⁊ inhonoꝛationes que
ſunt pꝛia obiecta eius ibil maxie qui/
dẽ igitur circa honoꝛes ⁊ ſic ſunt octo
ʒ alias quatuoꝛ penes diuitias ⁊ po /
tentatus que ſunt ſecundaria obiecta
eius ibi. ſed adhuc circa diuitias ⁊
ſic ſunt duodeci. ?alias quatuoꝛ pe/
nes pericula que ſunt materia foꝛtitu
dinis ibi non eſt autẽ microquindi/
nos ⁊ ſic ſũt ſexdeci.ꝓ? alias nouem
penes munera que ſunt materia libe/
ralitatis ibi. . ⁊ potens benefacere.
A ſic ſũt uigitiquinq;.6̃?põit alias du/
as penes conuerſationẽ ciuilẽ que eſt
materia urbanitatis ibi. ⁊ ad eos in
dignitate .⁊ ſic ſũt uigintiſeptẽ.alias
duas penes opera magna que ſũt ma
teria magnificentie ibi ⁊ otioſũ eſſe
⁊ pigrũ ⁊ ſic ſunt.29. S?ponit alias
octo penes cõionẽ vite ⁊ ſũt materia
bitatis ſił v ãicitie ibil neẽm ãt mãile
ſtũ oditoꝛẽ eſſe.⁊ ſic ſunt.ʒ⁊.Nono
alias duas penes noua ⁊ uetera ut ſiſᷣ
lacent pꝛudẽtie ibil nec admiratiuus
1 ſic ſunt. 39. decimo alias quinq; pe
nes uerba ut ſubiacẽt iuſtitie ibi nec
hũaniloquus j.⁊ ſic ſunt. ꝗ.vndecĩo
ponit alias duas penes neceſſaria do
meſtico ut ſubiacent yconomie ibi ⁊
de neceſſarijs⁊ ſic ſunt.ꝗ6.vltio po/
nit alias quatuoꝛ penes motus exte/

noꝛes coꝛpoꝛis ut ſubiacent modeſtie

ibi ſʒ ⁊æ motus.⁊ ſic habemus. 0.
in vniuerſo.quatuoꝛ pꝛĩe conditioneſ
ſunt iſte.pꝛima ꝙ magnanius eſt in oĩ

uirtute bonus. 2?9 eſt ĩ oĩ uirtute ma/

gnus.ʒ.ꝙ eſt humilis uel docilis. 4
ꝙ eſt innocens. bas ergo ponit oꝛdi/
ne ſuo.pꝛio pꝛiazʒ. 2? faʒ ibil ⁊¶ uidebi
tur aũt ʒ: tertid ibil ⁊ nequaqᷓ; utiq;
A quartã ibi nec ininſta facere ..quĩ
to uero pꝛobat pꝛiaʒ ibi ſm ſingula
autẽ intendenti c 6 faʒ ibiſ uidetur

ꝗdẽ igit᷑ magnãimitas quantuʒ ꝗd

pꝛꝛiaʒ ergo dicit ꝙ quia magnanimus
eſi marimis dignus.ſequit᷑ utiq; ꝓ e⸗

gnanimus.

rit optimus qꝛ ſẽper ille qui melioꝛ ?
dignus eſt maioꝛi bono ⁊ ille qui eſt

optius dignus eſt maximis bõis. qua/
re hominem uere magnãimũ opoꝛtet
neceſſario eſſe bonũ alias nec magniſ
nec maximis eſſet dignus.cuius oppo
ſitũ ſupponitur. (Auund ad ſecũdũ
dicit. ꝙ illud quidẽ ꝙ ẽ eſſe in unaqua
q; uirtute magnum uidebitur eſſe uel

intereſt eſſe magnanimũut poſtea ð

clarabitur.(¶ Quantũ ad tertiaʒ dicii
ꝙ nequaq; congruit magnanimũ fuge
re cõmonentẽ.ſed eſſe ſic humilẽ ⁊ do

cilẽ ut diſcipulum ꝙ nequaq; tantũ p.

ſumat de ſenſu ⁊ valoꝛe ſuo quin ami/
coꝛum cõmonitionibus ⁊ cõſilijs ac
eſcat.quod fieri non poteſt abſq; hu⸗

militate ⁊ docilitate.nec ſapiẽtia nec

pꝛudentia debet quẽqᷓ; auertere ab au
ditione conſilioꝝ.dicente ſalomone.ꝗ
ſapiens eſt audit cõſilia.pꝛouer.i⁊?
poſt. iʒ:aſtutus oĩa agit cum conſilio

qꝛ iſdẽ ait.uiro ꝗ coꝛꝛipiẽtẽ dura cer /

uice cõtẽnit repẽtinus ſupꝑueniet inte/
ritus. 29 ( Quantũ ad quartã dicit
ꝙ ſicut magnanimo nõ conuenit fuge

re cõmonentẽ.ſic nec congruit ei inin /

ſta facere quod pꝛobat.quia quicunq;
operatur turpia operatur ea pꝛopter
aliquod bonuʒ apparens quod eſt ei
putatiue magnuʒ. ſed iſti nihil tale ẽ
magnuʒz.nt infra dicitur etiam de ho⸗/
noꝛe ⁊ diuitijs.quare iſte nullius gra

tia operabitur turpia uel iniuſta 5
Cö

rationis tangit mediuʒ ⁊ patet.
ſequenter ibil m ſingula auteʒ decla
rat pꝛimã conditioneʒ dicens ꝙ ma/

gnanimus non bonus exiſtens uidebi

tur utiq; deriſibilis homini qui ſingu/
la conſiderat ⁊ intendit.quia hoc qð

dico magnanimus non bonus impli/

cat tam euidentem repugnantiam in/

ter partes ⁊ tam euidentem ignoran

tiam in dicente ⁊ aſſertiue quod eſt ðᷣ
riſio.quare nullus nõ bonus eſt ma/
¶ Ad quod pꝛobandum
philoſophus tangit talem rationem.

ꝙ omnis magnanimns eſt bonore a/ 1

hanln

.
ptoch
6C unntutn

nmmiu
ſecenden
m piu
uionsponin
ku
nne)⸗
ma
uguumn
ehuſnzin
Niuiue a
luünußetuun
Gtttes lune
owiübehms
cingacen
W. Tros
ſinnenerq

rbrdit
DAcuphrinm

vmnenſenn
Oun ontre.h
Nudenma
Ktnigaungn
Nhun gacy
thuzpackE
Gipaaengeer

mkalas gu

mrinienesd
Uimmnmnanss
fſcendmng

enagnnn

ſtihisuelne
Harel eem

Aummenin
le ſclie

Mnusa nonſn
ſocioſot pin

ſeſe mnagnus.

noppper
laungdeb
ventopnetet

bbeegnngn
unmcquihrn.

nugmanmn
M 1ſudcs⸗

aikmit
Siin,
Kniier
Ai
ägic
M ni

ng,
ellekeitni

nngen

itnheſin
uniest

Wune aan .
Nagiche
imittiinuet
uns ds gnet
umgrgten
—
Gmiwien

mirnrgu
n vobat enn

ao A
ppeNen
Wg ei ſnnmu.
fablcnureium
mmmpüul
Girini
ſinirgin

4 .

Nin

gnus: ſed nullus non bonus eſt hono⸗
re dignus cuʒz honoꝛ ſit pꝛemiuʒ uirtu
iis ⁊ attribuatur merito ſolis quare
nullus non bonus eſt magnanius ꝑ
conſequens omms magnanimus E bo
mnus. quod fuit pꝛima conditio.huius
rationis ponit minoꝛem cuʒ ſua pꝛo/
batione ibij Mon erit auteʒ utiq; di/
Inus !]. Conſequẽter ibi.videtur ꝗ
AQez igitur declarat ſecundaʒ conditio
nez magnanimi ſic intendens argues.

AIlle habitus includit eſſe magnum in
orvunmni uirtute qui eſt oꝛnatus uirtutuʒ

qui adauget uirtutes qui nunq; fit ſie

uirtutibus ſed magnani mitas eſt hu /
iuſ modi habitus. quare ipſa includit

impoꝛtat eſſe magnuʒ in omni uir⸗
tute. (Muius rationis ponit ſolam

minoꝛem ex qua infert coꝛꝛelariuʒ. ꝙ
pꝛopter hoc difficile eſt bomimnem eſſe
magnanimum quia non eſt poſſibile

bominem fieri magnanimum ſine ma

gna bonitate.hoc autem non eſt faci⸗/

le. Iſtud etiam coꝛꝛelarium induci po

teſt in ſignum ꝙ magnanimitas tenet
magnum graduʒ in ceteris uirtutibus
poſtquazʒ ipſa eſt ad acquirenduʒ dif/

ficilioꝛ ceterisſ maxime quideʒ igit᷑

bic ponit alias quatuor conditiones
magnanimi penes bonores ⁊ oppoſi

tas inbonoꝛationes ad quarum euidẽ
tiam eſt ſciendum. qꝙ honoꝛ qui poteſt

aduenire magnanimo eſt uel magnus
⁊ ſtudioſus: uel non magnus ſed ſtu/

dioſus: vel nec magnus nec ſtudioſuſ

¶ Auartum enim membꝛum non eſt
poſſibile.ꝙ ſcilicet aliquis honoꝛ ſit

magnus ⁊ non ſiudioſus quia ſine eſ

ſe ſtudioſo ⁊ virtuoſo non poteſt ho/
noꝛ eſſe magnus: cum verus bonoꝛ ⁊
magnus propter ſolam uirtutem debe

atur cuicunq; debetur. ſed pꝛo quarto

membꝛo poteſt ei aduenire inhonoꝛa/
tio.hee iguur quatuoꝛ conditiones in/
dicant qualiter magnanimus ſe babe

at in iſtis quatuoꝛ caſibus. eſt enĩ pꝛi

ma ꝙ magnanimus in honoꝛibus ma
gnis ⁊c ſtudioſis delectatur moderate

ſecunda q; non magnos ſed ſtudioſos

recipit benigne. tertia ꝙ honoꝛes nõ

magnos nec ſtudioſos totaliter parui/

pendit. quarta ꝙ inhonoꝛationem et

4

iuriliter paruipendit. ſecundam autẽ
ponit ibil ſed non adhuc ternam ibi.

leum autem qui quartam ibil ſimilit

autem. ¶ Dicit ergo quantũ ad pꝛi/
mam repetens illud ꝙ magnanimus

eſt maxime circa honoꝛes ⁊ inbono⸗

rationes ipſe tamen magnanimus 8

lectabitur moderate in bonoꝛibus ma

gnis ⁊ ſtudioſis ut ſibi pꝛopꝛia adipi

ſcens uel etiam minoꝛa adipiſcens.
quia hoc ẽ de comuni lege.pꝛo eo qðᷣ

uirtuti perfecte non fit: nec dabitur di

gnus honoe qui videlicet ſit tantus
quanto virtus eit digna. ¶ QAuantuʒ
ad ſecundam dicit ꝙ magnanimus ;/

uis non adipiſcatur bonores ſibi debi

tos t pꝛopoꝛtionatos tamen adbuc
benigne ⁊ ſine contemptureciplet ho

noꝛes minoꝛes ſtudioſos tamen cum
ipſi qui honoꝛes tribuunt non habe⸗

bũt poteſtatem ibuẽdi ei maioꝛa bo
noꝛabilia. QAuantum ad tertiam di

cit ꝙ magnanimus omnino paruipe/
det honoꝛem eum qui pꝛouenit non a
rebus ſtudioſis: ſed a contingentibus
que eueniunt qualitercuũ q: ⁊ qui cõſi⸗
ſtit in rebus paruis. æ eſt ratlio quare
parmpendet. quia ipſe magnis ⁊ ſtu

dioſis honoꝛibus dignus talibus par
nis a ſine virtute honoꝛibus dignus
talibus paruis ⁊ ſine virtute bonoꝛi⸗

bus non eſt dignus quia eius digni⸗

tas non refertur ad talia:qui nihil ba/

nſigne magnum vel ſtudioſum
Quantum ad quartam condiuonẽ
dicit ꝙ ſimiliter magnanimus omnio
paruipendit quicquid ſibi adueniat ĩ

inhonoꝛatione. cuius cauſa eſt. quia ſi

cut nullus uere bonoratur niſi pꝛo⸗

pter uirtutem t opus uirtutis. aliter

enim non eſſet honoꝛ. quamus eſſet

figmentum foꝛis pꝛo eo quod honor

fit ĩ teſtimonium mrtutis. ut ſupꝛa li.

pꝛimo.vbi vero non eſt virtus S

IIBRO

dari verum teſtimonium virtutis nec
per conſequens verus honoꝛ. ſic enaʒ
nullus poteſt vere inhonoꝛari niſi pꝛo
pter vitium.vbi ergo uitium nõ eſt. nec
verum teſtimonium uitij eẽ poteſt. nec
per conſequens inhonoratio que eſt ir
reuerentia exhibita in teſtimoniũ vi/
tij ⁊ peccati. cum ergo magnanimus
ñ habeat vuiũ impoſſibile eſt ipſuʒ ve
inbonoꝛari. quare inhonoꝛationem

attemptatam omnino paruipẽdit nec
coꝛdi apponit.poſtquam non fit iuſte
ſi aliqua irreuerentia uel inbonora-

tio. ¶ Iterum autem repetit ꝙ ma/

nanimus eſt maxime circa honores

euidentiam harum conduionũ
nota exempla in eccleſiaſticis vel ciui/
libus officijs. qꝛ magnamimus poteſt
aſſümi ad magnum officium. cuius ad
mniſtratio magnam requirit uirtuteʒ
⁊ tale officium letanter ſed moderate

recipiet.iuxta pꝛimam conditionem

poteſt aſſũmi ad minus officium cuiuſ

tamen adminiſtratio virtute indiget

⁊E iſtud officium ſideliter ⁊ benigne re
cipiet ⁊ maxime ſi illi qui ipſum aſſũ/

munt non poſſunt ei honoꝛabilius p-

uidere.iuxia ſecundam condinonem:
poreſt aſſumi ad paruum officium cui
adminiſtratio uirtute non indiget qꝛ
de comuni lege committitur cõnngen
ter ⁊ idifferenter bonis ⁊ malis.⁊ i⸗
ſtud officium omnino paruipendet ſi⸗-

cut officium indignum tali perſona. iu /

xta tertiam conditionẽ: uel quarto po
teſt iſte magnanimus totaliter officio
quocunqʒ pꝛiuari ⁊ remãere ſicut pꝛi
uata perſona: ⁊ hoc etiam paruipen⸗/
det nec cordi apponet: conſiderans
ipſe plus honoꝛaſſet officium q́; hono
⁊atus fuiſſet ab officio.iuxta quartam
conditionem. ¶Conſequenter ibi ſʒ
adbuc a diuitias circa ſpõit alias qua
tuoꝛ cõditiones penes diuitias ⁊ po/

tentatum a ceteza bona fortune que

ſunt iſte. pꝛima ꝙ magnammus bene
ſoꝛtunatus non erit gaudioſus.ſecũda

— –

ꝙ male fortunatus non erit triſſis. ter
na ꝙ bone foriune uirtuti adiuncte fa/
ciunt hominem magnãimiorem. quar
ta ꝙ bone fortune ſine virtine non faci
unt magnanimum. pꝛimas duas põit

ſimul. tertiam ponit ibil videntur aut

⁊ bone foꝛtune quartam ibij qui autẽ
ſine uirtiue ꝓpꝛimas duas pꝛimo po⸗

nit imp icite ſecundo explicite ibi. x

nec bene fortunatus teruo pꝛobat eaſ
ibil nec enim circa honorẽ dicit ergo

peimo ꝙ magnaniſſimus non ſolũ cir-

ca honores bene ſe habebit verum ẽt
adhuc ⁊ circa diuitias ⁊ circa potenta
tum ⁊ circa omnem bonam fortunam
⁊ circa omne infoꝛtumim ſe habebit

bene ⁊ moderate quod poſtea decla,
rat explicite dicens ꝙ magnanimus
nec bene foꝛtunatus erit gaudioſus

gaudio plenus quaus moderate gau
deat. nec etiam male foꝛtunaius erit
multum triſtis. hoc enim ꝓbat ibi nec
enim circa honorem. larguens ita.cui
cunq; honoꝛ eſt tam paruum bonuʒ q
nec eo adepio multum gaudet.nec eo
perduo multum doleret.illi etiaʒ alia
bona fortune ſunt enam tam parua ꝙᷓ
nec eis adeptis multum gauderet nec
eis perditis multum doleret.¶ Hoc
apparet.quia ut ſuperius pꝛobatum ẽ
honoꝛ eſt maximum bonorum extenio
rum ſi magnanimo omnis honoꝛ eſt ta
paruum bonum ꝙ nec eo adepto mul/
tum gaudet nec eo perdito multum do
let. quare ſimiliter nec circa alia bene
foꝛtunatus multum gaudebit nemar.
le foꝛtunatus multum dolebit.¶ Hu/
ius rationis pꝛemiſit concluſionẽ. hic
autem ponit pꝛimo mino: em dicens
ꝙ; magnanimus non iia ſe hẽt circa ho
noꝛem.qꝙ propter ipſum multum gau /
deat uel multum doleat. Secundo

ſubdit uirtutem maioris uel pꝛobatio/

nem dicens ꝙ magnanimus ſic ſe ba/
bet ad honorem ut dictum eſt. ut pꝛo
quamuis: quamms honoꝛ ſit eius ma
ximum inter exteriora bona in ratione

crelmun.
n nnd u
leſtue nu⸗
unbilcenm
Enmincnin
Cnboernenetd
nrmmunmen
Prtubemec⸗
Geninmuen.
Gtchctaun
Allens dondetn
ns ſedponor
oisfeuone pn
ſtengncain
les t Abundens

enelttalun
rurwohunlie

lmnitumm
töpon nann

einunebonen
(lbe tala bona
(aeds tela bon
pnnnenſie h
iſchunmnicenn

rn qbeti

(Amrnni

niämbleszn

un
odl Canen

Pentren enon

Uhtuntmnaint

meſteonmnimn

nnpenuen
innuttnennnln
fſndensn

Mnſciwnn

Imietnungh
Wnniinien

utcunnane,

MWAuns cn
MenN
Wemidmmehet
Winee in
M
e bnmm Ni ai
Nensüs tidn
Ntnmn ur NN

iniareGn NA

ien l
mam Mun ten
Wumn rn LNiangt
WrimuNuNN
ee iun g

mun iisgti

Mumu boncf

DNOONNEN
unq neredaht

Ietto peſiina

milucr ecama
puimn —
1s nenii ni
ni vind n⸗
nim o 6 in

6
F
n ſe
in ul 65

appetibilis. quod patet. quia diuitie ⁊

potentatus ſunt deſiderabilia pꝛopter

bonorem. habentes enim talia volunt
honoꝛem per ipſa ʒeponit maioꝛeʒ

dicens. Cui autem honoꝛ eſt paruum
ad alterandum animum eius huic ?

alia ſunt paruo ⁊ multo minoꝛa ad al
terandum animum. conſequenter in⸗/
fert coꝛꝛelarium. ꝙ pꝛopter h̊ eẽ vidẽ
tur deſpectores. quia nec pꝛoſperitate
nec aduerſitate mutantur. (Konſe/
quenter ibi videntur autem ⁊? bonũ

ponit tertiam conditionem pꝛobat

cum hoc remouet dubium ibil ſecun

inducit pꝛobationem ibi deſpectoꝛes
enim eponit ſimilitudinem ſen imita
tionem hominis non uirtuoſi ſed bene
fortunati ad magnanimum ibil imitã /
tur enim dicit ergo pꝛimo ꝙ illi quiſi

ne virtute moꝛali habent talia bona

foꝛtune nec iuſte magnis ſeipſos digni
ficant nec recte per alios dicuntur ma⸗/
gnãimi. quia hoc ſcilicet dici recte ma
gnanimũ ⁊ iuſte dignificare ſeipſum ſi
ne virtute perfecta nõ ſũt nec fiunt.qð
pꝛobat ibij deſpectores enim ſic argu
ens.illi qui ut ſuperbi deſpectores ?

iniuſti imitatores mali efficiuntur. illi

dum veritatem autem dicit ergo pꝛi/

mo ꝙ bone foꝛtune conferre videntur
ad magndimitatem. quod pꝛobat. qꝛ
omne quod eſt quanto plus eſt ſuper/
excellens bono:tanto plus eſt honoꝛa

bilius ſed bomo bõus æ uirtuoſus ců
bonis foꝛtune. puta ſi nobilis genere

ſi potens in ciuitate.ſi ditans.ideſt di

ues ⁊ abundans tempoꝛali facultate

ſuperexcellit alium pꝛopter bonum pa
riter uirtuoſum ſine bono foꝛtune. ipᷣa

nanq; bona foꝛtune ſunt quedam bõa

quamuis non maxima. quare iſte cum

bonis ſoꝛtune honoꝛabilioꝛ ẽ alio qui

non habet talia bona foꝛtune.⁊ per

2

conſequens talia bona faciunt ipſum

magnanimioꝛem ſic honoꝛabilioꝛem.

⁊ iſtud etiam videmus ꝙ ſoli tales hbo
noꝛantur a quibuſdam popularibus.

Huius rationis ponit pꝛimo mino /

rem ibi nobiles e maioꝛem ibi L boꝛ⸗

no autem ꝗ:concluſionem ibil pꝛopter
quod ]. ¶ Conſequenter ibil ſecunduʒ

veritatem] remouet dubium.ſi aliquis

—

dubitaret an aliquis pꝛopter bona foꝛ

tune ſine omni uirtute eſſet honoꝛan/

dus. ⁊ dicit ad hoc ꝙ non. quia ſecun /
dum veritatem nullus eſt bonorandus

niſi ſolus bonus.tamen ille cui ambo

exiſtunt ſcilicet bonum foꝛtune ⁊ honũ

virtutis eſt magis honore dignus.Cõ/
ſequenter ibil qui autem ſine virtute
ponit quartam conditionem. ⁊ tria fa/

eit quia primo ponit concluſionem. 2.

inquam tales nec iuſte dignificantur
nec recte magnanimi dicuntur. ſed ba

bentes bona foꝛtune ſine virtute hoc

modo mali efficiuntur. quare ipſi nec
iuſte dignificantur nec ratione magna /
nim dicuntur. ¶ Hinn rationis ſup⸗

ponit maioꝛem tanquam per ſe notaz

minoꝛem vero ponit ⁊ declarat dicens
ꝙ talia bona foꝛtune bhabentes deſpe /
ctoꝛes ⁊ iniuriatoꝛes mali efficiuntur
pꝛo eo ꝙ ſine uirtute non eſt facile eas
bonas ſoꝛtumas ferre ſine lapſu ad vi/
tia ⁊ peccata.ymo videtur ſimpliciter
impoſſibile. quia nõ eſt ſine magna vir

tute temptationi ⁊ paſſion per bonas

foꝛtunas adducte conſtanter reſiſtere:
⁊ eis uti bene. ¶ Eum ergo bene foꝛ/
tunati ſine virtute non poſſunt foꝛtĩ as
decenter ferre exiſtimãt ſe alios excel⸗
lere per conſequens contemnunt e/
os ⁊ ecce quomodo ſuperbi ſunt deſpe
ctores. ipſi autem a virtute ⁊ a boni/
tate deſerti operantur quodcunq; con/
tingit eẽ placidũ ⁊ delectabile ipſis fʒ
vnanquanque paſſionem uel malitlaz
⁊æ hoc modo fiunt iniuriatoꝛes: ⁊ per

conſequens mali efficiuntur. quare ta/

les nee recte dignificãtur nec rett: ma

gnanimi dicuntur. ¶ Conſequenter i/

bil imitantur enim loſtendit ſimilitudi
nem ⁊ imitationem talium ſine virtu⸗
te bonas foꝛtunas babentium dicens

—.

ꝙ iſti tales imitantur magnammum
in quibus poſſunt non exiſtentes ſimi/⸗

x.

les illi. magnaimus antem habet duo

ſcilicet ꝙ operatur ſecundum uirtutem

⁊ ꝙ contemnit alies.iſti vero non imi
tantur eum in pꝛimo.quia non operã⸗
tur ſecundum virtutem cum illa careãt
ſed imitantur eum in ſecundo quoniã
alios contemnunt:ſed differẽter. quia
magnanimus ſicut glorificat ⁊ digni⸗
ficat ſeipſum vel alium iuſte. ſic etiam
contemnendos cõtemnit iuſte. ſed iſti
alij ſine virtute contemnunt contingẽ /
ter. quia ſepe contemnunt bonos plus
i; malo. SMW
OPOOn eſt autem microquindi⸗
nos lhic ponit quatuoꝛ condi
tiones magnanimi:pe nes pe
a quarum pꝛima eſt. ꝙ magnani/
mus non eſt microquindinos ideſt ex/
ponens ſe periculis pꝛo paruis rebus
defendendis uel aſſequendis. 2 ⁰ nõ

eſt philoquindinos ideſt periculoꝛum

amatoꝛ. 3? eſt megaloquindios ideſt
exponens ſeipſum periculis pꝛo ma/

gnis ⁊ ſtudioſis rebus defendendis k

aſſequendis.?ꝙ periculis expoſitus
non parcit vite exiſtimans non eſſe di
gnum omnino viuere ⁊ fugere pereũ/
te republica uel pereunte rirtute. cau⸗
ſa vero pꝛime cõditiõis eſt.quia nulluſ
rem quam dignificat exponit periculo
pꝛo re quam nõ dignificat. ſed magna
nimus ſeipſum a non tes paruas di⸗/
gniſ cat.quare ſeipſum pꝛo illis peri⸗
culo non exponit. Euſa ſecunde ẽ.
ꝙ nullus rei quam amat ⁊ dignificat
pericula gratis amat. magnanimns
ſt ſeip̃uz amat ⁊ dignificat.quare ſibi
nequaq; picula graſ᷑ amat. cauſa nero
tertie conditioms eſt.quia quicquid ſe
ipſum ad aliquem finẽ oꝛdinat ſimpli/
cuer ad illum ceteris omnibus contẽ⸗/
piis banelat.ſed magnanimus ſeip̃uʒ

ad magna ⁊ ſtudioſa æ bonoꝛabilia

bona ſimpliciter oꝛdinat. quare ad illa
per quecunq; etiam pericula cunctis
cõtemptis haelat. Cauſa vero quar
te conditioms eſt:quia quicunq; tenet
gradum ſũmum: ⁊ quicquid ẽ magnũ

in omni virtute tenet etiam iſtud ma-
gnum in foꝛtitudine: ſed magnanimꝰ
eſt hiiuſmodi.⁊ expect are pericula ñ
parcendo vite eſt ſupꝛemum in foꝛtitu
dine. ut ſupꝛa tractatu de foruitudine.
quare magnanimus expectabit pericu
la non parcens vite poſtqᷓ; pꝛo ma/
gnis ⁊ ſtudioſis rebus expoſuit ſei⸗
pſum periculis. ¶ Conſequenter ibi.
Læ potens benefacere ponit nouẽ cõ/
ditiones magnanimi penes munera
quaꝝ pꝛima eſt. ꝙ magnanimus ẽ po/
tens ⁊ habũdus ad benefacere ſeu ad
beneficiare. 2 %¼ eſt tardus ⁊ vere /
cundus ad beneficiari. quarum cauſaſ
aſſignat quia beneficiare ẽ ⁊ ĩtereſt ſu
perexcellentis. qualis vult eſſe magna
nimus.beneficiari vero eſt ſuperexceſ/
ſi qualis non vult eſſe magnanimus.

ʒy: conditio eſt.ꝙ magnanimus eſt re-

tributiuus/plurium qᷓ; ipſe receperit.
cuius cauſa eſt.quia hoc modo ille qui
incepit ei benefacere fiet eius debitoꝛ
cum fuerit bene paſſus ⁊ bene remũe/

ratus ab eo.hoc autem optat magna/

nimus.non enim vuli eſſe debitoꝛ ali/
js:ſed vult alios debito:es eſſe ſuos.
4 condino eſt.ꝙ magnanimus eſt me
moꝛ datoꝛum beneficioꝛum ⁊ ea reci⸗
pientium.xꝙ eſt immemoꝛ acceptoꝝ
beneficiorũ ⁊ ea donantium. quarum

cauſas reddit non ꝙ velit ingratus eẽ
accepti beneficij ymo eſt granſſimus

retributoꝛ:ut ſtatĩ dictũ eſt.nec etiaʒ q

pvelit ſuperbire ⁊ inaniter gloꝛiari ſup

dato beneficio.quia plus diligit bonũ
opus qᷓ; hono: em operis.honoꝛ enim
ut dictum eſt non eſt aliquid magnum
in appetitu reputatione magnanin i
ſed quia ſecundum magnanimitatem
vult ſuperexcellere ⁊ in memenia ha/

bere: qualiteꝛ ſecundũ magnanimita /

tem excedit magis qᷓ; qualiter excedit᷑
ſicut vnus de plebe.in eo autemꝗ be /
neſfecit ſuperexceſſit ſicut magnanimꝰ
in eo vero ꝙ recepit ⁊ ꝙ bene paſſus
eſt ſuperexceſſus fuit quaſi vnus plebe
ius.quare bene dediſſe magis tenet

nolen
tenefice
nqubes
efcnf
uint
iliaenol
ſoncment
Cilemnmüte
ilcecuii⸗
ſuttiͦctak
ſenitueuir
ſpfeniſonat
Aieceſene
s condtn
ſiſrini ſa
ns
Pnlclasces
npersconn
finaceke
n)eteſen
ip iap

enkſartſin
uuglin iie

tnlfnnogi

mmnies ſde
lertiecudn
nshöesndei
sſlogeiife
Sgnenfulia

Megnaninng,

Emugtizt ne⸗

num
Heiircnmn

hcninge

Gomahnns

4
N

me tink

Wne

n
lihenmin
nne
mmstt
wme i

gnegni
Wabenetae
1 ſiarchon
Nfam qummn
benefane ii
gunsnlckn
anwdi
AA dſe
aAg neenmn t
Acd nsderndle
beneirereſaaut
lhene wis t
Nraengt
nmnmn akeſe hint
is tintscſe i
Agneghanmnset
Ubencfagunun

geſtinmenen un

1e Mmimn
Emng fehnpen
cicj nock gin
ntuidicüͤcknus⸗
e 1maringen
co nuſn in
Norenofis n
ronckining
1¹ ruinn
ndun ie
mlmunm,
lerſniinig

IIII

meymoꝛiter q; bene recepiſſe. 6. condi /

tio eſt. ꝙ delectabiliter audit ſe bene fe
ciſſe alijs. 7. uero ꝙ ĩdelectabiliter au
dit ſe bñ recepiſſe ab alijs. ( Ad iſtaſ

autẽ duas conditiones inducit duo ex

empla. pꝛimum ſumptum ab bome/
ro poeta introducente cetiri deã aqua
rũ ſupplicantẽ ioui deo deoꝛũ ſecũduʒ
poeticas fictiones que de ea ad captã
dũ beniuolentiaz dei recitauit illi deo
loui beneficia per ipſũ pꝛeſtita. tanq;ᷓ
illa in quibus ipſe gaudebat ſed tacu/
it beneficia per eã illi ioui pꝛeſlita tan
qᷓ; illa in quibus ille nõ fuiſſet gauiſul
ſecũdũ exemplũ eſt de latonibus uolẽ/
tibus captare beniuolentiã atheniẽſiũ

qui tenuerũt eundem modum pꝛopter

eandẽ cauſã.S.conditio eſt.q magna/

nimus nõ eſt oſtenſor pꝛopꝛie indigen

tie niſi foꝛte uix ⁊ raro cauſa neceſſita
tis. h̊ͥ eni ſonat in defectũ. magnanimꝰ

autẽ nec eſſe nec apparere vult defectu

oſus 9.conditio eſt ꝙ ẽ pꝛomptus ad
miniſträdũ ſicut homo abundans 1

excellens.¶ Koni ibil æ eos quideʒ
ponit altas duas conditiones magna/
nimi penes conuerſatiõem ciuilẽ qua
rũ pꝛama eſt eſſe magnum apud ma/

gnos.2. eſt eſſe moderatum apud me/

dios.dicit ergo ꝙ magnanimi eſt ⁊ in
tereſt ſicut ⁊ ſupꝛadicta eẽ magnũ ad
eos qui ſunt in dignitate cõſtituti.⁊ in
bonis fortunis põiti:⁊ non apparere
minoꝛẽ eis. ſed etiã intereſt eius eſſe
moderatũ apud medios. uocat ũt me/
dios hõies nõ viles moꝛibus vel off/
cijs.illos eni vocaſſet infimos: cũ tali -
bus autem nullam conuerſationẽ hét
magnanimns. t ideo phᷣs agit tantum
de magnis ⁊ medijs oſtendens quali /
ter magnanimus ad utroſq; ſe habeat
Harũ aũt duarũ conditionum ſimul
aſſignat cauſam vel cauſas dicens. ꝓ

ideo magnammus ſeipſum pꝛebet ma

gnum apud magnos ⁊ non apud me/
dios. pꝛimo quia magnanim intereſt
opus difficile ⁊ venerabile non aũt o/

pus facile vel muenerabile.ſz magno)

excellere eſt difficile. medios ãt facile
quare magnanimi intereſt pꝛimum ⁊
non ſecũdum.2?quia magnanimi inte
reſt opus uirile non autẽ opus oneſo/
ſũ. ſed apud magnos venerari virile ẽ
apud medios ãt ⁊ humiles ẽ valde o/

neroſũ quare magnanimi pꝛimum in

tereſt non ſecundũ.hoc ãt cõfirmat ex/
emplo fortirudinis. quia quẽadmo/
dũ ſe pꝛebere foꝛtem ĩter hõies ĩbeci/
les eſt oneroſũ ⁊ nõ ire audẽter ad bo

noꝛabilia pericula. ⁊ maxime vbi parſ

aduerſa pꝛecellit ẽ ĩuirile.ſic ẽt eſſet o/

neroſum uelle pꝛecellere honozari
inter bõies medios ⁊ bumiles ⁊ inmn

riles nõ excellere ⁊ venerari apud ma

gnos ⁊ potentes. ¶ Conti ibil. otio /

ſũ ponit allas duas cõditiões magna/
nimi penes opera magna. quaꝝ peia

eſt eſſe otioſum ⁊ pigrum. miſi ubi in
negorio uel ex negotio pꝛouen ret ho/
noꝛ magnus uel magnũ opus. in Ulis
eni magnanimus non piger nec otioſ⸗

apparet. 2. eſt eſſe operatiuũ paucorũ
operũ nneꝛo. ſʒ tñ nobilitate magnoæ
æ ex magnitudie noĩ alinʒ. vtriuſq; ve/
ro cõdinõis ẽ eadẽ cauſa. qꝛ .ſ.magna

nimus ſecũdũ magnanimitatẽ ẽ iugit

intẽtus ad magna.iõ quaſi oblitus p/

ua nõ opatur ea:⁊ in hoc appet otioſuſ

piger ſᷣm pꝛimã cõditionẽ.⁊ qꝛ ma/

gna non ſunt tã frequẽtia ſicut parus

iö videf paucoꝝ operatiu iuxta ſecũ /
dã csditone. on ibil neceſſariuʒ
ãt æ manifeſtũ pponit alias.S. cõctio /
nes penes cõionẽ vite. quarum pꝛla e
mãtfeſte odire. 2. mãifeſte amare. 3. ve

ritatẽ magis q; opinionẽ curaĩ. 4. ma⸗
nifeſte agẽ. . ſcãdalũ paꝛuũ cotenere

6. eſſe veridicũ. 7. ad multos eſſe yco
nicũ.R.nõ poſſe quiete comuere ad ho

minẽ ñ bonũ. Picit &O quãtũ ad pꝛima

necenmids magmnnn eẽ mãaikfeſtũ

oditoꝛẽ. ¶ QAuãtũ ad ſecũdã qꝛ ẽ end

neceſſariũ ipſũ mãifeſtũ eẽ amatoſem.
quantũ ad vtrãq; reddens cauſa dicu.

ꝙ latere ĩ odio k amoꝛe ẽ modus hoõis
timidi.magnanimus t no e imids

LIBRO

quare nec ĩ odio nec ĩ amoꝛe latens vł
ocultus ſʒ per ↄſequẽs mãifeſtus.quã
tũ ad tertiã cõdinõeʒ dicit ꝙ etiã ẽ ne/
ceſſariũ ipſũ curare veritatẽ magis qᷓ;
opinionẽ. cuius cauſa ẽ.qꝛ talis ſẽper
intẽdit ad maioꝛa ⁊ honeſtioꝛa magis
q; ad mnoꝛa ⁊ minus hõeſta.veritas
autẽ kʒ ſẽtẽtiaʒ zoꝛobabelis magna ẽ
⁊ foꝛtior pꝛe õnibus.oĩs terra verita /
ẽ inuocat ⁊ celũ ipſa benedicit.⁊ oĩa
opera mouẽtur ⁊ tremũt eã ⁊ nõ eſt ĩ
ea quicq; iniquuʒ. ⁊ veritas mãet ⁊ ĩ
ualęſcit in eternũ.⁊ viuit ⁊ obtinet in
ſecula ſeculoꝛũ. ſcũdi eſdre.x?ce opinio
antẽ non ẽ huius excellentie. ymo ſe/
pe plena eſt mẽdatio ⁊ miquitate ?
ſigularit᷑ q ↄ itatẽ diuidit᷑ vt hic.qua⸗
re magnanius ma gis curat de verita⸗
te q; opiniõe.¶ Qudtũ ad quartã cõ/
ditionẽ dicit.ꝙ ẽt neceſſariũ eſt magna
nĩuzʒ dicere ⁊ operari manifeſte. cuius
cauſa eſt.qꝛ eſt liber propalatoꝛ.i.ma⸗
nifeſtatoꝛ.quia palazʒ loquitur ⁊ ope/
ratur ̃ ʒ libertatẽ animi ſui. videf enĩ
eſſe ſeruile ocultare æ non propalare
audẽter geſta ſua.(¶ Quãatũ ad quin/
tã cõditionẽ.quaſi ad hoc reddẽs cau⸗/
ſã quarte cõditionis ait ꝙ iõ uidet᷑ eẽ
liber pꝛopalatoꝛ.quia eſt contẽptiuus
⁊ hoc ſcadali paſſiui.eſt aũt contẽpti /
uus.⁊ pꝛopter hoc eſt liber pꝛopalan
uus.⁊ cũ ſit liber pꝛopalatiuus pꝛo/
pter hoc eſt cõtẽptiuus.(¶ Eſt eni ſciẽ
dũ ꝙ duplex eſt ſcandalum. i. obex vel
off ndiculuʒ. ſ. actiuũ ⁊ paſſiuũ.ſcãda
lũ vero actiuũ ẽ dictũ ł factũ quod ſʒ ſe
eſt ita maluʒ ꝙ habet videntes uel au/
diẽtes offẽdere. ⁊ iſtud ſcandalũ ſem/
per ẽ peccatũ.⁊ tale ſcandalũ nẽo de
bet cõtẽnere ymo vitare ſũmoper᷑. ſcã
dalum vero paſſiuũ eſt dictũ uel factuʒ
quod non ex ſe:nec ex ſua malitia offẽ
dit bominẽ ſed ex diſpoſitione illius ꝗ
offenditur. ſicut ſi aliquis pꝛedicans
malitiã vſure offendu vſurarios audiẽ
tes. iſti ꝗqdẽ ſcãdalũ patiũt᷑ paſſiue ⁊

ñ actie.qꝛ offẽdũt᷑ ex ꝓpria malitia n

t ex malitia vbi dei. ⁊ iſtud nõ ẽ pec

catum in eo qui offendit ſed in eo qui

offẽditur. ¶ Nũc autem ita eſt. ꝙ nec
dicta nec facta viri magnanimi ſũt ma
la ex quibus aliquis deberet offendi.
quare vir magnanimus non pꝛeſtat a/
ctiuum ſcandalum ſed paſſiuum. iſtud
autem cõtemnendum eſt.quar̃ magna

nimus hoc modo contemnit talis aũt

cõtemptus cauſa eſt ꝙ ipſe ſit liber p/
palatiuus.quia pꝛopter nihil aliud ni/
memus opera pꝛopꝛia pꝛopalare.niſi
quia timemus offendere ⁊ ſcandalizʒa
re ⁊ cõtra nos alios pꝛouocare.liber/

tas autem pꝛopalationis ecõuerſo caͤt

contemptum pꝛo eo ꝙ libertas eſt pꝛo
pter ſe appetibilis ⁊ ſeruitus oppoſi/

ta pꝛopter ſe fugibilis. magnanimus

autẽ eſt conditionis libere non ſeruiliſ
hanc libertatem autẽ non poteſt exeq
ſine contemptu pꝛefato.quare ipſa li/
bertas cauſat contemptum ⁊ contem/
ptus libertatem ut dicit ps.¶ Qua/
tum ad ſextã conditionem dicit ꝙ ma/
gnanius ẽ vᷣidicus in ꝗbꝰcq; loqꝗt᷑. pᷣᷣ
yrõlã.quãtũ ad. . dicit ꝙ magnaimꝰ
loquẽs ad multos.i.ad populares ⁊ i
ſcios qui vel nihil vel parum ſciunt de

ſtatu virtutis: vtitur yronia. Cauſa 60
quare ſic eſt veridicus eſt amoꝛ verita

tis ſicut dictum eſt in tertia conditiõe.
Cauſa vero quare ſic eſt ad młtos yro
nicus eſt quia non decet eum cuilibet
de plebe ſtatum ſuum reuellare.⁊ per
ↄñs popł aribus loquẽs habet vti con /
grua yronia. Mota vero ꝙ conditio 6
difert a tertia quia illa eſt de veritate

vite ſecundum ꝙ de ipſa opinantur ce⸗-

teri. Iſta vero de veritate ſermonis ſe
cunduʒ ꝙ eſt moꝛe magnanimi. Cont
ibi.. Nec admiratiuꝰ Põit alia du
penes noua et vetera.ex nouis cũ ma
gna ſunt cauſatur ſtupoꝛ ⁊ admiratio
Ex veteribus vᷣo cũ mala ſũt ctur do/
loꝛ ⁊ interdum indignatio. ſuper hijs
ergo habet magnanimus duas incli⸗
tas conditiones. Pꝛimam ꝙ nõ ẽ ad
miratinus in occurſu nouoꝛum ⁊ ma/
gnoꝛum.Euius cauſa eſt quonid admi

A

aeig bbin
unmn geefudi
d ie
Aumcrune
Nüpstinpern
ſus gwnen
luasfelven
leoyuireſnn
NAudtinnane
Nriuinantan
—
Gbonnigbeick
ieternlung⸗
lumiweem
Curtrorntdnn
uuunngin
nunmni

rmmins
öweſtunbn
Aluecnagrann
Ulſeceſunisdef

chmafopergn

inspordeven

Pperdengenn
ebösſuprtin
fieranmmiepon
Chgurnegne
hnminuoz⸗
hpſttentit

—=

= — —

mngnltsfn

.

ffunchrmin

hn ctuli
innnfmntan
Uncbbletc

namkm
Wenenn

Weigſſeſt.

upeethlii
nmnſpin
Sofenin i
8ilosnne
Palmmitti⸗
weoglin
dins tſenin
umnslban
aetn
niR
bicniinennan
Pesiglg
fn nagni
miA
Nlmbin wnd
õ
wridsdui
mnckinunuon
rreſcelalin
unonderet ann⸗
un bm tevellnn
trsognsda
.Ponfedg
u Girſlackm
mgreiinn

godeennntn

4trnigtn

uetſent al,
Man i ie
ð
magin

ratio ? timor ex rei magne ac noue y/
maginatione pꝛouemẽs. magnanimo
vero nihil eſt magnũ ex cuius ymagi/
natione poſſit ptrabi ad timoꝛem. 2.
conditio eſt ꝙ maloꝛum veteruʒ non ẽ

recoꝛdatiuus ſed potius deſpectiuus

Mon eniz intereſt magnanimi qui ſẽ/
per intendit ad bona ⁊ mala ad me/
moꝛiã ſepe reducere preterita. Conj
ibi nec humaniloquus lpõit alias.i⸗
penes verba ut ſubſunt iuſtitie. quarũ

prima eſt:ꝙ magnanimus nec eſt hũa
nmiloquus.quia nec de ſe homine nec 8
alio quocũq; libẽter loqꝗt᷑ itẽtuſ ſẽp ad
maxima que ſũt diuia: idignũ eſtimat
de rebuꝰ bumãis loquẽdo ↄſuere oba

2 non curat ipſe laudari.3. ꝙ nõ cu
rat alios vituperari.A. ꝙ non ẽ lauda/
tiuus.5. ꝙ non eſt maliloquus uel ma/

ledicus vel detractiuus etiam non ma

le loquitur de inimicis niſi foꝛte cũ ac
tu audit iniuriam quã repellere volenſ

dicat iniurianti aliquod obpꝛobꝛium ĩ

vindictam iuſtam. ¶ Cauſa vero radi/
calis omniuʒ harũ conditionũ eſt vna
qꝛ videlicet nullum oppoſitum iſtaruʒz

conditionũ decet magnitudinẽ anim.

ſicut patet conſideranti ſingula. quod
at non decet magnitudinẽ animi nõ ð /
cet magnanimũ. ¶ Conſequenter ibi.
LEt de neceſſarijs] ponit alias duas

penes neceſſitates hbumanas. quaruʒ

pꝛima eſt. ꝙ magnanius de rebus ho/

mmi neceſſarijs deficientibus ei.nec ẽ
planctiuus ſuper grauamen. nec de/

catiuus pꝛo releuamĩe. cuius cauſa eſt
qꝛ ſuperplangere ac depꝛecari eſt mo/
dus hõis ſuper talia ſtudentis ⁊ vebe
mẽter animũ applicãtis.quod nequa⸗/
qᷓ; congruit magnanimo.2. conditio ẽ
ꝙ magnanimus potentioꝛ eſt ⁊ libẽti/
oꝛ ad poſſidendũ ⁊ retinẽdũ bona in/

fructuoſa.quales ſunt ſcientie phiſice

qᷓ; rructuoſa ⁊ vtilia quales ſunt ſciẽtie
lucratiue.cuius cauſa eſt.quia bõa no/
bilia non fructuoſa nec vtilia pꝛo tẽpo
rali lucro habent ſecũ hbertatem ani⸗

mi quam appetit magnanimus. vtilia
æ lucratiua ſecum bhabent quandã ſpe
tiem ſeruitutis. omnis enim homo lu/
crans in talibus efficitur mercenarius
æ per conſequens ſeruus cõductiuus.
æ ideo addit pbᷣs ꝙ iſte mod magna⸗/
nimi eſt magis modus hominis ſuffici
Etis ſibi qᷓ; modus oppoſitus qui ẽ mo/
dus mercenarij. Conĩ ibil ſed ⁊ mo
tus ſponit vltimas quatuoꝛ conditiõeſ

* —

magnanimi quarũ pꝛima ẽ ꝙ mot ei

eſt grams ⁊ tardus.2. ꝙ vox eius eſt

grauis non acuta. 3. vero ꝙ locutio eiuſ
ſtabilis.4.vero ꝙ ipe magnanimus
nõ eſt contentioſus. quarũ conditionũ
cauſe ſunt due. vna qꝛ circa pauca ſtu⸗
det: altera vero qꝛ nibil magnum eſti /
mat. ⁊ pꝛopter b duo nec eius motus
eſt velox nec uox acuta nec locutio fe⸗/
ſtina. nec ipſe contentioſus. hec enim
fierent. quia vel ſtudet circa multa. vel
quia exiſtimaret negonum mimis ma⸗/

gnum. concludit ergo ꝙ talis eſt ma/

gnanimus qualis deſcriptus eſt.

Eficiens autem veſcripta foꝛ
ma vel modo magnanimitad
hic manifeſtat modum puſil
lanimitatis.pꝛłmittit ergo pꝛimo mo⸗/
dum comunem puſillanimi caymo.
æ ſecundo agit de ipſo puſillanimi ibi.
Louſillanimis quidem dicit ergo ꝙ cuʒ
magnrficus ſit talis qualis deſcriptus
eſt. deficiens autem ab eo eſt puſillai⸗
mis ſuperabundans caymus ſicut
dictum eſt. . iſti tamen vnum hñ̃t co/
mune. ꝙ ſcilicet non videntur eſſe ma/
li quia nec malefactores ſunt pꝛoximno
nec nocuu ſicut nec perniſici nec ba⸗
nauſi. tamen peccant ſicut quia omu/
tunt medium uirtutis quod tenere o⸗

portet. ¶( Beinde ibi. uſillãimis]

agit de puſillanimi. pꝛimo deſcribẽs
ipſum ⁊ dicens ꝙ puſillanimis eſt qui
dignus exiſtens bonis ſeipſum pꝛluat
dignificat bomis quibus dignus eſt.
¶Secundo ibi.. Et videtur ponit

a §

quatuoꝛ conditiones eius. habet eniʒ
omnis puſillanimis aliquã malitiam
aliquam ignoꝛantiam. aliquam pigꝛi
tiam. aliquam negligentiam ex qua
fit deterioꝛ ¶ Dicit eꝛgo pꝛimo de ma
litia ꝙ puſillanimis videtur habere ali
quod malum ex non dignificare ſei/
pſum bonis quibus dignus eſt ⁊ qui/
bus ſecunduùm naturam ⁊ ſecundũ vir
tutem ⁊ ſecundum rationem dignifi⸗
candus eſt. in hoc enim puſillanimis
quamuis non ſit malus pꝛoximo pꝛe/
mittit ꝙ nõ opoꝛtet pꝛemitti.¶ Et in
hoc diſcedit a veritate nature rei et a

medio virtutis ⁊ a ĩcto iudicio ratiöõis

¶ Secundo ibi. Sʒ ⁊ ignoꝛare Di⸗
cit de ignoꝛantia puſillanimis vide/
tur ignoꝛare ſe ipſum. ꝙ pꝛobat. quia
ſi plene agnoſceret æ nõ ignoꝛaret ſe
ipſum tũc appeteret illa ſibi quibus di
gnus eſt que quidem ſunt bõa exiſtẽ
tia non ſolum apparentia. hoc autem

non facit. quia non ſe dignificat illis.

quare nec plene ſe ipſum agnoſcit
Tertio ibi. Non tamen ] dicit de pi⸗
gꝛitia ꝙ puſillanimes non videntur eſ

ſe inſipientes ſed magis pigꝛi.¶ ſt

enim ſciendum ꝙ inſipientia eſt igno
rantia diſpoſitiomis inducens hominẽ
ad ſui ipſius deſtructionem. ignoꝛãtia
veꝛo ſequens puſillanimitatem non in
ducit hominẽ ad huiꝰmõi deſtructionẽ
quare talis ignoꝛantia non eſt inſipiẽ/
tia. nec ſic ignoꝛantes ſunt inſipiẽtes
NQuarto ibij talis autẽ opinio dicit
de negligenna ꝙ talis falſa opinio pu /
ſillanimum quamuis non ſit inſipiẽtia
facit puſillanimes eſſe terioꝛes quia
facit eos damnoſe negligentes pꝛo eo
ꝙſinguli appetũt ea q ſeiunt oᷣberi eis
ſecundum dignitatem æ ſufficientiam

ſuam ſed neſcientes diſcedunt ab ope /

rationibus bonis ad quas digmi ſunt
⁊ ſufficientes.acſi eſſent indigni ⁊ in
ſufficientes. ⁊ ſimiliter diſcedunt ab
exterioꝛibus bonis quibus digni ſunt:
T ad que obtinenda ſufficientes exi-

ſtunt. taliter autem a talibus diſcede⸗

—

re diſcedentem facit deterioꝛem eſſe.
¶ Ronſequenter ibi. Qaymi autem]
manifeſtat modum caym duplliciter.
pꝛimo quantum ad inſipientiam quaʒ
habẽt. ſecundo quantum ad apparen
tiam quam optant ibil ⁊ veſte dicit er
go pꝛimo.ꝙ caymi ut differentes a pu

ſillanimibus ſunt inſipientes ⁊ mani⸗

feſte ſeipſos ignoꝛantes. quod appa⸗
ret.quia ipſi indigni ⁊ inſufficientes
conantur ad honoꝛabilia opera: acſi
exiſterent ad hoc digni ⁊ ſufficientes
Deinde tamen ex ipſoꝛum operuʒ
arduitate redarguuntur ⁊ repelluntur

non valentes pertingere ad bonoꝛabi
lium operum complementa. quales

ſunt qui pꝛocurant ſe ad magiſterium
doctoꝛatum aſſummi inſufficientes
⁊ indigni:qui poſtea ab arduitate offi
cij taluer repelluntur q abſq; ſui con/
fuſione non poſſunt legere quatuoꝛ le/
ctiones. ¶ Zeinde ibij a veſte poſten/
dit qualiter iſti caymi æ pꝛeſumptuo/
ſi pꝛocurare nituntur ſibi apparentiaʒ

quam deſiderant. dicit ergo ꝙ iſti ta⸗/

les caymi ſeipſos veſtibus ornant.ſigu

ris autem corporis ſui ⁊ geſtibus eri-

gunt bonas foꝛtunas pꝛo poſſe mani/
ſeſtas faciunt. bona quoq; multimoda

de ſeipſis dicunt. vt per bec omnia ap/

pareant homimbus honoꝛãdi. (Eo
ſequenter ibil opponitur autem com/
parat vitia oppoſita magnanimitatii/

ter ſe ⁊ ad ipſam dicens.ꝙ puſillani/
mitas magis opponitur magnanimi/

tati qᷓ; caymotes vł caymia duplici de
cauſa.pꝛimo quia magis fit ⁊ inueni/
tur in hominibus qᷓ; caymia. ſecundo
quia deterioꝛ eſt. de hoc autem que/
retur. vltimo vero cõcluditur ⁊ patet.

IIgetur autem ⁊ circa hunc]
Npoſtq; determinauit de ma/

de iſta virtute duo pꝛobanda pꝛoponit
ſecundo pꝛopoſita pꝛobat ibiſ ambo e/
nim dicit ergo pꝛimo q; cum magnani
mitas ſit circa honorem magnum. ut

ESnam mitate hic conſequẽter
determinat de philotimia. pꝛimo ergo

unſ 1
nen creu i
gn⸗ dinp
metitce
ghiiwän
aroa nan
lortlinſet
Conr bi/ A
upober .
Pl inönan
uawllulge
Ghlünen ne⸗
Pnünnsdens
fuicebbetal
Clnimvo
Nttiftcbint
mentame
ind Cr
Cnugnanunt
Cnamagnont
Kurliberiltas.
anupmuminh
lonns veotc⸗
Mwoiſtibabins
arupenut
ropoeer
Gllchetlherel
raraboron
guniate /0
migepine
hüpmon
Penſncicaſ
nubunenpr

ADugaieneni

Umbnmenin.

on ſcwrbun

Quami d
n Pimmrn
Monenad m
ſetllsck en
ſlgunmin

Eiasgehn

tmel iede

mgetceag
eirerdun⸗
imimnr

Ulbonnts g

N

Eintine
onn
ier m i
mener hie j
Krpune
S enngefeactn
monpenen
Kad
W Rnit
ſeairt
Mmmzütt

nn

enmintn
iinmn ei
ilepis eftsen
msiit eſhe
Slimesole
n. bouugnonni
nomtdN/
winbes Meii
bicnimer
nopin en
inſamtin i
Gchnn
—
noiingi
nininsihiun
inofmticlin ⸗
s ummm
Gmmin 64
munſunn ,
annti,
a D
ahmenn G

magnum. ſicnt immediate dictum eſt
tamen circa bũc honoꝛem.ſ.non ma/
gnum. ſed ſumpliciter acceptum videt᷑
eſſe quedam alia virtus: quẽaðm dic/
tum eſt in ſcõo libꝛo. Scðo auteʒ dicit
ꝙ huiuſmodi virtus videtur ſe ua ha/

bere ad magnanimitateʒ quẽadmoð
liberalitaſ ſe habet ad magnificentiã.

Conj ibi. Ambe enim iſte. pꝛopoſi/
ta probat.⁊ pꝛimo ſecũdũ.ſcðᷣo pꝛimũ
ibi Lquẽ adᷣm autem in acceptõe. pꝛo
bat ergo illud ꝙ eſt. ſcõo pꝛopoſituʒ ꝑ

expoſitionem modi liberalitatis ⁊ hu/

ius virtutis dicens ꝙ pꝛo tanto virtus

iſta ſic ſe habet ad magnammitateʒ ſi

cut liberalittas ad magniſicentiã quia
ambo iſti habituſ liber alitatiſ.ſ.⁊ phy
lothimie diſtant a magno ꝙ eſt in eaꝝ
generibus. circa ꝙ ſunt magnificentia
⁊ magnanimitas.magnificentia quið

circa magnum in ſumptibus a quo di/

ſtat liberalitas. magnanimitas vo cir/

ca magnum in bonoꝛibus a quo diſtat
p virtus que dici poteſt phylotimia. et

ambo iſti habitus vnuſquiſq; in gener
ſuo circa parua ⁊ moderata diſponunt

nos vt opoꝛtet. quare ſicut circa ſump

tus ſe babet liberalitas ad magnificẽ
taz. ſic circa bonoꝛes phylotimia ad
magnanimitatẽ. Conr̃ ibi QAuẽaòm
autem in acceptione.MPꝛobat illud
ꝙ fuit pꝛimo pꝛopoſitum.ſ.ꝙ circa ho
noꝛem ſimpliciter ſumptũ ſit aliqua ð/

tus. b autem pꝛobat. 4. ratione. 2? ibi

LAmatoꝛem enim vel aliter phylo/
nmum enim. ertiia ibi. In quibuſ
autem ſuperabundantia ⁊æ deſectus.
Quarta ibi. Nidetur autem ad amo
rem.Pꝛima ratio ſummitur per cõ/
parationem ad materiam liberalita.
que talis eſt.circa quãcunq; materiaʒ

eſt aliqua virtus in qua eſt magiſ qᷓ; oʒ

et minus q; opoꝛtet. ⁊ medium. vnde

X ſicut opoꝛtet. quẽadmodũ in accep

rione ⁊ datiõe pecuniaꝝ ẽ ſuperabun
dantia et defectus. ſed quẽaðm in ac/
ceptione ⁊ danone pecuniaꝝ eſt ſuper

Abundantia ⁊ defectus ita eſt in appe

titu honoꝛis magis qᷓ; opoꝛtet ⁊ minꝰ

q;ᷓ opoꝛtet: T vnde ⁊ vt opoꝛtet. quare

circa appetitum honoꝛis eſt aliqua v/

tus moꝛalis. Huius rationis maioꝛem
ſupponit per ſimile ⁊ per cauſã ſimili/
tudinis. minoꝛez autem integre ponit
⁊ patet. Secunda ratio ſũmitur ex nã
laudis que talis eſt.Omne laudabile
inter vituperabilia eſt virtus vel virtu
tem habens:quia non laudatur niſi vł
virtus vel virtuoſus ratione virtutis ut
.5. lI. i. in fine. Sed quidam eſt aliqua
liter amatoꝛ honoꝛis laudatus vt tał
inter amatoꝛem honoꝛis vituperabilẽ
æ non amatoꝛem vituperabilẽ. quare
ille laudabilis amatoꝛ non amatoꝛ
honoꝛis ut talis virtuoſus ⁊ eius habi
tus amatiuus erit viꝛtus circa honoꝛẽ
Hinus rationis ponit minoꝛeʒ ex cõi
conceſſione hominum.d. ꝙ nos comu/
niter vituperamus quẽdam amatoꝛeʒ

honoꝛis ut appetentem honoꝛari ma/

gis qᷓ; opoꝛtet. ⁊ etiã vituperamꝰ quẽ
dam non amatoꝛem honoꝛis nõ eligẽ
tem honoꝛeʒz in bonis in quibus opoꝛ
tet: Et ſic habemus extrema vitupera

bilia. Contingit autez ꝙ aliquãdo lau

damus etiam bominem non amatoꝛẽ
bonoꝛis vt hommem moderatum ⁊ tẽ
petatum in appetendo: quenadmodũ
in pꝛimis ſermonibus.i.in vniuerſali /

bus dictis in ſecundo libꝛo diximus.

Et ſic habemus aliquẽ laudabilem. ł
aliquos laudabiles inter extremos pi

tuperabiles. Coni ibi! Manifeſtum
autem. Remouet penes dicta vnum

dubium. Et ibi. Innominata autẽ
Remouet alterum. dubitaretur emim

ration abiliter quomodo amatoꝛeʒ bo/
noꝛis laudamus ⁊ vitupamus ſimul.

Ad b ãt rñdet.d.ꝙ maifeſtuʒ ẽ qm̃ qꝛ

multiplicit᷑ dicit᷑ amatoꝛ honoꝛis: nos

ipſũ laudãdo v vitupãdo nõ referrimꝰ
ad idipſũ nec ad vnũ ⁊ idẽ amatorem
honoꝛis. ſʒ alit᷑ ⁊ alit᷑ ipſũ accipimus
qꝛ laudãtes amatoꝛẽ honoꝛis ipſũ ac/

cipimus vt magis amantẽ qᷓ; multi po

pulares ſe ipſos ignorantes. vuupeſa
tes ãt hꝰmõi amatoꝛẽ ipſũ accipim ut

magis amãteʒ q; oʒ. et ſimłi mõ alit

38 e

2

IIBRO

aliter accipimus bominem nõ ama/
toꝛem bonoꝛis laudantes ⁊ vitupe/

rantes ipſum.quare laudabił amatoꝛ
⁊ laudabiliſ non amatoꝛ honoꝛis põt
eſſe vnus ⁊ idẽ homo qui erit diſpoſitꝰ
medio modo inter amatoꝛem vitupe /
rabilem ⁊ non amatoꝛẽ vituperabilẽ
Coni ibi. Innommata autem. Re/
mouet autem alterum dubium. quoniã
dubitari poſſet ſuper idẽ nomen qᷓ;uis
non ſup eandem rem fertur laus ⁊ vi /
tuperium. ad h̊ auteʒ reſpondet bꝛeuit᷑
ꝙ medietate pᷣtuoſa exñte inominata
tanqᷓ; ab hominibus deſerta extrema
remanſerunt dubia.⁊ ratione equiuo/
cationis dubio modo ſumpta. Et pꝛo/
pter h̊ laus ⁊ vituperiũ fertur ſup idẽ
nomẽ ꝓ alia:⁊ alia re acceptum. In
quibus auteʒ ſuperabundanua. . Zer

tia ratio ſũmitur ex natura medietati

que talis eſt. In quibuſcũq; poſſunt in
ueniri ſuperabundantia ⁊ defectuſ.tã
qᷓ; extrema vicioſa.in illis eſt medium
virtuoſuʒ. Sed in honoꝛibus ⁊ in eoꝝ
appetitibus ſunt ſuperabundaniia ⁊

deffectus tanqᷓ; extrema vicioſa: quat C

in honoꝛibus erit medium virtuoſum.
Huius rationis ponit pꝛimo maioꝛe,ʒ
patet.S.li.2. Secundo minoꝛeʒ ibi.
LAppetunt autẽ. patet. Tertio cõ⸗
clũſionem ibi..Et ut opoꝛtet. Expo/
ne autem: ⁊:pro ergo quaſi dicat. Si
honoꝛeʒ homines appetunt magis ⁊
minus q; opoꝛtet. ergo eti appetent
ut opoꝛtet ꝙ eſt appetere mediũ quo
ad noſ. ⁊ ideo addit ꝙ igitur habiius
iſie exñs medietas circa honoꝛem ap/
petendum laudatur qᷓ;uis innominatꝰ
Sed ſicut dictum eſt in pꝛecedenti rõe

laudatur ſepe ſub nomimbus extrem

rum. Dibetur autem ad amoꝛeʒz. 4
ratio ſũmitur ex natura oppoſitionis
que talis eſt. Omnis habuus qui cõ/
paratus ad vnum extremũ vitioſũ vi/
det᷑ eẽ alteꝝ ĩ oppoſmnõe ⁊ cõpatuſ ad

alteꝝ vĩ eẽ pꝛimũ:eſt hituſ mediꝰ vir/

tuoſus. Sed pꝛedictus habitus cõpa,-
ratus ad malum amoꝛem honoꝛis.vi

detur eſſe non amoꝛ honoꝛis.⁊ cõpa/
ratus ad malum non amoꝛem honoꝛiſ
videtur eẽ amoꝛ honoꝛiſ.ſic ad vtrũq;
comparatus.videtur eſſe vterq;. quaĩ
talis habitus eſt medius ⁊ virtuoſus
circa honoꝛem. Huius rationis ponit
pꝛimo minoꝛem ⁊ patet.Scðo tangit
virtutem maioꝛis.d.qꝙ modus oppoſi/
tiõis expoſituſ videtur eſſe vmuerſali
circa alias virtutes. quare ſicut vłr in
alijs viꝛtutibus dicimus habitum vtni/
q; extremo oppoſitum in rõe alterius
extremi eſſe virtutem. Sic dicemus in
iſta. VUltimo autẽ reddit cauſam cunuſ
dam ſingularis accidentis ꝙ hᷣ accidit
.ſ.ꝙ b opponantur extrema iter ſe ſbᷣ

oppoſitione boni ⁊ mali qꝛ h ñ contin
git in alijs virtutibus. Hic auteʒz iſtud

accidit pp hoc ꝙ medium non eſt no/
minatuʒ qua de cauſa extrema mutuo
dicũt᷑ opponi ſub ratione bom ⁊ mali.

S euidentiâ eoꝛuz que dicta

phylotimia ⁊ oppoſuiis vitiis
inquirenda ſunt.i2. Pꝛimum vtrum
ſit melius honoꝛare alterũ q; honoꝛãi
ab altero vł e ↄ⁊ꝰ. Scðõm vtrũ magna/

nimus ſecundũ magnimitatẽ honoꝛis

magnos magis appetat qᷓ; cõten nat.

Tertiũ vtꝝ magnanimitas moderet

aliquas paſſiones ⁊ quas. Quartum

vtrũ ois magnanimus ſit ſupbus.Qui
tum vtꝝ ſit humilis vel non. Sextum

vtꝝ magnanimitas ſit virtꝰ. Septimũ
vtrũ magnanimitas ſit virtus generał

Octauũ quot ſunt parteſ magnanimi
tans. Monum que eius diffinitõ eci

mũ vtꝝ caymus ſit deterioꝛ puſſillam/

mi. Vndecimũ virũ euphylotimia ſit

virtus diſticta a magnanimitate. Duo
decimũ quid ẽ diffinitio euphylotimie
Queſtio 229
E pꝛimo argint᷑.ꝙ melius ſit

quidem. quia ꝙ competit deo
⁊ quibuſcũq; maioꝛibus ut maioꝛes

ſũt melius ẽ eo:qdð nec deo competit

ſunt de magnammitate ⁊ eu /

Nsgeedeib
5 tännen

e niode
ſenapie
eniei h
ſo vrbe
üfhon
Uinenin
orvmsſe
Callinn
ſusneni⸗
itunset
Gnimmn⸗
Centpeu⸗
rimmuenn
ſupennusn
lnrhebem.
Purrintenatt
ſichen enr
fintäeran
metizeme
gnammnonm
Ounetrpen
o lenista
llig tinif⸗
pieſulifn
Munnecheme
Nwengbeben
Wonuneau⸗
Glornunn
Konhen

antii

ſamnefepet

üſtienge

utbletnunn
jmeipeiden

miel
Mare narine

Mitn en

iigſeangin
leneſt nelug⸗

hneueditnatn

ponoꝛari qᷓ; honoꝛare. Pꝛio eulchn

ung nline

ketghees

urikei⸗

Wrnhn

mmneni
Nalſcin
wce
ni

en

1nd
gmit
Nanestin
ſiummntin

Ven. SCen

iddrcain
dennsgie
Wemena ir
Wighli
ie Ra
gNämmen

eCiemne.

enpmen

binit mien
t. Pmn
watanii
„ Sonmin
nuiinintiin
pemih din⸗
achumimusskn
est geln
minlsſritil
Wmilsntin
nias nt
nmussiimne

mnmeleen

sſtumnß,
mi niaſten

nec maioꝛibus ut maioꝛes ſũt. ut dicit

pvᷣs in capło ð magnanimitate. ſʒ ho

noꝛari ⁊ ñ honoꝛã cõpetit deo ⁊ ma

ioꝛibus. ut habetur ibidem.quat̃ me /

lius eẽ vr honoꝛari qᷓ; honoꝛar̃. Scðo

quia pꝛemium virtutis melius eſt me/

rito vututis.ſicut finis eſt melioꝛ eo q
eſt ad illum finem: pꝛemium enim eſt
finis meriti.ſed honoꝛari eſt pꝛemiuzʒ
virtutis.ut ait phs. honoꝛare vero eſt
meritum. quia in h̊ vnuſquiſq; meret

quare ut pꝛius. Tertio quia ꝙ intẽdi

tur a virtute melioꝛi ẽ melius.quia fi /
nis pꝛoximus virtutis melioꝛis eſt me
lius.ut habetur.õ.ex pꝛologo.ſed ho/

noꝛare intendit᷑ a virtute amicitie. vt

videbitur.j. in tractatu eius.⁊ honoꝛa
ri intẽditur a magnanimuate que me
lioꝛ eſt qᷓ; amicitia cum ſit oꝛnatꝰ ⁊ an/
gmentum omniuʒ virtutũ. ut hic dicit
quare ⁊ ut pꝛiꝰ. Quarto quia vnũq e;
qᷓ;to liberius tanto melius.⁊ q;to ſer/
uilius.tãto ðtiꝰ.ſʒ honoꝛãi ẽ libi⁊ ho
norãe ſᷣuiliuſ vñ magnanimꝰ nõ poteſt
conuiuere ad amicuʒ quia ſeruile vide
tur pro eo ꝙ baberet honorat᷑ euʒ cũ
quo conuiueret.ut habetur ex quadaʒ
conditione magnanimi. quare melius
eſt honorari q; honorare. QAuinto qꝛ
ꝙ eſt appetibilius eſt melius.bonũ eiʒz
ut bonum eſt appetibile ut.S.li.i.ĩ pꝛĩ
cipio vbi habetur ꝙ omnia bonum ap

petunt. quare magis bonum eſt magiſ

appetibile ⁊ maxime bonum erit ma
xime appetibile.ex 2? topicoꝝ. Et per
ↄñs ꝙ eſt appetibilius ẽ melius ⁊ e ↄ·
Sed bhonoꝛari eſt appetibilius qᷓ; ho/
noꝛare ⁊ maxime h̊ appetimus. ut ex

periẽtia docet. quare ẽ melius. Sexto
quia ꝙ ſecundũ veritatem ſoli bono de

betur eſt melius qᷓ; ꝙ eſt comune bono

⁊ malo. patet qꝛ conditio per bo /
num excedit malum: vr eẽ melioꝛ qua

cunq; conditione per quam bonum cõ
uenit cuʒ malo. Sʒ honoꝛariſoli bono
oðᷣbet.qꝛ ʒ ꝙ hẽt b p pbłᷣʒʒ fʒʒ Sitatẽ ſo
Pbonꝰ ẽ honorãdꝰ.honorãe vᷣo cõe ẽ
bõ ⁊ malo.qꝛ vterq; ðbet aliquẽ ho

IIII

norat᷑. quat meliꝰ videt eẽ honorãi qᷓ
honoraĩ. Sed oppoſitum argiitur.pꝛi
mo quia illud quod declinat ad humi-/

litatem melius eſt eo quod decliat ad
ſuperbiam.ſed honoꝛaꝛe ⁊ velle hono
rare declinat ⁊ pertinet ad humilita/
tem.honorãi vero ⁊ velle honoꝛari ad

ſuperbiã. quare melius eſt honoraĩ̃ qᷓ

honoꝛari. ¶ Secundo quia ſicut ſe ha/
bet circa pecunias dare ad accipere⸗
ſic circa bonoꝛes honoraĩ ſe habet ad
honoꝛari.quia honoꝛas dat honoꝛẽ ⁊
honoꝛatus recipit ipſũ.ſed circa pecu

nias melius ⁊ virtuoſius ẽ dare qᷓ; re /

cipere. ut habetur in textu de liberali/
tate: quare etiam circa honoꝛes meli
us ⁊ uirtuoſius erit honorare q; hono

rari. DLicendum ergo vniuerſaliter ꝙ
ſimpliciter melius eſt perſone bonoräã

ri honor are 3 uam verſone honoꝛate
honorari. ¶ QAuod perſuadeo mul/

npliciter. pꝛimo qma bonum in⸗/
trinſecum homim melius eſt illi q; bo

num extrinſecum ei. ut. . li.i? bona

enim exterioꝛa ſunt minoꝛa bonis in⸗

trinſecis. Sed honoꝛajĩ eſt intrinſecuʒ
bonoꝛãti ⁊ honoꝛari eſt extrinſecũ ho

noꝛato.qꝛ honoꝛ eſt in honoꝛante ⁊ ñ

in honoꝛato. quare honoꝛare melius

eſt honoꝛanti q; bonoꝛari honoꝛato.
Secundo quia virtus melioꝛ eſt hono
re vt pꝛobatur.. libꝛo pꝛimo. ⁊ opus
virtutis melius eſt virtute ut babetur
eodem libꝛo.quare opus virtutis me/

lus eſt honoꝛe. Secundum ꝙ honoꝛ

ſtat pꝛo honoꝛari: quia ſic ſummitur
ibi per philoſoppum. Sed bonoꝛare

eſt opus virtutis. honoꝛare eniʒ eſt de

center ⁊ bene moꝛaliter operari ad al
terum. quare melius eſt q; bonoꝛari.
( Tertio quia melius eſt ⁊ virtuoſiul
bene agere q; bene pati. ut ſupꝛa trac
tatu de liberalitate. Sed honoꝛare eſt
bene ager. ⁊ honoꝛari bene pati.b.n.
dare ⁊ illud recipẽ. quare ut pꝛv.
.n. eſt rõ ppi. per qᷓ; pꝛobat virtuoſius

eſſe dare q; accipere. QAuarto ex eode

medio magis explicito: quia bonoꝛat

* SL
1.

2 “
S
§)

4 4

IBRO

contingit tripliciter. contingit eniʒ ho

noꝛare ſuperioꝛẽ vel parẽ:vel inferio/
reʒ. Et honoꝛari comingit euã tripłr.

cõtingit enim honoꝛari a ſuperioꝛi vel
a pari vel ab inferioꝛi. Sed honoꝛare
quolibet modo ſumptugʒ melius eſt ho

noꝛanti qᷓ; honoꝛari quolibet modo
ſumptum honoꝛato. quare vuiuerſalit᷑

melius eſt iſtud iſti:q; illud illi.Aſſũp
muʒ pꝛobatur:quia melius eſt iuſte be

ne agere vel amicabiliteꝛ bene agere:
ł gratuite bene agẽ ⁊ quodlibet iſioꝝ

per ſe qᷓ; iuſte bene pati.⁊ qᷓ; amicabi
liter bene pati: ⁊ quam gꝛatuite bene

pati.vbi nulla bonitas tranſit in paſſũ

ex paſſione iuſta vel amicabili uel gra

tuita. Sed honoꝛare ſuperioꝛem ẽ iu/

ſte bene agere.honoꝛare vero pareʒ ẽ
dicabiłr bene agere.honoꝛare vero in
ferioꝛem eſt gratuite bene agere. Hic
enim ſuppono ꝙ ⁊ honoꝛare ⁊ hono/

rari ſu bonũ ⁊ rectum. aliter nulla eẽt

comparatio. honoꝛaꝛi rero ab inſeꝛio/
ri eſt iuſte bene pati.⁊ honoꝛari ab e/
quali eſt amicabiluer bene pati.hono⸗
rari vero a ſuperiori eſt gratuite bene
pati. &t cum hoc ex nulla iſtaꝝ paſſio
num relinquitur aliqua bonitas ĩ ho⸗/
noꝛato quia nulla earum eſt aliquid in

honoꝛato niſi quedam exterioꝛ teſtifi⸗

catio virtuiis pꝛecedentis vł eius que
debuit pꝛeexiſtere.quare vlr bñ hono

rare ꝙ eſt vłr bene ageĩ.melius ẽ mo

raliter q; bñ honoꝛaꝛi ꝙ eſt vniuerſalit

bene paui.Si vero obijciatur q tunc ſe
queretur melius eẽ domino honoꝛare
vaſallurn qᷓ; honoꝛari a vaſallo. T per
conſequens ita pꝛeeligenduz eſſet ei.
hͥ autiem eſſet euerſio reipublice. Dicẽ
dum ꝙ melius eſt do mino.ſed non rei

publice:ad cinus bonum magis debẽt

attendere qᷓ; ad bonum perſonale. ho

noꝛ enim impenſus ei impendituꝛ co⸗
munitati. honoꝛ autẽ impenſus ab eo
ut eſt pꝛinceps ⁊ dominus impendit

a tota comunitate quare ipſe in eligẽ

do debet ſe confoꝛmare comumitati.co
munitasautem pꝛo pter oꝛdinem ciui

lem ⁊ reuerentiam p:incipatus eligit
ꝙ ille vt pꝛinceps ac dom inus honoꝛe
tur ⁊ non honoꝛet. Ad pꝛimum autẽ
in oppoſitum dicenduʒ ꝗ illud eſt me
lius ꝙ intrinſece competit deo ⁊ ma/

ioꝛibus ut maioꝛes ſunt non tamen il/

lud q competit eiſ extriſece ac relatie.
Hoc autem patet:quia diligi a ſuperi⸗
oꝛi non competit deo nec maioꝛibus

ut maioꝛes ſunt.competit auteʒ eis di

ligi ab inferioꝛi.Et tamẽ mihi vel tibi
cui vtrunq; competit eſt melius diligi

a ſuperioꝛi qᷓ; ab inferioꝛi.honoꝛãi ve⸗

ro ut ſummitur in pꝛopoſito competit

deo ⁊ maioꝛibus extrinſece ac relane
Ad ſecundum dicendum qꝙ honoꝛari ñ
eſt pꝛemium virtutis eſſentiale. q;unis
ſit aliquod pꝛ emiuz accidentale q pes
tet.quia ut habetur.S.li.t? Pꝛemium
virtutis eſt finis virtutis ⁊ optimũ ꝗd.

etiam diuinum et beatum. honoꝛ aute

nec finis nec optimuʒ virtunis eſt: nec
dimnum nec beatum. &t per b pꝛoba
tur.ꝙ felicitas nou conſ ſtit in honoꝛi⸗/

bus.honoꝛare vero cum ſit opus virtu

tis eſt finis eius ⁊ optimum eius. ut

habetur ibidem. ZHico ergo q; pꝛemiũ

accidenta e quale eſt honoꝛ.non ẽ me

lius merito virturis ꝙ eſt opus eins et

eẽntiale pꝛemius.Ad tertium autẽ di /
cendũ.qꝙ honoꝛari nõ intenditur a ma
Inimitate tanq; finiſ nec foꝛte tq; bo
nũ magnimi qualecũq;ʒ.ut viobit᷑ i ſe/
qnti qõne Ad quartũ vero dicendũ
honoꝛari non eſt liberius q; honorare
quia inuitus honoꝛari poteſt. bonora
re autez non tamen bene. verum eſt ꝓ

debere honoꝛari exigit liberioꝛem cõ/

ditionem in perſona bonoꝛanda q́; de
bere honoꝛare in perſona honoꝛ atura
Hic autem non comparamus ſtatum

ad ſtatum. vł conditionem perſone ad

conditionem perſone ſed pꝛeciſe iſta
duo honoꝛari ⁊ honoꝛare.Ad quitum
aũt dicẽdũ ꝙ magis ſᷣm rectam ratio
nez. appetibile eſt magis bonum. H̊ au
tem modo non eſt magis appetibile
honorari quam honoꝛare.uvt viſum eſt

R

apmun
Gpyhct
tumpwnn
mnunezſen
totlinn
u
Hſn
nis 8
Pyngnn
Pfludgeſt
fonoꝛ deb
ſen mne per
urbonvoera
Gmſaenene
eſ⸗

ihenihli
Niongſepin
Nuohororesn
ſcunmemi
Signttarzun
Eptnnpunop
Anbneroneg
igiem.
Catmuntis
ongpeni

munerneetrent

mmnmeſedeken
tireni nre

ſiigtoncgnur
Mösmamncene

Vnni. Yiboren

eicelerlizoltan
i alcoereler

upens Aurp

sſeuienn

wonugseppen
hancgyntben⸗
Mleskeprete
puumgetls
ihnei

hmntebunige

pfinhn

lanng

mpn N
en
r. 83
mcne ſi⸗
Wr

—

“
R
4

esſnin
nalemin
Wergnunige
Nn N u
Net
dEinninn
Mpemel
dininoni
rin Mopiner
beserninſcen

Rcencenen

mmuseſentie

Nicen

NSR
Wermustn
mabemnmer
A opnist
Abenmn Si
sAN rG
8 ti MMn
en. Doee
eaabel uni
mne
nin. Sdiatume
worm nöſhenin
nfmitnetſbri
gnlltich uſit⸗
Bdqnaii ſenn

nek ibennsimn

8bonotan güͤ
ntaenben. M
rmienginm
mminſeinme
tonimut

ſal
itirtiags

ftn
g tbn in

—

Experiẽtia vero docet ꝙ honoꝛari eſt
magis appetibile ſecundum naturam
ad malum pꝛonam. non tamen ſecun

dum rationeʒ rectà ſicut ⁊ pꝛoni ſumꝰ

magis ad ſuperbiam q; ad humilita/
iem. Mec pꝛopter b appetibilioꝛ ẽ ſu/
perbia ſecundum rectam rationem qᷓ;
pumilitas. ¶ Ad ſextum dicendum ꝙ
illuo per ꝙ bonus excedit malũ eſt me
lius q;ᷓ illud ꝙ eſt vtriq; comune.ᷣ aũt

non eſt honoꝛ debitus. Sed virius cui
debetur. vnde perbene ac decenter hbo
noꝛare bonus excellit malum. puta ſu

perbum volentem alios honoꝛare.
¶ Aueſtio 22²
E ſcðo aꝛguit᷑ ꝙ magnãimꝰ
ſecundũ virtutẽ magnanimi⸗
tatis bonoꝛes magnos ma/
gis appetat q; cõtemnat. ¶zio quia
quicunq; ſe ipſum dignificat honoꝛibꝰ

magis honoꝛes magnos magis appe

tit q; contemnit. ſed magnanimus ſic
ſe dignificat. ut patet ex eius diffiniti⸗
one poſita in pꝛincipio buius tractatꝰ
Quare honoꝛes magnos magis appe
tit qᷓ; cõtemnit. Scðo quia omnis qui
delectatur adipiſcẽs honoꝛes magnos

ipſos magiſ appetit qᷓ; contemnit.ali

enim non delectaretur in eis.ſed ma/
gnanimus ſic delectatur ut patet ex ?

condinõe eiuſ.quare ut pꝛius.Tertio

quia quicunqʒ vult alios excellere. ho
noꝛes magnos magis appetit qᷓ; con/

temnit. In honoꝛibus enim adipiſci

excellentiã volitam. Sed magnanimꝰ
vult alios excellere. ut habetur b. quar̃
ut pꝛius. QAuario qꝛ omnis apud ma/
gnos ſe pꝛebens magnũ.honoꝛes ma
gnos magis appetit q; conte mnit. In

pᷣ enim appetit honoꝛãi apud magnoſ
apud quos ſe pꝛebet magnuʒ. ſed ma

gnammus eſt talis. ut habetur ex qua
dam conditione eius. quare it pꝛius.
Quinto qꝛ quicũq; fugit bumilitatem

bonoꝛes magnos magis appetit q; cõ
temnit. humiluas enim eſt contempt
honoꝝ.ſed magnanimus fugit hũilita

iem. ⁊ ideo non poteſt cũ quibuſcunq;

cõuiuere eſtimans ſeruiles eſſe blandi
toꝛes humiles. quaĩr ut pꝛꝰ. Sexto

quia qui minus diſtat a caymo ſeu pᷣ⸗
ſumptuoſo qᷓ; a puſillanimi ipſe hono/
res magnos magis appetit qᷓ; cõtem /
nit. Caymus enim excedit in appetitu
honoꝛii ⁊ puſillanimis deficit. Sʒ ma
gnanimus minuſ diſtat a caymo ? mi
nus opponitur ei. quare ut pꝛius. 7*⁷
quia omnis virtuoſus magis appetut
q;ᷓ contemnit illud ꝙ eſt pꝛopter ſe ⁊
pꝛopter felicitatem appetibile. Sʒ ho
noꝛ eſt huiuſmodi ut.S.li: ii quare ut
pꝛius. S quia ſecunduʒ quanlibet 69
tutem operantem circa bonam materi
am. magis illam materia appetimus
qᷓ; contemnamus. Sed magnammitaſ

operatuz circa bonam materiam que

eſt honoꝛ magnus vel bonoꝛes magni
ut ait phs. quare ſecundum magnani/
mitatem honoꝛes magnos magis ap
petimus q; cõtemn amus. Sed oppoſi
tum arguitur. pꝛio quia omnis non cu
rans opinioneʒ magis cõtemni qᷓ; ap
petit honoꝛem. hono: enim oꝛdinatur
ad opinionem ut ad fineʒ ut. 6. h. i? qꝛ
honoꝛem volumus ut eſtimemur boni.
quare opinio eſt finis honoꝛis.Sʒ ma
gnanimus non curat opinion ez. ſed ſo
lum veritatem. ut habetur h. quare ho
noꝛem magis cõtemnit qᷓ; appetit. Se
cundo quia non curans laudem magiſ
cõtemnit q; appetit bonoꝛem.laus.n.
addit ad honoꝛem expꝛeſſioneʒ cũᷣ ſer
mone. Sed magnanimus nõ curat ut
laudetur. ut hic dicitur. quare honoꝛeſ
magls cõtemnit qᷓ; appetit. Pꝛo ſolu/
tione queſtionis tria ſunt pꝛemittẽda
Et alia tria dicẽda Pꝛimo ergo pꝛe/
mitto ꝙ honoꝛ poteſt ſummi duplicit᷑.
vno modo materialiter ꝓre bonoꝛabi
li.puta pꝛo ſtatu bonoꝛabili vł pro co

ditione honoꝛabili vel pꝛo officio vel

dignitate honoꝛabili: vel pꝛo aſe
one vel pꝛo opere bonoꝛabili¶lio
modo foꝛmaluer pꝛo bonoꝛe debuio
tali rei ſecundum ꝙ dicit ex ibinionem

reuerentie in teſtimoniũ virtutis. Et

boc modo honoꝛ foꝛmaliter ſumptus
eſt ſignum virtutis ad placituʒ. Scoᷣo

pᷣmitio ꝙ hõꝛari.i.ſic teſtiſicãai põt eẽ

ab hõie la deo faciẽte oñſionẽ bᷣtu ĩ
exiſtentis bomini.Tertio pꝛemitto ꝙ

velle honoꝛem ſeu velle honoꝛa:i. cõti
git quadꝛupliciter. vno modo ut bonũ

ipſius honoꝛati vel honoꝛandi: quia

vult in hoc ip̃e exaltari. Alio modo ut

bonum honoꝛãtis. ut. ſ. faciat debituz
ſuum. alio modo ut bonum audientiũ
vel videntium ut per hoc animẽtur ad

virtutem quam honoꝛari ſciunt. Alio

modo vt bonum dei. ut. ſ. deus hono
retur in hoc ⁊ glorificetur in huiuſmõi
bonoꝛatione.Hijs autez pꝛemiſſis ſci
endum eſt ꝙ queſtio querit de bonoꝛe
foꝛmaliter ſũpto pꝛo illo.ſ. virtutis ⁊
bonitatis ſigno ⁊ pꝛo honoꝛe per hõi
nẽ exbibito ⁊ velle ſeu appetẽ höꝛem

ſumit᷑ ꝓ velle ⁊ ꝓ appetẽ ipʒʒ ut bonũ
honoꝛati ⁊ pꝛopꝛiũ ei.aliter eni qſtio
nõ pꝛocederet.lhijs ergo pmiſſis dico

pꝛimo ꝙ magnanimus fᷣm magnani/

mitatẽ magis cõtemnu q́; appeut ſibi
honoꝛem ſoꝛmaliter ſumptum per ho

minem impenſum vel impendenduʒ.
Scðo quia magnanimus appetit et ñ
cõtemnit honoꝛes magnos materialit

ſumptos.Certio ꝙ phus dicere inten

dit eſſe magnanimitatem circa bono/

res materialiter æ nõ foꝛmaliter ſůp/
tos. Pꝛimũ ſuadeo ſic.pꝛĩo qm omne
cõtemnẽdum magiſq; appetendũ ma/

gnanimus magis cõtemnit q; appetit
Aliter enĩ nec appetet nec cõtemnæt.
nec ageret ut opoꝛtet.ſʒ honoꝛ magn⸗

vel paꝛuus foꝛmaliter ſumptuſ pꝛo illo
ſigno virtutis magis eſt cõtemnenduſ .
q; appetendus.quare magnanimip̃z
magis cõtemnit qᷓ; appenit.Aſſũptum
pꝛobo quoniã omne magis appetenö
ꝙ; cõtemnendũ. vel eſt appetendũ ut

.

finis vel ut ordinatum ad finem: ſʒ bo

noꝛ neuiſo modo eſt magis appeten/
dus q; cõte imnendus:non eni in finis

q hono: nec eſt finis virtutis.pt piſum

eſt in pꝛecedenni qõne nec finis hõis
virtuoſi.nec finis operis virmuoſi. cum

h̊ melioꝛa ſint honoꝛe ut.̊. l.iᷣ quaji

honoꝛ homim virtmoſo nec eſt appeti

dus ut finis nec etiam ut aliquid oꝛdi

natũ ad finẽ. honoꝛ enim nãliter oꝛdi⸗
natur ad opinionẽ geneꝛandã ex tali
ſigno quale ẽ hono: ut. S.li.i.ut.ſ.alij
opinẽtur vel noſmet opinemur nos eẽ

virtuoſos. Sed opinio alioꝝ vt ad bo-
num noſtrum. puta ad gloꝛiam noſtrã
oꝛdinata magis ẽ cõtemnẽda qᷓ apee
tẽda per bominẽ magnanimũ.Sicꝛ.n. elubmmmss
cõtempſit eam ille vir excellẽti magnna pnit nune

nimus Apoſtolus paulus dicẽs. mihi M Mn Monet

autẽ ꝓ minimo eſt vt a vobis iudicer:

aut ab humano die.i.ab humana opi
nione.pꝛĩe ad coꝝ.ceꝗ. Cuiꝰ cauſa eſt
quia honoꝛ eſt fallax ſignum virtutis.
Ale eni honor qui debet impendi hõj

bono ⁊ virtuoſo poteſt impẽdi homini
pꝛauo ⁊ malitioſo:quare opinio ex ta
li ſigno fallaci generata põt eſſe falſa.

Signuʒ autẽ fallax cũ opinione p ipʒ
genita cõtemnẽdum eſt magis qᷓ; ap

petenduz. appetere nãq; eſſet vamtas

ut. . dieitur de iactatoꝛe. capło de iac/
tantia. Opinio etiam noſtra per tale
ſignum genita eſt ſumpliciter cõtemnẽ

da dicente poeta. Plus alijs de te qᷓ;

tu tibi credere noli.Et apoſtolus dicit
BGBloꝛia noſtra h̊ eſt teſtimoniuzʒ conſci
entie noſtre.ſec ũde coꝝ.pꝛimo.quaſi

dicat qðᷣ ſuper alieno teſtimonio non

eſt glorificanduzʒ. quar̃ honoꝛ bomim
masgnanimo non eſt magis appetẽdu-
qᷓ; contemnendus ut bonum eius. tfi
ut bonum alioꝛum poteſt recte magis

appeti qᷓ; contemni ſicut ſupꝛa expo-
nnc Secundo quia ille plus paruſi-
pendit a plus contemnit q́; appetit

honoꝛem cuu honoꝛ paꝛuum quid eſ!
⁊ cui nibil magnum eſt. ⁊ cui nullus

honoꝛ dignus eſt.⁊ qui honoꝛibus di/

gnus non eſt.ſed per omnia ſic ſe hbet

magnanimus ad honoꝛem. quare ma

gnanim ipſũ pł puipẽdit ⁊ Remnu

ulmnitſ ef⸗

nſcene
Rienn gin
ſvuen guid
enalboli
rctaniru
d ihl d
epvs honoꝛ.
inngnshon

— —π D d(= — —
=

ns eſ
n connhen
puantione

Gtetamwonſue

ſſrignatmnaie

näccheanianinn
Porſetuaar pe
ſenpuunbon
w ſe ſunpovne
Clonnpemaw
elunhhetvwrr
mmn Sonme
uibonns
Sriinlum: c
Oktogneto

AMINgunugen
Wenugnast donn
Arrpgllet
aämmtiſen n

mnengehnn

pnuneppsh
ſuuthmnnſentn
ſin indfunn
ugnnnmfir-
ſticnmnenen
ecopig vetdon
uncnuping

inserken1

ammanwn
ukien

iſſt Cnattan

un
Kümiil
mn;
Ntini

ngſnginn
Achndin
nMiag
Wieni
n demenk

mmdee

mddelte
ednſi

Würimt

duenn

Urewupid
miincknge,
nigzelet
mucunecä
Drdamnn
Gndifohurin
e n Pralg
mickttino
ict
iner eno tinn
manz i n
Nononeiihe
mends Abe
ainmn eln

Conenmiſcnige.

mpguitfß
s I 8
n

iiin

IIII

qᷓ; appetit. Aſſumptum pꝛobatur per

pbᷣum ponentem omnes iullas.4. pies
Dicit enim ꝙ iſti magnanimo bonoꝛ
eſt paruum quid. Abi agit qualiter
ſe habet ad bona foꝛtuita. Dicit etiaʒ
ꝙ non eſt admiratiuus. quia mhbil ma
gnum eſt ipſi. Dicit etiam ꝙ ei nõ da
bit᷑ dignus honoꝛ: qꝛ virtun perfecte
nõ fiet dignus honoꝛ. Dicit etiã ꝙ ma
gnammus non eſt dignus honoꝛibus
paruis ⁊ contingentibꝰ.i.ñ ſtudioſis.
Omnes autẽ hbonoꝛes foꝛmalit᷑ ſũpti
pꝛo illis bumanis ac fallacibus ſigniſ
ſũt parui ⁊ maxie parui viro magna⸗
nimo ut dictum eſt in pꝛima pticula.
Sunt etiam non ſtudioſi.i.non virtuo
ſi ſibi quia ſunt ei extrinſeci nec in ſe ſuũ
ſtudioſi.qꝛ ſunt fallacia ſigna.quare in
hoc ſenſu dicit ppus magnanimuʒ nõ
eſſe dignum honoꝛibus taliter. qꝛ ad
eos ſic ſumptos non eſt dignus tanq;
ad bona premiatoꝛia. 3. qmia omms
vere humiliſ:honoꝛeſ magis cõtemnit
q; appetit. Sed omnis vere magnani
mus eſt veĩ humilis.ut in ſequenti qͥ/
ſtione oſtendam: ⁊ vt ſtatim apparet
ex medio generali pꝛopter cõnexionẽ
virtutum quia magnanimus eſt in oĩ
virtute magnus ⁊ bonuſ. quare ut pꝛi
us. Auarto quia ille qui nunq; iudica
bit ſibi cõtumeliã fieri magis cõtẽnit
honoꝛem qᷓ; appetat. quoniã ſecundũ
Gꝛegoꝛium appetitus honoꝛis ⁊ glo
rie facit hominem ſentire cõtumeliam
Cõtẽptus vero facit non ſentire. Sed
iu ſi magnanimus fueris nunq; iudi/
cabis tibi contumeliam fieri. ut ait ſe/
neca de copia verboꝛum ad apoſtolũ

paulum circa pꝛincipium. Auinto qꝛ

ꝙ a viris perfectis ⁊ iuſtis renũtiatur
⁊ abdicatur a viro magnanimo magiſ
ↄtemnit᷑ q; appetat᷑.cũ.n. magnani⸗/
mitaſ ſit oꝛnat ⁊ augmẽtũ oĩuʒ vᷣtutũ:

magnanimus eſt perfectiſſimus inter 4

virtuoſos:⁊ per ↄñs cõtẽnet ꝙ perfe⸗/
cti cõtemnunt. Sed viri perfecti ⁊ iu⸗
ſti.rebus:honoꝛibũſq; ac vite blandi⸗
mentis renũtiant.ut ait yſidoꝛus ð ſũ

mo bono. li. z: c. ib? quare in pꝛius. Se
cũdum auteʒ oſtendo ſic.qꝛ magnani
mus illa nõ cõtemnit:ſed appetit per

qque virtus magnificatur oꝛnatur ⁊ au

getur. h tria ndq; perficer eſt maximũ
optimum in magnanimitate. ſed ꝑp
honoꝛes magnos maãliter ſumptos.i.
per reſ honoꝛabiles:virtus magnifica
tur oꝛnatur ⁊ augetur. quare magna/
nimus talia non cõtemnit ſed appetit
Aſſumptũ pꝛobatur. Eſt tamen pꝛe⸗/
ſeiendum ꝙ res bonoꝛabilis dicitur ł
magnitudo obiecti circa ꝙ fit operatõ
vel conditio magna perſone vel ſubie /
cti cuius ẽ operatio:ł magnitudo ipſiꝰ
operiſ. sbi gratia. In virtute foꝛtitudi
nis cuius actus pꝛecipuus eſt expecta
re.ipſa enim expectatio põt he obie/
ctum.ſ.hoſtem honoꝛabilem ſecundũ
magis ⁊ minuſ.puta regem qui expe
ctatur in campo vel baronem: ! duceʒ
Item ſubiectum.ſ.perſonam expectã /
tem bonoꝛabileʒ ſecundũ magis ⁊ mi
nuſ.puta regẽ ł baronẽ ł ducẽ expectã
teʒ. Item opus honoꝛabile ſecunduʒ
magis ⁊ minus.ſᷣm ꝙ certamẽ creſcit
vel decreſcit. Hijs & p e miſſis arguo
ſic. per illa virtus magnificatur oꝛnat
augetur per que actus virtutem ge/
nerantes augentes v ſaluãtes magni

ficantur augentur ⁊ oꝛnantur. Sed p

rem honoꝛabileʒ ex parte obiecti actꝰ
magnificatur. Maius enim eſt expe/
ctare in campo regem vel regiaʒ aciẽ
qᷓ; ducem vel alium inferioꝛeʒ baronẽ
per rem honoꝛabilem ex parte ſub/
iecti vel perſone operantiſ actus oꝛna
tur. Inſignioꝛ enim ⁊ famoſioꝛ venu /
ſtioꝛ ⁊ gloꝛioſioꝛ eſt expectatio in per
ſona regis q; in perſona vnius ſimpli /
cis militis. t per rem honoꝛablem
ex parte operis actus augetur. Inten
ſioꝛem enim opoꝛtet eſſe actum expe/
ctationis in eo qui plus inuaditur ⁊
qui vehbementiui hoſtes repellit ⁊ dei
jeit q; malo.quare virtuſ vniuerſaliter
per obiectum arduũ a bonoꝛabile ma
gnificat᷑ ⁊ p pſonã ĩ dignitate ↄſtituta

IBRO

excelſam 2 honoꝛ abilem oꝛnatur. x
per opus magnũ ⁊ honoꝛabile auget

Et per ↄñs ut dictum eſt huiuſmodi
res honoꝛabiles magnanimus anpe /
tit ⁊ non cõtẽmnit.ertiũ autẽ oſtẽ/
do quadꝛuplicit᷑.p. quidẽ ex pꝛicipali

actu magnanimi:quia magnanimũ di

gnificare ſe ipſum magnis eſt pꝛinci/
cipalis actus magnanimi ᷣm pbum ꝗ
per iſtum actũ ſicut per pꝛincipalẽ dif

finit magnanimuʒ. Sed dignificare ſe

ipſum magnis honoꝛibus foꝛmaliter
ſumptis.i.illis fallacibus ſignis ⁊ ex/
terioꝛibus reuerentijs nõ eſt pꝛinci/
palis actus magnanimi: tamen quia
illa contẽnit magis qᷓ; appetit vt pꝛo/
batũ ẽ.tamẽ quia ille actus nõ eſt me/
lioꝛ ceteris actibus magnanimi. ma/
gnanimus enim eſt magnoꝛum opera
tiuus ⁊ terribilium expectatiuus qui
ſunt melioꝛes actus qᷓ; iſte eſſet. tamẽ
quia melius eſt honoꝛare qᷓ; honoꝛaꝛi
⁊ per ↄñs potius deberet ſe dignificat
magnanimus ad honoꝛare qᷓ; ad ho⸗
noꝛari.tamen quia obiectum huiꝰ ac/
tus eſt vaniſſimum. quare ſecũdũ intẽ
tionem ph̊ᷣi honoꝛes magni foꝛmalit᷑
ſumpti non ſunt illa magna quibus ſe
ipſũ dignificat magnanimus. Meſtat

igitur ꝙ honoꝛes magni materialit᷑ ⁊
cauſaliter ſumpti ſint illa magna qui-

bus ſe ipſum dignificat magnanimus
Et maxime.quia ſe ipſam digniſicare
talibus eſt actus pꝛincipalis magna/

nimi. Cum eniqz aliquis dignus exiſte/
ſe ipſum digniſicat ⁊ exponit ad obie/

cta magna ⁊ ardua ⁊ honoꝛabilia vł
ad ſtatum magnum ſeu officium cuius

adminiſtratio virtute indiget perma/
xlma vel ad opus magnum ⁊ arduuʒ
difficile ⁊ honoꝛabile.tũc virtus ut di/

ctũ eſt magnificatur oꝛnatur ⁊ augetf

quare talibus ſe ipſum dignificat ma/

gnanimus. 2 idem oſtendo ex defec/
tu puſillanimis: quia ſecundum inten/
nonem ppi illis ſe dignificat magnani
mus a quib defficit ⁊ diſcedit puſſil-/
lammis. Sed iſte deficit ⁊ diſcedit ab

operationibus bonis æ adinuentioni

bus boniſ ut air phᷣus loquens de pu/

ſillanimo. quare magnanimus ſecudũ
intẽtionẽ phi ſe ipſum dignificat opa/

nonibus ⁊ adinuentionibus boms ⁊

non illis fallacibus ſignis. 3? idẽ oſtẽ/

do ex exceſſu caymi. qꝛ ilus ſe ipſum
recte dignificet magnanimus ad qᷣ co/
natur ⁊ a quibus repellitur caymus ſi
cut indignus ⁊ inſufficiens.hͥ enim au

denter eſt intentio phᷣi dicẽtis ꝙ cay/

mus ad ſe ipſum ſuperabundat: nõ tñ
ad magnanimuz. Sed caymus conat
ad illa opera que excedũt ſuffjcientia
eius ⁊ facultate m ⁊ ad q ſe habet ac/
nue quia nemo conatur ad illud ĩ quo
alij agunt ⁊ non ipſe. quare illł ſe ipſũ
dignificat magnanimus. hᷣ autem ſüt
opera nõ ſola ſigna honoꝛiſ cauſalit ⁊
non foꝛmaliter ſumpti. Quarto idem
oſtendo ex amoꝛe honoꝛiſ qui lauda/
tur in philotimio. quia illis ſe dignifi/
cat magnammus ad que hanelds lau
datur ut virilis.⁊ vt amatoꝛ boni. In
h̊ͥ enim phus aſſignat laudem amand
hõꝛẽ in c: de phyloth.mia.Sed nullus
laudatur ut virilis nec ut amatoꝛ boni
ſi hanelat ad honoꝛem foꝛmaluer ſũ/
ptum ideſt ad ill im exterioꝛem reue/
rentiã.ymo potius vituperatuꝛ vt mu

llebꝛis. h̊ enim eſt paſſio comunis mu

lierum:que ſũme honoꝛ ari: admirari
æ laudari volunt. laudatur enim ut vi
rilis ſi hanelat ad obiecta honoꝛabilia
ad ſtatum honorabilem ad opus ho/
noꝛabile. quare talibus ſe ipſum di⸗
gnificat magnanimus. ⁊ non illis ex:᷑
ioꝛibus reuerentijs. E&t confirmat᷑ qꝛ

ſecundum intentionem ppᷣi illis ſe di /

gnificat magnanimus in quibuſ eſt diſ
ficultas.ipſe nanq; dicit q; difficile eſt

ſecundum veritatem eſſe magnanimũ
Sed difficultas eſt circa obiecta:circa
ſtatus. circa opera potenter ⁊ valent
ſe habere ⁊ nulla difficultas eſt / eci/
pere illas extenioꝛes reuerentias.hoc

enim facit vnus lapiſ bene foꝛtunatuſ
de quo factum eſt altare vel ydolum

iniergo⸗
no
ſcen n
Urn
echest
eti
uuhane
ntr nod
schere
gleſtona
peranone.,
kr gng
ſcepnoe
hbiinen
enennon
lupinlhn⸗
Nuimnunden

innttinen
ceſenel

Uniitnen
Cinonege
epte ngin

onjng
ENnmitne

epeicinn

Aiqummg

unnſ

penperſenu
tteneſtht

lezd in
ulfpeluni
n Gmagran

wpopponin

nanngden

gi ſte⸗
rſichi

ii,
cnigi
An
Thernime,
WiNiiune
imrenpinie
nſugtne
N. S
ceepeecii
nen Aite
NNCNMaal
1nonne gnt
ANguInee
uögetwii
Dülterinm Ann
aingehemnid
cini uls
GunINSKNeel
Emmis tnanmrt
biſyin un
HirbuS
PTEüsNer ane
Abonenfnm
adilmenmge
O risrunens

Hemmetoiſcn

ne ſebonmma
ridn. den
aneln adcheni
le vmtih i
1 mnet 1

ot dicitur 2 phiſicoꝝ. quare certiſſimũ
eſt ꝙ phᷣs nũqᷓ; intendit dicere ꝙ ma/
gnanimus ſe ipſũ dignificet illis reue
rentijs:⁊ fallacibus ſignis. Sed obie/
ctis arduis ſtatibus incluis ⁊ operati
onibus maximis ⁊ optimis. Dicendũ
5ͤ ad argumenta ꝙ quaſi omnia pꝛece
dunt ex eo ꝙ honoꝛ ſũmitur dupliciter
vno modo ꝓ foꝛma honoꝛis.Alio mõ
pꝓ cauſa honoꝛis vt fuit expoſitum.Ad
pꝛimũ ergo dictum eſt ꝙ magnanimuſ
ſe ipſum dignificat magnis honoꝛibuſ
nõ quidem masnis hominũ reueren/
tijs: ſed magnis rebus agendis ⁊ ma
gnis officijs: ⁊ magnis operibus ⁊ ne
Gocijs. Ad ſecũdum per idẽ dicenduʒ
ꝙ; in talibus magnis que ſũt circa opa
delectatur moderate. In bonis aũt ⁊
magnis operationibus delectatur in/
tenſe ſicut ⁊ quilibet virtuoſus in ſua
operauone. Ad tertium etiã dicendũ
ſimiłr ꝙq magnanimvult ſuperxcellẽ.
ñ in receptiõe reuerentie exterioꝛis ſʒ
in exhibitione melioꝛis operis. ꝙ pʒ
eſſe de intentione phᷣi qui iſtam excel
lentiazʒ qᷓ; vult magnanimus refert ad
beneficioꝛum dationẽ: quia benefaceĩ
alteri eſt ipſum excellere ⁊ beneficiãi
ab altero eſt excedi ab eo: nõ quidem
in reueri.ſed in operari.Ad quartũ di

cendum ꝙ magnanimꝰ apud magnos

ſe pꝛebet magnũ in oꝛdine ad magnã
opationeʒ peragendã ñ in oꝛdine ad
reuerentiã recipiendam. h ipſum emzʒ
eſt opus iuſtũ ⁊ virile ⁊ difficile apud
magnos equalẽ q; iuſtitia exigit opti/
nere. Ad quintuʒ vero dicendũ ꝙ ma
gnanimus nõ fugit veram humiulitatẽ.
ymo ſemper ſeruat eam ut.j.pꝛobatur
Sed bene fugit ⁊ dãnat humilitatem
ſeruilez ⁊ timdam. que metus cauſa
fit vel ſpe lucri. Ad ſextum auteʒ dicẽ
dum ꝙ magnanimus minus diſtat ?
minꝰ opponitur caymo q; puſillanimi

mi conatu ad opera magna: quia in 5

conuenit cum caymo q;uis differat in
modo. quia iſte appetit ⁊ conatur vt
dignus ⁊ ſufficiens. ille vero oppoſito

III

modo ſe habens. In appetitu autem
honoꝛis.i.illius fallaciſ ſigni.nõ plus
cõuẽit cum caymo qᷓ cuʒ puſillanimo.
ymo minus( Ad ſeptimum vero di/
cendum ꝙ honoꝛ ut eſt ſtatus honoꝛa/
bilis eſt appetibilis pꝛopter ſe ⁊ ꝓpi᷑
felicitatem tãqᷓ; aliqualis pars eius:
ꝙ autez honor vt eſt ſignum fallax:ſit
pars felicitatis eſſentialis vł acciden/
talis:nõ video: ſic autem hic loquitur
de honoꝛe. ut ſupᷣ expoſui pꝛo ſigno vł
teſtimonio virtutis per homineʒ exhi /
bito. Omne auteʒ tale ſignuz vel teſti
moniũ fallax eſt quia poteſt eſſe falſũ.
Ad octauũ aũt dicẽduzʒ ꝙ honoꝛ foꝛ/
maliter ſumptus pꝛo illo reuerentiali
ſigno:non eſt materia magnanimita’ß
nt oſtenſũ eſt ſuß. ¶ Queſtio 26˖2
NE tertio arguitur ꝙ magna⸗
nimitas non moderetur palſ/
ſiones. Pꝛimo qꝛ ſi ſic.tunc

moderatetur paſſiones vel appetitus
ſenſitiui vel intellectiui:non autẽ intel

lectiui:quia ille non indiget modera⸗
mine cũ ñ adsſẽt᷑ rõi.ſicut paſſiões ap
petitus ſẽſitiui vt.S.in fine pꝛimi.nec
etiã moderatur paſſiones appetiu ſẽ/
ſitiui:quia circa honoꝛẽ nulla fit in eo
paſſio dicente pho.ꝙ amatiuus hono/
ris gaudet honoꝛe nihil patiẽte coꝛ/
poꝛe. Sed magis mente ſupꝛa tracta
iu de temperantia in pꝛincipio. Dis
autez paſſio appetuus ſenſitiui fit pa/
tlente coꝛpoꝛe.quare circa honorẽ nõ
fit paſſio in appetitu ſenſitiuo.ꝛ? quia
pvᷣus expoſuit paſſiones regulatas ꝑ
virtutes in tractatibus virtutuzʒ vt pʒ
de foꝛtitudine a tẽperantia. Sed agẽſ
de magnanimitate non egit de paſſio /
nibus regulatis per eam. quare nulle
videntur eſſe. Tertio quia virtus ope
ratiua circa omnẽ materiam virtutum
non eſt moderatina ſpãlium paſſionũ:
quia ſpeciales paſſiones nõ ſunt circa
oẽs otutes. Sed magnanimitas ẽ opa
tiua circa omnes virtutum modos. ali
ter ñ eẽt oꝛnatꝰ oiuʒ:quare ñ ẽ moðra
trix ſpãliũ paſſionum. Sed oppoſitum

IISRO

Arguitur ꝙ modẽtur delectationes ⁊

triſtitiaſ:quia magnanimus p magna

nimitatem delectatur moderate adipi
ſcens honoꝛes magnos ⁊ moderate
triſtatur perdens eos. Item bene foꝛ

tunatus nõ eſt gaudioſus nec male foꝛ

tunai triſtis. ut ð ipᷣo dicit philoſophꝰ
gquare ⁊c.2 arguitur ꝙ moderetur ti/

moꝛes ⁊ audatias. timores quidem

quia magnanimus nõ eſt admiratiuꝰ.
Ntem quia nõ parcit vite ꝓ magnis ⁊c

honeſtis rebus periculiſ expoſitus.au

datias vero.quia non eſt philoquindi

noſ.i.periculoꝝ amatoꝛ: ut audax: nec
microquidinos:nõ enim audet ꝓ puiſ

ſe ipſum periculis exponere. Sicẽdũ
ergo ꝙ magnanimitas ſicut dupliciter
operatur:ſic dupliciter moderatur paſ
ſiones occurremes.operatur enim ut

magnanimitas magnanimiter: ſecũdũ

ꝙ opatio ſua eſt ei pꝛopꝛia. Operat
et ut foꝛtitudo foꝛtiter.⁊ ut magmificẽ
tia magnificenter.⁊ ſic vłr ⁊ quelibet
alia virtus ꝓ eo ꝙ eſt oꝛnatus ⁊ aug/
mentuʒz oĩim virtutũ. Et ᷣm hb modera
tur paſſiões duplicit᷑.vno modo vt ma
gnanimitas magnamimiter operans.

Et ſic moderatur ſpem ⁊ deſperatio/
nem. Alio modo ut magnitudo cuiuſii

bet alterius virtutis. ⁊ ſic moderatur

quaſſibet alias paſſiones:quaſ virtu/

tes ſingule moderantur. Pꝛzꝛimũ ꝓbo
qꝛ omms virtus imediate moderatur

illas paſſiones ꝓpter quas iĩmediate
itur ĩ vitia oppoſita nãlit᷑.ut patet in ſi

gulis. Sed per ſpẽ exceſſiuã imediate

itur in caymotem. Et per deſperatio
nem imediate in puſillanimitatẽ. Ex/

ceſſus nq; ſpei facit hominem conari

ad illud ꝙ ẽ ſup̃ vires.ſupᷣ facultateʒ.
ſupᷣ dignuatem ⁊ ſufficiẽniã eius.h̊ ãt
eſt conari caymotice. HDPeſperatio etiã
exceſſiua facit hominem diſcedere ab

operationibus bonis quibus ⁊ quazg
finibus eſſet dignus ⁊ ſufficiens.hᷣ aũt

vitia ſut ĩmediate oppoſita magnani/

1

3

mitati. quare ipſa ĩimediate moderat᷑
ſpẽ ⁊ deſ peratiõeʒ. Scòm ãt pꝛobatur

quia omnis virtus ſicut eſt moderatia
circa aliq; materiam ſic eſt moderatia
paſſionum incidentium circa illã Alu
ter enim virtus non operaretur ut oʒ
ꝓ eo ꝙ paſſiõeſ nõ moderate depꝛaua
rent operationẽ. Sed magnanimitas

eſt operatia circa omnẽ materiã medi

antibus alijs virtutibus. quare circa
omneʒz mãm mediate moderatur oẽs

operationes occurrẽtes circa illa. Pi/

cendũ ergo ad pꝛimũ ꝙ magnanimi/

tas ĩmediate moderatur ſpẽ ⁊ deſpa/

tionẽ:ſiue ſint in appetitu ſenſitio ſiue
intellectiuo.quia vtrobiq; poſſũt eẽ bo
ne ⁊ male. Cum ergo dicit ꝙ paſliõeſ
appetitus intellectiui nõ aduerſantur
rõi. Pico ꝙ ymo. ſquia ſicut opinioneſ
ĩtellectꝰſepe cõtradicunt vitati.Sic ẽt
paſſiones volũtatis ſepe aduerſantur
bonitati ⁊ rõi. Cum etiã dicit᷑ ꝙ circa
honoꝛem nõ fit paſſio in appetuu ſeſi
tiuo ſecudũ phᷣm.Dico ꝙ nõ circa bo/

noꝛem quolibet modo ſũptũ.puta cir/

ca honoꝛem qui ſequitur diſciplinũ de
quo videtur loqui phᷣs.Sed ſi ſũmatur

honoꝛ ꝓ hac re honoꝛabili q eſt victo/

ria vł triũphꝰ bene ſic paſſio ex tali ho

noꝛe in appetitu ſenſitiuo.Ad ſecũdũ

vero dicendum ꝙ płs diſtinguens ma
gnanimũ ab extremis vitijs ſatis inu/

it iſtas paſſiones q;uiſ nõ expꝛeſſerit.

Ad tertium vero dicendũ ꝙ circa oẽm
materiam virtutũ occurrunt generalii
hee paſſiones.ſpes.⁊ ðᷣſperatio.qꝙ ꝓ/
batur quia circa omne bonum magnũ
⁊ arduum difficile ⁊ honoꝛable:tamè
cum difficultate acquiſibile contingit
ſperare ⁊ deſperare. Sed finis ⁊ bo/
nũ cuiuſſibet virtutis ẽ huiuſmõi bonũ

nt. S. libꝛo.2? quare circa bonum ⁊ fi⸗

nezʒ cuiuſlibet virtutis conningit ſpera
re a deſpare. ¶ Queſno 27
magnanimus ſit ſuperbus.p.
quið qꝛ oĩs amatoꝛ ſui ⁊ con
temptoꝛ dei vł pꝛoximi eſt ſuperbus:

ſed magnanimus ẽ amatoꝛ ſui:qꝛ ſe /

ipſum magis dignificat contemptoꝛ

E quarto arguitur ꝙ omnis

Greſ
ſeuneide
Atfoni⸗
18Tann
mp niekee
lenkhahet!
hrhtlime
ſilt. Ge
yfgt⸗

ſihninere

malisi
maneni⸗

aDacnz,

G1erczſtam
rinin

iinme enn

Coian. C.

diſrit ebin
opüſun
eftidel

Paiindfen
lölleſeut
lei, iſn

Eemii nih

SEE

7

fluetſigenn
miyknben
leincbtſ
c⸗ iein

Mmnmſtip,
eſiun
edlaen
WSocmtitscni
Palunine
Aewüeranri
immnappennſ⸗
mapnddigzi
Cunepuf
Simedecuät
epecönumm iund
witmen dn
mü n wgnie
wibet nochſipig
nnaiigumn nin
mebnanhlit
un Rodi
iobemmonni
ſones aul nol
mveoNCeNciͦ

grinani nms
nes s ine

iacrcaonnttn
ndifficletbne

icultare lul

ſüben runstt 4
angunt ,,
iitertnnsdn

vt effem̃ dei
Maãnimꝰ vero amat ſe ñ vt finẽ. Et

dei vlł pximi. Maãnimi ei deſpecto/

res vidẽt᷑.vt h dicit᷑ ⁊ magmimꝰ ẽ cõtẽ
ptor. ſicut lib ppalatoꝛ.quare videt᷑ eẽ
ſupbꝰ. 2 qꝛ amoꝛ ꝓpꝛie excellẽtie ẽ
ſupbia vt ait aug.: ð inocẽtia.Sʒ ma
gnanimꝰ amat ſe ⁊ vult ſupexcellere
vt h dicit᷑. quare videt᷑ eẽ ſupbꝰ. 3. qꝛ
oĩs vanigłoſus ẽ ſupbꝰ.cũ pꝛĩa filia ſu
pbie ſit vanagłia. vt ait greg. ĩ moꝛa/
libꝰ. Sʒ magnimꝰvidet᷑ vanigłoſuſ.qꝛ
delectat᷑ adipiſcẽs bonoꝛeſ magnoſvt

pf h. quare vĩ eẽ ſupbꝰ. 4 qꝛ oĩs in

gratꝰ accepti bñficij ẽ ſupbꝰ. Ingrati
tudo nãq; ſpẽs ẽ ſupbie.vt ait gre. in
moꝛalibꝰ. 322 ſup iob. Sed magnim ẽ

igrat. qꝛ imemoꝛ accepti bñficij vt B

82. quare videt᷑ eẽ ſupbꝰ. ? qꝛ oĩs au
dax ⁊ fictoꝛ foꝛtitudis videt᷑ eẽ ſupbꝰ
vt. S. tractatu de foꝛtitudie. Sʒ magni
mꝰ videf eẽ talis. cũ ſit manifeſtꝰ odi
toꝛ vt habet᷑ hic.quare vt pꝛiꝰ. 6e qꝛ
fugit hũilitatẽ vt hic dicit᷑.quat᷑ ſupbꝰ
eẽ videt᷑. Sʒ oppoſitũ arguit᷑.pꝛĩo qꝛ
oĩis ſupbꝰ fugit cõmonẽtez ꝓ eo ꝙ ſibi
ipſi pł ĩmittit᷑ q; alteri. Sʒ magnimo
nõ cõgruit fugere cõmonẽtẽ. vt hic ðꝛ
quare nõ ẽ ſupbꝰ. 2? qꝛ nullus bumilł

IIII.

ſupbꝰ.Sʒ magnimꝰ ẽ humił ꝓ eo ꝙ

maſnimitas ⁊c hũtlitas ſũt moꝛales s
tutes. ⁊ pꝑ ↄñs cõnexe ut.j.i fine libri
ſexti: quare magnim nõ videt᷑ eẽ ſup
bus. Sicẽdũ q̊. ꝙ nullꝰ vere magnimꝰ

ẽ ſupbꝰ.q;ᷓuis cõuenire videat᷑ ĩ multis

cũ vterq; ſit amatoꝛ ſui ⁊ vterq; cõtẽp
toꝛ ꝓximi.⁊ vterq; appetit excellen/
tiam: ⁊ vterqʒ velit laudem famam ⁊?
gloꝛiam. Cuiꝰ cã eſt.qꝛ circa ᷣ quatu
oꝛ differẽt ſe bñt. ſupbꝰ eni amat ſe vt
pꝛicipiũ ſui · ¶ Daãnimꝰ vero amat ſe
tẽ ſupbꝰamat ſe vt finẽ

P h̊ ille ſe auertit a ðo⁊ iſte ſe cõuertit
ad deũ. Itẽ ſupbꝰ amat ſe vt quoddã
p ſe totũ.magnimꝰ So ſe vt ꝑptẽ tocius

cõtẽnit ꝓximũ in bono.Magnimꝰ ãt
ĩ malo agnimei cõtẽnit ĩ ꝓxio fal
ſã opionẽ ⁊ falſũ iudiciũ.⁊ malã ⁊ ir
rõnabilẽ offẽſa ⁊ irrõnabile odiũ.Sic
ꝙ nec pp opionẽ nec ꝑp iudiciũ dimit
tẽt sitatẽ nec pꝑ offẽſã nec pp odiũ de
clinãdũ ↄmittet aliq; turpitudieʒ Mõ
ei curat de ſcãdalo paſſiuo.vt expoſui
ſup laʒ. ſupbꝰo cõtẽnit offẽſã rõnabi

lẽ. Sic.ꝙ pp eã nõ dimittẽt vaĩtatẽ ſu

az. contẽnit ẽt alioꝛũ bõa.puta bonos
moꝛes.bõa opa.bõa facta. bõa dicta.
Differẽter ẽt appetũt excellẽtiã. qꝛ
upbꝰappetit eã ĩ honoꝛibꝰfoꝛmalꝛ ſũ
ptis ⁊ fallacibꝰ reuerẽtijſ. agnimꝰ
vo ĩ opibꝰ bõis ⁊ veris ⁊ p hᷣ ille ẽ va
nꝰ. æ iſte bonꝰ ⁊ verꝰ. Itẽ ſupbꝰ appe
tit excellere vltra ꝓpꝛiã dignitatẽ.ma
gnanimꝰ oo fʒ ppꝛiã dignitatẽ. Nẽ ſu
pb appetit excellere ſi alit᷑ nõ põt cũ
aboꝛũ ðpꝛeſſiõe.vt ſaltẽ alijs ðpꝛeſſis
ipſe appeat eminẽſ ⁊ excellẽs. ag
nimꝰ oo appetit excellere ꝓ ſua ⁊ alio
rũ ꝓmotiõe.nõ eni appetit excellẽ vt
excellat ſʒ vt ſeipʒ ⁊ alioſ ad vltimũ ðᷣ
potẽtia ĩ hõis opib aĩmet ꝓuocet ⁊ ꝓ
moueat.¶ Sifferẽt᷑ ẽt appetũt gloꝛiã.
qm̃ ſupbꝰappetit eã ſibi vt bonũ ꝓpri
uʒ. Maãnim vo nõ ſibi nec vt bonũ
ppꝛiũ ſʒ ĩ hoc ꝙ honoꝛaf. famat. vel
laudat᷑ vult gloꝛiã deo.vt deꝰgłificet᷑ ĩ
ipſo. ⁊ vult eã vt bonũ honoꝛãtis ipᷣm
vel vt bonũ aſpiciẽtis qui ex pᷣ aĩatur.-
vt imitet᷑ magnimũ. Et ſic pʒ.ꝙ nullł⸗
maãnimꝰẽ ſupbꝰ ⁊ ꝙ nullus ſupb eſt
magnimꝰ. Dicendũ ꝗ ſił ad tria pꝛĩa

oba. ꝙ alit᷑ aliter ſupbꝰ æ magnimꝰ

vniuerſi creaturaꝝ dei.vł generis hu /

mani. vł vni ciuitatis vlł vni collegij.
h ille iuidꝰ ⁊ iſte beniuolꝰ ad alios ef

ficit᷑: Differẽter ẽt ↄtẽnunt qꝛ ſupbꝰ

ſũt amatoꝛes ſui ⁊ cõtẽptoꝛes ꝓximi:
æ appetitoꝛeſ excellẽtie ⁊ głie vt viſũ
.¶ Ad quartũ.oᷣo dõ.ꝙ magnimꝰnõ ẽ
imemoꝛ accepti bñficij ex magitudie
cũ ſit ſũme retributiuꝰvt ibidẽ dicit᷑.ſʒ
dicit imemoꝛ qꝛ nõ eſt letant memoꝛ
qꝛ ĩ hoc nõ egit bñ.Sʒ eſt paſſus bñ.
æ pbᷣ alteri obligatꝰ ⁊ ĩ ope bono ab
altero upanus⸗ck⸗ quitũ do.ꝙ mag
nimꝰ ẽ vere foꝛtis ⁊ nõ audax cũ pꝛo
bõis ⁊ magnis rebꝰ expoſit ꝑiculis ñ
. F

LIBRO

pcẽs vite expectet vſq; ad moꝛtẽ.Ad
.6. demi ẽ. ö. ꝙ magnimnõ fugit verã
hyumilitatẽ ⁊ liberã.ſʒ fugit fłaʒ æ ᷣui
lẽ.pꝑ hᷣ t̃ nõ dʒ dici ſuperbuſ.( R. 2.
E. ſ· arguit᷑.ꝙ nullꝰ magmi⸗/
ſit huilis. Pꝛĩo qꝛ oĩs ve
hũilis contẽnit ſe ⁊ nõ digni
ficat ſe. Maonimꝰ vo ecõuerſo ſe hẽt
quare nõ ẽ hũilis.2: qꝛ oĩs hũilis ĩtẽ/
dit ad ꝑua ⁊ ima. ⁊ ide ð hũile puuz
⁊ymũ.Magnim Go itẽdit ad magᷓ
alta. quare nõ ẽ bũił.ʒ?qm caimꝰin
appetuu honoꝛis excedit hũilẽ. alit ñ
diceret fumoſus ⁊ vẽtoſus.pᷣſũptuoſꝰ
⁊ äbitioſus.ſʒ nõ excedit magãnimũ vt
hic ð. quare magnimꝰ nõ ẽ buił. 4
qꝛ nullꝰhũił hʒ modũ leoninũ ĩ geſtu.
cũ leo ſit aial ſupbũ ⁊ cõtẽptiuũ ſʒ ma
Inimꝰ hʒ modũ leoninũ in geſiu vt pʒ
ex quatuoꝛ vltĩs cõditiõibꝰ. quare nõ
ẽ hũił᷑.Sʒ oppoſitũ arguit᷑.pꝛimo.qꝛ
oĩs docił vr eẽ hũił:hẽns modũ diſci/
puli. Sʒ magnimꝰ ẽ docił.qꝛ nõ fugit
cõmonẽtẽ.vt hẽt᷑.ĩ ʒter cõditiõe.quaĩ
vr hũił.2. qꝛ nõ curãs laudari vr hũił.
Ragnimus ãt ẽ nõ curãs laudari vt
hic ðꝛ.quare vĩ hũił.Ad qõzʒ dõa ſũt
duo. pꝛimũ.qꝙ nullꝰ puſillanis ẽ hũił.
Scðʒ. ꝙ ois magnimꝰ ẽ hũił. Pꝛimũ
pꝓbatrqꝛ fʒ ppᷣʒʒ oiſ puſillaiſ vĩ ignoraẽ
ſe ipᷣm. ſed nullus bumnliſ ignoꝛat ſeip
ſum cũ ſᷣm Bernardũ hũilitas ſit.qua
hõ iſſima ſui cognitiõe ſibi viłſcit qua

re nullꝰpuſillaniſ eſt hũił.2? qꝛ ois pu

ſillanis ex falſa opinione ſui fit deteri
oꝛ fʒ pᷣm. pꝛinat eni ſe mul᷑ opõnibꝰ
Tſ adiuẽtionibꝰbõis pp falſã opinionẽ
qᷓ; hʒ de ſex fit piger. ⁊ minꝰbñ opati
uus.Sʒ hũił ex ſui opiniõe nõ fit ote
rior nec pꝛiuat ſe opationibꝰ bõis. cũ
ipſe fit maxie obſegꝗoſus ⁊ opatiuꝰ in
un ꝙ nũq; putat ſe ſufficiẽter bñ egiſ⸗

ſe dicẽte beato h̊nardo. ꝙ ꝗſq; hũił q;

to pl ꝓficit eo minꝰ ſe reputat pfeciſ
ſe. Hã ſi vſẽ q; ad ſũmũ gradũ bõi exer
citij ꝓfecerit aliqd de pꝛimi gradꝰiĩpfe

ctiõe. relingꝗt᷑ vt vix ſibi pꝛimũ gradũ
videat᷑ adeptꝰ. quare nullbũilł ẽ puſil

laĩs: nec aligs hũił puſillaĩs.ʒ pbat

prĩio qꝛ oiſ ciuiłz cõuerſatꝰ ⁊c ĩ moꝛibꝰ
exercitatꝰ ẽ ſupbꝰ vel hũił.ſʒ oĩs mag
nimꝰ ẽ ciuiłꝛ cõuerſatꝰ ⁊ ĩ moꝛibexer
citatꝰ. cũ magnimitas ñ ſit ſñ stutibꝰut
ait phᷣſ.⁊ nõ ẽ ſupb. vt oſtẽſũ ẽ. S.qua

re relinꝗt᷑ ꝙ ſit hũił. 2. qꝛ oẽſ viri pcri

⁊ ſcĩ pticipes vᷣtutũ xpᷣi.fuerũt hũiles.
xpᷣo eis dicẽte. Diſcite a me qꝛ miũ ſuʒ
⁊ hũilis coꝛde. ath. xi. Sʒ oẽs vi
ri ʒ deũ pe magnimi.fuerũt pfci ⁊ ſci
pticipes vᷣtutũ xpᷣi.magnimuas eni ñ
fit ſine pᷣtutibꝰ ⁊ ẽ oꝛnatꝰ et augmẽtuʒ
eaꝝ. et ꝑ ↄñs ꝗ hñt eã hñt vtuteſ et oꝛ
natũ.et ꝑ ↄñs et ſcitatẽ earũ.Et ſᷣm Hᷣ
neceſſario pticipãt vᷣtuteſ xpᷣi ꝗ riſus ẽ
plenꝰ gre et vitatis. Job.x: quare oẽs
viri ſᷣm deũ ve magnimi ſüt ve bũiles
Hoc aũt cõfirmat᷑ꝑ yſidoꝛũ dñtẽ.ꝙ ſci᷑
cũ multa cõſtãtia redarguerũt pꝛicipũ
vitia ĩ ꝗbus cõſumata erat hũilitas.de
ſũmo bono.li.ʒ: ce 2. vbi iũgit vel iun
ctã oñdit hũilitaſ᷑ cõſũmationẽ cũ ma
nimitatis ſũma opõe.ſũma nãq; ma
Inimitaſ erat cũ ꝑiculo moꝛi cõſtt᷑ aſ
ſurgere ad redarguẽdoſ pꝛicipes.Ex
quo ſeꝗt᷑ coꝛrelar iũ q moderniſ tẽpo
ribꝰ nullꝰ ſit magnimcũ pꝛicipes ſint
ſũme vitioſi et ꝑ ↄns nimis redarguẽ
di quãuiſ pꝑ nullũ redarguat᷑.ʒ. qꝛ oẽs
qui circa res magnas hõꝛe dignas. et
ſtatũ magnũ honoꝛe dignũ et oꝑpa ma

gna honoꝛe digna vᷣtutũ magnitudinę

et bonitatẽ appetit et hõꝛis fumũ cõtẽ

nit. ipſe pe eſt hũilis. Qò apparet ex
duob? pꝛio qꝛ bic ĩ materia et i fomen

to ſupbie tollit᷑ ſupbia.qꝙ non fit niſi ꝑ
humilitatem que fᷣm ſui diffinitionem
eſt contemptus pꝛopꝛie excellentie.
Sed omnis magnanimus circa pre/
dicta intendit et appetit virtut magi
tudinẽ dicente pho. ꝙ magnanimitat
eſt illud ꝙ ẽ magnũ in oj virtute et cũ
hoc cõtemnit omnẽ fumũ honoꝛiſ in il
la exterioꝛi reuerẽtia.vt oñſum eſt.õ.
quare magnanimꝰeſt vere bu

milis.¶ Si ãt obijciatur contra ſcdazʒ
cõcluſiõem ex bijs per que pbat᷑ pꝛia

4

— — —

bi,hüi
gli/Hagnt
tun Ki
iunhe
ziitwolaine
Huigcihens
iasceicn

☛£B

uöniteinis

Gbernöſcbic⸗
gaderdidt
gbjflinieſcre
enecins i
ſirgodludgi
rſhithi
lmuonunã
bei
Npmibuntlan
Mlscpnetilu
oyirtghüt
fnüſſſectſtti

(osgisegte

luritgbontz
Möünmmänm
Autgnunun

inn Abmin
Ichir imue
ſnpferr n
rlnti

ſentoſtif in

itt te won
cnrqbonis

lgctadiſaäg
mnonirniete

ipeoginir

niſtür ibi⸗

.g hilimi

kiecinmpen
petitni m

un niſiian
Pgſini inhonon
Pſgrs ſllaet

Gumngiſti
Siiniim
e. Gehnd
Sheni
vtienga

—

gbiteititin

ſatnieni.4

nuiia
ſns g
ünnueni
SNuuekti
Peign
Bgaſinti
udinubnrii
nugii not
murig un

iiimäic

Napienme
plis olit
irore diilt
ngaiiſie⸗
et üiis Aiſ
binmn/
Clitſagrufnin

IIII.

æ ex rõne vltima. pꝛimo quidez.qꝛ in

pꝛĩa rõne ðꝛ ꝙ hũilis ſibi vileſcit. ma
Inim aũt nõ ſibi. 27 qꝛ in fa rõne ðꝛ
ꝙ bũilis vix ſibi pꝛimũ pfectionis gra
dũ videt᷑ ade ptꝰ.hᷣ aũt opio vr eẽ opio

puſillanimis viri nõ aũt magnimi.
Tertio qꝛ ĩ vltima rõne ad f̃aʒ cõclu
ſionẽ dicik. ꝙ hũilitas ẽ cõtẽptꝰ ppꝛie
excellẽtie. Oagnimꝰ aũt ſʒ phᷣʒʒ vult
ſupexcellere. Dicẽdũ ad pꝛimũ. ꝙ;
hũilis in duplici cõpatiõe ſibi vileſcit
æ in alia duplici nequaq; ſibi vileſcit.
hũilis nãq; cõpans ſe ipʒʒ vt eũ qui bñ
paſſuſ è ad deũ qui bñfecit ei et młta

bona cõtulit ei. vileſcit in cõſpectu dei
Et hoc mõ ſibi ipſi vileſcit ois magni

mꝰ qui verecũdat᷑:bñficiat exñs ꝓ eo

ꝙ bñfitiari ẽ ſupexceſſi et bñfitiare ſu /
pexcedẽtis. Itẽ hũilis cõpans illud
nũc vʒ ad illud ꝙ in futurũ valere põt
vileſcit ſibi. t h̊ ẽ modꝰ magnimi.cu

nihil magnũ ẽ in cõpatione ad illud
Blucd F eileſcere multü erci⸗ =
ſuumpt: ſed nõ in appetitu honoꝛis cã
liter ſumpti.i. in appetitu boni opis.

eẽ põt

tat hominẽ bumilẽ ad bñ agere· Ite,z

humilis cõparat illud ꝙ eſt ⁊ ꝙ hʒ ad

illud ꝙ fuit ꝙ bũit añ not iciã ſui. ꝓ

p mõ nõ vileſcit ſibi:ymo ſe multũ di⸗/
gnificans grãs agit deo a quo acce pit
illud ꝙ ẽ v ꝙ boni bʒ. Itẽ humilis cõ /
pat qtũ nunc cũ virtute ⁊ hũilitate vʒ
ad illud/ꝙ deſerta virtute ſñ hũilitate

valeret. ⁊ h non ſibi vileſcit. ſicut nee
maãnimꝰ. imo in hac cõparatiõe mul

tũ ſe dignificat vr magnanimꝰ.¶Ad

Fm vero dicendũ.ꝙ ſi hũili vix videret
bñ ſequit᷑ ꝙ ſibi vr.ſicut vix cecidit ”L

cecidit. Iſte vero mod qui ðꝛ vix ex
eo puenit ꝙ humilis cõpat illud.ꝙ ſe
cit ⁊ ꝙ eſt ad illud ꝙ facere ⁊ eẽ pöt.
Et h̊ mõ vix videt᷑ ei aliqd boni feciſſe

vel eẽ p eo ꝙ in infinitũ põt cũ gĩa dei

bonũ ſuũ ⁊ valoꝛẽ augere.¶ Ad terciũ
aut do. ꝙ hũilitas ẽ cõtempt pprie ex
cellẽtie cõtrar appetitui ſupbie.non
aũt appetitui magnimitat᷑ imo ĩcluſus
in eo. vt viſũ ẽ.qꝛ magmmꝰ oĩo cõtẽnit
excellẽnã in honoꝛibꝰ.i.ĩ illis reueren

tijs. ⁊ ſignis fallacibꝰ. Mõ eni vult pꝛi H

mos accubit ĩ cenis. nec pꝛias cathe
dras ĩ ſynagogiſ nec pꝛĩiaſ ſalutatiõeſ
in foꝛo.nec vocari ab hoĩbꝰ rabi. ſicut
ypocrite ſuperbi. Caymi ventoſi ⁊ fu
moſi. ¶ Sicẽdum ergo ad pꝛimũ pꝛi
cipale.qꝙ oĩs hũilis ſicut ⁊ magnani/
m dignificat ſe in oꝛdine ad opus bo

num ⁊c magnũ ⁊ honoꝛẽ dignum ⁊ cõ

temnit ſe in oꝛdine ad honoꝛẽ ipᷣm:qꝛ
in ope bono intendit honoꝛẽ ⁊ głiam

dei ⁊ nõ ſui.Et in hoc relucet oꝛnatuu
TTdecoꝛ magnanimi qin iponit᷑ appe
titu boni operis nõ miſcet vanũ appe

titũ honoꝛis. ¶ Ad ᷣm vero dõ.ꝙ bu
milis intendit ad pua mũdam hono/
ris recipiẽda:ſicut ⁊ magnanimꝰ qui
nõ appetit ab alijs bene pati: ſed in/

tendit ad magna virtutũ opeꝛa pagẽ

da. Et bᷣ duo ſtant ſimul ſicut apparu/
it in xpo qui fuit ⁊ ſũme bumilis ⁊ ſũ/
me magnanimꝰ. ¶ Ad

mileʒ in appetitu bonoꝛis foꝛmaliter
In b aũt excedit ſeipſum qꝛ conat᷑ ad

opus honoꝛe dignũ.ꝙ excedit ſufficiẽ
tiam ei.humilis aũt nunq; excedit ſe

ipſuʒ.qꝛ nunqᷓ; conat᷑ ad illud ꝙ eſt vl!

tra vireſ ⁊ ſufficiẽtiã ei q;tũcũq; videa
tur ad opa magna conari.Ad quartuʒ

vero dõᷣ ꝙ bumilis bʒ moduz ⁊ geſti

leoninũ. leo nanq; extra pugnam. vel

venationem ſuam in comuni mõ ſe ba
hendi. bʒ motum grauem ⁊ tardum. ?
vocem grauẽ ⁊ ſolidam. non mutat

geſtum ſuũ pꝛopter latratũ canum. vel
occurſũ terribiliũ beſtiarum. Sic etiaʒ
huilis grauis ẽ ⁊ nõ leuis ĩ motu. gra
uis ⁊v nõ acutus in voce. hᷣ enim ſunt ſi
gna mẽtis bone cõpoſite ⁊ nõ mutat
ad latratũ hominũ adulãtium. vel etiã
cõminãtium. qꝛ humiles nõ ſunt timi
di. parũ enĩ timẽt pdere ꝙ contẽnunt
quare qꝛ cõtẽnuut oĩa ſup quibꝰ põt fi

eri cõminatio.idcirco cõminanonẽ pa
rũ timẽt ſicut ve magnimi hñt animuʒ

ad ſola magna bona aĩe que nõ pnt in
r2

terciuz ät döo.
N caymuſ excedit ⁊ magnanimũ ⁊ bu

E IBRO

iti pdere. Queſtio. 29
7 E.6: arguit᷑. ꝙ magnimitas
on ſit virtus moꝛalis.pꝛimo
quia nullius virtutis moꝛalis
c.ꝙ ẽ magnũ ĩ oĩ pᷣtute moꝛali pp duo
pꝛio qꝛ illud magnũ nõ videt᷑ eſſe vᷣtuſ
Sed cõditio vel gradꝰ virtutis.ᷣm qꝛ
tũc eẽt vna virtꝰ magnũ i ſe ipſa.ꝙ nõ
videt᷑ poſſibile.vel eẽt ꝓceſſus ĩ ifinitũ
in virtunibus moꝛalibꝰ.Sed magnani
mitatis ſᷣm phᷣm eſt.ꝙ eſt magnũ in oĩ
virtute moꝛali.quare nõ videt eſſe vir
tus moꝛakł. ꝛqꝛ nulla virtus moꝛał
eſt idem cum virtute nõ humana.Cuʒ
oĩs virtus moꝛalis ſit virtus hũana. vt
habet ſupꝛa li? 2? vbi pł dicit virtutẽ
moꝛalẽ eẽ virtuiẽ hoĩs a qua bomo di
cit᷑ bonuſ homo:ſed magnanimitas vi
detur eſſe eadẽ cum virtute heroyca qͥ
nõ eſt hũana:ſed eſt dinina que ᷣm eu
ſtratiũ nõ eſt aliud niſi ſůmus gradus
in qualibet virtute.puta in phylantro
pia ꝙ eſt ſup oẽʒ phylãtropũ. Intpan
tia que eſt ſuper oẽm temperatuʒ. In
foꝛtitudine ꝙ eſt ſuper oẽm foꝛtẽ.j. li.
7.illud aũt nõ eſt aliud q; magnimitaſ
quare ipᷣa nõ eſt virtus moꝛalis. 3 qꝛ
nulla virtus moꝛalis habet malas con
ditiones. magnanimitas ãt plures ri
detur habere malas. puta quia magni

muſ eſt imemoꝛ accepti bene ficij.quia

ocioſuſ qꝛ piger.qꝛ nõ põt cõuiuere cũ
multis hoibus qꝛ yronicus:qꝛ nõ hũa
niloquꝰ. quare magnimitas nõ eſt mo
ralis. Sed in oppoſitũ eſt ſnia phi./
¶ Bicẽdum ergo cũ eo.ꝙ magnani
mitas eſt moꝛalis virtus. Qðò declara
dum eſt tripłr ſm tres difficultates ta
ctas in argumẽtis. Pꝛio declarat᷑ ſic.
Dis hitus determinate inclinãs ad ũñ
male vti ⁊ ad bñ vti c ad optime vn.
bijs quibus contingit male vti vel nõ
bene vti:vel nõ optime vti eſt moꝛalis
virtus:ſed magnimitas eſt huiuſmõi.
quare eſt virtus moꝛalis. Maioꝛ hĩr̃i
põt a phᷣo ꝓbante liberalitatẽ eẽ virtu
tẽ circa pecunias ſupꝛa tractatu de li/
beralitate circa pꝛicipiũ.¶ Aſſüpiuʒ

vero phat. Eſt tñ pᷣſciẽdũ.ꝙ vtute ni/
li cõtingit vti bene ⁊ male.Eſt eni de

illis vtilibus de quib dicit ppᷣs. quoꝛũ̃

eſt aliqua vtilitas. hijs cõtingit vti bi
⁊ male ibidẽ. virtute vero intellecma/

li nõ cõtingit male vti intellectualuer

ſed male moꝛaliter. Sic ꝙ opus itelle
ctualiter ⁊ artificialiter bonuʒ poterit
eſſe moꝛaliter malũ. puta fabꝛica vni
ydoli pulcbꝛa apta. virtute tñ moꝛa

li nõ cõtingit male vti. vt habet᷑ ex pꝛi
mo rethoꝛicoꝝ. cõtiĩgit tñ nõ vn ipa be
ne vel male.vt ſupꝛa li.pꝛĩo. per qð p

batur.ꝙ felicitas nõ cõſiſtat vltimate
in habitu.cõtingit etiaʒ virtute moꝛali
vti bene ⁊ non optime: pꝛo eo ꝙ vte⸗
mur ea nõ circa optima eius obiecta:
uel pꝛo eo.ꝙ virtute moꝛali nõ vtimur
cum conatu.⁊ tũc vſus bonus pᷣtuù mo
ralis non Fliaßhbim deficlet ei co
natus vᷣtu᷑ nãlis neceſſarius ad opti/
muʒ vtu vſum.(¶ Ex bijs ergo .
oᷣtute nãli ⁊ itellectuali excepta pꝛudẽ
tia que ſemꝑ ãnexa eſt vtuti moꝛali cõ

tingit uti male moꝛałr. pᷣtute uero mo

rali contingit nõ uti bene:qꝛ contingit
ſimpłr non uti:⁊ contingit uti nõ opti
me. MHagnimitas aũt eſt habit incli
nãs ad nõ uti male nãli ètute:quia ſᷣm
pʒ magnim'nulliꝰ gra opabit᷑ turpia
Itẽ iclinat ad vti bñ ⁊ optime vtuti

enĩ hominẽ opari circa obiecta maxia

7

b naturali itellectuali ⁊ moꝛali. facit

nobiliſſima. difficilimaa arduiſſima

cuiuſſibet stutis ᷣm exigẽtiã ⁊ poten
tiã dignitaſ L facultatis pſone operã

nis cũ vltimo conatu neceſſario ad pfi⸗

ciẽdum opꝰ optimũ.Conſtat enim. ꝓ
magnimitas animuʒ trahit ad illud a
quo puſillanimitas reddẽs hbominem

pigrũ ſᷣm pbᷣʒʒ retrabit animũ a tali co

natu circa talia obiecta ĩ oꝛdine ad ta
lia opa.quare magnimitas animũ tra
hit ad oĩa talia.Et ꝑ hͥ ipſa magnimi
tas ceteras ᷣtutes facit maiores ⁊ po

nit magnũ ĩ eis. Et hͥ modo magnimi

tatis ẽ tanqᷓ; oẽ illud qð ẽ magnũ ills
ẽ cõditio magnitudis in qualibet im

4 gnin
öitl⸗
Guebomman

Alämnl
Vitrapunan

Gintmisin⸗
ſoraſunab⸗
feifiord
ſiſvochamn
ſbſinnmen
uini uni,

(Weeeſän

ſieſirocte. t

faclrat i
eſcitbbonn
ehennlbois pfer
ilt gmeönin
Veandiect
nt,Noliig
Mlia Hiteſ⸗
eiogaptorit
mraoprtifch⸗
ſae Getirna
(.1önüitünn
Akpeanmnnn
mintntin

inöbeni gent

nnicgom wr
t dina C

16

tii ufnmpnin
ecenutfſänm

ginkclnczröbe

merinicnte
ustlllgtrin
Keſtumenne
ic ſüen

ſiäiniin

vn diigti⸗
Aeinlin
kicnms hii
nglenin
Wcgn
gegemai
n i iin
men gi

e

nin kri
xiepirn iini

õ

mninun
muE ONNNI
hintsitiili

Nömndennie

ihinni ginn
nle
=
mmichacnin
nmcn

te. t p hoc pʒ reſpõſio ad pꝛimũ ar
gumẽtum. 2. declarat᷑ idẽ ſic. Qmis
habitꝰ hoĩs reddẽs hoiem moꝛaluer
optimũ ẽ moralis virtꝰqꝛ ſi virt mora
lis ẽ bitꝰ reddẽs boĩeʒ bonũ ut.S. li
22. Mõ minꝰ erit virtꝰ moꝛał ſi reddat
ipſũ optimũ.qꝛ vniꝰ rõis ſunt bonũ ⁊
optimũ. Sʒ masnimitas reddit boĩnẽ
optimũ.ipſa nãq; ſuppõit hoĩem eſſe
bonũ dñte phᷣo. ꝙ e magnimũ oʒ eſſe
bonũ ⁊ hoiez bonũ reddit optimũ.dñ
te ẽt pho. ꝙ magnimꝰmaxis dign erit
optimꝰ. Qð itelligo.optimꝰint᷑ bonos
bõitate humana.nõ dico boĩtate hero
ica v dina. qꝛ illa bõitas excedit oẽm
bonitatẽ humanã.tñ ex bac vᷣtute ma
Inimitatis ẽ mediat aſcẽſus ad illaz
ſicut a ſupᷣma bõitate in buanas.qua
re ipſa ẽ moꝛał virtꝰ.¶ Et ꝑ boc pʒ re
ſpõſio ad fʒ argumẽtũ. ꝙ magnimitat
bm ſe ſũpta nõ ẽ virtus vel bõitas be⸗
royca q;uis multũ ↄueniat cu ea. puta
ĩ boc ꝙ ẽ tenere ſũmũ ĩ qualibet vᷣtute
i diuerſimode. vt videbit᷑.j.loco ſuo

li. 72 3 declarat᷑ idem ſic. Dis hitus

hois reſecãſ ab homie omne qò oʒ nõ
habere ad hoĩs pfectionẽ ẽ moꝛał.ut.

6. li? 2 Sʒ magnimitas takł hitul ꝙ

pzʒ. qꝛ reſecat diſtractionẽ itellect per
ocium a p modũ pigritie ſicut fuit ex/
poituz i la. Né reſecat cupiditatem
apperit ↄcupiſcibił ⁊ p b videt᷑ ime/
moꝛ accepti bñficij. qꝛ nõ cupit tlia re

cipe ¶Itẽ reſecat caſũ appetit iraſci

pil. iõ nõ ẽ huaniloquus. ſicut enim
ad pua humana non hʒ animũ ſic nec

linguã nec manũ.¶ Itẽ reſecat ſocieta

tẽ nõ bonã. que vt ĩ plurib- iducit hbo/
minẽ ad omnẽ moꝛũ puerſitatem dñte
ſcriptura diuina. ũ puerſo puerteriſ

Et iõ magnimꝰ nõ põt cũ multis cõui

uere. qꝛ multi ſũt mali pociꝰ q; boni.
bec aũt olĩa oʒ nõ habere eũ qui perkfe

ctionẽ virtuſ conaf᷑ agere quare mag
nimitas talia pfectionẽ phibẽtia reſe
cãs erit virtus moꝛał. Et ꝑ boc reſpõ
ſum ẽ ad tertiũ argumẽtum.q pᷣdicta
ut ſũt cõdinõeſ magnimi nõ ſũt mala.

IIII.

¶Aneſtio triceſima.
SE. 7 dicẽdũ ſine argumẽtis
Aꝓꝓ virtꝰ poſſet dici generał.tri
pliciter vno mõ ꝑ pᷣdicatiõeʒ
qꝛ pᷣdicaret᷑ de multis pᷣtutibꝰ. Et hoc

mõ virtꝰ ĩ coĩ ſũpta põt dici generalis

virtꝰ. Alio mõ ꝑ opõnẽ qꝛ facit oĩa vir
tutũ opa. &t hoc mõ iuſtitia legał eſi
virtꝰ generał faciẽs oĩa oĩium virtutuʒ
opa qꝛ ẽ obſᷣuatiua legis que ᷣm oẽm
otutẽ viuere pᷣcipit. ⁊ ſᷣm omne vitiũ
ꝓbibet. ut.j.li? ? Alio mõ per coopa

tionẽ. qꝛ. ſ. cuilibet alteri virtuti moꝛa

li opanti coopat᷑.Et hoc mõ pꝛudẽtia

pxz generalitatẽ ad oẽs pᷣtuteſ moꝛats

p eo ꝙ nulla opat᷑ ñ opante pꝛudẽtia
⁊ dictãte cuilibet modũ opandi. vt bĩ
j.liè 62 Muc igit᷑ dico. ꝙ magnimitas

noõ ẽ generabł otus pꝛio mõ qꝛ? nõ ẽ ge

nꝰ pᷣtutũ. Sʒ vna determiata ſpẽs con

tra alias cõdiuiſa pꝑ phᷣm. vt bic. ⁊. S.

li? 2 YItẽ nõ ẽ generał. 2: mõ. qꝛ viꝛt

illo mõ generał opat᷑ ſine alijſ otutibꝰ

puta. ſi ꝗs dat vbi oʒ pꝑ obediẽtiaʒ le

gis hoc pcipiẽtis.nõ ꝓpter inclinatio

nẽ liberalitat. Et ſic de alijs. Sʒ mag

nimitas.nec opat᷑ nec ẽ ſine virtutib

alijs. vt dicit hic ppᷣs.quare nõ ẽ illo

modo generał. ¶ Eſt aut virtꝰ genera

lis. 32 mõ. qꝛ virtutibꝰ ceteris coopat᷑᷑

ad optie opari.⁊ oĩbus vnt᷑ ad cõſecu
tionẽ finis optimi ꝗ põt hẽri ꝑ eas. ut
viſũ ẽ. ̊ Eſt ãt ſciẽdũ. ꝙ differẽĩ öbẽt

dici generales otutes magnitas ⁊ pru
dentia qꝛ pꝛudẽtia neceſſario coopat᷑

cuilibʒ otuti moꝛali coopãti.nulla eniz
opat᷑ ſine pꝛudẽtia.ſʒ magnimitas nõ

tatẽ pti ta 11
nimitatẽ: ⁊ huũilitatẽ. Qð pbat᷑.qꝛ ma

neceſſario coopat᷑ cuilibʒ stuti opanti

qꝛ alie pñt ⁊ eẽ ⁊ opari ſine ipᷣa q;uis

nõ ecõuerſo.tñ magnimitas opans ne
ceſſario ẽ coopans.vt pʒ ex pᷣdictis:
¶ Aueſtio. zʒi⸗
E. Se ẽt ſine argumẽtis dð.ꝙ
maãnimitaſ ĩ ſui totalitate ac
cepta.4. ptes bʒ. ſ.magnimi
alit᷑ ſũptã ⁊ lõgaimitatẽ:equa

gFnimitas tot ptes bʒ quot firmitates
I 73

IIBRO

oʒ hẽre magnimũ ĩ electiõe ⁊ ĩtẽnõe
qm̃ quelibet iſtarũ firmitatũ ẽ aliqua
ps maãnimita ſic ꝙ aliqua eaꝝ dẽp/
ta:nõ eẽt magnimitaſ itegra.Sʒ maã
nimũ oʒ hẽre quatuoꝛ firmitates.treſ

quidẽ ĩ electiõe circa ea qͥ ſũt ad finez

⁊ vnã ĩ ĩtẽtiõe circa finẽ.quaẽ maãni
mitas quatuoꝛ ptes hʒ
clarat᷑.qꝛ ↄ electionẽ magnimi pñt oc
currere circa materiã pᷣmtis cuiuſcũq;
tria difficilia nata frãgere ełctionẽ ma
gmmi.¶ Iꝛimũ ẽ magnitudo obᷣi opa
bilt ⁊ ipſiꝰ opis que p ſegninẽ ⁊ pigri
tiã nata ẽ frãger̃ electionẽ illã. Segni
ties enĩ ̃ʒ. Johãnẽ dam. h? 2. ẽ timoꝛ
ex futura opatöne ꝓueniẽs ⁊ maxie ſi
opatõ debeat magna eẽ.fᷣʒ ẽ lõga dila
tio finis ĩtẽti que ꝑ afflictionẽ ⁊ tediũ
nata e frãgẽ electionẽ bonã.qꝛ ſpes qᷣ
differt affligit aĩaʒ. Zertiũ ẽ varietas
accidẽtiũ aduerſoꝝ ⁊ ꝓſpoꝛũ q ꝑx mo/
bilitatẽ ⁊ ĩcõſtãtiã:nata ẽ frägere ele
ctionẽ bonã.vnde boetiꝰ i ſe ipſo exꝑ
tus ẽ mutationẽ aĩe ſᷣm mutationẽ foꝛ

tũe.dicit eni.Dum leuibꝰmalefida bo
nis foꝛtũa faueret. Pene caput triſti,p/½

mẽſurat hoꝛa meũ. Nũc qꝛ fallacẽ mu
tauit nubila vultũ. Cõtrahit igratas
ipia vita moꝛas.pꝰ de cõſolatiõe me/
tro pꝛio ¶ Oʒ g ꝙ magnimꝰ õ magni
tudinẽ obi ⁊ opis bõi ⁊ ᷓ ſegnitiẽ aĩ/
mi hẽat aliqᷓ; firmitatẽ:⁊ bᷣ ðꝛ magni⸗
mitas ptiałr ſũpta. ut ↄ lõganimitatẽ

diuiſa. hãc enĩ hʒ magnimꝰ.qꝛ mibil

ei magnũ. Sicut eni magnimꝰ ex ma
gna ymagiĩatiõe ñ patit᷑ admiratiõem
ſic nec ex magna opatiõe ſegninem.
Simiłr ↄ dilationẽ finis ĩtẽti ⁊ afflic/
tionẽ ⁊ tediũ aĩ oʒ ẽt ꝙ hẽat aliqᷓ; fir/
mitatẽ. &t hᷣ ðꝛ lõganimitas.hc aũt
bʒ magnimꝰcũ ipſe ꝓp magnis bõis ex
poſitꝰ picuł ñ pcat vite expectãs fidu

ciałr ĩtẽtũ finẽ optiere pꝰ moꝛtẽ.¶ Hʒ3.

ẽt magnimũ ↄtra varietatẽ foꝛtune ⁊
turbatiõeʒ ⁊ ĩoſtãtiã aĩe here aliqᷓ; fir
mitatẽ. Et h ðᷣꝛ equanimitas. hãc aũt
hʒ euidẽt᷑ cũ nec male foꝛtũatus ſit tri
ſtis.nec bñ foꝛtunatꝰ ſit gaudioſus. vt

Aſſũptũ de

hic dicit pbᷣſ. Cõtra ẽt itẽtionẽ magmi

mi occurrit vnũ difficile: natũ ĩficere il.
lã.ſ.appetiiꝰ varij hõꝛis ſeu illiꝰ ſigni
fallacis qui cõſiſtit ĩ exhitione hũane
reuerẽtie. Tał enĩ appetitꝰ ificeret in
tẽtionẽ magnimi.qui vi dictũ ẽ ſupꝛa
ĩ opatiõibꝰ ſuis ⁊ ſincere itẽdit bõita
tẽ opis boni ac finis ſui.Cũ aũt miſce

— —

tur illi ĩtẽtiõi appetitꝰ vani hõꝛis coꝛ

rũpit ſinceritaſ itentiõis. Et iõ oʒ ma

Inimũ ↄ huiuſmodi appenitũ ĩficeteʒ
hẽre aliquã firmitatẽ &t b ðꝛ hũilitaſ
que vt oſtenſũ ẽ ſupꝛa contẽnit ⁊ a ſe
abijcit illũ vanũ honorẽ.Et ſic hẽmuſ
quatuoꝛ pteſ magnimitaſ ĩ ſui totalita
te accepte. ,QA. 3KWu.

ci dupłr.vno modo ꝙ mani
mitas fp m deſcriptionẽ vl di

ctiuuſ.ſicut quelibʒ moꝛalis virtꝰ.Eſt

aũt rectũ qꝛ virtuoſũ.Sed eſt purũ.qꝛ

nõ ẽ appetitui vano pmixtũ. Eſt t fir

mũ.qꝛ ifrãgibile p occurſũ difficultatũ

Eſt aũt efficax qꝛ eſt opatiuũ ad deſi

deratũ bonũ. Eſt aũt fiduciale.qꝛ cuʒ
fiducia ꝓpꝛie dignitatis ⁊ ſufficiẽtie

diuinitꝰ accepte.ꝑ quã magnimſe ip

ſũ illi magno bono dignificat ⁊ expo⸗.
nit ᷣm mẽſurã poſſibilitatis. Alio aũt

modo põt ſic dici iuxta ſẽtẽtiã pbi.q
magnimitas ẽ habitꝰ ſupponẽs habi
tũ ⁊ bonitatẽ virtutũ:pᷣbens oꝛnatuʒ.
⁊ maioꝛitatẽ virtutibꝰ medians inter
caymotẽ.vel caymia ⁊c puſillanimita

tẽ. ⁊ int ſpem caymi. ⁊ deſperation

puſillanimis: ſᷣm quã magnumꝰ dignꝰ
exiſtẽs ſe ipſũ dignificat ⁊ expõit al⸗
tis offitijs.arduis negocijs.⁊ quibuſ/
lhbet bonis ⁊ magnis rebꝰ agẽdis.ſʒ
quẽ ẽ docilis ⁊ inocẽs ac bñ ſe habẽs
circa bona honoꝛabilia ⁊ mala ihono
rabilia cir ca foꝛtuita ꝓſpera ⁊ aduer
ſa circa pericula bellicoſa. circa libera
lia munera circa vrbaitaſ ſigna circa

E. 9 ẽt ſine argum̃tis põt di

finitionẽ ẽ rectũ ac purũ.firmũ c effi,
cax fiduciale deſiderium magni boni
per magnã hõinis ſufficientiã poſſibił
optineri.Eſt eni deſideriũ qꝛ ẽ hit ele

cnsven
lemef
cedeerio
Mmeldiun⸗
Uigefnpbn
Gten .
Cüomeeriim
eeder
bent Gagr
ingolcze
Dn. Ape
enholuice
ihohuope
ynn
feinierva
luubels
n ax
muliplri
felumnmü
Ennfstu
nigrtuitte
ſiixmie

uöinanlen
ſnnicten⸗
ußfſihwai
llepſnmag
igisdigif⸗
(flaninis

Ppenitis
tg ilu
Glonan

—
S.

(

gäieegii
her onai
nindenn

inüin
Cikdeideun
Dihönsifoni
GRani icnii
n elignmiun
vni uMini
iieamoft
g halle
dü iitſinadde⸗
Hneninns 1
cegnehainiſi

IIII.

opa magnifica.circa aĩcabilia ⁊ veri
qica.circa magna noua ⁊ mala pᷣteri/
ta.circa colloꝗa circa domeſtica neceſ
ſaria circa coꝛpalẽ geſtũ ⁊ motuʒz. bec
aũt oĩa patent ex littera.
Queſtio. ʒ3.
x arguit᷑.ꝙ caym ſit dete
ioꝛz puſillanimi. pꝛio qꝛ pu/
ſillãimis declinat ad hũilita/
tẽ.caymus uero ad ſuꝑbia.quare cay
mus videtur eſſe deterioꝛ. 2? quia in

dignus deterioꝛ eſt digno:ſed puſilla

nmimis eſt dignus ⁊ omnis caymus eſt
indignꝰ ſᷣm phᷣm in eoꝛũ deſcriptione
quare vt pꝛiꝰ. ʒ: qꝛ ille cui nec conſo

latio nec adiutoꝛiũ nec cõfoꝛtatio debẽ

tur ẽ eo deterioꝛ cui hᷣ oĩa ex pietate ð
bent᷑.Sʒ caymo nullũ iſtoꝛũ ⁊ puſilla
nimi qolibʒ ex pietate debet᷑.quaẽ vt
pꝛiꝰ. Aſſũptũ pʒ qꝛ de bñficio ĩpen/
dendo hoĩ caymo nihil legimꝰ. legimꝰ
ſt h̊ ola optata eẽ puſillanimibꝰ.ðꝛ eĩ
p apłʒ viris pfectis ⁊ magnimis.Coꝛ
ripite ĩiquietos cõſolamini puſillãimeſ
pꝛie ad theſſ.. Sicit᷑ ẽt ipſis puſil/

laimibꝰ p yſa.2 c? Cõfoꝛtamini puſil

lanimes ⁊ noliute timere. Aug.ẽt oꝛat
eis fieri adiutoꝛiũ.d. Scã maria ſuc/
curre mĩis inua puſillanimes in fine

2

ſermõis de natiuitate ſcẽ marie. Sed

oppoſitũ determiat pbs. ¶ Bicẽdũ g

ꝙ magnimꝰ. puſillanimiſ æ caymꝰ poſ
ſẽt ſũmi duplicit.vno mõ ſicut aliqui ⁊

multi ſũmũt eos ĩ oꝛdine ad bonoꝛes
foꝛmałr ſũptos dicẽtes. magnimus
ẽ qui ſeipſum magnis reuerẽtijs ⁊ vir

tutũ ſignis dignificat.dignus exiſtens
puſillanimis vo qui ſe illis idignificat
dign exiſtẽs. Caymꝰ aũt qꝛ ullis ſe di
gnificat ⁊ illa ſibi appetit idignus exi
¶ Alio modo iſti pñt ſũmi in oꝛdi
ne ad honoꝛes materialit᷑ ⁊ cauſałr ſũ
ptos.vt ſit magnimꝰille qui magnis ⁊
aꝛduis rebus agendis ſe ipᷣm digniſi/
cat dignꝰexiſtẽs. Puſillanimis vᷣo qui

ab iſtis talibꝰ ſe retr ahit dignꝰ exiſtẽs
caymꝰo qui talibꝰ ſe exponit ĩſufficiẽſ
2⁊ idign' exiſtens. Si aũt iſti pꝛio mõ

ſũmãũt᷑. SHicẽdũ ẽ ꝙ caymeſt deterioꝛ

⁊c negand eſt płs ſi ipſe illo mõ acce

perit ꝙ abſit. qꝛ cõſtat.ꝙ deteriꝰ ⁊ fre

quẽtius ẽ velle alienã reuerentiã ſibi ñ
debitã q; nolle pꝓpꝛiã reuerẽtiã ſibi de
bitaʒ. Qðò eni ſit deteriꝰ pʒ.pꝛĩo quia
illud velle ẽ iiurioſũ.iſtud nolle non.
2 qꝛ ſimile de pecunia de qua conſtat
ꝙ deteriꝰ ẽ velle nõ ſuã.quã nolle ſuã
uelle nãq; nõ ſuã ẽ ad iuiriã.nolle aũt
ſuã ñ. Qð ãt ſit frequẽtiꝰ docet expiẽ

tia. Sed appetit caymi illo mõ ſũpti
Eẽ velle nõ ſuũ.⁊ appetitꝰ puſillanimi

cõfoꝛmit᷑ ſũpti ẽ nolle ſuũ.quare hoc
mõ ſum̃do eos caimꝰ ẽ deterioꝛ.Si aũt
2 mõ ſũmant᷑.ſicut ⁊ ppᷣs ſũmit.puſil
lanimiſ ẽ deterioꝛ ⁊ frequẽtioꝛ ſicut di

cit pbᷣs. Qð apparet.qꝛ deteriꝰ ẽ a bo

no opere ꝙ ſufficiẽter ẽ in hois potãte

deſperare ⁊ deſperãdo diſcedere.quã

ad bonũ opus qð excedit hoĩs faculta

tẽ aſpirare.conari ⁊ aſſurgere.b enim
ad bonũ tẽdere.quãuis ĩdiſcrete.⁊
illud ẽ a bono fugere.⁊ ſe ipſũ ĩutilez
reddere. Sed deſpatio illa ẽ puſillani

miſ.Conatꝰ aũt iſte ẽ caymi.quare pu
ſillanimis ẽ deterioꝛ caimo ⁊ frequen

tioꝛ eo. plures eniz hoĩes ex quadam
iania. deſidia. pigritia ⁊ puſillanimita
te diſcedũt a bonis que debent facere

quã attẽptẽt ⁊ conent᷑ ad bõa ad que
nõ ſufficiũt peruenire ¶ Gicẽdũ ad

pꝛimũ i oppoſitũ.ꝙ ſũmẽdo puſillani
mem ⁊ caymũ ſicut multi ſũmũt.argu
mæẽtũ ꝓcederet ⁊ cõcluderet.Sed ſũ/
méde eu ppſin ervoſul:ns eſoi⸗
quia pᷣ modo puſillanimis nõ Relnat

ad humilitatẽ vt ſupꝛa viſum ẽ. ¶ Ad

ſm aũt dicẽdũ ꝙ illud ꝙ ſuppom᷑ pu
ſillanimitati meliꝰ eſt eo ꝙ ſupponitur

caymie ceteris paribꝰ qꝛ illi ſupponit

ſufficiẽtia. Iſti aũt inſufficiẽtia. Et hoc
modo ſümẽdo eoſ ꝓ hijs qui ſupponũ

tur vitijs:ipſe puſillanimis nõ ẽ dete⸗/
rioꝛ.imo nec malꝰnec caymꝰ hoc mõ e
mal.ſed impfectus ⁊ iſufficiẽs. tamẽ
ſi ſũmant᷑ ſ̃m cõparationẽ vuioꝛũ. tũc
puſillanimis ẽ deterioꝛ.p eo ꝙ ſufficiẽ
14

IIBRO

tiaʒ ſuã facit minorẽ.⁊ ſe ipſum dete/
rioꝛẽ ⁊ iutilem vt dicit pbs.( Ad ter
tiũ aũt põt dici dupłr. Pꝛimo ꝙ puſil
lanimis põt vno modo ſũmi ĩ bonũ ⁊

nõ ĩ vitiũ pꝛo eo qui de ſua ſufficientia
⁊ virtute recte diffidit ⁊ de diuina gra

et pietate rcẽ confidit ſᷣm expoſitiõm
apoſtoli dicẽtis. Fidutiã hẽmus ad de
um nõ vᷣ ſufficiẽtes ſimꝰ cogitare ali/
quid a nobis quaſi ex nobis.Sʒ ſuffi/⸗
cientia noſtra ex deo ẽ.2.coꝛĩi.3? cᷣ Et
talis puſillanimitas ſi ſic vocari debe/
at ẽ accepta deo tq; ᷣtus. dicit᷑ enim
Sñe de celi iu nõ derelinquis pꝛeſu
mẽtes de te.⁊ pᷣſumẽtes de ſe.et ſua v
tute humilias i.cõfundis. Judich.6:
bonũ g optat᷑ puſillanibꝰ ſic ſumptis.
de quibꝰ hic non agitur. põt dici
ꝙ iõ puſillanĩbꝰ ⁊ vitioſis optat᷑ cõſo
latio adiutoꝛiũ ⁊ cõſoꝛtatio.qꝛ ſũt de
ſolati ⁊ deſtituti ⁊ ſibi ipſis diſplicen
ies. Caymiſ vero talia nõ optãt᷑.qꝛ ip
ſi ſibi placẽteſ nõ ſunt deſolati ⁊ de ſe
pꝛeſumẽtes non videntur viribꝰ deſti
tuti imo de ipſis exceſſiue cõfiſi.Ex hᷣ
iñ ſunt detexioꝛes.vt viſum eſt
¶UAueſtio. ʒ4.
E xj: aũt ſine argumentis dðᷣ
ꝙ euphilotia eſt virtus diffe
renſ a magmmitate ſicut libe
ralitas a magnificentia. Eſt eni ſcien
dũ ꝙ ſicut liberalitas cõcernit pecuni
am ⁊ vſum bonũ pecunie.nõ cõcernẽ/
do magnitudinem pecunie:vel vſus:
vel opis iñ ſequẽtis ſic euphilotĩa con
cernit hoĩs ſufficientid ⁊ vſuʒ bonũ ſuf
ficientie.nõ cõcernẽdo magnitudineʒ

ſufficiẽtie. vel vſus eiꝰ.vel cuiuſcũq; fi/

nis inde ſequẽtis.Et ſicut magnificẽ
tia cõcernit magnã pecuniã. Sic ma
Enitas magnã ſufficiennã.æt ſicut illa
cõcernit magna opa pecũiaria ſic iſta

vniuerſalłr magna opa virtuoſa. Et ſi⸗

cut illa cõcernit magnitudinẽ dignita
tum. pꝓpter quas fiũt opa pecuniaria
ſic iſta magnitudinẽ vnuerſalłr finiũ:
PꝓPpter quos fiũt vel fieri pñt quelibet
oꝑa vᷣtuoſa.Sicut g liberalitas ẽ virtꝰ

diſferẽs a magnificẽtia. ſie eupbilotia
a maãnimitate. Ex quo ſequit᷑ coꝛre/

lariũ ꝙ magnimitas ⁊ philotia ſũt no
bilioꝛes et iſignioꝛes sᷣtutes quã ma.
gnificentia et liberalitas ꝓ eo ꝙ meli
oꝛ et iſignioꝛ eſt virtuoſa ſufficiẽtia qᷓ;
pecunia et uſus ſufficiẽtie q; pecunie
et opus ꝙ põt ex ſufficiẽtia ſequi quã

opus qð põt ex pecunia fieri.

4 E. xij: ẽt ſine argumẽtis di⸗
–— plicit᷑ dici põt. vno mõ ꝙ eu/

philotia ſᷣm deſcriptionẽ ẽ re
ctũ ac purũ.firmũ et efficax fiduciale
deſideriũ boni ꝑ hoiĩs ſufficiẽtiã poſſi
bilis optieri. Expone vt.õ.alio autẽ
mõ põt ſic deſcribi. ꝙ euphilotia ẽ ha
bitus ſᷣm rectã rationẽ electiuꝰet ama
tiuꝰ et viriliter executiuꝰ boni honoꝛa

bilis pꝑ hoĩem hẽri poſſibił. mediãſin
ter exceſſũ et defectũ philotimie. Eti

ter ĩuirilẽ diffidentiã.et iſipiẽtẽ confi
dẽtiã ſupponẽs aliqualẽ ſufficiẽtid vi⸗/
rium et virtutũ et iclinans ad ſequen.
nam boni vſus earum.
Lectio viceſima.

qᷓᷓ; ppᷣs egit de magnimitate
et philotimia. hic agit de ma
ſuetudine et eꝰ oppoſitis. Agit amẽ
pꝛimo de ipſis quantũ ad nomen. =:
quantũ ad rem ibi.. Qui quidem igit
in quibus Dicit pꝛimo. ꝙ manſue/

tudo eſt quedã medietas circa iras.qᷓ;

medietatẽ ita vocamuſ.qꝛ ipſo medio

habitu exiſtente innominato nomine

pꝛopꝛio et eiuſ extremis fere exiſten/
tibus etiam inominatis nos ferimus
portamus et damus ad ipſum babiti
medium nomen manſuetudinis vocã

tes ipſum manſuetudinem que mũſue

tudo declinat ad defectum qui quideʒ
defectus ſicut et ipſa medietas eſt in/
nominatus.tamen.j.vocabitur inira/
ſcibilitas. ſupabundantia vero dicet
vtiq; ⁊ ſatis ꝓpꝛie iracũdia.qꝛ ira ex
cuius exceſſu dicit iracundia ẽ paſſio

quedã. faclentia vero cauſantia irz

Anſuetudo autẽ eſt ¶ oad

2

nmuetrie
Guialen

Wlbusopo

7

ſwooͤrenni
reibi e
ilEpobie
ſfrine l
Gkriiemun

Aülmustisn
eunnnnine

leutrtor
ſegh

tiurmuſteni
uſelns t i

mierſbi.
Ugtſer con

ſne pinn

Nhunsthznit
Mmſrndins,

legfnite
Wadonmnen

woporumm
Waede⸗

anai

Entptin

gairiine,
namii
iaſinf,
Rathani

D
ſei
aſmenti
ninn
ſwrüfndeſne
müe ckut
m. Eeſtis
Auimimiät
Fiüer mam
wiendin iiln
ſie ekriſdhn

nſsenn,
Ludne
iemn icl
seg N m
4pbüanme eigt
rach oppoſist,
iisqumnuͤn

„ ,1

ientblAun

ilita

ſunt multa ⁊ differentia. vt habetur
rethoꝛice. conſtat enĩ. ꝙ iram cant in
poie leſio hõis in ꝓpꝛia pſona: velin

pſõa ſibi cõtũcta vel in fama vel ĩ tpa
li (bha. In hijs ei fiüt iiuſteæ maifeſte i
iurie. Sed ẽt ſine manifeſta iniuria p

uocatur quis ad iram coꝛam iudice ex

puipenſione ⁊ ex ei ſ peciebus q̃ ſunt
treſ. vt habet᷑ ibi.ſ.deſpectio ⁊ epyre
aſinꝰ que ẽ cõtrarietas voluntatis ⁊?
aliqualis contumeliatio. 4 Eſt etiam

ſciendum. ꝙ manſuetudo nomẽ eſt cu⸗

iuſdam paſſionis. que põt dici defect
paſſionis.quia animꝰ iniuriam paſſus

vel aſſurgit ad vindictam ⁊ ſic patitur

paſſione ire:vel non aſſurgit ⁊ tunc di
citur cadere a tali appetitu hoc mõ
poteſi dici pati caſum. Et iſte talis ca
ſus dicit manſuetudo. Ex bᷣ ãt caſu no
men tranſiatũ eſt ad iſtũ hitum mediũ
circa iras AEñr ibil Qui quidẽ igitur
in quibus opoꝛtet Agit de iſtis vm rẽ
pꝛimo ãt de mãſuetudine. 2 de iraſci
ate ibi. Defectus aũt] 3: de iracũ

dia ibi Supabudantia t quarto de
ipoꝝ opõne ibi mãaſuetudi at] Agẽs

aũt de maàſuetudine. pꝛio deſcribu ma
ſuetũ manſuetudine diſpoſitũ. 2 tan/
git aliquas eius conditiões ibi. L ir
enim manſuetus. Dicit ergo pꝛimo.

ꝙ ille qui iraſcuur in cauſis vel ex cau
ſis quibus iraſci opoꝛtet: ⁊ perſonis
quibus iraſci opoꝛtet ⁊ modov foꝛma
vt iraſei opoꝛtet: æ boꝛa qudo iraſci

opoꝛtet moꝛa quanta iraſci opoꝛ/
tet ipe laudatur v iſte manſuetus eſi

a ita vocaliter laudatur. ſi pꝛo qꝛ:qꝛ

certe manſuetudo laudat N 7

manſuetus vt virtuoſus. nſe⸗
quenter ibil Ault auteʒ manſuetus].
tangit ſex conditiones manſueti que
ſunt iſte. pꝛima ꝙ manſuetus eſt imp/
turbatus ⁊ h vult. i. hoc exigit natura
manſuetudinis. 2? ꝙ paſſione non du/
cit. ʒ? ꝙ rõni ⁊ erꝰ oꝛdinatiõi ſbijcitur
qᷓ;tuʒ ad omnes circunſtantias ſecũdũ
quas opoꝛtunum eſt iraſci ⁊ nõ iraſci
quaria ꝙ ad deſectum ire magis quã

ad acceſſum declinare videtur. quita.

non eſt punitiuꝰ nec vindicatiuꝰ.h·

ꝙ eſt offenſe iniurie cõdonatiuus ⁊c
remiſſiuꝰ·¶ Eñr ibi.. Defectus aũt.
Agit de iniraſcibilitate oſtendens.qꝙ
defectus ire iiraſcibilitas vocatur. T
ꝙ merito vituperatur vbi põt foꝛmari
ex..conditionibꝰ eiꝰ talis rano.Om

nis qui ſimul eſt inſipiens inſ enſibilis
incõtriſtabilis non vindicatiuus ⁊ ſer
uilis ipſe eſt vituperabilis. ſed omnis

homo iniraſcibiliſ eſt huiuſmõi.quare
ipſe merito eſt vituperabilis. deu
rationis ſupponit maioꝛem tanquam
per ſe notam. conſtat enim. ꝙ vitupe⸗
rabilis eſt omnis inſipiens ꝓpter in
tellectuale vitium iſipientie ⁊ omis
inſenſibilis. qꝛ non videtur bumanus
æ omis incontriſtabilis. ſicut non ama
toꝛ boni nec oditoꝛ mali. hᷣ enim con⸗
triſtant hominem ex abſentia bõi ama

ti. ⁊ ex preſentia mali odit (Item

omnis non vindicatiuus eſt vitupera
bilis ſicut non inſtus cum vindicta poſ
ſit eſſe iſta ¶ AUtem omnis ſeruilis vt
patet de ſe. hac er go maioꝛe ſuppoſi/

ta ponit minoꝛem dicens.ꝙ non iraſci

videtur inſipientis eſſe ⁊ cetera que
patent in littera

dia. pꝛimo deſcribens ipſi am. Scdo di
ſtinguens quatuoꝛ ſpecies eius. qua/

cum pꝛima ſcilicet velocem ponit ibi
lij quidem igitur lſcõam ſcilicet a⸗

cutã ibiſ In ſupabũdãta tciã.ſ. ama
rã ibil Amari quartã.ſ. difficilem ibi.

Zifficiles autem ]. Dicit ergo pꝛimo

ꝙ ſuperabundantia ire quam ſequi⸗/
tur iracundus: fit ſecundum omma.
quia fit ſecundum omnes circunſtanti

as quarum opoꝛtunitatem obſeruat
manſuetus. Yraſcitur enim vir iracun
dus perſonis quibus iraſci non opo?
tet. æ ex cauſis vel in cauſis in quibuſ

ñ opoꝛtet.⁊ forma qua ñ oʒ d; magis
qᷓ; opoꝛtet⁊ boꝛa qua nõ oʒ: qꝛ veloci

us citi quã opoꝛtet 1 moꝛa qua nõ
oʒ. qꝛ pluri tꝑe q; oʒ. NMon ẽ tñn opina

Eir ibi. LSuper
abundantia autem]. Agit de racun/

IIBRO

dũ. ꝙ oĩa iſta mala ſimul exiſtant vł in
ſint vni ⁊ eidẽ ꝑſone.nõ enĩ poſſent h

oĩa ſimul eſſe ⁊ durare.qꝛ malũ ⁊ ſeip

ſum deſtruit deſtruendo ſbᷣm:qꝛ eſt co/

tra naturã ſubiecti ⁊ per cõſequẽs coꝛ
ruptm̃ ⁊ deſtructm̃ eius ⁊ ſi integrũ ſit
ipoꝛtabile ſit: ſicut ſi in coꝛpoꝛe ꝗs ba
beret oẽs modos ⁊ ſpecies ⁊ malici/
as vnius moꝛbi ſtatim extingueretur
Sic enã ſi in appetitu eſſent oẽs ſpẽs
omnes modi oẽs malicie vniuſ vitij cũ
paſſionibus ſuis vehemẽtibus. ſtatim
appetitus vel extingueret᷑ vel extin/
gue ret vitã ¶ Cõſequẽter ibil Hij qui
dẽ igitur Agit de iracũdis velocibus
d. ꝙ hij quidẽ.i.iracũdi veloces iraſcũ
tur male triplici de cauſa.pꝛimo.quia
iraſcunt᷑ pſonis quibus iraſci nõ opoꝛ
tet ſicut patri ⁊ matri. 2. quia in cau/
ſis vel ex cauſis quibus non oʒ.ſ.ex le
uibus iniurijs incaute illatis etiã que
foꝛſan nõ ſunt ſimpliciter iniurie. ʒ qꝛ
foꝛma qua non opoꝛtet:qꝛ magis ira⸗/
ſcũtur q; opoꝛtet:dato ꝙ pſonis illis⁊
ex cauſis illis iraſci opoꝛteret: iſti tam
nõ iraſcũtur moꝛa qua non opoꝛtet:qꝛ
velociter getãtur ſicut ⁊ velociter ira⸗/
ſcunt ꝙ habent optimũ.Canſa vero.
quare accidit eiſ:irã velociter depone
re et in ſeipis quieſcere:eſt qꝛ non re⸗
tinẽt irã:ſed ſtatim reddunt eã reuin/
dicantes ſe. Et ſũt manifeſti ꝓpter ve
locitatẽ. quare deinde requieſcũt. Il⸗/
la nãq; inflãmatio ſanguinis ſup quã
fſundatur impetus ire exñs ſubtilis æc
rara ꝓpter ſui ſubtilitatẽ et raritatem
velociter mouetur: et ꝓpter eandẽ cazʒ
velociter tranſit.quia velociter reſol/
uit.et per conſequẽs impetus ire ve/
locit᷑ quietat. Coſequẽter ibil In ſup

abũdãtia Agit de iracũdis acutis.d/.

ꝙ illi ꝗ in ſupabũdantia ⁊ exceſſu ma
ximo iraſcũtur ex cauſis vel in cauſisꝗ
bus nõ oʒ iraſci et pſonis quibꝰ nõ 03

dicũt et ſunt atrocholi et acuti. Iſti ei

ad oẽm pſonã nãlr iraſcũt᷑ ⁊ ex oĩ vel
in oĩ cã vlłr iraſcũt᷑ etiã dato ꝙ nõ ſit cã
ire fm ſe pꝛo eo nõ erit ſimpkr iiu⸗/

ria? ſed illi tales hñt oia bona ⁊c mala
facta circa eos pꝛo malo. vnde nomè
hñt.qꝛ ex h dicũtur atrocholi.q. indi/
gnatiui.atros eni vel atris grece. dici
tur acumẽ animi latine et colõ dicitur
mẽbꝛũ ⁊ ide ðꝛ atrochoł.q.hñſ acum̃
mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ.puta appetitet ĩtel/
lectꝰ.Cñr ibil Amari ãt Agit ð iracũ
dis a maris.d.ꝙ iracũdi amari male
iraſcunt᷑ ex cauſa vnica.quia. ſ. diffici
liter ſũt ſolubiles ligati exiſtẽtes paſſi
one ire.⁊ ſic excedũt in moꝛa qꝛ młto
tẽpoꝛe iraſcunt᷑ retinẽtes ſecũ irã con/
ceptã. Põt tñ quietari talis ira dupłr
vno mõ ab extrinſeco. Alio mõ ab in
trinſeco. ab extrinſeco ꝑ pumitionẽ.qꝛ
quies talis ire fit hoĩbus ſic iratis cũ

retribuũt.punitio nãq; quietat ĩpetnʒ

ire.qꝛ ipetus ire pᷣſupponit triſtitiã.⁊

fundatf i triſticie ⁊ nutrit᷑ ab ea. puni
tio aũt expellit triſtitiã faciẽs delecta.

tionẽ appetẽti pũire. iſta delectatõ tol
lit irã.ſublata vo triſtitia:ceſſat ira.h ñj

effecto ꝑ punitionẽ huiuſmõi grauiter
habẽt ⁊ poꝛtãt paſſionẽ ſuã ſic.ꝙ nec

aligs poterit eis ſuadere ꝓab ira ge
ſcant.ab ĩtrinſeco tñ fieret quietatio ſi

plene eſſet digeſtio illa ſãguinis ĩflam

matio ĩ qua fit motus talis ire. Sʒ qꝛ
ẽ groſſa dura ⁊ idigeſta.ideo ĩ ipſo di

geri idiget tẽpoẽ magno taliſ ire quie
tatio.¶ Alteriꝰ aũt addit cauſà quare

tales dicunt᷑ amari.qꝛ.ſ.ſibi ipſis ſunt

moleſtiſſimi.⁊ maxie aĩcis ſuis quibꝰ
ſolũ oſtẽdũt malitiã aĩmi ſui.¶CEñr ibi
difficiles. Agit de iracũdiſ difficilibꝰ
dicens.ꝙ difficileſ iracundos dicimus

excedere in iraſci ̃m tria. pꝛimo ſᷣm
cãʒ qꝛ iraſcunt᷑ ĩ cauſis vel ex cãis qui

bus non oʒ iraſci.22 ̃m formã. qꝛ ma

giſ iraſcũt᷑ qᷓ; oʒ ꝛaſci:ĩtm̃ ꝙ nũq erũt

ab ira commutati ſine offendẽtis cru/

ciatu ⁊? punitione. Iſti vero dicuntur
difficiles ꝓ eo ꝙ cũ eis durũ ẽ ac diffici
le viuere. ¶ Cñr ibi. ¶Haſi. uetudini
autez .Agit de oppõne manſuetudi⸗/
nis. et extremoꝛum vitiorũ aſſignans
pꝛimo modũ oppõnis.2. de h reddẽs

4
ariäümai

elnere.
Uitn
nere lid
ltlis n
olicſil
ſitſnclemmr
Aärnpiot
äwci Dirteni
guffclet uſ
Nöeortermin
ioer hümore
gvor Etden
ccrcſtitjs paa
uilaleinüna
ictenͤeticle
elueniy n

ſaguidanſe
ſüickenenon

aneen ichn
ſckgchei
eſonend

WMiäitiigeitr
bnofingt ,⸗

lantenäen

hlitſirpen
Eumntlotng
iiſreirlucte

ziniſtnntin

ENogarri
ſſhen

hitftigſſtl

tfrſͤgtiie
hnſtutlen

ſerenmnil

ſſennne
wnitii

nt mningti
Nücenmnalse
Denmnien Dor

5
4

5 Meod

Sneſtbeibesſen

nicnlüſn

wirzſppoinn
Nlitmiitittin
ein inte iſaer
uiitraeſe
minogibnifnöig
Miteſiniſtiſ
w escengen
rmieafeng
ſangeſiltignii
ünsnen
wt iigelu d
Niri nugoniin
en ait dcnct
tnari i
ni nereiit
uniitiinil

ue⸗

cãʒ cuiſdã dci.ẽ. li. ibil ꝙ ãt ĩ pꝛiobꝰ
Sicit ̊ pꝛio.ꝙ nos oppõimꝰ ſeu op
poſitã dicimꝰ maſuetudini ſupabũdan

nã ire magis q; defectũ ire.i.iracũdiã
magis q; iniraſcibilitatem. Cuius cau

ſa triplex eſt. pꝛia. qꝛ iracũdia fit ma

gis ⁊ frequẽtius qᷓ; iiraſcibilitas.hᷣ ũt
mõſtrat experiẽtia quotidiana. 2ꝛ·?ca
qꝛ hũanius eſt.i.magis ſᷣm inclinatio
nẽ nature hũane offenſam vel iniurtã

punire ⁊ vindicare magis q; remitte
re:pcere:⁊ donare. Pꝛimũ at eſt ira/
cũdie.ſcoðm ãt eſt iraſcibilitatis.ʒ: cã ẽ
qꝛ ad cõmuere iracũdi ſũt deterioꝛes

q; iiraſcibiles.Et inter ceteros iracũ/
dos illi de 4? ſpẽ qui vocãtur difficiles
ipi ſüt ſimpliciter deterioꝛeſ.i¶ Eñr ibi
Qs ãt in pꝛioꝛibꝰ reddit cãm cuiuſ/
dã dicti. Sixit eni ſupꝛa li.2? pte vltia

œ difficile ⁊ quaſi impoſſibile erat vłi

ſermõe determinare ᷣm oẽm circũſtan
tiã opeꝝ hũanoꝝ q;tũ oʒ ⁊ qñ ⁊ ꝗbuſ

in ꝗb“ oz. Et dedit exẽplũ de mſue

to ⁊ circũſtãtijs p eũ atẽdendiſ. Hũc
5 dicit illud dictũ manifeſtũ eſſe ex di/
ctis hic.qꝛ nõ ẽ facile determiare qua
liter ⁊ in quibꝰ pſonis: ⁊ in qualibus
vel ex qualibꝰ cauſis: ⁊ in q;to tpe ira
ſcẽdũ eſt:⁊ vſq;quo iraſcẽs recte facit
vel peccat. Qðò ãt h non ſit facile imo

difficile ꝙ eſt quaſi ĩpoſſibile.apparet
ex ſigno ⁊ ex cã.Signũ eni eſt. qꝛ qui

parũ trãſgredit᷑ vel in magis vel in mi
nus nõ vituꝑat᷑.qñq; ei deficiẽtes lau
damꝰ ⁊ eos mãſuetos dicim eſſe. Et
qñq; iraſcẽtes parũ plus q; oʒ dicimꝰ
eſſe viriles tanq; potẽtes pꝛincipari.hᷣ
qt dicimꝰ in laudẽ eoꝝ: ſed nõ eſt faei
le rõnẽ vłem reddere qᷓ;tũ vel qualiter

in quo gradu traͤſgrediẽs fit vitupe

rabilis.¶Hoc igit᷑ ẽ ſignũ pᷣdicte diſ
ficultatis vel ĩpoſſibilitatf. Cauſa vero
eſt. qꝛ indiciũ dandũ in ſingularibus ẽ
ex ſenſu:nõ quidẽ ex ſenſu qui eſt potẽ

tia ſenſuiua:ſed ſenſu qui eſt intelle-

ctualis ⁊ expimẽtalis noticia a qua di

cit vir ſenſatꝰ.Et eſt pꝛincipiũ in ſillo
giſmo pꝛudẽtiali per quẽ vltiate deter

IIII.

minat᷑ agendũ vel nõ agendũ:tałr v

taliter eẽ. Illa vero noticia eſt nogmi

tica ⁊ non põt alteri cõicari.quare vłi

ſermone explicari non põt.¶ Alteriuſ
Scolligit illud qð põt capi vli ſermõe
dicẽs.ꝙ illud ꝙ eſt quoddaʒ quale ꝗd
⁊ vłe:manifeſiũ põt eſſe ſcʒ qm̃ mediꝰ

babitus ẽ laudabił ſᷣm quẽ tanquã ʒ

virtutẽ nos iraſcimur pſonis quibꝰ oʒ

⁊ in cauſis vel ex cauſis quibꝰ opoꝛtet

T vt opoꝛtet ⁊ fm oĩia talia ſᷣm qualia

iraſci opoꝛtet.ſupabũdãtie vero ire ⁊

eius defectꝰ ſunt vitupabiles.Et b in
triplici gradu:qꝛ extremitates iſte pa

rum facte ſunt vitupabiles geſcibiliter

.i.tollerabił'r c veniałr. magis t fa⸗

cte ſunt magis vitupabiles.facte autẽ

in multũ:ſicut in ſuplatiuo gradu ſunt
etidã vitupabileſ valde in ſuplatiuo gra
du.quare manifeſtũ eſt.ꝙ habitui me/
dio.i.mãſuetudim adherẽduʒ eſt. JIn

fine aũt concludu dicẽs.ꝙ bitus ꝗ ſũt

circa iras dicti ſunt.ſ.vnus medi qui

eſt maſuetudo ⁊ duo extremi.ſ.iracũ⸗
dia ⁊ in

niraſcibilias.
DH euidẽtiã pꝛedictoꝝ inquii

difficilem. Qeſtio. 36.
EEðͦE pꝛimo arguit. ꝙ omne ira

omnmis motus irrõnaliſ qui ad

uerſatur a obniat röni eſt vxr malꝰ qõ

patet. qꝛ bonũ ⁊ bene eſſe hoĩs eſt eẽ

ſm dictamẽ rõms. vt ait dyoniſius 4*
de diuinis noĩbus:ſed iraſci ẽ huiſmõi

Eſt enim motus irroõnalis: quia mo/

tus appetitus ſenſitiui: aduerſatur aũt
ratiom multipliciter. QAuod patet. tũᷣ

quia eſt in illa parte que aduerſatur ⁊

obuiat rationi. vt dicitur ſupꝛa in fine

pꝛimi libꝛi. Zum quia illi qui ex ira

*

ſunt conturbati minus pꝛeuident. pꝛi

mo elencoꝛum. Zum quia Impedit
ira animũ ne poſſit cernere uerum. ut

r0Dẽda ſũt tria. Pꝛio.vtrum oæz?
iniuiiaſci ſit vłr malum. 2. vtrum
S mmanſuetuco ſit virtus differẽs a clemẽ?
tia 2 vtrũ ſpecies iracundie ſint be
ne diſtincte in velocẽ acutam amarã ⁊

Aſci ſit vłr malum. pꝛimo.quia

XK10O

„

IIBRO

ait catho.tũ qꝛ non audit ſuaſiõeʒ rõ/
nis:ſʒ mouet᷑ añ:ſicut canis audito ſo
nitu.latrat añq; ſclat venire aĩcuʒ vel
inimicũ.ut.j.li? ⁊2 vbi cõpant᷑ ĩcõtinẽ
tes ire ⁊ ↄcupiĩe tũ qꝛ ira ſicut alie paſ
ſiones irrõnales ligat rõnẽ ut eodẽ li
vbi querit᷑ vtrũ aliquis ſciẽs opet᷑ ma
le tum qꝛ vt habet᷑ hoc loco ĩquietat
aiam que nõ fit pꝛudẽs.niſi quieſcen
do vt habet. ꝰ phiſicoꝛũ.quar̃ oĩs ira
ſicut aduerſaria ⁊ cõtraria rõni eſt vni
uerſaliter mala. 2 qꝛ oẽ ꝙ contra ius
nature eſt:eſt vłr malũ:ſed õnis ira vi
detur eſſe cõtra ius nature.Dicit᷑ eniʒ

in illo pꝛimo naturali pᷣcepto. Mõ fa/

cies alicui ꝙ nolles tibi fieri: ſʒ nulł
vult ſibi punitõeʒ inferri. ergo nullꝰdʒ
inferre alteri. JIratus ãt ᷣm impetum
ire appetit inferre punitiõem.quare

militat contra ius nale.quare videt᷑

male. 3? qꝛ oĩs appetit vindicte nõ
ex zelo iuſtitie vłr eſt malꝰ. Qðò patet

qꝛ oĩs vindicta eſt mala ſi nõ eſt iuſta

quare etiã appetitus vindicte vłr erit
malus ſi nõ eſt iuſtꝰ in zelo ⁊? motiuo:
ſʒ oĩs ira ẽ appetitus vindicte ⁊ nõ ex
ʒzelo iuſticie:qꝛ irrõnabił appetitꝰ non
hʒ zelũ ad iuſticiã que nũqu eſt obᷣm
eius. quare vt pꝛ.¶¶ Sed in oppoſitũ
arguit᷑. qꝛ oĩs paſſio deſeruiẽs virtuti
põt eſſe bona:ſed ira eſt paſſio aliquã
do deſeruiẽs ᷣtuti. ut ait homerus.d.
Immitte sᷣtutem furoꝛi ⁊ virtutem fu/
roꝛe errige. ſupꝛa in tractatu de foꝛ/
titudine. quare furoꝛ qui eſt idem qð
ira põt eſſe bonus ⁊ ira bona. ¶ Di/
cẽdũ ergo.qꝙ non oẽ iraſci eſt vłr malũ
qꝛ nullus motꝰ per rcãm rõnem pᷣoꝛ/
dinatus ⁊ per rcãm rõnem pꝛeimpa
tus eſt małꝰ: ſed iraſci eſt motꝰ aliquã

do ſic p̃oꝛdinatꝰ ⁊ ſic pimperatꝰ. qua
(Ad

re iraſci põt aliqñ nõ eſſe malũ.
euidẽtiã minoꝛis aſſũpte ſciendum.q;
iraſci põt añcedere rõem ⁊ electiõem
⁊ põt fieri poſt rõem ⁊ electiõem. Si
fiat poſt vł eſt imperatũ:vel pbitũ.Si
aũt añcedat vel eſt talis motꝰ quał il/
le qui eſt imꝑatus vel talis qualis eſt

ille qui eſt phitus.Si ̊ ſit motus pre
ctã rõnẽ ⁊ per rcãm electiõem phitus

cõſtat ꝙ eſt malus.Si ãt nõ ſit ppiuus

ex eo ꝙ añcedat:ſed eſt talis quat ille
ꝓhitus.cõſtat etiã ꝙ eſt malus ſed nõ
tm̃:qꝛ nullũ malũ indeliberate factuʒ
⁊ ex ſolo motu appetit ſenſitiui eſt ita
malũ ſicut quãdo fit deliberate ſᷣʒ libe
rũ arbitriũ.Si aũt ſit ĩperatus.tũc eſt
bonus alias nec rõ oꝛdinãs nec electõ
iperans eſſent recte.Si vero nõ ſi ipe
ratus:ſed talis qualis ĩperatus eſt:tũc

nec eſt bonus nec eſt malus:ſed ſupue

niente rõne põt eſſe bonus.¶ Hijs er/

go pᷣmiſſis oſtendo.ꝙ aligs motus ire

poteſt eſſe per rectã rationẽ oꝛdinatuſ
T per rectã electiõem ĩperatus: quo/

niã oĩis motus hũanus firmatiuꝰ recte

rationis ⁊ recte electionis in executio
ne iuſticie põt recte oꝛdinari ⁊ ipera⸗/
ri tanquã bonum vel ſaltem tanquam
nõ malũ:⁊ tanqᷓ; illud ꝙ oʒ.cõſtat eiĩ
ꝙ electionẽ ⁊ rõnẽ oʒ eẽ firmatas.Sʒ
motꝰire aliqñ ẽ firmatiuꝰrecte rõnis ⁊
electiõis ĩ executiõe iuſtitie. ꝙ appet
qm̃ aliqñ ĩ tali executiõe occurrit tioꝛ
hoĩs puniẽdi vel amicoꝛũ.vel piculoꝝ
bellicoꝛũ.ſicut cõtingit ĩ bello iuſto.ali
qñ occurrit hoꝛroꝛ ⁊ ſtupoꝛ ſanguinis

effũdendi.aliqñ quedã naturał cõpaſ
ſio ad hoĩnẽ puniẽdũ.timoꝛ aũt ⁊ borꝛ
roꝛ cõpaſſio ⁊ aliquał hũanitaſ amoꝛ
pñt frangere rõnẽ ⁊ electionẽ ⁊ face/
re hoĩeʒ egredi ab eis ⁊ ꝑ ↄñs preter

mittere opꝰ ⁊ executionẽ iuſtitie. It
vero tẽdẽs in penã in quã tẽdit rõꝛ iu
ſtitia firmat rõneʒ ⁊ electionẽ õ impe

tum timoꝛis vel hoꝛroꝛiscõpaſſionis
vel naturalis amoꝛis. quare talis ira

p̃t idẽ oꝛdiari ⁊ ĩpari. Itẽ ſi nullivn/
qᷓ; iraſci ẽ malũ.ᷣ alicui aliqñ iraſci erit
bonũ.Sʒ nulli unq; iraſci ẽ malũ. ut

pꝓbat᷑ ĩ textu p.5.cõditiões que ſequũ

tur hominẽ iniraſcibileʒ. quare alicui
aliquando iraſci erit bonũ. Et ex hoc
virtus manſuetudinis poteſt eſſe cir/
ca iras.quia non ſunt ſm ſe male: ſed
tm̃ qñ ſũt p̃ter qᷓ; oʒ facte.¶ Sicẽdũꝗ

inigl
inſt
rotlat⸗
glihi
inhuumnn
ſngetn
ir in
ininem
nirulvli⸗
laol ind
iEicitiui⸗
ginnven
opptganmd

ELEz

niinigep⸗
Mufiiphin
üihrülin
zebsreaglti⸗
geiiitiedden
ſmildeſefeg
ſirir
oamelen

pogen
luen norals

Mmmi szniſen

nuletänu
Gueſöcltnnns
bzenäkcki⸗

fſonthiitictc
ilkſunigntbir
Ponctti

funstitzmit

eamgetn
Pofüenie

geppoſiücenen

liſpisſgei

ppoſttünäſten
laeritſpisne⸗

üifehetufn
mmi lenereiocii
efennenig

eoerete,

blmniit

Uaeniſeinn
itftnien,
ziüſtiei
Kldnönt
1Re Sſeni
Satisſpenmt
ureſebenlh
encdgigsne
Ncitdi
ien
Wdinn
Neckenmunn
üneregim
NNNſd
mi uigg
itiniifſn
iiiiunn
nene in /

talierarie n..

zäielmi
ian cimngihi
wewe tMN
ii eiüm
nidii inad

==
=

1dliua bünm

ini tcleginn
tüines q⸗
4 etcnicniſie
nprninqni⸗
nonezt elcn,
Seldoenne,
lsananb
min en i
nlind in
mg ſͤlnief,
innnihtlpd

Pitigitm

IIII.

ad pꝛimũ.qꝙ illa ira qᷓ; dicimꝰeẽ bonrni
non aduerſat nec obuiat rationi E

oẽs auctoꝛitates ĩducte ad ꝓbandum

oppoſitũ debẽt intelligi de ira pꝛece/

dẽte oꝛdinationeʒ rõis vel de ira pꝛo
bibita. Sic ꝙ nõ debẽt iĩtelligi vniuer
ſaliter ¶. Ad ſᷣm dicẽdũ.ꝙ ira non eſt
cõtra iuſ nature. vindicta ei eſt de iure
naturali vt ait tullius in rethoꝛica ſua
nec ẽ ↄtra illud pᷣceptũ. Mõ facias ali
cui ⁊ cetera.qꝛ illud debʒ ĩtelligi ſic ñ
faciaſ alicui rõnabiłr qð nolles tibi ſie
ri. Nuc aũt ita ẽ.ꝙ ille qui deliquit ũñ
dz m rõm velle nõ puniri.quare eo ĩ

uito pot ei punitio digna ĩferri. ¶ Ad

terciũ ãt dðò.ꝙ appetituſ vindicte ĩ ap
petitu ſẽſitiuo põt eẽ bonꝰ cũ ʒelo iuſti
cie in appetitu ĩtellectiuo nec oʒ q il/
le ʒelus requiſit ad bonitatẽ talis ap
petifit ĩ eodẽ ſbᷣiecto cũ eo.ſicut pʒ ĩ

ſimili de rõe requiſita ad bonã electio

nẽ vt ðꝛ. j. li? 6? tñ nõ eſt in eodẽ ſu
biecto cum electione. ¶ . A. 37.

E. 2? arguit᷑ ꝙ mãſuetudo nõ
. ſit virtus drens a clementia.

pꝛio qꝛ nõ videt᷑ eẽ virius.cũ
nulla virtꝰ moꝛalis decliet a medio ad
extremũ. Sʒ mãſuetudo ðclinat a me

dio ad defcm̃. vt ait pᷣs in pꝛincipio.

quare nõ videt᷑ virtus. Fo qꝛ nulla vir

ts hʒ eundẽ effeciũ cũ vitio. Sed mã

ſuetudo idẽ efficit qð iiraſcibilitas qꝛ
neutra expetit vindictã:⁊ vtraq; tri⸗/
buit veniaz. vt hẽtur ex textu.quare ut
pꝛiꝰ. 32 qꝛ videt᷑ eẽ idẽ cũ clem̃tia cũ
virtutes hñtes vnũ ⁊ idẽ oppoſitũ ſint

eadẽ virtꝰ. Si eni oppoſitũ ĩ oppoſito

¶ ꝓpoſitũ erit ĩ ꝓpoſito ex.2. topicoꝝ
Sʒ oppoſitũ clemẽtie.ſ.crudelitas eſt
quedã ſpẽs vel ꝗdã mod iracundie q̃
oppoſitũ mãſuetudinis.quare ⁊ cle
mẽtia erit ſpẽs mãſuetudis. ꝗ4 qꝛ fᷣʒ
tulliũ ĩ rethorica ſua Clemẽtia ẽ p quã
animi temere ĩ odiũ alicuiꝰ illecti cõci

tatiq; retinent᷑. Sʒ h idẽ videt᷑ eẽ man
ſuetudo.quare ⁊c. qꝛ ſᷣm ꝙ dicit ſe
neca.Clemẽtia ẽ lenitas in cõſtituẽdo
punitionẽ. B aũt vidett eẽ manſuetudo

ſᷣm qð apparet ex cõditionibꝰ maſue
ti expoſitis ĩ textu. quare ut pꝛ. Op
poſitũ aũt videt᷑.qꝛ pvᷣs ponit mãſue/
tudinẽ eſſe virtutẽ moꝛalẽe.nihil ag ẽs
de clemẽtia ¶ Zicẽdũ ꝗ̊ pꝛio. ꝙ man

ſuetudo eſt moꝛalis virt.2? qꝛ differes
a clementia. ¶ Pꝛimũ pbat᷑. qꝛ ois
d

habitꝰ electiuꝰ laudabilis ẽ viri moꝛa
lis.Sʒ mãſuetudo ẽ huiuſmodi.ut pʒ

p er deſcriptionem collectã ex textu.

MHãſuetudo enim ẽ habitꝰ ſᷣm rõneʒ
electiuus ⁊ opatiuꝰ moderaminis ire
medlãs inter plꝰ quã opoꝛtet iraſci ⁊

inter minꝰ vł oĩo nõ iraſci. ⁊ inter ira

cũdiã ⁊ ĩiraſcibilitatẽ.reddẽs animũ
nõ pturbatũ nõ paſſione ductũ rcẽ cõ
poſitũ ⁊ oꝛdinatũ minꝰ pũitiuũ.⁊ ma
giſ venie donatiuũ. quaẽ mãſuetudo ẽ
moꝛalis virtꝰ. ¶ Qð aüt differat a cle
mẽtia pbat᷑.pꝓpter ꝙ ſciendum ꝙ tres

ſunt virtutes moꝛales que veniã tribu
unt. ſicut tria que vindictã expetũt. ex

petit eniʒ vindictã paſſio ire.littera le
gis. ⁊ ſentẽtia iuris. Hijs aũt tribꝰvin
dictam expetentibꝰ menſurã ponunt
hee tres virtutes moꝛales.ſ.manſue/

mudo paſſioni ire epieikeia lĩe legis.

clemẽtia vero ſentẽtie iuriſ.¶ QAð.n.
mãſuetudo obuiet ſꝛe pʒ per pbz dicẽ
tẽ ipᷣam eſſe circa iras ⁊ declinare ad

defectũ ⁊ nõ eſſe punitiuã.¶ Qd aüt

epyeikeia obuiet lie legis in generali
loquentis.pʒ.j.circa finẽ libꝛi quinti.

Qõ aũt clemẽtia obuiet iuri pʒ ꝑ ſene

cã.qui dicit eã eſſe ſolũ ſuperioꝛis ad ĩ
ferioꝛẽ.qui etiã dicit.ꝙ crudeles ſũt ꝗ

cauſã habẽt puniẽdi.non tñ puniendi

modũ obſeruãt.multociẽs igit᷑ clemen

tes cauſã habẽt puniendi ſubditos ad
quos clem̃ter ſe habẽt.qꝛ minꝰ eos pu

niunt quã legitime punire poſſent.Ex

hijſ ergo pʒ. ꝙ mũſuetudo dviffert a cle

mẽtia. ⁊ epyeikeia. qꝛ ipſa ẽ circa paſ
ſiones.ille o nõ.Ad pꝛimũ ergo dicẽ
duʒ. ꝙ mãſuetudo decliat a medio rei
ad defectũ rei ipſius ire. iñ remanet ĩ
medio quo ad nos ʒz rõnem determia
to. Ad m dð.ꝙ non eſt idem effectus

LIBRO

mãſuetudinis ⁊ iniraſcibilitatis p eo
ꝙ iiraſcibilitas tollit oẽz irã ãſue
tudo aũt nõ.¶ Itẽ vbi tollit iram tollit
eaz electiue ⁊ rõnabiliter pꝛopter bo
num finẽ. Iniraſcibilitas autẽ nõ imo
ſicut dicit pᷣs: qꝛ inſipiẽs ⁊ iſenſibił
⁊ incõtriſtabiłAd tciũ ãt dð.qꝙ cru
delitas nõ eſt ſpẽs iracũdie. qᷓ;uis ali
qñ pmiſceat᷑ ei.Eſt enĩ crudelitas ap
petitus exceſſiue puniẽdi. dato etiã q;
ille ꝗ puniẽdꝰ eſt nũqᷓ; offenderit puni
entẽ ⁊ tũc eſſet crudelitas ſine iracun

dia.ſicut cõtingit quibuſdã iuſtitiariss

goẽm hoĩem notũ vel ignotũ vltra cõ
dignũ punire volũt.ũ ꝗqdẽ ex iracũdia
ſed ex tali appetitu puniẽdi ⁊ interfi/
ciẽdi hoĩes. Ad..ãt dð.qꝙ tulliꝰ lo⸗

quit᷑ ignoꝛãter ſᷣm doctrinã verã huiꝰ

phi.ille enĩ põit clemẽtiazʒ ptẽ tpantie
⁊ cũ hoc põit eã circa iras.iſte vo po
nit tpantiꝗ tin circa cõcupias tactuſ ⁊
guſtuſ. ¶ Ad quĩtũ ãt dð.qꝙ lenitas ſu

perioꝛis ad inferioꝛẽ in cõſtituẽdo pu

nitionem eſt clementia. inquantuʒ ob

uiat iuri.Et ſic loqtur ſene. Poſſet tñ

illa lenitas eſſe mãſuetudo inq;tũ ob/
uiaret paſſiõi.vt dictũ eſt. ¶ QA. 38.
NEE 3t arguit᷑.ꝙ ſpẽs iracũdie

rei
dz attẽdi opoꝛtunitas:vel ipoꝛtunitaſ
iraſcẽdi.vt habet᷑ a pho.ſ.pſõa cui ira
ſcimur. Cauſa ex qua iraſcimur:foꝛma
qualiter iraſcimur. hoꝛa qñ iraſcimur
⁊ moꝛa qto tꝑe iraſcimur. Hijs aũt
ſic ſe hñtibꝰ poterimꝰ iraſci male ⁊ im

poꝛtune ſᷣm vnã circũſtãtiã ⁊ ̃ᷣm aliafj⸗

quatuoꝛ bñ ⁊ opoꝛtune.⁊ hoc modo
ſm ſingulas p ſe ſũptas ⁊ tũc habebi
m.x.ſpes ſimplices vel modos iracũ

ces ſpẽs vel modos iracũdie ſᷣm.x. bi
narios ꝗ pñt reſultare ex illis.ꝓ. circũ
ſtãtijs. tẽ ſi peccamꝰ tm̃ in tribꝰ ha
bebim iterũ.x.triplices ſpẽs vel mo/

dos iracũdie tʒ. x. terngrios ꝗ reſulitias

nõ ſint bene diſtincte in illas
quatuoꝛ.pꝛĩo qꝛ vidẽt᷑ eẽ pltu
Euũ ei ſint quiq; circũſtãtie ̃ʒ quai

re pt er illis. 5. circũſtatijs ¶ Iem i
peccamꝰ f̃m.4.circũſtãtias:habebim

iteꝝ quadruplices ſpẽs vel modos ira
cũdie fʒ.ꝗ.quat᷑narioſ ꝗ reſultare pñt
ex illis quĩq; circũſtãtijs.Et ſic habe/
m' in vniuerſo.ʒo.modoſ iracũdie:qꝛ
ſi poſſemus ſimul peccare ſᷣm oẽs qui
q; haberemꝰ ʒi.ſʒ phłßs dicit h eſſe im

poſſibile.quare habemꝰ plureſ ſpẽs.G

4. 2 viðt. ꝙ nõ ſint niſi due.qꝛ pꝛi

ma ⁊ ſcða vidẽt᷑ coincidere:qꝛ in mo/
tu oẽ velox eſt acutũ ⁊ oẽ acutũ eſt ve,
lox.quaẽ pꝛima ſpẽs ⁊ ſcðòa coincidũt

Itez. 3? I. 4 vidẽt᷑ ẽt coincidere. Ira
cundi eni difficiles ſũt amari.⁊ amari
difficiles. utriq; nãq; irã retinẽt multo
tpe ⁊ difficulter ſoluũt᷑.⁊ vix vł nunqᷓ;
ſine vidicta quieſcũt.Sʒ ad oppoſituʒ
hẽmꝰauctoꝛitatẽ phᷣi ꝗ illos modoſ ita
diſtixit. Vicẽdum g cum eo ꝙ bñ ſüt ⁊
artificialit᷑ diſticte. Ad cuiꝰ diſſictiõis
euidẽtiã ẽ ſciẽdũ.ꝙ ptes integntes ⁊
reddẽtes totã iracũdiã ſunt.a.ſ. triſn
na.offẽſio.ĩdignatio.aſſurreciio ad vi
dictã. Cum eni hõi ſit illata ĩiuria ap
petit eiꝰ patit᷑ quadrupłr.ᷣm ꝙ ĩ bac
paſſiõe..cõcernere põt. ↄcernit: naq;
malũ ſibi illatũ.⁊ ſic patit᷑ triſtuiã. cõ
cernit etiã hominẽ ĩferrẽtẽ.⁊ ſic ad eũ
patit᷑ offẽſiõem oppoſitã aĩcabili acce

ptiõi qᷓ; naturałr hẽre ðbemad omnẽ

bominẽ.cõcernit ẽt malũ ꝙ illi iferrẽti
deberet ĩferri. Et ſic patit᷑ idiguoneʒ

Fſm quã optat punitionẽ homi ſibi ma

lũ ĩferẽti.tãq; hoĩ ĩpunitate idigno.⁊
pũitõe digno.cõcernit ẽt eũ ꝑ quẽ ulli

iuriãti pũitõ poſſit ĩferri. Et ſi iÄꝛemet

ĩiuriã paſſus poſſit illã pũirionẽ iſferre

Et ſic patit᷑ aſſurrectionẽ ad vĩdictam

q aſſurrectio ẽ appetit vĩdicte pappe
tẽtẽ faciẽde.qꝛ ſi dicat ĩ coꝛde ſuo de
videat iudicet ⁊ vidicet ñ ẽ ira niſi ali

ud apponat᷑. Eſt tam indignatio. Eli·

enim ſciendũ.ꝙ pꝛimũ põt ſeparia ſo
⁊ ſm a. 3.c æ tertiũ a.4? ſʒ nõ ecõuerſo
Si eĩ alicui inferratmalũ p natur:pu
ta moꝛ buſ ipſe triſtatur. ſed nulli offen
dit᷑ nulli idignat᷑ nulli iraſcit᷑ ſi nõ pĩ

mlnip
iun deße

eral

ned⸗ L
einp
lmiii
imüng
ſüntm
gaſpnt
iluiin
rini
lübiume
iingnui
giheif

niteni

umnpe

2
iüiiinitifrii⸗
eiemunni,
imirſin

lierimin.
ptic⸗
icetecucha
lciinelr

n9)lüpe
Mbunogrinie

Ahuſ gnuno⸗
inſoſtino
ninofe
li

A—

leläini

unſenmti
uptb cliin
töeguanee

itignoesh

infftiolinag

iſinint ni⸗
rit v
4 lase„„
leüti

henu
Amdönu

ginnn.

Nenittintrn
Nrlemtitdein
Penaſois ſcet
Anit
cckesſnm
Acnügtir
mialte ſclit tn
l
Cnaibigber

niiſiiig uni

rstiraitiin ad

fioiinimn
Comeniniitdu

4ne ü
illiitirmurt nt

ni umme ſfeniti.44

Hienopheſtiiicl
ummdrdae dden

dcentinndigi

fferat aliquã penã filio:filius quidem
triſtatur et offẽditur patri:ſed non in
dignat᷑ nec iraſcit᷑ ei: qꝛ non appetit
patrip ſe vel ꝑ aliũ malũ fieri.Si aũt

rex iiuriet᷑ vni pauperi militi. miles ꝗ

dẽ triſtat̃ offedit᷑ ⁊ indignat᷑ regi ap/
petẽſ malũ ei:ſʒ nõ iraſcit᷑ illi.qꝛ vt ð·

pꝛĩo rethoꝛice. Si ĩiuria fuerit illata
a pſõa ſupioꝛi a qua nõ ſpat᷑ punitio
poſſibilł.tũc ñ iſurgit motire.qm ap/
petitꝰ iiuriã paſſus nõ aſſurgit ad vidi
cãdũ.hᷣ ãt aſſurrectõ ẽ formale cõplem̃

tũ i ira. pꝛioꝛeſ ei mot ſũt materialeſ

ad illã.Hijs pᷣmiſſis dico ꝙ quatuoꝛ
ſpẽs iracũdie diſtiguũt᷑ ʒ exceſſꝰiſtaꝝ
quatuoꝛ ptiuʒ. qm oĩs iratꝰ magis a/
bũdat ĩ vna iſtaꝝ.A.partiũ qᷓ; ĩi religs
ſi ͤ magis abũdat ĩ triſtitia.ſic ẽ ama
rꝰ ⁊a eiꝰ iracũdia ẽ amara.ſi vo ĩ offẽſi
õe ſic ẽ ira velox.offẽſio nãq; ẽ pꝛimꝰ
motꝰ ꝗ ʒ aliũ poſſit haberi.Si ãt ma/
gis abundat in idignatiõe:ſic ẽ ira a/

cuta. Indignatio eni magis penetrat
hoĩs aim paſſi in oꝛdine ad malũ eiuſ
q ĩiiuriã facit q; offeſio. Si vero magis
abuüdet in illa vltia aſſurrectiõe ad vin

dictã faciẽdã:ſic ẽ ira enn ñ

getari ſine optata vindicta.¶ Dicẽdũ

ad pꝛimũ.ꝙ ſpẽs iracũdie diſtingui
pñ̃t vtiq; ᷣm illos modos ſimplices ⁊
duplices triplices ⁊ quadruplices:ſʒ
p fuiſſet nimis plixa ⁊ intricata diſti

ctio.quare iſta ᷣm exceſſ quatuoꝛ ptiũ
Snalet (Eid m ãt dõ. ꝙ nõ oẽ acuti
i motu penetratiõis ẽ velociꝰ. ſicut pʒ
i coꝛpibꝰ. oleũ ei eſt acuti in penetrã
do q́; aqua vel aer: ſʒ nõ velociꝰ. Dicẽ

dũ etiã. nõ oĩs hõ antiqꝗoꝛ ſibi ipᷣi in

cio ẽ difficilioꝛ ad cõuiuendũ cũ ꝓxio.
ſic ãt ſũmũtur h. vt ĩ expõne littere pa
tuit. Hoc dicat᷑ de queſtiöe. ¶ L. 2 2

Ncollogis ãt ⁊ cõuiuere Supꝛa egit
de mãſuetudine. Hic ãt agit de aĩcitia

quã multi vocãt affabilitatẽ ⁊ de diſpo

ſuo ſᷣm eã.ſ.de aĩco vel affabili ⁊ eius
oppoſi.ſ.placido ⁊ diſcolo. pꝛio aũt
8ſcribit placidũ.ꝛ diſcolũ ibil QAui ãt
ecõtrario ʒ? affabilẽ ſeu aĩcũ ibi..qm̃

IIII

.

lis ſeu aĩci ibil vłr ꝗdẽ igi᷑ y? cõditio
nes placidil Cõdelectãs ãt] 6ediſcoli
ibil ꝗ ãt oẽs cõtriſtat dicit g̊ pꝛio.ꝙ ĩ
hũanis colloquijs⁊ ĩ cõuiuere cũ hoĩ/
be ⁊ in h ꝙ ẽ cõicare ĩ ſermõib ꝙ fit ĩ
colloꝗis ⁊ ĩ cõicare in rebꝰ ꝙ fit in to
to cõuictu hoĩm.aliꝗ vidẽt᷑ eẽ placidi
qm̃ placidi ſũt holes oĩa alioꝝ hoĩzʒ ſe
cũ cõuiuẽtiũ facta ⁊ dcã laudãtes ad il
loꝝ delectatiõem et nihil ↄ tẽdẽtes vł
cõtradicẽtes nibil repᷣhẽdẽtes: ſʒ exi⸗
ſtimãtes ꝙꝙ opoꝛteat cum quibuſcunq;
eẽ ⁊ viuere ſñ triſtitia.2? ibi.. Qui t

ecõtrario ..deſcribit diſcolũ.d.ꝙ illi q

Ʒrio mõ ſe hñt qᷓ; hij placidi ꝗ dicti ſũt
vocãt᷑ diſcoli ⁊ litigioſi.qꝛ diſcoli ſunt
hoĩes ad oĩa ſocioꝛũ ſuoꝛũ fcã ⁊ dcã ꝰ
riãteſ ⁊ h orietate cõtriſtatõiſ:ſiue ei
opis ꝙ ẽ cõtriſtare nõ curãtes aliqꝗd.x
nõ ſtudẽtes ad aliꝗd ꝑ ꝙ poſſẽt hoĩeʒ
delectare. Eſt eni ſciẽdũ.ꝙ aliqñ cõtiĩ᷑
git hoĩez ↄriari ſocijs eutrapelice ſᷣm
ludũ vt.j.dicet᷑ ⁊ tale ↄriari nõ eẽt di
ſcolũ.eẽt eni ad delectatõnẽ nõ ad cõ
triſtationẽ. Et iõ notater dicit ei ꝙ ẽ
coõtriſtare. 3 ibi. Qm̃ quið igit᷑ . De
ſcribit affabilẽ ſeu amicũ dicens. ꝙ gꝛ
duo dci hitꝰ.ſ.placiditas ⁊ diſcolia ſũt
vitupabiles tãq; extremi ⁊ vitioſi. ꝗa
vnꝰ eoꝛũ excedit ĩ delectãdo ⁊ deficit
i cõtriſtãdo. ⁊ alt᷑ deficit ĩ delectãdo ⁊
excedit ĩ cõtriſtãdo.Nãifeſtũ ẽ ꝙ bi
tus mediꝰ iter eos erit laudabił tanq;
virt. E&t ẽ hitus ſᷣm quẽ hõ diſpõitus
et hituatꝰ recipiet alioꝝ facta et dicta
ad laudẽ et delectationem. illa tñ que
recipi opoꝛtet et vt opoꝛtet et ſimili/
ter cõtemnet et ſpernet ad vituperiuzʒ
et cõtriſtatõeʒ alioꝝ facta⁊ dcã qͥ ſpni
oʒ et ut 65. Seid⸗ ibij nomẽ ãt Iſti
medio hitui. pꝛio unponit nomen. 2
remouet vnũ dubiũ ibi Siffert aũt. B
excludit falſũ intellectũ ibil Nerũtam
ꝙ in ſingul Dicit ᷓ pꝛio.ꝙ pᷣdicto ba
bitui medio nomẽ aliqð nõ reddit᷑.tñ
maxiĩe videt᷑ eſſe amicitia. vñ vocari p̃t
amicitia qm̃ ille qui m illũ hitum ẽ di

*

qdẽ igit᷑ ꝗ? põit cõditiões ippᷣ affabi

.1

LIBRO

ſpoſitꝰ eſt talis qualẽ nos volumꝰ dicẽ
moderatũ amicũ eũ qui aſſũmit dilige
re.ſic viòlʒ. ꝙ iſte ſi affabił aſſũmeret
ſibi dilectiõem eoꝝ cuʒ quibꝰ ſic grõſe
cõuiuit:cum poſſemuſ veraciter dicere

eoꝝ amicũ. Põt g ipe trãſũptiue dici

amicꝰ:qm̃ exterius hʒ modos illiꝰ qui
ab amicitia ſimpłr dicta dicit᷑ verꝰ a⸗/
micꝰ. ¶( Geinde ibi DBiffert ãt Remo
uet dubiũ.ſi aligs dubitaret.quare iſte
nõ dicit᷑ ſimpłr amicꝰ ⁊ eius hitus nõ
dicit᷑ ſimpłr ⁊ ſine omĩ trãſũptiõe a/
micitia.Hicit g. ꝙ iſte hitus differt ab
amicitia qm̃ amicitia ſimpliciter dicta
de qua fit ſermo.j.li.S.⁊.. fit cũ paſ
ſione dilectiõis ⁊ amoꝛis eoꝝ.quibus
amicus colloꝗt᷑ ⁊ cũ imitatiõe eoꝝ: ſʒ
hitus iſte fit ⁊ opat᷑ ſine paſſione dile

ctionis eoꝝ.quibus amicus boc modo

dictꝰ colloꝗtur:qꝛ iſte taliter dictꝰ ami
cus nõ recipit ⁊ nõ appꝛobat ſingula
facta vel dicta hoĩʒ vt oʒ in amado vł
limitãdo eos.i.nõ ex amoꝛe vel imita

tiõe eoꝝ:ſʒ in eo ꝙ talis eſt.ſ. medius

inter placidũ ⁊ diſcolũ. h̊ ãt apparet.

qꝛ iſte ſiłr ſe hʒ in delectãdo ⁊ conttri

ſtãdo hoĩes ſibi notos ⁊ ignotos con/
ſuetos ⁊ incõſuetos.ad oẽs eni vtitur

tali amicitia ꝙ nõ facit ille q ðꝛ amicꝰ

ſimpliciter. Deinde ibi Aerũtñ ꝙ i
ſingulis lexcludit ſᷣm intellectũ.ne ali
quis intelligat vel credat ex id dictis:

qꝛ iſte vnifoꝛmiter ſe hr̃et ad omnes
Dicit g. ꝙ q;uis iſte affabilis vł aicus

ad oẽs vtat᷑ aĩcitia ſeu affabilitate ſua.
verũtñ illud faciet ꝙ i ſingłis facere ↄ
gruit. M eni cõgruit nec ↄuenit ama
re ſilłꝛ cõſuetoſ ⁊ exneos ad ðᷣlectatio
nẽ nec ↄgruit iſtoſ ⁊ illos ſiłr ↄtriſtari
ſi ↄtriſtãdi fuerĩt.⁊ h dicet᷑.j.ĩ quadã
cõditiõe huiꝰamici. Cñr ibi. vłꝛ qui
dẽ igit. Expõit ſex ↄditiões huiꝰaici
tie ⁊ aici ᷣaʒ ibi. Referẽs ãt ad bo/
nũ ſtertiã ibi.: Hoꝛũ aũt qᷣcũq;. quar
tã ibi. Differẽter aũt ſ. Quĩtã ibil Et
fsꝗõ; ſe ip[ʒʒ ..ſextã ibi.. Cõſiderãs ãt euẽ
tura ]. Dicit g̊ q;tũ ad pꝛim.qꝙ; tał ai
cus colloquet᷑ vłr ꝗbꝰ oʒ.ſicut dictum

—

. QAuãtũ ãt ad faʒ dicit. ꝙ bꝰmõi gicꝰ
referẽs ſuũ opꝰ ad bonũ cõniciet ⁊ ar

bitrabit᷑ ĩ tota cõitate ſᷣmonũ ⁊ ren eli
gẽdũ eẽ ſicut ẽ bono mõ poſſibile alioſ
delectare.vł ſaltẽ nõ cõtriſtare. videt᷑
ãt huiꝰmõi aicitia eẽ pᷣcipue circa ole

ctatiões ⁊ triſtitias fcãs ĩ collogis.col

loquia o hũana magis ſũt nãliter or
diata ad cõſolationẽ hõinũ qᷓ; ad dele

ctationẽ. Et idcirco buiꝰmõi aĩcꝰ cõni

cit ⁊ eligit iuxta oꝛdinẽ nãlẽ.vł nõ cõ
triſtare vel delectare eos cũ ꝗbylogt ſi
poſſet ide cõſequi bonũ finẽ.¶ Quãt

Auãtũ

ad tertiã cõditionẽ dicit.qꝙ hoꝛũ dele⸗

ctabiliũ.vel harũ delectationũ iſte tał

aĩcus aſpnabit᷑ illõ dełctare ⁊ cõtriſta

re ei oppoſitũ eliget ꝙ ꝗdẽ dełctaĩ vyl
qᷓ dełctatõ hẽrʒ vnã ð quatuoꝛ cõditõi
byſi.ſ.eẽt ei ñ bonũ.ſeu ihõeſtũ ł ſi eẽt
ei nociuũ:vł ſi alteri collocãti ſibi ⁊ fa
ciẽti ſᷣmonẽ ĩfert aliquã de foꝛmitatẽ.i.
turpitudinẽ vel obpꝛobꝛioſaʒ macul
nõ puam:ſed magnaͤ vel ſi.4. mõ poſ
ſit illi inferre nocumẽtũ. In hijs enim
quatuoꝛ caſibus aſpnabit᷑ delectare⁊
eligit cõtriſtare ⁊ maxie ſi cõtrarietaſ

yel cõtradictio per quã cõt riſtabit ſo⸗/

ciũ nõ inferat magnã triſtitiã ſʒ puam
Semp eni ſe retrahit ab oĩ cõtriſtatio

Quãtũ ad quartã cõditiõeʒ di

quet᷑ perſõis:differẽtibꝰ ſᷣm cõditiõeʒ
fᷣm ſtatũ ⁊ ſᷣm dignitatẽ.aliter eni lo⸗
quet᷑ perſõis que ſũt in dignitatib cõ⸗/
ſtitute.⁊ aliter ꝗbuſcũq; alijs: ⁊ iterũ

aliter ⁊ aliter magiſ ⁊ min notis.Et

ſikłi mõ aliter ⁊ aliter loquet pſõis fʒ
alias dĩntias differẽtibꝰ.ſingulis autè
tribuẽs ꝙ eſt decẽs.¶ Quãtũ ad ꝗn/

tã cõditiõem dicit.ꝙ huiuſmõi amicu/

ſm ſeipʒʒ nõ facta relatione ad aligd
alteꝝ eſt deſiderãs delectare:⁊ reue/
rens recuſans ⁊ refugiẽs cõtriſtare.q;
nis eni ſit circa vtrũq; ⁊ interduũ vtru/
qʒ alternatim exerceat:iñ ſimplr fim
ſe pᷣfert delectare ei ꝙ eſt cõtriſtare.
Quãtũ ad ſextã conditiõem que in./

ne ingeetti ⁊ exceſſiua q;tü põt bone
mö.
cit.ꝙ buiuſmõi amicꝰ differẽter collo⸗

ſnlis Erii
lliiniͦplacd

umiigiſara

henme
innuts
nnnierilss
ictstignen

cegtoeſiicn

Ciapenmni
Uiodiulder⸗
ſetieſteſten
huſtgfnelen
it Molitin
onuisſzni
ſirie Mae⸗
ſtoni luaa.
wwcicklan
limeſfabr
Hiügmit el⸗

GEtthlit
itchelpon

„.

Nicelbpenumi

(lecniois n

Pſapiſtiüe

aſeglügüͤi

Ueſſctuiepef
Nniſoſtiolnb

ſulseſdaß,

nernmn nieen
en, loͤglen.
neuunalgn

nniſtnai

Wüng

l lanati
niu
ünd
nmihii
Etiinmdn
Lunsordni
Uxknmetni
oegidanitt

ndida
Kdrüdeteni

Madit örtn
itüeie gin
Lödeznidun
aaiiMiai
iftſiähmnche
iinidikn
niſ obptri
riingili

mewunit hn

1cisinunk
Srint Mſin
mumm inie
ntra ugürini
niennihi i⸗
in teneſinnie⸗
Mniiadchanid
röiani
ösdiftiihin
zi ndgiis
msguſin⸗
4 dlie glift⸗
Gir⸗

cipit ibi. Cõſiderãs aũt euẽtura. qᷓ;
uis in quibuſdã libꝛis deficiat pꝛinci⸗

IIII.

piũ ⁊ ĩcipiat.l Cõtigentibꝰ aũt ſi ſint

. Eicit ꝙ buiuſmõi amicꝰ conſiderãs
euẽtura que poſſũt ↄtigere ex delectã

do vel ex ↄtriſtãdo.ſi illa euẽtura que

conſecuturꝰ eſt ex cõtriſtãdo ſint bona
maioꝛa bono honeſto ⁊ bono cõferen
te ſeu vnli cõtingẽtibꝰ ⁊ eueniẽtibus
ſtatim ⁊ pᷣſentialiter ex delectãdo ꝓ⸗

pter ꝙ cõtriſtabit aliquãtulũ: ⁊ parũ
gia delectatiõis magne. que ĩ poſterũ
euentura ẽ ex illis maioꝛibꝰbonis.pu/

ta ſi quis aliquẽ iuuenem cõtriſtet ad

coꝛrectionẽ ſuã quãuis ꝓ ſtatim ille iu

uenis poꝛtet male tñ qꝛ poſterũ ga⸗/
uiſurꝰ ẽ ualò ex emẽdatiõe ac dirrectõ
ne uite ſue:ideo cõtriſtãdeſt ſtatizʒ. cõ

cat aĩcitiam ſit virtꝰ. Et arguit᷑ ꝙqnõ.

NPꝛio qꝛ ſi virt eẽt nominata fuiſſʒ ſed

nomiata ñ ẽ vt dicit phᷣs.quare nec vir
tus ẽ. 2 qꝛ nulla otute opamur ficte:
ſʒ tali hitu opamur ficte.ille nãq; qui
bʒ talẽ hĩtũ nõ exiſtẽſ aĩcus ſibi loquẽ
tiũ pᷣbet ſe eis talẽ qualẽ ſe pᷣbet verꝰ

amicꝰ qui e diligit. Iſte aũt nundũ di
ligit.vt ait pᷣs.quare talis hit nõ eſt

virtꝰ. ʒ: qꝛ ᷣm nullã vᷣtutẽ fcã ⁊ dcã ho

minũ magis appꝛobamꝰ a laudamuſ

cludit finaliter ꝙ medi inter placi/
dũ ⁊ diſcolũ talis ẽ in cõditionibꝰſuis
quamuis vſq; nũc inominatus fuerit.
Cuñir ibi. Cõdelectãs aũt.ponit vnã

cõditionẽ placidi ſub diſiũctõne dicẽs

bomo cõdelectans alios pluſqᷓ oʒ.
vt. . dem̃ ẽ facit h̊ vel gra delectãdi ſic
ꝙẽ cõiectatiuꝰ ⁊ electiuꝰ ei ꝙ eſt eſſe
bhomib delectabilẽ ⁊ placẽtem. ⁊ nõ
facit h.ob vel ꝓpter aliquid aliud. ⁊
tũc ꝓpꝛijſſime ðꝛ placidus.vel facit hᷣ
gra pcurãdi ſibi aliq; vtilitatẽ.vt.ſ.ſi⸗

bi p huiꝰmõi ðlectaẽ fiat eueiat ſibi
aliqua vtilitas. Et tũc magis pꝛopꝛie
ðꝛ blãditoꝛ q; placidꝰ.(¶Cñr ibi Qui

aũt oẽs l. NPonit vnã cõditionẽ diſcoli
d. ꝙ ille qui oẽs contriſtat T plus qᷓ;
oʒ. vt ſupiuſ dictũ ẽ litigioſus ẽ ⁊ diſco

lus.ſic ꝙ litigiũ ẽ eꝰ accidẽs ⁊ cõditõ
ſed diſcolia ẽ eiꝰ eſſẽtia.iĩquãtũ ẽ diſco
lꝰæ diſpoſitio ſeu habitꝰp qᷓ; vel ꝑ quẽ
diſcolus eſt diſcołꝰ.¶ Altio aũt dicit ꝙ

dicta extrema vident᷑ opponi ſibi ip⸗

ſis tm̃ L nõ alteri. ppter h̊ͥ qꝛ mediũ ẽ

inominatuʒ ad ꝙ dicit᷑ ferri oppoſitio
iſtoꝛũ maloꝛũ ſicut ad bonũ ⁊ iſtoꝛum
remoꝛũ ſicut ad mediũ.( A. 39
euidentiã pᷣdictoꝛũ querit
vtrũ habuꝰ medi iter placidi
tatẽ ⁊ diſcoliã quem płᷣs vo

——

quã cõtẽnamꝰ ⁊ vituperemꝰ.qꝛ de cõ
muni lege ⁊ vt ĩ pluꝛibꝰmagis cõtẽnẽ
da ⁊ repꝛehẽdẽda ſũt q; appꝛoban/
da.ſicut ampliꝰ æ ſepi mala q; bona
ſʒ ſᷣm hũc hitũ fcã ⁊ dicta hominũ ma

gis appꝛobam qᷓ; repꝛebẽ damꝰ. ocli

nat enĩ ad delectare ꝙ facimꝰ appbã
do ⁊ laudãdo aliena fcã.⁊ declinat a

cõtriſtare. ꝙ facimꝰ cõtẽnendo ⁊ repᷣ

hendẽdo.quare tał habitꝰ nõ videt᷑ sᷣ
tus. 4 qꝛ fm nullã otutẽ appetimꝰ
placere hoĩb cũ hᷣ nõ ſit tuoſũ.dicẽ/
te apło.ſi adhuc hoĩbꝰplacerẽ.xpᷣi ſer
uus nõ eẽm. ad gał.i: cꝭ.Sʒ ſᷣm buius
hitũ appetimꝰ boibꝰ placere. vt pʒ ex
pluribꝰ cõditionib eiꝰ.quare nõ vide

tur virtꝰ ¶ Sʒ in oppeſitũ ẽ auctoꝛitas

phᷣi. Ad queſtionẽ dða ſũt.x.pꝛĩo ꝙ
coĩcatio ſermonũ ⁊ rerũ ẽ holĩbꝰ neceſ
ſaria.2? ꝙ aliqua vᷣtus ẽ tali cõicationi
bone neceſſaria.ʒ: ꝙ diſcolia ẽ taliſ cõ

municatiõis coꝛruptiua. 4 ꝙ placidi

ens per naturã: nec eſſario indigzʒ cõn

tas ẽ talis coĩcatiõiſ infectiua.: ꝙ me

diꝰ bitus è huiꝰ coĩcationis ſaluatiua

⁊ rectificatiua reddẽs ipſam bonã ⁊
ſalubꝛẽ.¶ Að aũt talis coĩcatio ſit bo
minibꝰneceſſaria: pꝛobat᷑ex pꝛimo po
litice.vbipbat᷑ ꝙ homo naturaliter in
diget cõmunitate ſociali domeſtica: ⁊

ciuili pluſq; apes ⁊ quecũq; alia ani/

malia. homo enim ab alijs ſeꝑatus e:
vel de vel beſtia:vt habet᷑ ibidẽ. pꝛo
eo ꝙ non viuu vt homo.Et iõ ait phs

ꝙ inciuilis homo. vel ẽ prauus.peior

bomine.vel melioꝛ homine. Cũ enin
homo vt habet ibidẽ non ſit ſibi ſuffici

8

9

LIIBRO

tate ſociali domeſtica ⁊c ciuili.ſed ta/
li comunitati: eſt neceſſaria coĩcatio

ſermonũ ⁊ rerũ. ad h̊ enim vt ait pbᷣs
ſermo datꝰ eſt hominibꝰ ⁊c talis coĩca

tio facit domũ ⁊ ciuitateʒ.quare talis
cõicatio neceſſaria eſt hoĩibuſ.⁊ ad eẽ
L ad bñ eſſe.Qð aũt tali comunicatio
ni virtꝰ ſit neceſſaria ad hᷣ ꝙ ſit bonap

batur. qꝛ virtꝰ ẽ neceſſaria cuicũq; hu

mane opõni que põt bñ ⁊ male fieri
vt.S.ce de liberalitate circa pꝛincipiũ
ſʒ talis coĩcatio põt fieri bñ ⁊ male vt
oſtẽdit tulliꝰ in pꝛincipio ſue rethoꝛi⸗/
ce.quare tali coĩcatõi ad h̊ ꝙ fiat bñ:ẽ
aliqua virtꝰ neceſſaria¶ Qð aũt diſco
lia ſit coꝛruptiua ⁊ turbatiua talis coĩ
catiõis.tũ qꝛ ĩducit litẽ cũ reddat ho/
minez litigioſũ.vt hᷣ dicit᷑.lis aũt ſegre
gat hoĩes.vt ait empedocles vt recita
tur ijꝛ phiſicoꝝ.tũ qꝛ tollit pacẽ.homo
nãq; iſocialis ⁊ diſcolꝰ ẽ belli affecta
toꝛ.vt habet᷑ pꝛimo politice.pax autẽ
⁊ aĩcitia tenẽt hoĩes in cõi cõgregatõ
ne.tũ qꝛ auertit naturalẽ hoĩs appeti
tũ quẽ hʒ ad talẽ cõitatẽ.vt habet᷑ pꝰ

politice.hõ quippe nãliter appetit de

lectabile ⁊ fugit triſte.⁊ iõ nõ mirum
ſi hõ fugit ſocietatẽ hoĩs diſcoli: tanq;ᷓ
rem triſtem ac tedioſã qᷓ;uis ĩ genera

li nãlis appetitꝰ inſit hoĩbus ad talez

coĩtatẽ.quare manifeſtũ ẽ ꝙ diſcołlꝰ ex
ſua diſcolia qᷓ;tũ in eo ẽ corrũpit ⁊ tur

bat humanã coĩcationẽ. ⁊ iõ dicit phᷣs

pꝛio politice:ꝙ talis ĩſocialis hõ ma
ledictus ẽ ab illo magno poeta home
ro tanq; pars nõ cõgruẽs toti ſuo.
Qð aũt placiditas talẽ coĩcationẽ in
ficat.pꝛobat᷑.qꝛ illud coicationẽ ⁊ coĩ

tatẽ ĩficit. ꝑ qð vitiũ augetur nutrit᷑ ⁊

creſcit. Sʒ p placiditatẽ viciũ augetur
nutrit᷑ ⁊ creſcit. ſicut eĩ virtꝰ laudata

creſcit.ſic viciũ laudatũ creſcit.cum.ſ.

laudat᷑ peccatoꝛ ĩ deſiderijs aĩe ſue ⁊

iiquuſ benedicit᷑.ut hẽt᷑ in pᷣſ.placiduſ
aut:qꝛ oẽs vult delectare.oẽs laudat.

bonos. ⁊ malos.vt oĩbus placeat ⁊ ꝑ
ↄñs auget ⁊ nutrit vicia laudãdo ⁊ cõ

mendãdo opa vitioſa. quare talis coiĩ

catiõem ⁊ coĩtatẽ hominũ iticit ¶d
aũt hĩtus mediꝰ coĩcationẽ ſaluet ⁊ re
ctificet ac bonã reddat pʒ.qꝛ oĩs bitꝰ
declinatiuus litis ⁊ iductiuꝰ pacis ⁊
dirrectiuꝰbumani appetiꝰad bñ coicã
duʒ ĩ rebꝰ ⁊ ſermonibꝰ reddit eoĩcatõ
nem illã ſaluã rectã ⁊ bonã. ſed talis
hitus ẽ buiuſmõi.quare ⁊ c. Aſſũptũ
ꝓbat ex eius deſcriptiõe que ex textu
phᷣi colligi põt.Eſt eni hitus electiu
cõuiuẽdi ⁊ colloquẽdi hoĩbꝰ quibꝰ oʒ
⁊ ſicut oʒ cõuiuere ac colloqui ad dele
ctationẽ ⁊c cõtriſtationẽ medians iter
plus ⁊ min“ delectare ⁊ inter plus et
minꝰ cõtriſtare.int᷑ delectare nũqᷓ; cõ/
triſtãdo et cõtriſtare nunq; delectãdo
int᷑ placiditatẽ et diſcoliã redd ẽs ho
minẽ oĩbuſ boibꝰdecẽter affabilẽ.oĩbꝰ
in ſpe boni delectabilẽ vel nõ cõtriſta
bilẽ ł ĩ quibuſdã caſibꝰ ꝓpter fugã ma
li moderate cõtriſtabilẽ ſᷣm quã perſo
nis differẽtibꝰ differẽt colloquimur fʒ
quẽ delectare ſimpliciter ſumptũ eli/
gimꝰ.et cõtriſtare renuimꝰ ſᷣm quẽ de
lectatõi pñti aliter bone ac vtili pᷣferri
mus paruã cõtriſtationẽ bonoꝛũ ma/
ioꝛũ ĩ poſterũ piturã. Ex hijs autem
manifeſtũ ẽ.ꝙ talis hitus eſt moꝛalis
mediãs iter vicia circa moꝛes fugien
da.(¶ Eid pꝛimũ ꝗᷓ dicendũ.qꝙ h virtus
nõ eſt determiate vnico noie noiata.
Sʒ quilibʒ noĩat eã fʒʒ videre ſuũ.Et
rõe hui deputat eã inoĩatã pbᷣs. qꝛ ñ
hʒ vnicũ nomẽ apud oẽs.ipſe bᷣo noia
unt eã aicitiã.qm ad aicitiã que ẽ inter
aĩcos:multũ accedit quãtũ ad exterio
rẽ cõuictũ.homerꝰvero videt᷑ eã vocaſ
ſe ſocialitatẽ vocãs inſocialẽ boĩem di
ſcolũ. vt hẽtur pꝛio politice.quaſi pri
uatũ ſocialitate.i.iſta virtute.multiãt
noſtri tẽpoꝛis vocauerũt eã affabilita
tẽ. Eſt enĩ affabilitas pꝛia cõditio ei
vt viſu ẽ: tñ nõ eſt ipſa Fuit etiã b vir
tus aliqñ vocata vrbanitas ad differẽ
tiã ruſticaĩtaſ.qꝛ viuẽtes in vrbe ſcie

bãt grate cõuiuere ⁊ colloqui.viuetes

aũt in rure ſicut indocti rudit ⁊ ingra
te ceteris cõuiuebant ⁊ colloquebãt.

et tlodee
liigaun
mnigeſe
ig no
öriylun
ntttie1
Smigſe
di.
lits
Sxllows
imn
elbwvisei
Ueſtſen
usitfuin
ſenst und
adgn

giötunan
Netiepe
Galicsboen
ſolni.
ſerſgalor
Nlcanuſe
icl onpue
Ilſinatuere
lhleſetuen
lasßcvodet
Canonin
Aherene
helere

ſne Qörore⸗

ninren
eiicp An
inenünmnn
um tcäloe
Kinoßpn
amniuiengni
amidgtöͤ
Pob'gni
enweienti

ti colii
ttinen
eni er

riül

Gemnie
tüthoune

teuibſun
Aulnenar.
lſinn

Girikanonina
PNeleametin
tre inilenme
öüräümenmin
nia clin
dertin
cueeatdliſdi
Ubudicti an
nrCibliſt
GinNſiicli
meinplainien
midar enumin
iitinn bonegrti

märnmnibe
ſeinmilrbe⸗

figuisänudin
erftndtunani
Apinizmͦf
cterniaemnain
y woin eißßſig
xnnn eiſtiii
imone anlinuft
leni idliti/

.

—
=

ulti rii tüi

MU

IIII.

vocat᷑ ẽt hodie vulgarit᷑ curialitaſꝑ eã
dẽ rõnẽ qꝛ qui verſant᷑ ĩ curijs ſciũt p

ceteris groſe cõuiuere ⁊ colloqui qui

buſcũq;.vnð cũ aliquẽ vocamcurialẽ

itẽdim ipʒʒ laudaj de iſta virtute ſicut

ipᷣam habẽtẽ.⁊ oppoſitũ vocamĩcuri
alẽ hbominẽ diſcoluũ ⁊ ĩ cõuictu tedioſũ
2 oneroſũ. Aocata ẽ ẽt aliqũ lepos
vel lepiditas.qꝛ homo dicit᷑ lepic' cũ
eſt molł ⁊ dulcis gratus ⁊ acceptabił
ĩ cõuicm.¶ Hocat᷑ ẽt p eãdẽ rõnẽ iocũ
ditas ⁊ habẽs eã iocũdꝰ nõ quidẽ ex
eo ꝙ ipſe ſit foꝛmalłr iocũdꝰx letus. ſʒ

ꝗq talis ẽ virtuaxr. qꝛ boĩes ſibi collo⸗

quẽtes ⁊ cõuiuẽtes reddit iocũdos ⁊
letos. Sed ꝓpꝛijſſime vocata eſt anti⸗

quitꝰ facetia. vñ ðꝛ facetꝰ medi inter

diſcolũ et placidũ: ⁊ de iſta cõmendat
gallicos boetius in libꝛo de diſciplina
ſcolariũ.d.qꝙ venit pariſi ad vidẽduʒ
facetoſ galloꝝ rit: qꝛ ſᷣmn vᷣiratẽ natio
gallicana ſuꝑ oẽm natiõem ad vitã fa
cetã eſt ppta et magis abũdat ĩ iſta
gratiſſima facetia. Auidã ãt moꝛe po
etico de facetia edidit vnũ libellũ ꝗ ðꝛ
facetus in quo dat multa generalia fa
cetia documẽta in pꝛincipio. qui nãq;
ait. Moꝛibꝰ et vita ſi ꝗs vult eſſe fa⸗
cetꝰ.Ne legat et diſcat:que mea mu
ſa docet. Qð nomẽ vtit᷑ aug.recitãſ cu
iuſdã mimi facetiſſimã vꝛbanitatẽ.iʒ.
de tri. c 3z2 Ad m vᷣo dicendũ.ꝙ bac

virtute nõ opamur ficte. qꝛ ſi ad aĩcũ

cõuiuam ⁊ colloquamur dulcit᷑ cuʒ
et. imo 7ʒ ꝓpoꝛtionẽ debemꝰↄuiuẽ ad
omnẽ hoĩiem.quãuiſ nõ oĩm ſumꝰſpẽa
leſ amici.Et iõ ſi p hãc facetiã redda
mꝰ hoibꝰ gratũ cõuictũ nõ ꝓppter b fin
gim' nos eẽ eoꝛũ ſpẽales amici¶ Ad
terciũ ᷣo dicẽdũ.ꝙ ñ oĩa fcã ⁊ dcã ma

la hoĩnũ debemꝰrepᷣhendere ⁊ icrepa

re. quare nõ poſſent hoĩeſiſta poꝛtaẽ
Sed debem tm̃ illa:⁊ illo mõ repꝛe/
bẽdere:vnde poſſimꝰ nĩa vel eoꝝ ma
la vitaẽ ⁊ bona vel cõmoda ꝓcurare.
quare virtꝰ iſta nõ irrationabiłr decli

nat ad delectare. Ad quartũ vero dõ

᷑vhoibuſ placere nõ eſt vniuerſalr vir

tuoſũ. qꝛ vt dictum eſt. ᷣ põt fieri bñ æ

male. ſed hoĩibus placere ad eoꝛũ bo

nũ.hoc ẽ virtuoſũ ⁊ ðᷣo accepiũ.vnde
apoſtolꝰnegat ſe placere hominibꝰ cũ

iniuria virtutis vbi allegat eſt · Sʒ ali
bi dicit ſe oibus ꝑ oĩa placere.pꝛime.

Coꝝ. 4. ſcilicʒ ad eoꝛuʒ edificationẽ

in bonum.

Irca eadẽ fere iactãtia l.Su
pꝛa egit de facetia circa dele
ctatiões ⁊ triſtitias ĩ cõione
ſermonũ ⁊ rerũ factas. Hic agit ð vir
tute veracitatis circa eãdẽ coĩonẽ fcã.
Pꝛimo aũt ꝓponit ĩtentũ.2. dat cãm
itenti ibi. .Nõ malũ aũt.ʒ. exponit
intẽtũ ibi. In conuiuere. 4 ꝓſequi
tur ipſũ ibi. Aidet᷑ vtiq; lactatoꝛ.

BHicit pꝛimo.ꝙ ſicut facetia ẽ circa

coĩioneʒ ſermonũ ⁊ rerũ.ſic fere ẽ cir
ca eadẽ.i.circa eaſdẽ reſ medietaſ op

poſita iactãtie. æ ipſa è inominata ſi

cut et pᷣdicta virtꝰ facetia. 2. ibi.Mõ

malum autẽ. Sat cauſam. quare de
iſta medietate oppõita iactãtie ſit agẽ
dũ.d.ꝙ nõ eſt malum. imo bonumer
vtlle tales medietates conſiderando
et tractãdo bꝛeuiter ptranſire ꝓpter

duo. pꝛimum:quia magis ſciemus ea

que ſunt circa moꝛes ſi ptranſeamus

modo pꝛedicto omnes ſingulos. Ex

ſingularibus enim opoꝛtet colligere

vniuerſaliũ in moꝛalibus.ꝓpter ſʒ ũt

qꝛ nos credẽteſ ipſas virtutes ee me⸗
dietates ex iductione ĩ aliquibꝰerimꝰ

D

cõſpiciẽtes ſic habens in omibus.i.ꝙ

ita ſe habet in oĩbꝰ. ꝙ. ſ. oĩs moꝛalis
virtꝰ eſt quedã medietas circa paſſio /

nes vel operatiões et ecõuerſo. Dis

talis medietas ẽ moꝛalis uirtus: 37
ibi. In cõuiuere] Expoit intentu ſuũ

dicẽs. ꝙ illi qui in cõuiuere colloquun

tur ad delectationem vel ad triſticiam

dicti ſunt ſuperius ſcilicet placid' di/
ſcolus et facetus. Munc aut dicemus
de veridicis et falſidicis. qui.ſ. ſũt ta

les in ſermõibus et ceteris opatiom/

bus et in fictione que cõius eſt iactan

ne et yronie. 4 ibi. ¶Aidet utiq; i
8

ð

LIBRO

ctatoꝛ J. Pꝛoſequit᷑ intẽtum ubi ſic x
cedit.qꝛ pꝛĩo deſcribit veridicũ:⁊ fłi
dicũ.2 cõpat eos penes cõueniẽtiam
ibi. Eſt ꝙ hoꝝ ſingula J.ʒ? penes dil
ferẽtiã ibi. Scðʒ aũt ſe ipſũ m̃datiũ
4? põit modos vᷣacis ibi. Re vtriſq;
ãt ? modos iactatoꝛis ibil maioꝛa ãt
exñtibꝰ e modoſ yronici ibil eyroneſ
aũt l.Dicit ̊ pꝛio ð iactatoꝛe.ꝙ iacta
toꝛ ẽ ſiłatiuꝰglorioſoꝛũ ſibi ñ exiſtẽtiũ
⁊ maioꝛuʒ qᷓ; exiſtãt ſi qua głioſa exi

ſtũt illi.2: aũt dicit ꝙ eyron ẽ edrio ſe

bẽns.ſ.negatiuꝰ głoſoꝝ q̃ ſibi exiſtũt.
⁊ ſimulatiuꝰ minoꝛũ q; exiſtãt.ſi ñ oĩo
gloꝛioſa neget. 2. dicit ꝙ mediꝰ inter

pᷣdictos q vocat᷑ grece aukaſtos.i.ñ

abſcõditꝰ p ſe admirabił.nullo addi/
to vł detracto⁊ p ſe manifeſłꝰ. Iſte in
qᷓ; ſic vocatꝰ ẽ hõ verax ĩ vita ⁊ ĩ ᷣmo
ne vtrobiq; cõfitẽs exiſtentia ſibi qᷓ;ẽta
ſũt ñ maioꝛa neq; mĩoꝛa.Cũr ibil Eſt
aũt hoꝛũ ſingula ].cõpat iſtos ſ̃ʒ cõue
nmẽtiã.d. ꝙ oẽs iſtos ſiłr cõtĩgit facer
ſingula opa ſua dupłr.vno mõ gĩa ali
cuiꝰ alteriꝰ.puta amoꝛe lucri vel głie.
vel tioꝛe cõfuſiõis recipiẽde.Alio mõ
nulliꝰ alteriꝰ gra.ſed ſoliꝰ opis gra.qꝛ
ſinguli ſingula opa amãt ⁊ appetunt
pp iſta opa qꝛ ſũt talia. Sic ãt opa fa
cta ſũt maxie ꝓpꝛia opa taliũ hĩtuum
qꝛ vnuſꝗqſq; qualiſ ẽ ſʒ hiĩtũ:talia dicit
T talia opat᷑ ⁊ tałr viuit niſi gr̃a alieu
ſus alteriꝰ icidẽtis ⁊ nihil oꝑari con/
tingat.uiꝰ cã eſt. qꝛ oĩs foꝛma que ẽ
pꝛincipiũ opandi:pꝛiꝰdat eẽ qᷓ; opari
⁊ quale eẽ dat:tale opari largit᷑ ꝙ ap
paret a poſterioꝛi.qꝛ opationes ſimi
les generãt.augẽt ⁊ ſaluãt ipſũ hĩtum
quare qualis ẽ vnuſꝗſq; ſᷣm hitũ. tałr
neceſſario opat᷑.Si opet᷑ ᷣm ulũ hitũ
⁊ ſi ałr aliqua de cã opet᷑.nequaqᷓ;ᷓ ſʒ
illũ hitũ opabit᷑.(Coni ibi. ¶ Scðz ſe
ipſũ aũt mẽdatiũ .. Cõpat iſtos ᷣm dif
ferẽtiaʒ.ĩtendens oſtẽdere.ꝙ medius
differt ab extremis. ſicut laudabilis a
vituperabilibꝰ.Et eyron ab alio ſicut
minꝰ vltupabilis a vitupabilioꝛi. Ar/
guit g ſic.imdatiũ ĩ quocũq; ẽ pꝛauũ ⁊

fugiẽdũ⁊ vſtuꝑabile.veꝝ at ĩ quocũq;
ẽ bonũ ⁊ laudabile·Sʒ mediꝰ ẽ verax
vt viſũ ẽ.⁊ extremi mẽdaces.quar̃ me
dius erit laudabilis ⁊ extremi vitupa

biles. Inter iſtos tñ vitupabilioꝛ ẽ ia
ctatoꝛ. Huiꝰ ratiõis ponit pꝛio maio

rem ⁊ pʒ 2? minoꝛem ſimul a mixtim
cũ cõcluſione ibil Sic aũt verax.d. q
mediꝰexiſtẽs erit laudabilis.hᷣ vltimũ
ẽ de cõcluſione.pꝛimũ aũt de minoꝛe.
Itẽ · Qui aũt ..mẽdaces.ſ.iactatoꝛ
Lc eyron ambo erũt vitupabiles:ma/
gis ãt iactatoꝛ.Cauſa vero reddet᷑.j.
Cũr ãt ibi. De vtriſq; aũt.ponit mo
dos vᷣacis.pꝛĩo aũt exponit qualẽ ve/
racẽ accipit.d.ꝙ de vtriſq; iſtoꝛũ hitu
um.ſ. laudabilis ex vna pte. ⁊ vitupe

rabit ex alia. Sic dʒ exponi.qꝛ vterq;

diſtributiuũ eſt duarũ ptiũ tantũ ⁊ no
pluriũ.de hijs inq; vtriſq; dicemꝰ pꝛi

mo tñ de veraci. Hõ dicemꝰ tñ nec in
tendimꝰ dicere de veraci vel veridico
qui verũ dicit in cõfeſſionibꝰinterroga
tuſ p iudicẽ. Hec de quocũq; veridico

qui ẽ veridicꝰ deminate de hijs que

ptinent ad iuſticiã vł iiuſticiã ⁊ queꝰ
tendunt ad hãc vel ad illã.qꝛ talia ve

ra ſunt ⁊ erunt alteriꝰ ptu.ſ.iuſticie.

Sʒ intendimꝰ de veridico qui verum
dicit in illis in quibꝰ:nullo tali differẽ

te:vel differentiã faciẽte iuſticie vel in
iuſticie. Sed ĩ ſermone ſimpłr ſumpio
⁊ in vita ꝓpꝛia appetit manifeſtatio/

nem vi eo.ꝙ talis eſt ᷣm hitũ veraci

tatis.qui pꝛeciſe inclinat ad verũ di/

cere.nulla alia cõſideratione vel intẽ ,
tione habita.¶ Eñr ibi. Aidebitur

vtiq; talis J. Ponit.6õ.cõditiones ve/
racis.quarum pꝛima ẽ.ꝙ ipſe videbit᷑
ſicut ⁊ eſt moderatꝰ ſine quocũq; ex/

ceſſu.2? eſt cauſa pꝛime.ſ.amatoꝛ ve-/

ri.amoꝛ aũt veritatiſſacit hoĩeʒ rema
nẽ ifra limites ſuos. 3?qꝛ ipſe verax

verum dicẽs in rebus ĩ quibus nõ dif

fert iuſtum ab iniuſto.qꝛ ſunt res neu
ire ⁊ idifferentes. In hijs inq; veruʒ
dicens dicet etiã verũ in rebus in ꝗb

differt. ſicut in iudicijs ⁊ teſtiſicationi

t ocbut
iitcan
perwebi
ſlſaraln
nngtiut
üfnleic
mhoneba
jenerieenit
nüiiein
Gpincoe⸗
hüstrottn
ſiterdco⸗
(honoteüibi
Geeddtumdis
cum ahodi
Nondnen
goanäre
ſes nerom
us de hoſs
inenlite
is eſt oleen
ſpehigiiis
loeroyel⸗
u alcere/
finin neclo
nedoiichi
htiſſbicun
lirlat eni⸗
faniͤninmit
mmni
hgari P

ueſinin on
eltsfunit
uüllypenonan

we Eſlii
ultummn

ſauman ,.

ſalbgtenietg
ihierignn

ieiſeſet
Baniig

R
e micün

ween

äteenn
1 gdemize
lserfur
edeſantt
jancckinen
nir' vie
ucnin iii
laliligt
m Aet iniſin
deNi
Sn in:uldͤ
mmniiciti
ediſendreint⸗
—
gueclenchuen
H in
lend,
Erunintiſg,
tcalaſini⸗

4 *
N

ai witi .

bus ⁊ adbuc magis quã in alijs rebꝰ.
4 reddit cauſam tercie.Et eſt ꝙ iſte
verax verebit᷑ mẽdatiũ.⁊ fugiet ⁊ hor
rebit.ſicut aliud valde turpe ĩ tali ma
teria.puta iuſti ⁊ iiuſti.ꝙ quidẽ men
datiũ ſm ſe ĩ quacũq; materia. vereba
tur. hoꝛrebat ⁊ fugiebat.et bᷣ ẽ cã qua

IIII.

re maxie verũ dicit⁊ maxie falſũ fugit

in mã iuſti ⁊ ininſti:qꝛ ibi etiã eẽt cõiſ
turpitudo que eſt in oi mẽdacio.Et cũ
hͥ ſpãlis turpitudo rõne iniuſticie.
ſequit᷑ ex pᷣcedẽtibꝰ.⁊ eſt ꝙ talis hituſ
⁊ homo tali hitu diſpoſitus eſt merito
pᷣcedẽtium cõditionuʒ laudabilis. 6.
ꝙ cum aliquãdo ſit incertꝰ de q;titate
bonoꝝ ſuoꝝ ⁊ foꝛſan oʒ ipᷣm vel ꝓpt᷑
ignoꝛãtiã vel pꝛopter aliã cãm declia
te a uero magis declinat in dicẽdo mi
nus de bõis pꝛopꝛijs qᷓ; in dicẽdo płꝰ
qᷓ; inexiſtãt ei.Huiꝰ ãt cã eſt.qꝛ pꝛudẽ
tius eſt dicere minꝰ qᷓ; magis pꝛopter
ſupabũdãtias eẽ oneroſas audiẽtibus
talis ergo pᷣelegit ſi opoꝛteat dicẽ mi
nus quã dicere magis.Et ſpãliter.qꝛ
ꝙ ẽ minꝰmedio icludit᷑ i io. Sʒ ꝙ eſt
mai medio ñ icludit᷑ ĩ eo.ſʒ pociꝰecõ/
uerſo.tñ ſi dicat minꝰ. negãdo ampliꝰ
i idẽ reddit quãtũ ad mẽtiri.Si ei ha

bẽs.x.im̃ dicat vni hẽo.xv.⁊ alteri di

cat nõ hẽo niſi.v. tũc vtrobiq; eqnalit
mẽtiet᷑.quare ſufficit rõ phi. Cũñr ibi
LAaioꝛa aũt]. Ponit modos lacta
toꝛis.Et pꝛio ponit modos.2? cõpat
eos penes foꝛmù ibi.. Mõ in potẽtia
aũt ..ʒ: penes materiã ibi. Qui qmiᷣ
glorie ..Eſt ̊ ſciẽdũ.ꝙ triplex ẽ iacta
toꝛ.ſ.iactatoꝛ purꝰ.lactator gloꝛioſus
T iactatoꝛ auarꝰ Deſcribit ̊ iſtos treſ
Lcuilibet attribuit cõduionẽ ſuã. Di/⸗
cit ̊ pꝛio de lactatoꝛe puro ꝙ iactatoꝛ
fingẽs ſibi exiſtere maioꝛa exiſtẽtibuſ
ei nulliꝰ alterꝰ gĩa ſed tm̃ gra buiꝰ fi/
ctiõis aſſimilat᷑ hoĩ prauo.qꝛ ĩ b gau/
det mẽdatio. Hõ gauderet aũt niſi eſ
ſet.vł pꝛauꝰ vł pꝛauo ſiłis. tñ ſimpłr
magis videt᷑ vanꝰ quã malꝰ. Et iſte ẽ
lactatoꝛ purꝰ ⁊ eiꝰ cõdiiio ẽ.ꝙ ẽ vanꝰ
⁊ pꝛauo ſiłis.( Eſt aũt ſclẽdũ.ꝙ talis

et ad auaꝛitiã.
quidem igitur] (Compa
tores penes materiam dicens de quo

iactatoꝛ r ñ pꝛauꝰ ñ malꝰ:ſʒ vanꝰ.qꝛ
pᷣuꝰ mal itẽdit aliquã turpitudinẽ ł
turpẽ vtilitatẽ ł voluptatẽ qᷓ; pᷣfert ſi/
plicit᷑ hõeſtati et inocẽtie. talis aũt ia
ctatoꝛ nihil hoꝛũ ĩtẽdit.quare nec ſim
plicit pꝛauꝰ.nec ſimpłr malꝰ ẽ.Eſt tñ
vanꝰqꝛ appetit ꝙ nihil ẽ.Dicit aũt fᷣo
de iactatoꝛe głoſo.qꝙ ille ꝗ gratia ali⸗/
cuiꝰ tia magna iactat.ſi hᷣ faciat gra⸗

tia honoꝛis vel głie nõ ẽ valde vitupa

bilis.qꝛ honoꝛ et gła ſũt quedã ptinẽ

tia ad virtutẽ.quãuis ſũ vᷣtute nulli de
beãt᷑.vt viſũ ẽ.S.ce de magnimitate.

3? aũt dicit de iactatoẽ auaro.qꝛ ille gꝗ
talia ma iactat gratia argẽti.vł eoꝛũ
que ĩ argẽtũ tẽdũt.ſicut quecũq; pecu

nie q̃ nũmiſmate mẽᷣanf. ille inq; iac

tator ẽ ceteriſ deformior ꝑpꝑ bᷣ ꝙ pᷣtuteſ
et opa vᷣtuoſa que ſũt quedã diuia ide
cẽter ſbiecit pecunie. faciẽs pecuniaʒ
finẽ eoꝛũ que ſub cõmertio nõ cadũt.
ir ii ms ipotẽtia l. Cõpat iſtos
iactatoꝛes penes foꝛmã.d. ꝙ iactatoꝛ
nõ ẽ formałr iactatoꝛ ĩ potẽtia eoꝝ de
quibꝰ iactare ſe põt:ſʒ ẽ foꝛmalłr ĩ ele
ctiõe animi ſᷣm quẽ eligit fictiõem ma
ioꝛum qᷓ; exiſtant:quia ſᷣm hitum et in
eo vel inqᷓ;tũ talis eſt per hitum iactã
tie.ipᷣe iactatoꝛ eſt ꝓpꝛie quẽadmodũ

et mẽdax eſt pꝛopꝛie ille qui mẽdano

ipo gandet ſicut iactatoꝛ purus. h̊ aũt
ſcʒ głioſus gaudet honoꝛẽ appetens
Et ideo patet.ꝙ ſolus iactatoꝛ purus
eſt ſimpłr iactatoꝛ. alij vero trãſeunt
ad alia peccata. puta ad vanã głiam
¶ Eõſequenter ibij qui
ompat iſtos iacta

libet in qua materia ſe extollit.¶¶ Di
cit ergo pꝛimo.qꝙ iactatoꝛeſ glłioſi qui

gratia honoꝛis ſe iactãt ipſi ſingũt ta

liaĩ quibus fit laus et felicitas. Hec
eni maxie vidẽt᷑ eẽ głoſa et honoꝛabi
lia. 2? dicit ꝙ auari qui gratia lucri ſe
iactãt fingũt quoꝛũ vel quib lucrũ eſt
ꝓpinquuz vel ꝓpinquiꝰ. 3. Dicit ꝙ
etià fingũt illa que nõ exiſtẽtia cõtin/
gũt faciłr pirãſire.i.faciłr oꝑire et ue
6;

IBRO

lare ne de mẽdatio conuinci poſſint.ᷣ
aũt referri debẽt ad iactatoꝛes puros
quãuis textus h̊ nõ expꝛimat. qꝛ trũ
catus eſſe videt᷑.Exẽ plificat ãt de om

nibꝰ vt videt᷑.dicẽs ꝙ tales tałr vide

mꝰ eẽ iactãtes puta medicũ ea que fa
ciẽt ſibi lucrũ ⁊ diuinatoꝛẽ ea que faci
ent ſibi famã ⁊ głiaʒ ⁊ ſapiẽteʒ.ſ. eũ
qui ſe fingit ſapiẽtẽ ĩ ſciẽtia rerũ hoĩ/
b icognitarũ.de qua ñ poſſit bẽri ex/
piẽtia.Sicut ðꝛ ĩ puerbio.q antiquus
hõ ⁊ multũ ex?neus poſſũt mẽtiri ſecu
re.ſi nullłꝰ aliꝰfuẽit cũ eis ĩ illis antiꝗi
tpibꝰ.vł ĩ ilł remoſᷣ᷑ regiõibꝰ.ꝑp b igit
plures hoĩes tłia fingũt ⁊ iactat.qꝛ ĩ
ipſis ſũt illa que dcã ſũt.ſ.appentꝰmẽ
tiẽdi ⁊ appetitꝰ hõꝛis ⁊ głie ⁊ appe
titꝰ pecũie. Cũñr ibi. Eyrones aũt].
Põit modos eyronis ſeu yronici. p⸗
aũt põit vnũ moð.⁊⁊? alterũ ibi.. Qui
ãt pua ?m̃dat pꝛimũ modificatum
ibil ꝗ ãt moderate Dicit g pł.ꝙ eyro
neſ minꝰ ð ſeipᷣis dicẽteſ:hñt duaſ ↄdi
tiões.pꝛĩa eſt ꝙ ſũt gratioſioꝛes ĩ mo
ribꝰ qᷓ; illi pꝛimi iactatoꝛes.Cui cãm
aſſignat:qꝛ tales nulliꝰ luecri gra.vidẽ
tur mĩioꝛa bona dicere:ſʒ tĩ qꝛ fugiũt

moleſtũ ⁊ timidũ. Eſt eniʒ moleſtum
boibus audire aliquẽ ſeip̃ᷣm ⁊ ſua ma

gnificãtẽ.Eſt etiã timidũ ⁊ ſuꝑbũ ſal
tẽ in expiẽtia de ſeipᷣo dicere magna/
lia. 2 conditio iſtoꝝ eyronũ e. ꝙ ma
xie negãt illa que ſũt głoſa ĩ eis.ſicut
aX ſocrates fecit.d.ſe nõ eẽ ſopbuzʒz.i.
ſapiẽtẽ.ſʒ tm̃ phᷣm.i.ſapĩe amatoꝛẽ vł
amicũ. Deide ibi. Qui ãt pua. Po
nit aliũ ſpẽalẽ modũ cũ duabꝰ cõditio
nibꝰen. Dicit ꝗᷣ pꝛĩo.ꝙ illi eyrões que
pua oĩbꝰvel płibꝰmãiſfeſta fugiũt:vocã
tur baucopamugi. i. aſtuti ⁊ cũ h deli/
cioſi.¶ Iſti enĩ ypocrite qui ſupꝑficiete/
nꝰp̃tẽdũt de ſe mĩoꝛa.ut ꝓfũdiꝰ cogitã
tes de ipſis opinẽt᷑ maioꝛa. Et iſti ẽt
hñt duo.pꝛio ꝙ ſũt cito cõtẽptibiles ⁊
2? ꝙ vident᷑ eẽ iactatoꝛes.qꝛ modꝰiſte
videt᷑ quedã iactãtia.ſicut appuit de
veſte latomoꝝ.⁊ hoĩm qui aſſũpſerãt
ſibi hĩtũ nimis deſpcm. pꝑ quẽ volebãt

——

tacite ſuadere hoĩb. ꝙ ipi erat holel p
fecti ⁊ ſci.ſicut enĩ ſupabũdãtia ĩ pᷣdi
cãdo ꝓpꝛia bõa ẽ iactãtia ł opꝰ iactã
den ic keveſeen valde ſactꝰ ſic ꝙ ꝑ illũ
de F p‚ſtet᷑ argum̃tũ magnoꝛũ bono
rũ.¶ Cñr ibi.. Qui aũt moacrate J.
Cõmẽdat pꝛimũ modũ moderate fem
dicẽs. ꝙ eyroneſ illi qui moderate vtũ
tur yronia ⁊ circa illa que ñ ſũt valde

pꝛũpta ad cognoſcẽdũ nec młtũ ma
nifeſta eyronim aut illi ĩ quẽ tales qui
vtẽdo yronia ſeruãt modũ ⁊ mãʒz ſut
hoib gratioſi.qꝛ vident᷑ —
Ulti

nigni.nõ curãtes pᷣferri ceteris
mo aũt addit vnũ verbũ de oppone di

cẽs.ꝙ iactatoꝛ videt᷑ oppõi ſidico ſup
ple magis quã iſte eyron.⁊ rõ ẽ qꝛ eſt

g0 deterioꝛ.ut pʒ ex pᷣdictis.
S euidẽtiã pᷣdictoꝝ querẽda
ſüt tria (wind vtrũ omne

eſſe opus iuſtum: qꝛ in lege pᷣceptum

vt. j. li. Aulto magis g mẽdatlum

põt iuſte ꝓferri:cũ homicidiũ ſit gra⸗/

uius q; mẽdaciũ. 2: qꝛ nullũ peccatũ

oꝛdiabile ad bonũ.Sʒ aliqð m̃dati
uʒ oꝛdiabile ad bonũ.puta mẽdaniũ
officioſũ.ꝙ alicui ꝓdẽit ⁊ nulli oberii
quaẽ vt pꝛꝰ. 3?qꝛ nullꝰiute vtẽſ pec
cat. stute eĩ nullłmale vtit᷑ vt bet pꝛio
rethoꝛice.Sed aliqui virtute vtentes
dicũt mẽdatiũ.Qð pʒ.pꝛĩo qꝛ magni
muſ maanimiter agẽs ad multos vtit

yronia vt.S. tractatu ſuo.yronia vo 3

mendatiũ.¶ Itẽ verax ſua pᷣtute vtens
decliat a vᷣo ĩ min.vt hic dicit phs.de
clinare ãt a vero eſt mẽdaciũ.¶ Itẽ en
trapel' agẽs eutrapelice vtit᷑ mmdano
iocoſo.quare pʒ tripłr.ꝙ aligs virin
te vtẽs dicit mẽdaciũ.quare mẽdeaciuʒ

inoeni
tſenm⸗
etpan
ißſeht
Hifen
unc.
eniinn
cirmih
lunnu
Cdurenmn
hesniges
lii enuc
itſehzre
ſfnösatin

= mẽdatiũ ſu pccm̃. Fᷣʒ qꝗd ẽ ve
2 ritaſ ut ẽ moꝛatxł᷑ virtꝰ.an ſit vᷣitaſ doctri
ne. vl vitas iuſticie.vł vᷣitas vite.Ler
tiũ vtrũ ypocriſis dicat᷑ vniuoce de ia/
ctãtia.⁊ yronia ¶ QA. quadrageſima.
E pꝛio arguit᷑.ꝙ nõ oẽ mẽda
ũ ſit peccatũ. Pꝛiĩo qꝛ non
oẽ homicidiũ ẽ peccatũ.qua
re nec oẽ mẽdatiũ.homicidiũ eni põt

„

nan
n
Kuünass
idunton
Nuini ſi
Vr Kaben
uernin⸗
ſridian
xnwro t
lerlikrte
ſhreliue
Nni⸗
llini Sd
icenges
ginemtitsi
Ntgui
ſfſäden
mmjrhtini

(uräſeg
t inen
ünsſcnt
ea ſiuiwo
Apaſtonüne
Popyarneni

bnequtt

umenes nin

tnene E

ulmi ded
ggdleri
i dictfiſi

enentin;

ingtei

teniüne
nreſünn
Aiulgei
Näii
minaliigi
maſeni wiin
ſignietbin
mirs ſnicen
Wmänetän
nunticeidnni
Pgüeennti⸗
mapezi
Deuitijr
Ninniſt i
timi inaii
ttean
imwiS NYr

nmi unt

ru

iierti Pit
di Miwcni
nuirüͦdnidt⸗
uimn: oͤ
Gelo niß ſul
gientcübetli

neiaci eif

gleni mii⸗
ebieal ai ii
1er. Au

illud nõ erit peccatũ ¶Sed oppoſe itũ
videt ſentire phi.ꝙ mẽedatiũ ſ̃m ſeip
ſum eſt pꝛauũ ⁊ fugiẽdũ ⁊ turpe.ꝙ ãt
ſm ſeipʒʒ eſt tale vłr eẽ tale.quare mẽ
datiũ vłr erit pꝛauũ ⁊ fugiẽdũ ⁊ tur/
pe. ¶ Bicẽdũ ꝗ̊ cum eo ⁊ cum Aug.
li? de doctrina xpᷣiana ⁊ in euchidiõ.
æ li.de mẽdatio.ꝙ oẽ mendatiũ ẽ pec
catũ ⁊ malũ.h̊ aũt apparet ex triplici
malicia incluſa in omni mendatio. in
cluditur enim in omni mendatio per

uerſitas iniꝗtas. ⁊ ibumãitas.qm̃ mẽ

datiũ puertit oꝛdinẽ ſermõis ad finẽ
ſuũ. ⁊ ſic bʒ puerſitatẽ.puertit ẽt oꝛdi
nẽ ſᷣmõis ad ĩtellectũ ⁊ ſic bʒ iniqtatẽ
puertit ẽt oꝛdinẽ loquẽtis ad audiẽtẽ
⁊ ſic hʒ ihumanitatẽ. Pꝛimũ ꝓbatur
qꝛ uti re ad oppoſitũ ſui finis ad quẽ
diuinitꝰ oꝛdinata ẽ puertere oꝛdinẽ
diuinitꝰ iſtitutũ. Sʒ ĩ oĩ mẽdatio ſic vti
mur. vł abutimur. quar̃ diuinũ oꝛdinẽ

IIII.

dicere falſũ. Et iſte dicit ꝓpꝛie mẽda⸗

ciũ.ſᷣm ꝙ aug.deſcribit ipſũ dicẽs.mẽ
daciũ ẽ falſa vocis ſignatio cũ iĩtẽtiõe
fallẽdi li? de mẽdatõ. Et ſic patẽt oĩa
que faciũt ad illã inequalitatẽ. que Rᷣ
mõ ſũpta vt ſũmit᷑ ĩ mẽdatio ẽ iniꝗtaſ
Tertiũ ãt. ꝙ ĩ omni mẽdatio ſit ĩihũa
nitas ꝓbat᷑:qꝛ volũtarie ꝓximũ boĩezʒ
deterioꝛẽ facere ẽ ihumanũ:⁊ opꝰ ibu
mãitatis que opponit᷑ huanitati phy
lantropie.p quã quiſq; amat vł amatr

dz oẽm hoĩiem. Qui aũt facit ipᷣm dete

ꝑuertimꝰ. Sermo nãq; datꝰ ẽ hoibus
ad ſignãdũ vᷣitatẽ.de triſti ⁊ delectabi

li. de nociuo ⁊ vtili.de iuſto ⁊ iĩiuſto.
vniuerſałr de bono ⁊ malo. vt hẽt᷑
pꝛio politice. Nos aũt i mẽdatio vti⸗
mur ſermõe a oſitũ finis huiꝰqm̃
ad falſitatẽ. Scðz aũt qm i omni mẽ
dacio ſit inigtas ꝓbat᷑.qm̃ ĩter quecũ
q; ẽ inequalitas ĩter que dʒ eſſe cõtoꝛ
mitas ⁊ equalitas ibi ẽ inigtas ⁊ ma
xie ĩ electõe qua eligimꝰtalez inequa
litateʒ 2 debitũ nãlem. Sʒ ĩ oĩ mdatõ

eſt huiuſmõi ĩequalitas.cõſtat eni.ꝙ ĩ
ter voceʒ t mtem dʒ eſſe ↄfoꝛmitas ⁊

equalitas.ſicut ĩter ſignũ ⁊ ſignatuʒ.
qꝛ ea q̃ ſũt ĩ voce ſũt eaꝝ aue ſũt ĩ aĩ
ma paſſionũ note.i.ſigna cõce ptuum
pꝛio pyarmenias.mẽdatiũ aũt icludit

hõ mẽtiẽs vnũ dicit voce ⁊ oppoſituzʒ

dicit mẽte. Et cũ b eligit buiuſmõi ie-

qualitatẽ ↄ debitũ nãle.cõtingit oẽm

⁊ iſte dicit falſũ nõ aũr mẽdatiũ.&t ⸗
nngit ꝙ dicit verũ.credẽs dicere falſũ

rioꝛẽ facit ↄ illũ amoꝛẽ õ quẽ nec de

nec aliqſ ſapiẽſ facit.dñte aug.ꝙ nlło

ſapiẽte auctoẽ: hõ fit deterioꝛ nec ſiłr
auctoꝛe deo ĩ li? Sʒ.qõnũ.qõe. 4· Sʒ
oĩs dicẽſ mẽdatiũ quãtũ ĩ eo ẽ.facit ho
minẽ deterioꝛẽ.fallẽs ipᷣm.bonũ enizʒ
hoĩs cõſiſtit ĩ itellectu ⁊ volũtate.bo⸗/
nũ aũt ĩtellectꝰ.vłr ẽ veritaſ.ut.j.li:d
Hẽdatiũ aũt quãtũ ĩ eo ẽ ĩfoꝛmat au
diẽtẽ ð malo oppoſito.ſ.falſitate.qua
re facit ipᷣm eẽ deterioꝛẽ ⁊ ꝑ ↄñs cõ/

mutit inhũanitatẽ. Et ſic patẽt h̊ tria
mala mẽdatij.ſ. puerſitas ĩ abuſu vo/
cũ. Inigꝗtas ĩ electiõe diffoꝛmitaſ.⁊ ie

qualitas vocũ ⁊ ĩtellectuũ. Impietas

ĩ deterioꝛatiõe ⁊ deceptiõe hoim.Ad

pꝛimã ꝗ dð.ꝙ hõicidiũ põt bñ fieri tã
qᷓ; opꝰiuſtũ. Ibi eĩ põt deterioꝛari cor
pꝰ pꝑ bonum aie vel aiaꝝ:qꝛ ĩ hoc nõ
fit hõ ſimpłr deterioꝛ. Sʒ mẽdatiũ nõ
põt bñ fieri:qꝛ b ledit᷑ Sitas qꝗͥ ſimptr
E inocẽſ.⁊ ĩo nõ pᷣt iuſte ledi.ſicut vita
noxia hoĩs mẽdoſi. Itẽ ꝑ mendatiũ fit
aĩa dete rioꝛ. punitio aũt iuſta dʒ fieri
ad melioꝛationẽ aĩiaꝝ nõ aũt ad dete

rioꝛationẽ.quare nõ ẽ ſiłe de mẽdatio

iter b inequalitatẽ ⁊ diſfoꝛmitatẽ. q

ꝙ aliꝗs dicet falſũ credẽs dicere verũ

æa iſte mẽtit᷑:nõ tñ adhuc dicit mẽdaci

um. cõtingit aũt.ꝙ dicit falſũ.credens

hõicidio.Ad ſm aũt dð. ꝙ ex malo
põt occaſionałr puenire bonũ: boc
mõ mẽdatiũ poſſet oꝛdiari occaſiona

pibvr ad bonũ.nõ tñ nãlit᷑ nec rõnabiłr

qꝛ nõ ſũt faciẽda mala. vt veniãt bõa
ad. Ro. ʒy Ad tertiũ aũt dð.ꝙ nullus
Stute vtẽs dicit mẽdatiũ.magnimꝰ ãt
vtẽs yronia nõ vtit᷑ ea cũ expᷣſſo mẽda
tio. Sʒ vnf᷑ quadã ſiłatiõe ĩ qua fallũt
multi ĩpiti ⁊ male i moꝛibus ifoꝛmati
8 4

IIBRO

ita. ꝙ ipe actiue nõ decipit.ſʒ ipi paſ⸗
ſiue decipiũt.ſicut ibi dixi de ſcãdalo
actiuo ⁊ paſſiuo.verax ãt nõ declinat

a So ſciẽter. ſʒ vbi non cõſtat ei pũcta

liter de ᷣo ibi płvult declinare ad mi
nꝰ quã ad mar.vt expoſui.S.textuʒ.
quare nec iſte dicit mẽdatiũ.eutrape/
lus aũt nõ vtit᷑ iocoſo mẽdatio foꝛma
liter.i.aſſens ita eẽ. Sʒ aliqũ mat᷑ia
li᷑ ad decoꝛandũ ludũ.ſpẽm mẽdacij
⁊ oẽʒ leſionẽ verita.quaẽ.S.li? i ĩ qͥ
ſtiõe vtrũ veritas ſit aĩcitie pᷣferẽda.
Aueſtio quadrageſimapꝛima.
E. 2? ſñ argumẽtis dð. ꝙ veri
tas vt ẽ moꝛalis virt.nec eſt
itas doctrine.nec vᷣiitas iuſti
tie. nec ᷣitas vite.ſicut ſũmit᷑ apð the

ologos.Eſt eni tas doctrie vᷣitas ſci

entifica.vł artificiał.vł vᷣitas quelibʒ
ptinẽs ad documẽta viuẽdi.vitas aũt
iuſticie ẽ equalitas.⁊ cõſoꝛmitas iudi
cij cũ regula iudicãdi.que fũdat᷑ ĩ for/
ma iuris ⁊ fci.ᷣitas aũt vite ẽ ↄformi
tas vite cũ regula vite.puta cũ diuinis
pᷣceptis ⁊ lege. Neritas aũt vt hic ſũ
mit᷑.nec ad ſciãm.nec ad artẽ.nec ad

diſcipliaz ptinet.quaẽ ñ ẽ itas doctri

ne.nec ad iudiciũ nec ad iudicẽ pluſ
q́; ad vnũ aliũ.quare nec ẽ vᷣitas iuſti/
tie nec ad viuere f̃ʒʒ legẽ.vel ſñũ lege.
nec ad viuere ſic vel ſic.Sʒ ad mani⸗/
feſtare quałr viuit ipſe qui ſe ipʒʒ ⁊ vi
tã ꝓpꝛiã mõſtrat.quare nec ẽ vᷣitas vi
te.vnꝰ enĩ ſcũs hõ poſſet hẽre vitatem
vite: que nũq; e vł falſe aliꝗd diceret
vł oſtẽderet vł pᷣtenderet de ſe ipſo.
Eſt ſciẽdũ.ꝙ veritas vt ẽ moꝛał vir
tus de qua nũc agit᷑ ẽ hituꝰelectiuꝰma
nifeſtatiõis vere ꝓpꝛioꝛũ bonoꝝ:cum
opoꝛtuerit faciẽde nõ fingẽdo maioꝛa
nec ſimulãdo mĩoꝛa mediãs int᷑ yroni
qʒ ⁊ iactãtiã reddẽs moderatũ hoĩeʒ
⁊ boni amatoꝛc.idicũ ⁊ hoꝛrẽtẽ mẽ

datiũ.landabilẽ.E&t ĩ incertis ad mio

ra pꝛudẽtiꝰ declinãtẽ.hᷣ oĩa colligũt᷑ ex
eæ.33. arguit᷑.ꝙ ypocriſis dicat᷑
ymuoce de lactatia ⁊ yronia.qꝛ

ypocriſis grece.r ſił atio latie.Sʒ ſi
mulatio ðꝛ de vtraq; vmuoce. Jacta/

toꝛ eni ⁊ eyron ſũt piteꝛ ſiłatoꝛes æx

fictoꝛes qᷓ;uis diuerſoꝝ.Sʒ oppoſitũ
arguit᷑:qꝛ ypocriſis diffinit᷑.ꝙ ẽ amoꝛ
appentis hõitatiſ. Sʒ bᷣ ſpeciałr ptiet

ad fam ſpẽʒ iactãtie.ſ.ad iactatiã glo

rioſã.quare ypocriſis nõ ẽ ꝗd cõe vni
uocũ ad hᷣ duo. Dicẽdũ g.ꝙ ypocriſis

ſm rõnẽ dicẽtẽ ꝗd noĩs ẽ totũ vłe vni⸗

uocũ ad hec duo.Et ꝙ ſᷣm rõnẽ dicen

tẽ ꝗd rei ẽ totũ itegrũ ad bᷣ duo. Pꝛi/

mũ pʒ:qꝛ ypocriſis ſᷣm rõnẽ nois. ni
hil aliud dicit niſi ſimulationẽ ⁊ fictio
nẽ.hoc aũt ẽ cõe vłe ⁊ vniuocũ ad ia/
ctũtiã ⁊ yroniã.vt pʒ ex textu.vᷣm aũt
ꝓbo.qm̃ oĩs bituſ electiuꝰ ex falſaſpẽ
humilita appentie falſe bõiatis eſt

integratꝰ L cõpoſit in rõe malitie ex

yronia⁊ ex iactãtia.qð apparet.quia

falſa ſpẽs hũilitad᷑ fingit bõa ſua eſſe

vel nulla vel minora qᷓ; ſint. aliaſ eniʒ
nõ fingeret hũiltatẽ. b at eſt yronia

vt pʒ ex textu. appetitꝰ ãt falſe appa

rẽtie bõitaſ.eſt appetit iacttie głio

ſe:ſed ypocriſis ẽ hĩtꝰ electiuꝰ tat᷑ ap

parẽtie ſub tali ſpẽ.vt patet ex bijs qͥ
cõiter credimꝰ ⁊c dicimꝰ de bijs quos
putam⸗ ppocritas (chcn
pʒ rñſio.pꝛimũ ꝓcedit de rõne dicẽte
gd noĩs ipᷣiꝰ ypocriſis.ſcoõm ãt tangit
vnã ꝑtẽ ypocriſis:ſʒ nõ totã.
ectio.23.

egit de facetia et veritate.bic
agit de eutꝛapelia. Pꝛio aüt
ꝓbat mãm eutrapelie.ſ.ludũ eẽ mam

b̈tutis et vitioꝝ 2: deſcribit vitioſũĩ ex
ceſſu.ſ. bomolochũ ibil ꝗq qdẽ in deri-
ſiõe l. ʒ? vitioſũ i defectu.ſ.agreſtẽ ibi.

Iꝗq ãt nec mpᷣi vtiq; dicũt ꝗ? mediuʒ.ſ.
entrapelũ ibi. Hoderate ludẽtes.
aſſignat ↄditiões eutrapeli ſſᷣ alio
noĩe ibil Epydexij aũt J.6: cõditiões
bomolochi ibil bomolochꝰ at eↄdi
tiões agreſtis ibi.. Agrios atl.Se it

ↄpat eutrapeliã ad duaſ etuteſ p̃deter
miatas ibi. Zres igit q dcẽ ſũt. ꝓpbaſ

„

argum̃ta 6o0

Xiſtẽte ãt rege ĩ vita (Suß

irfnldil
ienianupbi
Trbeiiborboi⸗
fiönapbree
GKadiqare
diereerptſenn
etelclrecbali
Pofiegakrp⸗

bifor tallbhe

lettala oudr.
iliu etn
fenichnio
Cihgefürf
leſtckareſea
mnmtia nedn
Auigiiidenſie
Külniſdenolec
ſtipellwann
Wadicrd els

Woredenuer⸗

Aſineiligi
mare etoldiaie
iocbegsärite
lee bie l

ſoppoſtiüris

lentilt gſ⸗

nigtiaini
iſumnifllni

Rſoſttüine

iiign gii⸗
Wogiocirzn
iizel d ſerbar

E=☛

1

inſrichi

Ain
gisitit
gfi

ieet nid

nünganmn
Wemeſlledor
Mnwr
awi ee
inmöin i
wbüni iis
m eppenr iint
uatupent ini
wisibi ebumt
buihin al
ni

ni rinniin
wis. nin
nlisͤhloi
iringiii
geinminaſn

nam gir i
nimuiin

f 3.
gin

remmlf

IIII.

at ludũ eẽ mãm virtuũ et vitioꝝ. Intẽ
dit ſic arguere. In quacunq; materia
põt eẽ opõ aliqua rõi cõſona ᷣʒʒ circũ/
ſtätias: quas oʒ ⁊ vt oʒ obuaĩ agẽdo
⁊ patiẽdo circa illa poterit eẽ ſupabũ
dãtia vitioſa ⁊ defcũs vitioſus medij
Stuoſi. Sʒ iĩ ludo pᷣt eẽ collocutõ rõni
cõſona dõo ⁊ audiẽdo qualia oʒ ⁊ vt

oʒ. quaẽ circa ludũ erũt extrema vitio

ſa ⁊ mediũ virtuoſũ.huiꝰrõis ſuppõit

maioꝛẽ ſicut not ex.ꝛ?li? ¶inoꝛẽ ůt

põit · d. ꝙ rege exiſtẽte ĩ vta hũana fa
tigabili ⁊ rege exñte ĩ hac pᷣſẽti ↄuer
ſatiõe fragili cũ aliquali ludo tediũ et
ãxietatẽ curaꝝ huanaꝝ ĩmittẽte vide
tur bic.i.ĩ hoc ludo eẽ q̃dã collocutio

rõi cõſona pp neceſſitatẽ pᷣmiſſã.Et vi

dẽt eẽ aliqua verba.qualia ĩ ludo oʒ
dicere et vt ſeu mõ quo oʒ dicere ſiłr
et audire ab alijs.ſic et dicere ſocijs

Mõ tñ equalłr p oĩa q;nis ſiłr:qꝛ mul
imũ differt talib uerbis iocoſis tłia dice
re et talia audire. qm̃ quedã ſũt aligbꝰ
audiẽda que tñ nõ eẽnt ꝑ eos da.Ex

bijs ifert cõcluſionẽ.d.ꝙ mãifeſtũ ẽ.
ꝙ circa b que fiũt ĩ ludo ẽ ſupabundã
tia vitioſa et defectꝰ vitioſus que ſunt
extrema alicuiꝰ medij stuoſi. 2? ibi..
Qui quidẽ ĩ deriſiõe . Sveſcribit ſup/
abũdantẽ.ſ.bomolochũ.Ald cui eui/
dẽtiã ꝓ vtili documẽto ẽ pᷣſciẽdũ.qꝙ vir
bonꝰ et diſcretꝰ.volẽs cõſo labiłr et de

cẽter ludere põt et dʒ aliquẽ de ſocijs

moderate deridere. et ſe ipᷣm groſũ nõ
oneroſũ reddẽ.et cũ h riſũ ↄuenient ꝓ
curare.et ad doa oᷣba decoꝛa ſtudere
Ioibꝰ dʒ a cõtriſtatiõe eiꝰ g deridet᷑ ca
uere. hũc aũt bomolochũ pp̈s deſcribit
p oppoſuũ dicẽs.ꝙ bomolochi ſũt et
eẽ vident illi ꝗ ſupabũdant ĩ deriſiõe
alioꝛũ qui etiam ſũt oneroſi nõ gĩoſi ĩ
cõſpectu aſſiſtentiũ qui ſũt deſideran
tes oĩo riſũ nõ imoderatũ riſũ.ſʒ oĩo
qualẽcũq; et quãtũcũq; qmi ẽt ſũt cõie
ctãtes et ſtudẽtes magis ad ꝓuocãdũ
riſũ. qᷓ ad dò verba decoꝛa que decẽt
hoĩem bonũ et magis qᷓ; cauere a con
miſtare ſociũ cõuitiatũ et deriſuʒ quẽ

nõ curãt nõ cõtriſtare dũ tñ faciãt ali-
os ridere. 3? ibi. Qui ãt neq; ipᷣi

Seſcribit defectuoſũ.ſ.agreſtẽ.d.ꝙ a/⸗

griõ. i. agreſteſ ⁊ ſilueſtres hoĩes ſunt

Uli qui deficiũt in duobꝰ. ſ. in dicendo

æ audiẽdo:qui quidẽ nec ipᷣi dicũt al

qð rnidiculũ.i.trufam iocũ: verbũ riſu:
æ cachino dignũ ⁊ alijs talia dicẽtibꝰ
moleſti ſũt ð nullo ſolano gaudere vł
ridere volẽteſ. 4? ibi. ARoderate lu
dẽtes Deſcribit mediũ.ſ. eutrapeluzʒ

i. bñ cõuerſiuũ vel bñ eſſe vertẽtẽ ver

ba in riſum ⁊ ſolaciu. Pꝛiĩo ãt deſcri/

bit eutrapelũ veꝝ.2? nücupatiuũ ⁊ ſiti
tudinariũ ibi Redũdãte ãt riſu Si/

cit pꝛio.ꝙ eutrapeli appellãt᷑ ⁊ ſũt
boles moderate ludẽtes. Et dicũt᷑ eu
trapeli.q.bñ vertẽtes ab eu ꝙ eſt bo/
na ⁊ trapelos ꝙ eſt vertens.q. bñ ver
tens. Qðõ ãt iſtud bũñ vertere ſit opus
moꝛis boni ⁊ virtutis.pbat.d.q taleſ
motus moderati vidẽt᷑ eſſe ⁊ in eẽ mo
ris.ſ.Stuoſi:qꝛ quẽadmodũ coꝛꝑa ex
motibꝰ pulſuũ iudicàt᷑ eſſe ſana vel æ/
gra.ſana ꝗdẽ cũ pulſus eſt moderatuſ
tpatuſ:⁊ oꝛdinat. Egra vero cũ pul/

ſus eſt inoꝛdinat᷑:ita ⁊ moꝛes aĩioꝛuʒ

iudicari pñt motibꝰ volũtarijs:mode⸗

rate ⁊ diſcrete vel imoderate ⁊ indi⸗/

ſcrete factis.¶ Seinde ibil Redũdan
ie ãt LBeſcribit eutrapelũ nũcupatiuũ
d. ꝙ bomolochi ſupꝛadicti aliquotiẽs
appellãt᷑ ⁊ nücupat᷑ eutrapeli ⁊ groſi
hoĩbus ĩpitis.h ãt fit riſu redũdãte. ⁊

multis gaudẽtibꝰ v redũdte cõuitio

vel cõuitiari plꝰqᷓ; ox. anifeſtũ eſt
iñ ex hijs que dicta ſũt de vtriſq;.ſ. bo
molochis ⁊ eutrapelis.qm̃ nõ parum
imo multũ differũt iſti illi medio eni

pitui ⁊ epidexioti.i. habit dini bone

attribu

ad bñ dò mediocriter ⁊ gĩoſe
endũ eſt eſſe eutrapelicũ. ¶ Eſt etiaz
ſciẽdũ.ꝙ bo molochꝰ faciẽſ aliqñ exceſ
ſiue ridere peccat iripliciter.pꝛĩo ĩ eũ
cui ingeſſit cõuitiuz. qꝛ ceteris ridẽti/
bꝰ ⁊ gaudẽtibꝰ ipᷣe ſol⸗ alicuiꝰ anxiatꝰ
cõfundit᷑ ⁊ triſtat ¶ Itẽ peccat in ſeip

2

ſum:quia credens.ꝙ ceteri pinguiter

LIBRO

rideant de gratia verbi ſui ſepꝰ ridẽt
ãpliꝰ de fatuitate ⁊ ipoꝛtũitate aiĩ ſui
4 Itẽ peccat in eos quos ad riſũ ĩoꝛ/
inatũ ꝓuocat tollẽs decẽtiã ⁊ hone/
ſtatẽ a lulo. ? ibi Epidexij aũt
Aſſignat quatuoꝛ cõditiões eutrapeli
pꝛimã ſũmit a qualitate boꝝ.ſcòam
a quãtitate ibil &ſt enĩ quedã decẽtia
ſterciã a regula ibi Vm igit᷑ bñ cõui
tiãtem quartã a ſhᷣa ibi.. Mõ vtiq; oẽ
faciet Dicit ̊ pꝛimo.ꝙ epidexij.i.bñ
apti ad Indũ ſeu eutrapeli eſt ⁊ inter
eſt talia in ludo dicere audire qua
lia cõgruunt viro modeſto ⁊ liberali.
Et hec ẽ pꝛima eius cõduio. Scðaʒ
ponit ibil Eſt enĩ quedã decẽtia pꝛio
tñ ipᷣam ponit.2: ipᷣam ⁊ pꝛimã expo
nit ibil Et liberalis ludꝰ Dicit g̊ pꝛio
ꝙ talẽ virũ epidexiũ ſeu eutrapeluʒz ſi
cut liberalẽ ⁊ modeſtũ. decet talia di/
cere nõ in toto ludo:qꝛ nimis eẽt ſi to
tũ vellet dicere:ſed in pte ludi.Simi⸗/
liter ⁊ audire nõ in toto ludo ſempꝑ au
ſcultãs:ſed ĩ pte audiẽs ⁊ in pte dicẽs
Seinde ibil Et liberalis ludus lex

ponit dictas duas cõditiões eutrapeli

Cum eniqz dixerit in pꝛia.ꝙ eutrapeli
itereſt dicere ⁊ audire talia qualia cõ
gruunt liberali ⁊ modeſto.&t in 22 ꝙ
talia dicet ⁊ audiet in pte ludi.¶ Hic
oñdit talia differre ah hijſ que diceret
aliꝗs nõ liberalis nec modeſtus dicẽs
ꝙ ludꝰ liberał viri differt ab eo ludo
qui eſt viri ſᷣuilis. Hobiles eni viri lu
dũt ⁊ ſolaciũ ducũt liberałr nõ merce
dis cã.⁊ iõ attẽdũt ſolum ad decere.
Hyſtriones vero ludũt ſeruiliter mer/
cedis gra.⁊ ideo nõ attendũt niſi ad
placere.quare inter iſtoꝝ⁊ illoꝝ ludũ
magna eſt differẽtia. ¶ Siffert eriã lu
dus viri modeſti ⁊c diſcipliati ꝗ ludo
viri indiſciplinati ⁊ imodeſti. ¶HKo/
deſtꝰ enĩ ⁊ diſciplinatꝰ cauet diſplice
re qñ placere ſtudet. aliter vero ſic ſe
hʒ ꝙ de ipo dicit᷑. Hiſplicet ipꝛudens
qñ placere putat.( Ad ꝓbatiõem aũt
haꝝ differentiaꝝ dicit. ꝙ eas videbit
vtiq; aligs ex comedijs hoim veteruzʒ

modernoꝝ.¶ Eſt eni ſciẽdũ. co
media eſt carmẽ villanũ deſ. eribis ge

ſta leuiũ ⁊ viliũ pſonaꝝ. hñs plogum

ad captãdũ audiẽtiã ⁊ pꝓceſſũ ad indu
cẽdum admiratiõem epytaſim ad p/
curãdũ turbatiõeʒ ad hoꝛã ⁊ cataſtro
phẽ ad cõcludẽdũ finalłr riſuʒ ⁊ exby
laratiõem· ¶ Hic ãt fuit moc' apud ve
teres cum comedie recitabat᷑ poſt co/

meſſatiõe ʒ. poſtea vo foꝛſan tpe ariſt.

comedie fiebãt de geſtis grauiũ pſõa
ruʒ ⁊ coꝛripiebãt moꝛeſ hoĩʒ ⁊ recita

bat in locis honeſtiſ.puta in cenis no

bilium ꝑſonaꝝ.igit᷑ comedie veterum
fuerũt repꝛobate ⁊ comedie moder/

noꝝ appꝛobate apud pſonas hone/
ſtas. er iõ phᷣs addit notãs huiuſ.

mõi differentiã ⁊v.d.qꝙ turpiloquiũ co
medlie.hijs ꝗdẽ puta veteribꝰ erat de
riſio ludo cõueniẽs ⁊ riſũ iducẽs.hijs
ãt puta modernis eſt magis ſuſpitio.
ꝙ ille qui turpiter logꝗt᷑ eſt moꝛałr tur
pis.&t huiuſmõi turpiloquium apud
iſtos nõ cauſat riſum ſed faſtidiũ.Et
ſic pʒ ex comediaꝝ ⁊ pſonaꝝ differẽ/

tijs qᷓ;tũ dĩnt ludi liberales ⁊ ſeruiles

modeſti⁊ ĩdiſcipliati ad hõeſtatẽ ludẽ
tiũ.Terciã ↄditõeʒ eutrapeli põit ibi
Lotꝝ igit᷑ bñ cõuitiãtẽ e qua pꝛiꝰ fa
cit qõm ⁊ poſtea ſoluit eã.Sicit p.
querẽs vtrũ determinãdũ ſit bñ cõniti
ari ⁊ bñ deridere ipᷣm bñ cõuitiatẽ: ⁊
bñ alios deridẽtẽ ex pte viri liberalis
ſic.ꝙ cõuitiàs ⁊ deridẽs dicat ea que
decẽt ex pte audiẽtis ſic.ꝙ cõuitiũs di
cat ea que nõ cõtriſtãt.vł ẽt delectant
audiẽtẽ vł vnde ſũmat᷑ regula deridẽ
di. Reſpõdẽſ aũt ad vᷣ dicit.ꝙ nõ poõt

ſũmi huiuſmõi regula ex pte audiẽtiũ:

qꝛ quedã quibuſdã placẽt:⁊ ꝗbuſdazʒ

diſplicẽt.qm̃ aliud ẽ alij odibile ⁊ ali

ud delectabile et alij ecõuerſo. Dicit
ergo.ꝙ eutrapeł erit ſibi regula.qm
ipᷣe ſcit quałr delectabiliter audiet.
boc autem ſcito qualia ipᷣe letanter au
diet.talia ipſe libẽter Rlrer.Euantd

cõditiõem põit ibi. Mõ vtiq; oẽ faciet

d.ꝙ eutrapeł nõ dicit oẽ cõuitiũ:qm

üittriggetn

noli har
iſppnuyr
ſeltlaneſn
ſbpboneral

fbaitni

ſbdenuet
Eugbawen
1
Ainicdit
Plintüizden
ſeligenrdo
ſühlzots
Ctignegeiss⸗
Vgapin
Gbinlfagt
Necfüciſnis
Mitinitss
bar 1 ſeg

Pvereſcriift
ehliſni

ni Cirtt

fibſitfrcen

laͤmniifß
önſemen
odſferi,
AKriſetnnös
ünſeidc

Nnſſerig

. keftinnäs
dalectut

Käüii
Lifuwi
adrientci
Nlaceſan
ehennſ
Mumrii uite
Niglcnelen
Lobart ndie
aedodpn
iruim
dis imum
1Nocensckugi

auiz in Ali
iirilig

ixigmiili
guiciniii eßn
ivnmmniiiſti
ügehntii
enititthenn⸗
utis iin

e Painsſegin

–
pödi inttni/,

Aunigln

IIII.

ent aliqð cõuitiũ qð eſt cõtumella. le/
giſlatoꝛeſ ãt ꝓhibẽt boĩeʒ verba cõtu

melioſa obpꝛobꝛiũ ⁊ infamiã inducen

tia dicere. nõ tũ phibẽt oẽ cõnitiũ. qmm

aliqñ cõuitiari cã ludi oʒ.Et ſic in ſba

eutrapelꝰ nõ dicet cõuitiũ cõtumelioſũ (

dicet tñ cõuitiũ nulli cõtumelioſũ. oĩs
enĩ cõtũelia ẽ cõuitiũ.ſʒ nõ ecõuerſo.
Cõcludit igit᷑.ꝙ eutrapeł tãqᷓ; groſus
ac liberał ſic ſe hẽbit ad ludũ exñs ſi⸗
bi ipſi lex ⁊ regła. vt dem̃ ẽ ĩ cõditiõe
3 Et tat ẽ qdẽ circa ludicra mediꝰ ſũ
dicat epidexi.i.apt ſiue eutrapełꝰ. i.
bñ cõuerſiuꝰ. Cñr ibi. bomoloch ãt
Põit tres ↄditiões bomolochi. pꝛiazʒ

quijs que fiüt circa tot alia vita ſicut
b̊ facetia ſeu amicitia. vt iã viſũ eſt.

pelia querenda ſũt duo.pꝛĩo

Scöm gd eſt eutrapelia ᷣm deſcri⸗
ptionem. Aueſtio. 45.

EE pꝛio arguit᷑.ꝙ nullo modo
2 Naii eſſe vtutis opꝰ. pꝛio ꝗ⸗
— dẽ rõne ſui. qꝛ nullũ opꝰ vitij

ꝙ bomolochi malo mioꝛ ẽ deriſoꝛe v

minꝰ malꝰ ẽ eo ꝙ ille deriſoꝛ deridet ĩ

malũ. h ãt ad riſũ ⁊ ſolatiũ.ſᷣaʒ ꝙ iſte

cZ ipoꝛtunꝰtrufatoꝛ ⁊ luſoꝛ. ſic ꝙ ſi riſũ

vel ridere faciat alios nũqᷓ recedet a
ſe ipſo nec ab alijs audire ipſũ volẽti⸗/
be. ðꝛ aũt nõ recedere a ſe ipſo.qm̃ ali
quãdo deridebit ſe ipʒʒ vt ſolatiũ ſit ali
is magis acceptũ. ⁊ ab b mõ nõ rece⸗
dẽs ð nõ recedere a ſe ipo.Terciã

ditionẽ addit. d. ꝙ iſte talia oba dicet.

qualia nũqᷓ; diceret vir grõſus ⁊ aliqũ
quedã que vir bonꝰ nũq; libẽt᷑ audiret
Cñr ibi.. Agrios aũt. Põit duas cõ

ditões agreſtis. d. ꝙ agrios k agreſtiſ

bʒ duo.pꝛiuzʒ. ad tłes collocitões ẽ
totꝰ iutił. ᷣm ꝙ ipe nihil taliũ oboꝝ in

mediũ cõferẽs.vel pferẽs in omibꝰ qᷓ

dicũt ẽ triſtis. QAð ãt hᷣ ſit male fcm̃ ꝓ
bat p b.qꝛ regeſ ⁊ ludꝰrequiẽ pᷣſtãs E
qd neceſſariũ ĩ vita fatigabili fragili

qWuare buiuſmõi requiẽ fugere ſemp ñ

ẽ bonũ.Cñr ibi.. Zres igit᷑. Coõpat
hãc stutẽ ad duaſ ĩpxio pexpoſitaſ.d.
ꝙ tres ſũt medietateſ i vita que iã deẽ

ſüt. cõneniũt ãt ĩ H ꝙ oẽs tres ſũt circa

cõicatiõm ſermonũ quoꝛũdã et opumꝰ
iñ poſtea differũt. qm vna ẽ circa veri
tatẽ mãifeſtatiõis ꝓpꝛioꝛũ bonoꝛũ ſ.
Sacitas. alie o circa dełctabile. tñ ad
buc differẽt. qꝛ vna ẽ circa delectatiõʒ

que fit ĩ ludis ſicut eutrapelia. alia 0o

circa delectatiõeʒz que fit in hijs collo

in genere ⁊ fm ſe põt eſſe opꝰ virtuuᷣ
Sʒ ludꝰ eſt opꝰ itpãtie ⁊ vłr opꝰ mol
liciei. vt.j.li. ?c? xjeᷣ vbi ðꝛ. ꝙ intꝑatꝰ
eſt luſiuꝰ. molliſ eni luſus remiſſio vite
quare ludꝰ vel luſus nõ põt eẽ op? vir
tuſ. 2 phbat᷑ bᷣ idẽ rõne inſtrumẽtoꝝ
ludi que ſũt ſᷣm pvᷣ m:deriſio:cõuitium
ridiculũ.bijs eiĩ vtimur in ludo: ſʒ nul
la virtꝰ vtit᷑ eis cuz ola ſint mala.e
malicia enĩ cõuitij legit᷑. Qui cõuitia

tur aĩco diſſoluit aĩ citiã. Eccł.22²

deriſoꝛe aũt dicit beda.ꝙ deriſoꝛ eſt ꝗ

pxioꝝ ſimplcitati impꝛobe inſultat.
Seriſio vᷣo ẽ vox cõfuſa leticie inſulta
tiõem imoderate hilaritatẽ denũtiãs.
Be ridiculo ãt hẽmꝰ.ꝙ pᷣs.õ. li.: pꝓ
haãs q fła per concupiam nõ ſũt iuolũ

taria arguẽdo ducẽs ad icõueniẽs. du

cit ad ridiculũ tãq; ad icõnueniẽs. qua
re hec tria inſtia ludi ſũt mala. ⁊ per
ↄñs nõ ſüt inſtra opis virtuoſi. 3 P/

bat᷑ idẽ rõne effectꝰ ludi ꝗ eſt riſus:qꝛ
nullũ opꝰ virtuoſũ bʒ malũ effectũ: 13
ludus habet malum effectũ.ſ. riſum ꝗ
mał eſt. Zicit enĩ ſalomõ.riſum repu
taui erroꝛẽ ⁊ gaudio dixi. ad fruſtra 6

ciperis.Eccł.2. quare vt pꝛi. 4 pba

tur idẽ rõne mõt: qꝛ oẽ opꝰ virtun ẽ p
cõſiliatũ pᷣelectũ ⁊ ſerioſe factu. ſz lu⸗
dicra opa ñ. cũ ſit diuiſa ꝭ opa ſerioſa

uare opa ludicra nõ poſſũt eẽ vᷣtuoſa

ʒ oppoſitũ pbat pps. Dicẽdũ 5.
ludꝰ põt fieri.vł in via medicie. vel in

via cõcupĩe ad neceſſitatẽ vł ad volup
tatẽ. ad vite fcreanonẽ ⁊ requie x ad
diſſolutionẽ ⁊ laſciuiã.ſcũſ aũt ĩ via co

cupie ad voluptatẽ ad diſſolutio né. ?
ad laſciuiã nõ pot eè opꝰ virtut. qꝛ *

BP euidẽtiã dictoꝝ de eutra/

vm lud poſſit eẽ virtu opuſ

.

M
„
“
„

eee

—

LIBRO

pꝛincipũ ⁊ finis ⁊ mod ↄdñt cõditõ
ni pᷣtutis.fcũs aũt ĩ via medicie ad ne

ceſſitatẽ releuãdi anxietatẽ ⁊ tediũ.

fatigationẽ ⁊ faſtidiũ ⁊ ad recreatio/
nẽ ⁊ requiẽ pᷣſẽtis vite fragił põt eſſe
opꝰpᷣtutis.Qm̃ oẽ opꝰ volũtariũ neceſ
ſariũ ad bñ eẽ hũane vite põt eẽ opus
tutis.ſi enĩ nõ põt nec tũc ꝑ ↄñs poſ
ſet bñ fieri.⁊ ſi nõ poſſʒ bñ fieri.tũc eſ
ſemꝰ neceſſitati ad male opari ꝑp ↄſe
qui bñ eẽ hũane vite.ꝙ ẽ ĩ pbatũ.õ.li⸗
5. Ex quo reſtat ꝙ tale opꝰ poſſz fieri
bñ ⁊ p ↄñs vᷣtuoſe.Et ſic poterit eſſe
opꝰ oᷣtutis. Sʒ ludꝰ fo mõ accept eſt
opꝰ volũtariũ vt de ſe pʒ ⁊ neceſſariũ
ad bene eſſe:quia neceſſarium ad pᷣ/⸗
dicta.quare põt eẽ vᷣtuũ opus. Qua⸗/
lis aũt eẽ debeat ludꝰad bᷣ ꝙ ſit stuoſꝰ
qõe ſequẽti videbit᷑. Dicẽdũ ꝗᷓ ad pꝛi
mũ.ꝙ ludꝰvt attributꝰĩitempato ⁊ mol
li ſit ſemp ĩ via cõcupie ĩ oꝛdie ad vo/

luptatẽ ⁊ ſic tm̃ eſt opꝰ malũ ⁊ vitio⸗

ſum.nõ vᷣm ſe ſimpłr nec ĩ genere.Sʒ
in tali via ⁊ oꝛdie. Ad vᷣm aũt dõ. q;
cõuitiũ deriſio ⁊ ridiculũ ſᷣm ſe ſũpta
ſũt mala.qꝛ cõuitiũ ẽ ĩ pperatio vitij.
vł quaſi vitij.⁊ p ↄñs ẽ iniuria pximi
Seriſio ẽt ẽ inſultatõ ĩ cõtẽptũ aliene

ſimplicitatis fcã v p pf̃s iiuria. Kidi

culũ aũt ẽ ᷣbũ cõtemptu ⁊ cachino di⸗/
gnũ ⁊ p ↄñſ malũ.h̊ tñ vt inſtr̃a ludi li
beralis ⁊ honeſti:nõ ſũt mala qꝛ nõ
ſũmũt᷑ nec fiũt nec reipiũt ĩ foꝛmali rõ
ne ⁊ itentione ſua ſʒ pociꝰtalia vᷣba ſũ
munt᷑:vł ſũmi deberẽt vt mãliter dcã.
qꝛ ĩ tali ludo nec ẽ pꝛincipiũ motiuuʒ
nec finis nec itentio nec modꝰ cõuitij

ſimpłr dicui nec deriſiõis nec ridiculi.

qꝛ ĩ talibꝰ ſimpłr ſũptis. pꝛincipiũ ẽ
malũ.puta odiũ ira vel fatuitas.finis
ãt małꝰ. qꝛ cõfuſio iſtiꝰ⁊ illiꝰ.intentio
ẽt mala ſᷣm finẽ malũ.modus ẽt malꝰ
.ſ.toꝛuꝰ.vel iſidioſus vel cõpoĩtuſ. In
ludo ãt nec ẽ malicia illa pꝛĩcipij nec

finis nec ĩtentõiſ nec modſ. quare iſta

vt decẽt᷑ ĩtratia ludũ nõ ſũt mala. Ad
terciũ aũt dðᷣ. q; riſt us qñq; puenit ex
nãli diſpõne hoiſ:ſic ꝙ etiã ĩuolũtarie

ridet: ⁊ tunc nee bonus nec malus eſ
moꝛałr:ſʒ videt᷑ bonꝰ nãłr: qm atteſta
tur ſuꝑ bõitatẽ nature. aliqñ at pueit
ex aliquo addito ad nãm. puta ex la,
ſciuia ⁊ tunc vocat᷑ erroꝛ qꝛ ex erroꝛe
vel cũ erroꝛe ꝓuenit.aliqñũ vero volun
tate dandi vel recipiẽdi ſolaciũ ad re
creatiõem ⁊ reꝗẽ vue ⁊ ad vitãdũ te

diũ fatigatiõeʒ ⁊ faſtidiũ.(¶ Ad. 4.90o

dð. ꝙ opꝰ ludicrũ eſt opꝰ pcõſiliatũ t
pᷣelectũ vt fiat:ſed in cõſilio ⁊ electio
ne nõ eſt pᷣoꝛdinatũ quałr fiat.hᷣ enim
ptinet ad epidexiã aptitudinẽ ſicut cũ
virtꝰ ⁊ pꝛudẽtia impant ⁊ pᷣoꝛdinant
ꝙ fiat vnũ op artifitioſũ nõ tñ ipant
quałr fiat artifitioſe: qꝛ b ſpectat ad
artẽ.ſic etiã cũ virtꝰ pꝛudẽtia ĩpant
opus ludicꝝ: nõ poꝛdinãt ei modũ ꝗ

ſpectat ad illã aptitudinẽ epidexiam

que ſñ deliberatiõe rõnis exegꝗt᷑ luduʒ

ſicut ⁊ ars que nõ deliberat.vt habet

2* phicoꝝ. 1

di liberał ⁊ moderati nõ in.

iurioſi nõ ipoꝛtuni nec oneroſi:ſʒ ue

niẽſj honeſti ⁊ groſi ſufficiẽuᷣ ⁊ neceſſa
rij ad vite recreatiöem ⁊ reꝗẽ ppier
reuelãdũ tediũ ⁊ anxietatẽ:faſtidiũ ⁊
fatigatiöõem:mediãs inter diſpõnem
viri agreſtis ludere nullo mõ nolend
et diſpõnẽ bomolochi imoderate ĩiuri
oſe ipoꝛtune oneroſe et indiſcrete lu.
dẽſ. Lud ej eutrapelicꝰ dʒ eẽ libe/
rał:qꝛ dʒ fieri ñ cã mercedis. Itẽ mo
deratꝰ ſᷣm mẽſurã et ꝓppoꝛtiõem dicẽ/

di et audiẽdi. Itẽ nõ iiurioſ qꝛ nõ cõ

tumelioſus.vt ait ppᷣs. Iẽ nõ iĩpoꝛtu/
nꝰ qꝛ eſt tꝑs flendi et tꝑs ridẽdi. Itẽ
nõ oneroſus:qꝛ fit ad regꝗẽ et cõſola/
tiõem. Itẽ cõue niẽs:qꝛ decẽs pſonas
que ludũt. Itẽ honeſtꝰ:qꝛ ſine turpilo
quio. Itẽ groſus:qꝛ riſũ inducẽs pꝑma
net ᷣm virtutẽ regulatꝰ: qꝛ taliter lu/
dẽs eſt ſibi lex in moꝛe. Itẽ ſufficiẽs:
qꝛ nõ defcũoſus ad cõſequẽdũ finẽ in

tẽtũ. Itẽ neceſiariꝰ qꝛ nõ ſupfluit yltra
neceſſarie cõſolatõiſ exigẽtiã.( L.24

44.
S eꝛ2. dõ. ꝙ eutrapelia ſᷣm de⸗
ſcriptiõem eſt hĩtꝰ electiuꝰ ln

Allnccüran
Iigibinsn

nntitpeene
feratnel
siplöorn
Nrwpkrpi
ninett fint
Slenj verecid
ſaunſa
utt̃cicedis
arlcſi
aansctor
ündor noſi
ſübins e
Uniiderene
ſenrbieſtrun⸗
Alſrſcrſarae
Chictmtäti
1nwifnin
thhernithe
eſügameſe
ifmmmieran

(ünmcringff
itoghen

pſtigterpeſt
lgipzſnlte
Ewntitin ii

Pteppeſrcift

ütttm li

niſTenteen

—

ſt iſ
neme
(lun⸗ d
ſolanſe,n

= S=

ciani
äialfi

Nmintti

iii
nire:giſ
idi ian
örini

linindnn
dertieſnn

Sedönirun
.

.
6Egammut
i ſeftii
geniien i
it mieuit
Nrnednüs Mu
8 udere nolin

donolcchiinmt
enenſet a

1

IIII.

*

NVic agit vel poti ſe excuſat.
qꝛ nõ agit de paſſiõe verecũdie. Pꝛi
mo ãt ꝓponit duo ꝓbããda.2 phat p/

poſita ibil Beterminãt t ;:· remouʒ
quuedã dubia ibil ſi ãt ſũt b qdẽ ꝗ? ex
cuſat ſe de cõtinẽtia:qꝛ nõ ſtati agit ð
iyʒa ibi Mõ eſt ãt nec incõtinẽtia pꝛo

ponit excuſans ſe ꝙ de verecũdia ñ
cõuenit dicere tanqᷓ; de quadã virtute
qꝛ ipᷣa eſt paſſio.Et qꝛ nõ eſt virtuſ iõ

ꝗad pñᷣs nõ eſt de ipᷣa dõ: ipᷣa eni magiſ

aſſiłat᷑ paſſiõi:qꝛ vere paſſio eſt qᷓ; ha
bitui qm hitus nõ eſt ¶ Cñr ibil deter
minat ãt hec duo ppoſita pbat. pꝛĩo

ꝙ verecũdia eſt paſſio.2? ꝙ nõ eſt vir⸗

tus ibil nõ omni vtiq; etati q; pꝛimuʒ
ꝓbat dupłr. pꝛio ſic.verecũdia deter
minat᷑ ⁊ diffinit᷑ per paſſiõem timoꝛiſ

Eſt enĩ verecũdia timoꝛ ingłificatio/
nis.quare ſeꝗt᷑ ꝙ eſt paſſio.huiꝰ rõniſ
ponit tĩ añcedẽs ⁊ pʒ 2? ibil pficitur
at Arguit ſic. ꝙ fit in hoĩe cũ trãſmu⸗

tatiõe coꝛpis eſt paſſio ⁊ nõ hitus:ſed

verecũdia hoc mõ fit in hoie. quare ẽ

paſſio nõ bitus.hui rõnis ponit pꝛi

mo mioꝛzẽ.d. ꝙ verecũdia pꝑficit᷑ vel ef

ficit᷑ in hoĩe ſiłr timoꝛi facto circa pi/
cula ſeu ſiłr ſicut ille timoꝛ. Qõð ptʒ.

qꝛ boĩeſ verecũdiã paſſi rubeſcũt ſicut
⁊ illi moꝛtẽ timẽtes palleſcunt.vtraqs

ãt iſtoꝝ vidẽt᷑ eſſe coꝛpalia.i.coꝛpales
paſſiões.quare ſicut timoꝛ moꝛũ fit cũ
trãſmutatiõe coꝛpis ſic ⁊ verecũdia qͥ
eſt timoꝛ ingłificatiõis.AHaioꝛẽ autẽ
ſubdit.d.qꝙ hᷣ qͥ dicta ſũt vidẽteẽ magiſ
paſſiõis.i.ex paſſiõe qᷓ; hitus.i. ex ba

ditu. ¶ Eit at notãdũ. qꝙ nã intẽdit iu/

uare ptẽ paſſam.ſic ãt eſt ꝙ vultꝰ pati
tur verecũdiã:qꝛ ibi eſt locꝰ głificatio

nis ⁊ oppoſite cõfuſiõis. Et ſur ſpes

głiatiõis ⁊ timoꝛ illiꝰcõfuſiõis.vñ ſcri
bit᷑ in pᷣſ. Lota die verecũdia mea con
tra me eſt:⁊ cõfuſio faciei mee coope
ruit me. Matura igit᷑ miſta vultui mit
tit ſanguinẽ ad vultũ pꝛo eiꝰ cõſoꝛta/
none ⁊ ſolamie: inde vultꝰ rubeſcit.

Erecũdia aũt Cetera pa-/
tent. Supꝛa egit de virtutibꝰ.

coꝛ at timet moꝛtẽ.qꝛ in eo ſedes ẽ vi
te: ⁊ iõ nã mittit ad coꝛ actu timẽſ ſan
guinẽ cõſolatoꝛẽ ⁊ cõfoꝛtatoꝛẽ. detra
cto ãt ſanguine ab alijſ ptibꝰ.ptes ille
palleſcũt.(Eñr ibiſ nõ omni vtiq; eta
ti pbat.ꝙ verecũdia nõ eſt virt dupli
ci rõne.2 ibil nec ei ſtudioſi. Pꝛimo
Sarguit ſic. Hulla virtꝰ magis cõueit
etati iuuenili qᷓ; virili ⁊æ ſemili:ſʒ vere/
cũdia magis cõuenit iuuenili qᷓ; ſenili
vel alteri.quare nõ eſt virtꝰ. Huiꝰ rõiſ
ſupponit maioꝛẽ li. pꝛio in plogo vbi
ð2. Juuenis nõ ẽ cõueniẽs auditoꝛ po
litice ppter inexperiẽtiã actuũ hũůano
rum. Hinoꝛẽ ãt põit diffuſe.d.ꝙ ve⸗
recũdia nõ cõuenit oĩ etati ſʒ ſolũ iuue
nili.qð pʒ ex cã ⁊ ex effectu.Ex cã q-
dẽ:qꝛ nos eſtimamꝰ opoꝛtere eẽ vere
cũdos iuuenes pꝛo eo:ꝙ ipᷣi fᷣm paſſio
nẽ viuẽtes.multa peccãt ⁊ magis ꝑec
carẽt ſʒ a verecũdia pꝓhibẽt. ¶ Et B
ẽ cã.quare cõgruit iuuenili etati uere /

cũdia. Effectꝰ ãt ⁊ ſignũ eſt.ꝙ nos cõi

ter laudamꝰ iuuenes uerecũdos dicẽ

tes eos bone indolis ⁊ ſperãtes eos

foꝛe bonoſ.⁊ ſic pʒ.ꝙ uerecũdia con./
uenit iuuenili etati.Qð ãt ſemli nõ cõ
neniat.pʒ ex eiſdẽ duobꝰ: qꝛ uerecũdi
am non laudam in ſene ſicut ĩi iuunene
Muillꝰ enĩ laudabit ſenẽ ſi ſit nerecun
dꝰ. 2 qꝛ non eſtimam opoꝛtere ſenẽ
aliqd opari eoꝝ in ꝗbꝰ ẽ uerecũdia.?
iõ qꝛ ſenex ꝗ nõ ducit᷑ paſſiõibꝰ ſicut iu
uenis nõ bʒ mãm uerecũdie.quare ue
recũdia ſenibꝰ nõ cõuenit nec p ↄñs ẽ
uirtꝰ ¶ Eñr ibil neq; enĩ ſtudioſi. Ad
idẽ arguit 22 ſic.oĩs vᷣtꝰ eſt ſtudioſi.i.õ
tuoſi:ſʒ Secũdia nõ eſt uirtuoſi.quare
nõ ẽ uirtꝰ.huiꝰ rõnis ponit ⁊ declarat
minoꝛẽ. d.ꝙ uerecũdia ſicut nõ ẽ nec
intereſt viri ſenis ſic nec eſt uiri ſtudio
ſi:qꝛ uerecũdia ẽ in pᷣuis ⁊ de pꝛains

opatiõibꝰ ñ ei ẽ opãdũ talia de ꝗbꝰue

recũdari opteat ea. ↄſtat ãt.ꝙ uir ſtu⸗
dioſꝰ ñ opat᷑ ea qͥñ oʒ opari ð ꝗb ipʒ
opteat vecũdari. Cñr ibil ſi ãt ſt vz bi
tatẽ bᷣ ꝗdẽ Remouet q. dubia ſᷣm ibi

Sic ãt habẽ terciũ ibil Erit ãt vtiq;

IIBRO

Iquartũ ibil Si ãt iuerecũdia Primo
igit᷑ aligs dubitaẽt.ſi vir ſtudioſus eẽt

verecũdꝰ circa illa que ſunt turpia m

opinionẽ qᷓ;uiſ nõ ſint turpia fʒ verita
t᷑ẽ. ſicut eẽt ſequeſtratio cũ muliere ſo

la ĩ qua eẽt turpit 3 opionẽ qᷓ;uiſ
nõ vſᷣm enrani Aab ier dicit philo
ſophꝰ.ꝙ turpia ᷣm veritatẽ. ⁊ turpia
Fſm opinionẽ qᷓ;tũ ad ꝓpoſitũ nõ diffe
rũt. qꝛ nec iſta nec illa ſũt opãda.⁊ ſi
nõ ſũt opanda nec erũt utiq; ſtudioſo
hoĩi verecũda.qꝛ nũq; opabit᷑ ea. hoc
.n. ⁊ tale ẽ pꝛaui hoĩs.puta opari ali
qd tur piũ. ſᷣʒʒ dubiũ remouz ibi. Sic
aũt hẽre ].Dubitaret aũt aliꝗs ſi ſtudi
oſus ſic ſe hʒ.ꝙ ipᷣe nũc nõ verecũdat
cũ ſic ſe hʒ ⁊ ſic ẽ diſpoſitꝰ.ꝙ ſi aliꝗd
turpiũ oparet᷑ ipſe ꝓ tũc verecũdaret᷑
Querit᷑ ãt ̊ ſi iſta diſpoſitio ſit ſtudio
ſa⁊ iſtò ſic ſe hẽre ad uerecũdiã ſit ſtu
dioſũ¶ Ad boc dicit philoſophꝰ· in
cõueniẽs ẽ exiſtimare pp boc illud eẽ
ſtudioſũ.ꝙ declarat qꝛ verecũdia ñ ꝓ
uenit hoĩ mſi ex opibꝰ volũtarijſ.ſtudi
oſus ãt nũqᷓ; opabit᷑ turpia volũtarie
quare nõ hʒ diſpõez ad hoc.ꝙ illo ca
ſu poĩto verecũdet᷑.Exẽ plũ ãt ad hoc
põt dari de alio tioꝛe.Si eĩ aliꝗs ẽ ex
tra picula mortis nõ timet moꝛtẽ ⁊ ẽt
ſi nũq; icurreret illa picula niſi volun
tarie poĩto ꝙ nũqᷓ; vellʒ. nec velle poſ
ſet.nũq; timere poſſet.Sic ẽt oĩis bonꝰ
bhõ qui ẽ ex mala opa.ẽ ex picula ↄfu
ſiõis ⁊ ĩigłiatiõis.nõ eĩ põt depᷣhẽdi ĩ
turpi actu.poſtq; turpit᷑ ñ agit.ad hec
ãt opa turpia nõ põt vẽire niſi volũta
rie nec p ↄñs picula cõfuſiõis icurrere
niſi volũtarie.volũtarie o nũqᷓ; põt ea
icurrere bonꝰ hõ inq;tũ bonꝰhõ. quaẽ

—

nec ĩiqᷓ;tũ bonꝰet ſtudioſus hõ.põt hĩe

aliq; diſpõnẽ ĩ oꝛdie ad veꝛecũdiam.
Tertiũ dubiũ remouʒz ibi.. Erit ãt vti
; ]. Dubitaret ei aliqſ.ut verecũdia
eẽt hoĩs ſtudioſi ex quadã ſuppõe vł
ypoteſi.qm̃ ad minꝰ hoc hẽbimꝰ.ꝙ ſi
ſtudioſuſ operturpia ĩ quacũq; cã ope
tur tũc verecũdabit᷑.Ad hoc ãt rñdet
pbi.d.ꝙ boc nõ ẽ circa virtuteſ.Eſt ei

—

ſciẽdum. ꝙ hõ ſtudioſus ẽ ĩ potẽtia ad

aliqð opꝰ dupłr. vno mõ ſᷣm virtuteʒ
alio mõ ↄ virtutẽ. Eſſe ĩ potẽtia ſʒ uir

tutẽ.eſt eſſe circa virtutẽ ꝙ debet hoi
ſtudioſo.vt ſtudioſ eſt.⁊ illa potentia
põt dici eẽ hoĩs ſtudioſi. Eſſe ũt in po
tẽtia ↄ virtutẽ.puta qꝛ iuſtꝰ hõ de po⸗/
tẽtia nãli volũtat᷑ ſue poſſʒ vtiq; iiuſte

agere. B inq;ᷓ eẽ in potẽtia nõ ẽ circa s
tutẽ nec debet᷑ hoĩ ſtudioſo vt ſtudio,

ſus eſt.quare verecũdia nõ erit homis
ſtudioſi enã ex ſuppoſitiõe:qꝛ illa ſup
poſitio eſt ↄ:nõ circa virtutẽ ꝑ quã eſt
Hudiolus Auartu dubiũ ĩmouet ibi
LSi at inuerecũdia Dubitaret auteʒ
aliꝗs cũ iuerecũdia ſit ꝗd pꝛauũ ⁊ nõ
verecũdari ĩ hoc ꝙ eſt turpia opari ſit
etiã pꝛauum. vtꝝ verecũdia oppoſita
eẽt ſtudioſa.qð videret᷑:qꝛ ſi oppoſuũ
in oppoſito ⁊ ꝓpoſitũ in ppoſito:ſed
inuerecũdia eſt in oppoſito qꝛ pꝛaua

quare verecũdia erit in ꝓpoſiuto ⁊ erit

ſiudioſa¶Eld bᷣ ãt dicit phi.ꝙ nõ ſeg
tur ſi inuerecñũdia ẽ pᷣua: ꝙ verecũdia
ſit ſtudioſa.Cuiꝰ rõ ẽ.qꝛ vtraq; fit cir
ca mãm que repugnat virtuti ⁊ ſtudio

ſitati:qꝛ vtraq; bʒ locũ circa opa tur/

pia virturi repugnãtia.¶ Altio ãt ibij
MHõ ẽ ↄtinẽtia excuſat ſe:qꝛ ſtati non
agit de ↄtinẽtia.d.qꝙ nec ipᷣa ↄtinẽtia
eſt virtꝰ:ſʒ ẽ mixta ex quodã ſtudioſo

X ex quodã pꝛauo. hʒ eni rõem ⁊ ele/
ctuõem rcãm ⁊ firmã. h ãt ſũt ſtudioſa

⁊ laudabilia.vt ſupꝛa ĩ fine pꝛimi. hʒ
etiã cõcupias pꝛauas. ⁊ in b pticipat
cũ vitioſo ⁊ ſic ipᷣa ẽ mixta.dicit ãt ꝙ ðᷣ
hac oñdet᷑ aliꝗd in hijs qᷣ dicẽda ſunt
poſteri.ſ.li.⁊.cõtinuat etiã que ſe ad
imediate dicẽda.d.ꝙ nunc ãt dicamus
de iuſtica. 4. Q. 44“.
D euidẽtiã eoꝝ que de vere/
cũdia dcã ſũt querẽduʒ ẽ.vtꝝ
aligꝗs ſimpłr bonꝰ ⁊ ſtudioſ⸗
it verecũdꝰ. Et arguit᷑ pꝛio ꝙ ſic.pꝛi

gnanimitate. 2 qꝛ oĩs amãs cõpa/

tit᷑ amato. vt. .li. 8: et 2: rethoꝛice. ſʒ

X

mo qꝛ magnimꝰ eſt ſimpłr bon: ⁊ tiñ
ipᷣe bñficiatꝰ ecũdat᷑.ſupꝛa c de ma/

iſeien⸗
woel on
bpuni
ri b
oergti
vipheſt⸗
dani. 4.
Mitte
antoren
minurtn
pitr
zuboncelog
ſiger
gotnmscon
Erhüürtn
gurec
Pinuſuett
Gil ſubie
fbopeſkn
gitetapoe
Geſint oc⸗
1ſecini
Cicd iecin
ſonosg bah
ip itcöfinn
cärcoenm
uutſtücen
nilpaepi
fininnens
it khüi

Amiired

Counenirere
Alorzare

nökinir
eridanic⸗

Weell dephe

ſürifioſen

Ningin
Nfekricgr⸗
nſ gns

Pigtphin⸗

ldeghe⸗
tutildecg

Unhenn

nkſeſhe
Neiiiritn
Weerichtie
kiröcnannmn
Necid Dabn
reidi ugin
Niaadnctipi
iiscingi
Meridnifrg
o. AàHN
eepugrI

mienginn Gn

miin ewtuſegt
mnina dg uft
Gininnercun
Niieano zuift⸗
rim t frni hin
blia. huinn
Ggins ens 1l
otſeitinmm
dei digdnbei
i tinme,
te cicdes

Danitüin
t

IIII.

aliqs amat p virũ bonũ põt verecũda
ri. et ipe vᷣecundari. 3: de cuiuſcũq;
bono et bonoꝛe głiamur de ipᷣiꝰ malo
et obpꝛobꝛio confũdimnr et vecunda
mur: ſʒ vir bon et ſtudioſus głiat de
bono et głia pentũ ſuoꝛũ.quare etiam
de oppoſuo poterit et cõfũdi et vere/
cũdari. 4 qꝛ qcũq; bʒ in ſe verẽda
pndẽda ⁊ erubeſcẽda põt becũdari ſi
cõnngat ea quocũq; caſu reuelari.b ei

experimur in nobᷣ ⁊ h expti ſũt pꝛimi

pẽtes poſt peccatũ.pᷣ etiã notat ariſt.
2 rethoꝛice inducẽs diſputatiõem an
tiphotis ⁊ dyoniſij ſuꝑ ꝗbuſdaʒ ꝓxio
moꝛituris cõtra Secũdiã velatis. Sed
vir q;tũcũq; bonꝰ ſecũ poꝛtat illa vecũ

da. quare vecũdari põt. y? qꝛ fm tul

liũ modeſtia eſt ꝑ q; pudoꝛ honeſtatis

carã ⁊ ſtabilẽ cõparat auctoꝛitatẽ: ſed

vir bonꝰ eſt modeſtꝰ a boneſtꝰ. quare
erit etiã pudoratꝰ v ꝑ ↄñs vecũd cuʒ

idẽ ſint pudoꝛ⁊ Secũdia ⁊ ið pudẽdũ
2 ecũdũ. 6: qꝛ ꝗ p̃t cõfũdi pᷣt ⁊ vecũ
dari cũ vecũdia ſit timoꝛ ĩ fantaſia cõ

fuſionis. vt habet᷑ 2? rethorice.ſed vir

optim pt cõfudi. Exẽplũ de paulo di

cæxte. cõfundoꝛ in vovᷣ ad gał.4. quare
potuit ecũdari.¶ Sed oppoſitũ de
termĩat ⁊ pbat phi.¶ Pꝛo euidentia
rñſionis pᷣmittenda ſũt tria.pꝛĩo quot
modis ð vecũdia. 2: quot ſũt oba vᷣe/
cũdie.3? quot modis pdit᷑ verecũdia.
Dicit᷑ ãt verecundia tribꝰ modis. ðꝛ
eni verecũdia vno mõ nãlis inclinatio
ad motũ verecũdie quõ dicimꝰ aliquã

do iuuenẽ verecũdũ poſito ꝙ doꝛmia

¶ Alio: ðꝛ verecũdia ille mot factuſ

„

fm pᷣdcãm inclinatiõem mõ quo ð qq

verecũdari cũ aliqð turpe cõmiſerit ti
mẽs actu dephendi. 32 mõ ð verecũ
dia cõfuſio ſequẽs depᷣhẽſiõem hois ĩ
turpi aciu qũ ruboꝛ maxie pfũdit faci
em. verecũdia vero hʒ duo genera ob /
iectoꝝ.ſ. ꝑſõas coꝛã ꝗbꝰverecũdat᷑:de
ꝗqbꝰ agit phi.2? rethoꝛice. ⁊ cãs ex ꝗ/⸗
bꝰ æ de ꝗb verecũdat᷑ ⁊ ea que ſut an
nexa talibꝰ cauſis. Et ibi diſtinguẽda
ſũt tria. que timemꝰ cuʒ verecũdamur

Fian pp verecũdiam operabatur.
di

X

timem eni turpi a opa æ timęm ꝓpi

illa pꝛiuari honoẽ ⁊ glłia.timem etiã
cõfuſ iõem faciei que eſt quedã paſſio
ſequẽs ingłiatiõem.i.pꝛiuatiõezʒ głie
Et ſᷣm bec tria que cõſequẽter timẽt
huiuſmõi paſſio vocat᷑ et diffinit᷑ tripłr
vocat᷑ enĩ verecũdia in oꝛdie ad turpi
tudinẽ.Et diffinit᷑.ꝙ ẽ tioꝛ ex turpi a⸗/
ctõe.dam.li.ꝛ?⁊c? iq vocat᷑ ẽt pudoꝛ in
oꝛdĩe ad ĩgłiationẽ⁊ diffinit᷑ ꝙ ẽ tioꝛ⸗
iĩgłiationis.vt hic ait phi. vocat᷑ ẽt eru
beſcẽtia ĩ oꝛdie ad cõfuſionẽ ⁊ diffinit
ꝙ ẽ timoꝛ ĩ fãtaſia cõfuſiõis.2? rethori
ce. Nerdit᷑ ẽt dupłr ex duplici cã.vno
mõ p deſcẽſũ ad malũ.alio mõ ꝑ aſcẽ
ſuʒ ad maiꝰ bonũ.ſicut continẽtia pdi
põt p deſcẽſũ ad ĩcõtinẽtiã ⁊ ꝑ aſcẽſũ
ad tẽperãtid · Sic ẽt iuuẽis verecũdus
põt pdere verecũdiã.nõ qdẽ illã nãlẽ
iclinationẽ ſibi nãliter cõnaturatã.Sʒ

perecũdiã 2 mõ dcãʒz ne.ſ.excedat fre

quẽt᷑ ĩ illã dupłr. vno mõ pꝑ traſituʒ ad
iuerecũdiã.alio mõ p aſcẽſũ ad vᷣtutẽ
pfectã. fiet at ĩuerecũdꝰ qꝛ pdet ap/
petitũ honoꝛis ⁊ honeſtaſ.b aũt ab-
petitũ pdet p exceſſũ alteri appetitꝰ
p ꝓſecutionẽ eiꝰ.puta pꝑ appetiũ dele
ctatiõis vł pecũie. ſic ei viðᷣmꝰpuellaſ
pudicas ⁊ verecũdas fieri meretrices
ipudiciſſimas ⁊ iuerecũdiſſimas qꝛ ve
hemẽti appetitꝰ huiꝰ appetibił abſoꝛ
bet extiguit appetitũ alteriꝰ.poterit

Et iſte iuuẽis pfcẽ etuoſus fieri ꝑ exceſ
ſũ bonoꝛũ opuz. factꝰ ãt vtuoſꝰ p vtutẽ

ꝓhibebit ab hijs turpibꝰ a gb' ꝑ vere
cũdiã phibebat᷑ et ꝑ eã operabit illa

Hijs ̊ pᷣmiſſis dð.pꝛimo ꝙ vir ſtu/
oſus nõ põt ꝓpꝛie verecũdari.i. ti⸗

—

moꝛe in turpi actu dep̃hendi.?? e põt

verecũdari ſũmedo verecundari large
ſm ꝙ eſt pudoꝛari ingłiari erubeſcere
a cõſundi.pꝛimũ ꝓbat᷑ ſic. pꝛĩio qꝛ oiſ
timẽs turpẽ actũ eſt ꝓpinquiꝰ turpi a/
ctui. timem eni mala ſi nõ lõge ſut ſʒ
ppe. vt ꝓbat ppᷣſ2. rethoꝛice.Que eĩi
lõge ſüt valde nulł timet ſciunt enim
oẽs ꝙ moꝛiẽt ſʒ qñ nõ ꝓpe moꝛte ſüt

IIBRO

nihil curãt. Sic g̊ pʒ. ꝙ ois timẽs ẽ ꝓ
pinqui ei ꝙ nimet:ſed vir bonꝰ nõ eſt
ꝓpinqui turpi actui cũ ſit diſpoſitꝰ ⁊
hituatus ad oppoſitũ. quare nõ timet
turpẽ actuʒ. 2. qꝛ ois verecũdꝰ tiens
depᷣhẽdi in turpi actu pl tiet dep̃ᷣhẽſio
nẽ hoĩm q; turpitudinẽ actuũ. nullłꝰ eĩ
nõ curat de głia vel ingłiatiõe niſi ꝓ
pter głificãtes.vt ait pvᷣs 2: rethoꝛice
h etiã expimur qꝛ turpia cõmittẽteſñ
verecundadt᷑ niſi in pñtia vel in noticia
hoĩm. vñ ſi turpitudo eſſet oculta non
verecũdaremur. Ex quo patet. ꝙ oĩs
ꝓpꝛie verecũdus plus veretura timet
dep̃henſiõez hoim qᷓ; turpitudinẽ ope
rũ:ſʒ vir ſimpłr bonꝰ nõ. imo tuneret

plus ſi ipᷣm timere opoꝛteret turpitu/ꝰ

dinẽ opis qᷓ; depᷣhenſiõem hois. ſicut
ſupꝛa dictũ eſt de magnimo. ꝙ magis
curat veritatẽ q́; opinioneʒ. quare vir
ſimpliciter bonꝰ nõ eſt verecũdꝰ. ʒ32
qꝛ oĩs verecũdꝰ ꝓhibet᷑ ꝑ verecũdiaʒ

ab aciu turpi cũ trãſmutatiõe coꝛpali

vt viſũ eſt in textu. Sed nullus vir ſim
płr bonꝰ ꝓhibet᷑ ꝑ verecũdiã: ſʒ ꝑ vir
tutẽ ab actu turpi nõ cũ trãſmutatione
coꝛpali.qꝛ iſte ꝓhibet᷑ electiõe fᷣʒ quã
regit᷑ ñ paſſiue: qꝛ illa nõ ducit᷑.hᷣ etiã
expimur bonos viros non trãſmutari
coꝛpaliuter:cũ a turpibꝰ dñt abſtinere.
h etiã ptʒ pꝑ ſiłe.qꝛ ſicut tpatus qui añ
fuerat cõtinẽs nõ abſtinet a turpibus
ex cõtinẽtia:ſʒ ex tpantia. Sic vir vłr
bonꝰ nõ abſtinet a turpibꝰ ꝓpter vere
cũdiã:ſʒ ꝓpter virtutẽ ꝑpfecta . Et poſ
ſet argui a maioꝛi deſtructiue. qꝛ ma⸗
gis videt᷑.ꝙ vir tpatus vteret᷑ cõtinen
tia qᷓ; verecũdia cũ melioꝛ ſit ↄtinẽtia
qᷓ; verecũdia. ⁊ tñ nõ vtitur ea: ſʒ vir
tute pfecta.quare nec verecũdia. 4?
qꝛ oĩs verecũdꝰ abſtinet a turpibꝰ ſer
uiliter qꝛ ꝓpter coꝛpalẽ paſſiõeʒ. vt ha
bet᷑ hic:ſed vir ſtudioſus abſtinet non
fuiluter:ſʒ libere ac liberaliter ꝓpter
bonitatẽ ⁊ rõem.quare nullꝰ vere ſtu
dioſus eſt ppꝛie verecũdꝰ. ¶ Scõm ãt
ꝙ verecũdet᷑ uerecũdia large ſumpta.
patebit rũdendo ad argumẽta:qm ali

qua pbãt h ſimpłr.¶ Zicẽdũ ergo ad

pꝛimũ.qꝙ verecũdia magnimi nõ eſt p
pꝛie verecũdia:qꝛ bñficiari ñ ẽ actꝰtur
pis:ſʒ illa vᷣecũdia ẽ qͥdã cõfuſio ex bo
no zelo ꝓueniẽs.eſt enĩ ʒelłꝰ.vt babet
2. rethoꝛice.quedam triſticia in pñtia
bonoꝝ honoꝛabiliũ que non inſũt hoi
ſʒ pñt ineſſe ſibi. Eit t triſticia nõ qꝛ
inſũt alteri:ſʒ qꝛ nõ inſũt ei.h ãt ʒeluʒ

maxĩe hʒ magnim. vt ibidẽ habet᷑. c,’,

Omagnim videt aliũ dare ſibi ⁊ non
ecõuerſo triſtat᷑ ⁊ cõfudit.hᷣ at nõ ẽ cõ
fuſio verecũdie ſʒ ʒeli.¶Ad ſᷣm autẽ
dõ. ꝙ cõpaſſus cõpatit᷑ paſſo: qꝛ quo/
dãmõ eſt vnũ cũ eo.Et ĩ boc ꝙ vir bo
nꝰ cũ verecũdatꝰ eſt alicui malo ⁊ per
ↄñs aliqualiter vnũ cũ eo in h̊ ꝙ ẽ vnũ
cũ eo eſt etiã quodãmõ malꝰcũ eo.qua

re tũc nõ verecũdat᷑ vt bonꝰ:ſʒ vt ma.
l:qꝛ vt vnũ cũ illo melo Ateri
ſt per idẽ eſt dõ ſimpłr vel põt dici p
ibi eſt głiatio ⁊ oppoſita cõfuſio due

nõ eſt cõfuſio verecũdie ꝓpꝛie ſũpte.
Ald quartũ ãt do pñ̃r.ꝙ ↄfuſio ⁊ eru

beſcẽtia qᷓ; patimur in reuelatiõe pu,

dẽdoꝝ nõ eſt verecundia ꝓpꝛie ſũpta
niſi eẽt reuelatio volũtaria: qꝛ tũc eẽt
turpis actꝰ quẽ nõ cõmitteret bonꝰ ho
ſi ãt eẽt reuelatio caſuał vel violẽta no
caderet ibi verecũdia:ſʒ aliꝰ mod cõ
fuſiõis ⁊ triſticie Ad.y.o dð.qꝙ pu/

doꝛ nõ ſũmit᷑ a tullio ꝓ verecũdia p/
pꝛie ſũpta.imo nec pꝛo paſſiõe aliqua

ſʒ effectu quẽ pudoꝛ ĩ aliꝗbꝰbʒ. vide/
mꝰ eni.ꝙ puelle pudoꝛe multum elon

gãt ſe ab oĩ turpitudine ⁊ ab oĩ turpi

tudinis ſigno ⁊ ſpẽ.hãc at elõgatiõeʒ
bʒ uir modeſtꝰ ⁊ boneſtꝰ nõ ex paſſiõe

pudoꝛis ſicut puelle: ſʒ ex tute. quaẽ

in illa deſcripiiõe modeſtie ſũmit᷑ pu/
doꝛ nõ ꝓ illa paſſiõe pudoꝛis: ſʒp illa
elõgatione quã hñt aliq ex pudoꝛe.

Ad. 6. ãt d. p iã expoſua.ꝙ nõ ois

a cõfũdit᷑ Secũdat᷑.vñ nec paul ꝓpꝛie
Becũdatꝰ ẽ de ſtulticia galathaꝝ:ʒ cõ
fuſꝰ ẽ ⁊ ingłiatꝰ ⁊ in hoc explicit ſnia
buius quarti.
NNIncipit liber quintus.

—

pittußgi
ebathie
Etinnein
iagtveiu
ochatpte
Nnüneen
ſodeinur
Nechinti
ffinnöen
Maitile
Neoe vuluen
Meude
Ariiuttun.
iAinwa⸗
Grale⸗
lun nen
iktunitnbene
E
iutiian 7
Enhumn⸗
Mipuul
mielanb⸗
heiſtne
nitütbis
niocapiri

(rpindr
Hhontet gtn
Epoittcon
bi Poln

Priz uſe

eimoden
MRcapirnt⸗

oreiime
Ami e

rcapi

mien
wahlian
eſid Giin

.KMäth
rheenöiii
5MSiNbig
Pnter lünnd
mint tcöftaſt
aüteßzi.
NNlt ln

Hmüdn iee

mäde hin
Wuermnüdorin
enidinnli
Döreridii tNi
nmidällonh
tict winprki⸗

4

Arptopwen ii

iioſrecide
miindd ngN
ai NNNatt

znöadumu
urerrluvfüinr⸗
8' giiiinind

eünuandilfli

naſ ertcüdir i
vſint auliopne

—
E
S=

—

irund eſſi

eutniuff

i4 wele urt

1

dipuin,

ſte 3 is

„ 1
sſen wlefti,
S

krech n⸗
nopili i,
i gii

4

8
.
11

—

LIBRO. V.

–
——

¶ Cectio c i.
SE iuſtitia autẽ ⁊ in
Miuſtitia. Supꝛa li/
bæꝛo quarto philoſo
phus egit de virtu
tibus moderãtibus
paſſiones appetitꝰ
iraſcibilis.⁊ de mo

derãtibus paſſiões cõcupiſcibilis cir

ca delectabile ⁊ triſtabile. ⁊ circa vti
le ⁊ inutile ĩ rõne dati ⁊ accepti.Hic

aũt agit de luſtitia moderãte paſſio/

nes cõcupiſcibilis circa vtile ⁊ ĩutile
imn rõne debiti ⁊æ redditi. ⁊ oppoſuo

autẽ nobis.

pꝛeelegimꝰ. decioſeptimo de iuſtitia
legũ interpᷣtatiua:capitulo. xvij. De

epikeya. decimooctauo de iuſtitia ĩ

iuſtitia hoĩs ad ſe ipſũ:capitulo.xviij
Atu aũt cõtingit ſibipſi. decionono
de malo in iuriã facieẽte ⁊ iniuriã pa
tiente.capitulo.xix.anifeſtũ autẽ
Agens aũt de cõi intẽtõe iuſtitie.pꝛi
mo circa iuſtitiã ꝓponit intẽtionẽ ſuã
ſcòðo modũ exſequedi eã:ibi. Intẽtio
s. ¶ Dicit pꝛimo ꝙ viſa
natura vᷣtutũ de quibꝰ actũ ẽ.ſupꝛa in
quarto.nũc aũt itendẽdũ cõſiderãdũ

ſtudẽdũ eſt de iuſtitia ⁊ iniuſtia: ⁊

hoc quãtum ad tria.pꝛimo de amba/

mõ ðcẽti: ut dixi.ſupꝛa libꝛo.2. Agẽs)us circa quales opationes exiſtunt:

de cõi intetione iuſtitie. ſcòðo de pꝛia

diffinitiõe iuſtitie:ibi capitulo.2. Ni/

det aüt illegalis.Zertio de legali ſi

ue de vniuerſali iuſtitia:capiulo.ʒ.

hic quidẽ igit᷑ iuſtitia. Quarto de pti
culari iuſticia: 4. capitulo. Querimus
aũt. Quinto de cõpatiõe ⁊ diffimnitiõe
cõis ⁊ pticularis iuſtitie:quito capło
Auia aũt in equale.Sexto de iure ⁊
iuſtitia diſtributionũ: capitulo ſexto.
qꝛ at ⁊ uiuſꝰ.Sepiĩo ð iure ⁊ iuſtitia

cõmutatiuũ ca. 7.ſpẽs ꝗdẽ vna.ył ibi

dẽ reliqua aũt vna. S.de iure ⁊? pena
vpaſſi ⁊ pena talliõis.capitulo Sð:vi/
detur aũt aliquibꝰ ⁊ opaſſũ.9.de me
diatione iuſtitie:capitulo nono. e/
termiad aũt his.decio de iĩiuſtificatõe
⁊ iniuſto.capitulo decio.Qð aũt ẽ in
iuſtũ. Undecimo deſepando iure po
litico a paĩ᷑no ⁊ dñatio. capitulo.xj.
Opoꝛtet aũt nõ latere. duodecio de
iure politico naturali æ poſitiuo capi

tulo.xij. Politici aũt iuſti.tredecimo

de modis agendi iuſte ⁊ miuſte. capi
tulo.xiij. Juſtoꝝ aũt ⁊ legaliũ. quar/
todecimo de triplici mõ dandi nocu/
mẽtũ.capitulo.xuij. Tribꝰ vtiq; exi/
ſtentibꝰ. decimoquinto de volũtaria
paſſione ĩiurie. capitulo.xv. Dubita/

uit autẽ.decio ſexto de ĩiuſtitia iudicũ

⁊ partiũ:capitulo.xvj.Adbuc ãt que

aut de iuſtitia ſic ꝓcedit. ꝙ pꝛio agit hʒ èr be aũt opatiões ſunt eaꝝ materia. ſe
cuũdo ſingularit᷑ de iuſttia qualis me/

dietas ẽ:qꝛ nõ mediat ſicut pꝛedicte
virtutes:ut infra capło.ix. alle gato.
Setermiĩiaſ. In boc aũt videbit᷑ iuſti
tie foꝛma. tertio aũt intẽdẽdũ ẽ de iu
ſto ꝙ eſt eꝰ obiectũ: quoꝝ extremoꝛũ
ſit mediũ.iſta nãq; ſũt ei oppoſua: et
iſta ſũt iniuſtũ facere ⁊ iniuſtũ pati:ut
infra capło allegato. Cõſeqñter ibi.
Intẽtio aũt nobis ſii.ꝓponit moduʒ
ꝓcedẽdi de iuſtitia. ſcòðo aũt mõ ter/
tio explicat quatuoꝛ ibi videmus vti/
q;. Sicit g̊ pꝛĩo ꝙ intẽdẽdo ⁊ agẽdo
de iuſtitia ſu nobis ĩtẽtio ᷣm methoð
eadem cũ ea.quã tenuim in his que
pꝛedicta ſũt.¶ Coſeqñter ibi vide/

mus vtiq; Cuiuſmoð ⁊ methoð expli
cat quadripłr. ᷣm ꝙ applicari debet

ad iuſtitiã.¶ Eſt igit᷑ ſciẽdũ ꝙ modꝰ
⁊ methodꝰ ꝓcedẽdi in moꝛalibꝰ de/
bet eẽ figurał ⁊ groſſus:ut ꝓbat᷑ ſu/
pꝛa in pꝓlogo capło.ij.⁊ libꝛo.ij.ĩ p/

te pꝛia:qm penes negociũ Cuius aũt
mocł* ꝓcedẽdi aſſumit fũdamẽta ſua

atq; pꝛincipia ex quatuoꝛ.ſ.ex cõmu
ni eſtimatioe boĩium :ut ptz ſupꝛa de
foꝛtitudine ⁊ tẽpantia vbi allegãtur
cõia hoĩuz dicta. Ntẽ ex cõditiõe ope
rũ:ut ſupꝛa in ꝓlogo. Itẽ ex cognitõe
vrioꝝ ⁊ ſuboꝝ. De õrijs enĩ apparzʒ
ſupꝛa de tẽꝑantia:vbi philoſophꝰ ex
t

cludit aliquas delectatiões a mã tem
perãtie: qꝛ circa illas nõ ẽ ĩ tẽꝑantia
Itẽ ex diſtinctiõne noĩium ſic enĩ vſuſ
e:ſupꝛa de magnificẽtia: vbi habuit
argumtũ ex eo ꝙ nulluʒ ſubſignare vi
det᷑. Hic ꝗ philoſophꝰ oñdit ꝙ ad ma
nifeſtationẽ intẽtiõis iuſtuie poſſumꝰ
⁊ debemꝰ ꝓcedẽ iſta quadruplici via
pꝛimo ex cõi eſtimatiõe hoĩm.ſecũdo
ex cõditione opeꝝ:ibi Nec eni eũdẽ
babẽt modũ.tertio ex cõditiõe pᷣrioꝝ
2 ſuboꝝ:ibi Hultotiẽs quidẽ.quar
to ex diſtinctiõe noĩm ibi. cõſequit᷑ ãt
Dicit ̊ pꝛimo.ꝙ nos debẽtes ad ma
nifeſtationẽ intẽtiõis iuſtitie ᷣm pꝛe
ſcriptã methoð.ꝓcedere.videmꝰ oẽs
bhoiĩes qui loquũt᷑ de iuſtuia volẽtes⁊
intẽdẽtes dicere iuſtitiã eẽ talẽ hituʒ
hominũ a quo hitu hoies hñt ꝙ ſint
opatiui iuſtoꝝ operuʒz. ⁊ a quo hñt ꝙ
opent᷑ opera iuſta. ⁊ ꝙ velint iuſta. ⁊
codẽ mõ nolũt heiez dicere iuuſtinã
eẽ bitum hoĩium.a quo babent ꝙ ſint
opatiui imuſtoꝝ: ⁊ ꝙ opent᷑ iniuſta.
⁊ ꝙ velint uiuſtũꝓpt᷑ ꝙ bec cõia hoim

dicta ſupponant᷑ nobis:ſicut pꝛinci/

paliter in iſto typo ſeu figura.i.in fi/
gurabili ꝓcedendi mõ. qꝛ ex hac cõi

bhoim eſtimatõe ⁊ ex ſuis ſumilibꝰ ar/⸗

habent modũ.oñdit ꝙ ad maifeſtatio
nẽ iuſtitie poſſumꝰ ꝓcedere. ſcòa via
ſ.ex cõditiõe open.hoc aũt facit oſtẽ
dẽs differẽtiã iter potẽtias ⁊ ſcienti
as ex pte vna.⁊ habitus ſupple red
dentes ſuba ſimplicit᷑ bona ex altera

in mõ cõpandi.d.ꝙ potentia videteẽ
vna ⁊ eadẽ ad ↄrioꝝ opuʒ:ſicut pot

tia mouẽdi manũ ẽ eadẽ ad edificare
æ ad edificata deſtruere:vna etiã ſci

entia ẽ ad opa vria ſicut medicina do

cens laxare ⁊ reſtringere.Secus aũt
ẽ in habitibꝰ puta ĩ ſanitate que non

facit opa ↄria:qꝛ ñ facit ſana ⁊ ej:ſʒ

ſana tm.dicimꝰ eni hoĩem ſane ãbula

re cu aäbulat potẽter:ſicut ille ꝗ ſanꝰ ẽ

Simili aũt mõ intẽdit dicere de iuſti
tia q;uis nõ applicet.qꝛ qᷓ;uis hũane
volũtatis ſit iuſta ⁊ iniuſta facere: iu
ſte ⁊ iniuſte agere.iuſtitie tñ nõ ẽ ni/
ſi iuſta ⁊ iuſte agere pꝛincipiũ autem
operatiuũ determĩatũ ad vnũ moduʒ
operandi:magis põt cognoſci in ſua
bonitate ex ſua operatiõe:qᷓ; princi/
piũ indetermĩatuzʒ:quare iuſtitia ᷣm

hanc viã eẽt magis cognoſcibilis ex

operatiõe in ſua bonitate qᷓ; querimꝰ
quã aliqua ſcia ł potentia valens ad

6zA. oppoſita cognoſci poſſu ex ſua. Ob

guemꝰ ad nĩm ꝓpoſitũ oſtendendum næ icit᷑ tamẽ cõtra pᷣdictã differentiam.

¶ Alttẽdẽdũ ẽ ãt ꝙ ĩ hac deſcriptiõe

iuſtitie philoſophꝰ ꝓceſſit oꝛdine re/
ſolutoꝛio:ab vltimo vſq; ad pꝛimum.
Pꝛimo nãq; volumꝰ ⁊æ acceptamꝰ iu
ſta opa. Secũdo vero ſi volũtas ẽ effi
cax opamur exteri opa iuſta.Lertio
vero ſi oꝑa fuerũt frequẽtãda habitu
antur ⁊ efficimur determiate oꝑatiui
iuſtoꝝ hituati vero maxime opamur
⁊ volumꝰ iuſta⁊ iuſte.pꝛĩo.n. opabãt᷑

iuſta.ſed nõ iuſte.vñ ĩ iſto pꝛimo pꝛo

ceſſu.nõ opabantur ex inſtitia. ſed ex
volũtate nõ habituata ¶ In ſcdo ve⸗
ro opabamur ex volũtate ⁊ ex iuſtitia
qꝛ philoſoplus hec oĩa attribuẽs iu/
ſtitie poſuit pꝛio ꝙ volũtati debet᷑ vl/
timo:⁊ ipſi habituali iuſtitie de betur
pꝛimo.õſequẽter ibi nec eni eũdeʒ

Pꝛimo qꝛ ſi habitus nõ ſũt õrioꝛum

ſcie aũt ſunt hiĩtus: ſequit᷑ ꝙ ſcie non
ſunt orioꝝ.Secũdo ꝙ potẽtie nõ ſũt

Srioꝝ:qꝛ potẽtie naturales non ſunt

ad oppoſita opera.virtꝰ eniĩ calefacti
ua nũq; frigefacit ⁊ tamẽ huiuſmodi
potẽtie ſũt veriſſime potẽtie. Tertio
qꝛ hitus virtuoſi de quibꝰ loquit᷑ phi
loſophꝰ ſunt prioꝝ opeꝝ puta libera
litatis datiõis ⁊ receptiõis que ſunt
opera pria:ſicut trabere ⁊ pellere.
A pꝛimũ dicẽdũ ꝙ habitus ſunt
in duplici genere. ¶ Quid eni ſunt
qui reddunt hñtẽ bonũ ſimplr: ſic ꝙ
eoꝝ bonitas ẽ bonitas hñtis ſimplr:

ſicut ſanitas coꝛpoꝛis facit ſimplicit

bonũ coꝛpꝰ ĩ genere coꝛpis:⁊ ſumili

virtꝰ moꝛalis aĩe reddit aiam ſumpłr

4 —

ſerdeganen
Cinnl.,ptio
ttönſſnt
almnn (
Clipblleſp⸗
Ully pnadep
olhanoprun
dg epn
ſopküfnauac
Malftrinus
ſciginutna
Pynimurnuls
ſ⸗ Natwnic
Luenensgi;
trernan
Mſbogag

4

—

. .

thit ipn

1

—

uunnſhtrig

funichttei
Wuſtünnar
iſhiyf⸗

Nen
1Nineni
niſann
aiinta
e ennir
nugs d
iun onnaeie
dalnra ⸗
iite mnan

1iine Nid

11 .
„ eN*
1 1 .
ni a

41 4

pꝛio Rethoꝛice.

bon i genere aĩie. Sũt aũt alij hitus

qui nõ reddũt ſunpłr bonũ ſubᷣm:ſed

f3ʒ ꝗd. Sicut magnitudo coꝛpis ñ red

dit ſunpłr bonũ coꝛpꝰ: q;uis reddat
bonuʒ viſibile.⁊ ſur medicina qᷓ;uis
reddat bonũ medicũ.nõ reddit tamẽ
hoĩem ſunpłr bonũ hoiem:nũc auteʒ

philoſoph noĩe hituũ ſumit tm̃ illos

habitus qui reddũt ſubᷣm ſuũ ſimpłr
bonũ:qꝛ m tales bĩtus maxie viden
tur hituari ſuba:cũ per tales ⁊ nõ ꝑ

alios reddant᷑ ſumpłr bona:ſcie vero

nõ ſunt de genere iſtoꝝ bituũ:ut oñſũ
eſt ſupꝛa li. pꝛĩo lectõe pꝛia. Rurſus

aüut. vbi pᷣmiſſadiſtinctio ẽ ſufficienter

declarata. ¶ Ad ſcom ãt dð. ꝙ nõ lo
quit᷑ philoſophꝰ niſi de potẽtijs rõa
bilibꝰ. puta de poteẽtijs que ſubſunt
volũtario pꝛincipio ¶ Ad tertiũ aũt

HW dð.ꝙ ↄrietas nõ ſumit᷑ hic per philo

ſophũ ſᷣm quaſcũq; differẽtias: ſʒ tm̃
Fm diffeꝛẽtias boni ⁊ mali. nunc aũt
ſic ẽ ꝙ f̃m iuſtitiã nullꝰ operat᷑ male.
qꝛ virtute nullus male vtit᷑: ut habet
¶ Lonſeqñter ibi.
Multotiens ꝗdeʒ. Inſinuat ꝙ ad pᷣ
dictã manifeſtationẽ iuſtitie poſſum⸗

cedere ex tertia via.ſ.ex cognitione
2rioꝝ ⁊ ſuboꝝ.d.ꝙ multotiens cos,
ſcunt᷑ hitus ⁊ diſpõ reꝝ ex orijs eis

⁊ ex ſubis eiꝰ ꝙ pʒ. qꝛ fi enechia fu

erit manifeſta ſtati ex eiꝰ cognitione

fit manifeſta cathetia ei ↄria. ¶ Itẽ
qᷓtum ad ſuhm dicit e ex ſubis ene/
chie bñ ſe hñtibꝰ fu manifeſta ipᷣa: ⁊
etiã ex eꝰ cognitiõe:fiunt manifeſta
ſuba eius bñ ſe hũtia bec ãt apparet

explicite ĩ termis.qꝛ ſi euechia.i.bo

na diſpõ. ab eu qð eſt bonũ ⁊ echia.

gqs eſt diſpõ quaſi bona diſpõ.ſi ipᷣa ĩ
q; euechia ſu manifeſta diſtributiue.
puta qꝛ eſt denſuas carnis neceſſariũ
erit cachetiã.i.malã diſi põeʒ: a kacos

qð ẽ malum. ⁊ echia ꝙ ẽ diſpõ. quaſi

mala diſpõ:neceſſariũ iquã erit iᷣam
eſſe raritatẽ carnis ⁊ mõ ſili qᷓ;tũ ad

ſupᷣa explicat᷑ ĩ termis:qð ẽ ſubiectũ

euechie: qꝛ dĩ bñ hñs ł bñ diſpoſuũ

erit factiuũ dẽſitad ĩ carne.i.ꝰuerſiuũ
alimti ĩ ſubaʒ ſuã vſq; ad dẽſitatẽ ſuã
neceſſariã. E bis g ſeꝗt᷑ ꝙ iuſtitia
cognoſci poterit ex his que attribuũt᷑
iniuſtitie ſibi grie:⁊ ex bis que attri⸗/
buunt᷑ iuſto ſuho ſuo.⁊ per eandẽ ra
tionẽ cognoſcet᷑ iniuſtitia ex his que
attribuunt᷑ iuſtitie ſibi orie:⁊ iniuſto
ſubo ſuo. ¶ Kõſeqñter ibi. Cõſeque
tur aũt.Oñdit poſie manifeſtare iuſti
tiam ex quarta via. ſ. ex diſtinctione
noĩim reꝝ que ſũt ↄoria maxie: dicit ꝗ
ꝙut in multũ.i.vt ĩ pluribꝰ cõſequit
ꝙ ſi vnũ ↄrioꝝ dĩ multipłr reliquũ ẽt
dicet᷑ multipłr:puta ſi iuſtũ dĩ multi/
płr ⁊ iniuſtũ dicet᷑ multipłr:hoc autẽ
videt᷑ eẽ in ꝓpoſuo qꝛ iuſtitia ⁊ iniu

ſtitia videntur dici multipłr. Sʒ earũ

egquocatio ⁊ multiplicitas latet qꝛ ea
rũ eqnocatio ẽ valde ppinqua. ut vi/
debitur infra ⁊ nõ pʒ quẽadmodum
eaꝝ equocatio ẽ que ſunt ad inuicem
ſm ſuas foꝛmales rõnes lõge ĩ quib
ẽ magis manifeſta equocatio: qꝛ eoꝝ
eſt multa adinuicẽ dꝛñtia:quẽadmoð
illa que ẽ fm ydeã.eo ꝙ ſũt in diuer
ſis ⁊ diſpatis ſpẽbus dꝛñter bi gr̃a
qm̃ hoc nomẽ clauis dĩ ⁊ vocat᷑ equo

ce: ꝓ eo ꝙ ẽ ſub aĩaliũ collo qð ẽ nãle

inſtim carneũ ad claudẽdũ ⁊ apien/
dũ arteriã:E&t ꝓ illo inſtĩo ferreo quo
domoꝝ hoſtia claudũt:hec enĩ equo/
catio ẽ valde manifeſta:qꝛ ẽ reꝝ val/
de diſtatiũ Expedit ꝙᷓ ꝙ egrediamur
manifeſtationẽ iuſtitie:vᷣm hanc qua⸗/

dꝛuplicẽ viã ·ſic ꝙ ſumat᷑ pꝑ nos:quoti

ens vel quot modis ðjr ĩiiuſtus.hec.n.
colligemꝰ ex cõi eſtimatiõe hoium: ⁊
ex cõditione ſuoꝝ opeꝝ. ⁊ hac tripli
ci via manifeſtato iniuſto ᷣm tertiam
viã mamſeſtabit iuſtus.Ex his duo/
bus:duo eęoꝝ hitꝰ.ſ.ĩiuſtitia ⁊ iuſtitia
D euidẽtiã dictoꝝ ⁊ dicẽdo
rũ de iuſtitia declarãda ſunt
duo. Pꝛimũ vtꝝ iuſtitia ſᷣm
õem ĩtẽtionẽ ſu.hic cõueniẽt᷑ deſcri⸗/

pta:Scõm vtrum iuſtitia ſu naturali

ter pꝛioꝛ iure.
12

LIBRO.

Queſtio pꝛima.

pꝛĩo arguit᷑ ꝙ iuſtitia ᷣm
õem itentionẽ nõ ſu cõueni
ent pdeſcripta cũ dĩ ꝙ ẽ hĩitus
a quo hoĩes ſunt opatiui iuſtoꝝ. ⁊ a
quo iuſta opant᷑ ⁊ volũt iuſta.⁊ ꝓbat
ꝙ hec deſcriptio ſit ſupꝑflua ꝙ; ſu di⸗/
minuta.ꝙ ſit ridiculoſa ꝙ ſiu falſa.ꝙ
enĩ ſit ſupflua ꝓbat᷑ qꝛ nugatoꝛie re/
petit hec ꝑticula a quo opant iuſta.
hec enĩ pticula ĩcludit᷑ in pꝛia qñ oĩs
operãs opat᷑ illo ⁊ nõ alio quo ẽ opa
tiuꝰ. ¶ Qð ãat ſit diminuta ꝓbat᷑. qꝛ
dimittit aliqua poſita ĩ illa appꝛopꝛi
atiſſima deſcriptiõe iuſtitie: qua dĩ ꝙ;

iuſtitia eſt cõſtãs ⁊ ppetua aĩ volũtaſ

ius ſuũ cuiq; tribuens:ff.de iuſtitia ⁊
iure.l.iuſtitia.hoc enĩ ponat᷑ cõſtãtia
⁊ ꝓpꝛietas ius ⁊ vtilitas deſignata
per hãc dictionẽ cuiq;. que tñ eſt bñ
neceſſaria:qꝛ reddere ius ſuũ vni ⁊
auferre alten nõ faceret hoiem iuſtũ
hec aũt quattuoꝛ pᷣtermittunt᷑ ĩ hac ðᷣ

ſcriptione philoſophi quare videt᷑ di
GC ð at ſit ridiculoſa ꝓbat
qꝛ ridiculũ eſt deſcribere notiꝰ pꝑ igno
n Sed iſta eſt bꝰmõi.ᷣ iuſtitia eni noni
oꝛ eſt q; iuſtũ.a iuſtitia eni dĩ iuſtũ nõ

minuta.

ecõuerſo.ut.ff. de iuſtitia ⁊ iure.l.pꝛi
ma. hoc etiã pʒ ſi ſumat᷑ iuſtũ ꝓ ope
iuſtitie. ſicut eni dĩ iuſtũ qð ẽ opꝰ in/
ſtitie: ⁊ ſic pʒ ꝙ iuſtitia notioꝛ ẽ iuſto
quare hic deſcribit᷑ noti per ignoti
⁊ per cõſeqũñs ẽ ridiculũ. Qð aũt de
ſcriptio ſit falſa.ꝓbat᷑ qꝛ nõ oĩs iuſti
tia ẽ opatiua.puta iuſtitia innocentie
ꝙ apparet.qꝛ nullꝰ nõ opans ut non
operãs laudat᷑ de hitu opatiuo. Sed

noõ accipiẽs alienũ laudat᷑ de iuſtitia

ut ſupꝛa tractatu de liberalitate qua/
re iuſtitia nõ ẽ vniuerſalit᷑ hitus ope/
ratiuꝰ.¶ In oppoſitũ eſt auctoꝛitas

pitiſſimi philoſophi. Sicẽdũ g̊ cũ eo

ꝙ ẽ cõueniẽter deſcripta.qꝛ vnaque/
qʒ res deſcribit᷑ cõuenient᷑.ſi deſcribi
tur per eẽnle g ſuũ per obiectuʒ per
ſubᷣm.per actũ.ſʒ ſic ẽ in ꝓpoſuo qm̃

hitus eſt eenle gen hũane iuſtitie. il
la vero que ſũt iuſta ſunt eiꝰ obiectuʒ
vel obiecta volẽs aũt qui.ſ.hʒ rõnalẽ
appetitũ ẽ ei ſubm. vel volũtates e
ſubᷣa velle aũt ⁊ operari ſũt eius act
vnus elicitus.ſ.velle interiꝰ volũtati

imanẽs ⁊ alius ipatus exteri tranſi
ens.hec aũt oĩa ſunt in hac deſcripii

one accepta ⁊ nõ plura. quare hec ð
ſcriptio ẽ cõuenient᷑ data nihil ſuper/

fluũ nec diminutũ nihil ridiculum nec
falſũ cõtinens.(¶ Ad pꝛimũ ꝗ dð.ꝙ;
nugatio vel tollit᷑ vel excuſat ꝓ eo ꝙ

ille due particule ſũt adiecte ad pꝛ⸗

mã ad expꝛumẽdũ iſtos duos act qui
notioꝛes ſunt qᷓ; hitus qui ẽ actꝰ pꝛi/

mus nõ cognoſcibilis niſi per actus

ſcòos.¶ Ad ſcòm aũt dð.ꝙ illa de⸗
ſcriptio nõ ẽ cõis omni iuſtitie ꝙ ap/
paret ex eadẽ lege vbi dĩ ꝙ iuris pce
pta ſũt tria.ſ.honeſte viuere.alterum
nõ ledere ius ſuũ cuiq; reddere.hec
aũt oĩa ſũt iuſta pꝰ iuris pᷣcepta ⁊ ea
ſeꝛuare ẽ iuſtitiã facere.⁊ tñ in pᷣmi

ſa deſcriptiõe iuſtitie non agit᷑ niſi de

tertio iur is pᷣcepto.ſ.ðtribuẽdo cuiq;
ſuum ius. 1 Poteſt etiã dici ꝙ oĩa iĩ
illa deſcriptione poſua ſub alijs obis
ponũt in iſta vno excepto.ſ.cõſtantia
que nõ debet᷑ iuſtitie per ſe.ſed anne

xum:qꝛ.ſ.vna virtus alteri ẽ annexa.

⁊ hoc mõ iuſtitia dĩ cõſtans: qꝛ eſt ei
anexa cõſtãtia.perpetuitas vero po
nit bic ſub noĩe hitus.qm habitus ẽ
qualitas de difficili mobilis: ut habet᷑

in pmi. ¶t iterum qm habitus vir

tutũ moꝛaliũ ſunt peꝛmanẽtiſſimi. ut
ſupꝛa li.pꝛĩo.vñ lex ſũpſit perpetin/
tatez ꝓ permanentia de difficili per⸗/

mutabili. Jus aũt ſumit᷑ hic ſub noie

iuſti vel iuſtoꝝ. ut dixi in expõe lie. il
la vero vniuerſalitas que deſignatur
ibi per ſignuʒ diſiributiuum.cuiq; ſu⸗
mit᷑ ſub mõ indefinito qm ſepe i mã
iuſtitie indeſinita ſumit᷑ ꝓ vniueꝛſali
¶Aa terni doͤ. ꝙ iuſtũ põt ſumi du/
plicit᷑. vno mõ vt dictũ a iuſtitia. alio
mõ ut dictũ a iure.pꝛĩo mõ nõ ſumit

itübonüeni
wwnüſed i
Urſipu bro
Wot eolfie
ſeſ ebu n
ſbehii fenn
lig iuntuſt
igoſenden
gioonvar⸗

D ühürnepe⸗

ſttlristin

kvirurn
(entomt

imenimuth

ninieneg

rini
uclzi
RAnür
Vfr anz
mndutklin

4

(SAmii
H letiſe
leſitadeae in
iſese

Asnit Na

niet
ſhoneiefunin

iui inn.

utnenn.

naönude
Porteni
e iunſihal

iuſfnt e

—

2

£☛RG

ingerren

wie bing / nun

6
„ e.

Een 4
ſor n

==N
— ==

=

E
=—

8
1

9

.
4

n t

bic ſed ſcöo. ¶ Scom ꝙ, oẽ pceptum
⁊ iuſſũ a iure di iuſtũ.⁊ hoc mõ iuſtuʒ

pꝛius ẽ qᷓ; iuſtitia.vt videbit᷑ in qõne
ſequenti. ¶ Ad quartũ dom.ꝙ opari

nõ ſemp ſumit᷑ poſuiue ut intelligant
poni ſemp opa exterioꝛa: abſtinere

naq; ab actib/ venereis dr op caſti/

tatis ⁊ tpantie nõ ꝙ ponat᷑ exterius

Aliqð opꝰ.ſed qꝛ ponit᷑ opꝰ interiꝰ in
diĩa ꝓhibẽs opus ex. ⁊ hoc mõ opera

tur iuſtitia nõ accipiẽdo aliena. qꝛ in

terius eligit ⁊ ĩparat.ꝙ ex alienũ nõ

accipiat.⁊ hoc mõ omnis iuſtitia eſt
vniuerſaliter operatiuua.
Aueſtio ſecunda.

ſcdo arguit ꝙ iuſtitia ſit

bonũ pꝛius eſt qᷓ; bonũ vt de

bitũ.bonũ enĩ nõ eſt debitũ.niſi quia
bonũ ſed iuſtitia ẽ de bono:ut bonũ ẽ
ut ſupꝛa.libꝛo ſcòðo. Ois virtus ẽ de
bono ⁊ de difficili · Jus aũt ẽ de bono
vt eſt debitũ. nihil eni cadit ſub inre.
niſi debitũ fieri vel vitari quare ſequi

videt᷑ ꝙ iuſtitia ſit pꝛioꝛ iure. ¶ Se/
cũdo qꝛ poſteriꝰ appellat᷑ a pꝛioꝛi:ſi
cut hõ ab humo que pꝛioꝛ ẽ homie.⁊

dial ab aĩa:que pꝛioꝛ ẽ aĩali. Sed iuſ

eſt appellatũ a iuſtitia.ff.de iuſtitia ⁊

lure.l.pꝛĩa quare iuſtitia ẽ pꝛioꝛ iu/
re. ¶ Tertio qꝛ virtꝰ pꝛioꝛ eſt arte:
pꝛioꝛa eni certioꝛa ſunt:vt habet᷑ pꝛi
mo methaphilſice. virtꝰ enĩ certioꝛ eſt

oĩ arte:ut ſupꝛa libꝛo pꝛio quare vir

tus pꝛioꝛ ẽ arte: ſʒ inſtitia eſt virtus.
– eſt ars boni ⁊ equi:ut. ff.e.c
l.iuſtuia.quare iuſtitia pꝛioꝛ eſt iure.
AQAuarto qꝛ pᷣcipiens pꝛioꝛ ẽ exeqñte

⁊ pᷣceptũ exſecutiõe.ſed inſtitia pꝛe/

cipit ⁊ ius exequitur:ut notat glo.ff.
æ.c. l. iuſtitia:quare iuſtitia pꝛioꝛ ẽ iu
re. ¶ Sed oppoſitũu arguit qꝛ obie⸗
cuũ virtutis pꝛius eſt virtute: ſed ius

eſt obiectũ iuſtitie: quare pꝛius ẽ ea.

¶ Pꝛo ſolutiõe qõnis pᷣmittẽda ſũt

duo pꝛio ꝙ ius vel nãle vel gentiũ vł
ciuile vel diuinũ:vel humanũ. vł quo
cunq; noie cenſeat᷑ hʒ quatuoꝛ ꝑtes:

4
*

O

oꝛzioꝛ iure: pꝛio qꝛ bonuʒ vt

quaꝝ quelibet interdũ vocatur ius.
Pꝛia eſt pᷣceptũ legiſiatoꝛis. Scoᷣa ẽ/
debitũ ſubditi:ertia ẽ ſcriptura lit
teralis ĩ libro vel mentalis ĩ aia oſtẽ
dens ⁊?ͤ pcepta ⁊ debitũ. Quarta eſt

libꝛe ſcòo qõne de regula opis virtu
oſi. Jus eni neceſſario pᷣſuppõit legiſ

latoꝛem puta vel deũ ſicut ius dinum
vel nãm ſicut ius nãle:vel hoinem ſi

cut oĩia hũana iura.quecũq; ſint illa.
Itẽ pᷣſupponit ſubditũ cui iponit᷑ ius

Item ſcripturã vel nãleʒ ł artificialẽ

ad notitiã iuris. Item opꝰ bonũ poſ
ſibile fieri ⁊ ᷣm iſta quatuoꝛ que ſup
ponit᷑ in iure. Jus ſumit᷑ quadrupłr

aliqñ ꝓ pᷣcepto vel ꝓ p̃cept vt ĩ pꝛin.

decre. ius nãle eſt ꝙ in lege vel i euã

gelio continet᷑ quo quiſq; iubet᷑ alteri

facere ꝙ ſibi vult fieri: ⁊ pꝛohibetur

alteri inferre ꝙ ſibi nõ vult fieri. ali/

qñ vero ſumit᷑ pꝛo debito ſubditi ad
obediendũ legi.vñ Apłs. Teſtificoꝛ
ingꝗt oĩ circũcidenti ſe:qm̃ debitoꝛ eſt
vniuerſe legis faciende ad Gah.ij.

Aliqñ vero ſumit᷑ ꝓ ſcriptura.i. pꝛo
quocunq; oñſio pcepti debiti:ut ibi.

Jus eſt ars boni ⁊ egꝗ in pꝛĩcipio di/
geſtoꝝ. Aliqñ ãt ſumit᷑ p re ope de
bito ab aliquo ⁊ alicui:vt.ff.de iuſti/

tia ⁊ iure.l.iuſtitia.Cũ dr ius ſuũ cui
q; tribuẽs ⁊ poſtea iꝰ ſui
buere. ¶ Scom p̃mittendũ eſt ꝙ iu/

ſtea iꝰ ſuũ vnicuiq; tri

ſtitia ĩ cõi coꝛreſpõdent᷑ reſpicit ius ĩ

coõi. ⁊ ſingule ſpẽs iuſtitie certas ſpe
cies iuris: ſicut pʒ p philoſophũ:⁊
iõ cũ iuſtitia cõpet᷑ iuri dʒ intelligi de
iuſtitia ⁊ iure coꝛreſpõdenti tali iuſti
tie:aliter eni nulla eẽt cõpõ.¶

O pᷣmiſſis dð.ad qõem ꝙ ius fᷣm oms

P iiunctũ ⁊ debitũ. iſta tetigi. ſupꝛa

weſt pꝛiꝰ iuſtificatiõe eſt pꝛiꝰ iuſtitia

ſuu partes eſt pꝛi iuſtitia. ꝙ ꝓbat cõ
pando pꝛimũ uus ⁊ pꝛimã iuſtitiã.qꝛ

cũ iuſtitia ſequat᷑ ⁊ nõ pᷣcedat iuſtifi/

catiõe ʒ. Sʒ quatuoꝛ ſupꝛadcã ſũt pꝛi
oꝛa iuſtificatõe.quare ſunt etiã pꝛio/
ra poſterioꝛi iuſtitia. Aſſũpta patent

ex oꝛdine illoꝝ quatuoꝛ.pᷣceptuzʒ eni
13

LIBRO.

pri debito. ſicut cã cauſato. Ex boc

enĩ ꝙ de pcipit ego debeo ⁊? teneoꝛ
obedire ⁊ non ecõuerſo.nec obedire
poſſum ł debeo añq; datũ ſu mihi pᷣ/

ceptũ.debitũ ãt eſt pꝛiꝰ illo rõnis di/

ctamĩe oñſiuo pᷣcepti ⁊ debiti. Mon

eni eſt poſſibile ꝙ rõ oñdat mibi de/

bituz ꝙ nõ ẽ debitum:k pᷣceptũ qð nõ
eſt pceptum. Iſtud ãt rõnis dictamẽ
pꝛiꝰ eſt illo bono debito ⁊ pꝑ me opa
bili ⁊ referribili ad iuſtitiã:ſi enĩ fa/
cerẽ aliqð opꝰ ꝙ nõ pᷣintelligerẽ it p
ceptũ ⁊ ut debituʒ:nõ poſſeʒ referre
vel oꝛdinare ipᷣm ad iuſtitiã. hoc aũt

opus vt iuſtũ:⁊ ſic pᷣceptũ pꝛiẽ iuſti

ficatiõe. Sicit enĩ philoſoph ifra.c.
xiij.ꝙ ĩiuſtũ ẽ nã vel oꝛdine ſine opa
tiõe idẽ aũt hoc iniuſtũ qñ opatũ eſt.
Iniuſtificatio ẽ añ tñ qᷓ; opatũ ſit nõ
eſt iuſtificatio:ſed iniuſtũ.ſiłr autẽ ⁊
iuſtificatio ſic videlicet ꝙ iuſtũ ẽ natu

ra vel oꝛdine ſine opatõe: illud autẽ

idẽ iuſtũ cũ opatum ẽ iuſtificatio ẽ añ
tñ q; opatũ fuerit nõ ẽ iuſtificatio ſed
iuſtũ.ſic ꝗᷓ pʒ ꝙ illa quattuor ſũt pꝛio
ra iuſtificatõe. iuſtificatio aũt pꝛioꝛ ẽ

iuſtitia fᷣm̃ ꝙ philoſophus ſumit iuſti

tiã ꝓ hitu acquiſuo ex opationibꝰ in-
ſtis quas ipᷣe vocat iuſtificatiões qua
re vłr iuſtitia poſterioꝛ ẽ ine. ¶ Si/
c(ceudũ ꝗ ad pꝛimũ ĩ oppoſuũ ꝙ ius ñ
c de bono vt debito.ſic ꝙ illud debi⸗/
tũ pᷣſupponat᷑ iuri.ſed ipᷣm ius in rõe
pᷣcepti facit ulud bonũ eẽ debitum.⁊
ſic veꝝ eſt ꝙ nihil cadit ſub iure niſi
debitũ.qꝛ hoc ꝙ ẽ cadere ſub pᷣcepto
iuris ẽ eſſe debuũ. Juſtitia vero inq;/
tũ virtus nõ ẽ de bono ſumpkłr: ſed de
bono opabili volũtarie.⁊ iõ illa com
— . = 2
patio nõ cõcludit. ¶ Ad ſcòm auteʒ
dom.ꝙ ſepe pꝛiꝰ appellat᷑ ⁊ denoĩat

a poſterioꝛi ſicut viſus a videre.⁊ ſi-
cut de dĩ creatoꝛ a creatiõe. ¶ Ad

tertiũ ãt dom:ꝙ virius pꝛioꝛ eſt arte

pꝛioꝛitate perfectiõis ⁊ nõ oꝛiginis.
de qua nõ loquimur. Maioꝛ aũt cer

titudo nõ arguit pꝛioꝛitatẽ oꝛiginis:
miſi ſu vtrobiq; certitudo eiuſdẽ rõis

ſicut in ariſmetrica ⁊ geometria. cer
titudo aũt virtu arᷣ nõ ẽ eiuſdem
rõnis.
pcipit ⁊ iuſtitia exequit᷑. Jus eniʒ ⁊

Ad quartũ ãt dicẽdũ ꝙ ius

iuſtitia cõpant᷑:ſicut lex ⁊ gratia.lex
enĩ hoĩem ligat ⁊ nõ iuuat.gfa vero
vel virtus hominẽ nõ ligat ſed iuuat:

Simili mõ qꝛ idẽ ẽ ius ligat pᷣcipFien

do. ſed non iuuat coopando. Juſtitia

vero vt ẽ hitus volũtatis bhoĩem nõ li

gat pᷣcipiendo:ſed hoĩem iuuat pᷣce/

ptõ cõſequẽdo · ¶ Dicendũ auteʒ ad
gloſam ꝙ ẽ textũ.vel ↄ intẽtionem

textus: qui pꝛecepta attribuit iuri ⁊
ñ iuſtitie dicẽdo iuriſ pᷣcepta ſũt hec.

(Werclio iceds.
NTaet ãt illegalis. ( Moſt,/

qᷓ; egit de cõi intẽtõe iuſtitie
iniuſtitie. hic agit de pꝛia
diſtinctiõe ⁊ dimſione iuſtitie. Pꝛio
ponit illã diuiſionem. Scðo expo/
nit eam ibi. Qui auarus.ponit ergo
pꝛimo quadruplicẽ diuiſionem quaꝝ
tres ſequnt᷑ ex pꝛia diuidit pꝛio aium
iniuſtũ:ſecũdo aĩumi iuſtũ. tertio opꝰ
iuſtũ.quarto opus ĩiuſtum. Sicit ꝗ q

hoĩbus videt᷑ cõiter ꝙ iniuſtus ſumat᷑

tripłr. qꝛ vno mõ iniuſt dĩ hõ vel ani
mus illegalis.i.inobediens legi.alio

mõ hõ auarus.i.exceſſiui lucri cupi/

dus. alio mõ hõ inequakt.i.inequalii

diuidens ea que debẽt equalit diuidi
vel iter pximũ ⁊ ꝓximuʒ.vel iter ſeæ
alteꝝ. Ex hac omiſione ſeꝗt᷑ ſcoa per

illã maximã quot modis dĩ vnũ op/
poſuoꝝ.tot modis dĩ ⁊ reliqũ. Pꝛio

Topᷣ.que repetita ẽ in ꝑte pᷣcedenti.

Dicit ꝗ̊ mamifeſtũ eſſe ⁊ iuſt hõ vkł
animus dicer̃ duplir vno mõ eni dicet

iuſtus hõ legalis.i.obediẽs legi. alio
modo hõ equalis.i.equaliter dinidẽſ
inter ſe ⁊ alteꝝ vel inter pꝛoximũ æꝓ

pꝛoximuʒ ſicut iudex iuſłꝰ. Ex hac at

diuiſione ſequit᷑ tertia.ſ.ꝙ opꝰ iuſtuʒ

dicet dupkr. vno mõ opus legale ſᷣm
obedientiã legis factũ. Alio mõ op

equale ſᷣm equalitatem diuiſionis in

leſis (
Arraninutr
atlsninn
Nlidibcenin
iſtneveuen⸗
len. (De
inttähutdee
Nina ois he⸗
yes Gtfahe
luvitnmcari
Herngali
ponn mig,
finmin, n

Alsnoͦnlis

ſilgals Alon
ei mometvj
ſoſnagne⸗
ſtunun ſcien
mmtmaen
tünum.
hlgpniſün
kmun
Murniri

ſgliniſcn
ack
uliitpin

gllirirni

ig
mimii
u RAml
ſatetg
Rrnii
.
ölgrr
Wimler⸗
nmuoNNN
ene elmng te,
süns e
oednun

enüniin
werepam
lichini ieni

Ciuieknn
ninfcrin
lürmnicnen d1

AN

min inilfii

Kinin üm

uicm wun
õ
msielakſu
niöneqniin
Aucpe dehi en
ba uinri,il
Ni nor n
unwd fine

Nd

4 2

dãpno ⁊ lucro ⁊ imerito ⁊ demerito
factum. quarta vero diuiſio ſequit᷑ ex
pꝛia ⁊ ſequit᷑ ex tertia ſcʒ opꝰ iniu
ſtũ dicit᷑ dupliciter. vno mõ opꝰillega

le.i.ð legẽ factum. alio mõ opꝰ iequa
le.i. ↄ equalitatẽ debitã inter partes
factum. ( Mꝛo euidẽtia huiꝰ partis
occurrũt tria dubia.pꝛimũ quare pꝛi

ma dio eſt trimẽbꝛis ⁊ om̃s alie bimẽ
bꝛes:q nõ vidẽt᷑ de bñ eſſe:ſi ille re/

gule ſunt vere. quot modis dĩ vnum
oppoſitoꝝ tot modjs dicit᷑ ⁊ reliquũ
⁊ alie ſiłes. ¶ Scom quare nõ diui/
dit᷑ hic etiã iuſtitia cum de ipᷣa ſit pꝛĩ
cipalis intẽtio. Tertium quare nõ

diuidit᷑ hic etiã ius ꝙ ẽ pꝛunum obm

iuſtuie.⁊ cuiꝰnotitia ẽ hic maxie ne/
ceſſaria. ¶ Dicẽduzʒ ãt ad pꝛumuʒ q;

in trãſlaitõe arabica:que drĩ alexan-/
drina. om̃s hee diuiſſiones ſunt trimẽ
bæꝛes. Et ſᷣm boc põt dici ꝙ bec trani
latio ẽ truncata.qð ſatis eſt ꝓbabile.

Nec vʒ ꝙ aliqui dixerunt.ſ.ꝙ equale
opponat᷑ vtriq;.ſ.ei qð ẽ ĩ plus ⁊ ei

ꝙ ẽ in minꝰ. Et ꝓpter hoc iuſt qui ẽ
equalis nõ djĩ niſi duplicit.vno modo
qui ẽ legalis. Alio mõ qui ẽ equalis.

Hoc enĩ apparet nõ valere duplicit᷑.
pꝛio qꝛ ſicut equale excludit᷑ a mino

ri ⁊ a maioꝛi.ſic ĩ equale includit in

minoꝛi ⁊ in maioꝛi. Et iõ ſicut equa
le nõ ponit in numeꝝ ut opponit᷑ ei

⁊ ut opponit᷑ illi:multo minꝰ i equa
le ponet in numeꝝ cum maioꝛi vł mi

noꝛi vt includit᷑ ĩ vtroq;. ¶ Scdo qꝛ
ſi ꝑ hãc viã poſſet palliari:quare ſe/

cunda diuiſio nõ ẽ trimembꝛis nõ p̃t
tñ palliari de tertia vbi ſumit᷑ iiuſtuʒ

⁊ in equale ſicut in pꝛia.( Eſt ergo
ſciendum ꝙ hec tria.ſ.illegale in e/
equale ⁊ auaꝝ ſe hñt ſᷣm ſupius ⁊ in
ferius.qm̃ oĩs auarus ẽ in equał ſed

nõ ecõuerſo. auarꝰ enĩ ſempꝑ vult vl/

tra debitum hĩe de bonis. ⁊ minꝰ de
laboꝛibꝰ ⁊ expenſis:⁊ ſic ẽ vlłr in e/
qualis. Hõ tñ cõuertit᷑:qꝛ iudex ino

centẽ cõdẽnans alteri ꝑti non amoꝛe
fui ipᷣius.nec fauoꝛe ptis alteriꝰ. ſed

ogio cõdẽnati. Iſte qdẽ in equalira-

tẽ cõmittit nõ iñ auaritidã. Itẽ oĩs in
equalis ẽ illegalis:qꝛ lex pᷣcipit oẽm
equalitatẽ debitã iter ꝓximos ł equa

litateʒ quãtitadᷣ ł ꝓpoꝛtionis. Et ſic
ois inequalis eſt illegalis: qꝛ facit )

legem nõ tñ cõuertit᷑:qꝛ inhoneſte vi
uens:ꝓximuʒ tñ nõ ledens ẽ illegatł.
qꝛ facit ↄ pᷣceptum iuris:vt. ff.de iu⸗
ſtitia ⁊ iuĩ.l.iuſtitia. J. iuris pᷣcepta.
Iſte tñ nõ dĩ inequalis.qm inequali

tas de qua loꝗt᷑ hic philoſophꝰ ſemp
eſt ad alteꝝ.ꝗ ex jnequalitate ledit᷑:
vt ꝓbat᷑ infra eodeʒ. li.ca.penult. de

iniuſtitia ad ſe eip̃m. c. Utꝝ at. ¶ Ex
bis igitur pʒ ꝙ bec diuiſio nõ eſt di⸗/
uiſio rerum ponentiuʒ ad inuicem in

numeruʒ rerum. ſʒ in numeꝝ rönuʒ:

Et iõ ſi philoſophus pᷣtermiſit illud

membx. tertiuʒ in tribꝰ dionibꝰ po⸗

tit eſſe. q;ꝛ finalit᷑ intendebat cõclu⸗
dere auaꝝ ſub inequali. Hec diuiſim

de ip̃ᷣis ꝓſequi:iõ in illis tribꝰ dioni⸗

bus potuit pᷣtermitti. ¶ Ad ſcõm nõ
video cãm eſſe reddendã niſi breui⸗/
tatem.qꝛ diuiſo iuſto.ſaſ apparet eẽ

diuiſa iuſtitia cõfoꝛmi diuiſione. dioni
coꝛreſpondente. ¶ Ad tertiũ autem

dicendum ꝙ hbic eſt diuiſum ius in di

uiſ ione iuſti. philoſophus enim non
vtiiur nomine iuris ſʒ nomine iuſti. ?

tum eſt dicitur iuſtificatio.i.opꝰ iuſtũ:
infra. eodẽ libꝛo.c.xiij. de modo agẽ

vbi ego expoſui iuſtum ꝓ opere iuſto

potui etiam exponere pꝛo iure: quia

philolophus dicit. Juſtum ſumptũ ꝓ

iure:eſſe ante opationẽ ſᷣm ſe natura

vel oꝛdine.Et illud idem quãdo opa

di iuſte ⁊ iniuſte ĩ pꝛincipio.Eſt igi/
tur intentio ſua ꝙ opus ante fieri cuʒ
eſt debitum fieri ipᷣm eſt ius vel iuſtũ

natura ⁊ oꝛdine ⁊ ideo in exponen/

do ſuffecit mibi accipere opus iuſtuʒ.
Conſequenter ibi. Qui autẽ aua⸗/
rus. Exponit partes pꝛemiſſe diui/
ſionis.pꝛimo auarum. ſecundo in e/

qualem ibi Inequalis autem. tertio

illegalem ibi. Et illegalis. De auaro
14

LIBRO.

exponit pꝛimo materiam. ſecũdo foꝛ
mam ibi Homines autem hec oꝛant.
Tertio remouet quandam inſtantiã
ibi Imuſtus autem non ᷣm partem.
Sicit ergo pꝛimo ꝙ qui eſt auarus ĩ
iuſtus ille non erit circa omnia bona
quia non erit circa virtutes ſicut ma/
gnanimus. Sed erit tantum circa bo

na fortune circa que cõtgit bona foꝛ

tuna vel infoꝛtunium. Et iſta ſũt ſem
per bona ſimplicuer.i.abſolute ⁊ in
vniuerſali concepta alicui.tñ illa que
ſ̃m ſe erãt bona nõ ſemper ſunt bo/
na:aliqui nãq; perierunt ꝓpter diui/
tias ut ſupꝛa.libꝛo pꝛio. Secus ẽ au
tem de moꝛalibus virtutibꝰ ⁊ de pꝛu
dentia quibus nõ cõtingit male vti:
ſicut diuitijs ⁊ ideo nulli poſſunt eſſe
niſi bone. ¶ Zonſequent ibi. oĩes

autem. Exponit foꝛmã auari vt aua/

rus eſt.ſ.appetitũ ⁊ optatum auari/
d. ꝙ bomines auari ſupple inquantũ

auari.hec pᷣdicta bona fortune oꝛant

ideſt optãt ⁊ appetunt ⁊ ea pſecũt᷑.

pꝛocurãtes ſibi ea qualitercũc; obue

nire poſſint eis. Opoꝛtet autem non
ſic oꝛare nec ſic optare nec ſic ſibi ꝓ
curare ſed opoꝛtet oꝛare ⁊ optare il
la bona que ſumpliciter ⁊ ſm ſe ſunt
bona ꝙ ipis acquirentibus ⁊? haben
tibus fiant bona:qꝛ eligere opoꝛtet
⁊ expedit omnibꝰ ⁊ ſingulis ea que
ſint ſibijpſis bona. Hos enĩ ſumus fi

nis bonoꝝ nĩoꝝ. ⁊ ideo nulla debe-

mus appetere niſi inquantũ ſunt vel
eſſe poſſunt nobis bona ⁊ vtilia. aua
ri autem quia ſtudent ⁊ curant habe
re nõ curantes de bono modo haben
di ideo ſunt augꝛi.ea que ſibi ſunt no
xia cupiẽtes.¶ Seiñ ibi. Iniuſtꝰ au
tem. Remouet vnã inſtantiã qꝛ eniz

dixerat de materia auari ꝙ auarus ẽ

circa bona ⁊ dixerat de foꝛma ꝙ; ho⸗/
mines appetunt exceſſiue. Poſſet in
ſtari.qm̃ auarus ẽ etiã circa mala:pu
ta circa expenſas faciẽdas: vel circa
laboꝛes poꝛtandos ꝓ cõmuni vrilita

te de quibus nõ appetit plus unmo

–

minus de huiuſmodi malis. Et fic ſil

apparet inſtantia contra materiaʒz x
cotra foꝛmã auari.
det. d. ꝙ qꝛ minns malũ cõpatum ad
maius videt᷑ eſſe aliqualiter bonũ:iõ

auaritia que ẽ cupiditas boni poteſt
eſſe huiuſmodi minoꝛis mali. ⁊ q;to
minus apparet de illo malo tato plꝰ*
appetit de bono. Et ꝓpter boc talis

homo ſic appetens videt eſſe auarus
cum in eo ſaluet᷑ quodã modo mate/
ria ⁊ foꝛma auari.¶ Eonſequent ibi

Eſt autem inequalis.Exponit aliaʒ
partem pꝛemiſſe diuiſionis.ſ.inequa
le.d.ꝙ inequalis ẽ etiã iniuſtus.quia
hoc puta inequale cõtinet pᷣmiſſam i

iuſtitiam auari. eſt ꝗd cõmune ad

ipᷣam. vt infra videbit᷑:qm̃. a.cap.vj.

in vltia ſemꝑ aget᷑ de ĩiuſto ſub rõne i
equalis:nõ ſub rõe auari vel ilegatl.
hus bꝛeuius

Et ideo

de iſto philo
hic pertranſu.

Conſequenter ibi.

Et illegalis. Exponit aliam partem

pᷣmiſſe diuiſionis.ſ.illegaleʒ.d.copu

lando cũ la pᷣcedente.ꝙ ſicut auaruſ

eſt iniuſtus ⁊ inequalis ẽ iniuſtus.ſic
⁊ illegalis eſt iniuſtus.ſuper hoc aſſi
gnat pꝛimo cãm.ſecundo materiã ibi

Quia autem illegalis.Dicit ꝗ̊ pꝛimo
ideo illegalis eſt iniuſtus.qꝛ eins
illegalitas per quã eſt illegalis conti

net omneʒz iniuſtitiam.⁊ eſt quid cõ/
mune omni iniuſtitie.vt infra videbi
tur p rõnem ſui oppoſiti.ſ.legalitad.
nſequenter ibi. Quia aũ ille/

galis.Aſſignat materia buic iiuſtitie

⁊ oppoſite iuſtitie. ¶Hateria vᷣo iſto

rum oppoſuoꝝ ſunt om nia legalia òᷣ

quibus oꝛdinat tres cõcluſiones. pꝛi
mam ꝙ omnia legalia ſunt iuſta. ſecũ
dam ꝙ ſunt factiua ⁊ cõſeruatina fe/

licitatis.tertiam ꝙ ſũt quarũlibet vir

tutum opera:ſcoam ponit ibi. leges

antem. tertiam ibi. pꝛecipit autẽ lex.
Dicit ergo pꝛimo ꝙ ideo quia ſecun

dum pꝛedicta illegalis eſt iniuſtus ⁊
legalis per oppoſitum erat iuſtus.
Aßſanifeſtũ eſt ꝙ omnia legalia ſunt

¶ Ad hoc reſpon

Ciuciakazal
zinambpenu
Gtncgn
Maonallexen
Gegalbesg
Prnapsspo
ſuurppanuril
unmi i
ſinis ennun⸗
letbi Leppa
tfaatur an
Cürntesane
ſinas aubuse
Rerne cimunt
Clnieſzillun
Girinlne
Uenitin
Wentfnig 4
üſemaſn
uufianan
unlgiepire⸗
lunsgritr
1ſlinste

D

ungniin

ti
durt änn
negnals

Meduuſontle

aiitiinin
ne mnerii

iohein

Andi
wnis cgene
in nni
egns Dißs
ekiiſti,
gickiigi
nuimnmn.1dd
miuſtine. mnn
iiogil
Ener hi Cuin
ie. .A",

en

Ale;

2 V 32

aliqualiter iuſta. qꝙ; pꝛobat qꝛ vnum/

qðq; determinatũ a lege poſitiua re/

cte tamen poſua iuſtum eſt.⁊ hoc di/
cimus cõmuniter omnes. ſed omnia
legalia ſunt detetminata ideſt pꝛece
pta ⁊ ininncta bominibus facienda.

per legem poſuiuã. hoc enim voca/
tur legale qð eſt iniunctũ a lege: qua

re omnia legalia ſunt aliqualiter iu/
ſta.¶ Huius roõnis ponit pꝛimo con

cluſionẽ ibi.aniſeſtũ. ſecũdo mi⸗/

noꝛem ibi determinata.tertio maio/
reʒ ibi.Et vnũqðq; Et omnia patẽt.
Eſt autem ſciendũ ꝙ legalia dicit
iuſta eẽ aliqualiter nõ ſumpłr. ꝓpter
dꝛntiam legalium inter ſe:que tãta ẽ
ꝙ eſt tota equiuocatio ꝓ eo ꝙ legalia
naturali lege iniuncta nihil cõe hñt
cũ legalibus poſitiua lege:ad placitũ
pꝛincipis poſua iniunctis. hec enim
ſunt ꝑ naturã.illa vero ꝑ voluntatem
humanã. Et iõ fere dꝛñt. ſicut entia
rõmis ⁊ entia naturalia. ¶ Cõſequẽ
ter ibi. Leges autem.ꝓbat ꝙ legalia

ſunt factiua ⁊ conſeruatiua felicitad.
ſic intendens arguere. Auicũq; ſunt

iniuncta ciuibus de bono vel ꝓ bono
conferente cõmuniter omnibus. vel
conferẽte ſpẽaliter optimatibus.vel
cõferẽte ſingulariter dñis ⁊ pꝛincipi
bus qui dñant᷑ vel pꝛicipãtur ſᷣm vir
tutẽ:vel ſᷣm aliquẽ aliũ modũ illa in/
quã ſic iniuncta ſunt factiua ⁊ cõſer/
uatiua felicitatis.que habetur in cõ/

municatiõe politica ad differentiã fe

licitatis.que habet᷑ ĩ vita cõtẽplatiua
TP ſolitaria. Sed legalia que ſũt a le/
ge pꝛecepta ſũt huiuſmõi. quare ipᷣa
ſunt factiua ⁊ cõſeruatiua dicte felici
tatis:hꝰ rönis ponit pꝛimo minoꝛem
d. ꝙ leges. i. legiſlatoꝛes legalia ſta⸗/

tuentes.dicunt.i. pꝛecipiũt coniectu

rdtes ideſt ſtudioſe cõſiderãtes de oĩ
bus bonis:vel maxime de bono cõfe
rente ⁊ expediẽte omnibꝰ cõmuniter

qui ſunt de cõmunitate vel de confe⸗

rente optimis qui nunc vocãtur opti
mates:qui ſunt pꝛimi pꝛeclari ⁊ vt

optimi habent in ciuitate:vel de con
ferente dñis ideſt pꝛincipibꝰ qui vel
pꝛincipãtur ſᷣm virtutẽ ut ĩ ariſtocra
tica politia:vel ᷣm libertatẽ.ut ĩ de/
mocratica.vel ſᷣm diuitias.ut in oli⸗/
garchica.vel ̃ᷣm nobilitatẽ generis:
vt in aliqua alia politia:ut habet᷑ in/

fra capitulo.vj.vel ſᷣm aliquẽ moduʒ

aliũ ⁊ cãm ſᷣm quẽ vel ſᷣm quã conſti
tuitur principatus. Secũdo põit mi/
noꝛẽ ibi. Quare ſᷣm vnũ.dicens con/
cludẽdo ꝙ iuſta m vnum quidẽ mo/
dũ accepta.i.ſᷣm legalitatẽ ſic ꝙ iuſta
ſint ipſa legalia vt pꝛedictum ẽ:ipſa
inqᷓ; talia iuſta dm̃s eſſe factiua vł cõ
ſeruatiua felicitatis ⁊ parucularum
eius.politica cõmunicatõe.hoc ẽ feli
citatis que in tali cõmunicatõe habe

tur. Maioꝛem hunus rõnis ſuppõit

vt per ſe notã. ¶ Konſequenter ibi.
Pꝛecipit autem lex. pꝛobat ꝙ lega⸗
lia ſunt quarũlibet virtutũ opera. In
tendens ſic arguere. Illa que lex pᷣ/
cipit ſunt virtutũ opera. Sedomnia
legalia pᷣcipit.quare legalia ſunt vir⸗/

—

tutum opera. ¶ Huius rõnis ſuppo
nit minoꝛem ut per ſe notã.ponit au
tem maioꝛem dicens. ꝙ lex pꝛecipit
facere opera foꝛtis vel foꝛtitudinis:
puta aciem non relinquere.nec quo⸗
cũq; modo fugẽ. Et arma nõ abicer̃.
Et iteꝝ opera tẽperati:puta nõ me⸗
chari nõ conuitiari. Et etiã opa mã/
ſueti:puta non percutere nõ cõtende
re. Similiter etiã ſᷣm alias qualeſcũ
q; virtutes bona fieri iubens æ ma⸗/

la pꝛobibens. ut infra.c.v. concludit

ergo ꝙ lex que recte eſt poſua ẽ ꝛcã:

qꝛzZ rcã opera pꝛecipit ⁊ confoꝛmis ẽ
virtuti ⁊ rõne recte. Lex autem ẽ de

terioꝛ que eſt apoſthe dyaſmenos.i.
ſine pꝛouida deliberatione poſita ab
a. ꝙ eſt ſine.⁊ pochendias ꝙ eſt ſcia
⁊ menos qð eſt meditatio. quaſi lex
ſine pꝛemeditatione ſcie vel rõis po
ſua.Aenes enim fᷣm euſtratiuzʒ gre
ce dicitur lex latine. nomos autem

eſt ſubſtantiuum maſculini generis.

— r õ
44

LIBRO.

apoſihẽ diaſmenos aut eſt eius ad/
iecnuum denominatiuum legis ſtulte
poſite.
. S euidentiam pꝛedictoꝛum
querenda ſunt duo. Pꝛimũ

iuiſa in legalẽ ⁊ equalem ſiue pticu
larem. Secũdũ vtꝝ aliqua vna virtus
ſit operatiua omniũ operum quarum

—¶—

¶ Queſtio tertia.

E pꝛimo ar guit᷑ ꝙ iuſtitia ñ
it cõuenient᷑ diuiſa in lega/
D lem ⁊ equalem:nec iuſtum ĩ
legale ⁊ equale. Pꝛimo qꝛ nulliꝰ bo
ne diuiſionis mẽbꝛa coincidũt ᷣm bo
etiũ.li.diuiſionũ.huius aũt coincidũt
qꝛ ſicut dicit philoſophus.Omne e/
quale eſt legale.⁊ inequale illegale:
quare nõ eſt diuiſio bona neq; cõue/

niens. ¶ Secundo qꝛ in omni cõöue⸗/

nienti diuiſione diuidit᷑ totum in ptes
⁊ nihil dinidit᷑ in totũ ⁊ ptẽ.ſed hec
nõ fu diuiſio ĩ ptes ſed in partẽ ⁊ to
tum.hec enim legalis iuſtitia non eſt
pars virtutis:ſed tota virtus:ut infra

ca.iij.quare nulla eſt diuiſio.(¶ Zer

tio qꝛ omnis nõueniens diuiſio iuſti/
tie debet fieri ſᷣm diuiſionẽ iuris ſicut
Tullius in fine ſecũdi libꝛi ſue retho
rice diuidens pꝛimo iuſtitiaʒ ̃m tria
genera uuris.ſ.naturalis cõſuetudina
lis ⁊ legalis.hec aũt diuiſio nõ fit f̃ʒ
aliquã diuiſionẽ iuris.cũ nuſqᷓ; ius in
ueniat᷑ diuiſum in ius legale ⁊ equa/
le quare nõ videt᷑ dio cõueniẽs.Sed
in oppoſitũ ẽ auctoꝛitas tãti philoſo
phi.¶ Dicendum igit᷑ ꝙ iuſtitia põt
diuidi ſᷣm diuiſionẽ iuris.vel ᷣm dio/
nem materie iuris.Et vtroq; mõ põt
eſſe cõueniens dio.QZullius enĩ diui/
ſit eã ſᷣm diuiſionẽ iuris. diuidẽs ius
in ius naturale ⁊ in ius conſuetudis
⁊ in ius legis. Jus autẽ naturale dif
fmiens dicit ꝙ eſt ius ꝙ nõ opio ge⸗

vtrum iuſtitia ſit cõueniẽter

nuit.ſed quedã in nata vis hoibus in
ſeruit. Jus autẽ cõſuetudinis eſt ius
leuiter a natura tractum. ⁊ per vſum
alitum ⁊ maius factũ. Jus autẽ legis
eſt ius ꝙ in eo ſcripta ꝙ Pꝛio expo⸗

ſuum eſt ut obſeruet continetur. Juri

vero nature attribuit ſex ſpecies iuſti
tie.ſ.religionẽ:pietatẽ:obſeruãtiam:
gram vel gratitudinẽ.vindictã ⁊ veri
tatem. Que ſic diuidunt᷑.qm iure na/
turali nos debemꝰaliꝗd reddere nĩis

benefactoꝛibus ⁊ aligd malefactoꝛi

bus ꝓ noſtra ⁊ quoꝛũlibet innocẽtiũ
tutela. ⁊ aliꝗd indifferẽt᷑ omnibiſtis
⁊ illis.benefactoꝛes autem ſũt i qua
druplici genere.deꝰ enim ẽ pumꝰ no
bis beneficus.parentes aũt ⁊ pf̃ia.
Scðs pꝛĩcepes autẽ rectoꝛes ⁊ pᷣlati
ſunt vel eẽ debent in tertio gradu ali
que vero perſone pꝛiuate ſunt etiam
nobis benefice:⁊ ſᷣm hoc habemꝰ vel
babere debemꝰ quatuoꝛ ſpẽs iuſtitie

ad iſta quattuoꝛ benefactoꝝ genera.

ad deũ religionẽ qui ꝓ beneficijs dei

rependit ei cultũ curã ⁊ ce rimoiam.
Ad pꝑntes autẽ ⁊ patriã debemuſ

pietatẽ.que ꝑntibus ⁊ pĩ̃ie ꝓ ipᷣoꝛuʒ
beneficijs rependit officiũ ⁊ cõueni
entẽ cultũ. Ad pꝛincipes autẽ ⁊ pꝛe
latos ⁊ rectoꝛes obſeruantiã que ꝓ
ipᷣoꝝ beneficijs reꝑendit eis reuerẽ/
tiam ⁊ honoꝛẽ. ¶ Ad pſonas autem
pꝛiuatas ⁊ benificas gram vel grati
tudinẽ que eis ꝓ eaꝝ beneficijs repẽ
dit memoꝛiam ⁊ remunerationeʒ fᷣm
beneficioꝝ exigentiã: ¶ Ad malefi/
cos aũt debemꝰ vindictã ꝑ quã vis ũt
iniuria ⁊ oĩo ꝙ obſutuꝝ ẽ defendẽdo
⁊ vlciſcendo ꝓpulſat᷑. (2 oẽs aũt
debem habere veruatẽ ꝑ qᷓ; in cõica
tione ſermonũ imutata ea que circa
nos ſunt:fuerunt ł futura ſũt dicimꝰ.
us autẽ conſuetudinis diuidit in

tria.ſ.in ius pacti qð ſcʒ naſcit᷑ ex ali

quoꝝ cõ uẽtiõe vel pacto.⁊ ĩ ius pa/

ris vel equi:qð ſcʒ naſcit᷑ ex equalita
te que debet eſſe inter omẽs. vel ſm

=
=
=
=

fitulegts.
nilculſiig
clcopn⸗
alegeinfnegen
nuſedciunmmn
onnio legeſi.
immnragumt
Ctiihnuan
miſciell
Gaehgnunm
Gdhnncophn.

üirgtthin

Uignbeduin⸗

HMumnuti
eenmofrle
räteifnoi
Kð

ländlaftin

(hülliſdi

pftimunin
liinarnile
uakunmnafei⸗

wattauniunn.

ffücginbnan
fhmumntain

ſeignenin
ntennnln

Wtgialri
Malrigd
uirmnt

mni
Pui
nugin

edinin

Waükninn
1agl ui
Worüldeimi
Nahffräündt
Nresamen ſi
Neemmign
mnes f i
minoti
mowrdgul
eugeſn
et inbaltan
Peſüi
erſenen,
niibeuitin
tiit nm
nit Mii

mancci cn
rnsiif

S obſenmni

ſepen Lesſenn
(Aſs

iicsgin e
9e dain

quatitatem vel m ppoꝛtionẽ: vt iffa
dicet. ⁊ in ius iudicati:qð.ſ.naſcitur
ex ſnia iudicis vel arbitroꝛuʒ. Et vᷣm

hoc poſſunt hic diſtingui tres ſi pẽs iu

ſtitie quãuis Zullius tacuerit. Jus
autem legale nõ viuidit. qꝛ ius nulli⸗
diuiſionẽ poſſet inuere. bec g ẽ dio iu
ſtitie ;ᷓ babemꝰ a Tullio ᷓ dionẽ iu/
ris. ¶ Ariſtoteles aũt diuiſit eaʒ ᷣm

mãm:vbi ſciendũ ꝙ ipᷣe intẽdẽs diui⸗-

gere iuſtitiã m dionem mãe voluit ⁊
debuit. qin aliter cõuenient᷑ nõ potuit
dicere ꝙ iuſtitiaꝝ opantiũ circa iuſta
alia opatur circa omni materiã iuſto/
rũ opeꝝ. alia vero circa vna pticularẽ
materiã ſibi limitatã ſi circa omnẽ ſic
eſt iuſtitia legalis: que oꝑat᷑ in omni
materia cuiuſcũqʒ virtutis. ꝙ ꝓbatur
ſm philoſophũ: qm oĩa opa legalia

a lege iuſſa agunt ab hac legali iuſti/

tia:ſed oĩa virtutũ opera ſunt legalia
quoniã a lege ſunt iuſſa ⁊ ipata: qua
re omnia agunt᷑ ab hac iuſtnnia⸗d1 i
pero ſit iuſtitia circa vnã pticularem

materiã. ſic ẽ quelibet alia virtus ſpe

cialis: que bʒ materiã ſpecialem.ſi-

cut foꝛindo picula: ⁊? tẽperũtia tan
gibilia ⁊ guſtabilia.¶ Eſt autem ſci
endũ ꝙ in hac diuiſione cõtra iuſtitiã
legalẽ non diuidit᷑ iuſtitia ꝓticularis
pluſq; foꝛtitudo vel alia virtus ſpẽał
ſʒ hac dione pᷣſuppoita põt poſtea di

uidi cõtra alias ſpẽales virtutes. ſi/

cut diuidit eã philoſophus:infra.iiij.
cap.in tertia rõne ꝓbante eſſe talem
iuſtitiam que nõ ẽ illa legalis: nec ali
qua alra virtus ſpẽalis.cuius oppoſi
tum vocat auaritiam. ¶ Poſt hoc at
infra capitulo.v. diuidit eã in iuſtitiã
diſtributiuam cõmutatiuam ⁊ de il
lis poſtea pꝛoſequitur. Et ſic pʒ qua
liter debeat intelligi dio iuſtitie in le
galem ⁊ pticularẽ.qꝛ due diones ſũt
neceſſarie. pꝛima vbi diuiditur iuſti/
tia legalis ab omnibus particularibꝰ

virtutibus generalit᷑. Et ſca in qua

diuiditur iuſtitia ꝑticularis cõtra ali/

V.

de naturali philoſophia.

as particulares virtutes. Et ſic ẽ dis
cõueniens.

enien ¶ Zicenduʒ ergo ad pꝛi
mum obiectum ꝙ huius diuiſiõis me

bꝛa non coincidunt pꝛo eo ꝙ bec iu⸗

ſtitia non ẽ illa nec econuerſo.quãuis
obiectum vnius pꝛedicet᷑ de obiecto
alterius.ſicut ſubiectum methaphiſi⸗
ce pᷣdicat᷑ de ſubiecto naturalis philo
ſophie.⁊ tñ methaphiſica nõ pᷣdicat
¶ Ad ſecũ
dum dicendũ ꝙ hic diuidit᷑ totum vni
uerſale qð eſt iuſtitia in cõmuni acce
pta in partes ſubiectiuas ſᷣm ꝙ iuſti⸗
tia legalis addit quãdam ſpẽalẽ rõeʒ
ad cõgregationem virtutum. fᷣm quã

poteſt dici aliqualiter ſpecialis virtꝰ.

Sed dicitur nõ pars virtutis ſed to/

ta virtus ſᷣm ꝙ ſumitur ut talis hitus
¶ Ad tertium autem patet qualiter

diuidit Zullius quałr Ariſtoteles:
¶ Queſtio quarta.

E& ſecundo arguitur ꝙ nul⸗
vna virtꝰ ſit opatiua oĩium
operuz quarũcunq; virtutũ.
Pꝛimo qꝛ tunc omnes virtutes alie
eſſent fruſtra. quia fruſtra fu per plu
ra qð poteſt fieri per paucioꝛa. Se/
cundo quia nulla virtus babet mo⸗
dos oppoſitos in operãdo. ſſed ſi eẽt

aliqua talis virtꝰ haberet modos op

poſitos cum alique virtutes habeant
aliquos modos op poſ uos.puta foꝛ⸗/
titudo ⁊ temperantia:foꝛtitudo eniʒ

pabet modũ pellentis ad pericula ⁊

firmãtis appetitũ circa ea.tẽperãtia
vero modũ trabentis ⁊ refrenantis
appetitũ:ne tendat ad venerea. qua
re iülla virtus ſi eſſet. haberet vtrunq;
modum ad operandum temperata ?
foꝛtia. hoc autem nõ eſt poſſibile qua
re talis virtus non videtur eſſe poſ/
ſibilis. ¶ Tertio quia ſi eſſet talis
virtus poſſibilis.ipſa generaretur ex
operibus oĩm virtutum: quoniam om
nis virtus talia operatur ex quibus

LIBRO

generat᷑ ⁊ ex talibus generat᷑ qualia
operatur:ut ſupꝛa. li.ij. Sed hoc eſt
impoſſibile:quare ipᷣa eſt impoſſibił.
Qð eni ſu ipoſſibile pʒ: qꝛ ex opibꝰ
tẽperatis generat᷑ tẽpantia: ⁊ ex foꝛ
tibus foꝛtitudo: vt ſupꝛa.hi.ij. quare
ex eiſdẽ opibus ſimul generabũt᷑ due
virtutes:vel non generabit᷑ illa cõis.
pꝛimũ videt᷑ ipoſſibile quare ſᷣm erit
neceſſariũ ſcʒ ꝙ nõ generet ( Sed
oppoſuũ arguit᷑ qꝛ ſi ſu aliqua virtuſ
vna obeditiua legi ipᷣa opabit᷑ omnia
opa legalia ⁊ ꝑ cõſequẽs oĩa virtutũ
opa. Bicid aũt ꝙ opari opa oim
virtutũ põt ĩtelligi dupliciter.vno mõ
opari virtuoſe:ſicut virtuoſus opatur
puta opari iuſta iuſte ⁊ tẽpata tẽpate
⁊ liberalia liberaliter. alio mõ opari

virtuoſa nõ virtuoſe:ſicut opat᷑ virtu

oſa nõ virtuoſus.puta opari tẽperata
nõ tẽpate. ⁊ liberalia nõ liberaliter.
Et fᷣm hoc dico duo. pꝛimuʒ ꝙ nulla
virtus vna ab alijs diſtincta põt hec
oĩa operari virtuoſe.Secundo ꝙ põt
ea omnia opari non virtuoſe ipꝛimuʒ
ꝓbat᷑ qm̃ in quocũq; eẽntiali oꝛdine
ſublato pꝛio.i tollit᷑ poſteriꝰ. Ex.ſe⸗/
cũdo ⁊ quinto ⁊ ſeptimo methaphi/
ſice. Sed agere virtuoſe hbʒ eẽntialeʒ
oꝛdinẽ ad eẽ virtuoſum. agere tẽpe/
rate ad eẽ tẽperatũ.agere liberaliter
ad eẽ libalẽ quare ſpᷣlato pꝛioꝛi qð ẽ

eẽ tẽperatũ tollet᷑ poſterius ꝙ ẽ age/
re tẽperate quare nulla virtꝰ poterit
operari tẽperate ſublata tẽperantia.

que ſola dat eẽ tẽperatũ ⁊ ſic ð alijs.
Scðm autẽ pꝛobat᷑ qꝛ ᷣm inclina

tionẽ vniꝰ virtutis exñtis circa mãm
generalẽ poteſt vnuſqſq; operari illa
que põt vnus nõ virtuoſus. vel rõne

impij. vel rõne alicuius generalł deſi

derij. vel appetitus. ſʒ vnꝰ nõ virtuo
ſus põt operari nõ virtuoſe oĩa vᷣtutũ
opera quare illa oia poterit operari

Fm inclinationẽ alicuius virtuns ge/

neralit impantis vel deſiderãns om
ma vitutum opera. Cuius modi poſ

ſunt eſſe charitas ⁊ philantia ⁊ obe

dientia ex diuerſis motiuis ⁊ deſide
rijs. Sunt enim quedã motia gene,
ralia:que nos inducũt ad oiĩa virtutũ
opera:puta amoꝛ dei.amor mii. ⁊ le
gis ⁊ comunis boni. ¶ Ex pꝛio mo/
tiuo charitas bona omnia operat᷑ :qꝛ

omnia bona opa deus habet accepta

⁊ no vult ſibi offerri melio:a ſacrifi/

cia:qꝛ nec ſunt poſſibilia. Qðò g cha/

ruas opetur omnia bona 2 declinet
omnia mala ꝓbat᷑: qm de ipᷣa legit᷑ ꝙ

charuas paties eſt: benigna ẽ. chai
tas nõ emulat᷑:nõ agu perperã nõ in

flatur nõ ẽ ambitioſa non querit que
ſua ſunt.nõ irruat᷑ nõ cogitat malum
nõ gaudet ſup iniquitate. congaudet
autem veritati.omnia ſuffert oia cre/
dut omnia ſperat.omnia ſuſtinet pꝛi/
me. ad Coꝝ. xiij. ¶ Ex ſcòo motuo
philãtia operatur ommia opa bona:
qꝛ quicũq; bene ⁊ laudabilit ſeipſuʒ
amat:ſibi ipᷣi quãtũ poteſt felicuatem
ꝓcurat.hoc auũt iin põt facere p ope/
ra virtuoſa.qꝛ in ulis cõſiſtit felicuas
⁊ ꝑ ülla acquirit᷑.hoc ãt facit ver phi
lantus dicẽte philoſopho ꝙ ſi gs ſem

per ſtudet iuſta agere.vel tẽꝑata. vel

quecũq; eoꝝ que ſunt fᷣm virtutes ⁊
taliter bona ſibi acquiri vidcbit᷑ vti/
q; talis magis eſſe philantus tribuit
enim ſibi optima. ⁊ maxume bona. in
fra.li.ix.cap.ix. x tertio motiuo
operatur bona omnia obeditiua. qꝛ

virtus obeditiua legi operat᷑ omnia
pꝛecepta in lege ſed ommia virtutum
opera ſunt pꝛecepta in lege recte po

ſua:ut habet᷑ hic ⁊ infra.c.uij.quare
huiuſmõi obia operatur omnia virtu
tum opera. Et ſic habemus tres vir/
tutes ex diuerſiſ motiuuis operatrices
operum.quarũcunq; virtutum inꝑa/
tiue vel obeditiue vł qualitercũq; de
ſideratiue nõ tñ directiue nec ut ipſe
particulares virtutes. ¶ Ad pꝛumũ

ergo dicendũ ꝙ aliqua tali virtuti pe
ſua cetere nõ ſunt fruſtra. qꝛ reddut
bhominem perfectioꝛem cum iſta quã

iſta ſine illis: ꝛimo quidem quia

=☛
22
—

Noendigtis
fierqhlan

ertoruot n
genenabet⸗
ſaralatphiot⸗
mnant prerpe

agicini

ſoctſcerap⸗
Ennuit fneg
inilnnuce
Pinnener⸗
nſtictodenim

WNE ltatd

„
n
mmng
nchhiſtl
eſtluh
md
eini
DndAnn
cgun
NA. Wi
N N

beret ludha

igüieitn

1

metliddu
„ m

¹

Abimmnnaikt

Goͤcſe lupin

nnma o Nis

kge ſcdommun
cepunnle,
vaoenn n⸗
1E1 ſe Nmmeni

Gctit orsſ

reddunt intẽtionẽ pfectioꝛẽ qᷓ eẽt ſi
ne illis: qꝛ ipſe appetunt ⁊ itendunt

bec opera bona:non ſolum pꝛopter

bonum pſone ꝓpꝛie:ſucut philantia
nec ſolũ ꝓpter bonũ vꝛbis ſicut vꝛba
nitas. nec ſolũ metu legis: ſicut obe/

dientia ſed etiã amoꝛe bonitat᷑ opeꝝ
ac ſi m eas ſentiremꝰĩ oꝑibus aligd

diuinũ ſicut caritas.pficiũt etiã potẽ
niã natã p eas pfici ⁊ maxime babili

tant appetitũ circa ꝓpꝛias materias
Ad ſcõm vero dicendũ ꝙ illi mo/
ioppoſiti i genere nõ ſũt icõpoſſibi
les eidẽ virtuti reſpectu diuerſoꝝ ſic
ꝙ ad vnũ ipellat ⁊ ab altero retra/
hat ſicut dictum ẽ de magnanimitate
que magnanimũ impellit ad dare æ
retrahit ab acciꝑe.¶ Ad tertiũ aũt
dicendũ ꝙ talis virtus poſſet genera
ri ex quibuſcunq; operibꝰ bonis faci
ex motiuo ⁊ ppter finẽ illius virtui.
⁊æ nõ generabit᷑ alia virtus pticularis
ſicut dicit philoſophus de vitio ꝙ qui
foꝛnicat᷑ ꝓpter pecuniã nõ ꝓpter car
nis cõcupiſcẽtiã ẽ auarus nõ aũt luxu
rioſus. Et ſic ex operibus luxurie p⸗
pter motiuũ ⁊ finẽ generat᷑ aliud vi/
tiũ ⁊ nõ luxuria.ſic etiã dico ꝙ ex opi

bus tẽpantie puta ex abſtinẽtijs pꝛo

pter ſolã obedientiam facũ generabi
tur virtꝰ obeditia c nõ tẽperantia

)N¶ Kectio tertria

pra diuiſit iuſtitiã ĩ legalem
⁊ equalẽ. hic agit de legali.
de qua declarat tria.pꝛimum ꝙ ipᷣa ẽ
virtus perfecta.ᷣm ꝙ ipᷣa eſt virtꝰ to⸗

ta omnimoda ibi. Hec quideʒ igik
iuſtitia non pars.tertiũ ꝙ virtuti ſim

pliciter ſumpte eſt eadẽ ⁊ altera ibi.
QAuid autem differt. pꝛimo ergo pꝛo

ponit pꝛimũ.⁊ ſecũdo ꝓbat ipᷣm. Di

cit ergo ꝙ bec iuſtitia que legalis eſt

dicta. ip̃a eſt virtꝰ perfecta ⁊ nõ ſim
pliciter vel qualitercunq; ſed perfe⸗
cta ad alteꝝ puta bois ad bominem

Ec quidẽ igit iuſtitia (Su/⸗

altum vel ad cõe bonum. Secuũdo ibi
Et ꝓpter hoc multociẽs.ꝓbat huius
mõi pfectionẽ quinq; rõnibꝰ. ſecũda
ibi Iniuſtitia aũt.tertia ibi pfecta ãt
eſt. quarta ibi ꝓpter hoc ipᷣm. quinta
ibi peſſuna. Pꝛimo g̊ ſic intẽdit ar/
guere. Illa virtus ẽ pfecta de qua ꝓ/
pter eius bonitatem dicit᷑ puerbialit
ꝙ eſt virtutũ pclariſſuna:⁊ ꝙ nec he/
ſperus nec lucifer eſt ſic admirabilis

ſicut ipa: ſed hbec dicta ſunt de hꝰmõi

iuſtitia quare ipᷣa eſt perfecta. huius
rõnis ponit minoꝛẽ.cõcluſionẽ enim
imediate pmſerat maioꝛ ẽ valð no
ta. ¶ Eſt aũt ſciendũ ꝙ beſperus ⁊
lucifer ẽ vna ⁊ eadem ſtella.ſ.venus
que nũqᷓ; recedit totalit᷑ a ſole.ſʒ ali-
qñ motu diurno ipᷣm antecedit ð ma
ne:⁊ ex hoc vocat᷑ lucifer.aliqũ vero
ip̃ᷣm ſequit᷑ de ſero ⁊ ex boc vocat᷑ be
ſperus. ⁊ inter omnia aſtra apparet
nobis clarius ⁊ maius poſt ſolẽ ⁊ lu
nam. cũ eni eſt heſperus ceteris ſtel/
lis pꝛioꝛ apparet:cum aũt eſt lucifer
poſterioꝛ diſpet. Et ſi volumus ſi equẽ
tes ſpũalia coꝛpoꝛalibꝰ cõpare dice/
mus ꝙ felicitas politica eſt ſicin ſol iĩ
rota ſua q; antecedit ⁊ ſequitur lega
lis iuſtitia: qm̃ opa ei que dicũt᷑ lega
lia ſunt factiua illius felicitatis: ⁊ ſic
iſta iuſtitia antecedit ut lucifer: ⁊ cuʒ
bec cõſeruatiua felicitatis. ⁊ ſic ipſa
ſequit᷑ vt heſperus ſecundo ibi.iᷣ n/

inſtitia autem. Arguit ſic. Illa virtus

eſt perfecta in qua icludit᷑ omnis vir
tus ⁊ maxime perfecta virtus.ſed in
hac iuſtitia includit᷑ omnis virtus: ⁊
ſingulariter illa que eſt maxime per/
fecta:qð apparet:quoniam vſus per
fecte virtutis.i.cuiuſſibet virtutis eſt
in ea. oſtenſum eſt enim in pꝛoxima
lectione ꝙ ommum virtutũ opa ſunt
opera eius: quare huiuſmodi iuſtitia
eſt virtus perfecta:huius rationis po
nit minoꝛem cum ſua pꝛobatione: et

patet. tertio ibi. Perfecta eſt autem.

Ar guit ſic illa virt ẽ pfcã ꝑ q; hs eã
poteſt vti virtute ad alterum:ſed per

hanc iuſtitiam poteſt habens eaʒ vti
virtute ad alteꝝ:quare ip̃a eſt virtus
pfecta.hꝰ rõnis ponit pꝛimo conclu/
ſionem.d. ꝙ bec virtus eſt perfecta.
Scðo minoꝛẽc.d.ꝙ hñs eã põt vti vir
tute ad alteꝝ ⁊ non ſoluʒz ad ſe ip̃ᷣm.
Tertio tangit yronice virtutẽ maio/
ris.d.ꝙ multi ſũt ꝗ ĩ ꝓpꝛijs rebꝰ ne/
gocijs ⁊ actibus pñt vti virtute. In
his aũt que ad alteꝝ nõ pñt.vñ trahi
pᷣt ꝙ ülli qui pñt hñt virtutẽ pfectã ⁊
alioꝝ virtutibꝰ perfectioꝛẽ. Quarto
addit ad cõfirmationẽ totiꝰ rõis ᷣbũ
cuiuſdã:qui fuit vnꝰ de ſeptẽ ſapiẽti⸗/
bus. Dicit ꝗ̊ ꝙ ꝓpter hoc ꝙ vſus vir⸗
tutis ad alteꝝ ꝓbat pfectionẽ virtu:
videt᷑ bñ hĩe ⁊ bñ fuiſſe dictũ hec biã
tis pᷣbũ.quo dixit ꝙ pꝛĩcipatꝰviꝝ oſtẽ
dit eẽ. ſ.ſufficientẽ vel inſufficientẽ ꝑ
fectũ vel ĩpfectũ.Cuiꝰ rõ ẽ:qꝛ pꝛinci
patus ẽ ad alteꝝ:⁊ pꝛinceps ẽ ĩ cõi/
tate hoĩm:quare opoꝛtet ipᷣm opari.
ad alteꝝ vel ad alteros bñ vel male.
Auarto ibi ꝓpt᷑ hoc ipᷣm aũt. Arguit
ſic illa virt ẽ pfecta que ſola ĩter vir
tutes ẽ bonũ alienũ.i.alioꝝ: ſed hec
iuſtitia ẽ hꝰmõi bonũ: quare ipᷣa eſt ꝑ
fecta.hꝰ rõnis ponit ⁊ declarat mino
rẽ.d.ꝙ ꝓpter hoc qð dictum ẽ de vſu
virtutis ad alteꝝ. iuſtitia ſola de nu⸗/
mero virtutũ habet hoc qð ẽ alienum
bonũ.qm̃ ẽ virtꝰ ad alteꝝ.hoĩes eniʒ
P hãc virtutẽ opant᷑ bona cõueniẽtia
⁊ expedientia alij:puta alij. qꝛ pꝛin
cipi vel alij:qꝛ cõi vel cõitati: quõ ãt
ſola iuſtitia ſit ad alteꝝ videbit᷑ ĩ qõe
qm̃ maximũ hʒ dubiũ. ¶ QAuinto ibi
peſſimꝰ. Arguit ſic: Illa virtꝰ ẽ perfe
cla ⁊ optia cui oriat᷑ malitia peſſima
ſed huic oriat᷑ quare ipᷣa eſt pfecta ⁊
optima. h roĩs ponit pꝛio minoꝛem
quaſi notã ex pᷣmiſſis.d.ꝙ igit᷑ peſſi/
mus eꝛit ille qui vtit᷑ malitia ⁊ ad ſe
ipᷣm ⁊ ad amicos. Oĩs eni ciues de
bent ſenſui non ei: hic eni ↄqriat᷑ viro
legali.⁊ eius malitia legalitati ꝙ ap
paret:quia optimus iſti peſſuno con⸗/
trarius nõ ille qui ad ſeipᷣm tiñ vtit

LIBRO

virtute.ſed ille qui per cõtrarium ad

peſſunũ vtit᷑ virtute ⁊ ad ſeipᷣm ⁊ ad
alteꝝ:hoc enĩ vider᷑eſſe ſᷣm ſe difficile

⁊ ideo virtuoſũ.hic aũt optimꝰ ẽ ipſe

legalis qui includit in ſe oẽs virtutes
ad ſeipᷣm vel ad alterum.

Coſequenter ibi hoc quidẽ igitur.

Heclarat ꝙ hec iuſtitia eſt virtꝰ tota

d. ꝙ hec iuſtitia non eſt ꝑs ſubiectiua

virtutis:ſicut foꝛtitudo vel tpantia. li

beralitas vel magnificẽtia que ſunt

qquedã ſpecies virtutũ:nõ quidem eſt
pars virtutis humane hoc mõ ſed eſt

ipᷣamet tota virtus hominis:qð appa
ret ex oppoſito:qꝛ nec cõtraria iniu/
ſtitia que dĩ illegalitas p quã quis òᷣ
ſtruit ſeipᷣm ⁊ ꝓpximũ:cõmune bonuʒ

⁊ ꝓpꝛiũ hec quidẽ iniuſtitia nõ ẽ ꝑs
ſubiectiua malitie ſed eſt oĩs ac tota
malitia:quia oĩa ledit ⁊ deſtruit. De

hoc etiã opoꝛtet videre ꝑ queſtionẽ.
¶ Konſequenter ibi · Quid autẽ dif⸗

fert: Seclarat ꝙ hec iuſtitia virtuti

vniuerſaliter ſumpta eſt eadem ⁊ al

tera dicẽs hoc eſſe manifeſtum ex his
que dicta ſnnt qm hec iuſtitia virt i
eſt eadẽ ſᷣm rem eſſe autem foꝛmale

ideſt foꝛmalis rõ nõ eſt idem.quoniã

hec diſpoſitio ᷣm qð habet eẽ ad al-
terum eſt iuſtitia E&t ſᷣm qð eſt talis
habituſ anime dicitur ⁊ ẽ ſumpliciter

virtus:quia virtus vt virtus habentẽ
perficit ſunpliciter ⁊ abſolute: ut ſu
pꝛa libꝛo ſecundo:ſed iuſtitia ut talis

iuſtitia alium iuuat ⁊ perficit ſaltem
effectiue. 4
. D euidentiã eoꝛum que di/

cta ſunt ⁊ dicenda de legali
iuſtitia. querendũ eſt vtrum
legalis iuſtitia ſu aliꝗs vnus habitus
ab habitibꝰ virtutum moꝛaliũ diſtin/
ctus an ipᷣa ſit ſimul om̃s habitꝰ vir/
tuoſi ⁊ omnium virtutum moꝛalium
aggregatio. ¶ Et arguit᷑ ꝙ iuſtitia le
galis ſit aliquis vnus ſpecialis hitus
ab habitibus aliaꝝ virtutũ eſſentialit
diſtinctus. ⁊ ꝙ nõ ſit oẽs nec oĩm ag
gregatio. Pꝛĩo qꝛ nullũ cõnumeratũ

R –

ii

ömg
Minmmnn
gkuntn

geccinco
ſiſteten
ſobphug
Eftuſun
Gortruesn
Prmnfulla
mitiomm
Gäfulen
antponnn
Glegunn
lengpen
ſerfecigi
glerer ooe
voniuaret
nobon ns:
cinmeurne

eniſorende⸗
binrmsenia
Eneerriwene
ehemobon
Gunmobenin
Gegricure
chemüngn
Mummasdsfn
ſctfriciz
hrpclnne

ehniang

4

lenihnr⸗

„„„

ünugtn
enrmnene,

intlees

knin
taſi
Truuan,
ufennh
SS
Shneiri
wrgtercin
llegiinsi
wniecönn
Amnnut
neſeäckcen
uddkintich

orerſiden

Aag inun
inachenta
Mreſenmneimd

ndſe un

cronadnt
muſn Sdelt
nine ncnn tiinit
nphctert
andtſtäliull
nima in⸗

Deuidennin
uſun 1 nnuif
trn Amili
ſnuſt üpſe⸗
ſuſmnldisi
min munn

. Eü,

V.

inter virtutes ẽ oms otutes nec omni
um aggregatio. Sed iuſtitia legalis ẽ
ſic cõnumerata.di eni ꝑ philoſo phuʒ

pclariſſima virtutũ.i.de numero viriu

tũ:quare ipᷣa non ẽ om̃s virtutes:nec

oim cõgregatio. (Scdo qꝛ nullũ cõ

patũ ad virtutes vt ſolitariũ ĩ pticipa
tiõe cuiuſdã bonitadᷣ ẽ om̃s virtutes:
nec oim cõgregatio. Sed legalis iuſti
tia ſic ẽ ad virtutes cõpata. Dĩ eni ꝑ

philoſophũ ꝙ videt alienũ bonũ eſſe

iuſtitia ſola virtutũ.quare ipᷣa non eſt
om̃s virtutes:nec oĩm cõgregatio.
Tertio qꝛ nulla virtꝰ que ſunplr ẽ ad

alteꝝ ẽ oms virtutes:nec oim congre

gatio cũ multe virtutes ſint nõ ad al/
teꝝ ſicut tpantia ſobꝛietas cũ ſuis ſi/
milibꝰ. ſʒ iuſtitia legalis ẽ ſunpłr ad
alteꝝ. p hoc enĩ philoſophꝰdicit eam

perfectã:qm̃ hñs eã pᷣt virtute vti ad
alteꝝ: ex quo etiã infert ꝙ ẽ alienum

bonũ:quare ut pꝛiꝰ.(¶ Quarto qꝛ vir
tus boni ciuis ⁊ virtus boni viri nõ ẽ
eadẽ virtꝰ:ut videt᷑ ſentire philoſo/
huſ ifra capło quiĩto circa mediũ.d.
Mõ eni foꝛte idẽ viro bono oẽ ⁊ ciui
i. nõ ẽ virtus eadẽ vtriuſq;. Idẽ vide
tur determiare:tertio pollitice capło

ſcöo. ſʒ virtus boni ciuis ẽ iuſtitia le-

galis. virtus boni viri ẽ oim virtutum

aggregatio: quare inſtinia legalis nõ

ẽ oĩz virtutũ aggregatio uito qꝗꝛ
nulia virtus hñs ſpeale obᷣm vel ſub
ſpẽali rõe ẽ oẽs virtutes.nec oim ag
gregatio cũ diuerſe virtutes habeant
oba diuerſa. vel idẽ ſub rõnibꝰ diuerſ

ſed iuſtitia legalis habet obᷣm ſpẽale

qꝛ cõe bonũ ciuitad᷑ ad minꝰ ſub rõne
ſpãli.puta ſub rõne cõitad:quare ipᷣa
nõ ẽ oms virtutes. nec oim cõgrega/
ro. &Serto qꝛ qualis ẽ diſtinctio in
ter virtutes intellectuales. talis vide
tur eẽ inter virtutes moꝛales ſed ſcie
diſtingunt ad diſtinctioneʒ oboꝝ per
rõem cõioꝛis ⁊ minꝰ cõis:ſicut pʒ de

mathematica⁊ naturali philoſoppia

quare virtutes moꝛales ſic poterunt
diſtingun · Legalis aũt iuſtitia bʒ pꝛo

obᷣo bonũ cõe ciuitat. alie vero viriu
tes bonũ ꝓpꝛiũ.vel ſaltẽ cõne vni pꝑ

ſone quare legalis iuſtitia a ceteris
virtutib ẽ diſtincta. Septio qꝛ fᷣm
aliquos cõgregatio virtutũ moꝛaliuum

ꝓ maioꝛi pte ĩ appetitu ſenſuiuo.ile
galis aũt iuſtitia cũ ſit de cõi bono to
ta in appetitu ĩtellectiuo ⁊ nõ in ſen
ſit ninearip nõ ẽ oim virtutũ ag

gregatio. ctauo qr oĩm virtutuʒ
moꝛaliũ aggregatio nõ ſecũ patit᷑ cõ

tinẽtiã ⁊ includit tẽpantiã cõtinentia

eni dicit ipfectionẽ que excludit᷑ per

bꝰmõi cõgregationẽ ad q; exigit᷑ ne,.
ceſſario tẽpantia.ſʒ legał iuſtitia nec

excludit cõtinẽtiã nec includit tẽpan

nã:qꝛ ſufficii ei ſeruare pcepta lega⸗
lia:que ſunt honeſte viuere: alteꝝ nõ
ledere.ius ſuũ cuiq; tribuere.ff. de¶ in

ſtitia ⁊ iure.l.iuſtitia:honeſte aũt vi/

uere pᷣt cũ cõtinẽtia ſiue tẽpantia.q ꝛ
honeſte viuit qui cõtinẽt᷑ vinit.nec n
qᷓ; ſub legis pᷣcepto cadit illud qð tẽ/
perãtia addit vltra cõtinentiã quare

legalis iuſtitia nõ ẽ oĩm virtutũ moꝛa

liũ cõgregatio.Eru igit᷑ aligs vnꝰ ha
bitus diſtinctus ab oĩibꝰ habitibꝰ par

ticularium virtutũ. (Sed in oppoſi
tũ arguit᷑ pꝛimo p euſtracium dicẽtez
in pꝛeſenti capitulo.ꝙ manifeſtũ fa/

ctũ eſt apud eũ:ꝙ vniuerſalis virtus

.i.oẽs ſunul ſũpte virtutes ⁊ vniuer⸗/

ſalis iuſtitia que hic dĩ legalis iuſtitia

in ſuha eedẽ ſunt.dꝛñt tñ fᷣm ꝗd: ſed
ſube virtutũ ſunt hitus quare legalis

iuſtitia m habuũ ẽ om̃s virtutes ſiö
ſumpte. ¶ Scðo per eundẽ dicetem

ibi ꝙ tripłr dĩ virtus pfecta. vno mõ

foꝛtitudo que ſuſtinet in bellis maxi/

ma pericula: ⁊ dicitur perfecta ad ſi⸗
militudinem foꝛtitudinis nãlis. m
quam achilles foꝛtis dicebatur. Alio

modo dicitur perfecta omnium virtu

tum congregatio que ſimpliciter et
ſolum dicitur virtus pfecta. Alio mo
do dicit᷑ perfecta virtus 'm legalita⸗
tem de qua nũc eſt ſermo.que eadem

eſt congregationi ex oibus virtutibus

LIBRO

exñti:ut pᷣdictꝰ Ariſtoteles dicit. Ex
quibus ex pᷣſſe patet ꝙ euſtratiꝰſenſit
iſtã legalem iuſtitiam de qua philoſo

ph eſſe ſunpliciter omnium virtutuʒ

moralium congregationeʒ ⁊ differre
ab ea:ſᷣm quid.vt poſtea explicabit᷑.
Ad qõem ꝭ dicẽda ſunt tria: pꝛio
qꝙ legalł uuſtitia ẽ oĩm virtutũ aggre/
gatio differẽt. Scðo ꝙ iuſtitia ẽ nobi⸗
lioꝛ ⁊ pᷣclarioꝛ illa aggregatiõe.er
tio ꝙ iuſtitia ⁊ aggregatio illa ſũt eſ/
ſentialit᷑ idẽ.ſic ꝙ legalis iuſtitia.non

ẽ aliquis hĩtus ab alijs diſtinctꝰ.ſʒ ẽ

om̃s ſimul ſũpti.⁊ oĩum vᷣtuoſoꝝ ba/
bituũ aggregatio ¶ Rꝛimũ ꝓbo pꝛi
mo.qꝛ virtutes pfectibilia differentia
pficiẽtes ⁊ bona reddẽtes ſũt ⁊ ipſe
dꝛñtes:ut infra li.x. capitulo tertio.⁊
pʒ qꝛ qᷓ;uis vniꝰ perfectibilis eẽ poſ

ſint pfectiões płes:nũqᷓ; tñ pluriũ p.

fectibiliũ põt eẽ vna pfectio: nec per
cõſequẽs ſuboꝝdꝛñtiũ poterit ẽe vna
indifferens pfectio:Sʒ legalis iuſti/
tie ⁊ virtutũ aggregatio pficiũt perfe
ctibilia dꝛñtia:⁊ ea reddũt bona qua
re ⁊ ipᷣe ſunt ab inuicẽ dꝛñtes. ſ
ſũpta ꝓbate qm̃ legalis uuſtitia ẽ vir/
tus ciuis ut ciuis ẽ ⁊ pficit ciuẽ vt ci⸗
mnis ẽ:⁊ reddit bonũ ciuẽ ut ciuis eſt.
virtutũ aũt aggregatio virtus ẽ hoĩs
ut hõ ẽ.cũ pficit hoĩem vt hõ ẽ.⁊ red
dit hoiem bonũ ut hõ ẽ.⁊ ꝓ tato põt
dici virtus in ſingulari.qꝛ ẽ vltimũ ð̊
potẽtia ĩ bñ eẽ hoĩs vt hoĩis. Conſtat
aut eꝙ ciuis ⁊ hõ dꝛñt.qꝛ hõ dr abſo⸗
lute ſine relatiõe ad alteꝝ.ciuis autẽ
j relatiue cũ hitudine ad alteꝝ.ciuiſ
eniĩ d vꝛbis vel ciuitaſ.vel cõitat: vł
alicuiꝰ ſocieta᷑ hũane ciuis:pʒ etiam
qm̃ fruſtra quereret philoſophꝰtertio
politice:vtꝝ ſu eadẽ virtꝰ boni viri ⁊
ciuis ſtudioſi niſi vir ⁊ ciuis ĩt᷑ ſe qua
licũq; mõ differũt.quare ⁊ legalis iu
ſtitia ⁊ vᷣtutũ aggregatio aliquo mo/
do dꝛñt. ¶ Hac dꝛñtiã ſᷣm dꝛñtiã per
fectibiliũ aſſignat philoſophus.d.q
hec tota virtus ſᷣm ꝙ ẽ ad alteꝝ:ſicut
eiꝰ perfectibile ꝙ eſt ciuis vt ciuis dĩ

ſumpta.

iuſtitia: bec aũt ſm ꝙ ẽ talis bit abſo

lutus rõne ſubi perfectibił abſoluti ꝙ

ẽ hõ ut hõ dĩ otus:que.ſ.ĩcludit om̃s

vutes ut dictü eſt. ¶ Scdopbat hoc
idẽ.qꝛ virtutes quaꝝ ſunt fines diffe
rentes ⁊ ipſe ſunt dꝛñtes.Sʒ legaliſ
iuſtitie ⁊ virtu᷑ vłir ſumpte ſut fines

dꝛñ̃tes.qð pʒ qꝛ finis virtu᷑ ẽ bomis

felicitas hñtis eã vel eas.ſ.oẽs.finis

ãt legalis iuſtitie ẽ felicitas ciuitatis
⁊ boc notat Euſtratiꝰ ſupꝑ illo verbo

philoſophi dicẽi ꝙ iuſta ſũt factiua ⁊

coõſeruatiua felicitatis politica cõica/
tiõe:ſupꝛa cap.ſcòo:quare virtꝰ æẽ in
ſtitia dꝛñtes ſunt. ¶ Scdaz cõcluſio⸗

nẽ ꝓbo dupłr. pꝛĩo qꝛ int᷑ gtutes illa
pfectio ẽ pᷣclarioꝛ ⁊ nobilioꝛ que per
ficit ⁊ reddit ſubᷣm ſuũ:ut ſuũ nobili.

ipſa eſt nobilioꝛ ⁊ pᷣelarioꝛ:Aſſũ/
ptã ꝓbo:qꝛ cius ſimpłr bon in opu
ma ciuitate vbi ẽ pꝛincipatꝰ liberoꝝ
⁊ ſimiliũ hoĩm:ẽ nobilioꝛ ⁊ pᷣclarioꝛ

us ⁊ clariꝰ.Sʒ ſic ẽ de iuſtitia:quare

hoĩie ſunpłr bono.qꝛ ciuẽ eſſe ĩcludit

hoĩem eẽ.⁊ cũ hec addit reſpectũ ad

cõitatẽ.Et ſumilit᷑ bonũ ciuẽ eſſe bo/
nũ hoĩem eẽ includit: ⁊ cũ hoc addit
reſpectũ ad cõe bonũ.ꝙ ãt timenduʒ
T ad hoc ãplius ẽ maiꝰ. Sed fᷣm hoc
bonus ciuis ĩpoꝛtat tĩ qᷓ;tũ bonuſ hõ

cũ boc ãplius ĩ habitudine ad cõe

bonũ:quare bonꝰ ciuis ẽ maioꝛ ĩ bo/

nitate ⁊ nobilitate qᷓ; bonꝰ hõ abſo/
lute ſumptꝰ. Juſtitia vero vt dictũ eſt
facit ciuẽ bonũ.virtꝰ aũt hoĩiem bonũ
quar e iuſtitia reddit ſupbᷣm ſuũ vt ſuu,ʒ
nobilius ⁊ clarius qᷓ; virtꝰreddat ſuũ
ut ſuũ. ¶ Scdo qꝛ bonũ qᷓ;tũ cõius tã

to melius ⁊ diniꝰ:ſupꝛa.li.pꝛio ĩ p/
bemio Sʒ bonũ legale iuſticie ẽ cõiꝰ.
qꝛ finẽ cõioꝛẽ ⁊ vniuerſalioꝛem indu

cit:ſicut enĩ dictũ ẽ:finis huiꝰ iuſtitie

ẽ felicitas ciuitatis vel magne cõitai
finis aũt virtutis eſt felicitas homis

ipſam hñtis quare talis iuſtitia nobi
lioꝛ ⁊ pᷣclarioꝛ eſt virtute illo modo
¶ Tertiam concluſionẽ p/
bo quadriplicit᷑. pꝛĩo qꝛ illi hit ſunt

üuncniceön
iEirſcomwluſn

(Nelenmgi⸗

mbictüulflan
ulus hins gir in
Vlanriglan
illibuben babtti
inſnitnt otals
muliperllacen

airſnrtesbiusi
Kinsrmuts mun

Alcermnüegyr
tünſolsoſkenn

eigdegderſe
iktingaure⸗

ufnütgitlshin
Ctrüüg ruin

iotatnii
Geifbitmonirün

firintüttie

fnnifon ſeig
pnfenanmnn
fofimeiarmnr

ilaan iu
iime tlo pinse⸗
ſtudffnaſet
mneſummnin
alepinſtii,
uſnſütiei

4
ini

eii
4

WRKW
Briumi
1Beiſlaliz
ieiſingen
Aripi
kirtmnselmi

C.

Pasſnpttnin
eſtii
waci ſeicr

1t ueſcda d

ſaminiboian ſen
nckvdr zü
lcie bonigia

õ

õ
bo ausin

naſrn
mi. ni ai in

„

Arisijſrft

umid ſini D

zentialii idẽ ꝗ nõ differũt niſi per ea
que debent vm eidẽ ſumplici bitui
tales eni bitꝰ nõ pñt ponere i nume/
ruz hituũ Zſe inuicẽ:tũc enĩ different
aliqua que nõ debent᷑ ⁊ nõ pñ̃t ſił
ĩ eẽ eidẽ babitui. Sʒ bꝰmõi untitia⁊

viꝛtus nõ alit differüt: quare eẽntiałr
idẽ Ran⸗ Aſſũptũ ꝓbo qm illa que
nõ differũt niſi p eẽ talẽ bitum ? per
eſſe ad talẽ biĩtu ⁊ ꝑ ee ad alteꝝ. vł ꝑ
eſſe ad felicitatẽ hois:⁊ ꝑ eſſe ad fe/
licitatẽ cõitatis illa ĩq;ᷓ ñ differũt niſi
per ea que debent᷑.x neceſſario ſimł
inſunt eidẽ bituihec eni neceſſario in
ſunt eidẽ habitui. ſũpto eni bitu vir/
tutis qui ẽ ad alten. certũ ẽ ꝙ üle idẽ
bitus qui ẽ ipſe hitus:etia ad alte/

ri. 7 ſic ambo iſta ſumul eideʒ inſunt
Nte üle bitus ꝗẽ ad felicitatẽ cõi⸗

tatis ẽ etiã ad felicitateʒ habent. qꝛ
nullus hitus pot imediatiuꝰ attingẽ
ad felicitatẽ alicui alteri: q;ᷓ ad fel
citatẽ habeni habitũ. quare illa que
nõ differũt niſi p tales differẽtias nõ
dint niſi per illa que vni ⁊ eidẽ hitui
ſimul inſunt: ſed bitus legalis iuſtitie
æ habitus virtutis vniuerſ aliẽ ſum/
pte ꝓ ula virtutũ agsgregatiõe nõ dif
ferũt niſi pꝑ iſtas differentias dicente
philoſopho.ꝙ bec ſunt eadẽ eẽ: aut
nõ idẽ. ſed ᷣm ꝙ ad alteꝝ ſic eſt iuſti
tia.ſᷣm aũt ꝙ ẽ talis hitus ſic eſt vir⸗/
tus. cõſtat aũt qꝙ ipa iuſtitia ẽ aliquatł
hitus: ⁊ cũ boc ẽ ad alterũ: quare ꝑ

cõſeqñs iſta nõ differũt niſi p illa que
¶Sel

vni ⁊ eidẽ hĩtui ſimul inſunt.
arguit᷑ foꝛmãdo rõeʒ dð.qꝙ iuſtitia nõ
differt eẽntialit ab aliquo a quo non
differt niſi ſicut a ſe ipſa ſed hꝰmõi in
ſtitia nõ differt a virtute niſi ſicut a ſe
ipſa. differt eni a virtute ut dicit phi/
loſophus:qꝛ ut ẽ ad alteꝝ ẽ iuftitia.

Eentialltera virtute vniuerſali᷑ ſum/
pta¶ Moc etiã cõfi mat᷑ p exemplũ
bois ⁊ ciuis.qꝛ cũ idẽ hõ ſu hõ ⁊ ci/
uis ĩpoſſibile ẽ hoĩem ⁊ ciuẽ differre
ſicut differũt duo boies ꝑ duas buma

nitates. ſic enã cũ vnus ⁊ idẽ habit

ſit bitus: a ſit ad alteꝝ. ipoſſibile ẽ ꝙ

iuſtitia que dicit eẽ ad alteꝝ. T virtul

ot aut ẽ talis huuus ẽ virtꝰ. ſʒ hboc mõ

iuſtitia differt a ſe ipſa: hee eni diffe/
rentie ſunt in ipſa: qꝛ cũ boc ꝙ ipa ẽ
ad alteꝝ ipſa ẽ etiã hitus talis pfici/

ens ſubm ſuũ bñs eũ: ⁊ hoc mõ ipſa
met dĩ virtus quare iuſtitia no differt

que dicit eẽ hitum differãt: ſicut hitui
plures ab inuicẽ diſtincti. ( Secũdo
qꝛ üla virtus ẽ eẽëntialit᷑ oĩis virtꝰ ᷣm
quã viuere ẽ fm omn? virtutẽ viuere

ℳ.

poc enĩ negare: eẽt cõtradictionẽ im

plicare.ſed ſᷣm legalẽ uuſtitia: viuere
ſᷣm omnẽ virtutẽ viuere: uare ipſa
eſt eẽntialit᷑ ois virtus.¶ A umptũ
pꝓbat᷑ qꝛ m oĩia legis pcepta viuere
2 m omnẽ virtutẽ viuere. lex enĩ fᷣm
vnaʒ quãq; virtutem viuere pcipit.et

ſm omne vitiũ ꝓphibʒ: vt infra caplo

quinto.ſʒ ᷣm legalẽ iuſtitiã viuere eſt
fm oĩa legis pᷣcepta viuere. ꝓpt᷑ hoc
eni ipᷣa dicit᷑ legalis: ut viſũ eſt capło

pcedenti. quare ipa legalis iuſtitia ?

eẽntialiter oiĩs virtè¶ ertio qꝛ virt/
boni viri ⁊ virtꝰ boni ciuis ſtudioſi ẽ

eadẽ virtꝰ in pꝛincipatũ liberoꝝ ſſiͤ

miliũ hoiuz. vt ꝓbat tertio politice.
Dicit enĩ ibi philoſoph ꝙ virciuis
ſtudioſt ẽ ſcire ⁊ poſſe bñ pꝛincipari
æ bñ ſubijci ⁊ etiã abo bec ſunt virt
etiã boni viri. r quo cõcludit᷑ ꝙ
virtus boni viri ⁊ virtꝰ ſtudioſi ciuis
eadẽ viꝛtꝰ. ſed legalis iuſtitia ẽ otꝰ
ciuis ſtudioſi ⁊ oĩs bĩtus virtuoſus ſi
multanee ſũptꝰ ẽ ot boni viri: quare
legat iuſtitia erit eadẽ vtus cũ oĩ vᷣtu⸗
te ſimultanee coaccepta. ¶ Quarto
qꝛ ſi legal iuſtitia ſu termiatꝰ bitus
ab alijs virtutũ bitib⸗ diſtictꝰ.tũc opa
bit᷑ oĩa opa legalia.ł.ĩpatie tin. ł.obe
ditie tm̃ vel ĩpatie ⁊ directie.ſʒ nullu

iſtoꝝ cõueniẽt᷑ dari pᷣt.quare nec auns

ex quo ſequeret᷑ eoꝝ alterum.
c euidẽtiã ẽ ſciẽdũꝙ opatio põt attri
bui alicui vtini tripłr vno mõ ipatie⁊
directie. ſicut opatõ artificioſa pᷣt at

fbui pꝛudẽtieq pꝛudęẽtia ipᷣaʒ pᷣcipit

LIBRO.

ſed nõ dirigit nec artificioſam facit.
Ett ſür in oꝛdine ſuo:talis opatõ poſ
ſet attribui virtuti moꝛali. puta ma/
gnificẽtie. qꝛ magnificẽtia talẽ arufi
cioſã opationẽ pot pᷣcipe: ſed nõ diri
gere.alio mõ p̃t attribui obeditie tm̃
ſicut illa opatio poſſet attribui virtuti
motiue coꝛpali:que tĩ ẽ obeditiua ⁊
cxecutia. tal artificij¶ Zertio mõ p̃t
attribui alicui directie. quõ talis opa
tio dʒ attribui arti:que opationẽ facit
rectã rectitudine artificiali. ¶ Munc
igit᷑ ſupponẽdo cũ philoſopho hec
legalis iuſticia operet᷑ oĩa opera le/
galia: æ ꝙ ſu totius ⁊ oĩs virtu vſus
ad aliũ. ⁊ ꝙ ſaltem eqpolleni ſit tota
virtus ⁊ nõ pars virtutis. &t ſi uppo
nkcho cũ aduerſ⸗ ario: ꝙ hec indiria ſit
aligs vnꝰ determinatꝰ hitus ab alijs
hitibus virtutũ diſtinctꝰ. ¶¶ His igit
ſuppoſii quero vm bmõi iuſtitia op
atione oĩm legaliũ æ oium virtuoſoꝝ
opeꝝ ſe habeat directiue vel t̃ pce/⸗
ptiue:vel tm̃ obeditie. Si dicas ꝙ di⸗
rectiue tũc ſeqꝗt᷑ ꝙ eẽntialit ẽ oĩs ſtus
3 tuũ ſuppoſuũ. Qè⸗ pʒzʒ qꝛ oĩs hitus
moꝛalis ᷣm quẽ opamur tẽperata ?
tpate ẽ eẽntialit᷑ tẽperãtia. ⁊ oĩis vᷣm
quẽ operamur foꝛtia foꝛtit᷑ ẽ eẽntiałr
foꝛtitudo:⁊ oĩs ᷣm quẽ operamur li
beralia liberalit ẽ eſſentialit libera/
litas:⁊ ſic de alijs.hoc eni ẽ ꝓpꝛium
vnicuiq; virtuti directiue ꝙ. ſ. F̃m eaʒ
operemur. nõ tâ virtuoſa. ſed fructuo
ſe:puta ſᷣm tẽperãtiã. non ſolũ opari
tpata ſed etiaʒ tꝑate:hoc 5§ pz ſupꝛa
ex magna pte ſcòi. ¶ Si dicas y nõ
directiue:ſed pᷣceptiue tm̃:hoc ẽ etiaz
icõueniens qm ad hoc ſ. egꝗt vnũ eui⸗/
dentiſſimü ĩpoſſibile ac abſurdiſſimũ
ſ.ꝙ eſſet aliqua virtus pſᷣm quã nullus
oparet virtuoſe:qꝛ ſᷣm bituʒ geſt ᷣ⸗
ceptiuꝰ ⁊ non directiuꝰ opis virtuoſi.
opamur quidẽ virtuoſa:ſed nõ virtuo
ſe: legalis aũt iuſtitia nullũ bñt opus
ꝓpꝛiũ nullã quoq; materi. Pꝛopꝛi
am i qua opari poſſimꝰ ſᷣm directiõez
eius:ſed oĩa opa virtutũ in quacunq;

mã ſunt ei cõia quare ſi ipa eſlet tus
a cæteris diſtincta:nũqᷓ; m eq vel ᷣm
eius directionẽ aliqs opabit᷑ virtuoſe
Si vero dixeris ꝙ nõ tĩ directiue
nec tm̃ pceptiue ſed obeditiue. ſic ꝙ
hmõi iuſtina ſit hitus obeditiu⸗ legi:
amoꝛe cõis bomi.hoc ẽ iteꝝ minꝰ? ra,
tionabile:qꝛ tũc ſequit᷑ iuſtitia le/
galis non eẽt ſunpłr virtus moꝛalis.
nec pᷣclara nec perfecta. ꝓ eo talis
hitus obeditiuꝰ legi ẽ ſunpkr virtꝰſub
diti:cuius nõ ẽ virtus nec pꝛudentia.
ſed opio vera ut habet᷑ tertio polliti
ce capitulo ſcòo in fine. ſed cũ opio/
ne vera ſine pꝛudentia nulla põt eſſe
moꝛalis virtus perfecta ⁊ maxie taz
pclara:vt infra ꝑ totũ libꝛo ſexto. qua

re illa obediẽtia vel ille hitus obedi

tiuus legi nõ ẽ legalis iuſtitia quſuis
ſi bon?hitus:vt habet᷑ ſupꝛa.li.pꝛĩo
de illo ꝗ p ſe facienda nõ itelligit.ſʒ
itelligẽti obedit. ¶ Cöfirmat᷑ auũt ro

iſta ⁊ tota poſitio:qꝛ nullus aſſignat

qualis ẽ illa legalis iuſtitia. ⁊æ ad gd
ſit neceſſaria pᷣter alias virtutes quia
oĩa ſaluãt᷑ poſuo ꝙ nõ ſu aliud ſicut
dicit philoſophꝰ niſi tota virtꝰ: b ea
tñ differẽs ſicut expoſuũ ẽ. Dicen
dũ g ad pꝛimũ obiectũ ꝙ legalis iuſti
tia ſᷣm ꝙ cõnumerata int᷑ virtutes nõ
eſt oẽs ᷣtutes.cõnumerat᷑ eni int᷑ vir
tutes ᷣm eẽ ad alteꝝ qò addit ſuper
virtutes: ⁊æ ſ̃m hoc nõ ẽ om̃s virtutes
non tamẽ cõnumerat᷑ ſᷣm habitum im
mo idẽptificat eis: vt ait philoſophꝰ
* Fm habitum eſt omnes virtutes
Exemplũ hꝰ cõnumeratiõis habemꝰ

in rebus homogeneis vbi partes vni

uocant᷑ cum toto:ut ſi dicamus maxi/
ma quãtitas aquarum eſt quantitas

ſumul totius aque Ecce ꝙ hic in rõne

menſure compatur totum ad partes
⁊ connumerat eis.ſicut vnum menſu
rabile diſtinctum a partibus in ratio
ne menſurabilis. ⁊ tamen ſecundum
ſubſtantia ⁊ eſſentiam illa quantitas
totalis eſt oẽs q;titates partiũ ſil.ſili
modo poteris videre in pꝛopoſuo.

e

itenitltn
ini tunn
iniiiglgr

Wvspe,

lecdd
Eefnscusn
Nalen ſcvven
1Siltcrin⸗
Eupperber
edidatinbon
ceesfeeſe
alex r ẽ
at nrmsadal
ftwmalerar
ſte wrferhi
iciamns
uſaeſtiene
urausſddoi
mmonbipoſete
Clteſatenzer
Ggnennͤcſan
Ailkeiünni
lenigehn
lſckn giun

pencgificker

ppurhrein bo
güigenri
fnentenutize
aemmlineſn

Anorſfetadbo

èêſHꝗ”MM
S 8
Ks
Amtie

e T K

oſNnn

W

inaſelſſei
iabein (Cint
ſruim numn
M
NN
rarpeſrii⸗
mmiobiecig at
merdaniE
iai alen ghai
n bor noidun
mneraifnu
fcn esnunin
un eſtomsn
Nÿ nmme

mman ie
zuis mi,
icn al

differentiã toti ⁊ ptiũ.bi gĩa.dicen
do ſic ſolũ totũ vniuerſũ ẽ maiꝰ:quali

bet pte vniuerſi.maioꝛitas eni hc at

tribuit᷑ toti ſolitarie:cũ excluſiõe ꝑtiũ
qꝛ nulli eaꝝ cõuenit talis maioꝛitas.
Sic etiã ĩ ꝓpoſito pᷣt dici ꝙ ſola viriu
tũ:hmõi iuſtitia que ẽ tota virtus ſu/

peraddito reſpectu ad alteꝝ.ẽ alie-

nũ bonũ vel tm.velſic ꝙ nulliꝰpartiũ
cõuenit ꝙ cõuenit toti. ¶ Ad tertiũ
aũt dicẽdũ q; legalis iuſtitia dicit᷑ ad
alteꝝ. qꝛ eius perfectibile ut per eaʒ
perfectibile dĩ ad alteꝝ:puta ciuis ut
ciuis:⁊ tunc dico ꝙ quelibet virtꝰ pti
alis ipᷣius ciuis ut ciuis põt dici eſſe
ad alteꝝ.ſobꝛietas namq; ciuis ut ci
uis ẽ pficit ipᷣm ⁊ pꝑtẽ quãdã ciuitatis
Et ꝓpter boc ſobꝛietas hꝰ ſobꝛietatᷣ
redũdat in bonũ toti ciuitatis:⁊ per
cõſequẽs hec ſobꝛietas dici põt vᷣtus
ad alteꝝ. qꝛ nõ ẽ intelligendũ ꝙ hic

dicat᷑ virtus ad alteꝝ: ꝙ eius opatio

trãſeat in alteꝝ:ut videbit infra ca.
J. vbi de hoc fiet qõ. C Ad quartum
aũt olcẽdũ ꝙ virtus boni viri ⁊? vᷣtus
ciuis ſtudioſi ẽ eadẽ virtus: poſito ꝙ
virtus ciuis ſtudioſi ſi ſumpł'r moꝛał
virtus.qꝛ bñ poſſet cõtingere ꝙ vna

cinuitas eſſet bona ex bonis ciuibꝰ.ex

eo ꝙ in ea nõ eſſet niſi vnus hõ bonꝰ

Si eni ille eẽt pꝛudẽs ⁊ bonus pꝛin

ceps.ille vtiq; eſſet bonus hõ. Et ſi
alij eſſent per oĩia obediẽtes iſti bo/
no pꝛincipi ipi eſſent boni ciues non
tñ ꝓpter hoc eẽnt boni hoĩes ſunptr
ꝓ eo ꝙ nõ oparent᷑ bona: ſᷣm ꝓpꝛiaʒ
rõnem ſue pꝛudẽtie. Sʒ ̃ᷣm opionem
aliene pꝛudẽtie: ſicut irrõabilia. hec
aũt non ſufficit ad bonitatẽ hoĩs.nec
ad bonitatẽ ciuis ſunpłr boni: qꝛ ut
babet᷑ a philoſopho.ʒ. pollitice.nul/
lus ẽ ſinpłr bonꝰ ciuis:qui deficiẽte
pꝛincipe pꝛincipari neſciret. ¶Ad
quintũ aũt dicendũ ꝙ legalis luſtitia
nec obiectũ ſpale nec ſub rõne ſpãli.
babet aliter q; virtutũ omniũ aggre/

„*.

Ad ſcoòm dò ꝙ dictio excluſiua p̃t
ferri ad totũ cũ excluſiõe ſᷣm aliquaʒ

V.

gatio Mec ille reſpectꝰ quẽ dicimus

addi ad illã virtutuʒ aggregationẽ p

legalẽ iuſtitiã:hʒ aliqð obiectũ vł ali
quã rõem obiecti ꝙ nõ habet illa ſi⸗
multas vrmmu.C t en, ſciendũ ꝙ
moꝛales virtutes ſił ſũpte ſunt nate
reddere bonũ hominẽ ſimpłr.⁊ pdu
cere ad hoĩs felicitatẽ. Itẽ nullo eis
addito nulla ꝗdem intẽtiõe vel electi

one eis addita ipᷣemet ſił ſumpte ſũt

nate reddere ſunplici᷑ bonũ ciuem ⁊

ip̃ᷣm pducere ad ciuis ⁊ ad ciuitaſᷣ fe

licitatẽ:ꝓ quãto talis felicitas depen

det ex bonitate vnius ciuis. pꝛimo
mõ talis virtutũ ſiłtas dicit᷑ virtꝰ ho⸗
minis ad felicitãdũ ipᷣm hoiem ¶ Se

cũdo tñ mõ dĩ iuſtitia ⁊ ad alteꝝ feli

ltãdũ.nõ tñ cũ excluſiõe hñtis a tali

felicitate. ¶ Ad ſextũ autẽ dð. ꝙ le/
galis iuſtitia nõ ſic ſe habet ad ꝑtia/

les virtutes ſicut methaphiſica ad p

tiales ſcias. qð apparet: qꝛ metha/
phiſica nõ opatur ꝓpꝛias actiões ſci
entiaꝝ ptialiũ.hec tñ iuſtitia operat᷑
actiões oĩum virtutũ moꝛalium. Itez
nec obm huius iuſtitie ſic ſe habʒ ad
obiecta aliaꝝ virtutũ. ſicut obiectum
methaphiſice ad obiecta aliaꝝ ſciaꝝ
vt ſatis viſum ẽ. ¶ Eid ſeptumũ autẽ
dicẽdũ ꝙ opinio dicẽtiũ virtutes mo/
rales eſſe in appetitu ſenſuiuo ẽ fal/
ſa ⁊ iniqua.ut onenſuͤe ſt ſupꝛa in vl

tima qõne pꝛimi. ¶ Ad octauũ vero

dð. ꝙ ſicut ſiłtas viriutũ includit tem
perãtiã vltra cõtinẽtiã: ſic ⁊ ipᷣa lega
lis iuſtitia:qꝛ nõ tm̃ attẽdit ad penð
legi exterius:ſicut hĩtus obiectiu.ſʒ
intendit ad oẽm perfectionẽ hoĩ ⁊ ci
ui poſſibilẽ ſm intentionẽ legis ⁊ le/
giſiatoꝛis itendẽtes oẽs ciues perfe⸗
cte facere bonos. Iſtud autem argu/
mẽtum ſatis concludent tenẽdo ꝙ ſo
la obedientia eſſet legalis iuſtitia:ſʒ
hec non tenemuſ pꝛo eo ꝙ illa obedi
entia poteſt eſſe ſine pꝛudentia: cum

ſola opione ba. legalis vero iuſtitia ð
qbWua fu ſermo ſunpliciter exigit pꝛu/

ſ”M
4

¶ Lectio. iiii.

Aerim aũt eã. Supꝛa egit
e legali ſeu vniuerſali iuſti
tia hic aũt agit ð iuſtitia p/
lali:de qua ẽ pꝛincipalis intẽtio.pꝛi
mo aũt ꝓponit eẽ talẽ iuſtitiã pticula
rẽ:⁊ pticularẽ iniuſtitiã ſibi oppoſitã
ſcòðo ꝓbat talẽ eẽ eã ibidẽ.Signũ ãt:
Tertio cõpat eã ad legalẽ iuſtitiã fᷣm
cõueniẽtiã ibi vniuoca.quarto penes
differẽtiã ibi Sʒ hoc qdẽ circa.quĩto
epylogat ſupꝛadicta ibi. Qm quideʒ
igit᷑. Sicit gᷓ pꝛĩo ꝙ nos in pñti nego
tio querumꝰ ⁊ inueſtigamꝰ eã iuſtitiã
que ẽ ĩ pte.⁊ que ẽ pꝑticularis.nõ vni
uerſalis.nec vniuerſaliter ois virtus

Eſt eni quedã talis iuſtitia ut nos

cõiter dicimꝰ.Siłr aũt dicimꝰ de iniu
ſtitia que ẽ ſᷣm pꝑtẽ:que.ſ.ẽ pticularis
ſicut expoſui de iuſtitia.ſcdᷣo ibi Sig/
nũ aũt. ꝓbat hoc triplici rõe.ſecũda
ibi Adhuc aũt hic. tertia ibi Adhuc
circa alias. Pꝛĩo ꝗ ſic arguit.Illa in
iuſtitia ẽ particularis differẽs ab alijſ
ſine qua alie iniuſtuie reperiũt᷑ ⁊ ipᷣa
ſine alijs.Sʒ ſic ẽ de iiuſtitia auaritie
quare ipſa ẽ particularis iiuſtitia.
Hui* rõis ſupponit maioꝛẽ ſicut eui/
dent᷑ notã. ponit aũt minoꝛẽ in termi
nis. d. ꝙ ſignũ ẽ.ꝙ ſu aliqua tał iniu
ſtitia:⁊ p cõſeqñſ oppoſuo iuſtitia.ꝓ

bato eni de vno oppoſuo.ꝓbatũ re⸗

putat᷑ de reliquo.Eſt g̊ ſignũ qm̃ ille

qui operat ᷣm malitias alias ab aua

ritia iniuſte agit:nõ tñ auare:⁊ ſic eſt
ꝙ alie iniuſtitie reperiũt᷑ ſine hac. In
iuſte nãq; egit:ꝗ abiecit clypeũ ĩ bel
lo: Pꝛopter timoꝛeʒ vel ꝗ maledixu
pꝓprer irã.vel qui nõ adiuuit pximuʒ
ſuũ indigentẽ mutuo.ꝓpter vitiũ illi⸗/
bertaſ. Iſti enĩ miuſte egerũt:qꝛ con
tra legẽ fecerũt:nihil tñ auare egeĩt.
⁊ ſic reperte ſunt alię iniuſtitie abſq;
iniuſtitia auaritie. ¶ Item qñ ialiꝗs
auare agit:puta fur vel vſurariꝰ mul/
totiẽs cõtigit ꝙ ſᷣm naturã aliã iniu/
ſtitiã faciet:nec ſᷣm oẽs ſilł.⁊ tñ aget

fm aliquã malitiã quã vituperamus

vt quãdã iniuſtitiã. Et ſic pʒ ꝙ repit᷑
iiuſtitia auaritie ſine alijs iniuſtinijs:
ſicut ⁊ ille ſine hac.⁊ ſic cõpleuit mi
noꝛẽ.cõcluſionẽ aũt infert.d. igitur ẽ
quedã iniuſtitia:ut ꝑs totiꝰ iniuſtitie.
⁊ ẽ iniuſtũ ſibi ꝓpoꝛtionatũ quoddã
i. particulare ꝙ ẽ in pte eiꝰ iniuſti:q
E pᷣter vel ↄ legẽ.ſ.iniuſti legalis: oẽ

nãq; auaꝝ ẽ illegale: ſed nõ cõuertit
ut ſuperi fuit dictũ.¶ Scdo ibi · Ad
huc ſi hic.Arguit ſic iulla iniuſtitia eſt

pticularis ab alijs diſtincta que in eo
dẽ actu diſtiguit᷑ ab omni aũt malitia
Sʒ iuſſtitia auaritie ẽ huiuſmõi: qua
re ut pꝛius. ¶ ronis ponit tĩ mi
noꝛc̃.⁊ illã ponit ĩ tmĩis.d. ꝙ adhuc
põt idẽ oñdi in iſto caſu.ſi hic hõ gra
tia lucrandi mechatur: ⁊ ex turpi cõ
mertio argẽtum recipiat. Et bic ali
ẽt mechat᷑ ppt᷑ cõcupiſcẽtiã ſuã explẽ
dã ꝓponens de argẽto ſuo dãdo me/
retrici:⁊ in hoc patiat᷑ iacturã neceſ
ſitatis hic in bonis vſibꝰ.iſte quidem
ſcõs videbit᷑ luxurioſus ⁊ nõ auarus
qꝛ nõ obediuit pecunie.ſed obediuit
libidini ⁊ luxurie:ille aũt pꝛimꝰ erit
iniuſtus ⁊ auarus ⁊ non luxurioſus.
qꝛ manifeſtũ ẽ ꝙ peccauit ꝓpter lu/

crari.obediẽs pecunie ⁊ nõ cõcupi/

ſcentie:nec libidini.Et ſic pʒ ꝙ ĩ eo/
dẽ genere actus ꝓpter intẽtões finiũ
diuerſoꝛuʒ diſtinguit᷑ hec iniuſtitia ab
alijs ⁊ ecõuerſo. ertio ibi: Ad/
huc circa arguit ad idẽ ſic ⁊ magis ꝓ
pꝛie.qꝛ per illas duas rõnes põt en

am ꝓbari ꝙ quelibet alia malitia p/

ticulariũ vitioꝝ ſit pticularis iniuſti/
tia ſub illegalitate cõtẽta. hec aũt rõ
ꝓbat᷑ hic ſingulariter de iiuſtitia aua
ritie. arguit g ſic: Illa iniuſtitia ẽ ſpe
cialiter ac ſingularit᷑ particularis ĩiu
ſtitia que differt ab alijs iniuſtitijs:
boc ꝙ ſingule aliaꝝ referunt᷑ ad ſin/
gulas malitias:pᷣter relationẽ qᷓ; hñt
ad cõem iniuſtitiã.iſta rõ nõ refertur
ad aliquã aliaʒ. Sed iniuſtitia auari
tie ſic differt ab alijs ĩiuſtitijs.quare

—

uotiſciad
Ganttneop⸗
o Mlſent fte
Gripöſhiad
teſtialepn
Eliiünin
Eoniiadm
gittelnoni
fin udlüget
linnmioppon
ſchisinmoel
ſranmbonoa
eollinai⸗
Nltcnclui
ickgiecinn
üigeſrni⸗
Ulhkeitpnate
Upeoegält
Cegir
Nonuſinse
Hmidgbenn
wäſon
fingenngin⸗
Mecengenern
nrgämde
Gegckikenti

Mitaittimi

tanſtntnztn

ſaniſtii

leitihiin
ikknnten
iundchfii
ſiliitic
l glrunnnt

R Keinsnitnie

muiutnf

ſe

gi
Wrü eſ

8

dreſmn i
eni

d is R

MAniiibrte

MüN t
NNNN.
diätii
AsNeriniin
n nii
i bardſetir

aäint an in

humealecün
tiig cant
is nie ii
Diſmgihern

õ

las g e;

* „ 4
e 14
eg alitne Md
„ , . 4
—–

—

nicularis ĩiuſtitia. ¶ Huiꝰ rõis mioꝛẽ

declarat in terminis.d. ꝙ circa alias
imuſtificatiões fit relatio ad quãdam
malitiã ſupple vltra illã qᷓ; hũt ad cõ
munẽ iniuſtitiã:puta ſi aligs mechatꝰ
eſt:refert᷑ eiuſ malitia ⁊ attribuit᷑ nõ
ſolũ ad cõem muuſtitiã.ſed ad luxuri
oppoſuã tẽpantie. Si aũt derelinꝗt
ducẽ exercit in pᷣlio fit relatio ⁊ attri
butio nõ ſolũ ad iniuſtitiã. Sed etiaʒ
ad timiditatẽ oppoſuã foꝛtitudini. ſi
vero pcuſſerit fit attributio ⁊ relatio
ad irã nõ ſolũ ad iniuſtitiã.Si autẽ lu
cratus ſu falſe pꝑ fraudẽ vel ꝑ furtum
ad nullã aliã malitiã fit attributio vł
relatio:niſi ad iniuſtitiam. qꝛ ſi dicat᷑
ꝙ fit relatio ad auaritiã nõ vʒ qꝛ aua
ritia: ut diſtiguit᷑ ab üliberalitate nul
li virtuti opponit᷑ niſi iuſtitie.⁊ ꝑ con
ſequẽs ipᷣa nõ ẽ niſi iniuſtitia. vñ cum

fit attributio ad auaritiã ab üliberali

tate diſtinctã nõ fit niſi ad iniuſtitiam
addit g̊ concluſionẽ.d.quare manife
ſtũ eſt qi quedã iniuſtitia pᷣter iniuſti
tiã totã que ſuperius ẽ dicta tota ma
litia. hic aũt pticularis ẽ alia ab ea ſi
cut ps a toto:qm iſta ẽ in pte.i.pars

eius. ¶ Conſequẽter ibi. vniuoca. cõ

pat has iniuſtitias ad inuicẽ ᷣm cõue
nientiã. d. ꝙ hec ꝑticularis iniuſtitia ẽ
vniuoca cũ ſuo toto.nõ in ſpẽ ſumpłr
ſed in genere.qm diffinitio vtriuſq; ẽ
in eodem genere ⁊ includit idẽ genꝰ
ꝙ pꝛobat:qm̃ ambe hñt potẽtiã in eo

ope ꝙ eſt alteꝝ. ⁊ in hoc ãbe cõueni ,/

unt ⁊ hoc idẽ intellige de oppoſi᷑ iu
ſtitijs. ¶ Mota ergo ꝙ bi quatuoꝛ ha
bitus ſic differri pñt iuxta cõia dicta:
vt dicamꝰ. Quid ſu iuſtitia legalis.q
iuſtitia legalis ẽ habitus electiuꝰ ſer/
uandi legẽ pꝛopt᷑ cõmune bonũ. In/
iuſtitia vero oppoſitũ ẽ bitus electiuꝰ

trãſgrediẽdi legẽ cõtẽpto cõmuni bo

no. Juſtitia vero pticularis ẽ habitus

electiuus reddendi cuilibet qð ſuũ ẽ.

Iniuſtitia vero oppoſita ẽ habi ele
ctiuus capiendi ⁊ retinendi qð ſuuʒ

nõ eſt. ¶ Ex his autẽ apparet vniuo
catio haꝝ iuſtitiaꝝ qi ambe ſunt ad
alterũ cõe vel ꝓpꝛiũ ⁊ ambe ĩiuſtitie
ſumiliter. ¶ Conſequenter ibi. Sed
hoc quidã circa.Aſſignat differẽtiam
inter eas.d.ꝙ hec.ſ.pꝑticularis iuſti/
tia ẽ circa honoꝛẽ circa pecunias cir
ca neceſſaria ad ſalutẽ coꝛpis: vel cir
ca omnia talia bona foꝛtune. ſi tamẽ
omnia hec poſſumus conuenient᷑ vno
noĩe cõpᷣhendere.⁊ etiã eſt circa de.
lectationẽ que accidit lucrãti ab ipſo
lucro ⁊ ſupple ꝙ etiã ẽ circa triſtitiaʒ
que accidit ex dãpno hoĩ dnificato.
hec aũt.ſ.legalis iniuſtitia ẽ circa oĩa

illa circa quecunq; leboꝛat ⁊ agit vi·

ſtudioſus. Et eandẽ differentiã intel
lige inter iuſtitias:his ĩiuſtuijs oppo
ſias. ¶ Conſequẽter ibi. Am̃ quidẽ
igit᷑. Epylogat ſupꝛadicta dicẽs ꝙ iã
manifeſtũ ẽ ex pꝛedictis qm̃ płes ſũt
iuſtitie.ſicut ⁊ płes iiuſtitie.⁊ qm eſt
quedam pticularis. ⁊ altera ab illa

que eſt virtus tota.ſed ſumẽdũ eſt ex

dicẽdis qualis eſt. ¶ IYtẽ iniuſtum ẽ
determinatũ ⁊ diuiſũ iĩ iniuſtũ illega
le:⁊ iniuſtum inequale. Juſtũ etiam
determinatũ ⁊ diuiſum ẽ in legale ⁊
in equale:igit᷑ iniuſtitia pꝛi dicta.ſ.il
legalis ẽ iniuſtitia ſᷣm illegale iiuſtuzʒ
Et hoc idem intellige de iuſtitia lega
li que dicitur iuſtum legale vt viſuʒ ẽ.
D8 euidentiã pꝛedictoꝝ que
rendũ eſt de duobus dictis.
Pꝛimo viꝝ mechans pꝛopt
ucꝝ ſangir ſu auarꝰ ⁊ nõ luxurioſus

¶ Secũdo vtꝝ iuſtitia ꝑticularis mo

deret᷑ aliquã paſſionem.
— AQueſtio ſera.
E pꝛimo arguitur ꝙ ille qui
mechatur pᷣciſe ꝓpter pecu
miã ſu luxurioſus. Nꝛio qꝛ
ex electionibus ⁊ executionibus ali/
quoꝝ ſimiliũ opeꝝ generat᷑ hĩtus ele
ctiuus ⁊ executiu taliũ opeꝝ. Sʒ iſte
qui mechatur eligit ⁊ exequuur oꝑa
luxurie:puta mechias.quare ei a ge⸗
nerabit᷑ hitꝰ electiuꝰ exſecutiuꝰ oꝑa

IIBRO.

luxutie:ille vero habuꝰ nõ videt᷑ eſſe
niſi vitiũ luxurie:quare ipᷣe ꝗ ſic me/
chat᷑ erit luxurioſus.¶ Scðo qm ac/
ceſſoꝛiũ nõ variat ſpẽm pꝛincipalł:ſʒ

hic ẽ pꝛincipale ipᷣa mechia ꝑ ſe ꝑti/

nens ad ſpẽm luxurie:lucꝝ aũt ł pe/
cunia videt᷑ eſſe qðdã acceſſoꝛiũ:qua
re videt᷑ ꝙ intẽtio lucri vel pecuĩie nõ
variet ſpẽm mechie quo minꝰ rema/
neat in ſpecie luxurie ⁊ per cõſeqñs
ſic mechans erit luxurioſus. ¶ Sed
oppoſuũ dicit philoſophꝰ. Sicendũ
g̊cũ eo ꝙ talis erit auarus ⁊ illibera
lis ⁊ nõ luxurioſus ſiſtens in hoc pᷣci
ſe ꝙ ꝓpter lucꝝ pecunie mechet᷑: qð
declaro.qm̃ ille ẽ auarus ⁊ nõ luxuri
oſus cuius electiões ſũt in ſpẽ electio
nũ auaritie ⁊ nõ luxurie:ſed electio/

nes erꝰ qui ſic mechat᷑ ſũt hꝰmõi:qua

re ipᷣe eſt auarꝰ ⁊ nõ luxurioſus.lEſt
eni ſciendũ ad euidentiã maioꝛis ꝙ
babuus ĩ appetitu generat᷑ ex opera
tionibꝰ imanentibꝰ appetitui. ex his
enĩ ſolũ affici᷑:⁊ nõ ex oꝑationibꝰad
ad extra trãſeuntibꝰ.niſi ꝓ quãto ſũt
ipate per opationes ĩimanẽtes. tales
aũt opatiões imanetes hitũ generan
tes ſunt ipᷣe electiões.Et idcirco phi
loſoph dicit ꝙ electio ẽ maxie ꝓpꝛia
virtuti ⁊ moꝛes magis iudicamus ex
electiomibꝰ qᷓ; ex opatiõibꝰ:ſupꝛa.li.
iij tractatu de electiõe:quare manife
ſtů eſt ꝙ habitꝰ generatꝰ ſequit᷑ ſpẽm
electionũ:ex quibꝰ eſt generatꝰ. ſicut
dictũ fuerat in maioꝛi. d einden
tiã vero minoꝛis ſciendũ ꝙ ſicut fuit
expoſuũ:ſupꝛa.li.iij.electio includit
explicite appetitũ eiꝰ ꝙ ẽ ad finẽ.⁊ ĩ

plicite appetitũ ipᷣius finis: appetitꝰ
aũt eius qð ẽ ad finẽ eſt materiale in
electione:appetitꝰ aũt finis eſt quid

foꝛmale in electione:qð apparet qm̃
appetitꝰ finis eſt cã alteriꝰ. illud aũt
ꝙ ẽ cã alteriꝰ ẽ nobili altero:appeti
aũt eiꝰ ꝙ ẽ ad finẽ ſubijcit᷑ ł ſubijci
põt appetitibꝰ finalibꝰ varijs: ſicut
materia foꝛmalł:ſicut pʒ in ꝓpoſito:
q; appetere mechari põt cõtingere:

vel ex appetitu pecunie vel ex appe

titu voluptatis veneree: quare tota
electio trahit ſpẽm ex appetitu finis
nõ ex appetitu eiꝰ ꝙ ẽ ad finẽ: quare
vłemechaꝛi ꝓpi hĩe pecuniã alienaʒ
trahet ſpẽm ex inoꝛdinato appetitu
pecunie qui ẽ in ſpecie auaritie ⁊ nõ
trahet ſpẽm ex appetitu mechie: qꝛ
ille ſe hʒ materialit in hmõi electoõe

⁊ pꝓ cõſeqñs electiões eꝰ qui ſic me,

chatur ſut in ſpẽ electionũ auaritie ⁊

5 luxurie vt aſſũptũ fuerat ĩ minoꝛi.
6 Sicendũ ergo ad pꝛimũ ꝙ habit
electiuꝰ opeꝝ luxurie ꝓpter ipſa opa
T ꝓpter delectationẽ que eſt in ipſis
opibus eſt hitus luxurie. Sʒ habitius
taliũũ opeꝝ electiu nec ꝓpter dele/
ctationẽ opeꝝ ſed ꝓpter lucꝝ pecuie
T ꝓpter delectanonẽ talis lucri nõ ẽ
habuꝰ luxurie ſed auaritie vt dictũ ẽ.
¶Ad ſecũduʒ vero dicendũ:ꝙ ſicut
finis eſt pꝛimus in itentiõe:ſic eiꝰ ap
petuus eſt pꝛincipalis nõ acceſſoꝛi

in huiuſmodi electione.
Queſtio ſeptima.

E& ſecundo arguit᷑ ꝙ iuſtitia
nõ moderet᷑ aliquã paſſiõeʒ
pꝛimo qꝛ cõmuniter cõtinua
tur iſte quintus liber ad pᷣcedẽtes ſᷣm
differentiã iuſtitie ad alias virtutes:
dicendo ꝙ in pᷣcedẽtibꝰ decerminauit

philolophus de virtutibꝰ moꝛalibus

que ſunt circa paſſiones:hic autezʒ in
quinto determinat᷑ de virtute iuſtitie
que ẽ circa oꝑpatiões:quare ſᷣm hoc iu

ſtitia nec moderat᷑ paſſiões. nec etià

circa paſſiões.¶ Scðo qꝛ directiuũ i
exterioꝛibꝰ opibus nõ videt᷑ modera
tiuũ ĩ interioꝛibus paſſiõibus. cũ tłia
ſint ab inuicẽ diſpata:diſpata vo nũqᷓ;
ptinẽt ad eũdẽ hitum ĩtellectualẽ vel
moꝛalẽ:ſed iuſtitia ẽ directiua ĩ exte

rioꝛibus oꝑibus:puta dintitntial 3
S3

⁊ cõmutatiõibꝰ:quare vt pꝛv.
oppoſitũ vr ſentire philoſophus.d.q

luſtitia ẽ circa delectatõz que a luro

c. Hic dĩ ꝙ iuſtitia ⁊ ĩiuſtitia differũ
in hoc a vᷣtutibus ⁊ vitijs: de quibus

Gittiii6
miiti⸗
ngliſi
Pffanan
ishan ſi⸗
Nienni' e
Gglaruutu
rürinen'
Picrin
liettcnaop
etcnſentno⸗
onmuscil
penmtcnd
utfösnuae

Cenoleni ai
mui
Fmspbinan⸗
öwanetgai
ſgantgöaud
ſian
Nipaſſoniel
ſlue woapen
ſiopnnoni ſa
fuopuiniare
icomnaoſ
igluenigu
Nlenmintnne:
guiilnehiu
Mfupeclarn⸗
Gllnmntcini

“ müiignitnn
firinioftie⸗

ſuütimnt in
Manin lüre
ſigtigifi

(hi n
Dò di⸗
Eigdtaniie
nn nnen

iine ni
ne n
nin aran Gl
ne Weran W
MNiNSi
Seeitdni
nfäicknni
taſimtüfrin
kanulfi
gumm
Kentiiwein
se. Be
Acind er
ſärer
Weſäumnenn
rm mn

ieabii
utentr
Qrinoſnn
no nodenii it
eo ſ..0 ni
nsl lber Ainn
iuſne ad de
mn cdenb'
1sde innu'ri
1 pacn ones
ermunat de n n

opaties unt 4

— „ „ ° * *$

aetũ ẽ i. iiij. li. . vtutes ⁊ vitia de gb⸗
dictũ ẽ ibi ſũt circa paſſiões qꝛ.ſ.i eis
pꝛincipalit᷑ cõſiderat᷑ qualr hõ interi
us afficiat᷑ circa paſſiones:ſʒ gd exte
rius operet᷑ nõ cõſiderat᷑ niſi ex cõſe
quẽti inq;tũ.ſ.operatiões exterioꝛes
ex interioꝛibꝰ paſſionibꝰ ꝓueniunt.
Sed circa iuſtitiã ⁊ ĩiiuſtitiã pꝛeci
pue attendit᷑ qd hõ exteriꝰ operetur
quałr aũt interiꝰ afficiat᷑.nõ cõſidera

tur niſi ex cõſeqñti.put.ſ. aie muat

vel ipedit᷑ circa oꝑationẽ. ¶ Sed qꝛ
hec dicta ſunt moꝛali philoſophie /

ria:pono duas cõcluſiones philoſo/

phie virtuti cõſonas. Pꝛimã ꝙ iuſti/
tia ⁊ vłr ois moꝛalis virtus pꝛi oꝛi/
gine moderat᷑ paſſiones qᷓ; regulet o
peratiões. Scðam ꝙ ois moꝛalis
virtus pꝛiꝰ intẽtiõe regulat opatiões
qᷓ; moderet᷑ paſſiões: ⁊ per ↄñs oſtẽ
ſuʒ erit ꝙ pdicta differẽtia fuit nulla.
Seang vero declaro.pꝛio qꝛ mo/
erari paſſionẽ eſt vinceꝛe paſſioneʒ
regulare vero opationẽ ẽ reddere bo

n opationẽ. ſed iuſtitia ⁊ oĩs moꝛał

virtus pꝛius vicit paſſionẽ qᷓ; reddat
bonã opationẽ: qð ſtati pʒ circa iuſti
tiã:poſita eni pugna ⁊ repugnatia ĩ
ter electionẽ iuſtitie: ⁊ paſſionẽ ad/
uerſantẽ iuſtitie:hõ pugnã in ſe ſuſti/
nẽs ex vna pte eligit nõ accipere pe
cuniã alienã ⁊ reddere iã acce ptaʒ.
Ex alia vero pte cõcupil. cit accipere
pecumiã alienã ⁊ nõ reddere iã acce
ptã. Müc aũt ĩpoſſibile ẽ huic hoi ſu
ſequi electionẽ ⁊ cõcupiſcẽtiã qin ad
vdictoꝛia tendũt: quare ſicut nõ poſ⸗
ſet ſeꝗ cõcupiſcẽtiã ꝓcedẽdo ad opuſ
cõcupitũ.nõ pꝛiꝰ victa electõe. ſic nõ
põt ſeꝗ electionẽ pꝓcedendo ad opus
electũ.non pꝛi victa paſſione:quare
pꝛius neceſſario vincet paſſionem qᷓ;
bonã reddat opationẽ. oc idem
apparet ĩ mã cuiuſcũ cucq; virtutis:puta
ſi circa mãm tẽperãtie bic eligat mu/
lierẽ fugere.⁊ cõcupiſcat mulierẽ adi
ꝛopoꝛtebit neceſſario ꝙ pꝛivincat

cocnpiſcetia electioni repugnãs quã

V.

fugiat᷑ mulier illa.Et ſic vłr in oĩibus
quare ⁊ iuſtitia.⁊ ois moꝛalis virtus
pꝛi oꝛigine moderat᷑ aliq; paſſi lne;
q; regulet operationẽ. (Seso qe do qꝛ c
virtus ſit de bono ⁊ difficili: vt “
li. ij. neceſſe ẽ pꝛius frãgere diſficulta

tem opponentẽ ſe virmoſe electiõi q;
perueniat᷑ ad bonitatẽ electe opera/

tiõis.ſed frangere difficultatem ẽ mo
derari ⁊ vincere impetũ paſſiõis faci
litatis difficultatẽ:peruenire vero ad

operis bonitatẽ eſt reddere operatio

nẽ ipᷣam reddẽdo bonã quare oĩis mo
ralis virtus pꝛiꝰ oꝛigine moderat᷑ ali

Penanad ; regulet ope erationez .

aũt iuſtitia nõ ſola ſit ex conſe
quẽti ⁊ quaſi per accũs circa paſſio⸗

nes ꝓbari põt per octo rõnes quas
facit philoſophus ad ꝓbandũ ꝙ oĩs

moꝛalis virtus ẽ circa triſtitias ⁊ de/
lectatões:ſi upꝛa. li.ij. ĩ parte illa. Cir
ca voluptates eni ⁊ triſtitias.QAuarũ

pꝛima ſic poſſet fieri. circa illa eſt iu/
ſtitia nõ ſolũ ex cõſeqñti nec per acũs
ĩ mo per ſe ⁊ ex intentiõe ex quibus
hõ fit iniuſtus ⁊ ex quibꝰalit᷑ faci᷑ poſ
ſet fieri iuſtus:ſʒ ex delectatiõibus ⁊
triſtitijs ⁊ ex alijs paſſi lonib“ ho fit iĩ

iuſtus.puta ꝓpter cocupiam pecunie

vel honoꝛis rapim aliena.Et ꝓpter
triſtitiã penurie non reddim aliena.
quare iuſtitia ẽ circa hꝰmõi delectati

ones ⁊ triſtias ⁊ circa cõcupiſcẽtias

⁊ fugas occurrentes in mã ſua ſicut
aliqua virtus moꝛalis ceteras rõnes
cões poteris hoc mõ ad iuſtitiã ap/
plicare. ¶ Scdam cocluſionẽ pꝛobo
paio qꝛ inter cũcta que ex virtute p/
ueniunt illud ẽ pꝛincipaliꝰ ⁊ itentiõe
pꝛius ꝙ inter ea ẽ meliꝰ honeſti pul
crius ⁊ felicius:ſed int᷑ cũcta que p/
ueniunt a quacũq; moꝛali vtute opõ
bona ẽ qd meliꝰ.poneſtiꝰ pulcriꝰ ⁊ fe
hciuſ:vt ſupꝛa.li.j.dicẽte philoſopho
ꝙ oĩa hec exiſtũt optis operationibꝰ:
quare reddere opationẽ bonã ẽ pꝛin

cipalius ⁊ itentõe pꝛi int᷑ cũcta que

ꝓuenuunt ex virtute. Sʒ foꝛte dixeris
u 2

LIBRO.

bñ em eſi ꝙ pꝛiꝰ ⁊c pꝛincipaliꝰ iten/
ditur circa oẽm otutez redde bonam

opatiõʒ.ſ.intrinſecã nõ ãt extrinſecã

qꝛ in itrinſeca cõſiſtit fchcitas. dicazʒ
tu deficis dupkr. pꝛio qꝛ tu int cun
cta que vtutibꝰ attribuis pꝛi' ⁊ pꝛin
cipalit᷑ atiribuis eis eẽ cica paſſiões
2 p ↄſeqñs pꝰpõis eis oẽs opatões.
Scðo qꝛ idẽ poteris dicẽ de iuſti/
tia qꝛ ſur bʒ opatões intriſecas ⁊ ex
trinſecas ? ꝙ tuſtuia pꝛincipalłr red

dit bonas opatiões intrinſecas ñ tů

extrinſecas cuiꝰ oppoſuũ conaris a/
ſtruere (¶ Scoo pꝛincipałr qꝛ ini cun
cta que ſunt ĩ tuie vł a vtute:illa pei
us ⁊ pꝛincipali itendunt᷑ que dñant
felicitati hoĩm. ⁊ bonitati hituuz ⁊ p
que generat᷑ auget᷑ ⁊ ſaluat᷑ ⁊ diffini
tur virtus. Sʒ opatiões bone ſũt dñe
felicitatis hoĩm:vt ſupꝛa.li.i.⁊ ſunt
dñe boĩta᷑ᷣ hituũ:ut ſupꝛa.li.ij.ca.ij.
⁊ p eas vᷣtus generatur augetf ⁊ ſal/

uat᷑:vt eodẽ.li.ca.i.⁊ p eas diffinitur

e.li.ca.v.vbi dẽ ꝙ vnt eſt bitus ꝗ bñ

hũus pficit:⁊ e opꝰ* bñ vel bonũ red

dit:quare int᷑ cũcta que ꝓuemit a vir
tute pꝛincipali: æ pꝛi* intendit᷑ opa
tõez reddere bonã: ⁊æ hoc ẽ regulare
ipᷣam. Mec videre poſſũ ꝙ aliꝗs ↄriũ

dixerit niſi aat vel cx ali

qua nequitia ¶ Si enĩ ad ſpãlia bo/
na vᷣtutũ deſcẽdamꝰ.ꝗs interi pote/
rit cõcipere ꝙ opa virtutũ ñ intẽdant᷑
niſi ĩ q;tũ a paſnõibꝰ ꝓuemunt vt iſti
ſõpniant.¶ Hic eni ſtatim occurrũt
erroes plurimi i moꝛali phia. pꝛimꝰ

opatio nõ intendat᷑ a virtute rõne

electiõis ſʒ rõne paſſiõis.cũ tñ viriuſ
opet᷑ ex electiõe ⁊ nõ ex paſſiõe:vt ſu

pꝛa. li per totũ ⁊ ĩ tertio per totũ.
Scòs ꝙ opatio nõ intẽdat᷑ pꝛopt᷑
ſe ſʒ ꝓpter paſſionẽ.q.ſequela paſſio
nis:cuꝰ oppoſuũ vr æ habet᷑ ſupꝛa ĩ
ꝓhemo ĩ illa parte. Hria ᷣo quedaʒ
vr eẽ fimũ.⁊ i ſcòo ⁊ ĩ quarto i muli
paſſibꝰ. ¶ Zertiꝰ ꝙ operatio ĩtẽpe/
rati nõ eſſet vitioſa cum nõ ꝓuenit ex
paſſione ſʒ ex pᷣelectiõc: qꝛ tunc non
pertinẽt ad itẽ perãtiã cuiꝰ oppoſuũ

eſt iequale pauci

habem infra.li.vij.ca.x.vbi tẽpera⸗/
tus reputat᷑ deterioꝛ ĩ cõtinẽte. quia
eligens ⁊ nõ cõcupiſcẽs operat᷑ ali/
gd turpe.¶Itẽ quartꝰ ꝙ magis iter
eſſet vᷣtutis bñ pati ᷣm aliquã paſſio
nẽ qᷓ; bñ facer operãdo:⁊ magis tur
pia nõ operari qᷓ; bona operari:cui
oppoſitũ clamat philoſoph.d. ꝙ vir
tutis magis ẽ bñ facere qᷓ; bñ pati:⁊

bñ operari q; turpia ñ operari:ſupꝛa

*

li.iiij.tractatu ð hbᷣalitate circa pꝛin
cipiũ.Quõ g pt aligs dicere ꝙ virtu/
tes moꝛales nõ ſint circa operatiões

niſi ex cõſequẽti iq;tũ tales operatio

nes ꝓueniunt ex paſſionib cu hoc di
cere ſu eindenĩt veritatẽ ⁊ bonitatem

buiꝰ phie nequiter denegare. ¶Ad

pꝛimũ g dicẽdũ ꝙ illa dio ⁊ cõtinua/
tio ſit maledcã ſicut falſa faciẽs enoꝛ
muer errare ſumplices. Ad ſcòm
etiã dð.ꝙ iuſtitia ſicut dicit philaſo/
ph ẽ directiua operationũ ⁊ cuʒ hoc

moderatiua paſſionũ. nec iſta repu/

gnant imo conſequũt ſe.
Lectio quinta.
Nia ãt iequale.Supꝛa egit
de legali ⁊ particulari iuſn/
tia fᷣm rões cões eaꝝ. hic at
agit de cõparatõe eaꝝ ad iuicẽ. pꝛio
ãt cõparat eaſ ̃ᷣm eẽ. ſcdo ãat fᷣm dicit
ibi. Itaq; de ea. ¶Ad euidẽtiã autẽ
pꝛime cõparatõis ᷣm euſtratiũ pᷣacci
pit exemplũ de pluri ⁊ inequali que
ſe hñt vt pars ⁊ totũ. Dicit g ꝙ qꝛ in
equale ⁊ plus nõ ſunt idem ſʒ alteꝝ
eo mõ quo pars ⁊ totũ nõ ſũt ſunptr
idẽ. Sed alteꝝ ⁊ aliud ſic eni ſe hũñt
iſta: qꝛ plus ẽ pars ſubiua er ꝙ eſti

equale. ¶ Qò ꝓbat qꝛ oẽ ꝙ ẽ płᷣ ali
quo mioꝛi vel paucioꝛi ẽ eti iequale

illi.ſʒ nõ cõuertit᷑ qꝛ nõ oẽ inequale
alicui eſt ꝓł' vel mar illo.ſicut.n. pl⸗
oꝛi·ſic etiã pauci eſt
¶ gſic ſe hñt pluſ

iequale pluri

2 inequale. manifeſtu ẽ ꝙ ĩiequale ?

illegale nõ erunt idẽ.ſʒ alteꝝ: co mõ
quo pars ⁊ totũ per ronem facta:qin
oẽ ĩequale in cõicatõe hoĩm eſt etiam
illegale ⁊ S ſciones legũ.ſʒ poueriii

ſi

htle
cita⸗
ut i
ſhirſiang
eſtanen
ſtufrogn,
Ehuinenn
puntrzt
nlipls.
nitaſi
ſpziplun
iuinnan
ſtteilegllta
Gnelgedein
gniik
ſtras miacn
greendie
lenciti pi⸗
ifttapnalan
cbeictei
ltbi ͤnt
loguarode
ein ti ii
mmaeiipe
Pnuſtrapnant
uſinot dein
minitdodeiui
mniwaiman
uftminmn
Tiinnerdunn
ſcniullan
Ennireſtsnn⸗

—
—.

iülliſiſf,
uägraitt⸗
unet unikeie

fillgliſini/
an

gläigngin
glinuſinn
lüninziz;

itmi
eltki
rnigür

ale

oe ,„„ 4
Niero ſecn.

chcs

Ne Ome

E 4 1
00 P. 1 4 4
roo 13 8

.„ R Gn

b 0. Hl
dn Acxe Ga
„ e . N.
pun Wan

n dbha

itahesmeng

egreneee.
5Rom ANW

Eeride ee

Kner ehrſ

„₰ . 1,
Fndi

4 ſin S. .
õ
. 7 3
1e nps .

ſhnuſnnant

NEem P
dere

„ 4
””ñ”
m

II. AE
NNE 1ſo
Lamohnm.

Mii eral.

4 „
imtöcsciesen
Nöe en dine
* 7 . e⸗
cal fmei Coat
—1 — deſts
eea. (Sdeucan
1
de Pn n
— eü
S „ 4 44 .
Uren 1 walch
„ 1* XV
S

„
2—
.
,4
1 14

3, , let
6 ſ⸗
EEERP
„ 1,ℳ
„As s
eſ
1, e Mektuc ,
1e. N 1 ,
aWeE. 17 ſe lee
e ,,

K
t
”

qꝛ nõ oẽ illegale ⁊ legi ↄriũ ĩ equa

le in cõicatiõe:puta ebꝛietas ⁊ ſiłia
in ꝗbus hõ pꝛĩo peccat in ſe ipᷣm.hec
Fſe hũt ſicut ꝑs ⁊ totũ ſicut dictũ eſt

de pli ⁊ in equali.Et iõ iniuſtũ ⁊ in
iuſnitia vtroq; mõ ſũpta nõ ſunt eadẽ
ſed altera qꝛ ſe hñt ſicut ptes ⁊ tota

qꝛ imuſtũ mequale ⁊ iniuſtitia ĩequa

lis ſunt pꝑtes ⁊ iniuſtũ illegale ⁊ iiu/

ſtitia illegalis ſunt quedã tota:vt vi/

ſum ẽ ⁊ expoſuũ.hec eni iniuſtitia ie
q ualis ẽ ps totius iniuſtitie illegalis.

ſiyr etiã iuſtitia inequalis oppõ ꝑs ẽ

iuſtitie illegalitati oppoſue: Et hboc
idẽ intellige de iuſto ⁊ iniuſto.i Kõ

ſequent᷑ ibi. Itaq; de ea. Cõpat iſtas

a lege Niakr etiã eſſe pᷣcepta a tota

iuſtitias ⁊ iniuſtitias ſᷣm dici oñdens

ꝙ de altera dicendũ ẽ ⁊ de altera di⸗/

cendũ nõ ẽ.pꝛĩo ꝗ̊ pponit qð dð ẽ de
iuſtitia pticulari ⁊ nõ ð legali. ¶ Se
cũdo reddit cãm quare nõ ẽ dð de le

gali ibi. Scom bas enĩ manifeſtũ.ter

tio quare dð ẽ de pticulari ibi eiꝰ aũt

que ſᷣm ptẽ. Picit g̊ pꝛĩo ꝙ dð ẽ de iu
ſtitia que ẽ ĩ ꝑpte.hoc ẽ de pticulari ⁊
de iniuſtitia pticulari ⁊ de iuſto pticu
lariter ſũpto ⁊ de iĩiuſto ſur ſumpto.
Non ẽ aũt do de iuſtitia vłr ⁊ legalit

ſumpta. imo dimittat illa iuſtitia oꝛ/

dinata ᷣm totã virtutẽ que.ſ. adequa

n oi virtuti: æ dimittat᷑ etiã ĩiuſtitia
ei oppoſia illa inq; iuſtitia dimittat᷑:

que exiſtit vſus totius virtutis in oꝛ/

dine ad aliũ. Et ſur illa iniuſtitia di
mittat᷑ que exiſtit totiꝰ malitie. ⁊ ſiłr
dinßmittat᷑ iuſtũ legalu ſumptũ: ⁊ iniu
ſiũ illegalit᷑ ſũptũ. ¶

Conſeqũter ibi
Scðòm has eni manifeſtũ reddit cãm

duplicẽ quare ꝓnũc non ẽ apliꝰ dõ de
legali iuſtitia. ſcdðam reddit ibi facti/

uã aũt totius.Dicit ꝗ̊ pꝛio ꝙ iõ nõ eſt

d de legali iuſtitia ⁊ iiuſtitia qꝛ ma/
nifeſtũ ẽ ut. i. quõ determinãð eſt ᷣm
hꝛas iuſtitiã ⁊ iniuſtitiã.eo ꝙ fere mul

ta de numero legaliũ opeꝝ pꝛecepta

ſunt a tota virtute ꝙ apparet qꝛ pᷣce/

pia ſunt a lege.Lex eni pᷣcipit viue/
re ᷣm vnãqᷓ;q; virtutẽ.⁊ ꝓhibet viue

virtute.¶ Eſt eni ſciendũ ꝙ oia que
pcipit lex pꝛecipit etiã virtꝰ duplicit᷑
vno mõ in rõne pꝛincipij moueni ᷣm
ꝙ virtus inclinat legiſlatoꝛẽ ad pᷣcipi
endũ opa virtuoſa.alio mõ in rõne ſi
nis ſᷣm ꝙ legiſſlatoꝛ intẽdit.ciues ſu⸗/
os facere virtuoſos p opa virtuoſa.
ſic ̊ᷓ cũcta legalia que ſũt virtutũ opa
ſunt a tota⁊ ab oĩ virtute pᷣcepta.Di
cere igit᷑ de hac iuſtitia que ſecũ tra⸗/
hit vſum quarũlibʒ virtutũ ⁊? opa ea
rum.nõ eſſet niſi dicere iteꝝ de oĩibus
virtutibus de quibꝰ ĩ quarto dictum ẽ
hoc autẽ ẽ euident᷑ ſupfluũ ⁊ incõue/⸗
niẽs. Eölegfer ibi factiua auteʒ.
reddit aliã cãm ⁊ ẽ ĩ ſũma:qꝛ nõ ſpe

ctat ad pñs negociũ dicere de illa iu
ſtitia que ẽ tota virtus. ¶ Sciendũ ẽ

enĩ ꝙ tota virtꝰ ẽ que reddit totũ ha
bentẽ bonũ:Fᷣm ꝙ ẽ eiꝰ virtꝰ. hñs aũt
virtutẽ põt dupliciter dici totꝰ bonus

vno mõ vt ciuis totꝰ bonꝰ: alio mõ vt

hõ totꝰ ⁊ ſuinpłr bonꝰ:⁊ vᷣm hoc vᷣtus
tota põt dici dupłr.vno mõ vt virtus
boni ciuis:alio mõ vt virtꝰ boni hoĩs
Si aũt virtꝰ tota dicat᷑ tota qꝛ boni ci
uis cõſtat ꝙ nõ ſpectat ad pñs nego/
tium ſed ad libꝝ politice. Si vero ſu
mat᷑ virtus boni hoĩs adhuc ẽ dubiũ

donec determinatũ fuerit:vtꝝ ſit ea/

dem virt boni ciuis ⁊ boni hoĩs que
tractat᷑ tertio politice.t iõ nõdũ de

hꝰmõi cõi iuſtitia ẽ dicenduʒ.¶ Hoc
autẽ intendit philoſophus dicere:q
opa factiua totiꝰ virtutis:pꝑ que.ſ.põt
generari tota virtus ſũt quecũq; opa

de numero legalium opeꝝ: que ſunt
poſita p legẽ circa diſciplinâ. ⁊ infoꝛ

mationẽ ciuium que ẽ oꝛdinata ad cõ
mnne bonuʒz:hoc autẽ mõ ſumpta vir

tute tota cõſtat ꝙ ad politicũ ſpectat
dicere de ipᷣa:qꝛ diſciplina ⁊ ifoꝛma
tio ciuium ſpectat ad ipᷣm. De ea

vero virtute tota:que ſᷣm vnãq;q; di/

ſciplinã ſingularium hoĩm notificaf᷑:
⁊ kᷣm qᷓ; stutẽ bõ eſt ſunpłr ⁊ totalłr

u 3

LIBRO

bonus homo vel bonus ciuis:vtrũ de
iſta ſpectet dicere ad pꝛeſens nego/
tium:vel determinandum eſt poſteri/
us poſtq; determinatum fuerit an ſu

idem eſſe bono viro diffinitiue ⁊ efſſe

bono ciui.vel an ſu idem ſumpliciter
eſſe hominem bonũ ⁊ eſſe ciuem bo/
num:hoc autẽ determinabitur. tertio
politice.⁊ ideo vſq; tunc differatur.
Conſequenter ibi.. Eius aũt que
ecundum partem ]. Reddit cauſam
quare de particulari inſtitia ſii dicen
dum que in ſumma eſt bec: quia nec
de ipſa nec de aliqua ſpecierum eius
dictum eſt adhuc:Mec ſpectat ad ali
quod aliud negotium:vt patet ex di/

uiſione eius per multas ſpecies.pꝛi/

mo ergo particularẽ iuſtitiam diuidit
in duas ſpecies.d.ꝙ eius vel illius iu
ſtitie que eſt ſecundũ partem ideſt ꝑp
ticularis.⁊ ius iuſti:ꝙ ſᷣm ipſam dici
tur iuſtum vna ſpecies eſt illa iuſtitia

que eſt directiua hominis in diſtribu/

tionibus honoꝝ vel pecuniaꝝ.vel ali

oruʒ quoꝝcũq; partibilinm homibus

cõicantibus vꝛbanitate.qui ſcʒ habe
ant aliquid cõmune partibile diſtri⸗/
buendum ſingulis.¶ Qð autem in

buiuſmodi diſtributiõibus poſſint eẽ
iuſtina ⁊ imiuſtia contente ſub equa/

litate ⁊ inequalitate pꝛobat ꝙ in bis

eſt ideſt contingit habere equale vel

inequale alterius ab altero ſᷣm digni
tates ſuas.contingit enim ꝙ ſinguli
habeant ᷣm pꝛopoꝛtiones dignitatũ
ſuarum.⁊ ſic habetur equale. contin

git etiã ꝙ habeant plus vel minus vl
tra vel citra pꝛopoꝛtiones:⁊ ſic ha/
Eſt autem ſcien/

betur inequale.
dum ꝙ hec iuſtitia diſcernit diſtributi

onem ⁊ contributionem. Eſt enim di

ſtributio collatio alicuius cõis in ſin/

gulos.contributio vero ceum ſit colla/

tio a ſingulis in cõmune.cum a diſtri

butione nominatur tota iſta ſpecies

iuſtitie. ¶ Poſita vero vna ſpẽ iuſti/
tie ponit aliam. d.ꝙ vna alia a pꝛima

ſpecie iuſtitie eſt illa que eſt aĩ dire-

4

ctiua in cõmutationibus in quibfu

collatio vel tranſſatio ab vna partei
alteram.iuſtitia enĩ diſtributiua reſpi

cit habitudinem inter totum ⁊ ptes:
cõmutatiua vero habitudineʒ inter p

tem ⁊ partem. Secundo ibi. Huius
autem paries .ſubdiuidit iuſtitiã co⸗

mutatiuam.d. ꝙ hi cõmutatiue ſunt

due partes:quia cõmutationum alie

ſunt voluntarie alie ſunt inuoluntarie
0 Tertio ibi.voluntarie. Subdun/
dit cõmutationes volũtarias.d.ꝙ vo

luntarie ſunt tales puta emptio ĩ qua
quis acquirit ſibi rei aliene dñiuʒ.vẽ

ditio in qua tranſfert᷑ ius rei ſue i al⸗
terum. utuatio in qua cõcedit ad
tempus rem ſuam alteri. Fideiuſſio iĩ

qua ſe conſtituit de b itoꝛem pꝛo alio
illo deficiente. vſus in quo tranſfert
vſum rei ſue in alterum ſalua ſibi pio
pꝛietate rei.Pepoſitio in qua tranſ-
fert cuſtodiam rei ſue in alteꝝ.Con/

dutio in qua concedit vſum rei ſue al

teri recepto pꝛecio ⁊ ſaluo dominio.
Sicuutur autem huiuſmodi cõmuta-

tiones voluntarie:quia earum pꝛinci
pium eſt voluntarium. In his eni oi/

tium.

ſicut fit de aqua que nõ pꝛohibita.vẽ

tura erat ad molendinũ meũ.vel ſite

ſtatoꝛ pꝛoponebat mibi legare domũ

illa domus erat futura mea.nõ pꝛohi
bito teſtatoꝛe. Serui ſeductio.i.cali⸗
da perſuaſio vt recedat a domino ſuo

Soloocciſio ſic ꝙ neſciat quis ſece/

rit vel gs ſagita ĩterfectrice emiſerit

bus requirit᷑ voluntas⁊ conſenſus p-
Mrareo ibi. Inuoluntariu .
Subdiuidit cõmutationes inuolunta
rias.d.ꝙ alie ſunt occulte ſcʒ ille que
ſunt in volũtarie pꝛopter ignoꝛantia
alterius partis.cuiuſmodi ſunt fur-
tum.i.cõtrectatio rei aliene inuito et
ignoꝛante dño. Hechia.i.adulteriũ
que ẽ cõtrectatio vxoꝛis aliene igno
rante viro.veneficiũ.i.veneni miſtra
tio.ignoꝛante eo cui miſtrat. Para/
gogia.i.diuinatio vel attractatio rei
que in ea futura erat ad aliam part?

linti
llirin
Efurüns
ſſprion
veicui
Pltilinan
nurfeun
iciktinh
innſne
ltynunt
Nimni
huinynin
ſponeir
ſnmore⸗
ſamneefin
sEican
larenechir
leprecgcenn
Ponteaſde
ie ambut
genechtamn
aleopule⸗
Art adltere.
ſumgy mechin
wmcoſb
lersgugr
ſortſclenſp
Pnter loon
iinpſitſppa⸗
Enicſtdam
Ecciwinn
Nim. ,hen
fönlgi

☛ ==

((Ideniiuwe
öprnn

Wenüßam

pſürlarce
ultliſinuie
E
yſencecſen,
nhäfhfi

thkeiſnt
dmiünngne

cnönnns

K

— 2

mAgnin
Meiiefne
wüe
oneswlüne
Mles en
ibiſeidlener
umnſctüsfei
ud nu
mſuen
nümn Nbüg
n. iusnn gon

.,1

en Deſtr
n cNeit in
Men llii
nre r
innP
mt rinst ii
cuvſeldlen
io echui
neuan mo⸗
exefriii inn

mmecoCAin/
ume col

Falſum teſtimoniuʒ de re de qua ueri
tas querebat᷑.hee enĩ oẽs cõmutatio
nes ſunt inuolũrarie qr occulte.Alie
vero ſunt iuolũtarie. qꝛ ſunt violẽte.
Suo eni cauſãt iuolũtariũ.ſ.ignoꝛan

tia ⁊ violẽtia:vt ſupra.li.iij.¶ Vio

lente ſunt verberatõ citra moꝛtem.
vinculu.i.incarceratio.moꝛs.i.patẽs
interfectio. Rapina.i.rei aliene. ſub
latio manifeſta.Orbatio.i. pentum ĩ
terfectio vel aſpoꝛtatio ⁊ relagatio.
mẽbꝛoꝝ mutilatio.accuſatio.i.mani
feſta crimis ipoſitio. Iniuriatio puta
ſubſanatio vel deriſio vel vituperatio
vł cõtumelioſa ĩ pperatio cũ ſuis ſuni

libus.¶ Mic autem occurrũt duo du-

bia de mechia:pꝛimũ qꝛ ſupꝛa lectio
ne pꝛecedenti.mechia fuit attributa

luxurie. ⁊ ſublata huic iniuſtitie. hic
autẽ attribuit᷑ iſti iniuſtitie. 4 Scom

qꝛ mechia non videt᷑ eſſe occulta ali/
cui eoꝝ qui ĩ ea cõicant:ſicut ſũt adul
ter ⁊ adultera. ¶ Dicendũ ꝗ ad pꝛi
mum ꝙ mechia põt cõſiderari dupłr
vno modo ſub pᷣciſa babitudine viri ⁊
mulieris qui piter cõmiſcẽt᷑.⁊ tũc cõ
ſiderat᷑ pᷣciſe vt ſpẽs.luxurie ⁊ intẽ/
perantie ⁊ nullo modo iuſtitie:⁊ hoc
mõ ſumpſit ſupꝛa philoſophꝰmechiã
Alio mo cõſiderari põt ſub habitudi
ne pciſa adulteri viri ad viꝝ:cuiꝰ vxo
re abutit᷑. Et hoc mõ mechia ẽ pᷣciſe
ſpẽs iniuſtitie:qꝛ iſte adulter contra/
ctat rẽ alienã iuito dño: qꝛ mulier ſui
coꝛpoꝛis ptãtem nõ habet.ſʒ viꝛ.Et

hoc mõ etiã ipᷣa mulier ẽ iniuſta ut ad
viꝝ ſuũ relata:qꝛ coꝛpus qð viri ſui ẽ

ad talẽ vſũ:tradit alteri iuito domĩo.
Si aũt cõtingeret ſicut ſepe cõtin

git ꝙ fieret de cõſenſu viri:tunc talis

mechia eẽt ſimpłr luxuria.⁊ nõ iniu
ſtitia vt hic eã ſumit philoſophꝰ. Ad
ſcõm aũt dõm ꝙ mechia eſt occulta ei
ꝗ patit᷑ iniuſtitiã. ⁊ ipe cõicat in bac
mechia:quoniã habet ibi rem ſuã ſcʒ
coꝛpus vxoꝛis.

¶ Aueſtio octaua.

H euidenti dionis legalis
ſſtitie a ꝑticulari. querenðò
eſt vtꝝ legalis iuſtitia diſtin
guatur a pticulari. ab alijs virtuti/

bus p eſſe ad alteꝝ. Et arguit᷑ ꝙ ſic:

pꝛimo qꝛ de ipſa dicit᷑ ꝙ ſola ipa vir⸗
tutum eſt alienũ bonũ.ſupꝛa cap.iij.
Et hoc infert᷑ ex eo ꝙ ẽ vſus perfec⸗
te virtutis ad alteꝝ. Scòo qꝛ ipſa ſo
la pficit hoiem vt habentẽ eſſe ad al/
teꝝ:puta vt ciuẽ:quare videt ꝙ ipſa
ſola babeat eſſe ad alteꝝ. Sed op
poſitum arguit᷑ qꝛ ꝙ de ipa dicit. ſ. ꝙ
eſt alienũ bonũ.etiã de iuſtitia ꝑticu/
lari dicit᷑ ifra cap.xj.quare ꝑ boc non
differt legalis iuſtitia a pticulari iuſti
tia. ¶ Atẽ hoc idẽ videt᷑ de magnifi/
centia:que ſũptus magnos facit:non
circa ſe ſed circa oia negocia:⁊ ꝑ con
ſequens videt᷑ ꝙ magnificẽtia ſit alie
nũ bonũ.magis qᷓ; ꝓpꝛiũ.¶ SZicẽdũ
̊ ꝙ virtutẽ moꝛalẽ eẽ ad alterum põt
intelligi triplici ex cã.ſ. vel rõne opa
tionis que trãſit in alteꝝ vel rõne co
modi ꝙ redundat ad alteꝝ. vel rõne
ꝑfectibilis qð ẽ ad alteꝝ inquantũ ẽ
pfectibile: ¶ HMis g pᷣmiſſis ad qõem
dicẽda ſunt quinq;.pꝛimũ ꝙ oĩis mo⸗
ralis virtus in genere hbʒ principaleʒ
opationẽ ad alteꝝ tranſeũtẽ.Secũdũ
ꝙ hʒ comodũ redũdãſ ad alteꝝ.Ler
tiũ ꝙ habet pfectibile ad alteꝝ referi
bile.Quartũ ꝙ per eẽ ad alteꝝ iuſti/
tia legalis diſſert in genere. Quintũ
ꝙ per hoc nõ differt a ceteris virtuti
bus in ſpẽ. ¶ Pꝛimũ pꝛobat᷑ indu/
ctiue ᷣm ꝓceſſũ philoſophi.pꝛimo ꝗq/
dem qꝛ generatio plis caſta que eſt
opus tẽpantie tranſit ad alteꝝ.ſ. ad
vxoꝛẽ ⁊ ꝓlem:ſub tẽpantia tamẽ ſũt
alique virtutum ſpẽs:que nõ babent
operationẽ ad alteꝝ trãſeunteʒ. ſicut
ſunt ille virtutes que pᷣciſe cuſtodiunt
coꝛpus humanũ:ſicut ſobꝛietas ⁊ vir
ginitas ⁊ vidualis caſtitas: illa tamẽ
ſpẽs tẽpantie que regulat vſum natu

ralem hũani coꝛpis ad ꝓcreationem
plis que dicit᷑ coniugalis caſtitas.bʒ

u 4

LIBRO

pricipalẽ operationẽ ad alterũ traſeũ
tem ⁊ bec viet᷑ eẽ pꝛincipalioꝛ ſpẽs
tempantie. qꝛ virtus pꝛicipalius reſ

picit vſuzʒ rei qᷓ; cuſtodiã rei vt. ſupꝛa

tractatu de liberaliate qᷓ;uis alie ſ
cies ĩi quibuſdã excellt iſtaʒz: Se⸗

cũdo appʒ idẽ circa foꝛtitudinẽ: qĩ
iuadeĩ̃ ⁊ expectare hoſtes rei publice

que ſũt oꝑationes pꝛicipales foꝛtitu
dinis trãſeunt iĩ alteꝝ. puta in hoſtes
¶ Eertio qꝛ dare libezale ãſit ĩ al/
teꝝ.iiij.qꝛ oꝑari magnifice circa diuia
⁊ circa comunia.trãſit ĩ alterum.v.qꝛ
magnammiter hono:es aſſumere æ
magnanunt aſſumptos amiiſtraze trã
ſit in alteꝝn. ¶ en eni honoꝛe vti
tur ad ſe ißm. ¶ Sexto patet idẽ de
euphylotima. ¶ Sepiimo qꝛ amicabi
lter ⁊ facere cõmunicare ceteris ĩ re/
b ⁊ ſermonib“ trãſu ad alterum.
Octauo qꝛ reriu cereris mãifeſtatr̃
trãſit i alterũ. Hono qꝛ eutrapeli/
ce ludere cũ alijs rãſit ad alteruʒ.
Decimo qꝛ iuſte diſtribuere ⁊ ꝑ mu/
tare traſu in alten. ( Et ſic pz quo/

mõ pricipales opationes virtutũ ſum

ptarũ in genere vniuerſaluer omnes
trãſeunt ad alteꝝ. uod aũt om/
nis virtꝰ moꝛalis hẽat cõmodũ redun
dũs ad alteꝝ ꝓbatur. pꝛimo rõne. qꝛ
opatio virtuoſa ĩ alteꝝ trãſiens. vel ẽ
i;tum ad iſtuʒ trãſuũ ocioſa. nec com
moda nec ĩ comoda.vel ẽ ſunpliciter
nociua nõ fructuoſa. vel ẽ frucruoſa ⁊
cômoda. Hõ poteſt daꝛi ꝙ ocioſa
qꝛ ſicut nec natura nec ars hʒ aliqðᷣ
ocioſũ ſic nec inoꝛał virtus melioꝛ exi
ſtens arte: ¶ Mec poteſt dari ꝙ noci
ua.⁊ nõ fructuoſa. q; ſerin eẽt ma
linia valve pnitioſa. ¶ abitur K
q;tuzʒ ad iſtũ tranſuũ erit fructuoſa ⁊
cõmoda. MHõ aũt illi a quo trãſu g cõ

moda illi alteri ĩ quẽ trãſi vel illi alte

ri ꝓpi quẽ tranſu ſicut accidit ĩ ſuſpẽ
dio maloꝝ hominũ quoꝝ punitio redũ

dat i bonũ rei publce quare vniuerſa

liter cõmodũ virtutũ moꝛaliũ redũdat
ad alteꝝ. ¶ Secũudo ꝓbari poteſt in

ductiue ſicut pri de tranſitu Induc
O primo ꝑ te ipſum. Quod autẽ ſpᷣm
per virtutes morales perfectibile ſu

ad alteꝝ referibile pʒ breuiter. qꝛ bõ

per eas perfecnibił vel pfectꝰ. poteſt
vᷣm eas ad alterũ operari vt viſuʒ eſt
quare homo vt per eas perfectibilis
ẽ ſecũdũ eas ad alterũ referibilis ⁊ ꝑp

eas perfectus ẽ ad alterũ ſecũdũ eas
relatus. ſicut poteſt dici tẽperatꝰ cir/
ca vxoꝛẽ tẽperatus foꝛtis ad boſtes

fortis. liberalis idigentibus liberat᷑
⁊ ſic de alijs .¶ Quod autẽ legalis
iuſticia per eſſe hijs tribus modis ad
alterũ.differat a virtute ĩ gencre pꝛo

bat᷑.qꝛ ſecũduzʒ intẽtionẽ philoſophi
⁊ ſecudũ expoſitionem Euſtratij· vir

tus vt virtus ĩ genere.nõ impoꝛtat ni

ſi perfectionẽ ⁊ bonitatẽ ſubiecti vir
tuoſi hñtis virtutẽ. ⁊ operis virtuoſi

peracti ſecũdũ virtutẽ vt pʒ per eius
deſcriptionẽ dicit᷑ eni virtus qui hñtẽ
bñ perficit ⁊ eiꝰbonũ opꝰ ⁊ bene red
dit ſupꝛa.li.ij. vel dicit᷑ ꝙ ẽ diſpoſuio
perfecta ad opꝰ optimũ.vel dicit᷑ ꝙ ẽ
vltimũ depotẽtia ad bene eẽ.⁊ ad be
ne operari.vij. phiſicorum vel dicitur
ꝙ; ẽ habitꝰ electiu imedletate exiſtẽs
⁊Tc.ſupra.li.ij. In nulla vero iſtaꝝ de
ſcriptionũ icluditur ſimplicuer eẽ ad
alterũ hominẽ. Juſtitia vero ĩ ſua no
minis ratione icludu ⁊ impoꝛtat eſſe
ad alterũ.vt fuit ſupꝛa expoſitum.
Et ideo vniuerſaliter quelzʒ virtus vt
habitus ⁊ peꝛfectio hñtis dicit᷑ vir

tus er vt aũt ẽ opeꝛatrix ad alteꝝ v

ꝓcuratrix alieni boni dr iuſtitia er qð
aũt legabł iuſtitia p ee ad alteꝝ nõ dif
ferat viuerſałr a virtutib ĩ ſpẽ pʒ qm
rõnes ſpecificas icludit eẽ opatiuũ
ad alteꝝ ⁊ eẽ coĩtatiuũ ſui bõi ad alte
rũ vt pʒ iductinel opatõ nãq; tẽpantie
difert ſicut bonũa malũ cũ trãſit ĩ ſuã
vł ĩ nõ ſuã ſimilit᷑ foꝛtẽ eẽ ad ĩbecilles
ẽ ivirile vt ſupꝛa tractam de magna
minitate eẽ aũt foꝛtẽ ad robuſtos ⁊
validos ẽ virile ⁊ ſic de ſingulis indu
cẽdo iuenimꝰ ꝙ in omibus virtutibus

=
—

immm
(gpnß⸗
iaiuiin
Pnrſerſi
lniſcbien
gerirmnieni
lurogetmel
ſtleniſp
onlanefutn
Gtnelbern
ſitniſmps
uſeopt co
aut usſns
4 e
he

6
Vhuiave

Auirtuencin

hmmnaruan
Gtde ine uſ
Prioamtinn
ſiuiyzeiopyr
ſierppornona
Nnäfatnir⸗
tlie nectiiun
gemorinmn
Phmnsbil G
nunetg or
miitpporin
hinllgeii
fitiſüteiigin
Pmuneomarni

Unlvonpn
ppononnirn

Wöfsnminn
Dinrnmnnsg/

„

eſhiithn

Pllkinits

iſtunn
Pomonstr Ci
Ugſpmnoh

—

4

1

=
=
E—.sn

hun hlgei⸗

=

AAmictiſin

fräſiiitn 2
e gun⸗ li;

=

S

(Cdmi

TAMei

zminni i

Si 1en
ümmingr

Niaieimui

Munad Meit

Gipbconnut
kaniintattaet
i Pnlaneni
dmkingiaen
Ne icd m

1fürſupracnen

õ
1perſec⸗ an
Ticni niiiud
nnatidili⸗

—

E

8

Grsitudt
„„₰ 4 4

7
4

1

—

—
☛

£

—

1
4

—
—

fii determinatio actuũ ? opationum
p ad quos opʒ vel nõ opʒ ⁊ ꝗbꝰ opʒ
ꝗbus nõ opʒ quare virtutes ĩ ſpẽ ĩ

cludũt eẽ ad alteꝝ ꝙ tñ nõ ĩcludunt ĩ
genere ſieut ſcia icludit ĩ ratione ſua
ęæẽ ad ſcibile nõ tamẽ ĩ ratione hitus

nec ĩ ratiõe virtutis nec ĩ ꝛatione qua
litatis que tamen dicũt᷑ eẽ genera ei

ſubalternati ſuppoſua.Dicit᷑ g ꝙ li/

beralitas ẽ virtus ſᷣm ꝙ ẽ pfcio. ⁊ bo

nuz hoĩs liberał. E&t dr ꝙ ẽ iuſtitia fʒ
ꝙẽ bonũ paupis ⁊ egẽi. ¶ Argumẽ

ta vero ꝓ ⁊ cõtra pñt ſequi ⁊ ſcòm pᷣ
dicta ⁊? uias ſuus.
(etio ſexſta. .
Via autẽ ⁊ iiuſtus inequał
Poſt q; diuiſit iuſtitiã pticu
laꝛẽ a legali ⁊ iterum iuſtitiã
articnlarem diuiſit in diſtributiuam

2 commutatiuam Hic conſequenteꝛ
agit de iure iuſto ⁊ iuſtitia diſtributio
nũ. Prio autẽ manifeſtat hꝰmõt iuſtũ

.ij. iiuſtuʒ ei oppoſuũ ibil Iniuſtũ aũt

ꝙ pᷣter ꝓpoꝛtionaleę HBe iuſto autẽ X?
iure mãifeſtat.ix.cõcluſiones primaz

ꝙ iuſtũ ẽ mediũ iiuſtoꝝ.ij.ꝙ habet ad
minꝰ quatuoꝛ tminos duas res ⁊ du⸗
os homines ibi Eſt aũt equale ..iij.

ius exigit ꝙ ꝓpoꝛtio rerũ diſtribuẽ
darũ fiat ʒ ꝓpoꝛtionẽ pſonaliũ meri
torũ ibi Et eadẽ erit qualitas ].iiij

ꝙ iuſtũ põt eẽ taʒ i numero mõadico
q́ᷓ; i numero materiali ibi Eſt ergo

iuſtum ].v. ꝙ ꝓpoꝛtionalitas talł iuſti

ĩq;tũ ꝓpoꝛtionalitas regꝗrit.iiij.termi
nos vl ᷣm reʒz vł ſ̃ᷣm ꝛationẽ ibi. In
quatuoꝛ minimis vj.ꝙ ꝓpoꝛtionali
tas iquãtũ iuſta requirit.iiij. termios
realit diuiſibiles ibi. Qð aũt ĩiuſtũ
vij. ꝙ inſtũ ſit ꝓpoꝛtionale reꝗrit. v.

ꝓpoꝛtiones ibi Erit 7 yt. a. terminꝰ
viij. ꝙ ꝓpoꝛtio hui iuſtitie ẽ geome

trica ibi Aocat᷑ aut ..viiij.ꝙ ẽ non
cõtinua ibi! Eſt aüt nõ cõtinua.
Ad primã cõcluſionẽ ſic arguit.equa

le ẽ mediũ iiuſtoꝝ. Sʒ iuſtum ẽ illud

equale.quare iuſtũ ẽ mediũ ĩiuſtoꝛuʒ.
Hui rõis ꝓbat pꝛimo maioꝛẽ fo mi

noꝛẽ ibi Si igit᷑ iiuſtũ ]. uj. repetit
maiorẽ ibi Quia aũt equale j.uiij.ĩ
fert cõcluſionẽ ibi Juſtũ mediũ Ima
ioꝛẽ ſic ꝓbat. In qualicõq; operatio/
ne ẽ plus ⁊ minꝰ.i tali põt eẽ equale
ꝙ ẽ mediũ iter plus ⁊ minꝰ.Sʒ ĩ opa
tione ĩiuſta viri ĩiuſti ẽ plus ⁊ minus
quare ĩ tali põt eẽ equale ꝙ ẽ mediũ
iter płꝰ iiuſtuʒ ⁊ minꝰ iuſtũ.Huiꝰp ſi
mili ponit prio minoꝛẽ.d.ꝙ ſicut ſu⸗
pꝛa dictũ fuit ĩiuſtłꝰ ẽ iequalis iequali
ter opañ ⁊ opꝰ ĩiuſtũ iequale ⁊ ꝑ cõſe

quẽs ĩ tali opatione ĩiuſta ẽ płꝰ ⁊c mi/

nus. ij. ifeꝛt cõcluſionẽ ibi Aanife

ſtuʒz ꝗ ⁊ pʒ.iij. ponit maioꝛez ibi
In quali eni oꝑatione] ⁊ pʒ. Pro⸗
batio aũt minoꝛis ẽ claꝛa ⁊ cetera pa
tẽt.ij.cõcluſionẽ ꝓbat ibi Eſt aũt e
quale vt ĩ minimis] Intẽdẽs ſic ar/
guere. Omne reꝗrẽs plura ꝗbus cõti

git pati iuſtũ ⁊ iiuſtũ ⁊ plura ĩ qbus

poſſũt pati iuſtũ ⁊ ĩiuſtũ ipᷣʒ exigit ad
minꝰ.iiij. terminos.duos.ſ.homines
ꝗb cõtĩgit pati iuſtũ ⁊ iiuſtũ ⁊ duas
res ĩ ꝗbus bomines pati poſſũt iuſtuzʒz
⁊ ĩiuſtũ.Sʒ iuſtũ. eſt huiuſmõi quare
exigit ⁊c. ¶ Buiꝰrationis pᷣmittit pri

mo uiꝛtutẽ minoꝛis fᷣo cõcluſionẽ ibi.

NMeceſſariũ g& I.iij. minorẽ ibil Qui
bus eni cõtingit Pro viꝛtute mino

ris hñda pᷣaccipu.iij.intẽtiones iuſti
que ſũt eẽ mediũ.eẽ eſſẽtiale eẽ iuſtũ
.d. ꝙ eſſentiale ẽ ut ĩ minimiſ.i.pauciſ
ſimis.q.d.ꝙ ad minꝰ ẽ ĩ duobꝰ qꝛ ni/
hil ẽ equale ſibi ipᷣi ⁊ tamẽ neceſſariũ
Eẽ:ꝙ iuſtũ ſuit mediũ ⁊c ꝙ ſu equale.⁊
iõ eꝛit ad aliꝗd ᷣm ꝙ fiet cõparatio e

qualitatis ⁊ erit ꝗbꝰdã ꝗbus cõtigi

pati iuſtũ ⁊ ĩiuſtũ.⁊ ſic tali iuſto debe

tur eẽ mediũ ⁊ eẽ equale:⁊ cũ boc eẽ
iuſtũ a ppria ſpecie. ¶ Cõſequẽt᷑ ibi
LEt fʒ ꝙ ꝗqdẽ ]. Infert ex qualzʒ iten
tiõe vnũ coꝛrelariuz.d.qꝙ iuſtũ ſᷣm ꝙ ẽ
mediũ ẽ mediũ aliquoꝝ.hoc ãt ĩt᷑ que

mediat ſunt p' ⁊ min i ope. ¶ Itez
fm ꝙ ẽ equale debet᷑ duobꝰ f̃m que fi

cunie vł ſumiliũ.

at equalitas puta ᷣm duas ptes pe/
¶ Itẽ Em ꝙy iuſtu eſt

LIBRO
iuſtũ debet᷑ aligbꝰ. ꝗbus cõtigat pati pꝛobat cõcluſionẽ ex frequẽti cõſuetu nga
iuſtũ ⁊ ĩiuſtũ.res aũt ianimate vel ir/ dine.d.ꝙ hinc naſcunt᷑ frequenter pu ſti 4
rationales nec iuſtũ nec iiuſtum pati gne ⁊ accuſationes ptiũ ĩter ſe qñ vel ihn nn .
pñt.⁊ iõ opʒ ꝙ ſint homies Hijs illi ꝗ immerito ſunt equales ĩ diſtribu ne
O pᷣmiſſis ĩfert cõcluſionẽ.d. ꝙ neccſſa tione nõ hñt nec ſuſcipiũt equalia pᷣ/ nun ſi⸗
riũ ẽ iuſtũ eẽ ĩ quatuoꝛ minimiſ.hoc ẽ mia. vel quãdo illi ꝗ nõ ſunt equales amd t
ad mmꝰ.q.d.ĩ pauciſſunis qꝛ nõ põt ſuſcipiũt equalia. hoc aũt nõ eẽt niſi aenn
eẽ ĩ paucioꝛibꝰ. Poſtea recipit mi/ qꝛ iuſtũ ẽ ꝙ equalibꝰ imeruo diſtri- nunh
noꝛẽ ex pᷣmiſſis.d.ꝙ de iſtis.iiij. duo buant᷑ ⁊ reddant᷑ iequales portioneſ iun
ſunt ꝗbus cõtĩgit ens iuſtũ pati ſicut de pᷣmio. homines eni iiuſtũ paſſi cla ini P
⁊j ĩiuſtũ.hoc aũt opʒ eẽ homines. mãt ⁊ accuſant diſtribuẽtes. Cũ autẽ mtitn .
Itẽ alia duo ſunt due res ĩ ꝗbus con habẽt qꝙ uuſtũ ẽ pauſant.tacẽt. ⁊ geſ/ 1* tiſna
tingit hominem pati iuſtũ. Et ſic ad cunt. Quare pʒ ꝙ de iure ẽ ꝙ ppor/ mulinhhelt
, minus opʒ eẽ.iiij. teꝛminos huiiuſti. tio rerũ diſtribuẽdarũ fiat ſcoõm ꝓpoꝛ uñd
Alia vero duo quoꝝ ipᷣm iuſtũ eſt me/ tionẽ pſonaliũ meritoꝛũ.(¶ Cõſequẽ uhigſon
diũ hic nõ connumerat.qꝛ illa duo ex ter ibi Adhuc ex eo] ꝓbat idem ex uſtipfe
cludunt᷑ ꝑ rationẽ iuſti.ſ.płꝰ ⁊ minꝰ. comuni cõfoꝛmanone.d.ꝙ hec cõclu/ umulu
ſʒ hec.iiij.pᷣſupponunt᷑ ad rationẽ iu/ ſio ſupꝛa dicta ẽ adhuc ampliꝰ maife elilonme⸗
ſii excluſis exceſſu ꝗ ẽ in pł defectu ſta. ex eo ꝙ fit ĩ ciuitatibꝰ ſcom digni ilubſt
ꝗ eſt ĩ minꝰ. ¶ Zertiã concluſionẽ ꝓ tatẽ.omneſ enĩ ĩ quacunq; ciuitate cõ g W.
bat ibi Et eadẽ erit Primo aũt po fuent᷑ opoꝛteꝛe eẽ ĩ diſtributionibus eCumich
nit eã ſcdo pbat eaʒ ex fꝛequẽti cõſue menſurâ a regulaʒ ſcm dignitatem (iili 3
tudine ibi Sʒ hinc pugne ⁊ ternio quandã ĩ qua dignitate ponũt meri/ patkitzinn
ex comuni conformatiõe ibi Adhuc ta reſpeciu honoꝝ diſtribuẽdoꝝ. Sic ſummumnil
ex eo ꝙ ſcòm dignitatẽ Dicit ꝗ̊ prio videlicet ꝙ ſcõm ꝙ pꝑſone ciuitatis ee iuu; eka
ꝙ de iure ⁊ natura huiiuſti erit eadẽ habẽt ad illud ꝙ ĩ ciuitate dicit᷑ diaiig emo ſener
equalitas.i.ꝓpoꝛtio pſonaꝝ ꝗb iuſtũ tas ſcòm illã ꝓportionez eis diſtribu üfiymum
⁊ ius ſuũ reddit᷑ ⁊ rerũ ĩ ꝗbꝰiuſtũ red antur honores: Lamen nõ omnes ci Mſcne ſ
ditur. qꝛ ſicut illa vł illi bomines hñt ves ſcom diuerſas ciuilitates oꝛdina cemmnuet⸗
⁊ recipiũt res in ꝗbus reddit᷑ eis ius ti dicũt eẽ vnã ⁊ eandez dignitaten udlemen,
eoꝝ. Sic etiã.i.ſcom ꝓpoꝛtionẽ eãdẽ que mereat᷑ honorari. Sʒ democxrati uiithcſind
ſe hñt illa.i.illi bomines ꝗ ius ſuũ re ci dicũt illã dignitatẽ eſſe libertatem. nuNaus
cipiũt. Verbi g.qꝛ ſi bomines nõ ſũt iſti ſunt plebei qui nõ parificant᷑ ma/ MamG
equales ⁊ merito ⁊ cã quare fit eis 10ꝛibus niſi ĩ ſola libertate. ⁊ idcircs mionmmmen
bonoꝝ diſtribuno.ipᷣi etiaʒ hñt non e libertatẽ extollũt.QOligargici vero di uſtäpone nn
qualia. poſito enĩ ꝙ duo mercato:es cunt hanc dignitatẽ eſſe diuitias. Iſti rnonnsſ
. cõtulerint de bonis ſuis ĩ vnuzʒ capita ſunt burgenſes potẽtes ⁊ diuites qui Gingötnan
le.vnus quidẽ centũ libꝛas.alteꝛ ve/ diuitiaꝝ facultatẽ extollunt qꝛ i ea ce Fponauemnif
ro quiquagita.cũ eo autẽ capitali lu/ teros antecellũt. Quidã autẽ nati ex riinc r
— cꝛent᷑.ccc.aureos:Munc ait ĩ diſtri/ oligargicis dicũt hanc libertatez eſſe lun mmnim
butione lucri qꝛ ĩequaliter meruerant nobilitatẽ generiſ. Iſti deſcendunt ex üinumen uinmer
⁊ ĩequaliter cõtulerãt ad capitale in/ antiquis duntibꝰ ſʒ ipſi nõ ſunt diui/ olkindr .
equaleſ poꝛtioneſ recipiẽt.tamẽ de lu tes ⁊ ideo extollunt illud in quo pꝛe Funen ſoſ
cro ꝛecipiẽt ſcòùm ꝓpoꝛtionẽ eoꝝ que cellũt.Ariſtocratici vero ſicut boni ⁊ udwingen,
poſuerãt ĩ capitali:qꝛ ſicut vnus poſu virtuoſi dicũt hanc dignitateʒ eſſe vir nrüiſgin
it plus ĩ duplo qᷓ; alter.ſic de lucro re tutez que ſola meretur honoꝛari ſcoðz Nnnbſegeg
cipiet plus ilucro q; alter qꝛ recipiet virtutem.vt ſupra.tractatu de magna tgümngn
ducẽtos aureos ⁊ alter tantümodo cẽ nimo.quare hoc vniuerſaliter conceſ iſmis m
tũ. ¶ Kõſequẽter ibil. Sʒ hĩc pugne ſum ẽ ꝙ ꝓpoꝛtio diſtribuẽdoꝝ bonoꝝ hinla

tnigten
—
urce

. nof⸗ Reo
Ennſenenken

12 ,„,
T 0
Mbignin⸗

Ahant iegen.

Mizeniitiͦf
umeeumie
iinbwiinifiit

nili wormonzes

—

SLeN

tit unn. Ben
Cenſes ir

mecelin Aua

aſe

. 4
6 W.

zV.

dʒ ſequi ꝓpoꝛtionẽ meritoꝝ in eis ꝗ
bus fit diſtributio.¶ Ad euidentiam
aũt buiꝰ pticule notabit᷑ ꝙ tres ſũt ꝛec
ti pricipatꝰ.ſ. regnũ vbi principatur

vnꝰ ad comune cõferẽs vel comodum
ariſtocratia vbi prnicipant᷑ pauci vir

tuoſi ⁊ boni ad comune cõferẽs. Po
litia vel policratia vbi pricipant᷑ mul
ti ad comune cõferẽs. Cres vero ſũt
trãſgreſſiones. corꝛuptiones. ⁊ obliqꝗ
tates iſtoꝝ. trãſgꝛeſſio regni ẽ tyran
nis vbi principat᷑ vnꝰ ad ꝓpriũ cõſe/

rens.ranſgreſſio vero ariſtocratie.
oligarchia vbi pauci ad ſua ſola como

da. Traſ. greſſio vero politie. Hemo⸗
cratia vbi pricipant᷑ multi plebei ad

ſua comoda cũ iactura maioꝝ. hec aũt
habenkt i. li. viij. cap. x.⁊. uj.⁊ iij. po

litice. Et ex hijſ pñt videri motiua eo
rũ Pigert imode opinant᷑ de dignita
te. ¶ Qu

artã cõcluſionẽ declarat ibi

LEſt g iuſtũ Arguẽs ita.ꝓpoꝛtiona
le põt eẽ taʒ ĩ numeꝛo monadico quã
nũero materiali.Sʒ hoc inſtũ ẽ ꝓpoꝛ
tionale:qᷓ poteſt eẽ ⁊c. Mui ratio/
nis pꝛimo ĩfert ex pᷣmiſſis minorẽ. d.
iuſtũ g ẽ ꝓpoꝛtionale vt ꝓbatũ ẽ ĩi p/
cedẽeti cõcluſione.ſeòo adoit maioreʒ
d. ꝙ ppoꝛtiõale nõ ẽ ꝓpꝛium numeri
monadici.i.vnitarij ꝗ ẽ ex ſimplicibꝰ
vnitabilibꝰ cõſtitut ſicut numerus cẽ
tum denarioꝝ cuius quelibʒ vnitas ẽ
fumpliciter vna. Sʒ etiã ꝓpoꝛtionale
iuenit᷑ ĩ omni numeꝛo qualitercũq; ſit
puta ſi ẽ numerꝰ materialis.qꝛ cõſti/
tutꝰ ex numeris.ſicut numerꝰ centum
ſoldoꝝ ꝗ cõſtat ex dnodeniſ.quare aũt
ꝓpoꝛtionale inuẽi᷑ ĩ omni numero af
ſignat cãm qꝛ ꝓpoꝛtionaluas ẽ equa
litas ꝓpoꝛtionũ que poꝛtio nõ poteſt
eẽ numeri ad numeꝝ quare pꝛopoꝛ/
tionalitaſ fundari potertt ſup numero
iiijinumeroꝝ: Mõ ſolũ ĩ nimneroiiij⸗
vnitatũ · verbi gratiaternari ſe habet
ad binariũ ĩ ſex ꝗ altera pꝛoportione
duodenaꝛiꝰ veꝛo ad octonaꝛiũ ĩ eadẽ
ſex ꝗ altera pꝛopoꝛtione. qꝛ igit᷑ vtꝛo
biq; ẽ ſimilis propoꝛtio ideo cõſurgit
pꝛopoꝛtionalitas que fundat᷑ ĩi nume

ro pᷣdictoꝝ.iiij. numeroꝝ⸗
concluſionem declarat ibi Et ĩ:iiij.
numeris.d. primo ꝙ talis proportio
nalitas ẽ in quatuor numeris.i.pauci
ſimis.ſic ꝙ in paucioꝛib eſſe nõ põt.
opoꝛtet eniz eſſe quatuoꝛ terminos.·
re vel ratione diſtictos. ¶ Scdo pro
bat eã.d.ꝙ manitfeſtũ ẽ q quamoꝛ ſũt
fundamenta huiꝰ propoꝛtionalitatis
qñ.ſ.omnia fũdamenta realiter ſunt

diſticta ⁊ diſcreta.quare hac proba/

tione nõ ĩdiget ſʒ etiã ſunt quatuoꝛ f
rationem qñ non omia ſũt diſtincta ſʒ
⁊ cõtinua.qꝛ ĩterius vno vtitur vt duo
bus ⁊ dicit idem bis. Et iõ ſi nõ ſunt
ſcòm rem quatuoꝛ.tamẽ ſcõm rõnem
erunt quatuoꝛ. puta ſi dicat᷑ ꝙ ſicut ſe
babet pars que ẽ.a.ad partẽ que eſt
.b. ſic pars que ẽ. b. ad partẽ que eſt
.g. Et ſic bis eſt dicta ꝑs que eſt. b.
quare qr.b. ponit᷑ bis erunt iaʒ pro/
poꝛtionata quatuoꝛ ſcõᷣm rationẽ. qᷓ;
uis nõ niſi tria ſcõᷣm reʒz. Et ſic pʒ ex
emplarit᷑ iterminiſ illa cõcluſio ꝙ pro
portionalitas vt proportionalitas re

₰

gqrit quatuoꝛ minos ſcõm rez vk ſcoz
rationẽ. Sxtã cõcluſionẽ ponit ibi
Eſt aũt ⁊ iuſtũ .d.qꝙ quis pꝛopoꝛ/
nionale poſſit eẽ ĩ tribꝰ ſcòm reʒ que
ſũt quatuoꝛ ſedm rauonẽ.tñ propoꝛ⸗
tionale ꝙ iuſtũ ẽ. ẽ ad minꝰ iĩ quatuoꝛ
ſeom reʒ. ⁊ pꝛopoꝛtio eadẽ.i.pꝛopꝛo
tionis idẽptitaſ que reqꝛit᷑ ad pꝛopoꝛ
tionale.iuſtũ erit ad minĩ quatuo⸗ di
ſtictis ſcõm rẽ.Cuiꝰ cãm aſſignat.quo
niã ĩ hoc iuſto ſimilit᷑ ſunt diuiſa: ea
que diſtribuũt᷑.puta res ⁊ ea gb di⸗
ſtribuũt᷑. puta homines. quare ad mi
nus ſũt bic quatuor immi f reʒ diſtin
cti. ¶ Septimã cõcluſionẽ declarat
ibil Erit g vt.a. fminꝰ¶Agd cur eui
dẽ tiã ẽ ſciẽdũ qð ĩ tali iuſta ꝓportiõa
litate cõcurrit illa ꝓpoꝛtio pſone ad ꝑ
ſonã.ij. rei ad rem. nj. pſone maioris
ad rẽ maiorẽ. iiij. pſone alteri ad alte
rã rẽ.v.vni pſone ⁊ rei ſue ad alterã
pſonã ⁊ rẽ ſuu: Ponat g qð bõa vni⸗
caſtelli data ſint expugnantibus 7*
capientibus ipſum. Nenit comes

qui vocat᷑.a.cũ cẽtuʒ armatis ⁊ venit

LIBRO.

baro ꝗ vocet᷑.b.cũ ꝗnquagita arma/
tis.capto caſtello duuidunt᷑ ſpolia in
duas ptesvna tñ ẽ alteri dupla ⁊ vo
cat᷑. g. altera vero ſubdupla ⁊ vocat
d. ¶ Hijs ꝗ ſic diſpoſuis pʒꝙ ẽ pꝛo
poꝛtio quedã cõitis ad baronẽ. Item
alia ptis ſpolioꝝ ad pteʒ alterã. Iteʒ
alia cõitis ad ꝑteʒ duplã. Itẽ alia ba
ronis ad ꝑtem ſubduplam. ꝗItem alia
cõitis ſumpti cũ pte ſua ad baronem

ſũptuʒ. cũ ſua.⁊ ſup iſtis fundant᷑ due

certe ꝓpoꝛtionalitates vna iter ꝓpoꝛ
tionẽ pꝛimã ⁊.ij.altera ĩter has pro/
poꝛtiones ex vna pte ⁊ ꝓpoꝛtionẽ vl
tim ex alteꝛa. &t i hijs coſiſtit diſtri
butiua iuſtitia. ¶ Philoſophꝰ g has
ꝓpoꝛtiones ⁊? ꝓpoꝛtionalitates dedu
cit ĩ ᷑minis.d.ꝙ ſicut minus.a.ſ.cõeſ
erit ꝓpoꝛtionatꝰ ad.b.baronẽ ĩ ꝗbꝰ ẽ
pꝛima ꝓpoꝛtio ita erit.g. maioꝛ pars
ſpolioꝝ ꝓpoꝛtiõata ad.d.minoꝛẽ ptẽ
ĩ ꝗbus ẽ.ij.pꝓpoꝛtio.quare pmutati.ſi
cut ſe habebit.a.comes ad.g.ptẽ ma
ioꝛezʒ. Sic.b.baro ad.d.pteʒ minoꝛẽ.
Et ſic habemus.inj.pꝓpoꝛtiones.
Vlteriꝰ aũt ſeꝗt᷑ ꝙ ſicut ſe habebit to
tus.a.comes ad.g. ptem ⁊.g.ps ei⸗

ad totũ.b.baronẽ ⁊.d. ptẽ e. Et ſic

babem.v.ꝓpoꝛtiones ⁊ duas ꝓpoꝛ
tionaltates ĩ ꝗbus cõſiſtit iuſtũ diſtri
butiuũ.que ꝗdez diſtributio coniũgit
pteʒ cũ pſona ſᷣm exigentiã iuris ⁊ ꝓ
poꝛtiõis.Et ſi ſic diſtributio cõponat
vt dictũ eſt.ĩ ſe ꝗdez cõiungit. quare
cõiunctio comntis.a cuʒ pte.g. E&t con
iunctio baꝛonis.b.cuʒ pte.d.eſt iuſtũ ĩ
diſtributione ⁊ eſt mediũ iuſtũ.qꝛ pꝛo
poꝛtionale. iniuſtü vero eſt pᷣter vł ex
tra ꝓpoꝛtionale. ꝓpoꝛtionale aũt me
diuʒ vt dictũ eſt. Juſtũ aũt ꝓpoꝛtiona
le.⁊ pꝑ cõſequens mediũ ſicut dictum
eſt a pꝛincipio lectionis. ¶ Octauazʒ
cõcluſioneʒ ponit ibi N vocant aũt] ⁊
eaʒ ꝓbat ex mathematicoꝝ ſententia
d.q mathematici vocãt huiuſmõi ꝓ
poꝛtionalitateʒ geometꝛicã.Cuiꝰ cãʒ
aſſignat.qꝛ ĩ geometria hoc eſt ĩ pꝛo

poꝛtione geometrica.hoc accidit ꝙ to

no. ſicut cum dicimus.
ſe habet. a. ad. b. ſic. b. ad. c.ecce. qꝙ;

tuʒ ſicut cõparet᷑ ad totuʒ. ſicut pars
alteꝛa ad ptem alterã hoc eni accide
ret ĩ ꝓpoꝛtione ariſmetica ſicut acci/

dit iĩ geometrica. ¶ &ſt g ſcienduʒ

ꝓportio geometrica attendit non ſᷣm
quãtitatezʒ exceſſus ſʒ ſᷣm ꝓportioneʒ
verbi ꝗ. ad oſtendendã ĩtentionẽ phi
loſophi.ſicut ſe bʒ ꝗnarius ad quater
nariũ.ſic ternarius ad binariũ ſᷣm
poꝛtionem ariſmetic ĩ qua ſolũ attẽ

ditur quantitas exceſſus. Hic guũt eſt

vtrobiq; exceſſus p vnitatẽ. ( Item
ſicut ſe hʒ ſenari ad ternariuʒ ſic qua

ternari ad binarium ſ̃m ꝓpoꝛtionẽ

geometricã.qꝛ vtrobiq; ẽ ꝓpoꝛtio du
pla. ¶ In prima pꝓportione ſüme
duaſ pteſ excedẽteſ.ſ.ꝗqnariũ ⁊ t᷑naꝛiũ
⁊ ex hijſ fac vnuʒ totũ.ſ.octiauũ. Pei

de ſüme alias duas parteſ exceſſas.ſ.

quaternariuzʒ ⁊ binariũ ⁊ ex hiis fac
vnum totum.ſ.ſenarium. ¶ BGijs aut

ſic poſitis vides ꝙ ᷣm ariſt metic pꝛo
poꝛtione arguit᷑. totum excedit totü

ſ. octauꝰ ſextum.qᷓ; pars partẽ puta
quinariꝰ quaternarium qꝛ octauꝰ ex

cedit ſenarium ĩ Dfelavmine Eie

ro quaternarium ĩ ſola vnitate. ¶ In
ſcða vero ꝓpoꝛtione.ſ.geometrica ſũ

me partes excedentes.ſ.ſenarium ⁊

quaternarium ⁊ fac vnum totuz. ſ.de
cem ⁊ pꝰea ptes exceſſa.ſ.ternarium
⁊ binariũ.⁊ fac vnum totuʒ.ſ.qnariũ
Hijs ſt ſic ſumptis vides ꝙ ſᷣm pro/

poꝛtionẽ geometricà ita totum exce,

dit totũ. ſic denariꝰꝗnarium.ſicut ꝑs
ptem. puta ſenariꝰ ternarium. qꝛ vtro
bjiq; eſt ꝓportio dupla.vides ꝗ quare
propoꝛtionalitas iuſti diſtributiui diĩ
proportionaluas geometrica pꝑp ſimi
lem proportionẽ tociꝰ ad totuʒ ⁊ par
tis ad partẽ. ¶ MHonã concluſionem
declarat ibi Eſt autem nõ cõtinua
d. Qðò dicta propoꝛtionalitas eſt nõ
continua. Cuius cauſam aſſignat. qꝛ
propoꝛtionalitas eſt quando due pꝛo
poꝛtiones comunicũt in vno teꝛmi
Sicut

Grni
nnillti
xyynmmn
rihfan
Grolgnbun
Gfainn'n
ſeſeſirpen
goteriolten
Gesadbe⸗ Au

ſcbeoatti

tonilton
iilyiß
izanriue
cinit uin
Bifnmppit
fominnaen
atimwgſe
etiticio⸗
rhenonale
ſecrfüpus
Ntneſuri d
lcèſomahe
ttonaltuez.
61iopbb'mn

urinoitiutu;

Pamnolſnhun
eeppygrll
fluß hubereo⸗
Mipeſis oh
npaiign
lniinibon
Hum,nlici-
Kurboni
ibninnu⸗

*

ißnimlie⸗
Mnügren

timgnnsdn

lipimenin

Ciblei l

MWeim
–
e Nii
S

n ebnnn

.

dimeiieu ſ
eneſis hei⸗
lnmimn in en

imdigine

NméPpendei
iin,ſgüttn
S usnieit
dumitg

nuesg nainni

mm.öas in
uenemn aron
mi walnme gnanen

wernone. .gtonen
Wrcentes.⸗ſentdnnnn

n1 frmum NG

Nes exceſaſeniun
.

ſac rmum lotig ſ
mptsidtsift

erkica natonnnen.

denar̈ gnanmn onn
ſena lemmmgn
no ula ileoſn
anmas iicirbuun
alus gnenuß
noni oc aAumi

i. (Wrionhien

☛ = –

Cuus lun a

Gianntötdka
un mnponinil

ambe ppoꝛtõnes ſupeꝛ quibꝰ fundat᷑

ꝓpoꝛtiõalitaſ coĩcãt ĩ hoc t᷑io.b·⁊ ꝑp
hoc ꝓpoꝛtionalitas dĩ cõtiua. Sð hic

boc nõ pi contingere qꝛ nullo mõ ho
cui fu diſtributio ⁊ bonũ ꝙ diſtribuit᷑.
pũt fieri vnꝰ numero tertiꝰ qð tñ eẽt
neceſſe ſi ppoꝛtões coĩcarẽt i aliquo

vno tertio ſi enĩ dixero ſicut ſe bʒ co

mes ad baronẽ nõ poſſũ vlti dicere.

ſic baro ad talẽ reʒ quare tłis
tionalitas nõ pi eẽ cotinua.

aũt epylogãdo cõcludit..ꝙ iuſtã hic
iaz expoĩtũ ẽ ꝓpoꝛtionale. Konſe/
quẽter ibi. Juſtũ autẽ mãaifeſtat iiuſtũ
dcõ iuſto oppoſitũ manitfeſtas pꝛimo
ei foꝛmã.ij.materiã ibi: Qð ã ĩi oꝑibꝰ

dicit Q primo ꝙ ſicut iuſtuũ ẽ ꝓpoꝛtio/
nale. ſtic iiuſtũ ei oppoſitũ ẽ illud ꝙ eſt
pter ꝓportionale ⁊ ex ꝓpoꝛtionalita
tẽ qꝛ hboc fit plus ⁊ hoc min cõtra na
turã mẽſurã dicte ꝓpoꝛtionalitatis

4 bec ẽ foꝛma buii iuſti eẽ.ſ.extra.ꝓ
poꝛtionalitateʒ. ¶ Conſequenter ibi

qð ⁊ ĩ opibꝰ manifeſtat er natu:d. d.

buiꝰmõi ĩ iuſtuʒ nõ ſolũ accidit ĩ re

bus cum diſtribuunt᷑ f̃ etiazʒ accidit in
opibꝰ ꝙ appʒ qꝛ ille qui facit ĩ iuſtuʒ
hʒ plusq;; habere dʒ qui vero i iuſtũ ł
iniuri ẽ paſſus płbʒ de malo agens
autẽ min verũ ẽ ꝙ mẽſura mali pᷣt re
duci ad mẽſurã boni ꝓ eo ꝙ minꝰ ma

luʒ ad maiꝰ malũ cõparatũ ſit ⁊ acci/

pit᷑ i ratione boni ꝙ ꝓbat qꝛ õe eli⸗/

gibile bonũ ⁊ mai eligibile maius
bonũ ſʒ minꝰ malũ ẽ magis eligibile

qᷓ; maiꝰ malũ quare min maluʒ ẽ bo
nũ huius rationis ponit pꝛio cõcluſio
neʒ ibi. In boni eni ratione.ij.mino
reʒ ibi.Eſt eni minꝰmaluʒ.iij.maiorẽ
ibi. Eligibile autẽ æ patẽt omnia.
Altuno autẽ epitogat dicẽs ꝙ bec
es iuſti que iã miſeſtata eſt.
H euidentiã pᷣdictoꝝ querẽ
da ſunt duo. Primũ vtrũ ac

ceptio perſona oponaf iuſti
ie diſtributiue. ¶ Secũudũ vtrũ faciẽſ

iiuſtuz habeat plus de bono minus

de malo q;ᷓ iniultũ pacis.

V.

S primo arguit᷑ ꝙ nõ qꝛ nul
la iſtitia ſecũ ꝑmittu ſuũ op
dpoſitũ ſʒ iuſtitia diſtributiua
ſecũ permittit acceptionẽ perſonarũ
quare nõ ẽ ei oppoſita.¶ Aſſumptũ

patet ꝗqꝛ perſonaꝝ acceptio ẽ pᷣferꝛe

perſonã peꝛſone ꝓpter cauſã ĩ debi/
tã hoc aũt peꝛmittit᷑ ab hac iuſtitia in

qua pᷣfert᷑ perſona peꝛſone ꝑꝑ cãmi

debitã puta ꝓpter libertatẽ.ꝓpter di
vitias. ꝓpter generis nobilitatẽ. ꝓpr
virtutẽ. vt recitat hic philoſophqð at
pꝛie.iij. cãe ſint idebite pʒ qꝛ ſupra
tractatu de magnanimo dicit philoſo
pꝓhꝙ viri potetes viri diuites viri no
biles bonoꝛant᷑ agbuſdã ipᷣe vero ſu/
per boc ſẽtẽtiat ꝙ ſecũdũ veritatẽ ſo/
lus bonꝰ ẽ honoꝛand“ quare libertas
vł porẽtia diuitie ⁊ nobilitas ſunt cãe
indebite ꝙ aliꝰ pᷣ alijs honoret᷑.Qõð
eriã virtuſit cauſa idebita patet qꝛ ſi
duo vn virtuoſus ⁊ alt᷑ nõ virtuoſus
pꝓ mercaturis ponãt ĩ comuni mille.
libꝛas ⁊ ille lucrent᷑ ueꝝ mille.cã eẽt
idebita ſᷣʒʒ ciꝛcõſtãtiã vbi dicit᷑ i ſi ĩ di
ſtributione lucri nõ recipeꝛẽt equalit
poſtq; equaliter poſuerũt qis ipi ñ
equales ſint ĩ virtute quare virt ẽ cã
idebita ꝙ ĩ diſtributione pᷣferat᷑ perſo
na perſone. ¶ Sed oppoſitũ videtuꝛ
qꝛ illud opponit᷑ iuſtitie diſtibutiue
de quo maxime infamant᷑ ⁊ iculpant
diſtributoꝛes ⁊ diſpẽſatores bonorũ

coĩum ſʒ hec ẽ maxime peꝛſonaꝝ ac/

ceptio quat᷑ ipſa opponit᷑ iſti iuſtitie.
Pꝛo ſolutione qõnis pᷣmittenda

iiij. pꝛuno ꝙ ſunt modi diſtribuẽ

di ᷣm foꝛmã.dij. quot ᷣm materiã. iij.
quio ẽ perſonaꝝ acceptio.iilj.que ſit

cã debita vel iqghita pferendi perſo/

naʒ perſone. ¶ He primo ſciẽdum q;

duo ſunt modi diſtribuendi ſecõdũ foꝛ

mã quia ſunt due forme oppoſite vna
eſt in conferendo bona vel mala a
cõuni inſingulos alia ẽ in cõferendo a

IIBRO.

ſinguk in cõmune que vulgo vocat᷑ col
lecta que fit pꝛo cõibꝰ negocijs vilie
vel ciuitatis. ¶ Se ſecundo ſciendũ
ꝙ diſtributionũ ſunt tres mõi ᷣm ma
teriã qm̃ cõtingit diſtribui aliqñ illud
qð ẽ debitum reddi.aliqñ qð eſt debi
tum dari.aliqñ qð ẽ cõgruũ ſatis of/
ferri. ¶ In pꝛimo cãu hi quibus fit
diſtributio. habent ius in re diſtribu
enda:ſicut mercatoꝛes in lucro diſtri
buendo ⁊æ piſcatoꝛes ⁊ venatoꝛes ⁊
victoꝛes in pꝛeda diſtribuenda:⁊ p/

pter hoc illud qð diſtribuit᷑ dicitur eiſ
reddi nõ dari. ¶ In ſecundo cãu nõ

hñt ius ĩ re diſtribuenda.vt ſi eccleſi
aſtice dignitates ſint diſtribuende ꝑ
papã:hi quibꝰ diſtribuũt᷑ nullum ius
habuerunt indiſtribuendis. ⁊ ꝓpter
boc dicunt᷑ eis dari nõ reddi qᷓ;uis de
bitũ ſu diſtributoꝛi ꝙ det iſtis vkł illis.
¶ In tertio autẽ cãu nec ẽ debituʒ a
pte diſtribueni nec a pte recipiẽtium
Sed eſt cõgruũ puta cũ honoꝛes di/
ſtribuunt᷑ ĩ cotidianis reuerentijs ꝙ ẽ
congruũ diſtribui ſᷣm differentnas p/
ſonaꝝ. ( BSe tertio ſciendũ ꝙ ꝓpꝛie
poſſumus fm dicta ſanctoꝝ patꝝ re/
ſcribere acceptionẽ pſonaꝝ dicentes
ꝙ eſt pᷣponere vel poſt ponere pſonã
pſone ꝓpter cãm indebitã. Dico aũt
pᷣponere vel poſtponere qꝛ aliqñ con
tingit ꝙ poſtponere ẽ perſonã accipe
ſicut cõtingit in diſtributione laboꝛuʒ
⁊ expenſaꝝ.⁊ iteꝝ contingit ꝙ q;uis
iudex aliqñ neutruʒ litigãtiũ acceptet
alteꝝ m cõtẽnet nõ amoꝛe vel fauoꝛe
alterius:ſed odio iſtius.hec autẽ erit
acceptio pſonalis. ¶ Se quarto ve/
ro ſciendũ ꝓ regula generali ꝙ cã de
bita ꝓpter quã in diſtributiõe pᷣferen
da ſu perſona pſone ẽ maior partici
patio cae.ꝓpter quã ẽ diſtributio fa/
cienda.⁊ oĩs alia cã ẽ indebita vł ſal
tim nõ debita. Et ad hoc tendit ĩten
tio phĩ in.iij.cõcluſione dicẽtis ꝙ p/
poꝛtio reꝝ diſtribuendaꝝ dʒ fieri ᷣm
ꝓpoꝛtionẽ pſoaliũ meritoꝝ illoꝝ inqᷓ;
meritoꝝ ⁊ nõ alioꝝ pꝛopter que me

rita ſunt eis bona diſtribuenda. bec t

regula fundat᷑ ſup illa maxia logicali
ſcðo Top.ꝙ ſi ſunpłr ad ſumplicii ⁊
magis ad magis. ⁊ maxie ad maxie.
Pone gi ꝙ lucꝝ dʒ diſtribui illis q p

ticipes fuerũt in capitali ⁊ cã ẽ pꝛeci

ſa.qꝛ poſuerũt in capitali.Si igit ille
qui aliꝗd poſuit in capitali dʒ reci/
pere aliꝗd de lucro ⁊ nullus alius ſe
quit᷑ ꝑ illã maximã ꝙ qui magis poſu
it magis recipiat. Et ꝗ maxie maxie.
Et ua ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ ommiũ. Siłi mõ
ſi honoꝛes ſint diſtribuendi bonis p/
ter cãm bonitaſ. bonus erit ſumpliciĩ
bonoꝛãdꝰ ſed magis bonꝰ magis ho
noꝛandus.⁊ maxie bonꝰ maxie hono
randus.⁊ ſic vniuerſaliter in quacun
q; materia. ( His ergo pᷣmiſſis dom
ẽ ad qõnem ꝙ acceptio ꝑpſonaꝝ oppo
nit᷑ iuſtitie diſtributiue.tanqᷓ; ipa exi-
ſtens in iuſtitia diſtributiua. non dins
ab ea niſi qꝛ pſonaꝝ acceptio impli/
cat ſumul hãc ĩiuſtitiã.⁊ iniuſtitie caʒ
MHotat eni amoꝛẽ vel odiũ pſone
que in bono vel in malo pfert᷑ vel p⸗
ponitur boc aũt apparet:qm acceptõ
perſonaꝝ cõmittit᷑ modis quibꝰ iniu/
ſtitia diſtributiua cõmittit᷑ ⁊ illa iniu
ſtitia cõmittit᷑ ex cãis ex quibꝰ pſona
rũ acceptio cõmittit᷑. perſonaꝝ enim
acceptio cõmittitur ⁊ in conferendo
a cõmuni in ſingulos.⁊ in cõferendo

a ſingulis in cõe.pᷣferẽdo pſonã pſo

ne ꝓpter cãm indebitam.¶ Itẽ tres
aſſignant᷑ ſpẽs vel mõi acceptiõis p/

ſonaꝝ. vna in iudicio vbi dʒ cuiq; ius

reddi. alia in pꝛomotione vbi debet
aliquibus:vel alicui dignitas dari.
Alia in cotidianis honoribꝰ vbi con.
gruit aliquibus reuerentia exhiberi.
Iniuſtitia rero vilrit ttinn cmi
titur ex quacunq; cauſa indebita plo
naꝝ acceptio cõmittat.¶ Dicenduʒ
S ad illud ꝙ obijcit᷑ qᷣ nũq;ᷓ iuſtitia ſe
cũ pmittit pſonã pſone pᷣferri ex cau

—

ſa indebita. Ille vero cae quas philo

ſopꝰ recitat.nõ ſunt cãe debite:q;uis
aliqui alij hoc dixerint. Hec etiam
virt ẽ vniueꝛſalit᷑ cã debita niſi tm q
fit aliꝗbꝰ diſtributio rõne virtui.ſicut

ſtuſüaf
Gbirdiü
Centagr⸗
gnuſifois
leqnepetis
Grperboptus
(prinit

fſüptneemmn

ipria ce
noſcencigen
ultiſcerer n
ubecieniſn
Mpcäcgin⸗
Glarpuniͤt
Uebmneteäiuſs

fteguumiinan
(rnf
(ktaril
MuüNNrintii
ſgitechenr
uſiniminegs
prtr aii
litſtiiig

inlzüp,

. Pgiüſapent
Rezin

maTuin ler⸗

iäi

aimgs der
melo
NEülaen
gepoſi
biinimitn

woſeln Nd nt

imrir
zünm wuß
nmatise alb
cnint. w
incde eidde
cinnatnin 1
ſsſrltini
nn imdcbfüfs

in onetif

geläuum
R—

1
1

lbosnenne
–

E

bene arguebattr.
Aneſtio decima.

E ſecundo arguit ꝙ iniuſtu

n im patiens. quia hoc eſſet vel de
malo penali. ⁊ bono ſibi oppoſuo.
vel de malo culpabili ⁊ de bono ſibi
oppoſuo. nõ autẽ de malo penali: ⁊
bono ſibi oppoſuo qꝛ de illo malo di
cit Augꝰ. ꝙ ſi diligẽt᷑ cõſiderem iue
niemꝰ eos maioꝛa ſupplicia ſuſtiner
g faciunt:qᷓ; eos qui ſuſtinerc vident᷑

in ſermone de inocẽtibus. Itẽ nec de

malo culpabili ⁊ bono ſibi oppoſuo
qꝛ ibidẽ de illo dicit Aug.qꝙ nemo
pʒ iniuſtũ lucꝝ ſine iuſto dano: vbi lu
cꝝ ibi ⁊ dãnũ.lucꝝ in archa dãnum ĩ
cõſcientia: quare nullo mõ videt᷑ veꝝ
ꝙꝙ iniuſtũ faciẽs hẽat j un de malo qᷓ;
ille qui ẽ patiẽs. ¶ Oppoſuũ tñ di/
cit philoſophus bic ⁊ in ſeqũti cap.

¶ Pꝛo ĩtẽtiõe Auguſtini ẽ pᷣmitteð

vnũ ꝓ mmtẽtõe vero philoſophi alteꝝ
Et pꝰ hec ẽ ad qõeʒ rũdendũ.¶ De
pꝛimo ſciendũ ꝙ mala occurrẽtia cir
ca miuſtũ facere ⁊ iniuſtũ pati ſũt tri
plicia. Quedã eni ſunt antecedentia
quedã vero cõſeqñtia:quedã ãt pꝛin
cipaliter ꝑ iuiuſtuiã iſtã illata. a/
la vero antecedẽtia ſunt cae pñtis in
iuſtitie: puta triſtitia inuidia ira doloꝛ
⁊ rancoꝛ: Mala vero cõſequẽtia ſũt

faciens non habeat plus de
bono ⁊ minus de malo q; in

—

ſequele ⁊ quedã pene pñtis ĩiuſtitte

puta remoꝛſus cõſcie:pꝑditio virtutis

⁊ inocẽtie. Mala vero pñtialit illa⸗/
ta ſunt iniurie quas iſte facit ⁊ quas

ille patit᷑. Aug.aũt cõpat mala ante

cedẽtia ⁊ cõſeqñtia que ĩiuriãs patit

ad mala pñtialit ꝑ ipm illata que alt᷑

patit᷑᷑.ve antecedẽtibus eni dicit ꝙ

oiĩs qui aliũ ĩ coꝛpe pſeꝗt᷑.pꝛiꝰ ipᷣe in

Se ↄñ̃tibus vero ait ꝙ ille pſecu/

coꝛde pſecutionẽ ſuſtinere cognoſcit᷑.
6 bʒ lucꝝ in archa:ſed dãnũ ĩ cõſci

entia. Lulit enĩ alteri veſtẽ ⁊ ipe p/
didit fidẽ. acqru pecuniã ⁊ ꝑdit iuſſi

.
. brH
„ „,„
,

iuſmõi bonoꝝ cõꝑatõe. Quartũ doõ

V.

tiam. ¶ Be ſcdo ſciendũ ꝙ bonum ?
malũ reſtringi pñt ad lucꝝ ⁊ důnum.
pʒ ex ↄñti ca.lucꝝ aũt ⁊ dãnum pñt
ampliari: ut ſumat᷑ ꝓ volũtario ⁊ iuo
lũtario ꝓ eo ꝙ oẽs volũt lucrari ⁊ no
lũt dãmificari ⁊ qꝛ lucꝝ ẽ delectabile
ſicut ⁊ omne volũtariũ.Et danum eſt
triſte ſicut ⁊ oẽ iuoluntariũ.ut habet᷑
v. methaphiſice: philoſophus aũt ſu⸗
mit bonũ ⁊ malũ ꝓ lucro ⁊ damno:⁊
lucꝝ ⁊ dãnũ ꝓ volũtario ⁊ inuolũta,/
rio vt inſinuat in cap.ſequenti.d.hec

noĩa lucꝝ ⁊c dãnũ veniſſe a volũtarijs

cõmutationibꝰ ¶ Mũc ad qõem di
cenda ſũt quatuoꝛ. pꝛimu ꝙ de malo
culpabibi pł bzʒ ininſtũ faciẽs q; pa/
tiens:ĩmo bʒ totũ:ꝙ pʒ:qꝛ oẽ incul/
pabile ⁊ ĩputabile ẽ volũtariũ:ut ſu⸗
pꝛa. li.uj. Sʒ iniuſtũ pati nõ ẽ volun
tariũ:ut infra cap.xv. Iniuſtũ autẽ fa
cere ẽ volũtariũ ſi m̃ iniuſte faciat ille
qui facit: vt infra cap.xiij.quare ille ẽ
culpabił ⁊ iſte nõ. Qðò etiã pʒ qꝛ ille
punit᷑ ⁊ iſti oppꝛeſſo ſubueni ¶ SS
cundũ dicẽduʒ ẽ ꝙ de malo penali p.
ſentialit᷑ p preſens opus illato bʒ pl?ꝰ
mniuriã paſſus. QAð pʒ qꝛ iſti ẽ iuolun
tarium ⁊ triſte:illi vero facienti volũ
tariũ ⁊ delectabile:ut ſupꝛa.li.iiij.c.
de manſuetudine. ¶ Zertiũ autẽ dð.
ꝙ cõpando mala añcedẽtia ⁊ cõſequẽ
tia illud opus iniuſtuʒ qð ĩiuſte ages
patit᷑ ad mala que ĩiuriã paſſꝰ pñtia
aliter patit᷑.plus habet de malo pe-
nali iĩiuſte faciens q; patiens. Quod
patet quia qui perdit maioza bona?
incurrit maioꝛa mala plus habet de
pena q; qui minoꝛa. Sed ille iuiuriäã
faciens perdit bona maioꝛa.qꝛ bona
anime puta virtutem ⁊ innocentiam
paſſus autem inquãtum pꝛeciſe paſ⸗
ſus perdit tantum bona minoꝛa: pu/
ta bona coꝛpoꝛis vel ſubſtantie tem/
poꝛalis que ſimpliciter ſunt minoꝛa
ceteris:ut habetur ſupꝛa.li.i. ⁊ infra
li.ix.quare iniuriam faciens plus ba
bet de malo penali qᷓ; alter: facta hu

— *

IIBRO.

fᷣm ꝙ plus vel minus hñt iſti ð malo.
Sic plus vel minus de bono illi malo
directe oppoſito ⁊ vbi minus ð malo
plus de bono ᷣm ꝓpoꝛtionẽ hec ãt ðᷣ
ſe patent ⁊ etiã reſpõſio ad obiecta.
— (Lectio ſeptima.
Eliqua aũt vna directiumm.
Supꝛa egit de iure ⁊ iuſto:
ciuſtitia diſtributionũ: hic

at agit
ipſo quatuoꝛ cõcluſiões. Pꝛimã ꝙ iu
ſtũ cõmutatm̃ hʒ ſpẽm aliã a ſpẽ iuſti
diſtributiui. ¶ Scðam ꝙ boc iuſtũ eſt
mediũ dãni ⁊ lucri. ibi: Quare płis
gdẽ.tertiã ꝙ ſᷣm ꝓpoꝛtiõʒ ariſmetri/

cã ẽ mediũ dãni ⁊ lucri.ibi. Et quẽ/⸗
admodũ linea.quartã ꝙ ẽ mediũ iuo
lũtarioꝝ dni ⁊ lucri ibi.veniunt aũt

noĩa hec. Pꝛĩo gO ꝓponit cõcluſioneʒ

pꝛimã.ſcòðo ꝓbat eã ibi. Diſtributim

quidẽ eni.Sicit ̊ ꝙ ſicut ẽ vna ſpẽs

illiꝰ iuſti qð ẽ directiuũ ĩ diſtributoibꝰ

vt viſũ ẽ. ſic ẽ reliqua ſpẽs vna illiꝰ iun
ſti qð ẽ directiuũ ĩ cõmutatiõibꝰ tã vo

luntarijs qᷓ; inuolũtarijs.⁊ hoc iuſtuʒ

ĩ cõmutatiõibꝰ directm̃ bʒ ſpẽm aliaʒ
a pꝛioꝛi ſpecie iuſti.ſ.diſtributiui. Cõ
ſeqñter ibi. Diſtributm quidẽ eni. cõ
cluſionẽ ꝓpoſuã ꝓbat. Intẽdeſ ſic ar
guere. Illa iuſta dĩnt ſpẽ que differũt
in mã ⁊ in foꝛma.ſʒ hec duo iuſta ſcʒ
cõmutatm̃ ⁊ diſtributin dẽnt in mã ⁊?
in foꝛma quare dĩnt. Juſtũ cõmuta
tiuũ hʒ ſpẽm aliã a ſpẽ iuſti diſtributi
ui:ſicut fuerat ꝓpoſuũ.huius rõnis pᷣ
miſit cõcluſionẽ ⁊ ſupponit maioꝛem
vt ꝓ ſe notã ⁊ clarat minoꝛẽ. pꝛimo
repetens mãm ⁊ foꝛmũ iuſti diſtribu
tiui ⁊ ſcòo onñdens mãʒ ⁊ foꝛmã iuſti
ↄmutatiui ibi. In cõmutatiõibꝰãt.Di
cit g̊ pꝛio ꝙ iuſtũ diſtributm ſᷣm mãm
ſẽp ẽ bonoꝝ vel maloꝝ cõim de quibꝰ
fu collatio:vel a cõi.q.a toto ĩ ſingu/
los quaſi ĩ ptes:vel a ſingulis quaſi
a ptibꝰ:in cõe quaſi ĩ totũ.ſᷣm foꝛmaʒ
aũt ſemp eſt ᷣm ꝓpoꝛtionalitatẽ dictã
ſupꝛa.ſ.geometricã ꝙ apparet ſicut
dictũ fuit ſupꝛa.qꝛ ſi fiat diſtributio a
pecunijs cõibꝰ in ſingulos ꝗ ius hñt ĩ

uſto ↄmutationũ declarãs 0

eis:erit oĩo ſᷣm eãdẽ ꝓpoꝛnionẽ qᷓ; ha
bẽt adinuicẽ :illi ꝗbus fit diſtributio
q;tũ ad illatã pecuniã ĩ pꝛio capitali
vt dictũ ẽ ſupꝛa. Iniuſtũ aũt iuſto di/
ſtributio oppoſuũ ẽ illud qð ẽ pᷣter ꝓ

ꝛtionale.i. ex p̃dictã ꝓpoꝛtionem.
Cõſeqũñter ibi. In cõmutationib
aũt.Oñdit mãm ⁊ foꝛmã iuſti cõmu/

tfatiui dintem eẽ a mã ⁊ foꝛma diſtri-
butiui. ¶ Pꝛĩo pponit intẽtũ.ſcoo
ꝓbat ipᷣm ibi. Hihil or̃t eni. tertio in

fert vnũ corꝛelariũ ibi.Quã ĩiuſtũ hoc

Auarto exponit ꝙdã dictũ ibi. dĩ eni

vt ſunpłr. Dicit gᷓ pꝛio ꝙ iniuſtuʒ cõ/

mutatm ẽ qd equale ĩ cõmutationibꝰ
tãq; in maã:⁊ ĩiuſtũ ei oppoſttũ eſt in

equale ĩ eadẽ mã ĩ qua fu collatio nõ

int᷑ totũ ⁊ ꝑtes:ſʒ int᷑ ptẽ ⁊ ꝑtẽ:vel in

ter totũ ⁊ totũ.Sʒ q;tũ ad foꝛma hyi
iuſtũ ẽ equale nõ ſᷣm ꝓpoꝛtionalitatẽ
pᷣdictã geometricã ſʒ fᷣm ꝓpoꝛtioneʒ
ariſmetricã in qua vt dictũ ẽ ſupꝛa at

tẽdit᷑ equalitas nõ ꝓpoꝛtionũ ſʒ quã

titatũ. ¶ Conſeqũt᷑ ibi Nihil dĩt.n.ꝓ
bat intẽtũ iã ꝓpoſuũ q;tũ ad foꝛmaʒ
iſtiꝰ iuſti. qꝛ vbi nõ facit driazʒ dria ꝑ/

ſonaꝝ vł pionaliũ meritoꝝ ibi ẽ ppoꝛ

tio nõ geometrica ſʒ ariſmetrica. Sʒ
ĩ cõmutatio iuſto nullã facit dĩiazʒ dria

pſonaꝝ vel ꝑpſonalium meritoꝝ quare

hic attẽdit᷑ ſola ꝓpoꝛtio ariſmetrica.
Huiꝰ rõis ſuppoĩt maioꝛẽ ex dĩia

pꝓpoꝛtionũ. ⁊ declarat minoꝛẽ.d. ꝙ ni
hil ofr̃t ſi vir bonus ⁊ ſtudioſus pᷣua/

uit pꝛauũ viꝝ bonis ſuis rapina ł fur
to:vł ſi factũ ẽ ecõuerſo.HNũc etiã dĩt
ſi ſtudioſus vir mechatꝰ ẽ cum vxoꝛe
pꝛaui vel ſi pꝛau cũ vxoꝛe viri ſtudio

ſi ⁊ pꝑ ↄñs driam nullã facit dria pſo/
naꝝ. Si lex iuſtitie reſpicit ſolum ad

dĩiam nocum̃ti ⁊ vtit᷑ pꝛauo ⁊ ſtudio
ſo tãq; equalibꝰ. Sʒ lex reſpicit ſi bic

gcunq; ſit facit iniuſtuzʒ:⁊ ſi alter iniu

ſtum paſſus ẽ ⁊ ſi hic ꝗcunq; ſit leſit.
⁊ ſi alt᷑ etiã ꝗcunq; leſus eſt. Et ſic p

cõſeqñs driam nullã e byi

iuſti dria perſonalis. nſequen/
ter ibi.Quare iniuſtum boc. Infert
vnum corꝛelariũ circa itentõʒ iudicis

—

rinnuit

=
SE

lpomnut,
tealn

n
wrzenolll

wriſginnd lu
ſirtinol

itnöte⸗

lier tpru

gientinti

4

„

tigeinit

4aLPſis

fünnondaſall
octralnüen
1ofenttelag
ſicit:r iagia

Hicn öpirec

ſirtianoni.

War ecüct

Nionkloeh⸗
octcnimrſen
Eanipaſſon
rznson

cmingrinkr
igülpnrn

Wäcmaefe

oöllreinss
ungieſnntß⸗
Fantuiſfin
mnnk umt

E :⸗

4

=Se

— =

inittihni

4

üUmimnige,

F .

ühwirhe

kitgihen

5=
S= =
S=
Se

emiiſi
N
lrficin
Mmſii;
oshtni
.Bhlien
Alniid Aiii
NNgüdihi)
laenakicämn
Enäiqufuct
ahi p
i Bihüllin
törd rin
wemtißſnn
inqanmiit

Cniegittihin
üi iniciin
Grftiniſanneen

G Awis

mu Hunſnent

l

nanmmnN

ſln ppor rlin

4 Rciaru niri,

n bonis ee.

Zrir Nrdr i,
dman liſll /
riſine lſtt ii

lo qui vulnerauit occidit

ppter itentiõʒz legis. d. ꝙ Ppi hoc qðᷣ
dictũ ẽ ò itẽtõe ⁊ reſpectn legis iuox
tẽptat equare iiuſtũ cõmutatiuũ exñs
ĩ equale.ſic ꝙ de iequalibus faciat e

qualia. bi gra cũ hic ꝗqdã bonus vel

nõ bonus vulneret᷑ æ ule alius vulne

ret ⁊ percutiat vel ihc iterſectoꝛ occi

at aliũ ille alius moꝛiat᷑ actio iniu

riã facieni ⁊ paſſio ĩiurid paſſi diuiſe
ſunt in partes inequales q? ule vul/

neraſ hʒ minð lucro.i.ð volũtario ?
nihil de oâpno. ille vero ꝗ paſſus eſt

pʒ dnũ ⁊ nõ lucꝝ. Et iõ tali cãu po
ſuto iudex tẽptat equare vtrunq; per
appoõem dam a ablationẽ lucr! bul
Eſt eni
ſciedũ ꝙ qñq; pt fieri adequatio acti

onis a paſſionis agenꝗ ? paſſi p re/

ſtitutionẽ ⁊ ſatiſſactionẽ faciẽdã palſ
ſo.qꝛ vel nõ erit capax:puta ſi mo:tu

us fuerit vel agẽs nõ habebit vñ ſatis

faciat: ⁊ tũc ageti infert danũ vt ſaltẽ
hi qui nõ pñt adequari in lucro ade/
quat᷑ ĩ dano vt ſi ẽ iſte moꝛtuus fit ꝙ

moꝛiat ille ⁊ tũc bñs equalit de dam

no q;uis nihil de lucro. ¶ Eolſequeni
ibi. Sicit᷑ eni vt ſunpłr. Exponit qð

dã dictũ.ſ.nomẽ lucri.d.ꝙ lucꝝ di in

talibꝰ puta ĩ pcuſſione æ mmoꝛte ⁊ ſic

de ſikib/ ilurijs pſonalibꝰ: vt cõtingit

dicere ſimpłr.i.vlłr ⁊ extenſo noĩe qᷓ;
uis nõ videat᷑ hoc nomẽ lucꝝ eẽ no/

mẽ ꝓpꝛiũ.i.ppꝛie dictũ aliqꝗb de ꝗb

hoc mõ qr qꝛ interficiẽti aliqñ nulluʒ

comoðò nulla vtilitas puenit ex moꝛte

illata ꝓxio ſuo:⁊ iõ dat exẽ plũ cu lu/
cꝝ attribuit᷑ vłiter ꝑcutienti ⁊ danuʒ

gattribuit᷑ patienti pcuſſurã. In his g

nõ ꝓpꝛie or̃ lucꝑ ĩ ꝗbus nullũ ẽ como
dũ:ſʒ qñ paſſio ẽ meſurata.i. eſtima/

ta ſicut fit in accuſatõe imuriaꝝ ⁊ fᷣm

eſtimationẽ recõpenſata: puta ſi paſ
ſus iniuriã voluiſſet eã recepiſſe ꝓ.c.
libꝛis.tũc ꝗdẽ hoc vocat᷑ dãnũ.ſ.rece
piſſe iniuria.hoc at lucꝝ ſcʒ recepiſſe
eſtimatã pecumã. Et idcirco qꝛ i plu
ribus ẽ dãnũ recõpenſabile pꝑ lucꝝ:iõ
vłr vtimur. his ꝗ̊ vocabulis oaãno ⁊ lu

cro i oibus ⁊ maxime ſicut fut ſupꝛa

expoſitũ de volũtario ⁊ inuolũtario.

Roõſeqñter ibi. Auare płis quidẽ
ꝓbat ſcòam cõcluſionẽ duplici rone.
ſcða ibi ꝓpter ꝙ ⁊ qũñ Pꝛio & ſic ar/
guit equale int᷑ dãnũ ⁊ lucꝝ ẽ mediũ
dãni ⁊ lucri ſʒ iuſtũ cõmutatm̃ ẽ equa
le int᷑ dãnũ ⁊ lucꝝ:quare tale iuſtuzʒ ẽ
mediũ dãni ⁊ lucri. R rõnis ꝓbat
pꝛĩio maioꝛẽ:ſcòo ſubdit minoꝛeʒ ibi
Qõ dicimꝰ eẽ.tertio infert cõcluſiõʒ
ibi.Quare directiuũ. maioꝛẽ vo ſic ꝓ
bat. Auo:ũlz que ſunt plus ⁊ min- ẽ
aliqd equale.i.equałr diſtãs ab eis⁊

illud ẽ eoꝝ mediuũ. ſʒ dãnũ ⁊ lucꝝ ſũt

plus ⁊ minus ↄrio mõ:qm lucꝝ ẽ pł

boni veli bono ⁊ minꝰ mali vł ĩi ma⸗/
lo. dãnũ vo ↄriũ modũ bʒ q: danũ eſt

plus mali ⁊ minꝰ bomi quare equale
dãni ⁊ lucri ẽ mediũ dãm.(Hum at
ꝓ ſimili ponit pꝛio maiorẽ. ſcòo mĩo
rẽ cũ ſua declaratõe ibi.Lucꝝ at.ter⸗/
tio cõcluſionẽ ibi. QAuoꝝ ãt e ð ⁊ oĩa
patẽt. ¶ Eoſeqũt ibi ꝓpi ꝙ ⁊ qñ. ar

guit ſcdo ſic. IYllud ẽ mediũ dani ⁊ lu

cri· pꝓpter ꝙ iueniẽdũ hoĩies refugiũt
ad iudicem.ſed ꝓpt bi ⁊c.quare bi
iuſtũ ẽ mediũ dani ⁊ lucri. d⸗ roõis
poĩit pꝛio mioꝛẽ ſcòo maioꝛeʒ ibi.Et
querr᷑t indiceʒ. tertio cõcluſioneʒ ibi.
mediũ g. Dicit igit᷑ pꝛio ꝓ mioꝛe ꝙ
ꝓpi hoc qꝛ iuſtũ ẽ mediũ dani ⁊ lueri
hoĩes dãno ⁊ lucro qõnem bnñtes:qñ
dubitãt refugiunt ad iudicẽ ꝓpt᷑ inue
mẽð iuſtũ: qm ad iudicẽ ire ẽ ad iuſtũ
ire:qꝛ iuõx vult ⁊ dʒ eſſe iuſtũ aĩatuʒ
ꝗ iueniat ⁊ oñdat iuſtũ moꝛtuum ſcri
ptuũ ĩ pelle moꝛtua ꝙ nõ applicat᷑ ad
factũ niſi p iuſtũ aiatum iudicem. ſ.ꝗ

dʒ bje ĩ aĩa ſua iura deſcripta: ꝓ mai

oꝛi vᷣo dicit ꝙ hoĩies querentes uudicẽ

quert euʒ taq;ᷓ mediũ vel ut medij in
uetnoꝛẽ. Et qũq; rocant meſidicos i.

mediatoꝛes arbitros.at ſi velint dre
ꝙ ſi medio cõnigat attigẽtes medium

glʒ ſᷣm ratã ſuã ipᷣi ſunt cõpoſui vl eõ

luncti cum iuſto. ¶¶ Æx quo patet ꝙ
ad iudicem nõ eſt refugium niſi ad ĩi/
ueniendũ medium. ĩ boc fundatur
maioꝛ. ¶ VAlterius igit᷑ cõcludit.d.

X

LIBRO

iuſtũ ꝗᷓ erit mediũ ſupple dãni ⁊ lucri
Sigꝗdẽ vt viſũ ẽ iudex eſt mediꝰ ⁊ iuẽ
toꝛ medij. iudex enĩ adequat inequa
lia reducẽs ad equalitatẽ ⁊ ad medi
um. C Cõſeqũter ibi.Et quẽadmoð
linea ꝓbat tertiã cõcluſionẽ itendenſ
ſic arguere.Oẽ equale ꝑditũ ĩ iuentũ
ẽ mediũ ſᷣm ariſmetricã ꝓpoꝛtioeʒ ſʒ
iuſtũ cõmutatiuũ ẽ hꝰmõi:quare ipſũ
ẽ mediũ ſᷣm aꝛiſmetricã ꝓpoꝛtioneʒ.
¶ Huius ronis põit pꝛio minoꝛẽ: ſe
cudo maioꝛẽ ibi.Equale aũt medium
tertio minoꝛis cõfirmationẽ ibi. ꝓpt
naaed E; ſciendũ ad euiden
tiã hui ꝙ dica di bꝛeuis carta adden
do dicta Et ẽ realit ars ⁊ regula dun
ſiua quãtitat᷑ ĩ medietateſ que ſunpłr
ſũt medietates totiꝰ dunſi vel diuidẽ

di. Inuenire aũt mediũ ꝑ talem dicã

põt fieri dupłr.vno mõ mediate alio
mõ ĩmediate. ediate ꝗdẽ ſuũ totũ
ẽ diuiſũ in ꝑtes ĩi equales:⁊ tũc opoꝛ
tet ꝙ aſſumet᷑ totũ ꝙ poſſet cõſtare ex
illis in equalibꝰ ptibꝰ:⁊ boc facto cõ
ſequẽt᷑ ꝑ dicãꝑtẽ.ſ.medicandi diuide
tur illa ſũma⁊ boc facto videbit᷑ q;to

maioꝛ ps excedit medietatem ⁊æ illæ

exceſſus apponet᷑ ꝑpti minoꝛi ⁊æ puen
tũ erit ad equalitatẽ medij. Alio aũt

mõ poſſet fieri imediate:vt a pꝛinci

pio totũ diuideret᷑ ꝑ medietates ⁊ ꝑp
cõſequẽs diuiſũ eẽt ſtatiʒ ĩ pꝑtes equa
les. Mbüuoſophus at ondit iuſtum
eſſe mediũ ꝑ dicã vtroqʒ mõ inuentã.
Pꝛio quidẽ medietate aſſumẽs ſimi
litudinẽ ð linea:dicit qð quẽadmoð li
nea exiſtente ſecta ⁊ dimiſa in partes
inequales. mathematicꝰ vtẽs dica. ?
pꝓ ipᷣam pᷣſciẽs quãta ẽ medietas toti
linee iã inequalit᷑ diuiſe abſtulit a ma
ioꝛi ſectiõe ſeu a maioꝛi pte illò quo
ipᷣa ſuꝑ excedit medietatẽ ⁊ pti vł ſe
ctioni minoꝛi appoſuit.⁊ pꝑ hoc ad e/
qualitatẽ partiũ venit. Itaq; etiã iu/
dex iueniẽs cõmutationẽ inequaliter
diuiſam dãno ⁊ lucro p dicã iuſtitie in
ueſtigat medietatẽ totius ſił ſumpti:
qua inuen.a:aufert ab eo qui excedit

totũ illud ĩ quo medietatẽ excedit e
defectũ apponit. Et ſic ꝑ dicã ad e/

qualitatẽ medij venit.Aliqñ aũt ꝑ di

ca imedietate attigii medii cũ.ſ.totũ
pꝛĩo diuidit ꝑ dicã:tũc dicũt partes ſe

hĩe ius ſuũ:qñ ſcʒ hñt equale hoc mõ

ſũptũ ( Subdiuidit autẽ maioꝛeʒ.d.
ꝙ equale tale quale per dicã inuentü
ẽ mediũ maioꝛis ⁊ minoꝛis.i.ini ma
ius ⁊ minꝰ fᷣm ariſmetrica ꝓpoꝛtio/
nalitatẽ que cõſiſtit in equaliuate q;;/
titatũ no ꝓpoꝛtionũ:vt dictũ eſt ſu/
pꝛa.¶SDeinde ibi. Pꝛopĩ ꝙ ⁊ noia

tur. Cöfirmat ⁊ ꝓbat dictã minoꝛem
dupkr. pꝛio ꝗdẽ ex noie.ſcòo ex com

mẽſuratõe ibi Si eni duobus. Sicit ꝗ
pꝛĩo ꝙ iuſtũ cõmutatiuũ qꝛ pdicã iue

nit᷑ iõ noiat dyachaion.i.equalłr di.

uiſũ.quẽadmoð ſi ꝗs dicat ſᷣm cõiuga
ta. dyachaion opꝰ iuſtũ equałr pꝑ dici
diuiſũ. diachaides iud cẽ iuſtũ. id ẽ
equałr cũ dica diuidẽtẽ ⁊ dichaide iu

ſtitiã.i.equałr cũ dica diuiſaʒ hoc at ẽ

ſignũ ꝙ iuſtũ hꝰmoõi ꝑ dicã iueiat᷑ pꝛiꝰ
qᷓ; a dica noĩat᷑.¶ SHeinde ibi Si eni
duob. Facit ad hoc rõem ⁊ pꝛimo in
ſentẽtia ponit eã.ſcòo in termis ma/

thematicis ibi. Equales ĩ quibꝰ.pꝛio

S ſic arguut illa iuenit᷑ madiũ iuſtũ in
cõmutatiombꝰ quo cognoſcit᷑ ꝙ oʒ au
feree a plus hñte ⁊ ꝗd addere minꝰ

bñti.Sʒ dica diuidente pꝑ media iſtud

cognoſcit᷑ quare ꝑ ipᷣm mediiũ iuſtũ in
cõmutationibꝰinuenit GC Hui rõnis

declarat mioꝛẽ tradẽs pꝛio modũ ex

cedẽdi ⁊ recedẽdi ab equalitate me
dij.⁊.d.ꝙ ſi duobꝰ qᷓ;tis exñtibus e/

qualibꝰ auferat᷑ ab altero eoꝝ aliqua

pticula ⁊ apponat᷑ ad alteꝝ.tũc illo
qᷓ;tũ cui ẽ appoſitũ illa pticła excedet
alteꝝ q;tũ in duabꝰ pꝑticulis.Si vo il/

la pticula fuerit ab vno illoꝝ amotaæ—

alteri nõ appoiĩta tũc iſtud excedet il

lud ĩ vna pticula.Ex quo pʒ ꝙ ĩ pio

cãu cũ.ſ.vni aufert᷑ ⁊ alteri apponit᷑
illud cui facta ẽ appõ excedet mediũ
ĩ quo pꝛio fueãt vno.i.vna pticłapeo
ꝙ mediũ nihil creuit.illud tñ creuit ⁊

nüiteluct

(ialtnneni

utiſnla
uinitle
cdnnocniwon
it neloton⸗
ummcun
Gſrnmoe

eeeunecietan

iuimeopottel
inrnin hit
aeninsbebi
figetkünmmn
ſwicgntuene
ruptenilu
oenecktchüß
Gecanſczed ean
ſcpenecütn
Colatndopo
rue. Denne

S —

idu uennn
lgoiciodi⸗
M/Neloag

üuienvales ,n

(Irnis ſubctns,

iualeren
üſrpoſt
Ulitipicnena
fopnanwate
erpenſenab
Achzenicdenüab
Apfſegtulnin
ciickllinecnpn
ſſinginst

Ratarr.

Eeigztu iſru

Atifn medz

WWheniſr

tigni dd.
eclengeſe
Nepigahn

fpſemiandi

ſe
l n
(a. A Upegion
4 mni

en

3 n . 1
ceſri

one wnn
è

adin

Merwieſnn

Siddn

wodſignuf

inaiit
Mal ninin
Eilirn nudi
nr' gocoi⸗
kn ddidnehiun

bre ndsſn

Krat bN
fini

auctũ ex addiramento illiꝰ ꝑticule.
mediũ aũt excedet illud inq;tũ a quo
facta ẽ oblatio:etiã in vna.i.in vna p
ticula.Et ᷣm boc pʒ quare illud qᷓ;tũ
cui facia ẽ additio excedit alteꝝ ĩ du
obus. in vno eni rõne augmẽti iupꝛa

mediũ ⁊ in alio rõne detrimẽti alte/
rius extremi citra mediũ. ¶ Ex his
5ſcðo ĩfert minoꝛẽ.d.ꝙ hoc.ſ.medio
hac dita medietante cognoſcemus
quid auferre opoꝛtet a plł bñte ⁊ ꝗd
apponere min hñti:qꝛ opoꝛtet ap/
ponere minus habẽti illud ĩ quo me
diũ excedit ipᷣm minus hñs ut creſcat
vſq; ad equalitatẽ medij ⁊ opoꝛtz au
ferre a plus hũte illud in quo mediũ
ſupexcedit᷑ ab.ipᷣo plus bate:vt ſcʒ de
creſcat vſq; ad equaluatẽ medij. Et
ſic pʒ ꝙ mediũ ⁊ dita ẽ illud quo co/
gnoſcit᷑ aner auferre ac ap⸗/

ponere. ¶ Deinde ibi &quales in q

bus p̃ᷣdictà rõem manifeſtat in termi
nis quãtũ ad modũ excedendi ⁊ rece
dendi a medio.d.ꝙ tres quantuates
ad inuicẽ equales.ſ.tres cubiti ſignẽ
tur in termis ſubditis.ſic ꝙ vnus cu/
bitus vocet᷑ aa.alter vero.bb. alt᷑ aũt
98. lHis aũt ſic poſiᷣ peimꝰ cubit
aa. diuidat᷑ ĩ pũcto.e in duos ſemi cu
bitos quoꝝ alter vocet᷑ ae. alter vero
vocet᷑ e a.pꝛimꝰ ſemicubitꝰ ablatꝰ ab
aa.apponat᷑ ad tertiũ cubitũ:qui vo/
cat᷑:gg.ſic ꝙ iſtud additamẽtũ vt in/
ſertũ eſt illi tertio cubito vocet᷑.gd.⁊
tota ſimul ſũpta quatitas illiꝰ aggre/

gati ex illo tertio cubito ⁊ ex ſemicu/

Pirorvog⸗ Et cuz boc iſtud ſic aggre/
gatũ diuidit᷑in puncto.ʒ. ſic ꝙ ab hoc

puncto.ʒ. vſq; ad extremũ ſit vnꝰ tin

ſemicubit. His eni ſic diſpoſi mani
feſtü ẽ ꝙ totũ illud dgg.ꝙ ẽ cubitus⁊
ſemis excedit ea ꝙ ẽ ſemicubit reli/

ctus de pꝛio cubuo in quãtitate gd. ſ.

in ſemicubitu. iteꝝ in quãtitate.g. ʒ
ſ. in alio ſemicubito:ſed q;titatẽ.bb.
excedit tm̃ in.gd.ſ.ĩ ſemicubito:ſicut
dictu fuerat ſupꝛa ĩ pticula pᷣcedente
(eek igit notandũ ad babendũ de

.V.

ſſſtis aliquẽ fructũ qꝙ circa commutati

onẽ iniuſtã eſt vnus fraudãs: ⁊ iſte ſi
gnat᷑ per.ggd.qm̃ vltra ſoꝛtẽ habuit
T eſt alter fraudatꝰ qui ſignat᷑ per ea
qm̃ iſte de ſoꝛte dimiſit. ⁊ tertius me
dius qui nõ fraudãs nec fraudatus ẽ

qui ſignat᷑ p.bb.qꝛ iſte ſieut iudex de

bet in virtute artis ⁊ ſcie ſue tenere
ditã iuris ⁊ iuſtitie quaſi ſtaterã per
quã exceſſus ⁊ defectꝰ reducat ad e/
qualitatẽ medij:Et iõ philoſophꝰad
dit.d.ꝙ hoc qð dictũ ẽ de equalitate
media. Eſt etiã in artibꝰ alijs ab ar/

te adequãdi.⁊ menſurãdi lineas ali

eni deſtruerent᷑ artes:qꝛ nulłꝰ ſeque
ret᷑ eas fierent eni inutiles homini ſi
aliꝗs patiẽs indigentiã paſſus:hoc ẽ
i.recepit hoc quo indigebat: ⁊ tm̃ ⁊

tale quãto ⁊ quali indigebat ab ali-
quo artifice:ſi etiã ipſe faciẽs aliqd

opus nõ fecit ideſt non retribuit illi
artifici:fiat aliqdð opus quãtũ ⁊ qua
le ᷣm valoꝛẽ quẽ iſte recepit ab eo vł
i pecunia vł ĩ aliqua mercatura ſi nõ
eſt artifer. ¶ Conſequenter ibi. Ae
nerũt ãt hec noĩia.ꝓbat quartã cõclu/
ſionẽ ſupponẽs quãdã diuiſionẽ poſi
tã ſupꝛa.ca.v.que ẽ ꝙ cõmutationum
alie ſũt volũtarie ſine ignoꝛãtia ⁊ vi
olẽtia que poſſent cãre inuolũtarium

alie vo ſũt inuolũtarie ꝑ ignoꝛãtiã æ?

violẽtiã:hac ãt dioe ſuppoſita ſequit
ꝙ lucꝝ ⁊ dãnũ int᷑ que mediat iuſtum
cõmutatiuũ:vel ſũt ĩ cõmutatiõe volũ

taria vel inuolũtaria.Hõ ꝗdẽ ĩ cõmu

tatiõe volũtaria ꝓ eo qꝛ lucꝝ ⁊ dãnũ
int᷑ que mediat iuſtũ iniuſta ĩ facere ł
ĩ pati.vt infra ca.ix.ſed ĩ cõmutatiõe
volũtaria nec lucꝝ nec dãnũ ſũt iniu/
ſta.⁊ hoc tradit philoſophꝰ i la ex/
ponẽs modũ tał lucri ⁊ tał dãni. Et
ex hoc tãqᷓ; añcedẽte ĩfert cõcluſionẽ
ſupꝛa poitã tãqᷓ; eiꝰ cõſeqñs. ibi qua
re lucri cuiuſdã. SDicit ꝗ̊ pꝛio ꝙ bec
nomina damnũ ⁊ lucꝝ venerũt ⁊æ oꝛ/

tũ habuerunt ex cõmutatione volun/

taria qm lucrari dĩ eẽ hĩe płꝰ nũc qᷓᷓ ſi
cut ea que fuerunt ip̃ius lucrantis.

LIBRO

Samnificari vero dicit᷑ eſſe minꝰ hĩe
qᷓ; fuerint illa que habuit a pꝛincipio
ipſe qui damnificat᷑: puta in vende ⁊
emere ⁊ in quãtis vel ĩ quot cõmuta
tionibus alijs lex dedit licẽtiã cõmu/

tandi.qñ aũt ipᷣi cõmutãtes nec plus
nec minus euenit eis ex cõmutatione
ſed ipᷣa que a pꝛincipio fuerũt ſua:fi
unt ⁊ remanent eis p ſe ipᷣa.i.ſolita/

ria abſq; oĩ additamẽto:tunc aiunt ſe
hre que ſũt ſua ſũt ñ lucrari nec dãni
ficari.. Ex his autẽ euidẽter pʒ ꝙ i
cõmutatione volũtaria nec lucrü nec
damnũ ſunt iniuſta poſtq; data ẽ legiſ
licẽtia.⁊ poſtq; ab viraq; ꝑte cõmuta
tio eſt volutaria:puta ſi hodie duo cõ
mutarẽt vinũ ⁊ bladũ cras vileſceret
vel careſceret vinũ vnus haberet lu/
crũ ſine hoc ꝙ ĩiuſtũ faceret.⁊ alt᷑ dã
num ſine hoc ꝙ iniuſtũ pateret᷑.quia
cõmutatio fuit legitima ⁊ vtrobiq; vo
luntaria: ¶ Eonſequẽter ibi. Quare
lucri cuiuſdã:philoſoph infert cõclu
ſionẽ intentã.d.ꝙ ex pᷣdictis ſequitur
ꝙ iuſtũ ẽ mediũ nõ ois:ſed cuiuſdã lu
cri et damni eoꝝ.ſ.que ſunt circa vel
pᷣter volũtariũ.i.in volũtarioꝝ ⁊ hoc
medliũ ẽ hre equale ⁊ pꝛiꝰ añ cõmu/
tationẽ ⁊ poſteriꝰ poſt cõmutationeʒ
ſic ꝙ tmn babeat poſteri ſicut pꝛius.
Cauendũ aũt eſt ne per aliquã expo
ſitionẽ referat᷑ pᷣter voluntariũ ad iu/
ſtum ſicut quidã expoſuit de illo ꝗ iu
ſtũ facit reſtituẽs alteri cogente iudi
ce.qꝛ tunc iudex qui voluntarie facit
iuſtum non faceret iuſtũ.ſi iuſtũ eẽt in
volũtariũ nec etiã ꝗ facit iuſte opꝰ iu
ſtũ facit in iuſtũ volũtariã ſicut igit᷑ di
ciũ eſt:philoſophus expᷣſſe dicit ꝙ iu
ſtũ eſt mediũ inter lucꝝ ⁊ dãnuz que
ſunt iniuſta.infra cap.ix.hic auteʒ ex
p̃ſſe dicit ea inuolũtaria ab altera ꝑte
tñ qꝛ nulla cõmutatio ẽ ĩuolũtaria ab
vtraq; parte.ſʒ qꝛ depẽdere deberet
ex volũtate partis vtriuſq;.iõ ex alte
ra parte deficiente voluntate.tota di
citur in volũtaria.

S euidentiã eoꝝ que dicta
ſüt de lege ⁊ iudice ĩ pꝛimiſ
duab' cõcluſionibus. quero

vtrũ expedienti ſu ciuitatẽ regi. bo/

na lege ſine bono boie qᷓ; bono hoie.
ſine bona lege. ſic intelligendo cauſa
ꝙ lex habeat miſtrũ qui poꝛtas gla/
dium in vltionẽ trãſgreſſoꝝ legẽ ſtri/
cte faciat obſeruari. Et ꝙ iſte legis
miniſter nõ ſit bonꝰ hõ tñ ẽ bonꝰ mi/
niſter q;tũ ad hoc:quales ſũt multi iu
ſtitiarij in regno frantie. Ex alia ve/
ro parte ſit bonus ⁊ pꝛudens hõ re/
ctoꝛ ciuitatis ſine lege ſcripta ᷣm p/
pꝛiam rõem ⁊ pꝛudentid regẽs bñs

etiã miniſtꝝ cũ gladio exſecutoꝛẽ iu/

ſtitie. ¶ His autẽ ſic ſe habentib ar
guit ꝙ expedientiꝰ ſu ſic regi lege q;

boĩe.pꝛĩo ex rõne philoſophi.ſecũdo

politice.qꝛ hõ ẽ paſſionat.lex auteʒ
nõ eſt paſſionata.hõ nãq; qñq; triſta

tur iraſcit᷑ indignat᷑ ⁊ affectat᷑.lex ůit

nunqᷓ;:quare ꝓ regimine. lex expedi

entioꝛ ẽ qᷓ; hõ:ſcòo qꝛ hõ muluplr eſt

oneꝛoſus ⁊ ex cõditione hũana ⁊ ex

neceſſitate ſua. reꝗrit eni victũ veſti,/
tum exactiones facit ſtipẽdia recipit

lex aũt nõ eſt oneꝛoſa ut.li.x.cap. xj.
quare ut pꝛius. ¶ Zertio qꝛ lex diui

nioꝛ ẽ hoĩe.qꝛ bonũ q;to cõomumꝰ tã

to diuiniꝰ: vt ſupꝛa.li.pꝛĩo ĩ ꝓhemio.
lex autẽ cõioꝛ eſt hoĩe ĩ regendo oms
eni poſtqᷓ; ẽ ꝓmulgata ſił alloquit ?
om̃s ſił hoꝛtat᷑:hõ vero nõ põt.quare
lex ẽ uinien ⁊ pꝑ cõſequẽs expedien

tioꝛ.¶ Auarto qꝛ lex ẽ iuſtioꝛ hoie.

qꝛz eni ẽ ĩidĩntioꝛ ad ptes litigãtes.⁊

vłiꝰ ad ciueſ:ipᷣe ẽ iuſtioꝛ:ut habet ex

xiij. politice. lex aũt eſt idifferentioꝛ.

Impoſſibile ꝗppe videt᷑.ꝙ aligs hõ
equaliter diligat oẽs.ꝗ inter ſe ſũt p
tes.⁊ tñ lex equaluer reſ picit omneſ
quare ipᷣa ẽ iuſtioꝛ ⁊ p cõſeqũs expe

ditioꝛ. ¶ QAuinto qꝛ lex ẽ cõmodioꝛ.

leges eni ſacratiſſune nõ pmittũt ho
minẽ ĩ pauptate viuẽ nec ĩ anxielate

e utiti

fen
iigletſpniuis⸗
Eün gng,
Geünftagl
inch
mrnn L

enpti⸗
Pain
itmumnih
iilinin
Eirun
eneriiponer.
ſn irn
actsſeniſin
Genntden
no .
h finihon
iſanmenuen
iiigen
6bwrninopot
rvercibusre
hurähnsſenn
iicereorer
6gbrikacidtot

ſor chontorih

Wioſophygſtedl
er elbnnicin
Ppuere. Gadt⸗
Mo nohaber on

'gnimmuna nni
ler umekyan
Caigoneaſan
niniinck wr

dMonnsemrai

Pnleiſorarn

Egltxbniri

ſbiiſng

„*

DZBB

id wei
negofuntet
ſunnsd
s Kebr

Penatiet Nn
BSAEAENE

kioernürſtlin
Argm
õ
Pcegeuu
ge Mhbe⸗
rethoiein
i lgnul
Nnnt dönife

moꝛi. vt ĩ autẽt ica de bĩ ⁊ fal. J.fi.
quare vt pꝛiꝰ. (Sexo qꝛ lex ẽ ratio
nalioꝛ boĩe.homo.n.nõ ẽ rationalis
niſi qꝛ rationẽ hʒ ⁊ qꝛ vtuur ratione
põt eni aliquãdo vſuzʒ rationis ꝑdeꝛe
manens homo. lex autẽ ẽ rationał qꝛ
ipſamet ẽ ipſamet. ratio vñ ait papi/
as. ꝙ lex ẽ mẽs ⁊ anim cõſiliũ ⁊ ſñia
ciuitatis.ſic ꝙ ipſa manẽs lex nõ põt
eſſe non recta. ⁊ non rational quare
vt prius. ¶ Septimo qꝛ lex ĩ precipi
endo pfectioꝛ ẽ homine.lex eni ſcòm
omnẽ virtutem viuere pᷣcipit.⁊ ſcòm

om̃e vitiuz viuere ꝓhibet.vtſupꝛa.c.

v. homo tamẽ nõ poteſt hec oia expo
nere.nec de oĩibus recordari nec ꝑ cõ

ſequẽs de oibus ſermonẽ vel expoꝛta
tionẽ facere quare vt prius. ¶ Octa
vo qꝛ lex ĩ faciẽdo bonos ciues poten

tior ⁊ efficatioꝛ ẽ homine.Sicit eniʒ
philoſophꝰ ꝙ ſi ẽ aliquẽ futurũ bonũ
hoĩez.vel bonũ ciuẽ opz nutriꝛi bene
⁊ aſſuefieri.deinde ĩ boniſ adiuẽtioni

bus viuere. Sʒ ad bec paterna ꝗdẽ pᷣ

ceptio nõ habet coactuʒ nec totaliter
alicuiꝰ viri vnius.niſi foꝛte eẽt rex vel
ſimilis lex tamẽ hʒ ad hoc potentiaʒ
coactiuã.quare ad faciendũ bonuʒ vi

rum vel ciuẽ ipᷣa eſt potẽtioꝛ Ane
R

⁊ pconſequens expediẽtioꝛ. ¶ Ho/

no qꝛ lex ẽ ſecurioꝛ ⁊ minus cõfiden

duʒ eſt de homine q; de lege. vnde di
cit philoſophꝰ ꝙ pauciſſima cõmitten
da ſunt iudicibꝰ. Sʒ omnia poſibilia

ſunt determinãda ꝑ leges.ij.politice

quaꝛe expediẽti ẽ regi lege q; homi
ne. ¶ Decimo qꝛ lex pᷣfertuꝛ homini
bono ĩ ſantitate ⁊ iuſtitia. bonitate ⁊

ſpiritualitate. Unde pauł apoſtolus

pfert eaz ſibi ip̃i.d.ꝙ lex ꝗdez ſancta
⁊ mãdatũ ſanctum ⁊ bonũ. Scimus
eniĩ ꝙ lex ſpiritualis eſt.ego autẽ caꝛ/
nalis ſum. ad ro.vij.quare vt pꝛius.
¶ Sʒ ecõuerſo aꝛguit᷑.pꝛimo.quõiã

ad bene agere melioꝛ ẽ res animata

⁊ viua qᷓ; res moꝛtua. Aiui eni bene
agunt ⁊ nõ mortui. Ande ſcriptuʒ ẽ.

wwV.

q viunimus benedicimꝰ dño.bonus ũt
homo rector ciuitatis exiſtẽs eſt ius
animatũ vt bic dicit᷑ lex autem eſt ius
moꝛtuũ ĩi mortua autẽ pelle deſcriptũ
quaꝛe ad bñ regere bonꝰ homo ẽ me

lioꝛ ⁊ expedientioꝛ bona lege. ¶( Se

cundo quoniã ad bene agere cauſa ẽ
efficatior effectu ſuo.qꝛ pꝛopteꝛ vnũ
quodq; tale ⁊ ipſuʒ magis tale pri⸗
mo poſterioꝛum ¶ Sʒ bomo eſt cau
ſa legis ⁊ homo bonus cauſa eſt legii
bone. homo ꝗdem legẽ condidit non

lex hominẽ.quare ad bene ꝛegere bo

nus homo melioꝛ ẽ bona lege.¶ Di

cendũ ad queſtionẽ tenendo caſum

p̃miſſuʒ ⁊æ ſupponendo pꝛeſeruan/
tiam regiminis boni viri ⁊ regiminis
bone legis ꝙ expediencius ẽ regimẽ
boni viri qᷓ; ꝛegimẽ bone legis.ſuppo
ſuo ꝙ bonus vi habeatur ſicut ⁊ lex
habet.¶ Hoc autem probat᷑ qꝛ illud

regimẽ eſt ciuitati expedientiꝰ ꝙ ẽ ad
finem ⁊ felicitatẽ ciuitatis efficatius.

poc autem eſt regimẽ boni viri. quare

ipſuz expediẽtius eſt regumine bone
legis. Aſſumptũ ꝓbatur.quoniam
finis ⁊ felicitas ciuitatis ẽ eſſe ciues

iuſtos.pꝛudẽtes.⁊ bonos. hoc auteʒ

habito.cetera ciuitati neceſſaria facili
ter habẽtur. Sʒ ad hoc efficatius ẽ re
gimen boni viri qᷓ; bone legiſ.Qò ap

paret ex tribus ad hoc neceſſarijs in
quibus bonus homo excedit legẽ bo/

nam. que ſunt potentia. prudẽtia. iu

ſtitia. QAð eni bonus homo ſit poten

tioꝛ bona lege pbatur. quoniã vltra pᷣ
cepta legis ⁊ hominis ſunt quatuoꝛ
motiua que continẽt totam potẽtiã fa

ciẽdi homines bonos.ſ.metꝰ ⁊ amoꝛ

exhoꝛtatio ⁊ exemplũ. De metu eniʒ

dicit philoſophꝰ.q; multi obediũt ne
ceſſitati magis qᷓ; ſermoni ⁊ iacture

qᷓ; timẽt magis q; bono ĩifra.li.x.cap.

.xj. He amoꝛe autẽ dicit ibidẽ. ꝙ pa/

terni ſermoneſ æ moꝛes magis habẽt

MNon moꝛtui laudabũt te dñe ſʒ nos

de poteſtate qᷓ; legalia ⁊ ciuiles mo/
res ꝓpter cognationẽ ⁊ beneficia. p̃ᷣ

exiſtunt eni diligentes ⁊ obedientes

Xx

“ ☛
. Ra

”c

IIBRO

nature facili᷑. Pe exhortatione vero
dicit. Jeronimꝰ ꝙ hʒ neſcio ꝗd laten
tis emergẽs viue vocis actus ⁊ in au
res diſcipuli ex auctoꝛis oꝛe tranſfu/
ſa foꝛtius ſonat inepta ad paulinũ.ca
pitu.ſcòo.(¶ SDe exẽplo aũt habemꝰ
ꝙ zelarites conãt᷑ bona ymitari hbono
rabilia.qualia ſũt virtutũ exẽpla ſcòðo
rethoꝛice.cap.de zelo ʒelantes auteʒ
ſunt pꝛecipue viuẽtes ⁊ viri magna⸗/
nimi vt ibidẽ habetur. Munc autẽ bo
nus vir ⁊ bona lex pares ſunt ĩ metu
2 timoze pene. qꝛ vtriq; miſtrum æ
gladiũ habet vltorem. ſed bonus vir
rectoꝛ ciuitatis exiſtens. habet ad ci/
ues amoꝛem paternũ ⁊ ciues ad ipᷣm
habet etiã ⁊ boꝛtationẽ viuam ⁊ exẽ
plum bonoꝝ opum lex autẽ nec amo
rezʒ mutuũ nec exhortationẽ viuaʒ nec
exempluzʒ bonoꝛũ opeꝛum bhabet qua
re ſine comparatione vir bonus rõne
iſtoꝛuʒ trium potẽtioꝛ ẽ lege bona ad
faciẽdũ ciues bonos ⁊ iuſtos.(Aðᷣ
autem ſu prudentioꝛ ꝓbatur qꝛ ⁊ vir
pꝛudẽs ⁊ lex bona ſcòm prudentiam
dataz cõtinẽt noticiam ⁊ artem bene
viuendi cũ noticia. vel ars prudẽtis
viri excedat legalẽ noticiã gra ſilicet
extenſiue ⁊ ĩtenſiue ⁊ pfectionaliter
Extenſiue ꝗdẽ qꝛ lex nõ poteſt extẽ
di ad omnes caſus qui pnñqt euenire.
HMec legiſ latoꝛ eos potuit preuidere
nec de oĩbus legẽ ponere.vt ifra.eo.
c. decimoſeptio tunc aũt vbi lex defi
cit recurſus eſt ad arbitrium boni vi
ri ⁊ ſic arbitriuz honi viri excedit le/
gem extenſiue. ¶ Intẽſine etiam ex/
cedit eam quia ſermones legis ſunt
vniuerſales ⁊ non particulares.vt eo
dem capitulo ſermones vero boni vi/
ri poſſunt eẽ particulares vt patet ad
ſenſuʒ ſermones vero pticulares effi/
catioꝛes ſunt in agibilibus qᷓ; vniuer
ſales vt ſupra. li.ij.⁊ tertio politice.
quare notitia prudẽnis viri excedit le
galeʒ notitiam intenſiue ¶ Item ꝑ
fectionabiliter quoniã vir bonꝰ ⁊ pru
dens babet quandã experunentalem

notitiam vel pfectam ꝙ nulli poſſunt

eẽ niſi homini bono.nunquã autẽ bo

mini malo vt ĩifra li.vij. cap.xvj.om
nis autẽ legalis notitia poteſt ĩ eſſe tã
bono qᷓ; malo quaj iſta ẽ perfectioꝛ qᷓ
illa ⁊ p conſequẽs vir bonus ẽ pru/
dẽtioꝛ lege.i.quocunq; hñte ſolam le
galem notitiaʒ. Qð aũt vir bonus ſit
iuſtioꝛ lege iuſta ꝓbat᷑ duplici primo
ꝗdeʒz de iuſtitia in comuni quomiã lex
dicit᷑ iuſta tantum qꝛ pceptiua ẽ iuſto
rum operũ.vir bonus autẽ dicitur iu/
ſtus ⁊ qꝛ pᷣceptiuus ⁊ qꝛ opatiuus ⁊
qꝛ electiuus ⁊ volitiuus iuſtoꝛũ opuʒ

vt ſupꝛa.uij. ca.j.⁊ in pꝛimo magno

rum moralium cap. de iuſtitia quare
vir bonus iuſtior eſt lege. ¶ Secun
do quia lex ĩ comuni data pro aliquo
caſu paꝛticulari peccabit. Sed vir bo
nus qui dicitur epyekes ſecundũ il/

lam iuſtitiã que dicitur epyekeia diri

git ⁊? corꝛigit comunem ſententiam
legis.vt infra.iiij. cap. de epykeia
hec autem epyckeia non poteſt expli
cari per legem. quare vir bonus in/
ſtior eſt lege bona ratione huius epye
keie quare manifeſtum eſt ꝙ vir bon
prudens rectoꝛ ciuitatis exiſtens
excedit legem bonam in tribus ſ.
potentia. pꝛudentia ⁊ iuſticia. Que
tria reddunt regimen ciuitatis opti/
mum quare expediẽtius eſt regi bo/
no viro quaʒ bona lege. (Ad pꝛi/
mum ergo dicendum ꝙ expedienti/

us eſt regi homines paſſionatos ad

rem paſſionatam per rem paſſiona/
tam.quoniam animus hominis paſ/
ſionati audiens ſibi dici partẽ nõ paſ
ſionatazʒ non ſecutuꝛis paſſionem di/
cit intꝛa ſe·
erat expertus paſſiones. qꝛ non ita
jceret. ideo ipſe contempnet.
Si vero alius bomo paſſionatus
hoc ſibi pꝛecipiat videns ꝙ precipi/
ens vincit paſſiones animat᷑.⁊ ip/
ſum ad vincendum ſimiliter. Et ideo
philoſophus illos vocat ſophiſtas ꝗ
non ciuiliteꝛ conuerſates promitunt

Iſte pꝛecipiens non

4
4

= = =
=
*

umkſe
üntüqer
Crrimuffnß⸗
Pfoperenuns
sfürdizec⸗

uſicitmechhr
oen. oti on
(ms n oni cin

1

iuefeni on
ntinig. A
Ultniie bo
üürden. An
Uunnttnennamg

Uhnlicenrer et

Atilnenciggſi

ontpond uli

ai ſm)is⸗

inftitnmd

linininti
eclluetiizinen
e

E
Se⸗=
SE.
—
S=
☛

— —
= =
S.- S.⸗

E
=
—
S
E

=
=—
☛
=
==
S.
=tO.
=,

W ANSi
1wlninsi
„A LALNN
de n
,
epheits i

iridn

nii onmnt

Gnunenel

“
nNn ans ei⸗

—„

z dona ley⸗ 6

homnines Mie
mtan per a,

iens ſbi an

ee 4
(Driwſd

us in
iGeo e/

S

mueriis
ngtinf

docere politic infra li.x.ca.fi. Ceꝛtũ

ẽ aũt ꝙ nec lex nec reſ aliqua nõ paſſi
onata ciuiliter viuit. ⁊ idcirco apoſto
lus in pſona paſſionatoꝛũ ciuiũ loqñs
ait.Mõ.n. habemus põtificem ꝗ non
poſſit cõpati infirmitatibus nr̃is tp̃ta
tũ aũt px omnia abſq; peccato.ad he⸗

bꝛe.iiij.lex aũt nõ põt cõpati.nec pꝓ/⸗
pter hoc eſt melioꝛ ad regenduzʒ p ſe

ſũpta ſine viro bono. ¶ Ad ſcõm aũt
dicendũ ꝙ vir bonus nõ eſt oneroſus
qꝛ non tyrãnus eſt. nec aliꝗd recipit

niſi uſte.ymo aliena onera poꝛtat vt

adimpleat legẽ xpᷣi.qui alioʒũ ꝑecca/
ta poꝛtauit.pꝛime pe.ij. ¶ Ad terci
um aũt dicendũ ꝙ vir bonus diuinioꝛ

eſt lege bona.vñ.infra libꝛo vij. ca.i.
dicit qg ꝓpter virtutis excellẽtiam ex

hõibus fiut dij. nec lex eſt cõioꝛ homi
ne niſi cõitate abſtractõnis facte per
intentõem.nõ tñ comunitate cãtõnis

effectus in bonũ cõitatis. de qua ſola

cõitate verũ eſt ꝙ bonum quãto cõius
tanto diuinius. Ad quartũ dicen/
dum ꝙ vt viſũ eſt homo eſt iuſtioꝛ le/
ge.nõ aũt ecõuerſo. Cum aũt ꝓbatur

p illam indifferentiam dicendũ ꝙ bo

nus homo ſufficienter eſt indifferens
ad reddendum cuiq; ꝙ ſuũ eſt.ꝗa ſi ꝓ
ſe ipo vt ſuppono nulli faceret iniuri

am. multo minus ꝓ alio vm ẽ autẽ ꝙ

lex ẽ indifferẽtioꝛ nec hoc negari pot
tamẽ nõ ꝓpt᷑ hoc ẽ ſimpliciter melioꝛ
vt viſum eſt. ¶ Ad gqntuʒz vo dicendũ

ꝙ illa comoditas de qua loquit᷑ in il/
la aut᷑. de hef.⁊ fal.debet referri ad
ſolos iuriſperitos nõ ad ciues vniuer
ſos de quibus eſt nĩa intentio. ¶ Ad

ſextũ aüt dicendũ ꝙ bomo ratõnabi/
lioꝛ eſt lege nec lex eſt ipᷣa ratio.qꝛ i
la nunq; eſt e mẽtem.ſed eſt rationa
lis qꝛ eſt effectus rõis ꝓut eſt in veꝛ/

bo vel in ſeripto. quo de ipᷣa nunc lo/
quimuz. A

d ſeptimũ o dicendum
lex nõ eſt pfectioꝛ homine bono ꝗa

1 ſi lex ſcòm omnem virtutem viuere

pꝛecipit. bonus homo tamen ᷣm om
nem virtutẽe viuit ga virtutes que pꝛi

V.

cipaliter reddũt hõiem bonũ ſunt cõ
nexe.yt.ĩ.li.vj.c.fi.hoc aũt ẽ plus qᷓ;
ſolũ pᷣcipere.ꝗa ⁊ iſte ſic viuit ⁊ pᷣci/
pit. ſicut xpᷣs dñs ꝗ cepit facere ⁊ do
cere. Aci.i.nec bonus homo ᷣtutes
obliuiſcitur.vt dicitur ſupꝛa.li.i quia
virtuoſe opationes ſũt aſſidue ⁊ virtu
tes pmanentiſſime. ( Ad octauuʒ di
cendum ꝙ lex ratione metus nõ plus
habet de poteſtate coactiua qᷓ; vir bo
nus rector ciuitatis exiſtens. tunc
enim eſſet vt rex. ſicut inuit ibidem
philoſophuſ. ( nonum oõ. ꝙ lex
eſt ſecurioꝛ homine nõ accepto cuʒ de
termĩatiõe bonuatis quomodo hic ac
cepimus hominem vnde plus confi
dendum eſt de iuſtitia legis. quam

de iuſtitia cuiuſ libet iudicis. qꝛ ſeꝑ

multi mali ⁊ falſi inueniuntur Er
ideo illud dictum eſt propter malos.

nos autem de illo querimus queʒ ſup
ponimus eſſe bonum. Ad. x. auteʒ
dicendum ꝙ apoſtolus ſumit ſe ipſuʒ

vocans ſe carnalem vt pſonã inconti

nentem quamuis ipſe eſſʒ perfectiſſi

mus. Dicit autem legem eſſe ſanctã
iuſtam. bonam ⁊ ſpiritualem per

ſe ſumptam. Hon tamen propter hoc

pro regimine.

— —
.

dicit eam eſſe multum expedientem
¶ Bicit enim ꝙ man

datum ꝙ erat ad vitam inuentum eſt
mihi hoc eſſe ad mortẽ ibidem. quan
uis hoc non ſit peccatum legis ſed
hominis non tamem eſt lauſ legu que
ſolum hominem ad bene viuere pre/
cipiendo ligat. Sed cooperando non

adiuuat. ſicut facit prudentia virtu-
tis ⁊ bonitas boni viri que non mul/

tum ligant ⁊ multum iuuant hominẽ.

¶ Nectio octaua.

pra egit de iure ⁊ iuſtitia di
ibutionum « commutatio
num. Hic autem agit de iure con/
tra paſſi ⁊ pena talioms primo auteʒ
ſuper hoc improbat pictagoricorum
X 2

Idetur autem aliquibꝰ . ſu

.

X

N AH

IBRO

ſnĩam.2. ponit ſuam ibil Sed in coĩca
tionibus Pitagoꝛicoꝝ autẽ ſniaʒ pꝛi
mo recitat.2. improbat ibil multis eni
in locis Dicit eꝛgo ꝙ contrapaſſũ ali
quibus videtur eſſe ſimpliciter iuſtum
ſicut dixerũt pictagoꝛici.ſ.pictagoras
⁊ eius ſequaceſ qui determinabãt ⁊
diffiniebãt iuſtũ ſimpliciter ⁊ vł? ſun
ptum dicentes ꝙ eſt alij contrapaſſuzʒ
ſed cõtrapaſſũ vᷣz ſententiã ariſtoteliſ
nec indiſtributiuũ iuſtum. nec indirec
tiuuʒ comutatiuũ congruit. nec conue
nit quamuis hoc dixerit ſ̃m pictagoꝛi
corũ ſententiã iuſtum deſcriptũ a ra/
damante qui fuit legis latoꝛ in hac
ſententia pictagoꝛicus. dixi enim ꝙ
vnicuiq; fit recta vindicta. ſi patiatur
ea que ipſe fecit alteri. puta ſi quis
eulſit ocłm alteri ꝙ euellat᷑ ei. Et ſic
vlriſt imilib Aolequẽter ibi Mul
tis enim ĩ locis . hanc ſentẽtiaʒ iĩpro
bat per tres inſtantias.pꝛima eſt ꝙ ſi
pꝛinceps ſubdituzʒ percuſſit nõ opoꝛ
tet de iure.pꝛĩcipem reꝑcuti.¶ Secũ
da ſi ſubditus ꝑcuſſerit pꝛicipem non
opoꝛtet de iure ſubditum illum tan/
tũ repercuti.ſed gꝛauius puniri tan
quam euʒz qui cõmiſit crimẽ leſe ma
ieſtatis. Tertia inſtantia eſt ſi ali/
gꝗs inuoluntarius puta credẽs ludere
ſotium vulnerauit ⁊ alter volũtarius
cuzʒ deliberatiõe aliquezʒ vłnerauit nõ
opoꝛtet de iure ꝙ iſti duo equalit᷑ pu
niãt᷑ ꝑ cõtrapaſſionẽ ſic ꝙ ꝗſq; patiat
ĩ ſe ꝙ ipᷣe fecit alteri.qꝛ multuʒ difert
ĩi moꝛibꝰ ⁊ ĩ iure operari bonuz vel
malun voluntarie vel iuoluutarie.
Kõſequẽt ibi Sʒ incõunicationibꝰ
ponit propriam ſententiam ſup iuꝛe
contrapaſſi.pꝛimo autem pꝛoponit ĩ
tentum. 2. declarat ipſum ibi.. In/
contrafacere enim J. Dicit ergo pri/
mo ꝙ quanuis cõtꝛapaſſuz non ſit iu
ſtum ᷣm modum per pictagoꝛicoſ taa
ditum tamen contrapaſſum ᷣm pꝛo/
poꝛtionalitatem non ſecundum equa
luatem in comunicatiombus comuta
tiuis vere continet iuſtuzʒ. i.ius ⁊ iuſti

tiam ⁊? boc modo contrapaſſum eſt
veꝛe iuſtum.

¶ Queſtio duodecima.

D euidentiam dictoꝛum æ?
icẽdoꝝ ſtati querituꝛ vtruʒ
ontrapaſſum ſit ſimpliciter
aꝛguit᷑ ꝙ ſic. primo qꝛ om
nis cõmutatio in qua ſeruatur equa/
litas ⁊ propoꝛtio ariſmetrica ẽ iuſta
ſecundum philoſophum. ſupra cap.

proximo. Sed contrapaſſum eſt talis

comutatio ſecundum intentionem pic
tagoꝛicoruʒ & eſt ſimpliciter iuſtum
4 Secundo qꝛ ſi contrapaſſum nou eſ
et iuſtum hoc eſſet propter dꝛntiam
pſonarũ. vt hic videtur dicere philo
ſophus ſed non propter hoc ſtat quin
ſit iuſtum. cuʒ philoſophus dixerit.
ſupra. cap. proximo ꝙ nihil differt
ſi ſtudioſus vel prauus mechatus eſt

vel priuauit alquẽ re ſua vel ſi percuſ

ſerit. Sed lex ſolum attendit ad din
tiam nocumenti. quaꝛe nibil obſtar

quin contrapaſſum ſit iuſtum. ¶Sed

oppoſuum probat philoſophus peꝛ.
3 inſtantias vt viſum eſt. ¶ Eſt ergo
ſciendum primo ꝙ ius contrapaſſi
nõ poteſt vere inteligi in diſtributiuo

iuſto. qꝛ ius contrapaſſi tantuʒ eſt in

ter eos inter quos eſt habitudo ſac/
tionis ⁊ cõtraſcõis.Sed diſtributiuũ
iuſtum nunquam eſt inter illos factio
enim ⁊ contrafactio aliter eſt in co/
mutatione. alit᷑ in diſtributione.
In comutatione quidem eſt inter pa
rtem ⁊ partem inter quas eſt iuſtum
⁊ iniuſtum. vt inter emptorem ⁊ ven
ditorem. In diſtributione vero ſciõ

æ contrafactio curꝛit a comuni in ſin-

gulos ⁊ a ſingulis ĩ cõune. Juſtũ aüt
⁊ iniuſtum non eſt inter ſingulos er
paꝛte vna. comune ex parte altera
ſed eſt iter ſingulos adiuiceʒ qui de
comuni recipiunt.vel in comune con
ferunt ⁊ iter iſtoſ naſcũtur queſtiões
pugne quando extra proportioneʒ

pünt ele
uſue
ſiͤhnel
inie
tſoc
iſcenie
mireinpmn
ni n
önmin wͤel
ſafmene dan
Piinebonon
tithlainun
ſoeceteſema
Gintenrelm
Maninktnmn
ſtpogrumme
mio rin
ſücdicwnei
numsquren
ypzobam po
NMeguri
Pilum aren i⸗
mnciumnelamg
Eopodeln
lils, tmni ſin
mliingeurm
Uuntorbllan
mlen Aſcgu⸗

owwer aun

(Pnpneclin

kncdlnmne

Gnfüitgin

Alunmmin
lrylegriic
Mnieanun
(Lamui uin,

il thint ir

1

öncen, h
niöeſennainer:

terola
iämnun
eMuAmninbg

6Penullg unitn

ilpeinttk

to ſcnmngſin

Nimen nch

a

Deuchnni

rainſi
gkeſem
ſcundummem

zaſtſinplon

Ncfaprenn
Ndcd
ſndn opet

n. Gidetne

Ch. Nrnogtii⸗
Nmem. eſt
m giunſbiſch
MN
menuelgni
mner voseſe
contrafacten
e. Ali niti
nen na en
dnn

—

recipiunt vel cõferunt vt ait philoſo/

phus ſupꝛa.cap.6. quare ius cõtra-

paſſi nõ poteſt vere ĩteligi circa diſtri
butionẽ. ( Secũdo vero ſciẽdum ꝙ cõ
trapaſſio circa cõutatiõeʒ poteſt ĩteli
gi vel ĩ coĩcatiõe bõi.vel ĩ ſatiſfactiõe
damni vel in punitiõe delicti. ¶Hijs
autem pꝛemiſſis ad queſtionem doa
ſunt tria. pꝛimo ꝙ ĩ punutione delicti
cõtrapaſſum nõ eſt vłꝛ iuſtũ.2. ꝙ nec
iſatiſfactione damni.ʒ .ꝙ eſt iuſtum
icoĩcatione bonoꝛum.(Primum pꝛo
bat᷑ duplicit᷑.pꝛimo qꝛ omniſ iuſta pu
nitio debet eſſe maioꝛ vel minoꝛ ᷣm
maioritatem vel minoꝛitateʒ delicti.

deuſ enim ſtatuit ꝙ pro mẽſura pecca

ti ſit plagarum modus.deut᷑.2 5. Sʒ
punitio cõtrapaſſi poſſet eſſe maioꝛ.
vbi delictum eſt minus. ⁊ minoꝛ vbi
maius quare nõ eſt iuſta. ¶ Aſſump
tuʒ pꝛobatur ponas enim ꝙ vnus no
bił irꝛogauit cõtumeliam vni plebeo
quidam autem ignobilis irrogauit e
dem cõtumeliam pꝛincipi. modo con
ſtat ꝙ plus deliquid ignobilis quam
nobilis. ⁊ tamẽ ſi vtriq; eadem con
tumelia irꝛzogetur maior pena eꝛit no
bili quam ignobili audire talem con/
tumeliam. Et ſic qui minus deliquit
lus pumetur ⁊ qui magis minus.
EBen pone ꝙ quidam ſanus ⁊ foꝛ/
tis cum deliberatione vulnerauit ſo/
cium ſuũ.⁊ quidam quartanarius ex
repẽtina turbatione vulneꝛauit alium
conſtat ꝙ ille qui ĩſidioſe ⁊ cum deli
beratione vulnerauit plus delinquu
deꝰ enim dedit locũ refugij homicide
caũali vbi ſaluaret᷑. inſidioſo autem
negauit oĩo deut᷑. iq. Et tñ ſi vterq;

vulnerãs eſſentialiter vulneretur. ma
ioꝛ pena ⁊ periculoſioꝛ ⁊ damnoſi-

oꝛ erit idem vulnus illi egꝛoto quam
ſano.⁊ ſic magis puniretuꝛ qui minꝰ

deliquit ⁊ minus qui magis. Secun

do qꝛ nulla punitio iuſta eſt mhone
ſta ⁊ pꝛeiudiciał.Sʒ talis poſſet eſſe
punitio contrapaſſi puta ſi aligs bũs
bonam vxoꝛem mechatus eſt cũ vxo/

V.

re pꝛoximi ſui.ſi modo in hoc eodem

puniret᷑ ꝙ ꝗs mecharet᷑ cũ ſua eẽt vti

que punitio inhoneſta ⁊ preiudicia
lis illi bone mulieri quamuis ſic fue
rit punitus dauid rex iſrael.vt habe
tur. 2. re. i2. . 16. gzu⸗ tamen ꝗ hoc
fecit.ſ.filius eius inhoneſte egit ⁊ iiu
ſtiſſime quãuiſ dõ propter adulteriuzʒ
berſabee iuſtũ paſſus fuerit ſicut dñs
predixit ei quare punitio contrapaſ
ſi ſimpliciter non eſt vłr iuſta. Et in
hoc philoſophus reprobat pictagori
cos lpſi enim loquebantur preciſe de
vĩdicta vt patet ex dicto radamãtiſ ſu
per hoc etiã reprobat eos ⁊ per eaſ⸗

dem rationes in primo moꝛalium ibi

autem addit quandam rationẽ per qᷓ;
videtur pꝛobaĩr̃ ꝙ in nullo caſu poſſit
eſſe ſufficiens punitio eadeʒ nocumẽ

ta pati que aliꝗs intulit alteri.qꝛ qui

duplicit᷑ peccat.duplicit᷑ puniꝛi dʒ.Sʒ
ille pecauit.qꝛ nocuit. quare tantum
debet ei noceri. ¶ Item peccauit qꝛ
incepit.⁊ pacẽ ⁊ innocentiam viola/
uit quare etiaʒꝝ pꝛo tali delicto ampli
us puniꝛi iuſtum eſt. ¶ Secunda con/
cluſio pꝛobatuꝛ quoniam omnis iuſta
damni ſatiſfactio excludit ⁊ remedi/
at damnũ. Sʒ non omne contrapati
excludit vel remediat damnum. Si

quis enim euulſerit tibi oculum. per

hoc ꝙ euellitur ei non excluditur nec
remediatuꝛ damnum tuuʒ. vel ſi quu
combuſſerit tibi domuʒz.ſi comburatur
domus eius nullum tibi fit remedium
de damno tuo niſi foꝛte ꝙ placet ti/
bi damnum eius qui te damnificauit
quare ſatiſfactio contrapaſſi nõ eſt vłr
uſta.(¶ Adeuidentiam autẽ.ʒ.conclu
ſionis ſcienduzʒ ꝙ incoĩcatione bonoꝝ
vbi tu mihi bona tua coĩcas ⁊ ego ti/
bi mea poteſt attendi quantitas bo/
norum dupliciter.vno modo ſecũduʒ
ꝙ ſunt quedã res quãte ſicut quanti/
tas domus ⁊ quantitas calciamenti
alio modo vt ſunt venales habentes
quantitatem valoꝛis ad humanam in
digentiam. Intelligo autem cum phi
x 3

LIBRO

loſophꝰ ꝙ non fiat cõtrapaſſũ ſecũdũ
equalitatem quantitatis rerũ cõtinue
vel diſcrete ſed ſecundũ equalitatem
quantitatis valoꝛis earum ⁊ bec eſt
equalitas pꝛopoꝛtionalitatis.qꝛ fit
comparatio ad indigentiam perſona
rum vłr. Et iſiud nõ contradicit ei ꝙ
dictũ eſt ſupꝛa de equalirate quãtita/
tis ſeu de pꝛopoꝛnõe ariſmetrica ſer
uanda in omni iuſtitia cõmutatiua.qꝛ
hic eſt equalitas ⁊ proportio arſme
trica fᷣm valoꝛeʒ. Et ſic intellexit phi
loſophus ſupꝛa. E&t cum hoc eſt hic ꝓ
poꝛtionalitas quodammodo geome
trica facta cũparatione ad indigentiã

maioꝛzem vel minoꝛem vt videbitur.
ſupra textũ.(¶Hec autem concluſio

pꝛobatuz ⁊ deducitur ĩ textu.⁊ ideęo

de eius probatione ſupſedeo. ¶ i

cenduʒ g ad pꝛimuʒ ꝙ equalitas quã
titatiſ ⁊ pꝛopoꝛtio ariſmetrica ſeruã
da eſt in ſatiſfactione vt. ſ.damnifica
to tm̃ reſtituatur de lucro quãtum paſĩ
ſus eſt de damno. bec autem non ẽ ip
ſum damnificantem tim contrapati.
qꝛ illa contrapaſſio non releuaret dã
num iſtius. &t de hoc loquitur philo
ſophus ſupra loquẽs de illa equalita
te alñ tamen contingit ꝙ non poteſt
fieri ſatiſſactio puta ĩ hoĩcidio ⁊ tũc
damnificanti infertur damnum moꝛ/
tis. non in ſatiſfactionẽ ſed in puni/
tionẽ. Inpunitione autem vbi non ẽ
directa commutatio partis ad paꝛteʒ
ſed habitudo partis ad iudicem non
attenditur ſola quantitas nocumenti
vt probatum eſt contꝛa pictagoricos
de punitione enim locutus philoſo/
phbus. contra eos. ſupꝛa. cap. pꝛo/

ximo non fecit mentionem. ¶. Ad. 2.

vero dicendũ ꝙ ſi ĩ ſatiſſactiõe ⁊ bre
uiter in omni actione partis ad partẽ
non facit diffeꝛentiã differentia per/
ſonaruz ſed in punitione in habitudi
ne partis ad iudicem bene facit dif/
ferentià.obi gratia pro modeꝛnis tẽ
poribus ſi quis furatur calicem conſe
cratũ de eccleſia cõſecrata ⁊ aliꝰ caſu

inueniat tantum de argento ad valo/
⁊em calicis ꝙ mercatoꝛi tranſeunn ce
ciderit.ãbo debẽt cogi ad eſſẽtialẽ ſa
tifationem ⁊æ reſtöõnem. Sed non ad

equalem punitionẽ philoſophuſ autẽ

excludit differentiam perſonarum in

ſatiſ factione ⁊ incluſit in punitone.

Et propteꝛ hoc quidam expoſitoꝛes
erꝛaueꝛunt hic neſcientes iſtos paſ⸗

ſus cõcordaꝛe qꝛ neſciuerũt de eque

litate ſatiſfactionis ⁊ punitionis die
ſtinguere.

4

¶ Lectio nona.

„

Ncõtrafacere enim propoꝛ
tionale J. Poſtquã propoſu
it intentum ſuum.ſ.ꝙ contra
paſſum ᷣm propoꝛtionalitateʒ accep
tuʒ ẽ in comunicationibꝰ cõmutatiuis
uuſtum. Hic conſequẽter declarat pro
poſitum. Primo autem probat ip/
ſum. 2. tradit huiuſ contrapaſſiõis mo

dum ibi. Facit enim retributioneʒ]

ʒ. cõmutatiõiſ mediũ legale ibi Pꝛo

pter ꝙ omnia cõpata J. 4 Tediũ na
turale ibi. Oportet vno aliquo ły.
iterum exponit cõtrapaſſiõis moduʒ

ibi LRErit vtiq; contrapaſſum Sex/

to exponit iterũ natuꝛale mediũ com

mutationum ibi QAuoniã autem opꝰ½

vel indigentis ... legale medinʒ ibi.
LPro futura autem cõmutatione].

Ad probandnm ꝙ pꝛoportionale

contrapaſſum in comunicatione bono
rum ſit muſtum ſic intendit arguere.
Illud eſt iuſtum in quo vel per quem
ciuitas cõmanet ⁊ ciues inter ſe com
manent. ſed peꝛ propoꝛtionale con/
trapaſſuʒ facere cõmanẽt ⁊ cunitas ⁊

ciues quaze iſtud contrapaſſum eſt in
Huius rationis ponit ⁊ p/

ſtum.
bat minoꝛem.d.qꝙ ciuitas commanet
per cõmanentiam ciuium inter ſe. in
hoc ꝙ eſt contꝛaſacere pꝛoportionale
.i. beneficienti beneficium ⁊ ſeruiti/
um. Proportionaliter rependere.
hoc autem apparet ex tribus.primo

keof
icomun
ſonalet
ilirslib
tenmt.
Kieemm
eun ſelekn
iumnon
Ponni Are
Untorioſi
tremun
gacſcantes
nn 4benet
Cahepod ben
onimsiteru
ennemesſint
Uiunt Krſen
Geiaccrem.
Uboromns
Nrcues. 9e
lownc nofie
Oiuſci nrun
uirimus
lls uſtina⸗
ſionem enn
Pulbabtantpr
inprmos babe
ſonctqepor
nbonmd ſicn

Mnomsſsb⸗
frrminnol
ſciͤdalſan

d ndre
ſnsgenegt
hoceninroettnr

umngſanyſ
Ib ſiare fen

ntmoekpro
ecſ,inscon
Pponmuringrai

Mngmnan opo
Agalimn ihe

1 Ercpman

Mgmmini

Meſiantitn

AE
4

Wi
ſnmnmgin
N
”

Lectonone

cörtoneenn
e Poanin

Oponetzfwaln
Cnt crihtſist
ſn
CN N

8
4

4 Ptee
ra auten ℳ.
6 erN
ndnm 5 0 ee⸗
umin nn
1 .
umſic Mn
PN

manet! aeki

MrE
. 4

ex parte eorum qui primo beneficit
qꝛ illi comunit᷑ querunt per alios pꝛo
poꝛtionale beneficium ſibi contrafeꝛ
ri. volẽtes ſibi ſeruiri ſicut ⁊ ipſi alijs
ſeruierunt. ¶ Iti ergo aut male ⁊ in
debite querunt ſibi contraferꝛi ⁊ con
ſeruiri vel eſt iuſtũ pro bono ciuiũ eis
cõtꝛafieri conſtat autẽ ꝙ hoc non ma
le querũt. qꝛ iſtud eſt quaſi naturale
bomini. quare contrafacere fuit iuſ⸗
tum ſicut ipſi querũt. ¶ Secundo ex
parte eorum qui beneficiant᷑.qꝛ ſi iſti

beueficiantes non male querũt remu

nerari. ⁊ benefitiatus non cõtrafaci/
at aliquod benefitium. ſeqtur ꝙ erit
ſeruitus ĩter ciues. videbitur enim ꝙ
ſeruientes ſint aliorũ ſerui.ꝗ nõ reſer

uiunt. vel ſeꝗtur ꝙ bene fient ſi con/

trafacerent. ¶ Certio. ex parte re⸗
tributiomis ⁊ gratie que debet eſſe in

ter ciues.qꝛ ſi non fiat talis cõtrafac

tio tunc nõ fiet retributio que eſt opꝰ
cuiuſdã virtutis que dicitur gratia de

qua diximus ſupra ꝙ eſt quedam na

turalis iuſtitia..ca.q.prima. per re
tributionem enim cõmanẽt ciues. ⁊?
ſimul habitant propter mutuũ cõmo/
dum eꝙ vnus habet per alterũ. cuius
ſignum eſt qꝛ pꝛopter hoc ꝙ iſtud iu/

ſtum bonuz ⁊ ſãctuz videmus ꝙ ciueſ

per vicinos ſuos beneficiati pꝛompte
vt fiat retributio aliqualis.ſtatim fa-⸗
ciunt ſacrũ vel ſacramẽtũ gratiaꝝ dicẽ
tes.pro amore dei ſit. vel magne ſint
vobis grates.vł deus retribuat vobis

hoc enim vocatur ſacramentũ gratia/

rum ꝙ ſacruz ſignũ coꝛdialis accepti
onis ⁊ future retributiõis. bec enim
retributio eſt proprium opus gratie.
que eſt viꝛtus contẽta ſub iuſtitia.cui
opponitur ingratitudo. ſecũdũ hanc
enim gratiam opoꝛtet ꝛefamulari ei
qui gꝛatiam. i.beneficium primo fe
cit. Et oportet rurſus ipſuʒ beneficia
tum gratiam faciẽtẽ vel faciendo in
cipeꝛe ſicut ⁊ alter prius inceperat
⁊ patet ꝙ proportionale contrapaſ/

ſum m tali bonoꝛum coĩcatione eſt iu

7

ſtum ⁊ ſanctum. ¶ Conſequẽter ibi

LSacit enĩ ꝛetꝛibutionẽ. Zradit pre

dicte cõtrapaſſionis modum. primo
autem facit hoc inter duos artifices.
2. aut em excedit illum modũ ad om

nes ſpecie differentes ibi. Eſt hic ⁊
malus .ʒ. excipit artifices ſpecie im

diffeꝛẽtes ibi.. Mon enim ex duobꝰ
Sicit ergo primo ꝙ illam retributio/
nem valoris facit quedam coniugato

ſumpta ſᷣm dyametrum puta ſi yma/
ginemur vnum quadrangulum in cu/

lus vno cono ſit.a. pro edificatore.
Et in alio ſuꝑ eodem latere ſit.b. ꝓ

coriario. Et in alio cono ex parte edi

ficatoriſ ſit.g.pro domo.⁊ ĩ alio exꝑ
te coriarij.d.pro calciamẽto.tunc pa
tet ꝙ edificator ⁊ calciamentum di/
ſtant ſᷣm diametrum. coꝛiarius vero

2 domus fm aliam dyametrum. O3
igit᷑ ſi cõmutatio fiat iter hoſ aꝛtificeſ

ꝙ coniugatio recipientis ⁊ rei recep
te fiat ?ᷣm dyametrum.ſic ꝙ edifica/
tor a coriario calciamentum recipiat.
coriarius vero ab edificante domum-
Et ſi prumum ſit equale alteri. puta
calciamentum domini ſᷣm propoꝛtio
nalitatem valoris iſti et illi non ſecun
dum quantitatem rei ⁊ rei.qꝛ centuʒ
calciamenta non eſſent taʒ magna qᷓ;

ta vna ſola domus tũ ᷣm proportiõa

litatem equari pñt qꝛ tantum poſſẽt
vendi aliquota calciamenta quãtũ to
ta domꝰ. Si igit᷑ ſic ſint equalia ⁊ ſtã
te equalitate fiat ↄtrapaſſũ ĩ retribuẽ
do. tũc erit ꝙ diciᷣ.ſ.iuſtũ cõtrapaſſũ
ſi autem nõ ſtet illa valoris rerũ equa

litas.non fiet equale contrapaſſũ nec

commanet amoꝛ taliũ artificũ. Nihil
enim prohibet melius eſſe opus vni/

us artificis quam alteꝛius quãuis op

us iſtius ſit magis quam opus illius
quare oportet hec opera ᷣm que fu
retributio adequaꝛi ᷣm quantitatem
valoꝛis ad bumanos vſus. ¶ Deiñ.

ibi Eſt autem hoc] Extendit hunc

modum retributionis ⁊ contrapaſſio
nis ad omnes artifices ſpecie differẽ
x4

——

LIBRO

tes.d.qꝙ hoc eſt etiam in alijs artibũs
quoniam aliter deſtrueꝛentur ⁊ relin
querentur velut inutiles. Si aꝛtifex
patiens indigentiam paſſus eſt ab a
lio.i. recipit ab alio hoc ⁊ im̃ ⁊ ta/
le quo ⁊ quanto ⁊ quali indiguit. ſi
ipſe faciens.i.retribuens non facit il
li a quo recepat neceſſaria ſua quantũ
ſm valoꝛeʒ ⁊ quale quali ille alius in
diget hec autem ſunt etiam ſupꝛa ex
poſita.cap.proximo ſub eiſdem ver/
bis philoſophi · Seinde ibi Mon
enim ex duobus] excipit ab hoc mo
do artifices ſpecie indifferrentes. d.
ꝙ ex duobus medicis ⁊ vłr ex duob⸗
artificibus eiuſdem ſpeciei non fit cõ
municatio talis.Sʒ ex medico ⁊ agri
cola. ⁊ vłr ex alteris vel diuerſis ſpe
cie. ⁊ non equalibus inter ſe. quos
tamen adequaꝛi opoꝛtet.ridiculuʒ eni
eſſet ſi coꝛiarius vellet commutare ſo
tulares cum alio coꝛiario pro ſotula/

ribus eiuſdem ſpeciei ⁊ eiuſdezʒ valo
ris cum ſuis.¶ Conſequenter ibi

Propter ꝙ omnia] Tradit medium
legale in cõmutationibus. ſ. numiſ⸗/
ma.de quo dicit.4. primo eius cauſaʒ
qꝛ.ſ.propter adequationem reruʒ cõ
mutabilium opoꝛtet omnia cõmutabi
lia eſſe aliqualiter comparata ſecun/
dum quantitatem valoꝛis.ad hoc ⁊ ꝓ
pter hoc venit nüũmiſma. i. propter
boc eſt inuentum. (Gecundo dicit ei
vſum qꝛ.ſ.nümiſma aliqualiter eſt me
dium inter cõmutabilia qꝛ raro fit in
mediata cõmutatio ĩter rez ⁊ reʒ. ſed
cõiter fit. mediante nũmiſmate.
Tertio dicit eius foꝛmam in quan/
tum. ſ.eſt nümiſma.qꝛ ẽ menſura om
nium venalium. menſurãs per conſe
quens ſuphabundantiaz ⁊ defectum

T aliqualiter reducens ad equalita-

tem ⁊ ad medium f̃m ꝙ ſunt appre/
ciata ad eſtimanonem ⁊ cõpationẽ
nũmiſmatis. ¶ Quarto autem dicit
eius effectum.ſ.adequationem rerum
cõmutabilium. d. ꝙ aliquanta. 1. all⸗
quot calciamenta certo medio ſũpta

ſunt vel eſſe poſſunt aliquid equale
vni domui. hoc aũt ſcitur pꝑ nũmiſma
ex quo opoꝛtet ꝙ illud ꝙ faciet edi,
ficatoꝛ ad coꝛiarium ſit. Sicut tanta
calciamenta quantum erunt apprecia

ta. valere precium domus ad ipſaʒ do

mum quam coꝛiarius recipiet ab edi
ficatore.vel ſic ſe habeat ad cibum.ſi
cõmutatio domus fiat pꝛo cibo cum
agricola qui habundat in cibo.Si eni
non fiat talis ſᷣm valorem equalitas.
nõ fiet cõmutatio nec cõmũicatio. Si
n.hec non ſint equalia ſecund ʒ pre

cium ⁊ valoꝛem nunquam fiet vel nõ

erit equaliter contrapaſſio vel retri/
butio.nec etiam aliqua cõmutatio re
rum venalium (¶ Conſequenter ibi.
Opoꝛtet ergo vno] Tradit medium
naturale commutationum ꝙ eſt bu/
mana indigẽtia. dicit ergo inferrenſ
ex pꝛedictis ꝙ opoꝛtet neceſſario om

nia menſurari aliquo vno naturali.nõ

ſolum menſuꝛa ad placitum quakt eſt
nũmiſma. hoc autem vnum eſt opus.
i.nceſſitas.ſumitur emim hic opus.
nõ pꝛo actione. ſed pꝛo indigentia
⁊ neceſſitate.ſicut ſumitur ĩ evãgelio
dicite qꝛ domĩus.iſ.aſino. ſ.⁊ pullo

opus habet.ma. ꝛi. Hoc autez opus

ſecũduʒ veritateʒ ⁊æ naturã omnia cõ
tinet.i.omnia in valoꝛe tenet. vide/
mns enim ꝙ qnando eſt magna indi/
gentia rerum tunc plus valent. ſicut

tempoꝛe meſſium ſunt carioꝛes famu
li conducti. ⁊ tempore infirmitatum
medici ⁊ tẽpore belli arma ⁊ ſic de
ſimilibus. Res enim non ſummut

hic ĩ oꝛdine nature ſed neceſſitatis.
bumane. vm s enim vermis in eo ꝙ
eſt aĩal in oꝛdine nature melioꝛ eſt to
to auro de mundo ſqʒ in ordine neceſ
ſuatis humane eſt ecõuerſo. Qð autẽ
humana indigentia omnia teneat. in
valoꝛe pꝛobat ex duobus. primo qꝛ
ſi homines nõ indigeꝛent aliquo nul

la eſſet cõmutatio.nullꝰenim emit miſi

illud quo indiget.vel ſi non indige/

ret ſimiliter. i.non equaliter. puta ſi

Pilent
almoo
ſtucenon
Z ſh
nn n
nniun⸗
iemntan
Mmntün
onen
1ortmmm
Noonnome
pumpe⸗ ſ
Kehabenne
Münnfern
ernmno.
Ne lein ir
fnſmmieen
Eminwcbs!
ozuntinun
Uenaloenman
Aliun feeſete
ſenerti!
Nonttengnmn
ommmomuh
oncenng mnui
ſgſecenevſai
Pönenirnate
Ghrend,D
nncin aru
Nm en ge
Prangbobimdn
Accirun h
Kkinncnin

farbfonnicn

ASkonante

1

biltnsfnnnne
yonmme
ingmene⸗
WNvdeeno⸗

Muttinemen

eſpelchendan

ſaiglepnn

derontgnunn

get i thn

. 4
en
UNmmite
n 4
DW
D
3 4 £
mnst

BnNN
ſrennaluſtat,
nmmpeſſor

emmneatienese!
4

4 & 4
a CINNN
V

ll
S06a ſaglen

uin lorelee
nando eſnge
1unc pos nd
ſſum fum artn
e bell mil

1
4

—

i

„Patare ANee

mno n Nen,/

tunnl mn
4

3

4 er,N
„Nnegn

non indigemus pane niſi pro canibuſ

nullo modo pro nĩ̃a comeſtione nõ

eſſet eadem comutatio panis que eſi
bodie. qꝛ nibil. vel quaſi nihil uen
deretur. (Secundo apparet idem. qꝛ
pꝛopter cõutatiõeʒ neceſſitatis nũmiſ
ma factum ⁊ adiuentum eſt fᷣm bomi
num cõpoſitionem pactum ⁊ conuen
tonem. homines enim compoſuerũt
æ condixerunt inter ſe ꝙ talis ⁊ tan/
tus nummus tm̃ valeret. ⁊ ꝙ vbique
reciperetur pro rebus vtilibus.⁊ pro
pter hoc habet nom̃ nũmiſma.i.legiſ
ma. qm̃ non per naturaʒ valorem ha
bet. ſed ex nũmo.i.lege. Nomos.n.
grece dicitur lex latine. ? ide dicit
nümiſma. i.legiſma danarius qui qui
dem ẽ in nobis veli noſtra poteſtate
ipſuz tꝛanſmutare poſſumus a valore

in valorem maiorez vel minoꝛem vel

etiam facere totaliter inutileʒ.¶ Con
ſequenter ibi I Eerit vtique]. Ex/
ponit iteruʒ modũ contrapaſſionis.
que ommino vult fieri ſᷣm dyametruʒ

a cum centuʒ mille bomines dyame/

truʒ neſcientes ſciũt valde bene mo/
dum cõmenſurandi contrafaciendi ⁊

contrapatiendi. Dicit ergo ꝙ tunc
contrapaſſum erit uſtum quando e/

runt equata ea que commutantur.
quare quaz habitudineʒ habet agri⸗/
cola ad coriarium. hanc eandem ha/

bebit opus coriarij ad opus agricole

facta vero figura.ſicut ſuperius eſt de
ſcripta oportet infiguraz proportio/
nabilitatis m dyametrum ducer quã
do commutabuntur. Sic ꝙ opus cori
aꝛij iungatur agꝛicole ⁊ opus agrico
le coriario.ſi auteʒ non fiat talis trãſ
portatio alteꝝ extremũ habebit vtraſ
que ſupeꝛbabundantias puta ſi i coria
rius eſt pꝛecioſior ⁊ carior artifex qᷓ;

agricola. ⁊ opus eius erit pcioſius

T carius quazʒ agꝛicole opus. Et ſᷣm
bhoc exponit quidam ꝙ alteruʒ extre

mum haberet vtraſq; ſuphabundan/

tias. qꝛ ⁊ plus laboraſſet ⁊ plus do
naſſet. ⁊ ſic haberet ſuperbabundan

tiam laboris ⁊ ſuphabũdantiã doni.

Sed quantũ ſit talis expoſitio irratio
nalis etiã ſine rationis diſcuſſione ap
paret pruno qr non dator ſed aered⸗e⸗
tor doni dicitur habere donum. ¶ Se
cundo. qꝛ nec labor artificis venit ad
extimationeʒ cõutationis. plus enim
laborat agricola pro vna parua quan
titate tritici.quazʒ aduocatus ꝓ forma

tiõe vniuſ libelli ⁊ tamẽ dabit aduoca
to agꝛicola multuʒ de tritico in quo la

borauerit in centuplo ꝓ illo paruo li
bello.⁊ ſic de quibuſcunq; artibus fʒ
ꝙ rarioꝛes ⁊ in magĩs negotijs neceſ
ſariores.⁊ hoc bene cõſonat ſentẽtie

philoſophi plus quaʒ illa expoſitio.

Euſtratius vero expõit vbi nos habe
mus alterũ vtrumq;. Et eſt in ſũma
intẽtio ſua. ᷣm illa que dicta ſunt.ca.
6. ꝙ in conueniens eſt vtrũque extre

mum habere ſuperhabundantiam. qꝛ

pone duos artifices vnum rarioreʒ ⁊
carioꝛem ⁊ alium vilioꝛeʒ. primus ha
bet ſuperhabũdantiaʒ ⁊ alter defec

tum. æ eodem modo intelle de ipſo/

ꝛzum operibus. modo ſi fiat cõutatio
opiſ ad opus ſimpliciter ille carioꝛ hʒ
ſuperhabundantiam artificij er mi/

niſterij ſui. alter autem habebit re-

cipiet ſuperhabundantiam operis pᷣ
cioſioꝛis. hoc autem eſt incõueniens
⁊ iniuſtum Et ideo vel fiet talis ade
quatio qualis dicta eſt. vel non fiet iu
ſta comutatio. ſed quãdo habet vnuſ
quiſque ꝙ ſuum eſt. ſic ꝙ ille carior ba
bet valorem operis ⁊ de opeꝛe alte/
rius tunc ſunt equaleſ ⁊ comunicãtes
cõuenienter. qꝛ talis poteſt inter ip/
ſos fieri ſicut deſcribitur in figura ſe
quenti. vt.ſ.agricola ſit.a.cibus autẽ
opus eius ſit.g.coriarius vero. b. opꝰ

vero coriarij adequatum ad. g. voce
tuz2. d. Si non erat. vel non couenie
bat ſic contrapati partes. nulla erat

iuſta cõunicatio. (Conſequenteꝛ ibi I.
Qm̃ autem opus ]. Repetit iterum

☛

naturale medium cõmutationũ faciẽs

eandeʒ rationeʒ quam ſuperi fecerat
x 5

.d qm opiis. i. bimana indigen-

tia omnia contineat in valoꝛe tanquã
ens vł exñs vnum quid.i.metruz me

dium ⁊ menſura omniũ cõmutabiliũ

oſtendit probat hec ratio ſupra/
dicta. qm̃ cum homines non ſunt in
neceſſitate vel indigentia. vel vtriq;
contractor vel ſaltem alter ipſi non cõ
mutant ſicut cõtingit ꝙ cõmutent qñ
eo ꝙ vnus eoruʒ habet indiget quis
puta qui idigent vino dantes educti
onem frumenti pro vino ſᷣm quanti⸗
tatem valoꝛis vtriuſq;.quare hoc fru
menmuʒz ⁊ vinum oportet ſecũdũ valo
ris preci deanmart d enm equen
ter ibi ¶Mro futuꝛa autẽ] Exponit
iterum legale mediũ cõmutationuzʒ qp
eſt nũmiſma oñdens primo ꝙ eſt fide
iuſſor rerũ cõmutabiliũ.2. ꝙ eſt earuʒ
parcium ibi Opoꝛtet omnia . ʒ. q;
eſt mẽſura omniũ ibi Secũdũ veꝛita
tem.Dicit g̈ primo ꝙ ſi alis ꝓ nũc
non indiget vt aliquid emat.ſi pꝛo fu
tuꝛa tamẽ cõmutatione. qꝛ cõtingit
⁊ alñ indigebit nummiſma eꝛit illi ⁊
nob fideiſſuor. qr oportet ipſũ talem
habere virtutẽ vt afferrens ipſum poſ
ſit ſtatiʒ accipe illud quo ĩdiget. verũ
tam̃ hoc patitur nũmiſma.qꝙ; non ſem
P poteſt equale. ꝙ poteſt ex duplici
cauſa cõtingere primo ſi preciũ num
miſmatis pꝑ principẽ minuat᷑. 2. per
accidens ſi rerũ pretium augeatur eo
y propteꝛ rerũ deffectũ. vel propter
maiorem hominũ idigentiam res ipᷣe
careſcunt. rerũ eſt autem ꝙ magis.i.

vt in pluribus manet nümus vel num

miſma ĩ eodem pretio ⁊ valore. ( Eõ
ſequenter ibi Propter ꝙ oportet
Hñqdit nũmiſma eſſe preciũ omnium
cõmutabilium. Dicit & ꝙ propter hboc
ꝙ dictum eſt de fideiuſſoꝛe rerum nũ
miſmate.oportet omnia appreciaꝛi Pp
ipſum qꝛ ſic erit ſp ad neceſſi itatez ?
ad placitum hominis cõmutatio que
aliter nõ eſſet. Si autem ſit hec cõmu
tatio ſᷣm rerum appreciatonẽ nümiſ
ma vtiq; oportebit intereſſe. quẽad/

IIBRO

modũ menſuza equans. 1 cõmenſura
faciẽs cõmutabilia vniuerſa ꝙ autem
bec menſura ⁊ pretiuʒ reruʒ nümiſ
ma ſit neceſſar iũ ꝓbat tali deductioe
qꝛ non exñte cõmutatione rerum non
eꝛit cõunicatio hominuʒ. Mon exñte
autem equalitate rezuʒ nõ exiſtet cõ
mutatio. Mõ exiſtente vero cõmenſu
ratione ᷣm preciũ ⁊ nümiſma nõ exi
ſtet equalitas. quare ab vltimo vſque

ad primũ nõ exiſtente nümiſmate ⁊1 p
cio reꝝ.nõ exiſtet cõunicatio hominũ

quar ſi hoc ẽ neceſſariũ.neceſſaꝛiũ eti

am erit preciũ rerum ⁊ nümiſma e
ductio patet ex litera:¶ Ronſequen/

ter ibi Secũdum veritatẽ Oſten/
dit quõ nũmiſma ſit ommiũ menſura
primo tamẽ facit hoc.2. ponit hoc in/
termĩis ibi Somꝰ.in qua.a. .. Dicit
Oꝙ fᷣm veritatẽ impoſſibile eſt res cã
differrentes cõmenſurare ſm ſe puta
vinũ ⁊ lanã. panum ⁊ piper ⁊ ſimi/
lia tamen ad opus hoc eſt ad neceſſi⸗/
tatem ⁊ indigentiâ hominis contin/
git ſufficienter talia menſurare per
aliquod mediũ quare oportet eẽ vnũ
alind ꝙ ſit ad omnia hec abſoluta mẽ
ſura hoc autẽ eſt nümiſma ex ſuppoſi
tione diſpoſitione ⁊ hominũ ordina/
tione ⁊ pꝛopter hoc vocatur nummiſ
ma.qĩ legiſma qꝛ nomen ex lege ĩuẽ
tum eſt omnia autẽ venalia facit eſſe

appreciata.⁊ omnia menſurant num
miſmate. Conſ. equẽter ibi DBomꝰ i

qua.a.] Ponit ad hoc terios. Dicit
dom exẽpli gꝛatia ſit illud ĩ quo
eſt.a.valoꝛis..nũmiſmarum ſicut ſi

diceretur. 5. librarum lectus vero ſit

b. dignus vnica nümiſma. Sic aute,z

lectus ſᷣm valoꝛem erit quinta pars
domus. ⁊ ſm hoc erit medium quan/

ti vel quot lecti equales eꝛũt ĩ valoe

vni domui qm.x.lecti huiꝰ pcij valbãt
domũ illã¶ Addit ãt vlteriꝰ dubiũ re
moueñ ꝙ ãteq; eſſet nümiſma poterat

fieri ⁊ fiebat ↄmutatio nihil at dĩt ſi
ꝓ domo dẽt᷑.y.lecti.vł tm quãtũ.s.lec

ti valẽt puta..mie quarũ quelibet vÜʒ

Gi litt
iceo

niniiitein
nurzil
1/NNdN
6lnankfenm
Eiavabren
icaand
lisne icin
ſeaſti ieril

dumn uboe

lr t ib gei
ſbr. genwr
imnug ner⸗
Ellee. S
nbuere /
tſtsboae:
mehtberqun
hintyinnn
igonn dae

unmiſuns
Munlen Oin
imnmneii.
fiensnn mi
ſinmiin

.,7

irit

.

RWRM quoſoã valuit libꝛã ⁊ ſeivntiam. ſᷣm
nee ſdã autẽ duas libras cũ dimidia.
Wririe, Alteriꝰaũt epylogat.d.ꝙ gogd ẽ in
WK u. æ ꝗdqd iniuſtũ dictũ ẽ.
è Lectio decima.
n Npi Etmiatis ãt hijs] ſup egit
Nien de iuſtitia vłi ⁊ pticulaꝛi de
Ariti diur diſtributionũ ⁊ cõmutatõ
1 niſ nuz de iuꝛe cõtrapaſſi ⁊ pena taliõis
weienrii, Hic ãt agit de mediatõe iuſtitie ondẽſ
jaintinun primo modũ medietatis ĩ ope iuſtitie
inenſnin, 2. ĩ ipſa virtute iuſtitie ibi! JYuſtitia

autẽ medietas.3. ex hijs colligit dif
finitionẽ iuſtitie ihi Et iuſtitia quið
A4. diffinitõneʒz iiuſtitie ibi Iniuſtitia

ner uen

aht. 1.5. poit ouos mos iiuſtificuconiſ
iabenm ibi Iniuſtificationis antẽ . 6. deã
r * 4 de iuſtitia bꝛeuite⸗ epylogat ibi De
un Nmankus hijs que.ſ.iĩ cõtinuando dicta ſunt ma
slminmi nifeſtũ ẽ ex ilł ꝙ operatio iuſta ẽ ꝙdã
mi moH medium ius operationis que ẽ ĩiuſtũ
AiH facere a ius que ẽ ĩiuſtũ pati hoc autẽ
ndinnibnmn probat.qꝛ mediocriter habeꝛe de bo
Gnng tin nnin nis ẽ mediuʒ inter plus habere ⁊ mi
utügn mi nus habeze. Sed operatio iuſta ẽ me
Hummu ahtr diocriter habeꝛe. Iniuſtum autem fa
midininaoan cere eſt plus habere ? iniuſtum pati
itene Mide eſt minus habeꝛe quare operatio iu/
õ ſta eſt mediuʒ inter iniuſtum facere.
giugneneh ⁊ iniuſtuʒ pati. huins ratioms ponit
Nuai nalin minorem ⁊ patet ¶Secundo ibi Ju
t nunenin: ſtitia autem] Oñdit modum medie/
Emtanite tatis ĩ virtute iuſticie. d. ꝙ iuſtitia ẽ
Writ ad ertin medietas non tamẽ ſecũdum modum
nigi gnuſi eunden qui eſt in alijs virtutibus
85.nünimm ne. — unt medites inter duas ma/
– itias: puta libeꝛalitas inter iluibe/
ncinüninii ralitatem ⁊ pꝛodigalitatem. Sed iu
raloren aipne ſticia eſt medietas qꝛ ẽ electiua me-
intermumg dij puta iuſti dgereontzüt d
etil4 ut uiſum eſt medium eſt. ¶ Yniuſti⸗
enc tia vero eſt extremorũ electiua. ſicut
llann ſimul continens nequitiam quarum
extremarum malitiarum. ¶ Ter/
inißtſetnmn 3 tio ibi Et iuſtitia]. Ex pꝛedictis
da NMld colligit diffinitionem iuſtitie.d.q iu/
,unſuin ſtitia eſt habitus electiuꝰ ⁊ operatiu
ſnr iß

iuſti operis vel iuſtorum opeꝛum

⁊ electiue diſtributiuus bonorum
paꝛtialium inter ſe et alteꝛum et in
ter proximũ ⁊ proximũ. Hoc autem
confiꝛmat per oppoſitum modum.
.d. ꝙ non ſic eligit.nec ſic operatur.
nec ſic diſtribuit ille.ſ. miuſtus qui
de bono eligibili ſibi ipſi tꝛibuit pluſ
⁊ proximo minus ⁊ de malo penali
puta labore.vł ſumptu econuerio.qꝛ
de hijs ſibi ipſi tribuit minus ⁊ pro⸗
ximo plus. Sed vir equalis . iuſtꝰ ⁊
equus ẽ electiuus eius ꝙ eſt ſecũdum
propoꝛtionalitateʒ .i. diſtributionis
pꝛo portionalitatem ſeruantis ſibi in
compaꝛatione ad alterum. Similiteꝛ
etiam alij in compaꝛatione ad alte/
zum cum.ſ. diſtribuit ⁊ diuidit inter
proximum ⁊ proximum. ſicut facit
aliquotiens inter ſe ipſum ⁊ alterum
Quarto ibi Iniuſtitia autem].
¶ Tolligit per oppoſitum diffinitio⸗
nem iniuſtitie. Sicit ergo ꝙ iniuſti⸗/
tia contrarium exiſtens iuſtitie eſt in/
iuſti operis electiua. hoc autem opuſ
iniuſtum eſt quedam ſuperhabundan
tia.⁊ quidam defectus rei vtilis vel
ꝛei nociue preter Propoꝛtionale ⁊
extra proportionem. propter ꝙ eſt
ſupeꝛhabundantia ⁊ defectꝰ pro eo
ꝙ eſt electiua ſuperhabundãtie ⁊ de
fectuſ.diffeꝛẽter tamen qꝛ in ſe ipſo.
cum pꝛo ſe ipſo eſt elecnua ſuperba⸗/
bundantie ꝛei ſimpliciter vtilis. de⸗

fectus vero ⁊ penurie rei nociue.

In alijs autem vel pro alijs elgit ſi⸗
militer totum agꝛegatum ex ſuper/
habundantia defectu tamen par/
tes eligit eis diffeꝛenter. eligit enim
eis deſcm̃ rei vtił ⁊ ſuphabundãtiaʒ
ꝛei nociue.illud vero ꝙ eligi pᷣter ꝓ/
portionalẽ mẽſuꝛã nõ ẽ ſpꝑ equale qꝛ
qñzʒ plus excedit ⁊æ qũz min ſicut vł
equaliter cõtigit. ex bijs g̊ foꝛma diffi
nitionẽ ĩiuſtitie ſ formã pᷣmiſſe diffini
tiõis iuſtitie dðo ꝙ iiuſtitia ẽ habitus
ełctiuꝰ ⁊ opatiuꝰ ſthabũdãtie reꝝ vti
liũ . ⁊ defeciꝰ nociuaꝝ ⁊ ivuliũ ꝓ ip
ſo eligente.pro alijſ veꝛo defectus vti

5.

—

IIBRO.

lium a ſuperhabundantie nociuaꝝ.
Auinto ibi Iniuſtificationis au⸗
tem ]. Diſtinguit duos modos imiuſti
ficationis.d.ꝙ iniuſtificationũ.i.ope
rationũ ĩiuſtarũ illa que eſt minus ma

lum eſt iiuſtum pati illa vero que eſt

maius maluʒ eſt iinſtum facere. ¶ Al
timo autem epylogat.d.ꝙ dictum ſit
ſᷣm moduʒz prehabitũ de iuſtitia ⁊ in
iuſtitia que eſt vtriuſq; nature ⁊ ſimi
liter de iuſto ⁊ iiuſto vniuerſali.i.vni
uerſaliter ſumpto.
D euidentiã predictorũ que
renda ſunt duo. Primũ virũ
operatio iuſta ſit mediũ in/

ter ĩiiuſtum facere ⁊ miuſtum pan. 2.
⸗

vtruʒ iuſtitia ſit media inter duas ma
litias.ſicui cetere virtutes.

¶ MAue ſtio decimatertia.

E primo arguitur ꝙ nõ. qꝛ
iuſtitia fᷣm philoſophũ non
eſt media inter duas ĩiuſti/
G. quare per locuzʒ a cõiugatis nec
iuſtũ erit medium. iter duo iniuſta.
J oppoſium probat ratio philo
ſophi. De iſta queſtione nibil legit.
Sʒ tota coĩtas ſequituꝛ ad literã ver
bum pbiloſophi nullo examine pꝛe

ſenti difficultati preſtito. mibi autem

videtur diſtinguendũ de medio. qꝛ ẽ

mediũ ſ̃m ordinẽ eius inter extrema

æ boc eſt mediũ proprie ⁊ eſt mediũ
Fᷣm excluſionẽ extꝛemorum tantũ. Et
hoc dicitur ſimilitudinarie mediũ per
ſolam abnegationẽ. ¶ Ad queſtioneʒ
G dicẽda ſunt duo. primum ꝙ opera⸗/
tio iuſta nõ eſt medium ꝓprie dictum
nec mediũ ᷣm oꝛdinem extremoꝝ ad
ipſuz. nec eius ad ipſ. dSada aüt
ꝙ poteſt dici mediũ fᷣm ſimilitudineʒ
per abnegationẽ exiꝛemoꝛum. Pri
mumn ꝓbatur multipliciter primo. qꝛ
ſi opeꝛatio iuſta eſſet mediũ. inter in
iuſtum facere ⁊ iiuſtum pati.vel eſſet
medium f ʒy moꝛem in genere moꝛis
vel mediũ ſᷣm naturã i genere nature

Sed neutro iſtoꝛum mõrum eſt medi
um quare nullo modo. Qd auteʒ
non ſu medium ingenere moris pa/-
tet.quoniã omne medium ingenere
moris eſt inter extrema que ſunt ige
nere moris Sed iniuſtum pati nõ eſt
ingenere moris cum omne morale ſit
voluntarium. Sed iniuſtum pani non
eſt voluntarium vt probatur infra. 4.
li.cap.i.⁊.is.quare nec bonum nec
malum eſt in genere moris. Hec per
conſequens poteſt eſſe extremũ in ali
qua contrarietate morũ. ¶ Qð aut/
em nõ ſit mediũ ingenere nature p/
batur. qꝛ naturaliteꝛ nulla opeꝛatio
poteſt mediare inter illa que ſunt re
aliter eadem operatio. Sʒ iniuſtum
ſacere ⁊ iniuſtum pati realiter ſunt
eadem operatio puta percutere ⁊ p/

cuti vt probatur tertio phiſicoꝝ qua

re nulla operatio mediabu inter illa.
Secundo.qꝛ neceſſe eſt medium ⁊
quoꝛum eſt medium in eodem eſſe ge
nere.vt habetur ⁊ probatur.x.meta

phiſice.Sʒ hec tria non neceſſe ymo

impoſibile ẽ in eodẽ eſſe genere face
re enĩ ⁊ pati ᷣm naturã ſunt indiuer

ſis prauatoꝝ generibꝰ. ſ. ĩ genere ac

tionis ⁊ i genere paſſioms. (Nen
fʒ morẽ nõ poſſunt reduci ad aliq idẽ
genus vnũ eni ẽ malum moris ⁊ cul/

pe. reliqũ nec morẽ nec culpã ipor/
tat.ſed tm̃ malũ pene ꝙ nullũ malum

moris.qꝛ ᷣm paſſionẽ.nec praui nec
ſtudioſi ſumꝰ nec f̃ʒʒ eas laudaur nec
vitupamur vt ſupra.li.2. ca.F. Et mi
me ſum ſtudioſi vel praui fᷣm paſſio
nes illatas ab Exuu ceco quas nec

aßñ nec poſt poſſumꝰ moderari quare
nec fᷣm naturam nec ᷣm morem ope
ratio iuſta eſt mediuʒ inter illa.¶Ter

tio qꝛ iniuſtuʒ faceꝛe ⁊ ĩiuſtũ pati nõ
ſunt contꝛaria. quare.iuſta opeꝛatio
non mediat inter ea. coña tenet. qꝛ
in alijs operationibus non eſt medi/

unm puta inter contradictoria .quorũ
Fm ſe nullum eſt medium pꝛimo po
ſterioꝛũ ⁊. 4.: methafiſice. Hec etiaʒ

uunn⸗
n ſotum n

ermiet

itörerpanean

uurqrnldn
oliigin
—–

rimmenmn
ncms

cknn in
munarciſti
tininanih.

Poutbiuatn
nt lonen
nmmſerprnan
Ginconmma

täteosenc

ſicouum. Cn

uunglanetent
mri,bunqvaz

lun ſen berda

it okvrrtunnr
ioegvenniel
(ronuntun
Unpanurali⸗

Menlonoooin
ning aage
ne wen

uuſmaiun.
uum ſin ſn
Punkſecpelmn
Mcenenn
länierlennn
ſcnn enn i
Mvl orn in
Wdktiginnain

Upfantiting

14 Cuno nn

ES
S= -

scärmnern

inne lln
eingi
N Wer
umfuufi
rNNNNtd
hin
dmämummt
ber n
iuiin
mgumd in
me ſmnb.
Neſunmſenan
niinalnn

ec erenetnſ
uli peneg ni⸗

— —

n Paſioni nt

yrehesla/
nſga 4

.
Gchoft nlgu⸗,

ſ woln nunt 1
man

ſtartii

4

inteꝛ priuatiue oppoſita circa ſbᷣm a
ptum natum pꝛo quanto ẽ aptum na
tuʒ. vt.4. methafiſice.Hec etiam in/
ter relatiue oppoſita nibil enim me/
diat inter patrem ⁊ filium. añs pꝛo/
batur qꝛ.nullum contarium eſt efec/
tus illatio.qꝛ alterius contrarij ⁊ nul
li contrario eſt proprium ex ſe infer/

re alterum contrarium. Sed iniuſtum

pati eſt effectus illatio que actionis

que eſt iniuſtum facere ⁊ proprium ẽ

actioni que eſt iuſtũ facere ex ſe infer
re iniuſtum pati. hec autem patent ex
generali habitudine que eſt inter ac/
tionem ⁊ paſſionem vt habetur per
auctorem ſex principiorũ. quare iſta

nõ ſunt contraꝛia. hoc idem patet qꝛ

ſunt in eodem ſbo ſił vt pꝛobatuꝛ. 3.
phiſicoꝛum. contraria autem ſimul
nunquam eidem inſũt.¶ Item qꝛ cõ
traria nunquaʒ dicũtur ad conuerten
nam ſed hec dicuntur ad conuerten
nã ⁊ conuertuntur ſecundum ſubſiſtẽ
di conſequentiã qꝛ ſi quis iniuſtum fa

cit aliquis iniuſtum patitur. Et ſi quiſ

iniuſtum patitur aligꝗs iniuſtum facit.
quare nullo modo ſunt contꝛaꝛia nec
p conſequens aliꝗd eſt medium in/
ter ea· arto qꝛ inter imediata
nullum eſt medium. ſed bec ſunt im
mediata non ſicut ſanum æ egrum
que mutuo ſe expellunt ſed ſicut mo/
uere ⁊ moueri que nunquam ſe diui/
dunt ſecũdũ exiſtentiam vnde philo⸗/

ſophus. teꝛtio. phiſichoꝝ dicit quod

moueꝛe ⁊ moueri ſunt idem actus.
non deciſus.i.non diuiſus qꝛ inter in
iuſtuʒ facere ⁊ iiuſtum pati nullum eſt
mediuʒ nec per conſequens operatio
iuſta. ¶ Quinto qꝛ nulluʒ eſt meoiuʒ
in duabus cõtrarietatibꝰ coĩicantibus
vno ⁊ eodeʒz extremo. ¶ Impoſſibile

naque eſt ꝙ due contrarietates ba/

beant idez mediuʒ ⁊ idez vnuʒ extre
morũ qꝛ vnuʒ extremum ſimpliciteꝛ
vni tantũ extꝛemo ſimpliciter contra

riari poteſt.vt pꝛobat᷑.x.methafiſice

Sed operatio iuſta eſt mediuʒ in qua

V.

daʒ alia contzarietate in qua iniuſtuʒ

faceꝛe eſt vnuʒ extremuʒ . quare ope

ratio iuſta non erit mediũ in hac con
trarietate facta inter iniuſtuʒ facere

T iniuſtuʒ pati. Illa vero alia contꝛa
rietas patet.ſũatur enĩ iniuſtuʒ face/

re quid eſt ſecũdũ philoſophũ eſt.n.
ſibi ipſi tribuere de re vtili plus ⁊ de
2e nociua minus ⁊ proxio de re vtili

minus ⁊ de nociua plus. huic auteʒ

diꝛectiſſime cõtrariatur ſymonia.⸗.
pũcta ſibi ipſi tꝛibuere de re vtili mi
nus ⁊ de nociua plus. E&t proxio de
re vtili plus de re nociua nunus
hoc autẽ negaꝛe nemo poteſt cõtrarie
tatẽ niſi poſſit etiaʒ negare cõtrarie/
tateʒ inteꝛ opus pꝛodiguʒ ꝙ eſt plus

dare minus accipere ⁊ opus illibe

rale ꝙ ẽ minꝰdaꝛe ⁊ pl accipe.Et ſi
cut iter hec opera ꝓdigũ ⁊ illibeꝛale
mediat opus libezale ꝙ eſt dare ⁊ ac
cipeꝛe vt oportet nec plus nec mi/
nus ſed etiam opus iuſtum mediat
inter iiuſtuʒ facere ⁊ eius contꝛariuʒ
facere. ſicut deſcriptũ eſt ſecũdũ illa
.4. pũcta cõtraꝛietatis. quare opus

iuſtuʒ.nõ eſſet mediuʒ inter iuſtuʒ fa

ceze ⁊ iniuſtum pati. Sed inteꝛ iniu

ſtum facere ex parte vna ⁊ eius con/
tꝛarium per omnia facere ex parte al
tera . Opus enim iuſtum no contza

riatuꝛ ſimpliciter ei ꝙ eſt iniuſtum fa

cere ꝙ patet qꝛ ſi iiuſtum facere im/
poꝛtat ſibi ipſi tꝛibueꝛe plus de re
vtili ⁊ minus de nociua ipſum iuſtum
facere non importat e contꝛario ſibi
ipſi tribuere de re vtin minus. ⁊ de
nociua plus. Mec etiam pꝛoximo płꝰ
de vtili ⁊ minꝰ de nociuo. ſed equale

ſecundum debitam pꝛopoꝛtionalita-⸗

tem ſuperius ſepe deſcriptam. quare
iuſtuʒ facere opponetur ei ꝙ eſt mniu/

ſtum facere ſicut medium non ſicut ex

tremũ. Sʒ cõtrario modo per omnia
ſibi ⁊ proximo tꝛibuere oppõetur ei
ſicut vnũ extꝛemũ ⁊ op iuſtũ erit me
diũ inter talia duo faceꝛe. cõtzarios
modos faciẽdi hñtia vt viſũ ẽ¶ Si aüt

IIBRO.

queratur de buiuſmodi opere contra
rio ei ꝙ eſt iniuſtum facere. vtrum ſit

iuſtum. vel iniuſtum vel nec hoc nec il

lud. Et iterum generalius vtrum ſit
vitioſũ vel virtuoſũ.vel neutꝝ rñdõ ẽ
ad pꝛimo queſitũ.ꝙ non eſt iuſtum ꝓ
eo ꝙ hec nulla eſt iuꝛis redditio. Sic

enim tribuens non reddit proximo ꝙ

ſuum eſt ſed amplius. nec ſibi ipſi.

ſed minus. ¶ Item non eſt iniuſtum
qꝛ in nullo ledit ꝓximũ imo iuuat euʒ
nec facit iniuſtitiam erga ſe ipſum. vt
probatur infra eodez.li.cap.iy.⁊. c.

.is. ¶ Ad. 2. autem queſuum reſpon

dẽdũ ꝙ talr tribuere poteſt eſſe vir/
tuoſum. ⁊ vitioſum. virtuoſum enim

eſt.ſi tribuens ſic tribuat in ratione

doni gratuiti.ſicut facit liᷣał qui ſibi

minora tribuit ceteris dando maiora
vt ſuprali.ꝗ4.tractatu de liberali.Et
hoc modo eſſet opus virtuoſum. quia

eſſet opus liberale.vitioſum autem eſ

ſet ſi ſic tribueret in rõe debiti ꝙ poſ⸗/
ſet contingere homimi fatuo puſſilla/
nimi ⁊ prodigo.ex puſſillanimitate
quidem fieret fatuus ⁊ inſcipiens nõ
reputans ſe digñ bonis ſuis ⁊ ex pro
digalitate tribueret vltra menſuram
quaſi reddens aliẽa.quomõ fecit glã
cus dans dyomedi arma aurea pro e
ꝛeis.⁊ boues.c.ꝓix.vt narrat ho/
merus. ⁊ philoſophus recitat infra.

eodem. li.cap.ij.¶ = ecundum autem
principale ꝙ. ſ. operatio iuſta ſi me/

dium in propꝛie dictuʒ per abne/
gationem inteꝛ iniuſtum faceꝛe ⁊ in
iuſtum pati probatur qꝛ iuſtum face/
re excludit iniuſtum pati ab ipſo pa/
tiente.⁊ per conſequens iuſta opera
tio eſt media inter iſta per abnega⸗/
tionem.qꝛ excludit vtrunq; ſed ꝙ hec
mediatio ſit valde impꝛopria. patet.
qꝛ nõ aliter mediat opeꝛatio iuſta in
ter illa duo iniuſta quã mediet opera
tio iniuſta.inter iſta duo iuſta.ſ.inter
iuſtum facere ⁊ iuſtum pati.operatio
enim imuſta ſimili modo abnegat iſta
puta iuſtum facere a faciente ⁊ iuſtuʒ

pati a patiente.¶ Ad argumentum
autem philoſophi pro quanto faceret
contra me reſpondendum eſt ꝙ me/
diocriter habere non eſt medium in/
ter qualitercũque plus habere ⁊ qua
litercũque minꝰ habere niſi ſuppone
retur idem genus in modo habencdh.

⁊ tunc concedo quod mediocriter ha

bere eſt medium inter plus ⁊ minus
habere. Sed cum poſtea dicitur ꝙ iu
ſtum facere eſt mediocriter babere
concedo ⁊ iniuſtum facere plus habe
re. vezꝛum eſt involuntarie ⁊ miu/

ſtũ pati eſt minꝰ habere verum eſt in

volũtarie.⁊ idcirco non eſt contrari/
um ei ꝙ eſt voluntarie plus habere.
ſed minus bebere voluntarie per tri

buere ſibi minus ⁊? proximo plus.
Iſtud eſt eius contraruum. Et tunc

patet ꝙ mediocriteꝛ habere volunta
rie medium eſt inter plus ⁊æ minus
habere voluntarie.Et eſt ſimile ſi di
ceretur. ꝙ equale in continua quanti

tate medium eſt inteꝛ maius ⁊? mi/
nus. Sed longius eſt maius ᷣm lon
gitudinem ⁊ ſtrictius eſt minus ſecl/
dum latitudinem. ergo equale eſt
medium inter maius ᷣm longitudinẽ

⁊ minus F̃m latitudinem. Kion tene
tur. nec aliqua mens rationalis con/

ſiderare volens poteſt boc capeꝛe.

Sumptis enim duobus quantis.vno

qquidẽ longioꝛi ⁊ ſtꝛictiori alteroau/

tem breuiori ⁊ latioꝛi. Si queratur
medium inter maius ſecũduz longitu
dinem ⁊? minus fᷣm latitudinem eꝛit
omnino ridiculoſe querere. quia o/
portet illud quantum medium media
re nõ inter quanta primo ſumpta ſed
inter vnum quantuʒ ⁊ illud idemmet
quantum. quia ipſummet eſt maius
Fm longitudinem ⁊ minns fᷣm lati/

tudinem. hec enim non ſunt contra/

ria. imo ſunt omnia compoſſibilia.
Sic etiam in propoſito plus habe/

ꝛe voluntarie ⁊ minus habere volun

tarie ſunt contraria ⁊ inter bec eſt
medium inquizendum. ſed plus ba

uund. (ian
ulenstinen

Ubis ecntin
dnoss Ande

i Aatemdamn

Caln ſe

Vjonnubus fun

cteſe nennn
uinnne ſian
cpennto i

cmetung
itroaſiona
lſers

tchefeendh

Aönerdusen.
uſnmes ale,
msit ul
(xen anencnübea
ichpnn et or
aſcrnggie

—

Pppedingiczenn

WnMönle 5
Ehlglnit il
Aumniööſitn
Ecimta

mtſalitipnin
4 Huannalna 12

Eumngmin⸗

Annge lion
mnin

ament

—

Nnd
nindn

diinn D

nni I
ANNbet.

Nnefum —
nen e

cladon
edgin ti
iegegir
hnnrd n

Abeeenne

ononeſtchn

Wie l n

e wummenn

1 on e
WTNAH.

ner bge e
nner Pus
e.Eteſſante

einoNinndge.

nter mans 11
Seſtmausfnt
tus etminste

o enie

sfn Vnginn
mden. Ponn

nenstanonikc

pore haage

obes aehlsſ.

ſticnonahne

nori. Aan

Nirsſcdc

fnlunumm
be enm g
mug ſin
unmtlwin⸗
nipinmdir

En t Mine .

Arnn

94

poſuimus.

Ve.

bere volũtarie ⁊ minus habere in vo
luntarie nõ ſunt contraria nec per cõ
ſequens inter hoc ẽ mediũ inqrendũ.

¶ Queſtio quartadecima.

E. 2. arguit᷑ ꝙ iuſtitia ſit me
dia iteꝛ duas extꝛemas ma
Mitias. ſicut cetere virtutes
morales. ¶ Wrimo quia ꝙ debetur

7

virtutibus ex comunt ratione viꝛtutis

debetur eis m eundem modũ. ſicut

ipſa comunis ratio. Sed eſſe medi
um inter duas malitias debetur virtu

—

tibus moralibus ex cõuni ratione vir

tutis. virtus enim ᷣm diffinitionem ẽE

habitꝰ electiuꝰ ĩ medietate exns quo
ad nos a ꝛatione determinata. medie
tas autem duarum malitiarum vt. ſu/
pra. li. 2. cap. I. quare fᷣm eundẽ mo/
düu omnibus virtutibus debetur iſtud

ꝙ eſt eſſe medium ⁊ per conſequens

virtuti iuſtitie ſicut ⁊ ceteris. Secũ
do qꝛz operatio iuſtitie eſt media ĩter

extrema quecunq; ſint illa vł illa que

philoſophus aſſignat. vel illa que ſũt
2 nos aſſignata quare per locum a
cauſa ⁊ ab effectu iuſtitia eru habituſ
medius inter duos extꝛemos habituſ
ſicut virtutes alie.operatio enim
iuxta effectus ẽ ⁊ cauſa iuſtitie.⁊ opa
extrema cxtremoꝛũ habituũ.
in oppoſitum eſt deteꝛminatio phi

loſophi.ſi c textu ⁊ ſicut ex

Ad queſtionem dicitur
ꝙ medietas iuſtitie differt a medieta

ulbus aliarum virtutũ i duobus prio

qꝛ medietas ĩ alijs virtunbus cõſiſtit

iter duas mahtias. Sicut liberalitas

iter prodigalitatẽ c illiberalitatem.
Juſticia vero nõ cõſiſtit iter duas ma

litias.qꝛ ipſa mediat ĩter liuſtum fa⸗

cere ⁊ uuuſtũ pati.primuʒ autẽ inpor
tat totam malitiam. 2. vero.ſ.ĩiuſtum

pati. non ptinet ad moꝛalẽ malitiam

ſed tantuʒ ad penã quare iuſtitia nõ
mediat inter malitias ſed inter mali
tiam ex parte vna penã ex altera.

Sed

tfuram rerum.

Secuũdo aũt dicit᷑ differꝛe qꝛ medie
tas in alijs viztutibus attenditur ſe
cundũ rationẽ ⁊ quo ad nos. Sed in
virtute iuſtitie attenditur ſecũdũ rem
Z quo ad naturam. cuius ratio aſ⸗
ſignatur. qꝛ cetere virtutes ſunt cir
ca paſſiones ꝗbus diuerſos homines
dioſimoð cõtigit affici. ⁊ ideo mediũ
ĩ eis atienditur quo ad nos bomines
ſecundum rationem. qꝛ vero iuſti
tia nõ ciꝛca paſſiones. ſed circa exte
riores operationes eſt. ideo mediũ in
ter ea debet attẽdi ᷣm rationẽ ⁊ na/
¶ Aldihi autez viden
tur. 4. eſſe dicenda primum eſt ꝙ iu

ſritia eſt medium inter duos habitus

contrarios. ¶ Secundũ ꝙ illi ambo
ſunt quedam malitie Eiruun
medium iſtud attẽditur m rationẽ ⁊
uo ad nos non autem ſecũdum rem
Quartum vero ꝙ iuſtitia E medie/
tas m eundem modũ cum alijs virtu
tibus moralibus. Primo autem pro/
bo duplicuer. Wrnvo .qꝛ? omnis
pabitus auctus ⁊ ſaluatus ⁊? genera
tus ex operationibus medijs inter o
pationes contrarias eſt medius inter
habitus contrarios ſicut enim ex ope
rationibus medijs eſt talis babitus
generatus. Sic ex operationibus cõ
tꝛarijs ⁊ extremis ſũt vel eſſe poſſunt
cõtrarij æ extremi bitus generati auc
ti æ ſaluati hboc enim ẽ euidẽs ꝑ illam
maximam poſita ca ponuur effectus
Sed cã preciſa.quare bitus cõtrarij
æ extꝛemi ⁊ hitus mediuſ iter eos ge

nerẽtuz ẽ talis oppoſitio ⁊ mediatio

opationũ ⁊ actuũ m illa que legunt᷑

. *„

ſupra. li. 2. cap. j. hec eſt vkis cã cir

.

ca materi cuiuſcunq; virtutis iter hĩ
tus cõtrarios exiſtentis. Sʒ iuſtitia e

hitus ex talibus opationibus geneza

ius auct a ſaluatus.ex operationibꝰ
eni iuſtis generat᷑ iuſticia.qꝛ operan
tes iuſta iuſti efficimur. æ tempata tẽ
perati ⁊ fortia fortes . vt ſupra. li.?2.
cap.j. OQperatio aũt iuſta eſt media ĩ
ter opera cõtraria vt viſum eſt ĩ pꝛece

denti queſtione ⁊ patet. qꝛ tribuere
ſibi ⁊ proximo de vtili ⁊ nociuo eſſen
tialiter ſecũdum pꝛopoꝛtionalitatem
ꝙ ẽ opus iuſtũ eſt medium iĩter tribue
re de vtili ſibi plus ⁊ pꝛoximo minuſ
⁊ de nociuo ecõuerſo.quaꝛe iuſtitia ẽ
ſumpliciter habitus medius iter habi
tus extremos ⁊ cõtrarios. Secundo
qꝛ omnis habitus electiuus medij æ
inclinatiuus ad mediuʒ eſt medius in
ter habitus electiuos extremoꝛũ ⁊ in
clinatiuos ad extrema. Sic emim cõ
cludit philoſophus vłr de omni virtu
te.d.medietas quedã.ergo virtus eſt
coniecturatrix.i.ſtudioſe cõſideratrix
exiſtentiſ medij. ſupra.li.2. cap.F. Sʒ
iuſtitia eſt habuus electiuꝰ medij ⁊ ĩ

clinatiu ad mediũ.ſ.ad opus iuſtum.

ꝙ eſt mediuʒ ⁊ eſſentiale vt patet ex
dictis. ſupꝛa. e. li. 6. 7. ⁊. S. ĩ iſto. 9.
quare ipſa erit mediuz inter habitus
electiuos extremoꝛũ quoruz vnus eſt

ĩiuſtitia ichinans ad tribuere de re vti

li ſibi ipſi plus ⁊ proximo minꝰ.⁊ de
re nociua ecõuerſo.alter autẽ eſt habi
tus directe per omnia cõtrarius ĩcli/
nãs ad tribueꝛe de re vtili ſibi minuſ
T pꝛoximo pł. de nociua puta de la
bore ac ſeruitio ⁊ expenſis econuer/
ſo quare iuſtitia erit ſimpliciter medi
us habitus inter habitus elcctiõs ex
tremoꝛũ. Iſti auteʒ habitus ſunt con
trarij quoniã habitus inclinantes ad
contraria modo nature ſunt contrarij
ſicut grauitas ⁊ leuitas. Sʒ habitus
appetitiui ĩiclinantes ad extꝛema. in
clinant nature modo. Mon enim eſt
idem habitus contrariorũ ſicut potẽ
tia ⁊ ſcientia vt. ſupꝛa.li.eodẽ. ca. j.
7. li. 2.c.. Dicit ꝙ virtꝰ quẽadmodũ
⁊ natura medij vtiq; eſſet cõiectura-
trix. Et tullius in rethorica ſua dicit
ꝙ virtus ẽ habitus animi nature mo
do rationi conſentãeus vniuerſaliter
enĩ omneſ habituſ appetitii boni vel
mali determinate inclinant ad vnam
partem mediam vel extremam modo
nature quare iſti erũt contrarij. Mec

IIBRO.

aliꝗs ſuſpicetur ꝙ in hoc philoſophuſ
ſit contrarius ſi ad bonum intelect,
um eius verba trabantur. d. ꝙ, iuſti,
tia eſt extremoꝛuʒ ibi enim nõ pomit
ſumere extrema proprie. qꝛ nõ ſum/
mit extrema alicuius vnius contraꝛie
tatis vel oppoſitiomiſ ſed diuerſi arum

ſic ꝙ inter ſe comparata non ſunt

ſibi cõtraria nec extrema ꝙ appaꝛet
qꝛ tribuere de ꝛe vtili ſibi plus ⁊ pro

ximo minꝰ non ſunt cõtraria imo con

ueniẽtia. Sʒ tꝛibuere ſibi plus ⁊ ſibi
minus vel proximo plus æc pꝛoximo
min iſta ſunt cõtraria ⁊ oppoſita ad
que nõ poteſt iclinare aliqs vnus ha

bitus per aliquã viaʒ nec philoſ ophꝰ

dicit ꝙ iiuſtitia ſit electiua extremoꝛũ
vt ſibi iuicẽ cõparatoruʒ. Sʒ ſunt ex/
tzca plurium cõtrarietatũ ⁊ oppoſita
alijs cõtaꝛijs reſpectu quorum dicũ

tur extrema. ( Concluſio ſecunda pʒ

quãtũ ad alteraʒ partem.ſ. ꝙ iniuſii
tia ſit malitia ſed ꝙ habitus ei omm/
no contraꝛius ſit aliqua malitia quaʒ
vis non ſit pramtas vt dictum eſt de
prodigalitate vt.ſupra.li.4.tractatu

de liberalitate. Et quanuis bec mali
tia quare rariſſima non ſit nominata

ſicut dictũ eſt de inſenſibilitate ſupra.

tractatu de temperantia. ¶ Hoc autẽ

probatur primo ꝗa omnis habit vlr
excluſiuus iuſtitie eſt malus.ſed talis
habitus eſt vłr excluſiuꝰ iuſtitie ſicut
quodlibet extremum excludit ⁊ tollit
vłr medium quaꝛe eſt malus. ſi dica/
tur ꝙ habitus excluſiuus iuſtitie ⁊ p
miſſiuus iniuſtitie eſt malus. Mon ta
men habitus excluſiuꝰ vtriuſq; quał.
eſſet iſte omnino contrarius miuſtitie
Contra. ʒ. ¶ Zunc qꝛ tunc ſequeĩ
tur ꝙ iuſtitia non eſſet per ſe ſed per
accidenſ ⁊ occaſionaliter bona inquã
tum. ſ. eſſet remedium contra iniu
ſtitiam tunc qꝛ ſi ſecundum iuſtitiam
eligimus vt opoꝛtet ſecundum omneʒ
habituʒ repugnantem ei eligemus vt
nõ oʒz ⁊ p hoc erit = qꝛ oĩs
hiĩtus excluſiꝰ alteriꝰ virtutis ẽ malus
5

= —
——
= 2

— ☛

— =
=— = =
= =ẽ S.
S = =
ιU
— —

2
SS
S

Finter duns n
Monceviel
NMWrDunlle
mn. alumnel
tfis gbigen

1

Fflunma
Gerucno
renen coſe
or domernn

fmnſmrd
Dcktioge⸗
Nent
(tälpnig
Eokamt meänni
unſunmen⸗
Monoriüng
(otti Auta
“ Rimamii
Milsoeinin
liiif

Wgbnmmonn
fainnuep
imhulrr
Mwen enns.

eeſenmh
weſlunac

unin

1 —
N
eNexni

D
e
4

1

1

beeſti,
Mekkelmngre g
7

„

woder AuC
Ng

luſtguwen
iinſeniblgt

muſtine, ctmisk

mmNN. MENEY..

nanchrr

cer mmetmn
Gen ge⸗

7

V.

quare multo foꝛti bituſ excluſiuꝰ tate
pirtutis ſicut eſt iuſtitia erit maluſ.
Scdo quoniã habitus ſic ſe habẽs ad
iuſtitiã v ad ĩiuſtitiã.ſicut ꝓdigalitas
ad liberalitatẽ. ⁊ illiberalitatẽ eſt ma
lus.quoniã ſicut dicit philoſoph. pro
digus vult eſſe ꝗ vnũ aliquod malũ bʒ
ſcilicet coꝛrumpe ſbaʒ ſuã. ꝓdig eni
qui pꝛopter ſe ipſuʒ pditus.ſupꝛa.li.
iiij. tractatu de liberalitate ĩ princi
pio. Sʒ habituſ omnino iiuſtitie cõtra

ri ſic ſe bʒ ad iuſtitiã ⁊ iiuſtitiaz. vni

eni oppõitur tanq; medio & alteꝛi tã

quam extremo. &t ſicut pdigus dici
tur qui ꝓpter ſe ipſum perditus.ſic ⁊
ille qui eſſet tali babitu dif poſitus ꝗ
vniuerſalit᷑ eẽt leſu ſui ipſius quare
talis habitus eẽt malus. Hec vʒ quo
rũdazʒ ymagiatio fatua ꝙ iuſtitia ideo
non ſit inter duas malitias. quia non
eſt inter duas iniuſtitias. Sic enim
poſſent dicere de liberalitate. ꝗa non
inter duas illiberalitates. Et de tẽ·
pantia. quia non eſt inter duas item
perãtias. In bijs eni omnibus fit de/
ceptio per falatiam conſequentis pro
cedendo a deſtructione antecedẽtis
ad deſtructionem cõſequentis.ſicut ſi
diceretur album et nigꝛum non ſunt
duo alba. non ſunt duo colorata.
Tertia cõcluſio medium iuſtitie ſu/
matur ſ̃m rationeʒ ⁊ quo ad nos pa
tet quãtũ ad primũ ꝙ nulla ẽ virtuſ cõ
iectu ratrix medij miſi Im rationeʒ ⁊?
cum ratione vt infra li .6. cap. 17.
primo moꝛaliũ in pꝛincipio ⁊ ſupra.
li.2.p totũ. Quod autem quo ad nos
patet ex comuni diffinitione virtutis
moralis poita ſupra.li.2. cap. F. Sʒ
ad hoc de iuſtitia ſpecialem rationeʒ
appono quoniam omne medium fᷣm
bumanam idigetiam nõ m rerum
perfectionem acceptuzʒ. ſũmit᷑ * attẽ
dit᷑ quo ad nos ⁊c nõ ſcm rem. Hoc
apparet ex terminis. Sed mediũ iu/
ſticie eſt acceptum hoc modo vt oſten
ſum eſt ſupꝛa.c.ꝓxumo.pꝑ totum eti

—

am apparet in ꝓmptu ꝗa cũ venditur

equus p.c.aureis conſtat q hic nulla
eſt equalitas reꝛũ Fm ſe ſed eſt equa
litas valoꝛis ad indigẽtias emeni ⁊

vendentis. aliqũ.n. ⁊ alicui valʒ mi/
nns ſi etiaʒ loquamur in pũitionibus

æ delictis adhuc apparet euidentius
ſcom dicta de differentijs perſonarũ.
¶ Auarta vo concluſio pꝛobata eſt ex
pꝛemiſſis ſicut in illiſ ex plicita ⁊ oſtẽ
ſum eſt ꝗ differentie cõtra ipᷣm aſſig⸗
nate ſunt nulle. ⁊ etiã dria fuit ſuperi
us repꝛobata ſpᷣaliter in quõne vtrũ
iuſticia ſi moderatrix paſſionuʒ. viſũ
eſt etiã ad quid referẽda ſit intentio
phyloſophi ex cuius verbis alig ſũp⸗
ſerũt occaſionem errandi.

¶ Tectio xj.

Aia aut eſt iniuſtuʒ facien/
em. Supꝛa egit de media
tione iuſticie. bic aũt agit de
miuſtificatõe ⁊ ſubiecto eius iniuſto.
Pꝛimo aũt ſup boc qõem pꝛoponit
cdo queſtionẽ ſoluit. ibil vel ſic qdem
nihil differt ꝛoponẽs aũt queſtio/
nem dat ratõem ⁊ cãm queſtionis.d.
ga eſt ⁊ cõtingit bominẽ facienteʒ
opatõem iniuſtam nequaq; eſſe homi
neʒz iniuſtũ. ido merito querit᷑ quales

inuuſtificationes ⁊ iniuſtas opatönes
homo faciẽs erit ipᷣe iniuſtus.Et hoc

queritur vniuerſaliteꝛ circa vnãquãq;
iniuſtitiam. puta qñ faciens furtũ eru
fur. vel quale fuꝛtũ erit illud exquo di
catur eſſe fur. ⁊ qualẽ mechiaʒ faciẽs
erit mechus.⁊ quale latrociniũ faci/

ens erit ipᷣe latro. ¶ Mota vero ꝙ ex

—

boc paſſu colligitur ꝙ fur ⁊ latro non

ſunt penitus idem. Et iðo dicik in vͤſi
bus vifferẽtialibus. Fur non eſt latro
ſed ipᷣe qui latet atro. Elaro nõ atro
fuꝛatur ipᷣe latro.Eſt ergo latro rap/
tor violentus. Fur autem occultus
Eõſequẽter ibij vel ſic ꝗdẽ qoõem ſol
uit pᷣſupponẽs diuiſioneʒ iſtã ꝙ aligs
faciẽs opꝰ ĩiuſtũ ſcienter ⁊ volũtarie.

poteſt ipſuʒ facere duplici de cauſa.

IIBRO.

quoniã poteſt ipſũ facere ꝓpter prin

cipiũ electioniſ qꝛ.ſ.operabit᷑ eligẽs
vel propter principium paſſionis.qꝛ

operabit᷑ non eligens.ſed vel cõcupi

ſcens. vel iratus vel proper aliquam
aliam paſſioneʒ.¶ Hac ergo diſtinc
tione ſuppoſita dicit ꝙ vel nihil dif
fert qualecũque ſu opus ĩiuſtum. ad

hoc ꝙ ex eo dicatur homo ĩiuſtꝰ qꝛ ex

vno ⁊ eodeʒ opere ſm ſpeciẽ poterit
eſſe vel non eſſe iiuſtus qꝛ vt dictum
eſt ſupra li.ij.cap.iiij.Adhoc nihil di
fert quale ſit ipſum opus factũ. ſed
qualiter ſit factum. quoniã ſi aliquis
cõmiſceatur mulieri volẽs ⁊ ſciẽs cuii
qꝛ aliene vxoꝛi ſi cõmixtꝰ fuerit ei nõ
propter electionẽ ſed propter paſſio
nem. ipſe quidẽ opus fecit ĩiiuſtum.
nõ eſt tamẽ iniuſtus ſimili modo etiã
nõ erit fur. ⁊ tamẽ furatus fuerit. nec
erit mechus ⁊ tamẽ mechatus fuerit
Similiteꝛ autẽ ⁊ ĩ quibuſcunq; alijs.
iiuſtificatiõibꝰ. e autẽ ſolutio ha
beri põt ex li.ij.qꝛ virtus ⁊ vitiũ ſunt

babitus electiui. Qui autem operã

tur ⁊ habitu electiuo operatur. pro
ptez electionẽ. Et ideo vnus diciiir
vitioſus ᷣm aliquod vitiũ ſi nõ opere
tur ſcòm electioneʒ illius vitij. quare
ille ꝗ facit opus ĩiuſtum. nõ ex electio
ne ſed ex paſſione non videtur iiuſtus
ſcõm habuũ ĩiuſtitie de quo querebat
AUltimo autẽ epylogat de cõtra/
paſſo. d. ꝙ dictũ eſt prius qualiter
ſe babet contrapaſſuʒ ad iuſtum.

4 Lectio duodecima.

Portet autẽ non latere ſu
pra egit de ĩiuſtificatione æ
ſbo ĩiiuſto. Hic autẽ agit de ſe
parãdo iuſto politico. a iuſto vel iure
paterno. ⁊ dominatiuo. Primo ma
nifeſtat iuſtũ politicũ. ij.ſepaꝛat ipſuʒ
a dominatiuo ⁊ paterno ibi.. Bñati
uum autẽ ]. Politicũ autẽ ius vel iu⸗/
ſinʒ ſic mifeſtat.qꝛ pꝛimo dicit quid
ẽ nomine.ij.quid diffinitione ibil hoc

autẽ ẽ comutatiuũ].iij.ĩ quibus nõ ꝭᷣ
ibi. Quaꝛe quantis iiijjreddit cn
ſam quare illis nõ eit ibi. Et enim
iuſtum ].v. pro euidẽtia predictoꝛuʒ
infert. uij. coꝛꝛelaria ibi pꝛopter
ꝙ non ſinimus]. Zicit ergo primo
de nomine iuris polinci. ꝙ opoꝛtet
ſciꝛe ⁊ non lateꝛe ꝙ illud iuſ ꝙ ⁊ cui⸗
cognitio per nos queritur ẽ dictũ ſim
pliciter non ſcᷣm quid. vel ſumilitu/
dinarie ſed ſimpliciter iuſtum ⁊ etiaʒ
eſt dictũ politicuʒ iuſtũ ⁊ hoc ẽ nomẽ
ſuum. ¶ Secundo ibi hoc Nautem ẽ

Dicit quantum ad diffinitioneʒ quid

eſt qꝛ hoc ius eſt iuſtum vite humane
comunicatiuum. ad hoc ꝙ ſit perſe ſuf
ficiẽtia in hominibuſ liberis ꝗ nec ſeꝛ
ui ſunt. nec alieni iuris ſunt ſicut fi

lij ſub paterna poteſtate conſtinni æx
ĩ bomin ibus equalibꝰ in conditione

libeꝛtatis quãuis indiuitijs nõvel in

ahis cõditionibus adlibertatẽ ciuilẽ

acceſſoꝛijs.Eſt autẽ huiuſmõt ius coi
catiuũ.vel ſecundũ proportionalita/

tem ſicut indiſtributionibꝰ. vel ſecun

dũ numeꝝ ⁊ equalitatẽ ſicut in comu

tationibus · Pe hoc autẽ ſatis eſt dic

tũ ſuꝑiꝰ loco ſuo. ¶ Scðo ibi QAua

re quantis] Oſtendit ĩ quibus buiu-

ius vel inſtum non eſt. d. ꝙ propter
hoc qnantis. i.ꝙ hominmibus nõ inẽ
hoc ꝙ eſt eſſe liberos ⁊ equales eis

non ineſt: vel inter eos non ẽ ius po

liticum. ſed eſt in eis. vel inter eos

ius vel iuſtum quoddam i. ius ſecun
dum Nuiai Krcncch ſimilitudinem
QQA

dictum. uarto ibi Eſt enim iu
ſtum MReddit rationeʒz quare talibuſ
non libeꝛis vel nõ equalibus non eſt
huiuſmodi ius politicũ.d.ꝙ qꝛ huiuſ
modi iuſtum ineſt tantuz ilł ad quos

eſt data lex. Et lex data eſt tantũ ad

eos inter quos contingit eſſe iniuſtiti
qam. ꝙ apparet.qꝛ vindicta legis eſt
legale iuditium iuſti ⁊ iniuſti quaꝛe
vindicta ⁊ legis iuditium preſuppo
nit queſtionẽ ⁊ litẽ inter eos ad quoſ

fertur ſuper iuſto ⁊ ĩ iuſto.ſub iuze ⁊æ

zlineehe

eFiingfutr
4

Arſertol

mmiſt
gubdti

Menecnnn,

ſong, 1
ihnpfinnin

17

ntwroconn

mmpanngt mn
Pincimh opu⸗

Anmcap.
pöſeglun le

e i
ſono eloa⸗

gron Säne
Gkaignin

1
4

(renſcuigrci
Veſenclcnrbeß

uftstähul
Ipimge n

uli lni
iiiN
bnni di Q

iirnbip
littte digntan

Mmixbonnare
enbeinunen

indägnugehe

uopterrunsd
Nbagtt
hfliminstüſt
Möhtuneur
ibennenoitn
Eexſelabenmirrke.
Ewenonmit w
aniihh
enbnnnie

raktmnslog

iührnnint
türtſanmeſe

UuImnsnibt

liin lni

üiitiinſi

übmemge

fni inind,

viniſihnii

Ati

nma n

Ne

1Man
ain
Ei ing
Nsrit
ſn
Ninpbarin,
Awoſie

Mmaäfne

weliſmmm;

Wmeſtucn

ieniuianbes:
i.gbonmndbeei

elinter osnenikf

Heſtm es. nd

ſcunäumſan
Qumo ini clan
wiun
us wlneingen
mincktum!
hnndl i,
os nnnon

6

ſiuria ⁊ inter eos qui nec liberi nec e
quales ſunt nõ eſt talis iniuſtitia nec
cõtentio de iuſto ⁊ iniuſto. quare in/

teꝛ eos nõ eſt anicn Neir vel cõſue
tudine declaratũ. ¶ Addit autẽ ꝙiĩ

bijs in ꝗbus. vel inter quos cõtingit
ĩiuſtitiaʒ fieri inter eos cõtingit iniu/
ſtum faceĩ ſʒ nõ conuertuur qꝛ non in

omnib“ contingit iniuſtitiam fieri. in

quibus cõtingit opus iiuſtuʒ effici ſi⸗
cut patet ex cap. ꝓximo. qꝛ iniuſtum
opus nõ requiu electionẽ in operãte
ſufficit enim ꝙ fiat ex paſſione. Iniu/

ſtitia vero nõ ẽ ĩ opãte ex ſola paſſiõe

opatione. Sed requiꝛit elecnoneʒ
opus eniʒ iniuſtuʒ qualitcunq; factũ ẽ
tribuere ſibi ipſi plus ⁊ ꝓximo minuſ
de ſimpliciter bonis puta diuitijs bo
noꝛibus ⁊ delitijs.ſibi ipſi autẽ minꝰ
⁊ ꝓximo plus de penalibus malis.
puta laboꝛibꝰ ⁊ expẽſis. ¶Konſ. e⸗
quẽter ibi. ꝓpteꝛ ꝙ ]. Infert iiij.

coꝛrelaria ij. ibi. Qðò autẽ princeps
2

iij. ibi! Qð aũt nibil ꝓł?.uij.ibi Imer
ces autẽ eꝛgo l.¶¶ Primũ ergo cor/
relariũ eſt de dignitate rationis.
Secundũ de bonitate equalitatis.
Teꝛtiuʒ de vtilitate principis boni.
iiij. vero de dignitate boni pꝛincipis
dicit ergo de rationis dignitate pro/
pter ꝙ boc ꝙ dictuʒ eſt de malitia o/

peruʒ ĩiuſtorũ nos nõ ſinimꝰ nec ꝑmit

tumus in ciuitate bene ornata. princi
pati hominem. Sed ratuonẽ qui ratio
ne rełca homo facit hoc.ſ.opus ĩiuſti
tie memoratiuũ ⁊ per hoc fu tyramnꝰ
¶ Eſt enim ſciẽduʒ ꝙ homo.i.homi

nis appetitus principalis ẽ medius ĩ

ter duas cõtrarias ſubgeſtiõeſ.ſ.inteꝛ
perſuaſionem rationis ⁊ iclinationeʒ
ſenſualitatis ſeu appeſenſitimi.ſuaſio
autẽ rationis trahbit appetitũ ad pro
ſequẽduʒ debituʒ. Inclinatio autem
ſenſualitatis trahit ipſũ ad ꝓſequẽdũ
placitũ homo vero fʒʒ rationalẽ appe
titũ ĩ medio conſtitutꝰ.cuʒ opatur ⁊

coõdiuidit᷑ vni iſtoꝝ induit rationẽ alte
rius.cũ eni cõpatur ⁊ cõdiuiditu ſen

fualitati bʒ modũ ⁊ tenʒz loci rationiſ
vt dicit᷑.ĩfra li.viuj.cap.vinij.vbi dici
tur ꝙ vnuſquiſque homo maxime eſt

pricipaliſſimũ ꝙ ẽ in eo.ſ.ps rationa

lis.Cum autẽ opatur ⁊ cõdiuidit᷑ ra/
tioni hʒ modum ⁊ tenzʒ locum ſenſua
litans. ſicut hic.quare bomo vt hic ſũ
mituꝛ. bʒ modun ⁊ tenz locum ptis ſe

quẽtiſ placitũ ⁊ non debet᷑ quare bo

mo ſic ſumptus nõ ẽ dignus pricipa/
tu. ſic enim dicituꝛ omnis hõ mendax
in pſalmo homo tñ ſumptus ſᷣm prin
cipiũ partẽ ſni ꝓſequitur debitũ. non
tamẽ placitũ ⁊ ſic dign ẽ principatu.
Auantuʒ ad. ij. coꝛrelariũ dicit ꝙ

principes eſt cuſtos iuſti æ debiti x

qꝛ eſt cuſtos iuſti ſequit᷑ ꝑ conſequẽs
ꝙ ſit cuſtos equalitatis.Equalitas au

tem ꝓpoꝛtionatis expoſita ſuperius
cõmanere facit ciuitatẽ ⁊ ciues quare

priceps cuſtodiẽs buiꝰmõi equalitatẽ
cuſtodit æ in ſua permanentia ciuita
tem. ¶ QAuantuz ad tertium coꝛrela/

rium ait ꝙ quia pꝛinceps eſt iuſtus

nihil aliud ei viðtur eſſe cordi cure
niſi equalitatẽ cuſtodiẽde ciuitauis.ſe

quitur ꝙ ipſe ſibi ipſi non plus tribu

it q; alteri de bono ciuitatis niſi ſᷣm ꝙ
ꝓpoꝛtionale iuſtũ exigit.Et iõ vlteri
us ſequitur ꝙ alteri vel alterius prin
ceps ipſe non ſibi ſoli laborat. Et ꝓ
pter hoc ſequitur vlterius ꝙ ſicut bo/
mines comunit᷑ dicũt iuſtitia ⁊ maxie
iuſtitia pricipis alienũ honũ eẽ videt᷑
vt dictũ eſt ſupra eodem. li. cap. iij.
Ad. uij. coꝛrelarium ait ꝙ ex hijs
quituꝛ ꝙ merces ẽ danda bono pꝛiĩ
cipi. non quecunque. Sed illa qui/
dem que conuenit ei bic etiam eſt ho
noꝛ ⁊ gloꝛia dʒ eniʒ bonus princeps
per ſubditoſ honorari ⁊ gloꝛiari fre/
quẽti fama cum laude ⁊ magnificatio
ne pricipes vero quib' iſta non ſuffici
unt fiunt cito puerſi tyramni apprian
tes ſibi bona comunia ⁊ ſubditorũ ꝓ
pꝛia rapiẽteſ.ſicut fecit ille cui dictũ ẽ

O thite tute tati tibi tãta tiramne tu

liſti. Hic verſus eſt ꝓ exemplo ĩ tertio

IIBRO.

libro rethorice tullij. ¶ Cõſequenter

ibi dñatiuũ autẽ. Separat iuſtum po/
liticũ a dñatiuo ⁊ paterno ꝓbans ꝙ;
nec dñatiuũ nec paternũ eſt ius politi
cuʒ tꝛiplici ratiõe ſecũda ibi . Secũ

duz legẽ enĩ erat Tertia ibi.. Pro

ter ꝙ magis Dicit ̊ primo ꝓponẽs
cõcluſionẽ itentã ꝙ dominatiuũ iuſtũ
ꝙ eſt iter dominũ ⁊ ſeruũ ⁊ paternuʒ
iuſtũ.ꝙ ẽ iteꝛ patrẽ ⁊ filiũ.nõ eſt ideʒ
ius cuʒ iſtiſ iuſtis politicis de quibꝰ iã
actũ ẽ.Sʒ eſt quoddã iuſtũ ſcᷣm quid
dictũ ⁊ hijs ſunile. Qð ꝓbatuꝛ.pꝛi/
mo.qꝛ iter quoſcũq; poteſt eẽ ius po

liticũ. ĩiter eos poteſt eẽ iiuſtitia ⁊ vo

lũtas nocẽdi. Sʒ ĩiter dominũ ⁊ ſeru
um ⁊ iter patrẽ ⁊ filiũ nõ poteſt eẽ in
iuſtitia nec nocẽdi volũtas quare nec
ĩteꝛ eos erit ius politicũ.¶Huiuſ ra
tionis maioꝛ fuit declarata ſuperius ĩ

illa paꝛte Eſt eni iiuſtuzʒ Mino/

rem vero ꝓbat hic philoſoph' ſic ar/

guens. nullius hominis poteſt eſſe in

iuſtitia ad ea que ſunt res ⁊ bona ip⸗/
ſius.Sʒ ſeruꝰ ⁊ poſeſſio ⁊ filiꝰ quam
diu ẽ ꝓlicõ ſecũdum etatẽ impfectus.
nõduʒ a poteſtate paterna ſepaꝛatus
ſunt res ⁊ bona ipſius hominis dñi ł

patris.ſcruꝰ tanq; poſeſſio eius.filiuſ
tanq; pars eius.vt infꝛa libro.viij. c.

.xij.quare ſicut nulliꝰ ad ſe ipſuzʒ ẽ in

iuſtitia nõ nocẽdi voluntas.ſic nec pa

tris ad filiũ.nec domini ad ſeruuz vel
Kiona ullutn nec nocẽdi volun
tas.¶Huius ꝓ ſimili ponit prio ma
iorẽ ibi Mõ ẽ enim iuſtitia Scdᷣe
minoꝛẽ ibi Poſeſſio autẽ] Zertio
cõcluſionẽ tangens iterũ virtutẽ ma/

ioꝛis ibi! Se ipſum auẽ] Et quar

to ĩſert pricipalẽ còcluſionẽ ibi. Sic
] Et patẽt omnia. ¶ Secuͦdo ibi
ſecundũ legẽ Arguit ſic. Inteꝛ quoſ
cunq; eſt iuſtũ politicũ ad eos nata ẽ
eſſe lex. ⁊ iter eos libertatis equali/
tas.ſic ꝙ ſicut pares in principando

⁊ ĩ eſſendo ſubprincipe nullo.ſ. eoꝝ

principate alteꝛi ſʒy ad dominũ ⁊ po
ſeſſiones ſuas puta ſeruũ rel agrũ ⁊

ad patrẽ⁊ filiuzʒ nõ ẽ nata eſſe lex. qꝛ
nec libeꝛtatis equalitas cum ſu natu
ralis prĩicipatus domini ſup ſeruos ⁊
patris ſup filios.quare iter iſtos nõ ẽ
iuſtuʒ politicũ.Huius rationis ponit
maiorẽ.⁊ pʒ ex premiſſis. minor eſt
etiã euidẽs. ¶ Teꝛtio ibi. Propter
ꝙ magis. Arguit ſic. ſi ĩiter quos ma
gis videret᷑ eẽ iuſtũ politicũ ĩter eos
nõ eſt nec ĩter illos erit de ꝗbus mi/
nus videt᷑.ſʒ magis videꝛetur eẽ iuſtũ
politicum viri ad vxorẽ qᷓ; hominiſ ad

ſeruos vel filios ⁊ q; ad poſeſſiones

ſuas.cum iſtud ſit iuſtuʒ yconomicuz.

⁊ tamen nõ ẽ viri ad vxoꝛẽ iuſtuʒ po
liticum. ĩmo altera ſpecies eſt a iuſto

politico.quare nec iuſtũ politicuʒ erit
patꝛis ad filios nec niie ſeꝛuos

vel poſeſſiones alias: ¶ Hinus ratio

ms ponit totã minorẽ ⁊ patet maxi/
me ex hijs que dicũtur de domo.pri/
mo politice.

¶ Aueſtio qntadecima.

ro de principali concluſione
huius capituli.vtrũ ius poli
ticum ſit aliud a iure dominatiuo ⁊
a paterno ⁊ ab vxorio. Et arguit ꝙ
nõ. (Primo qꝛ omne ius naturale
ẽ ius politicũ cũ ſit ſpecies eius.vt in

fra cap.ꝓximo. ſed ius paternũ. dña

tiuũ.⁊ vxoriũ eſt iux naturale.vt ꝓba
tur primo politice. quare iſtud triplex
ius ẽ politicũ ius. Secundo qꝛ in
ter illos ẽ ius politicũ iter quos ẽ lex
⁊ actio legitia vt habet᷑ hic ꝑ philoſo
phuʒ ſed bec ſunt iter virum ⁊ vxoꝛẽ.
vt. ff. de ſeruo corꝛupto.l.ʒ. Itẽ inter

patrez ⁊ filiũ vt.ff. de iudicijs.l.lis.

Itez iter ſeruũ ⁊ dominũ vt.e.ĩter.l.
vix.quare ĩter virũ ⁊ vxorem ⁊ inier

patrẽ ⁊ filiũ ⁊ iter dominũ ⁊ ſeruum

erit ius politicũ ⁊ ꝑ cõſequẽs hec iu/

ra.ſ.vxſoꝛiũ. paternum.⁊ dominatiuũ
erunt iura politica. ¶ Zertio qꝛ pri
cipatꝰ politicus ⁊ pricipatus regalis

euidentiã pꝛedictoꝝ que

UIIerten i

ipun di⸗
is nlih1
nigg n
nnun
menuinu
ne gi ten
ligrugibönion
inen E
neizin⸗
tifte CPro
inizliſee
inſniitceln
ekres eguß
guepenes dus
SGmädieni

— =

—
=
Su

NWi.
Eäcldehtidan

1gtole is miden
ct gehrowinen

ni pimen

lu aſfen ahalo⸗

Murnaziſ

mninoin
Grmrisorinror
nitinofur⸗

GGngunint un⸗

inceEtueoil

Cukodnncnktpine

1
0

WwäCinr

Agktsiiit

Glaiurirpe

inliichi
WſuNdeng

üigiuſns:

kiteieſidan

ISpbet ee.
“ Mppel

Ahmt
Nbm piß,

rraſpecrt
Weiſäſe
Asderc
B
Senndn
n.

Danimninir
nmmuſiii
15 Apil in
ud aine Enin
bN ,
nogeMeir
jcäſit ſperns
no. ſed s
fictiurnm
wincr gend⸗
cſtini,

fün rd

a pricipatus diſpoticus vidẽtur iclu
deze ius politicũ.inter pricipantẽ ⁊

ſubditũ.Sʒ vir principatur vxori po-/

litice pater autem filio regaliter dñs
auteʒ ſeruis diſpotice vt ꝓbatur prio
poluice. quaĩ ĩ bijs tribus hoim ordi
nibus erit ius politicũ. Jus autẽ pri

mi ordinis ẽ ius vxoriuʒ ⁊ maꝛitale.

¶ Secũdi vero ius paternũ ¶ Ter⸗/
tij autẽ ius dominatiuũ quare hec tria
iura erũt politica Sed oppoſitũ ꝓbat

philoſophus. ¶ ro ſolutione qõis

pᷣnotãdũ ẽ de iſto quatriplici iure ꝙ ẽ
vnũquodq;. Eſt ſciendũ ꝙ ius poli

ticũ ẽ ius ſeruãdi debitũ ordineʒ iter
ciues libeꝛos ⁊ equales ſub eodẽ pri

cipatu degentes. Jus autẽ vxoꝛiũ eſt
ius ſeruãdi debuũ ordinẽ inter mari

tum ⁊ vxorẽ. Jus autẽ paternũ eſt ius
ſeruãdi debitũ ordinẽ inter parenteʒ

⁊X prolẽ. ius autẽ dominatluũ ẽ ius ſer
uandi debit᷑ oroinẽ inter dominum ⁊

ſeruũ (Hijs ; premiſſis dð ꝙ ius po

liticuʒ differt ab alio iure triplici. ʒ.
ſ. in materia ĩ forma ⁊ ĩ effectu. In
materia quið qm ius politicũ ordinat
principaliter ptes ciuitatis aliud au
teʒ triplex ius ordinat ptes dom ciui
tas autẽ c domus ſpecie differunt nõ
ſoluʒ magnitudine ⁊ puitate vt ꝓbat
primo politice. St ideo illud iuſ qꝛ ci

uitatẽ oꝛdinat dicit᷑ politicũ. Iſtud au

tem triplex ius qꝛ; domũ or dinat dici
tur yconoĩcũ. ¶ Itẽ ius politicũ ordi
nat pſonas diuiſas ĩ ꝓprietate ac vſu
bonorũ.aliud autẽ triplex iuſ ordinat
pſonas nõ diuiſas ĩ vtroq; iſtorũ. niſi
forſan vxoꝛ habeat aliqua bona pa
rafrenalia ĩ quibꝰ ẽ diuiſa ſimplicit
a viro ſᷣm iura moderna ¶ Itez ius
politicũ ordinat pſonas equales pe/
neſ pricipari ⁊ ſbici qꝛ nulł pricipat᷑
aut ſubicit᷑ alteri aliud autem triplex

ius ordiat pſonas naturaliteꝛ iequa

les vt ꝓbat᷑ primo politice.q; pateꝛ⸗
familias pricipatur vxori ? ꝓli 7

ſerms vt allegatum eſt in ꝓponẽdo.
H 4 Un forma vezo differt.qm ius po

V.

liticũ ẽ formalit᷑ equalitas ciuium in

equalitate artificũ ⁊ offitioꝝ agrico/
larũ ⁊ bellatoꝛũ diuitiarũ ⁊ honoruzʒ
ad ꝓportionalitatẽ cõgruam ciuitati
pducẽs./ Aliud autẽ triplex ẽ iequa
litas naturaluer requiſita iter virũ ⁊
vxorem.qꝛ vir naturaliter habet bo/
nũ deliberatiuuʒ femina vero habet ĩ
ualidum. vt habetur primo politice.
ĩter parentẽ ⁊ ꝓleʒ ⁊ ĩter dominũ
æ ſeruũ : ¶ In effectu vero differunt⸗
qꝛ iüllud triplex ius ordinat᷑ ſᷣm ſe ad
iſtum effectũ qui eſt cõſeruatio humãe
ac natuꝛalis vite. Jus vero politicum

ad effectum qui ẽ ꝑ ſe ſufficiẽtia vite

qꝛ quãuis vna domus poſſet aliquali
ter ſuſtẽtaꝛe naturalẽ vitã. nõ tamen
ſufficientẽ vitã.qualis decet homines

ĩ pricipio rethorice tulij. Ad primũ

ratione vigẽtes. vt bĩ prio Aen *

g̊dð ꝙ non oẽ ius naturale nec omne
ius poſitiuũ eſt politicũ. nec iſta iuꝛa
ſunt ſpecies iuꝛis politici.Sʒ ius po
liticũ diuiditur in ius naturale ⁊ lega
le ſeu poſitiuũ. ſicut hõ diuidit᷑ ĩ maſ

culum ⁊ femellã. cũ tamẽ bee differẽ

tie diuidere poſſint multa alia anĩaliũ
genera enĩ yconoĩcũ poteſt di
vidi ĩ ius natuꝛale ꝙ ẽ iter pꝑtes domꝰ
æ ĩ ius poſitiuũ qð poteſt eẽ poſitũ ⁊
addituʒz iuri naturali ꝑ patremfami/
lias domus vt ait bome?ꝰ. leges ſta/
tuit vnuſqꝗſq; pueꝛis ⁊ vxoribus.vt bĩ
primo politice. ad. 2. autẽ dõ ꝙ inter

patrẽ ⁊ filiũ iteꝛ dominuʒ ⁊ ſeruum

iter viꝛũ ⁊ vxoꝛẽ non ſunt leges nec

actiones legitune de comuni iure ꝙ ẽ

inter omnes ciues ille autẽ leges alle

tudine.

gate tradũt iuſ ſpeciale pmodũ accep
tionis vt patet ĩ.l. lis vbi dicit᷑ ꝙ lis
nulla nobis põt eſſe cum eo quẽ in no
ſtꝛa poteſtate habemus niſi ex caſtrẽ
ſi peculio. Ex quo patet ꝙ ius comũe
negat actiones inter iſtos d. 3.
autẽ dõ ꝙ ĩ domo non ſunt illi princi
patus proprie dicti vt philoſophus
dicit eos eſſe in domo niſi ſimili/

„

¶ Lectio decimatertia.
Alitici aũt iuſti.ſupra egit
de ſeperando iure politico a
domiatiuo ⁊ pr̃no. hic autẽ

tiuo primo autẽ ᷣm ſnĩiam ꝓpriaʒ ius

diuidit.2. ᷣm alioꝛũ ſnĩiam cõtra ſuaʒ

diuiſionem abicit ibi Nidet autẽ g/
buſdã Zertio obiectionẽ ſoluit ibi.
LHic autẽ nõ eſt ſic Quarto. iterũ

cõtra ſequẽdã dubitationẽ mouet ibi

LAuale autem natura . Quito illam
dubit ationẽ remouet ibi MHaifeſtũ

etiã Dicit gᷓ prio ꝙ iuſti vel iuris poli

tici due ſũt ſpẽs.qñzʒ hoc ius politicũ
ẽ naturale vi hñs ñ a lege ſʒ a natura
aliud autẽ ius politicũ ẽ legale vi hñs
ñ a nataꝛa ſʒ a lege ¶ Beĩde exponit
huius diõnis membra deſcribẽs vtrũ
que ius ⁊. d.ꝙ ius naturale ẽ qð vbi
que habet eãdeʒ vim ⁊ potẽtiã. Na⸗/
turalia eni ſunt eadẽ apud omnes vt
primo peryarmẽias habef.⁊ ius na
turale ẽ ꝙ ñ habet vi ⁊ potẽtiã ex hoc
p ẽ videri iſtiſ ł ñ videri iſtis ſʒ alijſ ſʒ
hʒ etiã vum ⁊ potẽtiã añuideri ſicut
ius honorãdi pentes vi obligãdi ha/
bet añquã homo cõſideret ymo dato
ꝙ nõ videretur homini ꝙ deberet ho
noꝛare pentes. ipſe t̃ remanet obli
gatus ſp ad hoc ⁊ peccat ſi nõ hono
ret. Hec ignorãtia negotialis ł diſpo
ſitionis excuſat eide de iure lega
li dicit ꝙ iꝰ legale ẽ illud ꝙ ex pꝛicipio
añ legiſ poſitionẽ nł differt vel ſic vel
aliter agere qꝛ ꝑ naturã nõ ẽ pᷣdeter/
minatũ ꝙ hoc ſit bonũ vel malũ ꝙ ſit
faciendũ vel fugiendũ.ſed qñ ius per
legẽ vel ꝑ conſuetudinẽ ponit᷑ vel eſt
iaʒ poſitũ differt multũ qꝛ obedire bo
nuʒ ẽ ⁊ pᷣterire malũ puta redimere
captiuũ pretio vnꝰꝰ mine. i.duaꝝ li/
bꝛaꝝ cũ dimidia vel ꝙ capra ſacrifi/

cet plus deo quam due oues. vel ad

huc ĩ ſingularibꝰ priuilegijs aliquaꝛũ
pſonaꝝ cum ipſa pꝛiuilegia ponũt᷑ in
lege puta cuzʒ dña braſida vel brayda
fuit priuiłiata ob merita ſue igẽtiſſime

agit de iure politico naturali ? poſi

LIBRO

pꝓbitatis ꝙ ſacꝛificaretuꝛ ei ⁊ iterũ iu.

ra legalia ⁊ poſitiua ſunt iuditia ſnia
lia ſeu ſnĩe a reſta data per iudices ⸗

arbitꝛos vel alioꝝ quoꝝ intereſt iudi

caꝛe ¶ Eſt autẽ ſciẽdũ ꝙ in hijs exem
plis philoſophi ſunt aliqua de iure na
turali aliqua vero de legali ⁊ poſitiõ
qm omne ius poſitiuum ſtatuit᷑ ad de
ſeruiẽdũ ⁊ famulãdũ iuri natuĩ quare
vnumquodq; pᷣceptum iuris poſitiui
pᷣſupponit aliquod pᷣceptuʒ iuris na/
turał cui famulat᷑ ⁊ deſeruit.Et ideo
ĩ hijs ommbꝰexẽplis tangitur aliquid

de vtroq; ᷣbigr̃a.redẽptio captiuoꝛũ ẽ

de naturali iure ꝙ vocat᷑ pietas ſed ꝙ
redẽptio fiat ꝑ hoc pᷣcium ꝙ eſt mina
hoc eſt ſimpliciter poſitiuum. Iteʒ ꝙ
ſacrificetur deo coꝛpoꝛalit᷑ vył ſpiritua
lit᷑ hoc ẽ de iure naturali qð vocat᷑ re
ligio.Sʒ ꝙ ſacrificet᷑ ei capra pluſq;
ouis hoc ẽ ſimpliciter poſi ind. es
ꝙ illi braſyde fiat honoꝛ ⁊ remunera
tio hoc ẽ de iure naturali qð vocatur
gratia vel gratitudo ꝑ quã ſumꝰ bene
fici ⁊ beniuoli benefactoribus nĩis.
ſed ꝙ illi braſyce ſacrificet᷑ tanq; deo
hoc ẽ de iura ſimpliciter falſo nequazʒ
⁊ iniquo ꝑ humanã ĩſcipientiã poſuo
vñ in caſu iſto ius poſitiuũ ĩtendens
deſeruire ⁊ obſequi iuri naturali non
ſeruit ei ſed cõtradicit ei qꝛ ius nam/
rale ꝓhibzʒ honoꝛẽ dinũ tribuere cꝛea
ture honor autẽ ſacrifitioꝝ debet᷑ ſoli
deo.¶ Itẽ ꝙ veritas ſnĩarum tenea
tur vt iiſta.hoc ẽ de iure naturali qð

vocat᷑ veritas.Sʒ ꝙ teneatuꝛ ſnia bu
ius aꝛbitrij vł ius hꝰ iudicis ł iᷣ hoc ẽ

ſimpłr poĩtim̃ ð h̊ aũt.a.iure naturali
hẽs ſupra eodẽ. ca.2. qõne prima.
Cõnſequẽteꝛ ibi ¶ Eidet᷑ autẽ con
tra pᷣmiſſã diuiſionem obicit fᷣm alio/
rum ſniam.d.ꝙ ꝗbuſdã viðt᷑ ꝙ ommia
iura ſunt talia. i. poſitiua ⁊ non natu
ralia cõtra pꝛedictã diuiſionem quorũ
ratio ẽ qꝛ oẽ ꝙ eſt ꝑ naturã ẽ imobile
⁊ eãdem vim ⁊ eũdem hʒ potentiam
apud oẽs ⁊ vbiq; quemadmodũ igniſ
de iure ſuo ⁊ ex vi ſua.⁊ hoc ĩ gꝛetia

lſanminfrnf

E

—

enuin
erciſun
unklen
wuliß
ontiogat
iſhictin⸗
Gnoeintua
teniprnt
61 ufu
i ſlep
ännnſen
in Caclun
giwirecvare
ſclunil ſe⸗
gutänehi
kümneſt.
inthird
Cinsekiola.

=ẽ

E

S=S==£
= =

— — —— ☛
SS
=
—

— —=ĩæ

- —☛ D —

E

ſbisgdc

Gnddetsapd

imn necnaiͤftt
VColuerlehat
ligananre
MWrobie

ſid wicve
lhed nutanen

(inolovebern

f
mniümigis
eusreccetrne

ee ==

Giaretaadbon

alningn

1

Mn, Uunagin
igkimmn

tgitinn
(Ertlglenn
Mnuntenenetd⸗
mmleſlegcen
hurlhinkun
ſecoringennuin
loepoftiiien
il nile ranale
Pgletgedih

=£

4

=

4

=
=—

=S

Kinn mmo

ſhutrfin
Kumnyan

dmn
Uinaliseng

Giſoin n

igsn

miict

rgwaiſe

uun Nitun

Wdanäifß
menurls
ſfoinan
nmimdo iſn
i neiame
impiuniihr
mmiſoneni
b ten
obiengimmmnt

moridhni m
ti ſamifino⸗ 6
Pſernsſiinn
NKideren

irsy udel
. ge
nhain en

ſiigs

4 güſti

tun

1
S
ga! e

æ in terra pſaꝝ ardet. Sed omnia iu-

ra ⁊ iuſta cõſpicimꝰ eſſe mota nõ im/
mobilia:nihil eni põt eſſe ampliuſ de
iure naturali q; ꝙ ſit cõis omniũ poſ
ſeſſio. vt ĩ decreſ̃ di.pꝛima.ca.ius. Et

tamẽ iſtud eſt ãmotũ vłr ab boibuſ. vi

demus eni in pticularibꝰ.caſibus non
obſeruari generalia iuris nãlis pꝛece
pta. puta ꝙ depoſitũ eſt reddendũ ei

qui depoſuit ſi depoſcat. Si aũt aliꝗs

gladium depoſuerit.⁊ furioſus factus

depoſcat gladium nõ eſt ei reddẽduzʒ

etiã de iure quare videt᷑ nulluz ius ſu
ſimpliciter nãle.ſed oĩa ſicut poſitiua
eo ꝙ oia ſũt mobilia ¶ Coſequẽter ibi
LHic aũt non eſt ſic] Pꝛemiſſã obie/
ctiõem ſoluit.d.ꝙ maioꝛ ꝓpoſitio di/
cte rõnis eſt falſa. qꝛ ius nale nõ ẽ ſic

ſe habẽs qy. l. ſit vlr imobile. qꝛ q;uis

apud deos apud quoſ plato aſtruit eẽ
iura. nequaq; fit aliqd mobile vł ali/

ter ⁊ aliter ſe habens.tamẽ apð nos

eſt aliqd a natura ꝙ ẽ naturale.⁊ cuʒ

oc eſt mobile qꝛ certe totuʒ ⁊ omne

ꝙ eſt apud hoĩes eſt aliqualit mobile

⁊ ideo ad mutatiõem hoiĩs ſicut dice/

bat de furioſo debet mutari ius circa
hoĩem ⁊ tñ vtrũq; ius naturale. puta
ꝙ gladius reddat᷑ ⁊ nõ reddat᷑ ei cu/
ius eſt qꝛ vtrũq; fit in fauoꝛẽ eius. de
bet enĩ ei reddi ad bonuzʒ ⁊ nõ debet

ei ad maluʒz. Et ꝓpter hoc adhuc ſtat

pꝛima diuiſio iuris.ꝙ ius hũanuʒ hoc
quidez eſt a natura puta ius naturale

aliud autez nõ eſt a natura puta lega

le. ¶ Eñr ibi Auale autem Itẽ cõtra
ſe dubium remouet.d.ꝙ ſi ambo iura
naturale.ſ.⁊ legale ſũt mobilia rõna

V.

biliter dubitat᷑. quare uus de numero

iſtoꝝ cõtingentiũ iurium. Et aliter ſe
habere poſſibiliũ erit a natura.i.pꝑ na

tuꝛã nãle quale nõ erit naturale
ſed legale.⁊ quedã bumana cõpoſuõ

(Coſequẽter ibil Aanifeſtuz gſtud (
dubium remouet. d. manifeſtuz eſſe ꝙ

nõ apparet ratio huius diuerſitanſ

etiã in alijs eadez determinatio ⁊ ea

dem rñſio cõgruit in quibꝰ poſſet ea/

banitas.

dem dubitatiõe apparere. ſicut appa

ret de dextra ⁊ ſiniſtra.qꝛ naturaluer

dextra eſt melioꝛ q; ſiniſtra. ⁊ aptioꝛ

ad operandũ ⁊ tamẽ aliqñ contingit
aliquos hommes fieri ambidextroſ ⁊

nullam dꝛiam eſſe inter ſtam æ laz

⁊ aliqũ ↄtingit ꝙ ſiniſtra eſt aptioꝛ qᷓ

dextra. ideo ius naturale nõ differt

—

a legali p hoc ꝙ ẽ nũq; moueri. ¶ Rif
fert igit᷑ ałr qꝛ iuſtoꝝ illa que ſũt ſᷣm
humanã cõpoſitiõem.⁊ ſᷣm cõferens
ſeu cõmodũ cõitati vel pꝛincipi vł ali
cui hoĩ pueniens que ſũt ſimplicit᷑ iu/
ra poſitiua:illa inquã ſunt ſiłia mẽſu/

ris. que non vbiq; ſunt equales. puta

menſure frumenti ⁊ vini que vbi emũ
tur a mercatoꝛibꝰ ſũt maioꝛes. vbi ve
ro reuendunt᷑ ſunt minoꝛes ſilr auteʒ
iura legalia non naturalia ſed huma/
na.i.humanitꝰ poſita nõ ſunt eadem
vbiq;.qꝛ nec vꝛbanitas nec modꝰ vi/
uendi hoĩ ſunt vbiq; eadẽ. In hoc au
tem apparet dꝛĩa vtriuſq; iuris. quo⸗
niã ius naturale eſt id vbiq; q;uis nõ
ſemp.ſicut pᷣeminẽtis dextre ſuꝑ ſini/
ſtram ius vero legale nõ eſt idẽ vbiq;
ſicut nec mẽſure. Itẽ qꝛ variatio iuris
naturalis contingit raro ⁊ in paucio
ribus.ſicut raro contingit ꝙ aliꝗ ſint
ambidextri. variatio vo ⁊ diuerſitas

iuriſ legalis eſt quaſi ſemp ſicut diuer
ſitas ⁊ inequalitas menſuraꝝ.¶l/

timo aũt concludit ꝙ quis Fm iura le
galia varia ⁊ diuerſa diuerſe ſint vꝛ/

banitates ⁊ non eadẽ apud oẽs vna

tamẽ ſola ᷣm naturã optima vbiq; eẽ
poteſt. qꝛ nõ eſt poſſibile plures eſſe
vrbanitates optimas. quare ſi vbiq;
bomines vꝛbaniʒzarent ⁊ politiʒarẽt
optime vbiq; neceſſario eſſet vna vꝛ/

PH euidẽtiã diuſſionis pᷣmiſ/
ſe iuris politici quero.vtrum
ius politicũ ſit cõuemeter di

etiã querẽdũ vtꝝ ius nãle ſit mobile.
ſʒ iſtò rebuo vſq; ad mãm de epikeia
¶ QAueſtio decimaſexta.

y 2

uiſũ ĩ ius nãle in ius legale. Et eẽt

II BRO.

E pꝛimo arguitur. ꝙ ius po
liticum nõ ſit cõueniẽter diui

A ſuʒ in naturale ⁊ legale. pai

mo qꝛ nullum ius ciuile eſt naturale.
cum hec iura ſint cõtra ſe inuicẽ diui/
ſa.vt in decre dicit᷑.i.ca.ius aũt. Sʒ
omne ius politicũ eſt ciuile vt patʒ ex
nois ĩterpᷣtatiõe.politicũ en grece. ci
uile dicitur latine.quare nullũ ius po
liticum eſt naturale.¶ Scdo qꝛ nõ ra
cõueniẽs diuiſio cuius mẽbꝛa coinci/
dũt.ſed huius diuiſiõis mẽbꝛa coinci
dũt.qꝛ ius naturale poteſt ſcribi ⁊ eẽ
legale bi gra de iure naturali ẽ ho/
noꝛãdus pater ſᷣm Tulł.in rethoꝛica
ſua.li.i.in fine.Sed iſtud ẽ hodie ſcri
ptum pꝛo lege.honoꝛa patrem tuum.
Exo.xx.quare idem ius ẽ naturale ⁊
legale. ¶ Zertio qꝛ diuiſio videt᷑ eſſe
inſufficiẽs:qꝛ ẽ ius politicũ ꝙ nec na⸗/
turale ẽ nec legale.ſ.ius cõſuetudina
le.vt ait Zulł.vbi pꝛius.quare diui/
ſio nõ eſt ſi ulfleens. narto. qꝛ ius
gẽtium nõ eſt naturale.vt ꝓbat᷑.ff. de
iuſticia ⁊ iure.l.i.J.ius gentiũ. nec ẽ
legale qꝛ ipᷣm nõ lex. Sed naturalis
ratio apud oẽs gentes cõſtituit.vt.ff.
e.circa le.Oẽs populi ⁊ tamẽ eſt ius
politicũ.qꝛ illud ẽ ius politicum quo
maxime oẽs gentes vtunf᷑.hoc autem
eſt ius gentiũ.vt habet᷑ in legibꝰ alle
gatis.⁊ in decretis ca.allegato.quaẽ
ius politicũ nõ eſt cõueniẽter diuiſum
in naturale ⁊ legale.Sed in oppoſitũ
eſt auctoꝛitas philo.⁊ ratio.qꝛ omne
ius politicũ vel habzʒ vim a natura nõ
a lege. vel habet vim a lege nõ a na/
tura:¶ꝛimũ aũt eſt naturale. Scõʒ
vero legale.quare bñ dictũ eſt ꝙ om/
ne ius politicũ eſt.vel naturale vel le
gale. ( eo ſolutiõe queſtiõis pᷣmittẽ
da eſt diſtinctio iuris que cõpᷣhendat
oẽs alias ⁊ earum intentiões expõat
¶¶ Eſt ergo ſciẽdum.qꝙ vnũqðq; ius vł
habet vim ante oẽm legem poſitaʒ ⁊
ante oẽm cõſuetudineʒ introductam
vel nõ. Sed accipit vim ex lege iã po
ſita.aut ex cõſuetudine introducta.

¶ Si pꝛimo modo vim habeat ſic apð
philoſophos vłr dicit᷑ ius naturale.
ſi ſcðo modo vim habeat ſic etiã apð
philoſophos vlr dicit᷑ ins legale.qꝛp

eodem habẽt legẽ ⁊æ humanã cõſuetu

dinẽ.⁊ ſᷣm hũc modum diuidẽdi illud
ius ꝙ Tullius vocat conſuetudinem.
diceret᷑ apud philoſophoſ legale ⁊ il
lud ius ꝙ Juſtinian vocat ius gentiũ
apud philoſophos dicit᷑ ius naturale

ſicut etiã dicitur de inſtitutis de reruz

diuiſiõe. J. ſinguloꝝ. Vus autẽ natu
rale adhuc accipit᷑ tripliciter.vno mõ
ꝓ iure diuino quo regunt᷑ oĩa aĩata ⁊

inaĩata.rõnalia ⁊ irrõnalia.⁊ hoc iuſ
eſt pꝛimeua reruʒ ratio ſᷣm quã deus

oĩa cõdidit ⁊ cõdita cũcta gubernat.
vnde boetius ait.O qui ppetua mũ/
duzʒ rõne gubernas.Terraꝝ celiq; ſa

toꝛ ⁊ c.ʒ.de cõſolatõe.Alio modo ac
cipit᷑ pꝛo inſtinctu nature. quo regun

tur aĩalia pfecta que ꝓpagãt ſibi fili
os ex quo ineſt pfectis aĩalibuſ maris
⁊j feie cõiunctio filioꝝ ꝓcreatio.⁊ p/
creatoꝛũ educatio. Et hoc ius ipᷣamet
qĩalium natura.oĩa aĩalia docuit.vide
mus eni cetera aĩalia etiã feras ſilue
ſtres iſtiꝰ iuris pitia cenſeri vt.ff. de in
ſticia ⁊ iure.l.i.J. ius naturale. Alio
modo accipitur ꝓ naturali iuditio rõ/

nis humane.quo tĩ regit᷑ humanum

genus.vnde in pꝛincipio decreioꝛum
dicit᷑ e humanũ genus duobꝰregit᷑ na
turali.ſ.iure.i.naturali rõne ⁊ moꝝ/
bus. De iſto eni iure naturali ſic ſum
pto.dicit Apoſtołꝰ ꝙ cũ getes que le

gem ſcriptaʒ nõ habẽt naturaliter ea

que legis ſunt faciũt ipᷣi ſibi ſunt lex.
oñdentes opus legis ſcriptum in coꝛ
dibus ſuis.Ad roma.2. Jus igit᷑ hoc
Tertio modo ſumptũ idem eſt ꝙ ius
gentium ¶ Huiꝰ ant iuris ſpẽs ſũt vj.
ſcʒ religio.pietas.obſeruãtia.gratia.
veritas.⁊ vindicta. que fuerũt ſupꝛa
expoſite.aA.li.ca.2.q.2
gale diuidit᷑ ̃m diuiſiõem cõdentium
leges.lex aũt cõdit᷑ a deo ⁊ ab bomie
lex aũt dei facit ius diuinũ.⁊ lex hoĩʒ

.

us vero le

=☛ : =

immnih
piniſtn
ntimerhn
umtin
Gamngtvcn
miiſurg
er mn
reizchthi⸗
limn em⸗
Ceutnnbaßn
letahoie
po lu.
C⸗

E

lrmnüſemn
Galkgſtaln
Aotüſinplen
ſurmrunn
Kanüdimmn
inpicnerden⸗
obetqtanwone
nang gunmerbei
lſtre hitum ge⸗
rmulinini r

— =

Pri ir oltoc̃

iebtena thm
epeucetest
Niotiti ſenz'

Küſauniita, rbi

inninung
ümeenaäfen

faniwun
inilum
ſnküntinrin
linniraß⸗
naienind,
ſchmtünimng
Mtgnſminen
ipmimn aln
MMämmfunne
wyperöätemin
Aelentädics
menqumm

S=
E — -

—— =
— S==

1

==

1

S=
—

ufigi irii

-
S

ndimgi
nte dillmman
nwiifenſfin
tayer Pniſoc

=

Mhnian t⸗
wan er

nini
1cincing
n. Tens
Neun gee ggin
neiecs A
d f n
WAAditleN
Mailiicli
SPitucenſaint,
Ul isnmmi
mpNNii
otuſegt v
inpeinapionn.
ni genns diert
Luaunralitintn
cniinenumi
S
znöbebunm
Naliglin

lmiid

tndbnin,

SS

atistu

ius humanũ. Mec eſt intclligẽdi ꝙ oẽ
dũt aliqui ex pꝛincipio decretoꝛũ vbi

in euangelio continet᷑ quo quiſq; iube

ſicratia. tũc plebs cõdidit iuã que di/

ris diſtiguũt᷑. ff. de iuſticia ⁊ iure.l.ius

V.

in oppoſitum dicẽdũ ꝙ ius ciuile apð
iuriſtas dicit᷑ ꝓpꝛium alicui ciuitati.⁊
boc modo ius ciuile non eſt naturale
apud philoſophos aut dicit᷑ ius ciuile
vel politicũ ius quo ciuitas vtitur in/
ter ciues.Et hoc modo aliqð ius ciui

ius diuinũ ſit naturale ſicut foꝛte cre/
dicitur ꝙ iuſ naturale eſt qð in lege ⁊

tur alij facere ꝙ ſibi nõ vult fieri.⁊ ꝓ
hibere alij inferre ꝙ ſibi nolit inferri le põt eſſe naturale ⁊ aliqð nõ natu/
lex eniĩ pᷣcipit hoĩeʒ circũcidi ⁊ euãge rale.qꝛ ciuitaſ vtitur vtroq;. quare iuſ
liuʒ pᷣcipit baptizari. ↄſtat aũt ꝙ nec politicũ ſeu ciuile cõe eſt ad vtrũq;.
circũciſio nec baptiſm ſũt de iure na (d ſᷣm vero dicẽdum.q ius natura
turali.Eſt ergo ius diuinũ poſuiuum
qꝛ lege dei poſitũ. Jus aũt humanuʒ
eſt duplex vnũ ſimpliciter hbumanũ.ſ.
ius ciuile.ꝙ ſeculares hoĩes poſuejĩ̃t.
Aliud nõ ſimpliciter hũanũ.ſ.ius ca
nonicuz qꝛ q;uis poſuerũt ip̃ᷣm hoĩes
tñ qꝛ de iure diumo extractũ eſt. ⁊ in
obſequiũ diuini iuris oꝛdinatũ. iõ nõ
ſimpliciter bumanũ.¶ Juſ aũt cimle
habet quattuoꝛ ge nera cõditoꝝ.ſ.ge
nera quattuoꝛ hoĩm cõdendi iura po
teſtatẽ hñtium.qꝛ cum ciuitas regitur
per multitudinẽ popularẽ ſicut in po

naturale ⁊ nũquam fit legale ᷣm qð
philoſophi accipiũt ius legale ꝓ illo
ꝙ nullã habet vim añ legẽ. vnde apð
theologos iſtud pᷣceptũ honoꝛa pꝛẽm
tuũ. non dicit᷑ legale q;uis ſit ſcriptũ
in lege ſed dicit᷑ moꝛale.qꝛ de natura
⁊ vi mon eſt debitum honoꝛare pr̃em
ſuumA¶ Ad tertiũ vero iam dictum eſt
ꝙ ius cõſuetudiale apud philoſophoſ
diceret᷑ legale.¶ Ad quartũ etiaʒ dem̃
eſt ꝙ ius gentiũ apud philoſophos di
ceret᷑ naturale. lex autẽ dicit iſtud ius
recedere. i. diſtare a iure naturali qð
cũt᷑ plebiſcita.vbi vero regit᷑p aliquoſ eſt naturalis inſtinctus aut ꝙ eſt cõis
paucos pꝛudẽtes ⁊ virtuoſos. ſicut ĩ beſtijs ⁊ feris ſilueſtribus vt apparet
ariſtocratia. tũc ſenatꝰ cõdit iura que ibidẽ. ¶ Lectio decimaquarta
dicũt᷑ ſenat?ↄſulta. vbi vero regit᷑ per Aſtoꝝ aũt ⁊ legaliũ. ſupꝛa egit de iu
vnũ pꝛincipẽ vt in regno.tũc pꝛiceps ſto politico natuãli ⁊ poſitiuo. hic au
cõdit iura que dicũt᷑ edicta vł cõſtitu tem agit de modo agendi iuſtũ ⁊ iniu
tiões vel decreta pꝛincipũ.vt.ff.de cõ ſtum.¶Mꝛimo aũt diſtinguit de ope⸗
ſti. pꝛin.l.i.¶ bi vero aliqua cã de- 5 ribus agendis ⁊ nõ agẽdis.Scðo de
ſcimdit᷑ nõ ex oꝛdinaria ptãte plebis /modis agẽdi ibil Exiſtẽtibus autẽ iu
vel ſenioꝝ. vel regis.ſʒ ex cõpꝛomiſſa ſtis Ziſtinguẽs autẽ de operibꝰ pꝛio
ria ſicut fit per arbitros.tũc pꝛuden/ diſtiguit inter iuris pᷣcepta ⁊ iuris o/
teſ arbitri cõdunt iam quãdo dant ſa pera. Scðdo inter iuſ debitũ ⁊ ius red
niſſima ⁊ equiſſima iudicia. que dicũ ditum ibil Siffert autẽ] Tertio inter
tur rñũſa pꝛudẽtum.aliquãdo quidem opus iuſticie ſimplicis ⁊ opus iuſticie
rñſa pꝛudẽtum ſunt recepta tanq; iu/ iudicialis ibi Nocat᷑ aũt QAuarto ex
ra.nõ ꝓpter ptãtem iuridietiõis. ſʒ ꝓ cuſat ſe de quibuſdã alijs diſtinctiõi⸗/
pter excellentiã diſcretiõis ⁊ eꝗtatis bus ibi Scoõm vnumqðq; Dicit ergo
hec autem quattuoꝛ genera ciuilis iu pꝛimo ꝙ de numero eoꝛuʒ que ſunt ⁊
dicuũt᷑ iuſta per naturã ⁊ legalia p le/
gem. vnũqðq;ʒ ſe habet ad ſe ipᷣm. ſi-/
cut vłia ſe habẽt ad ſingularia.quom
am ipa ſũmi pñ̃t vt opera vel operata
⁊ poſſunt ſũmi vt pᷣcepta vt opata 60

aũt ciuile.¶ Hijs ergo pᷣmiſſis ad que
ſtiõem dicẽdum ꝙ ius politicũ eſt con
ueniẽter diuiſum in naturale ⁊ legale
ſʒ modũ pᷣexpoſiuũ. hoc aũt ſufficiẽter
ꝓbatuz ex pᷣmiſſis pꝛimũ igitur

e in ſcriptis redactum ſemp remanet

certe ſunt multa ſingularia opera ſũt
5

LIBRO

eodẽ vłi pᷣcepto cõtenta vt pᷣcepta.tñ

vnũqðq; ſumptũ in genere ſuo ẽ vnuʒ
qꝛ ve vle ad imialia oꝑa ſuis opoꝛ/
tunis tpibus faciẽda
ꝙ cum aliꝗd faciẽdum pᷣcipit᷑ puta ho
noꝛ cum dicit᷑ honoꝛa patrẽ tuũ. tunc

pᷣcipit᷑ tanq; primũ obiectũ pᷣcepti.ho

noꝛ vlis.qð ꝓbat᷑.qꝛ vł pᷣcipit᷑ honoꝛ
exhit' martino. vel honoꝛ exhit ticio
vel honoꝛes ipᷣi ſinguli. vel aliqui de

ſinguł.vel honoꝛ cõmunis ⁊ vłis hbo-

noꝛibus ſingulis. Hon autem honoꝛ
exhitus martino. qꝛ pᷣceptũ oẽs obli/
gat.non tñ ad illum ſingularẽ honoꝛẽ
martini oẽs obligat. Hec per idezʒ pᷣ
cipit᷑ p̃ciſe honoꝛ exhituſ ticio.nec eti
am pꝛecipiũtur honoꝛes ſinguli. qꝛ
nullus obligat᷑ ad ſingulos nec ſingu

li ad ſingulos.qꝛ nulla eſt diſtinctio ĩ

ter honoꝛes exhñdos. Hec põt dici ꝙ

pꝛecipiant᷑ aliqui honoꝛes de ſingu⸗/

lis qꝛ nulłꝰ poſſet diſcernere illos ho
noꝛes pꝛeceptos a nõ pᷣceptis.quare

reſtat ꝙ in hoc pᷣcepto vłi pᷣcipiat᷑ ho

noꝛ vłis ſaluari.poſſibił in quolibʒ cõ

ueniẽti honoꝛe quẽ põt aliꝗs exhibe/
re. ¶ Nult ergo dicere phi. ꝙ opꝰ p/

cepto vłi pᷣceptum ſe habet ad ſe ipᷣm
exercitũ ⁊ opatuʒ vt vłe ad ſingulare
ſicut ⁊ honoꝛ pᷣcepto vłi pᷣcepiꝰ ẽ vłis
cum tñ eſt in ope exhibitus eſt ſingula
ris hoc aũt eſt rõne pᷣcepti vłis.(¶ Se
cũdo ibil Differt autẽ Ziſtinguit in/
ter opus debitũ ⁊ opus redditũ.d. ꝙ;
differt iniuſtificatio ⁊ iniuſtũ. qꝛ iniu⸗/
ſtũ eſt natura.i.p ius nãle. aut oꝛdine
ideſt per legẽ humanitꝰ oꝛdinatũ phi

bitũ ⁊ illicitũ. Sed ipᷣm dicũt iniuſtuʒ

quãdo cõtra ꝓhibitiõem illicite opa/

tum eſt iniuſtificano eſt.i.iniuſti phibi

ti ⁊ illiciti factio eſt.ante tñ q; opatũ

eſſet nequaq; erat iniuſtificatio. Sʒ tůũů

iniuſtũ ꝓhibitũ ⁊ illicitũ. Siłr autem

⁊ iuſtificatio cõpatur ad iuſtũ.quia iu

ſtum eſt opus vel ius debituʒ fieri vel
reddi ⁊ hoc iure naturali vł legali añ
quà ſit operatum.¶Moſtq; tñ opatuʒ
eſt immet ius vel opus ꝙ fuerat de⸗

iẽduʒ ẽ eni

bitum.nunc autẽ redditũ iuſtificatio.
Et ſic habemꝰ ꝙ opus fieri debitũ. 7
nõ factum dicit᷑ iuſium. ipᷣm autẽ factũ
reddituʒ dicitur iuſtificatio.i.iuſti ope
ris factio.⁊ hoc idem eſt de iure debi
to ⁊ reddito.qꝛ ꝙ inocens per ſniam

libẽtur ⁊ abſoluat᷑ ius eſt debitũ. cum

aũt fuerit abſolutus ⁊ liberatꝰ ius eſt

redditum ¶ ertio ibil Aocat autẽ

Diſtinguit opus iuſticie ſimplicis. ?
opus iuſticie iudicialis.d.q opus iu/
ſticie cõe.i.cõiter ſumptũ ad opa oĩa

iuſticie vocat᷑ noĩe cõi dyakaiopꝛage,
ma.i.ſimplex operatio iuſti. Sed dire
ctio ⁊ coꝛrectio punitio ⁊ emendatio
jiuſtificatõiſ dicit᷑ ꝓpꝛie iuſtificatio.ta
lis autẽ directio ⁊ punitio iniuſtifica/

tiõis eſt opus iudicis.quare debet di
ci opus iuſticie iudicialis. Operatio

tamẽ cuiꝰ vis ius alteriꝰ opatiõis cuili

bet cõpetit ſicut opus iuſucie ſimpli⸗/
cis.. Nuarto ibil Scðʒ vnũqoq; Ex
cuſat ſe de alijs diſtinctiõibꝰ. d. ꝙ intẽ

dendũ eſt poſterius.i.in politicis ſᷣm

vnũqðq; dictoꝝ operũ vel iurium ᷣm

quales ⁊ que ⁊ quot ſint ipoꝛum ſpe

cieſ ⁊ circa que obiecta.⁊ circa q; ma
teriã ſunt ⁊ funt dfaduenur il
Exñtibus autẽ Diſtinguit de modis

agendi iuſtũ ⁊ iniuſtũ.⁊ ponit duaſ di
ſtinctiões.Scõam ibil Nolũtarioꝛum
autẽ Mꝛimo autẽ ꝓponit ip̃am. Se/

cũdo ꝓbat eam quàtũ ad ꝑtem alterâ

ibil Iniuſtificatio autẽ ertio.expo/
nit qdam dictũ ibil Dico autẽ volun
tariũ QAuarto applicat ad ꝓpoſitum
ibil Eſt autẽ ſimiliter Dicit ergo pꝛi

—

mo poſtq; exñtibus iuſtis ⁊ mmiuſtis il

lis que iam dicta ſunt ⁊ expoſita. ſciẽ
duz ꝙ vnuſqſq; facit ⁊ opat᷑ iuſtũ ⁊ in

iuſtum quãdo volẽs opatur iſtud ⁊ il/

lud.q autẽ operat᷑ hoc vel ill rolẽs
tunc nec facit iniuſtũ.nec opatur iuſtũ
Sʒz vel niſi ꝑ accñs. ſic põt dici opari

iuſtum vel iniuſtũ pꝛo eo ꝙ is qui opa

tur.accidit eſſe iuſtum vel miuſtũ. Su
pueniẽte nãq; talibꝰopibus volũtate.
tunc fient iuſta vel iniuſta:Sic aũt ba

☚.

.

Nbo
nunmin,
icnecit t⸗
ſente⸗
ſer feon.
ingan
ancel
Crrekeri
lrugeine
nin iet
ifffuano
igonn⸗ in
Hotebalſs
ſfononer
ſtſeolimned

=—

=— = =

1

S
—,——

☛ =

egiſiicn
Dunruopang.
(irdinuinken
cfutiritd

Npat üciſn
ſeligicßeeope

7°

rüöcicluute

tiniſifumna
rnii nunir

imitfenic
ninſtientinn
itrperfeni
üfinnkelone
AEepalnn

tpiugtöf

tmuftcpünwin
dini

E
SSZ
——
—=
=—
—
=–
=
☛
—

Amnn ee „,
Wiäi
.
et.. . .
Noiner.

dnent.
Duiete

.4
1OOentngr
Wie

1
4

Eiciie
„
kroperaoiint
wi onndn
Z

rc?

ni Diſingunden

„ * 4
“
wapplca u

ſimmlue o

diaa ſnt 1te⸗
IN
AH/EENW
overat ℳN N.
.„* , „ „* 4
pauis lf

W
,

i unbitt /
5 4
urelinulta

‚V.

bemus duos modos faciẽdi ⁊ operã/
di vnum voluntariũ ⁊ alium nolunta/
riũ facere aũt vel operari voluntarie
eſt modꝰ per ſe agendi iuſtũ vel iniu/
ſtuz. facere vero vel opari noluntarie
eſt modus per accñs agẽdi iuſtũ velĩ
iſum. Peinde ibil Iniuſtificatio ãt
Eeclarat alterã ptem hui diſtinctio
nis.ſ. ꝙ facere ĩuoluntarie nõ ſit iuſtũ
vel iniuſtum agere niſi ꝑ accñs.icit

ergo ꝙ iiuſtificatio ⁊ dyakaiopꝛage/

ma.i.operatio iuſti deterinant᷑ ⁊ di/
ſtingunt᷑ ab alijs operatiõibꝰ.que nec
ſunt iuſtificatio nec iniuſtificatio.iſtis
dĩntijſ volũtarie ⁊ iuoluntarie.qm oĩſ
operatio iuſti ẽ voluntaria. Nulla vᷣo
iuoluntaria opatio põt dici operatio
iuſti vel iniuſni.Hui autẽ ſignũ eſt qm̃
opus ĩiuſtũ quãdo ẽ voluntariũ.tũc vi
tupat᷑.⁊ tũc ẽ ſimpłr ĩiuſtificatõ.⁊idẽ
itelligẽdũ ẽ de ope iuſto.qm̃ qñ ẽ volũ
tariũ tũc laudat᷑ ⁊ tũc ẽ ᷣacit᷑ opatio iu
ſti ſeu iuſtificatio.quare ſi opus nõ ſit
voluntariũ iniuſtũ ꝗdẽ aliqd erit. ſed
nõ erit ĩiuſtificatio.¶ bi nota dĩiam
inter iniuſtã rem ⁊ iniuſtã operatiõeʒ
qꝛ res ĩiuſta põt fieri ñ volũtarie.pu/
ta ſi ꝗs prem in bello ꝑcuſſerit.credẽſ
hoſtẽ pcutere pcuſſura qdẽ fuit res in

luſta qꝛ ꝓhita ſʒ nõ fuit operatio iniu

ſta.qꝛ nõ fuit opãti voluntaria. De/
inde ibil Sico autẽ voluntariũ xpo
nit iſtud dictũ ꝙ ẽ voluntariũ. ſicut ex
poſuerat ſupꝛa li.ʒ. Sicit ergol Dico
autẽ illud eẽ voluntariũ q de numero
eoꝝ que exiſtũt ĩ operãtis ptãte ⁊ qð

operat᷑ aligs ſciẽs ⁊ nõ ignoꝛans nec

materiã nec inſtẽm. nec finalẽ euẽtum

puta nõ ignoꝛãs quẽ pcutit.ſi pr̃eʒ vł

hoſtẽ nec ignoꝛãs quo percutit.ſi la/
pide vel pumice.nec ignoꝛãſ cui gfa
ſi ad moꝛtẽ vel ad vitã.nec ignoꝛans

illoꝝ vnũqðq;.que ſũt de numero vij.

circũſtãtiaꝝ que fuert expoſite ſupꝛa
li.ʒ ·niſi foꝛte ꝑ accñs.Sic ̊ oʒ ꝙ ope

rãs voluntarie nõ operet᷑ ex ignoꝛan

tia ſʒ vlira hoc etiaʒ oʒ.qꝙ nec vi. ⁊ ꝙ
nec ex violẽtia operet᷑.quẽadmodum

ſi ꝗs acciperet man illiꝰ operãd ⁊ p
cuteret alium. ipᷣe enĩ operaret᷑ nõ vo
lẽs qꝛ nõ eẽt in erꝰ ptãte percutere vł
nõ percutere.poſtq; eẽt per aliũ vio/
lentuſ.Expõit etiã vlteriꝰ quõ ſicut ſu
pꝛa dixerat cõtingit aliquẽ ſimpłr ali
um ignoꝛare.⁊ tñ cognoſcẽ per accñſ
Dicit ergo ꝙ cõtingit ꝑcuſſum nõ eſſe
hoſtẽ ſʒ pr̃eʒ. aut percuſſoꝛ cognoſcit
percuſſum ꝙ ẽ hõ ⁊ ꝙ aligs de nume
ro pñtium in bello.ignoꝛat aũt ꝙ per
cuſſus ſit pater eius.⁊ per ↄñs ipſuʒ
ſimpłr ignoꝛat ⁊ ipᷣm cognoſcit ⁊ per

accũs ſicut dicit᷑ in illo ſophiſmate de

coriſto veniẽte. Simił autẽ modꝰigno
rantie ⁊ noticie determĩari põt circa
finẽ. ⁊ circa alias circõſtãtias que ſũt
circa totam operatiõem. cõcludit ̊ ꝙ
opus ignoꝛatũ.i.ꝓpter aliquã igno⸗/

rãtiã circõſtãtiaꝝ factũ vel etiaʒ opꝰ ñ

ignoꝛatũ tñ nõ in ipᷣo opante.nec ĩ eiꝰ
ptãte ens ſeu exiſtẽs.vel etiã ampliuſ
ꝙ ſit per vim ſeu violẽtiã fem̃ erit vłr
ĩuolũtariũ.ſicut ſupꝛa dictuʒ ẽ li.ʒ.bñ
autẽ addit vim qꝛ dato ꝙ nõ eẽt opuſ

in ptãte operãdᷣ nõ ꝓpter boc diceret᷑

voluntariũ vel iuolũtariũ.hoc enĩ non
ſufficeret · qꝛ multa eoꝝ que natura vł
per naturã nĩaz nõ per voluntatẽ exi
ſtũt operamur etiã patimur que nec
volũtaria nec iuolũtaria ſunt. puta ſe
neſcere vel moꝛi.vel cibũ in ſtomacho
digerere. talia nãq; que nõ ſunt nata

ſub eſſe imperio voluntaſ.nũquã dicũ

tur voluntaria vel iuoluntaria hec eni
dicta ſunt a dne leuiꝰ traſẽ
dendũ eſt.¶ ñr ibil Eſt autẽ ſilr lil/

la que dicta ſunt de voluntario ⁊ ĩiuo/

luntario.applicat ad ꝓpoſitũ de iuſtſ
⁊ iiuſtis.d.ꝙ ſiłr ẽ de iuſtiſ ⁊ ĩiuſtis il
lud qð dictum ẽ circa voluntariũ ⁊ in
noluntariũ.⁊ circa ignoꝛãtiã ⁊ cogni
tiõem per accñs.qꝛ ſi aligs ſeruiẽs re
gi pignꝰ paupis ĩiuſte acceptũ reddat
ei nolẽs ⁊ ꝓpter timoꝛẽ qꝛ mandatur
ei a ſuperioꝛi ſuo.ipᷣe nõ ẽ dicẽdꝰ ope

rari iuſta. vel eſſe dyakaiopꝛagemon

.i.iuſti operatoꝛem niſi ̃m accñs.q;
y 4

operi ſuo accidit ꝙ ſit iuſtũ ad ſuperi
oꝛis voluntatẽ relatũ.Similiter etiazʒ
dicẽdũ eſt de iniuſto.Si cõtiĩgat aliquẽ
coactũ ex ſuperioꝛis mãdato ⁊ volen
tẽ pignꝰ paupis iuſtitiã retinẽ ⁊ ñ
reddẽ.ipᷣe dñdꝰ ẽ facẽiiuſtũ ⁊ ꝑ accñs
⁊ ĩiuſta ꝑ accñs opari. Cñr ibil ANo
lũtarioꝝ autẽ Põit aliã diſtinctiõem
de mõ agendi que ẽ ſub diuiſio reſpe/
ctu pꝛioꝛis. ſuppoſito igit᷑ ꝙ operari
volũtarie ſit operari ꝓprie vel unpꝛo
pꝛie iuſtũ vł ĩiuſtũ.dicit ꝙ volũtarioꝝ
opeꝝ vel volũtariaꝝ opationũ aliqua
operamur pᷣeligẽtes aliqua vero non
pᷣeligẽtes.pᷣeligentes autẽ operamur
illa tm que pᷣcõſiliatoſ opamur.illa nã

qʒ ſunt ĩie igibilia que ñ ſũt pᷣcõſiliata

vt oñſum eſt ſupꝛa li.ʒ. Soſſet etiaz
dici per oppoſitũ.ꝙ illa opamur non
pᷣeligẽtes que opamur cõcupiſcentes
X deliberatiõem conſilij nõ ſequẽtes.
decimaquinta.

ℳ —

— egit de iuẽ politico naãli ⁊æ po
ſitiuo. Hit aũt agit de tripli⸗
ci nocumẽto per iura coꝛrigendo. cuʒ
igit᷑ ſit triplex nocumẽtum.ſ. nocumẽ
tum ex ignoꝛãtia.nocumẽtũ ex paſſio
mẽtum ex electione illatũ.
Pꝛimo tradit quale eſt nocumẽtuzʒ
ex ignoꝛãtia:Scðo quale ẽ nocumẽtũ
ex paſſione ibil Am̃ autẽ ſciens Cer
cio quale eſt nocumẽtũ ex electiõe ibi
LAnñ autẽ ex electiõe Quarto cõpat
nocumẽtũ ex paſſiöe ad nocumẽtũ ex
electiõe ibil Pꝛopter qð bñ ſ. Quito

nocumẽtũ ex electiõe ad bñſiciũ oppo

ſituz ex electiõe ibil Si ãt ex electõe
Sexto nocum̃tũ ex ignoꝛãtia ad nocu
mentũ ex paſſione ibij Inuoluntario/
rũ autẽ ¶ Mꝛio g tradit quale ſit pꝛi
mũ nocumẽtuʒz. Scòo autẽ ſubdiuidit

ipm ibi. Qñ quideʒ igit paralogice.

Dicit ; pꝛĩio tribus exñtibꝰ nocumen
tis que iam dicta ſunt de numero eoꝝ

que fiũt in cõicatiõibꝰ.circa quas con
tingit iuſte agere vel iiuſte.illa gdem

nocumẽta peccata ſunt.i.peccãdo ⁊

Rib“ autez exñtibus] ſupꝛa

a via iuſticie ab errãdo facta fũt cum
ignoꝛũtia.i.ex ignoꝛũtia.que aligs o⸗
perat eſt. q nõ exiſtimauit circa opa
tionẽ ſuã circõſtãtias illas adeſſe que

adert vel abeẽ que aberãt. puta ne
quẽ hoĩem eſſe ꝗ erat exiſtimauit enz

circa quẽ opatus eſt. nec ꝗd eẽt opus
qð operat eſt.nec quo inſtio opatꝰ ẽ
nec finẽ cuiꝰ gĩa operatꝰ eſt. ¶ Exem
plũ in ꝗbuſdam qꝛ foꝛſan vel operas
nõ exiſtimauit vulnerare vel nõ. puta
hoc gladio vel nõ hũc. puta pfem vel
hoſtẽ vł ñ huiꝰgra.puta effectꝰꝗ ẽ ide
ſecutus.ſed accidit euenire effectum
quẽ nõ exiſtimauerat.puta qꝛ peuſſit

nõ vt vulneret ⁊ ledat.ſʒ vt pugnat a

poſtema ⁊ curet vel aliqñ accidit ꝙ il
lum percutit quẽ nõ exiſtimauerat. vł
eo mõ vt.ĩ.quõ exiſtimauerat. Et vłr
vt dictũ eſt ſupꝛa li. ʒ.ca.ʒ.qũ ignoꝛat᷑
aliqua circõſtãtia facti.qua pᷣcognita
nõ fieret opatio.tüc nocumẽtũ dicitur
factũ ex ignoꝛãtia¶ Geinde ibi Qñ
gqdẽ igit᷑ Subdiuidit huiꝰmõi nocum
tũ ex ignoꝛãtia factũ.qm duplex. vnũ
ꝗdẽ factũ paralogice.alteꝝ vᷣo factum

nõ paralogice.icit q̊ ꝙ qñ fit para/

logice nocumẽtũ dicit᷑ infoꝛtuniũ.qua
do vo fit uõ paralogice ⁊ tñ ſine ma/
licia dicit᷑ peccatũ.qꝛ ille peccat ꝗ bʒ

in ſe pꝛincipiũ ⁊ ptãtem eẽ peccati.

ille vero ĩfoꝛtunat᷑.i.foꝛtuniũ patitur
⁊ infoꝛtuniũ cõmittit ꝗ nõ bʒ ſe. ſed
pꝛincipiũ ⁊ ptãs eſt ex ipᷣʒ

ex ignoꝛãtia iuincibili cauſata ex ali/
quo paralogiſmo tenẽte ligatũ hoĩem
in ignoꝛãtia.operari vᷣo ignoꝛanter ñ

paralogice eſt opari ex ignoꝛãtia vin

cibili que dicit᷑ affectata vel craſſa cã/
ta ꝗdẽ ñ ex paralogiſmo occurrẽte ex
pte rei.ſʒ ex negligẽtia animi. verbi

gla ſi ꝗs lapidẽ ꝓijcit inter vepꝛes dẽ

ſiſſimos ad mouedũ lepoꝛẽ. ⁊ cõtigat

ꝓ tũc latere ibi hoiem. quẽ lapide p/

cuſſũ occidat.tũc iſte occiſoꝛ paralogi

gice deceptꝰ a inuincibili ignoꝛdtia li

=

=—

Ad eui
dentiam huius pticule ſcienduʒ. qꝙoe
perari ignoꝛant᷑ ⁊ paralogice ẽ opari

ſiggecähen
Grilkiia⸗

mrbihe
ſcoapte⸗
ſrittinul/
gibiunon
öbibit
icen en 4
Scoribonin
Picfinte

— =

——

(ee tapt

oiteiapte⸗

(cSinele

ſeidfnipeen
rienig if⸗

ſii eemd
Giſreiith

rirsintuthe

mefnttici

Kitemüßtda
mtigäünit
irboſſtnpece
irſi Cnudr

lſie ng giil

iiii inali⸗
yrolotii

ißpirz talis
gtaeſtns

onchäflan
lſtseacce
tnncerlidb

ciſtgetifuitr
ſiigcaſriuire

Huultkitggnnin

indigrihie

numnin

liteneinnn
iſtilftnis

ſahlirigtn⸗
umamanin a

miſnſdhenn

kungriniz,

(Enrtiponi⸗
paniüſcoroan

Niidnp

mateerntnn

nhi ctitti
Afuree

mdeie
cnäfinsie
iir.
nckgenei
dergäin
an,
Muunhane
donlnöhi
ACdt aunn
met kancen
n iröetim
AcpNi Ni
iii
gmintiin

ianbgie : iß
Hpaccni qllehen
ür gürn deß
Nrius nole ſnc,

=

orani1 Miiſif

ia iineiti

Pociino tenck

NE

, . , N
ſe r/,
i?

4

4
4

garꝰ. opaiꝰ ẽ bomicidiũ ¶ Iſte nucß pa
ſogiſmꝰ decipit eũ.vbi ẽ hitatõ lepoꝝ
nõ hoĩz ibi nullꝰ hitat.ſʒ int᷑ iſtos ve/
pꝛes ẽ hitatio nõ hoĩʒ ſʒ lepoꝝ. quaẽ
null“ hõ ibi hitat. Si ꝗs at lapidẽ ad
viã cõem ꝓijcit ⁊ trãſeũtẽ occidit ille
qdẽ oꝑatꝰ ẽ homicidiũ ex ignoꝛãtia vi

cibili affcãta craſſa nõ palogice. qꝛ

nlło expte rei paralogiſmo deceptus
potuit eĩ cogitaẽ ꝙ vt ĩ pkib' alijs tra
ſiet inde ⁊ hoc poteãt cito ſcire. quaæ

iſte ĩcidit ĩ pccm.pꝛimꝰ ãt in iĩfoꝛtuniũ
Mota etiã ꝙ ĩfoꝛtuniũ põt dici pccm
nõ tñ peccamẽ.qꝛ pccm ẽ quecũq; dᷣui

atõ a fine ĩtẽto.⁊ hoc mõ dicũt peccaẽ
errãtes in via ⁊ hoc mõ dĩ peccare nã
quare ſᷣm hoc ñ oẽ pccm̃ ẽ iputabile ⁊
ſic ĩfoꝛtũiũ pᷣt dici pccm̃.peccam̃ vᷣo vi
ſonaẽ peci mẽv⁊ qð ſit ĩꝑutabile mẽ
ti ⁊ hoi ſicut peccanti ¶ Cñr ibil. Qñ
aũt ſciẽſ Zradit quale ſit nocum̃tũ ex
paſſiõe.d.qꝙ qñ aliꝗs ſciẽs nocum̃tũ ĩ/
ferẽdũ.ñ tñ pᷣcõcilias nec pᷣeligẽs no/
cet ꝓxio ſuo tũc ẽ ĩiuſtificatio.puta ꝗ/
cũq; ppi iraʒ ⁊ alias ſiłes paſſiones
quaſcũq; neceſſarias.i.violẽtas.⁊ ab
aduerſario violẽt illataſ vł nãles.ſicut
fames ⁊ ſitis que accidũt hoibꝰ bec ĩ
ꝙ;¶ nocum̃ta que ex tłibꝰpaſſiõibꝰopãt᷑
⁊ pccã ſũt quedã iiuſta⁊ ĩiuſtificatõeſ
ſ iñ ꝓpt boc ſũt iiuſti vel mali iulliꝗ ta
lia talt᷑ opaãt᷑.qꝛ nocum̃tũ ipʒʒ ñ ẽ factũ

ꝓpt malitiã que ẽ bit iiuſticie.ſʒ ꝓpt

aſſiõez que caũłr accidit ⁊ cito pᷣteit
Cñr ibil Añ ãt ex electiõe] Tradit
tciũ nocumẽtuz.d.ꝙ qñ aliꝗs nocet ex
electiõe.tunc ipᷣm nocumẽtũ ẽ malicia
⁊ iiluſticia.⁊ ipe nocẽs ĩiuſꝰ ⁊ malus
Recollige igit᷑ diuiſo pꝛio nocumẽto
quattuoꝛ nocumẽta.quoꝝ pꝛimũ dicit
ifoꝛtuniũ.ſᷣm so peccamẽ.tciũ vo ĩiu⸗/
ſtificatio.quartñ tñ ðꝛ malicia ⁊ ĩiuſti
cia¶ Eñr ibi Nꝛopt qð bñ ompat

ſᷣm nocumẽtũ tcio nocumẽto.d. ꝙ ꝓpt

hoc ꝙ dem̃ ẽ de duobꝰ vltis nocum̃ſᷣ. il
la opa que ex ira ſunt facta valde bñ
⁊ rõnabiłr iudicãt᷑ nõ eẽ ex ꝓuidẽtia
ſicut illa que ex pelectõe ſũt facta.eet

vindicta.

rũ pꝛĩa eſt.qꝛ ille ꝗ aliqd facit ex ira ñ
icipit rixã ſʒ ille ꝗ ex pᷣelectiõe puocat
irã. ¶ Scða eſt qꝛ circa opꝰ fem̃ ex ira
ſi dubitat de ſcõ ſʒ de iuẽ.qꝛ ñ dubitat

de fieri vł ñ fieẽi.vtꝝ.ſ.opꝰillð ſit fcmjůũ

vel ñ fem̃ ſʒ dubitat᷑ de iuſto ſeu de iuẽ
vtuꝛ.ſ.fcm̃ ſit iuſtũ vł iiuſtuz. Cui rõ ẽ
qꝛ opꝰ ire ꝙ ẽ vindcã eſt inmaifeſta ĩ

inuſticia.q;uis enĩ opꝰſit maifeſtũ.tñ in

iuſticia opis eſt imaĩfeſtata.nõ eĩ ẽ cir
ca irã quẽadmoð ĩ cõmutatiõibꝰ circa
quas dubitãt hoĩes de fieri.vtꝝ.ſ. ſit
facta fraus vel ñ.qꝛ eaꝝ alteraʒ ptem
neceſſe eſt eſſe malaʒ. niſi foꝛſã ꝓpter
obliuiõez illaʒ fraudez aliꝗs opet᷑.pu
ta cũ aliqs reddit falſuʒ cõpotũ igno
rant᷑ ⁊æ ſñ ĩtentiõe fraudiſ qꝛ ſepe cõtĩ
git. In cõmutatiõib ſi factuzʒ ſit noto

riũ ⁊ ĩiuſtum vł iuſtũ erit ꝓtinꝰ maiĩfſe

ſtuz. ſʒ circa iraz hoĩes cõfitẽteſ vitatẽ
de ipᷣa re facta dubitat de hoc ꝙᷣ ẽ qua
lit᷑ opꝰ potuerit eſſe iuſtũ.ille ãt ꝗ inſi

diat᷑ nõ ignoꝛat ꝗn ĩiuſte opet᷑.quare
hic gdẽ iſ idioſ⸗ ex electiõe operãs ex
iſtimat ꝓxim.cui nocet iiuſtũ pati. ille

So ꝗ iratꝰ nocet exiſtunat eũ cui nocet

aſſignat duas dĩias iter bec ⁊ illa qua

ñ ĩiuſtũ ſʒ iuſtũ pati.qꝛ videt᷑ ſibi iuſta

¶Eñnr ibil Si at ex electione
cõpat tciuʒ nocum̃tũ oppoſito ſibi bñ
ficio.ꝙ ſi aligs ex electiõe noceatꝓxio
ſuo.ipᷣe qdẽ facit opꝰ iiuſtuʒ ⁊ 'ᷣm ĩiiu⸗
ſtificatiões iſtas.ſ.electiõis ⁊ oꝑatio

nis faciẽs opꝰ iiuſtuzʒ.ipᷣe ĩ ſe ipᷣo ẽ ĩiu

ſtus ⁊ ceſſante oꝑe cuʒ faciat pꝛet᷑ pꝛo
poꝛtionabile ĩ diſtributiõibꝰ. vel pᷣter
equale ĩ cõmutatiõibꝰ obfuandis.ſili
qt mõ erit inſtꝰ.ſi ꝑ oppoſituzʒ pᷣeligẽſ
opet᷑ opꝰ iuſtuʒ. ad hoc ãt ꝙ opet᷑ opꝰ
iuſtuʒ nõ ſꝑ reqrit᷑ ꝙ opet᷑ pᷣeligẽs.qꝛ
ſufficit ad opari iuſtuʒ ꝙ ſolũ volẽs.qᷓ
uis nõ pᷣeligẽs opet᷑.¶ Enr ibil Inuo⸗
lũtarioꝝ autẽ ¶ Lõpat pꝛimuʒ nocum
tum. Sco nocumento oñdens ꝙ pꝛi

mum eſt veniale. ſcòm vero non veni

ale ſed videtur moꝛtale.quia vero am
bo nocumenta in boc conueniunt ꝙ
ambo ſunt melecta ſine electione fa/

EE
. “

. .
.
R

IIBRO.

cta.ideirco vocat ea inuolũtaria p eo/
dẽ accipiẽſ iuolũtariũ ⁊ inelectũ. quã
uis nõ ſit ſimpliciter idẽ. vt patet ſu/

pꝛa li. ʒ. ca.. Dicit ergo ꝙ nocumẽto

rum ĩuoluntarioꝝ.i.inelectoꝝ. hec ꝗ
dem ſunt venialia. hec autẽ nõ venia/
lia. Illa enĩ ſunt veialia quecũq; pec
cãt.ipeccãdo cõmittũt.nõ ſolũ igno/
rãtes cũ ignoꝛãtia cõcomitẽte. verum
etiã ꝓpter ignoꝛãtiã tanquã ꝓpt᷑ cãʒz
Attende tmñ ex pᷣhitis ſupꝛa li.ʒ.ca.ʒ.
qualis ignoꝛãtia eẽt ĩuoluntariũ. illa
nãq; nocumẽta nõ ſunt veialia quecũ
q; hoies opant᷑.nõ ꝓpter ignoꝛãtiam
que cauſat iuoluntariũ.ſed ignoꝛãtes
ꝓpter paſſionẽ.nõ nãlẽ nec humanã
Naturalis enĩ paſſio vt fames ⁊ ſitis
excuſaret hoĩem pauperẽ de pane vł
poculo alteriꝰ capiẽtẽ.humana etiam
paſſio.puta timoꝛ cadẽſ in cõſtãtẽ viꝝ
excuſaret ⁊ reddẽt veniale.i.veĩa di/
gnum aliqð opus malum vt oñſum eſt
ſupꝛa li.ʒ. ca.2.
DS euidẽtia pᷣdictoꝝ queren

ſio nocm̃ti inocumtũ ex igno
atiat innocumẽtũ ex paſſiõe ⁊ inocu

mẽtũ ex electiõe ſit uenis ſees;
vtꝝ oẽ nocumentũ ſit vel moꝛtale vel

veniale. (¶ Queſtio. 17.

E pꝛio arguit ꝙ illa diuiſio
— MVnõ ſit cõueniẽs.pꝛimo qꝛ vi/
gert᷑ ꝙ bimẽbꝛis diuiſio ſuffe

ciſſet dicẽdo ꝙ oẽ nocumẽtũ puenit vł
ex defectu ĩtellectꝰ puta nocumẽtũ ex
ignoꝛãtia vel ex defectu appetituſ.pu

ta nocumẽtum ex mãli.quare illa tri/

mẽbꝛis diuiſio videt᷑ eẽ ſupflua.¶¶ Se
cundo qꝛ ſᷣm philoſophũ eſt nocumẽ/
tum ex ignoꝛãtia ⁊ ẽ nocumẽtum exp
uidẽtia.ſed hec duo ſufficiẽter diuidũt
oẽ pccm̃.quare ſuꝑflue addit᷑ t᷑tiũ mẽ
bꝛuʒ. (Certio videt᷑ ꝙ oẽ pccm̃ ſit ex
paſſiõe ⁊ p ↄñs ꝙ nocumẽtum ex ele
ctiõe nõ debeat inter illa variari.Qð

autẽ oẽ pccm̃ ſit ex paſſiõe ꝓbat᷑ dupli

citer. Pꝛimo qꝛ oẽ pccm̃ eſt.vel receſ
ſus a bonis vel acceſſus ad mala ope

da ſũt duo. Pꝛumũ vtꝝ diui

rãdo ea.Sed vtrũq; iſtoꝝ fit ex paſſio
ne volupta ⁊ triſtitie. ppter volupta
tẽ enĩ mala opamur ꝓpi triſticiaʒ aũt
a bonis recedim.vt ſupꝛa li. 2. ca..
quare oẽ pccm̃ fit ex paſſiõe. Iẽ quia
oẽ pccm̃ ↄmittit᷑.vel vi cupiditatis vel
metu timoꝛis dum ꝗſq; vel vult adi/
piſci ꝙ cupit vł timet incurrere ꝙ me
tuit.vt ait VYſido.de ſũmo bono li.2.c.
17. Sed vtrunq; iſtoꝝ ẽ paſſio tã nioꝛ
qᷓ; cupiditaſ ſeu cõcupiſcẽtia quare vt
pꝛius. Quarto qꝛ videt᷑ alia eſſe di/
uiſio apud theologos repugnans iſti
in qua dicit᷑ ꝙ oẽ pccm̃ eſt.vel ex igno
rãtia vel ex ĩfirmitate vel induſtria vt
ait yſido.vbi ſupꝛa.¶ Itẽ Aug.li. 8ʒ.
qõnum diuidẽs pccã ait. peccatoꝛum
alia ſunt ifirmitaus.alia ĩperitie.alia
malicie.vtrobiq; eni ſũmit᷑ infirmitas

vbi phi.ponit paſſiõem videt᷑ autẽ q

paſſio nõ ſit ĩfirmitas.qꝛ ĩfirmitas nõ

dz ĩmitti foꝛtitudini ad ãplioꝛẽ foꝛnii

catiõem.Sʒ paſſio ire de qua ſpaliter
loꝗtur hic phi.dzʒ ĩmitti foꝛtitudini vt
ait Homerꝰ.vt ſupꝛa tractatu de ſoꝛti
tudine.quare ira nõ ẽ ĩfirmitas nec p

ↄñ̃s illa diuiſio ẽ cõueniẽſ ĩ qua ſũmi᷑

paſſio ꝓ ifirmitate.¶ In oppoſiũ eſt

auctoꝛitas philo.que multũ cõſõat di

ctis ſcõꝝ¶ Ad qõezʒ dicẽda ſũt duo
Pꝛimũ ꝙ pᷣmiſſa diuiſio nocumẽti eſt

cõueniẽs.Scòm qꝙ ẽ eadẽ cuʒ generg

li diuiſiõe pcci poſita ꝑ Aug.⁊ yVſið.

¶ Mꝛumũ declaratqꝛ oẽ nocumẽiũ in

iuſte illatũ ꝓxio ꝓcedit.vel ex deſectu
itellectꝰ pᷣciſe.⁊ ſic fit ex ignoꝛatia.vł
ex defectu appetitus pciſe.⁊ ſic fit ex

paſſiõe.vł ex defectu ſitł᷑ vtriuſq;.⁊ ſic

fit ſił ex mala puidentia ĩtellect ⁊ ex
mala electiõe appetitꝰ. quare cõueni
ent᷑ dcm̃ ẽ ꝙ oẽ nocum̃tũ qðs ĩfert᷑ ꝓxio
fit vł ex ignoꝛãtia vł ex paſſiõe vel ex
electiõe.¶ Sʒ hic ẽ dubiũ de nocum̃to
ꝙ dicit pccm̃ ꝙ fit ex ignoꝛantia craſ
ſa vel affectata.qꝛ tale nocumẽtuʒ nõ
fit pᷣciſe ex defectu ĩtellectꝰ. poſtq; ap
petituſ eſt aliquał cã ignoꝛãtie ⁊ per
cõſequẽs eſt cã effectus ignoꝛãtie.

erttirelpuun
e CErdeſen

WMoſceudi pbet
ulnmſis ge

mi⸗
nuepan l

Son nebio

ingichii
nunnitrelſi

Armninn

Uelecetephent
eleutnatn

„

twanemmer!
llelcitnert

i onnt ocune

hrineine⸗

iibnlutaſne

⸗Sziode⸗

Hilgoſtc dui
lmomemzer

Aigonntn i

ſizliropet

mifrg

Rerſtymnar fin
innino wnſirn

vialie
MWenn veieli

Ntgenveneifen

ttisltnin .
Aumn r eſ

ealgcnenſor
NImanmeis
Meccpelſenamsn

1

Weraffmn ne

reifriniekn

Nezſeme elecie
Mirmelcafn

14

dſn ig
nna
mnge
N
ſüinnſang
iacin

urnfi

nueneN
ſna ſhit
saian

woeniſininm
n Möenſi
Moiei
cininie

reiw imnen
iuſviirni un
mum (Pei

oiz üt
ioinſo N

cngiͦadich⸗
Chatq: 0e

õ

e. ſicfiterie⸗
ne

¶ Ad hoc autẽ dicendum ꝙ; m vita
tem tale pccm̃ vel nocinnẽtuʒ cõtinet
ſub tertio mẽbꝛo pᷣmiſſe diuiſiõis ſᷣm
modum quẽ expoſui. Sed tunc illud

tertium mẽbꝝ eſt ſubdiuidẽdum vt di

cat᷑ ꝙ nocumẽtum pꝓueniẽs ex defectu

intellect' appetit' ſimul eſt duplex

qꝛ ille defectꝰ eſt vel poſitiuꝰ malicie
hic ⁊ ibi.vel pꝛiuatiuꝰ bõitatis neceſ
ſarie. ¶ Ex defectu autẽ poſitiuo pue
nit nocumẽtum ex mala electiõe ⁊ ex
mala ꝓuidẽtia.ex defectu autẽ pꝛiua
tiuo puenit nocumẽtuz ex vincibili ac
craſſa ignoꝛãtia que ipoꝛtat pꝛiuatio
nẽ bonita᷑ neceſſarie ĩtellectui ⁊ ap
petitui.¶ Scðʒ vo declarat᷑.qꝛ cõſtat
ꝙ pꝛĩa pꝑs iſtaꝝ diuiſionũ eſt eadẽ cuʒ
dicit nocumẽtuʒz ex ignoꝛũãtia ⁊ pccm̃
ex ignoꝛantia.vñ ⁊ p philoſophuʒ ⁊?
p ſcõg.ſiłi modo diſtinguit᷑ de ignoꝛã
tia. (Q& aut? fa ps.ſ. infirmitas ⁊
paſſio ſit eadẽ.ꝓbat᷑ oñdendo.ꝙ phi.
ſentiat cum ſcis.qꝙ ea que ex paſſione
fiunt. ex ifirmitate fiunt. hoc eni colli
git᷑ ex pꝛimo phiſicoꝛum in fine vbi
phi.ait ꝙ quẽadmodũ coꝛpis pticula
re diſſolute eoꝝ que pᷣeligũt foꝛtit᷑ mo

ueri ad ptem dexterã ferunt᷑ pꝛaue in

ſiniſtrã. Sic ⁊ in aĩia motꝰ incõtinẽtiũ

ſuit ad vↄria eoꝝ que pᷣeligerãt. quare

ſicut ꝑticulaꝝ coꝛpis diſſolutio ẽ infir
mtas ⁊ motꝰ eoꝝ puerſus eſt ex infir
mitate coꝛpali.ſic pꝛauus incõtinẽtiũ
motꝰ erit ex infirmitate mentali mo/
t aũt incõtinẽtiũ ſũt ex paſſiõe.qm in
cõtinẽs opat᷑ nõ eligẽs ſʒy cõcupiſcẽs

vt ſupꝛa li.ʒ.ca..quare mot ex paſ/

ſione eſt ex ĩfirmitate ᷣm phin ( Qð
autẽ tertia ꝑs ſit eadẽ. ꝓbat᷑.qꝛ phi.
ꝓ eodẽ habet nocere ex electiõe ⁊ no
cere ex puidẽtia.Aug vero peccare
ex malicia.⁊ Vſido. Peccare ex indu
ſtria p eodẽ habent.qꝛ in oĩbꝰ hijs cõ
currit deliberatio intellectus ⁊ electõ
appetimis. ꝓuidentia vero ſumpta ꝑ
phbiloſophuz ⁊ induſtria ſumpta per
Vſido.idez ſunt ⁊ electio ſumpta per
philoſophũ.⁊ malicia ſumpta ꝑ Au/

—„

V.

guſtinũ ideʒ ſũt.quare diuiſio iſta phi
loſophi eſt eadem cum diuiſiõe Aug.
⁊ Vſido.(¶ SGicẽdum ergo ad pꝛimum
ꝙ defectus appetituſ ⁊ defectus intel
lectus ſimul cauſant aliaʒ ſpẽm pecca
ti. a peccato cãto ex defectu ſimplici
iſtius vel illius.⁊ hac de cauſa additũ
eſt tertiũ mẽbꝛum.¶ Ad ſcom vero di
ẽduʒ ꝙ nocumẽtuʒ ex ignoꝛãtia ⁊ no
cumẽtum ex ꝓuidentia. nõ ſufficiẽter
diuidũt nocumentũ vt viſum eſt.( Ad
tertium autẽ dicẽdum.qꝙ omne genus
peccati in genere operis poſſet fieri
ex paſſione vel ſine paſſiõe.hec enim
diuiſio diuidit genus peccati vel nocu
menti in ſpẽs.ſed eſt talis diuiſio que
põt diuidere quãlibʒ ſpẽz operis ma
li.ſicut cũ dicit᷑ omne aial eſt. vel egrũ

vel ſanuz. ſic dici põt de hoĩe ⁊ de aſi

no ⁊ de qualibʒ ſpẽ alia aĩalis.¶ Sic
etiam dico ꝙ opus malũ in genere po
teſt hac diuiſione diuidi ⁊ cũ hac que
libet ſpẽs operiſ mali.qꝛ qõlibet opꝰ
malum fᷣm ſpẽm ſuaʒ põt fieri ex paſ
ſione.⁊ põt fieri ex ignoꝛũtia. ⁊ põt
fieri ex dertice.⸗ESs marrn o iã rñ
ſum ẽ in coꝛpe qõnis.ſed ad illud per
qð ꝓbat᷑ ꝙ paſſio ire nõ ſit ĩfirmitas.
qꝛ iĩmittit᷑ foꝛtitudini. Dicẽð ꝙ illðõ ꝙ
eſt vni ſanitas ẽ alteri ifirmuas. ſicut
videmꝰ ꝙ caloꝛ cibarioꝝ ẽ vni cã vigo
riſ ⁊ roboꝛiſ.alteri vᷣo cã febꝛis ⁊ moꝛ
tis.ſic etiã paſſio ire hoĩ nõ hituato in
bõis moꝛibꝰ eſt cã moꝛbi ⁊ oĩs mali.
In hoie vo bñ hituato nõ ⁊ in tali ca
ſu poſito ꝙ electio sᷣtutis ⁊ inclinatio
hui paſſiõis itendũt in idẽ.puta ĩ vin
dictã ⁊ in expectatiõem hoſtiũ.tũc ta
lis paſſio eſt cã vigoꝛis ⁊ roboꝛis.vñ
nõ oĩs paſſio ẽ mala.ſicut nec oĩs ele
ctio.qᷓ;uis ex vtraq; interdum oꝛiatur
opꝰ malũ. Aenno.is.
E ſcðo arguit᷑.ꝙ non oẽ no⸗
cumentum ſit vel veniale vel
moꝛtale peccatũ.pꝛimo quia
omne nocumẽtum veniale ᷣm philo/
ſophũ eſt dignũ venia ⁊ ipunitate om
nimoda.Et oẽ moꝛtale eſt dignũ pẽa

LIBRO

a moꝛte. Sed aliqð peccatum eſt qðò
nec ipunitate oimoda nec moꝛte et᷑/
na.dignum eſt alias nullũ nocumẽtuʒ
vel peccatũ dignum eſſet ſola tꝑali pe
na.quare aliqð peccatũ erit.ꝙ nec ve
niale nec moꝛtale erit. (Sedo. cn eſt
aliqðò peccatum mĩiale.i. mĩa dignum
vt ſupꝛa li.ʒ. in pꝛincipio.ſʒ iſtud pec
catum nec videt᷑ eſſe veniale.cum ali/
ud fit venia ⁊ aliud mia. nec videtur
eſſe moꝛtale.qꝛ nõ eſt dignum moꝛte.
poſtq; eſt dignum mĩia.quare non om
ne peccatum eſt veniale vel moꝛtale.
¶ Sed in oppoſitũ eſt cõis theologoꝝ
opinio.dicẽtium oẽ peccatũ eſſe vł ve
niale vel moꝛtale.Picẽduʒzʒ ergo ꝙ ve
niale ſũmit᷑ aliter apud philoſophos
⁊ aliter apð theologoſ:philoſophi nã
q; ſũmunt peccatum veniale pꝛo illo
ꝙ eſt dignum ſine omni pena iĩimedia
ta venia ⁊? impunitate oĩmoda.⁊ iðo
ipᷣi nõ opponunt iĩmediate peccato ve
niali peccatum moꝛtale ſed peccatuʒ
nõ veniale vt patet hic per philoſo⸗/
phum.Theologi vero ſũmunt veiale
pꝛo illo peccato qð eſt dignum termi

nabili pena. Sic ꝙ illa expleta det᷑ ei

plena venia ⁊ indulgentia. ⁊ ideo ta

li peccato veniali opponunt moꝛtale

peccatũ. ꝙ eſt interminabili pena di
gnum. vnde apud theologos oẽ pec/
catum eſt moꝛtale vel veniale.qꝛ om/
ne peccatum vel eſt dignum pena in/
terminabili ⁊ ſic eſt moꝛtale. vel non
pẽa iterminabili ⁊ ſic eſt veniale apð
philoſophos aut nõ oẽ peccatũ ẽ moꝛ
tale vel veiale.qꝛ nec moꝛte nec oĩmo
da impunitate eſt dignũ qcũq; pecca
tum. Sed hoc eſt vnuzʒ dubiuz. vtrum
ſit aliqð pccm ꝙ; nõ ſit aliqua pena di

gnum. hoc eni videt᷑ expõne philoſo⸗

phoꝝ.ſʒ oppoſitũ videt᷑ expõne theo
logoꝝ. ¶ Sicẽduʒz autẽ cũtheologis ꝙ
nulluzʒ eſt peccatuzʒ ꝙ nõ ſit aliqua pe
na vel contracta vel illata. vel contra

henda vel inferẽda dignum.p e

gulam.nullum maluzʒ impunitũ.
cendum etiã ꝓ philoſophis qð eſt ali

qð peccatũ ꝙ nulla pena inferẽda eſ.
dignum. qꝛ ipᷣm eſt ex ſe ipo ſufficiẽter
punitum. puta peccatum ex ignoꝛãtia
quare habet penalẽ cãm.ſ.ipᷣam igno
rantiã.⁊ penalẽ ſequelã.ſ.penitudi,/
nẽ ⁊ triſtitiã qᷓ; habebit peccatoꝛ ceſ/
ſante ignoꝛãtia.vt dictuʒ eſt ſupꝛa li.
3. ca. 3,4 Ad pꝛimũ autem argumẽtuʒ
iã eſt rñſum Na Fm autẽ dicẽduʒ q
peccatum miale dicit᷑ non ꝙ venia ſi

mia. ſed qꝛ mia ſuper peccato inclu,

dit veniã de peccato
¶ Lectio decimaſexta.

AVbitabit autẽ vtiqʒ aligs.
—, ſupꝛa egit de ĩplici nocumen
to trifoꝛmiter illato. hic agit

de voluntaria paſſiõe iniurie vel no/
cumẽti. Pꝛimo autẽ ꝓpõit intentum
⁊ cãm intenti.Scðo ꝓſeqtur ipʒ ibi
Atꝝ enim vt vere Dicit ergo pꝛimo
ꝙ cũ ſupꝛa ðtermĩatũ ſit ca.iʒ. de mo
dis agẽdi iuſtum ⁊ ĩiuſtum. dubitabit
vtiq; aliꝗs.ſi ſufficiẽter deterĩatuʒ ſit
de pati ĩiuſtuzʒ. ſicut ſufficient᷑ deteria

tum eſt de facere ĩiuſtuʒ. vbi oñſuʒ eſt

ꝙ oẽ facẽ ĩiuſtuzʒ ẽ voluntariuʒ. quare
cõueniẽter dubuat vtꝝ idẽ ſenciẽduʒ
ſit de pati ĩiuſtuʒ¶ MPꝛimuz eni rõna

biliter poterit dubitari ſi ẽ.ĩ. quẽad/

moduʒ dixit ille poeta Euripides in
ducẽs pſonã belloꝛofõtis.ꝗ mr̃em oc

cidi volẽtem occiderat.⁊.d.mr̃ez me

am incõueniẽter.i.ĩiuſte occidi.bꝛeuiſ
autẽ fuit eiꝰ ſᷣmo in ſono vocis.ſʒ ma
gnꝰ in põdẽ dubietaſ᷑ cum dixit.volẽs
inificere occidi miem.volẽtẽ interfici
vel ego nõ volẽs occidi eã volentẽ.qꝛ
coactꝰ fui ex pᷣcepto voluntaſ ſue.In
hoc igit᷑ naſcit᷑ qõ.qꝛ dicit mr̃em volẽ

tẽ occidi fuiſſe occiſã ĩiuſte.⁊ ſup hoc

aget᷑ ↄñ̃r.¶ Deinde ibil Atruʒz eni vt
vere Pꝛoſegꝗtur ſuum ꝓpoſitum.
Mꝛimo autẽ ꝓponit queſtiõem vna
Scðo aliã ibil Et vtꝝ eẽ.Tertio.ter
tiam ibi Quia ⁊ de hoc dubitabit ..
Quarto.ſoluit qõem.tertiã ibil. Ael
quẽadmodũ in operari Quinto ſol/
uit pꝛimã ⁊ ſcòam ſitł ibil Si aũt ſim

nllreiücgge
nrid dadu
dnoküſicpee
Cenmnuüftrcin
ii Nelbeßte
linmniiſner

Mſiar eſuene

ay Rvuton
eperl y iicy
lonne ſu wi⸗
fünigz, aure
cpniſbnſiartan

hnetörniün

Aaßz rerönin

icticſegtlünn:
. uII ſnilinegdir

Liniſticgeeme;
Cnrülfumantmiern
eimnſivnirrinn
heſmisntetmin
Eien ſplnhe

hltmniteri zist

uſlirni⸗ S

4R biitng wöonme⸗

=

Mlhſiniſkin
Muüghisgrefin
chniunefn
Geniinmiie
ſtine .
ndtglümi
chingtngzi,
igeirimi

lunt
NMNN
briie
RDZ
ntin
k Wng

d n

Wmäcn.
idinin

Loeen

mme Dam
ſſuncin e
Me iiig ti⸗
iwn
uimiiſn
niK
ile woen en
cciderat dn
er iiinſe
fmomn ſont
dubietti nn
inien uin
Olesnſaſ
tfeehnſun
i ninni
ſeger n
Gigiice/
utnim
it göen ein

limn liß⸗

pliciter Mꝛopõit Squeſtiõeʒ pꝛunã

d. ptrum eſt vel contingit aliquẽ ho/

minẽ volentem pati iniuſtũ ⁊ iniuriã
vel non. Sed eſt vłr ĩ.ꝙ omne iniuſtũ

pati ⁊ omnis iniuria ſit inuolũtariuʒ
quid ipᷣi pacenti quẽadmodũ iniuſtũ

facere vłr eſt voluntariũ faciẽti.( Cõ/

ſequẽter ibil Et vtrũ Pꝛoponit que
ſtionẽ ſcõᷣam. pꝛimo aũt ꝓponit titulũ
queſtionis. Scòo ad ꝑtem vnã ar guit
ibil Juſtum operari ertio ad alte/
ram ibi. Incõueniẽs autẽ Dicit ergo
pꝛimo ꝙ boc querẽdum eſt vtruʒ. ſ. oẽ
pati tã iuſtum q; iniuſtum ſic. puta vo
luntariũ vel illo modo puta inuolũta/
rium vel mediãdo ꝙ aliqð pari ſit vo
luntariũ.⁊ aliqð pati ſit inuolũtariuʒ
quẽadmodũ ſi quereret᷑ viꝑ omne fa

V.

cere iniuſtũ ſit volũtariũ vel oẽ inuolũ

tariũ. vel boc eſſz volũtariũ ⁊ illud in

uoluntariũ. ſimiliter eni queri põt de
pati ſicut de facere ¶ Scðo ibil/ Juſtũ

operari Arguit ad ptem pꝛimã.qꝙ fz

omne pati. tazʒ iuſtũ q; iniuſtũ ſit vni⸗
modi q.ſ.omne ſit voluntariũ. vel oẽ
ſit inuolũtariuz. arguit ergo ſic. omne
operari iuſtum. ſicut ⁊ omne operari
iniuſtum eſt volũtariũ.vt oñſuz eſt ſu/
pꝛa ca.iʒ. quare rõnabile ⁊ ꝓbabile
videt᷑ eſſe ꝙ nſtũ pani ⁊ iniuſtũ oppo
nant᷑.ſimiliter ei ꝙ eſt operari iuſtum
⁊ iniuſtũ.quare omne pati tam iuſtuzʒ

qᷓ; iniuſtum erit vnifoꝛmiter naie
Hu.

vel oẽ vnifoꝛmiter iuoluntariũ.
ius rõnis ponit alterã ptem añceden
tis ⁊ altera ſupplenda eſt vt ſuꝑpꝑle
m. ponit autẽ totũ ↄnñs ⁊ patʒ.¶ er
cio ibi Incõueniẽs Arguit ad ptem
alterã onñdens ꝙ nõ omne pati ẽ vni/
formiter volũtariũ vł iuoluntariũ.ſup
ponit aũt ex hijs que fiunt in iudicijs
ꝙ aliqð pati iuſtum eſt volũtariũ.ho⸗
mines eni iniuriã paſſi petunt inſtan
tiſſime ſibi reſtitutiõez ⁊ ſatiſfactiõezʒ
fieri.cum auxẽ fit.tunc iuſtuʒ patiunt
libenter ⁊ gaudẽter nimis.¶ Hoc er⸗/
go ſuppoſitopbat ꝙ nõ omne pati ſit

puiꝰmõi.qꝛ incõueniẽs eſt ꝙ vłr iniu

ſtum pati ſit volũtarium. de hoc enim
videmus homines eſſe dolẽteſ.quãdo
paſſi ſunt damna reruʒz vel vulnera ꝑ
ſonarũ.¶ Itẽ qꝛ etiã videmuſ ahquos
hoĩes inuolũtarie iuſtum pati.puta la
trones quãdo iuſte ducũtur ad patibu
luʒ. quare nõ eſt poſſibile ꝙ omne pa
ti ſit vnifoꝛmiter volũtariũ.¶ Muiꝰ rõ
nis ponit tantũ inſtantias ⁊ patet.
Conſequenter ibil Quia ⁊ de boc
Pꝛopõit tertiã queſtionẽ.d.ꝙ de hac
queſtiõe dubitabit aliquis.vtrũ.ſ.om
nis paſſus iniuſtũ mãliter ſumptũ.pu
ta damnũ cui accidit eẽ iniuſtũ.patiat᷑
iniuſtũ. ſic ꝙ ipa paſſio ſit ĩiuſta.¶ Eſt

eni ſcienduʒ ꝙ pati iniuſtũ põt intel/
ligi ⁊ exponi dupliciter. Ano mõ trã

ſitiue ſic ꝙ hec dictio iniuſtũ ſit accuſa
tiuꝰ.⁊ qð regat᷑ ab illo verbo pati. ⁊
tunc iĩiuſtum ſũmit᷑ materialiter. Alio
modo poteſt ĩtelligi intrãſitiue. ſic ꝙ

ipm pati ſit iniuſtum ⁊ paſſio iniuſta

hec autẽ amphibologica ⁊ dubia locu
tio non eſt infra latens in greco ſicut
in latino.in latino eniʒ videtur queri
idem de eodem. ¶ Cõſequenter ibi .
Ael quẽadmodũ Soluit iſtaʒ queſtio
nem.d.qꝙ ſicut fuit expoſituzʒ in hoc ꝙ
eſt operari.ſic exponenduʒ eſt in hoc
ꝙ eſt pati.quig in vtriſq; ſcʒ in opera

ri ⁊ in pati. ¶ Contingit ſᷣm accidens

trãſſũmere.i.tranſſũptiue loqui taʒ in
hijs que ſunt iuſta quã in hijs que ſũt
iniuſta quia non eſt ideʒ operari.qua
litercũq; res iniuſtas.puta inferri al/
teri damnũ quibus accidit eſſe iniuſtũ
illud inquã operari non eſt idẽ ei qð
eſt imuſtum facere.ſiue ei qð eſt iniu/
ſta factio.pꝛimũ enim poteſt eſſe ſine
iniuſtificatiõe operantis. Scòm vero
ipa eſt iniuſtificatio.ſiłr nec pati res
iniuſtas per legem pꝛobibitaſ. eſt idẽ
ei qð eſt iniuſtum pati ſeu iniuſta paſ
ſio. Et ſimiliter eſt idem iudicium de
iuſtis.puta de operari iuſta ⁊ de pati
iuſta. hoc autem pꝛobatur quantũ ad
pati ſcʒ ꝙ iniuſtum pati. nec ſit idem

₰

ei ꝗð ẽ iniuſta pati ᷣm modũ expõitũ

IIBRO

quia impoſſibile eſt iniuſtum pati.i.
iniuriari paſſiue nullo faciente actiue
iniuſtũ ⁊ iiuriã ⁊ ipoſſibile ẽ iuſtũ pa
ti.i. iuſtificari in recipiẽdo ius nullo
faciente iuſtũ ⁊ reddente ei ius.Sed
pati iniuſta.i.damna ⁊ nocumẽta cõ
tingit nullo faciente iniuſtum vel iiu/
ſtificatiõem puta ſi faciẽs operet᷑ pꝛo

pter ignoꝛãtiam ⁊ cõtingit iuſta pati

nullo faciente ſibi ius.puta ſi rem fur
tim ſublatã a caſu reperiat.quare ta/
lia pati nõ ẽ ĩiiuſtũ pati nec iuſtũ pati
vt expoſitum eſt.Huius rõnis ponit

cõcluſiõeʒ ibi. Hec iniuſta pati ⁊ ma

ioꝛem ibi. Impoſſibile ⁊ minoꝛ ſup/
plenda inr patz lia ¶ Konſequẽter
ibil Si aũt ſimpliciter ſoluit queſtio/
nẽ pꝛimã ⁊ ſcòaʒ in ſimul. ⁊ ſup hoc
ꝓbat ⁊ declarat quattuoꝛ cõcluſiões.
fa ibi Adhuc volens ſtertiã ibi Ael
nõ rectam quartã ibil. Ledit᷑ quideʒ

igitur.Mꝛima concluſio eſt ꝙ noce

re eum. qui vult noceri non eſt iniuſtũ
facere.hoc autẽ ꝓbat᷑ ducẽdo ad incõ
ueniens qꝛ ſi ſic eſſet tunc ſequeretur
wWaliquis ſibi ipi faceret miuſtũ. quia
incontinens volens nocet ſibi ipᷣi.hoc
autẽ eſt incõueniens.hoc enĩ eſt vnuʒ
de numero dubioꝝ. ĩ. determinãdoꝛũ
ꝓbat᷑ vt.ĩ.eodẽ ca.iS.ꝙ ñ cõtingit ali
quem ſibi ip̃ᷣi iniuſtũ facere quare no
cere eum qui noceri vult non eſt ſim/
pliciter iniuſtum facere ¶uius rõis
ponit pꝛimo añs.ꝙ poſſet eſſe maioꝛ
foꝛmãdo ſilogiſmuʒz.d.qꝙ ſi ſimpłr ĩiu
ſtum facere eſt aliquẽ ſcientẽ nocẽ eũ
qui noceri vult ſcientẽ dico eũ quẽ no
cet. ⁊ nocumẽtũ qð infert nocendo ⁊
modum nocẽdi.Et cum hoc ſuppona
tur ꝙ incontinẽs volens ſibi noceat.

⁊ volens iniuſtũ patiat.ſeꝗtur ꝙ ipe

ſibi ip̃i iniuſtuʒ faciat:qꝛ nullus alius
nocet ei. hoc autẽ videt᷑ incõueniens
vt dictum eſt. ⁊ ſic deſtructuz eſt conſe
quenſ.ꝙ ſumpliciter iniuſtũ facere nõ
eſt pᷣciſe nocere eum.qui vult noceri.
Seda cõcluſio eſt ꝙ iniuſtũ pati ſim
pliciter. non eſt ledi eum qui vult le/

patit᷑

di. hoc autẽ ꝓbat᷑ ducendo etiã ad in/
cõueniẽs.ꝙ ſi hoc eſſet ſequeret᷑ ali
quis incõtinẽs qui ꝓpter incontinen
tiã ſuã ledit᷑ ab amaſia. volente etiam
incontinenter viueret volens pateret᷑
iniuſtuʒ ab ea. hoc autẽ ꝓbatur euidẽ
ter inconueniẽs ꝙ. ſ. duo qui ſũme ſe
inuicem amãt ⁊ ſe ſibi inuiceʒ mutuo

cõicant patiant᷑ iniuſtum alter ab al,
tero.quare non videtur ꝙ ſimpliciter

iniuſtum pati.ſit volũtarie ledi huius
rõnis ponit tm̃ ↄñtiam in illa cõditio
nali. falſitas autẽ oñtis eſt notoria.
Cõſequẽter ibil Ael nõ recta Po/
nit tertiã cõcluſiõem que eſt ꝙ fimpli

citer iniuſtum facere eſt hoĩem ſciẽteʒ
non ex ignoꝛãtia operãteʒ ledere in,
nocentẽ pᷣter eius volũtatẽ hanc aute
cõcluſiõem concludit ex pᷣmiſſis.d. ꝓ

vel dicta incõueniẽtia ſequerent᷑. vel
diffinitio data de facere iniuſtũ nõ eſt

recta.Sed opoꝛtet apponere ei ꝙ eſt
nocere ſcientẽ nocere eũ ꝗ ledit᷑ ⁊ cq

quo ledit᷑ ⁊ quõ ledit᷑. Iſtis ꝗdẽ opoꝛ

tet apponere hoc ꝙ eſt pᷣter volunta⸗
teʒ eius qui leditur.⁊ tunc habemus

diffinitionem completam dicentes.
ſimpliciter iniuſtum facere eſt hoĩem
ſcienter ledere innocentezʒ pꝛeter ei
voluntatem.Et eſt addenduʒ innocẽ‚
teʒ. quoniꝗ alias leſura nõ eſt vłr in/
iuſta.

tur iniuſtum. pꝛimo ergo ponit eam

d. ꝙ bene ſequitur ex pꝛemiſſis pa-
liꝗs leditur ⁊ iniuſta ideſt damna pa

titur volens tamẽ nullus volens pati
tur miuſtum.i. iniurid.ſic ꝙ paſſio eiꝰ

ſit iniurioſa ⁊ iniuſta.ĩmo vmuerſali/

ter nullus vult imuſtum pati nec etiaʒ

incontinens de quo magis videretur

vniuerſaliter iniuſtum pati.Sed qui/
cunq; iniuſtum patitur pꝛeter volun/
tatem ſuam operatur ideſt ducitur ⁊
Scẽðo ibil Mec enĩ vult pbat
pꝛemiſſam queſtionẽ duplici ratione
2.ibi ů Qui autẽ que ipſius primo

a. Quarta cõcluſiõez ibil Ledit
quidem ..Eſt enim concluſio pꝛinci,
palis.ꝙ ſcilicet nullus volens pati⸗

cüieininn
iu Nerprer⸗

co
nib hun .

iißn in

— =
=☛2

ppht ſ ul
ihimi

42 , 44 2
ipan
entmuin

maon

iliii
ummu

ordnmmndepe

Pereninunce
Vvläbertnngin

imi ni
inlbckinti⸗
Gmmnüganpp
igorechhenim
toelAniuie

—,iↄ/—

Atſeculterg li⸗
(n auamerena
ri uttmn giin
lue onennsſd
ſefmgennsdrean

Pectur gits gar⸗

üinun
ilpwwcihiioeche

maeſripſis

hia unenspe

iinn glici wun

.

RHR

6

4
X

=

Milcſmeni
saes cben

aminigſcſnce

iimn iccinſ

Nnnmidqgiigeden
ckuridnerandi
onmii dend gi
8 acie inon
phanrgr open⸗

S
=S=

ſsenceletef

»„ „

lle ing iin

gchltingnen

11

1. MW
Enm
ine
8alli iidii
cſien t
nicenckh
ziaopenine
Cbn i
Weh)eiiin

Keetnulus iut
I.peinoe

hinretfen

1 inmſebin

s tme ltr
ni inmilegfe
nimini⸗
Ne umiin
cpeſn⸗ .

S

tige),

WV.

autẽ arguit ſic nullus vult ꝙ nõ exiſti
mat eẽ ſtudioſum ſed ꝗlibet exiſtimat
iniuſtũ pati nõ eſſe ſtudioſum. quare
nullus vult iniuſtum pati ¶ Hums
rationis ponit maiorez cũ ſupfluitate

negatiõis ⁊ patet addit autẽ dubiũ re

mouẽdo ꝙ ĩ cõtines opatur ulud ꝙ ex
tita opteꝛe non opari ſed ille ꝗ vnũ ꝗ
deʒ appetit ⁊ alteruʒ fugit. Appetit

enim voluptatẽ ⁊ fugit depaupatio

neʒz tñ ppter lucrũ voluptatis vult ſu/
ſtinere damnum de pauperationis ?
hoc modo adequat damnũ cũ lucro.
quare nõ ſe exiſtimat ĩiuſtũ pati q;ᷓ uiſ
5O velit damnũ pati nõ tñ ĩiuſtũ pan.
vlr igit᷑ nulłvłt iiuſtũ pati licet multi

velint damnũ pati ꝓpter aligd deſide

ratũ ĩ quo recõpenſant damnũ A Se/
cundo ibi Qui autẽ que ipſius] Aꝛ
guit ſpecialiter ꝙ ille ꝗ bona ſua dat
alteri puta meretrici vł adulatori nõ
patiat᷑ ĩiuſtum. qꝛ iiuſtũ pati non eſtĩ
poteſtate patienus ſed potius ĩ pote
ſtate facientis dare autẽ bona ſua eſt
ĩ poteſtate dãtis quare dar bona ſua
nõ ẽ ĩiuſtum pati.¶ Huius ratiõis po
nit primo cõcluſionẽ dicẽs ꝙ ille qui
dat bona que ſunt ipſius ſiue ſua quẽ
admodũ ait bomerus poeta.d. quẽdã
milutẽ nomine glãcũ dediſſe alteri p/
biſſimo militi.ſ.dyomedi arma ſua au
ꝛea ꝓ armis ereis ⁊.c.boues ꝓ ix.bo
bus tal inquã ꝗ ſic ſua dat nõ patitur
iiuſtum ⁊ hec ẽ cõcluſio ¶ Secũdo po
nit minoꝛẽ.d.q ĩ ipſo dante.i.ĩ eius

poteſtate ẽ daꝛe vel nõ dare ¶ Ter⸗

tio maoirẽ dicens.ꝙ iiuſtũ pati nõ ẽ
in ipſo paciẽte.i.nõ in eiuſ poteſtate
28 ꝓbatur qꝛ opoꝛtet pꝛeexiſtere
aliũ faciẽtẽ ei iiuriam nullo eni faciẽ
te iiuriã ipſe nõ pateret᷑ iiuſtũ quare
magis ẽ in poteſtate faciẽtis quam in
poteſtate paciẽtis ĩiuꝛiam. Altimo
auteʒ cõcludit.d.ꝙ manifeſtius ẽ qi
iiuſtũ pati nõ ẽ voluntaꝛiuʒ.

Queſſio decimaoctaua

ſſttione philoſophi vtrũ aliꝗs
volẽs patiat᷑ iiuriam ſeu ĩiuſtũ. Et ar

guit ꝙ ſic primo qꝛ pluribꝰ modis cõ

tingit euenire malum qᷓ; bonuzʒ. iuſtũ
qᷓ; iniuſtũ.vt ſupra.li.2.cap..Sʒ iu/
ſtuʒ pati ꝙ ẽ bonũ contingit eueniꝛe
duplicit᷑.ſ.volũtarie ⁊ ĩiuolũtarie.qua
re ĩiuſtũ pati cõtinget non ſolum vno

modo.ſ.ĩuoluntaꝛie ymmo etiã ĩ plu

ꝛibus modis.qꝛ etiã voluntarie ⁊ in
voluntãrie. ¶ Secũdo qꝛ ſicut nullus
patit᷑ ĩinſtũm nullo faciente ĩiuſtũ ſᷣm
ſniam philoſophi. Sic etiã nullus fa
cit ĩiuſtuʒ nullo paciẽte iniuſtũ. Sʒ le
dens volentẽ ledi facit iniuſtũ quare
patiẽs patitur iniuſtũ.Qð autẽ aliꝗs
ledẽſ volentẽ ledi faciat iniuſtũ ꝓbat᷑.
tũ qꝛ xpᷣs volẽs pati paſſꝰẽ.oblateni
ẽ morti qꝛ ipᷣe voluit yſa.3 ¶Et idẽ
dicit andreas ad ageam vt habetur ĩ
eius legẽda.⁊ tñ iniuſtũ fecerũt ꝗ eũ
crucifixerũt tũ qꝛ dð dãnauit ad moꝛ
tem pueꝛũ a malechitẽ.qꝛ dicebat ſe
iterfeciſſe ſaulẽ volentẽ ĩteꝛfici.2. re.
.i. cap.¶ &x quo vidett ꝙ dauid ꝛepu/
tauit illũ puerũ feciſſe iniuſtũ ĩterficiẽ
do volentem iterfici.tũ qꝛ ſancti apłi
gaudentes ibãt a cõſpectu cõſilij pha
ꝛiſeoꝝ.qm̃ digni hahiti ſunt ꝓ nomie

ieſu cõtumeliã pati.actus.. Et tñ cõ

ſtat ꝙ illi fecerunt iniuſtã cõtumeliã ⁊
ꝙ ipſi iniuſtũ ⁊ ĩiuriã paſſi ſunt tũ qꝛ
cõtractꝰ vſurariꝰ ẽ voluntari ex vtra
que parte.⁊ tñ vir. vſurarius facit in
luſtum at᷑li vt ꝓbatum ẽ ſupra tracta/
tu de liberalitate quare patet multi/

pliciter ꝙ aligs ledens volentẽ ledi

facit iniuſtũ ⁊ iniuriã pacienti. ¶ Gʒ
ĩ oppoſitũ ẽ ſnia philoſophi ⁊ ſnĩa in
ris expᷣſſa.ff.de iniurijs.l.i.J.vſq; a
deo ⁊. ff. de aqua.plu. arcenda.l.ĩdiẽ
icendũ ꝙ ille ꝗ volens nocumẽ
tum patt᷑. pati poteſt iniuriã ⁊ iniu/
ſtũ in. 4. caſibns. primo quið ſi eius

N

voluntas ſit tacita nõ expᷣſſa puta ſi ui

cy hñs eqũ velit tacite ꝙ vicinei- int
ficiat ipᷣm.qꝛ ⁊ ſibi ipᷣi ſpat ſatiſfõneʒ

IBRO.

⁊ vicino optat damnificationẽ. ſtan
te igitur tali tacita voluntate. Si vi
cinus ille iterficiat equm ipſe facit in
iuſtũ ⁊ tenetur ad ſatiſfactionẽ qꝛ vo
luntas tacita nõ dedit auctoritatẽ vel
hncẽnã ei ĩiteꝛficiẽdi.Et ideo iudex co
get eum ſatiſfacere ſi tamẽ voluntas
illa fuiſſet expreſſa ſic ꝙ ticius dixiſſet
vicino ſuo ĩteꝛfice mihi equm tunc il/
le nõ feciſſet iiuſtum nec ſatiſfacere te
neret. ¶Secundo ſi voluntas ſit paꝛ/

tialis non integra puta ſi titius velit

ipſe ledi.nolit tamẽ ꝙ alter ledat pro
eo ꝙ ledi eſtimat ſibi leſo finaliter fo
re bonum ſed ledere ledenti eſtimat
finaliter fore malũ. Et hoc modo xpᷣs
⁊ apoſtoli ⁊ martireſ alij volebãt coꝛ
poralit᷑ ledi ꝓ ſalute fidei qꝛ hoc erat
eis lucrũ dñte paulo mihi viuere xp̃ᷣo
ẽ ⁊ mori lucrum phitł illo.nolebãt tñ
ꝙ alij lederẽt ꝗr hoc eiſ finaliter erat
damnum. ¶ Iſti ergo ſic patieban
tu2 iiuſtũ qꝛ volũtaſ eorũ non optabat
totum qð requizebatur ad pati. Mec
p ↄñs dabat aduerſarijs fidei lniam
ledendi quare ⁊ illi faciebant ⁊ iſti
patiebãtur ĩiuſtum. ¶ Zertio ſi volũ
tas ſit cõditionata ⁊ ĩ voluntaꝛio p/
mixta nõ ſimplex nec abſoluta. puta
cum aligs ſe obligat ad vſurã ipſe ꝗ/
dem vellet accipere pecuniaʒ mutuo
ſine damno vſurarũ ſi poſſet habere
ſed qꝛ pecunia idiget ⁊ aliter habere
non poteſt ideo vult ſic accipe hec tñ
voluntaſ nõ ſimplex nec abſoluta non
tollit quin vſurarius faciat iiuſtum ⁊
quin alter patiatur ĩiuſtũ vt ſupra trac
tatu de liberalitate queſtiõe de vſura.
Ex hoc ſequit᷑ ꝙ enſenia miſſa eis ꝗ
pecuniam gratis accomodãt nõ ca/
dunt ſub vſura qꝛ illa ſunt ſimpliciter
2 abſolute volutarie data. ¶ QAuarto
ſi voluntas ſit ligata nõ libera ſicut
ẽ in puero vel ĩ gꝛauiter ifirmo qui cõ
unuer ea que ſunt ſibi noxia cupiũt ꝗ

mnn. puero vel ifirmo faceret nocumen

tum m voluntatẽ eoꝛuʒ faceret eis ĩ
iuriã ⁊ iiuſtum. qꝛ tłes ᷣm naturã cõ

miſſi ſunt nõ ſue ſed aliene voluntati
⁊ rationi ⁊ ideo ꝗ regit ĩfirmũ nõ ſᷣm
voluntatẽ medici ſed ipſius ĩfirmi ĩiu
riam facit ei ⁊ ideʒ ẽ ĩdiciũ vniueꝛſali
teꝛ de quolibet ꝗ nõ ẽ cõpos mentis
ſue. ¶ Supponẽdo autem cum philo
ſopho ꝙ aligꝗs voluntate expreſia ro
gante precipiente vel reꝗrente ⁊ vo
luntate itegꝛa optãte ſe ipſum pati ⁊
alteꝛuzʒ facere ⁊ voluntate ſimplici x
abſoluta volente paſſionẽ abſq; cõdi

tione ⁊ abſq; voluntate ⁊ voluntate

libera non ligata habente plenum ra
tionis ⁊ cognitionis vſum. hoc igitur
ſupponendo ꝙ aligꝗs tali volũtate ve
lit nocumentum pati.¶ Dicendũ ꝙ
patiens nocumentum nõ patituꝛ iiu
ſtum Cni ratio poteſt eſſe duplex.
vna quidem quia vel talis vult ledi p
pter bonum futurum ſicut accidit illi

qui ſibi facit amputari manum vt ſal

uetur corpus rehquũ hoc autem eꝛit
illi gratia ⁊ non iniuria vel vult ledi
ꝓpter malũ ſicut deſperatus.⁊ tunc
leſio nõ eſſet iiuſta ymo iuſtiſſima.qꝛ
ipſe ẽ hene dignus tali vel maiori pe
na ſicut dicit philoſophus infra eodẽ

.cap.is.de illo qui ſe ipſum interficit

ꝗ vltra penã mortis qᷓ; ſibi gratis itu
lit punitur amplius qꝛ talis volun/
tas fecerat eum dignum maiori pena
q́; ſit mors ſimplex. Alia ratio eſt qꝛ

ſecundum iura ille agit cuiꝰ auctoꝛita
te agitur vt ꝓbat᷑.ff. de adminiſt.t.l.

ita auten. J·geſſiſſe ĩ verſu. ꝙ ſi gs

cum multis concordantijs. per eins
gloſam allegatis z ſiame caſup/

miſſo nocumentũ agit᷑ auctoritate illiꝰ

ꝗ nocumentum patitur quare ſi ꝗs ſi

bi faceret ĩiuriam ipſe faceret ſibi eã
hoc auteʒ eſt impoſſiblie vt ꝓbatur in
fra.A.cap.is.quare nullus facit ei in
iuriam nec p conſequens ipſe patitur

eam: ¶ Ad primum poteſt dici tri

pliciter vno modo ꝙ philoſophus.d.
płibus modis poſſet fieri malum qua
honum loquitur de bono moris ⁊ ma
lo moris.pati autẽ iiuſtum nõ ẽ maluʒ

no unint i
Wnſefalſeinun
Miſchoioau'ent

7
eeee f f

— =
—

—

„

oſunteelbf
nesſpontue n

iſitgipin

önnt .

iſtiſmnun
iütRfenn

Nnkenii d
Crignurines

ſii tünni ͤ

ſtüfagiapuͤc

uvGfmami
ininäilicgiten

oiſinnrlech

wot deepkstde

1

Al Adinſtüni

☛

tnmid goereinn
Gmmnönmutin

.

Mim.

etb wanti

Drmierz
ſnderdeit

mudei
idäätpim r
borponigeſti⸗
ictzſoppont il

nſifaca,.
tſicklteno P

7
.
.

☛

H

leſtänngt ine
uumncnaöcea
ſesari Dite
nleeiſisdticſs
gelgnre che r
eNemniinp

Mpeniſienie

:

==

—
— =—

—
.

ee
See
==

H

W
S=S

2 V
–— moꝛis. multi eni ſciſſimi viri. paſſi ſüt tem.i. vltra q; ſit dignũ. faciat iniuſtũ
Wü/ür iniuſtum. nec pati iuſtũ ẽ vłr bonũ mo alteri pti vel non ipe iudex.ſed pars
twini riſ. Alio mõ ꝙ iniuſtũ pati magis pti illa que recepit ⁊ habet ius alterius.
agni net ad bonũ moꝛis.qᷓ iuſtũ pati.ſi.n. Scðm autẽ eſt. vtꝝ cõtingat aliquez
NRKMðM vtrobiq; ſit pena. bec tñ iuſta ⁊ ibi in ſibi ipi iniuſtũ ſeu iiuriã facere.bec at
W iuſta. cõſtat ꝙ patnẽs penã iuſtam eſt queſtio determinabit ifra ca. 18. (ö .
* N malus. qꝛ ſine malitia non põt infer⸗ ſequẽter ibi Si eni cõtingit ertra
ncmirben ri pena iuſta. patiens vero penã iniu ctat queſtionẽ pꝛimã ꝓpolſitã pꝛimo
ed ſtã videt eſſe fm hoc bonus innocẽſ autẽ ad vnam partẽ queſtiõis arguit.
e „R quare nõ miꝝ ſi płibus modis infert ſcdo illð argumẽtũ ſoluit ibil. Ał nec
lenie ⁊ inferri põt pena iuſta qᷓ; iniuſta.qꝛ hoc.tercio põit cõcluſiõem intentaʒ
1 Nnnn plures ſunt nocẽtes pena digni ; ino ibi.. AFanifeſtũ aũt quarto ꝓbat eã
Euldihne centes ipunitate digni. erci mõ ibi Mon eni cui Arguit ergo pꝛimo
NnOnSffän dici põt. ꝙ illi plures modi de quibuſ ꝙ iudex vel mediatoꝛ diſtribuẽs nõ fa
galestine loquit᷑ phi. ſũmunt᷑ per cõpatiõem ad ciat iniuri.ſed pars vltra q; dignum
um pai. mediũ.qꝛ vt ipe ait.vno mõ contingit ſi recipiẽs.Arguit igit᷑ ſic ducẽdo ad
WenmI in attingere mediũ. Sed infinitis mõis incõueniẽs.qꝛ ſi cõtingat illud qð di/
i oel ia contingit deuiare a medio. bic antem ctuʒ eſt pꝛimo.videlicʒ ꝙ diſtribuens
naelan ſũmũt᷑ pluẽs modi.nõ ꝑ cõpatiõeʒ ad inter ꝓximũ ⁊ ꝓximũ faciat iniuſtum
nfummſan mediũ ſʒ ad pꝛĩcipiũ operationũ qð ẽ ⁊ non pars habẽs pluſq; dignũ ſit. ſe
umpun volũtas. ¶ AUd ſᷣm autẽ dicẽdũ ꝙ nullł quit᷑ ꝙ aliꝗs ipᷣe ſibi faciat iniuriaʒ ⁊
sRii facit iniuriã illi qui tali volũtate qua/ iniuſtũ. poſuo ꝙ ſciẽs ⁊ volẽs tribuat
uru EE deſcripſi vult ledi. &t ad inſtũtias de bonis diſtribuẽdis plus alteri qᷓ; ſi
ene de xpᷣo ⁊ de apłis ⁊ de vſurarijs iam bi ipi. hoc autẽ eſt incõueniẽs.qꝛ mo
in ii rñſuʒ eſt. Ad inſtãtiã autẽ de ſaule doõ derati viri qui ſũt donatiui.vident᷑ hoc

*2 . ℳ Ee
cr itipufn

zauni leʒ. ſed quare nõ timuiſti mitte manũ ri. Et ſiłi modo liberalis bomo diſtri/
ninnnunt in xpᷣm dñi notã iniuriã irrogatazʒ dño buẽs dat maioꝛa.retinẽs ꝓ ſe ipᷣo mi⸗
zmie non ſauli occiſo. noꝛa. quare peccatũ iniuſie diſiributõ

ealer Ruuteoct
Sſmnper Auln

malleid u

ꝙ dauid nõ puniuit illũ pueruʒ ex hoc
ꝙ dicerer ſe feciſſe iniuriã ſauli volẽti

interfici. ſed dño cinꝰ erat xpᷣus.Et iõ

non dicit dauid. quare interfeciſti ſau

¶ WMectio decimaſeptima.
Ehuc autẽ que pᷣeligimꝰ ſu⸗/

facere nullã faciẽdo iniuriã. aãſue

tus enĩ iniuriaʒ cõdonatꝰ. vt ſupꝛa li.
4. tractatu de mãſuetudine Eſt mino
ratus ſui iuris qꝛ remittit iniuriã alte

nis eſt nõ indiſtribuẽte ſed in pte reci
piente.¶ Conſequẽter ibil Al nõ hoc

i is pꝛa egit de volũtaria paſſiõe WPMꝛemiſſũ argumẽtuʒ ſoluit duplicit
e V nocumẽti. bic aüt agit de ĩiu Pꝛimo qꝛ diſtribuẽs dans pꝛius alte
RNc icia iudicũ ⁊ ptium. pꝛimo igitur ſu ri ⁊ min ſibi lp̃ᷣi de bono diſtribuẽdo

S .1

„ m
eni ag n minãdaʒ. o ꝓpomit aliã de imiuſticia in gloꝛia ⁊ bonoꝛabili fama. ⁊ in ope
m anm ag ſe ipm infra ca. 18. Determindd aʒ virtuoſo qð eſt ſimpłr bonũ.quare il/
mam ipſein⸗ ibi &t ſi eſt.tercio ptractat pꝛimam le qui ſic diſtribuit.nullã ĩiuriã ſibi fa/
ſ mpoſſlen ibi Si eni cõtingit quarto determiĩat cit. faciẽs in pecunia ſupabundare ꝓ
i u ſe⸗ alias quatuoꝛ circa pcedẽtia ĩcidẽtes ximũ ⁊ in fama ⁊ in opere virtuoſo ſe
Rρs ibil hoies autẽ Dicit 5 pꝛimo ꝙ iter ipʒ.¶ Ecdo ibi Adhuc ſoluit᷑ Soluit
mun ,e illa que pꝛe alijs dicẽdis de iuſticia 1 aliter. d. ꝙ adhuc pᷣmiſſuz argumẽtum
moco pint, iiuſticia eligimꝰ.adhuc reſtãt duo dicẽ ſoluit᷑ ſm diffinitiõem eius qð eſt iniu
ein da æ determinâda. Pzimñ vtrũ iuðx ſtum facere ſeu iniuſte factiõis datam
ur debon qui vni parti plus tribuit pᷣter dignita ſupꝛa ca.pximo in qua dictuʒ eſt ꝙ in

„
nant iſmi⸗

per boc ꝓponit queſtiõem hic deter/

ſupabundat in altero maioꝛi bono.ſ.

–—

CIBRO H

iuſtuʒ facere eſt ſciẽter ⁊ volũtarie no
cere alteri innocẽti pᷣter eius volũtatẽ
ille vero qui ſic diſtribuit nihil patitur
pᷣter eius voluntatẽ.quare ipᷣe nõ pa/
titur iniuriã vel iuiuſtũ quãuis patiat
leſurã ⁊ nocumentũ. ⁊ ſi non patitur
iniuſtum nec per ↄñs ipᷣe ſibi ipi facit
iniuſtũ equẽter ibi. A Hanifeſtũ
autẽ Ponit cõcluſiõem intentam. d.
manifeſtũ eẽ ꝙ iudex partibꝰ iura ſua
debẽs vᷣm vniuſcuiuſq; dignitatẽ diſtri
buere.peccat ⁊ iniuſtũ facit vłr. pars
autẽ plus recipiens ⁊ plus habẽs.nõ
ſemper facit iniuſtũ q;uis aliqñ pars
ſu pticeps in iuſticie cuʒ iudice diſtri
butoꝛe quãdo.ſ.pᷣcig vel pᷣcibꝰ ad hoc
inducit iudiceʒ ¶ Coſequẽter ibij Hõ
ei cui ꝓbat hoc tripliciter. Pꝛimo qꝛ
ille facit iniuſtũ in quo eſt pꝛincipim

tas actionis iniuſte. ⁊ null⸗ ahus.
Sed indiſtribuẽte iudice pꝛincipiũ

eſt.⁊ ptãs actiõis iniuſte.⁊ nõ in re-
cipiente.quare iudex diſtribuens pec
cat ⁊ iniuſtũ facit.nõ autẽ pars deci/
piens.huiꝰ rönis ponit pꝛimo maio/
rẽ.d.ꝙ iniuſtũ facit nõ ille cui ineſt in/
iuſtum damnũ. vel iniuſtũ lucrum ſed
ille cui ineſt eſſe volentẽ hoc facere.i.
volũtas hoc faciẽdi. hoc autẽ eſt illud
vel ille.vnde eſt pꝛincipiũ actiõis ĩiu
ſte.ille.ſ.in cuius ptãte vel voluntate

elſt facere iuſtum vel iniuſtũ. Scõᷣo po
nit minoꝛẽ.d.ꝙ hoc pꝛincipiũ ⁊ ptãs

actiõis inique eſt in diſtribuẽte. nõ an
tẽ in recipiẽte.
multipliciter Intendit ſic argnere.in
omni actione iuſta vel iniuſta ille facit
iuſtum vel iniuſtum. qui facit ⁊ agit vt
agit pᷣcipiẽs ⁊ pꝛincipale. ⁊ nõ ille ꝗ

agẽ ſſicut res inaiata vel irrönalis. vł

ſicut manꝰ vel ſicut famulłꝰ vel ſicut in
ſtrumẽtum pᷣcipientis. Sed iudex di/

ſtribuens agit vt agẽs pᷣ̃cipiẽs ⁊ pꝛin

cipale.pars vero recipiẽs vt res ĩaĩa
ta vel irrõnał.Sic enĩ reciperet aqua
pecuniã.vel canis panẽ vel manꝰ vel
famulꝰ ſequens imperiũ dñi pcipiens
quare iudex diſtribuẽs iniuſtü facit ⁊

Zercio ibil Adhuc

non pars que recipit. huiꝰ rönis non

ponit niſi diſtinctiõem agentium.qua

tñ viſa videt᷑ ratio tota. ¶ Tercio ibi
LAdhuc ſiquidem Arguit ad idẽ p
mittit tñ pꝛimo vnã diſtinctiõem de in
equalitate iudicij.d. ꝙ adhuc põt ar/
gui.Eſt tñ pᷣſciẽdũ ꝙ dupłr iuox pᷣt da

re malũ iudiciũ. vno modo ſi ignoꝛis

leges iniuſtũ iudicauerit ⁊ tũc ſᷣm le/
gale iuſtũ ſibi ignotũ nõ facit iniuſtũ
qꝛ nõ ꝓcedit de volũtate iniuſta. ſʒ ex
ignoꝛãtia.Hec eius iudiciũ eſt iniuſtũ
ad ipᷣm iudicẽ non ad reʒ nec ad legẽ
relatuz. Eſt tñ vt vel quaſi iniuſtũ.qi
ius legale ꝙ ignoꝛari põt alterũ eſt a
iure pꝛimo ⁊ naturali ꝙ ignoꝛari coit
nõ poteſt. Et ideo qꝛ ius legale oꝛtuʒ

habzʒ a natuãli.idcirco qui ſcit ius na
turale.quodãmõ ſcit ius legale. quae
ille qui ex ignoꝛãtia iuſti legalis male

iudicat.quodãmodo iudicat contra ſi
bi notũ in vłi iuſti naturalis.Alio mo
do iudex dare põt malũ iudiciũ ex cer
ta ſcientia non ex ignoꝛũtia.puta ſi co
gnoſcens iudicium iniuſtũ.⁊ iudex fa

cit auare diſtribuẽs ⁊ iudicãs inequa

liter. ⁊ hoc eſt ppter vnaʒ de duabus
cauſis.quia vel ob gratiã parti alteri

faciendaʒ. vel ob penam alteri inferẽ
dam parti ſcʒ qmate gratiam ⁊ parti

odite penam. ( Seinde ibi Quemad
modũ igitur Arguit ad ꝓpoſitum qꝛ
quicunq; partitur ⁊ diuidit ſᷣm iniuſti
ficatiõem accipiens ⁊ habens plusp
ſe vltra ꝓpꝛiaʒ dignitatẽ facit iniuſtũ

Sed udex ſcienter male iudicanſ ipe

ptiuur ⁊ diuidit ᷣm iniuſtificatioezʒ.qꝛ
vltra pꝛopꝛiam dignitatẽ plus habet
⁊ plus recipit.quare ipᷣe pꝛincipali/
ter iniuſtum facit omius ratiõis ſup
ponit maioꝛeʒ ex pꝛehabitis.põit au
tem minoꝛem dicens.qꝙ quẽadmoduʒ

ſi aliquis ptiatur inter ſe ⁊ pꝛoximuʒ

iniuſtificatiõem faciens.⁊ ᷣm iniuſtifi

catiõum diſtribuens.facit iuſtum ſim/

pliciter. Sic etiaʒ iudex qui amoꝛe vł
odio iudicauit ĩiuſte.ipᷣe quidem plus
habet. quia in illis qui de diſtributioe

AVxthii cf
4

V

E ==
—

õ

utiaut n
eingin⸗

Dteninidg

nthenmn
giſcpgeun
ibͤeusenmtas
meeum

— =n

D
GtSdnndin

—

gingſkiccgumn
1CMatmin

Peemmau
tnhmiittles
ccinin
ſiſiteſtick

ütttutere

intriklani
hriAKaN
greſbi Pꝛor
(uonomiutag

——

ubuſcic bütbes
bilaibi ouora
iU eſtone ohio
Aungriopiniae.
Uederlitnure
irimne in u

ticcum preſt⸗
tumnnin. Sln
gtnirnitückei

igtmn tdndi

IiPrinnig

Mwöckitſclugen

(atgliumnigin
Paänienmima

1

iußin le 1

I biin Aorumn Rä

mdn

N
maensea e
Mcidgi
aäüg
ena maht
N

n
ia
Göſcriete
rinniite

er än
cänemyet
ufahfmigen
rumr 1 öuift
Cipiens tNr⸗

e
namdguſt

V,

Nez e
en nns,
. „ ,
u Mer 4 6
ſee
4. me . ,.
nbvens ſil 4

Gt iuſt e,

inilsun

alqꝗd recipiũt eſt ipe iudex ꝗ alteri ꝑ/
ti adiudicauit agrum. queʒ ipᷣe non re
cepit.ſed argẽtũ ab illa pte accepit.
Poteſt etiã dici ꝙ poſito.ꝙ non re/
ceperu argentum.accepit nihilominꝰ
ipᷣm agrũ.ſi ob gratiã ꝑtis ipᷣm adiudi
cauerit ·quia quodãmõ quiſq; recepit
illud qð eius amicus recipit. Si vero

ob odium ⁊ penam alterius ptis ad/

indicauerit.tũc nec argentũ nec agruʒ

recipit. Sed vindictã gaudiũ ⁊ cõpla
centiaʒꝝ ſibi acquirit ex malo eius quẽ

odit. ¶ Eoſequẽter ibil Homines au
tem Geterminata pꝛincipali queſtio

ne. determiat alias quattuoꝛ occurrẽé/⸗

tes circa pᷣmiſſa quaꝝ pꝛima eſt vtruzʒ
iniuſtũ eſſe ſit facile.Sc iuſta⸗
⁊ iniuſta legalia ſcire ſit magna pars
pꝛudentie que determĩatur ibil Simi

iuſte agere ibil Pꝛopter ipᷣm ãt hoc
Quarta vtrum iuſta poſſint interueni
re quibuſcũq; bntibus exterioꝛa bona
diuiſibilia ibil Suut autez iuſta]. De
pꝛima queſtione phioſophꝰ pꝛimo re

citat vulgarẽ opinionẽ.d.ꝙ hoĩes ſup

ple vulgares exiſtimãt eſſe in ſe ipſis
iniuſtum facere.⁊ in boc bene exiſti/
mant qꝛ in eoꝛum poteſtate eſt facere
bonum vel maluz. Sed ipᷣi ꝓpter hoc
⁊ exiſtimãt iniuſtũ eſſe facile.hoc tam̃

non ſequuur. ⁊ ideo phi. ibil Hoc aũt

non eſt Sictã opinionẽ coꝛꝛigit.d.q;
hoc nõ eſt ita ſcilicet ꝙ iniuſtũ eſſe ſu
facile quãuis imuſtuʒ facere ſit facile
qꝛ cõmiſceri vxoꝛi ꝓximi ſui ipᷣa cõſen
tiente ⁊ pcutere pꝛoximũ ⁊ manun p/
pꝛia dare argentũ mactarijs vt inter/
ficiant ip̃ʒ.hoc eſt facile ⁊ eſt ſimplici
ter in eis.i.in eoꝛum ptãte. Sed hoc

facere ſic ſe hũtes ⁊ ſic diſpoſiti ⁊ ſic
eligentes ſicut ſe babent ⁊ ſicun diſpo
nũtur. 2 ſicut eligũt viri iniuſti in ma/
licijs habituati hoc nõ eſt facile nec ẽ

in eoꝛuʒz poteſtate ſic ſcʒ ꝙ cum 3
ſt

rint eſſe iniuſti ſtatiʒ ſint iuiuſti.¶⸗
autẽ ſciẽdum ꝙ queſtio iſta ſᷣm ſe vide
tur eſſe infructuoſa.quia nullus que/

liter aũt Cercia vtruz iuſtus poſſit in

rit. nullus vult.⁊ nullus eligit eſſe in/
iuſtus ſᷣm rõeʒ ininſti ⁊ ſiuſticie. Hec

bꝛeuiter aliquid nõ ſtudioſuz vt ſupꝛa

ca.ꝓximo. Sed in hac queſtiõe deter
minat᷑ alia ſcʒ vtrũ eſſe iuſtum ſit faci
cile.hec enĩ queſtio põt eſſe fructuoſa
pꝛo hijs qui volunt eſſe iuſti ⁊ hec eſt
bic virtualiter determinata. ¶ Zicẽdũ
eni eſt de hac.ſicut de illa ꝙ ſcʒ opus
iuſtum facere eſt facile ſed hoc iuſtum
eſſe ⁊ hitum iuſticie firmatim habere
nec ẽ facile.nec ẽ pꝛo ſtatim in homis
poteſtate. vt ſupꝛa li. ʒ. ca. Sð. ¶ Conſe
quẽter ibil Siłr autẽ Oe ſcða queſtio
ne recitat etiam pꝛimo opinionẽ vul/
garem.d.ꝙ ſimiliter hoĩes exiſtimant
iuſta ⁊ iniuſta cognoſcere:nihil ſapiẽſ
.i.nihil ſapiẽtie ſeu pꝛudẽtie eſſe. hoc
eſt nõ magnũ non magnã pteʒ eẽ pꝛu
dentie.quoꝝ motiuũ ẽ.qm illa de qui/
bus leges dicũt ⁊ determinãt intelli/
gere nõ eſt difficile.¶ Scðo ibi. Sʒ nõ
hec ſunt Dictã opiniõem coꝛrigit oñ
dens quid eſt magnũ ⁊ difficile.⁊ ꝗd
puum ⁊ facile agnoſcere circa iuſta.
Hicit ergo ꝙ hec legalia per legũ no
ticiã cognita.nõ ſunt iuſta niſi ſʒ acci

dens.ſed iuſta aliqualiter.i.decenter

æ bene eligit᷑ ⁊ ꝓmpte operata ⁊? a/
liqualiter diſtributa ſunt ſcõᷣm ſe iuſta
nõ tamẽ ſᷣm accñs.hoc autẽ eſt płꝰ ne
ceſſarium ⁊ magis eſt opus ad habe/

re pꝛudentiã qᷓ; ſit neceſſariũ iſto du/

plici modo ſcire ſana ad medicinam.
In medicina nãq; eſt aliꝗd facile ⁊ a
liqd difficile. facile ꝗdez eſt ſcire vinũ
æ ſcire mel ⁊ ſcire elleboꝝ.i.herbam
medicinalem que dicit᷑ hec elleboꝛus
vel hoc elleboꝝ que plurimũ naſcitur
circa fluuiũ elle boꝝ.vnde ſic vocata ẽ

¶ Item facile eſt ſcire vſtionẽ vlcerũ

⁊æ inciſioneʒ eoꝝ.vñ ſcire oĩa hec non

reddit perfectũ medicũ.ſed ſcire qua

liter quãtum ad modũ ⁊ cui quantum

ad hoiem ſanãdum. ⁊ quãdo q;tuʒ ad

cõſtellatiõem ⁊ tps.opoꝛtet pᷣdicta di
ſtribuere ad ſanitatẽ inducẽdam. hoc
eſt magnũ ⁊ difficile.Et hec oĩa ſcire
nur 2

LIBRO

tatum opus ⁊ tam neceſſariũ eſt q;tuʒ
eſt medicum eſſe quia oĩa iſta ſcire eſt
perfectum medicũ eſſe.Similiter au/
tẽ eſt in ꝓpoſiuto.qm̃ ſcire iuſta legalia
vt ſunt lege poſita eſt facile ⁊ hoc nõ
reddit hoiem pꝛudentem ⁊ iuſtũ. Sʒ
iuſta ſcire.vt decẽter operata ⁊ diſtri
buta ⁊ per cõueniẽtem experientiam
nota quãtum ad modum. quantuʒ ad
pſonas.quãtum ad tempoꝛa ⁊ quãtũ
ad ceteras circõſtantias hoc eſt diffi/
cile ⁊ hoc reddit boiem pꝛudenteʒ ⁊
iuſtum. ꝓbatio autem iſta tenet per lo
cum a minoꝛi.quia minoꝛ experientia
ſufficit ad eſſe perfectum medicum qᷓ;

ad eſſe pꝛudentem virum. quia medi-/

cina tantum eſt circa bona ⁊? mala hu
mani coꝛpoꝛis. Pꝛudentia vero ẽ cir
ca omnia bona ⁊ mala rocius homis
⁊ tocius hene viuere hois vt infra li.
6.ca.6.¶Conſequẽter ibi Pꝛopteꝛ
ipʒʒ ãt hoc ]. De tercia queſtiõe recitat
etiam pꝛimo vulgarem opinionem. ⁊
fo coꝛrigit oĩia ibi Sed unimere Si⸗/

cit ergo pꝛimo ꝙ homines exiſtimant

ꝓpter bhoc ipᷣm.hoc eſt pꝛopter pᷣoſtẽ/
ſam ignoꝛantiã quia diſtinguere neſci
unt inter opus bonũ vel maluzʒ ⁊ ope
randi modũ ſᷣm omnes circõſtantias
determinatũ. Pꝛopter hoc inquã ex
iſtimant iniuſtum facere eſſe opus ho
minis iuſti.non minus quaʒ hominis
iniuſti.quoꝛum motiuũ eſt quia homo
iuſtus non minus eſt potens operari
vnũqðq; talium operum qᷓ; iniuſtus.ꝓ
eo ꝙ homo iuſtus magis eſt dñs ſui qᷓ;
iniuſtus homo ſit dñs ſui. ⁊ ideo non
minus poteſt hec omnia facere. puta
cõmiſceri mulieri aliene.⁊ pcutere ꝓ
ximum. Et ſimiliter poteſt facere ope
ra viri timidi.puta clypeum dimittere
⁊ retro conuerſus in qualecũq;ʒ diuer
ſoꝛum currere fugere ⁊ abire. ¶ Se⸗/
cundo ibi Sed timere Hanc opinio
nem coꝛrigit dicens ꝙ timere quãtum
ad virum foꝛtem ⁊ iniuſtũ opus face/
re quantum ad virum iuſtũ non ẽ hec
pꝛedicta opera vitioſa facere.niſi ſᷣm

accidẽs. quia hbec opera poſſent vtiq;

vitioſa fieri.ſed hoĩem ſic ſe hñtem.⁊

ſic diſpoſitum.ſicut ſe habent ⁊ ſicut
diſponuntur timidus ⁊ iniuſtus. talia

facere eſſet vitioſum operari ⁊ agere
quemadmodũ apud medicos medica

ri ⁊ ſanare infirmum ⁊ incidere vel
non incidere vlcus vel dare vel non
dare farmacũ ideſt medicinam laxati/
uam nõ eſt opus pꝛopꝛiuʒ medici. qꝛ
non medicus poteſt hec omnia caſua
liter ⁊ per accidens facere.ſed ſic.i.
eo modo quo facit perfectus ⁊ exper
tus medicus.Sic inquã eſt opus pꝛo
pꝛium medici. Similiter autem in p/
poſito ſicut iniuſtus poteſt facere opꝰ
iuſtum. non tamen eo modo quo facit
iuſtus. Sic etiam iuſtus poſſet vtiq; fa
cere opus miuſtum. non tamen eo mo
do quo facit iniuſtus.ex quibus patʒ
ꝙ iniuſtum facere non eſt opus homi
nis iuſti niſi f̃ᷣm accidens. ſicut nec iu
ſtuʒ facere eſt opus hominis iniuſti ni
ſi ᷣm accidens vt dictum eſt.(¶ Conſe
quẽter ibil Sunt autẽ iuſta Se quar/
ta queſtione nulla recitata opinione
dicit ꝙ iuſta ſunt in hijs ſeu inter hos
quibus inſunt bona.que ſunt ſimpli/

citer ideſt ideterminate bona. qualia

ſunt exterioꝛa bona. ſicut honoꝛes ⁊
diuitie.qui quidem habent vel habe/

re poſſunt ſuperabũdantiã ⁊ defectũ

in hijs bonis.Si enĩ nõ eſſent perſo
ne cõpabiles.ſᷣm ſupabũdantiã ⁊ de
fectum nõ eſſent inter eas iuſta nec in
iuſta. Qò apparet quia de numero p

ſonarum. quedaz ſũt quibus nulla po

teſt eſſe ſupabundantia honoꝛum eis
competentiũ.puta foꝛte dijs.i.diuiniſ
pſonis.vel ſᷣm intentiõem philoſophi
dijs.i.angelis ⁊ ſubijs ſeparatis.vi/
demus eni dijs ⁊ hoĩbus ineſſe hono
res.quia vterq; volũt honoꝛari. Si er
go dinidant᷑ honoꝛes deo ⁊ bomibus
nulla ſupabundantia poteſt ineſſe ðo
quia nõ poteſt minus honoꝛari.vnde
nulla reſ cõpata deo eſt honoꝛe digna
dicente apoſtolo ꝙ regi ſeculoꝛum.im

ch ommndens.

Ponemsen’
1slemnike⸗
(pen ſadanm

Egtin n

nictoezi
Nektors konun
nſticemt⸗
nſenſod
Huinminoun
ilruen
pereintu⸗
Annän deſeaum

Gröpoſerecpe
dnnäeſtduuni
eſopereden,
olci. Ziud

ſeiloel tun
aamnerſammbe

ℳ

wome cüpene

WEidde
Ephino
eitiudin
ſltorn.
Ilohmn Pein

Mrinilamn

Urröngen .

leiniefnn

Lofſcocnänmni

umlni

Nictpefan

α½

P m 4

iene ei
l

tbidanii n

.Si eni nochif

Fmnſupebitnl

W

ent imteresin
nnhrnsn
iurnienſei⸗

ist we

„ 4

7, S

unmtupln

S
6

4

R

V.

moꝛtali ⁊ inuiſibili ſoli deo honoꝛ ⁊
gloꝛia. p. ad Thi. . (Sunt itey de nu
mero pionarum quedazʒ quibus nullꝰ
poteſt ineſſe defectuſ boni ytilis diſtri
buẽdi qꝛ nulla pticula ↄmodi vł ho/
noꝛis debet ineſſe eis. puta hominibꝰ
malis ⁊ ĩiſanabilibꝰa ſua malitia hijs
quideʒz nulla poteſt ineſſe ſupabundã
tia penalis mali.nec aliquis deſectus
honoꝛabilis boni.quia omnia nocent
eis.qꝛ omnibus abutunt᷑.Et ideo di/
gne moꝛti traduntur. vt a malis acti/
bus prohñdi ſunt. ¶ Item de numero
perſonarũ quedazʒ ſunt quibus poteſt
ineſſe bonoꝝ cõmutabiliũ ⁊ diſtribui

bilium ſupabũdantia ⁊ defectus vſq;

ad hoc.puta vſq; ad certã ppoꝛtiona
bilitatẽ ſᷣm vniuſcuiuſq; valoꝛem ⁊ di
gnitatẽ. hoc autem eſt hũanum.ſ. poſ
ſe recipere in talibus bonis ſupabun
dantiã ⁊ defectum. ¶ Mꝛimum enim

ſcz nõ poſſe recipere bonoꝛum ſupa/

bũdantiã eſt diuinũ. Scm aũt ideſt ñ
poſſe ſuſcipere defectũ eſt beſtiale ac

dyabolicũ. Iſtud vltimũ ſcʒ poſſe hoc

⁊ poſſe illud eſt bumanũ tanquã me/
dium inter ſtatum beſtialem ⁊ ſtatum
diuinum. H
S euidẽtiã pꝛincipalis que
ſtiõis querẽda ſunt duo. Pꝛi
mũ vtrum iudici liceat cõtra
em ſibi notam iudicare ſequen
do ꝓpoſita ⁊ pꝛobata. ¶ Scoͤm vtruʒ
coꝛruptus ferens iniuſtam ſentenciã
pꝛo parte coꝛꝛũpente delinquat gra
nius q; coꝛrumpens.
¶Aunelſtio decimanona
ES pꝛimo arguitur ꝙ iudici li
eat iudicare contra veritatẽ
Pſibi notam. ſequẽdo pꝛopoſi
ta ⁊ pꝛobata. Pꝛimo qꝛ iudex tenet
iudicare ſᷣm illam noticiã q; habet vt
index nõ vt pſona pꝛiuata. nec ſᷣm eã
qᷓ; habet in alio foꝛo.vt habetur extra
de officio oꝛdinarij.. Si ſacerdos Sʒ
index habet vt iudex hanc noticiam ſi
bi faciam per pꝛopoſita pꝛobata.
non tamen illam qᷓ; habet vt perſona

pꝛiuata.quare licet ei.ymo tenetur iu
dicare ſᷣm ꝓpoſita ⁊ ꝓbata cõtra ve/

ritatem qᷓ; nouit vt perſona pꝛiuata.

Scðo quia ſᷣm Ambꝛo.bonus iuox
icut audit iudicat vt in coꝛpoꝛe decre
toꝛũ.ʒ.q.⁊.ca.iudicet. quare bonꝰ iu
dex iudicat ſᷣm ꝓpoſita nõ ſᷣm ea que

ſunt aliter ei nota.¶ Cercio quia iuðx

non debet mutare iudicium ꝓpter il/
lam noticiam ꝓpter quã non debet vi
tare in cõione ſacramẽtali excõicatum

ſed pꝛopter nonciã q; habet vt pꝛiua

ta perſona nõ debet vitare excõicatuʒ
vt. ca.vj.q.ij.ca.ſi tantum. ⁊ ca.pla/
cuit.⁊.ij.q.j.ca.multi coꝛrigũtur.qua
re vt pꝛius.(¶ Quarto qma boc licʒ iu
dici ꝙ eſt cautum lege.Sed cautũ eſt

lege cõdemnare ad moꝛtẽ virũ inocẽ⸗/
tTẽ ſi cõuictꝰ fuerit teſtimonio duoꝝ vł
triũ ſic ꝙ in oꝛe duoꝝ vel triũ teſtiũ pi

bit ꝗ ĩiterficiet. Seut.i.quare iudex

ꝗ eſt lex aĩata vt ſupꝛa eo.li.c.⁊.pote

rit taliter conuictum ad moꝛtem con/
demnare. Quito quia ſicut bonuzʒ cõe
p̃fertur bono pticulari.tanquã meliuſ
⁊ diuiniuſ vt ſupꝛa li.pꝛimo in pꝛohe
mio.ſic pꝛo bono cõis que fit in foꝛ/
ma iudicij.pᷣferrenda erit ꝓbatiõi pti

culari.qᷓ; habet iudex vt perſona pꝛi/

uata. quare iudex iudicare debet ſᷣm
illã nõ m iſtam. ¶ Sexto quia de duo
bus malis minus malum eſt eligẽduʒ
vt habetur. ʒ. rhopicoꝛũ. Sed minus
malum eſt innocẽtem cõuictum qᷓ; no/
centem nõ cõuictum cõdemnare pꝛo

pter ſcandalum ꝙ eſſet tantum.vt vkr
omne iudiciuz putaret᷑ iniuſtũ pꝛo eo

ꝙ hoĩes non imerito eſtimant illũ eẽ
nocẽtem. qui in iudicio cõuincitur eſſe
nocens.quare vt pꝛius. ¶ Sed tamẽ
oppoſituʒ arguit᷑.quia vtilius ſcanda
lum naſci pmittitur. qᷓ; veritas relin/

quatur extra de re.in. c.qui ſcadaliʒa

uerit ſed hie relinqueret᷑ veritas qua

re male⸗

ic pꝛimo reſpõdenduʒ eſt

ad queſi az. ſcdᷣo dandũ eſt conſiliũ

pꝛo queſito.diſtinguo de noticia. quo
niã eſt noticia ꝓbabilis opinionis p/
3 3

—

ſumptionis vel ſuſpitiõis. Et eſt noti
cia certitudinał viſiõis. puta cum vi/
dit factum vel audiuit dictum. de quo
querit᷑.Et ſᷣm bhec dicenda ſunt duo.
Pꝛimũ ꝙ iudex poteſt ⁊ debet iudi⸗/
care cõtra illud ꝙ ipᷣe ſuſpicat᷑ pꝛeſũ/
mit vel oppinatur eſſe verum. dum ta
men oppoſituʒ fuerit ei ltimo mõ pꝛo

batũ.(¶ Scom autem eſt.ꝙ indici nõ li

cet in aliquo caſu iudicare cõtra veri/
tatem certitudinałr ſibi notã quatũcũ
qʒ oppoſitũ ſit ppatum.(¶ꝛimũ aũt
pꝛobo tripliciter. Pꝛimo qꝛ nulla cõ
lectura pꝛobatõi obſiſtit in iudice que
nõ obſiſteret in teſte.cum iudex citius
⁊ ex leuioꝛi cã poſſit repelli qᷓ; teſtis
vt notat᷑.xj.q.iij.quicũq; ⁊.iij.q.y. ac
cuſatoꝛes.ideo q; facilius habẽtur mil
le iudices qᷓ; vnus teſtis. Sed cõiectu
ra opinionis pᷣſumptiõis vel ſuſpitio/
nis ſi eſſet in teſte dicẽte ꝙ ipᷣe ſuſpica

tur pꝛeſũmit ⁊ oppinat᷑ ꝙ pꝛobatio ꝑ
alteraʒ ptem facta nõ eſſet vera.talis

inquam cõiectura teſtis nõ obſiſteret
pꝛobatõi quo minus effectũ ſentencie

ſoꝛtiret᷑.quare nec debet obſiſtere in

iudice ſi iudex taliter ſuſpicet᷑¶ Scõo
qꝛ illud nõ debet obſiſtere. quo nemo
in actiõibus ⁊ iudicijs vti debet. tunc
enim vteremur illo tali. Sed nemo in
actiõlbus ⁊ iudicijs vti debet ſuo ſen
ſu extra de cõſtitutiõibuſ.c.i.In ſuſpi
tiõibus aũt ⁊ pᷣſũptionibus. quilibet
vtitur ſuo ſenſu.quare ſicut nec ppꝛi/

us ſenſus debet pꝛobatõi in iudicio fa

cte obſiſtere.ſic nec ꝓpꝛia iudicis ſu/
ſpicio vel pᷣumptio.¶ Cercio quia ſi⸗/

cut ſe habent argumẽta topica. dyale

tica ſeu ꝓbabilia ad argumẽta demõ/
ſtratiua in logica. Ita in iure ſe habẽt

ſuſpitiones ⁊ pꝛeſũptiones ad teſtiũ

ꝓbationes claras.⁊ iuramẽto firma/
tas.Sed argumẽta ꝓbabilia non ob/
ſiſtũt apud logicos argumentis demõ

ſtratiuis. quominꝰ ſoꝛtiant᷑ effectũ ſci

entificuz. quare nec apud iuriſtas obſi
ſtent pꝛefate cõiecture pꝛobatiõi ap/
parenti.legitime per aſſertionẽ expᷣſ. 7

ſam teſtium facte.nec in iſta coõcluſiõe
puto difficultatẽ queſtionis eſſe.ſed in
ſequenti vbi iudex certitudinaliter no
uit veritatem cõtra quam eſt pbatio.
Scðdam igitur cõcluſiõem pꝛobo.pꝛi
o quideʒ auctoꝛitate oĩpotentis dei
qui queſtiõezʒ iſtam expᷣſſe determiare
videtur dicens.nõ ſequeris turbaʒ ad
faciendũ malum.nec plurimoꝝ acqui
eſces ſentencie in ſcian, a verita/
te deuies. Exo.25. ¶ onſtat eni ꝙ in
dex acquieſceret plurimoꝝ ſentencie
ſi ad multoꝝ falſoꝛum teſtium ſenten
ciam cõtra veritatem ſibi notam iudi/
caret ⁊ cum hoc a veritate qᷓ; nouit cõ
tra diuinũ imperium deuiaret. quare
ſimpliciter eſt illicitum¶ Scðo qꝛ illa
que cõfeſtim noĩiata.cõuoluta ſũt cum
malicia ⁊ qne ſ̃m ſe ſunt mala. nuillo
modo contingit bene fieri vel recte di

rigi.Sed in illis neceſſe eſt ſemp pec

care ⁊ nüquã recte agere.vt tradit ex
pꝛeſſe phil.ſupꝛa li.2. ca’6. ¶ Aug'.

libꝛo de mẽdatio vt diffuſe pbatur in

ſentẽcijs li.2.de.ao. ait ei Augnſtin⸗
ea quæ conſtat eſſe peccata. nullo bo/
ne eſſe obtentu nullo quaſi bono fine.

nulla velud bona intentione facienda

ſunt. ea quippe opera hoĩm ſi cauſas
habuerint bonas.nunc ſunt bona nüc
ſunt mala¶ Eum vero opera ipa pec
cata ſunt.quis dicat cauſis bonis eſſe
facienda vel peccata non eſſe. vel qð

abſurdiꝰ eſt iuſta eſſe pccã ꝗs hic dicat

niſi qui res humanas H es q; conat

⁊E legem ſubuertere. ¶ Patet igitur q
ea que conuoluta ſunt cum malicia. ⁊
que ſecũdũ ſe ſunt mala ſunt ⁊ pecca

ta.nullo modo cõtingit bene fieri.Sʒ

innocẽtem ⁊ iuſtum ſciẽter cõdemna
re eſt ᷣm ſe malum. ⁊ cum malicia cõ
uolutum. quare nullo modo põt bene
fieri qualiſcũq; ꝓbatio intercedat.

Qõð autem iſtud ſit ſᷣm ſe malum p/

atur tum quia eſt opus impium dicẽ
te deo. Innocentẽ ⁊ iuſtum non occi/
das. quia aduerſoꝛ impium. Exo.23.
quaſi dicat ꝙ qui facit iſtud eſt impiuſ

(ipnunerel

cidzC
—–

in öinsc
(ohcompeni
anntecre ,
(ſenne More

4
7

(et innoxens

lier t aler i
ſreſernali

ummnefim
huinpreemwn

nggömia.

tewanorekcer

3

tmmümtm
lanlünritn
Atnerwicre

Wnecſins
abemrist

stPgai⸗

uſenarnictnnmn
Münmnnarhe

lriinlon

nrſnulia

Muſeinenſibin
ummmnme de

Wöckinperin⸗
ineſtlin

Nnihis
inc i
Aondni
ei
Amntiſe nn
1

en ann

nr
menſtme
eruum derinne
naeeenn
nd nnie dar

2 % *
1eſſe penmn uh

Vnullo a i

maimennionete
copen inſii
mrcd opefuft
dicat canſis Msn
cCann noneb
tneſſe cigin

manas MbGN
nere (Pan
una ſunt am dn

ſunt nalzſimniſ⸗
. 4
ocörngiben
iuſun ſoenn .
„um ſng
e nulonocd N
Natoinlilin⸗
ſrinſen

7
1

nckoßs Pppien

orinpn/
ciictiunn

4
1

—

—

E
—

⁊æ ideo aduerſoꝛ ipᷣm qui talia fac it.tũ
quia eſt opus veritati ⁊ equitati natu
rali contrariuʒ. veritas aũt eſt magna
pꝛe oĩbuſ. Oiĩs terra vitatẽ inuocat ce
lum etiazʒ ipᷣam benedicit ⁊ omnia o/
pera mouentur ⁊ tremũt veritatem ?
non eſt cum veritate quicq; iniquũ. vt
ait Soꝛobabel.2. eſdre.x. ca. Ter-
cio qꝛ ſi iuſtum condẽnare liceat ſcien
ter iudici ꝓpter falſa teſtimonia. vel

boc licebit amoꝛe dei vel amoꝛe ſui vł

—————õ

amoꝛe pꝛoximi.Hon quidem amo/
re dei.qꝛ vt ait Geda.ꝗ vᷣitatis ⁊ cha
ritatis iuſſa ſpernũt deũ vtiq;. ꝗ chari
tas ⁊c veritas eſt pꝛodunt maxime cũ
non infirmitate vel ignoꝛãtia peccãt

cau. xj. q..c.abijt. hoc autem modo
in caſu ꝓpoſito.¶ Iteʒ non amoꝛe ſui

quia melius eſt homini pꝛo veritate

V.

ſupplicium pati qᷓ; adulatione bene

ficium recipre. e. cau.⁊. q.c.nemo
¶ Item nec amoꝛe pꝛoximi.quia vnus

ſcilicet innocens damnificatur tem/
poꝛaliter ⁊ alter ſpiritualiter qui quã
uis miſer eſſet mala voluntate. miſe/

rioꝛ tamen efficitur poteſtate. qua de

ſiderium male voluntatis impletur.vt
ait Aug. iz. ð tri. ca.. quare iudici ex
nullo bono amoꝛe licet ſcienter con/
demnare iuſtum ⁊ unocctem (Eannk
to quia nullũ ante iuſtam verã q; pꝛo
bationem iudicare aut damnare debe
mus vt de. 86. c. ſi quis ⁊? cã.2: q.j.

¶ Seus omnipotẽs ⁊c. xj. q. ʒ. eoꝛuʒ ⁊
cunctis. ⁊.ʒo.q.s.nulluʒ. Si iudex cõ

tra veritatem ſibi notam nullam pꝛo/

batiõem veram ante habere potuit vt
conſtat ſibi qmia nullum verum eſt cõ
tra verum. cum omnia vera vero con/
ſonent. vt ſupꝛa li.j.ca.7.quare nullũ
contra veritatem ſibi notam iudex iu/
dicare aut damnare debet.¶ Quinto.

quia non plus poteſt cogi iudex pꝑ te/

ſtimn aſſertiõem ad faciendam rem in
iuſtam. quã pars per pbatiõem ⁊ ſen
tenciam. Argumentũ ad hoc qꝛ tam

magis eſt in poteſtate iudicis q; ptis

vt dicit hic phi. ſed pars nõ poteſt co

4
.

gi per ꝓbatiõem aliquã. nec per ſen/

tenciã ad faciendũ rem iniuſtam. qua

re nec iudex. Qð enim pars cogi non

poſſit patet in caſu.ſi enĩ alicui adiu-

dicetur vxoꝛ pꝛopter pꝛobationem te
ſtium que in rei veritate vxoꝛ eius nõ
eſt nec eſſe poteſt pꝛopter impedimẽ
tum notũ iſti ⁊ nõ iudici.iſte certꝰ de ĩ
pedimẽto nec pꝛopter ꝓbatiõem nec
pꝛopter ſentenciã nec pꝛopter excõi/
catiõem recipiet illam in vxoꝛem vel
maritali affectione tractabit. quia nec
debet fᷣm iura ⁊ ſanctoꝛum cõſilia.
Reſpõſo ad queſitum tunc dandum
eſt conſiliũ ſuppoſito ꝙ iudex iudica/
re non debeat contra veritatẽ ſibi no
tam vt pꝛobatum eſt in pꝛimis. ergo
generaliter conſulo ꝙ cãm taliter ĩſtru
ctam nec cõmittat nec delleget alteri.

¶ Euiꝰ ratio eſt.qꝛ omne opus malum

ſicut eſt illicitum homini facere per ſe
ipᷣm iuſtum eſt ei illicitũ facere per al/
terũ.tũ quia ille agit ᷣm iura cuius au
ctoꝛitate agitur. (Erita per idẽ eſſet
iudici condẽnare inocentẽ per ſe ipᷣm
vel per alterũ vt extra de regulis iuris
c.qui facit.tũ quia quicquid eſt cauſa
cauſe eſt cauſa cauſati ſfᷣm ꝓclũ. Et p
conſequẽs iudex qui eſſet ſcienter cau
ſa cõmiſſiomis ex qua pendet ipᷣo ſciẽ
te iniuſta damnatio inocẽtis. eſſet eti
am ſcienter cauſa illius iniuſte damna

tiõis.tuʒ qꝛ omnis actus bonus vł ma

—

lus imputat᷑ magis eſſe pꝛecipiẽti qᷓ
eſſe obedienti ſicut hic docet phi. qua
re quãtũcũq; iniuſtã cõdẽ natiõem fer

re per ſe ipᷣm eſt illicitum iudici ferre

etiam per alterum illicitũ erit ei.Sed

iudici eſt illicitum cõdemnare inocen

tem per ſe ipᷣm vt ſupꝛa pꝛobatuʒ eſt.
quare etiam eſt ei illicitũ cõdemnare
per cõmiſſarium ¶ In ſpali aũt vt vi⸗/
deatur quid habet ⁊ debet facere iu/
dex diſtinguo de iudice. qꝛ vel babet
ſuperioꝛẽ in terris vel non. Si habet

conſulo ꝙ cauſam remittat ſi uperioꝛi

cum relatione pꝛopꝛie ſcientie T pꝛo
bationiſ oppoſite.Et ſi non admitta/
3 4

IIBRO

tur remiſſio. Sʒ ipᷣe cogatur ferre ſen
tenciã.cõſulo ꝙ pꝛo veritate ſentẽciet
Si vero non habet ſuperioꝛem in ter
ris.ſicut rex frantie vel papa vel olim
Imperatoꝛ conſulo ꝙ ſimpliciter pꝛo
veritate ſententiet ⁊æ ꝙ grauiter pum

at teſtes oppoſituʒ aſſerentes.ꝛi

mum declaro quia cuicũq; cõmittitur
actus quẽ non poteſt cõuenienter age
re debet illuʒ cõmittenti remutere qꝛ
per ideʒ eſt ſ̃m iura non poſſe cõueni
enter agere ⁊ non poſſe agere vt. ff. ö
ver.ſig.l.nepos pꝛoculo.¶ Sed iſte
iudex non poteſt in tali caſu ſentenciã
conuenienter ferre.quia ſi pꝛo verua⸗/
te ſentenciet.facit contra oꝛdinem iu
ſticie qui non permittit aliquem nõ cõ
uictum damnare vt zo.q.y.nullum. æ
2 q. j. Geus omnipotens. Si vero cõ

tra veritatem ſentenciet facit contra

rem iuſticie ꝙ eſt maius incõueniens
qᷓ; facere contra oꝛdinem iuſticie.ſicut
maius eſt peccatum ex genere qᷓ; pec
catum ex circonſtancia vt patet ex di/
ctis ſupꝛa libꝛo.ʒ.ca. de inuoluntario
per ignoꝛantiã quare iudex in hoc ca

ſu debet cauſam ſuo ſuperioꝛi remitte

re:· Secundum autem declaro pꝛo
teſtato ꝙ nullus debʒ ſe repugnare co
actum ad male agere.quia in quibuſ⸗
dam non eſt cogi. ſed pꝛemoꝛienduzʒ
eſt antequaʒ aliquis turpiuter agat. vt
ſupꝛa libꝛo.ʒ. ca. de operationibuſ mi
xtis.ſuppoſito tamẽ ꝙ iudex metu vł
ignoꝛantia reputet ſe coactum ad dan
dum ſentenciã in hoc caſu. oſtendo q;
debeat ſentenciare pꝛo veritate. quia
de duobus malis minus malum eſt eli
gendum. ſi opoꝛteat alterum eligi. vt
habetur. 3. thopicoꝛum. Sed minꝰ ma
lum eſt contra oꝛdinem iuris pꝛo veri
tate innocentem abſoluere. qᷓ; ſerua
to oꝛdine iuris contra veritatem in/
nocentem condemnare qò apparet.
tum quia ibi perit res iuſticie. hic au.
tem ſolus oꝛdo iuſticie.tum quia illud

eſt ſᷣm ſe malum ex genere vt oſtenſũ

ſupꝛa ꝙ nullo modo poteſt bene fie
ri. Iſtud autem eſt malum ex ſola cir/
conſtantia. tum quia vt dicit lex ſan/
ctiꝰeſt impunitum relinquere facinus
nocentis quam innocentem damnare
ff. de pe. l.abſenteʒ. quare iudex in ta
li caſu poſitus debet potius iudicare
pꝛo veritate certitudinaliter. Si nota
quã contra veritatẽ.non obſtante qua
cunq; pꝛobatione pꝛopoſita. Sed ps
appellet ſi vult.poſtquã ipᷣe animã ſu
am liberauit. ¶ Tercium vero decla/
ro ꝙ iudex qui eſt talis pꝛinceps ꝙ ſu
perioꝛeʒ non habet.debet ſumpliciter
iudicare pꝛo veritate ſibi nota. Pꝛi/
mo quoniam ille qui eſt quaſi deus in
terris debet quantuʒz poteſt ſicut deus
iudicare in terris. tali nanq; pꝛincipi
maxime iniungitur illud ꝙ generall⸗
ter fidelius indicitur. Eſtote imitato/

res dei ſicut filij kariſſimi.Ephe.. ſʒ

talis pꝛinceps qui non habet ſuperio
rem in terris eſt quaſi deus in terris
Sic enim vocatur in ſcriptura diuina
⁊ ipᷣe ⁊ ſui ſimiles. vbi dicit᷑ ꝙ dij foꝛ
tes terre vehemẽter eleuati ſunt in po
pulos.de ãt ſꝑ iudicat in veritate ⁊ p

ritate ſibi nota.ſcriptũ eſt enim ꝙ de/
ludicabit oꝛbẽ terre in equitate ⁊ po

pulos in veritate ſua.i.ſibi nota.qua/
re ſimili modo huiuſmodi pꝛinceps
ludicare tenetur. ¶ Secũdo quia vnꝰ
quiſq; iudicare tenetur ſᷣm veritatem
ſufficienter ſibi notam. vnuſquiſq; eni
iudicat bene que nouit ⁊ hoꝛum ẽ bo
nus iudex vt ſupꝛa in pꝛologo cap.ʒ.
Sed tali pꝛincipi eſt ſufficienter veri
tas nota.poſito ꝙ ei ſoli ſit nota.quia
ipᷣe ſolus magis eſt dignus fide quam
centum teſtes. QAò apparet. tum quia
ipᷣe eſt cuſtos ſupꝛemus iuſti vt ſupꝛa

eo. li.ca.xj. ⁊ per appellationem non

eſt recurſus ad alium.tum quia teſtiuʒ
qð eſſet inualidum ex defectu numeri
teſtium fit validum ex ſola pꝛeſentia
pꝛincipis vt capitulo de teſtibus. vel
omniuzʒ. ¶ Ex quo apparet ꝙ noticia

2

ſiehnh
inſunt
ptineps
lunſi
peſunci
eſlotetnon
unſin
nöcapl⸗
zpverqnu⸗
tencam fie
liſton bat

srtnꝝa
—

ntlutroe

nones ſeſe⸗

rausdicldt
Ggertens Sib

Gitſeencbe

Ceranencoca

letnteankesn
lian nn

lpittricer
WMporanurſcn

lir uellgicen

MWtnpmti
florclenas

ſtugdenas ſa

nbnceannis
atmspeftat

neitanncenas
oo Tiogiim
lnberttinin ne
funkubent en⸗
iunckannsn
ullenonnenmn
intepto, gn

urmſtnnt
anugfluit

uinmmenti,

rsmriner
eſistun
ſtipwhen ni
—
ſnchen
ſile ſalmi

nnwen
enen
en

Nenitaeſtin

. ialn
Pr⸗
umn ſohm
benimnebnin
iictenn
bimencqnute⸗
uueſtnnihen
, nlewär
.(Secicht⸗
eeneun in
inoram.NMl
ne nonitthu
uprain punge
apiekſifnan
Loqeiſclſin
Qd
ſaprenn

ſolius pꝛincipis equipolet ⁊ pꝛeua/
let atteſtationi plurium teſtium.qua⸗/
re pꝛinceps talis iudicare debet ſᷣm
veritatem ſibi notam ⁊? punire teſtes
oppoſitum aſſerentes ſicut conuictos
de falſo teſtunonio.¶ Ad pꝛimum igi
tur in oppoſitũ dicendũ eſt. ꝙ iuõx nõ
ſemper iudicare debet ſᷣm illam noti/
ciam q; accipit vel addiſcit vt iudex.

Asð apparet quia ſi alicui iudici datu

ro ſentenciam fiant allegationes pꝛo
parte iuſ non habente ⁊ nulle allega
tiones fiant pꝛo altera.ipᷣe tamen ſcit
allegationes veras pꝛo parte ius ha/
bente quas didicit nõ iudex. Sʒ ſcho
laris exiſtens.Si bene quidem iudi/
cet obſequendo legibus nõ aduerſan
do examinando cauſe merita non imi
tãdo vt.ʒ.q:vij.iudicet. Judicabit cer
te ſᷣm veram legum noticiam quam di
dicit vt ſcholaris.nõ ᷣm falſam qᷓ; ac/
cepit vt iudex.¶ Iterum cum aliqua
comparantur ſub duabus differentijs
debet intelligi cetera paria. alias nul
la eſſet comparatio.vt ſi queratur qui

eſt melioꝛ.clericus vel laycus:non po

teſt dici ꝙ clericus ſit melioꝛ niſi ſup/
ponendo in ceteris paritatẽ. quia me
lioꝛ eſt vnus perfectus laycus qᷓ; vnus
imperfectus clericus. Similiter in p/
poſito. Pico ꝙ ſi noticia quam iudex
habet vt iudex pꝛeferenda ſit noticie
quam habet vt perſona pꝛiuata conce

dẽdum eſt ceteris paribus. Sed ſi no

ticia illa non meretur dici noticia. ſed
erroꝛ ⁊ deceptio. quia falſa ⁊ iniqua

Iſta vero ſit vera ⁊ certa.nemo ſane

mentis dicet ꝙ illa iſti ſit pꝛeferenda
⁊ illi quidem qui hoc oicerent male/
dicti ſunt a deo dicẽte. vhe qui dicitis
malum bonum. ⁊æ bonum malum. po/
nentes tenebꝛas lucem. ⁊ lucem tene
bꝛas.yſa.s.Sic autem eſt in pꝛopoſi
to vbi pꝛobatur aliquid iudici contra
veritatem certitudinaliter notam ei.
4 Ad ſecundum autem dicendum qꝙ;
bonus iudex ſicut audit iudicat. Si ve

ritatem ſe audiſſe percepit aliter non
vnde ſubdit Ambꝛoſius. ꝙ ſicut ſe ha
bet natura decernit ideſt veritas facii
⁊ iuris.Si igitur conſtet ei ꝙ aliter ſe
habet natura ⁊ aliter audientia. poti
us declinabit ad veritatem nature qᷓ;
ad falſitatem audientie. vnde ibidem
ſequitur.qꝙ in indicando magis debet
eſſe coꝛdi cuſtodia veritatis quam o/
bedientia voluntatis ideſt ꝙ pꝛo nul/
lo optato per voluntatem debet relin
quere veritatem. ¶ Ad terciuʒ dicen
dum ꝙ aliud eſt excõmunicatum non
vitare ⁊ aliud innocentem condẽnare
quia illud eſt contra ius poſitiuũ.il/
lud autem contra ius naturale.⁊ ideo

per ius poſitiuimn cautum eſt in qui/

buſdam caſibus excõmunicatos non
vitare.¶ Sed per nullum ius cautum
eſt in aliquo caſu innocentes condem
nare.ymo per omnes leges vniuer/

ſaliter interdictum. que facte ſunt vt

tuta ſit inter impꝛobos innocentia vt
in decretis diſtin.quarta.capitulo fa/
cte ſunt. quartum autem dicen
dum.ꝙ nulla lege cautum eſt innocen
tem conuictum debere condemnari
ſi per aliquam viam conſtet iudici ip/
ſum eſſe falſe conuictum. ymo lex op/
poſuum dicit ibidem vbi deus loqui/
tur iudici dicens. Si crimen audiens
diligenter inquiſieris ⁊ verum eſſe re
perieris. tunc educes ⁊c. ſupponitur

ergo ꝙ iudex reperiat verum eſſe ꝙ te

ſtes affirmant ſic quod percipiat illud
eſſe creÄdendum. ¶Ad quintum au/
tem dicendum. qꝙ bonum cõmune pꝛe
ferendum eſt particulari æ pꝛo bono
communis particulari¶ Sed malum
commune conſiſtens in impijſſima fal
ſitate.non eſt pꝛeferendum bono con
ſiſtenti in veruſima pietate. ¶ Ad ſex
tum autem iam dictuʒz eſt ꝙ minus ma
lũ eſt contra oꝛdinẽ iuris pꝛo veritate
iudicare qᷓ; ſeruato oꝛdine contra ve/
ritatẽ ⁊ iuſticiã iudicare.⁊ de ſcãdalo
dictum eſt ꝙ vtilius ſcandalũ naſci ꝑx-

*

iudicij maius Secon eſt ei.quã pti
coꝛrumpenti. ¶ Sed oppoſitum argui
tur pꝛio quia plus peccato ſuo ⁊ pec/

catum habet. Jo. i9. Sʒ pylat erat in
dex vt ibideʒ hr.quare plłꝰ peccat ꝑs

IIBRO.
mittitur q; veritas relinquatur. ¶ Iſtoö cato alieno peccat ·qᷓ; qui ſuo ſolo pec cwns z
autem non poteſt eſſe ſcandalum fre/ cato peccat.pars autem coꝛrumpens polnn
quens quia eſt raro cõtingens. iudicem peccat ſuo peccato iudicẽ coꝛ .
¶ Queſtio.viceſima. rumpendo. ⁊ peccato iudicis ipſũ ad rngin
EE fo arguitur ꝙ iudex coꝛru peccatum inducẽdo.quia quicquid eſt äcman
ptus ferens iniuſtam ſenten cauſa cauſe.eſt cauſa cauſati. Et perr t Ndi
ciaʒ pꝛo pte coꝛrumpente de cõſequens pars coꝛrumpens peccat gütutht
linquat grauius qᷓ; coꝛrumpens. Pꝛi peccato iudicis.quia eſt ei cauſa. Ju/ Phrinnn
mo per pꝛimaʒ rationẽ phi.qꝛ iniuſta dex autem nõ peccat niſi ſuo ſolo pec ealin
ſentencia magis eſt in poteſtate iudi/ cato.quareę ꝑs plus peccat q; ie coꝛ onanune⸗
cis qᷓ; alterius ꝑtis.quare ſᷣm philo/ ruptus. ¶ Secundo. quia plus pec. etlinui
ſophum iudex magis peccat in ſenten cat qui facit plus quam dimidium toti Vlmmtt i
cia iniuſta qᷓ; pars. Sedo per ſcöaz us operis mali quam ille qui facit re/ Aeibt end
ratiõem quia magis peccat agens pꝛi ſiduum.ſed pars coꝛrumpens iudice irmrpi⸗
cipale pꝛecipiens qᷓ; agens obediens facit plus quam dimidium tocius ope giüfintin
Sed actionis iniuſte pendentis ex ini ris mali facit enim pꝛincipium ꝙ eſt Niuziſsci
qua ſentencia.pꝛincipale agens eſt iu vel eſſe videtur plus quã dimidium io uxtmni
dex obediens aũt ps. quare grauius tius operis vt ſupꝛa libro pꝛimo ca. cſellactdn
peccat iudex qᷓ; pars¶ Cercio qꝛ pł x.quare pluſ ccat. ¶ Cercio quia vi zn ide⸗ Ge
peccat ille qui aufert ius ꝓximi.qᷓ; ille cioſius eſt male agere qᷓ; male pati. iSduinstii
qui iam ablatum recipit.quia recipe/ ſicut per oppoſitum virtuoſius eſt be/ eunhemi
re non eſt peccatum niſi quia receptũ ne agere qᷓ; bene pati. vt ſupꝛa libꝛo ſrrcamroſ
fuerat ablatum. Sed iudex aufert ius quarto. tractatu de liberalitate. Sed piiine an
partis alterius.⁊ ablatum dat vel vẽ pars coꝛrumpẽs male agit ĩ coꝛrũpe/ ifmncungn
dit iſti. quare plus peccat iuòx inique re. Judex autem male patiuur in coꝛ D
uferens.qᷓ; pars ablatum recipiens rumpi. quare vitioſius eſt in parte coꝛ ümmall H
Quarto quia plus peccat ĩfide liter rumpẽ qᷓ; in iudice ſic coꝛrumpi ⁊ per mmind “
agendo ille qui magis tenetur fideli/ cõſequens plus peccat pars peccangs ummdenn
ter agere qᷓ; ille quu minus tenef. pec ſicut mouens non motuʒz. qᷓ; iudex qu Anit id
catum enim vniuerſaliter tanto maiꝰ male agit.quia male paſſus Aur tigan
eſt quãto maioꝛ eſt tenoꝛ ⁊ debitũ ad to quia plus peccat qui peccat in plu ni n
faciendum oppoſituzʒ. ſed quãuis vter res qᷓ; qui peccat in pautioꝛes. Sic ei “
q; fideliter teneat᷑ agere.tñ iudex ma pꝛobatur ꝙ eua plus peccauerit quazʒ uie
gis tenetur fideliter agere. pꝛo eo ꝙ; adam. quia in plures peccauit quã i grifn
ad ipᷣm tanquam ad iuſtum animatum ſe ſcilicet in ſe ⁊ in virum ⁊ in deaum. ena
recurritur ⁊ refugitur vt ſupꝛa eo. li. Adam autem non niſi in deuʒ ⁊ in ſe minn late
ca. 7. ⁊ de ipᷣo ⁊ in ipo plus cõfiditur ipſum ſcõo ſententiarum di. xxij. ca. Muntſtäen
qᷓ; de parte.quare nde glun peccat ex quo in fi. Sed pars coꝛrũpenſ pec Aiamg
qua coꝛrumpens pars. Quinto quia cat in plures. quia in ſe ⁊ in iudicem ——
qðcunq; opus peccati eſt maius pec. ⁊ in alteram partem. Judex auteʒ nõös a biKtnl
catum in eo qui eſt in dignitate maio niſi in ſe ⁊ in partem vel ſi addamus 2 nenopin
ri pꝛo eo ꝙ peccatum perſone dignio in deuʒ ſicut ⁊ pars.quare pars plus · untnnims
ris eſt cõius ⁊ maius ſcandalum q; cu peccare videtur. ¶ Quinto quia pluſ n naſine
iuſſibet alterius. Sed iudex eſt in di/ peccauit pars tradens chꝛiſtum cruci WN
gĩtate maioꝛi q; pars quare coꝛruptõ figẽdũ pylato qᷓ; ie pilatꝰ.dicẽte x-po Annltzüin
ipᷣi pylato.ꝗ tradidit me tibi mai pec Uöfolenes

eden
wſela
aclea
Auni
ancn, ſs
ime
FCeNN
Dumndumt
enmn pemepe

sinn.

upn
en. Cang.
e grön

Nimmemnirt
bene n ſin
m delbenun!

isnieig an

eisctn
eſcg

un Meſiln

Eummn, öi
en kuln

uiefun

n ptes⸗
etünman
um nii ncin

uugt

coꝛrumpens q; iudex coꝛruptus.
ies ſolutione queſtionis pꝛemit/
tenda ſunt duo. Et ad queſitum dicen
da ſũt duo.pꝛio ergo pᷣmitto ꝙ hũanũ
ludiciũ quattuoꝛ modis puerrit᷑ vt ait
Greg. xj.q.iij.c.quattuoꝛ.ſ.timoꝛe ⁊
cupiditate odio ⁊ amoẽ. In pꝛĩs duo
bꝰ iux rſpicit ad ſe ipʒ. In alijs duo
bus ad alteꝝ. In pꝛimis duobus caſi

pus dicitur iudex coꝛꝛumpi per ptem

que vel cõminat᷑ aliquid terribile vel
dat ſeu ꝓmittit aliquid cõcupiſcibile
Sic ꝙ vel illud terribile vel ilõ cõcu
piſcibile. puta pecuia trabit iudicẽ ad
ferendũ iniuſtum ⁊ iniquũ iudiciũ. In
duobus autẽ alijs caſibus iudex nõ di
citur coꝛꝛumpi per ptem ſed per ſe ip
ſum huc vel illuc affici per odiũ vel a/
moꝛem. ⁊ ideo queſtionem recipio in
pꝛimis duobus caſibus vbi eſt exp̃ſſa
coꝛꝛuptio.⁊ non in alijs vbi non dicit
ꝓpꝛie coꝛruptio.¶ Scdo pᷣmitto ꝙ iu⸗/

dex cupiditate coꝛruptuſ grauius pec

cat qᷓ; metu coꝛruptus.qð ꝓbo dupli/
citer. Pꝛimo.qꝛ duoꝛum peccatoꝛum
eniſdè generis.illud qò eſt magis vo
luntariũ eſt ex pbꝛabilius ⁊? deterius
yt ſupꝛa tractatu de temperãtia ca.fi.
Sed cupiditas ⁊ peccatum cupidita
tis eſt magis voluntar ium opus qᷓ; ti/
moꝛũ ⁊ q; opus timoꝛis quare eſt ex
ꝓbrabilius ⁊ veieris⸗Seos qꝛ pec
catum ex induſtria magis eſt q; pecca
tuʒ ex infirmitate vt ait Vſido.li.2. de
ſum. bo.ca.!.ſed peccatũ ex metu fit

ex infirmitate.vt ibidem habet᷑ pecca

tum vero ex tali excupiditate ⁊ acce
ptiõe pecunie peccatũ eſt ex iduſtria
quare peius deteriuſ«Munc igitur
ad queſtionẽ dico pꝛimo. ꝙ iudex ti/
moꝛe coꝛruptus minus peccat qᷓ; parſ

ex timoꝛis incuſſione coꝛrũpens.
Pꝛimũ ꝓbatur pꝛimo. qꝛ duoꝛũ ad

dem opus maluʒ cõcurrẽtiũ ille plus
peccat cuius voluntas pꝛeualet. ⁊ cu
ius volũtateʒ alter ſequit᷑.Sed in iſto
caſu volũtas ptis timoꝛẽ inferentis pᷣ
ualet ⁊ iudex territus volũtatem ptis

V.

ſeꝗtur non ſuam. quoniã operatio iu⸗
dicis territi eſt mixta ex volũtario ⁊ ĩ

uolũtario vt ſupꝛa li.ʒ. n d u

dex minus ⁊ ps plus peccat. ¶ Scõo
quia qui peccãdo tenet modum ꝑ quẽ

peccatũ mortale interdũ fit veiale mi

nus peccat qᷓ; ille qui tenet modũ per
quem aggrauatur peccatum ſed iu/
dex timoꝛis coꝛruptus tʒ modũ ſcili/
cet timoꝛis cadentis in conſtãtem vi/
rum. per quem peccatum moꝛtale in/
terdum fit veniale vt ſupꝛa libꝛo ter/
cio ⁊ eodem capitulo. modus autem
partis timoꝛem incutientis per pec/
catum aggrauat. quia talis metus eſt
quidam modus violentie ⁊ ideo ſem⸗/
per pꝛebet alteri quaſi violentum ſcã
dalũ in via iuſticie quare pars illa gra
uius peccat q; iudex. Et hec eſt ſen/
tencia Auguſtini reddentis rationem
quare maius peccatũ habuit.qui chꝛi
ſtum pylato tradidit. quam pylatus
qui ſibi traditum crucifixit. Ait enim
Auguſtinus.plus peccat qui poteſta/
ti innocentem occidendum liuoꝛe ira
dit qᷓ; poteſtas ipᷣa.ſi cum timoꝛe alte
rius maioꝛis poteſtatis occidit ſuper
Jo. capitulo.i9. ¶ Secundum pꝛoba

tur pꝛimo ex conditionibus partis ?

ludicis.quia duoꝛũ ad idem opus pec

cati concurrentium ille qui ſua mala

voluntate res hbumanas moꝛes ⁊ le/
ges poteſt ſubuertere plus peccat qᷓ;
ille qui non poteſt quantumcũq; velit
ſed udex ſua mala voluntate. hec om
nia poteſt ſubuertere.cum ipᷣe huma/
narum rerum moꝛum ⁊ legum ⁊ vmi/
uerſaliter omnis iuriſ ⁊ iuſti ſit cuſtos
ſicut dicitur de pꝛincipe ſupra eodem
capitulo.xj.quare iudex contra tot bo
na tot iura tot iuſta ſibi tradita veni⸗/
ens pꝛo pecunia. plus peccat qᷓ; pars
ipſum coꝛrumpens. quia ſibi ſunt om
nia ad cuſtodiendum tradita non ta/
men parti. ¶ Secundo ex conditio/

ne venditionis ⁊ emptionis. quia vni

uerſałr maiꝰ pccm̃ eſt in genere pecegʒ
ti vendere rẽ nõ ſuã qᷓ; emere rem no

IIBRO

ſuam vendere nãq; non ſuum eſt con-

tra naturam venduionis ex toto gene

re.ſed emere non ſuum non eſt cõtra

naturam emptionis cum ſemp ema⸗/
mus ea que noſtra nõ ſunt.quãuis ſit
peccatum emere ab eo cuius non eſt
res.Sed iudex in caſu iſto vendit reʒ
nõ ſuam. ⁊ pars emit rem nõ ſuaʒ qꝛ
rem alterius partis.quare peccatum
iudicis maius eſt q; peccatum partis
qᷓ;uis pars grauiter peccet emendo a
iudice cuius res non eſt.Ex hoc ſequi
tur coꝛrelarium ꝙ maius peccatuʒ eſt
gieʒia.i.venditio ſpũalium qᷓ; ſyracuzʒ

ideſt emptio eoꝛum.qꝛ giezia vendit

bona non ſua.ſyracus vero emit bona
non ſua ab eo cuius iuris non ſunt.
EZicendũ ergo ad argumẽta cõtra iu
dicem inducta ꝙ omnia aliꝗd verita/

tis cõcludunt contra iudicez. pecunia

⁊ cupiditate coꝛruptum.cõtra iudicẽ
vero timoꝛe coꝛruptum non cõcludunt
„4 „ „ N
vt apparet faciliter diſcurrenti.Ad
argumẽta vero contra pꝑteʒ inducta di
cendum ad pꝛimũ ꝙ peccatũ habens
cauſam pꝛumã ⁊ cauſam ſcõam ime/
diatã nõ ſemper imputatur plus vel
tantum cauſe pꝛime ſicui ſce. quãdo
ſcʒ cauſa ſcða eſt libera vel liberioꝛ qᷓ
pꝛima ſicut eſt in pꝛopoſito.quia iuòx
liberioꝛ eſt qᷓ; pars.Et ideo q;uis deꝰ
ſit cauſa voluntatis humane ⁊ volũtaſ
cauſa peccati.nõ tamẽ imputat᷑ pecca
tum voluntatis deo. quia voluntas eſt
cauſa libera potenſ agere bene vł ma

le.vbi autem ſcòa cauſa nõ eſt libera

ſicut gladius.tũc nõ imputat᷑ peccatũ
cauſe ſcòe puta gladio ſed hoĩ.vbi ve
ro vtraq;ʒ ẽ libera.⁊ vtraq; intẽdit ad
malum illi magis imputatur peccatũ
cuius in voluntate magis eſt opus ma
lum.¶ Ad fᷣm dicẽdum.qꝙ pꝛincipium
eſt plus q; dimidiuʒ tocius operis.nõ
quidem f̃ᷣm quãtitatẽ operis. ſed ſᷣm
difficultatẽ operãtis.⁊ hoc modo con
cedo ꝙ pars fecit maioꝛem parteʒ dif
ficultaſ.ſed iudex maioꝛem partẽ ini

quitatis.nõ enim mẽſurat᷑ peccatũ ſʒ

difficultatem. ſed ſcm peruerſitatem
d tercium dicendum ꝙ pꝛeciſe ſi,

ſtendo in coꝛrumpere ⁊ coꝛrumpi p/

ut dicunt agere ⁊ pati plus pecca/
ret pars qᷓ; iudex. ¶ Sed quia poſtea

iudx agit motu pꝛopꝛio. non ſoluz in

virtute partis coꝛrũpentis.ideo plus
peccare poteſt in actione pꝛopꝛia qᷓ
pars peccauerit in ſua. (Ad quar,
tum vero dicendum ꝙ peccans in plu
res plus peccat qᷓ; peccans in pautio
res ceteris paribus alias non. vnde
plus peccat qui interficit vnuʒ.qᷓ; qui
furatur pluribus . hic autem non ſunt
cetera paria vt viſum eſt. ¶ Ad quin
tum iam dictum eſt ꝙ pylatus fuit coꝛ
ruptus timoꝛe maioꝛis poteſtatis. au

diens verbum.ſi hunc dimittis nõ es

amicus ceſaris.
¶ Lectio decimaoctaua.
epyekeia autem Supꝛa
egit de iuſticia iudicum ⁊ pti

ctiuo iuſti legalis ⁊ de iuſticia legum

interpꝛetartaꝝ ſcilicʒ de epyelꝛeia ⁊

de epyelꝛe. Pꝛimo auteʒ pꝛoponit in
tentum ſuum de epyelꝛeia ⁊ de eppe
lꝛe.Scðòo pꝛoſequitur de epyelłe ibil
Non enim vt idem ercio de epye/
lꝛeia ibi anifeſtuʒ autem ex hoc
Dicit ergo primo ꝙ ad pꝛemiſſa di/
cta de iuſticia ⁊ iuſto pꝛoximum ⁊ de
bitum eſt dicere de epyelꝛeia ⁊ epye

le obiecto eius. qualiter ſcilicet e⸗,
pyelꝛeia ſe habet ad iuſticiam que
liter epyelꝛes eius obiectum ſe babet
ad iuſtum ꝙ eſt iuſticie obiectum⸗(2

ſequenter ibil Mec enĩ vt idem Pꝛo
ſequitur ò epyelꝛe. comparat ergo ip
ſum ad legale iuſtum. Pꝛimo penes
eſſe. Secundo penes opus ibil Facit
autem dubitationem ]. Tercio penes
vtrũq; ibi NPꝛopter qð iuſtũ Penes
eẽ vero ponit pꝛimo quattuoꝛ cõpato
nes.ſᷣo obijcit oñdens in eis aliquam
repugnãtiã ibil Qm̃ aũt rõnẽ. tercio
excludẽs illã rĩpugnãtiã oĩa ducit ad
cõcoꝛdiam ibil Hũc ãt omia Compat

um. hic ãt agit de iure dirre,

cdom
iintn
i nhlin
lgniitn
muu
cnnluumn

eirngnrt
hünnnot⸗

iNi
ybetilAunn

Ppuinavninn

m
.oneu
inen Vbeo

=

nehaten
do
fnrincöneni⸗
nidpeter u
Nacdutone⸗
Wrinterau n
Wolun relepye
Moloelſi
onni

— =—

lſguracaannan
rdrldacun

D

R

iutu
ſanmtihet
Uichenam
müriatienn
Oyenogtmnana
Pummepcthte
lecgllrnlin
nunlrnni
iſikunmr Ynn
Gnlglinmins,
lnchtn in
itnlusinſd
Mnensen
lſcheng,
lgimng
lſenn

as na
WANN
tiſneigd⸗

ſhbereſgte

=2 =,
—

—
=—-
—

==
— =

2

= =—
=

=—

= = =
—

möen

umeia

mmeſte
Eemaicte

nde dn
n.biciten
galis1 Nin
tr ſaliq unſt
Prmoame
nde epeteui⸗
oſegin e

muün Teod

Horkſuz uen
nno A
utiſtoen

edeeßſin
habet adilun

ergo quadrupliciter iuſtũ epyekeſ ad
iuſtum legale dicẽs pꝛimo.ꝙ epyekeſ
nõ eſt ſimpliciter idem cum iuſto lega
li.vᷣo ꝙ nõ eſt genere alterum ab eo.
tercio ꝙ eſt laudabilius eo. quia nos
quãdoq; laudamus ⁊ iuſtuʒ epyekes
æ virum etiam epyekẽ qui ſequit᷑ ta/
le uuſtum. quare ad illa opera virtutã
nos trãſferunus epyekes ipᷣm magis
laudantes pꝛo bono vel de bono. Et
ſic patet ꝙ epyekes eſt laudabiliꝰ iu/
ſto legali.¶ Auarto dicit ꝙ eſt melius
illo iuſto.quoniã in tali laude trſſe/
rimus eBe lp̃m eſſe melius oſten
dentes. (Conſequẽter ibi QAuoniam
autẽ rõnem Qbijcit contra dicta oñ/
dẽs in pꝛedictiſ eſſe repugnantiã. Di

cit ergo ꝙ boibus röõnem ſequẽtibus

videtur incõueniẽs ſi epyekes exiſtẽs
aliquid pꝛeter iuſtum vt dictum eſt in
pꝛima cõopatione eſt laudabile vt dice

batur in tercia.quia vel iuſtum nõ eſt

ſtudioſum vel epyekes eſt aliud a bo
no ſtudioſo vel ſi ambo ſint Aiale
videtur omnino ꝙ ſint idem. ¶ Subi⸗/
tatio igitur accidit circa epyekeſ.fere
ꝓpter hoc qð dictum eſt quia nõ vide
tur poſſibile ꝙ ſint adinuicem altera.
¶ Eoſequenter ibil Habent autẽ om/
nia a=xcludens dictam repugnãtiam
omnia reducit ad concoꝛdiã. Dicit er
go pꝛimo ꝙ omnia in quadruplici cõ
paratione dicta ſe habent recte.i.ve⸗
re. Scðo ꝙ illa nihil habent ſubcõtra
rium. vel repugnãs nõ obſtante pꝛe/
miſſa obiectione. Lercio ꝙ epyekes
ens vel exiſtens melius quodam iuſto
eſt etiam qödam iuſtuʒ. Auarto ꝙ e/
pyekes eſt melius iuſto quodam. non
vt quoddam genus exũñs aliud ab hoc
iuſto.⁊ ſic habemus ꝙ idem ſunt iuſtũ
generaliter ſumptuʒ. ⁊ epyekes ſicut
genus ⁊ ſpecies.quia omne ius epye
kes eſt iuſtum. ſed non omne iuſtũ eſt
epyelꝛes.Et quinto addit ꝙ ambobꝰ⸗
ſeʒ iuſto ⁊ epyelꝛe exiſtentibus bonis
⁊ ſtudioſis melius eſt epyelꝛes altẽo
uſto ꝙ habet ei cedere in quibuſdam

V.

caſibus.Sic iguur intelligendo pꝛe/
miſſa.nulla in eis apparet repugnan
ria on. equẽter ibil Facit autez du
bitationem Comparat ius epyelꝛes
ad legale iuſtum penes opus. pꝛimo
autem hec duo iuſta comparat. ſᷣo cõ/
parationis cauſam aſſignat ibil Cau/
ſa autem Dicit ergo pꝛimo ꝙ dubita
tõem pᷣmiſſam facit quia epyelꝛes eſt
vere iuſtum. non tamen eſt legale iu/
ſtuz vt dictum eſt. ſed dirrectio legaliſ
iuſti. Et hec dirrectõ eſt opus ⁊ bonũ
iuſti epyelꝛis. quare hec duo iuſta ſe

pabent. ſicut dirrigens ⁊ dirrectũ. qꝛ

iuſ epyelzes dirrigit. ⁊ ius legale di/
rigitur ¶ Eonſequẽter ibil Cauſe t
Pꝛemiſſe cõparationis cauſam aſſi/
gnat per hunc modum ꝙ pꝛimo oſten
dit peccatum ac defectum legis. ⁊ le
giſiatoꝛis. Secũdo excuſat legeʒ ⁊ le
giſſatoꝛẽ ibil &t eſt nibil minus Cer
cio ex hijs infert neceſſitatem pꝛedi/
cte dirrectionis ibil Cuʒ igitur Dicit
ergo pꝛimo ꝙ cauſa epᷣfate dirrectiõii
eſt quoniã oĩſ lex det rminat de quibꝰ
cunq; legalibus vniuerſaliter.⁊ quan
doq; de quibuſdam non eſt poſſibile
eam recte determinare vniuerſałr.ne
ceſſariuui eſt eam non recte de quibui
dam dicere.de quihus ait vniuerſalit
ſed ipᷣa lex accipit illam vłem deter/
minatiõem tanquam veram vt in plu
ribus. Hon ignoꝛans quoniam pecca
tum eſt in aliquibus. poſtquaʒ agit in
differenter ? vniuerſaliter de omni/
bus .¶ Konſequent er ibi ¶Et eſt mihil
minus Excuſat legem dicens. ꝙ pꝛo
pter pꝛedictum peccatum lex non eſt
minus recta.quia peccatum.nec in le
ge. nec in legis poſitoꝛe eſt. Sed eſt
peccatũ in natura reruzʒ opabiliuz. qꝛ
materia rerũ opabiliũ cõfeſti talis eſt
ꝙ nõ recipit aliquã firmitatẽ vłr vni/
foꝛmem in omnibus. quare nulla eſt
poſſibilis via ad ponendum regulam
de modo agẽdi. puniẽdi vel pᷣmiandi
pugnandi vel quieſcẽdi. guerrificãdi
vel pacificandi ꝗ nõ patiat᷑ aliqu ex

IIBRO

ceptiõez vł inſtãtiã.¶ Eñ̃r ibil Cũ igit
dicat Infert ex pᷣmiſſis neceſſitatẽ pᷣ/
fate directiõis.d.qꝙ cũ lex dicat ⁊ de/
termiet vłr ⁊ accidat ĩ hoc caſu ſingła
ri p̃ter illa que determĩata ſũt vłr. Sic
videlicet ꝙ ſi in caſu iſto ſeruaret᷑ lex
literaliter eſſet opuſ iniuſtum. ⁊ cõtra
aliqð ius naturale.tunc pꝛo illo caſu
bene ac recte habet dirigere vbi lex a
liꝗd reliquerat.⁊ vbi legis poſitoꝛ nõ
cõſideraueãt ⁊ vbi lex ⁊ legis poſitoꝛ
vłr loquẽs peccauerat.ibi inquã recte
habet dirigere ꝙ deficit ⁊ ꝙ legis po
ſitoꝛ diceret ſi illi caſui pᷣſens eſſet ⁊
ꝙ legẽ ſtatuiſſet ſi caſum pᷣſciuiſſet.ver
bi gratia.Lex eſt in quadam ciuitate
ꝙ peregrini muros cuntatis aſcendẽ
tes capite puniant᷑.Cõtingit auteʒ ꝙ
peregrini innocẽter traſeuntes per il

lam ciuitatem audiuerũt clamoꝛem q/

hoſtes contra ciuitatem repente irru
erunt qui peregrini ꝓmptioꝛes qᷓ; ci/
ues muros aſcẽderũt. ⁊ vꝛbem defen
dentes ſaluauerũt. Hunc ergo querit

quid iuris.vtrum moꝛi debeant ſicut

lex dicit. Et reſpõdet epyelꝛes ꝙ nõ
quia contra iuſ nature eſt reddere ma
lum pꝛo bono. Hec legiſlatoꝛ ſi p̃ᷣſens
fuiſſet reos eſſe dixiſſet.Eſt igitur ne/
ceſſaria directio iuſti legalis in quibuſ
dam caſibus que directio fit per ius
epyelꝛes.¶Eoſequẽter ibi Mꝛopter
qð iuſtum J.Compat ius epyelꝛes ad
ius legale penes eſſe ⁊ penes opus

ſimul recolligẽs ea que dicta ſunt de

vtrocq;. Dicit ergo pꝛimo ꝙ ꝓpter pꝛe
oñſam neceſſitatẽ directiõis pᷣfate ius
epyelꝛ es eſt veriſſime iuſtuʒ. Scðo ꝙ
ipᷣm eſt melius quodã iuſto.Ler o q;
epyelꝛes nõ eſt melius illo iuſto ꝙ eſt
ſimpliciter iuſtũ ꝙ quidẽ eſt ius contẽ
tum expꝛeſſe in intentione pꝛimoꝛum
pᷣceptoꝛũ legis naturalis. Quarto q;
epyelꝛes eſt meliꝰ illo iuſto ꝙ pecca⸗/
tum recipit per loqui ſimpłr.i.vłr vt
viſum eſt. QAuinto dicit ꝙ hec eſt natu
ra iuris ꝙ vocat᷑ epyelꝛeos.ſ.directio
legis.vbi lex deficit ꝓpter vłem deter

minatiõeʒ. Sexto qꝛ hec eſt cauſa ſeʒ
defectus ipᷣe legis.quare pꝛedicta di/
rectio ſit iuſta.⁊ cauſa eius qð eſt non
omnia eſſe iuſta ſᷣm legem quoniaʒ de

quibuſdam ſingularibus caſibus non

eſt poſſibile legem ponere.quare non
eſt poſſibile aliquem moꝛtaleʒ hoĩiem
eos pꝛeuidere.Septimo infert ꝙ pꝛo
pter hoc lex⁊ talis ſingularis euẽtus
pꝛeter legem indiget ſentencia deter
minãte illud qð per legem non eſt re
cte determinatũ. quia indeterminati.
indeterminata eſt.vel eſſe debet regu
la.lex autem poſtquã eſt poſita eſt iaʒ

determinata.caſus autem ſingulares

ac rari ſunt indeterminati. ſentencia
autem viri boni ⁊? epyelꝛis eſt inde/
terminata vtriq; ad pꝛeſentiâ caſus.
quare talium caſuũ regula nõ erit vni
ler ſalis lex. ſed pticularis ſententia
¶ Octauo ad hoc inducit exempluʒ di
cens.qꝙ talis eſt talium caſuuʒ regula
⁊ ſic dirigit quẽadmodũ plumbea re/
gula edificationis leſ bie illius ſcilicet
inſule que eſt vicina ciuitati troiane.
illa nãq; regula tranſmutatur ad figu
ram lapidum ⁊ non manet ipᷣa regu/
la in rectitudine pꝛiſtina. Sic etiam
ſentencia ſequitur figuram ⁊ foꝛmam
caſuum. ⁊ non manet ipᷣa ſentencia in
rectitudine kae dEilnmo ame⸗ cir⸗

ca alium caſum. ¶ Vitimo auteʒ epy

logat dicens ꝙ manifeſtuz eſt quid eſt

epyelꝛes quia quoddam iuſium eſt ?
ſt autez
ſciendum pꝛopter exemplum ꝙ in in

quodam iuſto melius eſt.

ſula leſbie pꝛimo fuerunt facte virge
lapidee ⁊ inter virgaſ cõcauitates ro
tunde in foꝛibus ſeu in poꝛtalibus tẽ
ploꝛum ⁊ palatioꝛum.qui vniuerſali
ter autem ſuper virgas.⁊ ſuper con/

cauitates illas vult pꝛoducere vnam

lineã rectam fᷣm differentias que ſunt
ſurſum ⁊ deoꝛſuʒ ſic ꝙ omnes partes
illius linee ſint eque ſurſuʒ ⁊ eque de
oꝛſum.opoꝛtet neceſſario qilla regu
la ſecundum quam pꝛoducet talem li
neam ex trãſuerſo virgularuz applice

„

e
6rran üt

glißrbahtü bi
(ſpang mo
lncſ lstl

— =ẽ =

WaWyt tium

m epſedtst i

(lönigneſtsad

s nenin ſuci

nun, ins irn
Pbaradiuuntatm
ez urensͤſel
centanpuandn

itnnitlnn

1

his iMärnn
Wxpnslabe

MWrKännitkan
Megtacnngiiui
fucnipgiimunmn

Mihullaſtnn

Gininännenii

mmednm miain

SW
rnti
Aigtdeepſt
nd Fetcbins dim
ün ☛

.

ei
n
acde
RKZ
Vnmuke
mten
Wſnng

ermnnin

.

migruttn
mienene

—

ſtinacett

namiieſciigte

nelnsckh e

iam ie
aigt dcin

imngi
ATNNNE N
s ſun cn

nanſcensß,

4
71

tur virgiſ ꝓminẽtibus.⁊ coequatibuſ
non ꝓminentibus. ⁊ tunc regula fiet
toꝛtuoſa ſᷣm dextrum ⁊ ſiniſtruʒ ad fi
guram lapidum ꝓminẽtiuʒ ⁊ non pꝛo

minentium. ſed remanebit recta fᷣm

ſurſum ⁊ deoꝛſum. vel ſecundum ante
æ retro. hoc enim eſt poſſibile ꝙ li⸗/
nea declinat ad curuitatem ᷣm vnam
cõtrarietatem differentiaꝝ loci.⁊ non
ſm aliam vt viſum eſt.¶ Lonſequẽter
ibi AHanifeſtũ ãt Poſtq; egit de iu
ſto epyke.hic agit ð iuſticia que ẽ epy
keia. ⁊ pꝛimo agit de ipᷣa quantuʒ ad
hoiem per eam babituatũ. Scõo quã

tum ad ipᷣm babitũ ibil &t habitus re

cte Dicit ergo pꝛimo ꝙ ex pᷣhabitis
manifeſtum eſt. quis eſt vir epyekes
epikeyam bñs.¶Eſt enim vir electuſ
⁊ operatiuꝰ talium iuſtoꝛuʒ. quale eſt
iuſtum epyekes. nõ atribodicayos
.i. nõ rigoꝛoſus ad deterius ⁊ ad g/
uius punienduʒ. ſed eſt minoꝛatiuꝰ pe
narum.quãuis ipᷣe vir epyekis legem
habeat adiuuantẽ ad puniendũ tranſ
gꝛeſſoꝛez. quia penas reſtringi.⁊ gra
tias conuenit ampliari.vt extra de re

gulis iuris. li.6. Euiꝰ cauſa eſt qꝛ ſan

ctius eſt impunitũ relinquere facimuſ

delinquẽtis. qᷓ; inocẽtem damnare vt

habetur.ff.de penis.l.abſentẽ. quare

magis declinandũ eſt ad alleuiamen
pene.circa condignũ q; ad grauamen

vltra condignũ iuxta doctrinã philoſo

phi ſupꝛa li. 2. ca. vltimo. vhi docet ꝙ
dagd iueniendũ virtutis mediũ maxime

recedendũ eſt ab extremo virtuti ma⸗

xime cõtrario. virtuti autẽ iuſticie ma

gis cõtrariatur puniẽ vltra q; citra cõ
dignum quare vir epyekes ad boc de
clinat ⁊c nõ ad illud.(Cõſequẽter ibi
LEt habitus agit de epykeia ᷣm ha/
bituz. d. ꝙ ipe habitus dictus epykeia
eſt exñs quedam iuſticia circa iuſtum
epyekes.⁊ nõ habitus alter a iuſticia
ſicut nec epyekes eſt alterum ius a iu
ſto ᷣm genus q;ᷓuis ſit alterum a quo⸗

dam. vt viſum eſt. Sic etiã epyekeia ẽ
quedam iuſticia.

H 4

BHD euidentiã pᷣdictoꝛum que
renda ſunt duo. Pꝛimũ vtrũ
us epyekes ſit directiuũ iu/

rris nalis. Scoz vtꝝ epyekeia ſit mo

ralis virtus cõtenta ſub iuſticia.

-0--—

Aueſtio viceſimapꝛima.

rał.quia ius naturale poteſt

ESE pꝛimo arguit᷑.qꝙ ius epye
kes ſit directiuum iuris natu

deficere errare. ⁊ in hoc indiget di
rectione. hoc autem ꝓbatur pꝛimo. qꝛ
iure naturali ẽ oĩm vna libertas vt in
decre.di.pꝛĩa ca. Jus auteʒ. Sed iſtð
aliter in melius dirigitur. quia hodie
nõ eſt omniũ vna libertas. quare ius
naturale. quia põt deficere pꝛo aliquo
caſu ⁊ pꝛo aliquo tempoꝛe indiget di
rectione ⁊ de facto dirigit᷑.(¶ Scðo qꝛ
tranſire per alienum agrum fas ideſt

naturale ius eſt. poſitiuum aũt ius nõ

c. vt ea.di.ca.leges.ergo naturale ius
tranſeundi per alienum agrum rõna/
biliter per iuſ ꝑoſitiuũ coꝛrectiuũ ⁊ di
rectiuũ eſt.¶ Zercio quia iure natura
li eſt cõis omniũ poſſeſſio.vt in allega
to ca.ius autẽ.Sed boc eſt hodie coꝛ
rectiuũ ⁊ directiuũ in melius.vt pꝛo/

b ꝛimo politice quare vt pꝛius.
uarto quia de iure naturali debet

lieri depoſite rei reſtitutio et ea.di. ⁊
c. Jus autẽ.Sed hic poteſt erroꝛ con
tingere.puta ſi quis depoſuit vel com
modauit gladium alicui ⁊? cõſequẽter
depoſitoꝛ furioſus effectus.volẽs vxo
rem vel pꝛolem. vel ſe ipſum occide/
re repenit gladium in quo caſu depo/
ſitarius.non tenetur gladium reſtitue
re. quare lex naturalis generaliter pᷣ
cipiens pꝛo iſio ſingulari caſu deficit
ſicut aliqua alia lex ciuilis. quare di/
ene indiget. ſicut ⁊ lex poſitiua.

Kontra pꝛimo quia omne coꝛrigi/

bile ⁊ dirigibile per ius epyekes ali/
quando poteſt eſſe iniuſtum. alias eni᷑
non haberet coꝛrectio vel directio lo/
cum. Sed ius naturale nunquaʒ eſt in
iuſtũ.ſed naturale ideſt nature conſo⸗/
nũ equzʒ q; habet᷑.vt in fine illiꝰ capłi

IIBRO.

ſepe allegati.ius autẽ.quare nõ ẽ coꝛ
rigibile vl dinigibile.Oedo qꝛ omne
coꝛꝛigibile habet aliꝗqd mali ſed ius
naturale nihil habet mali per argum
tũ Aug.dicẽtis.ꝙ ſi theologia natura
lis eſt vere naturalis.nihil mali habʒ
de ciuit.dei.li.õ.ca.dõ. quare pari mõ

ſi ius naturale eſt vere naturale. nibil
Pꝛzo

mali habere põt quare vt pꝛiꝰ.
ſolutiõe queſtiõis pᷣmitto ꝙ dictamen
naturalis legis vel iuris oꝛdinat ali/
qua ꝓhñdo ſicut ſimpliciter mala.p/
hibet eni viuere ſᷣm vicia.vt ſupꝛa eo.
li.ca.2. ⁊ ca.y.ꝓhibet furtuzʒ ⁊ adulte

rium.que ſtatim noĩata ↄuoluta ſũt cũ

malicia. vt ſupꝛa li.2.ca.6.(¶ Item oꝛ
dinat aliqua pᷣcipiẽdo.ſicut oĩa ðbita
puta oĩa que vultis vt faciãt vobis ho

mines.hec eadẽ vos facite illis. Aa

thei..¶ Item aliqua cõſulit ⁊ ſuadet
ſicut honeſta.puta ꝙ vna ſola ſit vxoꝛ
vnius
uta ꝙ ĩ ſtatu inocẽtie oĩa eſſent cõia
& Stemn aliqua pmittit vt expedientia

que aliquãdo accidũt in malis ⁊ ꝓpt

mala. puta ꝙ tpe iſto ꝓpt liciam
hoĩm bona ſunt ꝓpꝛia. Hijs pᷣmiſ⸗/
ſis dicẽdũ pꝛimo ꝙ ius naturale in re
bus ꝓhibitis ⁊ pᷣceptis nullã recipit
coꝛꝛectiõeʒz vel directiõez. Scðdo ꝙꝙ in
rebus conſultis ⁊c ſuaſis honeſtati ⁊
cõceſſis vtilitati ⁊ pmiſſis expediẽtie

ac neceſſitati. recipit mutatiõeʒ coꝛre
ctiõem ⁊ directiõem. ¶ Pꝛimũ ꝓbat
pꝛimo de ꝓhitis qꝛ nulla humani iu/

ris auctoꝛitas.põt facere licitũ qð eſt
illicuũ.qꝛ ſimpliciter malum. humana
nãq; ratio cui huiuſmõi ius naturalii

eſt inſertum q; diu agnoſcet illud eſſe

malum.tam diu iudicabit illud eſſe il/
licitum.per illud nãle pꝛincipiuzʒ. de/
clina a malo. Sed ꝙ eſt illicitũ.qꝛ ſim
pliciter malũ ſemp agnoſcet eſſe malũ
qꝛ ſemper dictabit eſſe illicitũ. Sʒ om

ne ꝙ eſt iure naturali ſimpłr phibitũ
eſt ꝓhibitũ.qꝛ ſimpliciter malũ. quare
nullo iure poterit fieri licitum. ¶ Se

hijs ergo rebus malis dantur pᷣcepta

tem aliqua cõcedit vt vtilia

negatiua que nũquã errare pñᷣt. puta

non furtum facies. non falſuʒ teſtimo
niuz dices.nõ mechaberis.nõ occiòs
inocentẽ.Exo.xx.Et generaliter non
facias alicui ꝙ ñ vis tibi fieri.Lhobᷣ.
4. Ande ſũmit᷑ illud iuriſ pᷣceptũ.alte
rum non ledere.ff. de iuſticia mre.l.
iuſticia¶ Scoõo ꝓbatur idem de rebus
pᷣceptis.qꝛ ꝙ eſt certius omni arte.nõ

eſt p aliud poſterius coꝛrigibile vel di

rigibile. minus eni certũ dirigit᷑ ꝑ ma
gis certum ⁊ non ecõuerſo. Sed natu
ra pᷣceptiue hoĩes dirigens ad mediũ

virtuoſum ⁊ bonũ certioꝛ eſt oĩ arte vt

ſupꝛa li.2. ca.ꝓ. quare natura ⁊ ius de
ſcendẽs imediate ab ea non eſt dirigi
bilis per aliqð ius poſterius¶ Scoðm
autẽ de cõſuli ⁊ cõceſſis ⁊ pmiſſis pa
tet per ea que ad pꝛimã partẽ oppo/
nendo ſunt inducta. libertas eni oim
boĩim equalis ⁊ vna.de qua pꝛimo ar
guebatur non fuit pᷣcepta ſed conſulta
ſicut ⁊ adhuc eam cõſulit Apo.d.NHo
lite fieri ſerui hoĩʒ pꝛima ca:7. Munc
autẽ ſeruitus eſt expediens ad maliti
az hoĩm cohercendã.ſeruitus dico au
tem eſt ſubeſſe pꝛincipibꝰ ⁊ rcõꝛibus

rei.uon illa qᷓ; diſſuadet aꝑo.ipᷣe nãq

dicit alibi ꝙ oĩs aĩa ptãtibus ſublimio
ribus ſubdita ſit.ad Mo.xiij. Zraſiẽ
vero per alienũ agrum de quo. Scòo

autẽ rõnabiliter eſt interdictum.(Cõ
munis etiã oĩm poſſeſſio de qua Ter
cio arguebatur fuit conceſſa non iuſſa
vnde ſi ſtatus inocentie permãaſiſſʒ ni
hil ꝓhibuiſſet hoĩes inter ſe ⁊ ſi volu/
iſſz equaliter diuidere bona ſua. Nũc
multum expedit diuiſio ꝓpter inſoler
tiã ⁊ pernitiẽ aliquoꝝ hoĩm. ¶ Rei
vero depoſite reſtitutio de qua vltimo
arguehat᷑ debet fieri in fauoꝛẽ depo/
nentis. ⁊ ideo quãuis ſimpliciter de
beat fieri.non debet tamẽ fieri m coſu
⁊ loco iu quo noceret ei. Et ideo ſic
debet vlr ĩtelligi. pᷣceptũ illud. Et hoc
modo nõ patitur inſtantiã nec erroꝛe
Aueſtio viceſimaſca.

Sſe
onſine
ſo⸗ vlu

inilu

argue bat fuit pmiſſum nõ iuſſuz. nun ii

WItſmnſirn ez
Manle 1adind⸗

4

— =

=

Wni
icrirlg

Vxdjtgie⸗

== =
=

1

==

ſinnetin,

ekeacpeni
uisnepe⸗

er dedtelaun
Nnönieter
umngepjttutſ
ſhutreleaiu

uubvsconmrnn
aLrck
i bur pbr iir

MEeenies dn

Mrifruttnoiln

ünnisncd

müftftitfte

mepenlilgnn
tnmifüekni
g S
tncgtpzuimmn
mmitnine

nntiend
thirlinn den
liügröf⸗ in
Seidafn guin

Annlnem ſil
wi ſiäitkoſin

nreeni k

S
nöthin
Iiriin
Nbariin
enicenidr
0gensnn
icmoretit

renannn
ecdenonn

s Nnii
funzcnten
ean cinear!
Nendiſnt
puindpii
ſuagerapon
iupeinbist
A Ro.ril
agun de ⸗
miſfum ön,
reſtinerdum
poſeſforen
funt conam,
nocenie

oiesimgtn.

dinden den
u dulio

ſeſhmmde

rfeninfun 4
–W

—

E ſcðdo arguitur. ꝙ epyekia
non ſit moꝛalis virtus. Pꝛi/
mo qꝛ nulla mobilis virtꝰ in
clinat boiem ad illicitũ. Sed epykeia

inclinat ad ulicuũ.qꝛ inclinat iudiceʒ

ad iudicandũ de legibus ⁊ ad interpᷣ
tanduʒ leges.hoc aũt ei eſt penitus il
licitum. qꝛ non eſt libeꝝ iudici iudicaẽ
de legibus ſed ſᷣm leges vt in decre.ð
eo. ca. In iſtis. Et qꝛ vnde ius ꝓdijt
inde ſolum iuris interpᷣtatio ꝓcedere
debet vt extra de ſen. excõicatiõis.c.
inter alia qꝛ illius ſolius cinꝰ eſt iura

condere eius eſt condita declarare.

uare epykeia non eſt moꝛalis virtuſ
Scdo qꝛ nulla virtꝰ virtun opponit

Sed epykeia opponit᷑ viriuti que eſt

ſeueritas. cuzʒ vir epyekes fʒ epyekiã

ſemper declinet ad minus lc dicit
phi. quaſi nõ videt᷑ virtus.

icẽduʒ
5O pꝛimo ꝙ epykeia eſt moꝛalis rirtus
qꝛ oĩis habit electiuuſ dirrectionis.in
hbijs quibus cõtingit vti bene ⁊ male
recte agere ⁊ errare eſt moꝛalis virtꝰ
per hoc eni ꝓbat phi. liberalitatẽ eſſe
virtutẽ circa pecuias ⁊ diuitias ſupꝛa
li. 4. c. j. Sʒ epykeia eſt hituſ electiu
dirrectiõibus in legibꝰ quibꝰcontingit

pti bene male vt viſum eſt in textu

quare epykeia eſt moꝛalis virt.¶¶ Se

cuũdo dicẽdũ qualis virtꝰ eſt. ꝓpterqð

ſciendũ ꝙ epykeia eſt hitus electiuus

iuris per nullà legem determĩati me⸗/
dia inter inſtũ legale fᷣm alem ſniaʒ

legit᷑ ⁊ iniuſtũ illegale cõtra piam in
tẽtiõeʒ legis declinatiuꝰ in punitiõibꝰ

ad veniã ⁊ mediatiu inter rigoꝛẽ ni/

miũ ⁊ remiſſiõem nimiaz. adheſiuꝰ ra
tioni guomitice. ⁊ arbitrio guomitico
boni viri.¶ Hicendũ ergo ad pꝛimum
ꝙ epykeia nõ inclinat hoĩem ad ali/
quid illicitũ.qꝛ nõ facit iudicẽ iudicaẽ
de lege. Sed de caſu qui non põt nec
debet determiari per illã legem. quia

ſupponit᷑ nõ fuiſſe legiſſatoꝛis inten/

tio per illam legẽ caſuʒ iſtum determi

nare.ſicut dicit phi.ymo phi.dicit nõ
eẽ ꝓpter peccatũ in lege. quaẽ iuðx ñ

iudicat de lege.que ſit bõa vł mala ſʒ

iudicat ꝙ ᷣm illã in tali caſu iudicare
nõ de bet. Mec ipᷣas interpᷣtat᷑ vt pꝛin
e ſdcam deuiat ne innocẽtẽ dam
net.¶ Ad fᷣm vero dicẽdũ ꝙ epykeia
non opponit᷑ ſeueritati que eſt virtus
bene tñ opponit᷑ rigoꝛi vt dicit exceſſũ

in punitiõibus expediendis.

Lectio decimanona.

.

TCx ãaãt cõtigit ſibi ipi Supꝛa
egit ð iuẽ dirreciio iuſti lega

UViſ de iuſticia legũ ĩiterpᷣtatiua
Hic aũt agit de iiuſticia hoĩs ad ſe ip
ſũ.pꝛimo aũt ſuꝑ hoc queſtiõeʒ ꝓpõit
fo queſtiõem ſoluit ſᷣm vnũ intellectũ
ibi QAuedã eni iuſtoꝝ l.tercio ſᷣm aliũ
ibi Adhuc ſᷣm qð iniuſtus] Dicit er/
go pꝛimo ꝙ manifeſtuʒ eſt ex hijs que
dicta ſunt. ſupꝛa eo.li.ca. ʒ.⁊.. quid
dicendũ ſit ad queſtiõeʒ illã.ſupꝛa eo
dem li. ca. 16. ꝓpoſitã.vtꝝ ſcʒ cõtingit
aliquẽ ſibi ipᷣi facere iniuſtũ ſeu iniuri
am. Ex illis enĩ duobus capłis mani
feſta erit veritas queſnots.6201 equẽ
ter ibil AQuedã eni Queſtiõem ſoluit
ſᷣm vnũ intellectũ.(¶ Eſt eni ſciendum
ꝙ aliqua pñt dici iniuſta.qꝛ ſũt contra
vłeʒ iuſticiã.que dicit᷑ oĩs virtus vt ſu
pꝛa eo.li.ca.ʒ.aliqua vero ſpãliter di
cunt iniuſta.qꝛ ſũt cõtra pticularẽ iu/
ſticiã.Et ſiłi mõ dupliciter dici pñt iu
ſta per oppoſitũ.pꝛimo ergo queſtio/
nẽ ſoluit ſᷣm vłem iuſticiã ⁊ in hoc in
tellectu pbat tres cocluſiões. ſᷣam ibi
Sed cui .terciã ibi Pꝛopter qð ⁊
ciuitas ꝛima cõcluſio eſt. ꝙ hõ ſibi
ip̃i nocens facit iniuſtũ ⁊æ hãc ꝓbat du
plici rõe.Fᷣa ibi. Adhuc cũ pᷣter] Pꝛi
mo igit᷑ intendit ſic arguere.quicunq;
facit opus a lege ꝓhibitũ facit iniuſtũ
Sed ꝗcunq; ledit ⁊ nocet ſe ipᷣm facit
opusa lege ꝓhibitũ.quare facit iniu-/
ſtuʒ ¶ Biu ronis tinñ ponit ⁊ declarat
minoꝛẽ. d.ꝙ de numero iuſtoꝝ quedaʒ
ſunt per legẽ oꝛdinata ſᷣm om̃ virtutẽ
⁊ per ↄñs vᷣm iuſticiã vłeʒ que eſt om
nis virtus.Et ſiłi modo de numero in
iuſtoꝝ.quedã ſũt per legẽ vhibita⸗ fᷣm

LIBRO

oẽzʒ virtutẽ. In hoc ej intẽdit phi. illã
diſtinctiõem qᷓ; pᷣmiſi neceſſariã ad p/

poſituʒ vnum aut de illis per legẽ oꝛs⸗
dinatis vel ꝓhibuis eſt hoĩem ſibi ipi

eſſe innoxiũ.puta nõ iubet lex hoiem
ſeipᷣm interficere.ꝙ aũt nõ iubʒ hecp
hibet ſupple in penis non in gratijs.
oĩs enĩ pena non iuſſa ſeu nõ iuſta eſt
ꝓhibita nõ oĩs tñ gr̃a non iuſta eſt p/
hibita. Interfectio aũt pena eſt nõ iu
ſta quare eſt phibita.Et ſic patet mi/

noꝛ ꝙ ꝗcũq; ledit ſe ĩᷣm.facit opus p
legez ꝓhibitũ.¶ Cõſequẽter ibi Ad

buc cum pᷣter Arguit ad idẽ ſic.Qui/

cũq; volens ⁊ ſciẽs actus ⁊ circõſtan
tias actus.nocet alicui pᷣter legẽ ⁊ pᷣ/
ter oꝛdinẽ iuris ⁊ pᷣter hoc ꝙ nõ ſit cõ
tra nocẽs.i.ſe ipᷣm defendẽs facit ĩiu/
ſtum.ſed ille qui ꝓprter irã ſe ipᷣm oc/

cidit oꝑatur volẽs hoc ꝙ eſt nocumen
tũ alicuiꝰ pꝛeter oꝛdinẽ iuris.⁊ nõ eſt

ipᷣe cõtra nocẽs nec ſe ipᷣm defendens

ymo boti ſe ipᷣm inuadẽs.quare facit
iniuſtũ. Q Huiꝰ rönis põit pꝛimo ma
ioꝛẽ ⁊ poſt cõſtruẽdo textũ ᷣm foꝛma
illius maioꝛis.ſᷣo minoꝛẽ ibi. Qui ãt

ꝓpter iram ].Cercio cõcluſiõem ibi

Iniuſtũ facit.¶ Cõſequẽter ibil Sed
cui Pꝛobat ſcdᷣam concluſiõem.pꝛio
aũt ipᷣam ꝓponit ſimul cũ tercia.d. ⁊

querẽs ſi hic ſe ipᷣm occidẽs facit iniu

ſtum cui facit ipᷣam iniuriã. ⁊ rñdet q;
ciuitati ⁊ ñ ſibi ipᷣi.¶ Heinde ibi Ao
lens eni Arguit ſic nullꝰ volẽs patit᷑
iniuſtũ.vt ſupꝛa ca.ij. Sed ille ſe ipᷣm
occidẽs volenſ patit᷑.quare miuſtũ nõ
patit᷑. Huiꝰ rõnis pᷣmiſſa cõcluſione
ponit pꝛimo minoꝛẽ.⁊ ſo maioꝛẽ ibij
NPatit᷑ aũt ⁊ patet Cõſequenter ibi
Pꝛopter qð ⁊ pꝛobat terciã cõcluſio
nẽ ⁊ eſt ꝙ occidẽs ſe ipᷣm vel aliter le
dens ſe ipᷣm facit iniuriã ciuitati. hoc
aüt pbar per ſignũ.d.qꝙ ꝓpter hoc ꝙ;
ipe ſe ipʒ occidit in ſignũ ꝙ ciuitati in
iuriã fecit.qꝛ eazʒ vno ciue pꝛiuauit. ci
uitas ipᷣa iniuriã ppꝛiã vindicat ⁊ illũ

dãnificat aliqua pena.qꝛ qᷓ;uiſ ſit moꝛ

mtm' adeſt vel adeſſe pot quedã inhono

ratio hoĩ ſe ipᷣm coꝛrũpenti. tanquam
hoĩ faciẽti miuriã ciuitati. cadauer eni

hois ſic deſpati vel trahit᷑ vel ſuſpen/

dit᷑.⁊ oĩo legitima ſepultura pꝛiuatur

quare Uignn eſt qð fecit iniuriam ciui

tati.¶ Cõſequẽter ibil Adhuc ſᷣm qðᷣ
Aueſtiõem determĩat ſᷣm alteꝝ intel
lectũ loquẽdo de ĩiuſto.ꝙ eſt cõtra p/

ticularẽ iuſticiã.pꝛimo aũt cõcluſiõem

intentã ꝓponit.ſcòo ipᷣam exponit ibi
hoc eni aliud eſt .tercio ipam cõpa
rat ibil Simul ei eidẽ Dicit ergo pꝛi

mo ꝙ adhuc ſm alium intellectũ.ſ.ᷣm

ꝙ iniuſtuſ eſt ille qui facit iniuſtũ ⁊ nõ
totaliter eſt pꝛauus.i.nõ oppoſitꝰ to/
tali iuſticie ſed pticulari. In hoc inq;
intellectu dico qð nõ eſt ⁊ nõ contin
git aliquẽ iniuſtũ facere ſibi ii⸗.
inde ibi Hoc enĩ aliqd ſ. Cõcluſiõem
ꝓpoſitã exponit.d.ꝙ hoc iniuſtũ cõtra
pticularẽ iuſticiã eſt aliud ab illo iuſio
qð eſt ð vłem iuſticiam. Ille nanqʒ ſic
malus vt ſibi ipᷣi noxiꝰ eſt aliquałr ma
luſ.quẽadmodũ timidꝰ nõ quidẽ vt ha

bens totã maliciã vłi iuſticie oppoſitã
Sed ptem eiꝰ ſicut timidꝰ habet illaʒ

ptem malicie ⁊ iniuſticie que opponi
tur foꝛtitudini.Sic etã hõ ſibi ipᷣi no/

xius hʒ aliquã ptem malicie que op/

ponit᷑ philãne.nõ tñ illã que oppom
tur pticulari iuſticie q; vocamꝰ pleone
xiã in greco ⁊ auariciã in latino.ſcòm

hanc igit᷑ imuſticiã nullus ſibi ipi facit

iniuſtum nſequẽter ibil Silł eniʒ

Pꝛobat cõcluſiõem ꝓpoſitã ⁊ expo/

ſitam quadruplici rõne. Pꝛimo auteʒ
arguit ſic. Si quis ſibi ipᷣi iniuſtũ face
ret.ſequeret᷑ ꝙ cõtingeret idem bonũ
puta eandẽ pecuniã auferri ⁊ addicẽ
vni ⁊ eidẽ. qm ĩiuſtũ patiẽti aufertur
⁊ iniuſtum faciẽti adicit᷑. hoc aũt ẽ eui
denter impoſſibile qꝛ neceſſariuzʒ ẽ in
pluribꝰ eſſe iuſtũ ⁊ iniuſtũ. In vno q/
dem cin aufert᷑.⁊ in alio cui res adlici
tur hec rõ tota patet.¶ Scdo ibi Ad
huc aũt volũtariũ Arguit ſic.nullus ꝗ
paſſus iniuriã cõtrafacit eam facit in/
luſtũ.Sed ille qui ſibi ipᷣi nocet eãdeʒ

Mſomlustnun
Weiſtiicni
ſumtacn Sein
(gtö; geſenfnp

iUfrngitigin

Wretichanepnan

uſpisnicen

Vpulerigeckrn
oe wſpinn win
ibnmsſhe er n⸗
ſen irinn

ſ 1

pfübſin an
anmrit aent

Wirü siti⸗
fenchmniſinien
tiſtrſganla
liniaſmuni

n
lndbing

feamm
mniſin
Eieiien
4 P
aümintelk
niſetini
Ncula P
füfaeeſbüi
Binorddu
Gümi id
inice
minmnce ge e⸗
Sreniiſi⸗
gen nalcegt
om̃ ligen

uariiin nn

ciͤnnlloſtii
ſecbintie

ſen ie

liciröne pm

4

. Gönpein,
emniuinin
iii⸗

. ninang
iamis
Gönnincl /,
urc

Ninail. Mi⸗
ſbieq. cedGO

44

iniuriã patitur ⁊ eandẽ facit.quare ſi
bi ipi nocumẽtũ facienti nequaquã in
iuſtum facit.¶ Hui rõnis pꝛimo ponit
vnũ pᷣambulũ.d.ꝙ adhuc contingit cõi
ter ꝙ iniuſtũ facere alicui ꝓpꝛie ẽ opꝰ
volũtariũ ⁊ cũ electõe factũ ⁊ etiã pꝛi
us q;ᷓ altero ſibi nocuerit. aliter enim
nõ fieret iniuſtũ ſi paſſus defendendo
ſe noceret nocẽti ſibi.qꝛ vim vi repel/
lere licʒ¶ Scðo põit maioꝛẽ ibil Qui
enĩ qꝛ paſſus..tercio minoꝛẽ ibil Ipᷣe

aut ⁊ patet Tercio ibi Adhuc erit
Arguit ſic qꝛ ſi aligs ſibi ipᷣi iniuſtuʒ

faceret.tunc cõtingeret volũtatẽ iniu/
ſtum pati qð eſt falſum vt ꝓbatũ eſt ſu
pꝛa ca. ig. ¶ QAuarto ibil Cum bijs ãt
Arguit ſic.nullus iniuſtũ faceret ſi in
nulla de iuſtiſicatiõibꝰ que ſũt fᷣm ptẽ
iniuſtum facit. Sed in nulla de iuſtifi/

catiõibꝰ que ſunt ſᷣm pteʒ.i.ſpẽbus in
iuſtificationũ aliꝗs iniuſtũ facit qò ap

paret inductiue puta in mechia que ẽ

„V.

vna ſpẽs iniuſticie.nullus enĩ meele

eam mulierẽ que eſt vxoꝛ ipſius. In
ſuffoſiõe hoſpitij. nullus eniʒ ſuffodit
murũ domus ſue per modũ latrõis vł
hoſtis. Item in furto. qꝛ nullus furat
bona que ipᷣius ſunt.quare nullus ſibi
ipi facit iniuſtũ.ui rõnis ponit ⁊
declarat minoꝛẽ ⁊ patet.vltimo auteʒ
ibi. Lotaliter aũt Solutiõeʒ huiꝰque
ſtionis cõparat ad ſolutiõem queſtio/
nis diſputate ſupꝛa eo.li.ca.ij. vtrum
aliꝗs volens patiat᷑ iniuſtũ que fuit de

terminata per diffinitiõem erꝰ ꝙ eſt in

iuſtum pati.pꝛeter volũtateʒ. Dicit ꝗ
ꝙ hoc dubiũ vtau cõtingit ſibi ipi iniu⸗
ſtum facere ſoluit᷑ totaliter ⁊ vłr ſ̃ᷣm il
lam diffinitiõem que eſt data ſuperiuſ
v̈bi dicitur ꝙ oĩs qui iniuſtũ patit᷑ pꝛe
ter volũtatẽ patit᷑.qii aũt patit᷑ ⁊ le/
ditur a ſeipᷣo volũtarie patitur. quare
non patit᷑ iniuſtum.
Annifeſtũ aũt qm̃ ambo Su/
pꝛa egit de iniuſticia ad ſe ip
ſum. bic aũt de malo faciẽtis
c patietis iniuriã.pꝛimo aũt manife/
ſtat ppoſitũ de malo faciẽtis ⁊ patien

tis iniuriã.fo vero cõplet ꝙ omiſerat
de iniuſticia ad ſe ipᷣm ibil Scom me/
thaphoꝛã e pꝛimo ãt declarat tres
concluſiões ſcòam ibil Sed cum dete

rius erciam ibil Secũduʒ accñũs

Pꝛima cõcluſio eſt ꝙ iniuſtũ facere ⁊
iniuſtum pati ambo ſunt mala. dicit g
manifeſtũ eẽ.ꝙ ambo.ſ.iniuſtũ facere
⁊ iniuſtũ pati ſunt pꝛaua.hoc aũt pꝛo
batur dupliciter. Nꝛimo qꝛ in moꝛali
bus omne plus ⁊ oẽ minꝰ ſunt pꝛaua
cuʒz in vtroq; ſit diſceſſus a medio.Sʒ
iniuſtũ facere eſt habere plus ⁊ ĩiuſtũ
pati ẽ habere minꝰ de medio.hoc aũt
vltra vel citra mediũ vt ſupꝛa viſũ eſt
ca.9.quare ambo ſunt pꝛaua buiꝰ rõ/

mis ponit cõcluſiõez pꝛimo ⁊ ſcõðo mi

noꝛem ibil Hoc quidem enĩ Scðo p/

bat idem ex ſiłi.d.quẽadmodũ ſanum

eſſe ſe habet in medicinali ſcia. ſic ſci
licet ꝙ medicina appꝛobat ipſum ſa/
num vt cõmenſuratiõem humoꝝ ⁊ im
pꝛobat oẽm diſpoſitiõem diſcedenteʒ
a ſanitate.⁊ quẽadmodũ ſe habet ſta
tus hoĩs bene hitiuus.i.bene aptus⁊
ydone in arte exercitatiua. puta ĩ pa

leſtra qui per eam laudat᷑ ⁊ ꝓpbatur.

⁊ diſceſſus ab eo vitupatur. Sic etiazʒ
mediũ ſe habʒ in moꝛali philoſophia
q;ꝛ laudat᷑ ⁊ appꝛobat᷑ ſupꝛa libꝛo.2.
vt equale &t per oppoſuũ oẽ iniuſtuʒ
⁊ iequale impꝛobat᷑ vt pꝛauũ.Omne
nãq; iuſtum vel in facere vł in pati di
cit equale ⁊ iniuſtũ ĩiequale.quare tã
facere qᷓ; pati ininſtũ eſt maldSeba
cõcluſio eſt ꝙ iniuſtuʒ facere eſt ᷣm ſe
peius qᷓ; iniuſtũ pati quã ponit ⁊ pꝛo
bat ibi Sed cuʒ deterius Dicit ergo
ꝙ deteri eſt iſtud qᷓ; illud qð pꝛobat
qꝛ oẽ vitupabile cum malicia pfecta ⁊
ſumpliciter.vel cũ diſpoſitiõe ad mali
ciã ꝓxima eſt deteriꝰ quã illõ qð eſt ſñ
malicia vtroq; iſtoꝛũ fʒ ſe ſumpto. Sʒ

iniuſtũ facere eſt vitupabile ⁊ eſt cum

malicia que ẽ ſimpliciter malicia ? ꝑ
fecta vel que eſt diſpoſitio ad malicid

pfectã ꝓxima.⸗ Hõ eni ſemꝑ iniuſtuz
facere quãuis ſit volũtariũ eſt cũ iniu/

2 2

ſticia vt ſupꝛa eo.li. ca.x. ¶ Iniuſtũ at
pati eſt ſũ malicia cũ ſit iuolũtariuzʒ vt
ſupꝛa eo.li.c.ij.quare iniuſtũ pati ᷣm
ſe minꝰ eſt pꝛauũ q; iniuſtũ facere. hu
ius rõis ponit pꝛio cõcluſiõem. ſᷣo mi
noꝛẽ ibil Iniuſtũ facere ꝗqdeʒ Zercio
iteꝝ infert cõcluſiõem cũ ſua modifica
tiõe ibi Scoõm ipᷣm c pʒ lFa.¶Sed in
hijs videt᷑ eẽ quedã repugnãtia qꝛ in

pꝛima cõcluſiõe dicit̃᷑ ꝙ iniuſtũ pati ẽ

pꝛauũ.¶ In ſcda vero dicit᷑ ꝙ ẽ ſñ ma
licia ⁊ iniuſticia.cõſtat aũt ꝙ oĩs pꝛa/
uitas ẽ malicia.ymo deteriꝰ ſonat pꝛa

uus qᷓ; mał. phi.eni dicitpdigũ eẽ ma
lũ ⁊ dicit ipᷣm nõ eẽ pꝛauũ.ſupꝛa tra/

ctatu de liberalitate.q.ſit deteriꝰ eſſe
pꝛauũ q; eſſe malũ.quare videt᷑ ꝙ in/
iuſtũ pati.vel ſit cũ malicia vel non ſit
cũ pꝛauitate.Ad hoc aũt dð. ꝙ nõ eſt
aliqua repugnãtia qm̃ in pꝛima cõclu
ſiõe loꝗt᷑ phi.de pꝛauo ſumpto gene/
raliter ꝓ quocũq; malo culpe vł pene
cõparãs exterioꝛẽ opatiõem iniuſti ⁊
exterioꝛẽ paſſiõem iniuſti.nõ facta re
latiõe ad volũtatẽ ĩiuſti. Et hoc modo
verũ eſt ꝙ ambo ſũt pꝛaua.i.mala cul
pabiliter vel penałr qꝛ opatio ẽ mala
culpabuiłr. paſſio vero penalit᷑. In fᷣa
vo cõcluſiõe cõpat malũ culpe ⁊ malũ
pene. dicẽs deteriꝰ eẽ malũ cłpe qᷓ; pe
ne.Et hac relatiõe facta ad volũtatẽ
qm culpa que eſt in opatiõe iniuſti eſt
cũ malicia volũtatis. Pena vero que
eſt in paſſiõe iniuſti põt eſſe ſñ oĩ ma/
licia volũtat᷑.paſſio ergo ĩiuſti eſt pꝛa
a penałr ⁊ eſt ſine malicia culpabili
6 Tercia cõcluſio eſt ꝙ iniuſtũ pati ſᷣʒ
accñs põt eſſe deteriꝰ qᷓ; iniuſtũ facere
⁊ eſſe occaſiõałr maiꝰ malũ. puta ſi ꝗſ
ꝓpter iniuſtũ pati deſperet.⁊ ſe ipſũ
ſuffocet.Sed de tali accñti nõ eſt cura
arti.vt pzʒ in medicina.ars eni illa di⸗/
cit pleureſim.i.doloꝛẽ lateris acutum
cum febꝛe ⁊ ſputo ſanguinolẽto mi/

xrlũ eẽ maioꝛẽ egritudinẽ qᷓ; pedis of

fenſiõem quãuis aliqñ fiat ⁊ cõtingat

fm accñs offenſiõeʒ pedis eẽ maiꝰma
lũ q; pleureſim. puta ſi accidat ꝙ offẽ

7
—

—“

dens ppter offenſiöem cadat ppter
caſum capiat᷑ ab Ausariis ⁊ captuſ

moꝛiat᷑.⁊ pʒ Ha.¶ Cõſequẽter ibij Fʒ
methaphoꝛã aũt ..Cõplet ꝙ omiſerat
de iniuſticia ad ſe ipᷣm. Dicit ̊ q quã

uis nõ cõtingat aliquẽ ſibi ipi facereĩ

iuriã vel iniuſtũ cõtingit tñ eſſe iuſtum

nõ quidẽ iuſtuzʒ ꝙ ſit inter hoĩem ⁊ ſe

ipᷣm. Sʒ inter vnã hoĩs ptẽ ⁊ alteraʒ
nec inter iſtas ptes põt eẽ qðcũq; in/

ſtũ. Sed tm̃ iuſtũ ᷣm methaꝑhoꝛam ⁊

m ſiłitudinẽ dem̃. Mec etiã eẽ metha

phoꝛicũ iuſtũ.ſʒ ti iuſtũ dñatiuũ ⁊ diſ

pẽſatiuũ ſeu yconoĩcũ.ꝙ igit᷑ inſtũ me
thaphoꝛicũ dñatiuũ ⁊ diſpẽſatiuũ fitĩ
ter ptes hoĩis. ꝓbat qm pꝑs aie rõnem
hñs.puta ĩtellectꝰ ⁊ appetit᷑ ĩtellecii

uus. diuiſa eſt cõtra ptẽ aĩe irrõnabilẽ

puta cõtra appetitũ ſenſitiuũ. ⁊ ptutẽ
motiuã oꝛganicaꝝ ptium ĩ ſermõibus
ideſt p dĩntias explicitas in hijs ſᷣmo

nibꝰ. ꝗbus dicimꝰ ꝙ ptuũ aĩe alia dñat

fᷣm nãm. puta rõnalis alia vo ſᷣm nãm
famulat᷑.puta irrõnalł.vt habet pꝛimo
politice. E&t alia pᷣcipit ⁊ p̃oꝛdiat. pu

ta rõnał.alia ᷣo exequit᷑ ⁊ miſtrat. In

hoc aũt reſpiciũt illi hoĩies ꝗbus vide
tur ꝙ ſit iniuſticia hoĩs ad ſe ipᷣm ꝓ eo
ꝙ in hijs ſᷣm cõtrarietatẽ appetituum

hõ patit᷑ aliꝗd pᷣter vel cõtra appeti/

tũ ⁊ deſideria ſui ipᷣiꝰ. puta ſi cũ foꝛti

cõcupia vel racũdia appetu' ſenſiti⸗/

uus vincat electiöem appetit ĩtelle/
ctiui.ſicut accidit ĩ hoĩe incõtinẽte.tũc
hõ incõtinẽs patit᷑ pᷣter appetitũ iĩtel/

lectiuũ.ꝓ qᷓ;to patit᷑ cõtra eiꝰ electõez⸗

Et ſi fiat ecõuerſo.ſicut accidit cõtinẽ

ti. tũc hõ patit᷑ cõtra appetitũ ſenſin⸗
uũ.qꝛ patit᷑ cõtra cõcupiaʒ eiꝰ que vin

cit᷑ ⁊ deſiderio ſuo fraudat᷑.quare qu
uis tale iniuſtũ nõ ſit hoĩs ad ſe ipᷣʒ.ẽ

mñ̃ inter ꝑtẽ ⁊ ptẽ aiet icut inter im/

perãſ ⁊ impatũ.¶ Altio aũt epylogat
d. ꝙ de virtute iuſticie ⁊ de alijs mo/

ralibus virtutibꝰ determiĩatũ ſit ʒ mo
dũ in p̃miſſis expoſuũ.

Aueſtio viceſimatercia.
S5S euidẽtia pᷣdictoꝝ queritur

— . —

—

iltonelbe

iitgeſitbain

iſorllimnic
mipgun h

ii ritzn
ulza

ſommn enns

diingin hie
VSopkäicfantw

Elcuhrcuue nide

An altet
ulvonet rel mer
wiftſcur min'ne

deboreni lu⸗

göebgtſeme
iſeeſeincan ne⸗

—

uArnönaleiſ
Eepccümnmanaben

Grſefiſenmürt
uſannnsrn,
ſibatmunzunid

ſigiiinnrai

.

Nßefirünent

1

lerene

.

Mitigadere⸗

ignſtid

Pſüine

ahiis⸗

äfnnete
. Parii
muiͦ1 Mliti⸗
etgiei
naRien
Giſenimi
UVii
Serpictsu
n'gnüni

Arönaliifi.

amniinhie⸗
aln zagtiinit
wenatiut
git ll eine
cu wis liin

ommmetati aan

dter velcing
niĩl. ui⸗

rid agett

niöen inet
iboend.

ani
Pant int

„ * „ 1

ℳ

ui

6

„V.

vtx iterficẽ ſit pei qᷓ; interfici. Et ar
guit᷑ pꝛio ꝙ ſic qꝛ peiꝰ ẽ iniuſtũ facere

qᷓᷓ imuſtũ pati ſm phi. ſed interficere

iniuſtũ facere. Interfici ᷣo ẽ iniuſtu
pati. quare per eſt illud qᷓ; iſtud. Se
cũdo qꝛ peioꝛ ẽ vłr moꝛał cłpa q; que
cũq; pena ſed interficẽ eſt culpa.in/
terfici o pena. quare vt pꝛi. Et ſi di
cat᷑ ꝙ iterſicere per ſui coꝛꝑis tuitiõeʒ
nõ eſt culpa cõtra.qꝛ ſᷣm Aug. nõ ſũt
a peccato liberi ꝗ pꝛo hijs rebꝰ quas
iuiti amittere pñt hũana cede polluti

ſũt. pꝛĩo libꝛo de libero arbitrio. Sed

vitã coꝛpis pñt boĩes iuiti amittere.

quaẽ ſi pꝛo illa tuẽda bũana cede pol
luti fũt. a peccato liberi nõ ſũt.¶ Ter/

cio qꝛ magiſ moꝛiẽdũ eſt duriſſima pa
tiẽtes q; quedaʒ turpia comittere.vt
ſupꝛa li.ʒ. ca.2. Sʒ interficere boĩiem

eſi vnum de turpiſſimis ſceleribꝰ que

cõmitti poſſint per hboĩem.quare ma/
gis moꝛiẽdũ eſt ſicut minꝰ malũ q; ali
um occidere quare videt᷑ magis malũ
Auarto.qꝛ cuilibet in optiõe poſi
to ꝙ vel moꝛiet᷑ vel mechabitur. pᷣeli/
gendũ eſt ſicut minꝰ malũ moꝛi quam
mechari. He boc enĩ laudat᷑ ioſeph fi

lius iacob. pelegit ſe moꝛti expone/

re quã dñe ſue in actu nepbario cõſen
tire. Deñ. 39. Sed interficere peiꝰ eſt
quã meęchari quare ⁊ peius eſt qᷓ; iter

fici. ¶ Quito.qꝛ peius eſt ꝑdere ma/

ioꝛa bona q; minoꝛa. ſed per interfice
re perdũtur maioꝛa bona.ſ.ĩnocentia

2 virtaie que ſũt maxia. vt ſupꝛa li.j.

per ĩterfici vero perdũtur ſolũ minoꝛa
bona.ſ.bona coꝛpis que nõ ſũt maxĩa
ſed mediocria vt habet᷑ ibidẽ.quaẽ vt
pꝛius oppoſitũ arguit᷑ pꝛimo.qꝛ
meliꝰ eſt eũ qui aliene vite inſidiatur
q;ᷓ eũ qui ſuã tuetur occidi.vt Aug.ait
pꝛimo li. de li. ar. quare meli eſt tuen/
ti vitã ppꝛiã aliũ occidere q; ab inua/
ſoꝛe occidi. ¶ Scdðo qꝛ qolibet illicituzʒ
peius eſt quolibet licito. Sed interfici
yvbi hõ põt interfectiõem effugere ſim
pliciter eſt illicitũ. peius eni eſt nõ cu/
rare de vita.q;ᷓ non curare de fama de

qua tñ ſcriptũ eſt.Curã habe de bono
noĩe. Ecck. ꝗj. ¶ Interficere vero de⸗
fendẽdo ſe eſt vtiq; licituʒ.qꝛ ſᷣm iura
vim vi repellere licet.quare peius eſt
interfici q;; nterfere AMe⸗ ſolutio⸗/
ne qõniſ pono quattuoꝛ cõpatões ſeu
caſus in quibꝰ oʒ aliter ⁊ aliter dicere
Poſſut eni cõpari iuſte interficere
T⁊ iuſte ĩterfici vel imuſte iterficere ⁊
iniuſte interficere ⁊ iniuſte interfici.

vel iniuſte iĩterficere ⁊ iuſte ĩterfici:vł

iuſte interficere. ⁊ iniuſte iterfici.
In pꝛĩa cõpatiõe põt cõtingere ca
ſus talis.duo bomicide ſüt iuſte ad ſu
ſpendiũ iudicati.vni eoꝝ datur optio
ꝙ aliũ ſuſpendat ⁊ liberef.vel ꝙ ſu/
ſpendat᷑ ab eo.⁊ ille aliꝰ liberet ¶n
fa talis.qdam eques eſt in quadã via
maceriebꝰ hinc inde clauſiſſuma cõſti/
tutꝰ.ex pte vna veniũt hoſtes e ipᷣm
iterfecturi ĩiuſte.ex altera pte via ple

na eſt pueris ſedẽtib ſic diſpoſiᷣ ꝙ ñ
eſt poſſibile eum cũ equo traſire quin

aliquos ĩterficiat.⁊ ſic ipᷣe vel iniuſte

interficiet᷑ vel uuſte interficiet pueroſ

inocẽtes. ¶ In tercia talis.quidã iuſte
dãnatꝰ ad moꝛtẽ tenet᷑ in carcere. vñ
nõ põt euadere niſi ĩterficiat ĩcarcera
riũ.ſic ꝙ oʒ eũ.vel interficere iniuſte.
vel interfici iuſte ¶ In quarta talis.ꝗ
dã viatoꝛ incidit in manꝰ vniꝰ latroniſ
vel pluriũ quoſ nõ põt euadere niſi eũ
vel eos interficiat.ĩterficiẽdo põt eua
dere.⁊ ſi nõ euadat occidet᷑ ĩiuſte. Si
oo pᷣfato mõ euadat ĩterficiet iuſte ſᷣm
leges.cõcedẽtes vnicuiq; tutelã ⁊ de
fenſiõem coꝛpis ſui. n pꝛimo caſu
videret᷑ dò.ꝙ pei eſſet iuſte interficẽ
qᷓ; iuſte interfici.qꝛ qᷓ;is iuſte interfi
cere nõ eſſet actus ſᷣm ſe mał.tñ eſſet
in ſcãdalũ ſocij moꝛiẽtis qui płꝰ offen
deret᷑ de ſocis occidẽte quã de alio.⁊
eſſet actus turpiſ ⁊ ipᷣe fieret irregula
ris. Et ſi religioſus vel oꝛdinat fue/
rit fiet torꝰ abboĩabilis. ¶ Sʒz hijs nõ

obſtãtibus ſecuriꝰ videret᷑ dð.ꝙ peius

eſſet ei iuſte interfici ⁊ quilibet ĩ hoc
caſu ſecurius eligeret interficere q; in
A 3

.

terfici.qꝛ vnꝰqſq; dʒ pᷣeligere cõmoda

ſaluti ſue qᷓ; aliene qm̃ amicabilia que
ſũt ad aliũ veniũt ex hijs que ſunt ad
nos.vt.j.li.ꝗ. Sʒ cõmodiꝰ ẽ vnicuiq;
pccõꝛi hñti bonũ ꝓpoſitũ ꝓ ſalute ſua
differri tꝑs pnĩe ſue q; ſtati auferri di
cẽte. Job deo. imitte me vt plãgam
paululũ doloꝛẽ meũ.añq; vadã ⁊ non
reuertar ad trã tenebꝛoſã ⁊c. Job.x.
ca.quare expediẽtiꝰ videt᷑ hoc mõ iu/

ſte interficere q; iuſte ĩterfici.Si tamẽ
hoꝛꝛoꝛe illiꝰ officij. puta qꝛ ille ſocius
ſuſpẽſus ẽ fĩ eiꝰ vel pr᷑ vel ꝗqcũq;.tñ hõ

nõ peccabit ſi pᷣeligat ipᷣe ſuſpẽdi ma
xime ſi poſſit cõfidere de mia dei cum
pñti cõtriciõe
e interficere qᷓ; iterfici.qꝛ de iure nãli
nẽo dʒ locupletari cũ aliena. ⁊ maxie
hoĩm iĩnocẽtũ iactura. ſʒ iſte nõ p̃t ałr

locupletari lõgiturnitate vite vt ſup/

poſuim in caſu.quare cuʒ patiẽtia dʒ
poti expectare moꝛtẽ qᷓ; inocẽtibꝰ in

ferre moꝛteʒ. Et in iſto caſu loqꝗt᷑ phi.
ꝓbãs.qꝙ pei ẽ ĩiuſtũ facere qᷓ; iniuſtuʒ
pati.qm ad hoc vadit dirrecte intẽtio
ſua. vt ptz ex Fa.¶ In icio ãt caſu dõ.
p idẽ.ꝙ multo pei ẽ iiuſte interficere

ꝓ euadẽda moꝛte iuſta qᷓ; iuſte ĩiterfici

Si eni potiꝰ ẽ iiuſtũ facere qᷓ; iniuſtuzʒ

pati.multo foꝛtiꝰ erit peiꝰniuſtü facere
q; iuſtũ pati.(¶ In quarto ãt cãu dð.q;
peiꝰẽ ĩluſte interfici.qᷓ; iuſte ĩterficere

qð ꝓbat᷑ qꝛ inſte iterficere nullũ malũ
Eẽ ʒ ſe.niſi alið addẽt᷑. Iniuſte ãt ĩter
fici malũ.qꝛ ẽ iiuſtũ pati.ꝙ ẽ vłr malũ

vt ꝓbat phi. in pria pte lectiõis.quaẽ
iſtud tãq; vłr malũ pei eſt q; ilud qᷣ
E

fᷣm ſe nõ ẽ malũ.(¶ Mec obſtat ſi dicat

ꝙ pᷣcioſa eſt in cõſpcũ dñi moꝛs ſcõꝛũ

eiꝰ.qꝛ ipᷣa moꝛs iiuſte ſcĩis illata nõ ẽ
eis bona.vt ſ̃m ſe ſũpta. Sʒ ẽ bõa in

quãtuʒz ẽ pᷣelecta vite fide dimiſſa. vel

quacũq; iuſticia cerelicta.Sʒ hic nul/
la iuſticia derelinꝗt᷑ vita ſeruata.quaẽ

nõ videt᷑ ꝙ ſñ cã hõ debeat velle moꝛi

maloꝝ vita itacta.¶ Ad pꝛimũ Sp pꝛi

ma pie i dem ẽ ꝙ phi. loqꝗt vbi vtrüq;
eſt iniuſtum. Et ſic cõceditur argumẽę

n fo caſu dò. ꝙ peiꝰ

LIBRO U

„

ttuũ. ¶Ad im vero doͤ. ꝙ cõcedat con

cluſio vbi interficere eſſet moꝛtał cul⸗
pa. ¶ Eum vero pbatur ꝙ interficere
nõ poſſit eſſe ſine culpa.dicẽdũ q; Au

guſtinꝰ non dicit ſic interficiẽtes non

eſſe liberos a peccato. ſed interrogat
quõ liberi eſſe poſſunt.q.d.qꝙ raro.qꝛ

ſepe eſt inoꝛdinata volũtas in tali cõ/
flictu. ¶ Ad terciũ vero dicendũ ꝙ in

terficere inuaſoꝛẽ ⁊ maleficũ non eſt
turpe ſicut habetur per exempla mul
toꝝ ſcõꝝ patrũ veteris teſtamti. q ma
los ſuis ꝓpꝛijs manibus occiderunt.
ſicut phinees. Hu.2. Et ſamuel pꝛi

mo MReguʒ. ij. Et Helyas. 3. Re. i8.

Et dñs dicit.maleficos nõ patieris vi
uere. ¶¶ Ad quartũ dicẽdũ.q mecha/
ri in nullo caſu eſt licitum qꝛ materia
mechie.puta vir ⁊ aliena vxoꝛ nũquã
poteſt eſſe digna illo turpi cõmertõ.tã
quã pena vel pꝛemo. Materia vero
homicidij. puta homo poteſt eẽ digna

ſuſpendio tanquã pena iuſta. quare ũñ

fuit ſimile. quauis aliqð homicidium

poſſit eſſe peius qᷓ; adulteriuʒ. ¶ Ad

quintũ dicendũ ꝙ in caſu in quo inter

ficere eſt iuſtũ.non perditur aliqð ani

me bonum. Argumẽta in oppoſitum
concedi poſſunt ſcòm intellectum pꝛi
us expoſitum. UEt in hoc explicit

ſententia. F. li. ethicoꝛum.

—

elciczchen
c diͦni üſ

——

Fimc

Eusniitseni

—

ſiwoozſugare
üent öcder

läg ineciͤ⸗
finct ödind
fboctöentrin
Auno,d dlanöe⸗
Uunanfuct
ic Geſwn
(eronecinerx
Ekns Gtiöͦ Mn

unlepert
uinisgnni,
hsbichii⸗

Einmäiiciünch

—.—

icglüſginur

flüntg irs

—
—

Pkſinbigict

ngifzneii u

icſgiimnten

4

ilittinſnece

iziar 8*
ümmetüſope
tRewiſlusned
ffuln rini;
iriinriin

ſpbet

nniin
ann ſie
ſmgin
mmremm
ens Dl

Slehs K

miadciäier
tlcnngr
orn

1 1

5 6N

n nile

ctbicorn.

ſum ibil

.vVI.

Incipit liber ſextus ( Ce. . .

AUNia extitimꝰ.. In pᷣ
Acedẽtibꝰ libꝛis egit
de vtute moꝛali. hic
at agit de ĩtellectua
li. De qua pꝛio ꝓpo
nit ĩitẽtu. Fopſegꝗt ip
lie ãt vtutes] De itellectua
li ãt vtute ſeu de rcã rõne. pꝛio ꝓpõit
qꝛ de ipa ẽ do. Fo ꝗd de ipᷣa ẽ dcin ibij.
In oib.. tercio ꝙ nõ ẽ ſufficiẽter dem̃

ibil Eſt ãt dicere . quarto ꝗd reſtat di

cẽduz ibi Pꝛopt qð oʒ Dicit ꝗ pꝛĩo
ꝙ nos pꝛius dicẽtes extitim.i.di ximꝰ
ſupꝛa li.2. qm oʒ opoꝛtumtate vtutis
eligere mediũ.nõ ãt ſupabudũtiã nec
defcm̃. ymo oʒ fugere.dixim ꝙ mediũ

eligẽdũ erat. nõ qð ẽ mediũ fᷣm rem.

Sʒ mediũ ꝙ ẽ mediũ quo ad noſ.ſicut
rõ rcã dicit. Yõ diuidam ⁊ diſtingua⸗
mꝰ hoc.ſ.rõem rcãm.qm alia ẽ rõ ſpe

culatiua. ⁊ alia rõ pꝛactica ſeu actiua
alia rõ artificiał ⁊ factiua.vt videbi
tur. j. c. 3. De ſola vo rõe pꝛactica ĩtel

☛

ligit. ꝙ de röne cõiter dem ẽ in diffini/
none vtutis. Et iõ illa nõ ſũ cã eſt ab
alijs diuidẽda. ¶ Scðdo ibil/ In oibus
Mꝛopõit vel repetu id ꝙ de buiꝰmõi

rone ẽ dem̃ dicẽs.ꝙ vt viſuʒ ẽ ſupꝛa li.
2. In oib- dcis bĩtibꝰ otuoſis vel circa
oss quẽadmodũ ẽ etiã in alijs factiuiſ
hitibꝰ ẽ qodã ſignũ in nã reꝝ agibiliũ

⁊ fcibiliũ.ad ꝙ reſpiciẽs ⁊ attẽdens
ps aie rõem hñs.intẽdit ⁊ auget ſup
plẽdo defem ſᷣm exigẽtiã dicti ſigni.⁊
iſtud ſignũ ẽ terminꝰ determinãdaruʒ
medietatũ que diuerſimode ſᷣm diuer
ſas pſonaꝝ ⁊ tẽpoꝝ cõditiões ⁊ circõ
ſtantias ſũt ſũmẽde quas ꝗdẽ medie/
tates nos dicimꝰ exñtes eẽ ſeu exiſte/

re qodã intermediũ ſupabũdãtie de

fectꝰ.icimꝰ ãt illas medietates exi/
ſtere ᷣm rcãm etiã rõem.vt fuit expoſi
tũ ſupꝛa li. 2. ¶Motãdũ ẽ g̊ fᷣm vitatẽ
Fm phi.rcã rõ ẽ imediata regula ⸗
tutũ moꝛaliũ.Sʒ illud ſignũ ꝙ ẽ in nã
ren agibiliũ ⁊ appetibiliũ ẽ regła hu

—

ius rõniſ.qm̃ ab illo ſigno ſũmit ſupꝛa
ratio ꝓpter ꝗd oʒ vel ꝓpter ꝗd nõ oʒ
etiã minꝰ intẽdendo ⁊ remitiẽdo.
¶ Tercio ibil Eſt ãt dicere . Oñdit ꝙ
de pᷣdicta rõne nõ ẽ ſufficiẽter dictum
d. ꝙ nũc. i.mõ pᷣmiſſo ẽ vel cõtingit di
cere veꝝ de rõe rcã. nihil ãt ſufficienſ
ad ꝓpoſitũ ẽ adhuc manifeſtũ ꝑ iã di/
cta. Qðò ipᷣe ꝓbat per ſile in alijs arti
bꝰ ⁊ ſtudijs circa quecũq; opꝑabilia eſi
ĩuẽta ſcia.Et ſpãliter oñdit hoc ꝑ ſile
in medicina.d.qꝙ in alijs ſtudijs idem
hĩ.qꝛ in oĩbꝰ põt dici vm iſtð.ſ.qm̃ nec

plura q; oʒ. nec mioꝛa.i.pautioꝛa quã

oʒ dʒ aliꝗs laboꝛare.i.pꝓcurare nec ẽt
negligere.i.pᷣtermittere.ſed tm̃ media
que nõ hñt plus vel minꝰ qᷓ; oʒ ⁊ vt rõ
recta docet.hoc inquã ẽ veꝝ.aliꝗs aũt
hñs hoc ſolũ documtũ de medicina ni

hil vtiq; fiet ampli medic vel ſcens

opari quã añ.puta pꝛo exẽplo qualia
oʒ afferri ad coꝛpꝰ ꝙ febꝛicitat. Si ꝗs
dixerit ei. Affer ad coꝛpꝰ quecũq; iu/
bet afferri rcã rõ medicinał ⁊ illa que
iubet afferri ille pfectꝰ medicꝰ.ꝗ hanc
medicinalẽ habzʒz rõez Aijs eni au⸗
ditis ⁊ in generali cognitis.nihil per
hoc ſciet in medicia per qð poſſit me
dicinałr operari. ſic etiã in moꝛalibus
per ea que dcã ſunt de rõne rcã. nulł
ſciet moꝛaliter operari.quare iſtud ſci
re niło mõ ſuffeci:¶ QAuarto ibi/ Pꝛo
pter qð oʒ Pꝛopõit qꝗd de rcã rõe re
ſtat dicẽdũ. d. ꝙ ꝓpter hoc ꝙ oñſum ẽ
de inſufficiẽtia generalis noticie.opoꝛ
tet circa aĩe hĩitus.quibꝰ aĩa fit bona.
nõ ſolũ eẽ dictũ hoc qð diximꝰ in gene
rali.Sed oʒ eſſe determĩatũ ĩ ſpali de
t᷑mmando que ðẽ rcã rõ ſᷣm diffinitiõeʒ
⁊ quid eſt terminꝰ.i.ſignũ huiꝰ rõnis
ad ꝙ rõ reſpicit ⁊ attendit.
S euidẽtiã eoꝝ que dicta ſũt
de ſigno hĩtuũa artiũ.querit᷑
vtꝝ mediũ virtutis ſit illud ſi
ñũ ad qð reſpicit intellect cuiuſſibet

—

artificiałr vł moꝛałr opantis. ⁊ argii

tur ꝙ ſic.pꝛimo.qꝛ oĩs ſciẽs ſic opꝰbñ

pficit ad mediũ reſpiciẽs vt ſupꝛa li.2

7 4

MU S

LBRO

ca.. quare illud mediũ eſt iſtud ꝙ hbic
querimꝰ.¶ Scòo qꝛ boni artifices ad
mediũ reſpiciẽtes opant᷑.vt ibideʒ hr
quare vt pꝛiꝰ.¶ Cercio qꝛ ad illud re
ſpicit operãtis ĩtellectꝰ cuiꝰ cõiectura
trix eſt otꝰ.qꝛ eãdẽ oʒ rõem dicere ⁊
appetitũ ꝓſeꝗ.vt hĩ hic ca.ʒ.Sʒ virtꝰ
ẽ medietas quedã cõiecturatrix exñs
medij vt ſupꝛa li.2.c..quare vt pꝛiuſ

Quarto.qꝛ ſicut iaciẽtes reſpiciũt

ad ſignũ.ſic bñ opantes ad mediũ vt
pʒ in illa ſił itudine poſita per phĩ di
cẽtẽ ꝙ facile ẽ nõ cõtingere ſignũ.dif/
ficile aũt cõtingere. ¶ Et ꝓpter hoc
ad maliciã ꝑtinẽt ſupabũdãtia ⁊ defe
ctꝰ que ſũt facilia. Et ad virtutẽ perti
net medietas que difficił ẽ vt hr̃ ſupꝛa
li.2.c..quare virtuiſᷣ mediũ ẽ üllud ſi/
gnũ ad qðoðſ ĩpicit ĩitellectꝰcuiuſtibʒ mo
raliter vel artificialr operãtis. Et p/

pter hoc aliꝗ dixeĩt.ꝙ phi.loꝗt᷑ hic de

illo ſigno qð ẽ mediũ ᷣtutis.¶ Sʒ cõ
trariũ arguit᷑.qꝛ mediũ virtu nõ ẽ ter
minꝰ medietatũ quas eẽ diximꝰ inter
mediũ ſupabũdãtie⁊ ðfectꝰ.qꝛ mediũ
nõ eſt terminꝰ medij.ſʒ ſignuʒ de quo
loquit᷑ hic phi.ẽ talis terminꝰ vt ipſe
hic ait.quare virtutiſ mediũ nõ ẽ iſiud
ſignũ. R ſolutiõe queſtiõis p̃ᷣmit
to ꝙ ſignũ dirrecnuũ hoĩs operãt põt
eẽ quadruplex.ſ.ſignũ pᷣcognituz ⁊ ſi
gnũ ꝙ eſt ipᷣa pᷣcognitio ⁊ ſignũ ingſi⸗
tũ.⁊ ſignũ ꝙ eſt ipᷣa inqſitio. Signum
at pᷣcognitũ ẽ duplex.vnũ eſt nãle ſim
pliciter pᷣcognitũ.aliud põt eẽ artifici

ale alicui vel aligbꝰ pcognitũ. (Mꝛi

mũ ſignũ eſt finale bonũ.⁊ iſtud ẽ vłr
pᷣcognitũ ⁊ p̃intẽtũ in oĩ operanõe a/
gentis per ĩtellectũ vt hrĩ̃ ex.2. metha.
in pte de ſtatu in cauſis finalibꝰ. &t ðᷣ
buiuſmõi ſigno dicit phi.ꝙ cognitio fi
nalis boni ad vit magnũ bʒ incremẽ
tũ.Et quẽadmodũ ſagittatoꝛes ſignũ
habentes magis adipiſcemur vtiq; ꝙ
oʒ ſupꝛa li.j.in pꝛohemio. ¶ Signuz
at alicui vel aliꝗbꝰ pᷣcognitũ ẽ lex vel

cõſuetudo vicẽ legis hñs ¶ Aſtud aũt

nõ ẽ vłr pᷣcognitũ.qꝛ legiſlatoꝛ nõ pᷣco

gnouit legẽ añ legiſlatiõeʒ. cũ tñ pᷣhũe
rit pꝛudẽtiã legis poſitiuã vt.j.e.li.c.
9. Sʒz iſtud ẽ p̃cognitũ aliꝗbꝰ qui non
hñt iudicare de lege.ſʒ ̃m legẽ ⁊ ad
legẽ reſpiciẽtes iudicat. Signũ aũt q
eſt pᷣcognitio ẽ pꝛicipiũ pꝛacticũ vł fa
ctiuũ ꝙ ẽ vera cognitio finis vt.j.e.li.

ca.6. ¶ Signũ at inquiſitũ ẽ virtuns

mediũ.pꝛo quo ĩueniedo dant᷑ quattu

oꝛ documẽta ſupꝛa li.2.c. ſinali¶ Si⸗·

gnũ at ꝙ eſt inqſitio eſt ipᷣa renũciatõ
que fit in queſtiõe cõſiliarij. Eſt ei oẽ
cõſiliũ queſtio ſʒ nõ ecõuerſo vt ſupꝛa

li.ʒ.ĩ parte de cõſilio.¶ Et tale ſignũ
ẽ noticia ĩiuẽtiua medij inqſiti.¶Hijs
pᷣmiſſis dð.pꝛĩo ꝙ ſignũ ad ꝙ pᷣaſpi
cit vłr oĩs operãs nõ ẽ virtutis mediũ

ſo ꝙ ipᷣm eſi finale bonũ.(ꝛimũ ꝓ

bat᷑ qꝛ id nõ pᷣaſpicit vlłr ĩtellectꝰ ope
rãtis ꝙ eſt ei ignotuz ⁊ valde difficile

ad cognoſcẽdũ.Sʒ virtutis mediũ eſi

cõiter ignotũ ⁊ valde difficile ad co.
gnoſcẽdũ vt ſupꝛa li.2.c.ʒ.⁊.c.vluimo

quare virtutiſ mediũ nõ eſt illud ſignũ
ad ꝙ vlr reſpicit intellectꝰ operantis.
Scõm pꝛobat᷑ pꝛio.qꝛ oĩis operans
intendẽs ⁊ remitrẽs opera ſua vt ve/
niãt ad mediũ ad illud ſignuʒ reſpicit
fm erꝰ exigẽtiã vniuerſa opera habẽt
vel plus qᷓ; oʒ vel minꝰ q; oʒ.vel tatuʒ
q;tũ oʒ.Sʒ ſᷣm exigẽtiã finis vniuerſa
opera dicũt hĩe pluſ.q.ſ.hñt vltra qᷓ;
ſit neceſſariũ ⁊ exactũ ad cõſequẽduʒ
finẽ opeꝝ vt ſupꝛa li.j.c.x.⁊.2. phiſi.

vel habere minꝰ qñ.ſ.nõ haberet ne

ceſſariũ ad cõſequẽdũ finẽ.vel habere

tm̃ qᷓ;tũ oʒ.qũ.ſ.hñt oĩa ad finẽ cõſe/

quẽdũ exacta.⁊ nõ plura nec pautio/
ra tunc ĩiuentũ eſt mediũ qñ nõ ẽ addẽ
nec minuere vt ſupꝛa li.2.c.s.quare fi
nale bonũ eſt illud ſignũ ad ꝙ vłr pᷣaſ
picit oĩs itellectus operãs vel opera-
turꝰ. (Scdo qꝛ illud ẽ ſignü ad ꝙ vłr
fſpicit itellectꝰ operãtis a quo ſũmũt᷑
pꝛicipia opabiliũ.pꝛiĩcipia ei ſũt ſicut
foꝛes in domo vt habet᷑.2. methaphi.

Sʒ pria pꝛĩcipia operabiliũ ſũmunt

a fine vt.j.e.li.c.x.⁊ vt hĩ.ij.phiſico.

2

==
S –— ——
☛

tgifiänuitb
P

enpes
ie

,pne

mpen
pielg.
iſfafne

emnſautiin
Jentuitcnn
nhcur ie
rsincen,
iicüteoege
ooinctnns

5

aucltpon
loomiliehiot⸗

iieoindnin
Etker ien.

ui ichuul
i

lgee wann

.

fülousk fai⸗

Winigni

(aiſmefnnszi⸗
denmaan

püßfcintiis
felecerirlem
Mininen ti

7
. .

=
SE.
=ꝛ=½ =
=

funpef .
bißritlenc

agiſ pinde
u ilbeisg

e Inelecy.,

kakigen⸗

laiis
ibn

jineſtle

ſigüchg
NöRimint
iciſk irlee
t ale n
BNS N

Saldedichche a

ali203 1
Giünöetlid

mtellec

rio gros en
SSoperolun

iſen

ivenaopern i

Gigeni insn.

diciſtinn⸗

eraci d ene
ul. de .
gidiſfni ie

Pit ia adſi⸗

nräüigit;
inulf,
lwaſgiun
ngihl

quare vt pꝛius. (Zercio qꝛ illud eſt

ſignũ ad ꝙ vłr pᷣaſpicit intellectiꝰ ope

rtis ꝙ vłr pᷣintẽdit appetitꝰ. nihil eiĩ᷑

intendit appetitꝰ intellectiu niſi ꝙ in

telligit itellectꝰ. Sed appetitꝰ vłr itẽ

dit ⁊ pᷣaſpicit finẽ.Eſt enĩ pꝛincipiuzʒz
in intetiõe. quare ad ipᷣm pᷣaſpicit itel
lecr. ¶ Bicedi ad argumta in oppo
ſitũ generaliter ꝙ ꝓcedũt de ſigno inꝗ
ſito nõ de pᷣcognito.de quo tñ loquitur
hic phi. vt viſum eſt in coꝛpe queſtiõiſ
pꝛius · ¶ Lectio ſcoa
Mime ãt virtutes J.Supꝛa ꝓ
poſuit ſuũ intentũ. hic ãt exe
quit᷑ ipʒ. pꝛĩo ãt inꝗru qd eſt
cã ratio ſeu virt' ĩtellectuał in genere
fo vero tradit quot ſunt eiꝰ ſpẽs ibil.
Sũt vtiq; quibꝰ .ĩcio agit de ſingulis
ſpẽbus ibideml Scia quideʒ igit᷑ Ad

inqrẽdũ vero ꝗd ẽ virtus iĩtellectualis
pꝛio diuidit virtutẽ aie ⁊ moꝛalẽ ⁊ in

tellectualẽ ⁊ pꝛo nüũc moꝛalẽ abijcit ⁊
intellectualẽ eligit ad ſuũ ꝓpoſituzʒ.fᷣo

ptẽ aĩe diuidit in ptẽ irrõnalẽ ⁊ in ptẽ
que babet rõem.⁊ hãc eligit ibi Pꝛi

us quidẽ ..tcio rõnalẽ ſubdiuidit ĩ ptẽ
ſciẽtificã ⁊ ptẽ rõcinatiuã ibil Et ſup
ponant᷑ ..quarto vᷣo ex hijs inqrit ꝗd ẽ
virtus ĩtellectuał pficiẽs ptẽ aĩe ſciẽti

ficã ⁊ ptẽ rõcinatiuã ibi Sũmẽdũ eſt

*

SNicit pꝛĩo ꝙ noſ ſupꝛa pꝛio libꝛo
ſic diuiſim virtutes aie ⁊ diximꝰ has
qdẽ eſſe moꝛis.i.virtutes moꝛales ap

petitũ pficiẽtes. ⁊ alias diximꝰ eſſe vᷣ/

tutes ĩtellectꝰa itellectuales ⁊ cũ hoc
ptrãſiuimꝰ determinãtes de moralibꝰ
virtutibꝰ in pᷣcedẽtibꝰ libꝛis.De reli/
quis ãt ſcʒ de ĩitellectualibꝰ ⁊ etiazʒ de

aia ⁊ ptibꝰeiꝰ. Pꝛĩo dicem ſic dñũtes

vt ſequit᷑ ibi Pꝛius quidẽ igit᷑. Abi
diuidit ptẽ aĩe ſicut ſupꝛa diuiſerat in

pꝛio libꝛo in fine. Sicit ꝙ pꝛi dem̃

duas eſſe ꝑptes aĩe.vnã.ſ.que ẽ rõem
hñs que eſt intellectꝰ. ⁊ aliã que ẽ qd
irrönale que ẽ appetit. Mũc ãt intĩ
diuidẽdũ erit ad ꝓpoſitũ declinãdum
de pte rõem hñte ᷣm eũdem modum

fm quẽ pꝑtem aie generałr ſumptã pꝛi

us diuiſimꝰ. (Eñr ibil &t ſupponãtnr
NSubgliuidit ptẽ aĩe rõnabilez. ⁊ pꝛio
ponit diuiſiõem.ᷣo aſſignat rõeʒ diui

ſiõis ibil Ad ea enĩ .tercio ĩpõit noia

mẽbꝛis dicte diuiſiõis ibi Sicat᷑ autẽ
Hicit &ð ꝙ ad pñs ſupponãtur eẽ due

ptes rõeʒ hñtes. vnã quideʒ qua nos

ſpeculamur entia neceſſaria.quoꝝ pꝛiĩ

cipia nõ cõtingũt nec pñt aliter ſe ha

bere quales ſunt oẽs veritates ⁊? res
⁊æ rönes neceſſarie ⁊ eterne. ¶ Alia

vero ps eſt qua ſpeculamur entia con
tingentia. ⁊ maxie illa cõtingẽtia que

ſũt in ptãte noſtra.de quibꝰ ſolũ eſt cõ

ſiliũ vt ſupꝛa li. ʒ. parte de cõſilio.

Scðo ibil Ad ea eni Aſſignat rõeʒ
pmiſſe diuiſiõis.ꝓbans mẽbꝛa diniſio
niſ ab inuicẽ eſſe diſtincta.vult g ſic ar
guere.qm̃ ad illa obiecta que ſũt genẽ
diſtincta.⁊ penitꝰ altera ſũt de nume
ro pꝑticularũ aĩe.altera ⁊ altera fʒ ge/
nus ſic.ꝙ altera particula ẽ apta nata
ad vnũ illoꝝ ⁊ altera ad alteꝝ ſupple
appᷣhẽdendũ.Qð apparet qꝛ pticula

ris aĩie mexiſtit cognitio rerꝝ obiecta/

rũ ᷣm quãdã ſiłitudinẽ.⁊ ſᷣm quãdazʒ
ꝓpꝛietatẽ qᷓ; hʒ aĩa in cõpatiõe ad ob
iectũ.Sed neceſſariũ ⁊ cõtingẽs ſunt
obiecta genere diſtincta ⁊ altera.qua
re particłe aĩe apte nate ad boc ⁊ ad

illud ſũt etiã genere altere ⁊ diſtincte
Huius rönis ponit ſolã maioꝛẽ cum

na confirmatiõe que declarabit᷑ am/
plius in queſtione.(¶ Cõſequẽter ibil
Sicatur aũt Imponit noia illis aĩie ꝑ
tibus dicens.qꝙ vna illarum ptium di/
catur ſcientificũ.ſ.illa qua ſpeculamur
neceſſaria altera pars dicat᷑ rõcina
tiuũ.i.cõſiliatiuũ.ſ.illa qua ſpecłamur
cõtingentia. Idem eni eſt conſiliari ?
rõcinari. Qð ergo hec pars que dicit᷑

rõcinatinũ ſit circa contingentia. ppa

tur. qꝛ nullus cõſiliat᷑ de noncõtingẽ/
tibus vt ſupꝛa li. ʒ. pte de cõſilio. qꝛ ꝗ
cũq; cõſ iliatur.oʒ ꝙ de cõtingẽtib cõ
ſilietur ⁊ rõcinet᷑. qꝛ rõcinatiuũ ẽ que
dam vna pars determiĩata ptis rõnem
habeni ⁊ non eſt tota ipᷣa cũ ꝑs rõem
7

7

exñs cognoſcit hec ⁊ illa

pñſ generaliter ſũpta ſit apta nata ad
oĩa ĩtellectualia.rõcinatiuũ aũt nõ niſi
ad intelligibilia cõtingentia.quare ſe
hñt ad eam vt pars ad totum.
pe euidẽtiã pᷣdictoꝝ queritur
vtꝝ pars aĩe ſcientifica ⁊ ps
rõcinatiua ſint nãliter diſtin/

ccte ⁊ arguit᷑.ꝙ non. Pꝛuno qꝛ eadezʒ
potẽtia ⁊ parte aĩe cognoſcimꝰ pfecta

⁊ iperfecta.Sed neceſſariũ ⁊ cõtigẽs
ſe hñt.vt perfectũ ⁊ ĩperfectũ in genẽ
veri.quare ambo cognoſcimꝰ eadem
pte aĩe per ↄñs ſciẽtificũ quo cogno
ſcimꝰ neceſſaria ⁊ Weinannäaglig on
tingẽtia erũt eadẽ pars aie¶ Scdo qꝛ
vłius ſe hʒ itellectꝰ ad iĩtelligibilia qᷓ;

ſẽſus ad ſenſibilia. ſenſus ãt vnꝰ ⁊ idẽ

exñſ percipit ⁊ cognoſcit incoꝛruptibi
lia que ſunt quaſi neceſſaria.puta ſolẽ

⁊ aſtra ⁊ etiã coꝛruptibilia cõtingẽtia

quare multo foꝛti intellect vnica vis
TLercio qꝛ
intellectꝰ agens eſt quo eſt oĩa facere
⁊ poſſibilis quo eſt oĩa fieri vt habet
ʒ. de aia. quare contra rõnem ĩtelle/
ctus poſſibilis ⁊ agẽtis eſſet.ſi alia ꝑs
anime cognoſceret neceſſaria. ⁊ alia
cognoſceret cõtingentia Quarto.qꝛ

ſi ponam“ diuerſas eſſe pticulas ꝓpt᷑

diuerſitatẽ genẽis ĩ oĩbꝰ.ſequẽt᷑ alia

eẽt vis ꝑ qᷓ; vidẽmꝰ aĩalia.⁊ alia viſ ꝑp

qᷓ; videmꝰ plãtas que genẽ ſũt diſticta
hoc ãt eſt incõueniẽs.quare ⁊ illud ex
quo ſequeret᷑. ¶ Sʒ oppoſituʒ arguit᷑
pꝛimo qꝛ quecũq; differũt ſʒ ſpẽm.ip
ſa diſtinguũtur nãłr.ſʒ ᷣm euſtratium
ſuper paſſu iſto. altera ſũt ᷣm ſpẽm id
qð negociatur circa neceſſaria.⁊ id q;

negociat᷑ circa cõtingẽtia.quałr ſe hñt

ſciẽtificũ ⁊ rõcmatiuũ.quare nãłr di⸗/
ſtinguũt. ¶ Scðo qꝛ ſᷣm phi. ad obie
cta genere altera ſũt apte nate parteſ
aie genere altere.Sʒ neceſſariũ ad ꝙ

⁊ apta pars ſciẽtifica ⁊ cõtingens ad

ꝙ eſt apta nata parſ rõcinatiua ſũt ob
iecta genere altera.quare iſte partes
ſunt genere altere ⁊ per conſequens

erx natura rei diſtincte. ¶ Sicẽduʒ cũ

LIBRO

philoſopho ꝙ pᷣdicte particule nãliter
diſtinguũt᷑ nõ quidẽ realiter tanquam
due realitateſ vt ꝓbaui ſupꝛa libꝛo pꝛi
mo circa finẽ.Sed nãliter tanquã due
aptitudines naturales ſᷣm quas ania
eſt apta nata cognoſcere neceſſaria ⁊
cõtingentia ſʒ modũ expoſitũ.(Mꝛo
cuiꝰ euidẽtia pꝛemittẽda ſũt duo. Pꝛi
mũ ꝙ cõtrarietas duaꝝ oppõnũ ſub di
uerſis generibus cõtentaꝝ pñt habe⸗
re eundẽ modũ opponẽdi vel aliũ ⁊ a
liũ.verbi gra.cõtrarietates cõtente ſſ
coloꝛe.puta albũ ⁊ nigrũ ⁊ ſub ſapo/
re.puta amaꝝ ⁊ dulce.hñt eundẽ mo
dũ vtrobiq; enĩ põt fieri trãſitus a cõ/
trario in cõtrariũ manẽte ſubiecto. Sʒ
par ⁊ ipar ſub numero nõ hñt iſtũ mo
dũ qꝛ manẽte eodẽ numero qui nüc ẽ
par.ĩpoſſibile eſt fieri trãſitũ a parita
te in ĩparitatẽ .¶ Hico igitur ꝙ diuerſi
taſ cõtrarietatũ eundẽ modũ oppoſitõ
nis hñtiuz.exigit pluralitatẽ ſenſuum
qui ſunt pꝛimo appᷣhenſiui eaꝝ vt pꝛo
batur. 2. de aĩa.Et ideo ſenſus tactus
eſt duo ſenſus.ſᷣm qð habet᷑ ibidẽ pꝛo

pꝛio. ¶ Alteriꝰ ãt dico ꝙ talis cõtra/
rietatũ diuerſitas nõ exigit pluralita⸗
tẽ ĩtellectuũ vł viriũ eiꝰ.Sʒ diuerſitas
cõtrarietatũ diuerſos modos oppoſi/
tiõis hñtium neceſſario exigit aliqua/
lẽ diuerſitatẽ viriũ intellectꝰ.qꝛ vis ap
pꝛehẽſiua ↄrietatis eſt aliquõ mediuzʒ
iter extrema ↄrietatis in vli vł ĩ parti
culari vel in re vel in modo.quare vbi
eſt diuerſitas cõtrarietatũ in re vel in
mõ in vli ⁊ in pticulari neceſſe ẽ ꝙ ſit
aliqua diuerſitas medioꝝ. ¶ Scom
p̃ᷣmittẽdum eſt ꝙ potẽtia per diuerſos
actus determiabik põt determiari per
diuerſos actus vno mõ vel alio.⁊ alio
mõ.verbi gra potẽtia ſupficiei ad reci

piendũ oẽs coloꝛes determiat᷑ vnifſoꝛ

miter per oẽs coloꝛes indifferẽter.qꝛ
tm põt determĩiari ꝑ vnũ qᷓ;tũ per aliũ
Sed potentia qua fetus põt recipere
maſculinitatẽ ⁊ ſeminitatẽ⁊ denſitatẽ
⁊ raritatẽ non determiat᷑ vniſoꝛmiter

eo ꝙ b⸗ hẽdit diuerſas cõtrarietates

R
.

8

4

Meſundſtne
Punk izſcen
Menter,
Mleſenaminer
Wrnorrheben
(Monvu itappe
ihent t onnii
llereniuit
iigkboniueſin
uN Nrgi
ißeſboni ane
Mitrcit ſüan
enſneunſe
(kfcgensi
mKncnznemnin

Wreſelſcrti⸗
binäiannn
Zblätfitn
ſinneirmin

17

uafiptckt

Rün
Wilesſ
wcieniͦ
Lemnnickſrn
Sdd

iiid

itngiie

2Aeitew
rünaninſih
5ero nobi

NReN..

Gfennüiin
Deren
üemdinün
grimtiriſ
eppbeninee
in E1nden s
Bfnbeeti
nunrrſs inn
inu⸗
s oͦcriip
mmie SFonr
ccſerd eee
rrümelkc'g
raustüii⸗
Fembnii
Eyrlin nacne
prilnn 6
ſtas cn

qꝛ p maſculinitatẽ vel femitatẽ detmi
nat᷑ ad ſemper q; diu erit homo. Sed
per raritatẽ ⁊ denſitatẽ determĩat᷑ ad
tempꝰ non ad ſemꝑ.pꝛima diuerſitas
actuũ nõ neceſſario exigit diuerſitateʒ
potẽtiaꝝ vel modoꝝ potẽtie. Fa tamẽ
diuerſitas neceſſario exigit diuerſitatẽ
potẽtiaꝝ vel viriũ vel modoꝝ potẽtie
Ehi igit᷑ pᷣmiſſis arguo ſic. quecũq;
vVires naãlr appᷣhenſiue diuerſaꝝ cõtra
rietatũ.diuerſos modos opponẽdi hñ
tiũ ſũt nãlłr diſtincte.potẽtia nãq; ẽ qð
dã mediũ cõtrarietatũ appᷣbenſiuũ ⁊
idcirco vbi ſunt diuerſe cõtrarietates.
dinerſitatẽ modoꝝ babentes. neceſſe
eſt ꝙ earum media ſint diſtincta. Sed
ſcientificũ ⁊ rõcinatiuũ ſunt huiuſmõi
quare ſunt diſtincte vires. ¶ Aſſũptũ
ꝓbatur.qꝛ ſcientiticũ appꝛehẽdit com
poſitionem neceſſariam ⁊ diuiſionem
necefſariam inter quas non poteſt eẽ
mutatio vt habetur.9.methaphi.ratio
cinatiuũ ãt appꝛebẽdit cõpoſitiõeʒ cõ
tingentẽ ⁊ diuiſiõem contingentẽ. pu
ta bibere vinũ eſt honũ.⁊ bibere vinũ
nõ eſt bonũ que ſunt cõtraria contin/
gentia inter que põt fieri trãſmutatio
qꝛ aliqñ eſt bonũ.aliqñ eſt non bonuz
quare ſciẽtificũ ⁊ rõcinatiuũ ſũt vires
appꝛehenſiue diuerſaꝝ cõtrari etatum
dinerſos modol oppoſitiõis hñtiũ.
¶ Scdo ſic. qꝛ vires aliter ⁊ aliter per
ſuos actus determĩabiles ſunt nãliter
diſtincte. ſed ſciẽtificũ ⁊ rõcinatiuũ ſũt
huiuſmõi.quare vt pꝛius. Aſſũptum
pʒ.qꝛ ſciẽtificũ ſemel determinatuʒ ꝓ
ſemp eſt determiatuʒ. ſcia enĩ includit
notitiã rei ⁊ eſſe rei ⁊ cãlitatis ſup rẽ
⁊ qm̃ ipoſſibile eſt aliter ſe habere vt

babetur pꝛĩo poſterioꝝ .ſʒ rõcinatiuũ

nõ põt ita determĩari qꝛ nũqᷓ; dicit᷑ de
aliquo cõtingenti qð ipoſſibile ſit ipʒ
aliter ſe habere. quare nõ eſt poſſibile
ꝙ potẽtie tã diuerſis modis determia
biles ſint ſimpłr vna potẽtia nullo na
turali modo diſtincta. Et ꝓpter hoc di
cit phi.ꝙ qꝛ cognitio exiſtit aie vʒʒ ſiłi

tudinẽ ⁊ ꝓpꝛietatẽ ad tam diuerſa ge

VI.

nera.ipᷣe aptitudines ſũt genere alte
re(icendh ergo ad primũ ꝙ neceſ
ſariũ ⁊ contingẽs non ſe hñt ſicut ꝑfe
ctum ⁊ imperfectũ in eodẽ genere qꝛ
nunquã de contingenti põt fieri neceſ
ſariũ.nec vnquã ð neceſſario contigẽſ
nec reducunt̃ ad eandem cauſam vesi
tatis. Et licet verum neceſſariũ magiſ
ſit verum qᷓ; verũ contingenſ.non tam̃
pꝛopter hoc cadunt ſub eadem poten
tia.ſicut ea que nõ differunt.ſicut per
fectum ⁊ imperfectũ.vnde iſtud argu
mentũ concluderet ꝙ idem ſenſus co⸗/
gnoſceret albedinez ⁊ raucedinẽ. qꝛ
albedo eſt ſenſibile perfectius q; rau
cedo. ¶ Ad ſcðõʒ dicẽdũ.qꝙ viſus nũq;
cognoſcit aliquid per ſe ĩcoꝛruptibile
tanquam pꝛimuz obiectum.qꝛ nullus
coloꝛ ⁊ nullus ſplendoꝛ eſt per ſe in/
coꝛruptibilis.qꝛ ſi aliqua coꝛpoꝛa ſer
uent ſemper coloꝛem ſuum. coloꝛ tamim

fm ſe ⁊ m naturaz pꝛopꝛiam eſt coꝛ

ruptibił.quare nullum fuit ſimile cum
neceſſario ⁊ contingenti.cum pars ſci
entifica per ſe cognoſcat neceſſarium
⁊ pars rõcinatiua contingens vt con/
tingens.viſus vero nihil ꝑcipit de coꝛ
ruptibilitate vel incoꝛruptibilitate.
Ad terciuʒ dicẽdum.ꝙ intellectus
poſſibilis poteſt habere in ſe pluẽs vi
res ſᷣm ꝙ diuerſimode eſt determĩabitł
per diuerſas cognitiones. ⁊ fᷣm ꝙ eſt
pꝑceptiuus diuerſarum cõtrarietatũ di
uerſos modos oppoſitiõis habentiuʒ
¶ Ad quartũ dicendũ.ꝙ eſſet rõe in/
dignũ.qꝛ nec aĩal nec planta ſunt per
ſe obiecta viſus vel alterius ſenſus. vt
ꝓbatur.ʒ. de aĩa. De obiectis aũt per
accidẽſ nõ loqꝗt᷑ phi.ſicut ⁊ de hijſ que
ſũt per accidẽs.nihil cure eſt arti vt ſu

(Lectio tercia.
Ammẽdum ergo (Supꝛa

pꝛemiſit diuiſionem de par/
te ⁊ virtute intellectuali. Hic
ntem inquirit quid eſt virtus intelle/

ctualis. Pꝛimo autẽ ea que inquiren
da ſũt ꝓpõit.ᷣo inquirit ibil. Dria at

4

IIBRO

Bicit g̊ pꝛio ꝙ ſũmendũ ẽ.ꝗd ẽ opti/
mæ hitus vtriuſq; ptis pᷣfate.ſ.ſciẽtifi/
ci ⁊ rõcinatiui qꝛ vtriuſq; etꝰ nihil eſt
gliud q́; vtriuſq; optimꝰ hitꝰ. virtꝰ aũt
vtriuſq; ymo cuiuſlibet potẽtie ẽ optĩa
diſpõ ad opus ꝓpꝛiũ iſtiꝰ ⁊ illius ⁊ iõ
ꝓꝛus inꝗrẽdũ erit qd ẽ opꝰ finale vtri

uſq; pticule.⁊ ↄñr qd eſt pᷣtus vtriuſq;
6 Cũr ibil Tria ãt Ingrit pᷣdcã. Pꝛi
io aũt inqrit ꝗqd eſt vtriuſq; opꝰ.⁊ fᷣo
que vtriuſq; ᷣtus ibi.Scõm quos ꝗ̊

Ingſiturꝰ ãt qd ẽ opus vtriuſq; partis

aĩe rõneʒ hñtis.pꝛĩo inꝗqrit pꝛincipia

operũ.ᷣo ipᷣa opera ibil Eſt ãt ꝙ ĩ mẽ

te J.tcio quale pꝛĩcipiũ eſt homo ſuo-/

rũ opeꝝ ibil Pꝛopter qð vel appeti⸗/
tus] quarto cõcludit generaliter quid
eſt vtriuſq; ptis aĩe opꝰ ibi Atrarũq;
Bicit g pꝛĩo ꝙ ĩ aĩia ſũt ta que vidẽt᷑
eſſe dñatina ſup actũ.i.ſup pꝛaxiã ⁊ ſu
per veritatẽ.ſ.ſenſus ⁊ itellectꝰ ⁊ ap
petitꝰ.tñ qᷓ;uis ſenſus videat᷑eſſe pꝛin
cipiũ veritatis.qꝛ nõ decipit᷑ circa pꝛi
mũ obiectũ.vt hr.2.ð aĩa.Certũ eſt ꝙ

nõ eſt pꝛincipiũ alicuiꝰ actꝰ ſeu pꝛaxiſ

vt hic ſũmit᷑ qd apparet qꝛ beſtie ſen
ſum ꝗdẽ hñ̃t ſicut nos ⁊ in hoc cõicãũt

533 nullũ actũ nobiſcũ cõicãt. quare ſi

cut ſenſus nõ ẽ pꝛincipiũ pꝛaxis in be
ſtijs. ſic nec erit eiꝰ pꝛicipiũ in nobis.
¶ Eſt eni ſciẽdũ ꝙ actꝰ pꝛo quo hjĩ in
greco pꝛaxis ſũmit᷑ bic ꝓ actu hũano
qui ẽ in hoĩs ptãte ad hoc ꝙ fiat vł nõ
fiat ⁊ ad hoc ꝙ taliter ⁊ aliter fiat. be

ſtie vero nõ bñt in ſua libera ptãte vt

operẽtur vel nõ operent᷑ nec vt taliter
vel aliter operẽtur. Sed ĩpetꝰ paſſio

nũ appetitꝰ ſenſitiui ducit eas abſqʒ

omni alia arbitrij ptãte. Et idcirco di
cũt᷑ nõ cõicare actũ.⁊ per ↄñs conſtat
ꝙ ſenſus in nobis nõ eſt pꝛincipiũ ali
cinꝰ libere opatiõis que dicit᷑ pꝛaxis.
Sciẽdũ g ſo ꝙ phi. ĩtẽdit hũc abijcẽ
enſũ a ſuo ppoſito nõ tñ appetitũ qui
cocurrit cũ intellectu in operaniõibus
libere factis vel elicitis.ſicut videbit᷑

in ꝓxima parte.qꝛ per eũ diſtinguitur

mẽs pꝛactica a mẽte ſpeculatia¶ Emr

ibil Eſt ãt ꝙ in mẽte Inqrit opa ptiũ
aĩe.⁊ pꝛĩio inquirit ⁊ docet opꝰ mẽtis

pꝛactice.̃o opus mentis ſpeculatue

ibil Speculatiue l. tᷣcio opꝰ factiue ibi

LAHẽs aũt ipᷣa . ¶ Eſt aũt ſciendum

circa pꝛimuz. ꝙ phi. intẽdit oñdere ⁊
docere ꝙ finale opꝰ mentis pꝛactice ẽ
illa gitas ſeu illa vera notitia. que ne/
ceſſario requirit᷑ ad hoc ꝙ electio ap/

petit ſit ſtudioſa æ bona ¶¶ Ad euide

tiã buiꝰ ãt pꝛemittit tria ſuppoſita.ſᷣo
infert ex illis tria coꝛrelaria. ⁊ icio in
fert ſuũ ꝓpoſitũ. Primuʒ ſuppoſitum
eſt. ꝙ in appetitu pſecutio apparẽtis

boni ⁊ fuga apparẽtis mali ſic ſe hñt
ſicut in mente ſeu in ĩtellectn ſe habẽt
vt affirmatio ⁊ negatio.¶ Scom eſt

moꝛalis virtus ẽ bitus electiuꝰ ⁊ pſe

cutiuꝰ apparẽtis boni ⁊ fugitiuꝰappa
rentis mali vt dictũ eſt ſupꝛa li.2. in ò

ſcriptiõe virtutis moꝛalis.(¶ Terciuʒ
ẽ.ꝙ electio ẽ appetit cõſiliatiuꝰ vt ſu

pꝛa li.ʒ. vbi dictũ eſt ꝙ electio eſt volũ
tariũ pᷣcõſiliatum. Cer hijs ergo in/
fert tria coꝛrelaria ibil.Sʒ pꝛopt᷑ hoc
Mꝛimũ eſt ꝙ ſi electio fuerit ſiudio/
ſa oʒ neceſſario ꝙ rõ conſilij ſit vera.
Qõ ãſt iſtò ſequat᷑ apparet.qꝛ ſi ratio
cõſilij nõ eẽt vera.tũc ipᷣa diceret eſſe
appetẽdũ qð nõ eſt appetendũ ⁊ ele
ctio appeteret qð nõ eẽt appetẽdũ. ⁊
ſic nõ eẽt ſtudioſa.vel rõ diceret eẽ fu
giẽdũ qð nõ ẽ fugiẽdũ⁊ appetitꝰ fuge
ret qð nõ ẽ fugiẽdũ.quare nõ eẽt ſtudi
oſa.hoc igit᷑ coꝛrelariuʒ ſequit᷑ ex hoc
ꝙ electio eſt appetitꝰ cõſiliatiuꝰ ⁊ vo
lũtariũ pᷣcõſiliatũ. ¶ Scm coꝛrelariũ
ẽ ꝙ etiã oʒ ꝙ appetitꝰ finis ſit rectus

ad hoc ꝙ electio ſit ſtudioſa. qꝛ ꝓpter
malũ finẽ Mer⸗ nihil ſtudioſe poſ-

ſumꝰ eligere· Zerciũ ẽ.ꝙ oʒ ꝙ eadez

apparentia bona mens dicat eſſe ap/

petenda ⁊ pꝛoſequenda. ⁊ illa eadezʒ
appetitus pꝛoſequatur ⁊ appetat ad
hoc ꝙ ſit electio ſtudioſa. ymo etiam
ad hoc ꝙ electio ſit bona vel mala.
quod patet quia ſi appetitus illud ap
peteret. ⁊ ratio conſilij aliud diceret

n ſe
ien id
citd
i dicpere
ſoecllanece
li.:bioer
taeleoperni
paret e lri
Wi iuſi
eremriee
(Wulie denn

Eulucud
fleni nec⸗
iſoncpi⸗
Gicttpne
itfmgt
ncKen
iucenat
ui
4
nid
eunwinii.
worrcke
Gllsfmits
gbey niisn⸗

iiymnpl ci

logealnei

iſiprrep
rlcnitspe⸗
kile p
wittaecäen
limngröge
Eiclciaaaig,
mnsgeciſeni

Pwpnigi, (

uunogeriniſs

cisilbacbſe

ſimnmtißi⸗

iukoltenee⸗
1ist apetb'

—

cctiſii pe
. ſſig täkhun
inagniin

henu i

Wnergſ

mt
Smacninit
En emmd ann
Pprinsmiſtt
eſanieleent

nncüctiatn

ipprn äila

vooni iu
Eapprel
nn tir dN.
öckappenencdi
noͦtanipreii
Nianelöet
ſcecin apen;
Gtii mrnifn
ontini iuct
woent'ien!
ppei iſn

wici hibti⸗
r ibe
unesdii
Necum iſ⸗
16 G4
vconſija

lectio qualiſcũq;

tũc nulla eẽt electio qꝛ nõ ẽ volũtariũ

pcõſiliatũ nec appetitꝰ cõſiliatiuꝰ. ſed
eẽt ſicut cõcupia varia incõtinẽtiſ que
nõ ẽ electio nec ſequit᷑ cõſiliũ.ymo ad
uerſat᷑ vtriq;.vt ſupꝛa ĩ fine pꝛimi ⁊ ĩ

li.7.c.ʒ. quaẽ neceſſe ẽ appetitũ appe

tẽ ea que dictat cõſiliũ ad hoc ꝙ ſit e/
hijs igit᷑ habet
phi.ꝙ aliqua veritas rõnis ſeu aliqua
rõ vera eſt neceſſario reꝗſita ad hoc ꝙ
ſit electio ſtudioſa. quare concludit q;
hec rõ vera eſt mẽs ⁊ veritas pꝛacti/
ca.⁊ talis veritas ſeu talis rõ vera eſt
finale opꝰ mẽtis pꝛacticæ. vt etiã in ſe
quẽtibꝰ ampli oñdet᷑. ¶Eoöſeque nter
ibil Speculatie ãt Docet ꝗd eſt opuſ
mentis ſpeculatiue. Et pꝛĩio facit hoc
Scðdo cõpat iſtud opꝰ ad opus mẽtis
pꝛactice ibil Pꝛactici ãt] Dicit g pꝛi
mo ꝙ bñ operari ⁊ male operari mẽ i
ſpeculatiue que nihil intẽdit ẽ verũ ⁊
falſũ.qꝛ bñ operari eiꝰ ẽ iudicare vere
⁊ male operari ẽ iudicaẽ falſe. hoc ãt
apparet.qꝛ vłr finale opꝰvniuſcuiuſq;

itellectꝰẽ hic.ſ.iudicare ⁊ appᷣhẽd ere

veꝝ.quare maxiĩe erit opꝰ iſt mentis
ſpeculatiue.que nihil intẽdit pᷣter noti
ciã veritatis. ¶ Cõſequẽter ibil Pꝛa
ctici ãt . Cõparat opꝰ mẽtis ſpecula/
tiue ad opꝰ mẽtis pꝛactice.d.ꝙ pꝛacti
ci itellectꝰ finale opꝰ ẽ vitas vt ſupꝛa
dem̃ eſt.⁊ in hoc cõuenit cũ ſpeculatĩo
ſed differt.qꝛ nõ quecũq; veritas eſt fi

nis itellectꝰ pꝛactici ſʒ illa determĩata

veritas que cõfoꝛmit᷑ ⁊ cõfeſſe ſe habʒ
appetitui rcõ.
uo coꝛrelaria. pꝛimũ ibi Actꝰ quidẽ
igit᷑ .vᷣm ibil Pꝛopter qð Dicit ergo

pꝛimo ꝙ ex pᷣmiſſis ſequit᷑ ꝙ pꝛĩcipiũn
efficiẽs illiꝰ actꝰ ſeu actionis ꝗ vł que

dicitur pꝛaxis ẽ ipᷣa electio.put electõ
ſũmit᷑ ꝓ libera deteꝛmĩatiõe ipᷣiꝰ volũ/
tatis ⁊ appetitꝰ nãlr idetermiati.ad
hoc ⁊ ad illud nõ eſt tñ eiꝰ finale pꝛin
cipiũ.ꝙ dicit᷑ pꝛincipiũ cuiꝰgra.i.finał
cã.pꝛincipiũ ãt electiõis.i.pfecte det᷑

minatiõis ẽ ipᷣe appetitꝰ ⁊ illa rõ que

dicit rõcinari gĩa alicuius finis appe

¶ Ex p̃miſſis ãt infert

*

tibilis aſſequẽdi.Et iõ nota ꝙ potẽtia
rõnalis que valet ad oppoſita vt dicit

9.methaphi. nõ eſt intellectꝰ ſolꝰ nec
appetit ſolus.Sʒ eſt illa potẽtia que
hic dicit᷑ electiõis pꝛincipiũ cõſtitutuzʒz

ex appetitu ⁊ ex appetitiuo intellectu
Item nota ꝙ ideo ſequit᷑ iſiud coꝛiæ

lariũ ex pᷣmiſſis.qꝛ potẽtia indetermi
nata valẽſ ad oppoſita nõ põt exire in
actũ.niſi determĩet᷑ per ꝓbereſim. vt
habet᷑ in.9. methaphi.quare actus ⁊
operatõ finalis talis potẽtie pꝛincipi
at᷑ a potẽtia mediãte determiauiõe.de
termiatio vero non pꝛincipiat᷑ niſi ab
lpᷣa potẽtia que determiĩiat᷑ aliaſ nõ eẽt
libera.nec ſue opatiõis dña. Cuiꝰ op⸗/
poſitũ pꝛobat᷑.ſupꝛa li.ʒ.c.ʒ.Sʒ ĩitel/
lectꝰ pꝛacticꝰ cũ appetitu ſũt vna po/
tẽtia rõnał ⁊ eiꝰ detmĩatõ ẽ elcõ poſt
qᷓ; electio ẽ appetitꝰ ↄſiliatiu vt viſũ ẽ
quare ſeꝗt᷑ ꝙ electio ſit pꝛincipiũ oꝑa
tiõis ſequẽtis ⁊ electiõis pꝛincipium
ſit pꝛactica rõ cum appetitu. ¶ Scðz
coꝛꝛelariũ infert ibil Pꝛopter qð.d.
ꝙ ꝓpter id qð dem̃ ẽ de pꝛicipio ele⸗/
ctiõis ſequit᷑ ꝙ electio nõ eſt nec pᷣt eẽ
ſine ĩitellectu ſimplici appꝛebẽdente.

nec ſñ mẽte cõponẽte ⁊ diuidẽte ⁊ eti

am rõcinãte. Hec etiã ſñ hitu vł diſpo
ſitiõe moꝛali.oʒ etiã pᷣſupponi appe⸗/
titu finis in oĩ electiõe quidẽ appetit
dicit hic aligs moꝛał hitus ſeu diſpõ
Qðõ quidẽ coꝛrelariũ cõfirmat᷑ qꝛ nul
la aciio bona nec cõtrariũ acnõis bõe
ſcʒ actio mala põt eſſe ſñ intelleciu ⁊
ſine mẽte ⁊ ſñ moꝛe.i.ſñ aliquo moꝛa
li appetitu ipᷣius finis.hec eniʒ oĩa vt
pᷣmiſſuzʒ eſt.pᷣſupponũt᷑ electioni bone
vel male.quare ⁊ ſimpliciter pᷣſuppo
nunt᷑ cuilibet electiom. Cõſequenter
ibi Aens aũt ipᷣa Ingrit finale opꝰ
mẽtis factiue.pꝛe mittit tñ vnũ verbuzʒ
de mente ſpeculatiua ⁊ alterũ de men

—

te pꝛactica.d.ꝙ mens ipᷣa ᷣm ſe ſum/

pta ⁊ ab appetitu pꝛeſciſa quadrupli
citer ſũmit᷑ mẽs ſpeculatiua mibil mo/
uet ⁊ nihil pꝛĩcipiat᷑ ex.qꝛ vt dĩ.ʒ. de

aĩa nihil dicit de imtabili vł fugiẽdo

IIB RO

quare nihil mouet ad imitãdũ ſeu ꝓpſe

quẽdũ nec ad fugiẽdũ.ſʒ illa mẽs que
rõcinat᷑ ga hui finis quẽ deſideãt ap
petit. illa inquã mouet ad ꝓſequẽdũ
⁊ fugiẽdũ.que etiã dicit᷑ mẽs pꝛacti/
ca.Hijs at pᷣmiſſis docet opꝰ mẽtis
Sactiue ibil Hoc eni factiue Inten/
dẽs dicere ꝙ opꝰ eiꝰ ẽ famulari pꝛa/
ctice mẽti. Vicit enĩ ꝙ hec.ſ.mẽs pꝛa
ctica pꝛicipat᷑ mẽn factiue.⁊ ꝑ ↄñs fa
ctiua famulat mẽti pꝛactice.⁊ hoc eſt
eiꝰ opꝰ ⁊ finis ĩmediatꝰ.Qð ſic ĩtẽdit
ꝓbare.qꝛ ſicut ſe hñt factio ⁊ actio in
oꝛdine finiũ ſic ſe hñt factiua ⁊ actiua
ſeu pꝛactica ĩ oꝛdie mouẽtiũ.Sʒ factõ
Eẽ ꝓpt᷑ actiõeʒ tãq; ꝓpt᷑ finẽ.actio ãt ñ
neceſſario ẽ pꝓpter alteꝝ qꝛ pᷣt eẽ finiſ
quẽ pꝛio deſiderat appetitꝰ. quare in
ordie mouẽtiũ actiua ſeu pꝛactica.mo
uebit factiuã ⁊ pꝛicipabit᷑ ei. ¶ Eiꝰ
rõis ðclarat mĩoꝛẽ.d.ꝙ oĩs faciẽs ope
rat᷑ ⁊ facit opa ſua gra bui finiſ fʒ ꝗd
puta edificãſ edificat gra opoꝛtune ha
bitationis domꝰ edificate ſed nõ facit
hoc ꝓpter finẽ ſimpłr ꝗ ẽ finale bonũ
tociꝰ hũane vite quẽ intẽdit pꝛactica:
Sʒ oĩs faciẽs fac it qdẽ opa ſua ad ali
qd pticłaẽ bonũ hoĩs.⁊ oẽ fcm̃ fit gra
alicinꝰ alterꝰ bõi ⁊ nũqᷓ; ꝓpt᷑ ſe.ſʒ ałr
de acto.qm̃ actũ nõ ſp ẽ ꝓpt᷑ alteruzʒz
ſʒ ipᷣamet actio ẽ finis ſuꝰ. Cuiꝰ ꝗdẽ fi
nis ẽ deſideriũ appetitꝰ. appetitꝰ enĩ
pꝛio appetit vltimũ hoiſ finẽ ꝗ ẽ bene
⁊ vᷣtuoſe ac feliciter oꝑari. E&t ſic ha⸗/
bemꝰ qd ẽ opꝰ finale mẽtis ſpeculatĩe
L ꝗd pꝛactice.⁊ ꝗd fciue. Speculatie
gqdẽ vitas de appetibili nihil.d. Pꝛa
ctice vᷣo vitas appetitui rcõ cõfeſle ſe
hñs. Factiue ᷣo vᷣitas mẽti pꝛactice ſpᷣ
ſeruiẽs.¶ Eñr ibil Pꝛopi qð vel Zo
cet quale pꝛicipiũ ẽ hõ ſuoꝝ opeꝝ.ct
pꝛĩo facit hoc.fo ãt oñdit quał eſt mo
c ſuoꝝ opeꝝ ibil Mõ ẽ t eligibilej.
Dũdit pꝛio ꝙ ẽ hõ pꝛincipiũ nõ nãle
ſʒ libeꝝ ſuoꝝ opeꝝ. Dicit g ꝙ ꝓpt᷑ id
qð dem̃ ẽ ſeꝗt᷑ ꝙ electio ẽ vel itellectꝰ
appetituiꝰ.i.ĩtellectio appetitiua. vel
appetitꝰ itellectiuꝰ.i.volitio ĩtellectia

—

que.ſ.ſeꝗtur rõcinatiuũ ⁊ notiti ĩtel/

lecð.vñ hõ ẽ tale pꝛicipiũ. quale ẽ id
pꝛincipiuzʒ ꝙ ſua opa pꝛicipiat p ele,

ctiõem ⁊ appetitũ libeꝝ ꝙ ẽ appetitꝰ
itellectiuꝰ.electio eni ẽ actuſ volũtaus
⁊ appetit.dĩ tñ hĩe eẽ itellectiuuʒ.qꝛ

ẽ deſideriũ rei vt per intellectũ apphẽ

ſe ⁊ ĩ tali pꝛicipio cõſiſtit libertas ho
minis ⁊ ptãs vᷣm quã dicit᷑ dñs ſuoꝛũ
operd.Seo ibil Mõ ẽ ãt J.Oñdit ꝙ;
modꝰ hũanoꝝ opeꝝ que ſũt eligibilia

ẽ modꝰ futuroꝝ cõtingẽtiũ. Dicii ꝭᷣq

nullũ factũ quidẽ de pᷣterito eſt eligibi
le nec per ↄñs ẽ per hoĩem opabile.
puta nulł nũc eligit fuiſſe captà ylion
.i.troiã que diu ẽ per grecos de ytalia
capta fuit nec aliꝗs cõſihat᷑ de fcõ.nec
per ↄñs aliꝗs opat᷑ fcã.Sʒ gcũq; cõſi
liat᷑.cõſiliat᷑ vtiq; de futuro cotigẽti.⁊
gꝗcũq; vult operari operat᷑ futura non
dũ facta qꝛ factũ nõ cõtigit nõ fieri.i.
nõ fcm̃ vel fuiſſe.ꝓpt qð ille agathon
rcẽ dicit.d.ꝙ deꝰhoc ſolo pꝛiuat᷑ ꝙ ẽ fa
cere ea que vtiq; iã facta ſũt eẽ igeita
⁊ ineffecta.ſic ꝙ nõ fuerit fcã.vlłr igit

oĩa per bS operabilia ſũt futura coõ

tingẽtia.¶ Eñr ibi ANtrarũq; vtiq;
Coõcludit ex pᷣmiſſis ꝗd ẽ ſingulariũ
ronabiliũ partiũ aie opꝰ finale.d.qꝙ ſe

gtur vtiq; ꝙ apud vtrãq; pticulaꝝ aĩe

ſcʒ ſpeculatiue pꝛacuce ⁊ fciue ẽ veri

tas.i.pa noticia vitatis.qð pʒ ex pᷣce/
dẽtibꝰ¶ Eñr ibil Scðz quos igit᷑ . In

fert etiã de pᷣmiſſis que ſit vtꝰ pᷣdcãruzʒ
partiũ.d.ꝙ illi hitꝰ ̃ʒ quos vnaqueq;
pticula maxie dicit veꝝ ſũt eaꝝ vᷣtutes
Et iõ addit ꝙ igit᷑ rurſus ĩcipiẽtes ab

iſto pꝛicipio ꝙ eſt veꝝ dicere.dicamus

de ipis vᷣtutib particulariũ rõnaliũ aie
Eſ ãat ſciẽduʒ ꝙ oĩs diſpõ perfecti
ſubiecti ad optimũ opꝰ ei ẽ vt.vt hĩ

7. phi. Sʒ hitꝰ ſʒ quẽ aia maxie verũ

dicit.ẽ diſpõ parůᷣ aĩe perſcẽ ⁊ hitua/
te per eam. ⁊ eſt ad optimũ opus eiuſ
ꝙ eſt verum dicere. quare talis bitus
eſt otus illius partis anime. Et ĩ hbac
ratiõe fũdat᷑ hic intentio philoſophi.

=èð

linecilo
öüöönapnann
izcnenoen

umidclüſar⸗

ſe ſeglnu
65 anogeſp
ukod opands

en t wnn
nnoet wn
Aöenulopa:
Elilgi e

crNnnis
nöninntmi

ariſtüm

„

Ngannini,
lincftügii

Ptit tonber

—
==

ſendanbeſi
lnsprmnig

ek deg
glade inſte

Eeſinen
Eni
beingefliiſ
kſeting

—.

ag et⸗DH euidẽtiã pᷣdictoꝝ inquirẽ/
Ain ada ſüt quattuoꝛ. Pꝛimo ꝗd ẽ
i AA 65 ſpeculatõ diffinitiue. o quid
in ) Ypꝛaris. (do vty mes ſpeckatiua a paa
einnn ( ctica⁊ factiua naliter diſtinguat᷑. quar
wiki to. viꝝ mẽs pꝛactica pꝛincipet᷑ menti
iin ſpeck atiue ſient mẽti factiue.
* pꝛio &r ꝙ 1 peculatio ẽ ope
R—KWH ratio itellect' ad nullã opatõ
’A nẽ ex gen cognitiõis tãquã
g finé näliter oꝛdinara. (Eoôtra qua
ungen A defcriptiöez arguif. pꝛimo qꝛ ſpecula
eeOD ütio näakr ozdiat ad aiam ſpeculàtẽ tan
idg quäã ad finẽ. Oẽ ꝗppe amabile amoꝛe
nſegd cöcupie oꝛdinat᷑ ad aligd amabile a/
Nrgerbe moꝛe aicicie.ſpeculatio ãt amari ñ pᷣt
Pcſcai. amoꝛe aicitie.cũ nõ poſſit readamare
Ni vt.j.li.S.circa pꝛĩcipiũ.quare amat᷑ ꝓp
eſme prter aiaz que nõ ẽ in genere cõgnino
miopentimm nis. ⁊ p ↄñs oꝛdinat᷑ ad ipᷣam vt ad fi
inocidian né. Sebo. vna ſpeculatio põt oꝛ
.i dlei dinari ad aliã ſicut ad finẽ vt pʒ in in
ſbu gſinõe ſpeculatiua que oꝛdiat᷑ ad inuẽ
müſtdin öcz (ercio qꝛ ſpeculatio nãł phi.
gnöſenm odinat ad opatiões nãe. puta ad ge⸗
Whinähm neratioem 1 conuptioem:⸗vLI li. de
Erin eneratioe * coꝛruptõe.(¶ Quarto.qꝛ
logei ſpeculatiões multoꝝ oꝛdint ad lucx
ieop, fnele k lucꝝ ad aliqd. Et per ↄñs ad aliqd
„ ð gen cognitiõis. quare deſcri
Nacngi fünei ptõ nñ ẽ ſuſficiẽſ. Sʒ oppoitũ arguitqꝛ
nsadpztf ue opatõ que ſolũ ꝓpt᷑ vitatẽ c ꝓpĩ
Sczt cire nõ narr oꝛdinat᷑ ad aliqua opatõ
Ts eſt d ui nẽ ex genꝰ cognitiõis tãqᷓ; ad finẽ. Sʒ
ſsge⸗ onn ſpeculatio eſt ſolũ ꝓpt᷑ vᷣitatẽ ⁊ ꝓpter
i , ſcn ſcire.vt habet᷑ pꝛio methaphi. in ꝓbe
t nefſun mid. 1 fo li. circa pꝛĩcipiũ quare ſpe/
gimis de culatio nõ nãliter oꝛdinat᷑ ad aliquazʒ
αJopattoem ex gen' cogniuõis tanquaz
tmniniſn, ad finẽ. ¶ Sicẽdũ ꝙ deſcriptio bona
ges ſin c .. ęq ꝓbat.ſupponẽdo pꝛio ꝙ ſpecła
eimüche uünd ſit opario. qꝛ hic ſümit᷑ vtr Act. 2.
S vt diuiſus ↄ pꝛimũ actũ que ẽ bitꝰ vt ðᷣ
tiiie iin⸗ claraf̃ 2. de aĩa.ᷣo ꝙ eſt opatio ĩtelle/
a Gnnig⸗ ci.qꝛ hic ſũmit᷑ ꝓpi hñdã noticiaʒ de
n. eAH mte ſpeculatiua. cui- ſuppõit eẽ op
ns nin / fFfm phi. in paſſu iſto. C . s p̃ᷣſuppo
nmenſin ſitis arguit᷑ ſic pꝛio ad quẽcuq; finem

VI.

oꝛdinat᷑ naliter ſpeculatio ad eundeʒ
nãłr oꝛdiat᷑ ſcia ſpeculatiua qꝛ opatõ

finis ipᷣꝰ hitꝰ.vñ nõ ĩ bitu ſʒ in opa/

tiõe ⁊ vſu cõſiſtit felicitas vt ſupꝛa li.
j.Sʒ ſcia ſpecłatia ad nullã opatiõeʒ
exᷣ genꝰ cognitõis tãq;ᷓ ad finẽ nãliter
oꝛdiat᷑ vt ꝓbat᷑ in ꝓpheio methaphi.ta⸗
li rõne.qꝛ ſi oꝛdiaret᷑ ad huiꝰmõi opa
tionẽ hoc eẽt vel ꝓpt᷑ bonũ honeſtũ in
moꝛibꝰ.vel ꝓpter bonũ vtile. vel ꝓpt
bonũ ðlectabile.ſʒ nõ ꝓpt᷑ aliqð iſtoꝝꝛ
qꝛ ad illa tria erãt artes ⁊ ſcie ſuffici
entes iuente añq; ſcia ſpeculatiua ce
piſſet iꝗri.quare ſpeculatio nõ oꝛdĩat
nãłr ad aliquã tale opatiõezʒ tanq; ad
finẽ.¶ Scðo qꝛ mẽs ſpeculatiua ĩtẽdit
om̃ nãlẽ finẽ ſue opatiõis ⁊ mouet ad
ipᷣm. ſʒ mẽs ſpeculatiua nullã opatõeʒ

ex genꝰ cognitiõis ĩtẽdit. nec ad ipßa,ʒ

mouet vt hĩ in textu.quare niła oꝑatõ

ex genꝰ cognitiõis ẽ nalis finis ipᷣius

ſpeculatiõis.¶ Ad argumẽta in op/

poſitũ dico generałr. ꝙ nulla pticula ĩ

pᷣmiſſa deſcripnõe poſita ẽ cõuertibił
cũ ſpeculatiõe deſcripta. Sʒ oẽs ſum᷑
ſũpte cõſtituũt vnã deſcriptiõem ei p/
pꝛiã pꝑ q; circũloꝗmur nullã ipᷣiꝰ ſpecu
latiõis.Oia igit᷑ argumta accipiendo
ptẽ vnãpᷣmittũt aliquã aliã. ¶ Pꝛi/
mũ eni p̃ᷣmittit operatiõem qm aia nõ
ẽ operatio ſʒ act pꝛim vt dicit᷑.2. de
aia. ¶ Scðz vo pᷣmittit ex genꝰ cogni
tiõis.qꝛ niła ſpeculatio ẽ operatio ex
genꝰ cognitiõis. ¶ Lerciũ ãt pᷣmittit
tanq; ad finẽ.qꝛ ſpecłatio nãlis phie
nõ oꝛdiat᷑ ad opatõez nãlẽ tãqᷓ; ad fi/
nẽ ſʒ tãq; ad obiectũ.( Auartũ vo pᷣ/
mittit nałr oꝛdiari.qꝛ ſpeculatio nãłr

ñ oꝛdiat᷑ ad lucꝝ pecuĩiaꝝ. ymo poti⸗

ad oppoiĩtũ vt appaẽt.jli..e.c.fi.ĩ illo

coꝛrelario ꝓpt᷑ q anaxagoraſ ⁊ tales

fo dicit᷑ ꝙ pꝛaxis ẽ ſᷣm ele
tiõem hoĩs oꝑpatio. Cõtraq;
arguit᷑ pꝛimo.qꝛ volũtaſ que
eſt appetitꝰfinalis boni.vt tercio hui⸗
ca.fi.nõ eſt operatio fʒ hoĩs electiõeʒ
qꝛ volutas eẽ pᷣt ĩpoſſibiliũ.Electio ãt
nõ vt eo. li.c.F. Sʒ volũtas videt᷑ eſſe

IIBRO.
pꝛaxis.Eſt enĩ operano vᷣtutiſ vł vicij nõ eſt pꝛaxis.factio eni nõ eſt actio.vt auſin
qꝛ ⁊ bona cũ virtute ⁊ mala cuʒ vicio 6. ethi. c. de arte. vbi dicit Euſtratius. ltten
vt habet᷑ ibidẽ.quare nõ oĩs pꝛaxis ẽ actio.i.pꝛaxis.ſed factio ẽ in hoĩs ptã ſauſen
ſm hoĩs electiõem¶ Scðo qꝛ ĩtẽtio ñ te.quare vt pꝛiꝰ. ¶ Decimo.qꝛ nulla Ghian 1
ẽ ſᷣm electiõem cũ ſit appetitꝰ finis aſ operatio hoĩs cõicata beſtijs ẽ pꝛaxii wen
ſequẽdi.electio ãt nõ ẽ de finibꝰ vt.ʒ. vt. 6. ethi. c. 2. æ vt dictuʒ ẽ ſupꝛa.ſed (chhtß *
oli. c.F. Sʒ intẽtio ẽ pꝛaxis.v eniĩ intẽ multe tales operatiões ſũt in hois po tbſ
tiõem facit rectã.vt.j.eo..ethi.c.iõ. teſtate puta cãtare ambulare.comedẽ ninſſanr
uare nõ oĩs pꝛaxis ẽ ſᷣm electiõem. ⁊ bibere.quare nõ oẽs operationes ſneric
Berco qm electio nõ ẽ ſᷣm electio que ſũt ſᷣm hois electiõem ſũt pꝛaxis. ungiaſs⸗
nẽ.nõ ei eſt electiõis electio. ſicut nec ¶ Sed in oppoſitũ ẽ auctoꝛitas eu/ it iinlk
actiõis eſt actio.ꝓcederet eniĩ in ĩfini ſtratij ſupꝛa li.j.in pꝛĩcipio qui ſic de xintin
tũ vt.i.phi.ſʒ electio ẽ pꝛaxis.vᷣꝰ enĩ ſcribit nraxe Btid ergo cũ eo ꝙ nza.
electiõem facit rectã.j.eo.d.ethi.c.i⸗ pꝛaxis ẽ ſᷣm electiöem hoĩs operano ſiiſahrui
uare nõ oĩs pꝛaxis eſt ̃m electiõem .i.operatio hũana que ẽ in hoiĩs ptate ſitk ond
1 Anare qꝛ ĩicõtinẽtis operatio non cui.ſ.dñat᷑ homo.Ois enĩ talis opera iſuixn
ᷣm electiõez.ſed ↄ vt.j.ethi.in fi.⁊ tio eſt pꝛaxis.⁊ oĩs pꝛaxiſ ẽ talis ope i
li. ʒ. c. 2. ⁊. j.li.7.in płibus locis.Sed ratio. talis ãt eſt ois operatio volũta/ kitn,l
talis operatio ẽ pꝛaxis cũ ſit mala ⁊ tis elicita vel impata. ¶ Hoc ãt pbat nnin an
fugiẽda circa moꝛęs. vt.7. ethi. ca.j. quadrupłr. Pꝛio qꝛ ille actꝰ cui dñat oliptiaſt
quare vt pꝛiuſ.¶ Quſto qꝛ nulla ope itellectꝰ ⁊ appetitꝰ qui ẽ nobis ꝓpꝛi munesſue
ratio angeli ẽ ſᷣm electiõem hoĩs. põt quẽ beſtie nõ cõicãt ẽ vłr ⁊ cõuertitur iioſcocnaſim.
tñ eẽ pꝛaxis.ſicut ⁊ opatio hoĩs.quaẽ pꝛaxis.vt ꝓbat᷑.6õ.ethi.c.ʒ.qꝛ itelle fongltaecengt⸗
non ois pꝛaxis ẽ ſ̃m electiõeʒ homis ctꝰ ꝗ circa talẽ attẽdit ea que appeti./ (iigaley alen
Sexto.qꝛ operatio ĩtellectꝰ nr̃i nõ tꝰ dʒz ꝓſeꝗ vel fugẽ ẽ mẽs ⁊ ᷣitas pꝛa re Atoſen
ẽ pꝛaxis.ymo ꝗdã doctoꝛ in deſcriptio ctica.vt ibidẽ ſubdiuidit᷑. Sʒ ille tał Emne nüdnu
ne pꝛaxis.põit ꝙ ẽ oꝑato alteriꝰ po/ actꝰ ẽ fʒ electiõezʒ hoĩſ cui dñat᷑ hõ.qꝛ (bprugcamni
tentie qᷓ; itellectꝰ pbans hoc.qꝛ ſiſten vt ibidẽ hr.tale pꝛicipiũ ẽ hõ ſuaꝝ o/ Minigiſnwen⸗
do in actib intellectꝰ nulla ẽ extenſio pẽationũ.quale pꝛincipiũ ẽ appetit ülherelenzion
ad pꝛaxim.quãuis ſit extẽſio vniꝰ cõſi itellectiuꝰ.hõ tñ tãq; ꝙ appetit po ta Prenidean
deratiõis ad aliã.ſicut pꝛincipioꝝ ad qᷓ; quo.quare tał opatio ẽ vłr ⁊ cõuer Mütſcdnb
cõcluſiõem.hec tñ extẽſio nõ ẽ ad pꝛa tibil'r pꝛaxis. ¶¶ Scdᷣo. qꝛ ois opatio ippipehi
xem aliquaz. alias logica eſſet viſſime tuũᷣ vł vicij ẽ pꝛaxis.⁊ oĩs pꝛaxis eſt ſfinetciognn
pꝛactica. Sʒ operatõ ĩtellectꝰ hoĩs p̃t tał opatio.qð pʒ.qꝛ ita dicit euſtrati (c(aiene tan,
eẽ ſᷣm hoĩs electiõem cui dñat᷑ homo. ⁊ qꝛ oĩs opatio de qua agit ſcia pꝛa/ figlſticn
quare nõ oĩs operatio cui dñat᷑ homo ctica eſt pꝛaxis.⁊ de oĩ pꝛaxi agit ſeia· ſitnageti
ẽ pꝛaxiſ.¶ Septĩo.qꝛ cõſideratõ pꝛa pꝛactica.agit ãt de vtutũ oĩʒ ⁊ vicioꝝ Exlſiliſceig
ctica nõ ẽ pꝛaxis.talis enĩ cõſideratio opatiõibꝰ ⁊ de ilł ſoł.quare hee oẽs⁊ aüfnine
extendit᷑ ad dirrectiõem pꝛaxis.itelle ſole ſũt pꝛaxes.Sʒ oẽs ⁊ ſole opa‚io ſeummtn
ctꝰ eni tali extẽtiõe fit pꝛacticus vt hĩ nes que ſũt ᷣm hoĩs ptãtẽ ⁊ ꝗbꝰ dñat᷑ 4 igmtt
3. de aĩa. cõſtat ãt ꝙ nõ extendit᷑ ad ſe hõ ſũt opatiõeſ vᷣtutũ ł vicioꝝ.vt ꝓbat᷑ iütſsen
ipᷣm quare nõ ẽ pꝛaxis.ſʒ ipᷣa ẽ ĩ hois 3. ethi. c.S.⁊ ex hoc ꝓbat᷑ ꝙ nos ſumꝰ Ninis
ptate.quare non ois b. . ue eſt dñi ei ꝙ ẽ nos fieri bonos vel malos faatfie
in bois pralte eſt pꝛarie. Dcrauo. quaẽ vr pꝛi. 5. qꝛ ois æ ſola opatito Ajchahiin
qꝛ ſpeculatio nõ eſt pꝛaxis alias ſcia ad quã extẽdit᷑ pꝛudẽtia ẽ pꝛaxis.qdð lnien
ſpeculatiua eẽt pꝛactica per locũ a cõ pʒ.qꝛ pꝛudẽtia ẽ hitR opatiuꝰ pꝛacti r la⸗
iugatis.ſʒ ſpeculatio eſt in bois ptã/ carca oĩa bũana böõaa mala. de ꝗbuſ eſnen iin
te. quare vt pꝛius. ¶ Mono.qꝛ factio cõſiliũ.vt. 6. ethi. ca. S. conſtat aũt ꝙ ktilaiin

»

.. .
W
9 N
wratöſinz

eenöen bisn

imqreinde

. Oisenitake
ncspanlen
nchcsdderm

Pperi iten

eligtina⸗
i ſobaindi Fr
miͦ; wiſannii
al nhlie e
ͦig appen
at oand r
(Sco oen
Riad
tode d egll⸗
16.1 deli
tit de immicht
ein Camn

pꝛudẽtia ſit hitus maxie pꝛacticꝰ. ſed
pꝛudẽtia extẽdit᷑ ad oẽs ⁊ ſolas illas
operatiões que ſũt in ptãte nĩa vt ha/
bet᷑ ibidẽ.quare ille oẽſ ⁊ ſole ſũt pꝛa
xe. ¶ Quarto qꝛ oĩs opatio ⁊ ſola a le
ge impabil ẽ pꝛaxis. qð pʒ. qꝛ oĩs ⁊
ſola talis opatio ẽ iuſta.leges eiĩ dicũt

de oibus vt. 5. ethi. c. 2. ᷣm oẽm vᷣtu/

tẽ viuere pᷣcipit lex ⁊ fᷣm oẽ vitiũ ꝓhi
bet vt eo.li.c.F.Sʒ oiſ ⁊ ſola operatõ
cui dñat᷑ bõ ẽ a lege iperabił. lex enĩ
nec punit nec p̃ᷣmiat ea que nõ ſũt ĩ po
teſtate ma.vt. ʒ. ethi.c.S.quaẽ vt pꝛi
icẽdũ ad pꝛimũ ꝙ electio põt ſũ
mi tripłr. Ano mõ ꝓpꝛie vt ẽ volüta⸗
riũ pᷣcõſiliatũ.de hijs que ſũt ad fineʒ

intẽtũ ⁊ que in ptãte nĩa ſũt vt deſcri

bit. ʒ. ethi. c. io mõ large vt eſt
duoꝝ ppoſitoꝝ alterius poptatio ſiue
illa ſint poſſibilia ſiue ĩpoſſibilia. ſiue

ſint duo fines ſiue duo ad finẽ.ſine qui

dẽ ĩpoſſibilia ſint.vt ꝓpoſidᷣ vni hoi ĩ/
moꝛtalitate coꝛpiſ.⁊ ĩpccãbilitate aĩe
pt vtiq; alteꝝ alteri poptaẽ.⁊ hoc mõ
peligere. Si vᷣo ſint duo fines poſſibi/
les.puta mũdana felicitas vel eterna
vel voluptas carniſ ⁊ excellẽtia hbono
ris põt vtiq; pᷣſtituere hoc vel illud ꝓ
fine.⁊ alteꝝn alteri poptare ⁊ hoc mõ
eligere.Siłr etiã de duobꝰ oꝛdinabili
b' ad finẽ ⁊ ſic deſcribit᷑ electio ab eu
ſtratio ſup pꝛĩo ethicoꝝ. ¶ Zercio mõ
põt ſũmi electio generaliſſime vt eſt li
bera ptãtis pꝛiꝰ idetermiĩate.detmina

1t5 ſiue prtãs illa ſit ideteriata ad diuer

ſa obiecta appetibilia.puta ad doꝛmi
re ⁊ vigilaẽ.ſiue ad oppoſitos actcir

ca idẽ obiectũ. puta ad odire æ amaẽ

ſiue ad exercere ⁊ nõ exercere actum
puta ad appetere ⁊ nõ appetere.vel/
le⁊ nõ velle.Et hoc mõ ariſtoteleſ vti
tur noĩe electiõis ꝓ quocũq; libero ap

petitu.vñ dicit felicuiatẽ ꝓpter ſe eli/

gibilẽ. j. ethi. c.S.cõſtat ãt ꝙ nõ ẽ eligi
bił pꝛio electiõis mõ.cũ felicitas ſit fi
nis vltimꝰ.illa tñ electio pꝛimi mõi nõ
de fine vt dictũ ẽ. Mec oʒ ꝙ ſit eligi/
bił. o electiõis mõ.qꝛ põt eligi ⁊ ap

peti dato ꝙ nulli fini alteri cõparetur
Eſt igit᷑ eligibił.qꝛ libẽ appetibilis.
MHũc dð.ꝙ volũtas ẽ fᷣm hois electõ
nẽ.tcio vł ᷣo mõ acceptã.Et ſic gene
rałr ſũmit᷑ electõ per euſtratiũ ĩ pᷣmiſ
ſa pꝛaxis deſcriptiõe.cõcedo igit᷑ vo/

lũtatẽ eẽ pꝛaxẽ ⁊ eẽ oꝑatiõezʒ fᷣʒ hoĩs „

electiõem. Ad fᷣm ãt dð ſur.ꝙ inten
tio ẽ ſᷣm hoĩis electiõem generałr ſum
ptã ꝓut ẽ vel de finibꝰ vel de hijs que
lſũt ad finẽ.¶ Ad.ʒ. ſt dð.ꝙ electõ pꝛi
mo mõ accepta ẽ operatio fʒ electõeʒ
icio mõ acceptã.⁊ ſic generałr. qꝛ vo
lütas ẽ idetermiata. nõ ſolũ ad eligen
dũ hoc vel illð.ſʒ etiã ad eligẽdũ vł ñ
eligẽduz. Et iõ cũ eligit determiat ad
eligẽ cõcedo igit᷑ ꝙ ẽ Heanle c.
co dð.ꝙ incõtinẽtis operatio pᷣt eẽ cõ
tra electiõez pꝛio mõ ſũptã. non tñ ↄ
electiõem.tercio mõ ſũptam.operatio
igitur incontinentis non eſt ſecũdum

electioneʒ pꝛimo mõ ſũptã ſʒ ẽ fßm e/

lectiõem alio mõ ſũptã.vñ phi.dicit ꝙ;

pꝛo quacunq; rönali ſubſtantia libere

icõtinẽtes eligũt ꝓ eis que vidẽt᷑ ſibi
ipᷣiſ bõa eẽ ðòlectabilia nociua..ethi.

ca.y.i. ipi p̃optãt ⁊ pᷣferũt delectabi/

lia eis nociua ilł rebꝰ ⁊ operatiõibns
que vidẽt᷑ etiã ipᷣis ᷣm rõeʒ eẽ bõa vti
lia ⁊ honeſta.vnde hoc mõ põt dici ꝙ;
icõtinẽs operat᷑ eligẽs.⁊ alio mõ qñ
operat᷑ eligẽs vt.ʒ.ethi.c.y.¶¶ Ad.i.
ãt dð. ꝙ hic terminꝰ hõ aliqñ ſũmitur
ꝓ aĩali rõnali moꝛtali tm̃ ſᷣm eiꝰ cõem
vſuzʒ.aliqñ tñ ſũmi᷑ ꝓ quacũq; ſbã rõ/
nali.Et hoc mõ pᷣt ſupponẽ ꝓ deo ⁊ p
angelo.ſicut ⁊ iſte terminꝰ nemo ꝗ ti
valzʒ q;tũ nullłꝰ hõ.cõſtat ãt iſte ter⸗/
minꝰ nemo ſuppõit ꝓ deo ⁊ ãgelo.⁊ ĩ
cludit diſtributiõeʒ hoĩs ꝓ ilł puta cũ
ðꝛ.nẽo nouit filiũ niſi p?. Hat.xj. ⁊
nemo bonꝰ niſi ſolꝰ deꝰ. Luce.S. HNõ
ei excipet᷑ deꝰ ⁊ pr̃ ab iſtis reguł ne/
gatiuis niſi iſte iminꝰ nẽo ſuppoſuiſſʒ
pꝛo iſtis ⁊ pꝛo illis.hic ergo ſũmit᷑ hõ
opante.Et hoc mõ oꝑatio ãgeli eſt ſ᷑ʒ

electiõem hoĩs.i.ſubſtatie rõnalis.
¶ Ad ſexũ vero dð. ꝙ opatio intelle⸗

n e, 1 .
2
22 “
„2

4
1

IIBRO.

ctus veriſſime põt eſſe pꝛaxis.tanquã
operatio a volũtate imperata. qð ptʒ

tũ qꝛ dñamur ei.intelligimꝰ nãq; cum

volum vt fo de aĩa.tũ qꝛ põt eſſe oꝑpa
tio moꝛalis virtutis vel vicij. puta gra
titudinis que inclinat ad ſuſcepta bñ/

ficia memoꝛãda vel ſtudioſitaſᷣ que in

clinat aiam ad ſtudẽdum ⁊ inquirẽdũ
tũ qꝛ pꝛudẽtia põt extendi ad opatio
nẽ intellectꝰ tanquaʒ ad magna hois
bona.tũ qꝛ lex imperat huiuſmodi o/
peratiões d. HMemẽto dieꝝ antiquo
rũ.cogita generatiões ſingłlas.Seut.
33. cum ſuis ſiłibꝰ.lex etiã punit igno
rãtias craſſas ⁊ volitas vt.ʒ.ethicoꝛũ
ca.S.quarę operatio intellectꝰ diſſime

põt eſſe pꝛaxis.¶ Ad id vero qð di⸗/

citur ꝙ ſiſtendo in actibus intellectus

non habet᷑ aliqua pꝛaxis cõcedo. ſed

qñ ab intellectu fit traſitꝰ ad appeti/

tum. ⁊ ab appetitu iteꝝ ad intellectü
nõ ſiſtitur in ſolis actibꝰ intellectus.⁊

tũc in eis põt eſſe pꝛaxis.verbi grĩa di
cit intellectꝰ.bhonũ ⁊ appetendũ ẽ cõ

putare quo dicto appetitꝰ hoc vult ⁊

iubet:⁊ tercio ĩtellectꝰ cõſiderat ⁊ cõ
putat.hoc igit᷑ mõ non ſiſti᷑ in actibuſ
intellectꝰ habet᷑ rõ pꝛaxis in intel/

lectu.in logica vero nõ eſt talis exten

pꝛactica vere põt eſſe pꝛaxis.

ſio.¶ Ad ſeptimũ dð.qꝙ conſider u⸗
*

eni ſciendũ ꝙ ipᷣa põt dupłr ſe habere

ad appetitũ.pꝛimo modo in rõe pꝛin
cipij mouentis dictãtis ⁊ pᷣoꝛdinãtis
Alio modo in rõne obiecti optati ⁊ ĩ
parati. Pꝛimo modo eſt conſideratio
pꝛactica ⁊ non pꝛaxis.ſed ſcòo modo

eſt vere pꝛaxis ⁊ nõ pꝛactica qꝛ vt di

ctũ eſt ſupꝛa operatiõem eſſe pꝛaxẽ.ñ
eſt niſi ipam eſſe ſᷣm electiõem. ſʒ ſub
ſcða hitudine.cõſideratio pꝛactica eſt

Fm electiõeʒ nõ ſub pꝛima.vna igitur
coõſideratio pꝛactica nõ extẽdit᷑ ad dir

rigendã ſe ipᷣam.ſed aliã ita ꝙ cõſide

ratio vna ⁊ eadeʒ vt eſt dirrigens eſt
pꝛactica ⁊ nõ eſt pꝛaxis vt aũt eſt dir

recta eſt pꝛaxis ⁊ nõ pꝛactica. ¶ Ad

octauũ vo dõ.ꝙ ſpeculatõ põt ſũmi du

pliciter. AUno mõ vt ẽ pciſe ab intelle
ctu ⁊ ab intellectuali pᷣtute ⁊ boc mõ
nõ eſt pꝛaxis ſed opꝰ ſimpłr nãle · alio
mõ vt habet eſſe ab imperio volũtatis
⁊ hoc mõ ẽ opatio volũtaria ⁊ hũana
cui dñat᷑ homo ⁊ ſᷣm hoc põt eſſe vera
pꝛaxis.Qð pʒ tripłr. Pꝛimo qꝛ feli/
citas ⁊ eupꝛaxia.pꝛaxis quedã ẽ opti
ma.vt habef.2. phiſicoꝛuz tractatu de
caſu ⁊ foꝛtuna. Sed ſpeculatio ẽ feli/

citas vel magna pꝑps felicitatis vt.x.e⸗

thicoꝝ.ca.x.Et ẽ eupꝛaxia vt hiĩi põt

ex.6d.ethi.ca.h.ꝓ eo ꝙ ſpeculatiõis ũ

eſt aliqd alteꝝ finiſ.quare ⁊ eupꝛaxia
⁊ pꝛaxiſ eſt. Ecòo qꝛ pꝛudẽtia q;uiſ
non imperat ſpeculatiõi ſapiẽtie.ĩpat
tñ eã hoĩ gra quidẽ ipᷣꝰ ſapiẽtie vt.d.
ethi.c.fi.quare tał ſpeculatio unpꝑata
erit pꝛaxis. ¶ Zercio qꝛ oĩs operato

moꝛalis pᷣtutis ſiue elicita ſiue impata

ẽ pꝛaxis.ſʒ ſpeculatio põt eẽ opatõ ta
ls virtu. puta philande que ẽ rcũs a
moꝛ ſui.verus enĩ philãtꝰ tribuit ſibi
ipᷣi optima ⁊ maxie bõa.⁊ largit᷑ hic
ſuo pꝛĩcipaliſſimo.ſ.pti ĩtellectiue.vt
9. ethi. c. . Speculatiões aũt ⁊ theo
renata ꝗbus hñdat taliſ ſtudioſuſ phi
lantꝰ vt eo.li.c. .ſũt de maxis boms

quare ſpecłatiões huiuſmõi atq; theo

renata ſũt oꝑa ĩpata ꝑ philãtiã ⁊ ꝑ cõ
ſequẽs ſũt pꝛaxes.(¶ Ad ꝓbatiõem vᷣo
cũ dicebat᷑ ꝙ ſpeculatio P ſcia

ſpeculatiua erit pꝛactica.¶ Sico ꝙñ

ſeꝗt.nec ẽ ibi locꝰ a cõiunctis ꝓ eo qð
nõ ẽ ſiłis hĩtudo ſcie pꝛactice ad pꝛa
xẽ ⁊ ſpeculatiue ad ſpeculatiõeʒ.pꝛia
nãq; hitudo ẽ mediata.quia mediate
appetitu.ſcoa vᷣo ẽ imediata ſicut pꝛo
pꝛiꝰ hitꝰ ad ꝓpꝛiũ actũ:vñ ſile eẽt di/
cẽ.ꝙ ars militaris ẽ mediciał ex eo ꝙ
accidit aliqñ militatiõeʒ eẽ medicatio
nẽ vel a caſu vel ex pᷣcepto medici.
Ad. 9.ãt dð.qꝙ factio pᷣt ſũmi duplr.
vno mõ vt hʒ eẽ pciſe ab ĩtellcũ ⁊ ab
aliqua potẽtia oꝛgaĩca mẽbꝛoꝝ moti/
ua ⁊ vt dirrigitp rõeʒ artiſ pᷣciſe hoc
mõ nec factõ ẽ pꝛaxiſ nec pꝛaxis ẽ fa⸗
ctõ nec cõtinet᷑ alteꝝ ſbᷣ altẽo. vt dicit

E Z

ailizt
iurſit,
Vitlr /e
rüpud
wudf

aciütd⸗

cznikt
icemin
itanin
ns tlun Na

melpmo⸗

ckiwti
finfan
ſenausdvur
Pütiſaüba⸗

EMedilfmr

lleroperiso

(ſis demde ſie
Verhoeelane
Ki une dine
snueſtounn,
s ſelfnn pan

loſtuonuti

fühpelpophee:

üchundcis,
mhakian
ſeſcetgenani
(hunſeintſein
Mhenamunizen
(Einustſelgt⸗
Mleninai,
Ehlinitgi
athedein
aenigd .
füahnni

—

—

2=
SS
=

eſinchen, 1

ftminlkenngf

Elbumd
lenie iee⸗

“

N
unt
ag

ne

Peogſeee

nl amin
oeeun
calmnötſepinn
uſpralmn
Tcocien

ne Acnſan

Nid däi
ümdgitd
ani ii
ſimo.ſäinhen
elllniesdii
iär tal ſoäun
A4ſüemin
es iinolatg
Prapoblirit
ns(Suns
elandi
naia A

—

ſcel

philoſophus.6. etbicoꝛum. ca. . Alio

modo vt habet eſſe ex imperio volun/

tau ⁊ vt dirigit᷑ p réeʒ men pꝛactice

ſen itellectꝰ' appetitiui.⁊ hoc mõ ẽ vᷣe
pꝛaxis impata.QAð pʒ. qꝛ vna ⁊ eaqẽ
operatio ſᷣm ſubſtãtiã põt eſſe recta.⁊
nõ recta relata ad alteꝝ alteꝝ pꝛin

cipiũ ad aliã ⁊ aliã regulã. fabꝛicatio

enizʒ vniꝰpulchri ⁊ bñ ꝓpoꝛtiõati ydo
li põt eſſe rectiſſima ad potẽciã oꝛga/
nicã ⁊ ad mẽtem factiuã ⁊ ad rõnem
artis relata.qꝛ in nullo iſtoꝝ inueniet
aliꝗs erroꝛ ⁊ ipᷣm opus erit ̃ᷣm artem
aptiſſimuʒ. hec tñ fabꝛicatio relata ad
appetitũ.⁊ ad inte llectũ appetitiuuʒ
æ ad intentiõem erit opatio non recta

ymo obliqſſima ⁊ neqſſima. Et hoc ẽ

dicit phi. 2. ethicoꝝ ca.4. ꝙ non eſt
ſiłe in artibus ⁊ virtutibꝰ. que enĩ ab
artibꝰ ſũt bñ ſuũ habẽt ĩ ſuis ſolis opi
bus. que aũt ᷣm virtutes fiũt.requirũt

qualiter operãs oꝑet᷑. Pꝛimũ quide,ʒ

ſi ſciẽs.deinde ſi eligens. ⁊ ſi eligens
ꝓpter hoc eligat.puta ꝓpter bonum
honeſtũ.quare diuerſitas factionis ⁊

actiõis nõ eſt diuerſitas ᷣm ſubſtãtiaʒ

opatiõis.ſed ſᷣm pꝛincipia ⁊ regulas
eius.⁊ ideo iſta diuiſio non eſt diuiſio
poſita.9.methaphi.qꝛ actionũ alia ẽ
imanẽs ⁊ alia waͤſiens (El. x. autez
dicẽdũ ꝙ opatio cõis nobis ⁊ beſtijs
põt ſũmi dupliciter. Uno mõ vt habzʒ
eſſe pᷣciſe a pꝛincipijs cõibus nobis ⁊

eis.puta ſenſu ⁊ ſenſitiuo appetitu ⁊

virtute motiua mẽbꝛoꝝ. ⁊ hoc mõ nõ
eſt pꝛaxis ⁊ ſic loꝗt phi.in paſſu alle
gato.Alio mõ vt etiã habet᷑ ex impe/

rio volũtatis.⁊ ex pᷣoꝛdinatiõe metis

pꝛactice.⁊ hoc mõ eſt veraciter pꝛa⸗
xis.pugnare nãq; cõe quidẽ eſt nobis
⁊ beſtijs. In nobis tñ põt eſſe pꝛaxis
⁊ operatio foꝛtitudinis ⁊ pꝛudẽtie ꝓ
ut ſubeſt intellectui appetitiuo ⁊ ap/
petitui itellectiuo. &t ſic patet rõ pꝛa
xis ꝓbata ⁊ defenſata. Eſt eni pꝛaxiſ
ſm electiõeʒ hoĩs opatio.vt fuit expo
ſitum.

¶ Aueſtio qunta.

E tercio arguit᷑ ꝙ mẽs ſpecu
latiua.mẽs pꝛactica.⁊ mens
Bꝓꝙfactiua nõ diſtinguãtur ex nã
rei pꝛimo.qꝛ pluralitas nõ eſt ponen

da. vbi nõ apparet neceſſitas.ſed bic
nulla apparet neceſſitas.ymo magis.

abſurditas apparet ponẽdo pluralita
tem taliũ pticulaꝝ qð apparet qꝛ idẽ
genꝰ ſubiectũ ſñũ pluralitate potẽtiaꝝ
vel viriũ vel aptitudinũ.eſt aptũ natũ
habere foꝛmas diuerſoꝝ generũ. pu/
ta lac albedinẽ ⁊ dulcedinẽ ⁊ aer co
loꝛẽ ⁊ lumen. quare ſimiliter intelle/
ctꝰſine pluralitate viriũ habere pote/
rit noticiã ſpeculatiuã ⁊ pꝛacticã.ap
paret ẽt abſurditas majꝗ qꝛ ſi fʒ płali
tatẽ obiectoꝝ ĩ itellectu põit᷑ płalitas
viriũ ſeꝗt᷑ ꝙ ĩ itellectu eẽnt inumerabi
les vireſ cũ poſſit ĩtelligẽ res inumẽa
bileſ genẽ diſtictaſ Scdo.qꝛ pluãlitaſ
obiectoꝝ nõ magiſ arguit płalitatẽ vi
riũ ĩ itellectu qᷓ; in ſenſu. Sʒ ĩ ſenſu ñ
arguit eã qꝛ eodẽ ſẽſu ⁊ eadẽ vi ſenti
mꝰæa videm opabilia ⁊ ñ opabilia. vi
demꝰ eni veſtimenta noſtra ⁊ aſtra ce
leſtia.quare talis dĩia nõ exigit in in/
tellectu pluralitatẽ verli edin op
poſituzʒ videt᷑ eſſe phi.diſtinguẽs has
tres mentes per fines ⁊ modos ope
randi.Supꝛa ꝓximo ſcʒ ad ea que ſüt
genere aĩalia aĩe ꝑticulariũ ſunt ani
maliũ genere ſed ſpeculabilia ⁊ agi⸗/
bilia ⁊ factibilia ſũt genẽ aĩalia quaẽ
⁊ pticule aĩie ad talia obiecta naliter
Lciae ſũt genere altere ac diſtincte
¶ HZicẽdũ ꝗᷓ ᷣm intentiõeʒ phi.ꝙ iſte
tres ꝑticule ſũt qualitercũq; diſtincte

nõ quidem ſicut tres potẽtie· ſed ſicut
tres modi vel tres vi es.vel tres ap/
titudines.vel tres hilitates vniꝰ potẽ

cie. ¶ loc auũt pꝛobo quadrupliciter
Pꝛimo quia ſicut ſe habet olfactꝰ ap
petitiuus ⁊ alimẽtatiuus ad olfactũ.

non appetitiuum nec alimentatiuum

ſic intellectus appetitiuus ⁊ opatiu
ad ĩtellectũ ñ appetitiuũ nec opatiuũ
Sʒ olfaciꝰ appetitiuꝰ alimẽti ñ ẽ eadẽ
vis vel eadẽ aptitudo cum olfactu nõ

2 .

S

IIBRO.

appetitiuo alimẽti. quare nec intelle
ctꝰ appetitiuꝰ qui eſt intellectus pꝛa

ticus fᷣm phi. ⁊ ſᷣm euſtratiũ.õ.ethico

rum ca.3. eſt totaliter eadẽ vis vel ap
titudo cũ intellectn ſpeculatiuo:ꝗ nec
appetitiuꝰ nec opatiuꝰ en.(Aſſüprug
ꝓbo qꝛ nulla vis cõis nobis ⁊ beſtijs
eſt eadem vis totaliter cum vi ꝓpꝛia
nobis.ita enĩ ꝓbat phi.ꝙ aliqð volun
tariũ nõ eſt electio.qꝛ aliqð volũtariũ
eſt cõe nobis ⁊ beſtijs. electiuũ auteʒ
eſt ꝓpꝛiũ nobis.ʒ.ethicoꝝ.ca.de ele/
ctione. Itẽ que pñt ſine inuicẽ reperi
ri non totałr ſunt eadẽ ſᷣm cõſideratõ
nem philoſophi.7.methaphi.exem/
plificãs de circulo eneo.qꝛ eſſe circulũ
põt inueniri ſine eſſe eneo. ¶ Sed ap
titudo cõis nobiſ ⁊ beſtijs iueniri põt
ſine aptitudine ꝓpꝛia nobis.quare ĩ/
poſſibile eſt hanc eſſe totałr idem cuʒ
illa. Sed olfactus alimẽtatus cõis eſt
nobis ⁊ beſtijs.vt.qʒ.de aĩa ⁊.ʒ. ethi
coꝝ. tractatu de tpantia. ⁊ inde ſenſu
⁊ ſenſato.olfactꝰãt nõ alimẽtatiuꝰ.i.ñ
hñs oꝛdinẽ ad alimẽtuʒ eſt ꝓpꝛiꝰ nobᷣ
puta olfactꝰ ſimiamatũ ⁊ floꝛũ ⁊ quo
rũdam aromatũ nõ comeſtibili. vt in
paſſibus allegatis.quare neceſſe eſt ꝙ

olfactꝰ hũanus duas vires vel apttu-

dines hẽat vnã cõeʒ ⁊ aliã ꝓpꝛiã. Et
ſiki modo in intellecm erit alia vis vł
aptitudo ĩ oꝛdine ad appetitũ.⁊ alia
ſine tali oꝛdine. 2180 qꝛ nulla apti
tudo habet excellẽtiã eandẽ aptitudi
ne nõ hñte excellẽtiã. Sed mẽs pꝛa/

ctica vniꝰ hoĩs põt habere excellẽtiaz

eius mente ſpeculatiua excellẽtiã non
bñte ⁊c econuerſo. quare hec aptitudo
nõ totałr eſt eadem cũ illa.Aſſumpta
patet per expientiaʒ qm̃ quidẽ hoĩes
ſunt valde apti ad cõſideratiões pꝛa/
cticas non tñ ad ſpeculatiuas.quidazʒ
aũt ecõuerſo ſe hñt.quare impoſſibile
eſt intellectũ aptitudinẽ hñtem valde
eſſe totalr idem cum intellectu aptitu
dinẽ non hñte valde. ſicut cõtingit in
eodẽ intellectu.¶ .äiercio qꝛ nulla vis
cognoſcitiua cuiꝰ eſſe cognoſcitiuuʒ eſt

eſſe pᷣceptiuũ eſt totalr eadẽ cũ vi co/

gnoſcitiua cui eſſe cognitiuũ nõ eſt pᷣ
ceptiuũ nec actiuũ.vis enĩ cognoſciti

ua nõ eſt niſi cognoſcitiuũ. quare con

tradictio eſſet. vñ ⁊ idẽ totałr ⁊ bene

eſſe ⁊ non eſſe pᷣceptiuũ eſt eſſe ⁊ non
eſſe motiuũ.Sed eſſe cognoſcitiuũ in/

tellectꝰ pꝛactici eſt eſſe pᷣceptiuũ ⁊ de

pᷣcatiuũ motiuũ ⁊ actiuũ.qð patet qꝛ
eius pᷣcipere ⁊ eius depᷣcari ⁊ eiꝰ mo

uere ⁊ eius agere mhil aliud eſt quazʒ
cognoſcere ita eſſe agendũ ⁊ ita debe

re agere.eſſe aũt cognitio mentis ſpe
culatiue nõ eſſe pᷣceptiuũ.depᷣcatiuuʒ.
motiuũ.vel actiuũ.qꝛ mens nibil mo/

uet·6. ethicoꝝ ca.ʒ. nihil dicit de imi/
tabili vel fugiẽdo.ʒ. de aĩa.quare mẽeſ

pꝛactica nõ eſt totałr eadẽ vis cũ mẽ/
te ſpeculatiua. Tercio.qꝛ nilła vis a

liquo modo ꝑ maliciã excecabił eſt a
dem vis totaliter cuʒ vi nullo mõ per

maliciã excecabił ſʒ mẽs pꝛactica ẽ a

liquo mõ ad maliciã excecabił.vt pizʒ

6. ethicoꝝ. c.16. vbi drĩ ꝙ malicia puer
tit᷑ ⁊ mẽtiri facit ĩtellectũ circa pꝛinci

pia pꝛactica. hoc eĩ vocat᷑ excecatio ⁊
iõ dĩ excecauit eos malicia eoꝝ Sap.

3ʒ3. ⁊ de tali excecatiõe dicit᷑ excecatoꝛ
populi huiꝰ.yſa.õ.AKẽs aũt ſpecula

tiua nullo mõ eſt per maliciã excecabi
lis qꝛ nec malitia nec paſſio coꝛrũpit

eſtimatiõem. puta a qus el de trigo
no.vt.6.ethicoꝝ.c.õ.¶ Ydẽ aũt intel
ligẽdũ ẽ fᷣm cõmẽtatoꝛẽ ⁊ expoſitoes

de oĩ mẽte ſpeculatiua.quare hec mẽſ

non totaliter eſt illa.¶Mꝛobato igitur
ꝙ mens pꝛactica ⁊ ſpeculatiua natu/
raliter in natura aĩe ſunt diſtincte p/
batum eſt ꝙ etiã mens pꝛactica ⁊ fa/

ctiua ſemp ſunt diſtincte.qꝛ ſᷣm euſtra

tium que eſt ratio pꝛactice ad ſpecula

tiuã eað ẽ factiue ad pꝛacticã qꝛ ſicut

ille ſũt diſticte ſicut iſte¶ Sicẽdũ er/

go ad pꝛimã obiectiõem ꝙ hec plura/

litas ponit᷑ per phi.ex euidenti neceſ

ſitate vt viſuz eſt. ſicut in ſubiecto dul

cedinis ⁊ albedinis neceſſe ẽ cõcedi

pluralitatem aptitudinũ. qm euidẽter

peſbießn
lemit
unininnn
Eauwuail
acorst
ttada
lit ſiie⸗
ſprcwiun to
ctkrtmiß
itinniis
Prirtiuin
tluitinns.
aprignrelr
igrranſi
iſhndit
Vrrſtie dtc⸗
imnmnilantofn
(gcakngereni
ſepnetſfng
ünfamiligbn
Wfneligiien
tiſnna weilo
iimuoeſnipnti
nicfimmnt
umameni g
lunnperſet
impſelniin
uiſiſnüta
Minſiseg
htn
A

=
S

— –—
—

=

S—
S

= =
E

ün N
ſolinſe,
umnnnme
chen tennti
Ppnrll
pg mnonn

SEE

ſSeicni
indn
nän
tücſihen
eapcai
ſeſgnün
n e
Nen 1
WAäiliin
Agencidiu
Monen
Dun dehen
Pwensnuln
.Nibilnrxn
Netin ni
heuifbai
Cdoeu
niercebli⸗
WNNlanin
Fmis ani
ieraubl ℳn
idig nalcan
elecäcna
weat eucct
nalciz eor 1
e ict enee
Mis itin
malcäene
c Mid an
D
6 imun

Nri Atginn
ua. reban —

1(Prcbro
1ealanmen

ieſn nn

nens Dl

ſince indh

6

und
riie i⸗
tiengi

eſt impoſſibile aptitudines ad hanc ⁊
ad illã eſſe vnã ⁊ eandẽ aptitudinem
cum inneniant᷑ ab inuicẽ in equalibus
ſepate.coꝛpoꝛa eni ſicciſſima ⁊ terre/
ſtria.puta cineres ⁊ oſſa cocta ⁊ trita
alba eſſe eſt poſſibile.⁊ dulcia eſſe eſt
impoſſibile. Et ecõuerſo caſcia fiſtulã
eſſe dulcẽ eſt poſſibile albaʒ eſſe eſt im
poſſibile. Similiter mõ in aere.qꝛ ſu/
ſceptibilitas luminis eſt in celeſtibus
non tam̃ ſuſceptibilitas caloꝛis.quare
ignoꝛũter inſtat qui taliter iſtat. Nec
ſequit᷑ illa abſurdiias. qꝛ ᷣm phm̃ ad
ea que ſunt genere altera ſunt pticula
ris aie genere altere.ſi quidẽ ſᷣm ſiłi/
tudinẽ quandã ⁊ ꝓpꝛietateʒ cognitio
rerum mexiſtit aĩe.õ.ethicoꝝ.c.2. hec
aũt rerum alteritas ᷣm genus non eſt

intelligẽda ̃ᷣm genera pᷣdicamẽtoꝛnm

vt de ſe patet.ſed ſ̃m genera intelligi
biliũ vt ſunt ĩtelligibilia que diuerſos

mogdos intelligẽdi requirũt ſᷣm genus

vt oñſum eſt de illo ſo genere intelligi
biliũ ſupꝛa deſcripto.talis aũt plurali
tas taliũ nõ eſt inumerabił quare ⁊c.
Agd ſcòam autẽ dð. ꝙ pluralitas ſᷣm
genus obiectoꝝ per ſe ⁊ pꝛimo ſenſi/

biliũ arguit per ſe pluralitatẽ in ſenſu

vt ꝓbat phi. de ſenſu tactꝰ qui eſt quo
dam mõ duo ſenſus ꝓ eo ꝙ ſentit duo
genera contrarietatũ.2. de aĩa. Ratio
aũt inſtat de ſenſibilibꝰper accñs.qua
re non eſt ad pꝛopoſitũ. ð
ueſtio ſexta.
quarto arguit᷑ ꝙ menſ pꝛa
tica non pꝛincipet᷑ mẽti ſpe
culatiue. Pꝛimo qm̃ habituſ

mentis pꝛactice qui eſt pꝛudẽtia non
pꝛincipat᷑ habitui mentis ſpeculatiue

qui eſt ſapiẽtia vt.j.eo.li.ca.fi. quare
nec iſta mens illi menti.¶ Scðdo qꝛ ĩͥ
ferioꝛ poꝛtio rõniſ non pꝛincipatſupe
rioꝛi.ſed mens ſpeculatiua videf eſſe
ſuperioꝛ.qꝛ ſolum ſpeculatur neceſſa⸗/
ria ⁊ eterna.pꝛactica vero dicit᷑ infe/
rioꝛ qꝛ circa tempalia quare bec non
pꝛincipatur illi.¶ Sed cõtra eſt qꝛ mo
uens pꝛiucipat non mouenti ⁊ moto.

VI.

agens enĩ ſemper pꝛeſtãtiꝰ eſt pacien
tem.ʒ. de aĩia.ſed mens pꝛactica mo-
uet altera vero nõ vr habet᷑ hic ⁊ etiã
J.de aĩa ſed mouet᷑. quare hic pꝛinci
pat᷑ illi. SZicendũ ergo ꝙ ſic.Qð p/
batur.qꝛ cuicũq; pꝛincipat᷑ appetitus
intellectiuꝰ ei pꝛincipat᷑ intellectꝰ ap
petitiuꝰ.qð patet.qm hec duo indiui,
ſibiliter ſe habent intãtũ vt Ariſtote.
pꝛo eodem habuit electiõem eſſe ap/

petitũ intellectiuũ.vł intellectũ appe

titiuum vt hr̃ hic ⁊ indiuiſibiłr mouẽt
⁊ operant᷑ extra ſe.hic enĩ appetitus
nihil mouet ſine intelligẽtia pꝛactica
nec iſta ſine illo.vt.ʒ.de aĩa.quare cui
cũq; pꝛincipat᷑ talis appetituſ ei pꝛi-/
cipatur talis intellectus. Sed appeti
tus intellectiuꝰ pꝛincipat᷑ menti ſpe/
culatiue ⁊ oĩbꝰviribꝰaĩe que dicũt hũůa
ne.põt enĩ pᷣcipere menti.ꝙ ſpecule/
tur ð tali materia ⁊ fiet ita vł ꝙ ceſſet

vel ꝙ de alia ⁊ fiet ita ⁊ vłr per iſtum

appetitũ nos dñamur ⁊ pꝛincipamur
omibus que ſunt in ptãte noſtra. quaẽz
mens pꝛactica que ſᷣm phi. eſt intelle
ctuſ appetitiuꝰ pꝛicipabitur mẽti ſpe/
culatiue.¶Ad pꝛimũ ergo dð.ꝙ non
ſequit᷑ ſi habitꝰ non pꝛincipat᷑ habitui
ꝙ; ideo non pꝛincipet᷑ mens menti qꝛ
fm phi.ibidem pꝛudentia quãms nõ
imperet ſapie.tamẽ imperat gratia il
lius. Imperat eniĩ menti vt ſapienter
ſpeculetur.non tamẽ impat habitui di
ctando ſibi modum ſpeculandi.Fʒ quẽ
ars architectonica pꝛincipat᷑ arti ſub
ſeruiẽti.vt notat᷑ ſupꝛa li.j.in pꝛohe/
mio.(¶ Ad fᷣm vero dð. ꝙ diuiſio illa ꝑ
poꝛtiõem ſuperioꝛẽ ⁊ inferioꝛẽ eſt di⸗
uiſio ptis rõcinatiue ⁊ cõſiliatiue.Qð
patet qꝛ ſuperioꝛ pars eſt rebus eter
nis cõſulẽdis deputata. Inferioꝛ vero
tempalibꝰ diſponẽdis.⁊ ad ſuperioꝛẽ
pertinet cõſenſus peccati moꝛtalis.vt
habetur.2.ſniaꝝ di.24. Diuidit᷑ ergo
pars iſta per cõpatiõem ad tempalia
⁊ eterna.qꝛ menſ bñ ſe dʒ habere ad
deum ⁊ ad mundũ. reſpectu ergo dei

dicitur poꝛtio ſuperioꝛ. reſi perin vero

X

mũdi dicitur inferioꝛ quare mens ſpe

culatiua nec ad hanc poꝛtiõem perti/

net nec ad illam.
Lectio quarta.
AUnc vtiq; quibꝰ] Supꝛa e/
git de virtute intellectuali in
generali. hic aũt ĩ ſpãli. Pꝛi
mo aũt ipᷣam diuidit in quinq; genera
Scðdo agit de ſingulis ibiſ. Scia qui/
dem igitur Picit ergo pꝛimo cum ſit

poñſum ꝙꝙ bitus illi m quos aia ma⸗

xime veꝝ dicit ſũt virtutes intellectua
les aie.⁊ nunc apparet ꝙ ſunt quinq;
hitus ſᷣm numeꝝ geneꝝ.quibuſ aĩa de

terminate dicit verũ æ nũq; falſum. af

firmãdo vel negãdo ſᷣm eos.hij auteʒ

hitus ſunt.ars.ſcia.pꝛudẽtia.ſapiẽtia

intellectꝰ. Quare patet ꝙ quinqʒ ſunt
genera virtutũ intellectualiũ. Hec de
iſtarum numero poni debet ſuſpitio ?

opinio.q;ꝛ eis ⁊ ᷣm eas contingit dice

re falſum. Mon eni repugnat rõnibus
earum falſum eſſe ꝙ ſuſpicamur ⁊ opi
namur.cum tamẽ repugnet arti.⁊ ſciẽ

tie.pꝛudentie.⁊ ſapiẽtie.⁊ ĩtellectui
ex ſuis diffinitiuis rõnmibus falſum eſſe
w arbitramur verũ eſſe ſᷣm eas.¶ Eſt
ergo ſciẽdũ.q oĩs hitus veridicus eſt

veridicus.vel circa contingẽtia vel cir
ca neceſſaria. Si circa neceſſaria hoc

contingit tripliciter. qꝛ vel pᷣciſe circa
imediata ⁊ ſic eſt intellectꝰ.vt habet᷑

2. poſterioꝝ. vel p̃ciſe circa mediata ⁊
ſic eſt ſcia. vt pꝛio ⁊ fo poſterioꝝ. vel
circa hec ⁊ ulla ⁊ ſic eſt ſapia.vt. j.li.

e. c.S. Si vero ſit hitus veridicꝰ circa
cõtingentia. hoc contingit dupliciter
qꝛ vel ſunt contingẽtia factibilia.vł cõ
tingentia agibilia qꝛ licet ſit tercdium
genus contingentiũ.ſ.contingẽtia nã
lia vt habet᷑.2.phiſi.tamẽ circa illa nõ

poteſt eſſe aliquis hũanus hitus deter

minate veridicꝰ qꝛ nec circa factibilia
⁊ agibilia habemꝰ aliquẽ habitũ dei/
minate veridicũ.niſi pꝛo quãto ſũt in
ptãte noſtra.⁊ iõ qꝛ nãlia cõtigẽtia ñ

ſũt ĩ ptãte nra.iõ nullũ habitũ habe/

mus determinate veridicuʒ circa illa.

LIBRO

Si ergo ſit hitus veridicus circa facti
bilia ſic ẽ ars.vt.j.ca.ꝓximo. Si vero
circa agibilia ſic eſt pꝛudẽtia vt.j.eo.
li. ca. 6.

5
ſa virtute ĩtellectuali in quiq;
SLenera. Hic agit de ſingulis
generibus. Pꝛimo aũt de ſcia. Scdo

de arte ibi Cotigẽtis aũt aliter Ler

cio de pꝛudẽtia ibil De pꝛudẽtia autẽ
Muarto de intellectu ibi Quia autẽ
de vkibus Quinto de ſapia ibi] Sapi

entiã autẽ Sexto iterũ agit de pꝛudẽ

tia ⁊ ptibus eius ibil Erit aũt quedã
Hic eni pꝛincipaliter intendit agere
de pꝛudẽtia vt videbit᷑.j.Agens autẽ
ðͤ ſcia pꝛimo tradit materiã ⁊ obiectũ
ſcie.vo oꝛiginẽ ibi Adhuc docilis ter
cio eius certitudinẽ ibil Ex pᷣcognitis
autẽ ].quarto rõem ⁊ diffinitiõem ibi/
Scĩa quidem ergo Dicit ergo pꝛimo

ꝙ quid ſit quidez ſcia hic.i.ex dicẽdis

poterit eẽ manifeſtuzʒ ſi pꝛo qꝛ opoꝛtzʒ
euz qui aggenerat ſibi vel alteri ſciaʒ
certificare ſe vel alterũ.⁊ nõ ſequi ſo/
las ſiłitudines que ꝓbabilitatẽ ⁊ non
certitudinẽ inducũt qꝛ oẽs qui eſtima
mus nos aliquid ſimpliciter ſcire ſu/
ſpicamur id qð ſcimꝰ nõ contingere ⁊
non poſſe aliter ſe habere.q; eo modo
quo ſcimꝰ ea ſe habere.Sed que ſunt
contingentia aliter ſe habere cum fue

rit extra ſpeculari ſenſitiuũ. puta exira

apphenſiõem viſus vł alterius ſenſus
latent ſiſtũt vel nõ ſunt ⁊ ita non ſuſpi
camur ea nõ poſſe aliter ſe babere. qᷓ

eo modo quo ſentimꝰ ea.quare omne

ſcibile eſt neceſſarium. ⁊ non contin/
gens.illud eſt neceſſariũ ꝙ non contin

git aliter ſe habere. Sed omne ſcibile
eſt huinſmõi.ergo oẽ ſcibile eſt neceſ/
omus rõnis pomt pꝛimo ma/
ioꝛem.Fᷣo minoꝛẽ ibi ContingentiaJ.
tercio cõcluſiõez ibi Ex neceſſitate ⁊
patent.¶ Et coſequẽter ibil Eternuʒ
Infert tres conditiões de ſcibili ꝙͥ eſt
obiectum ſcie.d.ꝙ eſt eternum ꝙ inge
nitum ꝙ icoꝛruptibile.Qð eni ſit eter

ſariũ

Lientia quidem igitur ini

huieratnins
Wufrt deri⸗
üdidinuo iranale

miſeum
eenobandl E

etlcbiisſtei

ctdocbletd
EbEerzognis,

Uneſciepe bebenn

buogenenmrtün

4
Ehülſsinmart
üimihztinie
mnihentin

Eoptinazn
Mun ve wrir e

afcoiutinütmi

ihinſlogim Tr

*
EY

*

ſmin

wünfi;
KWüie

el
in

ennd

iEmän

Merinnen

8

G

ſnptdtne

ziſeninie

nöfuntum
Saltere Nr
ſnm' a
ſenam

ecela,

oee GedAr
gbere.
.4 AE

K”M 5 4 .
e

. N
O
Dime I, 1
1 4

ee .

nũ apparet. quomiã omnia que ſũt ſim

pliciter ex neceſſitate entia ſunt eter/
na ⁊ per ↄñs ingenerata per trãſmu

Et ſic patet quid eſt ſcibile.¶ Geinde
Adhuc docilis radit oꝛiginẽ ſciẽ⸗
tie. d. ꝙ oĩs ſcia videtur eẽ ⁊ eſt dociliſ

igeſt per doctiõem ⁊ doctrinã genera

bilis. ⁊ ab vno in alium trãſinntabilis
per ꝙ differt ab omni notitia gnomiti

ca. que per inuẽtiõem ⁊ experiẽtiam
⁊ nũqᷓ; per eruditiõem ⁊ doctrinã acꝗ

ri poteſi nec eugnomone talem hñtes

notitiã poſſunt docere ipᷣam. ſicut ſciẽ
tes poſſunt docere ſciam ſuã.ymo ſciẽ
tis ſignum eſt poſſe docere vt habetur

in phemio methaphi. Et ſicut eſt ſcia
docilis ⁊ diſcibilis.ſic etiã ſcibile ꝑęr·
cõſequẽs eſt docibile ⁊ diſ⸗ cibile (e
inde ibil Ex pᷣcognitis radit certi/

VI.

ticiſ.i.in pꝛĩo poſterioꝝ. Ibi nãq; dem̃
eſt. ꝙ cuzʒ pꝛincipia ſillogiſmi ⁊ rei ſci

bilis ſunt alicui cognita ⁊ nota. credi

tatiõem ⁊ etiã incoꝛruptibilia per q;
cũq; alteratiõem vel indiſpoſitiõem.

ta ⁊ credibilia facta equaliter.i.tali/
ter qualiter ibi eſt expoſitum ⁊ deter/

minatũ.tũc ipᷣe ſcit ⁊ ſciaʒ babz.opoꝛ

tet tamẽ ꝙ pꝛincipia illa ſint ei noto/

ria a certioꝛa magis cõcluſiõe. aliter ꝰ

enĩ habebit ſciam non per ſe ⁊ per ta
lia pꝛincipia ſed per accũs.q; nõ erit
ſimpliciter ⁊ per ſe ſcia.quare ſᷣm hũc

moduʒ determinatũ ſit ſcia quãtũ ſpe

ctat ad ꝓpoſitũ.qm̃ ad logicũ magis ꝑ

tinet quam ad moꝛalem pbiloſophuʒ

—

ueſtio ſeprima.
B euidentiã eoꝛum que dicũ
tuun hic de ſcia ⁊ ſcibili. queri
tur. vtrum omne ſcibile ſit et
ſ. ⁊ arguitur ꝙ non. pꝛimo qꝛ nullo
eterno eſt aliquid pꝛius.ſed omni con

cluſiõe ſcibili eſt aliqd pꝛius.puta pꝛi

tudinẽ ſcie que habetur ex pᷣcognitis

ex quibus generatur tãquã ex medijs
⁊ tanquã ex argumẽtis. Dicit ergo ꝙ
ois doctrina fit ⁊ eſt ex pᷣcognitis.quẽ
admodũ dicimus in analeticis.i.in re
ſolutarijſ ſillogiſmis.ſ.pꝛimo poſterio
rum.qꝛ eoꝛum que docẽt᷑ hec quidem

docẽtur ex pcognita inductiõe. hec ãt

ex pcognito ſillogiſmo. Inductio autẽ
pcognita eſt pꝛincipiũ cognoſcendi ⁊

certificãdi vłis cõceptus qui eſt pꝛinci

piuʒ ſillogiſ mi. Sillogiſmus aũt eſt ex
vkibꝰ cõcepnõibꝰ ꝑ inductiõem pᷣhitis

⁊ pcogniũ.quare oʒ ꝙ ſint aliqua pꝛi

cipia ex quibꝰ eſt ⁊ cõponit᷑ſillogiſmꝰ

demõſtratiuꝰ:quoꝝ non eſt ſillogiſmuſ

eoꝛum ꝓbatiuꝰ. Quare reſtat ꝙ ſola in
ductio ꝓbet ⁊ certiſicet talia pꝛĩcipia
Et ſic ptzʒ ꝙ ſcia ſũmit certitudineʒ a

ſillogiſmo. ⁊ ſillogiſmꝰ ex ſuis pꝛinci/

pijs 1 pꝛincipia ab inductiõe. ⁊ indu
ctio ab ipo reruz intuitua Geinde ibi

[Scia quidem igitur] Tradit rõeʒ ſci

entie. d. ꝙ ſcia eſt habituſ demöſtratiuꝰ
ideſi per demõſtratiõem acquiſit vel
certificatꝰ cum omnibꝰ illis cõditioni/

bus quaſcũq; determinauim in anale

cipiũ demonſtratiõis.vt habet᷑ pꝛimo

poſterioꝝ.quare nullũ ſcibile eſt eter⸗

num.¶ Scðo. qꝛ omne eternũ eſt vnuĩ

cum eternitas ſit intermiabilis vite to

ta ſimul ⁊ perfecta poſſeſſio ſᷣm PBoe/
tium.x.de cõſolatiõe.ſed non oẽ ſcibi/
le eſt vinũ. quare nec eternũ.(¶ Eertio
qꝛ omne eternũ eſt ingenitũ ⁊ incoꝛ/
ruptibile vt hic dicit phi.ſʒ non omne
ſcibile eſt huiuſmõi cum ſcia naturalis
in pte ſit de generulibus ⁊ coꝛruptibi
libus tanquã de ſcibilibus. quare non
omne ſcibile eſt eternũ narto. qꝛ
omne eternũ eſt neceſſe eſſe. ſed nullũ
ſcibile citra pꝛimũ eſt neceſſe eſſe:vtp
bant Auicenna Algazel quilibʒ in
methaphiſica ſua.quare citra pꝛimnʒ
nullum ſcihile eſt nd(Sed oppo
ſitũ dicit phil.in textu. NPꝛo ſolutione
queſtionis.qꝛ phi. arguit eternitatem
ſcibiliſ ex neceſſitate ſcibilis. pꝛemitto
duas diſtinctiões de ipᷣa neceſſitate.
Pꝛuma quidem eſt ꝙ neceſſitas aliter
de futuro dicitur. aliter de pꝛeterito.⁊
aliter de pñti.qꝛ neceſſitas de futuro ẽ
ineuitabilitas euẽtus futuri. ⁊ hoc ne
ceſſitatis modo dixerunt aliqui anni
A 2

SS

euenire de neceſſitate vt habet᷑ pꝛimo
pyarmenias de pᷣterito tam dicitur ir/
reuocabilitas rei iam facte.⁊ hoc ne/
ceſſitatis modo dicunt᷑ oĩia facta de ne
ceſſitate fuiſſe.qꝛ non poſſunt non fie/
ri non fuiſſe.⁊ rõne huiuſ ait agathon
hoc ſolo pꝛiuatur deus ingenita face/
re que vtiq; facta ſunt vt ſupꝛa ca. pꝛo

ximo. Heceſſitas vero de pñni dicitur

immutabilitas ⁊ ſic dicuur neceſſariũ
ꝙ impoſſibile ẽ aliter ſe habere. vt ha
betur pꝛimo poſterioꝝ ⁊.. methaphi
ſice. ¶ Meceſſitas ãt pᷣteriti vel futuri ñ
arguit.ymo tollit eternitateʒ. qꝛ talis
neceſſitas includit pꝛincipiũ vel finezʒ
quaẽ phi.loꝗt᷑ hic de neceſſitate pñtis
non pꝛeteriti vel futuri.¶ Berind di⸗
cendum eſt ꝙ neceſſitas imutabilitan
poteſt ſũmi dupliciter.vno modo vt di
cit moduʒ vnionis cuiuſcũq; pꝛedicati
generaliter ſumpti cũ ſubiecto. ⁊ hoc
neceſſitatis modo dicũt᷑ ꝓpoſitiões ne
ceſſarie ĩ materia neceſſarij. ⁊ hoc mo
do demõſtratio eſt ex neceſſarijs vt ha
betur pꝛimo poſterioꝝ. ¶ Alio modo

poteſt ſũmi vt dicit modũ vnionis natu

ralis exiſtentie cuz re exñte.⁊ hoc mõ

res dicitur neceſſe eſſe.que vłr eſt im/

mutabilis ex natura ſua ⁊ ſic neceſſi/
tas attribuit᷑ cauſe pꝛime. Neceſſitas
ergo ſũpta pꝛimo mõ nõ facit eternita
tem ꝓpꝛie dictã.qꝛ eternitas eſt inter

minabiliſ duratõ ſine pꝛincipio ⁊ ſine

fine vbi ergo non eſt exiſtentia ibi nõ

eſt eternitas ꝓpꝛie ſũpta. Infert ãt et

nitatẽ methaphiſice ſũptã. neceſſitas
tamẽ fo modo ſumptg infert eternita

tem ꝓpꝛie ſumptã. ¶ Hijs ergo pᷣmiſ

ſis ad queſtiõem dicẽda ſũt duo. Pꝛi
mũ ꝙ non omne ſcibile eſt eternũ eter

nitate ꝓpꝛie ſumpta.Scòm ꝙ oẽ ſcibi

le ẽ eternũ eternitate ſiłitudinarie di
cta. 1 Prima pꝛobo qꝛ omne ꝙ pꝛo
pꝛie eſt eternum vel eſt exñtia vel ha
benſ exiſtẽtiam.vel conditio ⁊ ppꝛie/
tas exñtis vel exñtie patet ex pᷣmiſſis
Sed nõ omne ſcibile eſt huiuſmõi qð
patet de iſto ſcibili dyameter nõ eſt cõ

LIBRO

menſurabilis ſue coſte. Iſtud enim eſt

ſcibile. dato ꝙ nec dyameter nec coſta
ſint in exñtia.quare non omne ſcibile

eſt eternum ꝓpꝛie ſumptũ.¶¶ Sedm
ꝓbo qꝛ omne ꝙ eſt ſine pꝛincipio ⁊ ſñ
fine ⁊ imutabiliter verũ eſt ſilłitudina
rie eternum. patet qꝛ in hoc eſt ſimile
eterno ꝓpꝛie ſumpto.qꝛ caret pꝛinci/
pio ⁊ fine ⁊ mutabilitate ⁊ habet ali
quale eſſe.quãuis non exñtiale eẽ.ſed
eſſe ſcibile eſt huiuſmõi. qꝛ in ſuo eſſe
obiectuali ꝙ cõcipimꝰ vt verum nõ eſt
mutabile.neq; habet finẽ neq; pꝛinci
pium. qꝛ omne ſcibile ſiłitudinarie ⁊
tali ſiłitudine eſt eternũ.⁊ hec fuit in,
tentio phi. ¶ Ad argumẽta in oppo/
ſitum rñdeo ad pꝛimũ dico ꝙ pꝛinci/

piũ demõſtrationis pꝛius eſt cocluſiõe

ſcibili non duratiõe ſed naturali oꝛdi⸗/
ne.⁊ hoc non tollit quin ſit eternuʒ.
Ad fʒ dico ꝙ Boetiꝰ loquit᷑ de eter
nitate exñtiali natuẽ intellectuał ⁊ de

tali eternitate cõcedimꝰ non omne ſci

bile eſſe eternũ.¶Ad terciũ vero do
ꝙ rõnes vłes in indiuiduis generabi/

lium ⁊ coꝛruptibiliũ ſunt incoꝛrupti/
biles ⁊ ingenite.de iſtis aũt eſt ſciẽtia

natuꝛalis.⁊ in illis ẽ generatio ⁊ coꝛ
mprio Ad quartũ dico ꝙ nõ omne
ſcibile eſt neceſſe eſſe.qꝛ vt dictum eſt
hec eſt nature imutabilitas actualł exi
ſtentie cuʒ re exñte cuiuſmõi nõ eſt de
quolibet ſcibili
(Lectio ſexta.
Vntingentis autẽ Poſtquã
egit de ſcia. Hic ãt agit de ar
e Inueſtigãs tripliciter rõnẽ

artis ſᷣm tres cõditiões materie artifi/

cialis. pꝛimo qꝛ materia artis ſubeſt
uᷣtuti factiue. Scðòo qꝛ ſubeſt ptati no
ſtre ibiſ Eſt autem ars Terno qꝛ ſub
eſt foꝛtune ibil Et ſᷣm modũ quẽdam

¶ Pꝛo pꝛima inueſtigatione pꝛimo pᷣ

mittit tres diſtinctões.Scðo vnã indu

ctiõem ibi Quare autẽ edificatiua.

Tercio infert cõcluſiõem intentã ibiſ
Idem vtiq; erit] Pꝛimo ergo intẽdit
diſtinguere inter opus agibile ⁊ opus

☛
= ☛S
—
=—
—

E
=
=
.S=
„
—
—

=
☛ —
—
☛ 2
— —

(mmmi'tünb
ſunneth⸗
ichirsan
Eetlpnch

=

S=S

=

=—

1

e

ur Aben

E
iſactoponcitninn
enlol ſisgtien

Minäoſtnoutbi

lrllioſtnmni
Uphi iueromen
yſtalmnn
Wppmrrer

Echriſenoj

in eibrüie

Pcianimiiarſn

mehrinigtimin
uinn ſen
Murtſuonlrrder
Eehitiesttminöf⸗
Entkeglenginnn
nsalnglüpe
Meninſtoagihsnn
Men nock dinfon
n (Sorep⸗
Cingensinagh
enenl icöene
ſinehe bidg

Ei
Agunnt
cen
lntg
Smäi
mi gi

Aefnien

eurnü1e
lagemera
Ninädd
nöeſednune
Olnqanſten.
Doed lant
aiinekan
e iſbäti
Usigenenan
mmiawni

eitdien

rtabüinas n
jite umwow.

ſen
Genis iht
ſia hi
eſngiönn
zainöesſun⸗

ig ii

nen ae Lni,

1 ed

zmucii aOOH

factibile inter actum qui eſt actio.⁊
actũ qui eſt factio.⁊ inter habitũ acti
uuʒz ⁊ habitũ factiuũ. Picit ergo ꝙ cõ
tingentis.i.cõtingentiũ aliter ſe habe
re ſũmẽdo numerũ pꝛo numero. ſicut ĩ
pᷣdicamẽtis dicit quãtitatẽ aliud conti
nuũ aliud diſcretũ.ſicut dicit hic ꝙ cõ/
tingentis.i.cõtingentiũ eſt aliqd facti
bile ⁊ aliqd ſupple agibile. quaẽ ⁊ fa
ctio eſt quid alterum ab actiõe ⁊ actõ
quuid alteꝝ a factione vnde nos credi/
mus ea que de ipᷣis.ſ. agibili ⁊ factibi
li actöne ⁊ factiõe dicimꝰ rõnibꝰ huic
ſcie exterioꝛibꝰ.ſ.rõnibus methaphi/
ſicis poſitis in. 6. methaphi. quare ter
cio ſequit᷑. ꝙ bitus cum rone actiu eſt
quid alterꝝ ab illo habitu qui eſt cum
röne factiuꝰ per locum a cõiugatis. ⁊
qꝛ bitus diſtinguũt᷑ per actus vt babe
mur. 2. de aia. Sed ita ẽ ꝙ iſti actỹ actio

2 factio non cõtinẽtur ſub inuicẽ .ſicut

genus ⁊ ſpẽs quare nec actio ẽ factio
¶Ald cuiuſ euidentiã eſt pꝛimo ſciẽdũ
phi. nõ diſtinguit bic actiõeʒ ⁊ facti
onẽ per illã diſtinctiõem qᷓ; ponit. 9.
methaphi. inter actiõem imanẽtem ⁊
trãſeunteʒ ſicut aliqui indocti opinati
ſunt. Qð apparet ex duobus. Pꝛimo
qꝛ oĩs actio trãſiens q; iſti vocant fa⸗/
ctioem eſt actio ꝓpꝛie.̃z ꝙ phi.ſũmit
ibi actiõem. qm actio traſiens cõtinet
ſub actiõe ibi diuiſa ſicut ſpẽs ſub ge⸗/
nere. hic at dicit phi. factionẽ non cõ/
tineri ſub actione. ¶ Scdo. qꝛ foꝛtiter
pugnare ⁊ liberaliter dare ſunt actio

nes trãſeũtes ⁊ tamẽ nõ ſunt factiões

ad artis regulam ptinentes. ſed ſunt

actiões ad regulã pꝛudentie prinẽtes
quare diuiſio actiõis in tranſeũtẽ v ĩi/

manẽtem nõ eſt diuiſio in actionem ⁊
factiöem. ( Scdo vero ſciendũ ꝙ di⸗/
uiſio cõtingentis in agibile ⁊ factibile
in actiöem ⁊ factiõem eſt illa quã po/
nit phi. 6. methaphi. d. ꝙ pꝛincipiũ fa
ctibiliuz eſt in nobis. Intellectꝰ ãt ars
aut potentia quedã. intellectꝰ quidem
ſicut vis appᷣhenſiua.ars vero ſicut ha

bitus pficiens ⁊ dirrigens intellectuʒ

1. 6£

NPotentia vero icia ſicut virtus oꝛga⸗
nica opeꝝ executiua. pꝛincipiũ vero a

gibilium eſt in agente ꝓhereſis.i.ele/

cno ſeu vis electiua.qꝛ idem eſt agibi
le ⁊ eligibile.vnde omne bene actum
eſt bene electũ.⁊ ecõuerſo.Si tñ actõ

benefactum eſt bene electum. ymo ali
qd optime factũ põt eſſe peſſime pᷣele
ctum. puta ſi aliquis fecerit vnũ ydolũ
ad ydolatriã ſᷣm artem ſtatuificã. illo
quidẽ ydolũ põt eſſe optime factũ ᷣm
p̃cepta artis ſtatuifice. ⁊ tamẽ eſt peſ
ſime electum. qꝛ contra pᷣcepta pꝛudẽ

tie ⁊ cõſcie.quare patet ꝙ phi. ſũmit

ctiue ſoꝛtiẽte bonitatẽ ⁊ malitiã rcitu

hic generaliter actiõem pꝛo quacunq;
operatione ſubiecta electiõi. ſᷣm ꝙ hbu
iuſmõi ſoꝛtiẽte bonitatẽ ⁊ maliciaʒ rci
tudinẽ ⁊ obliqtatẽ in hitudine ad pꝛi
cipiũ electiuũ.factiõem vero ꝓ quacũ
qʒ operatõe ſubiecta ratione mẽtis fa

dinẽ ⁊ obliquitatẽ ĩ hitudine ad rõem

mentis factiue. que nibil dicit de reitu

dine faciẽtis.nihil de rcitudine appe

titus. ſed ſolũ de reitudie operis ⁊ o/
peratiõis. ¶ Eonſequẽter ibi Quare

aũt edificatiua Subdit vnã iductiõezʒ

que talis eſt. pitia edificatiua eſt que

dam ars.⁊ hec ars eſt quidã hitus cũ

röne factiuus. Siłkr ars ſtatuifica ẽ qui

daã bitus cum rõne factiuus. Et ſic de

ſingulis artibus.qꝛ nulla inſtantia da

ri poteſt. Mulla eni eſt ars que nõ ſu

babitus cum rõne factu.quare omis
ars eſt habitus cum rõne factuiꝰ ⁊ cõ

uertit᷑. Qðò etiã ꝓbari poteſt ſimili in/

ductione.qꝛ conſtat ꝙ hĩtus cum rõne
edifſicatiuꝰ eſt ars.Et ſilłr hitus cũ rõe
ſtatuificatiuꝰ ⁊ ſic de ſingulis.qꝛ null

eſt talis hitus qui nõ ſit ars quare oĩs

hitus cuz rone factiuꝰ ẽ ars ſicut ⁊ ecõ
6 Kõ

uerſo. ſequẽter tercio ibil Idem

vtiq; Infert ex pᷣmiſſis cõcluſionẽ in/

tentã. d. ꝙ ideo ſequit᷑ ꝙ ideʒ erit ars
æ bitus cum rõne vera factiu.ſicut dif

finitu ⁊ diffinitõ. Ars eni eſt diffinitũ

⁊ bitus cum rõne vera factiu eius

3

pelecta fuerit ſubſecuta.non tñ omne o

pꝛioꝛi demõſtrari nõ poſſit ¶ Cõſequẽ
ter ibi Eſt ãt ars. Iteꝝ ĩiueſtigat pꝛe
miſſaz rõem artis ex ſcòa cõditiõe ma
terie ſue qꝛ.ſ.ſubeſt ptãti noſtre. Pꝛi
mo aũt ꝓponi illã cõditiõem materie
Scðo pꝛobat eam ibi Meq; enim de
hijs ercio repetit cõditiõem de fa/
ctione ibi Quia autẽ factio . Quarto
infert cõcluſiõem intentã ibil Meceſſa
rium aũt ¶ Ad euidẽtiã pꝛimi pᷣnotã
da ſunt duo.pꝛimũ ꝙ ex ꝑte artis ſunt
tria. ſ. hitus qui eſt ars ⁊ duo actus ꝗ
ſũt due cõſideratiões artis.vnꝰ eſt cõ/
ſiderare foꝛmã ⁊ modũ ⁊ poſſibilita/

diffinitio ſicut patet ex pᷣmiſſis q;uis a

tẽ artificialiũ.alter eſt cõſiderare mo/
dum ⁊ ꝓceſſuʒ factionũ ⁊ operationũ
artis.¶¶ Scoòm notãdum ꝙ ex pte ma/
terie ⁊ rei artificialis ſũt tres differẽ/
rie.pꝛuma ꝙ artificiabilia ſũt genera/

bilia ꝙ non cõpetit rebꝰ imobilibꝰ. fᷣo
ꝙ ſüt cõtingenter generabilia ꝙ nõ cõ
petit rebus ĩeuitabiliter eueniẽtibus
ſicut ſunt cotidiana lux ⁊ cotidiana te

nebꝛa.tercia eſt ꝙ ñ ſut ex ſe ⁊ ex ſuis
pꝛincipijs intriſecis generabilia qua
lia ſunt ea que naturaliter generantur

lHijs ergo p̃ᷣmiſſis intelligẽdum q;

terie quã ꝓponit.d.ꝙ oĩs ars que eſt

habitꝰ ⁊ oẽ artificiari ꝙ eſt actus cõſi
derãdi foꝛmã artificialiũ.⁊ oẽ ſpecula
ri qualiter fiat aliq cõtingẽtiũ ⁊ arti

ficialiũ.hec inquã tria ſũt vłr circa ge
neratiõem cum artificialia ſint cõtin/
genter generabilia ⁊ circa ea quoꝛum
pꝛincipiũ eſt in faciẽte ⁊ non in facto
cuz oĩa artificialia ſint in ptãte noſtra

⁊ non ſint naturaliter generabilia vt

viſum eſt. ¶ Eñr ibil Heq; eni de hijſ
Apbat cõditiõem ꝓpoſitã. Intẽdẽs ſic

arguere.qm̃ ars eſt vel de hijs que de

neceſſitate ſũt ſine generatiõe. vel de
hijs que neceſſario ⁊ ieuitabiluer fiũt
⁊ eueniũt.vel de hijs que cõtingenter
ſm naturã fiũt hñtia in ſe ipᷣis ſue ge/
neratiõis pꝛincipiũ.vel de hijs que in
noſtra ptãte ſũt ⁊ per nos fiunt. Sed

phi. hec oĩa ſũmit in hac cõditiõe ma/

LIBRO

ars nõ eſt de hijs que neceſſario ſũt ſi
generatiõe.qꝛ de illis eſt methaphiſi.
ca.nec de hijs que neceſſario eueniũt
cũ generatiõe.qꝛ de illis eſt naturalis
philoſophia. Hec de hijs que cõtingẽ
ter fiũt ⁊ caſualiter ſᷣm naturaʒ. qꝛ de
illis nã põt haberi certitudo.vt habet
2.phiſicoꝝ. ⁊ vt dictũ ẽ ſupꝛa circa ſuf
ficiẽtiam virtutũ intellectualiũ.quare
reſtat ꝙ ars ſit de hijs que ſũt ĩ ptate
nĩ̃a.quoꝝ pꝛincipiũ eſt in faciẽte.hui
rõnis ponit minoꝛẽ ⁊ pʒ ex pᷣmiſſis.
¶Eñr ibil Quia ãt actio Mepetit cõ
tõezʒ pꝛio poſitã ð factiõe ĩtẽdẽs ex
ea ⁊ ex cõditõe iam poſita ĩferre con
cluſiõem intentã ⁊ hoc ſic.cum ars ſu

eoꝛum que ſunt in ptãte nĩa vel ẽ actõ

nis vel factiõis.qꝛ nihil aliud eſt in po
teſtate nĩa niſi actio ⁊ factio agibile ⁊
factibile.Sed ars nõ ẽ dirrectiua actõ
nis.quaẽ neceſſariũ eſt ꝙ ſit dirrectia

factiõis.⁊ per cõſequẽs ars erit hituſ

cũ vera rõne factiuꝰ.i.factiõis dirrecti
uus. Huius rönis ſupponit maioꝛem
inuens ipᷣam in differẽtia actiõis ⁊æ fa
ctionis. ¶ Scdo cõcluſiõem ibil Ne⸗/
ceſſariũ Zertio minoꝛẽ ibil Sʒ nõ fa

ctionis ⁊ patẽet oĩa ex pᷣdictis. E

ibil Et fůʒ modũ Itẽ tercio inueſtigat

rõez artis ex eo ꝙ eius materia ſubeſt

qñq; foꝛtune. Pꝛimo vᷣo facit hoc fo

ex rõne artis infert rõez oppoſiti ipiꝰ

artis.ſ.inertie ibi Achetiua Pꝛimo

igit᷑ ſic intẽdit arguere circa eadẽ ſũt

ars ⁊ foꝛtuna. Sʒ foꝛtuna eſt circa ge
nerabilia contingẽtia que ſũt in ptate
nĩa. pꝛeter intẽtionẽ ⁊ pᷣter rõem ope
rãtis.quare ⁊ ars erit circa talia cum
intentione ⁊ röne operãtis. ⁊ per cõ

ſequẽs erit hitus cũ vera rõne factiuꝰ

huiꝰ rationis ponit pꝛio maioꝛẽ.pꝓbãs
eã auctoꝛitate ſapiẽtis agathon ꝗ di/

cit ꝙ ars foꝛtunaʒ dilexit quia ſepe ꝓ
foꝛtuna incipit ⁊ inchoat. ars perfi/

cit ⁊ conſũmat. foꝛtuna etiam dilexit
artem qꝛ ſepe ſoꝛtuna iuuat artem.ſi/
cut patet interdum in opibus medici/

ne. ¶ Scðo ibil Ars quidem igi.

Vrnuc abetu.

5 „2

itſur opolt

= . .eRẽꝰ

rtrkennn.
rtinfällm.c

wanmaerand

Deudennid⸗
decheeveri

oboſibik
Rtibt al

uuſffnniͦe graif
Erünto. Sed bal

itansetafinie
ülumeck. n

27

niabeptünlu
ickannmneicns!

=—

wwckanzürinn
ſawgeskas .

ftencangnsfuabi

1

Ser —

mmninefacnn ded

Diedncmmist
nianſtigin
ute zsctena
aſe uen i

utpmofneleanak
frlinegummgnn
anfnpbiwnſi
Iunnarino
ntomelenunls
fftirireleen
lpniran⸗
hſhttiennsr

E=
S=SS

E
=

E
S.

4

e =
S

8

4

— —

=
=

=

—
Suuu—
E

tntiiint
Unmelerni,

Mücknſce
wirge
niöfidei
run poſtai
iſc
n Mäntin
TMAAu
dſge
Snoiu
Mrückeſrn
rcierinn
iiien
s r

orfiinn , . de Hitusg cum! SW
ne factiuus ⁊ arguit᷑ ꝙ ſic. pꝛimo per

ocichiinii)
vmmi en
koner ddd
Fiterco m
eisndteni

entöezannt

gereten
SSſennekdn

inmni in en
Töcntaun
ine iid /
msd nien

.

tginn
inb l i
lertc
1ncot.

—

1

—

=

1

4

=

.

. .

¶ Infert cõcluſiõem intentã vt pꝛius

⁊ patet MMinoꝛẽ vᷣo ſuppõit ex.2. phi
ſicoꝛum. vbi dicitur ꝙ foꝛtuna eſt cauſa
per accũs eoꝛum que accidũt pᷣter in/
tentiõem ⁊ rõnem agentis a ꝓpoſito
Opus igitur ꝙ pꝛouenit ex intentiõe

rõne artis eſſet opus foꝛtune ſi eue

niret pꝛeter rõem ⁊ intẽtionem artis.
Zoſequenter ibi. Achetiua autem

Ex pbitis per oppoſitũ infert rõnezʒ

huius achetiue.i. inertie que opponi
arti. d. ꝙ achetiua eſt econtrario mõ ſe
habens. qꝛ ſcʒ eſt hitus cum rõne fal/

ſa factiuus circa cõtingenſ aliter ba
pere ꝙ eſt in noſtra poteſtate. (¶ Et iõ

nota ꝙ iertia põt ſi umi dupliciter. vno

mõ vt pꝛiuatiue oppoſita arti. ⁊ boc
modo non eſt achetiua. qꝛ boc modo

non dicit rõem falſam. alio mõ põt ſũ/
mi vt contraria arti ⁊æ boc modo idem
eſt inertia ꝙ achetiua.
Aueſtio octaua.
H euidentiã diffinitiõis date
de arte querẽdum eſt. vtrum
oĩs ars ſit hbitus cum vera rõ

locum a diffinitiõe. qꝛ diffinitio pclcat
vlr de diffinito. Sed habitus cũ vera

rõne factiuus eſt diffinitio artis quare
Fgalicatf de arte vlr. ¶ Scdo qꝛ fʒ phi
MU loſophũ in hoc paſſu nulla ars eſt que

nõ eſt cum ratione factinus hitus.qua

re oĩs ars eſt cum rõne factiuꝰ habitꝰ.

¶ Zercio qꝛ oĩs habitus qui eſt cum
rõne circa cõtingens factibile eſt ha/

bitus cum röne factiuꝰ.ſed oĩs ars eſt

cum rõne circa contingẽs ⁊ non circa
contingẽs agibile qꝛ circa illud ẽ pꝛu
dentia ⁊ per ↄñs eſt circa contingens
factibile.quare vt pꝛius. ¶ Quarto.

qꝛ oĩs virtus intellectuał cadit ſub ali

qua diffinitione quinq; virtutũ intelle
ctualiũ cum ſᷣm phi.non ſint plures q;

quinq; vt ſupꝛa ca. ꝓximo. Sed omniſ
ars eſt virtus intellectualis ⁊ non ca-/
dit ſub diffinitiõe intellectuał. ſapien
tie.ſcie.vel pꝛudẽtie.quare oĩis ars ca

dit ſub diffinitiõe artis data.¶ Sʒ in

oppoſituzʒ arguit᷑. pꝛimo qꝛ ſᷣm euſtra
tium in comẽto.j.ca.ꝓximo. quedam
ſunt artes pꝛactice altere pꝛeter facti
uas.quaꝝ fines non factiones ſũt ſed
quedã altera. vt artis exercitus ducti
ue operatiõem ſequit᷑ victoꝛia. quare
artes iſte pꝛactice altere pꝛeter facti/
uas non eſt habitus cuʒ rõne factiuus
Scðòo.qꝛ dialetica non eſt habitus

cum rõne factiuus.qꝛ talis habitꝰ eſt

circa foꝛtuita foꝛtune ſubiecta vt habe
tur bic.non aũt dyaletica ſed dyaleti⸗

ca eſt ars artiuz vna de..liberalibus

quare nõ ois ars eſt babitus cum rõe
factiuuſ. ¶ ꝛo ſolutiõe.q.dicẽda ſũt

quatuoꝛ.pꝛimũ ꝙ ars põt ſũmi tripr

pꝛimo quidẽ pꝛo arte nõ ſciẽtifica. fᷣo

pꝛo arte ſciẽtifica.tercio.pꝛo arte idit᷑

ferenter accepta ad ſciẽtificã ⁊ nõ ſci
entificã.¶ NPꝛimo quidẽ mõ ſũmit ar

tem. phi.ſupꝛa ca.pꝛoximo accipiens
artem vt omnino diuiſaz contra ſciam
ꝙ non poſſet facere ſi acciperet artem

cum incluſione ſcie qꝛ talis ars non ſo

lum eſſʒ ars ſed etiã ſcia. ¶ Scðo mõ

ſũmit artem hugo in didaſcalicõ agẽs

de oꝛtu logice. d. ꝙ pmenides pꝛimus

in rupe egyptiaca.ij.anis logicã exco
gitauit. plato autẽ ipᷣam in artem rede
git. cõſtat aũt ꝙ ars logica eſt vere ſci

entifica ex neceſſarijs d rãs con
cluſiones neceſſarias. Zercio modo

ſũmit arteʒz tullius in rethoꝛica ſua.d.

ꝙ ars eſt pluriũ collectio pꝛeceptoꝛuʒ
ad eũdẽ finẽ tẽdẽtiũ. tał eĩ collectio pᷣ

ceptoꝝ.i.ĩgularũ ĩueniri pᷣt ĩidifferẽter

* »

in doctrinis ſcientificis ⁊ non ſcienti⸗

ficis. ¶ Gcm aũt dõ eſt ꝙ nulla ars
ſcientifica eſt habitus cuzʒ rõne factiuꝰ

qꝛ oĩs talis habitus eſt circa contingẽ
tia ⁊ non circa neceſſaria.ſed oĩs ars
ſcientifica eſt circa neceſſaria ⁊ non ẽ
circa contingentia. vt patz ex rõe ſciẽ
tie ſupꝛa ca. pꝛoxio. quare nulla ars

ſcientifica eſt habitus cũ rõne factiuꝰ-.

ſo qꝛ oĩs ars ſcientifica eſt in ꝑte aĩe

que dicitur ſ. cientificũ. Sed hitus cum
rõne ſactiuus circa contingentia. non

4.

eſt in hac pꝑte.ſed in illa que dicit᷑ rõci
natiuũ vt ſupꝛa.A.li.c.2.quare nulł

talis hitus eſt ars ſcientifica. 1 Ter/⸗

tium aũt ꝙ oĩs ars non ſciẽtifica eſt hi
tus cum rõne factiuus. qð pꝛobat᷑ pꝛi
mo per rõem philoſophi ⁊ per dedu/
ctiõem vt habetur in textu. ¶ Scõo
inductiõem in talibus artibꝰ. ¶Pꝛo
pter qð ſciẽdũ ꝙ vt notaui ſupꝛa ante
pꝛincipiũ libꝛi.q.ʒ.omnis ars meca/
mnica vel factiua habet pꝛo fine admi/
niſtratiõem humane neceſſitatis. hec
aũt diuiditur in ſeptẽ.ſ.in lanificũ ar
maturã. nauigiũ agricłturã. venanõeʒ
medicinã ⁊ teatricã. ¶ Quaruʒ ratio

ſic apparet. qꝛ ois humana neceſſitas
vł ꝓuenit ex naturali conditiõe vel ex

accñtali occaſiõe ſi ex naturali cõditio
ne hoc quadruplici ̃ʒ quatuoꝛ gene
ra diuitiarum naturaliũ que oꝛdinãtur
ad naturales hoĩm neceſſitates. vt fᷣo
politice.videlicet veſtimẽtum bitacula
vehicula ⁊ alimẽta. ¶ Ars vero oꝛdi
nata ad neceſſitatẽ veſtimtoꝝ vocatur
gener aliter lanificuʒ que cõpꝛehendit
oẽm artẽ operatiuã in lana.in lino.in
canape.in ſerico.in coꝛio.⁊ in oĩ ma/
teria ad veſtem vel ad lectũ hoĩs apta
tñ denoĩatio fit a lana. ¶ Arſ aũt que
oꝛdinat᷑ ad hĩtaculũ vocatur armatura
que cõpꝛehendit om̃ artẽ fabꝛilẽ.ferra
riã ⁊ lignariã lapideariã ⁊ argẽteari
am. ⁊? bꝛeuiter erariã ⁊ oẽm artezʒ o/
peratiuà ĩ quacũq; materia ſolida ad
da Cinop bitaculoꝝ humanoꝛuʒ

apta. ¶¶Ars vo oꝛdinata ad vehiculũ

dicit᷑ nauigium cõpꝛehendẽs oẽm ar/

tẽ vehiculoꝝ ſiue nauiũ puaꝝ ſiue grã

dium ſiue quadrigaꝝ ⁊ curruũ equoꝝ
cameloꝝ.elephãtium ⁊æ dꝛomedarioꝝ

bubaloꝛũ ⁊ boum. ⁊ bꝛeuiter oẽm ar/
tem ad vecturam vtiliũ rerum aptam.

tamẽ denoĩatio fit a nauibus. 8
ſo que oꝛdiat᷑ad alim̃ta ſpᷣdiuidit᷑ quo
niã alimẽta dupliciter acquirunt᷑.vno

modo miſterio nature ⁊ ſic de ipis eſt

agricultura cõpꝛehendẽs oẽm artẽ di
ſponẽtem de culiu oꝛtoꝝ ⁊ campoꝛum

captuã ſilueſtriũ beſtiaꝝ
oꝛdinat᷑ ad neceſſitatẽ pueniètẽ ex ac
cidẽtali occaſiõe duplex eſt ſ̃m duo ge

LBRO

olmarum ⁊ nucũ ⁊ alioꝝ arboꝝ q; ar

teʒ tradit virgilius in geoꝛgicis. Alio
modo acquirũtur aliqua miniſterio vi

olentie ⁊ talis ars que ſic operat᷑ vo/

catur venatio cõpꝛehẽdens artẽ vena

tiuã ſeu captiuã piſciũ feraꝝ volucrum
⁊ quoꝛũcũq; aĩaliuzʒ. tñ denoiatio fit a
r vo que

nera paſſionũ hoĩs.ſũt eniʒ paſſiones
coꝛpoꝛiſ ⁊ aĩe.cõtra paſſiõeſ coꝛpoꝛiſ
ſubuenit medicina cirurgia ⁊ phiſica

cõtra vero paſſiones aĩe ſubuenit tea/

tria:que ars ludoꝝ eſt compꝛehẽdens
oẽm artẽ ioculatoꝛiã ⁊ oẽz artẽ ſ pecta
culoꝛum viſibiliũ ⁊ audibilium qualia
ſunt carmina que dicuntur comedie ⁊
tragedie que apud antiquos recitabã
tur in teatro per comedos ⁊ tragedoſ
⁊ ð hac arte ad delectatiõeʒ ⁊ rmiſſio

neʒ aĩe cõpoſuit Ariſto.libꝝ qui dicit

poetria de arte iſtoꝛuzʒ carminuũ.Ad

hãc artem etiã ptinẽt. laruus.i. facies
ficte.quibꝰ repᷣſentantur aliene pſone
T de iſta arte ſeruiunt illi qui ludũt in

baraſtellis qui verbis ⁊ imaginibꝰ a/

liena geſta ſil atoꝛie repꝛeſentũt. ⁊ ab
hac arte habuit oꝛiginẽ ars ſtatuifica
faciens ydola.hos damnat Xlugꝰ.2.ð

ciuitate vei.⁊ alibi in pluribus locis.

¶ Ex hijs ergo patet ꝙ quelibʒ iſtaꝝ

artiũ eſt hitus cum rõne factiuus.i.fa-

ctionis dirrectiuꝰ. que quidẽ factio ſi/
cut textũ exponẽdo notaui.eſt oiſ ope
ratio coꝛpoꝛalis virtuti ſubijcibił.que
nata eſt habere ꝓpꝛiaʒ reitudinẽ ſine
rcitudine operãtiſ.qꝛ ratio artis nihil
dicit de rcĩitudine operantis. ſed ſoluz
de rcitudine operis.edificatoꝛ enĩ cuʒ
intentiõe peſſima põt edificare domũ
aptiſſimã ⁊ optimã in genere domus.
Auartũ ſequitur ex ſᷣo ⁊ tercio.ſ.q
ars cõiter ſumpta nec eſt vłr habitus
factiuus nec vłr non factiuuſ.¶ Sico
ergo ad argum̃ta ꝙ pꝛima quatuoꝛ ar
gumenta cõcludunt᷑ pꝛo intentiõe phi
loſophi loquenus pꝛeciſe de arte non

—

Mnri

murature

zcheauocnn.
Getleitocmnen
Cceiranckon
Nipciat ge

ſuna (Sai

rckſcennfca.

MNſdifinn

—
(⸗

Eguien
,e
itegt

Agaſhamchen

Wümnafnen

fimntnin i⸗

Mhem

uwün enm
ilmni n
uins
Ppohmntninen

ageiiizefüinan

Unerenieni d⸗

4 ,
diaunnc

nunn
Seſen
ie

4

Unne ni

äjeſcthenn
cktconpei
mit ini
eRc
Mdannquen
Nrdl

Aeennigii

n Srilhan
eiiongennni
ipenien wmwiin
ſennanm inſ
ſenmimt ligi tin
i bs ing
õ
Eugneans Nn
ödanna Bos.

biin phree

patetq eiht
unrönefacnuen
. e gniifin
õ

—

Sinuiſthre
prazin
iul,enend ſen

=

4

neoperunb ſ

mapüteifun
Grarfr iin

gubet inß⸗

ſcientifica.non tamen concluderẽt de

arte ſciẽtifica nec de arte cõiter ſũpta

Ad illa vero que ſunt in oppoſituʒ

dicendũ ꝙ ars militaris exercitus du/

ctiua. ſalua reuerẽtia euſtratij eſt facti
ua ⁊ mechanica cõpꝛehenſa ſub ar/
matura.facit enĩ aciem oꝛdinatã. que

quidẽ factio poteſt eſſe rectiſſima fᷣm

regulaʒ artis ⁊ mentis factiue.erit tñ

nequiſſima fᷣm regulam ⁊ virtuteʒ mẽ
tis pꝛactice non confeſſe ſe habet ap/
petitui recto. certum eſt enim ꝙ rõ illi
us artis poteſt ita recte oꝛdinare aciẽ
in bello iniuſto contra inocentes.ſicut
in bello iuſto contra nocentes. bhoc ãt
non poteſt facere aliqua ratio pꝛacti/
ca que ſi recta eſt confeſſe ſe babet ap
petitui recio. hic tamen eſſet appeti/
tus inqunſitiuus. quare talis ars non

eſt pꝛactica. ¶ Ad aliud de logica dꝰ

ꝙ ars eſt ſcientifica.⁊ ideo non cõpꝛe
benditur ſub diffinitione iſta.

(Mectio ſexta.

E pꝛudentia ſic vtiq; aſſũma
muſ Supꝛa egit de arte. Hic
duũt agit de pꝛudẽtia. Cuiꝰ na
turam manifeſtat. manifeſtãdo pꝛimo

eius opus. ſo eius obiectũ ibil Cõſilia

tur aũt ..tercio eius finem ibil Ars ãt

qm.quarto eius rõem ibil Melinquit

J.quinto cõparãdo eam ad pꝛudẽtiaʒ
yconomicã ⁊ politicã ibi. Pꝛopt᷑ qð
piclea l.ſexto ad temperatiazʒ ibil Hic
⁊ temperãtiam .ſe ptimo ad arteʒz ibi
LSed tamẽ ars ..octauo ad opinioneʒ
ibi Suabus autem] Circa pꝛumuʒ er
go pꝛoponit pꝛimo intentum ⁊ modũ
pꝛocedẽdi.d.aſſuũmamus agere ⁊ tra

ctare de pꝛudentia poſtquam de arte

tractauimus.modo qui ſequitur.ſ.ſpe
culantes ⁊ conſiderantes pꝛimo quoſ
homines dicimus eſſe pꝛudẽtes.ſcòo
ſubdit opus pꝛudentis ⁊ pꝛudẽtie.d.
ꝙ pꝛudentis videt intereſſe ſᷣm pꝛu/
dentiã bene conſiliari circa bona ho⸗/
neſta ⁊ circa conferẽtia ſeu vtilia ipſi

pꝛudentie. circa totum bene viuere ho

minis non ſolum f̃ᷣm pteʒ aliquã bone

vite. puta circa conferentia ad ſanita/

tem coꝛpoꝛis.vel ad ſolã foꝛtitudineʒ
aĩe. Sed vt dicit tamen eſt circa confe

rentia ad totius vite bonitateʒ. tercio

pꝛobat hoc per ſignum. intendens ũic

arguere.Sicut ſe habet ꝑticular it᷑ pꝛu

dens ad aliquẽ ꝑticularẽ finem. ſic ſe
habet totaliter pꝛudens ad finem to/
talem humane vite.Sed nos commu/
niter dicimus eſſe circa aliquid ⁊ par/
ticulariter pꝛudentes eſſe eos qui ad
aliquem particularez finem. bonum æ

ſtudioſum pñt bene rõcinari ⁊ conſili

ari quare debemus etiam dicere illos
totaliter eſſe pꝛudentes qui ad totalẽ
finẽ hũane vite poſſunt bene conſilia
ri.Et per conſequens is qui ſimplici/
ter eſt pꝛudens eſt totaliter bene con
ſiliatiuus. huius rationis ponit mino/
rem ibi Signum autem] ⁊ concluſio/
nem ibil Quare ⁊ totaliter] æ patent

omnia. ¶ Zonſequenter ibij Conſilia

tur autem Hanifeſtat obiectum pꝛu
dentie. ex quo infert vnum coꝛrelariuzʒ
ibi Quare ſi ſcientia Dicit ergo pꝛi/
mo ꝙ nullus conſiliatur de im poſſibi/

libus aliter ſe habere. nec de quibuſ-/

cunq; poſſibilibus aliter ſe habere. qꝛ
non de illis contingentibus que non
contingũt nec ſunt poſſibilia agere ipᷣi
conſilianti. quãuis ſint poſſbilia per
naturam vel per aliquem hominẽ alie

num. vt oſtenſuʒ eſt ſupꝛa li.tercio tra

ctatu de cõſilio.ex quo ſequitur ꝙ pꝛu
dentia non ſit talibus de quibus non

eſt conſilium cum eius interſit bene cõ

ſiliari.Erit ergo de hijs que per pꝛu/
dentem ſunt agibilia. ¶ Conſequen/
ter ibil Quare ſi ſcienua Infert iſtud
coꝛrelarium ꝙ pꝛudentia non eſt ſci/
entia. Qðòð pꝛobat ita. Scientia eſt de

hijs que non contingunt aliter ſe ha/

bere vt ſupꝛa.c.ꝗ. quia demonſtratio
eſt de hijs que non contingũt aliter ſe
hĩe ſed pꝛudẽtia ſicut ⁊ ↄſiliũ ẽ de cõ⸗
tingentib aliter ſe habere. vt viſuz eſt

1

IIBRO.

q quare pꝛundentia non eſt ſcia. bui rõ/
nis ponit pꝛimo maioꝛem. vo minoꝛeʒ
ibil Et non eſt cõſiliari aercio cõclu
ſiõem ibi Mon erit vtiq;]. addens q;
nec etiam pꝛudentia eſt ars. QAuarto
repetit mediũ rõniſ ibi Sciẽtia quidẽ
& patent omnia. ¶ Conſequẽter ibi
LArs autem] Manifeſtat finem pꝛu
dentie per differentiam artis ⁊æ pꝛu/
dentie.qualis eſt inter factiõeʒ ⁊ acti
onẽ. Dicit ergo ꝙ ars non eſt ip̃a pꝛu
dentia.qm aliud genuſ eſt actionis ad
qᷓ; oꝛdinat᷑ pꝛudentia ⁊ aliõ genfacti
onis ad q; oꝛdinat᷑ ars. Qðò ꝓbat ex
natura finis interpoſita pte ſequenti
ibil Sactiõis ꝗdẽ Sicẽſ ꝙ vłr cuiuſcũ
q; factõis ẽ finis aliqd alteꝝn ab ipᷣa fa
ctione.ſed actionis non ſempꝑ nec vłr
eſt finis aliquid alterũ ab actione.qm̃
eupꝛaxia eſt vel eſſe põt ſibi ipi finis.
ſed oĩs eupꝛaxia eſt actio. eupꝛaxia eiĩ᷑
idem eſt ꝙ bona pꝛaxis.pꝛaxis ãt idẽ
eſt ꝙ actõ.quare ſicut oĩs eupꝛaxia eſt
pꝛaxis. ⁊ omnis bona actio eſt actio.
ſic omnis eupꝛaxia eſt actio.quare nõ
omnis actionis eſt fimis aliquid alteꝝ
ab actione.huius rõnis ponit pꝛĩo cõ
cluſiõem.fᷣo maioꝛẽ ⁊ eſt ſillogiſmꝰ in

tercio modo tercie figure.Et ſic patet

finis pꝛudẽtie qui eſt actio ſeu pꝛaxis
⁊ eupꝛaxia. ¶ Eſt aũt ſciendũ ꝙ aliq
volentes aſſignare cauſam quare vłr
cuiuſſibet factiõis eſt finis aliquid alte
rum ab ea dixerũt ꝙ bonuʒ ipᷣius facti
onis non eſt in faciẽte ſed in facto.t
ꝙ ars que eſt circa factiones non ẽ cir
ca hoĩs bona vel mala.ſed circa bona
vel mala artificiatoꝝ.Et ideo factiõis
ſemper eſt finis aliquid alterum ab ea
ſcʒ ipʒʒ artificiatũ ſicut ediſicatiõis ip

ſum edificium conſtructum. Sed vt ait

phi.ad pauca reſpiciẽtes faciliter enũ

tiant pꝛimo de generatione. Non eni

iſta dixiſſent ſi reſpexiſſent ꝙ artificia
liter pugnare ſᷣm paleſtram ⁊ milita/

rem artem magis eſt bonum iſtius tri

umphantis qᷓ; inimici ſuccũbentis.
Item ꝙ liberaliter dare magis eſt

bonũ ipᷣi benefaciẽti q; bene patienti
vt ſupꝛa li.4.ca.de liberalitate lʒ da/

tio ⁊ benefactõ tranſeat in recipientẽ
¶ Item ꝙ operatio iuſticie nõ minus
eſt bonum operantis per boc ꝙ eſt bo

num alterius in quem tranſ nnsmna⸗
l/

gis ⁊ pᷣclarius vt ſupꝛa li.s.c.ʒAł
terius quõ poteſt aliquis ſane mentis
dicere.ꝙ ars non ſit circa hominis bo
na ⁊ mala.cum audiamus legamus ⁊
experiamur ꝙ hominũ gen arte ⁊ ra

tionibus viuit ppemio methaphiſice
¶ Kum etiam ſentiamus artem medi
cine circa ſanitatem ⁊ egritudineʒ bo

minũ eſſe niſi foꝛte velit aliquid dice/
re ꝙ non eſt circa homis bona ⁊ ma/
la.pꝛo eo ꝙ non tantum eſt circa coꝛ/
poꝛa medicoꝛũ.ſed circa coꝛpoꝛa om

nium vt dicatur ꝙ ideo nõ eſt circa bo

minis bona.quia eſt circa coia omniũ

hoĩim bona. Cum etiam omnes fatea/

mur bona ⁊ mala circa que tamen eſt
ars vt ſupꝛa ca. pꝛoximo. ¶ Eſt ergo

ſciendum hijs pᷣtermiſſis ꝙ ideo factio

nis ⁊ ipᷣius facti edificatiuis ⁊ ipᷣius

edificij ſemp ⁊ vłr eſt aliꝗs finis ꝗ eſt

aliquid alterũ ab oĩbus iſtis. qꝛ ſicut

opus ⁊ finis architectõici eſt vlłr finis
⁊ bonũ cuiuſnbet opis ſubarchitecto/

nici vt ſupꝛa li.i.ĩ ꝓpemio.Sic vlłr oẽ
opus cuiuſcũq; famulãtis ⁊ ſubſeruiẽ

tis habet pꝛo fine opꝰ ſui pꝛicipãtis.
ſʒ oĩs factio artis que ẽ hitus factiuus
eſt opꝰ mẽtis factiue.cui pꝛicipat᷑ mẽſ
pꝛactica.vt ſupꝛa eo.li. c. ʒ.⁊ opus ali

cuius potentie executiue cui pꝛincipa

tur appetitus voluntatis vt ſu pꝛa li.ʒ
ca.2. quare omnis factio habet pꝛo fi
ne aliquod opus voluntatis ⁊ mentis
pꝛactice.ꝙ vłr eſt aliquid alterum ab

oĩ factiõe ¶Konſe equenter ibil Relin

quitur ergo J. Manifeſtat rationem

pꝛudentie inferens eam ex pꝛebabi/
tis dicens ꝙ relinquitur ex pꝛedictis

ipᷣ̃am pꝛudentiã eſſe hituʒ cũ vera roe
factiuũ circa hols bona adipiſcẽda 2
mala cauẽda ¶ Eñr ibil ꝓpt qð pichea
Imaiĩfeſtat nãm pꝛudẽtie cõpãdo eam

. 1

S=

(chiniii
ar. ſn

Airunß
iPNNäp

ortut

Woleninm
rilune
Phgtnrler
iimumigen
iiini ſaln

Mtanmnigride

Hiianiczten
miptwlencl ck
iſirt gn
ſehomte pun
Mnnenalrenv.
limni
ptikriiſele

mnſimr ninn
Mmüünhn
llinnen X

lppinnpriun
hnnſlminmi

(iſpeliieinn
itintinn,

ilentie

Grnſtien

——

inumniimän

nnbelg⸗ Nhabe

Auuunigpfin

=
E

liaftrag⸗ .

ehüuhine

llcezcee

— =

SE
= S

=
E

=

niaf
Elwin
mkenn
ns N
Wunnutn
kingnsſnen
Dkanahnn
Wign
Dbemio deige
Mepelkahantr
Abonisbonn
lummmmeſter
nulane M
Arckalesfn,
tiumiiek in
a osnhiict
iintennoft

ne d iüfiot⸗
Neneo1
enmmircl n
winnnofliſt

ad puidentiã politicã. d. ꝙ ppter bec

que dicta ſunt de pꝛudentia nos dici/
mus quẽdam virũ magnũ diſpẽſatiuũ
⁊X magnũ politicũ noĩe piclea ⁊ alios
tales qualis ipᷣe eſt eſſe pꝛudentes.qꝛ

in hoc pticipãt aliquid de pꝛudẽtia ꝙ

pñt ⁊ ſciunt ſpeculari ⁊ ꝓuidere bona

æ ſibi ⁊ alijs.tales autez eſtimamꝰbo

nos diſpenſatiuos ⁊ ycõmicos in re/
gimine domꝰ ⁊ bonos politicos in re

gimine ciuitatis ⁊ regis per qð appa
ret ꝙ ad pꝛudẽtiã ptinet bonoꝝ admi
niſtratio. ¶ Eũr ibi Hinc ⁊? temperã
tiam aõparat temperãtiã ad pꝛuden
tiam. pꝛimo ãt ponit illã cõparatiõeʒ

Scðdo pꝛobat eã ibil Ron eni omne].

Scðo infert iterum diffinitiuã rõe pꝛu
dentie ibi Auare neceſſe Dicit ergo
pꝛio ꝙ hinc.i.ex cãis pᷣmiſſis nos gre
ci appellamꝰ ĩ greco temperãtiã. hoc
noĩe vſioſim.i.ſaluteʒ mentis ⁊ rõnis

vel vt virtutẽ quãdam que ſaluat pꝛu/
denti.ipᷣa nãq; temperãtia ſaluat ta

lem.i.pꝛudẽtialẽ eſtimatiöem. tempe

raãtia ſiłr ⁊ pꝛuqẽtia ſe babẽt ſicut ſal
uãs ⁊ ſaluatũ ¶ einde ibi Hon eni

oezʒ Exponit ⁊ pꝛobat pᷣmiſſã cõpa/
ratiõem intendit ergo ſic arguere.Yl/
lud ſaluat᷑ per temperãtiã ꝙ coꝛrũpit
per intẽperãtiã.ſed pꝛudẽtial eſtima
tio coꝛrũpit᷑ per intẽperãtiã quare ſal
uat᷑ per temperãtiã.huius rõnis decla

rat ſolã minoꝛeʒ.d.ꝙ delectabile ama
tũ per intemperãtiã ⁊ triſte oditũ per

eam nõ coꝛrũpunt om̃ eſtimatiõeʒ. pu
ta iilã que nullũ habet oꝛdinẽ vel hitu

dinẽ ad delectatiõeʒ ⁊ triſtitiã ſicut ẽ

iſta.ꝙ trigonuſ habet tres angulos e/

quales duobus rciĩs vel ꝙ non bʒ ſed
coꝛrupunt iſtam eſtimatiõem que ẽ cir
ca operabile triſte vel delectabie. Cu
ius ratio eſt.qꝛ vt habet᷑.2.phiſi. pꝛin
cipia rationũ que fiunt de opabilibus

ſũmũt᷑ ex fine cuiꝰ gra operãda ſũt cũ

cta opabilia. hoĩ aut vel itellectui quo
ad iudiceʒ coꝛꝛupto ꝑ delectatiõem vł

per triſtitiã non apparebit confeſtim
pꝛincipium ſumptum vel ſũmendũ ex

VI.

fine. Mec apparebit ei ꝙ opoꝛtet gra
tia huius veri finis eligere ⁊ operari
omnia que ſunt per nos operanda qꝛ
malitia vitioſa eſt coꝛruptiua pꝛinci/

pij accipiẽdi ex natuã finis veri ad di

ctandum qualiter opari ⁊ viuere debe
amus.malitia nãq; facit hoĩ malo apꝰ
parere finem aliter q; appareat homi

ni bono cui apparet finis illud quod ẽ

finis verus ſᷣm naturã.vt ſupꝛa li.ʒ.ca
7. q? quał ẽ vnuſquiſq; talis ⁊ talis fi
nis ſibi videtur vt eo. li.c.S.¶ Cõſe⸗/
quenter ibil Quare neceſſe Infert ite
rum rõem pꝛudentie.d.ꝙ ex pꝛemiſſis
apparet neceſſe eſt pꝛudẽtiam eſſe ha
bitum cum ratione vera circa bumana
bona ⁊ mala operatiuuʒ ſicut iam fu/
it expoſituʒ. ¶ Conſequẽter ibil Sed
tamen artis] Comparat pꝛudentiam
ad artem aſſignãs tres differẽtias in-/
ter eas. De pꝛuma dicit ꝙ artis eſt a/

liqua virtus tanquã rei vtilis ad fineʒz

hoĩs quia contingit vti recte ⁊ nõ reẽ
bene vel male ad fineʒ hommis qui ẽ

ſimpliciter bene viuere cõſequẽdũ.Et

ideo artis opoꝛtet eſſe virtutẽ vt eius
vſus fiat rectus ⁊æ bonus.hec enim eſt
cauſa generalis.quare vtilium opoꝛtz
eſſe virtutez. vt ſupꝛa li.a. tractatu de

liberalitate. pꝛudentie vero non ẽ vir

tus quia eius vſus ad finem hoĩs oꝛdi

natus nõ põt eſſe malꝰ. De fa diffe
rentia dicit ꝙ in arte ⁊ circa artem eſt
eligibilioꝛ ille qui peccat in opere ar/
tis volẽs ⁊ ſpõte qᷓ; ile qui peccat no
lens ⁊ muite.qꝛ iſte peccat ex defectu
artis.pꝛimꝰ ãt nõ ⁊ iſte eſt deterioꝛ ar
tifex qᷓ; ille circa pꝛudẽtiã vero ẽ econ
uerſo qm ille eſt ipꝛudentioꝛ ⁊ magis
fatuꝰ qui iĩcidit in mala ⁊ ꝑpdit hůana
bona volẽs ⁊ ſpõte qᷓ; ile qui nolens
⁊ ĩuite. Iſti eniĩ debet᷑ venia ⁊ mia. vt
ſupꝛa li. ʒ.ca.i.illi ãt vindicta vt habe
tur ibidem.¶ SGe tercia differẽtia dicit
ꝙ pꝛudentia eſt virtus quedam homi
nis ſʒz ꝙ homo pꝛo eo ꝙ reddit hoĩeʒ
bonum.ars vero quãuis ſu virtus in/
tellectualis.non eſt tamẽ virtus boĩs

»*
—
fm ꝙ homo.qꝛ nõ reddit hoiem bofnrũ
qᷓ;uis reddat eum artificẽ bonuʒ. puta
medicũ bonum vel edificatoꝛẽ bonum
virtus ãt hoĩs eſt illa ſoluʒ que reddit
hoĩem bonũ.vt ſupꝛa li.2.c.6õ.pꝛude⸗-
tia vero reddit hoĩem bonũ.qꝛ ipoſſi/

opile eſt aliquẽ eſſe pꝛudẽtẽ non entez⸗
bonũ vt. j. 4. li. c. 6. in fi. ¶ Coõſequen
ter ibil Suabus aũt J.Hanifeſtat na
turã pꝛudentie cõpando eã ad opinio
nẽ. pꝛimo ſᷣm cõueniẽtiã.ſᷣo fᷣm diffe/
rentiã ibi Sed tamen Aſſignat autẽ
cõueniẽtiã in duobus.ſ.in ſubiecto ⁊ ĩ
obiecto. Bicit ergo ꝙ cũ ſint due ptes
aĩe rõem hñtes ⁊ vtraq; ſit opinatiua
ſcʒ ſciẽtificum quo opinamur de rebus
neceſſarijs ⁊æ rõcinatiuum quo opina
mur de contingẽtibꝰ ꝑ nos opabilibuſ
neceſſe eſt ꝙ pꝛudentia ſit virtus alte
rius opinatiue iſtarũ duaꝝ.ſ.ptis rõci
natiue. ⁊ per cõſequẽs erit in eodem
ſubiecto cũ quadã opiniõe. Itẽ erit de
eodẽ ſubiecto.qꝛ ⁊ opinio ⁊ pꝛudẽtia
ſunt circa contingens aliter ſe habere
Et hoc intellige de omni pꝛudẽtia.nõ

S euidẽnã dictoꝝ de pꝛudẽ/
tia inquirẽda ſunt duo. Pꝛio
ytrũ diffinitio pꝛudęẽtie ſit cõ
eniẽs. Scðòm vtrũ pꝛudentia differat
ab omni arte. ¶ De pꝛimo arguit᷑ ꝗꝙ
nõ.qꝛ oĩs bona diffinitio cõuertitur cũ
diffinito ſed hec nõ conuertit᷑ cuʒ pꝛu
dentia.qꝛ nec ipᷣa dicit᷑ de quolibet cõ
tento ſub pꝛudentia. nec pꝛudłẽtia de
quolibet cõpꝛehẽſo ſub diffinitiõe iſta
que eſt habitus cum rõne actiuꝰ circa
humana bona ⁊ mala ſᷣm totũ bñ viue

re quia diffinitio iſta. nec eſt conueni/

ens nec bona. ¶ Aioꝛ pbatur. quo
ad pꝛimã ptem vnica rõne qꝛ nõ oĩs

bonus eſt cum rõne actiuꝰ qꝛ vt habet᷑

tamẽ de oĩ opiniõe ſicut aliqui idocte

ſcripſerũt.qꝛ opinio videt᷑ quidã circa
oia eſſe ⁊ nibil minꝰ circa eterna ⁊ iĩ
poſſibilia vt ſupꝛa li. 3. c.J. ¶ Lonſe⸗
quenter ibil Sed tamen] Aſſignat du
plicẽ differẽtiã pꝛudẽtie ad opiniõem
BHicit ergo de pꝛimo ꝙ licet opinio ⁊
pꝛudẽtia ſint in eodẽ ſubiecto.⁊ ð eo
dem ſubiecto.tñ pꝛudẽtia non eſt hit
cum ſola rcitudine rõis.ymo neceſſa/
rio exigit rcitudinẽ appetitus qꝛ nullłꝰ
pꝛauus eſt pꝛudẽs.vt.j.li.⁊.c.A.opi/
nio aũt qᷓ;tũcũq; vera põt eſſe cuʒ ſola
rcitudine rõnis. ¶ Ze ſcòa differẽtia
dicit ꝙ pꝛudẽtie nõ eſt obliuio.nec eazʒz
poſſum obliuiſci.ſicut nec virtuteſ mo
rales que ſũt pmanẽtioꝛes quibuſſibʒ
diſciplinis vt ſupꝛa li.j.c.i6õ.que etiazʒ
ſut neceſſario annexe ipᷣi pꝛudẽtie vt.j
e.li.c.fi. Opinioniſ vero põt eſſe obli
min ſicut ⁊ artis ⁊ ſciẽtie.
NMQueſtio nona.

ſupꝛa li.j.c.,. bonus eſt iſte qui rõneʒ
nunc habens dicẽti obedienti. Sʒ oĩs

bonus eſt pꝛudẽs.qꝛ non eſt poſſibile

bonum eſſe ſine pꝛudẽtia vt.j.e.li.c.

17. quare non oĩs pꝛudens eſt cuʒ rõe

actiuꝰ.nec per cõſequẽs pꝛudentia eſt
habitus cum rõne actiuꝰ per locum a
cõiugatis. Scðo quãtũ ad allã pteʒ
pꝛobatur minoꝛ tripliciter. Pꝛimo qꝛ
iuſticia nõ eſt pꝛudentia:ſed iuſticia ẽ
habitus cum rõne cum ſit moꝛalis vir
tus que quidẽ nãłr eſt hit.vt ſupꝛa li.

2.c. F. ⁊ eſt nõ ſolũ ſᷣm rõem ſʒ cuʒ rõje

vt. . eo.li. c.. Eſt etiã hĩtꝰ actiuꝰ cir
ca hũana bona.qꝛ talẽ hĩtũ dicimꝰ iu/

ſticiã a quo opatiui ſũt iuſtoꝝ ⁊ a quo

iuſta opabit ſupꝛa li..c.j.Et ſic pʒ ꝙ

iuſticia eſt hitus cũ rõe actiu circa hu

mana bona. quare nõ oĩs talis eſt pꝛu
dẽtiaA es

⁊ pꝛudẽtia circa cõtingẽtia vt hĩ hic.
Sed oĩs ſcia pꝛactica eſt hĩtꝰ cũ rõne
actiuꝰ circa hana bona.idẽ eni ẽ hĩt
actiuꝰ ⁊ hitus pꝛacticus.ſicut exponit
euſtratius.quare nõ oĩs talis hitus eſt
prudẽtia.¶ Zercio quia pꝛouidẽtia
yconomica non eſt pꝛudẽtia. cũ homo
non bonus poſſit dicere illam pꝛoui/
dentiã. tamen ĩpoſſibile eſt pꝛudetẽ eẽ
⁊ nõ hĩe bonũ.vt.j.e.li.c.iõ. Sed p/
uidẽtia yconomica eſt babit cũ rõne

—

o qꝛ nulla ſcia pꝛactica ẽ
pꝛudẽtia cũ oĩs ſcia ſit circa neceſſaria

caem ae
Gfrtimenmtil
pmnntsnt,e.
nutrmmesills

1

nſeintine
DMe. Demü

ittimutnmain
n (Tiri ot
wuerit Aunbeer⸗
Sckbebinanöde
lceonocbaapn
Uenmwoliisnon⸗
Mas nen mra
MMuantin gwuen
lbetiwats na

cſtenimoze
mannri

finikiagen

= ⁰-

mſfnemni

AℳNblatan,

alrenii wet

NMpalnenetcäinen
unhigzwi⸗ .

=

hnuninscice
lanbeſmndwii,
Peinarine dona

5

imhenineſt

Nulfnvii

ln. nedn

n
mi meci
ai en
mckiecen
Cancdecen
Sndifi

N Ntiſi

G elanit
ei i
ienirſal i
veanſtnons
Tekbit rin
üfntienhhan
Glenii ni
i ſäüdion
uiſätitſortn

Baifeaid
Errhodoni

. ulaſcaen

macimhiin

7

4
cri⸗
at

finientis pꝛudẽtiã.

actiuꝰ.qꝛ talis yconomus vtitur rõe ꝓ
uidendo bona ⁊ vitando mala. quare
nullus talis habitus eſt pꝛudẽtia. Sʒ
in oppoſitum eſt auctoꝛitaſ phi. ſic diſ
icendũ ergo cũ
eo ꝙ diffmmitio iſta cõuenienter eſt aſſi
gnata.ſi tamen cõueniẽter fuerit intel
lecta.pꝓpter qð tres pticule huius dif/
finitiõis ſunt exponẽde. pꝛimo quidẽ

iſta cum rõe. Scdo iſta actiuꝰ. Tertio

quidez circa bumana bona. In pꝛima
eni tangitur eẽntialis foꝛma pꝛudẽtie
In ſcðdᷣa finis ⁊ opus. In tercia mate
ria ⁊ obiectum. (Sciẽduʒ ergo de pꝛi
mo ꝙ de virtute moꝛali ⁊ rõe tres fue
runt opiniones vt.j.e.li.ca. .vna q/
dem dicit virtutes illas eſſe rões. alia

vero nn arel vero eſſe cuz

ratione.¶Mꝛimũ autem mimis dede/
rũt virtutibꝰ moꝛalibꝰ de rõne ſcdði vo
paꝝ.¶ Zercij vero ſᷣm veritatẽ vt de

buerũt. Cum hic ergo dicit᷑ ꝙ pꝛuden

tia eſt habitus.nõ debʒ ſimpliciter in
telligi eo modo quo intelligitur de vir
tute moꝛali quia non eodẽ modo ſe ha
bent ad röõnem moꝛalis virtus ⁊ pꝛu
dentia.cum ipᷣ̃a pꝛudentia ſit eẽntiałr

ratio habitualis.virtꝰ aũt moꝛalis nõ

⁊ ideo eſt ſciendum qð eſſe cum rõne
poteſt tripliciter intelligi. vno quideʒ
mõ ſicut cũ ðᷣo cã coagente. alio modo
ſicut cum pꝛopꝛia entitate ⁊ actiuita/
te.Zercio modo ſicut cum ꝓpꝛia actõ
ne.pꝛimo quidẽ modo eſt cum rõe ap
petitus qui mouet cũ intelligẽtia pꝛa/
ctica.vt habet᷑.ʒ.de aĩa.quare bee ſũt
due cõcauſe vmus motionis ⁊ hoc mõ
virtus moꝛalis eſt cuʒ rõne pꝛudẽtiali
quia ambe ſunt due cõcauſe rectuudi/
nis in actione bona. Actio enim ⁊ cõ

trarium in actione ſine ĩitellectu ⁊ mẽæ

te ⁊ moꝛe non eſt ſupꝛa eo.li.c.ʒ.

¶ Scðdo mõ eſt cim rõe illud qð eſt ra

tionẽ habens per eẽntialẽ idẽtitatem
vt ſupꝛa eo.li.c. 2. ⁊ ſupra li.j.c.is.qꝛ

rõ ẽ eiꝰ entitas æ actiuitas.⁊ hoc mõ
ols ars ⁊ oĩs ſcia eſt cum habituali rõ

ne. ¶ Tercio modo eſt cuz rõne illud

cuius ratio eſt actio.⁊ hoc modo ſcien
tia eſt cum rõne.qꝛ eſt cum ꝓpꝛia con
ſideratione que vere eſt ratio. primo
autẽ modo nõ debet intelligi ꝙ pꝛudẽ
tia ſit cum rõne ſed alijs duobꝰ modis
qꝛ eſt cum rõne habituali ſicuti cum ꝓ
pꝛia entitate ⁊ eſt cũ rõe actuali ſi
cum ꝓpꝛia actione ⁊ hoc modo intel/
ligendũ eſt de arte.cum dicit᷑ ꝙ ars ẽ
habitus cuz rõne vera factiuꝰ ſupꝛa.c.
pꝛoximo.hec ergo de pꝛia pticula.
Eeid ſciẽduzʒ ꝙ bĩtus intelleciia
lis dicit᷑ actiuꝰ.qꝛ eſt actiõis directiuꝰ
⁊æ dictatiuꝰ.hoc ãt põt fieri dupliciter
vno modo in plurali.alio modo in ſin
gulari:pꝛimo aũt modo ſcia eſt habitꝰ
actiuꝰ per rõem vłem.ſᷣo modo pꝛudẽ
tia eſt hitus actiuꝰ per rõem ſingularẽ
ſingularia conſiderãtez. hec de fa pti
cula. ¶ Be tercia vero ſciẽdũ ꝙ conſi
deratio hũanoꝝ bonoꝝ põt fieri dupli
citer. vno quidẽ mõ in oꝛdine ad ſinẽ
hũanũ ſimpliciter. alio mõ ad finẽ hu
manũ ᷣm quid.qꝛ ad aliquezʒ ptialem
finẽ.vt ſupꝛa eo.li.c.ʒ. Finis aũt ſim/
pliciter eſt bene vinere ſimpliciter. Fi
nis aũt ᷣm ꝗd eſt viuere fm ꝗd ⁊ ptia
liter. hec ãt diſtinctio habet᷑ hic ex tex
tu. pꝛudentia ergo cõſiderat humana
bona in oꝛdie ad finẽ humanũ ſimpłr
qꝛ ad totuʒ bñ viuere ſimpłr vt habet
hic. ¶ Nꝛonidentia vero yconomica
ad finẽ ᷣm quid.qꝛ ad ſupabũdãtiam
⁊ ſufficiẽtiã diuitiaꝝ qꝛ finis huiꝰ yco
nomice ſũt diuitie.vt ſupꝛa li.j.c.j. ſic
patet qualiter debeat intelligi diffi/
nitio pꝛudẽtie.qꝛ ſic vt dicat᷑ ꝙ pꝛudẽ
tia eſt hitus cũ habituali rõe ſicut cum
ꝓpꝛia entitate ⁊ cum actuali ratione.
ſicut cum pꝛopꝛia actione actiuus.i.
actionum moꝛalium in ſingulari dire/
ctiuus oꝛdinãſ humana bona ad bene
viuere totaliter. ¶ Picendũ ergo ad
argumentum in oppoſitũ. ꝙ diffinuio
ſic intellecta conuertitur cum pruden
tia. Cum auũt pꝛobatur in oppoſitũ.q;
nõ oĩs prudens eſt cũ rõne actiuꝰ. Di
co ꝙ iſtud eſt falſũ ⁊ maioꝛ illiꝰ rõis ẽ

II BRO

falſa.qꝛ dico ꝙ omniſ bonus pꝛincipa

liter ⁊ ſimpliciter eſt cauſa ꝓpꝛia růᷣe

non ſolũ ſᷣm alienã rõem actiuꝰ.¶ Au
ctoꝛitas aũt inducta non eſt Ariſtotek
ſed eſyodi qui non accipit ibi hominẽ
pꝛincipaliter bonũ ſed ᷣm quid bonũ
2 vel in potẽtia bonũ vel ad aliquid
vtile ⁊ cõmodũ.phi.autem qui allega
tur minoꝛi dicit nõ eſſe poſſibile bonũ
eſſe pꝛincipaliter ſine pꝛudentia.Cuʒ
autẽ pꝛobatur ꝙ nõ oĩs hitus cũ rõne
actus circa humana bona ſit pꝛudẽtia
patz rñſio per iam dicta.qꝛ iuſticia nõ

eſt cum ratione ſic. ſicut pꝛudentia ?

ſcia pꝛactica.nec ſic eſt hitus actiuus
ſicut pꝛudentia nec pꝛouidentia yco/

nomica ẽ ita circa humana bona ſicut

1

pꝛudentia.
¶ Queſtio decima.
E ſcðo arguit᷑ ꝙ pꝛudẽtia nõ
differat ab arte nec econuer/
ſo niſi ſicut ſuperius ab infe/
rioꝛi. Pꝛimo quoniã ars nõ differt ab
arte bene recte q; vinẽdi. Sed pꝛudẽ

—

tia eſt ars bene recte q; viuẽdi.Sic ei

virtus a veteribus diffinita eſt vt dicit
Aug.de ci.li.eo.c.2⁊j.nulli autem vir/
tuti hec diffinitio magis cõpetit quazʒ
pꝛudẽtie.quare ars non differt ab ea.
niſi vt ſuperius ab inferioꝛi. ¶ Scðo
qm̃ habitus cum ratione factiuꝰ eſt ha
bitus cũ ratione actiuus.quare ars eſt

pꝛudentia. Cõſequẽtia tenet. qꝛ ſi dif

finitio ꝓbatur de diffinitiõe. diffinitum
dicetur de diffinito · Añs ꝓbat᷑.qꝛ face
re eſt agere ⁊ factio actio.vt habet᷑ in
pᷣdicamẽtis ⁊ in.9.metha. quare hit⸗
factiuus eſt actiuꝰ per locum a cõiuga
tis. ¶ Et cõfirmatur qꝛ virtutiſ eſt be
ne facere.vt ſupꝛa li.A.c.i.quare ſimi
li modo facẽ ⁊ benefacere ꝑtinẽt ad

pꝛudẽtiam ⁊ per 57. pꝛudentia

eſt habitus factiuus.¶ Sed in oppo

ſitum eſt auctoꝛitas phi. ¶ Sicenduʒ
ergo cum eo ꝙ pꝛudentia differt ab ar
te ⁊ ars a pꝛudentia duodecim diffe/
rentijs vel pluribus. Pꝛimo quidẽ dif
ferũt viribus ſubiectis qꝛ pꝛudentia ẽ

perfectio mẽtis pꝛactice. ars vero mẽ
tis factiue que naturaliter diſtinguũt
Scd⸗

vt oñſum eſt ſupra.4. li.c.ʒ. 0

quidem differunt oꝛdine virium qꝛ ſi
cut mens pꝛactica pꝛincipat᷑ factiue
ſic pꝛudẽtia principatur arti ⁊ ars fa

mulatur pꝛudentie.cuius cauſa eſt.qꝛ
pꝛudentia annexa eſt virtutibus röna

lis appetitus. vt. .e. li. ca.7. Iſte autẽ
appetituſ pꝛincipatur in homie ⁊ tale
pꝛincipiuʒ libeꝝ eſt homo. vt ſupꝛa e.

li.c.ʒ.¶ ¶ LZertio differũt rõnibuſ dirre

ctiuis.q pꝛudẽtia deliberat⁊ cõſiliat

ars autem non deliberat vt habetur. 2

phiſicoꝝ nec pꝛopꝛie conſiliat᷑. qꝛ vt

habetur ſupꝛa li.ʒ.c.6. Ideʒ eſt cõſi⸗/

liabile ⁊ eligibile. ars autem nihil di
cit de eligibili vt ẽ eligibile.quãuis ar

tifex rõcinetur ⁊ inquirat.tamen illud
rõcinari non eſt ꝓpꝛie conſiliari.quiſ
omne conſiliari ſit pꝛopꝛie rõcinari ſi

cut omne conſilium eſt queſtio non tũ

omnis queſtio conſilium vt ſupꝛa li.ʒ.
c. ʒ. ¶ Quarto differunt efficatijs rõ⸗
num qꝛ pꝛudentia babet rõem p
uã vt. j.e.li.c.xj.ars autẽ non.. Qui
to differunt bonitate ⁊ malicia rõnum
qꝛ rõne pꝛudentie nullus poteſt male
vti. rõne vero artis poteſt homo male

vti ⁊ hoc intendebat phi. dicere.d.ꝙ

artis eſt virtus qꝛ ad hoc ꝙ ars bene

vtat᷑ rõe artis indiget virtute que red
dat vſũ artis bonũ.hec ei ẽ ca generał

quare reꝝ vtiliũ oʒ eſſe vᷣtutẽ qꝛ.ſ.con
tingit eiſ vti recte ⁊ nõ recte bñ ⁊ ma
le vt ſupꝛa li.ꝗ.c.j.dicit aũt pꝛudẽtie
nõ eẽ virtutẽ.qꝛ.ſ.vſus eius determia
te ẽ actus bonꝰ neq; põt eſſe malus
¶ Serto differũt volũtario⁊ inuolũta

rio qꝛ vt dicit phi. hic peccſ in ope ar
tis ñ volẽs deterioꝛ ẽ. q; peccãs volẽſ.

ecõuerſo ãt ẽ de peccãte in ope pꝛudẽ
tie ¶ Et cã bꝰ ẽ. qꝛ pꝛudẽtia magiſ bʒ
de volũtario q; ars.pꝛudentia naq; ro
cinat᷑ gra bone electiõiſ.⁊ idcirco pec
cãs volẽſĩ ope pꝛudẽtie peccat i eeni
li fie pꝛudẽtie.hoc ãt ðᷣteri qᷓ; pecca?

i hijſ que ſũt ad finẽ.qui ãt peccat io⸗

—

enſise

=Sutut

6

Peohnane
cieycke⸗
nnhnode
tuans
tiriauß⸗
4 Pkminbi
vintönpen
Ckrowenn
ncinan,
Gimigane
Vcutaut ein
uirt ctlnien.
Füimptenn
wrutrn n

—
=

4

Se
=

P

S=
E
=

4

ESE

=,

=☛2Ä

=ꝛ
—
—,

1

—
S.

— 5
r eee

—
S= =

oriertiodi⸗
oronſitfnenne
ittgkunana nd

Vyticdettn

(rckipntens 1
W ptuleniuperi
nirobuoper⸗

i ſoccknrligi

mnertwantar
lim nucem

A

0herdeeſunſnee
ſattichnn

7

Vnmen

mgialanin
(iuieinin di

—

Einſtieen de

ckenme Npe
Mthanamunn

Y

I =
E=

naczröcne; Naial

Pdedilcicr
de⸗
1deſnltgils
othakennt

==

E.

e 8

in
a.lez

4

wueinin
CNNNE
Reſtone
ndelberanhen
noprie conſnt
.c6ti
dde.arsammi

nieigea

iriſapopreim
niimneikaehn

õ
eiasait 4
vnuxr! Malcuni

emr ulstt:

nsutmd ſi
õ
Snägammmge

ℳ R
WN
e 4 4
re 1 foeni

„

ctü e

. g. ſ4
Kiece

3 M
de 6

fex eſſe bonus.

pere artis volens non peccat ex de⸗
fectu alicuius ꝙ eſt de eẽntia artiſ.pec
cans autem volens deficit in aliquo ꝙ;
eſt de eſſentia artis ⁊ ideo talis eſt de
terioꝛ artifex q; qui peccat nolens.
ptio differut in hitũdine ad tem-

perãtiam 4 intemperãtiam.qꝛ tempe

rantia ſaluat pꝛudentiã. intẽperantia
vero coꝛrũpit eam. ars vero nec ſalua
tur per temperãtiam. nec coꝛrũpitur ꝑ
intẽ perantiã. bec autẽ differẽtia habe

auo differut ĩ ha

tur in textu ⁊ cauſã eius expoſui in ex
Set

poſitiõe textus.4

bitudine ad obliuiõem. qꝛ ars ꝑdi põt

VI.

quia pꝛudentia dirigit operatõeʒ acti
onem. ars vero operatiõem factioneʒ

ꝓpter quod ſcendũ ꝙ bec noĩa actio

⁊ factio ⁊ hec verba agere ⁊ facere a
pphi.accipiũt᷑ dupłr. Ano qde modo vt
ſunt noĩa pꝛedicamẽti.Ariſto.eĩ ĩ pꝛe

dicamentis vocat ülud pꝛedicamẽtuʒ

per obliniõem pꝛudentia vero non vt

babetur in textu in fine. ( Cauſa vo
eſt. qꝛ nullus habitus perdit᷑ per obli
mionẽ niſi per ocium ⁊ ceſſatiõem. ab
operatiõe talis bitus. Sed talis ceſſa
tio non põt ſupuenire pꝛudẽtie.qꝛ cuʒ
in tota bumana vita ðbeat regi ꝑ pꝛu
dentiã nullus pꝛudẽs ceſſabit vti pꝛu

dentia. qꝛ ſi ceſſet ſtatiʒ ipo facto quo

ceſſat eſt ĩpꝛudens.⁊ ideo pꝛius ẽ coꝛ
rupta pꝛudentia per ĩpꝛudentiã q; ſu
perueniat oblimo per ceſſatiõem diu/
turnã. nec eſt intelligẽdum ꝙ pꝛuden
tes viri cum ex vetuſtate fiunt oblimo
ſi obliuiſcãtur pꝛudentie ſʒ coꝛruptio
oꝛganoꝝ iĩpedit vſũ pꝛudẽtie ñ aũt ob
liuio. no differüt per ſe finibus

facere. auctoꝛ ſex pꝛincipioꝛum vocatꝰ

ipᷣm actionem. lio modo ſũmun/
tur hec noĩia pꝛo operatiõibus ab inui
cem ⁊ ab actione naturali diſtinctis.ſi
cut apparet in homiĩe in quo iĩuenitur
operatio virtutis ſimpliciter naturalii
qualis eſt digeſtio ⁊ operatio potẽtie
rationalis qualis eſt electio ⁊ alia ele
cta operatio ⁊ iterum operatio virtu/
tis aĩalis.qualis eſt locutio vł quelibʒ
mẽbꝛoꝛũ motio. Siſtinctio autem iſta
habetur a philoſopho ſupꝛa libꝛo.j.c.

18. pꝛima quidem eſt ſimpliciter irröõ⸗

nalis. ſa vero ſimpliciter ration ał.ter

qꝛ finis pꝛimo intentus a pꝛudẽtia eſt

totaliter bene viuere ſine qua intenti
one ĩpoſſibile eſt eſſe pꝛudentiazʒ ſicut
ſine virtute.qꝛ virtus intentiõem facit
rectam vt.j.eo.li.ca.ij.finis aũt artis
eſt aliquod pticulare bonũ. ⁊ ido ſine
intentione boni finis. poteſt quis arti
ecimo differüt in

materia ſubiecta qꝛ de pluribus agit

pꝛudentia q; ars. qꝛ tota materia arſ
ſubeſt foꝛtune vt ſupꝛa.c. pꝛoximo.nõ
tamẽ tota materia pꝛudentie. pꝛuden
tia nãq; rõcinat᷑ de aĩalibus de virtuti

bus de diligẽdo deũ de ſubſtãtijs ſepa
tis ⁊ de pluribus alijs de quibus nõ
eſt ars. vt habetur in textu. ¶nde.
cimo differunt in operatione directa.

cia vero ex ſe irrõnalis ſed ꝑticipatiue
fit rõnalis. e pꝛima operatiõe non
eſt ſermo apud moꝛalem phi. De aliji
vero duabus fit ſermo ⁊ diſtinctio. qꝛ
operatio rationalis ⁊ volũtaria ᷣm ꝙ
huiuſmõi dicitur actio operatio vero a
nimalis poteſt dici factio ⁊ actio.actõ
quidẽ inquãtũ ꝑticipat rõem pꝛacticã

inquãtuʒ eſt voluntaria factio vero in

quãtum pticipat rõnem factiuazʒ ⁊ in/
quãtum in ſe nata eſt eſſe recta vel nõ
recta ſine hitudine ad appetitũ rõna/
lẽ actiõeʒ ergo dirigit rõ pꝛudẽtie que
eſt rõ appetitiua cõfeſſe ſe hũs appeti
tin recto.i.volũtati rcẽ. ⁊ iõ dirigit o/
peratiõezʒ volũtariã vt volũtariã. facti
onẽ vero dirigit rõ artiſ que nihil dicit
de rcitudine opationis voluntarie vt ẽ
volũtaria.¶ Suodecimo differũt in ba
bitudine ad rectitudinẽ qᷓ; oſtendunt

qꝛ pꝛudentia dictat rectitudinẽ operã

ns.ars vᷣo rcitudinẽ oꝑatõi ñ ãt opan
tis.vt ſupꝛa hĩ li.2.ca.x.vbi dicit phi.
ꝙ nõ eſt ſiłe in artibꝰ ⁊ virtutibꝰ. quo

niã opera que ab artibus fiũt. but ſi uũ

bene eſſe in eis.i.in ſe ipᷣis quare ſuf⸗
ficit artibus ꝙ earuʒ opa in ſe ipis ſint

IIBRO.

bene habentia. opera vero que fʒ vir
tutes fiunt non habent ſuũ bene eẽ in

ſe ip̃is ſolum. Sed opoꝛtet ꝙ operanſ

ſit qualiter hñs.dictamẽ aũt taliũ ope
rum pertinet ad pꝛudẽtiã. quare pꝛu

dentia nõ ſoluʒ dictat rectitudinẽ ope

ris. ſed ⁊ pꝛĩcipalius rectitudinẽ ope
randᷣ.¶ Sicẽdũ ergo ad pꝛimũ ĩ oppo

ſitum.ꝙ illi veteres de quibus loqui

Aug.male diffiniuerũt virtutẽ ſicut ⁊
ſocrates ⁊ ſequaces ſui. quos repbat
Ariſto.j.eo.c.is.¶ Ad ſcòm dð.qꝙ fa

ctio vt hic ſũmitur nõ eſt actio vt hic ſũ

mitur nec ecõuerſo ad minꝰ ſᷣm foꝛmã
vt viſum eſt.xji. dĩia ⁊ etiam ſupꝑ textũ
¶ Lectio ſeptima.
Aia aũt de vłibus j. Supꝛa
egit de ſcia de arte ⁊ de pꝛu
AAentia. Hic aũt agit de intel
ectu. Pꝛimo ãt pᷣmittit vnam ſuppoſi
tioeʒ. Scðo declarat ſuã intẽtõeʒ ibij
Pꝛncipij ſcibilis J. Dicit ergo pꝛimo
ꝙ ſupponẽdum eſt.ꝙ de vłibus verita
tibus ⁊ de hijs que ſunt neceſſario en
tia eſt eſtimatio in duplici genere.vna
quidem eſt de veritatibꝰ demõſtrabili
bus ⁊ ſcibilibꝰ.de quibus eſt ſcia per
demõſtratnõem.alia vero eſt de pꝛinci

pijs demõſtrabiliũ ⁊ ſcibiliũ ⁊ ſciẽtie

que ſunt in demõſtrabilia.oĩs eniĩ ſcĩe
ſunt aliqua pꝛincipia. Qð appaẽt qꝛ
oĩs ſcia eſt cũ rõne ⁊ per rõneʒ. quaẽ
opoꝛtet ꝙ ea ex quibus e ſler ge
nerãs ſicut pꝛincipia ſcie.Conſequẽ
ter ibi Pꝛincipij ſcibił Seclarat ſuã
intentiõem.que quidẽ eſt declarare q
hitus ⁊ eſtimatio qui vel que habetur
de pꝛincipio ſcie ſit illa intellectuał s
tus que dicit᷑ intellectꝰ. Et intendit ꝗᷓ
arguere.habitus pꝛincipioꝝ eſt vł ſci
entia vel ars.vel pꝛudentia. vel ſapia
vel intellectus. ſed nullũ pꝛimoꝝ qua
tuoꝛ eſſe poteſt.quare relinquit᷑ ꝙ ſit ĩ
tellecus (Mimus rönts pꝛimo ponit
⁊ ꝓbat minoꝛeʒ. d.ꝙ pꝛincipij vel de
pꝛiucipio cõcluſionis ſcibilis non erit
ſcia.nec ars.nec pꝛudẽtia. nec ſapien
tia. Qð eniĩ nõ ſit ſcia nec ipᷣm pꝛinci⸗/

pium ſit ſcibile. pbat. qꝛ omne ſcibile
eſt demõſtrabile.pꝛincipiũ aũt demõ/
ſtratiõis ⁊ ſcie nõ eſt demõſtrabile. vt
ꝓbatur pꝛimo poſterioꝛum. eſſet enim
ꝓceſſus in infinitũ.qð etiã pꝛincipioꝝ

demõſtrationis non ſit ars nec pꝛudẽe
tia. pbat. qꝛ ambo ſunt circa contingẽ

tia vt viſum eſt ſupꝛa.pꝛincipiũ auteʒ
demõſtrationis eſt ueceſſariũ vt habet
pꝛimo poſterioꝝ.
pꝛincipioꝝ pᷣciſe acceptus non ſit ſa/
pientia.pꝓbat qm̃ ſapiẽtis ſᷣm rõem ſa

pientie intereſt habere demõſtratiõeʒ
de aliquibus. hec autezʒ ſũt ĩ demõſtra

bilia ⁊ ſic patet tota minoꝛ. ¶ Scdo
ſubdit maioꝛẽ ibi Si vtiq; dicẽs ꝙ ſi
babitus illi quibus determiĩate verum
dicimꝰæ nequaquã mẽtimur circa que
cunq; obiecta contingentia vel non cõ
tingẽtia aliter ſe habere. ſed tm̃modo
ſcientia vel pꝛudentia ſub qua cõpꝛe/

henditur ars vel ſapientia vel intelle

ctus.neceſſe eſt ꝙ habitus pꝛincipioꝝ

ſit aliquis iſtoꝛum. ¶ Tercio ibil Ho

rum aũt triuzʒ repetit minoꝛẽ.d.qꝙ nul
lum pꝛimoꝝ trium que ſunt pꝛudẽtia
ſub qua cõpꝛehendit᷑ ars.qꝛ eſt eadeʒ
ratio vtriuſq; ⁊ ſcia ⁊ ſapiĩa.nullũ in/

quã illoꝝ hĩtuum cõnngit eſſe habitũ
pꝛincipioꝝ. ¶ Quarto infert conclu/

ſiõem.d.relinquit᷑ ergo intellectũ eſſe
pꝛincipioꝝ
ueſtio vndecima.
D euidentiã dictoꝝ de intel

ctus ſit intellectualis virtus

(A arguitur ꝙ non. qꝛ nec etiaz virtus.

Pꝛimo qꝛ nulla virtus ineſt nobis a

natura li.2. c. 2. ⁊.c.. Si intellectus

ineſt nobis a natura. qꝛ in nata eſt no
bis via. ab vniuerſalibꝰ ad ꝓ pꝛia. pꝛi
mo phiſicoꝝ.hec ãt via eſt pꝛincipio/

ruʒ notitia que vocatur intellect.qua⸗
re intellectus non eſt virtus. ¶ Scðöo

qꝛ oĩs virtuſ eſt de difficili.vt ſupꝛa li.
2.c. . ſęd intellectus non eſt de diffici

li cum ſit cõis animi cõceptio q; ꝗſq;

ꝓbat auditã.vt dicit BGBoetius libꝛo de

ð etiam habituſ

—
=

u nelen'an

itũ veridicuʒ circa ipᷣa

lectu queritur.vtrum intelle,

gitiui
1tſtennmr
nnii ſ
Dgrmrſahgei

Neqlcldeteſeſtn

.

umnltetich

oeſ itelecnans

hü tta tiin
min
onuſrürede
mniekockiri
Ciinuuonbinin

AVodieſg bon

lpbiſüni ,
unmweehimatn

4

Mſſoneone wnin

EHäkikitre

ümmucimn
ilebtatiztin
Mrlckzirtitäütn

uüpiniiit a

Aitum ü tis
kiclennd.
Pwrüſtilzot

en nilnclan

ſtciafiniizeſei
Mütitelonsnge
kgtingzſarn
apnluſtnnteng
Ammgefnen

Name;ſätia

Nn M⸗
Smncgdeis
Wdelernidten

Niiunr:n

ſededere dalin

Nlinin

tgbabin
. Tead
epentmmmingt
nn dein
Ni ns greid
ſutſapiatui
Ncönngteſe ha
Anmroinfertccn
erpoinelkci
tüipencicnzan
Emnorndcde

Zentädidnedmn

grim ommint
intellemisſn

n.dertnzin.

E mögind
1c),Sn
tura AN 4
eſi uifi
Nräfuelt
penmrint
mcknns
niſili

— e

£G

=
—

=

—
— —
=–

—

4

4

CNS oN

mmi che
dici

„VI.

ebdomadibus. quare vt pꝛius. (Ter
cio. qꝛ oĩs virt eſt circa id. circa quod

contingit recte agere ? errare. ad hoc

enĩ ponit᷑ virtus ne potentia erret vbi
errare poteſt. vt notaui li. 4· c. i. Sed ĩ
tellectus nõ eſt circa tale quid. q; cir/

ca pꝛincipia nõ conuenit errare.qꝛ vt

dicit. 2. methaphi. de pꝛincipijs pꝛo/
uerbialiter dicim in foꝛib quis delin
quit.q.d.nullus foꝛes ante vocat pꝛin
cipia pꝑ que mmaredimur ad ſciam qua
re vt pꝛiuſ.¶ Quarto.qꝛ oĩ intellectu

gando.vt ſupꝛa eo. li. c. 4· ſed nõ oĩ in
tellectu veꝝ dicit aĩa affirmado vel ne
gando vt patet in intellectu pꝛimom

pꝛincipioꝝ vbi nihil affirmat nec ali,/
quid negatur. ſed ponit diſiũctio ⁊ tol

litur copulatio affirmatio neceſſarijs

d. de quolibet eſſe vel nõ eſſe. ⁊ de nul

lo ſimul eſſe ⁊ nõ eſſe. quare intellect
nõ eſt intellectualis virtus⸗ ¶ Sʒ op
poſitũ ꝓbat phi. ſupꝛa eo.li.c..⁊. 4.
ero ſolutiõe queſtiõis pꝛimo vidẽ
qum eſt qind ſit intellect vt hic ſũmit
fo pbandũ eſt ꝙ eſt itellectualiſ vixtuſ

tercio ſũt aliqua dubia ĩmouẽda. He

pꝛimo ſciendũ eſt ꝙ boc nomẽ intelle
cius apud phi. ſũmit᷑.S. modis.Elno
modo pro virtute eſtimatiua ſi enſitiua
ille vocatur intellectꝰ paſſiuꝰ ⁊ vir/

tus cogitatina. paſſiuꝰ qdem qꝛ infir·

mitate vel ſenectute vel alia paſſione
detrimentũ patit᷑ ledit᷑ ⁊ coꝛrũpit᷑. Di

ali otute vendicit aĩa affirmado vł ne

citur aũt virtus cogitatiua. qꝛ eſt virt

abſtrahens ⁊ conferẽs a fantaſmatibꝰ
intentiões delectabiliũ ⁊ triſtiũ vriliũ
æ nociuoꝝ.terribiliũ ⁊ auſibiliũ vt tra
dit Auic. 6. naturaliũ. talis aũt colle/
ctio ꝓpꝛie dicit᷑ cogitatio. intellectus

güt iſto modo eſt ems ſenſus interioꝛ.

Scdᷣo mõ ſũmit᷑ pꝛo intellectu poſ/
lli ſeu mãli. dici᷑ enim poſſibilis.
qꝛ põt oĩa fieri ineſſe itellectuali. Di/
citur aũt ĩitellectus materialis a poten
tia receptina.qꝛ ſicut materia coꝛpoꝝ
receptiua ſoꝛmaꝝ ſ. enſibiliũ. ſic ille ĩ
tellectus eſt receptiu ſpẽruʒ intelligi

—

bilium. ercio mõ ſũmit᷑ ꝓ intelle
ctu agente. qui dicit intslligibile lumẽ
ſic ſe bñs ad fantaſmata obiecta intel
leetui poſſibili.ſicut coꝛpale lumen ad
coloꝛes eees coꝛpoꝛali viſui.vt pʒ
ʒ. de aia. ¶ Quarto mõ ſumit᷑ pꝛo in/
tellectu conuerſo ad intelligentiam ſe

paratam ⁊ attingente ipam ⁊ recipi/.

ente ab ea aliquam notitiã ⁊ ille voca
tur intellectus adeptus. qui põt ſũmi.

vel pꝛo toto aggregato ex irellectu adi

piſcẽte ⁊ foꝛma q; adi iſcit vel ꝓ illa
ſola foꝛma adepta. ¶ QAuĩto mõ ſuͦmi
tur p intellectu ſpeculatiuo.nõ ꝗdẽ vt
dicit aliquã vim naturalẽ ipius itelle/
etus poſſibił.ſed vt dicit hitum ex no/
ſtris peculatiõibꝰ ⁊ cõſideratiõibꝰ ac
quiſitũ ⁊ hoc mõ oĩs bitus itellectuatł
ſic acqꝗſitus põt dici ĩtellectꝰ ſpeculati
uus ⁊ i bac acceptiõe pᷣdicatur de ba
bitu pꝛincipioꝝ.qꝛ illð cõe nomẽ om/
nibꝰ virtutibꝰ intellectualibꝰ ⁊ alijs ñ
virtuoſis habitibꝰ appꝛopꝛiatũ eſt ha
bitui pꝛincipioꝝ.⁊ in hac acceptione
pꝓut eſt habitus virtuoſus diffinit ſic. 6
ethicoꝝ. Intellectꝰ eſt habit determi
nate veridicus cõpoſitiõis vel diuiſio/
nis iĩmediate ꝓpoſitõis per ſe note.ꝙ
eni ſit bitus hic ſupponit᷑ ꝙ aũt ſit de⸗

terminate veridicꝰ. ꝓbat philo. in bor

paſſu.ꝙ aũt ſit cõpoſitiõis vel diuiſio⸗
nis imedtate habet᷑ pꝛio poſterioꝛum
vbi dicit᷑ ꝙ pꝛincipiũ fillogiſmi demõ/⸗
ſtratiui ẽ ꝓpoſitio ĩmediata affirmati⸗/
ua vel negatiua. Sed intellect eſt ha
bitus talis pꝛincipij quare per ↄnᷣs ꝓ

poſitiõis ĩmediate. ꝙ aũt ſit ꝓpoſitio

nis per ſe note patet.qꝛ in reſoluẽdo
nõ eſ ſtatus niſi ad pꝛincipia. eſt autẽ
ſtatus ad ꝓpoſitiões per ſe notas.qua
re pꝛincipia ⁊ ꝓpoſitiões imediate ꝓp
ſe note ſunt idẽ cõuertibiliter ⁊ ade/
quate tñ differũt in rõibus noim. quia
pꝛincipiũ dicit᷑ in hitudine ad cõcluſio
nẽ pbandaʒ. ꝓpoſitio aũt imediata in
babitudine ad negatiõem pꝛioꝛis meæ
dij. ꝓpoſitio aũt per ſe non in hitudie

ad intellectũ boc de pꝛimo ſi bihkia

Sr, D .

Nunc fo ꝓbo. ꝙ intellectꝰ ſic acce
ptus ſit intellectualis virtus. quia om
nis hitus quo aĩa determĩate verũ di/
cit eſt intellectuał virtus qð patet. qꝛ
diſpoſitio pfecti ad optimũ opus eſt s
tus..phi.Sed hitus quo aia deter/
minate verum dicit eſt diſpoſitio eius
o ad optimũ opus qð eſt verum dicere.
Sed intellect eſt talis habitus vt ſu⸗
pꝛa eo.li.ca.A4.⁊ hic in textu. quare ĩ
tellectus eſt ĩtellectual virtus. E&t hec
eſt ratio pꝛima per qᷓ; phil. inueſtigat
¶Item tercio loco mouẽda ſunt ali/
qua dubia. Pꝛimo eni videt᷑ ꝙ nõ oĩs

pꝓppoſitio imediata ſit ꝑ ſe nota. qꝛ oĩis

ꝓpoſitio per ſe nota eſt neceſſaria ali

as nõ haberet euidentiã ex mis.Sed

non oĩs imediata eſt neceſſaria.quare
eſt dare ĩmediatã cõtigentẽ.puta hec
ſuperficies eſt alba hec voluntas vult
tamen qꝛ oĩs per ſe nota eſt per ſe il/

lo modo.qꝛ ſi o modo tũc eſſet demõ

ſtrabilis cõtra naturã per ſe note.ſed
nõ oĩſ imediata eſt per ſe illo modo vt
patet de iſta. Soꝛtes eſt vel non eſt al

bus.tũ qꝛ oĩs per ſe nota eſt indemõ

ſtrabilis. Sed non oĩs iĩmediata eſt in
demõſtrabilis.qð patet ex ſo poſteri
oꝛũ vbi dicit᷑ ꝙ materia demõſtraf de
materiato per finẽ.materia tamẽ pᷣdi
catur imediate de materiato dicendo.
ſerra eſt ferrea.quare nõ oĩſ imediata
eſt per ſe nota. 1Sedo videt᷑ ꝙ non
oĩs per ſe nota ſit imediata. qꝛ nulla
ꝓpoſitio in qua pᷣdicat᷑ generaliſſimuzʒ
de ſpecialiſſimo dicẽdo coloꝛ eſt quali
tas eſt imediata cũ inter ſubiectũ ⁊ pᷣ/
dicatũ mediẽt ſpẽs ⁊ genera ſubalter
na.ſed oĩs talis ꝓpoſitio eſt per ſe no
ta. alias eſſet demoſtrabilis cũ ſit vera
neceſſaria.ꝗquare nõ oĩs per ſe nota ẽ
imediata. Cercio videt᷑ ꝙ nõ omne

pꝛicipiũ cuiꝰmõi ẽ ĩtellectꝰ ſit ꝓpoſitõ

imediata neq; per ſe nota.qꝛ non ois
cõis animi cõceptio eſt imediata vł ꝑ
ſe nota.ſed oĩs talis eſt pꝛincipiũ vel
intellectus pꝛincipij. quare nõ omne

Een intellectuales ſupꝛa eo.li.c.ʒ

—

BRO

pꝛincipiũ eſt imediatũ ⁊ per ſe notum
AKaioꝛ ꝓbat.qꝛ oĩs ammi coceptõ
eſt. oẽ totum eſt maius ſua pte.ſed iſta
ꝓpoſitio nec eſt mediata nec per ſe no
ta.ymo demõſtrabił a pꝛioꝛi. vt patet
dicẽdo ſic.Omne tãtũdẽ ⁊ adbuc am

plius eſt maiꝰ.ſed oẽ totũ eſt tantũdẽ

q́; ſua ꝑps ⁊ adhuc amplius quare om
ne totum eſt maiꝰ ſua Dre Leanns vi
detur ꝙ nõ oĩs hitus veridicꝰ ꝓpoſitio
nis imediate per ſe note ſit intelleciꝰ

⁊ per ↄñs diffinitio nõ cõuertit᷑ cũ dif
finito.qꝛ oĩs intellectꝰ eſt hitus ppoſi

tiõis neceſſarie.ſed nõ oĩs hitus ppo⸗

ſitiõis iĩmediate eſt ꝓpoſitiõis neceſſa

rie cũ multe contingent es ſint imedia

diate erit intellectꝰ

te. quare nõ oĩs hitus/ 4 Potnldis ime

nota.ꝓpter qð ſciendũ ꝙ ꝓpoſitõ per
ſe nota aliqñ ẽ euidẽter nota ⁊ nõ eſt

ex ſignatis ſuoꝛum terminoꝛuʒ. nec ex
aliquo extriſeco ſupaddito.ſed hoc coõ

cludit dupliciter. qꝛ termini illi vł pñt
ſignare rationes que auditis terminiſ

aggenerãt notitiã euidẽtem.Alio mõ

poteſt fieri ꝙ termini nõ ſignant hu/
luuſmõi rõnes que pñt ex ſola auditiõe
terminoꝝ daẽ euidẽtẽ notitiã nec etiã
addito aliquo medio pᷣt haberi euidẽs
notitia de tali cõplexiõe. ſic ꝙ nõ põt
haberi euidẽs notitia niſi ſenſatis ſi⸗/

gnatis terminoꝛum ſenſu coꝛpali vel
intellectuali.ſicut ſi aliqua ſupficieſ ac
cidentaliter ſit alba hec ꝓpoſitio hec
ſupficies eſt alba.non põt eſſe nota ex

auditione terminoꝝ nec ex cõceptiõe

ꝓpꝛij qd noĩs ipoꝝ.nec ex aliqua de⸗

mõſtratiõe cõcludẽte vnionẽ eoꝝ ſʒ ſo
lũ erut nota ex ſenſuatioe pꝑticłari ⁊ ex
perimẽtali rerum ſignataꝝ per termi/
nos.(er hoc igit᷑ dico ad pꝛimuʒ ꝙ
nõ oĩs ꝓpoſitio per ſe nota eſt neceſſa

ria.qꝛ cõtingens eo modo põt euiden

ter eẽ nota ⁊ eſt euidẽter nota. ⁊ hoc
ſufficit mihi.(¶ Ad vᷣm dico ꝙ nõ oĩs p

ſe nota eſt per ſe pꝛimo mõ.qð appa⸗
ret in demſtratiõe potiſſima vbi ẽ me

Ad pꝛimũ vero
dð.qꝙ oĩs ꝓpoſitio ĩmediata eſt per ſe

—

SSE
=2
-
S
—
=
—
—

ninsncnn

türenper

inaſicnalgii
Cpetblecppiat⸗
reſupral c.fn
wrlennmt

ittmrolernum

ict ineripbind⸗
penckſemacl

Alunet genera

pee ciefinan

Flpinen aech

AAentzigtaſt

giieftl gnäüi
iftäiendintung

eſlrckinde

Smmelecetbin
e alnödisli
rek ppoſtnä
mmgentsſnn
dsdins Ppi
elec;(Ban
MWirdieciunin
cenüggi
Ni die

nieoſgadinn i
Nunes e diten
mwüni andien Nr

immmnöſ..

Sae iter ſha
inciti wnninert
wnNtit Mieli
lgenie ſtani

SSnminn MMiſnins
mern in d

Rianſtiiguſgin
tNe Mi
aimſikn
emmingnut iif
wis ir iig

cninſin

1ct enianiraAH

enmſgun
e n⸗
õ
ufnd
me pſu
rmiehuin

=
Sy

1
4

—

—

4

i⸗

dium diffinitio ſubiecti vel paſſionis.
qꝛ ſi diffinitio ſubiecti tunc maioꝛ pꝛo
poſitio per ſe nota. nõ ẽ per ſe pꝛimo
mõ.qꝛ tunc paſſio ſubiecti eẽt de diffi⸗/
nitione ſubiecti cum pᷣdicaret᷑ de ipᷣa ꝑ
ſe pꝛio mõ ⁊ per ↄnñs cõcluſio eẽt per
ſe pꝛio mõ.ſi vero diffinitõ paſſiõis ſit
mediuʒz tunc aliqꝗd ꝙ eſt foꝛmaliter de

eæntia paſſionis ĩ miori per ſe nota pᷣ⸗

dicaret᷑ de ſubiecto per ſe pꝛio mõ ꝗꝙ ẽ
tm̃ incõueniẽs.ſicut ſi paſſio ipᷣa pᷣdica

retur de ipo ſubiecto ꝑ ſe pꝛio modo.

quare cum demõſtratio potiſſima non
ſit ex ꝓpoſitiõibꝰ pꝛimi modi per ſei/
tatis ⁊ ita ex per ſe notis neceſſe A
ñ oẽs p ſe note ſicut pꝛimi mõii Ad
iciũ do.ꝙ oĩs ꝓpoſitio per ſe nota in
oꝛdine in quo ẽ per ſe nota.eſt idemõ
ſtrabilis quãuis in oꝛdine alio poſſit ð

möſtrari ⁊ tũc erit per ſe nota ⁊ p al/

terũ nota. ſicut aliꝗd põt eſſe ꝓpter ſe
appetibile ⁊ pꝛopt alteꝝ. vt dicit de
virtute ſupꝛa li.j.c.S9. ſimiłr aliqd põt
eſſe per ſe notum ⁊ per ſe noſ. cibile. ⁊
cũ hoc per alteꝝ notum ac noſe cibile ?

hoc mõ eſt in exẽplo inducto.qꝛ hecꝓ

poſitio ſerra eſt ferrea eſt per ſe nota
æ idemõſtrabił.ſicut iſta qua ñ ẽ altẽa
pꝛioꝛ in oꝛdine ⁊ genere cae materia
lis.tñ in genere cãe finał nõ per ſe ſʒ

per alteꝝ eſt nota.qꝛ per cãm finalez

1 ideo ponit phi.ꝙ iſta ſit demõſtra/
bilis nõ in genere cãe materiał.ſed in
genẽ cãe finał.qꝛ mediũ ᷣmoõſtratiuũ
p̃t eẽ aliqua cã media de genere ma
terie ſed põt eſſe medium de genẽ fi/
nieAch uartü dubiũ dico enã. ꝙ oĩſ
per ſe nota eſt imediata. vbi ſcienduʒ
ꝙ duplex põt eſſe mediatio vel imme
diatio. vna qdẽ in linea pᷣdicabili que
nõ eſt aliud q; oꝛdo pᷣdicabiliũ ʒ ſub
2 ſupꝛa ⁊ ſᷣm magis cõe ⁊ minꝰ cõe.
Alia põt eſſe in oꝛdine caſuali que
non eſt aliud q; mediata vel imediata

attingentia effectꝰ a cã. Lunc igit᷑ di,

co ꝙ iſta caloꝛ eſt qualitas.eſt media/
ta in linea pᷣdicamẽtali ſicut ꝓbat ar/
gum̃tũ.ẽ tñ mediata ĩ oꝛdine foꝛme vt

oñdo in exẽplo de cãis. vbi cã foꝛmał
in hoĩe accipitur ſub iſto quadrnuplici
gradu ſcʒ eſſe viuere ſenſitiuũ ⁊ intel/
lectiuũ.vbi apparet ꝙ ſᷣm lineã pᷣdica
tionis intellectiuũ eſt imediatũ homi
ſenſitiuũ aũt remotũ ab eo.viuũ autem
adhuc remotius ſed eſſe remotiſſimum
acõiſſimũ.tñ in oꝛdine foꝛmali eẽ pꝛi
mo ineſt hoĩ.deinde viuũ ⁊ vltimo in
tellectiuũ. ¶ Et tñ iſta ſepanf᷑ ab hbo

mine.vltimo ſeparat᷑ eẽ.quare iſta bo

mo eſt. vel iſta homo viuit.ſunt eque ĩ
mediate vel ſi eſt poſſibile imediatjoꝛ
eſt q;ᷓ iſta. hõ eſt rõnalis ⁊ intellectiuꝰ
ꝓpoſuio ãt per ſe nota ſũmit᷑ ab ime/
diatione cãlitatis non ab imediatione
pᷣdicatõis.i Ad terciũ dubiuz dico ꝓ
nõ oĩs cõis aĩ cõceptio eſt intellectus
qꝛ ſic ſũt qdã ĩtellect cões oĩbꝰ.⁊ que
dam pꝛicipia cõiter nota oibuſ.⁊ que
dam nõ nota oĩbꝰ. Sic etiã ſũt quedã
cõcluſiões oĩbus note.⁊ quedã nõ oi/
bus note. ꝓpoſitões aũt cõiter oĩbꝰno

te. ſiue ſint pꝛincipia ſiue cõcluſiones

—

dicũtur cões animi cõceptiões. ¶ Ad
quartũ vero dð.ꝙ oĩſ ꝓpoſitio imedia
ta poſſʒ eſſe pꝛincipiũ in aliqua mate
ria ⁊ aliqua ĩmediata. contingẽſ eſt de
facto ꝑꝛincipiũ cuiꝰ hitus dicit᷑ intelle
ctꝰ. ¶ Pzopter qð ſciẽdũ ꝙ pꝛĩcipia
ſüt in triplici gradu. ſunt eni aliqua cꝗᷓ

muniſſia aliqua cõia aliquaꝓpꝛia.cõiſ

ſima quidẽ ſũt oĩ philoſophie ⁊ omni
ſcie cõia.cõia vero ſũt vni philoſophie
pꝛopꝛia.pluribꝰ tñ illius philoſophie
demõſtratiõibꝰ cõia. pꝛopꝛia vero ſũt
vni ſoli demõſtratiõi applicabilia.Cõ
muniſſima ãt ⁊ cõia ſũt oĩia neceſſaria
ꝓpꝛia vero nõ oĩa ſũt neceſſaria. quia
pꝛincipiũ pꝛudẽtialis ſi illogiſmi eſt cõ
tingens. tñ expimentatur per ſe notũ
notitia que dicit᷑ intellectꝰ vt. j. e. li. c.
izʒ. aliqua etiã pꝛincipia ſillogiſmi ſciẽ
tifici pñt eẽ cõtingẽtia qꝛ ex maioꝛi de

neceſſario ⁊ minoꝛi de cõtingenti vel
de ineſſe nõ neceſſario optime põt ſeꝗ

coõcluſio de neceſſario.vt tractatu de ſül

logiſmoꝝ generatiõibꝰ demoſt ui ⸗

„

Ad pꝛincipale ꝗ̊ dð.ꝙ intellectꝰ ha
itus nõ ineſt nobis a natura neq; eſt
nobiſ innatꝰ. via vero nobis innata a
cõibus ad ꝓpꝛia nõ eſt aliqua notitia
ſed nãlis oꝛdo nobis inditus ſᷣm quez
dehbemuſ ꝓcedere in veritatis inqſitõe
Agd fᷣm vero dð.ꝙ intellectuſ eſt de
difficili ſi accipiant᷑ oẽs circũſtãtie. qꝛ
q́;uis ſit facile capere iſtã veritateʒ de
quolibet eſſe vel nõ eſſe ⁊ de nullo ſitł᷑
eſſe ⁊ non eſſe.non tñ eſt facile capere
virtuoſe qꝛ multi capiũt non intelligẽ/
tes quid eſt ſubiectũ qd p̃dicatuʒ que
foꝛma que neceſſitas iſtoꝛũ pꝛincipio/
rũ ſicut oſtendi in tractatu de hijs duo
bus pꝛincipijs¶ Ad terciũ vero dicẽ⸗
dũ ꝙ circa pꝛincipia contingit errare
vt patet.a. methaphi. de eraclito ⁊æ a
naxagoꝛa ⁊ multi tpiſ noſtri circa ip/
ſa errãt vel in toto vel in pte vel in ali
qua circũſttia. Ad quartũ vero do.
y in memoꝛatis pꝛincipijs determina
te dicit᷑ verum eo mõ quo dicit᷑ verum
ſic ꝙ ipᷣa ſũt determĩata ad veritatem
qꝛ nõ ſũt in potentia ad falſuatẽ. qᷓ;uiſ
indetermiate enũtiẽt de affirmatiõe ⁊c
negatiõe ſicut expoſui in tractatu me
mozato. „
W¶Lectio octaua.
Apientiã aũt Supꝛa egit de
quatuoꝛ virtutibꝰ intellectua
libus. Hic aũt agit de quinta
ſcʒ de ſapia.pꝛimo aũt agit de ſapien
tia ſm ſe ſũpta. ſo de ſapia ad pꝛudẽ-
ttiam ⁊ ſciam politicã cõpata ibil In/
cõueniens Rirca pꝛimũ.pꝛimo agit ð
ſapia ſiłitudinarie ſũpta. ſo de ꝓpꝛie
ſumpta ibiſ Eſſe aũt quoſdaʒ Bicit S§
pꝛimo.ꝙ ſapiam ſᷣm nom̃ nos aſſigna
mus ⁊ attribuimꝰ in artibꝰ certiſſimis
verbi gra magiſtꝝ pheridiã dicebamꝰ
eſſe ſapiẽtem lathomũ. qꝛ erat certiſſi
muſ in arte ſua. Itẽ magiſtꝝ policletũ
dicimꝰeſſe ſapientẽ ſtatuificẽ.qꝛ vide/
tun eſſe certiſſimꝰ in arte ſua. In huiuſ
mõi aũt aſſignatiõe appellatiõe attri⸗/
butiõe vł denoĩatiõe nihil aliud ſigna
mus nihil aliud intendimꝰ dicere ſapi

IIBRO

virtus artis.i.vltimũ de potẽtia in adi
piſcendo ⁊ attingẽdo certitudinẽ arij
in ſũmo.vnde a ſapia hoc modoſi upta
nullus dicit᷑ ſapiens ſi impłr vel ſapiẽs

engtid boc modo ſumpt eſſe. niſi et

homo indetermiate ſed pticulariter x

fm quid. puta ſapiẽs medicus vel ſa⸗
piens lathomꝰ vel ſapiens barbiton,
ſoꝛ ¶ Eir ibi Eſſe ãt quoſdã Agit de
ſapientia ſimptr ⁊ ppꝛie ſi upta de qua
dicit quatuoꝛ. ꝛimum ꝙ eſt cõſſi/
ma. Scòm ibi. Auare manifeſtü ẽ
certiſſima.Lerciũ ibi Opoꝛtet Sſapi
entẽ eſt circa pꝛĩcipiata ⁊ circa pꝛi
cipia. Quartũ ibil E&t quẽadmodum
ẽ circa obiecta honoꝛabiliſſima. Li

cit ergo pꝛimo ꝙ nos exiſtimam eſſe

quoſdã hoĩes ſapiẽtes totaliter.i.ſim
pliciter ⁊ vłr tãquã ſapiẽtes circa vni
uerſitatẽ oĩm reꝝ ſine determĩatõe ad
aliqò determinatũ genus rerum. QNo
pꝛobat per Homeꝝ qui ait in margi⸗

te ſuoꝝ poematũ qð bñt ſimpliciter ⁊
vlr ⁊ totaliter ſapiẽtẽ nõ poſuerũt dij

foſſoꝛẽ vel aratorẽ.ſed vniuerſ. oꝝ gene
raluer cognitoꝛẽ.Ex quo patet ſa⸗

pientia eſt notitia cõiſſima. hec facit ſa
pientem oiĩa ſcire.qm̃ hñti vłem ſciam
oĩa ſcire neceſſe eſt vt babet᷑ phemio

methaphiſice.¶ Scòo ibi. QAuare ma

nifeſtũ Infert ex p̃dictiſ ꝙ ſapia ẽ cer

tiſſima. æ patet. Illud aũt ſequit ex p

poꝛtione ſapie pticulariter dicte ad ſa

piẽtiã ſimpłr dictã. qꝛ cũ illa nõ exñs
ſimpłr ſapia ſu ſoꝛtita nom̃ ſapie ppi
certitudinẽ quã ꝑticipat.mluto magis
iſta torałr ꝓpꝛie ac ſimpliciter exñs ſa
pientia habebit certitudinẽ ex ſe ipſa
bñt ãt certitudinẽ qꝛ eſt maxie cõium
⁊ pꝛimoꝝ.ile nãq; ſcie certiſſime ſi üt
que maxie pꝛimoꝝ ſunt. Et bec eſt rõ
Ariſto.ꝓhemio methaphiſice.Terco

ibbi Opoꝛtet g Infert ꝙ ſapia ẽ circa

pꝛincipiata ⁊ circa pꝛincipia.d.ꝙ oʒ
ſapientẽ veꝝ dicere nõ ſolum circa ea
que ſũt ex pꝛincipijs ſicut ſũt cõcluſio
nes ⁊ effectus.ſʒ etiazʒ circa pꝛincipia

cõcluſionũ ⁊ cãs pꝛimas reꝝ. pᷣa eni

Wortiſbend⸗
lleNnit aif
Rinorit

eni

wcemnirer

mMmici Reiun
mRunnetncneg
Erüxiuicnn

1 1

lonien
lplnucihmora
Mmrituimi

vePweenane
Etiin buere
meCgügähe
mnsineönanf

(nnmmniseti

Entünklſümg
fmiineranap

eumglcenfi

ühoni an eſi

ginntee
.
eden
Nanſad
mimeſein
ſnisni
Plſment
Geign
Mrpein

Ae NNe

üßbl Oo

andonddl
W W erin
Siapistir
ücüſhine
INi E
lguni ln
itiinciſmun

1E . QAun
net ödiigſin

. Prd än ſn

gieolminnan
r in i
iuſuſonnn tn
igi nahunm
pprr SS
abchitcenmmchn
numdnige And,
2 ile nig end

eger: n

benonahiſn /

VI.

nõ eſſet notitia certiſſima niſi eſſet vi/
dica circa pꝛincipia cum ipa ſint certi
oꝛa cõcluſiõibꝰ.vt hr.j.poſterioꝝ. hec

aut debetur ſapie qꝛ eſt ſpeculatiua cã

rum pꝛiman. vt ꝓhemio meihaphiſice
Ex quo ſequit᷑ vnũ coꝛrelariũ.ſ.ꝙ ſa/
pientia ſimul erit intellectꝰ ſcia. In
tellectꝰ quidẽ ꝓut eſt pꝛincipioꝝ ? cã
rum.ſcia vero pꝛout eſt cõcluſionum ⁊
effeetuũ. (Aarto ibil t quẽadmo
dũ Infert ꝙ ſapia ẽ circa obiecta no/
biliſſima. d. ꝙ ipa eſt honoꝛatiſſimoꝛũ
obiectoꝝ ſz nãz vt dicit.j.e. ca.quẽad

modü illa ſcia que babet caput ? pꝛin
cipatũ ſup alias oẽs.Cuius 1õ eſt quia

ſcla cõſiderãs finẽ cuiꝰ gĩa agenda ſũt
ſingula in toto vniuerſo pꝛincipat᷑ ſin
gulis ſcientijs.ſed bec ſapia cõſiderat
finẽ ſimpłr vltimũ ꝓpter qð agunt᷑ in
vniuerſo ſingula que agũtur. quaẽ ipᷣa
pꝛincipat᷑ ſcientijs ſi ingulis. hec eſt rõ

eſar ꝓhemio methapbiſice.

Eir ibi Incõueniẽs Agit de ſapia
ad pꝛudentiã ⁊ ad ſciam politicã cõ/
parata. Aſſignat ãt quĩiq; drias ſapiẽ⸗/
tie ad pꝛudentiã ⁊ ad politicã. ſcõam

ibil Si vtiq; ſanũ .terciã ibil Ex deĩs

I. quartã ibil Pꝛopt᷑ qð anaxagoꝛas

. quintã ibil. NHec ẽ pꝛudẽtia e pꝛi

ma dlia intendiut dicere ꝙ ſapia ẽ ſuꝑp
oẽs notitias ſtudioſiſſima ꝙ tñ ñ ẽ pꝛu

dentia. pꝛimã pteʒ bui dĩie ſupponit

ex hoc ꝙ ſapia eſt bonoꝛabiliſſimoꝛuʒ
ſm naturã vt ſupꝛa imediate dictum ẽ
ꝙ vero nec pꝛudentia nec politica ſcĩa
ſit ſtudioſiſſima. pꝓbat ex eo ꝙ earũ ſub
iectum ⁊ obiectũ ꝙ eſt hbomo nõ eſt op
timũ ens inter oĩa que fũt ĩ mũdo. t
cit ͤ incõueniẽs eſt. ſi quis exiſtimet
pꝛudentiã vel ſciam politicã eſſe ſtudi
oſiſſimã inter cunctas notitias.ſi ꝓ qꝛ
qꝛ homo qui eſt eaꝝ ſubiectũ nõ eſt op
nmũ bonũ eoꝝ que ſũt ĩ mũdo. Sapi/
entia tñ ⁊ eſt ſtudioſiſſima ⁊ virtnoſiſ
ſima ⁊ obiectũ eius eſt optimuzʒ ens ꝙ
eſt pꝛima cã.¶ Scdaʒ driaʒ ponit ibi
Si vtiq; ſanũ ⁊c eſt in ſũma ꝙ ſapĩa
de oĩbus eſt vnica. pꝛudẽtia vero velũñ

eſi de oĩbus vel nõ eſt vnica ſed pluẽs
pꝛio ᷓ declarat buiuſmõi driam.o re/
mouet quãdã rñſionẽ ſophiſticam ibil.
Si aũt qm Nꝛio igit᷑ intendit ſic ar⸗/
guere. Sanũ ⁊ bonũ eſt alteꝝ in boibꝰ
⁊ alterũ in piſcibꝰ qꝛ illud ꝙ eſt ſaluti
ferũ ⁊ bonũ piſcibꝰ eẽt moꝛtifeꝝ⁊ ma
lum hoĩibus ⁊ album ⁊ rectũ ſũt eadẽ
ſm ſuã rõem in hoibus ⁊ piſcibꝰ. qua
re nulla vnica eſt pꝛudentia de oĩbus
⁊æ vnica ſapia eſt de oĩibus.huiꝰ rõnis
pꝛĩo ponit añs ⁊ pʒ·¶ Scðdo ↄñs ibi
Et ſapiens.d.ꝙ oẽs hoĩes rõe vten
tes vtiq; differrẽt. hoc ꝙ eſt eẽ ſapiens
eſſe vnũ ⁊ idez circa oĩa.ſʒ eẽ pꝛudẽs
differrẽt eẽ alteꝝ a alteꝝ ¶ ercio ibi
ECirca ſeipᷣm Köõfirmat ↄñtiã qtũ ad
illud ꝙ dicit᷑ de pꝛudentia.dicit ꝙ iõ
pꝛudẽtia ⁊ eſſe pꝛudẽs eẽt alteꝝ ⁊ al
terũ.qꝛ vnuſqꝗſq; dicit᷑ pꝛudẽs ⁊ ei cõ
cedit᷑ pꝛudentia cũ circa ſeipᷣm eſt bñ
ſpeculanſ cꝓuidens ſi ingula cõferẽtia
Cuius ſignũ eſt.qꝛ quaſdã beſtias di/
cũt eõ pꝛudẽtes fʒ methaphiſicã illaſ
ſcʒ quecũq; hñt vel vident᷑ hĩe potẽtiã

puiſiuaz. ſicut ſunt apes ⁊ foꝛmice ⁊

huiuſmõi.quare erit manifeſtũ ꝙ pꝛu/
dẽtia que vulgo dicit᷑ pꝛudẽtiał ſapia
⁊ ſcia politica de oĩbus vtilibꝰ ⁊ circa
oĩa vtilia non erit vnica ⁊ eadẽ qꝛ cir
ca vtilia hoĩ erit vna ⁊ circa vtilia piſ
ci erit altera. vnde ſi circa vtilia oĩbus
aĩalibus eẽt ſapia ꝓpꝛie dicta młtemne
ceſſario eſſent ſapie qꝛ circa ſingulas
ſpecies aĩalium eſſent ſingule ſapien
tie · ſicut apparet etiã ð medicina que
eſt altera ⁊ altera circa diuerſa aĩalia

vnde alij ſunt medici equoꝝ ⁊ alij ho

minũ ſicut alia ⁊ alia medicĩa ⁊ ſic pzʒ
cõſequẽtia quãtũ ad id ꝙ dictuʒ eſt de
pꝛudentia.ſ.q ipᷣa vel nõ eſt de oĩbus
vel ſi eſſet tunc eẽnt plures pꝛudentie
genere ⁊ ſpecie differẽtes. Sed de ſa
pientia patere poteſt per oppoſitum
qꝛ ſicut album ⁊ rectũ ſunt eiuſdẽ rõiſ
in hoĩbus ⁊ in piſcibꝰ. ſic cõditiõeſ en
tium per vłem ſapiam cõſiderate ſunt
eiuſdem rõis in oibus entibꝰ. Wn eẽ

cũm vel catum eẽ pꝛius vel poſterius
eſſe actu vel potentia.eſſe neceſſariuʒ

vel cõtingẽs.eſſe abſolutũ vel reſpecti
uũ ⁊ ſic de nerie Paſtigtne ⁊ per ſe
accñtibus entis. ¶ Auare caue quo/
rũdam hoĩm impitiã dicẽtiũ ꝙ ideo ſa
pientia eſt vna.qꝛ nõ cõſiderat niſi ac
cidentia abſoluta.ſicut album ⁊ rectũ
qꝛ oppoſitũ eſt notoꝛiũ in tota pꝛima
philoſophia vide igitur.s. methaphiſi
ce ſi pꝛincipiũ ⁊ cã ⁊ elemẽtũ ſi pꝛius
⁊ poſterius ⁊ ſiłia dicãtur abſolute vł
reſpectiue.i¶¶Cñr ibil Si aũt optimuʒ
remouet quãdam rñſiõem ſophiſticã

vel cauillatoꝛiã que dari poſſet. Dicẽt
eni foꝛſan aligs ꝙ medicina põt eẽ de
oĩbus aĩalibuſ vnica.qꝛ eẽt pꝛincipali

ter de hoĩe qui eſt optimũ inter aĩalia
Et ſili modo pꝛudęẽtia poſſet dici vni⸗/
ca de oibus entibus.ſed pꝛincipaliter
erit de hoĩe.hoc quidẽ nõ valʒ.qꝛ quã
uis rñſio iſta coloꝛẽ haberet cõpando
pꝛudentid ad ſola aĩialia. tñ nullũ ha/

bet cõpando ipᷣam ad oia entia.qꝛ ho

mo non eſt optimũ entium. quãuis ſit

optimũ aĩaliũ. E&t ideo ad ꝓpoſitum

nihil differt ꝓ eo ꝙ iuſta alia entia ſũt

in mũuũdo melioꝛa multo ⁊ diuinioꝛa.

puta entia que dicũtur manifeſtiſſima

vt hic ⁊.2. methaphiſice.cuiuſmõi ſũt

deus ⁊ intelligentie ſepate ad que di

ſtincte cognoſcẽda ſe habet aĩie noſtre

intellectus ſicut oculꝰ noctue ad lumẽ

ſolis.Ex quibus.i.per que ⁊ quoꝛum

virtute cõſtat mũdus.vnde a deo depẽ

dent celum ⁊ natura vt. ꝛ2. metbaphi
ſice. Derciã driam ponit ibil Ex di
ctis vtiq; .d.ꝙ ex iam dictis ſupꝛa in

tercia cõditione ſapie eſt manifeſtum
ſapia ſimul eſt intellectꝰ ſcia de re

bus honoꝛabiliſſimis per nullã vt ſu/
pꝛa fuit expoſitũ.hoc aũt non debetur

pꝛudentie que nec eſt intellectus nec

ſcia.vt oñſum eſt ſupꝛa ¶ Quartã dif
ferentià ponit ibi Pꝛopter qð ana/

xagoꝛas Et eſt qꝛ ſapia eſt de duninis
T incõſiliabilibꝰ. pꝛudentia vero ẽ de

bumanis ⁊ cõſiliabilibꝰ. Dicit ̊ p⸗

LIBRO

i.

pter hoc qð dictũ eſt ex quo pẽdet dit .

ferẽtia inter ſapiam ⁊ pꝛudẽtiã aiunt
hoĩes talia cõſiderãtes ꝙ anaxagoꝛas
TP tales illi.ſ.philoſophi ⁊ eoꝛum ſimi
les ſũt ſapiẽtes nõ tñ pꝛudẽtes cũ ho/
mines videant hos duos philoſophos

ignoꝛare ea que ſibi eſſent vtilia x cõ

ferẽtia ad bonitatẽ vite. quare nõ vidẽ

tur eſſe pꝛudẽtes.talis enĩ in via con.

ſtitutus ⁊ per aſtrolabij foꝛamina ſtel
las aſpiciẽs incidit in foueam. vñ que

dam vetula in ꝓperãdo dixit ei. O ta
lis qui ante pedes tuos videre neſcis
cur aſtroꝛũ vias inſpicere ſatagis.

Anaxagoꝛas aũt paternas diuitias

⁊ bonoꝛes ſecłi a ſeipᷣo abijciẽs ad ca
tẽplandũ aſtra ⁊ nature totius pꝛinci

pia ſe cõtulit totũ oꝛbẽ terraꝝ aſſerẽs
ſibi eſſe exilium celũ aũt patriã eſſe ſu
am·huius rei gra homies nõ dicunt eẽ

eos pꝛudẽtes ſʒ tñ eſſe ſapiẽtes qꝛ di
cunt eos ſcire multa ad humanã vitaʒ

ſupꝑflua.puta ea que ſũt ad miãbilia ⁊
nõ operabilia hoi ad cognoſcẽdũ diffi

cilia vltra cões hoĩm ſenſus ⁊ vires vt

in pꝛohemio methaphiſice⁊ que ſunt
diuina potiꝰ qᷓ; hũana ⁊ in eſſe ⁊ in co

gnoſci ⁊ vłr hoĩ ſunt inutilia qꝛ nõ ſuůt

hũana bona cum tñ pꝛudentia ſit cir/
ca hũana bona ⁊ circa ea de quibꝰ cõ

tingit cõſiliari qꝛ cõiter dicimꝰ opꝰpꝛu

denũ eẽ maxie bene cõſiliari. vt ſupꝛa

eo.li.c.d.nullꝰ tñ cõſiliat᷑ de impoſſi/
bilibus aliter ſe habere vt ſupꝛa li.z.

ca.de cõſilio. Hec enã aliquis cõſiliat
de hijs quoꝛum non eſt aligs bonus fi
nis.qui quidẽ ſit opabile bonũ. quare

de cõſideratis per ſapiam non eſt pu
dentia nec ecõuerſo. Cõſiliatoꝛ autem
ſimpliciter bonus eſt ille qui eſt cõie⸗

ctatiuus.i.inueſtigatiuꝰ ⁊ inuentiuus
optimi finis oĩm opabiliũ hoi ſeu ꝑ hbo
minẽ ſᷣm rõcinatiõem ⁊ deliberatõeʒ
conſiliarẽ.¶ Ex bijs ergo patet hec

quarta differetia ſapie ad pꝛudẽtiam
Auintã differẽtiaʒ ponit ibil Ne⸗
q; pꝛudentia E&t eſt qꝛ ſapienna eſtæ?

verſatur maxime circa vniuerſalia vt ĩ

Kuveta Sed
ſensg emes
1ſne eftaet

ncennaſtecn

veum eipriatte

iplen ,

laand

fre ere E

ſriaſcpie en

Mul pulenni

ſchwrunſtnun

Monptaleni.
—

Afunu

ut
umer
Enmsn
Mulsek⸗
neſcncärſticr
Folnemn wicie
et gunmgeu

Pgeſtaggefn

Eteſtedenſeii
löpncinng
uagcne ſi
Egnickeſezin
naungicentt
ſißlltin

tnin n
nlitninit
aäfnrin
Wiininen,,
1pperächnne
aubttenmn
Ginſptene in
it enn
kaſeioebiti
Anete
eeenni
ncitimii
Gaboniesnin

Sßeſeſin

enulaal dnne

ea eſitadna

A boiad iä
S hoimſantstſn

metbapblnget

büana uchlt

wiſnt inminti

mtipeudenni
tsen deſ
cöter diein f
dene cillan i

öliai eni.
ſebabeeſtiga!

ereninitoi
mon aküs M
ſuopunenu
tmnmie

enſa Nölane

ſi
Eſticin

phemio methaphiſice. pꝛudẽtia vero
non ſolum verſatur circa vłia ymo ma
xime circa pticularia. Cui rõ eſt. quia
pꝛudentia eſt actiua.i.actionũ dirrecti
ua. vt ſupꝛa ca. 6. actiones autẽ ſũt cir

ca ſingłaria. vt phemio methapbiſice

Pꝛopter qð quidẽ minus ſcientes ſüt
magis actiui ⁊ melioẽs pꝛactici ⁊ me
li operãtes quibuſdã magis ſ. cietibus
Cuius cauſa eſt.quia ſũt magis expti.
vnde ꝓbemio methaphiſice dicitur qꝙ;
ad agere exptos magis ꝓfſicere vide/
mus ſine expientia rõem hñtibus. ver
bi gratia.ſi aliquis in vłi ſciat ꝙ car/
nes leues ſunt faciliter digeſtibiles ⁊
ſane. ignoꝛet autẽ que vel quales car/

nes ſunt leues ⁊ digeſtibiles.ille inq;

talis medicus non faciet ſanitatẽ ex il
la vłi notitia.Sed medicus in pticula
ri ſciens ꝙ carnes volatiliũ ſunt leues
⁊ ſane.ipᷣe faciet ſanitatẽ. quare cum

VI.

pꝛudentia ſit actiua. opoꝛtet neceſſa-

rio eam eẽntialiter habere ambas no
titias vłem. ſ. ⁊ pticulareʒ ⁊ maxime
hanc pticularem qꝛ hec maxime valet
ad bene agere.(Ex quibus patet hec
qnta dĩia ſapie que verſat᷑ maxime cir

ca vlia ad pꝛudentiã que verſatur ma
xime circa pticularia.

H euidentiã pᷣdictoꝝ inquirẽ
da ſunt duo. Pꝛimũ.vtꝝ ſapi
emia ſit intellectualis virtus
Scom vtrum ſimul ſit ſciẽtia ⁊ intel/
cctus.
— Queſtio duodecima.
pꝛimo arguit᷑ ꝙ non. quia
Nois virtus intellectualis vel
moꝛalis eſt compoſſibilis pꝛu

dentie ſicut cãe felicitatis qꝛ vt dicitur

7. politicoꝝ. vnicuiq; ti felicitatiſ ad/
iacet quãtum virtutis ⁊ pꝛudentie vt
eius ꝙ eſt agere ᷣm has cõfeſſuzʒ ſit no

pis teſte deo. ſed ſapia nõ eſt cõpoſſi/

bilis pꝛudẽtie vt patet per exemplum
anaxagoꝛe ⁊ illius tales qui ſapien/

tes quidẽ eſſe dicunt᷑.pꝛudẽtes autem

non cum videant ignoꝛãtes conferen
tia ſibi ipiſ ⁊ ſcire ſuꝑflua ⁊ mirabilia

⁊ difficilia.vt habetur in textu. quare
ſapia non eſt virtus nec intellectualis
virtus eſſe videt᷑.¶ Sed oppoſuũpbat
phi.ſupꝛa eo.li.ca.ʒ.⁊..¶ Dicendũ
cum eo ꝙ ſapia eſt intellectualis vir/

tus qð patet ex deſcriptiõe compᷣhẽdẽ

te rõnem eẽntialem ⁊ cõditiões ſapie

que deſcriptio colligit᷑ ex dictis philo/o

ſophi in diuerſis paſſibus. Deſcribit g
ſic.ſapia eſt hitualis nonitia determia

te vᷣidica obiectoꝝ natura nobiliſſimo
rũ pꝛincipioꝝ ⁊ pꝛincipatoꝝ genera⸗/

liter oĩm ſpãliter difficiliũ certa cauſa
rum redditiua ſui gratia ⁊ architecto/
nica ſᷣm quẽ neminẽ mentiri contingit
de quibus nouit ⁊ ſᷣm quem mẽtiẽtem
poſſe manifeſtari cõuenit per qᷓ; fit hbo
mo contẽptoꝛ mundi ⁊ amicus dei.

¶Qsð eni ſit biĩtualis notitia hic ſup/
ponitur genere ſapie ⁊ aliaꝝ vir/

=

tutum ¶ Qð aũt ſit detetmĩate veridi/
ca. babet᷑ ſupꝛa ca.ꝓximo ⁊ ſupta. e.
li.c.4
biliſſimoꝝ ⁊ pꝛincipioꝝ ⁊ pꝛincipato
rũ habet᷑ hic in textu ⁊ exponit᷑ in ex
poſitiõe textus.ꝙ ãt ſit notitia genera
liter oĩʒ ⁊ ſpaluer difficiliũ ꝙ ſii certa

cauſarum redditiua ꝙ ſine gratia ⁊ ar

chitectonica. habetur ꝓpemio metha/
phiſice.⁊ pꝛobat᷑ ibidẽ ꝑ 6.cões eſti/
matiões.quas habem cõiter de ſapĩa
æ ſapiente ¶ꝛimo eni eſtimam ſa/

pientem oia ſcire non tamẽ ſingulari/

ter. Scðᷣo difficilia cognoſcere nec le/
uia hoĩ nocere. Zertio ipᷣm certioꝛem
ceteris eſſe. QAuarto cãs oĩm maxĩe di
cere. QAuinto.eſtimamꝰ ſapiazʒ ſui gra
tia eligibilem eſſe. Sexto pꝛincipalio/
rem ⁊ architectonicã eſſe qꝛ ſapientis
eſt oꝛdinare non oꝛdinari ð autezʒ

ſm ſapiam neminẽ mentiri contingat

⁊ ꝙ mẽtientẽ per eam manifeſtare cõ
ueniat. habet᷑ ex pꝛimo elemẽtoꝝ vbi
dicitur ꝙ duo ſunt opera ſapientis.vi/

delicet non mentiri de quibus nouit ⁊?

mentientẽ manifeſtare poſſe. Qð autẽ

per ſapiam homo fiat cõtẽptoꝛ mundi

⁊ babetur in textu ⁊ redditur ratio.
654

ſt ſit obiectoꝝ natura no

qꝛ ſapiens inclinatiõem ſapie ſequẽs
non humana bona querit nec cõferen
tia vite pñtis ſeculi.Sed diuina ⁊ im/
poſſibilia aliter ſe habere.ꝙ aũt ꝑ ſa/
pientiã ſapiens fiat amicus dei. ꝓbat᷑
J.li.x.ca.x.vbi cõcluditur ſapiens er/
go amãũtiſſimꝰ eſt deo ⁊ additur cõue/

o niens.eſt aũt eũdem eſſe feliciſſimũ.

¶ Ex hijs aũt patet ꝙ ſapia eſt intelle
ctuał virtꝰ qꝛ oĩs hitꝰ itellectuał ⁊ lau
dabil ẽ itellectuał vtꝰ vt ſupꝛa li.j.c.fi
ſʒ ſapia ẽ intellectuał ac laudabił ha
bitus vt patet ex pꝛemiſſis quare vide
tur eſſe itellectualis virtus ¶ Sicẽduʒ
ergo ad obiectũ ꝙ ſapia eſt cõpoſſibił
vere pꝛudentie qᷓ; theologi dicũt pꝛu/
dentiã ⁊? que ſᷣm philoſophũ felicitat
hoĩeʒ nõ eſt tñ cõpoſſibiliſ vane pꝛudẽ
tie cupiditatibꝰ plene.que quia nõ ha

bet itẽtiõeʒ bonã veriꝰ dicit᷑ aſtutia qᷓ;
pꝛudẽtia vt.j.e.li.c.iõ.(¶ Queſtõ.iʒ.

E fo arguit᷑. ꝙ ſapĩia non ſit
ſimul mtellectꝰ ⁊ ſcia.pꝛimo
Aquidẽ qꝛ diſtincte virtuteſ nõ
ſunt vna virtus. ſed intellectus ⁊ ſcia
ſunt diſtincte virtutes.quare non ſunt

vna virtus. ſapia tñ ẽ vna virtꝰ. ¶ Scõo

qꝛ ſicut ſe habet doctrina geometrica
ad ſua pꝛincipia ⁊ ad ſuas cõcluſiões
⁊ ſicut naturalis ad ſuas cõcluſiones
⁊ pꝛincipia.ſic ſapĩia ad ſuas cõcluſio
nes ⁊ ad pꝛincipia.ſʒ ille alie ſic ſe ha
bẽt ꝙ vna ꝑs eſt de cõcluſiõibꝰ que di
citur ſcia ⁊ altera de pꝛincipijs que di
icitur intellectꝰ.ergo ſili mõ ſapiał do
ctrina habet vnã ptem que dicit᷑ ſcien

tia ⁊ aliã que dicit᷑ intellectꝰ.¶ Zer⸗/

cio qꝛ ſi dicere veꝝ de pꝛincipijſ ⁊ pꝛiĩ
cipatis facit doctrinã aliquã eſſe ſapiẽ

tiam ſequit᷑ ꝙ naturalis doctrina ſit ſa

pientia cuʒ dicat verũ de pꝛincipijs ⁊
effectibuſ narue. uge non eẽt vna ſo
la ſapia ſed plures. Quarto qꝛ vł ſa
pientia eſt pꝛincipaliter itellectꝰ æ ex

ↄñti ſcia vel ecõuerſo vel eſt vtrũq; de

pari.ſi detur pꝛimũ tũc ſapia nõ diſtin
guitur ab intellectu.Si ſᷣm tũc non di
ſtinguitur a ſcia. Si terciũ tũc a neutro

èè R

LIBRO

niſi ſicut totum a ꝑte que oĩa videntur

inconueniẽtia.¶ Quĩito.qꝛ cum dictum
ſit in pᷣcedenti queſtione ꝙ ſapia ẽ dif
ficilium ⁊ eſt certa tunc vel habet dif/
ficultatẽ vt eſt intellectꝰ vel vt eſt ſcia.
ſi detur pꝛimũ erit circa naturã intelle
ctus.Si detur ſᷣm videt iſta difficultas
nõ poſſit ſtare cũ certitudine acceptaĩ.

ſumo ſicut dicitur in Fa.¶ Sed in op

poſituʒ eſt auctoꝛitas philoſophi ⁊c rõ
qꝛ hitus veruʒ dicens de pꝛincipijs ⁊
pꝛincipatis eſt intellectꝰ ⁊ ſcia. ſʒ ſa/
pientia eſt huiuſmõi vt declaratuʒ ẽ in
textu.¶ Pꝛo ſolutiõe queſtiõis oſtedẽ
da eſt cã diuerſitatis quare ſapia ſimt
eſt intellectꝰ ⁊ ſcia ⁊ alie doctrine nõ.
(Srlenduz ergo ꝙ doctrina logicał ⁊

docitrina ſapialis cõue niũt ad inuicez
differũt ab alijs doctrinis in genera

litate vt habetur. 4. merhaphiſice. qꝛ
circa ideʒ laboꝛãt methaphiſicꝰ diale

ticus ⁊ ſophiſta ⁊ per cõſequẽs in po

teſtate.ipᷣe nãq; pñt arguere cõtra ne/
gãtes pꝛincipia nõ tñ alie doctrine vt
habet.j.phiſicoꝝ ⁊.A.methaphiſice.
⁊ ideo alie ſe hñt ad ſua pꝛincipia e/

nũciatiue ⁊ nõ ꝓbatiue.ſimplici᷑ eniʒ

enũtiant.ſed non pbant ſua pꝛincipia
cõtra negantes ea.iſte tñ due ſua pꝛin
cipia ꝓbant ⁊ enũtiant.⁊ ideo intelle
ctus haꝝ doctrinaꝝ inducit modũ ſciẽ
tie pro eo Pad ipᷣm inducũtur pꝓbatio
nes.¶ Scðo ſciendũ ꝙ doctrina natu/
ralis ⁊ doctrina ſapialis ad inuicẽ cõ

ueniũt ⁊ ab alijs doctriniſ differũt ĩ cã

litate. quoniam alie demonſtrant per

cauſas ſed nõ de cauſis. ¶ Eſte vero
due demonſtrãt per cauſas ⁊ cum hoc

de cauſis tanqᷓ; de rebus ſubiectiſ ⁊ iõ
aliter ſe habẽt ad ſua pꝛicipia q;; alie
doctrine qm in alijs doctrinis accepti
ones cauſaꝝ vłr ſunt pꝛincipia ⁊ non
cõcluſiones. In hijs at duabꝰ acceptio
nes cauſaꝝ ſunt pꝛincipia ⁊ cõcluſio/
nes.qꝛ ſᷣm ꝙ per eas denegatur acci⸗/
piuntur in pꝛincipijs vt aũt de ipis de
monſtratur accipiũtur in cõcluſionibꝰ

¶ Zercio ſciẽdum ꝙ pꝛincipia ⁊ pꝛin

dctiuK

untritf
icpe⸗
unnim
ſftecanor.
(anmu!

inelecaß

UINNetiunde
ginr in
gpli nliclſiͤe⸗

aaurplie ils

Winon telecr

umunllepela
ſpueſtur o

Dnuitiucd

üiſtdecanis
Anidtin en
ldice
atarger
Imnumtiicatn
ſtinngirzinm
Gametmmhn
iuonmäizg
nantlinn
nſekrc
fmnigp
mneinlens
ktishlh
EPRinni,

Uinm I
eegeonen

Api⸗

=
E
E
E

MEnnt eſi
Gergognb
Wialss cieniin
Dils ön
Nteln 4 Mifin
zahmi Nabnte

eizfürmn

Maöüen
nt 4

eir iu
uim wur u
mmsen iieti weſu

u1 inmn idenn

wmmunlulbi
Auin ain,

õõ
—
Nn de MNN
V . , (Eſe
ſuni e C
õ

biruin ichi

cipata de quibus verum dicit ſapiẽtia
poſſunt dupliciter accipi.vno modo in
eſſe ⁊ hoc modo ſapia cõueniẽtiaʒ ha

bet cum naturali.alio modo in cogno/⸗
ſci ⁊ ſic cõuenit cum logicali. Quar/

to ſciẽdum ꝙ ex hijs ſequit᷑ ſapiam eẽ

vnum bituʒ qui ſimul eſt intellectus ⁊
ſcia.qꝛ eius intellectus ⁊ eius ſcia ſũt
idiuiſi dupliciter. Pzꝛumo quidẽ in ge
neãlitate qꝛ vt dem ẽ ipᷣa enũtiat ⁊ ꝓ
bat pꝛincipia rõe ſue geneãlitad.⁊ iõ
intellectus ⁊ ſcia ſunt indiuiſi in eodẽ
pꝛincipio qꝛ vnum ⁊ idem pꝛincipiũ
enũtiatur intellectuałr ⁊ demõſtratur
ſciẽtifice ⁊ idcirco rõ ſcie ⁊ ratio intel

lectus cõueniunt notitie illius pꝛĩcipij
¶ Scðo qꝛ de vna ⁊ eadẽ cauſa ineſſe
habetr in bac doctrina cõceptio que di

citur intellectus fʒ ꝙ iſia cauſa accipi
tur vt medium per ꝙ demõſtrat᷑ ⁊ con
ceptio que dicitur ſcia ſᷣm ꝙ cã iſta ac/

cipit᷑ in cõcluſiõe que demõſtrat᷑.quaẽ

„ .

in acceptiõe talis cãe ſũt indiuiſi ⁊ in
diſtincti intellectus ⁊ ſcia. ¶ Quinto
ſciendũ ꝙ logica q;uiſ pꝛobet ſua pꝛin

cipia non ideo dicit᷑ intellectus ⁊ ſcia
eque ꝓpꝛie ſicut ſapia que non eſt de
cauſis vt redditiua cãrum.phiſica ve/
ro quãuis ſit de cauſis ⁊ ſit redditiua
crum nõ tñ eſt de pꝛimis cãis ſimpli

citer nec redditiua pꝛimarum cãrum
ſimpliciter. æ ideo quia doctrine logi-

cali deficit cauſaruzʒ conſideratio ⁊ do
ctrine naturali cauſaruʒ pꝛimaꝝ ⁊ ver
ſabihum pꝛincipioꝛum conſideratio.
ideo nec iſta nec illa dicũtur ſapia nec

aliquis vnus hitus qui pꝛopꝛie ſit itel
lectuſ ⁊ ſcia eo modo quo cõpetit ſapi

entie. ¶ Mer bhoc ergo dicẽdũ ad obie

cta. Ad pꝛimũ ergo dicendũ ꝙ in alijſ

doctrinis intellectus ⁊ ſcia diſtinguũt᷑
duobus modis vel altero de duobus ꝗ
bus non diſtinguũtur in ſapiẽtiali do/

ctrina. ⁊ ideo hic pñt eſſe vna virtus

⁊ alibi non./ Ad m vero vicendum.
ꝙ nec geometria nec alia doctrina ſic
ſe habent ad ſua pꝛincipia ⁊ ad ſuas
cõcluſiones ⁊ ad cãs per quas demõ⸗

ſtrat ſicut ſapientia ſe habet ad ſua vt

oſtenſum eſt ſupꝛa. ⁊ ideo quãuis in iſ

lis intellectuſ ⁊ ſcia nõ cõſtituũt vnuʒ

habitum virtuoſum tamẽ hoc conſtitu/
unt(¶ Ad terciũ dicendũ ꝙ iſtud pᷣciſe

ſcʒ verum dicere de pꝛincipijs ⁊? pꝛin
cipatis non conſtituũt rõneʒ ſapientie
ſed dicere verum de pꝛincipijs pꝛimit
⁊æ cauſis pꝛimis non ſolum enũtiatiue
ſed etiam pꝛobatiue.hoc conſtituit rõ/
nem ſapientie ⁊ in ſapientia vnitateʒ
intellectus ⁊ ſcie ꝙ non cõuenit natu/
rali doctrine. ¶ Ad quartũ vero dicen
dum ꝙ ſapientia eſt intellectus ⁊ ſcia
eẽntialiter ⁊ quantum ad hoc de pari
tamen includit inte llectum pꝛincipali
ter ſicut illud qð ẽ pꝛopter quid ⁊ rõ

quare inſit ei ſcientia. Ad quintum
vero dicendũ ꝙ ſapientia eſt difficiliuʒ

⁊ eſt certa vt intellectus ⁊ vt ſcia nec
certitudo repugnat difficilibꝰ nec ecõ
uerſo.quia difficultas pꝛouenit ex tri/
bus.pꝛimo quidem ex elongatiõe ob/
iecti intelligibilis a ſenſibus qꝛ ʒ phi
loſophum pꝛimo methapbiſice difficil
lima ſunt hoibꝰ ad cognoſcenduʒ que

maxime ſunt vmuerſalia. nam a ſenſi/

bus ſũt remotiſſima.fᷣo ex impotentia
ſeu tarditate ingenij. ⁊ ideo dicit phi.

phemio metbapbiſice ꝙ contingit ſa/

pientem ſentire vltra coem ſenſum bo
minũ.quia cõitatem hominuʒz reputat
tardam ⁊ rudem. ¶ ercio at ex impe
ritia ⁊ iõ dicit ĩ eodẽ ꝓhemio.ꝙ homi
nes a pꝛincipio pautioꝛa dubitabiliuʒ
fuerunt mirantes pꝛopter ſuam impe
ritiam. Seinde paulatim pꝛoceden/
tes de maioꝛibus dubitauerũt. pꝛima
ergo cauſa difficultatis non tollit certi
tudinem.quia vt habetur in eodem ꝓ
hemio certiſſime ſcientiaruʒ ſunt que
maxime pꝛimoꝛum ⁊ abſtractiſſimoꝛũ
a ſenſibus ſunt.¶ Scòa etiã cauſa non
tollit quia iſta non tangit hominẽ ſub
tilem ⁊ ingenioſuʒ qualem opoꝛtet eẽ
ſapiẽtẽ.¶ Zercia etiã cã ñ tollit qꝛ ipᷣa
tollit᷑ per aſſiduitatẽ exercitatiõis ĩ ſiu
dio quare per cõſequẽs non eſt incõue

IIBRO.

niens ſapiam habere certitudineʒ de
rebus habentibus difficultatem.
Lectio nona.
NRit autem quedam J. Supra
tractauit de quinqʒ virtutibuſ
intellectualibꝰ.Hic autẽ tra/
ctat diffuſius de pꝛudentia. pꝛimo aũt
de ptibus eius quaſi ſubiectiuiſ. Scðo
de ptibus eius quaſi integralibus ibil

OQ poꝛtet autẽ aſſũmere ð eubulia ter

cio de vtilitate eius ibil Subitabit .
quarto de cõnexione eius ad moꝛales
virtutes ibil Intendendũ vtiq; rurſus
Ccirca pꝛimũ.pꝛimo diuidit pꝛuden
tiã ĩ pꝛudẽtiã archuectonicã ſeu legis
poſitiuã ⁊ in politicã ⁊ in eaʒ que cõi
noĩe vocatur pꝛudentia.Scðo agit de
architectonica ibil Eiuſ autem que cir
ca ..tercio.de politica ibil Ipha autem
actiua ..quarto de illa que cõi noĩe di/
citur pꝛudẽtia ibil Sicitur autẽ ⁊ pꝛu

dentia .quinto.addit aliã ſpeciẽ pꝛu

dentie que dicitur yconomica ibil Illa
rum autẽ ſexto. Infert vnum coꝛrela/
rium ibil Species quideʒz igitur] ſepti
mo mouet vnum dubium ibil. Et vide
tur qui circa ſeipᷣm loctauo.remouet ip

ſum ibil Quãuis foꝛte nnono.per mo-

dum epilogi cõparat pꝛudentiã ad in
tellectũ ⁊ ſciam ibil Quoniã aũt pꝛu/
dentia decimo. cõparat queſtionem ⁊
conſilium ibil Qnerere autẽ Ad eui
dentiã autẽ ſententie pᷣſcienduzʒ eſt.q;
ſicut idem hitus ſᷣm rẽ in appetitu red
dit hoĩiem bonum ⁊ ſic dicuur ⁊ eſt vðᷣ/
tus ⁊ reddit ciuem bonũ. ⁊ ſic dicitur
T eſt iuſticia vt oñſum eſt ſupꝛa li..c.
3. Sic in intellectu idem habitus pꝛu
dentialis reddit hoĩiem bonuʒ ⁊ ſic di
citur pꝛudentia ⁊ ciuem bonum ⁊ ſic

dicitur pꝛudẽtia politica ⁊ pꝛincipem

bonñ ⁊ ſic dicitur architectonica ⁊ le/
gis poſitiua.⁊ etiã reddit yconomum
bonũ ⁊ ſic dicitur pꝛudentia yconomi
ca ᷣm intentiõem philoſophi hic ⁊.2.
politice vbi iſta diffuſe phantur pꝛout
notaui ſupꝛa li..ca.ʒ. In pꝛima ergo
pte phi.diuidit pꝛudentiam diuiſione

trimẽbꝛi tantum ſm intentiõem pᷣmiſ
ſam.d. ꝙ pꝛudentie habentis in ſe no

titiam vlłem ⁊ pticularem tres ſũt ſpe
cies.quedaʒ.ſ.architectonica que red

dit pꝛincipem bonum ⁊ opus eius bo

num. quedam vero poluica que red/
du ciuem bonum ⁊ opus eius bonum
quedaʒ vero que cõi noĩe vocatur pꝛu
dentia que.ſ.reddit hoiem bonum a
opus eius bonum. ⁊ iſte tres ſpecies

ſunt idem habitus ſᷣm reʒ. eſſe tamen

foꝛmale earuʒ ſeu ratio foꝛmalis ⁊ q/
dittatiua earum non eſt eadem. Qò

patet quia actus earum foꝛmales pfici

unt diſtincta foꝛmaliter. homo eni ⁊ ci
uis ſubditus ⁊ pꝛinceps ⁊ yconomus
ſunt diſtincta foꝛmaliter ſᷣm rõnes ſu/
as.ratio enim homis eſt abſoluta.alie
vero ſunt relatiue que nihilommꝰ di/

ſtinguũtur quia ſunt ad diuerſos termi

nos¶ Eõſequenter ibil. Eius autem
que circa Agit de architectonica cõ/
parãs eã ad politicam.d. ꝙ pꝛudẽtie
que verſat᷑ circa ciuitatẽ ⁊ circa ciuita
tis cõitatẽ due ſunt ſpẽs.vna que dicit
architectonica pꝛudẽtia que eſt legis
poſitiua.dicit᷑ aũt architectonica ⁊ le
gis poſitiua.qꝛ pficit ⁊ reddit bonum
pꝛincipẽ qui ſic ſe habzʒ ad ciues.ſicut
artifex architectoꝛ ad manũ artificiſ ⁊
ſic põit leges bñ viuẽdi ciuibꝰ ſicut ar
chitectonicꝰ põit legeſ oꝑandi ſuis ma
nu artificibꝰ.alia vero pꝛudẽtia ẽ etia
circa ciuitatẽ que ẽ⁊ ſtudet circa ꝑticu
laria negotia ciuitaſᷣ que a citate habzʒ

cõe nomẽ politica ſeu ciuilis.¶ Eñr ibi

IYpᷣa ãt actiua Agit de ipᷣa pꝛudẽtia
politica.d.ꝙ ipᷣa bʒ quĩiq; cõditiones
Ipᷣa nãq; ẽ actiua ⁊ hoc hʒ ex cõi rõe
pꝛudẽtie. vt ſupꝛa.c.6.⁊.j.ca.ꝓximo.
Itẽ ẽ cõſiliatiua.qð ꝓbat᷑.qꝛ oĩs ſᷣtus
ſmiatiua ẽ cõſiliatiua cuz ſnia ſit finis
cõſilij.ſʒ huiuſmõi politica eſt ſñiatiua
cũ ſnia ſit opis vltimate opabił. Ipſa
o politica ẽ opatiua.quare erit ⁊ cõſi
liatiua.huius rõnis tangit ſolum vir⸗/
tus minoꝛis in littera. em eſt ex⸗
trema vł extremi opabil qꝛ non pᷣcipu

Yyl

iceſlcuin

iimnti

prgne

mtinii,
Hinin

aln

mumn
rmtneß

ialguien
Wr ſenunmen
nIPtdetu
DnsCNadis)
.
ni C
Altumniſpe
iob eocteſen
Plitucneagen
WWini binuini
tu monnn,:
uſeo egs win
Alhou aui

ſinſen aulie
lmiayn
utibennn
ntiiniu.

Pemienbnin

luigiüiürti⸗

(Smneſsden
Ennjan
clinnm
ImnNqufti
ischltünden
Eetisg liſti
ihfſpizj
ſmntſeq i re

n heerſſe dina
hmdffennginn
läferwiir,

ZKumroine
prmeſs e
1emalerfni
mbonischack
Aande ge Mhn
Waſo ddt
arne bi tns
Sardentmumn
A lnNNNYn
faudcumitnd
einſönt
tiiathidne

iuin

iebehzdcits
õ
8hi iai cu ſn
ſirlen ndi
nſeduiin
ch
Guincaſencnl
nn ganßte
gi eifin
ſgna e⸗

4
uunai etcn ſniaʒz ptinet vt.
uiuß niaz p 5

ſed obedit nec per aliuʒ operatur ſed
per ſeipᷣm qui talem babet –
imediate opus exequitur. ¶ Nem fʒ
eaʒ pꝛudentes dicũtur ſoli ciuiliter cõ
uerſari ⁊ ſoli ciuiliter opari. ciuiliter
eni ſũmitur bic vt populariter. iſti aũt
ſoli ſunt populareſ ⁊ popularuer ope
rantur ⁊ cõuerſant᷑.¶ Item 'm eam
pꝛudẽtes ſunt in ciuitate ſicut cyrotẽ/
ne.i.manuales artifices in opere ⁊ in
arte
Algit de illa pꝛudẽtia que cõi noĩe rvo
catur pꝛudẽtia que poſſet cõuenienter
dici pſonalis pꝛudentia. Dicit ꝙ iſta
videtur eſſe maxime circa ſeipᷣm pꝛu/
dentẽ. vnde ⁊ habet cõe nomen pꝛu/
dentia.qꝛ pꝛudẽtia ſumpta in genere
diffinik quaſi abſolute que eſt habitus
actiuus circa hoĩs bona ⁊ mala ⁊ non
dicit circa bona ciuis vel pꝛincipis vel
yconomi. ¶ Eñr ibil Illarum autem
Addit quartã ſpẽm pꝛudẽtie repetẽs
alias duas que reddũt pꝛudentẽ bonũ
in bitudine ad alteꝝ. Dicit ergo illaꝝ
icludẽtiũ hitudinẽ ad alteꝝ vna ẽ pꝛu
dentia yconomica. alia vero politica.
alia vero legis poſitina ſicut dictuʒ eſt

ſupꝛa ⁊ huius pꝛudẽtie de qua ſermo

pceſſerat ſicut cuiuſiibet due ſũt parteſ
quaſi integrales.pꝛima cõſiliatiua.i.ĩ
quiſitiuna ⁊ deliberatiua. Scoa vero ẽ
iudicatiua ⁊ ſñiatiua. Juxta quas du/

as ptes currũt eubulia ⁊ ſyneſis.eubu

lia quidẽ ad cõſiliũ ⁊ inquiſitiõeʒ vt.j
ca.ꝓximo.Syneſis vero ad iudiciuʒ ⁊
V j. ca.xj. ¶ Eñr ibi. Spe
cies quidem igitur Infert vnũ coꝛre
larium.d.ꝙ ex pᷣmiſſis ſequitur ꝙ vna

ſpẽs cognitiõis humane eſt ſcire cõfe

rentia ⁊ vtilia ſibi ipi ꝙ ptinet ad pꝛu
dẽtiã.ſʒ iſta ſpẽs ñ ẽ ſpecialiſſima nec

athoma ſic ꝙ nõ recipiat differentiis
ymo habet.j.ſe drtam multaz i.dĩias

multas vt viſum eſt ⁊ vt videbif. habʒ
enim differẽtias inter ptes ſubiectiuaſ

etiã ĩter pteſ itegrales. ¶ Cõſequ?

ter ibil Et viðt᷑ qui circa ſe im Ao

uet dubiũ. d. ꝙ videtur quibuſdã hoĩbꝰ

ſir ibi. Nider᷑ aũt ⁊æ pꝛudẽtia

ille ſolus eſſe pꝛudens qui eſt ſciens
æ ſciam exercens ⁊ exercitãs ad pꝛo⸗

curãdum bona circa ſeipᷣm qui ſolũ in

tendit ad ꝓpꝛiũ cõmodũ. Illi aũt qui
ſunt politici circa cõe bonuzʒ intenti vi
dẽtur eis eſſe polipꝛagmones.i.de mł
tis pᷣter neceſſarijs ſe intromittentes.
qꝛ non ſolum ad eos ſed ad multitude
nem talia pertinẽt. vtruʒ igitur boc ſit
verum eſt dubiũ. ¶ Et ideo conſequẽ
ter ibi. Nꝛopter qð Arguit ad ꝑtem
falſam dupliciter. Scðo ibil. Superflu
os Pꝛimo ergo inducit auctoꝛitatem
euripedis poete qᷓ; etiã inducit ſupꝛa
li. ʒ. capło.2. Dicit ergo ꝙ euripedes
ait in perſona cuiuſdam militis ſeipᷣm
increptis quia pꝛo cõi bono pugna/
uerat qualiter ego pꝛudens eſſem.tũc
cuʒ inter multos milites numerat pti
cipãſ cũ eiſ equali malitia aderã mihi
ipᷣi inegotioſe ⁊ infructuoſe.i.ſine ne
gotio ꝓpꝛio ⁊ cõmodo.q.d.nullo mo/
do. Ex quo ſequitur ꝙ nullus eſt pꝛu/
dens niſi ille ꝗin eſt intentus pꝛopꝛio
commodo. ¶ Conſequenter ibil Su⸗
perſluos Anducit auctoꝛitatem vulgi
dicentis eſſe ſuperfluos homines eos
qui aliquid amplius operantur vltra
negotia pꝛopꝛia:hoc autem dicunt ho
mines vulgares ⁊ mundani. quia ipſi
vt philanti querunt bonum ſibi ipſis
æ non cõitatis et exiſtimant ꝙ opoꝛte
at operari ſolum pꝛo commodo pꝛo/
pꝛio de quibus dicit Apoſtolus. Om
nes que ſua ſunt querunt non que ie/
ſu chꝛiſti. ¶ Ex hac igitur philantoꝛũ
opinione venit iſta etiam ſcòa opinio
ꝙ ſoli illi ſunt pꝛudentes qui cõmodis
pꝛopꝛijs ſunt intenti tantũ. Conſe
quenter ibi Quãuis foꝛte] Iſtud du/
bium remouet determinãs queſtioneʒ
p pte altera ad quã iducit duo media
Em ibil Adhuc autem que . Dicit er/
go pꝛemiſſa nota ſolutionis ꝙ hoc bo-
num ſeu cõmodum pꝛopꝛium non eſt
nec eſſe nec hĩi poteſt ſine yconomia
⁊ ſine domeſtico bono ⁊ cõmodo nec
nec eẽ pᷣt ſũ vꝛbanitate ⁊ ſũ vꝛbano

IIBRO.

ſeu ciuili ⁊ cõi cõmodo.quare quicũq;
intendit ꝓpꝛio cõmodo debet etiaz in

tendere cõi cõmodo domeſtico ⁊ ciuili

¶ Scðo ibil Adhuc autem arguit ſic
Illud pertinet ad pꝛudentẽ tanquam
eẽntiale pꝛudentie ſine quo remanet
imanifeſtũ qualiter opoꝛtet ꝓpꝛia ne/
otia que ſunt ipᷣius pꝛudẽtis diſpone
re. ſed ſine pitia ⁊ notitia vꝛbanitatis

æ yconomie remanet imanifeſtũ cuicũ

q; qualiter opoꝛtet ea que ipſius ſunt
diſponere quare pitia ⁊? notitia vꝛba/
nitatis ⁊ yconomie ſunt eẽntiales ipſi
pꝛudentie ⁊ ad pꝛudentiã neceſſario
ptinentes. huius rõnis pꝛio ponit mi/
noꝛẽ ſub iterrogatiõe ibil Quia ⁊ hoc
vtiq; dicens ꝙ q;diu aliꝗs fuerit ſine
pitia ⁊ notitia cõis boni adhuc rema/
nebit ei imanifeſtũ qualiter opoꝛtzʒ ea
que ipᷣiꝰ ſũt diſponẽ ⁊ tñ ᷣm oẽs iſtud

eſt ſümo opere intendẽdum.¶ Scðo

ibil Signũ autẽ pbat dicram mĩoꝛe
dupliciter. pꝛimo per ſignũ. ¶ Scðo

per peccatũ ibil Adhuc peccatum].
¶ Eſt aũt ſciendũ ad euidẽtiam ſigni

⁊ totuis rõnis ꝙ phi. ſupponit tanqᷓ;
certiſſimũ ꝙ experientia bonoꝝ ꝓpꝛio
rũ nõ poſſit haberi ſine experiẽtia bo⸗/
noꝝ cõiuz domeſiicoꝝ ⁊ ciuiliũ.qꝛ ma
nifeſte videmus ꝙ ꝓpꝛia ſunt incoꝛpo
rata cõibus ⁊ ſaluata in eis ⁊ per ea
⁊ per cõſequẽs ꝙ non põt ſciri ſine ex
perientia bonoꝝ humanoꝝ nec poteſt

ſciri ſine experiẽtia bonoꝝ cõium. hoc

igitur ſuppoſito intendit ꝓbare ꝙ nul
lus põt eſſe pꝛudens circa bona ppꝛia
niſi ſit etiam pꝛudens circa cõia. &t ĩ
tendit ſic arguere poſita cã ignoꝛãtie
impꝛudentie ponit᷑ etiaʒ ignoꝛãtia
⁊ ipꝛudentia ſed inexperiẽtia eſt ſim
pliciter cauſa ignoꝛãtie ⁊ ĩpꝛudẽtie ⁊
ipᷣa ponit᷑ vłr poſita ĩexperiẽtia bono
rũ cõiuʒ vꝛbanitatis ⁊ yconomie.qua
re poſita inexperiẽna ⁊ ignoꝛũtia bo

noꝝ cõium ponitur etiã ignoꝛãtia ⁊ ĩ

pꝛudentia bonoꝝ ꝓpꝛioꝝ. huiꝰ rõnis
ſuppõit maioꝛẽ vt per ſe notã ⁊ ſcdᷣaʒ
ptem minoris. Pomit auteʒ valde dif

fuſe partẽ pꝛimã dicens. ꝙ ſignum eſt
eius qð dictum eſt ſcʒ ꝙ ſine notitia ⁊

pitia vꝛbanitatis ⁊ yconomie rema,

net immanifeſtum qualiter oportet ꝓ
pꝛia diſponere. Iſtud inquã eſt ſignuʒ
quia iuuenes fiunt faciliter geometri/
ci ⁊ in arte logica diſciplinati ⁊ inſtru
cti pꝛudentes tamẽ non poſſunt fieri
Cuius cauſa eſt quoniã pꝛudentia eſt
notitia ſingularium operum que non
fiunt nota niſi per experienniã. ſed in
uenes ſunt ſine experentia ⁊ ſunt vłr
inexꝑti. qꝛ multitudo ⁊ longitudo tẽ/

poꝛis facit experientiã qᷓ; non habẽt

iuuenes.⁊ ideo pꝛudentes non fiunt

vnde ſuper hoc queret ⁊ intendet ali
quis ꝓpter quam cauſam puer poteſt

fieri mathematicus ⁊ non poteſt fieri
ſapiens.i.pꝛudens vel phiſicus. Cau
ſa vero eſt qm mathematica ſüt ⁊ fiüt
nota per abſtractõem que poſſibilis
⁊ facilis eſt iuuenibus ⁊ pueris. hec
autẽ pꝛudẽtialia ⁊ naturalia fiunt no
ta ex experientia que ipoſſibiliſ ẽ fuiſ
ſe facta ⁊ habita inuenibus ⁊ pueris
vnde pueri illa naturalia ⁊ pꝛudẽtia/
lia non credunt qꝛ ſunt eis ineuiden/

tia.ſed dicũt ea ſicut ea eapiũt ex audi
tu rerum aũt mathematicaꝝ ꝙ quid ẽ

non eſt eis immanifeſtum CESG
ergo patet ꝙ inexperientia humanoꝝ

actuũ eſt cã ignoꝛtie ⁊ ĩpꝛudẽtie ſim
pliciter. Inexperienua vero domeſti/
coꝝ ⁊ ciuiliũ includit vt dictum eſt in

experientiam ſimpliciter bumanoꝛum

actuũ. Conſequẽter ibil Adhuc pec
catum ꝓpꝛobat idem ex natura peccati
incidentis circa ſillogiſmũ pꝛudẽtialẽ
⁊ pꝛacticũ.d.ꝙ peccatũ pᷣt cõmitti du
plicit in cõſiliãdo ⁊ rõcinãdo.vno mõ
circa vłe vbi fundatur maioꝛ pꝓpoſitio
ſillogiſmi pꝛactici vt dicẽdo.Oẽſaque
põderoſe ſunt pꝛaue.alio mõ circa ſin

gulare vbi füdat᷑ mioꝛ vt dicendo. hec

aqua huiꝰ font ẽ põderoſa. vitas bui
mioꝛiſ pꝑ nullã rõeʒ p̃t eẽ certa.ſ̊ certi
ficat᷑ ex ſola expiẽtia. quaẽ ſũ expietia
bonoꝝ cõiũ ᷣmanet cuicũq; immaife/

*

Gluting
aul
dicooo
geiu
denti

Gernin k

freihtheni
Poennin
uwodixn
ſsanth'lw
lgniiz
ſoerlnal
ſitpibmia
hineloese
(nantadte
Vxpxnscai
Gngpenot⸗
deſcenei⸗
Vonpncon
liamagſent⸗
intofen
MMnngtbilsne
epultils
Wele puit,
igſrſe

Unnninſil 1
yeſtememi

Nnalynaze ſ

.

atligicnin
Mnitüniri,
Cnndi diri
Ufincpen
anmunn
Aumin
Mrmnitkicine
uge
Gügtienen
migii

ſiminn
U
rerperenie
Z
wenni m
Apndenes
Nrat inn
umCiNr
ANSMN
Wslſbian
õl
Eind N
Gentin e etii
bun ienis
ningtön
üiachünt
unt,
BiMiN,(G0
19 ien

ergeelnfnt

Büimnchndn nmnn.
mnſingiin nn

Meniri
ricenanu

gulare ꝙ eſt exrremũ opabile. (Scdðo
ibi. Attingibiles Aſſignat ↄueniẽtiä
inter pꝛudentiaz ⁊ ſciam. d. ꝙ in bhoc

ſium qualiter opoꝛteat pꝓpꝛia diſpone

re. vnde põt argui de bonis ſicut de a/

quis dicẽdo ſic. Illud eſt pꝛocuranduũ

qð redũdat in bonuʒ ꝓpꝛium.ſed bo/
nũ cõe reddũdat in bonũ ꝓpꝛiũ q;uis
igitur maioꝛ buius rõnis concedatur

per oẽs.tamẽ minoꝛ indigebat neceſ/
ſario experiẽtia bonoꝝ cõium.

ta vero oꝛdinem pꝛocedendi in ſcien/
tijs artibꝰ ⁊ doctrinis qui talis eſt fᷣm
Hugonẽ ĩ.ʒ.li.didaſcalicõ ca.fi.ꝙ pꝛi
mo per logicã.i. per gramaticã retho

ricã ⁊ dyaleticã companda eſt eloquẽ

tia. ſo intellectus exercend' eſt in ma
thematica ⁊ tercio in ethica per ſtudi

um virtutis. oculus müdandus eſt coꝛ

dis.vt quarto loco ad ſa plłetiale ſtudi
um perſpicax eẽ poſſ Eir ibi QAm̃

autem pꝛudentia Comparat pꝛuden

tiam ad ſcientiam. pꝛimo penes diffe
rentiam. o penes cõuenientiam ibij.
Attingibiles vel ſᷣm aliam litteraʒ
Suſceptibiles Dicit ergo ꝙ mamle

ſiuʒ eſi ꝙ pꝛudẽtia nõ eſt ſciẽtia. Cui⸗

ratõ ẽ. qꝛ vt ſupꝛa dictũ fuit.ſcietia eſt
circa vniuerſale. pꝛudẽtia vo circa ſin
S. co

9

ↄuemiũt qꝛ ambe ſunt attingibiles ſeu
ſuſceptibiles.i.comũcte ⁊ depẽdẽtes
intellectui.qi ambe ſuſcipiũt euidẽtiã

certitudinẽ ab intellectu ꝗ eſt habi/

ius pꝛincipioꝝ. Intellectus.n. ẽ habi
tus ſeu notitia principioꝛũ que ſũt ter

mini in geneze cõplexoꝛũ quoꝝ nõ eſt

aliqua ratõ a pꝛioꝛi ꝓbans ea.ſed ipᷣa

ſüũt fundamẽta ⁊ pꝛincipia rationum.

triangułeſt extrema figura in deſcẽdẽ

do ad pautioẽs ãgulos ⁊ ad pautioꝛa

latera. qm inter oẽs figuras rectilinia

res triangulus habet angulos pautio
res ⁊ latera pautioꝛa ita ꝙ ad ipᷣm eſt
ſtatus in huiuſmõi paucitate. hoc autẽ
non ſcimus per rationem ſed per quãs
dam animi inquiſitam conceptionem
que dicitur intellectus ⁊ ſenſus.⁊ hoc
modo ſenſus acceptus in moꝛalib eſt

pꝛudentia vel pars pꝛudentie. ille au

tem ſenſus acceptus in mathematicis
non eſt pꝛudentia nec pars pꝛudẽtie
Sed eſt alia ſpecies nota de ſenſu ſic
ſumpto.dicit Aug'.xj. de ciui.ca.ʒ.
animus rectiſſime dicitur ſenſis.5
ſequenter ibil Querere EKõparat inci
dentaliter queſtionem ⁊ conſiliũ.d. ꝙ
querere ⁊ conſiliari differunt ſicut ge
nus ⁊ ſpecies ⁊ ſicut totum vniuerſa
le et eius pars. quia omne conſiliari
eſt quoddam querere. non tamẽ econ

nerſont ſupꝛa li.ʒ. ca.de conſilio.

Queſtio decimaquarta.
PS euidentiam eoꝛum que di
cta ſunt de ſpeciebus pꝛudẽ/
tie queritur. vtruʒ pꝛudentia

. / „ 4 ⸗ » „
Ppperſonalis v pꝛudentia yconomica ?

rò

Eſt aüt quoddã extremũ deſcendẽdo

ab vniuerſalibus ad ſingularia.cuius
nõ eſt ſciẽtia nec etiã intellectꝰ ꝗ ẽ ba

bitus dignitatũ vel pꝛincipioꝝ cõium
Sůʒ huiꝰmõi itellectꝰ dicit᷑ ſenſuſ a quo

dicit vir ſenſatus. non ille ſenſus quo
ſentimuſ ꝓpꝛia ſenſuũ obiecta.ſicut co

loꝛẽ ⁊ ſonũ. Sed ſenſus intellectualis
talis qualis ẽ ille ſenſus quo ſentimus
quoniã in mathematicis trigonus ſeu

–

diuerſi. ¶ .
tes obiecta foꝛmaliter diuerſa ſunt ha

pꝛudentia politica ⁊ pꝛudentia legis

poſitiua ſeu architectõica ſint vnus ?

idem bhabitus virtuoſus an diuerſi. ⁊
arguitur ꝙ diuerſi. Pꝛimo quia virtu
tes contra ſe inuicem diuiſe ſunt habi
tus diuerſi.ſed dicte pꝛudentie ſic ſũt
diuiſe. dicitur enim in textu ꝙ videtur
pꝛudentia maxime eſſe que circa ſeip
ſum ⁊ in illũ ⁊ babet ipſa cõe nomen
pꝛudentie. iſtarum autem hec quidem
yconomica. bec autem legis poſitiua.
hec gena ſunt habitus

Scðo. quia virtutes haben

bitus diuerſi.ſed dicte virtutes ſũt hu-/
iuſmõi qꝛ perſonalis pꝛudentia habet
ꝓ foꝛmali obiecto bona pꝛopꝛia. yco/
nomica vero bona domeſtica. politica

Go bona ciuilia vt legibus dgabil
quare ſunt habitus diuerſi. Tercio

IIBRO.

qmna ſcia ethica ⁊ yconomica ⁊ politi
ca ſunt diuerſi habitus ſciẽtifici.quaẽ
a ſimili hee pꝛudẽtie erũt diuerſi bitꝰ
pꝛudentiales. ¶ Sed in oppoſitũ eſt
phi. d.ꝙ idem quidẽ bitus eſſe aut nõ
idem ip̃ᷣis.¶ Pꝛo ſolutione queſtiõiſ
oſciẽdũ ꝙ hbic eſt vna opinio.d.ſic. Re
ceſſe eſt ꝙ ex relatione ad diuerſos fi/
nes diuerſificent᷑ hitus ſᷣm diuerſitatẽ
finium. fines aũt dictaꝝ pꝛudentiaruʒ

ſunt diuerſi qꝛ pꝛudẽtia ſimpliciter di,

cta qᷓ; ſuperiꝰ diximus pſonalẽ oꝛdina
tur ad bonum ꝓpꝛiũ vnius pſone.yco
nomica ad bonũ cõe domuſ vł familie
politica aũt ad bonũ cõe ciuitatis vel

regni.ſed qꝛ hec poſitio nec vera nec

veriſiłis videtur mihi.ideo oppoſituzʒ
teneo qð pꝛobo. tripliciter. pꝛimo qꝛ
pꝛudentia ſimpliciter dicta nõ eſt hit
diuerſus ab aliqua virtute a qua non
differt niſi ſicut a ſeipᷣa.ſed pꝛudentia
vera ſimpliciter dicta ñ differt ab yco/
nõica⁊ politica niſi ſicut a ſeip̃a.qua
re non eſt habitus diuerſus ab eis
Aſſumptum pꝛobo. per poſitionem
oppoſitam cum dicit ꝙ pꝛudentia ſim
pliciter dicta differt ab yconomica qꝛ

iſta eſt ad honũ domeſticũ ⁊ a politica

qꝛ iſta eſt ad bonũ ciuile.ipᷣa tamẽ eſt

ad bonum pꝛopꝛium.qꝛ hec bona ſũt

eẽntialiter incluſa in bene viuere tota
liter ad qð eſt oꝛdinata pꝛudẽtia ſim/
pliciter dicta.vt ſupꝛa eo.li.ca.õ. qua
re ipᷣa nõ differt ab alijs niſi ſicut a ſe
ipᷣa¶ Scðo qꝛ ſicut ſe habent virtꝰ bo
ni viri ⁊ virtus ciuis ſtudioſi.ſic ſe ha
bent pꝛudentia boni viri ⁊ pꝛudentia
ciuis ſtudioſi.ſed ille virtutes ſunt ea
dem virtus ⁊ idem habitus vt deter/
minat phi.ʒ. politice.⁊ 2.quaẽ ⁊ hee
pꝛudentie erunt neceſſario vnus habi
tus ⁊ vna virtus.pꝛudentia autẽ boni
viri eſt pꝛudentia ſimpliciter ⁊ abſo/
lute dicta.pꝛudentia tñ ciuis ſtudioſi
eſt pꝛudentia politica per quam bo/
nus ciuis ſcit ⁊ põt bene pꝛĩcipari ⁊
bene ſubijci.vt habet᷑ ibidem ſimiliter
poſſet argui de yconomica. ¶ Tercio

qꝛ pꝛudentia ſimplliciter dicta non po
teſt haberi ſine yconomica ⁊ vꝛbana.
quare non eſt alius habitus diſtinctus
ab eis.Cõſequẽtia tenet.quia ꝙ ẽ pꝛi

us generatione poteſt haberi ſine po

ſterioꝛi que diſtiguũtur ab eo maxime
vbi generãtur ſucceſſiue. Antecedenſ
autẽ ponit ⁊ ꝓbat hic philoſophus in
littera intẽdens ſic arguere. poſita cãꝗ
ignoꝛantie ponitur ignoꝛantia. ſʒ ĩ ex
perientia bonoꝛum ciuilium ⁊ dome/
ſticoꝛuzʒ eſt cauſa ignoꝛantie circa pꝛu
dentiam ſimpliciter dictã. ergo ipᷣa po

ſita ponetur talis ignoꝛãtia. icit eni
ꝙ ſignum huius qð dictum eſt ꝙ pꝛu/

dentia ſimpliciter dicta ⁊ circa pꝛo/

pꝛia bona non ſu yconomica nec ſine

vꝛbanitate eſt. quia inuenes fiunt geo
metrici ⁊ talia ſapieutes.pꝛudẽtes au

tem non. cauſa autẽ eſt. quoniã ſingu,·

larium eſt pꝛudentia que fiunt cogni/
ta.ex experientia auteʒ iuuenis expt
non eſt. ¶ Ratio autem opus contra
rie non videtur valere.quia diſtinctio

fimum non diuerſificat ea que ſunt ad

finem niſi vnum illoꝛum ſit ad finem

ad quem non eſt alterum ⁊ econuerſo

ſic autem non eſt in pꝛopoſito quia fi
nis pꝛudentie ſimpliciter dicte non ſo

lum ſunt bona perſonalia ymo dome⸗

ſtica ⁊ politica.⁊ vniuerſaliter omnia

ad bene viuere foꝛmalit᷑ conferentia.

ſimili modo yconomica nõ ſoluʒ eſt ad
bona domeſtica vt diuiſa a bonis per⸗
ſonalibus ⁊ cõibꝰ ⁊ ideo iſta ratio no

cõcludit qꝛ ſi cõcluderet neceſſario ſe

queret᷑.ꝙ quilibʒ hitus iuſticie eſſent

diuerſi habitus.quia vt habetur ſupꝛa
li.F.capło.ʒ. Juſticia eſt bonum alie-

num nec pꝛopter hoc excluditur quin
ſit bonum pꝛopꝛium.ſtultum enim eſ/

ſet dicere ꝙ inſticia iuſti eſſet bonum.

vel ad bonum pꝛoximi ⁊ non ad bo/
num ipſius iuſti.conſtat autem ꝙ ma/
gis diſtinguütur bonum huius ⁊ bo⸗/
num illius. q; bonum huius vt eſt ho⸗/
mo ⁊ bonũ ipſiꝰ eiuſdez vt eſt domeſti
cꝰ vł ciuił.quare ſi bec diuerſitaſ bono

cTubrfiern

ütdeäfnin
ömmetipceht
E8A Htudeiſe
lSronesgfn
sbonid beiente

S=

niaitroncenu
Uitboienbonüd

enſavoe fenmn in

Anuwroma
im miceptx

rntienina

(luu rair ru
Mnicimmiün
iöimigen

—

iai,nane

——

Hakinmniberde
Mnegedann

.

=

S.

=
=

—

Wbt iiſa öti
taſif,

Plbemmdmein

Mmdontelir

—,—
—

Unme,ſcllken
nceſie tni
Ppunlane wroin

ölle nndeil
nſin Aarontan
ſrechandohe
(nhde
Pornaief

Alusgn

dier
–W
RKWðWðDU
Mükngie
Vſergng
mormnclini
Maignorunean
erdinieg
uS main
rr dn n
guaimenei
Wnſienes

indenugenn

enna e
—
Wermiere i

imm omitin
vuckalemmiN
vuck inauwwin;
me ſuptcner den

Gca. uerſanne
Nre ſomali Mn
tcan dte oi
1c id ins
nſi cbanai⸗
auuc nisilu /
bins. Muſlbinn

VI.

rũ diuerſificat hitꝰ oꝛdiatoſ ad hec bo
na multo foꝛtius diuerſificabit habitꝰ
iuſticie oꝛdinatꝰ ad bonũ ipᷣius iuſti ⁊
ad bonũ ꝓximi ſui.⁊ per ↄñſ ſi bec bo

na nõ diuerſificãt hituzʒ iuſticie. qꝛ ſtul

tum eſſet hoc dicere. multo minꝰ bonũ
bumanũ ⁊ domeſticũ ⁊ le ine ifi
cabũt hitum pꝛudentie. ¶ Dicendum
ergo ad pꝛimũ in oppoſitũ ꝙ hee pꝛu
dentie non ſunt ab inuicem diuiſe pfe
ctiones vel diuerſi hitus.ſed illud di/
ſtincte foꝛmales rõnes ⁊ diſtincta eſſe
foꝛmalia euiſdẽ hitus.ſicut dicit phi.

hitus idem quidẽ eſſe aut non ideʒ
Pꝛopter qð ſciendũ ꝙ pꝛudẽtia di/

tponit ad bene viuere totaliter ⁊ ipᷣa/

met diſpõit de cõferẽtibꝰ ad iſtò bñ vi
uẽ ipamet ẽ pᷣceptia ⁊ opatia ⁊ fʒ

hoc fʒʒ.4.hitudineſ ſoꝛtit᷑ quatuoꝛ foꝛ

males rõnes.qꝛ ᷣm qð reddit vitam
boĩis bonã ⁊? hoĩiem reddit bonum ᷣm
hoc dicitur pꝛudentia ſimpliciter.vt ãt
reddit hoiem bonũ domeſticũ ⁊ bonũ

diſpenſatoꝛẽ rerum familiariũ dicitur
pꝛudentia yconomica fᷣm aũt qð red/

dit eum bonũ pᷣceptoꝛẽ ſibi ipᷣi ⁊ alijs

dicitur architectõica ſeu legis poſitiua
vel regulatiua.vt aũt reddit eum bonũ

opatoꝛem rerũ cõmuniũ.puta itineruʒ
⁊ ſiłiuʒ que ad cõitatẽ ꝑtinent dicitur
politica.cum aũt ꝙ maxume ptinere vi
det᷑ ad ſe ipᷣm ⁊ vnũ.hec dicit᷑ ̃ᷣm opꝰ
euripedis poete que damnat᷑ in litte/

ra ſicut vilis ⁊ falſa.qᷓ tñ ſeꝗ videtur
opinio recitata.Ac em vero dicẽdũ
ꝙ iſta obiecta cõtinent᷑ ſub totali obie

cto ꝙ eſt bonum humanũ pꝓpꝛiũ dome
ſticum vel ciuile: Ad terciũ aũt dicẽ/

dum ꝙ non eſt ſimile de ſcia æ de pꝛu
dentia. qꝛ ſcie diſtinguũtur fᷣm rõnes

vles. pꝛudentie vero ſᷣm expiẽtias ſin
gulares.vnde vna de illis ſcientijs pᷣt
acquiri ſine alia.non tamen vna pꝛu/⸗

dentia ſine alia vt habetur in textu.
¶ Lectio decimg.
Poꝛtet autẽ aſſũmere de en
bulia Supꝛa determiaut de

ptibꝰ pꝛudẽtie quaſi ſubiecti

4

ctualis.

uis. Hic determinat de ptibus quaſiĩ᷑
tegralibus. Pꝛimo vero agit de ſin/
gulis ſigillatun. Secundo de omm/
bus ibi. Sunt autem omnes habitus
Agens vero de ſingalis ſigillatiʒ agit
pꝛumo de eubulia. Secundo de ſyneſi
ibi . Eſt autem ⁊ ſyneſis]. Tercio
de guome ibil. ocata autem guome ꝰ
J. De eubu lia vero pꝛimo queſtionem
pꝛoponit.ſecũdo eam determinat ibi
LScientia quidẽ vtiq; Dicit ergo pꝛi
mo ꝙ ad habendum plenam notitiam
de pꝛudentia opoꝛtet aſſũmere ⁊ de⸗/
terminare de eubulia quid eſt. quoniã
pꝛudentis ⁊ pꝛudentie intereſt bene
ac recte conſiliari.Eubulia vero vt.j.
dicetur eſt ipᷣa rectuudo conſilij.Et di
citur ab eu ꝙ eſt bonum vel bene ⁊ bu
lia ꝙ eſt conſiliatio vel coniecturatio.
quaſi bona conſiliatio. Se hac igitur
eubulia querendum eſt. vtrum ſit ſcien
tia quedaz vel opinio vel euſtochia vł
aliquod aliud genus virtutis intelle-
Xoiſequenter ibil Scien/
tia quidem J. Seterminat queſtionem
pꝛopoſitam ſub.xij.cõcluſionibus.pꝛi
ma ꝙ eubulia nõ eſt ſcientia. Scða ꝙ
nec euſtochia ibi. Sed tñ nec euſto/

chia ſtercia ꝙ nec opinio ibi Hec vti

qʒ opinio .quarta ꝙ eubulia eſt recti/
tudo conſilij ibi Sed quia quidem j.
quinta ꝙ non eſt rectitudo ſciente ibi
LMec ſcientia autem .ſexta ꝙ nec o/
pinionis ibi Apinionis autem. ſe/
ptima. ꝙ non eſt rectitudo conſilij in

malum finem tendentis ibil. Quia au

tem rectitudo. octaua. ꝙ eſt rectitu/
do boni finis adeptiua ibil. Nidetur

autem Mona qꝙ non eſt rectitudo bo/

ni finis adeptiua per falſum medium
ibil Sed eſt ⁊ boc falſe ..decima ꝙ nõ
eſt rectitudo boni finis adeptiua tar.
de ⁊ impoꝛtune ibil Adhuc eſſe mul/
tuʒ l. vndecima. ꝙ eſt rectitudo boni
ade ptiua opoꝛtune ibil Sed rectitu/
do ].duodecia.ꝙ ẽ rcĩtudo adeptiua fi
nis quẽ ĩtẽdit pꝛudẽtia ibil Adhuc ⁊
ſimplr rina ↄcluſiõem ꝓbat ita

IIBRO.

Scientes non querũt de illis que ſciũt
ſed eubuli ſᷣm eubuliã querũt illa de ꝗ
bus ebulizant ⁊ cõſiliant᷑. Cum oẽ cõ
ſiliari ſu querere ⁊ oẽ conſiliũ ſit que/
ſtio vt ſupꝛa.c.ꝓximo.⁊ ſupꝛa li.ʒ.tra
ctatu de conſilio.quare eubulia nõ eſt
ſcia.huius rõis ponit pꝛimo cõcluſio/
nẽ.ſᷣo maioꝛẽ ibil Mon eni querunt.
tercio minoꝛẽ cuzʒ ſua ꝓbatiõe ibil En
bulia ¶ Scðdam cõcluſiõem ꝓbat du
pliciter ibil Sed tamen euſtochia ſpꝛi
mo ſic euſtochia eſt cõiecturatio ſñ rõe
⁊ eſt velox ⁊ pꝛompta. ſed eubulia et
conſiliatio eſt cuʒ rõne ⁊ eſt tarda. vñ

ꝓuerbiałi hoĩes dicũt opoꝛtere veloci

ter operari p̃conſiliata.cõſiliari vero
opoꝛtere tarde nõ velociter. quare eu
bulia nõ eſt euſtochia.¶ Huius rõnis

ponit cõcluſiõem in pꝛincipio ⁊ maio

rem ibi Sine rõne Minoꝛẽ vero cũ
ſua ꝓbatione ibij Conſiliãtur aũt

ſo ibiſ Adhuc ſolertia larguit ſic.u/⸗

ſtochia eſt ſolertia.eubulia nõ eſt ſoler
tia.̊ eubulia nõ eſt euſtochia.huiuſ ra
tionis ponit pꝛio minoꝛẽ.Fᷣo maioꝛem
ibil Eſt aũt euſtochia ¶ Eſt enĩ ſciẽ

dum ꝙ ſolertia ⁊ euſtochia eſt velox ꝑ

ceptio ſeu inuentio medij vnde poſſit
argumentũ ad aliqð ꝓpoſitũ trabi. ſo
lertia tñ eſt generaliter in omni mate
ria. Euſtochia vero ſpaliter in moꝛali
materia. ¶ Terciã cõcluſiõez põit ibi
Mec vtiq; opinio q;ᷓ nõ ꝓbat hic. qꝛ

ꝓbari poteſt ſicut pꝛima. quia opinio

non eſt queſtio. eubulia vero eſt que/
dam queſtio. Et ideo dicit ꝙ nec vna

opinio eſt eubulia nec econuerſo.ꝓpba

tur etiã iſta cõcluſio.j.in cõcluſiõe ſu/
pꝛa. ¶ QAuart cõcluſiõem ꝓbat ibil.
Sed qꝛ quidẽ ⁊c hoc ſic.ꝙ eſt bene eẽ
cõſilij excludẽſ peccatũ a cõſilio eſt rci
tudo cõſilij.ſed eubulia eſt huiuſmodi
quare ⁊c.hui rõis intendit pꝛimo po
nere minoꝛẽ.d.ꝙ qꝛ ille qui male con
ſiliat᷑ peccat ille aũt qui bene cõſiliat
non ꝙ idem eſt. ac ſi diceret qui ebuli

zat. ¶ Idem eni eſt ebulizare ⁊ bene

conſiliari.ille inquã talis rcẽ conſiliat

cludens peccatuz a conſilio. 0
infert concluſiõem ibil anieſtuz æ

ſic eubulia dat bene eſſe coſilio g.
K
patet .. ¶ Auitaʒ cõcluſiöõez pbar ibi

Mec ſcia aũt ⁊ hoc ſic.Cuiuſcũq; eu

bulia eſt rcitudo.eius poteſt eſſe pec/
catum ⁊ obliquitas.qꝛ eubulia dirri/
git illud ꝙ poteſt recte ⁊ nõ recte agi
ſed ſcie non eſt obliquitas nec pecca/
tum nec accidẽtalis rcĩtudo cuʒ ipᷣa ſit
ſua rcitudo.ergo eubulia nõ eſt ſcie re
ctitudo. huius rõnis ponit pꝛimo con
cluſiõez cum cõcluſiõe ſupꝛa.vᷣo mino
rezʒ ibiſ Scie quidẽ ¶ Sextã cõcluſio
nẽ ꝓbat dupliciter ibil Opiniõis autẽ

Pꝛimo ſic. rcitudo opinionis eſt ve

ritas.ſed rcitudo eubulie non eſt veri

tas.quare eubulia non eſt rcitudo opi

nionis. ¶ Huius rõnis ponit tm̃ maio
rez que habetur ſupꝛa li. ʒ.c. F. ¶ Scdo

ibil Simul autẽ ⁊ determinatũ eſt)

Arguit ad idem ſic. opinio eſt deter
minata annũtiatio ⁊ non eſt queſitio.
ſed eubulia ⁊ quelibet cõſiliatio eſt in
determĩata queſitio quaẽ eubulia nec
eſt opimio.nec opiniõis rcitudo⸗ en
ius rõnis ponit maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ mi/
xtim.d. ꝙ ſimul cum rõe pᷣcedenti ap/
paret concluſio ꝓpoſita.qꝛ oẽ illud on

ius eſt opinio. eſi determinatũ in eſti/

matione opinãtis. ſed eubulia non eſi

determinata.qꝛ nũqᷓ; eſt ſine ratiõe
ſine diſcurſu rõis.ſic ꝙ a mente deter

minãte cõponẽte vel diuidẽte deficit.
qꝛ nũdum eſt enũtiatio. Sed eſt mot
ingſitiõis ad enũtiatiõem. opinio tam
non eſt queſitio. Sed eſt iam determi

nata ennũtiatõ cõſiliãs ãt ſiue bene ſi

ue male cõſiliet᷑ inqrit aliqd ⁊ eng f

dõð tñ nõ facit ille qui opinat᷑.. Sco9o
ibil Sed reitudo mepetit cõcluſiöe,z

quartam dicens.ꝙ reitudo conſilij eſt
eubulia ppter qð querẽdũ eſſet de cõ/
ſilio quid eſt ⁊ circa ꝗd eſt.ſed qꝛ ſui⸗
ficienter dictuz eſt ſupꝛa li.3.tractatu
de cõſilio. ideo pꝛo nũc ſupſedẽdũ eſt.
¶ Septumů cõcluſiõeʒ ꝓbat ibi. Quia
aut reitudo .. ⁊ hoc ſic.nullus pꝛauus

in n iit
ſißtturncöne

iidalſinn a
ö gödme
ſpboirrnri

hytnienunhe

ro wiel mi

l nͦeſerbom
louuizereta

pli mniſnn
Mneclban
Iwinsnerin
Annicm
mcdlionn
eotllthdrtr
chindtmiſin
Murrg.

rüncſlune

Einylinnräi

ähſitlio,
ihigehrnfen

miftign
Kiinen

Niiimi

—.
ni nerti
Neäͤcdigunr
nerpentinni
Wfüns

eide

Nitwdd eudanent

mmi1 Nem
Midenſ N

nmünmdt ged

uint geidg
inn rſtoinn
nm Nr inii
it nu
gimin ejaik
rito n go⸗
onoclTMNII
bäs ttli
Mun gnüietiien

õ
mck —R

cſictnii

inirn

ſans ic,

4 . 4E

lum finẽ. ¶ S

coſilianſ. Erit iñ aſſũmẽs pꝛo fine

a incõtinẽs eſt eubulus.ſed pꝛauꝰ ⁊ ĩ

cõtinẽs põt rõcinari ⁊ adipiſci ex ſuo

conſilio malũ finem. quare adipiſcens

malũ finẽ non eſt eubulus. Hec p ↄñs

rcitudo taliſ conſilij eſt eubulia.nec eu
bulia eſt huiuſmõi reitudo. buiꝰ rõnis
ponit pꝛimo cõcluſiõem. d. ꝗ rcĩitudo
cõſilij põt ſe babere młtipliciter. vno
modo in oꝛdine ad malũ finẽ. alio mõ

in oꝛdine ad bonũ finem. Manifeſtũ

eſt ꝙ eubulia non eſt oĩs rcitudo.quia

non eſt rcĩtudo cõſilij tendentis in ma

cðo ponit vnã pᷣmiſſã que
poſſet eſſe maioꝛ vel minoꝛ ibil Incõ/
tinẽs eni]. dicẽs.ꝙ incõtinẽs ſequens
deliberatiõem quã habet poſtq; victuſ

eſt a paſſione ⁊ etiaʒ pꝛauus illud qð

ꝓponit videre ⁊ opinere ex rõcinatõ
ne adipiſcet᷑. quare ᷣm boc erit recte

ſibi pᷣſtituit aliqð magnũ malũA¶ Octa
uã cõcluſiõem ꝓbat ibil Videt᷑ autem
bonũ qpᷣdam ⁊ boc ſic.Omne ꝙ ẽ bo

mum ſimpliciter vtile eſt bonũ adepti/

uum. qꝛ vtile non habet bonitateʒ niſi
ex fine ad quẽ eſt vtile. ⁊ ideo adepti
uum mali nõ eſſet bonum ſed potiꝰ ma
lum. Sed eubulizare ſeu bene cõſilia/
ri eſt quoddã bonũ ſimpliciter vtile ⁊
laudabile.quare eſt boni finis adepti
nuz. huius rõnis ponit pꝛĩio minoꝛem
fo cõcluſionem ibil Zalis enĩ rcitudo

IMEHaioꝛẽ vero ſupponit per ſe notazʒ

MNonam cõcluſiõem pꝛobat ibil Sed

elſt ⁊ hoc falſo l hoc ſic. ODis cõſiliãs
agipiſcens bonũ finẽ per falſum medi
unm opatur per ꝙ non oʒ. ſed eubulus
nõ operat᷑ per hoc ꝙ nõ oʒ. quare eu-
pulus non eſt cõſiliůs malũ finem adi
piſcens per falſimn mediũ. huius rõis
pmittit pꝛio quãdã ſuppoſitiõem.d. ꝙ
hoc eſt eſſe boni adeptiuũ contingit
ſoꝛtiri ⁊ adipiſci falſo ſillogiſmo ⁊ ſoꝛ
iiri illud ꝙ opoꝛtet facere v attingere
tanquã finẽ per illud mediũ per ꝙ nõ

oʒ. Sed eẽ mediũ in acꝗrendo finẽ bo

num aliquẽ terminũ falſum. hac ꝗ̊ ſup

poſitiõe pᷣmiſſa infert cõcluſiõem dicẽſ

lia.

quare nec ipᷣa talis cõſiliatio eſt eubu
la. Tercio ſubdit maioꝛẽ. d. illa
cõſiliatio que de ſcripta eſt ĩ ſuppõne
pᷣmiſſa eſt illa ſᷣm qᷓ; adipiſcitur illõ ꝙ

opoꝛtet tanquã finẽ ſed nõ per mediũ

per qð opoꝛtet. ¶ Decimã cõcluſiõez
ꝓbat ibil Adhuc multũ Abi pᷣintelli⸗

gendũ eſt ꝙ phi. pᷣſupponit driam cõſi o

lioꝛum talẽ.qꝛ quedã cõſilia inueniũt

viam adeptiuã boni finis velociter. fa

ciliter æ efficaciter. QAuedã aũt cõſilia
inueniũt viam adeptiuã finis tarde dif
ficulter ⁊ inefficaciter ⁊ huiuſmõi con
ſilia multũ tempꝰ inquirũt pꝛo execu/
tione ſua. Intendit ergo ꝓbare phi.ꝙ
eubulia nõ eſt rcitudo talis cõſilij.qð

pbat qꝛ tale cõſiliũ ſoꝛtit᷑ finẽ ſuũ tar/

de ⁊ poſt tempꝰ multum.eubulia vero
velociter ⁊ poſt tempus paucũ. quare

eubulia nõ eſt rcĩitudo taliſ conſilij.

Huius rõis ponit pꝛio maioꝛẽ fᷣo mi/
noꝛẽ ibil Huic aũt tercio cõcluſionem

ibil Mec igit᷑ nec illa] Andecimã con
cluſiõem ponit ibil Sʒ rcitudo quam

non ꝓbat argumẽtatiue.ſed ſupponit
eam ex cõi rõne virtutis.Dici g ꝙ eu

bulia eſt illa rcitudo que eſt adeptiua

boni cuiꝰ opoꝛtet ⁊ ſᷣm medium viile

⁊ vt opoꝛtet quãtũ ad moduʒ ⁊ qñ oʒ
quãtum ad tempꝰ ¶ Suodecimã con/
cluſiõem ꝓbat ibil Adhuc ⁊ ſimplicii
Ipmittit tů pꝛimo quãdaʒ diſtincnõeʒ
d. ꝙ dupliciter cõtingit bene cõſiliari
vno mõ ſimpliciter ⁊ totaliter in oꝛdi
ne ad finem totiꝰ hũane vite.Alio mõ
pticulariter in oꝛdine ad aliquẽ ptialẽ
finẽ alicuiꝰ materie.pꝛudentia vero vt
dem̃ eſt ſupꝛa li.eo.c.6.tendit ad totũ

bñ viuere ⁊ ad finẽ totius hũane vue.
Et iſtiꝰ finis eſt adeptiua eubulia que
eſt ſimpliciter eubulia.

ſtinctione pᷣmiſſa intendit ſic arguere.

Eubulia eſt illius finis adeptiua quẽ

intendũt illi quoꝝ eſt bene cõſiliari.ſʒ
pꝛudentũ eſt bene cõſiliari. quare eu
bulia eſt adeptiua finis quẽ pꝛudẽtes

intendũt ſᷣm ſuã pꝛudentiã. bui rõniſ

ponit minoꝛẽ ibil. Si vtiq; paudenti

LIBRC
Et infert cõcluſiòem ibil ubulia ..d. dicinalis c patet.tercià cõcluſiõem p he, 8
ꝙ eubulia erit rcitudo illa que fᷣm me bat ibil Hec ei ¶¶hoc ſic.oĩs ſcia ẽ de loaincn
diũ cõferens ⁊ conueniẽs tendit ad fi ſemp entibus imobilibꝰ æ impoſſibili/ ierwcpiſin
nem cuius pꝛudẽtia eñt vera ſuſpicatõ bus aliter ſe habere vt ſupꝛa eo.li.ca. im im
St at 2 ſyneſis]. Supꝛa egit 4. Sed ſyneſis nõ eſt de talibꝰ quare tland
ꝑde eubulia. Hic aũt de ſyneſi nõ eſt ſcia. huiꝰ rõnis declarat minoꝛ? nſunnun
* Pꝛimo auũt ꝓponit ꝙ intẽdit d. ꝙ ſyneſis nec eſt de rebus ſemp en/ in inun
o Scðdo exequit᷑ ibil Eullo totaliter Oi tibus nec de rebus factis cuiuſcũq; a/ trin tlant
cit ergo pꝛimo ꝙ vltra eubuliã que di gentis.i.pꝑ qðcũq; agens.ſed eſt de re mbnnune,
cit᷑ eſſe queſitio cõſiliãs.⁊ etiã ſyneſis bus de quibus aliꝗs deliberãdo dubi,. lcenotereſen
que eſt diſcretio iudiciał ⁊ aſinezia ei tabit ⁊ cõſiliabit¶ QAuartã cõcluſiõeʒ zorliel 1.
oppoſita que eſt indiſcretio iudicialis infert ibi Pꝛopter qð. d. ꝙ ꝓpi hboc ſtogengtalg
ſᷣm quas diximꝰ aliquos hoĩes eẽ ſyne qð dictũ eſt in ꝑte ꝓxima ꝙ.ſ.ſyneſis girinenic⸗
tos ſyneſim ſeu diſcretiõez hñtes ⁊ a⸗ c de cõſiliabilibꝰ neceſſe eſt ꝙ ſit cira cwaliqeiien
zinetos aʒiẽziam ⁊ indiſcretiõem hñ/ eadem circa que eſt pꝛudẽtia. cũ pꝛu/ Petkucmuffn
tes. vnde videt᷑ ꝙ aſini dicti ſint aſini dentia pciſe ſit circa cõſiliabilia vt ſu/ bfncidäm
quaſi aſineti.i. indiſcreti ab aſinezia. pꝛa eo.li.ca.j. uintã cõcluſiõeʒ ꝓ 4Cnentcrntn
ſunt enĩ aĩalia rudia ⁊ induſtria( Eñnr bat ibil. Mõ eſt autẽ ⁊ hoc ſic pꝛuden qmiiftſern ii⸗
ibi Mec totaliter Exequit᷑ intentum tia ẽ pᷣceptiua ſyneſis nõ eſt pᷣceptiua liroeter. B
“ de ſyneſi de qua ꝓbat.. concluſiões. quare nõ eſt pꝛudentia. buiꝰ roõnis po ltanaf in
Pꝛimã ꝙ ſyneſis non eſt opinio.Se/ nit pꝛiĩo cõcluſiõem ⁊ patet. ſo maio,. qmginintoid
cũdã ꝙ nõ eſt aliqua pticularis ſciẽtia rem.d. pꝛudentia quidez pᷣceptiua eſt migtnsdlan
ibi Nec aliqua vna Cerciã ꝙ eſt nul qꝛ ipᷣius pꝛudentie finis eſt oꝛdinnne qmn.
la ſcia ibi Mullo eni de ſemꝑpꝑ QAuartã quid opoꝛtet agere vel quid non opoꝛ (NOenärgk
ꝙ in materia cõcurrit cũ pꝛudẽtia ibij tet. hec qũt finis haberi non põt ſñ , guegtnef
Pꝛopter qðᷣ QAuintã ꝙ nõ ẽ pꝛuden/ cepto.¶ Zercio ponit minoꝛẽ.d. ſy- ne pin
tia ibil Hõ eſt aũt Sextã.ꝙ nõ ẽ abij neſis eſt ſoluʒ iudicatiua ⁊ non pcepti mnstofuui
tio vel ſuſpitio pꝛudẽtie ibil ſt auteʒ ua. ¶ Idẽ eni ẽ ſyneſis ⁊ euſineſia .i. izunmning
Mꝛumã ergo ſic ꝓbat. ſi ſyneſis eſſet bona ſyneſis ⁊ viri ſynetix euſineti ⁊ aiirwn
opinio. oẽs hoĩes eẽnt ſyneti ⁊ diſcre tñ hic euſineſia nec euſyneti laudant ct Gſdic
ti ſed nõ oẽs ſũt ſyneti ⁊ diſcreti cum de bene pᷣcipiendo cum tñ laudent᷑ de ſoitee .
ſtultoꝝ infinitꝰ ſit numerꝰ. vt ait Salo bene iudicãdo ⁊ diſcernẽdo.q we i w
mon. Eccł.j. quare ſyneſis nõ eſt opi tet ꝙ ſyneſis nõ eſt pᷣceptiua. 8 extä MKũf nane
nio.huius rõnis ponit pꝛimo cõcluſio cõcluſiõem ꝓbat ibil Eſt autẽ Et boc int nened
nem. d. ꝙ ſyneſis non eſt idem ſcie nec ſic vſus rei nõ eſt abijtõ vł ſumptio rir annnſn
eſt idem opinioni. Scòo ↄñtiã.d. ꝙ ſi vt ſupꝛa li. 4. tractatu de liberalitrate. ulee
ſic eſſʒ.oẽs eſſent ſyneti cuʒ oẽs aliqd ſed ſyneſis eſt vſus iudicialis alicuius igeſri⸗
opinent᷑. ¶ Scoõam cõcluſiõeʒ phat ibi ptis pꝛudẽtie. quare nõ eſt abijtio voj ⸗ din
Mec aliqua vna l⁊ hoc ſic.Si ſyneſiſ ſumptio pꝛudentie. huius rõnis ponit n D
eſſet aliqua pticularis ſcia eẽt per con pꝛimo cõcluſiõem.d.ꝙ ſyneſis nec eſt ir Ainnülh
ſequẽs determinate de materia illiꝰ ſci habere pꝛudẽtiã nec ſũmere pꝛudẽtia le nem d
entie. puta ſi eſſet medicina eſſet vtiq; fo declarat minoꝛẽ ibil Sed quẽadmo neſaiisſe
de ſanis ⁊ egris. ⁊ ſi geometria eſſet dum Ad cuius euidẽtiã eſt ſciẽdum chagedam
vtiq; circa magnitudines. ſed ſyneſis ꝙ diſco diſcis eſt equiuocuz ad duo qꝛ anigre rel
nõ eſt determiĩate circa materiã alicu/ vno modo ſignat ſciam vel diſciplinaʒ nlumgten
1ꝰ ꝑticularis ſcie.quare nõ ẽ aliqua pti accipere ⁊ hoc modo eſt verbũ neutrũ täitüinnn
cularis ſcia.huiꝰ rõnis ponit pꝛio con alio modo ſignat iudicialiter ⁊ diſcre/ Ftlgn
cluſiõem.fᷣo cõſequẽti ibil. uta me tiue cognoſcere.⁊ hoc modo eſt verbũ Nſera ſei

vilibreſni⸗

nmiii⸗
denſtt,
nͤiniͤ
lünslnn

Kcdennne

eusſahzat⸗
cegnſit⸗
igewinin
ridlagg
enereſeeigen
meeipagenui
ichagäflichün
Raui beſin
fneſssnöalin
denna ia
Mien 1 a n
Ndendefnnd en
nagereſelgtug
oinmi,
BixicanetNIE
ſiſrſst aſn
1mmſmeut auin
ianer uffne
encd amn iüluni

91 Mcernidd
oeſeln a

da EKu

Gchabtröſlae

.traoan deltai⸗
ſinſos

tentum. S

actiuũ ⁊ hoc modo idem eſt ꝙ vſus iu
dicialis cuiuſcũqʒ virtutis intellectiue.
Et hoc modo ĩ greco dicitur ſymenay
æ ad iſtum intellectũ phi. ſũmit in ꝓp/

poſito diſcere. SVicit ergo ꝙ quẽadmo

dum ſymenay.i. iudiciałr cognoſcens

dicitur diſcere quãdo vtitur ſcia iudicã
do ſᷣm ſciam. ⁊ ſicut dicitur diſcere in

vtendo opinione. Ita ſynetus dicitur

diſcere in iudicare ſeu in iudicando de

bijs de quibus eſt pꝛudentia.i.de cõſi

liaribus ꝙ cõtingit aliqũ dicente ⁊ p/

bene. en eni grece idem eſt ꝙ dicit᷑ bñ
latine. ⁊ hinc venit ſyneſis.ſ.a bñ iu/
dicãdo ſᷣm quã dicũtur aliqmi euſyneti

ponẽte alio. Et etiã cõtingit iudicare

i. bene iudicatiui ⁊ diſcretiui. Ex ea

quidẽ ſyneſi que in diſcere eſt.i.iiudi⸗
cialiter cognoſcere. Hos enĩ dicimus

multotiẽs ſymenay.i.iudiciałr cogno
ſcentẽ. diſcere nõ quidẽ diſciplinã acci

pere ſed potius diſciplina vti ⁊ ꝑ eaʒ
diſcernee.
Bcata ãt guome ſupꝛa poſt
quã egit de ſyneſi. HNic agit ð

—„

coõo ꝓbat ipᷣm ibi Signum
aũt SBicit ergo pꝛĩo.ꝙ quedã intelle/
ctualis virtuſ que vocata eſt guome fʒ

ome. Pꝛiĩo aũt ꝓponit in·

quã vocam aliquoſ hoies eugomonaſ

⁊ quos aimꝰ habere guomẽ. hec inq;
virtus eſt iudiciũ rectum epyeikeos.i.
de iuſto ſeu iure epyeke de quo dictum
eſt ſupꝛa icer. Sedo ibil Signuz
aũt Heclarat iſtud ex quodã ſigno.d.
ꝙ ſignũ eſt guome ſit iudiciũ rectuʒ

de iure epyeke qꝛ hoĩem epyekẽ qui

ſez habet iuſticiã epyekeie dicim eſſe
maxime ſyguomonitũ.i.hñtem guomẽ
vel ſyguomẽ. ⁊ dicimꝰ hoĩeʒ ſyguomũ
habere epykes.i.ius ſeu notitiã iuris
epyekis circa quedam opabilia. Ex
quo ſequit᷑ ꝙ guome vel ſyguome ẽ re

cta iudicatiua epyekeos.i.iuris e pye

kis. Si aũt eſt iudicatiua recta neceſſa
rio erit iudicatiua veri.alias ꝗppe nõ

eſſet rectaAEſt aũt ſciendũ ꝙ ſicut in
rebus ⁊ legibꝰ eſt ius cõe habens locũ

¶ Mota vero ꝙ ideo non facit hic Ee⸗

vt in plurib eſt tamẽ deficiẽs in ꝗbuſ
dam paucis caſibꝰ in quibuſ ius ſingu
lare ꝙ grece dicit᷑ epyekeſ coꝛrigit iuſ

cõe ꝙ dicit᷑ legale.ſic in appetitu hũa

no debz eſſe iuſtitia iuris cõis electiua
⁊ operatiua que dicit᷑ cõis iuſticia:Et

cum hac debet eſſe iuſtitia iuris ſingu/

laris ⁊æ epyekis electiua ⁊ operatiua
que dicitur epykaia. ſic etiã in intelle
ctu eſt quedã notitia iuris cõis diſcreti
ua que dicit᷑ ſyneſis habens locũ vt in
pluribus caſibus ⁊ cum hac debet eſſe
alia notitia iuris epyekis ⁊ ſingularis
diſcretiua que dicitur guome vel ſyguo
me habens locũ in pautioꝛibus.

AUnt at oẽs hit Supꝛa egit
— de ptibus pꝛudentie ſigillati
Piic autem agit de quibuſdaz

earum cõiter. Pꝛimo ergo ꝓponit in
tentum. Fo declarat ipᷣm ibil Dicimus

enĩ tercio infert vnũ coꝛrelarium ibij.

Pꝛopter qð ⁊ pꝛincipiũ l. quarto dat

vnum documẽtuʒz ibil Quare opoꝛtet
Zicit ergo pꝛimo ꝙ oẽs habituſ de ꝗ/
bus actum eſt. ſ.pꝛudentia intellectus
guomẽ ⁊ ſyneſis ſunt tendẽtes in idẽ

qꝛ in eandẽ materiam. puta cõſiliabi/

lem ⁊ in eundem finem.puta in eum
quem pꝛincipaliter intendit pꝛuden/
tia. onſequẽter ibil Zicimus enim
Vnducit ad hec tria media. fm ibil.
Omnes eni potentie terciũ ibi Pꝛo
pter quod naturalia Pꝛimũ mediuzʒz
ſummit ex cõi modo loquẽdi dicens ꝙ
nos cõiter dicimus ⁊ attribuimꝰ guo/
mẽ ⁊ ſyneſim pꝛudentiã ⁊ intellectuʒ
in eoſdem hoĩes ſic ꝙ cui attribuummus
vnum iſtoꝛum habituũ ei attribuimus
⁊ reliquos inferẽtes ⁊ illatiõem faciẽ

tes.ſi cõcedãtur aliqui babere guomẽ

iam inferimus eos habere intellectuʒ
æ eſſe pꝛudentes ⁊ eſſe ſynetos. Ex
quo poſſet foꝛmari talis ratio.illa que
mutuo ſe cõſequũtur tendunt in idem
ſed iſti quatuoꝛ habitus mmuoſe cõſe
quũtur. quare tendũt in idem. buiꝰ rõ
nis minoꝛẽ declarat in littera vt viſů ẽ

“ eE õ èVMM õ
„ S
4
,
.

LIIBRO
tionẽ de eubulia quia eſt diſpoſitio ad locum habet in pautidꝛib non poſſet ntr u
qolibʒ iſtoꝝ quatuoꝛ fʒ ꝙ icludũt iudi eſſe circa omnia. circa que eſt ſyneſis inendans 1
ciũ. Sicut ei ĩ queſta ẽ diſpoſitõ ad ſen ⁊ pꝛudẽtia que locũ habent vt ĩ pluri Inicenc⸗
tentiam. ſic cõſ̃ iliaris inquiſt itio eſt di⸗ bus.addit ꝙ epyeikea que ſunt obie iitlliet
ſpoſitio ad cõſiliare iuditiũ. Oĩs autẽ cta ipᷣius guomi ſunt cõia oĩim bonoꝛũ Cntlacreſe
diſpoſitio habet vłr eandem materiã humanoꝝ in eo ꝙ ſunt ad aliũ per qo ſſspeninmee
⁊ eundem finem quaʒ ⁊ quem habet cadunt ſub rõne iuris. In oĩbus enim ſenspelte
9 foꝛma ad quã diſponit ⁊ ideo nõ opoꝛ bonis humanis põt contingere caſus emumnide,
tuiꝭ ꝓbari ꝙ eubulia in idem tenderet ptinẽs ad epyeilꝛeã ⁊ ad guomẽ.qua ur tbere co
cum iſtis quatuoꝛ.¶ Scòm medium ad re ſupponi poteſt ꝙ pꝛudęẽtia ſyneſis 6tsnanral
ducit ibil Omnes enĩ potẽtie] Et hoc ⁊ guome ſũt adequate circa eadem. Sefernammie
ſic.omnes potẽtie que ſũt circa extre/ Hoc autẽ ſuppoſito patet ꝙ oĩa ſũt cir Goͤrelpoſ
ma ⁊ ſingularia operabilia tendũt in ca extrema ⁊ ſingularia opꝑabiliũ quia iſnunt
idem.ipᷣa nãq; opabilia ſunt generali conſtat ꝙ pꝛudentem opoꝛtet cogno/ 6iemt wonnan
ter eadem materia ⁊ omnia oꝛdinant ſcere ipᷣa ſingularia opabilia. hec autẽ nlrgfungzt i
ad eundem finem vt ſupꝛa li.j.in pꝛo/ ſunt extrema qꝛ opabilia ſub rõne cõi itwumgmin
bemio. ſed omnes iſti quatuoꝛ habitꝰ poſſunt pertinẽ ad ſcĩazʒ ſed vt ſũt hec eſwabeben
ſũt circa talia.quare oẽs tendũt in idẽ hic ⁊ nũc opabilia pertinẽt ad pꝛudẽ Iſteloei iciin
buius rõnis ponit pꝛimo minoꝛẽ. fſo ðᷣ tiam ſyneſim ⁊ guomẽ. ¶ Beinde ibij ninmgini
clarat eam quãtum ad pꝛudentiã ſyne Et intellectꝰ Peclarat idem de intel rannrſ.e.
ſim v guome ibil Et in eo quide intellect' eſt erremox in eenim
im ⁊ guome ibi quideʒ ſter lectu.d.qꝙ intellectꝰ eſt extremoꝝ in ea Afoorbenere
cio,quãtum ad intellectum ibil Et in/ dem parte ſũmendo extrema. Sũt enĩ igunlaſ
tellectuſ Dicit ergo pꝛimo ꝙ oẽs hee quedã extrema vłia ⁊ quedã extrema ſnitai ie
potẽtie ſcʒ pꝛudentia. ſyneſis.guome ſingularia. Extrema quidẽ vłia ſũt p us arineler
intellectꝰ ſunt vłr exrremoꝝ ⁊ ſingu poſitiões pꝛime ⁊ ĩmediate cõſtantes ikinnnuud
larium per nos opabiliũ.¶ Sed videt ex pꝛimiſ termis ⁊ extremis iter quoſ Aweisnn
ꝙ iſtos habitus non debeat vocare po non cadit terminꝰ medius.⁊ taliuzʒ ha ielemn .
tentias cuʒ diſtinxerit inter habitus ⁊ bitus eſt qui dicitur intellectꝰ ⁊æ nõ ali Runr „
potẽtias.ſupꝛa li.2.c.ꝭ.¶ Sed dicẽdũ qua rõ.hec autẽ ſunt extrema fʒ demõ ei . er⸗
ꝙ potẽtia ꝓpꝛie ſũpta eſt illa vis qua ſtratiões imobilium ⁊ vłium ⁊æ pꝛimo e⸗ .
ſ impliciter poſſumuſ.et hoc modo ha/ rum ⁊ ſimpliciter terminoꝝ.qꝛ ad ta/ ſinen
bitus non ſunt potentie.ſed diſpoſitio lia ⁊ in talibus eſt ſtatus demõſtratio d .
nes potentiaꝝ vt dictũ eſt ſupꝛa in paſ nũ.Extrema vero ſingularia ſunt cõ/ nchülinf
ſu allegato. Alio mõ dicitur potentia plexiões ſingulares in pꝛacticis cõſtã Alutachua
large pꝛo eo ꝙ non ſimpliciter ſed ta tes ex termis extremis in ſingularita/ nckh hſttü
liter.puta pꝛompte ⁊ bene poſſumus te ⁊ cõtingentibꝰ ⁊ ſunt alterius gene mmmgſthlam.
⁊T hoc modo habitus poſſunt dici potẽ ris ꝓpoſitionũ.hec enĩ ſunt pꝛincipia Ullinnmnuit,
diſponunt potẽtiaz ad meliꝰ poſ ſumpta a fine cuiuſ gratia hoc agit᷑ hic ſihfügafi
ſe ¶ Seinde ibil Et in eo auide a 1 nunc ⁊ ex calibus ſingularib colli/ eſangütim
bat ꝙ pꝛudentia ſyneſis guome ⁊ ſy⸗ gitur vłe ⁊ hoc mõ talia ſingłaria ſũt ätfiziden
guome ſunt extremoꝝ ſingularium. d. extrema ⁊ in eis eſt ſtatus.quare hoꝝ niktnmgß
m eo ꝙ ſynetus.i. bñ iudicans ⁊ eu ſingulariũ opoꝛtet bene operantez ha pnptienne p
gomꝰ.i.vñ pticłarit᷑ ſententias vel ſy- bere ſenſum. hic autez ſenſus eſt intel Anbkufi in⸗
gomus.i.bene cõtẽperũter ſententi lectꝰ. vt expoſui ſupra eo.li.ca.9.Sic ltpmi ſnt
ang eſt iudicatiu de illis de quibus iu igitur habemus ꝙ tam pꝛudẽtia qᷓ; ſy Ehenient
dicit pꝛudensapparet ſupple ꝙ hec neſis qᷓ; guome vel ſyguome qᷓ; intelle Npammtistie
ſũt circa extrema ⁊ ſi ingulartaais ctus ſũt circa extrema ſingłaria ⁊ per erhſetige
vero poſſet videri alicui ꝙ guome que cõſequẽs ꝙ tendunt in idez.¶ Enr ibi nni nientti

—

–☛
ümaü
eng in
SW onmn
ſig mlinn
ennaene
Nopangii
entem e⸗
lri M
Popabiluſtnn

aſaigſeini

Elec ſtemnn

enchemen S
naftit eiim

Smemandiſtt

ine t imrdictecäin
nstamensan
nn ecig. ali
urmeelec'd no
liſmernenekzd

um Kkum dn.

nindn
Sid ans Nñti

nſogdenna .

Jlmrsinſellti

emnenisn ſini

't ſamne⸗

i beceni

raui güm
albos ſnant
enöͤnlaſien
eoktans n

7

larium

NPꝛopter qð natuãlia ꝓpbat idẽ alia
rõne intendens ſic arguere. Illa ten/
dunt in idem que ſunt nobis quaſi cõ/
naturalia.ſed hec ſũt nobis quaſi con
naturalia. quare tendũt in idem. bui
rõnis ponit minoꝛẽ tanquã ſignũ con
cluſionis ꝓpoſite.d. ꝙ pꝛopter hoc ꝙ;

iſta tendunt in idez circa ſingularia vi
dentur habere cõnexionẽ naturaleʒ t

eſſe nobis naturalia. videmus enim ꝙ
nullus per naturã eſt ſapienſ.i.metha
phiſicus vel phiſicus. Nullus enim at
tingit ad ſapialem notitiã niſi per eru
ditiõem ⁊ doctrinam vel per inuentio
nem longiſſimaz ⁊ ſumme laboꝛioſam
videmꝰ tamen ꝙ muln ſine eruditione
⁊ ſine ſtudio habent guomẽ ⁊ ſyneſiʒ

æ intellectũ.i.quãdam induſtriam na

turalem per quã poſſunt in opera iſto
rum bituum. vt.j. eo.li.c. de democita
⁊ eſt ſuper hoc naturale ſignum. quia
talia eſtimamꝰ ſequi vario modo fᷣʒ va
rietaẽt etatũ. Eſt eni aliqua etas que
magis habet intellectũ ſyneſim ⁊ guo
mẽ quã alia vt natura coꝛpis ⁊ anime
exñte cauſa talis induſtrie. Cuiꝰ cauſa
eſt quia intellectus in cognitiõe ſingu
lariũ maxime vtitur ſenſibꝰ.⁊ qꝛ diſpo
ſitio ſenſuũ variat᷑ ſʒ etates hinc eſt ꝙ
etiam m etates variat᷑ intellectualis

notitia ſingulariũ¶ Cũñr ibil ꝛopter

qð ⁊ pꝛincipiũ Infert vnũ coꝛrelariũ
d. ꝙ ꝓpter hoc qð dictum eſt intelle/
ctum eſſe ꝓpoſitionũ pꝛimaꝝ vłium ⁊

extremaꝝ ſingularium. ſequit᷑ ꝙ intel

lectus eſt pꝛincipiũ ⁊ finis. ꝓcedẽdo
enĩ ab vłibus ad ſingularia. intellectꝰ
vkiuz en pruncinin ⁊æ intellectus ſingu
finis. Et hic ꝓceſſus eſt cuzʒ
deſcendimꝰ a pꝛincipijs moꝛalibꝰ ſcije
ad opera pꝛudentie.ꝓcedendo vero a
ſingularibus ad vłia intellect ſingula
rium eſt pꝛincipiũ ⁊ intellect vłiuʒ ẽ
finis. Et hic pceſſus eſt cuʒ colligimꝰ
pꝛincipia moꝛalis ſcie ex operibus ex
periẽtie.ex hijs enĩ operibꝰ hũanis fi/
unt demõſtratiões ⁊ etiã fiunt de hijs

yvt ſupꝛa li.j.ĩ phemio. Cõſequẽter ibi

DVI.

Auare opoꝛtet dat vnũ documẽtum
.ðd. ꝙ in diſciplina moꝛũ opoꝛtet atten

dere ad enũtiatiões ⁊ opiniões.quã/
uis nõ demõſtrabiles viroꝝ exꝑtoꝛum
qꝛ experiẽtia fecit artezʒ.vt in phemio
methaphiſice ⁊ viroꝛum ſenioꝛũ.qm̃
in antiquis eſt ſapientia.i.pꝛudẽtia vt
ait Yob. ⁊ viroꝝ pꝛudentũ qui neceſſa
rio ſunt boni quãdiu ſunt pꝛudẽtes.vt
j.e.li.ca.penł. ad hoc inquã. opoꝛtet
non minꝰ attendere qᷓ;ᷓ ad demõſtratio
nes ſcholaſticoꝝ hoĩm. qꝛ pꝛopter ba
bere viſum intellectualẽ ex longa tem
poꝛum experientia optime vidẽt pꝛin

Seinde epylogat.d.ꝗd igit᷑ eſt pꝛu
entia ⁊ ſapia. ⁊ circa que obiecta eſt
exñs vtraq;.⁊ quoniã alterius pticule

cipia ⁊ regulas actuũ humanoꝛum.

¶Mueſtio decimaquinta.
NS euidentiã pꝛedictoꝝ que⸗
fmfFrrrritur. vtruzʒ eubulia ſyneſis ⁊
ome ſint ptes pꝛudẽtie an
irtutes ab ipᷣa diſticte ⁊ arguit᷑ ꝙ nõ
ſint ptes.pꝛimo qꝛ ᷣm Tulliuʒ. 2. re/
thoꝛice. oẽs ptes pꝛudentie ſunt tres
ſcʒ memoꝛia per quã anim repetit il/
la que fuerunt.ꝓuidentia per quã ali/
quid futurum ꝓſ picit᷑.vt caueat᷑ vel ef
fectus mancipet᷑.intelligẽtia per quazʒ

ea que ſunt pſpicimꝰ vt ſciamꝰ. memo

ria per quã ea que fuere mente recol-/
liguntur. ſed eubulia ſyneſis ⁊ guome

nõ ſunt ꝓuidentia.intelligẽtia memo
ria. quare nec ſũt ptes pꝛudẽtie.¶ Ge
cũdo.qꝛ ſʒ MMacrobiũ.li.j. de ſomno

ſcipioniſ. oẽs ptes pꝛudẽtie ſunt ſex. ſ.
rõ inueſtigans futura intellectꝰ diſpo/
nens pñtia. memoꝛia retinẽs pꝛeteri
ta. docilitas aptans nos ad hec omiĩa
circũſpectõ ad colligendũ bona. cautõ
ad declinãdũ mala. ſed eubulia ſyne⸗
ſis ⁊ guome nõ ſunt iſta.nec iſtoꝛũ ali
ua.quare nec partes pꝛudentie.
Lercio.qꝛ omnes ptes pꝛudentle
ſunt ptes habitus cum vera rõne acti/
ui cum vᷣm philoſophũ.ſupꝛa eo.li.c.6
pꝛudentia ſit talis habitus.ſʒ eniilis
5

anime virtus bec ⁊ illa dictũ eſt ſupꝛa

ſyneſis ⁊ guome non ſũt ptes hurꝰ ha
bitus cuz talis habitus poſſit eſſe ſine
ipis. quare vt pꝛius ¶ QAuarto qꝛ pteſ
pꝛudentie vel ſunt ſubiectiue vel eẽn/
tiales vel integrales.ſed iſti habitꝰ nõ
ſunt pꝛudentie ptes ſubiectiue cũ pꝛu
dẽtia pᷣdicetur de ipᷣis.vt habet᷑ ex tex
tu nec eẽntiales.qꝛ nõ ſe habent ſicut
materia ⁊ foꝛma nec integrales hõge
nee.cum ſint diuerſarum rönum nec in
tegrales ethõgenee.qꝛ tũc rcitudo cu
iuſiibʒ iſtaꝝ habẽt aliã rcitudinẽ oĩbꝰ
cõem ꝙ eſt incõueniẽs cum non ſit rci
tudo rcitudinis.quare vi pꝛius.Sed
in oppoſuum arguit᷑ ꝙ ſint ꝑptes pꝛu/
dentie non virtuteſ ab ipᷣa diſtincte.qꝛ
vel eẽnt virtutes moꝛales vel intelle/
ctuales.nõ aũt moꝛales cum ſint in in
tellectu nec intellectuales a pꝛuden/
tia diſtincte.qꝛ oĩs virtus intellectuał
vel eſt inte llectus vel ſcia vel ſapia vel
ars vel pꝛudentia.ſupꝛa e.li.c. 4. Szʒ
iſti habiius nõ ſunt intelleciꝰ nec ſcia

ſolutiõe queſtiõis pꝛimo videnduʒ eſt
que ſunt ꝑtes pꝛudentie ⁊ quare dicũ
tur ꝑtes.fo dicendũ eſt ad queſitũ.
De pꝛimo ſciendũ ꝙ virtuſ poteſt in

telligi habere ꝑtes dupliciter.pꝛimo ꝗq

dem ꝙ in habitu totali includat habi/
tus ptiales cõſtituentes habitũ totalẽ
ſicut habitus ꝓpoſitiõis includit hitus
terminozum. ⁊ generaliter hitus com
plexus includit hitus icõplexiõiſ. alio
modo ꝙ virtus habeat plures actus.
ſic ꝙ quilibet ſit ptialis reſpectu eius.
ſicut liberalitas habet dare vbi opoꝛ/
tet⁊ accipere vñ opoꝛtet.foꝛtitudo hʒ
inuadere ⁊ babzʒ expectare ⁊ hoc mõ
virtus vt diſponit ad duo vel ad plura
opera dicitur quoddã totũ reſpectu ſui
vt determiate diſpõit ad iſtud opus vł
ad illud ſicut diceretur ꝙ virtus recte
inuaſiua ⁊ virtuſ recte expectatiua ſũt
due pteſ foꝛtitudinis que recte inuadit
⁊ recte expectat non quidem ꝙ ſint di
ſtincti hitus cõſtituentes vnũ habitum

nec ſapĩa nec ars. quare reſtat ꝙ ſint
pꝛudentia vel ptes pꝛudentie. Pꝛo

LIBRO

MHunc aũt in ꝓpoſito non inquirimus
ptes pꝛudẽtie pꝛimo mõ ſũptas. quia
tunc quereremꝰ bitus cõplexos rerum
agibilium.ſed querimꝰ ptes fᷣo modo

dictas Ce aipe ſikne partes

potentiales. ¶ Eſt ergo ſciendum fo.
ꝙ quatuoꝛ ſunt opera pꝛudenuie. pꝛi/
mũ eſt conſiliari querendo. vt ſupꝛa. 4
li. c. 6. Gcm eſt iudicare de inquiſii
per cõſiliuʒ.vt habetur bic.c.xj.terciũ
eſt pᷣiudicata pᷣcipere. pꝛudentia enim
eſt pꝛeceptiua.vt habetur ibidẽ. quar

tuʒ eſt pꝛecepta exequẽda agere.⁊ iõ

in eius diffinitiõe dicitur ꝙ eſt habitus
actiuus.¶ Scðz hoe ergo poſſet dici ꝙ
virtus bene cõſiliatiua ⁊ virtus bene
ludicatiua ⁊ bene pꝛeceptiua. ⁊ virtuſ
bene actiua eſſent quatuoꝛ pteſ pꝛudẽ
tie modo quo dictum eſt.¶ Cerciũ ſciẽ
dum ꝙ qolibet iſtoꝛum quatuoꝛ opeꝝ
requirit in hoie bene operãte quatuoꝛ

hitus vel quatuoꝛ hitualitates p quos

vel per quas redditur opus bonuz. bñ

tatem memoꝛiã ⁊ rõnem quoniã con/
ſiliari eſt qd dam querere ⁊ conſilium
queſtio.vt ſupꝛa li.ʒ.c.õ.¶Ad bñ aũt
querere requirit᷑ ptãs iueniẽdi mediũ
que quidẽ habet᷑ vel ex ꝓpꝛia ſagaci/

ꝙ ſolertia.i.ſubtilitas ⁊ ydoneitas in
ueniẽdi medium tẽpoꝛe impſpecto.ſu

pta vero in agibilibꝰ mozalibus di

citur euſtochia que idem eſt ꝙ conſilia
ris ſolertia vel habetur ex aliena eru/
ditioue que ſupponit docilitatẽ requit᷑
etiã retentio inuẽtoꝝ ex ꝓpꝛia ſagaci⸗
tate vel ex aliena eruditione.⁊ hoc fa
cit memoꝛia.requirit᷑ etiã inuentoꝛum
⁊ retẽtoꝝ collectio. ⁊ hoc facit ratio
hbec igitur quatuoꝛ conſequẽter apta/
ta reddunt bonũ cõſiliũ. vnde verſus.

Qui ſolers docilis memoꝛ eſt. ikir.

rõnis.reciũ cõſiliũ pficit ille ſuũ.l¶ Et
per oppoſitum quatuoꝛ ſũt peccata ꝗ
bus vitiat᷑ omne conſiliũ.videlicet tar
ditas ingenij contra ſolertẽ euſtochiã
indocilitas animi cõtra docilitatẽ.obli

enim cõſiliari requirit euſtochiã docili

tate que generaliter ſumpta idem eſt

Hheliaen
ſenaſanten
füönatineni
(oelsig⸗

Aupcitin

geuiiiunare
amennumuß
uiil ſenlu
nimn rude
ſiniauſue
mi ſlogiſni.
Mit mnnote
VINNeitann
ninis hoſton
iot gs er
Nncoponagen
Nctur elin be
ſinmweitmin
Nbbitopavi
iA deceſtmet

iocepns nniu

Etdiciinelecti
Mwonminorisdian
cktinreleans.
rus aitexcin
Cnöenoiman
lgit bwr ſp
lüli ſan
wwininſperno⸗
tmn
Nitniciieſdin
ſſhencherire⸗
Müdiämrcardon
üminninnne
mſgnelmngſen
(anh cinni
r ſeſts cauri
iſendent bone
igkinmn d
iuüſtinion
Een unihlt

Nbabemrhi
eregnilen
eNargeſt⸗
Mergoeſan
unatI

Maehn

mnilit

eng
iedeneggingn
biuilusen

eddnr eenin.

nnequmicttünl
nit önnwi
n enn
1 136
ni is ienidi
Aſeler ppruſt
Uuer iumpta i
ilinas 1 cone
miieing

Plin in
eideneie

Ababem alini
pni alti⸗
ni
ienaerud
ennmiaiin⸗
lenv,zNit⸗
—Rrõ
=
cNKRNa ſinin
iminmm

uio vel in memoꝛia contra memoꝛiaʒ
inertia ſeu ignauia rõcinãdi ⁊ cõferen
di cõtra rõnem. vnde verſus. Lardus

⁊ indocilis ignauus ⁊ ĩimemoꝛ extäs
NRectuʒ cõſiliũ non facit ille ſi uu.Eene

cte autẽ iudicare ꝙ eſt ᷣm opus pꝛu/
dentie requirit pꝛudẽtialẽ intellectum
pꝛudẽtialẽ ſenſum.pꝛudentialẽ circũ/
ſpectiõem. pꝛudentialẽ cautelã.qꝛ cuzʒz
ſniale iudiciũ ſit cõcluſio pꝛactici ⁊ ex
tremi ſillogiſmi.opoꝛtet ſane capere
maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ ⁊ excludere defecti/
ua a maloꝛi ⁊ a minoꝛi.cõceptus autẽ

maioꝛis pꝓpoſitionis eſt ſana eſtimatõ

finis ⁊ legis ꝓpter quẽ ⁊ ᷣm qᷓ; hic ⁊
nunc opoꝛtet operari.⁊ hec eſtimatio

dicitur intellect bic in textu.c.iʒ.
Prcerpus aũt minoꝛis eſt ſana appᷣ/

enſio pñũ opabiliſ qð agit᷑ ⁊ circa qð

agit. ⁊ hec eſtimatio vocat᷑ ſenſus.q;
uis cõceptus vtriuſq; ꝓpoſitionis poſ

ſet dici intellectꝰ tñ a ꝓpꝛietate cõce/

ptus minoꝛis dicitur ſenſus. hic auteʒ

vere eſt intellectus.vt habet᷑ hic ca.izʒ.
Sefectus aũt excludit᷑ a maioꝛi ꝑ re/
collectiõem oĩm circũſtãtiaꝝ que debẽ
tur operi ⁊ hoc fit per circũſpectiõem
nihil eniĩ aliud eſt circũſpectõ qᷓ; circũ
ſtantiaꝝ oim inſpectio. a minoꝛi vero
excludit᷑ defectus per diſtrictiõem bo/
noꝛũ ⁊ maloꝛũ poſſibiliũ euenire actui

vel operi que diſtrictio per illum ma/

crobiũ dicitur cautio vel cautela per qᷓ;
cauẽtur iminẽtia mala. hec igitur qua

tuoꝛ ſcʒ intellectus ſenſus circũſpectio

cautela cõueniẽter aptata reddunt
ſanum iudicium. vnde verſus. Hic in/

tellect. ſenſus. cautela maloꝛũ.ẽs
circũſpecta.dant bona iudicia. Et per

oppoſituʒ iſtoꝛum cõtraria dant mala
iudicia.ſ.hebetudo mentis cõtraria in
tellectui inſenſibilitas vel inſenſatio

cõtraria ſenſui. Incautio vel incaute

la cõtraria cautele pꝛudentiali que a
multis ſtulticia dicit᷑ vbi eſt pᷣcipitatio
ad picula ſine neceſſitate. Incircũſpe/
ctio cõtraria circũſpectiõi.vnde verſus
ANens hebes iſenſata manẽs incau

ta periclis. Incircũſpecta dãt mala iu

dicia Recte autẽ pᷣcipere ꝙ tercium
opus eſt pꝛudẽtie.requirit duo ex pꝑte
intellectꝰ ſcʒ determinatã certitudineʒ
vel certã determinatiõem ⁊ efficacem
ſuaſiõem ⁊ ex pte appetitus alia duo
ſcʒ benignitatẽ ⁊ cõſtantiã.bonitaſ.n
finalis pꝛecepti depẽdet ex intellectu
precipiente vel depꝛecante vel ex ap/
petitu obediẽte vel exandiẽte. aliaſ pᷣ
ceptũ ⁊ depꝛecatio effectu carerent.
Intellectus aũt ſe habet ad appetitũ
in rõne pᷣcipientis.vt dicit᷑ hic.ca. xj.
vel in rõne depꝛecantis. vt ſupꝛa li.j.

ca.is.vtrũq; autẽ ſiue pᷣceptũ ſiue depᷣ

catio dicitur quedã ſuaſio vt habet᷑ ibi
dem.(Ad hoc igitur ꝙ pᷣceptũ vel de

pꝛecatio ſit efficax requiritur in intel.

lectu determinata certitudo.aliꝗ enim
ſunt qui quãuis iudicauerit taliter agẽ
dum eſſe ſemp reuocãt in dubiũ.Et iõ
eorũ pᷣceptũ vel depꝛecatio nũ quã eſt
efficax.requirit᷑ etiam ſuaſio ad tollen
dum difficultatẽ ab appetitu ⁊ ad ſti/
mulandum eum ad obedire vel exau/
dire.⁊ hoc vocatur apud philoſophos
ſuadere ⁊? apud theologos ſcinderiſa
re.i.ſtimulaẽ cõtra malũ ⁊ ad bonum
requirit᷑ etiam ex pte appetitus beni/
gnitas ad exaudiẽdũ rõem que ad op
timã depꝛecat᷑.ſupꝛa li.j.c.ið.Dicitur
eni benignꝰ quaſi bene ignitus vel bñ
natus ad bene aſſerciendũ bonis. reqꝗ

ritur etiaʒ circũſtantia volũtatis ad fir

mãdũ hoĩiem in bono ꝓpoſito.qꝛ ſine

firmitate ꝓpoſiti fruſtra pꝛeceptũ eſſʒ
bee autẽ quatuoꝛ ſcʒ determina/

ta certitudo viuax ſuaſio. benignitas ⁊

conſtantia cõueniẽter aptata reddunt
vtile pꝛeceptũ.vnde verſus.Certa ſua
ſiua. mens cõſtans atq; benigna. Vti/
le pᷣceptũ pficit ipᷣa ſunʒ. Et per oppo
ſitũ ambiguitas ⁊ dubietas mẽſ oria
certitudi ⁊ fatuitas contraria ſuaſiõi pᷣ
ceptiue vel depꝛecatiue.malignitas ⁊
ad malum ꝓnitas.cõtraria benignita/

ti. Incõſtantia ꝓpoſiti contraria con.

ſtantie reddũt pꝛeceptum vanũ Aut
„ 4

LIBRO

le.vnde verſus.Ambiguus fatuus in/
conſtans atq; malignꝰ. Nanũ pᷣceptũ
conſtruit ipᷣe ſuum. ¶ Agere vero ⁊ ad
opera applicare qð eſt quartuʒ opus
pꝛudẽtie requirit ad ſui bonitatẽ qua
tuoꝛ. duo ꝗdez eẽntialiter ⁊ duo quaſi

a ccidentaliter. eẽntialiter quidẽ reꝗ/

rit ꝓuidentid atq; vigilantiã.Accidẽ/
taliter vero diligẽtiam ⁊ ſollicitudinẽ
qð declaratur in quodã exẽplo recita
to per hug.de ſancto vic.in didaſcali⸗/
con dicit eniĩ ꝙ apud veteres philoſo/
pbos fuit öſcripta lectica philoſo phie
poꝛtata per duos iuuenes apparenteſ
exterius ⁊ p duas puellas latentes in
teriꝰ vnꝰ iuuenũ vocabat᷑ filos.i.amoꝛ
alter copos.i.laboꝛ.vna puellaꝝ voca
batur philamnia.i.cura vel pꝛouiden
tia altera agremmia.i.vigilantia. Eu
ius rõ erat qꝛ pꝛouidẽtia curat de hijs
que cõſilio inueſtigata ſũt ⁊ iudicio de
termiata ⁊ pᷣcepto iniuncta. vr videlʒ
nullum eoꝝ deſit. vigilantia vero intẽ

dit qualiter pagitur opus ex oĩbus p/
uiſis.ſed diligẽtia amoꝛi cõnexa e 4

continuat ⁊ cõtinuatiõi intẽdit.¶ Sol

licitudo vero laboꝛi cõnexa occupatur

circa plurima ſicut altera mitha.

ee igit᷑ quatuoꝛ cõueniẽter aptata

eliciter pagũt opus ſuũ.vñ verſus.Si
curo vigilo. ſi diligo ſollicitoꝛq;. Atili/
ter pago.que pagenda volo.Et ꝑ op/
poſitũ impꝛouidentia ⁊ ſomnolentia
negligẽtia ⁊ vagabundia pᷣdictis ↄria
nũquã agũt feliciter opus ſuũ.vñ ver/

ſus. Hec ſomnolẽta nec mens impꝛo/

uida felix. Hec toꝛpens anim nec va
gabũda manus. Muũc aũt ad queſitũ
dicenda ſũt quatuoꝛ.Mmũ ꝙ eubu
la nõ eſt virtus diſtincta a pꝛudentia
ſʒ qð nec ſyneſis.terciũ ꝙ nec guome
ſũt inſeparabiles a pꝛudentia.quartũ
ꝙ; ſunt pꝛudẽtie pteſ.i Mꝛimũ pbo ſic
Ois virtus intellectualis eſt determĩa
te veridica ſᷣo modo accepta.ſupꝛa.eę.
li.c. ʒ.⁊.c.ꝗ.Sed eubulia vt diſtingui
tur a pꝛudentia non eſt determiate ve
ridica vt hĩ hic.c.x.quaẽ vt ſic ſũpta ñ

eſt virtus intellectualis nec per conſe
quens virtus cuʒ conſtet ipam ptinere
ad intellectũ. Scðdo pꝛobo ſic. ſicut
ſe habet iudiciarius vſus de opinabili
ſᷣm opinionẽ factus.ſic ſyneſis ad pꝛu
dentiã vt habetur bic.c.xj.ſʒ ille iudi/
ciariuſ vſus non eſt opio diſtincta.nec
hitus diſtinctus ab opinione pꝛima vt
patet de ſe.quare nec ſyneſis eſt diſtin
cta virtus vel diſtinctus hitus a pꝛudẽ
tia. ¶ Zerciũ ꝓbo ſic. nullus bitus in

telllectualis cum vera rõne actiu circa

hoĩs mala ⁊ bona oꝛdinatꝰ finali ad
bene viuere totaliter eſt diſtincta virt
a pꝛudẽtia qð appaẽt. qꝛ iſta ẽ diffini

tio pꝛudentie.ð.e.li.c.oõ. Sed guome

eſt talis hitus.quare non eſt diſtincta

virtꝰ a pꝛudentia. inoꝛ patet ꝙ ſit

hitus itellectualis qꝛ eſt iudicatiua vt

pabetur hic. c. ꝛ2. Eſt etia cum vera rõ

ne actiua. qꝛ eſt annexa inſepabiliter
epyekeie ⁊ eſt circa hois bona ⁊ ma

la ſicut pꝛudentia ⁊ finaliter eſt opus

bene viuere.qꝛ eſt ad finem epyekis.
Iſtas tres cõcluſiões pꝛobo ſumultri
pliciter. Pꝛumo quidem qꝛ nulla rcitu
do operis pꝛudentie in materia pꝛu/
dentie modo pꝛudẽtie ⁊ ad finẽ pꝛu⸗
dentie eſt diſtincta virtus a pꝛudentia
Iſtud patet qꝛ tunc ſupflueret altera sð
tus ⁊ altera rcitudo. Sed eubulia ſy⸗
neſis ⁊ guome ſũt huiuſmõi rcitudo vł
rcitudines. quare nõ ſũt virtuteſ a pꝛu
dentia diſticte. inoꝛ declarat᷑.quia

cõſiliari eſt opus pꝛudentie ⁊ cõſilia/

bile materia pꝛudetie ⁊ modus debit⸗
eſt modus pꝛudentie ⁊ bñ viuere finiſ
pꝛudẽtie. Sed eubulia eſt rcitudo ipᷣᷣ

cõſilij æ mõ debito ⁊ nõ ex ſillogiſmo

falſo.⁊ ad finẽ debitũ qꝛ ad finẽ pꝛu⸗

dẽtie. hec ãt oĩia docet phi.ca. x. ⁊ ſic

patet minoꝛ quo ad eubulid.¶Mꝛoba
tur etiã quo ad ſyneſiʒ.qꝛ indica mo

debito ⁊ ad fineʒ hũane vite eſt opns

pꝛudentie. ſyneſis ãt ẽ reitudo iudicij
de hijs de quibus ẽ pꝛudẽtia æ modo
debito qꝛ eſt euſineſia.i.bene iudicau
ua ⁊ etiã ad finẽ pꝛedictũ.ᷣbic at docet

fikiitn

Uſtunantn ſe⸗
weinnrnd
—
Gunmmcrls
Mins melecn

rig elinſepariis
etrihis ce

mn'Mtalb'
MIfinullielheni

icönera. ſed en

eiwrinſepabil

Audlpudens nn

ihdtacnt
UMMindſinge⸗
inCang u

nunincnincnan
Ennuet ptenenm

hlinfneſs gun

nühtbinminar
pkognammlack
Wllepinpacilin
ludſimintinri
Ulautb'eſinmn'
Maulteriteinenh
nueni ntnte,
fumimnein
neſtiäſtüsten
W

,= =

mtſaͤſe ain

bnng,
mhen

nn

ſis R R
i fn
Lanßti
Dpid Mn
unren
ſneisi
Cshien
ſcnulnshin
utöneaie

Näina'ſndan

Takoitnau
cSeig
eNN
Minm ug
Dedn

1Keian

unen Mizhin
cGnö1
atndNs
ctue
löesgeni
gicenn

-

Gnne in Ndd

Mine t aflit
unmns un
neſupfuera

bciuſnöidken

rtöſümun
nde
8 —

ð

VI. S

philoſ⸗ oph'. c. xj. vbi dicit ꝙꝙ ſyneſis ñ̃
eſt pꝛudentia nec babere nec ſũmere

pꝛudentia. ſed iudiciariꝰ vſus de bijſj

de quib' eſt pꝛudentia alio vel ipomet

pponẽte id qð iudicãdũ ẽ. ꝓbatur etiä

quo ad guome. qꝛ ſicut epyekeia ẽ ve

re iuſticia.nec per cõſequẽs diſtinguir
vlr a iuſticia.ſic guome eſt vere pꝛude

tia quo ad actũ iudicij.qꝛ cum pꝛuden

tia uidicet ʒ aliquas leges ⁊ regulas

—

generaleſ que tenẽt vt in płibꝰ⁊ fallũt

in pautioꝛibꝰ guome ⁊ in illis pautio

ribus iudicat m arbitriũ epyckes re
gulis generalibus pᷣtermiſſis. Sic autẽ
iudicare ᷣm arbitrium epyekes ineſt
opus pꝛudẽtie ⁊ in materia pꝛudẽtie
æ ad finẽ pꝛudẽtie ⁊ mõ pꝛudentie.ſi
cut eſt iudicare ſᷣm regulas generales

ymo etiã potiꝰ qꝛ pꝛudentia eſt ſingu/

larium 7 en vt hic ca. 14. ⁊ ſic

patz tota minoꝛ. ( Scdo argumẽto ſic

nulia stus intellectualis diſticta a pꝛu
dentia eſt inſepabilis a pꝛudẽtia. Iſta
patet qꝛ quis pꝛudentia ſit cõnexa cũ
virtutibꝰ moꝛalibꝰ pꝛincipalibꝰ vt.j.c.
ꝓxumo.tñ nulli alteri virtuti ĩtellectua
li vĩ eẽ cõnexa. ſed eubulia ſyneſis ?
guome ſunt inſepabiles a pꝛudẽtia q
nullus eſt pꝛudens qmn nõ eſt eubulus

euſinetꝰ a eugomy. vt habet᷑ hic ca.l4.

quare non ſunt diſtincte virtuteſ a pꝛu
dẽtia. ¶ Zercio. qꝛ nulla virtus a pꝛu
dentia diſtincta includit pciſe habilita
tẽ nature a cõplemẽtum pꝛudẽtie.ſed
eubulia ſyneſis ⁊ guome includut bu
iuſmõi habilitatẽ nature dicẽte philo/
ſopho ꝙ naturalia eſſe vidẽt᷑ hic ⁊ na
tura ſapiens quidẽ nulłꝰ.guome auteʒ
babet ⁊ ſyneſim ⁊ intellectũ.ſignũ ãt
qm ⁊ etatibꝰ eſtimam ſequi ſed vt na
tura cauſa exñte. includunt etiam com
plementũ pꝛudentie. quia cum aligs

eſt natur aliter aptus inueſuigare iudi/
care ſibi ipi ⁊ alijs recte pᷣcipere ⁊ ad

opus applicare.iſte quidẽ habilitateſ
naturales per habitũ pꝛudẽtie ad bo

mun determinate recipiunt cõplemen

tum virtuoſuz. ſicut colligi poteſt ex di
ctis philoſophi.qꝛ ille tres diſpoſitio⸗
nes non ſunt virtutes diſtincte a pꝛu/
dentia.¶ Auartã concluſiõem ꝓbo ſic

Illa ſunt partes pꝛudetie potentialeſ

que ſunt habitus pꝛudentie pᷣciſe acce
pius vt diſponit ad iſtud opus vel ad

illud. vt patet ex modo accipiẽdi ptes
potentiales ſuperius expolito. ſed ſic

eſt in pꝛopoſuo. qꝛ pꝛudentia vt dicit
pꝛeciſe rcitudinẽ babitualẽ vel actua⸗/
leʒ conſilij eſt eubulia.qꝛ quecũq; dicũ

tur de eubulia poſſunt vere dici de pꝛu
Qsẽtia ſic accepta.ipᷣa etiã vt eſt hitua/
lis vel vſualis rcitudo iudicij eſt vere
ſyneſis ⁊ euſineſia.qꝛ quecũq; dicunt

de euſineſia vere poſſunt dici de pꝛudẽ
tia ſic accepta. nec obſtat ꝙ phi. dicit
ſyneſim non eſſe pꝛudẽtiam. tamẽ qꝛ
ipᷣe ſũmit ſyneſim pꝛo vſu- pꝛudentiaz
autem pꝛo habitu ⁊ hoc modo vna nõ
pꝛedicatur de reliqua tamen quia ſũ
mit ſyneſim cum pꝛeciſione conſilij ⁊
pꝛecepti.pꝛudentiam aũt cuʒ incluſio

ne iſtoꝛum. &t ideo nec boc mõ pꝛu/

dẽtia pꝛedicat᷑ de ſyneſi. quãuis vere
dici poſſit ꝙ iſte habitus quo recte iu⸗
dicamus in agibilibus eſt vere pꝛuaẽ

tia ⁊ illud rectum iudiciũ in actu ⁊ en

am in vſu eſt pꝛudenna in actu ⁊ vſu
Ipa etiam pꝛudennia vt eſt pꝛeciſe iu
dicatiua ſecunduʒ arbitrium epyekes
generalibus regulis pꝛetermiſſis ipᷣa
eſt vere eugome. quia quecunq; dicun
tur de guome vere poſſunt dici de pꝛu⸗/
dentia ſic accepta. vt babetur ex di⸗
ctis philoſophi.quare eubulia euſine
ſia ⁊ eugome ſunt partes potentiales
pꝛudentie.ſic ꝙ ſunt vnus ⁊ idezʒ pꝛu
dentialis habitus. tamen ad aliud
ad aliud opus determinatus ſicut fu/

i expoſitum vel ſunt rectitudines ipſo

rum operum. vt plurimuʒ q; ſonare vi
detur littera philoſophi. de quo con/
ſtat euidenter ꝙ non ſenſit eſſe diſtin/

ctos habitꝰ vel diſtictas virtutes a pau
dentia.¶ Ner hoc dicendũ ad pꝛimu

IIBRO.

in oppoſitum: ꝙ pꝛudentia intelligen

tia.⁊ memoꝛia.non ſũt tres virtutes
ab inuicem diſtincte nec a pꝛudentia
quia ſtultum eſſet dicere. ꝙ virt⸗ ar/
guens ex pꝛeteritis ad futura ⁊ agẽs
pñᷣtia diuideret᷑ in tres virtutes.quaꝝ
vna cõſideraret añs de pᷣterito ⁊ alte/
ra inferret cõſequẽs de futuro ⁊ alte/
ra applicaret argumẽtum ad opus in
pꝛeſenti ꝓpoſito ſed eſt vna ⁊ eadem
que totum argumẽtũ foꝛmat ⁊ ipᷣm ad

opus applicat. ¶ Ad aliud dicendũ ꝙꝓ

ille ſex partes ſũmẽde ſunt ᷣm moduʒ
expoſitum qꝛ memoꝛia ⁊ rõ docilitas
deſeruiunt pꝛime operatiõi pꝛudẽtie
que eſt conſiliari ſeu eubuliʒare. intel
lectus aũt circũſpectio ⁊ cautio deſer
uiuni.ᷣo ꝙ eſt iudicare aut ſyneſiʒare
vt dictũ eſt in pꝛima pte queſtiõis.
¶ Ad terciũ dicẽdũ.qꝙ eubulia ſyneſis
T guome pñt eſſe ptes ha bitus cuʒ ve
ra rõe actiui.ſicut expoſui.qꝛ talis ha
bitus poteſt ſũmi.vt diſponit ad omia
opera. ⁊ ſic dicitur pꝛudentia ſicut to

tum.vel vt diſponit pꝛeciſe ad cõſilia,

ri ⁊ ſie dicit᷑ eubulia ⁊ ſic de alijs dua
d quartũ vero dicendũ ꝙ non
ſunt ptes ſubſtãtiue nec eẽntiales nec
integrales.ſʒ a ꝗbuſdã vocat᷑ potẽtia/
les ʒ modũ expoſitũ. ¶ s ej.

Supꝛa egit de partibus pꝛu
dentie ſubiectiuis ⁊ integra
libus. Hic autem agit de eius vtilitate
ſuper hoc autem pꝛimo queſtionẽ pꝛo
ponit.fo ad queſtiõem arguit ibij Sa
pientia quidem ſtercio.queſtionẽ ſol/
uit ibil De hijs ergo dicendũ Bicit §
pꝛimo ꝙ de ip̃is.ſ.pꝛudentia ⁊ ſapien
tia que fuerunt ſupꝛa ſm excellentiaʒ
cõpate.ſupꝛa. c. S. dubitabit aligs inꝗ
ſitus ⁊ queret. vtrũ ſint vtiles ⁊ quid
ideſt ad quid ſunt eanen⸗
ter ibi. Sapientia Ad queſtionẽ ꝓpo
ſitam arguit pꝛobans. pꝛimo ꝙ nõ ſit
vtilis ſapiẽtia. o ꝙ nec pꝛudentia ibi
Lꝛudens autem ſtercio ꝙ neutra ibi
Lgdhuc etiam cõueniens Pꝛimũ p.

Abitabit autẽ vtiq; aliquis

bat dupliciter. pꝛimo ſic. Ois habit⸗

intellectualis vtilis ſpeculatur v cõſidᷣ
rat ea ex quibus fiet ⁊ erit bomo felix
ſed ſapientia mibil boꝛum ſpeculatur
nec nos im eam vt oſtenſum eſt. ſupꝛa
eo.li.ca. S. quare ſapientia non eſt ha
bitus vtilis.huius rationiſ ponit mino
rem ? patet. maioꝛ eni & euidens. qꝛ
nihil eſt vtile niſi in oꝛdine ad felicita
tem. Scðo ibil Nec viuuſ Arguit ſic
DOis habitus vtilis eſt pꝛincipium ali
cuius generationis. Omne quippe ꝗꝙ
eſt vtile.piꝛcipium eſt generationis ⁊
adeptionis finis. ſed ſapientia nulliꝰ
generationis eſt pꝛincipiũ.quare non

eſt vtilis.huius rõnis ponit tantũ mi

noꝛeʒ que haberi poteſt ex hijs que di
cta ſunt de ſapientia. ſupꝛa eo. li. c. S.
Conſequenter ibij Pꝛudentia autẽ
Pꝛobat ꝙ pꝛudentia non ſit vtilis.

pꝛimo autem facit hoc.ſo remouet q;

dam rñſionem que dari poſſet ibij Si
autem non hoꝛum Pꝛimo igitur in/

tendit ſic arguere.Ois habitus ad be

ne operari vtilis reddit nos magis ⁊

melius operatiuos. pꝛudentia tamen

non.quare non eſt vtilis. huius ratio/

nis ponit pꝛimo quãdazʒ ſuppoſitiöe,z

dicens. ꝙ pzꝛudentia bene habet bec
que diximuſ deficere ip̃i ſapientie.ſed

hoc non obſtante queritur. cuius boni
finis gratia opus eſt ipᷣa.i.ad quem fi

nem eſt neceſſaria. Supponitur enim

pꝛudentia eſt illa notitia que eſt cir
ca iuſta que ᷣm ſe ſunt honeſta ⁊ circa
pulchꝛa que ſᷣm naturam ſüt delecta/
bilia vt ſupꝛa li.j.c.iʒ.⁊ circa bõa bo

mini que ſimpliciter ſunt vtilia ei. hec
autem tria amabilium genera ſunt ea
ue operari eſt ſeu intereſt boni viri.
Ex hac autem ſuppoſitione poteſt
haberi maioꝛ argumenti ſcilicʒ q om

nmis habituſ ad bene operari vtilis recd

dit nos magis ⁊ melius operatiuos
Scðo ponit minoꝛem ibi Mihil au/

tem magis.dicens.ꝙ nos nihil ideſt
non ſumus magis operatriui in eo id/

eſt pꝛopter illud qð eſt pꝛudentaliter

1

aliuch,
imeu
rinoules
inechenſ
Cfinen ien
nnens
ſeelinsſaen
linetſeincde
rsundiun
lipengen
iſnns ngfus

— —
=
—

= =

n rucnulere
mlmhtce
Hruemndnne
Gongnumudn
un babee nnns

rungfat

o giunm eſt
untl Etinbuſ
Ceponcerwun ad

mec poeddür
(pedentemt he

aboꝛum bononn
lu ine gyͤſu⸗
Encennri,ſelg
tmrst nimwo

Mrt idcino

nnedennlemet

Wreſtal roar

rcicpſens
ucpenbare,

ünde gnnut

4

tladwnindd igent

ſobonts fuloſs⸗

ſſhnuteiaſnonſ
ithlltſige nde
ſinnſuinſiſti,
hiſtſſieſineren
lplicnigene
ſnniſingtaſcni
afmläme

ſſpienint
onn mi
Peſterbien
mmaſagnant
Peäma

Wema e

ANh
em lll⸗
W Pewuirn,
Ne.Osimdn
Sds
s. edentuler
Amis Misfi
gin ippoſin
nu bene daben

nehiſaiennq 4

ctihni d

.Sunainn
anormu et
ſeſunt doochtan
8nummſünt

fſeire pꝛedicta operabilia que quidem

ſcimus per pꝛudẽtiã. Cui rõ eſt. quia
virtutes moꝛales ſunt bitus operatiui

iuſtoꝛũ pulchroꝝ bonoꝛum. QAuẽad

modũ nec opera ſana.puta bonas di/
geſtiones nec opera bene habentia.
puta motus ⁊ laboꝛes robuſte poꝛta/

re. poſſumus facere in eo ꝙ eſt ſcire ta

lia opera.ſed in eo ꝙ eſt bene eſſe di/
ſpoſitos ab babuu ⁊ ſᷣm bitum ſanita
tis.qð apparet qꝛ non magis operati
ui ſumus digeſtiõis ⁊ operum foꝛtiuũ

ex eo ꝙ ſumus boni medici ⁊ babemꝰ
ſciam medicinalẽ vel exercitatiuam.

¶ Simili modo videt᷑ ꝙ ſcire pꝛudẽtia
liter operari bona non reddit nos ma
gis operationis bonoꝝ operum. ſʒ ſo/
lum habere virtutes moꝛales taliũ o/
peratri
uo. ¶ Eñr ibil Si autem non boꝛum].
NPonit quãdam reſponſiõem ⁊ eaʒ re
mouet ibil Exñtibuſ ſtudij Dicit ergo
ꝙ ſi reſponderetur ad rõneʒ pꝛemiſſã
ꝙ non eſt ponendũ vel dicẽdũ aliqueʒ
eſſe pꝛudentem ⁊ habere pꝛudentiaʒ
gratia hboꝛum bonoꝛum operãdoꝛuʒ.i.
ad hunc finẽ ꝙ pᷣfata bona operemur
per pꝛudentiã.ſed gratia huiꝰ ꝙ ẽ noſ
fieri bonos ⁊ virtuoſos per miniſteriũ
pꝛudentie. quẽadmodum dicimus ar/
tem medicine vuilem eſſe non ad bene

digerere ſed ad pꝛocurãdam ſanitatẽ
per quã poſſumus bene digerere ⁊ ro

buſta opera facere. (Conſequẽter ibi
Exiſtentibus Impꝛobat reſpõſionẽ
huius.qꝛ ſᷣm hoc pꝛudentia non eſſet

vtilis bominib“ iaʒ exiſtentibus virtuo

ſis bonis ⁊ ſtudioſis ⁊ ꝙ non eſſet ne
ceſſaria hoĩbuſ non ſtudioſis ad hoc ꝙ
fierẽt ſtudioſi qꝛ nibhil differet ad hoc

Ofierent ſtudioſi.ſi ipi haberent pꝛu/

dẽtiã vel ſi pſuaderent᷑ ab hijs qui ha

bent pꝛudentiã. quẽadmoduʒ videmꝰ

in medicina circa ſanitatem ꝙ egri vo
lentes fieri ſani non addiſcimus ſcien

tiam medicinalem.ſed ſufficit nobis ꝙ

regamus nos de alioꝛum conſilio me/
dicoꝛum. Simili modo ad hoc ꝙ mal

es facit nos magis operati/

—

fiat bonus ⁊ ſtudioſus non videtuꝛ ne
ceſſe ꝙ addiſcat pꝛimo prudentiaʒ. ſʒ
ſufficit ꝙ regatur de conſilio pꝛudentũ
ſm modum quem tenent cõiter reges
tempoꝛis noſtri. nſequenter ibi.
Adbuc incõueniens Arguit ꝙ nec ſa
pientia nec pꝛudentia ſit vulis ſine in

conuenienti. quia ſi pꝛudentia pona

eſſe deterioꝛ ⁊ minus vtilis qᷓ; ſapien
tia iuxta qð determinatũ eſt.ſupꝛa eo.
li.capło.S.ꝙ ſapientia ſtudioſioꝛ eſt
quã pꝛudentia non econuerſo. incon·
ueniens ſtatim ſequetur ſcʒ ꝙ pꝛinci/
pans ⁊ pꝛecipiens ſii deterioꝛ ⁊ igno
bilioꝛ.⁊ per conſequens ad felicitatẽ
inutilioꝛ qᷓ; ſubſeruiens contra pꝛohe
mium methaphiſice. bic autem ſequi⸗/
tur ꝙ pꝛudẽtia pꝛincipatur ſapientie

⁊æ pꝛeoꝛdinat de ſapientia ſicut gene/

raliter habet᷑ de ciuili doctrina. ſupꝛa
li.pꝛimo in pꝛobemio. Ipſa nãq; pꝛu
dentia eſt faciẽs ⁊ operanſ.quare per
conſequens pꝛecipit circa ſingulum cũ
ſit generaliter pꝛeceptiua circa opera
bilia. vt ſupꝛa eo.li.capło de ſyneſi.

¶ Si vero poneretur oppoſitum ꝙ ſcʒ

pꝛudentia eſſet ad felicuatẽ vtilioꝛ q;;
ſapientia ſequeretur inconueniens ſi/
mile ſcʒ ꝙ virtus ſtudioſioꝛ non ſit feli

cioꝛ. per conſequens boꝛuʒ habituũ

vtilitas non poteſt aſſignari ſine incõ
uenienti¶ Conſequenter ibil Ze bijs
autem queſtionem ꝓpoſitã ſoluit. pꝛi
mo tamen intentiõem ſuam pꝛemittit
dicens. ꝙ de pꝛedictis dubijs dicendũ
eſt. quia nunc nibil determinatiue di⸗

Snn eſt de ip̃is ſed dubitatiue ſolum.

cõo ibi Pꝛimũ quidem igiturj.
Queſtionez ſoluit ſub tribus articulis
pꝛimo enim oſtendit cõem vtilitatem
ſapientie ⁊ pꝛudentie. Scòo ſpecialẽ
vtilitatez ſapientie ibi Deinde er
cio ſpecialem vtilitateʒ pꝛudentie ibi
LAdhuc opus ]. Dicit ergo pꝛimo.
nos perypatetici dicimus in pꝛimis
ipazʒ ſapiẽtiã.ſ.⁊ pꝛudẽtiã vtiles ⁊ eli
gibiles eſſe ſʒ ſe ipas etiam dato ꝙ m
bil aliud aciãt hoĩ ꝓ eo ꝙ ſunt vᷣtutes

IIBRO

⁊ perfectiones rationalis pticule aĩe
nre.vnicuiq; ei rei ⁊ potẽtie ẽ ſimpłr
appetibił ⁊ amabibł ſua pfcetõ ⁊ hec ẽ
rõ quare aia dĩ indigere ſapia vel pꝛu
dentia. eſto ꝙ nihil aliud ſequeret᷑ ex
eis niſi pfectiõem pticule cuiuſdaʒ aĩe
e icfiſAlr l Heinde vne
dit vtilitatẽ ſpãleʒ ſapie.d.cõiter q;tũ
ad vtrãq; ꝙ vltra hoc ꝙ quãdã anime
pticulam pficiũt aliꝗd aliud faciunt. ſi
cut patet de ſapia que quidem facit fe
licitatem non vt ars medicine facit ſa
nitatem miniſteriałr ⁊ extrinſece ſʒ fa
cit eam eẽntialiter ⁊ ĩtrinſece.ſicut ip
ſa ſanitas facit hoiem ſanum.qꝛ ſapia
exñs ps totius virtutis que reddit ho/
minẽ ſimpliciter felicem ſicut pars vir
tutis hominẽ felicitatis in haberi ⁊ in
operari qꝛ per hoc qð habet᷑ pficit ha
bentẽ ⁊ per hoc qò operat᷑ reddit bo
num opus eius Cõſequẽter ibi Ad
huc opus loſtẽdit vtilitatẽ ſpãlem pꝛu
dentie tripliciter.pꝛimo in oꝛdine ad

plures pfectiões operis virtuoſi.ſcòo

ad plures modos exercendi operis s
tuoſi ibi DBe eo autẽ ꝙ eſt. tercio ĩ oꝛ
dine ad plura pꝛincipia operis virtuo

ſi ibi Sicendũ autẽ ſcientibꝰ ¶ Eirca

—

pꝛimũ.pꝛimo declarat ꝓpoſituʒ. ſo re

mouet ſilitudinẽ ductam ad oppoſituzʒ

ibi Quare autem pticule. Dicit ergo

pꝛimo ꝙ adhuc apparet amplius ſpe
cialis vtilitas pꝛudentie qꝛ opus vir/
tuoſum bonũ ⁊ iuſtum pficit᷑ ᷣm duas
regnlas ſcʒ ſᷣm regulam pꝛudẽtie ⁊ fʒ
regulam moꝛalis virtutis. Opoꝛtet eĩ
ꝙ; opus virtuoſum ſit bonuz ex oꝛdine
ad finẽ debitum. ⁊ hoc fit per intentio

nem reciã que eſt appetitus ⁊ deſide/
rium finis conſequẽdi per ea que ſunt

ad finem. hanc autem intentiõem fa/
cit rectam moꝛalis virtus que perficit
appetituʒ inclinãs ipᷣm ad finẽ debitũ
naturali quodã mõ.vt ſupꝛa li.2. ca.6
Opoꝛtet ergo ꝙ opus ſit bonum ex oꝛ
dine ad alias circũſtantias que debẽt
confeſſe ⁊ cõformiter tendere ad intẽ
tiõem ꝓpꝛiã boni finis æ hũc oꝛdineʒ

aliarũ circũſtantiaꝝ ad circũſtãtiam fi

nis facit rectum regula pꝛudẽtie.quaẽ
bene eſt dictum ꝙ opus perficuur quã
tum ad circũſtantias ſᷣm pꝛudentiaʒ
⁊ fᷣm moꝛalẽ virtutẽ. ⁊ ſic apparet vti
litas pꝛudentie ſicut ⁊ moꝛalis virtu/
tis.¶ Seinde ibil Quare autem] Re
mouet ſimilitudinẽ inductaʒ ad oppo
ſitum de medicina ⁊ opere ſanitatis ꝙ
eſt opus potentie nutritiue.d.ꝙ illius
quarte pticłe anime que dicitur nutri

tiua ⁊? vocatur quarta ponendo intel/

lectum. pꝛimam appetitum intellectũ

ſcam ſenſitiuũ.terciã ⁊ huiuſmodi nu
tritiuã eſſe.quartam que dicitur plan-

tatiuũ.ſupꝛa li.j.ca.penult.huius inqᷓ;
pticule non eſt talis virtꝰ dirrectiua ⁊
oꝛdinatiua ſuoꝛum operũ qꝛ non agit
per cognitiõem.fruſtra eni natura de/
diſſet ei talem virtutem dirrectiuã eius
quia nihil poſſʒ facere ᷣm dictamẽ vir
tutis dirrectiue pꝛo eo ꝙ in eius pote
ſtate non eſt operari ⁊ non operari.
ſic operari ⁊ aliter operari. quare nõ
ſequitur ſi medicina non facit medicũ
magis operatiuuʒ naturalium operuʒ

ſanitatis.ꝙ ideo nec pꝛudentia faciat
pꝛudentem magis operatiuũ moꝛaliũ
operum virtutis. quia opera moꝛalia

habent pꝛudentiam pꝛo dirrectiuo.o/

pera vero naturalia non habent me-

dicinam pꝛo dirrectiuo vt viſum eſt.

¶ Lonſequenter ibil Ze eo autez ſoſtẽ

dit vtilitatem pꝛudentie in oꝛdine ad
plures modos exercẽdi operis vᷣtuoſi
dicens. ꝙ de illo ꝙ obijciebatur ꝙ non
eſſemus magis operatiui pꝛopter pꝛu
dentiã ſicut nec medici meliꝰ digeſtiui
vel magis robuſti pꝛopter medicinam
vt dictuz eſt. ¶ Dicenduʒ eſt ⁊ reſpõ
dendum ⁊ incipiendum eſt parum ſu
perius ex hijs que dicta ſunt. ſupꝛa li.
2.capło. 4.⁊ ſũmamus hoc pꝛincipiũ
ibi declaratum ſcilicet ꝙ nos dicimus
adhuc ſicut ⁊ illinc diximus quoſdam
homiĩes nundũ iuſtos facere opa iuſta
puta qꝛ faciũt opera legibus oꝛdinata
que quidẽ ſunt iuſta.vt ſupꝛa li.j.c.2.

(ltavopefüten
(uſst uſttſ.

uirrwoeeclt
Gkcnnunſ necyp
Gedoderenii
necerradſe d

ſerariiuſe ſm

tvoſe itoperan

Ppetinsſcitn

Ulr rirs gve e

igg er pee neel
he fb appen

MNboc aciat pe⸗
iſuleenve, bec
Ilagencoruz in
imuktſcpare

n nn
Gitibiiia
ſſ line mie⸗
ſmoſicd ne
Wtrſnkermnt
mnürante

nummimutni

ſöfiinkemkiii
Arüfmtenin

miitipenſinen

1

emnihinadic
4 ünmezind
epnmdgan,
Müſarnt⸗ Nend
iſfisſnlin,
Kendi ſuing⸗
atmelieit

e ſocit denrci

nlerti

WmEA
Ee da
upohendnn,
Ppentminet
cit buunfnn
ncediannt
.encuei
S m um
rig
Mrcimnn
nmenommnin

erfnaten

a na r

an.
Mer e

n id N

NNININ
hner cenli⸗
opennniiri
usopefa il
. Arreche
iz non habemn
Ktiuont iini
Deedaume
Adenieinou
õ
dPerumighn,
ntinnin
N
Aizen

.
tuagnin
edienmnsß
s funn ⸗
n leſten

nücdu tñ ſũt iuſti nec opert iuſte. qu

uis opera iuſta. qꝛ faciũt ea vel nolen

tes ſimpłr vel metu vel ignoꝛãtes vel
ꝓpter aliqð alterũ cõmodũ ⁊ nõ pꝛo/
pter ipᷣa opa nec pꝛopt᷑ opeꝝ bonita/

tẽ.quãuis igi᷑ operent᷑ que opoꝛtz ſtu

dioſuz operari illud videt᷑ pꝛima facie
non tñ operãtur ſtudioſe ⁊ iuſte. ſicut
oñſum eſt ſupꝛa li. 2. c.4. hic eſt ergo
vnus modus operãdi opera iuſta ⁊ s
tuoſa.ſ.non virtuoſe nec iuſte. Ct iſto
modo põt homo nõ iuſtus operari iu/
ſta. Alius mod eſt. qꝛ cõtingit taliter
ſe babere operãtem qualiter ſe habet
virtuoſus ⁊ iuſtuſ.Et iſte eſt modꝰ ope
randi virtuoſe ac ſtudioſe. Et iðo quã
uis nec virtuſ nec pꝛudentia ſint neceſ
ſarie ad operari iuſta ⁊ virtuoſa nõ iu
ſte nec virtuoſe.ſunt tñ neceſſarie ad o

perari iuſte ⁊ ſimpliciter virtuoſe. vir

tuoſe aũt operari requirit aliꝗd ex pꝑte

appetitus.ſ. rcitudinẽ electiõis.⁊ hoc

facit virtus que electiõem facit rcãʒ ⁊

aligd ex pte intellectꝰ. ⁊ hoc nõ poteſt
facere vᷣtus appetitiua. Et ideo opoꝛ

tet ꝙ hoc faciat perfectio alteriꝰ potẽ

tie.ſ. itellectiue. hec autẽ eſt ſana exiſti

matio agendoꝛuʒ in ſingulari qð facit
pꝛudẽtia. E&t ſic patet vtilitas pꝛuden
tie que requirit̃ ad virtuoſe operari.
¶ Kur ibil Dicẽdũ autẽ ſciẽubꝰ Oñẽ/
dit vtilitateʒ pꝛudẽtie cõparãdo opus
virtuoſũ ad tria pꝛincipia operis vir⸗
tuoſi.Et ſᷣm hec tria facit. pꝛimo emiʒ
oſtendit requiri ⁊ neceſſario exigi ad
opus virtuoſũ induſtriã naturalẽ.ſcòo
habitũ intellectualẽ illius induſtrie ibi
LAue aũt pꝛudentia ſtercio. virtutem
moꝛalẽ ibi Mon ſine virtute Se natu
rali vero induſtria dicit tria.ſ.naturam
laudem ⁊ cõitateʒ indifferẽtie ſue. Di
cit ergo pꝛimo ꝙ viriſ aligd in hac ma
teria ſcientibꝰ dicendũ eſt manifeſtius
de ipis.ſ.pꝛudẽtia ⁊ virtute. hoc autẽ
dicendũ eſt in pꝛimis ꝙ in aĩa eſt que
dam naturalis potẽtia quã hoĩes ſcho
laſtici vocãt demoticã.i.naturalẽ indu

ſtriam. hec aut eſt talis aptitudo vt ha

.VI.

bens eam poſſit per eam operari oia

contẽdentia ⁊ oꝛdinata ad ſuppoſitaʒ
intẽtiõem.i.ad reʒ pꝛeintẽtũ ⁊ talib
rebus ad finẽ intentũ oꝛdinatis poſſit
ſoꝛtiri ⁊ adipiſci finẽ intentũ. ⁊ hec ẽ
natura eius. Lauſ aũt er cõſiſtit ĩ hoc
ꝙ ſi intẽtio ad quã pficiẽdazʒ tendit ſi
bona laudabilis eſt.ſi vero intẽtio eẽt
pꝛaua nõ eſt laudabil ſed potiꝰ vitupe
rabilis.qꝛ eſſet aſtutia que ſonat ĩ ma
lũ. Eſt ei aſtutia quedã calliditas per
qᷓ; aliqui hoĩes mali poſſũt ⁊ ſciũt adi
piſci finẽ male ac peruerſe intẽtũ. Et
ſic pʒ ꝙ nihil habet laudabile talis in
duſtria niſi in oꝛdine ad rcãm intentõ

nẽ.Cõitas aũt eius eſt.qꝛ ⁊ viros pꝛu

dentes quos laudamꝰ ⁊ viros aſtutos
quos vituperamꝰ. dicimus eſſe deui/
os. i. bñ vel male induſtrios.¶ Eñr ibi
Eſt ãt pꝛudẽtia Oñdit reꝗri ad opꝰ
virtuoſũ hitũ intellectualẽ huiꝰ natura
lis induſtrie.d.qꝙ pꝛudẽtia ẽ nõ illa nã
lus potẽtia.illa eni eſt idetermĩata ad
bonũ ⁊ ad malũ.pꝛudẽtia vero deter⸗/

minata ad bonũ. quare nõ ẽ potẽtia tñ
nõ eſt ſine illa potẽtia. Ipa nãq; pꝛu/

dentia eſt ⁊ fit in hoc viſu aĩe.i.in po

tẽtia ĩtellectuałr viſiua. hitus quidam
determinũs illã ad bonũ.⁊ lõ pꝛuden
tia neceſſaria eſt ad opꝰ virtuoſũ vt de
Cür

terminet pᷣfatã potẽtiã ad bonũ.¶
ibil Mõ ſine virtute Oñdu ad opus i
tuoſũ requiri virtutẽ moꝛalẽ etiã ꝓ qᷓ;

to virtuoſũ opus depẽdet a pꝛudentia

p eo ꝙ pꝛudẽtia nõ põt fieri in aĩa ſñ
moãli virtute. Picit ergo ꝙ ſine vᷣtute
moꝛali nõ põt prudẽtia in aĩa fieri vt
dictũ eſt ſupra. ⁊ iſtud eſt manifeſtum
tali deductiõe.qꝛ pꝛudẽtiales ſillogiſ/
m qui ſũt de operabilibꝰ habent pꝛin
cipiũ ſumptũ a fine.puta quia finis eſt
talis bonus ⁊ optimꝰ ſit exempli cau

ſa qðcũq; bonũ.ſʒ finis talis nõ pᷣt ap

parere veraciter niſi bomini bono per
virtutem. vt ſupꝛa lib.ʒ. capło de volũ
tate.quare ſñ virtute nõ pñt fieri pꝛu/
dentiales ſillogiſmi ex quibus babet

pꝛudentia. huius deductiõiſ ponit pꝛi

—

mo pteʒ pꝛimã ⁊ patet fo ibil Hoc ãt le.ſed ſapĩia eſt pfectio melioꝛis pticu inmmu⸗
non bonꝰ ꝓponit ſcòam ⁊ ptz. Et ter/ le qð pꝛobat᷑.qꝛ cum pticule intellectꝰ Grelronbe
cio aſſignat cãm eius.d. ꝙ ideo nõ ap in rõne virium ſint diuerſarũ ranonuʒ ckepan
paret veraciter finale bonũ alici niſi neceſſe ẽ ꝙ pticula pfecta per pꝛuden nieſiue
bono hoĩ.qꝛ malicia appetitus puer/ tiaʒ ſit melioꝛ q; pticula perfecta per inebone
. tit ſanã eſtimatiõem de finali bono. æ ſapiam vel econuerſo.ſed pꝛunuʒ dari ueni⸗
per cõſequẽs mentiri facit circa pꝛin- non põt dicente philoſopho. ꝙ pꝛudẽ ono aeſt
cipia pꝛactica que ſũmũt᷑ a fine. Al⸗/ tia non eſt melioꝛis ꝑticule qᷓ; ſapiẽtia in pnter,
timo infert cõcluſiõem.d. ꝙ maniteſtũ quẽadmodũ nec ſanitate ars medicia nitae.
eſt qm impoſſibile eſt aliquẽ eſſe pꝛu/ lis.non emʒ indiget ipᷣa ſed videt qua armnirnicf
dentẽ ⁊ non eſſe bonũ ⁊æ non habere liter fiat.j.in fine huius ſexti.¶ Sexto cnrfien
virtutem. ¶ Sic igitur patet ꝙ pꝛuden qꝛ dea ſciarum melioꝛ eſt q; pꝛudẽtia in eent
tia vtilis eſt ad opus virtuoſum qꝛ pfi ſeg methaphiſica dea ſciarum eſt in p ten no1
cit ⁊ determinat ad bonũ illã natural? hemido methaphiſice quare vt pꝛius. imnalurniou⸗
induſtriã ⁊ per ↄñs eius vtiluaſ tripli Septimo qꝛ oꝛdinãs melioꝛ eſt oꝛdi nnnetono“
citer eſt oſtenſa. nato ſed ſapientia eſt oꝛdinãs qꝛ ſapi ntopinüͤ⸗
ueſtio decimaſexta. entis eſt oꝛdinare in pꝛimo methaphi ſtialapfecub
D euidentiaʒ eoꝛũ que dicta ſice. quare vt prus (Sec in oppoſuui xicl necvin
7, ſũt de vtilitate ⁊ bõitate pꝛu arguuur qꝛ pꝛudentia eſt felicioꝛ.qua .(Teraore
. Aentie ⁊ ſapie.queritur vtrũ re melioꝛ.ꝙ autez ſit felicioꝛ habet. odedieme.
) Mapia ſit ſimpliciter melioꝛ q; pꝛuden politicoꝝ.vbi dicit᷑ ꝙ vmicuiq; felicita/ liergomelioꝛe
tia.Et arguũt aliqui ſapiẽtes ſupficie tiſ im̃ adiacet quãtum virtutis ⁊ pꝛu/ perphiloſophi
tenꝰ verba philoſophi ꝙ ſic. Pꝛĩo qꝛ dẽtie ⁊ eiꝰ ꝙ eſt agere ᷣm bas cõſeſſũ Vri peuden
ſapia eſt de melioꝛibꝰ qᷓ; pꝛudentia.qꝛ ſit nobis teſie deo ¶ Gicẽdũ ꝗ̊ ad que UWpꝛeapitgra
de maioꝛibꝰ bonis ⁊ bonoꝛabiliſſimis ſtionẽ ꝙꝙ accipiẽdo ſapiam vt pꝛeſcin/ oo ppoſim. a.
ſᷣim naturã.ſupꝛa.e.li.c.Sð.quare ipſa dit a pꝛudentia ſicut ſũmit᷑ pꝛimo me mmnaei pꝛeapt
melioꝛ eſt q; pꝛudentia.¶ Scðòo qꝛ ar-/ thaphiſice.que dicit᷑ pꝛia philoſophia (cperecta. ſen
chitectonica notitia me lioꝛ eſt quibuſ ⁊ ſapia vt habet᷑ in ꝓpeio merhaphi iUhtole per .
cũq; ſeruiẽtibꝰ.pꝛimo methaphiſice.ſʒ ſice. pꝛudẽtia eſt melioꝛ ſimplicuer d fttllerſpen
ſapia eſt notitiaꝝ architecionica vt ha talis ſapia qð pꝛobo quadruphliciter. Mhtclaperpen
betur ibidẽ.eſt enĩ quẽadmodũ caput pꝛimo qꝛ pticula perfecta per pꝛudẽ/ Gglproleſerſan
habẽſſcia rai or ſuprate. tiã eſt melioꝛ q; pticula perfecta p ſa/ Panſupnegli
li.ca.Sꝭ.quare vt pꝛius¶ ercio. quia piẽtiã.quare pꝛudẽtia melioꝛ qᷓ; ſapia mn nenopn
notitia felicioꝛ eſt melioꝛ.ſed ſapia eſt (cafenin tzʒ qꝛ melioꝛiſ pfcibitt me ſltik,Sd
felicioꝛ q; pꝛudẽtia.ſapia eĩ eſt inirin ioz & pfectio. qꝗz fũdat᷑ in hoc adur ſe pues non
ſeca felicitati pꝛudẽtia vero nõ. vnde ſarioꝝ poſitio.¶¶ Añs ꝓbo tripłr. pꝛio lrckmotapbiie
ſicut ſe hñt ad felicitatẽ coꝛpis ſanitas dqꝛ illõ ẽ optimũ hoĩs ꝙ co:rũpit᷑ ꝑ ma ineſine neche
⁊ medicina.ſic ad felicitatẽ aĩie ſapia litiã ⁊ extĩguit᷑ ꝑ beſtialitatẽ. dicit ei bipbltca ſine
⁊ pꝛudentia.qꝛ ſapia ſe habet vt ſani pphi. ꝙ ĩ hoie malo optimũ ẽ coꝛruptii tutkinniate
tas conſtituens intrinſece felicitatem p malitiã.ſʒ ĩ hoĩe beſtiali illð optimũ fugeſünitb
coꝛpoꝛis.pꝛudentia vero ſicut medici ſic ẽ coꝛruptũ ñ hʒ ipᷣm.j.li.7.casc.. S
na ꝓcurans ipᷣam extrinſece vt habet Sed pticula perfeciibilis per pꝛnden ſcgigion .
ex textu.quare vt pꝛius. Quarto.qꝛ tiã ipᷣa coꝛrumpitur vel eſt coꝛrupnbti- mnigim
illa eſt melioꝛ que reddit hoĩem amã lis per malitiam ⁊ non particula ſpe/ ubnchoi .
tiſſin ũ dᷣo.ſed iſta eſt ſapiẽtia vt habe culatiua.dicit᷑ eĩ ſupꝛa eo.li.ca.b.q¶ te· ⸗
tur.j.li.x. Ex quo cõcludit phil. ꝙ ſie perãtia ſaluat pꝛudẽtialẽ eſtimanõeʒ. ſſion⸗ 1 ke
erit ſapiens maxime felix. ¶ Quinto nõ eĩ omnem eſtimatioeʒ coꝛrũpit nrce iihnlieſ hn
qꝛ melioꝛ eſt perſectio melioꝛis ptiiiu etiã puertit delectabile ⁊ triſte. pura ine ii

odn 1
mn
Nnncfit
DS

Wnalki

tſenmens
nhmrctäh
adenſaiumn

*

euere nn.

uumisneloth
mcdarämnis

ein winonen
Sang
Wenmackkieran
mrzinſelantu
i magi

digerefnbede

Griizu
icbſinnu
uſarſäna n
rnur u ilſe
tin ſteig nah
pelwrſinpite
nebocachpuct

1

Aenſecae

Nolaheir,

wcrnaneigef

4

nridni iin

is on
nübeis o,

ibeininn
niopmit ,
ſboebein
igihnn
iſuele,
wcinii ch⸗
.
gumani 8
crcehiens

—

1

—☛

VI.

qm̃ trigonum equales duos rectos ba

bet vel non habet.quare huiuſmõi pti
cula eſt optimũ hoĩis.Scòo.qꝛ pꝛinci
palis ſnia qð eſt in hoie eſt illud ꝙ eſt
maxime bomo.ſed pticula pfectibilis
per pꝛudentiã eſt illud qð eſt maxime

homo.quare vt pꝛiuſ. inoꝛ ꝓbat᷑ p

rõem philoſophi.j.li.9.ca..vbi ſic in
tendit arguere. illð eſt maxime homo
quo vincẽte dicit᷑ vincẽs homo.⁊ quo
victo dicitur victus homo. Sed pticula

pꝛudẽtie vincente per cõtinẽtiã. dicit᷑
vincenſ homo ⁊ ipᷣa victa per incõtinẽ

tiam dicitur victus homo.quare ipᷣa eſt
maxime homo ⁊ per cõſequẽs pꝛinci/
pium ⁊ optimũ bomimms. conſtat autẽ
ꝙ pticula pfectibił per methapbiſicaʒ
nec vincit nec vincitur in tali certami/

j. ca.pximo. ⁊ qꝛ virtutes ᷣm quas ſũt
hõ dicit᷑ ſimpłr bonꝰ nec cõtingit abĩ
uicẽ ſepari.qꝛ ſimul pꝛudẽtie vna exñ

tioẽs inherent vt.j.e.li.c.7. ;etha

phiſicꝰ ãt nõ pꝛudẽſ nõ eſt bonꝰ homo
quare pꝛudẽs nõ methaphiſicꝰ ẽ ſim/

Tercio ſic.duaꝝ virtutuʒ illa eſt me ꝰ

Tacht methaphiſico nõ pꝛudẽte.
ioꝛ cuiꝰ finał effectꝰ eſt melioꝛ.ſʒ fina

effectꝰ pꝛudẽtie eſt melioꝛ finali effcũ

ſapie. quare iſta ẽ melioꝛ illa. ¶ i

ne. ¶ ercio naturale p̃cipiens meliꝰ

eſt obediente. ſed hoc pꝑticula pcipit il
li.ergo melioꝛ quã iſta. inoꝛẽ ꝓbo

per pbiloſophũ dicentẽ.j. in fine huiꝰ

ſexti.ꝙ pꝛudentia nõ pᷣeipit ſapientie
ſed pꝛecipit gratia ſapiẽtie. ex quo ha

beo pꝓpoſitum. qꝛ cuicũq; pꝛecipit pꝛu

dentia ei pꝛecipit ꝑticula per pꝛuden
tiam perfecta. ſed ᷣm hec pꝛudentia
pcipit pticule per ſapientiazʒ pfecubili
qꝛ pcipit illi vt ſpeculetur gratia ſapie
ergo pticula per pꝛudẽtiã perfecta pᷣ⸗
cipit pticule per ſapiam pfecte ⁊ hoc
ꝓbaui ſupꝛa eo.li.ca.ʒ.in queſtione.

vtrum mens pꝛactica pꝛincipet᷑ menti
ſpeculatiue.¶ Scòo pꝛincipaliter ar/

guo ſic. pꝛudẽs non methaphiſicꝰ me
lioꝛ eſt methaphiſico nõ pꝛudẽte ergo
pꝛudẽtia ſine methaphiſica melioꝛ qᷓ;
methaphiſica ſine pꝛudẽtia.quaẽ pꝛu
dẽtia eſt ſimpliciter melioꝛ qᷓ; metha⸗/

noꝛ ꝓbat᷑ ꝑ illã regulã ſcòi thopicoꝛũ

ſi ſimpłr ad ſimpłr magis ad magiſ

æ maxime ad maxie. ſʒ hoc ſequit᷑ ſim
pliciter ad ſimpłr. dicẽdo finał effectꝰ
huiꝰ rei bonꝰ eſt.g ipᷣa bõa eſt ꝑ illã re
gulã cuiꝰ finis bonꝰ ẽ.ipᷣm quoq; bonũ
ẽ.quare ſeꝗt finał effectꝰ hui rei ẽ ma
gis bonꝰ.g ẽ magis bõa.¶ Mioꝛ etiã
ꝓbat᷑.ꝙ meliꝰ ẽ totaliter bñ viuẽ q; ſo

lũ ſcire vel ſolũ ſpeculari vel ſolũ cõſi/

derare.ſed totałr bñ viuere eſt finalis

effectꝰ p ſe ⁊ pꝛĩio intentꝰ pꝛudẽtie.vt
ſupꝛa eo.li.c.6.ſolũ aũt ſcire vel ſoluʒ
ſpeculari finis ẽ methaphiſice vt hĩ̃ ex

pꝛeſſe phemio methaphiſice. ⁊ gene/

phiſica que ſũmit᷑ hic pꝛo ſapia.vtra

cõſequẽtia habet᷑ ex.2.thopicoꝝ.ñs
ꝓbo ſic.ꝗcũq; bonus homo melioꝛ eſt

quocũq; nõ bono hoie. ſed pꝛudẽs nõ

methaphiſicꝰ eſt bonꝰ homo. qꝛ vt ha

bet᷑ hic. Impoſſibile eſt pꝛudẽteʒ eẽ ⁊æ

nõ eſſe bonũ ⁊ qꝛ non eſt poſſibile ali
quẽ bonũ eſſe pꝛicipaliter ſine pꝛudẽ./
tia nec pꝛudẽtẽ ſine moꝛali virtute.vt

raliter de oĩ notitia ſpeculatiua.2. me/

thaphiſice.quare ſinał effectꝰ pꝛudẽ/

tie melioꝛ eſt finali effectu methaphi/
ſice. Quarto qꝛ iter hũanas notuias
illa ẽ melioꝛ que eſt regula ⁊ mẽſura s
tutis ⁊ hũane bõitatis.ſʒ talis eſt ſola
zudẽtia. quare ipᷣa melioꝛ eſt ceteris
AEaioꝛ apparet. qꝛ talis regula ſeu
mẽſura vel eſt ſupꝛemus grac' bõitanᷣ
hũane vel nõ ſine illo.ſi aũt ſit hec vł

illud. ſeꝗt̃ q melioꝛ eſt q; notitia que

nõ ẽ hec nec ullud. qꝛ nec eſt ſupꝛemꝰ
aduſ nec neceſſario cũ ſupᷣmo gradu
6 ARioꝛ ãt hĩ a philo.j.c.ꝓxio dicẽte
oẽſ ꝗ diffiniũt vᷣtutẽ apponũt hitũ dicẽ
tes ⁊ ad que ẽ ſᷣm rcãm rõem. rcã aũt

rõ que ſʒ pꝛudẽtiã vidẽt᷑ itaq; dinare

aliquałr oẽs. qᷓ;tũ talis hĩitꝰ ẽ eᷣꝰ ꝗ ᷣm
— „ „ „ — *
pꝛudẽtiã ¶ Að g dĩ ſupꝛa li. 2. ca. . ꝙ
gtꝰ ẽ hitꝰ electiuꝰ imediate exñs a rõe
termiata itelligit᷑ de rõe pꝛudẽtie taq;
de regula ⁊ mẽſura virtuoſe bonitatis

IIBRO.

¶ SBicendũ ergo ad pꝛimũ in oppoſi
tum ꝙnotitiã eſſe de aliquo obiecto p̃t

eſſe dupliciter.qꝛ vł ſub ꝓpꝛia rõne il

lius vł ſub rõne cõi ſibi ⁊ alijs. ũc
dico ꝙ ſapia methaphiſica eſt de nobi
liſſimis ⁊ diuiniſſimis rebus.nõ quidẽ
ſub ꝓpꝛijs earũ rõnibus ſʒ ſub cõi rõ
ne illi ⁊ alijs.qꝛ vero ratio ꝓpꝛia eſt
nobilioꝛ rõne cõi.hinc eſt ꝙ meihaphi
ſica non põt ex hoc dici nobilioꝛ cete/
ris ſciẽtijs maxime illa que eẽt de ðo
ſub ꝓpꝛia rõne.Et iterũ quãtũ ad pꝛo
poſitũ aliqua notitia põt reſpicere ob
iectũ ſuũ dupliciter.vno quidẽ mõ vt ẽ
ſolum cognoſcibile.alio modo vt ẽ co/
gnoſcibile ⁊ cum hoc vt fruibile vł vti
le vel vtrũq;.ſi ergo due notitie eẽnt ð
deo vna ꝗdẽ ſolũ vt ð cognoſcibili.alio
vero vt de cognoſcibili ⁊ fruibili iſta ſe
cunda eẽt melioꝛ qᷓ; pꝛima.ſic aũt eſt ĩ
ꝓpoſito.qꝛ methaphiſica non cõſide⸗/
rat deũ niſi vt obiectuz cognoſcibile ⁊
fruibile qꝛ ſicut prudẽtia eſt de pecu/
nijs ⁊ de illis quibus bomo debet vti.
ſic eſt de diuiniſ ⁊ de illis quibꝰ homo
debet frui.Et ideo methaphiſica nõ ẽ
de duunioꝛibꝰ honoãbilioꝛibꝰ qᷓ; pꝛu
dẽtia qᷓ;uis aliqua eiꝰobiecta ſũt diui/
nioꝛa ⁊ honoꝛabilia hoĩe de quo ſolo
eſt pꝛudentia tanquã de vtente ⁊ fru
ente ⁊ nõ cum hoc eſt de pecunijs en
am de diuinis tanquã de vtilibꝰ ⁊ frui
libus qꝛ ſi bonũ ẽ hoĩ frui diuinis. pꝛn
dẽtia nõ minꝰ pcipit frui illis qᷓ; vti pe
cumjs. ¶ Ad m dõ. ꝙ ſapia nõ ẽ ar/
chitectonica niſi methaphiſice qꝛ vłpᷣ
cipit vel pᷣoꝛdinat de aliqua ſcia tamẽ
pꝛudentia eſt vere architectonica que
pcipit vſus ſcĩiarum ⁊ ipſius ſapie. qꝛ
vt hr̃ ſupꝛa ca.6õ.pꝛudẽtia eſt circa oĩa
hois bona ⁊ mala ⁊ totũ bene viuere

2 ideo ſi ſapia ⁊ alie ſcie ſũt quedam

hoĩs bona ⁊ eaꝝ vſus cõferunt aliqd
agd bene viuere. opoꝛtet ꝙ pꝛudentia
ſit circa ip̃as ⁊ pᷣcipiat eoꝝ vſus. ſicut
architectonica pᷣ̃cipit vſus ſubſeruien/

tium. ¶Ad terciũ dicẽdũ ſᷣm philoſo

pbuʒ. 7. politice. ꝙ pꝛudentia eſt felici

oꝛ qᷓ; ſapia ⁊ non ecõuerſo. cum vero
dicitur ꝙ ſapia ſe habet ad felicitatem
intrinſece ⁊ pꝛudẽtia extrinſece ⁊ cõ
parant᷑ ſicut ſanitas ⁊ ars medicinał
dicendo ꝙ in hoc non debet trahi phi

loſoph ad intellectũ pᷣferẽtem ſapia,ʒ
pꝛudentie qꝛ ſi ſiłitudo per oĩa currat
neceſſario ſequitur ꝙ virtus extrinſeca
felicitati ſit melioꝛ qᷓ; virtus intrinſeca

vel eẽntialis felicitati.cum ars medici
nalis ſit melioꝛ qᷓ; ſanitas coꝛpoꝛiſ.eſt
eni virtus ⁊ hitus mentis incoꝛrupti/
bilis.ſanitas aũt diſpoſitio carnis coꝛ

ruptibilis. ¶ Et iterum illa ars eſt cã
equoca ſanitatis.⁊ ſanitas effect eg.
uocus artis ⁊ ars eſt foꝛma immateri

alis ſanitas vero materialis. quare ſi
ſic ſe habẽt ſapia ⁊ prudentia ſicut ſa
nitas ⁊ ars neceſſario ſequitur ꝙ pꝛu
dentia ſit melioꝛ qᷓ; ſapia ⁊ per cõſe/
quẽs ſi ita intelligat᷑ phi.vt dicebatur

virtus felicitati extrinſeca erit melioꝛ

virtute intrinſeca:¶ Eſt ergo ſciẽduzʒ
ꝙ ſicut habetur ſupꝛa li.j.ca..felici/

tas ẽ operatio hoĩs ſtudioſi ᷣm qð bõ

ſtudioſus eſt.⁊ illius virtutis vel illaꝝ
virtutũ per qᷓ; vel per quas homo pꝛi

cipaliter eſt bonus ⁊ ſtudioſus.virtu-
tes aũt quibus principaliter hbomo eſt

bonus ⁊ ſtudioſus ſunt eẽntialiter cõ
nexe cum pꝛudẽtia vt.j.ca. ꝓximo nec

vnq;ᷓ operatur niſi in operãte pꝛuden

tia et ideo operatõ pꝛudẽtie ẽ eẽntiał
felicitati.ſapĩa vᷣo ⁊ ei opatõ ẽ eẽntia
lis felicitati accñũtali. que poteſt habe
ri ſine bonitate hoĩs. ⁊ de iſta loquit
hic phi.et iõ in hoc ſenſu nego maioꝛẽ
qꝛ nõ oĩs virtus intrinſeca felicitati ac

cidentali eſt melioꝛ ommi virtute extri
ſeca tali felicitati. Aani dicen
dum ꝙ minoꝛ eſt falſa et ad ꝓbatiõem
dico ꝙ deficit dupliciter. pꝛimo qꝛ ill
per qð homo eſt amantiſſimꝰ deo non
põt attribui ſapie tantũ q; pꝛudentie
qð patet de illis quatuoꝛ que philoſo
phus ponit. pꝛimũ eſt vuere ſᷣm intel
lectũ. ſᷣm diligere et amare vitã fᷣm in
tellectũ.terciũ eſt honoꝛare deuʒ et re

neeitmn
Nuninee⸗
iteuni
eaetnſde

nc
lc7 g⸗

n fandez
Nroallgnü
Innnie ihn
uueſetiflui
ni atii
ñnſinite
Cnubäneamni

Parpudeteme
ſpir eſe amn

piemw!
ucdeſd

(8Hpietaſun

peo metba
Mophia aliom
ſonnakoture it
V br oͤag
lboi ſaplitia.
nſtlbai prucl
nubinuchiae
iſchnnfutpruu
Ilbpuugnudicin
enenienmſani
foaſtninaſtn
ſeſaniensſt neide
(uſtulenenn .
imühhnmntti
hüttignn
laleiſnenui
anerg biͤi
liſguminin
le iſeen
i

ümmmillgen
Bt nasefe
ddimain
Nendls
a ocmn
Mlrioſeann

möhladiten

ügte
mmammMun
anr ienl aß
cobos uudin;
itiisſimint
rle gem
S! odtsn
Snuptünm

Gis ſun einni

euft ca. n

rninoerie

grödetri⸗

id rgliii

inl Eh

hbuyficiare ei tanq́; curã habẽti de nobᷣ

Auartũ ẽ recte ⁊ bñ opari ↄtinuãdo

hõiſ bonitatẽ: viuere aũt ſ̃m itellectũ
viuere ſᷣm rõeʒ pꝛudẽtie que totã vi
tam hõis oꝛdinat ad bñuiuere ſupꝛa
eo. li.c. 7.¶ Et qꝛ vita virtuoſa que ẽ
Fm ratiõeʒ ipᷣa ẽ ᷣm pꝛudẽtiã ut j.c.
ꝓxio.dilliger ãt ⁊ amar q;uis ſit vᷣtun
appetitiue tñ hoc ptinet ad dictamẽ

pꝛudenne ⁊c nõ ſapiẽtie.ſimili mõ ho

noꝛare rebñficiaĩ ⁊ regratiari ðo bñ

operari ẽt cadit ſub dictamine pꝛudẽ
tie non ſapiẽtie. quare pʒ ꝙ hec red/
denda hõinẽ amãtiſſimũ deo attribu

untur pꝛudẽtie magiſ qᷓ; metaphiſice
4 Scðo deficit ꝙ cũ philoſophꝰ dicit
ſapiẽtẽ eſſe amãtiſſimũ deo nõ ſũmit

ibi ſapietem pꝛo methaphiſico ſed ꝓ
pꝛudẽte in ſũmo qꝛ ut hẽt᷑ ſupꝛa.e.h.
c.S.ſapiẽtia ſũmit᷑ dupliciter vno ꝗdẽ
mõ pꝛo methaphiſica ſeu pꝛima phi
loſophia alio mõ ꝓ quacunqʒ arte vel
notitia ł tute itellectuali accepta ĩſũ
mo ⁊ hoc mõ apud theologos dicun
tur libꝛi ſapiẽtiales illi qui ſcõm vita
tem ſũt libꝛi pꝛudẽtialeſ.Sed qꝛ pꝛu
dentia ibi tradita eſt accepta in ſũmo
⁊ ſalomon fuit pꝛudenſ in ſũmo.ideo
⁊ illa pꝛudẽtia dicitur ſapiẽtia ⁊ iſte
pꝛudens dicitur ſapiẽs.nõ tamẽ ideo

pilla ſapiẽtia ſit metbaphiſica uel
ille ſapiens ſit methaphiſicꝰ. ſic ergo

philoſoph in hoc paſſu accipit ſapiẽ

tẽ pꝛo pꝛudente in ſũmo ⁊ iſtũ loquẽ

di modũ optinuit cõis vſus ¶Ad quiĩ
tuʒ aũt dicẽdũ ꝙ pꝛudẽtia ẽ melioꝛis
pticule qᷓ; ſapientia ſicut pbatum ẽ ⁊

appet in ex. ꝙ ibidẽ põit philoſophꝰ

dicẽſꝙ tamẽ pꝛudẽtia nõ eſt melioꝛiſ
pticule qſ⸗ apientia.quẽadmõuʒ nec
ars medicinalis qᷓ; ſanitas cuius op

poſituʒ eſt per ſe notum omni hõini:

qꝛ arſ medicinał ẽ perfectio mẽtiſ:ſa

nitas aüt carnis. ⁊ ideo q;uis ars nõ
inperet ſanitati tamẽ impat carni ra

tiõe ſanitatiſ.⁊ ideo mẽs per artẽ im
perans melioꝛ eſt carne cui imperat
ſic ẽt mens pꝛactica lʒ per pꝛudẽtiã

mines nõ

nõ imperet ſapiẽtie impat tamè men

ti ſpeculatiue gtia ſapiẽtie ⁊ per ↄſe/
iẽs ipſa imperãs melioꝛ eſt obediẽ

quiſ politicã dicat pꝛincipãi dijs qm̃

pꝛecipit circa õia que in ciuitate dico

ꝙ q;tũ eſt ibi de ſimili tm̃ hẽmus de

pꝓpoſito qꝛ ſicut habens politicaʒ per
ipſam pꝛecipit ciuibus deorum cul
toꝛibus ſic dico ꝙ politica pꝛincipat

virtuti obeditiue ciuium ⁊ eſt melioꝛ
omni vᷣtute illoꝝ ᷣm ꝙ obeditiui ſũt
⁊ ſic in ꝓpoſito pꝛudęetia uel per pꝛu

daentiã mens pꝛactica pꝛecipiẽſ mẽti

ſpeculatiue ẽ melioꝛ qualibʒ pfectioõe
ipſius mentis ſpeculatiue.Sed ĩ hoc
eſt diſſimile ꝙ dij nõ ſũt stutes ac per

fectiões ciuiũ obediẽtiũ ſicut ẽ ſapiẽ

tia mentis ſpeculatiue. ¶ Ad. ſextuʒ
dico ꝙ methaphiſica nõ eſt dea ſciẽti
arũ:ſed illa noticia qᷓ; ðus habet que
quidẽ eſt omniũ in vniuerſali ⁊ in ſin

gulari expꝛeſſa notitia in ſũmo accep

ta.illa quidẽ dea ſciẽtiaꝝ eſt quia ipᷣa
deus eſt ⁊ de iſta loquitur philoſo/
phus. 4 Ad ſeptimũ dõ ꝙ ſapientis
accepti pꝛo pꝛudẽte intereſt oꝛdinar̃

nõ ãt ſapiẽtis accepti ꝓ metaphiſico

qꝛ ut habetur ſupꝛa.e.li:c.Sð. metha
phiſici ſicut anaxa. ⁊ tales ſapiẽtes
dicuntur eſſe ⁊ ignoꝛãtes cõferentia
de quibus tamẽ hõies oꝛdinãt.ſciunt

—

¶ Lecnio.xij.

egit de partibui ð vtilitate

engetie die aur agit de cõnexiõe pꝛu

dẽtie ⁊ sᷣtutuʒ: QAuia vero in pte ꝓxi

ma incidẽtalit᷑ pbauerat pᷣtutes ſic ee=
cõnexas pꝛudẽtie ſic ꝙ nullo mõ pꝛu

dẽtia eẽ poterat ſine ipᷣis.hic cont oñ
dit pꝛudẽtiã ſic eẽ cõnexã vᷣtutibus ut

nullo mõ virtutes eſſe valeãt ſine ißa
Pꝛmo igit᷑ oſtendit huiuſ cõnexiõöe,z
pꝛudẽtie ⁊ virtutũ.2. incidentalit᷑ cõö

nexionẽ pᷣtutũ inter ſe ibi:. Sed rõ

Kü aüt cõfirmat philoſophꝰ per
aliud exẽpluʒ dicẽs adhuc ſimile ⁊ ſi

tamẽ ſupflua ⁊ mirabilia de gbus ho

MHtendẽdũ vtiqʒ Superiuſ

„
„ .

õ
D
*

II380

Z repetit vnũ dictũ de vtilitate pꝛudẽ
tie ⁊ virtutũ ibi. Aanifeſtũ aũt .. 4
exponit vnã difficultatẽ de cõparatiõe
ſapiẽtie ⁊ pꝛudẽtie ibi Sʒ tñ nec ſde
connexione vero pꝛudẽtie ⁊ vᷣtutũ:pꝛi
mo pꝛemutit vnũ pꝛeãbulũ.2: pponit
intentũ ibi At haꝝ aũt ʒ: ꝓbat ipſũ
ibi pꝛopt᷑ ꝙ aiunt exponit ipſũ ibi
Lopoꝛtet aũt paꝝ e concludit ꝓbatũ
ibi Hanufeſtũ igi᷑ Circa pꝛeambu
lũ ſic pꝛocedit.pꝛimo pꝛoponit ipſuʒ.
⁊2 declarat ibi omnibus eni. S: repe
tit declaratum ibi QAuare quẽadmo
dum Dicit ergo pꝛimo ꝙ rurſus intẽ
dendũ ⁊ cõſiderãdũ eſt de moꝛali vᷣtu
tute.vtrum.ſ.ſic exigat pꝛudẽtiã ſicut
pꝛudentia exigit ipſam. ¶ Et ideo ſci
endum ꝙ virtuſ moꝛalis in appetitu ſi
militer ſe habet ad aliquã nalem potẽ
tiam ſicut pꝛudentia in itellectu ſe ha
bet ad ðmoticã. Mõ ſicut idẽ ſe habet
ad idem.ſed ſicut ſimile ad ſimile.pꝛu
dentia.n. ⁊ demotica nõ ſunt idẽ. ſed
modo quodã ſũt ſimileſut apparet ex
pꝛecedẽtibꝰ.ſic ſe habet quedã nãlis
virtuſ appetitiua ad virtutẽ moꝛ alem
pꝛincipalẽ.ſicut ðmotica ad pꝛudẽtiã.
Conſequẽter ibi omnibus eni] De⸗
clarat iſtud pꝛedbulũ in duobus. pꝛi/
mo qᷓ;tum ad virtuiᷣ nãlitatẽ appetitꝰ.
2? inquãtũ ad neceſſitatẽ virtuu moꝛalł
ibi. Sed tñ querimꝰ Dicit ꝗ pꝛimo
ꝙ quia videtur ommbns hominibus ĩ
exiſtere ſingulos bonoꝝ moꝝ ⁊æ malo
rũ aliqualiter p naturã quia cõfeſtim
a natiuitate videm eſſe iuſti ⁊æ tẽpera
ti ⁊ ſoꝛtes ⁊ habemꝰ aliqua ſᷣm exigẽ

tiam nãlis inclinationis in qualibet

pſona.iõ videtur ꝙ nãli habemꝰ quã
dã potẽtiã nobᷣ innata
vᷣtutum moꝛalium ſt aũt ſciendũ
ꝙ naturał inclinatio ad virtuteſ comu
nis ẽ omnibus qꝛ illa nãlis inclinatio

ẽ inchoatiuũ virtuſ.virtꝰ aũt eſt cõple

mentũ illius nãlis virtuſ.quia p nãlẽ
potentiã operari poſſumus ſed nõ poſ
ſumus operari optime.p vi tutẽ autẽ
ſuꝑadditã potentie nãli poſſumus opꝑ

fectiones

ari optime. Et hoc modo virtus ẽ vlti

mũ de potẽtia in bene ⁊ optime ſicut

potentia ẽ pꝛimũ de virtute.ſicut nota
ui. S.li? i cꝛ iʒ· Re ſeigd iſta nãtł
inclinatio ad bonũ virtuũ q;ius ſit cõiſ
omnibus nõ tñ equalit᷑ ineſt omnibuſ
qꝛ quið ſunt magis. quiò minus ꝓni
ad bonũ ⁊ ſᷣm magis ⁊ minus pꝛoni
ad malũ ſᷣm ꝙ determinatur bona vel
mala natiuitaſſicut notaui..lieʒ.ceS·

HSeinde ibil Sed tñ querumuſ ecla
rat alterã pteʒ pꝛeãbuli.ſ.neceſſitat

virtuſ᷑ moꝛał ultra potẽtiã nãlem. Di
cit ꝗ̊ ꝙ q;uis habeamus a natiuitate
virtutes tñ vltra hoc querimus nob in

eſſe alteꝝ ꝙ ẽ pꝛincipalit᷑ bonũ.ſ. pfe

ctionẽ virtutũ moꝛaliũ que reddu ho
minem ſimpliciter bonũ. Et iteꝝ que
rimus tales virtutes nobᷣ inexiſter ſᷣm
aliũ modũ.a natiuitate nãq; inexiſtũt
nop mõ urationali qꝛ ſine ratione no
bis inſunt.Sed nos querimus eas ba

ber̃ modo rationali. pꝛimũ eni modũ

comunẽ habemus cũ pueris ⁊ beſtijs
quibus inexiſtũt nãles hãitus ſecũdũ

q;dã ſimilitudinẽ virtutũ. Leo nanqʒ

nãliter eſt foꝛtis ⁊ liberał ⁊ ſic de ſimi
libus. Sed tales habitus exiſtentes
ſine intellectu ⁊ ratiõe vident᷑ eẽ noci
ui.ꝙ apparet in ex: qꝛ quẽadmodum
coꝛpoꝛi foꝛti foꝛtiter moto ſine viſiõe
eius qui mouetur ⁊ currit accidit ſoꝛti
us falli ⁊ ledi qꝛ nõ babet viſũ ad di/

ſcernendum quo ducat ſe ipſum. Et

ſimiliter eſt hic.hõ nã q; foꝛtis aio ſi ſi
ne ratione vellet expectare quecunq;
terribilia cito contiĩgeret ipſũ moꝛtalii
ledi.Sic igitur appet ꝙ habere nãles
habitus modo quodaʒ irrationali põt
eſſe magis nociuũ qᷓ; expedienſ.habeĩ

tñ mõ rõnali ſi accipiat itelleciũ ĩ opa
ri ⁊ in mõ operandi multum differt a

pꝛedicto modo irrationali quia iſtud
erit valde pꝛoficuũ ſicut illis eſſet val
de nociuũ.hoc enim modo habituſ ap
petitiuus ſimul exiſtenſ cum recta rati
one erit pꝛopꝛie virtus ⁊ talem habi

tum virtuoſum querimvltra naturalẽ?

üinigna ſſep

ndſuß⸗
vaniet

nidendeib.

ipenop⸗
lls Ftus

unrno reke
S VNads

lia notannen iſt
vribi. Pꝛopte
Wcluſionen p⸗

ſnio ſocrans.

ſca hi/ S

ppeoprer hoc⸗
ſepeudena i

Uiiumes eſe peun
Ut uno no:
Mhinepercah
Utedfnus prude
mnubr iendo

Eſiepuemaee

lScnmai n

bnmmtnsdeg

cnapoſiteſeſine
Mhebdeninune an
gels hlie
ell teet

lerte⸗ ppri

ecaſcnnlenr

topnne gn

endifnn z⸗
Nopltgnmm

—RDũ
M
ü en
rapwinii
mNNN
Peinapalizni
orali gen
ner di r

ANeni

niiſr
ensie i
nnünithlt

S1MiN

nmieſinlel
nern giinnne
ienner moſc
iamten
cn in
N hönichs⸗
ela aen
nonnii,
aſen

izli,
iupun
nmie,
hrnumni /

habitum ⁊ ſic patet ꝙ inchoatiuum s
tutum eſt nobis innatum.cõplementũ

vero eſt nobis per exercitiũ acquiſſuuz

Deinde ibi.Quar̃ quẽadmodũ lRe
petit concludendo pꝛeambulũ bene ð

claratum. d. ſequi ex premiſſi.ꝙ quẽ/

admodum in mtellectu opinatiuo ſũt

due ſpeties vna quidẽ innata. ſ. demo
tica ⁊ altera acquiſita.ſ.pꝛudẽtia ſic

in appetitu moꝛali due ſunt ẽt ſpeties
vna quidem innata.ſ.quedã vᷣtus ſeu

inclinatio naliter ad bonuʒ. altera vo0
acquiſita que quidẽ ẽ pꝛincipalis ĩ bo

nitate quia reddit hominẽ ſunplicuer

bonũ deinde ibi. Et harum pꝛopoit

cõcluſionẽ pꝛincipaliter intemã ⁊ ẽ ꝙ
pꝛicipalis vtus appetitiua q moꝛalis
oicitur nõ poteſt eſle ſine pꝛudẽtia qᷓ;
uis enim nãlis poſſit eſſe ſine pꝛuden
tia nõ tamen iſta moralis. Conſequẽ
ter ibi. Pꝛopter qð aiunt] Pꝛobat
concluſionem pꝛopoſitã pꝛimo teſti/
monio ſocratis.2? teſtimonio comuni
tatis ſcõa ibi. Signũ at Dicit g̊ pꝛi/
mo ꝙ pꝛopter boc ꝙ otutes nõ poſſũt
eſſe ſine pꝛudẽtia ideo multi ſocratici
dicut tutes eſſe pꝛudentiaſ vnde ipſe
mag ſocra᷑ uno mõ dicebat recte alio

modo ñ recte: peccabat.n.qꝛ dicebat
omnes virtutes pꝛudẽtias eſſe: recte

vero dicebat aſſerendo ꝙ nõ contingit
eas ſine pꝛudentia eſie. ¶ Conſequent
ibi. Signum aũt] pꝛobat idem teſtio
nio comunitatis.d.qꝙ ſignum eſt ꝙ vᷣtu

tes nõ poſſũt eſſe ſine pꝛudenna quia
omnes qui nunc virtutem diffiniunt.

tria in diffinitiõe apponũt.ſ.habitum

tanq; genus pbabile ⁊ eſſetiale ⁊ ea

ad que uł circa que eſt tãq; genus ob
iectale ⁊ tertio apponũt ᷣm rectã rati

onem tãq; aliquid iſeparabile a virtu
te. recta o rõ inſeparabilis a virtute

eſt ratio pꝛudentie quat̃ omnes qui

virtutem diffiniunt dimnare videntur

veritatẽ iſtã.ſ.ꝙ virtus moꝛalis eſt ta

lis habitus qui inclinat fᷣm pꝛudẽtiãs

Ex quo patet ꝙ virtus nõ eſt ſine pꝛu
Conſequẽter ibi. opoꝛtet

dentia.

₰

aũt paꝝ] Exponit pꝛedictã cõcluſio/
nem pꝛopoſitaʒ ⁊ ꝓbatã.. ꝙ. nõ opoꝛ

tet credere ꝙ iõ virtus non poſſit eſſe
ſine pꝛudẽtia.qꝛ eſt talis habitus Im
rationẽ prudẽtie.ſed opoꝛtet paꝝ trãa
ſcendere ⁊ ampliꝰ adðẽ dicẽdo ꝙ vir

tus ẽ habitus qui nõ ſolũ fᷣm rectã ra

tionem ẽ ſed qui cũ recta ratione ẽ. ſo
crates enim dicebat vᷣtutes vłr eſſe

rationes.dicebat eni eas eſſe ſciẽtias
Quidã aũt dicebãt eas nõ eſſe rõnes
ſed ſolũ ſᷣm rationẽ. Hos aũt dicimuſ
virtutes nec eſſe rones nec eſſe ſolum
ᷣm rõnem.ſʒ eẽ cũ ratione. Hota ij ꝙ
Ariſto.dixit virtutem non eſſe rationẽ
qꝛ diſtinxu moꝛales virtutes ab intel

lectualibus..lilcfi.⁊ ideʒ in pꝛĩci/
pio ſcði. ¶ Item dixit virtutẽ nõ eſſe

ſolum ᷣm rationẽ ſed cũ ratione qꝛ di
ſtinxit inter habitũ ſᷣui ⁊ liberi.Seruꝰ

enim qui nõ habet deliberatiuũ ur ba

betur pꝛimo politice põt habere habi
tum obeditiuuʒ m quẽ ſequi poterit
rectam rationez dñij ſui.tñ iſte habit
nõ erit virtus ut ꝓbat᷑.2·politice ⁊ ut
ꝓbari põt ex pꝛehitis.S.liꝛ:c. . tñ
erit ſᷣm rectã rationẽ ſʒ ñ cũ recta rõne
habitus vero liberi qui fᷣm ꝓpꝛiã rati
onem inclinat ad bonũ poterit eſſe vir
tus qꝛ nõ ſolum erit ᷣm aliena rõneʒ

ſionem iã ꝓbatã ⁊ expoſitã.d.maniſe
ſtum eſſe ex dictis qm nõ eſt poſſibile
aliquẽ hominẽ moꝛaliter æ pꝛincipa
liter eſſe bonuʒ ſine pꝛudẽtia nec pꝛu

dentem eẽ ſine moꝛali virtute Et ſic

patet connexio pꝛudẽtie ad vir tutem
moꝛalẽ et ecõuerſo. ¶ Conſequẽter
ibi. Sed ⁊ ratio Oñdit cõnexionem
virtutũ inter ſe. pꝛimo aũt recitat rõnẽ
gʒ connexionẽ virtutum.ſcòo ſoluit eã
ibil. Hoc eni ʒ.aſſignat cauſã cõnexi
onis virtutum ibi. Simul eniz dicit
pꝛimo ꝙ ratio qua aliquis diſputat
contendit ⁊ affirmat quoniam virtu/
teſ moꝛaleſ ab inuicẽ ſepant᷑. diſſoluet᷑
ſic.i.mõ pꝛius expoſito. ratio aũt illa

2

ſed ẽt cũ ꝓpꝛia rõne. ¶ Coſequenter
ibi.ANManikeſtũ igitur] Infert cõclu

A.

IISRO

ꝓpter duo.pꝛimo quideʒ qꝛ ẽ pfectio

„₰

ueſtio. i7.

mn noſil
talis erat:qꝛ idem hõ non eſt ad om/ in hoc quia dictum fuerat ꝙ ſapiẽtia ẽ niin
nes virtutes aptus nat optime. quat ſtudioſioꝛ q́; pꝛudẽtia. 8. e0. liecSe p⸗ moſuh⸗
talis homo hanc virtutem ad qᷓ; eſt op bᷣ aũt dicebatur q; pꝛudentia pꝛincipa lius ra
time natuſ ſciuit.i.acquiſiuu:loquitur tur ⁊ pꝛecipit ſapiẽtie ſicut dictum fu tinenn
moĩr ſocratico: hanc aũt virtutẽ ad q erat de ciuili doctrina.S.li:i. ꝓbemio tinami
non eſt optime natuſ nequaq; aſſumẽſ ex quo videbatur ꝙ pꝛudentia eſſet ſtu uniinm
erit: et peꝛ cõſequẽs taliſ homo hẽbit dioſioꝛ ⁊ pꝛicipalioꝛ qᷓ; ſapiẽnia. Ad Cnsbinſs⸗
vnã virtutem ſine alia. ¶ Cõſequẽter bᷣ aũt dicit ppus ꝙ pꝛudẽtia nec ẽ pꝛĩ/ SS
ibi Mec.n.] iſtam rationẽ diſſoluit: cipalioꝛ qᷓ; ſapiẽtia nec eſt perfectio tbeiualiel
d.ꝙ pꝛedicta ſeparatio virtutũ abin/ melioꝛiſ potentie ſeu particule aĩe q; tſtecpenet
uicem cõtingit.a eſt poſſibił ᷣm nãleſ apliẽtia ꝙ apparet ex pꝛecepio pꝛudẽ nsgzgtan
virtutes de quibꝰ pꝛocedit rano.ſed ñ tie ĩ quo ratio ad oppoſitũ füdabatur teigdn
contingit ſᷣm moꝛales vᷣtutes ſᷣm quaſ ꝙ patet ex duobꝰ. pꝛimo qꝛ ſicut ſe ha nmmiͤcſenicen
homo dicit᷑ ⁊ ẽ ſimpliciter bonus hõ. bet ars medicine ad ſamtatẽ:ſic ſe h Uo noreluc
¶ Rertio ibi. Simul eni] Aſſignat bet pꝛudentia ad ſapientiã. medicina 1esedonn
cauſã buius cõnexionis.d.ꝙ vmi pꝛu/ vero nec vtitur ſanitate nec pꝛecipit Eeinuulielee
dentie exiſtẽti in anima omnes mora ſanitati.ſed pꝛecipit alicui gratia ſa/ ultbnonni
les virtutes inherẽt.i.adherẽt ei.que nita.ſic ẽt pꝛudentia nec vtitur ſapiẽ Nrogend⸗
cunq; aũt ſimul adſũt vni pꝛudenue. tia nec pꝛccipit ſapiẽtie. veꝝ ẽ ꝙ pꝛe 1aſtorboawirn,
ſimul adſũt ſibi inuiceʒ ſed ſᷣm h ꝙ ꝓ cipit homini gratia ſapiẽtue. h at non neosillaſin
batuʒ eſt. ̊. omnes virtutes moꝛales eſt pꝛincipari ſapiẽtie ſed potius deſ coſttüt vnnca
adſt ⁊ coexiſtũt vni pꝛudẽtie.quare ꝑ uire. (Aabue patet idem in alio ſi/ c(& hos honeltea
conſequẽs ſibi inuicẽ inſepabiłr coexi mili qꝛ doctrina poluica pꝛecipit ſup udina om
ſtentoſegueter ibi. AHanifeſtuʒ omnibus que gerũtur in ciuitate inter cuure omne
aũt. Repetit vnũ dictum de vtilitate q̃ agitur de dijs pꝛopter bᷣ tñ nullus di vel oppoſim
virtu ⁊ pꝛudentie.d. manifeſtũ eẽ po ceret politicã pꝛincipari dijs ſic neq; nponmſapn
ſito ꝙ nec pꝛudẽtia nec vᷣtus eſſet pᷣc/ debet dicere ꝙÿ pꝛudentia pꝛincipet nitaeatans
tica.i.operatiua ⁊ actiua circa neceſſa ſapiẽtie q;uis aliqua pꝛecipiat circa lclan ore no
ria ⁊ vtilia vite ꝙ adhuc indigem ea ipſam nõ iñ ei. ſed gratia eius urnutenäeter

frügicellane

cuiuſdã particule amme que nalit ap S euidentiam pꝛedictorum Cueſtereretas
petit ꝑfici.2? ꝓpter electionẽ qꝛ nulla 5 gueritur vtrum omnes ptuteſ ſctupnsrinqu
erit electio recta ſine pꝛudẽtia ⁊ ſine oꝛales ſibi inuicem ⁊ pꝛudẽtie inſe Aalini mmnes
virtute quia electio duo de neceſſitate parabilit᷑ ſint cõnexe Et arguitur ꝙ wunenn

cõcernit.ſ.finẽ ⁊ illud ꝙ eſt ad finem.

Iſtud enim eliggit᷑ ⁊ pꝛopter finẽ eli

git᷑. ¶ Et idcirco opoꝛtet ꝙ electio cõ

ſic per quoſdam ſed ſumpliciter aſſerẽ

teſ. pꝛimo quidem ex vnitate pꝛuden
tie qꝛ ut dicit hic pvbᷣus.i: ethicoꝝ ſi⸗/

ſein gui wſ
aſkire

min mmiwn d

uenienter concernat virunq; ad hoc ꝙ; mul pꝛudentie vni exiſtenti omneſ vir IIn ntii
ſit recta. virtus autem facit recte ope tutes moꝛales inherẽt .2. ex vnita inginnin d
rari.i. recte intẽdi finem. Et pꝛuden te metaphiſice quia errare in materia Kinifi Plen
tia illud ꝙ eſt ad finem.qu are electi vnius virtu eſt errare circa materiaz ſrccizien
onis rectitudo neceſſario exigit ⁊ stu alteriuſ.ſicut ſi ponatur aliquis in ſta ncplir n
tem ꝓpter oꝛdineʒ ad finẽ ⁊ pꝛudẽtid tu intemperatꝰ q;uis ex hitu iuſtitie eniiri 4
ꝓpter oꝛdinẽ ad illud ꝙ eſt ad finem. abſtineret ab adult᷑io tñ ex haitu intẽ ennnc umet
Conſequẽter ibi. Sed tñ Exponit v/ perantie incidet in adulterium ⁊ per R— hhn
nam difficultatẽ de cõparatione ſapiẽ ↄſequẽs in opus iniuſtũ.qꝛ aliquoti/ ã Wli⸗
tie ⁊ pꝛudẽtie que tacta fuerat.õ.de ens replicatã generabit iniuſtiticiam nis —
in

vtilitate earum. Erat enim difficultas

quare patet ꝙ oppoſitũ vnius virtutis

miii
tgnun
üi
Meerſen
ne iſii
ſchnin
Pſummu
ZM

uſaine

Tenaſcnini
mineſtſe
bnenni
uimaen
egümcnm
5operbi
Nwpn Aſi
pwenna
unn ea n
dgaaend
an.
”õ

naen
nürnlahn
knn
idenaſaeft
wemiatn
nni ⸗

8

infert oppoſitũ alter quare vna ifert
alterã qꝛ illa cõſequẽtia ẽ neceſſartla:

vbi oppoſituʒ ↄñtis infert oppoſitũ ã

tecedẽtis:ſic ãt eſt ĩ ꝓpoſito. quaĩr̃ ꝗᷓ/

libet virtus moꝛabł infert aliã neceſſa/
rio ſicut ex oppoſito illate inſert oppo
ſitum inferentis.tertio ex vnitate ele/
ctionis hõinis oᷣtuoſi ⁊ pꝛudẽſ.qꝛ qui

cuq; eſt in electione cõtinua uł ſepuus

repetita ad õe bonuʒ vᷣtutis aggene/
rat vł aggenerabit habuũ cuiuſlibet
stutis qꝛ ex actibus generatur habit
maxie tñ ex electionibus qꝛ maxime

pꝛopꝛiũ eſie videtur virtun electio æ

magis moꝛes ludicare operibuſ. S. li

3c Sed omnis vu bonus ? pꝛu/
dẽs ẽ in tali electione ⁊ ĩ talippoſito
ꝙ vult ᷣm omnẽ ᷣtutẽ viuere: ſicut lex
pꝛecipit ẽ libꝛo ce quare aggene/

rat ſibi habituʒ cuiuſ libet. 4. quia
m eos illa ſut inſepabilr cõnexa que
cõſtituũt vnicaʒ hominiſ decẽtiã ⁊ vni

cã bõis honeſtatẽ:ſed ſᷣm eos ſic eſt ð

pꝛudẽtia ⁊ omnibus tutibus moꝛali
buſ quare omnes ſũt inſepabilit cõne
xe. Sed oppoſuũ arguitur ſicut in te/

xtu. qꝛ omniſ apius nat ad vnam vir
tutẽ ⁊ exercitatus circa materiã eius
c ad aliam vtutẽ nõ apt natuſ nec crx

ca eius materiã exercitat habet vnã

ſine altera qꝛ illam ad quã eſt aptꝰ c

in qua eſt exercitatus ſine illa ad quã
nõ eſt aptus ⁊ in qua nõ eſt exercitat
Sed aliqui homines ſũt huius:ut al/

legatur in textu: quare illi habent vnã

ſine alia. quat᷑ nõ ſũt iſe pabiliter cõ/
nexe. ¶ Pꝛo ſolutiõe qõnis pᷣmitto

vnã diſtinctionem: q duo ſunt genera

virtutum moꝛaliũ quedã enim ſunt de

eſſentia pꝛincipalis bonitatt hbumane

que dã autẽ nõ. Ille nãq; ſunt de eſſẽ⸗

na ſine quibꝰ nõ ẽ poſſibile bominem

pꝛincipaliter eẽ bonũ cuꝰ mõi ſüt vtu/⸗
tes cardinales ut tractaui.S. tractatu
de foꝛtitudine ⁊ quibus manẽtibus in
bomine: impoſſibile ẽ bominẽ nõ eſſe

bonum: otutes aũt que nõ ſunt de eſſẽ

tia talis bonitatis ſunt ille ſine quibuſ

homo põt pꝛincipaliter eẽ bonꝰ. Abi
ſciendu qꝙ triplicuer põt eſſe bontas
hominis z habituʒz: vna quide nalis
qꝛ ut dicit ppᷣus bic in textu:pueris ⁊
beſtijs naturales erũt haitus alia aut

acqmſita non pꝛincipalis a qua dicik

bomo bonꝰ:nõ ſimpliciter ⁊ abſolute
ſʒ ſecundũ quid ⁊ determinate: pta

bonus gꝛãmaticus vł bonuſ eutrape/

10

luſ vł bon cytariſta ſic hẽt᷑..liiclx.
ʒͤe bonitas e acquiſua pꝛincipalis ſᷣm

quã homo dicitur ſumpliciter eſſe bonꝰ

ut habetur bic in textu. ¶ Hijs pꝛe⸗
miſſis ad qõnẽ dicẽda ſũt duo.pcimũ
ꝙ virtutes eſſẽtiales bonitati humäz-
pꝛincipali inſeparabilr ſũt cõnexe Fm
alie nõ ſüt cõnexe:pꝛimũ pꝛoboſic.
Quecunq; vni ⁊ eidẽ inſepabiliter ſt

cõnexa ipſa adinuicẽ inſeparabiliter

ſunt cõnexa.ſed tres virtutes cardina
les inſeparabiliter ſunt cõnexe cũ pꝛu
dẽtia quare cũ ſe inuicẽ: minoꝛ: fuit ðᷣ
clarata. &. tractatu de foꝛtitudine qõe
illa:vtrum foꝛtuudo ſit virt cardinał
⁊ etiam ſaᷣ babetur hic in textu. ſcõʒ
pꝛobo quatripliciter: pꝛimo quia nul /
la virtus eſſentialis bonitaun bumae
nccĩo ẽ ↄnexa ſtuti ñ eẽntiali bonitati
huãe ꝙ patet põita bonitate bumana
neceſſario ponunt᷑ otutes ei eſſe tiales
ñ tũ nccĩo ᷣtutes accidẽtales:quare iĩ
tali caſu eſſẽtiales eſſẽt ſepate ab acci
dentalibus. Sed alique ſunt ſic efſen/·
tiales ut viſũ ẽ. alique accidẽtales pu
ta ut virginitas eutrapelia æ magin
ficẽtia ⁊ magnammitas ⁊ phpillatimia
ſine quibus põt eẽ ſalus ⁊ homo pꝛi/
cipaliter bonus:quare non neceſſario
eſſentiales ſunt cõnexe accidẽtalibus.
Scðo qꝛ nulla otus poſſibił alicui ne

ceſſario eſt ãnexa virtuti que impoſſi/

bik ẽ illi. ſed alique stutes ſũt poſſibi/
les aliquibus: quedam impoſſibiles.
quare iſte nõ neceſſario:ſunt cõnexe u

us: minoꝛ ꝓbat᷑: qꝛ hõi paupi ꝓlẽ ha

bẽti: poſſibiles ſunt tutes cardinales
qꝛ põt viuere pꝛudẽter ⁊ iuſte: foꝛtiter
⁊ tẽperate:illi tñ ſũt ĩpoſſibiles: alid
DSDz

LIB3RO

alie puta virginitas ⁊ magnificenniia

quare ut pꝛius: minoꝛem Pꝛobo.
pꝛima eni pars eſt nota de poſſibilita
te illarum virtutum aliã paꝛteʒ ðò ĩpoſ
ſibilitate aliarum pꝛobo ſic. niła otus
electiua eſt poſſibilis alicui circa cuiuſ
materiũ nõ põt eligere. Sed pauper
ꝓlem habẽs nõ põt eligere circa ma/
teriã ginitatis ⁊ magnificẽtie qꝛ nul
lus põt eligere impoſſibilia. Sed ĩpoſ
ſibile eſt iſti ſeruare perpetuo caſtita⸗/
tem vł corpoꝛis integritatẽ cũ ipſã nõ
habeat: que tñ eſt electio ginita ut
oñdi..tractatu de tẽperãtia queſtiõe
illa vtꝝ oᷣginitaſ ſu vᷣtuſ.Simili modo
nõ põt eligere facere magnos ſũptus
cũ nõ ſit ei poſſibile que tñ eſt electio
magnificentie. Si vero dicatur q; iſte
pauper põt eligere cũ cõditiõe dicẽdo
in coꝛde ſuo:ſi eſſet ſibi poſſibile.ſi eẽt
iteger ĩ coꝛpoꝛe.vł ſi haberet magnaſ
diuitias iſtud non valet qꝛ tał electio
virtutẽ nõ generat:tũ qꝛ nõ eſt electio
abſoluta:tũ qꝛ nõ ẽ opatiõi elecie cõ/
iũcta:tũ qꝛ ẽ ab õi ðᷣlectatiõe ſeparata
que tñ ſequit᷑ generatiõeʒ habitus ut
S. li?2 cʒ. tũ qꝛ nõ ẽ dificultatũ expta
tũ qꝛ nõ ẽ pꝛudẽtie cõnexa:nec rõi cõ/
ſona cuʒ ſit ocioſa. ʒ qĩ alique s⸗
tutes in eodẽ ſut incõpoſſibiles.ꝗᷓ non
neceſſario ſũt connexe. añs pʒ pꝛimo

de magnimitate ⁊ eutrapelia. qꝛ ma/

gnanimꝰ ñ ẽ luſiuuꝰ ut.. tractatu de
magnanimitate. eutrapel ãt ẽ luſiuuſ
hñs oẽz opationẽ ſuã ĩ ludo:ut.ð.trac
tatu de eutrapelia: pz ẽt de virginita
te ⁊ cõiugali caſtitate que conſiſtit in
vſu debito cõiugij ad pꝛoł pꝛocreatio
nem. Certio patet de magnificẽtia c
virtute paupertatis religioſoꝛũ que ĩ

cludit eſſentialiter abdicationẽ tẽpo⸗
ralium facultatu: magnificẽtia go ſi up

põit poſſeſſionẽ ⁊ ꝓpꝛietatẽ eaꝝ. cõſe
quentia pʒ. 4? qꝛ quoꝝ generatio/

nes ſunt ſeparabiles ⁊ ipſa ſũt ſepabi
lia. Sed generationes quarũdã virtu

tum ſunt ſeparabiles:quajr et ipſe.
MEHinoꝛ patet in quibuſdã ſpẽbus iu

ſtitie ⁊ accipio religionẽ ⁊ vindicta:
quarũ vtraq; eſt circa iuſ nãle ut nota
ui. S. circa pꝛincipiũ quinti lubꝛi. Re
ligio autẽ.i.tus que ſᷣm tulliũ affert
deo debituʒ cultũ põt ẽt aggenerari in
religioſo ſepe oꝛãte ⁊ adoꝛante cele/
bꝛante ⁊ deum laudante ex actibiſtiſ
nõ generabit᷑ vindicta.i.iuſtitia puni⸗/
tiua:qꝛ multi ſunt qui de hoc nec co/
gitãt nec hoc eligũt. nec hᷣ exercẽt:nec
h operantur. Et ſi dicatur ut.. ꝙ iſte

cõdicionałr hᷣ eligit.qꝛ ſi punire cope
teret ei.vellet utiq; iuſte punire ⁊ per

h aggenerat᷑ ei iuſtitia punitiua. dico
iſtud ũ vʒ:tũ ꝓpter illa q induxi..
tũ qꝛ ſupponit falſũ.iuſti.n.ſũt ſicut di
xi ꝗ talia nõ cogitant.tũ quia iſta ſunt
gba vana ⁊ in deriſum redacta.ſũt.n.
ſimilia verbis quorũda m milituzʒ qui
habẽtes bonũ vinũ inexiſtẽtes añ ca/
minũ credunt ſe pcellẽ laurarotũ qui
poſtea in bello nõ expectarẽt vnũ aſel
lum vnde pᷣſus. l iauraronß pꝛe⸗
cellẽs añ caminũ. Qm cernẽs bellum
nõ expectaret aſelluũ. ¶ Dicẽdũ g ad
pꝛimũ in oppoſitũlq pᷣtutes ſᷣm quas
pꝛincipaliter dicitur homo bonus coe
xiſtũt inſeparabiłr pꝛudẽetie de quibuſ
ſolum loquit᷑ pᷣus.ut apparet expreſ
ſe.Ad ſcòm dico ꝙ minoꝛ ẽ falſa quia
oppoſitũ magnanimitanñ puta eſſe lu⸗
ſiuuʒ nõ infert oppoſitum eutrapelie
nec oppoſitum eutrapelie oppoſituʒ.
magnanimitatis ⁊ ſic de alijs virtuti/
bus in quibus iſti nõ pꝛobãt intẽtũ ni

ſi in virtutibꝰ cardinalibus in quibus

cõcedit᷑ connexis ⁊ ex h fallũt ſe ipoſ
qꝛ ꝙ vident debere virtutibus pꝛĩcipa
libus opinant᷑ deberi religs omnibuſ.
Ad tertiũ iam appuit rñſio.qꝛ tal ge

neralis conditionalis electio nõ ſuffi

cit ad generationẽ vᷣtuſj. Ad quartum
vero dicẽdũ ꝙ nõ oẽs viriuteſ moꝛaleſ

coſtituũt vnã decẽtiã qꝛ magnanimũñn

decet eutrapelia. nec pauperem decet
magnificẽtia nec cõiugatũ utẽtẽ cõiu⸗
gio decet ginalis pudicitia. quatuoꝛ
ãt vᷣtutes pꝛincipales ſeu cardinales

— —

er ntctde
cls:n

hent oenmn

iiaammoi

ſulinennin
Prüntgbenä
AAenrnng
ſiuncittesbeb
Nupenmue
ot embe
etitinamocn
AAlvpa quider
mmanteſt moch
tll Vporrerai
ſianmmpii pon
wmvnb ma
iinatdwoppo

Mlcerane

7

wgMinern
Mengietanpins
uummmnfaido
—
Pdwnräſinz ſe
fifgnind

imntidinninat

itſentiginog
en nieno⸗
neſmwaigtrin⸗

u
Imſbige
rinnlü
tagenn
1 ml
hmneafi
Mlmun,
p ng
Ci
clipmnig
Mu poninn

ufrnſüian
M.i Auikn

ſumrimiſin
rüdanmimm

irſirsi .
llurä

Aumitfnict
Sllammwüne,
Auggnistoin
i (aif
es in
r bono ensd
pyudiehe delli
urappaner ent

minore fallagan
Utai paeſtt
ſirum eumner.

hele pin⸗
ſicde ansmun,

̃ echü nnii S

Nalibsngur

erb falitſefqi

aielas tun
triſtd e⸗
Auad i
ili Sl gun
öinn ti
ii engen
et paennn
RZ Mat
ochanu,
Bs ſn amn

ð S=S
S 1

VI

conſtituunt vnam decentiã neceſſariaʒ
bonitati humane: ꝙ aũt alie viꝛtutes

coõſtituãt decentiã nõ quidẽ neceſſariã

ſed cõgruã bonitati hũane pꝛincipali.
gncipit Liber ſeptimus. ¶ Lec. “*
— Oſt bᷣ aũt dicẽ
duʒ. Poſtq;

7

mo libꝛo ⁊ de
gnñãtiõe ⁊ imł
tiplici ↄditiõe

tu: in ſcõᷣo ⁊ de pꝛĩcipijſ tutii in 3:

⁊ de ſpẽbus vᷣtuᷣ tã moꝛalis q;; intel/
lectualis:in ??⁊ o ¶ Hic oꝛdine cõ
ſequenti determinat de quodã gradu
ptuf̃ qui dicitur cõtinẽtia ⁊ de ſibi op

poſita.ſ. incontinẽtia. Huic autẽ lis

pꝛemittit phemiũ ⁊ 2. ſubdit tractatũ
ibi. Videtur utiq; cõtinẽtia. Pꝛobe
mium aũt tres habet partes. In pꝛi/

ma pꝛemittit duas diſtinctiões ꝓ pꝛi

cipio ⁊ pꝛeambulo ad dicenda.2. di/

cit que ſit intentio circa dicenda ibi.

Sed de hac quidem diſpoſitiõe] In
tertia quid eſt modꝰ ꝓcedendi ĩ dicen

dis ibi. Opoꝛtet aũt quẽadmodum
Circa pꝛincipiũ ponit pꝛimo vnã diſti

ctionem de tribuſ malis fugiendis.2.
aliam de tribus oppoſitis boniſ appe
tendiſ ibi. Contraria ãt. Dicit ergo

pꝛimo ꝙ poſt h̊ determinata de virtu

te dicendũ eſt amplius de hijs que ſũt
annexa virtuti faciẽdo aliud pꝛincipi
um unde exoꝛdiendũ ẽ.ſ.ꝙ circa mo/
res bominũ ſũt.ʒ. ſpeties reꝝ ⁊ diſpo

ſitionũ fugiendarum.ſ.malitia ſeu vi /

tium ⁊ ĩcõtinẽtia ⁊ beſtialuias.¶ Eſt
añt ſciendũ pꝛimo quomõ ſe habẽt h
tria mala ad moꝝ bonitatẽ ⁊ ad ſe ĩui
cem. Sciendũ ergo ꝙ bonitas moꝛuʒ

neceſſario exigit rõneʒ pꝛacticam ſeu

appetitiuã. ꝙ appet qꝛ omneſ qui di
ffinierũt otutẽ appoſuerũt rõnẽ ut.ẽ.
li6e cè penultimo. Exigit ẽt electionẽ
quia magis diiudicamꝰ moꝛes ſᷣm e/
lectionẽ q; ſʒ opationẽ.ut.S: liqʒ? c: x·

Exigit ẽt rectitudinẽ rõnis ⁊ electio/
nis:opoꝛtet.n.rationẽ verã eſſe ⁊ ap/
petitũ rectũ ut.a. l? 6ec?ʒ: (Exigit ẽt
operationẽ cõſoꝛmẽ recte rõi ⁊ recte
electioni:alias nõ eſſent ſtudioſi ſicut

nec infirmi audientes pꝛeceptum me

dicoꝝ nõ exequẽtes nõ fiunt ſani:nt
S. li? 2 &εα* Omne igitur peccatum
poſſibile cõtingere circa moꝛes eſt vł
qꝛ homo caret rõne ⁊ electione:vł qꝛ
caret rectitudine ratiõis ⁊ electiõis.

vel quia caret operatione confoꝛmi ł
rectitudinis ranonis ⁊ electioms. Si

vero peccatum contingat ex pꝛima ca
ſic eſt beſtialitas: beſtialis.n. hõ nec

rationẽ nec electionẽ nec rõcinauõem

habet ut.j. eo.li?.c⁊ 9?. Si vero cõtin/
gat ex cauſa ſcðòa ſic eſt malitia. mali
tia nanq; puertit iudiciũ ⁊ mẽtiri facit
circa pꝛactica pꝛincipia ut.S. li: 6: c:
i6õequare pꝛebet carentiã rectitudinis
rõniſ:⁊ p cõſequẽs rectitudinis electi
onis:qꝛ electionẽ rectã facit virtus ui
S. li?6cis* τ per cõſequẽs malitia fa
cit eam nõ rectam ſi ãt cõtingat.ex.3.

cd ſic eſt mcõtinẽtia. Incontinẽs emnʒ

habet rectã rõnẽ ⁊ rectã elecnonẽ ut
.5. ei cefi. .. eo. li? cia? Sacit autẽ
ʒ electionẽ ut..li?:c:: Et ð rõnem
qꝛ eſt egreſſiuus a rõne ii J. c. ꝓximo

Ex his põt inferri ꝙ bee tres ſpetes
diſpoſitionũ bõiniſ fugiende ſũt circa

moꝛes.Scðdo ẽt ſciẽdũ ꝙ bonitas mo
rum exigit obſeruantiã triplicis legiſ
nãlis. Quarũ vna ẽ pꝛopꝛia rõ vnius
ſingularis hominis tãqᷓ; lex iſtiuſ indi
uidui.ſcòa eſt rõ totius bumane ſpẽi.
Tertia eſt nãlis oꝛdo totius generis
aĩaliũ pfectoꝝ.quar̃ peccatũ circa mmo
res põt cõtingere ex traſgreſſi lõe legis

vnius indiuidui vł legiſ totius ſpetiei

vł legis generis ſui.ſi fiat tranſgreſſio
legis iſtius indiuidui.ſic eſt icõtinẽtia
per qᷓ; hõ egreditur a ſua ꝓpꝛia roe.
ut. . c. pꝛoximo que debet eſſe cuulibz
tãq;ᷓ lex:ſi o fiat trãſgreſſio legis ſpe
ciei · ſic eſt malitia ꝑ q;ᷓ hõ non facit
rationem pꝛopꝛiam nec electtonen

ſuã imo operatur ſicut videt᷑ ei operã
duʒ eſſe.Omnis enĩ malus ẽ ignoꝛãſ
que opoꝛtet opari ⁊ a quibus effugiẽ
duʒ. ut.S. li. ʒ: c ʒ. facit tñ cõtra rõneʒ
q́ᷓ; hñt alij de ſpetie ſua.⁊ iõ phᷣus ĩ dif
finitione virtu poſuit rõneʒ nõ iſtius
vł illiuſ:ſed rõnẽ generałr ſapiẽſ.lix2
ce g. ʒ iſt at facit omnis maluſ.Si vo
fiat trãſgreſſio legis totiuſ generis ſic

eſt beſtialitas:· Haturał.n. inſtinctus

determinauit ſingulis aĩalibus nãlẽ
cibũ:nãlem potũ:nãlẽ cohitũ ⁊ nãleʒ
ludum:vbi ergo homo conuertit ſe ad
innãles cibos:ad innãles potus: ad
innãles cohituſ:⁊ ad innãleſ ludoſ.fa
cit ʒᷣ legẽ generis aĩaliũ ⁊ ꝑ h dicitur
eſſe ⁊ fieri beſtialis.ut.j.eo.liꝰcꝛ :
Dico autẽ beſtiales Cõſequẽter ibi.
LCoõtraria aũt. Ponit aliã diſtinctio
neʒ de tribus bonis oppoſii pᷣdici ma
lis.pꝛimo aũt facit h.2?.exponit vnazʒ
partẽ ſue diſtinctionis ibi. quẽam
homerus.] dicit g̊ pꝛimo ꝙ bona pria
pꝛedictis tribus malis ſũt mãifeſta qᷓ;
tuʒ ad duo.qꝛ hoc oppoſituʒ malitie
vocamus virtutẽ.h̊ aũt oppoſitũ ĩcõti
nentie vocamus cõtinẽti ad beſtiali⸗/
tatẽ aũt cõgruit nos dicere eſſe oppoſi
tam q́;dam virtuteʒ ſuper noſ.i.ſuper
ſtatum noſtrũ q; dicimus heroycaʒ ⁊
diuinã.ſt aũt ſciẽdũ ꝙ iſtud vocabłʒ
heroyca premoꝛdialiter deriuat ⁊ oꝛi
ginatur ab her ꝙ eſt terra.qm ab her
dicit᷑ herus.i.terre dñs quẽ vulgus di
cit terrariũ.dicitur ẽt hera quaſi terre
dña vxoꝛ heri. dicitur ẽt heritudo do
miniũ vł dominatio Et inde dicit᷑ he
rilis ⁊ herile quaſi dñium ⁊ poteſta⸗
tem habẽs ⁊ herilitas ipſa poteſtas
⁊ ab eo ꝙ herus dictus eſt heros he/
roys quaſi magn potẽſ:pfectꝰ⁊ ſapiẽſ
⁊T heroys heroydis ideʒ ſignat feine

vñ magni viri dci ſi heroyes ⁊ magne

fẽine heroydes. Dicit᷑ ẽt heroya ip̃a
pfectiõis magnitudo heroũ vł heroy⸗

duʒ. dicitur ẽét heroycus.ca. cum. ha

bens beroyam ꝙ cõtingit dupliciter.

qꝛ heroya põt haberi foꝛmaliter ab

illo qui eſt infoꝛmatus ⁊ habituatuſ

perfectione heroye:põt et haberi ob
iectuałr. Et hoc mõ carmẽ põt dici he
roycũ qꝛ habet geſta viroꝝ heroũ vel

fẽinarũ heroydũ ꝙ deſcribit tãq; mãa,ʒ

⁊ obiectũ. Sicltur ẽt ꝙ quedam dea

gentiliũ que latine dicta eſt iuno ut re

citat uguſtinus.ſexto de ciuitate
dei. in pluribus locis:grece dicta eſt
hera. Quidam eius at filius dictus eſt
herus:vnde ſᷣm ritum paganicũ ex tũc
dicti ſũt heroyas illi qui ſᷣm fabulas
poſt terminũ huiꝰ vite dicebantur dei
ficari ⁊ ĩ deos cõuerti.(¶ QAuare ſciẽdũ
ʒ. ꝙ qualr̃cũq; homines ſaperent de
veritate loquentes de heroya ſenſeꝛũt
ipſaʒ eẽ quãdã vᷣtutẽ qͥ reddit hominẽ
melioꝛẽ ⁊ pfectioꝛeʒ quolibʒ homine
perfecto ⁊ bono ᷣm comunẽ hommuʒ
vtilitatem de qua loquitur hic phus.
¶ Konĩ ibi. Quẽadmodũ homerus.]
Exponit ibi vnã ptem ſue diſtinctiõis
vʒ oppoſitionẽ diſpoſitiõis heroyce ⁊
diſpoſuionis beſtiał.pꝛimo ãt dat exẽ
plũ de diſpoſitiõe heroyca.2: pbat ꝙ
lpᷣa ſit beſtialitati oppõita ibi. Quaĩ
ſi quẽadmodũ aiunt. Dicit ̊ pꝛimo
ꝙ vᷣtutẽ heꝛoycã dicimus:⁊ fᷣm illÄ vi
rũ heroẽ quẽadmodũ homerus poeta
dicit hectoꝛẽ eſie virũ heroẽ. fecit.n.
⁊ introduxit in carmine ſuo pꝛiamum
regem troie dicentem ⁊ loquẽtẽ ð hec

toꝛe filio ſuo qm erat valde bonus vll

tra comunẽ hominũ bõitatẽ ſic ꝙ non
videbatur exiſtere viri mortalis puer
ſʒ dei.vnde poterat dici vir heroycus
⁊ diuinuſ.¶ Hota vᷣo ꝙ iſte hectoꝛ fint
pater franconis qui quidẽ franco cõ/
gregauit ſibi comunitiuã magnãà mili/
tum ⁊? hominũ ſtrenuoꝝ qui tandeʒ a
francõe pꝛincipe dicti ſũt franci: vene
rũt.n.ð tꝛoia ĩ germaniã ⁊ ſuꝑ flimuũ
qui dicitur renus edificauerũt ciuita⸗/
tem que dicta ẽ ſymcambꝛia a qua ali
quãto tẽpoꝛe dicii ſũt ſymcubꝛite:poſt
modũ vᷣo relicta ciuitate illa venerunt

thlütil6
Perdrnenn
Wirmi eno
nr Min ſt
ſa mnntſune
nnſe hbet
Miſc ihenen
clianad

aſwwrneli

gornlenna:
pveorra⸗

huusfaton

l.Ngliadnn

Efünrolppter
linic ſupeeg

ofunt beſtie
Wi Etſchabe

halalpoſinobe

iſhl nin
(NRNgrigtul
ertbekanio

Genlighonnnan

11

ſſnipnercinfi⸗

uniſed re
1 Alnnebamene

*

Vitinpuraſen

.

ſlfi ecclici⸗
e Womeuange

iſunldiege aden

Afawwi gog
ulu in eellen

Inetirihfnhr

Kulntgeſtnig
huummponiunta

Fünlinaineer⸗
uns V

ſyng
WNecrm..
,Ineſin
wsdi
J * . 1
NRdrtöz
„ „
EMuckiwt
Is ſert do.
ccgs:’ 4
Wüfluser
unegnn

am n .
Ulqu fnſa

medcebumn

Bde Ndrii

NaoaAmah
RKRANOANNRH

4 0 1
ciuwäd
Mih.

Ninuimsriflii
Wnünittiz

„ * 4
nsen Müinn
e.
3 „ 4

α ſiim⸗

14 cuimnele⸗

in gallias:⁊ iterũ dicti ſut franci nõie

ViI

pꝛimitiuo ⁊ babitauerũt galliã belgi
cam. que nũc dicitur francia ex nõine

habitatoꝛũ ſuoꝝ ⁊ ipſi a nomie regio
nis habitate dicũtur gallici.vnde con
ſtat ꝙ reges francie deſcẽderũt de ſtir
pe iſtius hectoꝛis viri heroyci ⁊ diui/
Bi omibe. Muar ſi qmað. ꝓbat
virtutẽ heroycã eſſe beſtialitati oppo
ſitã a hᷣ tripir· pꝛimo ex ſuꝑexcelẽtia
diſpoſitionũ.2.ex differentia rerũ diſ

ponibiliũ ibi.. Et enim quẽadmodũ

3 ex cõuenientia tẽporũ ibi Quare
autẽ raru. pꝛimo ergo intendit ſic ar
guere. Omnis ſupexcellentia virtu

oſa opponit᷑ ſuperexcellentie vicioſe

ſicut emm ſe babẽt generaliter virtus

æ vitiũ ſic ſuperexcellẽtia vtui: ⁊ ſup

excellẽtia vitij. Sed vᷣtuſ heroyca E vir

tuoſa ſuperexcellẽtia:beſtialitias vᷣo ẽ

ſuperexcellentia vicioſa:quare vtuſ ⁊

diſpoſitio heꝛoyca erit beſtialitati op

poſita. huius rationii ponit pꝛimo mi

noꝛẽ. d. ꝙ quẽadmodũ aiunt ex hõini
bus fiunt dij ꝓpter beroyce vtutiſ ſup
excellẽtiã ⁊ ſuple ꝙ ſimili mõ ex hõi/

nibus fiunt beſtie ꝓpter vitij ſuperex
cellẽtiã. Et ſic habemꝰ ꝙ diſpõitio be
royca ⁊ diſpoſitio beſtiał ſunt ſuperex
cellẽtie stutiſ ⁊ vitij. ¶ Scðo infert cõ

cluſionẽ.d.ꝙ vtiq; talis habitus hero

ycus erit beſtialitati oppõituſ ſt ãt

ſciendũ ꝙ bomines dicunt᷑ fieri ⁊ eſſe

dij nõ ꝓppter cõuerſionẽ bumanitaſt in

diuinitatẽ ſed ꝓpter ſi imiluudinẽ ali-

qualem vute humane ad diuinã ⁊ hoc

mõ dicit ſcriptura ſacra. Ego dixi dij

eſtis ⁊ filij excelſi oẽs in pos ꝙ expo

nens xps in euangelio dixit. ꝙ illi di ⸗
cii ſunt dij: qꝛ ad eos ⁊ in eis ſermo
dei factus ẽ Jo. x. Et ſᷣm h dicit ppuſ

ꝙ vita ſᷣm excellẽtiam vᷣtuſ̃ acta erit

vtiq; melior qᷓ; Im hominẽ. Et paulo
poſt addit ꝙ eſt vita diuina: quałr ůt

ſit diuina nõ diumnitatiſ pꝛopꝛie ſʒ qua
dã ſimilitudine expõit ibidẽ. . ꝙ dijs
ẽ omnis vita beata:hõinibꝰ ãt inq;tũ

ſimilitudo qued tał operatiõis exiſtit
ut. j.hx? cꝛ.xx Scðdᷣo ibi. Et.n. quẽ/

admodũl Arguit ſic:diſpoſiiio hõinis

ſᷣm qᷓ; aſcẽdit ad participationẽ diuim

ſtatus opponitur diſpoſitiõi fᷣm qᷓ; de
ſcendit ad participationẽ beſtialis ſta
tus.q apparet:qꝛ diſpoſitões hõinis
que maxime a ſe diſtant ſũt cõtrarie

ut habetur.xmetaphiſice.taleſ ãt ma

xime a ſe diſtãt: quatr᷑ ſũt cõtrarie. Sʒ
ſᷣm diſpoſitionẽ beroycã pᷣdicto modo
aſcẽdit:⁊ ſᷣm beſtialeʒ deſcẽdit.quaĩ
diſpoſitio heroyca erit diſpõi beſtiali
oppoſita:huius ratiõis ponit stutẽ mi

noꝛis.d.qꝙ quẽadmodum nec malitia

humana:nec vᷣtus humana ẽ alicuius
beſtie. Sic nec h nec illa ẽ dei. Sed hᷣ

diſpoſitio ſᷣm q; homo aſſimilatur doo

eſt aliquid honorabilius humana vir
tute.Et iſtud ẽ pᷣtuſ heroyca ſᷣm qᷓ; hõ
aſcẽdit ad ſimilirudinẽ di:pᷣ aũt beſtia
litas ẽ quoddã genus malitie alteruzʒ
ab humana malitia ſᷣm q; homo de/
ſcendit ad ſimilitudinẽ beſtialẽ ð quo

deſcẽſu dicit Auguſtinus. quomõ colu
ber nõ aptis paſſibus:ſed ſquamaruʒ
minutiſſimis niſibuſ repit.Sic lubꝛi

cus deficiẽdi motus negligentes mi/

nutatiʒ occupat ⁊ incipiẽſ a puerſo ap
petituſimilitudinis dei puenit ad ſi⸗
militudinẽ pecoꝝ ¶ Inde eſt ꝙ pentes
primi nudati ſtola prima pelliceas tu

nicas.i.moꝛalitatẽ inuenerũt. honoꝛ

enim verus bominis ẽ ymago dei ⁊ ſi

militudo que nõ cuſtoditur niſi ꝑ ipᷣm

a quo impꝛimitur de trinitate. xij:cxx-j.

ſcòm hoc intendit phus dicere ꝙ in

homine ſimilitudo dei per virtutis ex

ceſſum ⁊ ſimilitudo beſtie per exceſſũ
malitie ſunt diſpoſitioneſ oppoſite.

Teꝛtio ibi. Qma autẽ raro. Erguit

ſic. diſpoes bona ⁊ mala raro facte in

bomine pꝛopter diſtantiam ſuam a

comuni hominum bonitate vel malitia
ſunt oppoſite ꝙ apparet: quia tales
ſũt maxie diſtateſ. Sʒ diſpoſitio heoy

caẽ bõa ⁊ beſtialł mala ⁊ abe raro

LBRO

fiunt in homine.quare ipſe ſunt adin
uicẽ oppoſite. huius rauonis intẽdit
minoꝛ:ẽ ponẽ.d.ꝙ qꝛ raꝝ eſt eẽ viruʒ

heroycũ ⁊ diuinuʒz:quẽadmodũ ciues

illi qui dicuntur latoẽs cõſueuert di
cere homineʒ eẽ diuinũ qñ adminiſtra
tur valde bonitatẽ eiꝰ ⁊ dicũt vir diui/
nus eſt:ſicut cõtingit paulo ⁊ barna/
be cõmoꝛantibuſ in ciuitate liſtris:illi
eni ciues liſtrenſes vidẽtes miraculũ
factũ per eos.ſ.ꝙ quidẽ claudus ex u/⸗
tero matris ſue ad iuſſũ pauli exiluuit

ãbulauit. leuauerũt vocẽ ſuã hccao

nite dicẽtes dij ſimiles facti hominib⸗

deſcẽderũt ad nos.Et vocabãt barna

bã ioueʒ ⁊? paulum mercurium. Acd.
xuij.ſic ẽt homo beſtialis raro iuemit᷑ i
hominibus:ſi vero inueniatur maxie
inuenuur inter barbaros:qui quidem

ſũt barbari nõ ſolũ lingua iʒ vita: ſũt

enim ĩdomiti.fiũt ãt tales beſtialeſ uł
pꝛopter egritudines corpoꝝ vł ꝑp oꝛ
bitates ſeſuũ vł ꝓpter defectus ⁊ ca
rentias magiſtrorũ erudiẽtiũ eoſ mo/
res bumanos.⁊ ideo de talibꝰ ꝗ ſunt
ſiluĩ̃es circa locuzʒ qui dicitur pontus

exẽpliſicat phus in. eo.li.c.7. Nos

ſuperinfamamus de iſta beſtialitate

omnes ſuperexced etes ẽt in malitia
bhommũ q; us enim eſſent aliqui mali

nõ beſtialitate ſed ſuperexcellẽti hu/
mana pꝛauitate. vocamus eos beſtia/
les nõ ſᷣm ᷣitatẽ: ſed ad increpationẽ
⁊ ad deteſtationẽ tales dicimus beſti
ales.Eſt at ſciendũ ꝙ nõ eodem op/

poſitiõis mõ dicuntur opponi virtuſ x⸗

malitia continẽtia ⁊ icõtinẽtia beſtia

litas ⁊ heroya qm pᷣtnſ ⁊ malitia op/

ponuntur ᷣm pꝛopꝛias rationes:ſicut
mediuzʒ ⁊ extremum ut. S. li 2. c. S8. cõ

tinẽtia at ⁊ incontinẽtia dicunt᷑ oppoi
nõ ſicut medium ⁊ extremũ: ſed ſicut

firmitas et infirmitas eiuſdem boni⸗/
tatiſ: continẽs enim ⁊ incõtinens hñt
bonitatẽ ratiõis ⁊ electionis ut.ã. li
uc: fi.continẽs ũt eſt firmus in hac bo
nitate. Incõtinens autẽ infirmus dũ
p paſſionẽ egredit᷑ abea ut.j.ca.ꝓxi

mo. heroya vᷣo ⁊ beſtialitas opponũ/
tur nõ ſicut mediũ et extremuʒ nec ſi
cut firmuʒ ⁊ inf rmũ nec ſicut duo ex
trema in exceſſu ⁊ defectu qualiterop
ponũtur duo vitia circa eandeʒ vᷣtuteʒ
extrema ſicut pꝛodigalitaſ a auariua
ſz opponũt ſic duo extrema excedẽua
vnum in bono ⁊ reliquum ĩi malo i
cit.n.phᷣus ꝙ q;uis vᷣtus ſᷣm ſubſtatiã
⁊ rationem quid eſt eſſe dicẽteʒ ſu me
dietas.tñ ſᷣm eſſe optimũ et eſſe bene

ẽ quedam cxtremitas.S. h?2. c26 b

modo extremuas bonitaſj ſup hõmeʒ
⁊ extremitas pꝛauitaſ᷑ ſub homine di
cuntur oppoſue ſicut exremuates in

erxceſſibus exñtes onſequẽter ibi.

LSed de hac quidẽ diſpoſinone. Zi
cit de quo ẽ intentio.d.ꝙ de hac diſpo
ſuione beſtiali poſterius facienda ẽ q
dam recoꝛdatio.ſ.j.eo.li.c.⁊.⁊.c.q.

SDe maliua aũt ⁊ de virtute ſibi oppo

ſita dictum eſt pꝛius.S.li. 2. ⁊. 3. ĩ ge
nerali ⁊ · li.4.⁊ ). in ſpeciali.Pe in
continetia aũt ⁊ de mollitie ⁊ de deli
tia:⁊ ð cõtinẽtia incõtinẽtie oppoſita
⁊ de perſeuerãtia mollitie oppoſita di
cendu ẽ in pꝛeſenti tractatu qꝛ iſti ha
bitus nõ ſut ſuſcipiẽdi tãq; idem habi
tus cũ vᷣtute ⁊ malitia.et iõ que dicta

ſunt de virtute ⁊ malitia non ſufficiut

ꝓ hijs que dicenda ſut de cõtinentia ⁊
incõtinẽtia:nec etià iſti habituſ eſtim
di ſũt facere alterũ genus ſimpliciter
a virtute ⁊ malitia. ⁊ iõ earũ perſcru

tatio non eſt aliena ſimpliciter a per-

ſcrutatione rirtutis ⁊ malitie. quare
poſtq; dictum eſt de illis: conſequeni

dicendum eſt de iſtis Conſequenter

ibi. Opoꝛtet autez q ẽadmodum.
TZradit moduʒ pꝛocedendi circa dicẽ
da.d.ꝙ opoꝛtet poncre ⁊ ſupponere
ea que apparent de iſtis quẽadmodũ

fit ĩ alijs ⁊ opoꝛtet dubitare ⁊ ſic oſtẽ
dere naturam continentie ⁊ inconti-/

nentie et maxime oſtẽdere ea que ſũt
pꝛobabilia circa has paſſiones que ꝗ
dẽ dicunt᷑ paſſiões qꝛ ſũt nexe multiſ
paſſiõibus.Si ãt nõ dicant᷑ plura dicẽ

gunenpen
vtſoluän
elaſoffo⸗

sfieraroſt
N. ebi
pen
fuui
Götnetiaponn
ſenda. Emone
iaitüttni.
elidntbi
Qurdätegut⸗
ennenolnnet
lumter niin
lunmit ,
tnenun ppon
iqon pen
Menrina nidn
nſucioſon⸗
ucet d. g
onorur ſup.)

te Cötinetia

poſiunt eſteſin

lus roued
ihenne pe
ſiwr nec hu

Kinr landabi,
molſwſino on
nni apaſbor
kfrtchnics

(cniſelwncot
Mi lne

Lonſoiluare
Uvrehtamah.
alrnälere

mnimn pſen

fmnit neinirg
(imsgintan

Npecak ad o

reiſibahins
le ſocliciig ſin

Ethenle gui⸗

ir
Z
nenn
numiu
Sikfnſ
eicſenürt
bonni ſiin
Wena
egi
ip;
nno.g

a
11demmü
1teNN
äunolnechin

nuiuu etoe⸗
1nunnaron ſ
inſirdecöm
güſnbennti
ii end ſr
uu. dbenmm
Renaſinptangn
õ
ſrends:
de iis Conc
aurz inin
en er iiſß

bitabit ãt vtiq;. c:ʒ.

VII

tur tamen pꝛincipaliſſima.qꝛ ſi dican
tur ⁊ ſoluatur ⁊ relinquãt᷑ facilia ⁊ ꝓ

babilia ſufficient᷑ erit oñſũ id ꝙ de pᷣte
ritis fuerat oſtendẽdum. (Wea D
Idebit᷑ vtiq; cõtinẽtia.ꝰ

ectio ij⸗
—
cqöÜ; pꝛemiſit pꝛohemiũ ſubdit
tactatũ ĩ quo p: ð ↄtinẽtia ⁊
icõtinẽtia ponit qͥdã pricipalia ſuppo
nenda. 2 mouet quedã dubia ibi DSu
(Lertio dat re
ſpondẽda ibi. Nꝛimũ ꝗdeʒz ig Icꝛꝗ
Quarto at agu de mã cõtinẽtie ⁊ ĩcõti
nentie mollitiei ⁊ pſeuerãtie.ſ.de de/
lectatiõe ⁊ triſtitia.j.cipibi. De de
lectatione ãt Circa cõtinẽtiã aũt ⁊ ĩ
cõtinẽtiam ꝓponit.x.pꝛincipia ſuppo
nenda quoꝝ pꝛimũ eſt ꝙ cõtinẽtia ⁊

per ſeuerãtia vident᷑ omnibus eẽ ð nu

mero ſtudioſoꝝ ⁊ laudabiliũ.Si autẽ
obiiciat᷑ ↄ h. qꝛ ſine vᷣtute iniuſte bẽt

honoꝛ ut ſupᷣ. liαι de magnanimi

tate Cõtinẽtia vero ⁊ perſeuerantia
poſſunt eſſe ſine virtute ut iã dictũ eſt.
laus vero quedã ſpẽs ẽ honoꝛis quar
cõtinentie ⁊ perſeuerãtie nõ debetur
laus.ſicut nec bonoꝛ. Sicendũ q;
bec ſunt laudabilia cuius rõ eſt quia
omnis diſpoſitio diſponẽs ⁊ inclinãs
bhominẽ ad opuſ bonũ ẽ ſtudloſa ⁊ lau
dabił.ſtudioſa quidẽ ſfᷣm pꝛopꝛiã pfe
ctionẽ ſed laudabił ſᷣ̃m reputationem
noſtrã ut.S. lii cè is: Et apparet etiã

qꝛz paſſio ẽ laudabił qñ diſponit ad bo

nũ ⁊ retrabit a malo.Et ideo verecũ
dia laudat᷑ ut.S. li?2: c 7. æ li: ca. fi.
Sed cõtinẽtia ⁊ pſeuerãtia diſponunt
bominẽ ⁊ inclinãt ad opus bonũ ꝗa

oꝛdinat ad felicuatẽ dicitur eſſe lauda
bilis. Et hoc mõ equs dicitur laudabi
lis in oꝛdine ad bonũ curſum. Et hoc
modo continentia ⁊ perſeuertia ſũt
laudabiles.Scõm ſupponẽdũ ẽ quia

incontinẽetia ⁊ molities ſũt de nume/

ad opus ꝙ ſuadet ratio recta que qui/

10

deʒz depꝛecat᷑ ad optima ut.li.ucefi.

quare iſti habitus ſũt laudabiles.Ad

ro pꝛauoꝝ ⁊ vituperabiliũ. Aſtud aũt
apparet ꝑ oppoſitum ad pꝛimũ.Ter
tium ſupponẽdũ eſt ꝙ continẽs ⁊ pmã
ſiuus in rõe ſunt idem.ſicut ea que ſi/
gnantur p diffinitionez ⁊ nomẽ diffi/
niti.Quartũ ſupponẽdũ ẽ ꝙ incõtinẽs
⁊ egreſſiuuſ a ratiõe ſunt idem eo mõ
quo continẽs ⁊ permãſiuuſ in ratiõe.
vtrũ autẽ iſta ſint eadeʒ adequate ⁊
ↄõtibilit᷑ dicetur.j. loco ſuo. QAuituzʒ
eſt ꝙ incontinẽs ſciens qm̃ pꝛaua nõ
ſunt operabilia agit tñ ea pꝛopter paſ
ſionẽ vbi enim paſſio ᷣtendit ratiom

⁊ homo egreditur a ratione ſequitur

impetum rationis dimiſſo dictamine

rationis.Sextum eſt ꝙ cõtinẽs pquas

habẽs cõcupias ⁊ ſciẽs qm cõcupiſcẽ

tie pꝛaue ſũt nõ ſequitur eaſ ꝓpter ra

tionem ↄtendentem. Septimũ eſt ꝙ
aliqui dicũt hominem temperatũ eſſe
continẽtem ⁊ perſeueratiuũ.aliqui ãt
dixerunt ꝙ nõ.
tatis fuit qꝛ pꝛimi conſiderabant ꝙ;
quicquid bonitatis ẽ in homine cõti⸗
nẽte ⁊ perſeuerante totũ ẽ in bomine

temperato ⁊ iõ dixerũt hominẽ tẽpe/
ratũ eẽ ↄtinẽtẽ ⁊ ꝑſeueratm̃.alij o ↄ
ſiderauerũt malũ ꝙ adiacet cõtinenti
puta pᷣuas ↄcupias qͥ nõ adiacẽt hõi

tẽpato ⁊ iõ dixerũt tẽpatũ nõ eẽ ↄti

nẽtẽ. octauũ ſupponẽdũ ẽ ꝙ aliꝗ dixe

rũt omnẽ ĩtẽpatũ eẽ icõtinẽtẽ ⁊ omnẽ

icõtinẽtẽ eẽ ĩtẽpatũ iĩdiſtincte loquen

rõnẽ vo dicẽdũ ꝙ ſine virtuie iuſte poſ

ſidet᷑ honoꝛ ille qui debetur bono fina

li. Sed honoꝛ qui debet᷑ diſpõi ad fi/
nẽ iuſte hẽtur ab eo qui ẽ pꝛoxio diſpo

ſituſ ad virtutẽ. honoꝛ.n.ꝗ eſt laus nũ

q; debetur fini.ſed diſpõni ad finẽ. vñ
nec virtus eſt laudabilis inqᷓ;tũ ẽ ꝓpt
ſe apetibił.qꝛ hoc mõ magis debet di
ci felicibił tñ vᷣtus inq;dtum diſponit ⁊

tes de vtroq; ſicut ð eodẽ.alij vo dixe
rũt ĩtẽpatũ ⁊ ĩcõtinẽtẽ eẽ abiuicẽ al⸗

teros ⁊ diſticios. Ratio vero disſitai
ẽ eadẽ cuʒ pᷣcedẽti ꝑ oppoſitũ accepta
Nono ſupponẽdum ẽ ꝙ aliꝗ dixerũt

— „ ℳ . „ —

pꝛudẽtẽ ñ poſſe eẽ ĩcõtinẽtẽ: ⁊ alij vo
dixerũt viros pꝛudẽtes ⁊ deuios.i.in

duſtrios qnq; incontinẽtes eẽ. Ratio
vero diuerſitatis fuit qꝛ illi qui cocipi

ſt pꝛud entiam ſub ratione habitu-

¶ RKatio vero diuerſi

l

ðMB

IIEBRO

im̃mõ cognitiui nullã vidẽt rationem

quaĩ̃ pꝛudẽs nõ poſſit eẽ ĩcõtinenſ ulli

pᷣo ꝗ pꝛudẽtiã cõcipiũtſbᷣ ratiõe habit
cognitiui ⁊ pꝛecepti ⁊ actiui vidẽt im
r pꝛu-

poſſibiliatẽ ⁊ repugnantiã inter pꝛ
dentiã ⁊ incontinentiäã. Secimũ at

ſupponendum ẽ ꝙ incontinẽtes diciin
tur pꝛopꝛie vel impꝛopꝛie large vel

ſtricte eſſe circa irã circa q; ẽ mãſuetu
do ⁊ circa honoꝛẽ circa quẽ ẽ magna
nimitas ⁊ eupbilotia ⁊ circa lucrum

circa ꝙ eſt particularis iuſtitia vmuta

tiua uł diſtributiua. Illa igit᷑ que dicũ
tuꝛ de continetia ⁊ incõtinentia hec
ſüt que memoꝛata ſũt dequibus inferi
eſt dicendum. Lectio iij
AUl bit abit aũt vtiꝙ aliquis.
Poſtq; pꝛopoſiit dicta ſup/

ninentia. Hic cõſequẽter circa pꝛedi/
cta mouet quedã dubia:quoꝝ pꝛimuʒ
utrum aliquis recte exiſtimas ſit in
continẽs.ſcòðm vtrum aliquis piudẽs
ſit incõtinẽs ibi. Nꝛudentia ꝗ tertiũ
vtrũ tẽperatus ſit continẽſibi Adhuc
ſi quidem. Quartum vtrũ homo õi
opinioni permãſiuus ſit coniinenſ ibi
LAdhuc ſi omni Quintũ utꝝ hõ ab
omni opinione egreſſiuus ſit inconti/
nens ibi. Et ſi ab omni Sextũ vtrũ
intemperatus ſit deterioꝛ vel melioꝛ
qᷓ; incontinens ibi. Adhuc ĩ perſua/
deri Septimũ utꝝ incõtinẽſ fit circa
oĩa ſicut circa materiã ſuã ibi. Ad/
huc ſi circa omnia Circa pꝛimũ pꝛi/
mo pꝛoponit queſtionẽ: 2? arguit ad
vnã partem ibi. Scientẽ quidẽ Zer

tio ad aliã ibi. Iſte quidezſermo ig̊ö

4 ſuper bac queſtione recitat vnã po
ſitionẽ ibi Suũt autẽ quidẽ. impꝛo
bat eã ibi. Sed tñ Dicit ergo p: q;

dubitabit aliquis qualiter ſit poſſibile

qualiter quis recte exiſtimãs circa a/

genda ẽ incõtinẽs:quaſi vellet querer

vtrũ pᷣ ſit poſſibile:hᷣ aũt queſtio moue
tur circa quintum pꝛeſuppoſitũ ubi di

cebat᷑ ꝙ incõtinẽs ſcienſ pua opabilia
agit ea ꝓpter paſſionẽ. 2. ibi Sci

entẽ quið Arguit ꝙ nullus rectc exi

ponenda de continẽtia ⁊ icõ

ſtimas opet᷑ oppoſitũ ⁊ pꝑ cõſequẽs ñᷣ

ſit incõtinẽs: arguit g ſic ſi exiſtete ſci
ẽtia in aĩa aliquid aliud impet aio ⁊

trahit ipſũ quẽadmodũ fᷣuũ ſuũ ſeque
tur vnũ duꝝ iopinabile.ſed hoc nõ eſt

ponẽdũ quar̃ nec illud ex quo ſequert᷑

buiꝰ rõis ponit p· cõcluſionẽ.d.qꝙ ꝗdẽ
aiũt hommẽ ſcietẽ nõ eẽ poſſibile icõ
tinẽtẽ eẽ. 2· ponit cõſequẽtiã.d.qꝙ du

rũ ĩopinabile ſeqᷣret᷑:ſi ſcia exiſtete ĩ
aĩio ut exiſtimabat Socra. aliqd alid

puta paſſio poſſʒ ĩperar̃ aĩo hñni ſcien
tiã ⁊ ipᷣm trahẽ quẽadmodũ fuũ ſuuʒ
iudiciũ ⁊ dictamẽ ſciẽtie. expo

nit ꝗbus eẽt duꝝ iſtud iopinabile. o. ꝗ

Socra.ꝗ fuit maximꝰ moꝛał pugna/

bat totalr ad rationẽ.i.ꝓ roõne. Iſte

eni dicebat vᷣtutes oẽs eẽ ſcias ⁊ rõeſ
ut. S. li 6α ε &t iõ nõ ponebat eẽ a⸗
liquã ĩicõtinẽtiã ſᷣm deſcriptionẽ ð ĩcõ
tinẽte ⁊ incõtinẽtia datã ſupᷣ ce ꝓxio:
qꝛ dicebat nullũ hõinẽ recte exiſtimã
tẽ opari pᷣter id ꝙ ei optimũ videbat

ſed ꝑp ignorãtiam:ᷣm eũ peccat gcũ

qʒ peccat.Cõſequẽter ibi. Iſte qdem
ig Arguit ad ptẽ alterã dirrigẽdo f/

monẽ ſocratẽ.d.qꝙ iſte ſᷣmo ſocrati-

cus deficit ĩ duobꝰ.p. qꝛ reuocat ĩ du/

biũ illud ꝙ ẽ notoꝛie mãifeſtũ.2. qꝛ i,⸗·

gnoꝛdtie iputat õe peccatũ ⁊ nõ dicit

ꝗs ſit mooꝰ illiꝰ ignoꝛãtie: ãt ĩ dubi
uʒ reuocet id ꝙ ẽ mãifeſtũ appaẽt qim

id mãifeſtũ ẽ ꝙ ĩicõtinẽs exñs ⁊ ope/

ℳ — „ ₰G

exiſtimat fieri.i.deber fieri id ꝙ facit

⁊ h̊ docet expiẽtia omnẽ hõinẽ ꝗ fuit

vl ẽ ĩcõtinẽs.Cõſequẽt ibi. Sũt ꝗðᷣ
Mecitat ſup iſta qõe vnã poſitionẽ di/

cit g ꝙ quið ſũt ꝗ pti cõcedũt h:⁊ pti

nõ cõcedũt:dicũt.n.qꝙ talł exiſtimatio
põt eẽ ſciẽtia łkopinio.Dicit ꝗ ꝙ exi⸗
ſtimatiõe ſciẽtie mihil ẽ ĩ hõie melius

⁊ foꝛtiuſ qð poſſet ad oppõitũ trahẽ:

exiſtimatiõe ãt opiõis dicũt eẽ aliqd
meliꝰ ⁊ fortiꝰ ⁊ lõ nec cõfitẽt᷑ nec di/
cũt nullũ oꝑari pᷣter illð ꝙ opiatureèt

meliꝰ.⁊ iõ ad qõneʒz dicũt ꝙ icõtins

nõ ẽ ſciẽtiã habẽs ſic ꝙ aligꝗs ſcĩaʒ ha
bens a voluptatibus imperetur ad

Plnste⸗
urſcgen.
ſen nela op
Caplcenta⸗
uubiun i
tulcan. ee
ndebenrrer

n dl

bletur'c,
Cemmmmn
(Eerchon)
ſedcbtdcge
Pnoonns
frotendemen

H lilipoteg

ene dnn
lniepuuii

(EIhMuohnnens
us ſue vn/

Cginonetnens
gtnizſenn
gmwpanernez

1enenal.

fcringamſege
Pignafzatben
Wändebiyen
LPeuciie ena

Crliuanimn

bſlliywint

Nlpnmoſc ſch

hnenian Fnn
mnnne pe

Ullanonines

ipimizmſes
lenſcntſfni ſe
kagblligrien
hhk;agnn
Montmnisſibi
wacctſnen⸗

miſcini
ielig

ſheiiſän
;

4Cötöhi

ini
miagiie mi
wb e eſebcl
mne nüieſi.
mmie caiti
ignoränegii
gi müſeſi
nii deiniin⸗
Cöläh.

8
4

ſiggiden

binenbli in⸗
lenlcſe,
richus
tbnt an⸗
n fierilo⸗
Lane a
zaſeAN
unbis nn

VII

oppoſitũ dictaminis ſcientie perrra

hat᷑.Sed icontinẽs opinionẽ habens

põt a voluptatibus imperari ⁊ ad op

poſitum ſue opimõis pertrabi. ¶ Cõ

ſequẽter ibi. Sed iñ Iſta poſitioneʒ

repꝛobat et hoc Sic.opimo ↄtẽdens

paſſioni icontinẽus vł eſt foꝛtis uł nõ

foꝛtis Sic ꝙ non ẽ ſciẽtia nec ſuſpica

tio foꝛtis ⁊ vehemẽs ſʒ quieta.ſi ſcðʒ
detur ſequitur ꝙ venia debet᷑ incont/
nenti mala operanti pꝛopter foꝛtes
concupiſcenuas quia opinio remiſſa
⁊ dubium ⁊ ignorantia equiparantur
in tali caſu. Sed malitie incontineni᷑
non debetur venia.ſicut nec alicui vi
tuperabili. Incontinẽtia aũt vitupera
bił eſt ut.e.ce. ꝓximo ſuppoſitione.2
quare incontinenſ nõ eſt ille qui a paſ

ſiõe trabitur ) dictamẽ oppõis remiſ

ſe debił ⁊ quiete.ſi pꝛimũ det᷑ ſequitur

ꝙ incõtinẽs poſſʒ oꝑari pꝛudentia cõ

tratendentem. qꝛ opinio vehemẽs de
agibili põt equipollere dictamini pꝛu
dẽetie. Sed nullus incõtinẽs operat᷑ 2

tendẽte pꝛudẽtia cũ nullus pꝛudẽns

ſit incontinens quare ſiue opinio ſit

foꝛtis ſiue non foꝛſ̃ inſufficiẽter dictũ

eſt ꝙ incontinens operetur opinio

nez ⁊ nõ õ ſcientiã. huius rõms põit

pꝛimo partẽ vnazʒ de opinione debili

2 partem aliaʒ de opinione foꝛti ? B

facit in parte ſequemi ibi. NPꝛudẽtia
In qua facit h ⁊ iuxta hoc pertractat
Scðm dubiuz ⁊ ideo ſequitur ꝑs illa
LPꝛudẽtia] g in qua mouet ⁊ ptra/
ctat illud dubiũ vtrũ pꝛudẽs ſit incõti/
nens vbi ſuppoſito titulo queſtioniſ ar
guit pꝛimo ꝙ ſic.ſcòðo ꝙ nõ ibi. Sed
inconuenienſ] Intẽdit ad iſtã que/
ſtionẽ in parte pꝛecedẽti ſic arguere.
nullus incontinẽs trabitur 3 dictamẽ
opinionis remiſſe ꝗ trahitur ↄ opinio
nem foꝛtiſſimã. ſed opinio foꝛuſſima
de agibili ẽ pꝛudentia quar̃ incõtinẽs
trahit᷑ ↄ dictam pꝛudẽtie ⁊ ꝑ cõſeqᷣns

incontinẽs ſił habebit incontinẽtiã ⁊

pꝛudentiazʒ. huius rationis põit pꝛi/
mo cocluſionẽ.d.pꝛudẽtia ̊ ↄtẽdẽtem

ſbᷣaudi opabit᷑ ⁊ trahetur ĩcõtinẽs.2
ponit minoꝛẽ.d.ꝙ hᷣ pꝛudẽtiale dicta⸗
mẽ ẽ foꝛtiſſimuʒ opinatũ ↄ ꝙ oꝑat᷑ icõ
tinẽs ut infert᷑ ex pte pᷣcedeti ꝑ locuʒ
a ſufficiẽti diuiſiõe qꝛ ſiopat᷑ ↄ opini
onẽ ⁊ nõ ↄtra remiſſã.neceſſe ẽ ut o/
peret ↄ foꝛtẽ ⁊ intẽſã qualiſ ẽ pꝛudẽ/

tialis opinio. ¶ Cõſequẽt ibi. Sʒ in
cõueniẽs Arguit ad oppoſitũ.d.qꝙ in

cõueniẽs eru ſi ĩcõtinẽs opat᷑ pꝛuden
tia ↄtẽdẽte ⁊ ſi idẽ ſimul ſit pꝛudens
⁊ ĩcõtinẽs.ꝙ aũt ſit icoõueniens ꝓbat
triplici rõne quaꝝ pꝛima ẽ talis Oĩs
iĩcõtinẽſ opatur volũtarie pᷣuiſſia. Sed

nullꝰ pꝛudẽs volũtarie opat᷑ pᷣiſſia.ꝗ

nullus pꝛudẽs ẽ ĩcõtinẽſ.hui rõis po

⸗ ibi. SDicet ãt vtiq; nulłꝰ.

Et patet Secunda talis eſt. nulluſ
incõtinẽs ẽ actii bonoꝝ q̃ pᷣcognouit
⁊æ pᷣelegit.Sʒ oĩs pꝛudẽs ẽ actiu bo/
noꝝ qͥ pcognouit ⁊ pᷣelegit ut..li:.6.
cxjꝰquare nullus pꝛudẽs ẽ ĩicõtinens

huius rõis põit minoꝛẽ ibi.. Cũ hijs

ãt ⁊ pʒ. tertia tał ẽ nullus icõtinenſ
bʒ moꝛales vᷣtutes cũ opet᷑ oppoſituʒ
eoꝝ qͥ opeꝛat᷑ vir moꝛalłr tuoſuſ.ſʒ oiſ
pꝛudẽs habet moꝛales vᷣtutes cũ oẽs
ſit annexe pꝛudẽtie.ð.li.oc: fi.huius
rõis ponit minoꝛẽ ibi.. Et ꝗdeʒ hñs
oͤtutes ⁊ pʒ.Cõſequẽt᷑ ibi Adhuc ſi

ggdeʒ Arguit ad tertiã qõneʒ. ſ. vtrůũ

tẽperatꝰ ſit ↄtinẽs &t iſta qõ mouet
iux ſuppoſitionẽ ⁊. vbi circa hᷣ ĩcitate
fuerũt opiniões oppõite.Et qꝛ magiſ
vidẽtur ↄſiderãtib ſuꝑficialit ꝙ tẽpa
1 eẽt ↄtinẽs qᷓ; ꝙ nõ eẽt. iõ arguit ad
ptẽ aliã tm̃ ⁊ hoc ſic. Oĩs cõtinẽs hẽt
ↄcupiſcẽtias foꝛtes ⁊ pᷣuas null tẽpa
1 het tales ↄcupias.ꝗ nulłꝰ tempat⸗
ẽ cõtinẽſ.hinꝰ rõiſ põit pꝛimo maioꝛe
d. ꝙ adhuc circa dubiũ iã ppoſitũ ſic
arguet. ſi ꝓ qꝛ:qꝛ ↄtinẽs ẽ ĩ eo ꝙ ẽ co
cupiſcẽtias hẽre foꝛtes ⁊ puas. 2. in
fert cõcluſionẽ.d.ꝙ h̊ͥ ſuppõito nõ eru
teperatꝰ cõtinẽs nec cõtinẽs tẽpaiꝰ ʒ.
minoꝛẽ.d.qꝙ viri tẽpati ñ ĩtereſt hĩe cõ
cupiſcẽtias valde.i.intenſe babendo
ſcilicet foꝛtes ⁊ vehementes nec eiuſ

intereſt habere cõcupiſcẽtias pꝛauas
Quarto ibi. Sʒ tñ ꝗdẽ opoꝛtet ꝓbat
maioꝛem qᷓ;tũ ad duaſ partes ſuas.ſ.
ꝙ concupiſcẽtie continẽtis ſint pꝛaue
⁊ ꝙ ſint foꝛtes pꝛimã pꝛobat:qꝛ ſi eſ
ſent bone habituſ cõcupiſcẽtie ꝓhibẽi
ſequi eas eſſet pꝛauus ⁊ per cõſequẽſ
nõ omnis cõtinẽtia eſſet ſtudioſa ↄ id
ꝙ dictum eſt. S.ce ꝓximo ſuppoſinone
pꝛima quare relinquitur ꝙ cõcupiſcẽ
tie cõtinẽtis ſint pꝛaue. ¶ Scom aũt
ꝓbat qꝛ ſi cõcupicẽtie cõtinẽtis eſſẽt

infirme continetia nõ eſſet aligdd ma

gnũ ↄ illud ꝙ dicit᷑.j.eo.licx:qꝛ cõti
nẽtie ⁊ continẽtiſeſt ſuperare ea a q/
bus multi vincunt᷑.Hoc igit᷑ eſt rarum
magnũ ⁊ difficile quare relinquit᷑ ꝙ ↄ
cupiſcẽtie cõtinẽtis ſint foꝛtes quaſ tñ
ipie vicit ⁊ ſuperat nſequenter
ibi. Adhuc ſi opõi omni ¶ IARouet

quartũ dubiũ vtrum.ſ. hõ õi opinioni

permaſiuus ſit continẽs et ecõuerſo ⁊
arguit ꝙ nõ:qꝛ ſi cõtinẽtia facit hõinẽ
permanſiuum omni opõi ipſa vtiq;
eſſet pꝛaua in aliquo caſu puta ſi face
ret hominem immanere opinioni fal
ſe ſuadenn malũ agere.h̊ aũt eſt incõ
ueniẽs quar̃᷑ ⁊æ c. ¶ Cõſequẽt᷑ ibi Et
ſi ab omni. AHoouet quitũ dubiuz. ſ.
vtrũ incõtinẽtia faciat hominẽ egreſſi
uũ ab omni opinione ⁊ ad iſt queſti/
onẽ arguit ꝙ nõ ex triplici incõueniẽ
ti ꝙ ſequeretur pꝛimũ eẽt ꝙ ĩcõtinẽtia
eſſet ſtudioſa ſᷣm ꝙ ſermo ſophiſticus
deberet pꝛohibere hominẽ bene ageĩ
ibi. Adhuc ſophiſticus] Terciuʒ ꝙ i
pꝛudẽtia cũ incõtinẽtia eſſet ᷣtus ibi.
LAccidit aũt . Dicit ergo pꝛimo ꝙ ſi
icontinẽtia redderet hominẽ egreſſi/
uũ ab omni opinione:ſequeretur ꝙq a/
liqua incõtinẽtia eſſet ſtudioſa ↄ illud
ꝙ dictum ẽ. ã.c ꝓximo ſuppoſitiõe ſe
cunda.ꝙ ãt ſequeretur patet ꝑ exẽplũ
ſophodis poete qui recitat in philote
to ꝙ neoptholomus fuit laudabił: qꝛ
nõ fuit pmanẽs in opinione rationum
quibꝰ ſuaſus eſt ab ulixe ꝙ cã cõmodi
mẽtiretur:poſtea nãq; anteqᷓ; mentire

tur egreſſꝰ ẽ ab hac opinione ⁊ mẽt-/
ri noluit ꝓpter cõtriſtari de mẽdatio.

Si iſte per talẽ egreſſũ deberet ĩcõ
tinens iudicari tunc ipſe egreſſuſ eſſʒ
laudabilis ⁊ incõtinẽtia que fuit hui

egreſſꝰ cã fuiſſʒ laudabił ⁊ ꝑ ↄſeque/

ſtudioſa: qꝛ õe laudabile ẽ ſtudioſum
⁊ virtuoſũ:qꝛ laudabiles habitus vᷣtu
tes aliqualiter eſſe dicimꝰ:ut.S.lixl.&

fi. ⁊ ſic pʒ pꝛimũ ĩcõueniẽs.¶ Coõſe/
quenter ibi. Adhuc ſophiſticꝰ e⸗

ducit ſcòm incõuenies ⁊ intẽdit ſic ar
guere. Illud ꝓhibet bene agere ꝙ fa
cit dubitare vtꝝ liceat agere:ſed poſi
tio.d.ꝙ egreſſiuus a quacũq; opinio/
ne ſit incontinẽs facit hominẽ dubitaĩ
an lice at agere quare talis poſitio p/
hibet hominẽ bñ agere:hunus ratiois

declarat minoꝛẽ.d.ꝙ adhuc ſuppoſito

ꝙ a ratione egredi ⁊ ingreſſu operari

ſit incõtinẽteꝛ opari ſophiſticꝰ ſᷣmo e⸗

rit dubitatio.i.dubitatiõis cã qũ.ſ.eſt

mentiẽs ⁊ falſũ cõcludens:qꝛ p uelle
arguere ⁊ cõcludere quedã mnopina/

bilia ut taliter arguentes ſapiẽtes ſint
i.appareãt:cũ attingũt illud ꝙ iten/
dũt:ſilłus ſophiſtice factuſ dubitatio
fit.i.dubitatiõis cã quia mẽs per talẽ
ſiüllogiſmum ẽ ligata qꝛ ex vna parte

inducitur ad nõ manẽdũ in tali opim
one illata ⁊ generata ſophiſtico ſulo/
giſmo ex eo ꝙ malũ cõcluſũ ⁊ ꝓbatuʒ

non placet ei. ¶ Et iõ immanere tali
opinioni nõ vult.ex alia vero parte in

ducitur ad nõ ꝓcedere ⁊ nõ egredi a

tali opinione qꝛ nõ habet ſᷣmonẽ quo
poſſit ſoluere ſophiſticũ ſilłm:Si aũt
egrederetur a tali opimione ſiue ſophi
ſtici argumẽti ſolunõe timẽt incõninẽ/
ter agereiſuppoſito ꝙ a quacũq; opini
one egredi ſit incontinenter operari.
Et ſuppoſito ꝙ nullꝰ debʒ incontinen
ter operari.quare talis ſuppõ ꝓhibet

bene agere.qꝛ fugere malũ ex ſophiſti

co ſillogiſmo concluſum eſſet bene a/
gere.¶ onſequẽter ibi Accidit t:
ðᷣducit ttũ icõueniẽs.d.ꝙ ex quodã

mõe vo ⁊ ex iſta poſitõe accidit ⁊ ſeqẽ

raditen
Ps gen
logelen
iiͤckin

tinche
mmn üie
Poninseis
ternthuuus
ſigmaoee
Aafpalan

üniutbo

lcheſuu
fnggeriſii
nigutenäͤ
d cccnerore⸗
Ceſtbeußn
nitönnenig
Niictmu
Oclſttſuutaken

isigndenau,

Gadecrrüanered

1 iſeion n

„

olnenae

Conrtu Aahuci

Vbrriubi ſr

Nufl xnorc
mmim mon
nngicitnenla⸗

hyipmnezſappbin
Mſcloisoheis
(ohlannaſeincs⸗
fſoruaſoz öet
c(pentit enni
oeii
apergrlſe
Mipernſtaenef
odrſanbtg

e
e i⸗
Nugri
arn
iſ
lesnt

an gin

ſpt
mst müͤcli
nder un
n eſ
ngnägen
KNDdniz

agee n

MtNen
ſpbir ſr⸗
Nbn miifi
ennsſthiti
ngir lludgin
rehan ount
cignu niöpern
n ger
nmnicintal en
õ
ii 1
(Söimummnt
äuraef

.

ſopbinii lri⸗

1i mnoreſ

zmu

„.
Pu xhj iis
rus ihi⸗
günneſik,

hinn tila,
38 99

et ni
3 nöͦabetfnlaſ

VI

ꝙ impꝛudẽtia lũcta cũ incõtinentia ſit

vna otus que tñ erit cõpoſuia ex duabꝰ
malitijs ꝙ eſt euident᷑ icõueniens ꝙ at
ſequat᷑ ꝓbat ibi Cõtraria Et hoc ſic
Dis haitus determinate reddẽs opuſ
hñtiſ bonũ:eſt vᷣtus ut S.li:2?c. S:⁊ liꝰ
c 2 Sed hoc poſito ꝙ incõtnentia
reddʒ hõinẽ egreſſiuũ a quacũq; rõe.
ipꝛudẽtia iũcta cũ incõtinẽtia reddet
opus bñtis eas detmiate bonũ.quare
erit virtuſ.huius rõis ðclarat hic mio
reʒ tin qꝛ maioꝛẽ ſuppõii ex li. 2. 7 ex

62 Dicit ꝙ̈ꝙ aliquis bñs ipꝛudentiãũ

cũ ĩicõtinẽtia ab opiniõe ipꝛudẽtie vis
ſalit egreſſiua opabit᷑ ↄria eoꝝ q opi
nãatur ppter ipſã icõtinentiã. opinat ãt

fm ipꝛ udenti illa que ſũt bõa eẽ ma

la ⁊ ecõuerio ⁊ opoꝛiere nõ opari ea
que ſũt bona ſʒ ea que ſũt mala. quaĩ

fm icõtinentiã egreſſiuã operabit᷑ bõa

æ nõ opabit᷑ mala cũ bõa ſint diſſuaſa

2à mala ſit ſuaſa ᷣm ipꝛudentiã.quare

talis ĩpꝛudentia mũcta cũ tali icotinen
tia determiate reddet opuſ hõis bonũ
æ pcõſeqũs ut pꝛediciũ eſt ipꝛudẽtia
cum iĩcotinentia cõſtituet vnã tutem
Coni ibi Adhuc ĩ perſuaderi] Mo
uet ſextũ dubiũ.ſ vtruʒ itemperat ſit
melioꝛ vł detioꝛ q; icõtinenſ.Et quia
pꝛuna facie appart ꝙ itẽperat eſt de
terioꝛ q; icõt nenſ.iõ tin arguit ad al
terã partezʒ ſuppoſito titło qõis ⁊ ax/
guu ſic Dis operas ⁊ perſequens dle

ctabilia nõ ſeqnda ⁊ adhuc iduct pꝓpi

perſuaſiõeʒ rois eſt melioꝛ eo ꝗ talia
operat᷑ ⁊ ſequit᷑ nõ ꝓpt᷑ aliquã rõcia
tioneʒ ſʒ ꝓpt ſolã ĩcõtinentie cupiaʒ
ꝙ apparet qꝛ iſte perſuaſꝰſanabilioꝛ
eſt q;; ille nõ perſuaſus qꝛ perſuaſꝰ ſa
nat᷑ per diſſuaderi. Mõ ſuaſus ãt non
ꝓpter hoc ſanabit᷑ ſʒ icontinens ope/
ratur ⁊ perſequitur delectabilia nõ
ꝓpter aliquã rocinatiõeʒ verã vł falſã
Intemperatuſ uero talia perſeꝗt ꝓpt
perſuaſionẽ aliquã quãuii falſ. quar
incontinenſ deterioꝛ eſt itemperato ⁊?
itemperatus mehoꝛ eſt eo. buius rõis
põit pꝛimo maioꝛeʒ cũ ſua ꝓbatiõe ⁊

pʒ lia 2? minoꝛeʒ ibi.¶ Incõtinenſ aͤt
dicens ꝙ icõtinens reus eſt illo puer
bio ĩ quo dicimꝰ exiſtentes ydꝛopici ł
febꝛicitantes qũ aqua potata ſuſſocat
⁊ iterimu ydꝛopicũ uel febꝛicitãtem:
oʒ iquimus adhuc pł bibere ſi debe
m ſtatiĩ moꝛi. ⁊ ita ſicut ille febꝛicitãſ
uk icontinens nõ ꝓpter rõem ſed ꝓpt
ſitim vult adhbuc bibere. Sʒ icõtinenſ

Slectabilia pſequit᷑ non ꝓpt rõem ali

quã ſʒ pp ſolã cõcupiam.Qð apparet
qꝛ ſi talia operãs perſuaſꝰ eẽt deber
agere que agit. diſſuaſus quippe a ta
libuſ geſceret ⁊ ceſſaret qꝛ remota cã
remouetur effectꝰ. HNũc ãt ita eſt ꝙ nõ
ſuaſꝰ ſeu diſſuaſꝰ per aliquem coꝛꝛipi/⸗

eniẽ eũ nõ min talia agu.quar̃ maãife

ſtũ ẽ ꝙ icõtinẽs delectabilia ſpeqtur

non ꝓpi rõciationẽ aliquã ſʒ ꝓpt ↄcu

piſcẽnã. Con ibi Adhuc ſi circa mo

uet. 7. dubiũ. ſ. vrruz incontinens ſit

circa oia v qꝛ vulgaris eſſiatio cõiter

vocat aliquos ĩcontinentes indifferen

ter circa quãlibʒ mãm ideo arguu tm̃
ad partem oppoſitã. Suppoĩto Stitu
lo q̃ſtionis arguit ſic.ſ licontinentia ⁊
continenria eſſent crca oĩa ꝗs eſſet ſi⸗/
plicit᷑ icõtinẽs quaſi dicat ꝙ nullꝰꝙ ap
paret qꝛ nullus hẽt oẽs ĩicontinẽtias
circa quaſcũq; mãs ⁊ iõ null diceret
ſiplicit᷑ icontinẽs. Sed hoc eſt falſum
qꝛ cõit᷑ aimꝰ ⁊ ↄcedimꝰ aliquos bo⸗/
mines eẽ ſipucit᷑ icontinẽtes. quare .
continetia ⁊ cõtinẽtia nõ ſũt vnisᷣſalit
circa oĩa. huiuſ rõis poĩt pꝛimo conſe
quẽtiaʒꝝ cum ſua ꝓbatione ⁊ patet. 2.
deſtruit cõſequẽs ibi Aim at vliio

aũt ibi. Subitatiões epylogat dicẽſ

ꝙ dubitationes tales accidunt circa pᷣ
miſſas ſuppoſitioneſ de cõtinẽtia c in
continentia quaꝝ aliquas opoꝛtebit ĩ
terimere eas.ſ.qui falſum cõcludũt ⁊
ſophiſtice pꝛocedunt:aliquas aut que
verum concludunt ⁊ recte pꝛocedum
opoꝛtet relinquere inſolutas quia ſo
lutio dubitatiõis nihil eſt aliud q; iue
tio oitatis. quare iuenta uẽitate no o/

poꝛtet rões vitadᷣ inuentiuas ſoluere.

7)
H.

EPen
R

dã dubia hic aũt dat reſponſa. pꝛimo

aũt pꝛeſcribit moduʒ pꝛocedẽdi:ſcᷣo
ꝓcedit ad pꝛopoſitũ ibil Eſt aũt pꝛin
cipiuʒ Dicit igit᷑ pꝛimo ꝙ in reſpon
dendo ad pꝛemiſſa dubia ſic pceden
duʒ ẽ.ſ.ꝙ intendẽdũ ⁊ cõſiderãdũ ẽ

pꝛimo utrũ incõtinẽtes pꝛaua operẽ

tur ſcientes vel nõ ſciẽtes.Si aũt ſciẽ
tes intendẽdũ ẽ qualiter ſũt ſciẽteſa
qualiter nõ. Hec ãt queſtio ẽ pꝛimo ðᷣ
terminãda.ſcòo intendẽdũ circa qua
lia obᷣa eſt ponẽdũ operari cõtinẽtem

⁊ incõtinẽteʒ. Sico aũt vtrũ operent

circa omnẽ delectationeʒ ⁊ triſtitiã ⁊
iuxta iſtã queſtionẽ determinant᷑ qua
tuoꝛ difficultates:tertio eſt intendedũ
circa continẽtẽ ⁊ perſeuerãteʒ vtrum
debeamus ponere eos eẽ idem vel al
terũ ⁊ iuxta hoc determinãt᷑ due diffi
cultates.quarto ãt intẽdendũ ẽ de ali
is quecũq; ſũt cognita huiꝰ ſpeculati
õis quoꝝ.ſ.notitia facit ad ĩnoteſcẽti
aʒ cõtinẽtie ⁊ incõtinẽtie:⁊ pꝛopter
hoc determinant᷑ in ſequentibus alie
tres difficultates ⁊ ſic in vniuerſo de

terminãde ſunt.j.x.queſtiões Conſe

quẽter ibil ẽ ãt pꝛincipiũ Pꝛocedit
ad pꝛopoſitũ ſᷣm oꝛdinẽ pꝛetaxatü re
ſpõdẽdo ad.x.queſtioneſ circa cõtinẽ
tiaʒ ⁊ incõtinẽtã incidentes: pꝛimo
determinat iſtã queſtionẽ vtrũ inco
tinẽs poſſit operari cõtra ſciẽtiã:ſcõᷣo
utruʒ incontinẽs ſimpliciter æ ppꝛie
ſũptꝰ ſit circa omnẽ materia ibi Ut·

—☛

ãat eſt aliquis tertio vtrũ incõtinẽſpᷣm

qd ⁊ ſilł itudinarie dictuſ ſit circa oẽm
materiã ibi Quia aũt ↄcupiaꝝ quar
to vtrũ incõtinẽſire ſit turpioꝛ quã in
cõtinẽs cõcupiſcẽtie vel e conuerſo ibi
Am ãt quinto vtrũ ĩcõtinẽtia ſit pe
ioꝛ beſtialitate ibi LIpſaꝝ aũt ſexio
vtrũ cõtinẽtia ⁊ incõtinentia ſint ea
dẽ vł diuerſa cũ mollitie ⁊ perſeuerã
tia ibil Circa eaſt ſeptimo utrũ̃ incõ

tinens ſit deterioꝛ intẽperato ibil Eſt
ãt intẽperatꝰ octauo utrũ cõtinẽs ſit
imanſiuus õi opinioni ⁊ electioni ⁊
incontinens egreſſiuus abõi opini⸗

one ⁊ electione ibi Atrũ igit cotineſ

nono utꝝ ↄtinẽtia ſit mediũ ſic etint᷑

duo extrema pᷣua ibij qꝛ at aliqſ ..xx

utrũ aliꝗs ĩcontinẽſ poſſit eẽ pꝛudenſ
ibil Mec ſimul pꝛudentem et inconti
nenteʒ Circa pꝛimã queſtionẽ ponit
tres articulos i pꝛimo colligit inteti
onem continentie ⁊ incõtinentie.in
2½ phbat quendã modũ dicẽdi cui dã
opimõis falſe ibi. De eo quið igit g⸗
exponit modũ ſecũdũ opinionẽ pꝛo
pꝛiaʒ ibil Sed q;ꝛ dupliciter. In pꝛi
mo articulo pꝛimo ꝓponit per modũ
dubij que ſint intentões ↄtinẽtie ⁊ ĩ

continentie ſcòo reſpõdet ad hec ibſbi

Nec enĩ circa ommia Picit pꝛimo
ꝙ pꝛĩcipiũ intẽtiõis oꝛdinate ad dðter
minationẽ pꝛime queſtiõis eſt pꝛeco
gnoſcere vtru cõtinens ⁊ incontinenſ
habeãt differentiã ſpecificam ex ſola

materia circa qᷓ; ſũt vel ex ſola foꝛma

ſᷣm quã ſe hñt ad obiectum vel ex u/

troqʒ.ſ.ex mat᷑ia ⁊ ex foꝛma. Sic vibd

lʒ ꝙ ſi habeant differentiã ex ſola ma
teria tũc eſſe cõtinens ⁊ incontinenſ
conſiſtit in eſſe circa ea que intendũt
ſicut veritas iactantia ⁊ yronia diſtin
gunt ab omnibus moꝛalibus vitijs ⁊
virtutibuſ per eſſe circa veritateʒ que
E in coĩone oboꝝ ⁊ opeꝝ.Si vero ha
beãt differentiã ex ſola foꝛma tũc eẽ

eoꝝ conſiſtit in qualiter: puta taliter
vel aliter ſe hẽre circa eãdem materiã

cũ alijs ſicut iuſtitia differt a liberalita
te nõ quidẽ in mã.qꝛ circa eãdẽ mãʒ
ſüt. Sed differunt in foꝛma ſᷣm qua ſe
habent ael pecuniã. Juſtitia eni ſe bʒ
ad pecuniã ut redditiua: liᷣalitaſ sꝛo
ut donatiua.Si vero habeãt differen/
tiã ex utraqʒ tũc eẽ eoꝝ ↄſiſtit in eſſe
circa hec oba.Et ĩ taliter ſe habendo
ad ea ⁊ ĩ hoc videbit᷑ ſi ſint rca õia
uł circa qued determiata. (Lonf ibi
Hec.n.circa oĩa ẽ ñũdet cõcedẽdo

ntnens
lſer maeit
Miull
ſnit.n ernn
nclctrſe
iſpenun.
iconnenad
onnbusa
iicinenpen
Neſs ep

RM ſeuntätcba

ſecau materu
ſnnicierled
ſicltermcon
tipnina: i

(IRſenaban

ruomatu
lallnis

lblei

Agunecexic

ure ncötini
oEnetiai
Vyniinitia t in
Muenreentes
iltinteperiin

biliss rto oꝛan
ſrenes in ma

huintentione

Nile
Ahzcvendino
Cnopenamsidl

rddar
oqincontnere

Phaeropinoney

ni Myr bat
lnppeotßzalign
popriä mbil
Miltezae eſt

nochgpbaroup
Nchetplter dub
berimragni
biauin
Geaſcenes:
nſeſciemin
guereeniin
L gfeciumre
Annos dötpe

enNl

end
umne
zing n

=

2=2=

=–

☛

urwii
Eanucii
nd lg
tiäi gin
enno W

ninösinnn

mne iisiit
diſlre
nöſütaſr
it Mobcamn

aſerennäidin.
enuea ue in
Gita tne
vos oralibe
eſe Crcaet

don 10er n
nüerſoln mu

n uuluer in

cre rcitiin
—õ
n ni a 64
nuntinſenufßl
—
Swo baleun,

tien, ſ1m4

1

Etitüneſen
mucbitſ i/

itcmin 4

VII

ꝙ continens ⁊ incontinẽſ differunt ab

alijſex mã et ex ſoꝛma.a quibuſdã.n.
ex mã ⁊ a quibuſdaʒ ex ſola foꝛmadi
fferũt.n. ex mã qꝛ nõ ſũt circa omnia
ſimpliciter ſed tantũ circa illa circa qᷣ
temperatuſ:⁊ per cõſequẽſ ↄtinẽtia
⁊ incotinẽtia diſierunt ꝑ materiazx ab
omnibus a quibus differunt temperã

tia ⁊ intemperantia ⁊ h ſupponat᷑ ad

pꝛeſẽs.qꝛ.j:pꝛobabitur qõne.2? Dif
ferunt ẽt ab aliquibus per foꝛmã quia
nec ad materiã temperãtie ſe habent
ſimpliciter ſed modo ſpeciali.ꝙ ꝓbat᷑

qm aliter incontinentia eſſet idem cũ
intẽperãtia: cũ eſſet idem in materia
X in foꝛma:bᷣ autẽ nõ ẽ verũ qꝛ intem
peratus ducitur ad delectabilia eligẽſ
⁊ exiſtimãs ꝙ ſẽper opoꝛteat ꝓſequi

delectabile pñs. Incontinẽs aut nec
eligit:nec exiſtimat iſtud ⁊ tñ ꝓſequit
quare incõtinẽs nõ ẽ intemperat nec

incontinetia intẽperatia. pʒ igitur ꝙ
continẽtia ⁊ incõtinẽtia ſunt habitus
conuenientes in materia cũ temperã

tia et intẽperãtia ⁊ differẽtes ĩ foꝛma
ab alijs vo moꝛalibꝰ vitijs ⁊ virtutibꝰ
differentes in mareria v in foꝛma ⁊?
ſm bas intentiones ſumũtur in ꝓpoſi
to ¶ Coni ibi. De eo quidẽ igᷓ. Im
pꝛobat quendã modũ ſoluendi cuiuſ/
dam opinionis falſe recitate ſuperius
inter oubia. c pximo. Dicit. n. illa opi

mo ꝙ inconuinẽteſ agunt incontinẽter

pꝛeter opinionẽ verã ſed nõ pꝛeter ſci
entiã. Super b ãt dicit phus ꝙ ad rõ/
nem ꝓpterq; aliqui agunt ↄ eſtimatio
nez pꝛopꝛi nihil differt opinio a ſci⸗
entia qꝛ eadẽ eſt ratio ⁊ indifferens ðᷣ
vtroq; ꝙ pbat dupliciter pꝛimo qꝛ: qui
cũq; equaliter dubitãt ⁊ equaliter ſciĩ
ſe exiſtimant equaliter ĩmanẽt exiſtia
aſert equaliter egrediuntur ab
ead BGed

bitant:ſicut nec ſciẽtes.ſed ſe ſcire exi

ſtimant ſicut ⁊ illi qui ſciunt.2. tbi. Nn

igitur ppter Arguit ſic. Quicũq; cre

dunt videlicet eſſe ꝙ exiſtimãt eque ꝗ

ete uel eque intenſe ipſi eque imma/

nẽt vł eque egrediuntur ab eſtimatio

te intenſe vł remiſſe facit in h differen

ne ſua maxime ſi vehementer vł quie

tiam. Sed ſcientes ⁊ aliqui opinan/

no minoꝛem ibi. Quidam enim cre-

ſcientes ⁊ opinantes equa

liter ſe ſcire exiſtimant ⁊ neutri dubi-/

tãt. quare equaliter imanẽt vł equa/
liter egrediuntur a ſua eſtimatiõe· bu

ius ratiõis põit pꝛimo concluſionẽ.2·
minorem. d. ꝙ quidã opinãtes nõ du/

nem p

tes eque credũt.quare eque imanent

vł eque egrediũtur ab eſtimatiõe ſua
huius rationis põit pꝛimo maioꝛẽ ex
conceſſione opiniõis cõtrarie.d. ſi)p
quia:qꝛ opinantes magis agunt pter
opinionẽ ſuã quã ſcientes pꝛeter ſciẽ/
tiã pꝛopter hᷣ ꝙ opinãtes cꝛedũt ma⸗/
gis quiete.ſequitur ꝙ ſi eque quiete ł
eque uehem̃t credãt utriq; eque agẽt
pꝛeter ſuã eſtimationẽ utriq;. 2. ponit
concluſionem ibi. MHibil differt Der

dunt. que patet per e eriẽtiam. Cõ
ſequenter ibi. Lectio.4

◻

duʒ quo incontinetes agunt
pꝛeter ſcientiam ᷣm opino/
ꝛopꝛiam ⁊ ſuper bᷣ ponit quatu

oꝛ diſtinctiones qualibet cum ſua con

cluſione.ſcòã ibi.. Adhuc q; duo mo

di · ttiã ibi.differt ãt ⁊ vłe. quartaʒ
ibil Adhuc hẽre De pꝛima diſtincti
one dicit ꝙ qꝛ dicimus dupliciter ſcire
dicimus enim ꝙ ſciens ẽ ſciẽtiam hñs
⁊ ſcientia nõ vtens ⁊ eſt Et ſciens ſciẽ
tiam habens ⁊ ſcienta vtens: ? ideo
dicimus q multum differunt iſta duo:
.ſ. aliquẽ hñtem ſciẽtiam ſed nõ vien
tem nec ſpeculantẽ agere ea que non
opoꝛtet agere ⁊ aliam ſciẽtiam hñtez
æ actu ſpeculantẽ ⁊ conſiderante age
re que ñ opoꝛtet agere:⁊ ſuper hᷣ põit
concluſionẽ ſuã ⁊ eſt ꝙ vltimuʒ videt᷑

aliquibus eſſe durum ⁊ miru. Sʒ pꝛi⸗

mum vbi. ſ. agens nõ utuur ſ. ciẽtia: nõ
ẽ duꝝ nec miꝝ: ſʒ valde ꝓbabile ⁊ val

de conſonum ratiõi. verbi gtia. ſi nau
ta ſciens viam tutam ⁊ piculũ vemies

ad paſſum non conſideret actu ſ. Eaüd

qꝛ duplicit᷑. Ponit mo

ILIISRO

ſcientiam ſuam nõ eſt mirum ſi peri/
clitetur et erret.¶ Coni ibi.. Adhuc
qꝛ duo. Ponit ſcõam diſtinctionem
d.ꝙ duo ſunt modi pꝛopoſitionũ.vna
vłis et altera particularis quibus am
babus opoꝛtet vti in opatiõe virtutis
hac ergo diſtinctione poſſita addit

iſtam concluſionem.ſ.ꝙ nihil impoſſi

bile ꝓphibet hominem habentem am
bas pꝛopoſitiones ⁊ vtentem pꝛopo
ſitione vniuerſali ſed non particulari.
operari et agẽ ea que ſũt pꝛeter dicta
men ſcientie. Cuius rationeʒz aſſignat

qꝛ operabilia ſũt ſingularia: ⁊ iõ uſꝰ

notitie vłis ſine vſu notitie ſingłariſñ
ſufficit ad dirrectionẽ operationis vbi
Stia ſi nauta pꝛedictus ſciens in vłi
ꝙ cauenduʒ eſt periculum ⁊ tenẽduzʒ
eſt iter tutum ⁊ ſciens in ſingulari ꝙ
in tali paſſu poteſt eſſe periculũ ⁊ uer
tutum ⁊ cum hoc actu conſideret ꝗa
declinandum eſt periculũ illius paſſui
tñ non actu conſideret nec aĩaduer
tat ſe eſſe in illo paſſu cũ ibi fuerit nul
lum vtiq; impoſſibille pꝛohibet quin
ipſe periclitetur pꝛeter ſcientiã ſuam

pꝛopter inaduertentiamſi ingulariſ eõ
cernentis h̊ ⁊ nũc.Cont᷑ ibi. Piffert

autẽ ⁊ vniuerſale :ponit tertiam diſti
ctionem.d.ꝙ vle diffet ⁊ diſtinguitur
km rem ⁊ ſecũdũ hominẽ.qꝛ ꝙdaʒ ẽ
in re ⁊ ꝙdaʒ in homine. In re qui⸗
dẽ eſt vłe cuiꝰ veritas depẽdet ex nã
rei que non eſt in poteſtate noſtra pu
ta quoniã cibaria ſicca omni hõini cõ
ferunt ⁊ qm iſte infirmꝰ eſt homo uel
qm illud ꝙ eſt panis uel ſimile pani ẽ
ſiccum. Iſta quiẽ ſunt in re non depẽ
dentia ab homine.vle vo ꝙ eſt in hoĩe
ipſo eſt illud cuius veritas dependet
ab homine puta.ſi hoc ꝙ è tale homo
babet vel nõ habet:operatur vel non
operatur. Si enim aliquis ſciret ꝙ pa
nis conſert ei ⁊ haberet panẽ tamen
neſciret ſe habere panem nõ ꝓpter bᷣ
comedẽt.vł ſi ſciret medicinam ſibi p
futaram.tñ qꝛ non eſt aſſuetꝰ talia ſũ
mere non vult eã bibẽ.Super hac iã

diſtinctione ponit talẽ cõcluſionẽ d.
ſcire ſᷣm hunc modũ ⁊ vᷣm illũ im dit᷑/
fert ut illud impoſſibile ꝙ inducebat
ſocrates:videbat᷑ ſequi ᷣm vnum mo
dum ⁊ nõ ſcòm aliũ qꝛ nullũ videtur
inconueniens incontinentem ſic ſcire
puta ſciendo ꝓpoſitionem in re ⁊ non
in ſe:⁊ cum hoc oppoſituʒ agere:alii
autẽ ſcire puta ſciendo pꝛopoſinoneʒ
in re ⁊ in ſe ⁊ cum h oppoſuũ agere.

vigdet᷑ admirabile ⁊ quibuſdã ſocrati
cis videtur eſſe ſimpliciter impoſſibke

Con ibi. Adhuc habere ſci Etia. po
nit quarta diſtinctionẽ circa qᷓ; ſic ꝓce
dit.pꝛimo nãq; ponit eam. 2: G;tũ ad

vnam partem pꝛobat e ibi. Sed tũ
ſic diſponũtur. ʒ? iuxta eam ponit duaſ

concluſiones ibi.. Cum aũt vna fiat.

quarto remouet tres difficultates ibi:

LHon contraria. Dicit ergo pꝛimo
ꝙ habere ſcientiaʒ exiſtit ⁊ contingit

hõinibus ſᷣm aliũ modũ a pᷣdictis mo

dis.i.alia iſtinctio datur nũc de mo⸗
do habẽdi ſciẽti pꝛeter tres diſtincti
ones pᷣmiſſas que diſtictio ſumitur ex

eo ꝙ dictum ẽ ſupꝛa ꝙ nos videmhäi
tum ſciẽtie differetem eẽ in hẽre ſine

vti ⁊ habere cum vti. Quare poſſum⸗
⁊ diſtinguere dicẽtes ꝙ habere ſciẽ⸗
tiam cõtingit dupliciter vno mõ habẽ
do liberũ uſum ſciẽtie ⁊ h ẽ ſimplicit

habere ſcientiam. Alio mõ nõ habẽ/

do liberu uſum ſcientie ⁊ hoc eſt ali⸗/
qualiter nõ habere ſcientiam quõ dici

muſ doꝛ mientẽ ⁊ inaiĩatum ⁊ vinolen
tum habere ſciẽtiam de quibus põt di

ci aliquałr ꝙ ꝓ ſtatu doꝛmitiõis ⁊ in/

anie ⁊ vinolentie:quaſi nõ habẽt ſciẽ

tiam. ¶ Confj ibil Sed tũ ſic diſponũ
tur. pꝛobat iſtã partem diſtinctionis
ſ.ꝙ aliqui habituałr ſciẽtes ſunt ta/
qᷓ; non ſcienteſ:hᷣ ãt dicit ſpecialiter ðᷣ
incontinentib de ꝗbus ẽ ᷣmo. Iſtud
ꝓbat tripliciter. pꝛimo a poſterioꝛi:
2ea ſimili ibi Differẽtie ãt ſᷣmonis.

22 a pꝛioꝛi ibi.. Adbuc aũt. pꝛimo g

ſic arguit quorũcũq; paſſiões traſmu/

tant eorum coꝛpꝰ:ſic diſponũtur ſicut

ciif

eſulgi⸗
ſoshoſtl
caſſou
Airsſant

4Gclnns

(sligs

utant ſi⸗
ſcitdmaͤns

irõliil
nirſtliat⸗

lanchiad
ſiſcene. mn

onempernn
kellanins
mmmmmit
Gnlätin

iii M
yohfit⸗
(tacluſeiun
Menalee⸗
AYVYVNLpbns
icläenan
fecetignu

Uiscnperüh
Nind olina:
lvertbu enped
Ppalclcentes

liconfcps:
frgldian
Allrür Hn

—☛—ẽ+‧

ürnaigen

Ehſunnan

Awipin

lgndcir

liſtinscer
Cnnnenadin
Iifainymctie
nenerſbnn,
fi hunsni⸗
fine na

nmnennnn
mbeppottig
aere ei
ictuſ

„

Npücter onid

Nit nimniiut
re iſ in
ſbi eliſ

Sifeniteite⸗

gücig⸗ ſien
upſcaln⸗

pꝛedicti Illi aũt ut dictum eſt ſic ſunt
dilpoſui ꝙ ſcientes neſciut. huius ra⸗

tionis ponit pꝛimo concluſionem. d.

ſic diſponunt hõies in paſſionibus
exñtes ſicut ⁊ uu:doꝛ nuenſ maniacuſ

æ violentus. 2? ponit mioꝛeʒ. d. ꝙ ire

X cõcupiſcẽtic venereoꝝ c quedã paſ

ſiones tales manifeſte coꝛpus tranſ⸗

mutant ⁊ qnq; intãtum ꝙ quibuſdazʒ

faciũt v inducut inſamas. ʒzerepetit

cõcluſionẽ. d. manifeſiũ igitur ẽ ꝙ incõ

nuninẽtes dicẽdi ſũt ſinnliter habeĩ eẽ

diſpoſiti ſicut hij pꝛedicti doꝛmiens ⁊
reliqui qtũ ad h ꝙ ẽ nõ habere liberũ
uſũ ſciẽtie. maioꝛ autẽ ꝓpoſitio tenet
qꝛ ſicut diſpoſitio coꝛpoꝛis per doꝛni/
tionem per inauiã ꝓ vinolẽtiaʒ pbi
bet uſu rõnis.ſic ẽt diſpoſitio aĩe qͥ ap/
paret in tranſ mutatiõe coꝛꝑis p irã ⁊
concupiſcẽtiã nõ pmittit vſũ rõis eẽ li

berũ. ibi. Ndicere autẽ. Arguit ad
iidez ex ſimili. pꝰ tñ remouet q;dã iſtã
tiaʒ q; faciũt alig dũtes ꝗꝙ cũ actu pcc

cant actu ſciunt ? cõſiderãt ⁊ intelli/
gunt ſe male agere Et h etiã ꝓteſtãt
oꝛe c iſtud videtur ſignum ꝙ ꝓ tũc tẽ
pore paſſionũ habẽt ſliberũ uſũ ſciẽtie
ag b dicit phus ꝙ' iſtud nullũ ſignum ẽ

ꝙ ꝓ tüc l!be utant᷑ feiẽtia qð ꝓbar ꝑſi /
mile: qꝛ ⁊ üli qui exiſtunt in paſſiõibꝰ
hijs coꝛpoꝛalibus.puta do⸗ mitiõe ĩia⸗/
nia ⁊ vinoleẽtia dicut determinatiões
verba empedoclis ⁊ pueri pꝛimi/

—

tus addiſcentes cõplectutur oꝛe ᷣmo⸗/
nes ſcientificos:tñ nec illi patꝛonatiĩ /

telligunt qd dicunt nec iſti pueri ſciũt
quid loqũtur. Huiuſ rõ eſt qꝛ talia ĩtel

ligibilia cõnaſci ⁊ ſane cõcipi opoꝛtet
Iſtud ãt indiget tẽpoĩr̃ ⁊ quiete. Hac
igitur inſtantia remota ſic arguit. quẽ/
admodũ nõ intollẽtes T ſ umulätes ſe
intelligere dicũt ᷣba ſua ſine libero u/
ſu ſciẽtie. Sic exiſtimãdũ e faciunt ĩ
continentes. Iſtud at apparet per p⸗
miſſa in remotiõe inſtatie. Sʒ Uli nec
ſane nec libere utuntur ſcientia. ꝗ nec
iſti. huius rõis põit ſola cõparationeʒ

infine partis Coni ibi. Adhuc at

Arguit ad idẽ a pꝛioꝛi. dicit tñ pꝛimo

adbuc iſto mõ aliquis nalis reſpici,
et cauſam pꝛedicti ligaminis quo.ſ.

ligatur incontinẽs ne habeat liberuʒ

vſuʒz ſciẽtie qꝛ ppoſitionũ de agibilib⸗

altera eſt vniuerſalis: altera vero ſin⸗/

gularis de ſingularibus cõplectẽtibuſ

hic ⁊ nũc ⁊c ceteras circũſtatias. Hijẽ?

pᷣmiſſis intendit ſic arguere. Omni

ibere conſiderãs de ſi ingularibus bic

æ nüc agibilib libẽ utuur ſeſu ſuo. Sʒ
incontinens nõ libere utitur ſi enſu ſuo
ergo nec libere utiu ſciẽtia ſua.hui
ratiomis tin ponit pᷣtutẽ maioꝛis.d. ꝙ
ſingularium agibiliũ experimẽtałr co

gnoſcendoꝛum eſt ſenſus pꝛopꝛius n

quidem ſenſus coꝛpoꝛalis ied ſenſus

itellectualis quẽ opꝛtet habere in no⸗

titia ſingulariũ ⁊ hic ſenſus ẽ itellect

ut. S. li 26 c. i4. quare ad ſciẽtiam ta

lium ſingulariũ opoꝛtet habere libeꝝ
vſũ iſtius ſenſuſ. ꝙ aũt incontinẽſ non
habeat uſũ liberũ buius ſenſus patere
poõt viſo quid diciui ſenſuſ ⁊ quare di

catur ſenſus. &ſt ſciendũ ꝙ intellec,
1us noſter experis delectationẽ vł tri

ſtitiã opationis ſñiat ipſa eſle cõuemẽ
tem vk diſconueniẽtẽ bomim: ſi quidẽ
experiatur eã delectabilez: dicit eã eẽ
cõueniẽtẽ:ſi vo triſtabile dicit eaz eſſe
diſconueniẽtẽ: vnde intellectꝰ inq;tuʒ

eſt experimẽtariu taliũ delectatiois
7T triſtitie accidẽtiũ operatem dicitur

elſſe ſenſus. Et lõ dicitur ſenſus qꝛ ex/
periẽtia eſt pꝛoxumo⸗ ſẽſationi inter

omnes operatiões intellectus. Incõ⸗/
tinẽs aũt habet intellectũ qui expuur

deljlectationem in operatione pꝛaua.

Et ideo ꝓ tunc nõ põtſ etentiare ipaʒ

cẽ oiſconuemiẽtez bomini ſed potius

.

. eſſe conuenientẽ ei. quaĩ nõ hẽt rectũ
uſum nec rectũ iudiciũ ſeſuſ ſui. ut nota
m. 5. 1!?2 circa pꝛinci i Loni ibil cuz
auüt una fiat. Juxta pꝛedictã diſtictio
nsẽ ponit duas cõcluſiões. pꝛim iuxta

—

pꝛimã diſticuonẽ: ſcda iuxta ſcoazʒ ibi.
OAuoniã quidẽ igit] Dicit pꝛo pald

concluſione ꝙ cũ fiat vna ro ex i iſ. ſ.

1. IIBRO

vniuerſali ppoſitiõe ⁊ particulari ne/
ceſſe eſt concluſũ opus h quidẽ dicere
alam ex parte intellectus. In factiuiſ
aũt confeſtim operari. puta in tali rõe
ſi dixerit anima. Omne dulce guſtare
opoꝛtet.h̊ aũt vinũ aut aliquod alioꝝ
ſingulariũ potabiliũ ẽ dulce. hac gdẽ
rõe ſtãte in uſu lihᷣo aĩe:cõſequẽs ẽ ho
minem potẽtẽ ⁊ nõ ꝓhibitũ ſumnł opãi
p ⁊ bibere.Sic patet ꝙ ſtãte libero
uſu ſciẽtie ĩ vłi ⁊ in particulari ex ma

ioꝛi ⁊ ex minoꝛi cõſequẽs ẽ tatim
ſequatur opanio cõcluſa. ¶ Scðo ibi

MAuãdo quidẽ igꝗ] Ponit ſcõᷣam con⸗/
cluſionẽ iux ſcõã partẽ pꝛemiſſe diſtin
ctionis.d.ꝙ qñ accidit talis caſus q;
vna vlis ꝓpoſitio ꝓphibet guſtare: pu⸗/
ta iſta.nulluſ guſtare debet ex tempuſ
debitũ:vel extra locũ debitũ.ſit autem
alia ppoſitio vłis ꝙ omne dulce guſtã
dum eſt tq; delectabile ſub pꝛima
vmuerſali non ſüũmatur minoꝛ. Sic
tacetur vtrum ſit locus debitus ad gu
ſtandum. ſed ſub ſcòa vłi ſümatur iſta
minor ꝙ h vinuʒ in hac taberna ẽ dul/
ce.ſequet᷑ opanio ꝑ iſtum ſillogiſmũ il
lata. Sic aut ẽ comuniter circa ratio/
nem incontinẽtis qꝛ foꝛti cõcupiſcẽtia
exñte in amimo: cuʒ pꝛima vlis dicit H
fugiendũ eſſe. concupiſcentia ipſa du/
cit.i.inducit ꝓpoſitionẽ ſuã ſic non
poteſt compleri ſillogiſmus inchoat
ex pꝛima vłi:ſed cõpletur ſ illogiſmus
inchoatus ex 2 vniuerſali qꝛ cõcupiĩa
põt mouere vnaqq; particularũ aĩe.
Cũ eni cõcupiſcimꝰ aligd delectabile
Primuʒ ipſa concupiſcẽtia eſt declec/

bilis ut. 8. lie ʒ? cep? Cuũc aũt intellectuſ

qui dicitur ſenſus experitur delectatio
nem cõcupiſcẽtie ⁊ ꝑ h̊ trahitur ad eã
quare accidit incõtinẽteʒ incontinẽter
agere ⁊ egredi aliqualit a ratione ⁊
opiniõe. Et ſic patet quare incõtinẽs
agit pᷣter ſcientiã ⁊ qualit eſt ſciens 7
qualiter nõ eſt ſciens. ⁊ que eſt cauſa
quare a röne egredit᷑ cũ incontinẽter
operatur.Conjĩ ibi. HNon cõtrarie re
mouet treſ difficłtates ſcõᷣaʒ ibil qua./

liter autem ſoluitur. Tertiam ibil qꝛ

autẽ vluia. Pꝛima difficultas eſt qua

liter incontinentia ᷣm q; opeꝛamur ʒ
ſciẽtiam vriatur ſciẽne.Super h auiẽ
dicit ꝙ nõ opponitur ei comtrarie ᷣm

ſe ipſam ſed ſᷣ̃m accidẽs qꝛ cõtrariatf

ſcientie rõe concupiſcẽtie. que quidẽ
non eſt in eodẽ ſubiecto cum ſcientia.
Sed pꝛo tanto cõcupia ẽ cõtraria ſciẽ
tie.qꝛ trahit ad oppoſitum eius ꝙ di⸗
ctat ſciẽtia.ſed non opponitur eiſicut
opinio recte rationi.ibi enim eſt vera
contrarietas ⁊ in ſignum huius non
dicimus pꝛopter hoc beſtias eſſe incõ
tinentes qm̃ non habẽt vniuerſ. alẽ opi
monem que pſſit dici ſciẽtia ſed habẽt
fantaſiaʒ ⁊ memoꝛiã ſi ingulariũ ꝗbuſ
nũqᷓ; contrariatur concupiſcentia. In
hominibus aũt pꝛeter fantaſiã ⁊ me/
moꝛiam eſt ratio pꝛactica: cuius di⸗
ctamen ſepe mouet nos concupiſceẽtia
KConĩ ibi. Qualir autẽ ſoluiiur. Re⸗

mouet ttiam difficultatẽ ⁊ eſt qualiter

ſoluitur ignoꝛantia qua ligatur mens
per paſſioneʒ ⁊ qualiter incontinens

rurſus fit ſciẽs poſtqᷓ; ſemel ligatuſ fue

rat. CEid b uũt reſpondet ꝙ eadeʒ eſt
ratio ſolutionis ignoꝛũtie viri inconu⸗
nentis que eſt de vinolento:⁊ doꝛmeẽ
te ⁊ non eſt pꝛopꝛia huius paſſionis.
Sicut nec cauſa ligatiõis nec cauſaſo
lutionis quam tñ cauſam opoꝛtet noſ
audire ⁊ addiſcere a phiſiologis.i.a

naturalibus ppᷣis. Eſt g ſcienduʒ cũ li

tẽtia eoꝝ ꝙ doꝛnitio ⁊ vinolentia ſi⸗
cut ⁊ mania turbant ⁊ inoꝛdinant oꝛ
ganum fantaſie. Illa vero turbatione
manente nõ poteſt intellectus recte ⁊

libere uti ratione.qꝛ neceſſe eſt intel

ligẽtẽ quelibet fantaſmata ſpeculari.
Si ergo fantaſmata inoꝛdinata fuerit
TW turbata impoſſibile ẽ ſpeculationeʒ
eſſe rectam ⁊ ita p huiꝰmõi paſſiones
intellectus manet ligatuſ.ceſſatibuſ 5
ipſis ceſſat ligamen ⁊ ſoluitur ignoꝛa
tia qꝛ ceſſante c ceſſat eſfectus ( Si
mili modo q;tum ad aliqua. paſſio ire
⁊ cõcupiſcẽtie coꝛpꝰ alterant ⁊ p ↄñs

mm
Gtanolt
Cnunente
lucſrſi
tnuehin
reſtoli
ſene
erovett⸗
giupak
nſcentia
ſunu ni⸗
tomine
mnntp⸗
ſble
Cünat ern
ſonors⸗
sap
Penapann
ponmnract
onunen
etis on
aſjgnnt
gloerta
Plnnsia5
fuimpofeta
henentlipa
Iginon mmin
Glaröpein
Unquaitaſn
Wmionns
ſtneſeſtoſc
Mbleppo
ffunnanen
ienenin r
Gennniga
Atnmnmiu
Wcnntae⸗
Ntigdoper
Chntnemfu
morſipeete
eſeptepalie
fonbl pane
Atlaenuenn
tlls ottne
wnettpoſſtpn
Akonumpn

daſcinſti

wrüſihlni

Noſinl
Pecimalüttr

r en

Melesd
i miſin ,
ifankuitigin
mu un
1Caluer w
iyenellienn
nſuncktet

vwrünenninn

eninoleno:d Nn

geabauselin
ignnöns tcai
ücaiamopr
era hlclge⸗
1s El; i
mmio fiteni
Tbant 1 ondn
.Tuwonm
Orchintleguen
e htin

1 imninuuft⸗

Inuunminuns
iblei ſogu
np niini⸗
toni ſi
men Pnte⸗
z aſin
vp'alem

oꝛganum fantaſie ⁊ qtum ad h eſt ea
deʒ ratio ligaminis ⁊ ſolutionis de in
continente ⁊ vinolento ſed poſito ꝙ
coꝛpus nulla pateretur alterationem.
adbuc foꝛſan incontinẽtia ligaret rõeʒ
un videbitur in queſtione ⁊ q;tum ad

poc eſſet diſſimile de vinolento ⁊ icon

tinente.¶ Coni ibi. Qui autẽ vltima
Remouet tertiam difficultatẽ ⁊ iſta ẽ
pꝛincipał ⁊ turbauit ſocrateʒ ⁊ ẽ qua

liter ſcientia ſuperatur a paſſione cum

ſcientia videatur eſſe illud ꝙ eſt ſoꝛu
in bomine. (Wal iſtam autem difficul
tateʒ dicit pus quatuoꝛ: pꝛimũ ꝙ iſtð
eſt poſſibile qꝛ pꝛopoſitio ⁊ opinio
vltima extrema operationi pꝛoxia
ſenſibilis eſt opatio ſenſus intellec/
tualis ⁊ pꝛincipalis actionum. que.ſ.
pꝛincipatur actionibus qꝛ ipſa poſita
ponitur actio inq;tum ſic ſe habent in
incontinente ꝙ incontinens in paſſiõe
exñs non habet eam. vel taliter het
eam ꝙ pꝛo tali habere nõ põt dici ſim

pliciter ſcire:ſed ſcire eo modo quo vi

nolentus ſcit mõſtrationẽ ẽpedoclis

recitans verba eius. Et ideo non eſt ĩ

conuenienſſi paſſio pꝛeualet pꝛopõni
⁊ opinioni vniuerſali in actionibus.
cum illa nõ pꝛincipetur in actionib.
tum quia iſta ſingularis que pꝛincipa
tur actionibus pꝛeſente paſſione non

ſit in eſſe ſuo. ſcðo dicit ꝙ b eſt etiam

poſſibile pꝛopter ꝙ vniuerſale ? ſciẽ/
tificum manens manente paſſione nõ
extremũ ⁊ termis vniuerſaliũ deſcẽ
dentium uſqʒ ad operari. Et ideo nõ
eſt mirum ſi paſſ io pꝛeualet in actioni
bus contra tale vłe: cum non deduca
tur uſq; ad operari:ſicut paſſio ducit ĩ
clinationem ſuaz. tert io dicit ꝙ paſſio
non fit pꝛeſẽte ſciẽtia illa que viſa eſt
eſſe pꝛincipaliter tãqᷓ; pꝛinceps in ac
tionibuſ. b autem ſcientia pꝛincipalis
eſt ſcientia extrema:que eſt experimè
talis notitia ſenſus intellectualiſ.⁊ iõ
non eſt poſſibile abſente vno pꝛincipe
actionum: puta illa ſcientia. aliũ pꝛin

vI

cipem imperare. puta paſſionem que
fungitur offitio pꝛincipis abſente pᷣdi

cta ſcientia. quarto dicit ad intentiõe,ʒ

ſocratis ꝙ ipa ſcientia nõ trabitur pꝑ

paſſionem tanq; per aliquid foꝛu ſe.

Et in hoc concedit ariſtoteles ſ. ocrati

ꝙ ſcientia foꝛtioꝛ eſt paſſione:ſed ipſa

trahitur ab obiecto ſenſibili. puta ab

aliquo delectabili ꝙ eſt obiectũ appe

titus concupiſcibilis ⁊ obiectũ ſenſus
intellectualis. &t ideo non concedit
ppiloſophꝰ ꝙ ſcẽtia dirrecte vicatur a

paſſione ſed aliqualit indirrecte: pꝛo
quanto obiectum paſſionis ſubuertit

vſum rationis.Sicut dixit Saniel uüli

impudico ſeni. ſpetes inquit decepit

te:⁊ concupiſcentia ſubuertit coꝛ tu.
Hanietł.xujec Speties quidem muli

eris erat oblectum. cõcupiſcẽtia vero

paſſio aĩi. ultimo epylogat et patet.
(((¶¶Cectio 7„· G
Frum autez eſt aliquis Su

perius determinauit queſtio/
nem illam: vtrum incontines
operetur pꝛeter ſcientiam: hic autem

determinat iſtam. vtrum incontinens

ſumpliciter ſu circa omnẽ materiam.

pꝛimo autem pꝛoponit intentum. vhi
ſciendum eſt ꝙ ſi incontinens dicatur
eſſe circa omnem mateniam: nullꝰ' po

terit dici incontinens ſimplicuer. ut di

xit. S. z: pꝛoponendo queſtionem hic
determinandam. ſi vero incontinens
ſit circa determinatam materia. tunc

—

qui erit incontinenſ circa ülaʒ dicetur

incontinens ſimpliciter. &t ideo qſti/
onẽ iſtã ꝓponit ⁊ repetu ſub bijs ver

bis vrrum auteʒ aliquis ſit incontinẽſ

fimpliciter vel omnes ſint incontinen
tes bᷣm quid ⁊ ſecunduʒ partem q ſi
eſt incontinens ſimpliciter: eru vuch
circa deteriminataʒ materiaz: quare
ſi ita eſt querendum eſt dicendum

qualia ſunt illa circa que dicitur eſſe i

continens ſimpliciter. Se bijs ergo
dicendũ eſt deinceps. Cont ibi Auo
niam quidem igitur. Erequiti pꝛo

II3RO

poſitum ſic pꝛocedens: pꝛimo nãq; p
mittit vnã ſuppoſitionẽ.2? ponit vnaʒ
diſtinctionem ibi. Quia autẽ ſunt p
3. vnam concluſionem iuxta alteram
diſtinctioniſ partem ibi.. Eos quideʒ

igitur] quarto pꝛobat eã ibi. Signũ

autem] quinto ponit aliam concluſio

nem ſuxta ſecundam diſtinctionis ptẽ

ibi Eoꝛum auteʒ.] ſexto pꝛobat eã
ibil Signum auteʒ. ſſeptimo pꝛobat
vtranq; concluſionẽ ſimł ibi. Et pp
hoc in idem.] octauo ponit vnũ nota
bile aſſignans differentiam iter incon
tinentem ⁊ intemperatum ibi.. Sed
ñ ſimiliter. Bicit ergo pꝛimo ꝙ ſi up /
ponendum eſt tãq; manifeſtum. ꝙ con
tinentes ⁊ perſeuerantes ⁊ incontinẽ
teſ æ molles ſunt circa delectationeſ ⁊.

triſtitias. continens enim pugnat ad

uerſus eas ⁊ vincit eas. perſeuerans
vero pugnat ſed non vincit nec vincit
Incontinens autem pugnat ⁊ vincit᷑.
molliſ autẽ ſine pugna reddit ſe viciũ
ut. j. eo. c? x. Scðo ibi. QAuia autem
ſunt Ponit vnam diſtinctionem de/
lectabilibuſ.d.ꝙ de numero delectabi
lium delectationem facientiuʒ.quedã

ſunt ad humanam vitam neceſſaria:

quedam autẽ non neceſſaria.ſed ſecũ/
dum ſeipſa delectabilia: quãdaʒ tamẽ
ſuperabũdãtiã habentia ¶ Heceſſaria
quidem delectabilia ſunt coꝛpoꝛalia:
puta illa que ſunt neceſſaria ad cõſer
uationem indiuidui ⁊ illa que ſunt
delectabilia circa opoꝛtunitatez vene
reorum que ſunt neceſſaria ad conſer/
uationem ſpetiei ⁊ alia huiuſ coꝛpoꝛa
lia delectabilia circa que poſſuimuſ ⁊
aſſignauimus temperantiam æ intem
perantiam ut. S.li? 4? ce de tempe/
rantia. Helectabilia vero non neceſſa
ria ſed ſᷣm ſeipſa eligibilia dico victo/
rid:honoꝛem:⁊ diuitias:⁊ talia bona
de numero delectabilium. Sed contra

hoc ꝙ dicit diuitias eſſe bona ſecundũ

ſe eligibilia videtur eẽ ꝙ alibi dixit ꝙ
viuitie ñ ſũt bonũ ꝙ qrit᷑:vule eni ſũt.

4 . 8
. CC⸗„

⁊ alterius gã. e. li?i c6: Sed ad hoc

dicendum ꝙ aliquid pꝛopter eſſe ſecũ

dum ſe eligibile ⁊ pꝛopter alterum ut

õ.liliic 9. Et ſic dico qꝙ diuinjs ⁊ pe

cunijs:que vno modo habent rationẽ
inſtrumentoꝛuʒ unlium. &t hoc modo

non ſunt ſecundum ſe eligibiles. Alio
modo poſſunt habere rauonem oꝛna/
tus decoꝛis ⁊ pulchritudiniſ: ⁊æ h mõ
poſſunt eſſe ſecundum ſe eligibiles qm̃

appetitus de lectari poteſt in eis non

oꝛdinando eas ad alia. Et hoc modo

loquitur hic phᷣus de dimtijſ.pꝛimo ãůt

modo de ipſii loquitur in paſſu allega
to.¶ MHotandum etiam ꝙ pbuſ vocat

opoꝛtunuatem venẽorũ copulam con

iugalem:ad differentiam copule foꝛni

carie:que ſimpliciter eſt impoꝛtuna in
decens ⁊ inhoneſta. ¶ Cont ibi. Eos
quidem iꝗᷓ. Ponit vnaʒ concluſionẽ
circa delectabilia non neceſſaria dicẽſ

ꝙ eos qui ſuperexcellũt eam rectã ra -

tionem que in ipſis eſt: ñ dicimus ſim
pliciter incontinentes eſſe. Sed appo

nentes determinationẽ pecuniaꝝ vel
lucri.vel honoꝛis.vel ire.eos dicimuſ

incontinentes· Mon autez ſumplicuer

ut eſtimantes eos eſſe alteros ab incõ
tinentibus ſimpliciter ⁊ ſecũdũ qᷓ;daʒ
ſimilitud inem incontinentes eſſe dic/

tos:quẽadmodum homo qui olympia

vincit dicitur victoꝛ olympiadis q;uis
non dicatur ſumpliciter: ille enim qui

olympias vicit eſt comunis ratio victo
ris paruʒ differens a pꝛopꝛia ratione
victoꝛis ſimpliciter. Motanaln ergo
pꝛimo ꝙ ↄcluſio iſta ↄſiſtit ĩ hoc ꝙ in
continens circa delectabile nõ neceſſa
rium eſt incontinens ſecundũ quid ⁊
non ſimpliciter ¶ Secũdo ſciendum q;
ratio victoꝛ is ſimpliciter eſt h:victoꝛ ẽ
qui viribuſ ſuis ſuperauit cõtra pugnã
tem hoſtem in bello.ratio autẽ vicio/
ris olympiadis eſt h.ſ.qui viribus ſuiſ

ſuperauit contra pugnantem conciuẽ
in ludo olympico. vide hiſto iam de

ludis olympicis.õ.liixcxij: in parte

=

Halnotun
lpcbu
ckleh
ptun
4 Fitaſni
iſaonnt
lpeone un
nitönrnel
rohrnennant
ſtiotidie
ke mnn
Inpenmri
ncitacve
Higſinplater
Mrenſchoß⸗

—
— =

S
=,

☛ͤ=

obonpan

Donandumn
wia encar
geſtpitupe

(Atnünpera

gueelt nu

uprublleſx

Popeer nori

fulltatennrl

hono c hone⸗

iimmi appen
iick nalna ſn
Arainnis.

(unfſonchaen

lNRe

fnem noueren

(beoln oot⸗

(nganrut n

Gfewppeer mi

hmnſonnap
ſüie cagaſann
(blanen rhoe
IAtuinqei

otsſlreme

(aitchendernne

Näinanigno
ſilomener
Putüibonegde
ldoemochtüt
Patinöran
oumin

Enünagten

Nkeigbig;
Nnfdnen 4
mkäcgigz

n einan

Ndnnſun
Mmnpnd
eumng ſhltt
wmemn oin
enmanmcopet
Gurekinnn
n ucn ordi

HuNteefnmd

Nncläüemninin
sch inanun

ntseſe l

nnne nnn
Blre wd
auez inpior
Gcſeclensebn
nmmemeseſen
nboroquchen
n Ampiatbi
icuen ean
nsa
cter. Bormani;
initazt
nelanit ini
nas oi
(Sichlun
ngtaimetw
jelorao aut

humnn
G. nce Miou

zie

Iquẽadmodum. Mont ibi.. Signum

aüt.] Pꝛobat concluſionem pꝛopoſi-/
tam. 7 bſ ic. Incontinẽtia ſimpuciter
vituperatur. non ſolum ut peccatũ. ſed

ut malitia ſimpliciter. vł ut malitia vʒ

„

quid.ſed incontinentia ire vel honoꝛiſ
vel pecunie vituperatur ut peccatum

tantũ nõ ut malitia. quare nulla iſtaꝝ

incontinentiarum ẽ incontinentia ſim
pliciter. huius rationis ponit pꝛimo
maioꝛẽ.d.qꝙ veritatis pꝛopoſite ſignũ
eſt qꝛ incontinentia ſimpliciter dicta
vituperatur.nõ ſolum ut peccatuʒ ſed

ut malitia quedam que eſt:vel ut ma /
ſitia ſimpliciter: vel malitia ᷣm quãdi

partem. icòo ponit minoꝛem. d. ꝙ nul
lus hoꝝ pꝛedictoꝛum vituperatur iia.
Hotandum autẽ ꝙ bie diſtinguntur

tria genera vituperabilium.l. peccatũ

ꝙ eſt vituperabile:malitia ᷣm quid qꝗᷣ

eſt vituperabilioꝛ: malitia ſimpliciter

que eſt vituperabiliſſima.qꝛ omne vi /
tuperabile circa moꝛeſvituperatur vkł

pꝛopter motũ appetitus in malũ ⁊ in
pꝛauitatem: vł ꝓpter caſuʒ appeutus

a bono ⁊ honeſto:vel ꝓpter inoꝛdina

tũ motũ appetitus in bonũ. Pꝛimuʒ
aũt eſt malitia ſimpliciter: ᷣm vero eſt
malitia ᷣm quid.tertium vero eſt pecc
catum ſimpuciter ſine malta 30

notanduʒ ꝙ appetitus incontinens q/
ſtionem mouere in opus malum Puuz
2 ꝓbꝛoſum. puta in adulterium ⁊ tũc

vituperatur ut malitia ſimpliciter qñ/

q; vero ꝓpter triſtitiam cadit a bono
T honeſio:puta ꝓpter triſtitiam abſti
nẽtie cadet a ſanitate conſeruanda p

ſobꝛietatem. ⁊ hoc modo vituperatur
ut malitia 'm quid. Incontinens aut

honoꝛis vel ire mouetur in bonũ ⁊ nõ

cadit ab eo nec mouet᷑ in malũ. ſed in

oꝛdinate:qñq; mouet᷑ in bonum. puta

quãdo mouetur exceſſiue ſecundũ ap-

petitũ honoꝛis debiti ⁊ iuſte vindicte

⁊ boc modo taliſ vituperatur ratione
peccati nõ ratione malitie ¶ oni ibi.

[Eoꝛum aũt. Monit ſcõam cõcluſio/

nem iuxta alteram diſtinctioms ꝑtem

Qd. ꝙ eoꝛzum qui verſantmn circa eoꝛ o
rales voluptates circa quas dicimus

eſſe temperatum ⁊ intemperatuʒ ille

qui eſt pꝛoſequens ſine eliger ſupabuũu

dantias rerum delectabiliũ: fugiẽt

* .

ſuperabũdantias triſtiũ. puta eſuriei

⁊ ſitis ſecunduʒ guſtuʒ ⁊ caloꝛis ⁊æ fri
goꝛis ſm tactũ c vłr ſupabũdãtia oõiũ
que ſunt circa tactuʒ ⁊ guſtum ſi pᷣter

electionem ⁊ pꝛeter intellectum talia

pꝛoſequit᷑ meontinens dicit᷑. non quið
ſecũdũ appoſitionem dinuẽtem. puta
dicendo incontinẽs circa boc vel circa
illud: quẽaðòm dicit incontinẽs bono/
ris vel ire: ſed ſine omni appoſitione
dicitur incontinens ſimpliciter. Hotã
dum ergo ꝙ concluſio iſta bꝛeuiter in
hoc conſiſtit q; incõtinẽs circa delecta

bilia tactus ⁊ guſtus ad temperatiam
pertinentia eſt incounes ſimpliciter.

Cont ibi. Signum autẽ. pꝛobat
cõcluſionez pꝛopoſitam intendens ſic

arguere. Circa eadẽ eſt incõtinẽs ſimn

pliciter ⁊ viꝛ molk. ut j. e. læcxx. Sed
vir mollis eſt circa has velectationes

tactus ⁊ guſtus.nõ aũt circa delectati

ones ſuperius dictas bonoꝛis vel pe/
cunie.quare incontinens ſimpliciter e

circa iſtas non circa ül bmus rös
ponit minoꝛẽ ⁊ pateti om ibi. . Et
ꝓpter h. Mꝛobat vtranc; concluſio-
nem ſik b ſic. Omnis continẽſ? etiã

incontinens ſunt tales ſumpliciter qui

ſunt circa materiam temperatie c im⸗
temperãtie: illi nõ ſunt tales ſimpli

citer qui nõ ſunt circa materiam iſtäA.
ſed continens ⁊ incõtines cirea delec.⸗

tabilia neceſſaria tactus ⁊ gultus: ſüt
circa materiã temperãtie: ulli vero qui
fũt circa delectabilia nõ neceſſaria no

ſũt circa materiam temperantie. quar

iſti ſunt continentes incontinentes
ſumpliciter. illi vero nõ. buius rationii

ponit otutem maioꝛis.d. ꝗ ꝓpter h qꝛ

incontinens ſimpliciter ẽ Fm veritateʒ

circa talia delectabilia. iõ pomimus in
idem ⁊ circa idez vᷣſari incontinenteʒ
intemperatũ: æ continetem E tẽpe /
S 4

+£

IBRO

ratum vbi.ſ. ſũmimus incontinentem
Tcontinentem ſimpliciter. Sed nullũ
illoꝝ:puta incontinẽnã ire vel hono/
ris ponimus circa idem cũ pꝛedictis.
pꝛopter eſſe circa eaſdem voluptates
⁊ triſtitias incontinentem ⁊ intẽpera
tuʒ continenteʒ ⁊ tẽperatũ. Scdo po
nit concluſionẽ. d.ꝙ hij.ſ. cõtinens ⁊
temperatus incõtinens ſimpliciter ⁊
intemperatꝰ ſt circa h puta circa dele/
ctabilia neceſſaria tactꝰ ⁊ guſtꝰ. Conĩt
ibi.. Sed nõ ſimiliter ſũt Ponit vnũ
notabile de differentia incontinentis
⁊ intemperati.d.pꝛimo ꝙ qᷓ;ns incon
tinens ⁊ intemperatꝰ ſint circa h ea/
dem.nõ tñ ſimiliter ꝙ apparet dupli/
citer. Pꝛimo quidem ꝙ intemperati

eligũt turpia delectabilia. Incõtinen/

tes vero talia nõ eligũt qᷓ;uis talia p/
ſequantur ut. S. li? 3 c Scdo qꝛ pp
hpᷣ intemperatum dicimus magiſ pecca
re q; incontinẽteʒ. qꝛ ille intempatus
nõ concupiſcẽs velſi cõcupiſcẽs.tñ ge
te concupiſcens pꝛoſequitur ſuperabũ
dantias delectationum æ fugit mode
ratas triſtitias. Incontinens vero ta/
lia pꝛoſequitur ꝓpter vehementer cõ
cupiſcere.Quid eni tempatus ſaceret
ſi adeſſet ei cõcupiſcẽtia iuuenitł. quał
adẽ ĩcõtinẽti.⁊ ſi adeſſet ei triſtitia foꝛ
tis circa indigentias neceſſariarũ reꝝ
ad guſtum ⁊ tactum. quaſi.d. peſſima
vtiq; faceret paſſione pulſatus: cũ mõ
talia faciat non pulſatus. Nota ig ar⸗
gumentuʒ ꝙ intẽperantia nõ eſt in ap
petuu ſenſitiuo cum intemperatꝰ p in
temperantiam ſit pꝛonioꝛ ad maliũ qᷓ;

incontinens per incontinẽtiã:nõ tñ pᷣm
appetituʒ ſenſitiuũ cũ ĩcõtinenſ ſʒz illũ
appetitũ ſoꝛtius concupiſcat qᷓ; intem
peratus. reſtat ̊ ꝙ ſecudum appetitũ
intellectiuum intemperatus p intem/
perantiam ſit pꝛonioꝛ ad malũ qᷓ; icõ/
unens. ⁊ p conſequẽſ ꝙ intẽperãtia ſit
in illo appenitu quẽ pꝛobatur reddere
pꝛonioꝛem. eai 6²
Du concupiſcentiarnʒ æ de

lectationum. Zeterminatiſ

7

duabus pꝛimis qõnibꝰ hic öterminat
tertiam.ſ. vtrũ incontinentia ſimilitu/
dinaria ſit circa omnẽ materiã ⁊ circa
qᷓ;. hᷣ aut facit ſub. x. arcticulis.pꝛimo
nãq; tradit honeſtã materiam huius
continentie. ſcòo tradit unã conditi
onem illius materie ibi.. Ad omnia
dt. ʒe ab illa materia excludit maliti
ſimpliciter dictã ibi.. ANalitia quidẽ
ig̊. incontinẽtiam ſimpliciter dictã
ibi.. Siłr aũt nec incontinentie ..x at
tribuit illi materie incontinentiã ſimi
litudinariam ibi Pꝛopter ſimilitudi
nem. 6.tradit inhoneſtam materiã pᷣ
dicte incontinentie ibi. Quia aũt ſüt

quedam. F. tradit conditionem illiuſ

materie ibi.: Hij autẽ ꝓpter egritudi
nem. Ergo ab hac materia excludit
incontinentiam ſimpliciter dictaʒ ibi⸗
Auãuis quideʒ iꝗ. o? malitiamſim
pliciter dictam ibi.. Habere quidem
ig.x attribuit iſte materie incontinẽ
tiam ſimilitudinariam ibi. Habentẽ

autẽ ſuperare.] Circa pꝛimũ ꝗᷓ tradẽs

honeſta materiã incontinẽtie ſimilitu/
dinarie. diuidit genera cõcupiſcẽtiaꝝ
TE delectationuʒ ⁊ delectabiliũ.d.qꝙ cõ
cupiſcẽtiaꝝ ⁊ delectationũ ſũt tria ge/
nera. Quedam enim ſüt de genere bo
noꝛum ⁊ ſtudioſoꝛuʒ ſicut ille que ſũt

circa delectabilia bona ⁊ ſᷣm rationez

eligibilia. Sunt enim quedam delecta
bilia vłr bona:⁊ ſecunduʒz rationẽ eli

gibilia.ſũt etiã quedam delectationeſ

⁊ concupiſcẽtie ⁊ etiã delectabilia de
gener᷑ maloꝝ: illa.ſ.que ſũt contraria

pꝛimis delectabilibus concupiſcẽtijs

⁊ delectationibuſ.ʒ: ſunt quedãa de ge

nere intermedioꝛuʒ : que.ſ.ſunt inter

media.int᷑ ſimpliciter bona a ſimpli-
citer mala circa que contingit recie a/

gere ⁊ errare. quẽadmodũ diuiſimus

pꝛiꝰ:5.ſ.liꝰꝛꝛc6 vbi dictũ ẽ ꝙ opera/
nonum ⁊ paſſionũ. quedã ſunt ſic ma
le ꝙ non recipiunt medium ſuperabũ /
dantiam ⁊ defectum. Queda autẽ ſic
bone ꝙ nec recipiũt mediuzʒ ſuperabũ

ſytianm⸗
ennvtr
ullenes
renunt
fareron⸗
geſünmn
on un⸗
Uinst⸗
E
Firenban
nun tenh
nenmedla
cer ela
ſl Sae
Conzbune
rie ſcien⸗
ſtpetums
plcterobi
umapre
ſez amndds
ne deſis
ncuptſcet
paſſone del

(opyeſip⸗

ſuuperuntt

foeramane

lenco. rel
luſeendo.
Dbend adom
ſelminerne

Mnunerin

Gnnbanizele

Menflipirr
tioneztn⸗
onetinine

Pbaſcml
ludmmn

Mnonee

unſindie

.Poperſen
Nboncſanne
e Ani
Njenigun
bbehummme
nſümptanncs
Näken J
ni. Hone

ienuntn

Cirpiſi
miinonmmidan
ugmma cnni
ladli,
xkuminiſüti
Haumſitdeenen
Nornzſuſles
abena intm

nmd

ni eamdeim
neii nin
. uſ ſitNRO
mibiints oge

nini li/

S

mtan ui
an grum n

1. Puhuin,

Anciign

ini geii

d

n Nedin

M
m. e

D

6

dantiam ⁊ defectum.quedam autẽ ſũt

intermedie que omnia iſta recipiunt:

exiſtentes in medio quideʒ bone. In
extremitatibus autẽ male. delectabi/
lia vero intermedia ſũt.puta pecunie
que ſũt materia liberalitaſ.lucrũ: ma
teria iuſtitie: victoꝛia:materia foꝛti/
tudinis:honoꝛ materia magnanimita
Sſciendũ ꝙ de iſta diuiſione
trimembꝛi intendit pꝛo nũc accipere
vnum membꝛum ſcilicet delectabilia
intermedia ⁊ pꝛo nũc non intendit ac
cipeꝛe delectabilia ſimpliciter mala.

mines non vituperantur pꝓpter ſimpli
citer amaꝛe: cõcupiſcere ł adipiſci pᷣ/
dicta¶ Eeinde ibi. Sed tñ] pꝛobat
alteraʒ partem.d.quõ q́;uis homines
ſimpliciter ſe habenteſ circa pꝛedicta

nõ vituperentur. ymo laudẽtur. tamẽæ

quedã ſuperabundantia vituperabił
põt eſſe circa talia.vᷣbi gratia:ſi ppter
nutrimentũ ⁊ educationeʒ filioꝛuʒ ꝗs

rebellet aduerſꝰ deos.i.pꝛincipes t᷑re

ſcðo ibi.. Ad omnia aũt. Ctradit cõ

ditionez huius materie. ad cuius eui/

dentiã ẽ ſciendũ ꝙ ut notaui.. li?2 c.

? appetitus concupiſcibilis reſpicit
tripliciter obiectuʒ delectabile.pꝛimo
in pꝛima pꝛeſentatione ſecudũ paſſio

pꝛecipienteſ aliquid in quo videbitur
detrahi nutrimento filioꝛuʒ.vel aduer
ſus deos celeſtes rebellet ꝗs: blaſphe
mãs eos ꝓpter egritudines:⁊ infſoꝛtu
nia filioꝛũ.quaſi impurans eis ea que
filijs accidunt vel pꝛoſpera vel aduer
ſa. quẽadmodũ fecit femina quedam

nomine noybeſ:que blaſphemauit pp

neʒ amoꝛis ſeu conplacentie. 2 in op

tatu ⁊ deſiderio ſecundum paſſionem
concupiſcẽtie. 3: in adeptione ſecũduzʒ
paſſionẽ delectationis ⁊ gaudij.Hijs

ergo pꝛeſuppoſitis dicit ꝙ homines ñ
vituperant᷑ tanq; male agentes in ſim
pliciter amando. vel in ſimpliciter cõ/⸗

cupiſcendo. vel in ſimpliciter patiẽdo
⁊ adipiſcendo.vł vłr in ſimpliciter ſe
babendo ad omnia talia delectabilia
que ſunt intermedia ut pꝛedicta. ſed
vituperantur in habendo ſe aliqualit᷑
inoꝛdinate:⁊ inſuperabundare ad pᷣ/

dicta. puta in amando. concupiſcẽdo.

vel adipiſcendo pluſqᷓ; opoꝛtet. huius
gquteʒ concluſionis pꝛobat cont̃ pꝛimã
parteʒ ibi. Pꝛopter ꝙ qᷓ;ti. et ſcõᷣazʒ
ibi. Sed tñ. Sici ̊ pꝛimo ꝙ ꝓpter
H̊ qð dictum eſt q;ti.i.quot homines ð
tinent:vel perſequuntur aliquid eoruzʒ
que ſunt de genere pulchꝛoꝝ ſecundũ
ſe:⁊ bonorum quo ad uſum noſtrum.

puta honoꝛẽ vel cultũ pentuʒ ⁊ educa

tionem filioꝛũ: ⁊ hoc non faciũt pꝛet᷑

rationez ⁊ magis ſtudent circa hoc qᷓ;
opoꝛtet ñ vituperantur: ut mali ꝓpter
hoc.qꝛ h ⁊ ſimilia ſit ð genere bonoꝝ
ymo laudantur illi qui circa h ſtudent

dum tñ non excedãt.quare patet ꝙ bo

25„

infoꝛtunia filioꝛũ:vel circa cultum pa/
rentũ quis decipiat quẽadmodũ vide/

batur valde decipere circa patreʒ ſuũ

quidam nominatus ſatyrus ⁊ cogno/
minatus phylopatoꝛ:qui patri ſeruie
bat de turpi voluptate carnis. vnde di
ctus eſt ſatyruſ a ſatyriaſi que eſt inflã
matio pꝛuritus ⁊ extentio pudẽdoꝛuzʒ
dictus eſt autẽ phylopatoꝛ a phylos

ꝙẽ amoꝛ ⁊ patoꝛ vł patri quaſi ama/

toꝛ patris inhoneſtus ⁊ impudicus.
Mota vero ꝙ ſatyrus ẽ h̊ nomẽ ꝓpriũ
ꝙ tñ alibi ẽ appelatiuum· vnde ſatyri
fũt homineſ ſtatura nimiũ ꝓni: in frõ
te coꝛnuti:capꝛiſ in pedibus ſimileſ:le·
ues ⁊ laſciui:⁊ ad venerẽ multũ ꝓni.
ab eis enim quedã berba dicta eſt ſa⸗/
tyrion.qꝛ ſatyriaſim.i.incendium libi

dmis excitat.Con ibi.malitiaquidẽ

igit᷑] excludit a materia pꝛedicta ma
linã ſimpliciter dictã itẽdẽſ ſic arguer
Mulla malitia eſt circa illa que ſuntv⸗
niuerſaliter pꝛopter ſe eligibilia q;uiſ
eorum ſupẽabundantie pꝛaue ſint ⁊
fugiende.ſed pꝛedicta.ſ. pecunie: lu/
crum. victoꝛia. honoꝛ. cultus parentũ
⁊ pꝛolis. ſunt naturaliter ſecũdum ſe
ipſa eligibilia.quaĩr circa h nulla erit

malitia. huiuſ rationiſ ponit pꝛimo ꝰ/

cluſionem ⁊ pʒ. ſcðo minorẽ ibi. pp

IBRO

id ꝙ dictum eſt. æ patet. maioꝛeʒ aũt

inſtituit pꝛopter hᷣ ꝙ minoꝛem eſſe cãʒ
concluſioniſ aſſignat.que quidẽ cauſa
nõ eſſet niſi maioꝛ pꝛopoſitio que ſup
pleta eſt: vera eſſet. queſtio j
S euidentiam huius ratiõis
querendum eſt vtrum circa pᷣ
Adicta ſᷣm ſe naturaliter eligi/
ilia ſit aliqua malitia.Et arguitur ꝙ

circa eadem eſt malitia. cum otus ſit
medietas duarum malitiaruz ut.S. li⸗

2c? 60 cS cuz phus eandem ma

teriaʒ aſſignauerit virtutibus ⁊ mali⸗
tijs oppoſitis.ð.li:2?c. ⁊.⁊ li?p totũ
ſʒ moꝛał otꝰ ẽ ciꝛca pᷣdicta.puta libali
tas circa pecunias. iuſtitia circa lucrũ
⁊ damnuʒz. magnanimitaſ circa hono
res:⁊ ſic de alijs.quare circa bᷣ eſt mo
ralis malitia. ſcòo qꝛ illiberalitas
ẽ circa pecunias: iniuſtitia circa lucrũ

⁊ dãnuʒz:caymia circa honoꝛẽ. Sʒ hij

habitus ſunt moꝛaleſ malitie.quaĩ ſũt
circa pꝛedicta. 3. quia omne ſugien/
dum circa moꝛes eſt vel malitia vel in

continentia vel beſtialitaſ ut pʒ ex ſuf

ficien ti diuiſiõe poſita.S.e.li..in pꝛĩ⸗
cipio:ſed ſuperabundare circa pᷣdicta
ẽ pꝛauum ⁊ fugienduʒ ut habetur hic

⁊ non eſt incontinentia ut habetur in
parte ſequenti. Mec eſt beſtialitas ut
habetur. j. in parte illa.] Quia autezʒ

ſunt quedaʒ QAuare reſtat ꝙ ſit mali

na. quarto quia illud eſt malitia quo

nihil eſt iniquius. ſed nihil iniquius
qᷓ; amare pec uniam ut dicit ſapiens

Eccł. decio. quare amare ꝙ eſt cireaa

pecuniaʒ eſt malitia ſimpliciter ¶ Sʒ
oppoſitum pꝛobatur ꝑ rationem quaʒ
intendit phus que talis eſt. circa que/
cũq; eſt malitia circa illa vituperamur
ſi amemus:ſi cõcupiſcamus: vel ſi adi
piſcamur. ⁊ patiamur ea.ſed nũqᷓ; vi⸗/
tupamur: ſi ſolĩ amemus ⁊ ↄcupiſca
mus ⁊ patiamur pꝛedicta ut viſum ẽ
in illa ptel ad omnia ..quare circa pᷣ⸗
fata nulla eſt malitia¶ ꝛo ſolutiõe

queſtionis diſtinguo pꝛimo de mõ acci

ſic. primo qꝛ circa que eſt moꝛaliſ stuſ

piẽdi hũc t᷑minũ malitia.2. de modo
eẽndi habitus circa delectabilia.⁊ 3
dicta ad queſtionẽ oe pꝛimo ſciẽ/
dũ ꝙ malitia tripliciter ſũm põt.vno
modo ut ẽ malitia ſimpliciter que red
dit hominem ſimpliciter maluʒ. ut in/
tẽperantia ⁊ miuſtitia.alio modo ut ẽ

malitia ſᷣm quid que reddit hominem

ſᷣm quid malum.puta que reddit eum
medicum malum: vel diſpenſatorem
malũ vel punitiuum malũ.nõ tñ homi
nem malu.Ahlio mõ nec eſt peccatum
ſoluz : æ hoc modo reddit hominẽ pec
cantem ⁊ deficientem. non tñ malum
ſimpliciter vel ᷣm quid.qꝛ vnus defe⸗
ctus nõ reddit hõieʒ malũ q;uis red/

dat ipſuzʒ imperſectum pꝛimo.aũt mõ

ſuümitur hic malitia a pho. Pe ꝛ· ſcien

dum ꝙ babitus vel homo ᷣm babituz
ſe põt habere dupliciter ad delectabi/

lia vno mõ pꝛeciſe ⁊ impmixte:aman
do cõcupiſcendo: ⁊ patiendo ſeu adi⸗
piſcendo delectationem nõ tranfeun/

do in aliquod aliud genus amoꝛis cõ

cupiſcentie ſeu delectatiõis· Alio mõ
non pꝛeciſe:ſed permixte cum aliquo

alio genere appetitus ſicut notaui ſuᷣ

li ? tractatu de liberalitate in qᷣſtiõe

illa:vtrum liberalitas ſit ptus diſticta

ab õi ptute donatiua.pꝰ ãt mõ ſummi
tur hic modꝰ eſſẽdi haitꝰ circa delecta/⸗
bilia:qꝛ iſte ſolus mocꝰ ẽ ꝑ ſe ⁊ alius
eſt ꝑ accidẽs qui ad artem nõ ptinet.
ut. S. lec. fi.
dũ ad qõnẽ.p? ꝙ malitia ſimplicit di/
cta nõ ẽ circa delectabilia boneſta ſfᷣm
ſe eligibilia pᷣciſe ſiſtendo in amoꝛe ⁊

cõcupia ⁊ in adeptione delectationis

eoꝝ. 2 ꝙ malitia ᷣm ꝗd eẽ circa ipſa
ſic fũpta. ʒ? ꝙ malitia ſimplicit᷑ põt eẽ
circa ipſa pinxii ſũpta. Pꝛimũ ꝓbat᷑
qꝛ õi malitia ſimpliciter ẽ aligs mal
ſimplicit.ſʒ ex amoĩ ↄcupia ⁊ ðᷣlecta/
niõe circa pᷣdca pᷣciſe ſiſtẽdo ĩ iſi nulluſ
hõ ẽ malꝰ ſimpłr: ꝙ patet de pecuma

de qua magis vidẽtur: nullus enum di

citur malus homo ſimpliciter q;tüq;
amet ⁊ concupiſcat pecuniam ⁊ delec

Hijs g pᷣmiſſis dicen

—

cprurenin
tnenan
lnlefoonen
napeſetrene
Lrcan del
lobono Pe
lecaellbusge

elendoine

ſehenentera
fedduntbormn
.ſuptractan
ca u pee
emaltuan
grommsſi
henalinatze
Grnitappeſt

Denda.quit

üntnodanu
lpeſtanne
ſuneſt li
ruliure t lub⸗

ctii Mrnel
ranczpun
uſinplaer
Mnappoluna
fulneſirſinpn
cMöNelönn
Efnlarrr

Norſanmane⸗
ni eroniendn
imsgeleſice
ntnaneeſunues
Münteſinplate,

pooyns - an⸗

nptatrlarun
Inckennad alte
mum zerodie
remic
khnätlrelinco
nan umnſn

bip
Unr lunder,

fnanndi
allngch
rſiſch de

nſei
nN atonee
ulgum e

nler
W
rſingin
ate
dd
Aqenetitn
eieeemn
Wänbennig
munpuniün
aſbo deun
Aboroiaben
Donen worace
igensnt
nmsſ

iusſt fsi

npi nöß
Abän rud
noc ipti⸗

Hsinle
Pulmuſihin

ſtenipnn/
Ga fngdach
Gtruſnich ,
el ſſedonn
1 g neng
o inphor 4

uus

VII

tetur in ea niſi incidat in aliqᷓ; aliã p/

uerſitatem animi vel in contẽptuʒ dei

vel in leſionem pꝛoximi. Iſte quidem
dici poſſet venditoꝛ cimini ut.S.liu 42
Tractatu de liberalitate non tñ ma/
lus homo. Patet ẽt ꝙ oppoſitum de
lectabilibus guſtus ⁊ tactus:qꝛ pꝛeci

ſe ſiſtendo in eis duʒ tamen iſi motu
vehbementer augeantur æ inualeſcant
reddunt hominem ſimpliciter malum

ut.ſupᷣ tractatu de temperantia. quaĩr
circa iſta pꝛeciſe accepta nulla põt
eſſe malitia ſimpliciter¶ Scoòm ꝓba/⸗

tur qꝛ omnis ſuperabundantia fugiẽ⸗
da ẽ malitia fʒ quid vel ſimpliciter ſ,.-
circa iſta poteſt eſſe ſuperabũdãtia fu

gienda. quaĩ ⁊ aliqua malitia¶ Ter
lium pꝛobatur qꝛ amoꝛi pecunie ⁊ lu

cri poteſt annecii appetitui vſure ut vi

ſum eſt. S. li. in queſtionibꝰ de libe/
ralitate ⁊ illipᷣalitate. ſed ut pꝛobatũ
eſt ibi. vſura eſt malitia ſimpliciter.
quare circa pecuniam poteſt eſſe mali
tia ſimpliciter. Sicenduʒ ergo ad pꝛi
muʒ in oppoſitum ꝙ nõ omnes moꝛa
leſ malitie ſũt ſimpliciter malitie. nec
omnis moꝛalis virtus eſt inter maliti
as ſimpliciter ut pꝛobaui.õ.in queſtio
nibus de foꝛtitudine queſtione.ꝗ? Ad
ſecundũ vero dicendum.ꝙ nec illibe/
ralitas pꝛeciſe ſũpta ſine auaritia nec

caymia nec ſimiles extremitates ſunt

malitie ſimpliciter. Iniuſtitia vero eſt
malitia ſimpliciter non quidem qꝛ cir
ca pecumas vł quia circa lucrum ꝙ ẽ
ſimpliciter lucrum.ſed qꝛ eſt leſio pxi
mi.eſt enim ad alteruʒ ſicut ⁊ iuſtitia

Ad tertium vero dicendum ꝙ ſupera/

bundare circa pᷣdicta delectabilia põt

eſſe malitia vel incontinentua ſecundũ
quid nõ tamen ſimpliciter: ⁊ hoc mõ

large loquitur ibi pbus de malitia:

Ad quartum vero dicendum ꝙ nibil

eſt iniquius q; amare pecuniam nõ ra

tione ſui:ſed ratione annexi:nõ ratiõe
ſoꝛme:ſed ratione effecitꝰ ⁊ cãe:⁊ hoc
modo loquitur ille ſapiens. Iſte vero

pbᷣus loquitur de amoĩ pecunie ſᷣm ſe

⁊ ſecundum foꝛmalem rationem ſuã

Conr ibi. Similiter autem.] A pꝛe/
dicto delectabiliuʒ genere excludit in
continentiam ſimpliciter dictam. d.q;
ſicut malitia ſumpliciter non eſt circa
pᷣdicta ðlectabilia ſic nec incontinẽtia

Qõ pʒ per locũ a comuniter acciden

tibus.qꝛ circa q;cũq; materiaʒ poteſt
eſſe incontinentia ⁊ operari non elec/

tiue.ſed concupiſcentia circa eandem

poteſt eſſe ⁊ operari malitia electiue:
Et confirmat᷑ iſtud qꝛ nullus habitus
circa pꝛedicta delectabilia vituperat᷑
ut malus ut.S.e. łcõe.ſed incontinẽ
tia eſt non ſolum quid fugienduʒ ymo

eſt de genere vituperabiliuʒ in ratiõe

malitie alicuius non ſolum in ratione

peccati ut.S.cpꝛoximo. quat᷑ inconti

nentia nõ ẽ circa pꝛedicta delectabilia

huius rationis ponit pꝛimo concluſio
nem. 2. minoꝛem ibi. Incontinentia

enim ⁊ patet. Cour ibi Pꝛopter ſi /

militudineʒ ꝓpꝛedicte materie attribu

it incontinentiam ſimilitudinariã. pꝛi

mo autem pꝛoponit concluſionem. d.
ꝙ bomines apponentes ⁊ addentes

ðter minationẽ ad incontinentiã dicũt
eam eſſe circa pꝛedicta ðlectabilia pp

ſimilitudineʒz paſſionis qꝛ omnes traſ
ferentes ſᷣm aliquam ſumilitudinẽ ſe

tranſferũt. Comunis auteʒ paſſio fm

qᷓ; attendit᷑ ſimilitudo ẽ vinci a concu
picenua rationem ⁊ ellectionem
h emʒ ĩueniũtur circa pꝛeſata delecta
bilia ⁊c circa delectabilia tactꝰ a gu /
ſtus circa que eſt incontinentia ſimpli
citer. 2 bi. Puta malum.] Expõit

moð dicte deter minationis tã in mali

tia qᷓ; in cõtinentia dicenſ ꝙ homines
dicunt incõtinẽtiã huius apponentes
circa vnumqꝙq; circa ꝙ nominat incõ

tinẽtiam ſicut dicunt medicum maluʒ
⁊æ ypocritã.i.ioculatoꝛẽ ⁊ effigiatoꝛẽ
malum quẽ tamen non dicerent ſim/
pliciter malum. puta hominem malũ
quẽadmodum auteʒ nec in hijs dicũt

LIBRO

ſimpliciter malum quem dicunt cum
aliqua determinatione malum:pꝛo eo
ꝙ; vnumquodq; talium non eſt mali/
tia.ſed homines dicunt huiuſmodi ho
minem malum. i. ſimilem ſecundum
analogiam ⁊ pꝛopoꝛtionem quandaʒ
Sic euiam eſtimandum eſt ꝙ ülla ſola
incontinentia eſt ſimpliciter incontinẽ
tia:que eſt circa eadẽ delectabilia cuʒ
intemperantia ⁊ temperantia. ſed cir
ca iram dicimus incontinentem ſecun
dum ſimilitudinem ⁊ pꝛopter h nomi
namus incontinentem ire apponenteſ
hanc determinationem ire. ⁊ dicimus
incontinentem ire:ſicut incontinenteʒ

honoꝛis vel lucri: cum tali determina

tione non tamen abſolute tales eſſe di
cimus incontinentes ſimpliciter. Con
ſequenter ibi. Quia auteʒ ſunt qᷣdã
Tradit inhoneſtam materiam incon
tinẽtie ſimilitudinarie.pꝛimo ergo po
nit talem diuiſionem delectabilium

ꝙ quedam ſunt natura.i.per naturazʒ

⁊ ſecundum naturam delectabilia.?
hoꝛum delectabilium quedã ſunt ſim
pliciter delectabilia ommibus animal
bus.quedam autem ſunt non ſimplici
ter. ſed particulariter delectabilia ſᷣm
genera diuerſoꝛum animalium:⁊ ſᷣm

conditiones hominum ⁊ regiones gẽ

tium.b autem omnia poſſunt eſſe natu
raliter delectabilia.Sunt autẽ queda
alia ñ nãłr ſʒ inaturaliter delectabilia
h autem uerum ſubdiuiduntur ſecun
dum cauſas in tria genera quia talia
fiũt homini ðlectabilia:ł pꝛopter pa
ſiones coꝛpoꝛum: vel pꝛopter conſue
tudines deſideriorum ⁊ affectuum vel
pꝛopter pernicioſas naturas ymagi⸗/
nationũ ⁊ ſenſuũ. Quia igitur ſunt ta
lia innaturalia delectabilia contingit
nos videre habitus pꝛoxime ſe haben
tes circa ſingula pꝛedictoꝛum delecta
hilug. ſ. Fotanaii ergo ꝙ phus intẽ
dit tradere iſta innaturalia delecta⸗/
bilia tanq; materiam illius ſimilitudi
narie incontinentie de qua ſermonem

facturus eſt ⁊ excludere ab hac incon
tinentia delectabilia naturalia. Item
notandum ꝙ innaturalia nunq; ſunt
delectabilia niſi ex aliq erroꝛe natu

re: qui quidẽ poteſt habere vnã de tri

bus cauſis.ſ.vel leſionem coꝛpoꝛum.
que fit per egritudinem vel leſionem
appetituuzʒ que fit maxime per pꝛau
conſuetudinem inductaʒ a pueritia vlł
leſionem ſenſuũ que fit pꝛopter indiſ
poſitionem ctganord(eso ibi Di
co auteʒ. Exẽplificat de innaturalibꝰ
dele ctationibus dicens.dico auteʒ ſᷣm
pꝛedictos habitus homines beſtiales
puta illum hominem qui dicitur femi/

nas pꝛegnantes reſcindere ⁊ pueros

nundum natos in matrum vteris de⸗

uoꝛare:vel eum qui dicitur gaudere
talibus alimẽtis qualibuſ fama refert
guadere quoſdam ſilueſtres homines

habitantes circa pontum.i.circa regi
onem illam vbi fuerunt homines tota
ltter indomiti.fama nanqʒ refert gau
dere quoſdam iſtoꝛum crudis cibarijs

quoſdazʒ ãt carnibus hominum veſci.

quoſdam autezꝭ accomodare in conui
uium pueroſ ad delectationes ſodomi
ticas ⁊ enoꝛmes peꝛmiſcẽdas cũ epu
lis.vel eos dicimꝰ beſtiales qui viuũt
circa illum ⁊ in comitatu eius qui dici
tur falaris.hij quidem omnes dicunt᷑
merito beſtiales. Hota vero ꝙ pontꝰ
eſt quedã pꝛouintia homines hñs diſ
colos:indomitos: indoctos: ſtolidos
⁊ rebelles.vnde olim vigente romao
imperio miſſus eſt ab imperatoꝛe py/
latus ad pꝛouintiam illam tanqᷓ; pᷣes
illius pꝛouintie:ut gentem indomitaʒ

edomaret ꝗ callidiſſime ⁊ aſtutiſſime

erga illos ſe habens: omnes Roma
no imperio pacifice ⁊ ſine rebellione
ſubmiſit. ⁊ inð dictꝰ eſt pontius ꝗ ãte
ſolum dicebatur pylatus.¶ Ad hãe ẽt

pꝛouintiã miſſus eſt ouidius in exiliũ

vbi libꝛum eduidit qui dicitur ouidius

de ponto vnde in quodam uerſiculo

ait. ¶ Ad loca pontina te miſit naſo

Gulinpera

ugſeſon te

Ponmnesquet
litnetlneh

lennsla1

Mabirunes pon

öſluftdn

wotboenws.
Aſeerlls
habitavontane
lrliſ g⸗
fonncondtton

i delectabil
Mldelectablii⸗
ſennrelprop

rntrocg mod
ſunrdonmines
Gbeſticesſt,
linem d p
Accit beſtia

matremnſacnt
lſaos eſt taliſa

Nucemala⸗
nleri. hjen
glunſnes gu⸗
bean
Mepnlllſaga
ai
sſiſtcatones
äleiamagnige

redumemeie

tulinemoperi

beſielten wi⸗
AUrritaan
waliſtelnub

ennmreqneg
ilsua di
uenisgnine
üſuſeſte
ne QAltian
nine niſish

ißtentirhzon

Mii
AAe
Nidehnn
uen e
nigenen

eſtpn
win

fcn eimn
ens oau
NWINE

MWNANDGNe
es wanderi

SnNIIIEN
mn qi wng
ſdamſänchete
na rmE
ſbifonn wn
miümgtan
MeNd
Alictamnmni
W ermiſtite
n mitarn eu
nidenn Onun
ralhun

nios: Mddis
de cbnig;
sctehmnge
ouiniamieng
nme:n mm⸗
ahaſin e
eftiui,
4
o acr l
lne
m guns l
oidesn⸗
ſsclclte
Gr ien

☛R

ruina. Criplex doctrina viſus ⁊ ipſa

ↄria.i.imperatrix romana. Item no/
ta ꝙ roſiani tempoꝛibus noſtris ſunt
homines qui viuũt more ferino ſine ci
uilitate ⁊ ſine hbumana conſuetudine
bibentes lac ⁊ ſanguinem iumentoꝛũ
habitantes non in ciuitatibus ſed in
locis ſilueſtribus iuxta vngaros polo/

nos ⁊ boemos.Et iſtividentur de ſcẽ

diſſe ex illis qui tempoꝛe Ariſtotelis
habitabant circa fałarim ¶ Conſequẽ
ter ibi.hij ãt pꝑ egritudinẽ. Zradit
vnam conditionem iſtius materie.ſ.ĩ
nãleʒz delectabiliuz ⁊ eſt ꝙ talia nulli

les non tamen conſuetudinales ¶EOö5

ſequenter ibi. Quãtis quideʒ igitur
Excludit incontinentiã ſimpliciter a
pꝛedicta materia:intendens ſic argu
ere.O mnis habituſ innaturalium de

lectabiliuʒ appetitiuꝰhabet pꝛo cauſa

vel egritudinem nature vel antiquam

conſuetudinem perſone. Sed inconti/

nentia ſimpliciter nec hanc nec illam
habet:quare nõ eſt habitus talium ap

petitiuꝰ. Huiꝰ rationis ſupponit maio
rem ex parte pꝛecedenti:minoꝛeʒ aũt

ſunt delectabilia. vbi vel ꝓpter egritu
dinem vel pꝛopter conſuetudinem qꝛ
ex vtroq; modo ⁊ ex utraq; ca ſ‚H

ſunt homines fieri beſtiales¶ Bicit ꝗ
ꝙ beſtiales fiunt aliqui pꝛopter egri/
tudinem ⁊ ꝓpter maniam quibuſdam
accidit beſtialitas qualis fuit iſte qui
matrem ſacrificans ⁊ comedens ga/
uiſus eſt tali ſacrificio ⁊ tali edulio.⁊

quidam alius comedenſ epar ſui ſocij

conſerui.hij ergo tales ſũt beſtiales

declarat hic.d.qꝙ nullus diceret incon

tinentes ſimpliciter eſſe illos quibus

quot ⁊ quantis natura cauſa ẽ ut ſint

beſtiales ꝙ apparet per locum a mi,/

noꝛi qꝛ quẽadmodum nec mulieꝛeſ di
cuntur ſimpliciter incontinentes pꝛo

eo ꝙ ipſe nõ ducũt ſʒ potius ducuntur

egritudines quia ex egritudine fiunt

tales.fiunt etiam beſtiales ex conſue/
tudie:puta illijq gaudẽt ad euulſionẽ
capilloꝛuʒ ⁊ ad coꝛꝛoſioneſ vnguium
⁊ ad maſticationes terre ⁊ carbonuʒz
⁊c illi etiam qui gaudent ad fruitionẽ
venereoꝛum:maſculi cum maſculis /

pitudinem operãtes Sic ergo omnis

beſtialitaſ reduci põt ad duo videlicet
ad naturã ⁊ ad moꝛem. equia beſtiali⸗
tas accidit aliquibuſ ex natura.i.ex le
ſione nature que quideʒ põt eſſe ꝰↄ na

turalis quia a natiuitate contracta uel

accidentalis quia ex aliquo caſu incur
ſa. tñ ſiue ſic: ſiue ſic ſẽper eſt leſio na

ture. QAuibuſdam autẽ accidit ex cõſu
etudine.puta illis qui ſũt ad tala aſſu

eti a pueritia. Hota vero diligenter ꝙ
phᷣus poſuit concubitum maſculoꝛum
inter beſtialitates conſuetudines:non
inter egritudinales. ⁊æ ideo talis beſti
alitas eſt inexcuſabilis.qꝛ quãuis be/
ſtialitates egritudinales ſint excuſabi

a concupiſcentia.ſic nec illi ſunt incon
tinentes quibus natura talium paſſio
num eſt cauſa. Hullus etiaʒ diceret eſ

ſe incontinentiam ſimpliciter in bomi

nibus ſimiliter ſe habentibuſ.ſicut illi
qui egrotatiue viuunt:qui quidem ha/
bent talem modum pꝛopter conſuetu
dinem quia talis conſuetudo eſt intro
ducta tempoꝛe quo parum vigebant
ratione.ſ.tempoꝛe pueritie. Et ideo
ſicut nec mulieres naturaliter inualið
dicuntur incontinentes.Sic nec iſti ta
¶ Ront ibi. Habere quidẽ. Ex

cludit ab hac materia malitiaʒ ſimpli

citer. d.ꝙ habere ſingula peccata hoꝝ

delectabilium innaturalium eſt extra

terminos malitie quẽadmoduʒ ⁊ ipſa
beſtialitas ut oſtenſum eſt:S.eo.licei?
Cont᷑ ibi:· Habentem autem] At⸗/
tribuit iſti materie innaturalium dele /

ctabilium incontinentiam ſimilidina/
riam.pꝛimo autem pꝛoponit cocluſio
nem intentam ſecundo pꝛobat vnam
partem eius ibi. Omnis enim ..ter/
tio aliam ibi. Hoꝛum autem. quarto
epylogat ibi. Quoniam quidem ig̊
Dicit ergo pꝛimo ꝙ virum habentem
concupiſcentias innaturaliuʒ delecta
biliũ ſupare eas ñ ẽ ſimplicit᷑ ↄtinẽtia

☛G

æ ſupati ab eis nõ eſt incõtinẽtia. Sʒ
eſt cõt inentia vel incontinẽtia que di
citur ſ̃ᷣm ſimilitudinẽ quẽaðm aliquẽ
habentẽ hunc modũ paſſiõiſ eirca iraſ
non eſt dicenduʒ ipſum ſimpliciter in
continentem eſſe ſed tantuz ſecunduʒ
ſimilitudinẽ. (Anieguer ibi.oĩs
enim ſuperabundans.] Pꝛobat pꝛi/
mã ptem buius cõcluſiõis ⁊ hᷣ ſic.oĩs
habitus peccans circa pꝛedicta delec
tabilia eſt vel beſtialis ſcõm conſue⸗/
tudinẽ vł eſt egritudinalis ſᷣm cõple/

xionẽ. Sed incontinẽtia ſimplicit᷑ nec

ẽ tał nec talis.quare incontinẽtia ſim
liciter nec peccat circa talia delecta/
ilia:huius rõis declarat maioꝛẽ: mi/
noꝛẽ aũt ſupponit ex illa ptel quãtis
Ad euidẽtiam maioꝛem ſciendũ ꝙ be
ſtialis diſpoſitio aliquãdo ſũmitur pꝛo

geñãli ðpᷣuatiõe appetit tũc dicit᷑ ſu

pahũdanſ malitia.qñq; pꝛo tali ðpꝛa
uatione intellectus pꝛactici:⁊ tunc di
eitur ſuperabũdans iſcipiẽtia aliqñ ꝓp
ſpeciali tepꝛauanone appetitꝰ iraſci
bils ⁊ tunc dicitur ſuperabũdãs timi/
ditas.aliquãdo ꝓ ſpeciali depꝛauatio
ne appetitꝰ cõcupiſcibił ⁊ tũc dicit᷑ ſu
perabundans intẽperantia, aliqñ vo
pꝛo depꝛauatione humanitatis ⁊ pie
tatis que eſt hominis ad bominem
⁊ tunc dicitur ſupabũdàs crudelitas

Hijs quinq; modis nominãs be

ſtialeʒ diſpoſitionẽ dicit ꝙ omnis ſup/
abundans malitia ⁊ iſcipiẽtia ⁊ timi
ditas ⁊ intẽperantia ⁊ cꝛudelitas eſt
vł beſtiał ſᷣm cõſuetudinẽ vel egritudi
nalis ᷣm cõplexionẽ qꝛ quedã harum

diſpoſitionũ ſũt beſtiales: quedã autẽ
egritudinales ⁊? vnaqueq; ẽ talis vel

talis. Peinde ibi. Hij quideʒ enim
Exẽplificat de vtꝛaq; q;tum ad timi/
ditatẽ ⁊ inſcipiẽtiaʒ De reliquis aũt

nõ:qꝛ ſupᷣinduxerat exempla ut patet

de malitia crudelitate ⁊ intẽperãtia
in eo qui reſcindebat pᷣgnãteſ feminaſ

A nundum natos pueroſ deuoꝛabat x

de illo qui matrẽ ſctificauit ⁊ come-
dit. Munc ig exẽplificat de timidita/

te que accidit ⁊ ex cõſuetudine ⁊ exe·

gruudine. ¶ Dicit ergo ꝙ bic quidem
eſt ꝑ naturã tał ut omma timeat utſi
ſonituzʒ faciat mus reddatur timidꝰ ſᷣ⸗
beſtialẽ ⁊ lepoꝛinã timiditateʒ qualii
eſſet ille qui nunq; audiſſet aliquã vo
cem terribilem vł extraneã ab buma/

na voce. hic autem pꝛopter egrit
nem timuit in uiſione ſele e
inſcipiẽtibus auteʒ exempliſicans ait
ꝙ inſcipientiuʒ hij quidẽ ſunt irrauo/

nales ex natura quia non ſunt eruditi

nec rebus humanis experti ſolo ſenſu
viuentes ſicut beſtie. quẽadmodũ ſũt
quedam genera bominum barbaroꝝ
a grecis ⁊ a latiniſ longe poſuoꝛũ.hij
autem ſunt tales pꝛopter egritudines

puta pꝛopter epylenſias:vel pꝛopter

manias qui dicuntur inſcipiẽtes egri/
tudinales. Conr ibi. Hoꝛum autem
pꝛobat alteram partem concluſiomſ p

poſite ſcilicet ꝙ circa innaturalla dele
ctabilia ſit incõtinẽtia ſi imilitudinarie
dicta ⁊ intendit ſic arguere. Omnis

qui ſuperatur a pꝛaua concupiſcẽtia ẽ
incontinens ſimpliciter vł ſimilitudi/

narie. ſeu ſecunduʒ quid. Sed circa p/
Qicta delectabilia aliqui ſuperantur a

concupiſcentia. quare ſunt incominen
tes uel ſimpliciter uel ſecundum quid
a ſimilitudinarie. huiuſ rationis ſup/
ponit maioꝛem ex illa parte.. Pꝛopt

7. ſimilitudinem ẽt paſſionis] minoꝛem
autem declarat in littera. d. ꝙ contin/
git nos habere queda hoꝛum delecta

bilium in concupiſcentia ⁊ non ſupe/

rari ab ea ꝙ eſt modus continentis ⁊

perſeueraniis. Zico autem in exem

plo.] Nuta ſi falariſ ſodomitic ⁊ cru

delis ſecunduz concupiſcentiam tenu/
it puerum concupiſcens ipſum come/

ere vel ipſo uti ad inconuenientem

et enoꝛmeʒz venereorum delectationeʒ
æ tamen ab vtroq; abſtinuit:contingit
inde non ſolum habere concupiſcenu

am talium. Sed ⁊ ſi perari ab ea ⁊ i/
ſte eſt modus incontinẽtie. Conſequẽt

iſert ↄcluſionẽ ibi ¶queabm inducs

iratnid
ociilan
ſetippncrm
Guppoſtine
ſaisſelenin
(aurulti
ncnefnenm
(nittbeg
lscliegina
Gcrirttneap
Crrninnnitil
ummimnipet
lln ünelt

uuinplen
lawegnolu

7

.

wnimd
Aiddekadni
ledicafnne

rq iſiban
(Waenoradele

Epanurpolue

blnaucta.

Mni⸗
imman
Mrten

Morninnneſtt

8

MMCNntte⸗
ipuwppen
idgnnsſpecl
ſtinccundtaire
Cntnentia glee
lil cetenif⸗
pecpeſti gn
lne Aerhiin
lbue Nunrel
Emmuſtozes
Mtenis
ltſi Gc fonn
leet ngemn
nmnonecen
ſhinnthir
ichneolci⸗
wmnret
welihlinn
miß rſen

☛ =

irnine
nen
U Kmumm;
EidIN
ümtm
Remmitk
Men nng

ltnenuit

menni
bincifenn

AAnaronſunan

mserwnſdt
nAdonmNun
ls Pen
eeinſ

MMr et

il Ra.

unNnin

ugCN

othiuſnn
mdrſc
raprann

inplunn i⸗

mmniiz li at
bila aligniſ

in. aucreſnn

cter uelſen

ne Dul un

ſimilitudinẽ ð malitia. Dicit ꝙ quẽ/
admodiũ illa malitia que ẽ ᷣm hõinez
dicit᷑ ſiplicit᷑ malitia:illa aũt que dicit
Fʒ appoſitionem puta quomam be/
ſtialis vel egritudinał ñ dicitur ſimpli
citer malitia:ſed ſᷣm ꝗd ⁊ eum deteri/

natione.ſᷣm eundem itaq; modũ ⁊ in
continẽtia h̊ ẽ quia quedã dicitur beſti

alis qdã egritudinal incõninẽtiaſipli
citer ãt ſine appoſt itione nõ dicitur ĩ
continẽtia niſi illa ſola que tendit ᷣm

humanã intẽperãtiã qꝛ circa eadẽ

cũ illa ⁊ intẽdit in idẽ ¶ Conr ibil qm̃

qquidẽ ig. Epilogat comũeʒ determi/⸗

nationeʒz iſtius qõnis ⁊ pᷣcedẽi dicẽs
ꝙ manifeſtũ eſt qm̃ incontinẽtia ⁊ cõ/⸗
tinentia ſimplicit᷑ dicte ſolũ ſunt circa
illa delectabilia circa que verſantur ĩ

temperãatia tempãtia. &t qm circa

alia delectabilia eſt alia ſpẽs incõtinẽ
tie dicta ᷣm methaphoꝛa:⁊ nõ ſimpli
citer ꝗ tñ ſubdiuiditur in multas ſpẽs

fm genera delectabiliũ diuerſoꝝ fʒ q

apparuit ꝑ diuerſa exẽpla.ſupᷣ in młi
locis inducta. ¶ Lectio . 77
Noniã aũt minus turpis de
tminaſ᷑ tribuſ primis qõnibꝰ
hic determinat quartã.ſ.vtrũ
incontinẽtia ire ſit turpioꝛ q; inconti⸗
nentia concupiſcẽtie: vł ecõuerſo.he
qua pꝛimo pꝛoponit concluſionẽ intẽ/
t.d. ꝙ nos ſpeculabimur « ꝓbabimꝰ⸗
qĩ incõtinẽtia ire ẽ minus turpis qᷓ; ĩ

comtinentia que ẽ cõcupiſcẽtiaꝑ. 2.

ibi. Nidet᷑ enĩ ira. ꝓꝛobat cõcluſio⸗
neʒ pꝛopoſitâ. pꝛimo ex habitudie ad

ibi. Adhuc naturalibuſ. B.ex mõ ibi
Ladhuc miuſtioꝛes :ex motiuo ibi
Adhuc nullns Pꝛimo ergo inten
dit ſic arguere motiuum humanoruʒ
ulle eſt magis turpis qui miuus ſequi

tur ration? Sed motuſ ire aliqualiter

cõſequitur rõnẽ:motuſ ãt cõcupiſcẽtie

„ „„7

nõ. quare motus cõcupie ⁊ ĩcõtinẽtie

eius turpioꝛ eſt q; motus ire ⁊ incõti

nẽtia eiuſ:huius rationiſ ſupponit ma

ioꝛem taqꝙ; per ſe motã ⁊ declarataʒ

in mulus paſſibus. 6. li. 22 li?62 mi/

norem aũt declarat pꝛimo q;tũ ad irã

2: q;tum ad cõcupiſcẽtiã ibi. Coõcupi

ſcetia ãt. ʒꝛepetit eaʒ integram ibi.
Quare ira. Dicit gᷓ pꝛimo ꝙ ira við
tur audire rationẽ ⁊ dictamẽ eius ᷣm
quid.tñ quia obaudit nõ plene: ſʒ pꝛi

cipium audit ſed finẽ nõ aſcultat nec
expectat:modus autẽ apparet in due
bus exẽpł.pꝛimo qꝛ quẽadmodũ mi/
niſtri veloces quales mnueniũtur ſepe

ĩ frãcia ãte plenũ audire ⁊ ante cõple

tum dictum pꝛecipiẽſ excurrũt ad exe

quẽdum pꝛeceptũ nundum intellectũ
Seinde in executiõe peccant qꝛ non
plene intellexerũt.Sic ẽt faciũt hõies
irati. ¶ Itẽ canes audiẽtes pulſari ad
oſtium anteq; intendãt ⁊ agnoſcãt ſi
pulſãs eſt amicus vel inimicus ſtati ſi
ſolum ſonitũ faciat:latrare incipiũt ⸗ↄ
eum. Sic ẽt ẽ in propoſuo:qꝛ ira ẽ pp
caliditatẽ ⁊ velocitatẽ nature ſicut mi
niſter velox ⁊ ſicut canis ferox audiẽſ
quidẽ pꝛicipiũ rõnis nõ tñ pꝛeceptũ
audiẽdo plene percipiens mouet ad

punitioné. Pꝛoceſſus ãt talis eſt qm

ratio vł fãtaſia maniſeſtauit iã: qi uu
ria facta eſt: vł cõtẽptus factus ẽ hñti
rationẽ ł fantaſiã:h̊ aũt ira quenaom

ſillogiʒans quaſi addens allaʒ ppoſi
tionẽ ſupponit qm opoꝛtet talẽ iniuriã

paſſũ oppugnare aduerſariũ qui iniu

rationẽ.ꝛ?ex habitudine ad naturam

riam intulit:a ideo cõfeſti iraſcitur ⁊
ſic patet ꝙ mot ire aliquałr cõſequi/
tur rationẽ. ¶ HGeinde ibi. Cocupia
aũt. Heclarat oppoſitum de cõcupi
ſcentia.d.qꝙ concupiſcẽtia mouet ap⸗
petitum ad fruinionem delectabilis o/⸗

biecti ſi ſoluz vkranio vel ſenſus de in.
t

ſo dicat quoniam eſt delectabile.¶ E
hoc mõ concupiſcentia ex ꝓpꝛio ipetu
mouet ad perfruenduʒ delectabili ap
pꝛehenſo. tertio ibi. Quare ira jre

petit ⁊ recolligit bꝛeuiter minoꝛẽ pꝛĩ⸗

cipalis rationis iam declaratam. d. ꝙ
ira rationem conſequitur aliqualiter

.

concupiſcentia autem non:quia qua-

tuncunq; rõ dictet illud olectabile eeé?

1 5

— 2
S
g

turpe ⁊ fugiendum:ſtatim concupiſcẽ
tia ſtimulat ⁊ mouet ad fruendu. AI
timo ibi. turpioꝛ. Infert cõcluſionẽ
.d.turpioꝛ iꝗᷓ eſt incontinentia concu/
piſcentie q́; ire.⁊ repetit medium.d.
ꝙ bᷣ eſt qꝛ incõtinẽs ire a rauone ali⸗/
qualit᷑ vincitur Incõtinẽſ aũt cõcupi/
ſcẽtie ñ vicit᷑ a rõe.ſʒ a ſuamʒ ↄcupia
abſtraciꝰ ⁊ illeciꝰ ab ea ut dicit
bus in canonica ſua pꝛimo. c· ¶ Lont
ibi. Adhuc naturalibuſ Intendit ſic
arguere ex habitudine ad nãm. Om
ne malũ q;to magiſ naturale tanto eſt
magis veniale ⁊ minus turpe. Sed
ira eſt magis naturalis qᷓ; concupiſcen
tia g magis eſt venialis ⁊ minus t᷑ piſ
huius rationis ponit pꝛimo maioꝛem
d.ꝙ adhuc magis conuenit noſ conſe
qui veniam de naturalibuſ appetitibꝰ
malis qᷓ; de non natur alibus.hãc autẽ
ꝓbat quia venia magis debetur cõcu
piſcentijs natura libus ⁊ comunibꝰ qᷓ;
to magis ſunt comunes omnibus aia
libus ⁊ inq;tum ſunt eis cõmunes ꝗꝛ
concupiſcẽtie q;to magiſ naturales ta
to magis ſunt comunes ⁊ q;to magis
ſunt comunes tanto magis ſũt natura
leſ.vnde vnisſalit᷑ in quocunq; genere
maloꝛum illa ſunt magis venialia ⁊
minus turpia que magis ſunt natura
lia¶ Scdo ponit minoꝛem ibi.. Ira
autẽ .d.ꝙ ira ẽ quid naturalius etiazʒx
maioꝛ difficultaſ muenitur in ea ad re
pellendum eam q; in hijs cõcupiſcen
tijs que ſunt ſuperabundantie quedã
uel in q;to vel in quali ⁊æ que nõ ſunt
neceſſarie. h̊ pꝛobatur qꝛ ira ⁊æ inconti
nentia eius videtur ſequi genus ⁊ oꝛi
ginem naturalẽ quẽadmodũ quidam
prẽm pꝛopꝛium percutiens amico re
pꝛehendenti eũ reſpondens dixit qm
iſte pater meuſ percuſſit patrẽ ſuum ⁊
ille auus meus percuſſit ſuum ⁊ ille
pꝛoauus meus qui percuſſerat patrẽ
ſuum ⁊ ita de multiſ qui ſunt in memo
ria ſuperius aſcendendo. Et iſte oſtẽ/
dens puerum ſuum adijcienſ dixit Et
iſte quidem filius meus cũ vir factus

fuerit percutiet me.quia ↄnatũ æ cõ
nãle ẽ nobis percutere noſtros:conſe
quenti autem tempore tractus per pe
des a filio ſuo iaʒ facto viro iuſſit ⁊ re
quiſiuit quieſcere apud oſtia allegani
ꝙ ipſe patrem ſuũ uſq; huc traber cõ
ſueuerat quaſi vellet dicerĩ q naturale
illi erat generi patres trahere uſq; ad
oſtium ⁊ non amplius ¶ Hotanduʒ G
ex paſſu iſto ꝙ aliquid eſt naturalus
ſumptum in genere ⁊ in naturalibus
ſumptum in differentia ſuperabundã
tie.concupiſcentia enim in genere na
turalior eſt qᷓ; ira. Et tamẽ cõcupiſcẽ
tia ſumpta in ſuperabundatia inna
turalioꝛ ẽ qᷓ; ira.ut hic ait phus.Conĩ

ibi. Adbuc iniuſtioꝛes. Intendit ſi-
arguere ex mõ utriuſq; maliie. Su

oꝛum maloꝛum illud eſt iiuſtius ⁊ tur
pius ꝙ magis eſt inſidians ⁊ decipiẽſ
Sed iracundus ⁊ iracundia minuſ in
ſidiatur æ⁊ magis manifeſtat᷑: concu⸗

piſcẽtia vᷣo magiſ iſidiat: quar cõcupt

ſcẽtia iniuſtioꝛ ⁊ turpioꝛ eẽ videtur q;
ira.huius rationis pꝛimo ponit maio
rem.2. minoꝛem ibi. IJracuncd..d. ꝙ
iracunduſ non eſt inſidiatoꝛ nec ira in
ſidiatur:ſed vterq; ẽ manifeſtus.cõcu
piſcentia ãt eſt inſidiatrix. ſicut paiet
ex pꝛouerbijſ ⁊ ex dici comumibꝰ:ai/
unt eniʒ venerem eſſe laqueum dolo/
ſe ſipꝛicene.i.illius regine cypꝛi.que
per luxuriam decipicbat viros ⁊ eti

dicunt eſſe eam variam corrigiaʒ:qua

ſcilicet vtuntur illi qui dantes opauo
nem hominibus iperitis ut accipiant
⁊ diument eam eſſe intus uel foꝛis de
cipiunt eoſ qualitercũq; diuinẽt ⁊ elli
gant:quia ſi dixeꝛunt intus corrigia
apparebit foꝛis.ſi dixerint foꝛis appa
rebit intus. Item Homerus poeta di
cit ꝙ deceptio veneris furata eſt intel
lectuʒ hominiſ multum ⁊ ſpiſſe.i.pꝛo
funde ſapieniᷣ. ¶ Zertio concludu ibi.
Quare ſi quidem.d.qꝙ ideo incontinẽ
tia h.ſ.concupiſceniie iniuſnoꝛ ⁊ tur/
pioꝛ ẽ ea incontinẽtia que eſt circa irà
⁊ incontinentia ſimpliciter que.ſ. eſt

—

N

itucnan
nugfi
nttbil⸗
hereert
in

tq
ts
ihnucp⸗
ne isß
ahliihij
Pontmuort
Aliſommmn
Vmtri⸗
Hni oet vre
loumusoper

naglen

(litarie r

S .
—— —

taluerimnol
liuneſond
us.8.lu5.
t quecüqzf
apoopatio
clepnoſita
oe maulſuet
ſnplaterw⸗
ncelegano⸗
taterinun
hciraſa
wugveettp⸗
Aortuſtnage
lim böenie⸗
funganonekn

eſcnne nn
fänäentait

Afwipunlen
Mlavenene

tcnfti
rlinenne
ltiſpinsde
enommena
Amnicnan

ncrneri

er ie
RN
rihutgini⸗
inigen
Wi
Mplasſ
nddtin
Wwet nund
Genns ſinnn
Wuenmngre
nGi i
1nbeitel
Sumuſgunf
ehmicnsim
StEANuI
95 Nunieit
wgi ſuini ar
s eNſ

cknſcdnor:n

niinanſeſti
midum. ial:
1erdct onun⸗
remehe ao
decthichu ii
mEeNN
r n ginmiß

4

bsihmik
nckentkzi⸗
lnunm nul
Nsnmiin
nnhine /
Sõ
uimimn ſe
Tano nn
ſaneni
mnitu ⸗

circa concupiſcẽtiaſ eſt aliqualiter ma

litia.ꝙ tñ ideo nõ eſt inconninẽtie ire.
Coni ibi. Adhuc nullus Intẽdit ſic

arguere ex motiuo vtriuſq; incontinẽ/
tie. Omnis peccãs cũ delectatiõe ma/
gis peccat qᷓ; peccãs cum triſtitia cete
ris paribus. Sed iracũdus peccat cũ
triſtitia cõcupiſcens aut cũ delectatiõe

quare cetis paribus magiſ peccat cõ

cupiſcẽs q; iracũdus. huius rõis ſup
ponit maioꝛẽ olcaratã.S.hꝛcc.ʒ: hic

autẽ ponit minoꝛẽ.d.ꝙ nullus iniuria

tur triſtatꝰ ꝓ q;to nocet ex triſtitia.qꝛ
hᷣ mõ nocet ivoluntarie.nullus ãt iuo
luntarius operatur iniuſte.q;uis inter
dum operetur iniuſta. triſtat aũt opa

involutarie vno de duobuſ mõis qꝛ

lotaliter involuntarie.vel partim inuo

lũtarie ſicut dicitur de opanoõibus m/·
xtis.S.li?ʒ. c.2. Yra et vo õis irat fa⸗
cit quecũq; facit cũ triſtitia annexa pꝛi

cipio opationis q;uis finis ⁊ vindicte

adeptio ſit cum delectauõe ut.S.li.4*

c& de manſuetudine Sed iniur iãs qui

ſimpliciter voluntarie iniuriatur opat
cun delectatione. quare iracũduſ nõ ẽ

ſumpliciter iniurians ⁊ maxime.quia
quibuſdã iraſci ẽ maxiĩe iuſtũ.hᷣ aũt ĩcõ
tinentia que eſt ꝑꝑ cõcupiſcẽtiã eſſe vi
detur iniuſtitia qꝛ tal eſt ſimplicit᷑ vo/
lũtaria. Hõ eni ẽ concupiſcentia ſicut
ira in qua non eſt iniuria. Jra.n. ẽ ſol
appeti vidicte.vindicta vo ẽ quoddã
iuſtũ nale ut ait tul rethoꝛica ſua cir
ca finẽ pꝛimi libꝛi ⁊ ut notaui.a. lip·

c22. Ex his patet ꝙ concupia magis
habet de ꝓpꝛietate ac ſpeue iiuſtie qᷓ;

ira.⁊ iõ cont ibi. ꝙ quidẽ igit᷑ In/

fert concluſionem ſimł epylogans de
quibuſdã ſupius declar atis.d.qꝙ turpi
oꝛ ẽ mmcontinẽtia que ẽ circa cõcupiaſ

qᷓ; illa que ẽ circa as:⁊ cũ h mãifeſtũ

„ —ℳ „ — „

qm cõtinẽtua ⁊ icõtinẽtia ſimpłr di/
cte ſũt circa cupias ⁊ ðᷣlectatiõeſ coꝛ
poꝛales. ¶Motadũ at ꝙ in bac pte ?

in pcedenti potuit ſumi iuſtũ ⁊ miu⸗
ſtũ dupliciter vno mõ ꝓpꝛie ⁊ alio mõ

ſimilitudinarie. ppꝛie ꝗdẽ ſᷣm ꝙ ꝑ irã

VI

⁊ pꝑ cõcupiſcẽtiã iniuriaꝝ ↄtigit ꝓxio

per irã quidẽ ĩ homicidio. ꝓ cocupucẽ?
tiam vo in adulterio ſimiluudinarie
aũt ſᷣm ꝙ pars ſenſitiua aĩe iniuriatur
pti rationali et intellectuue.q; ira im

pedit aium ne poſſit cernere veꝝ. Et
concupiſcẽtia veneris furat᷑ rone ⁊ in

tellectũ hõis ſapieni. Iſtud ãt imiuſtũ
eſimilitudinariũ nõ pꝛopꝛie dictuʒ ut
.8. li?ecfi· ¶ Lecto 8.

„

nẽtia ſit maius vel minus malũ beſtia

litate. pꝛimo aũt oiſtinguit mam vtra-⸗
runq;.2. diſtinguit habitus m mate/

rias ibi. Haꝝ ãt. ʒ compat iſtos ha

biuus reſpõdes ad qõnẽ ibi. Ainus

aũt beſtialitas ]. Dicit ꝗᷓ pꝛimũ qꝛ dic/⸗

tum ẽ ia ꝙ cõtinẽtia ⁊ incõtinẽtia ſunt
circa delectatiões ⁊ cõcupias coꝛpo-
rales aſſumẽdũ eſt diſtiguere differen
tias ipſaꝝ taliũ delectationũ ſᷣm pꝛin/
cipia eaꝝ quẽ aðm dictũ ẽ. S.e.li.c. .·

baꝝ at ðlectationũ. bee qdẽ ſt hume

ſm pꝛĩcipia qꝛ dependẽt ex rõcinatio/
ne ⁊ electione. Ois aũt motus p rone·
poꝛdinatus ⁊ p electioneʒ pᷣimpatus
vocat᷑ hũanus.hee ẽt ſut nales genere
⁊ magnitudine. genere ꝗdẽ q; na ici
nat generaliter ad buiuſmõi velectati
ones.tãq; ad neceſſariaſ.magnitudie

vero qꝛ tm poſſẽt augeri ꝙ nõ eſiẽt na

turales nec natura ad tãtã q;titatẽ in /
clinat. Sũt ẽt alie delectationes coꝛ/

porales que dicũtur nõ huane.ſed be/
ſtialeſ. hee aũt beſtiales ſũt fʒ ſua pꝛi

cipia que ſũt: vł oꝛbitates ſenſuũ inte/

rioꝝ:vel paſſiões affectuũ que pꝛoue/

mũt vł ex natiuitate mala:vł ex conſu
etudine pꝛaua:vel ſũt egritudines coꝛ

poꝝ.Ex qualibet.n.iſtaxꝝ cauſarũ põt

quis incid ere in cõcupias beſtiales æ
delectationes appetere nõ buanas.
Con ibi.. baꝝ autẽ. Diſtingunt bit/
ſm diſtinctionẽ pꝛedictarum delectati
onum.d. ꝙ tempertia itemperatia

Pſan at. Determina pꝛi
mis quatuoꝛ qoõnibus,.hic de
terminat quintã.ſ.vtrũ buma
na malitia puta. intempatia vł incõti/

ſolũ eſt vel ſ circa pꝛimas haꝝ pꝛedi

ctaruz delectationũ.ſ. circa humanas
ñ circa beſtialeſ.ꝙ ꝓbat per ſignũ ibi
LPꝛopter ꝙ ⁊ beſtias. Dicẽs ꝙ pp
hᷣ ꝙ dictũ eſt ipſas beſtias:nec tẽpera/
tas nec intemperatas eſſe dicimus qꝛ
non verſantur circa delectatiões hũa/

nas.niſi foꝛte dicamus eas eſſe tales

uel tales ᷣm methaphiſicã cõparãdo
vnuʒ genus aĩaliũ ad alteꝝ.dicẽdo ꝙ;
vnum genus differt ab alio cõtumelia
ſicut dicimus poꝛcũ ⁊ ſuẽ eſſe aĩalia
vilioꝛa ⁊c fedioꝛa in guſtu ⁊ ĩ tactu ari
ete ⁊ oue.Dicimuſ etiã ꝙ differt gen
a geneĩ ſẽſinamoꝛia.i. ĩſcipiẽtia.ſicut
dicimuſ aſinũ inſcipientioꝛẽ eſſe equo
⁊ boue ⁊ etid dicimus aliq genꝰ aĩa/
liuʒ vłr ⁊ in omni indiuiduo voꝛax eẽ
ſicut dicimus de cane ⁊ lupo:⁊ h mõ

temperantiã vł intemperantiã interõ

attribuimus ſᷣm metaphoꝛã generibꝰ

ciali ũ. tñ ſecidũ veritatẽ nullũ̃ eſt tẽ⸗
peratum vel intẽperatũ. Hec ẽt hõies

beſtiales ſũt temperati vł intempera
ti. Qð etiã phus ꝓbat ibi. Hõ enim
babet.] qꝛ omnis tẽperatuſ ⁊ ĩtempe

ratus.cõtinẽs ⁊ incõtinens habet ele

ctionez ⁊ rõcinationẽ.ſed beſtialis hõ
ſicut ⁊ beſtia neutrũ habet ſʒ diſceſſit
a rationali natura. quemadmodum
hõies inſanientes. quare nec tempe/
ratus nec intemperatus eſt. Huius ra
tionis ponit minoꝛẽ ⁊ patet.Eſt autẽ

ſciendũ ꝙ nulluſ homo diſcedit a rõna

li natura ſ̃m eẽntiã ⁊ ſᷣm actũ pꝛimuʒ

diſcedit tamẽ ſᷣm vitã pꝛout ptinet ad

actuʒ ſcõm. ſic videlzʒ ꝙ nec regit᷑ ĩtel
lectu.ſed ſolo ſenſu.⁊ h̊ eſt diſceder̃ ⁊
tranſire a rõnali natura ad beſtialem
naturã:qꝛ hominũ genus arte ⁊ rati/
onibus viuit.ut habetur ꝓphemio me/
thaphiſice.beſtie vero ſenſu ymagina
tionibus ⁊ memoꝛijs viuũt. ut habet
ibidem. Conr᷑ ibi. inus at. p̃di⸗/

ctos habitus compat ⁊ qõnem deter/

minat.pꝛimo vero pꝛoponit duas con

cluſiones. 2 pꝛobat alteram ibi. non

enim coꝛꝛuptum. ꝓpꝛima concluſio eſt

ꝙ beſtialitas ẽ minus malum impu/
tabile q; humana malitia. Scòa con
cluſio eſt ꝙ beſtialitas eſt malũ magis
terribile q́; humana malitia. Pꝛimaʒ
cõcluſionẽ pꝛobat quatruplicuer. pꝛi
mo ſic.omnis pꝛauitas hominis hñtiſ
intellectũ extinctũ ẽ minuſ iputabił q;
pꝛauitaſ habeni intellectũ nõ exiictü
ſed depꝛauatuʒ. ſed beſtialitas ẽ pꝛa/
uit as hõis habẽtiſ intellectuʒ extictũ.
qᷓ;tũ ad regimen ⁊ ad vſu.humana vo
malitia eſt pꝛauitas hõis habeni itel
lectuʒ nõ extinctũ:ſʒ depꝛauatũ. quaĩr
beſtialitas eſt minus iputabił.huł ra
tionis ponit minoꝛẽ.d.qꝙ optimũ.i.ps
intellectiua in homine beſtiali nõ ẽ eo
modo coꝛꝛuptũ quomõ coꝛꝛuptũ eſt in
homine humanit᷑ malo.qꝛ in homine

heſtiali coꝛꝛuptũ ẽ:ſic ꝙ nõ bhabet ꝑtẽ

intellectiuã quo ad regimẽ ⁊ ad vſũ.
In homine aũt humanit᷑ malo ẽ vnq;
coꝛꝛuptũ qꝛ deprauatũ.ſʒ nõ extinctũ
qꝛ tał homo habet vtiq; rõis ⁊ electi
onis vſum:maioꝛ aũt huiuſ ratiõis ha
beri põt ex determinaſ.S.li.ʒ.ci c⸗
3. vbi hẽtur ꝙ malũ non imputat᷑ hõi

ad laudẽ ⁊ vituperiũ. ad penã:vł ad

pꝛemiũ niſi ꝓ qᷓ;to ẽ volũtaꝛiũ.hᷣ atũñ
cẽ: miſi ſit pꝛecognitũ ⁊ pᷣuolitũ.Scðo
ibi. Simile aũt Inducitur 2 ratio q
talis eſt. ſicut ſe habet inaĩatũ ad aĩa
tum: ſic ſe habet hõ malus beſtialiter
ad hominẽ humaniter malũ. ſed eſſe
inanimatũ minuſ malũ eſ ᷣm imputa

tionẽ qᷓ; aĩjatum: quare homo beſtialr
malus minus eſt imputabilr maluſ qq

homo humanit᷑ malus.huius rõis po
nit ſolã ↄparationẽ ſimilitudis ex qua
ſũmitur maioꝛ ꝓpoſitio.minoꝛ ãt eſt ꝑ
ſe nota. . ibi. Innocentioꝛ. Indu/

citur ʒ? ratio que talis ẽ. pꝛauitas ho

minis non habẽtis pꝛincipiũ humano
rum opeꝝ eſt innocẽtior q; hñtis:ſed

beſtialitas ẽ pᷣuitas nõ habẽtis ⁊ hu

mana malitia pꝛauitas eſt habentis:

quafr beſtialitas eſt innocentior.huius

raiionis ponit maioꝛez. d.ꝙ pꝛauitas
illa que eſt hõis nõ habeni pꝛincipiũ

mmnopo⸗
ſpucics
anunel
lcpnmt
Nunſis et

ſännunele

inunſtoͤ⸗
nleii Pn
ſi ſehit nn

icbeſualsbe

Calitdinun
llileqj önt
fnbſipns.
öbuwamim

Alnonmaore
0Minleetco
nümalini
iic onn
Ricurimund

Peruerſan 1

lſtizltasin

ppenttus n

Ws lel poti
Snuuſtus ine
Prinellct⸗
WUtperuerſis

nperoppoin

Neuine
ſcik ins .

(e oaciter i

Cnb ncicht

nctmnig

Uuhöneltgr
eimdmelen
Neil dedrsn

Lytonznis
hnlltng

ſenbenntuman

lſeer 1Pora

„ „

änonnes be

—

ur beklk

1

Mmnein
nirbrs oons

terinmedgn

Fadel

(E

ſermings

B
A
NAM
Uimalatini
Sleäbekinne.

shöshin
Wuß ennanni
WWidgee.
nonmebchni
nüamnöcnmi
miiml Rn
üi:ſgnüner
zit bunminde

*

Ignalim
NIi1 PN

1ſebaberiniit

dummenen miß
munui naiictfiif
nanit nuns ur
Eitiſnci⸗
eil nn,,
noenlsz ,
leiſtict

4

—

9

.
4

=

Mugalies l
nuseſiad

Ninn gi
hösönin

H

humanoꝝ operuʒ ſemper ẽ inocẽtioꝛ
ſubaudi q; prauitas habẽtiſ. Iſtud ãt
pꝛincipium eſt intellecius ut habetur
.S. li. 7.c. ʒ.minoꝛ autem eſt euidẽs ex
pꝛemiſſis qꝛ beſtialis homo nõ habet
uſum intellectuſ ⁊ rationis:pꝑ queʒ do
minariſuis opibus poſſit. 4· ibi. ſi⸗/
mile iꝗ Inducit᷑ quarta rõ q taliſeſt.

ſic ſe hẽt imniuſtitia ad homunẽ iniuſtũ

ſic beſtialis hõ ad hominẽ humaniter

malũ:ſed iniuſtitia ẽ minus malũ ipu

tabile q; hõ iniuſtuſ cũ omnibꝰſuis ſuf
fragijs ſũptus.quare ⁊ beſtialiſ hõ q;
hõ humanit᷑ malus. huius rõis ponit

pꝛimo maiozẽ ex illa ſimilitudine. d.
ꝙ ſimłe eſt cõparar̃ beſnalitatẽ ad bu

manã malitid.ſicut comparare iniuſti
tiaʒ ad hominẽ iniuſtũ:· Cmus rõ eſt.

qꝛ ſicut imuſtitia ꝑ ſe ſũpta icludit tin
peruerſam inclinationẽ appetitus ſic
beſtialitas includit ſolaʒ puerſitatem
appetitus nõ aũt peruerſitatẽ intelle

ctus.ſed potius carentiã eiuſ.Et ſicut
hõ iniuſtus includit puerſitatẽ appeti

tus ⁊ intelleciꝰ.Sic hbumana malitia

icludu peruerſitatẽ vtriuſq; quẽadmo
dum per oppoſitũ humana bonitas ĩ/
cludu recutudinẽ viriuſq; ut patet de
diffitiõe vtutis.S.li.2.c.xca ex cõnexi
one pꝛudẽtie ⁊ virtun.S.li.hõec:l? ſe
cundo ponit cõcluſionẽ.d. ꝙ humana
malitia eſt vtrũq;.ſ. ut habiius malus
⁊ ut hõ malus:⁊ ut habẽs appetitũ ꝑ
uerſum ⁊ intellectũ peruerſũ.Et ẽ pe

ius malũ decies milies q;ᷓ beſtialitas

ſic ꝙ homo malus plura mala faciet ĩ/
comparabiliter qᷓ; beſtia mala. macho
metus enim humaniter malus: plura
mala fecit ⁊ ꝓcurauit q; oẽs beſtie ⁊

q; oẽs homines beſtiales. que ⁊ qui

ſuerunt vnq; in mũdo.⁊ eſt rõ qꝛ be/
ſtia ⁊ beſtialis hõ ſolũ nocent viibus

cCorpꝑiſ immediate. hõ vero maluſ no

cet viribus coꝛpis ⁊ aĩe ⁊ nocet me/
diate ⁊ immediate per ſe ⁊ per alios.
(Lectio 9
Irca delectationes ãt. He/

termina quinq; pꝛimiſ qoõni

VII

bus.hic determinat ſextã vtrũ cõtinen
tia et incontinẽtia ſint eadẽ vł diuerſa

cuʒ pſeuerãtia ⁊ mollitie. De hac aũt

queſtione tenet ꝙ nõ ſint eadẽ. ꝙ p-
bat ꝑ quinq; differentiaſ: quaꝝ pꝛimã
ſũmit ex obieci ꝓpꝛijſ æ ꝓxims.2. ex
finibuſ pꝛopꝛijs ibi. Quia t quedã
tertia. Ex bonis ⁊ malis ꝓpꝛijs ibi.
imnino aũt vtiq; QAuartã vero ex

ſoꝛmiſ pprijs ibi. Defficiẽs at quitã

ex ſuperabũdãujs ꝓpꝛijs ibi. Eidet᷑
aũt ⁊ luſiuus. Circa pꝛimã differẽtiã
tradit pꝛimo cõueniẽtiã dictoꝝ quatu /
oꝛ cũ tempãtia ⁊ intemperana penes
materiã.2. ponit differẽtiam intentam

ibi.Honꝝ autẽ bic. Dicit g pꝛimo ꝙ
circa delectatiões ⁊ triſtitias ⁊ delec/⸗

tationum cõcupias ⁊ triſtitiaꝝ fugas
quas patimur p ſenſus tactus:⁊ guſt
⁊ circa quas tempantia ⁊ intemperã
tia determinata eſt eſſe pꝛius.i.ſupꝛa
tractatu de temperãtia circa inqua il/
las paſſiões ẽ vel contingit nos hẽre
dupliciter qꝛ vno mõ cõtingit nos a ſu
gis ⁊ cõcupiſcẽtijs vinci:⁊ victos ta/
les eſſe quibus ⁊ qualibꝰ multi ſũt in
reſiſtendo melioꝛes: ⁊ hoc mõ ſumuſ
incontinẽtes vł molles.alio mõ cõtin/
git nos ſuperare dictas paſſiões ⁊ eẽ
tales quibus multi ſũt in reſiſtẽdo mi/
noꝛes ⁊ inferioꝛes.⁊ hoc mõ ſũt ⁊ cõ
tinenteſ ⁊ pſeuerãteſ. Scoo ibil boꝝ
aũt. Ponit differẽtiã intentã.d. ꝙ de
numero bhoꝝ pꝛedictoꝝ illi qui ſũt et
mouentur:bene vł male circa delecta
tiones:vnus quidẽ eſt cõnnẽs ⁊ alter
incontinẽſ Illi vero qui ſũt ⁊ mouent᷑
circa triſtitias ⁊ eaꝝ fugas:vnus qdẽ
eſt mollis:⁊ alter ꝑpſeueraſ.qꝛ vero cõ
tinẽtia ⁊ pſeuerantia ſut babitus me/⸗

dij quodã modo:ſicut vᷣtus ut.j.eo.li.

ceiʒ? Ideo addit ꝙ iſti duo ẽt habitus
medij ſunt intermedij pluriũ hituum
extremoꝛũ.qꝛ multe ſut maneries icõ
tinẽtie ⁊ mollitiei ⁊ aliarum extremi
tatum innominatarum. ⁊ ſi ꝓ lʒ. lcet
magis homines ſe inclinent ad hitus
deterioꝛes:qui ſũt nobis maiſeſitenes

IISRO

pꝓpter b tñ ñ deſunt alij: q;uiſ min ſint
manifeſi. “
NIc autẽ queritur quare cõti/
nentia ⁊ perſeuertia molli⸗/
ties ⁊ incõtinentia diſtingun
tur p eſſe circa delectatiões ⁊ pꝑ eẽ cir/
ca triſtitiaſ.Et vidẽtur ꝙ h nõ deberet
poni cũ temꝑantia ⁊ intẽperãtia ſint
circa vtraq; ut.j.parte pꝛoxĩa ⁊ nõ di
ſtinguutur quatuoꝛ habitus: duo cir-
ca delectatiões: ⁊ duo circa triſtitias.
ſicut fit hic.dicendũ adhoc ꝙ ſecus eſt
h ⁊ ſecus ibi. quoniam babitus vᷣtutũ
⁊ vitioꝝ determinant᷑ penes opatiõeſ
⁊æ electiones nõ penes paſſioneſ.vnð
ĩ diffinitiõe ᷣtutis ponitur opus.nõ ãt
paſſio ut pʒ.S.li.ꝛ . habitus auteʒ
continẽtie ⁊ incõtinẽtie mollitiei ⁊ ꝑ⸗
ſeuerantie determinant᷑ nõ ſᷣm opatio
nes ſed ſᷣm paſſiones.habent enĩ ſuũ
eſſe in hoc ꝙ eſt moueri vł nõ moueri.
frangi vel non frangi.vinci vel nõ vin/
ci a paſſiõe: ſupare vel non ſuperare.
paſſionem egredi vel nõ egredi ꝑ paſ
ſionem a ratiõe.ut pʒ.S.⁊.j. in mulũ
paſſibus:⁊ iõ qꝛ ſugeꝛe triſtitias ⁊ cõ
cupiſcere delectationes ſunt diſtincte
paſſiones.ideo diſtingunt cõtinẽtiã ⁊
perſeuerantiã molluiẽ ⁊ incontinen/
tiam.qꝛ tñ terminant᷑ ad vnã ⁊ eãdeʒz
operationẽ :iõ non diſtingũt nec red/
dunt duos habitus tẽperantie:nec du
os habituſ intẽperaniie.Coni ibi.lqꝛ
autem quedam. Aſſignat ſcdaʒ diffe
rentiam.pꝛimo repetit materiam tem
perantie ⁊ intemperãtie. 2? tradit mo

dum ſe habendi temperantie ⁊ intem

perantie circa illa ibi.. Supabũdan/
tias quidem.] 3? tradit differentiam ĩ
tentam ibi.Mon eligentium autezʒ.
Dicit ̊ ꝙ quedam de numero delecta
tionũ ſunt neceſſarie:quedam aũt non
ſunt neceſſarie. Meceſſarie quidẽ ſunt
delectationes guſtus ⁊ tactus: ⁊ iſte
neceſſarie ſunt uſq; ad aliquẽ gradum
neceſſarie ⁊ vltra illũ puta ſuperabũ/
dãtie nõ ſunt neceſſarie: ſicut nec def/
fectus ſunt neceſſarij. Similiter auteʒ

diſtinguere poſſumus circa concupias

qꝛ quedam ſunt neceſſarie: quedã nõ
neceſſarie.Et eodẽ modo circa triſtiti
as ⁊ triſtitiaꝝ fugas¶ Sciendum aũt
ꝙ circa omnes iſtas paſſiones neceſ/
ſarias tactus ⁊ guſtus ẽ temperãtia ⁊
intemperantia. Peinde ibi. Supabũ
dantias quidem. Qradit modũ tẽpe/

rantie ⁊ intemperantie circa pᷣdictas

paſſiones.d.ꝙ homo pſequens ſupa/
bundantias delectanonum:⁊ ſaltè de

lectationes ſᷣm ſuperabũdantiaſ ⁊ ꝑp

electionem ⁊ eligens eas ꝓpter ipſas
tanqᷓ; pꝛopter fines:⁊ ꝓpter nihil ali
ud ſuperuemiẽs ẽ intempatus vt viſuʒ
eſt.ſupᷣ tractatu de tempꝑãtia: ⁊ iſte ta
lis neceſſario habet duas malas cõdi
tiones. vnam quidẽ qꝛ nõ eſt penius.
æ aliam qꝛ eſt inſanabilis ut videbi
tur.j.cpꝛoximo.homo vero deficiens
a delectationibus iſus ẽ intemperato
cõtrarie oppoſuꝰ.qui vocatus ẽ inſen
ſibilis ſupᷣ tractatu de temperãtia.me

diuſ autẽ inter ſuperabũdantem ⁊ de/

ficientem dicitur intemperatus.ſimili
ter aũt intelligendum eſt ⁊ dicendum
de illo qui eſt fugiens coꝛpoꝛaleſ triſti

tias:non ꝓpter vinci a paſſione:ſʒ pꝑpp

velle cũ eleciiõe.Eſt.n.tẽpatꝰ⁊ ĩtẽpa/
tus circa delectatones ⁊ triſtitias op

poſitas q;uis minus circa triſtitias.ut
ſupᷣ tractatu ſuo. LZeinde ibi.. Hõ eli

gentium aũt. Ponit intentã differen
tiam inſinuans pꝛimo differẽtiam int
temperatũ ⁊ ite mperatũ ex vna pte.

a continẽtẽ ⁊ incõtinentez perſeuera

tem ⁊ mollem ex altera.qꝛ illi opant᷑

elgentes.iſti aũt non eligentes.⁊ iõ

omnes iſtos dicit eſſe de numero non
eligentium. Dicit g ꝙ aliquis iſtoꝛum
ducitur pꝛopter delectationem qᷓ; iten
dit: ⁊ iſte eſt incõtinens.alier vero du
citur pꝛopter fugam triſtitie quam in/
tendit euader: ⁊ iſte ẽ mollis.qꝛ mol
lis ⁊ incõtinẽs differunt pꝛopꝛijs fini
bus.qꝛ finis inconi mentie eſt pfruitio
delectationis: finis vero mollitiei eſt
euaſio triſtitie.

nojn⸗
Cglacide
reomd
füuawe
Gornan
ninnöckt
ſacnenslde
uidelec.
Pkus ice
ſotusd

Ihmis wa

Poasan
ſefagan
ni perſe
tracus.
cendumg
Motus no.
nimis feme
Ptborſiff
mmaialum

Onmmino ain

Pnam mine
lnt mwleze
Aencennimn
Gpottmnid.
Ppontmmenti
ummequc⸗
bgregg w
cötnenb
gna unpend
ler odtamm
rlognioper

ſupſtisge

aontſonin
Ulruns ſadin

Ganpſeisdkn

nigait

flens gm

Notnere h
rſippmn
legen in
Menperne

ag⸗
RMB
d
rn
taspine
Awinnet
ummtſt
ſwrhüdem
ewen
n
inengaen
mo oNeNA
nis ii
umNNNN

wiwtüin

urmene
Npemimneki

tiene

rmda paſer
ſentigi
nNNS Ii
SNISCAIN
ſo Telceli
1. Poormmd
Gsfinn tin⸗
1 irngenia,
rinimmnſ⸗
lenerarngt

eiaoffi ſt

. 3 .,
is:f⸗ ne⸗

u.

Ic queritur vtrum ſequi dele
ctationẽ ⁊ fugere triſtitiãſint
ouo motus vel vnus. Et argu
itur ꝙ vnicus. qꝛ motus a termino a/
quo ⁊ ad terminum in quẽ ⁊ a cõtra/
rio in cõtrariũ:mõ eſt niſi vnus ut pʒ ðᷣ
aqua:cũ de frigida fit calida.vł de coꝛ
poꝛe cum de ſurſũ tendit deoꝛſũ.ſʒ tri
ſtitia ⁊c delectatio ſũt fᷣmĩ contrarij a/⸗
quo ⁊ in quẽ.quare ab vna ⁊ ad alte
ram nõ eſt niſi vnus motus ⁊ per cõ
ſequens idem ẽ fugere triſtitiã æ per/

ſequi delectationem. In oppoſitum ẽ

pbᷣus. Dicenduʒ ergo cũ eo ꝙ ſũt duo
motus diſtincti penes pꝛincipia: quia

ovmnis tractus diſtingui põt a pulſu ⁊
pulſus a tractatu. ut ꝓbat᷑ 7: phiſicoꝝ

ſed fuga triſtitie ẽ quidẽ pulſuſ ĩ appe
titu.perſequi aũt delectationem ẽ qdã

tractus.quare ſunt diſtincti motus.di/
cendum & ad illud ꝙ obijcitur &iſti

motus no diſtinguntur ſubiecto vł ter/

minis remotis diſtingunt᷑ tñ pꝛincipi
js ⁊ hoc ſufficit ad diſtinctioueʒ motu
um aialium:quales ſunt iſti. Cont ibi.
Omnino auũt.] Ponit tertiam diffe /

rentiam. pꝛimo aũt cõparat incõtinẽ/
tem ⁊æ mollez ad intempatũ. 2. ponit
ad euidentiã intẽte differẽtie triplicẽ
oppoſitionẽ ibi. Intemperatus aũt

2:. ponit intentã differentiã ibi.. Per/

ſeuerare quidẽ.Eirca pꝛimũ intẽdit
pꝛobare ꝙ intemper atus eſt deterioꝛ

incõtinẽti ⁊ hᷣ ſic.oĩs qui operatur ali/

quid turpe nõ cõcupiſcẽs vel ſaltẽ ge
te ⁊ modicum concupiſcens eſt deteri
oꝛ eo qui operatur idem vehementer

coõcupiſcẽs ꝙ apparet. qꝛ deterioꝛ ẽ ꝗ
percutit ſotiũ nõ iratus qᷓ; ſi turbatus
⁊ iratus. ſed intempatus operatur nõ
coõcupiſcẽs vł nõ multũ cõcupiſcẽſ. In
coõtinẽs aũt operatur vehemẽter cõcu/⸗

piſcens quare deterioꝛ eſt intẽperat-

incõtinẽte. Huiꝰ rõis pꝛimo ponit ma
ioꝛẽ ⁊ ſupponit minoꝛẽ declaratã.õ.
eo.liꝰc?6. 2? infert cõcluſionẽ.d.ꝙ ꝑp
H intemperatus eſt deterioꝛ. icõtinẽte

——

tie ut.]

VII

Et addit ꝙ dictoꝝ videlicet mollis ⁊

incõtinentis:vnus motus videtur eſſe
magis mollitiei q; vehemẽtie.quaĩ vi
detur eſſe alia ſpes a ſpetie incõtinen
j.dicetur. Heinde ibi. Intemp
atus aũt. Ponit triplicẽ oppoſitionẽ
d. ꝙ intemperatus opponitur tempa
to:⁊ incõtinenti cõtinẽs ⁊ molli per/

ſeueratiuus HMotandũ ãt ꝙ iſta diffe⸗

renter opponũtur qꝛ temperatus ⁊ ĩ⸗
temperatus habẽt oppoſuionẽ electi
onuʒz. continens autẽ ⁊ icõtinenſ hñt
ydempritatem electionũ.Sed hñt op
poſitionem firmitatis ⁊ infirmitatis
que poſſet reduci ad oppoſitionẽ que
eſt inter magis ⁊ minus:qꝛ vterq; ba
bet aliquem gradum firmitatis in ra
tione ⁊ election e:ſed gradus inconti/
nentis eſt inſufficiens ad immanẽduʒ

rationi ⁊ electioni.gradus autẽ fir mi

tatis continentis eſt ad hoc ſufficieni
perſeuerantia vero ⁊ mollities vidẽt᷑
opponi ſecũdum naturã cõtradictarũ
quia videntur opponi penes ſtare ?
non ſtare. penes non vinci ⁊ vinci.
Con ibi.. Perſeuerare quidem po
nit differentiam intentaʒ d. ꝙ pſeue⸗
rantia ⁊ cõtinentia differũt. pꝛimo qꝛ
perſeuerare eſt detinere ⁊ ſuſtiner pu
gnam. ſed nõ cõtrapugnaĩ. continere
vero ſecũdum continentia conſiſtu in
hoc ꝙ eſt contrapugnare ⁊ ſuperaĩ̃.⁊
ideo comparant᷑ ſicut illud cuius eẽ cõ
ſiſtit in nõ vinci ꝙ pertinz ad perſeue

rantiã.⁊ illud ; cõſiſtit in vincere ꝓꝑ
tinet ad continẽtiã. &t ideo ſcðo diſſe

runt qꝛ continentia eſt eligibiloꝛ ⁊ no
bilioꝛ. perſeuerantia vero quis ſit bo/⸗

na eſt minus eligibik ⁊ minus nobiliſ
Notandum ꝙ phᷣus dat intelligi cõ

parationem vᷣm pꝛauitatẽ inter mollẽ
æ incontinẽtem ex duobus.ſ.ex cõpa/

ratione continentie ⁊ perſeuerantie:
⁊ ex oppoſitione ſuperius expoſita tñ
iſtam comparationẽ tacuit tãq́; dubiã

Et ideo de hᷣ fiat queſtio.Coni ibil de
ficiens autẽ aſſignat quartam differẽ

tiam. Et circa h̊ pꝛimo ponit mzaum

LIBRO

mollis.2: moð incontinentis ibi. Si
milit᷑ autẽ Eſt autẽ ſciendũ ꝙ molł
⁊ incõtinẽs differũt foꝛmaliter p hoc
ꝙ incõtinẽs vincit᷑.mollis ãt nõ ꝓpꝛie
vincitur.ſʒ deficit. Dicit ̊ᷣ phᷣus ꝙ hõ
deficiẽs liu hijs ad que multi ↄtendũt
⁊ reſiſtẽ poſſũt:mollis eſt ⁊ delicatus
Qsð eni ſit mollis per ſe pʒ.ꝙ aũt deli

catus apparet qꝛ mollities ẽ quedam

delitia ⁊ delitia quedã mollities.ſʒ vi
detur ꝙ delitia ſit cõditio coꝛpis.mol
lities aũt ſit diſpoſitio animi ſequens
diſpoſitionẽ coꝛpoꝛis vᷣbi gtia. Ille di
citur mollis qui veſtimẽtuzʒ trabit per
puluerẽ ⁊ lutũ ut nõ laboꝛet fm ed tri
ſtitiam que accideret p leuar̃ veſtimẽ
tum. ⁊ iſte imiatur laborantem ⁊ in
firmũ.qᷓ;is nõ ſit infirmus ⁊ nõ eſti/
matur eẽ miſer qᷓ;uis ſit ſimił᷑ miſero.
Impotẽs eni dicuur mif. Iſte vo mol
lis in geſtu ſuo q;iis nõ ſit ĩpotẽs ẽ tñ
ſimilis impotẽti. Heinde ibi. Simiłr
aũt Tradit modũ incontinẽtis.d.ꝙ
ſimiliter ſe habet humana conditio 2
continẽtiã ⁊ incõtinẽtiã q;tuʒ ad h.ſ.
ꝙ ſicut ſe habẽt pſeuerãs ⁊ molł ad ᷣ
ficere.ſic ſe habẽt cõtinens ⁊ inconti
nens ad vinci.tñ ſẽper in hoc differũt
qꝛ mollis dicitur deficẽ Incõtinẽs ãt
vinci:⁊ ideo ſi quiſ vincitur a foꝛtibuſ
⁊ ſuperexcellentibꝰtriſtitijs ⁊ delecta
tionibus nõ ẽ admirabile nec reputa/
ri debet mollis vel incõtinẽs: ſed ẽ cõ

donabilis.i.dignus cõdonatione idul

gentia ⁊ venia.Si tamẽ ſit ↄtendens
⁊ nõ eligens ſicut intemperatus quẽ /
admodũ refert thodoctus ꝙ philote/
tes percuſſus a vipera temptauit ſe de
fendere ſi potuiſſet. t quẽadmodũ qͥ
dam mulier nomine malope a tarqui/
no pcuſſa tẽptauit reſiſtẽ qᷓ;uiſ nõ po
tuerit.Et quẽadmodũ aliqui tẽptãteſ
cõtinere riſum repente efundũt ⁊ pꝛũ
punt in riſũ ð pꝛopꝛiã volũtatẽ quale
accidẽs cõtigit iuueni canophãto qui
riſit inuoluntarie uiſis verẽdis patris
ſii. Non ſicut ille cham qui verẽda pa

tris ſui noe cum riſu voluit oſtẽdẽ fra⸗

tribus ſuis. Iſti inqᷓ; qui a ſoꝛtibuſ paſ
ſionibus vincuntur ſic ꝙ nullus cõtra/
tenderet: nõ dicuntur incõtinẽtes vel
molles:ſed ſi quis vincitur ab hijs cõ
cupiſcẽtijs a quibus multi poſſũt abſti
nere:⁊ ipſe nõ põt ↄᷣtendẽ dicitur icõ
tinens duabus tñ cõditionibus obᷣua
tis.vna quideʒ generis ſic videlicet q
nõ ſit mulier vel quaſi mulier.altera

diſpoſitioniſ ſic ꝙ nõ ducat᷑ ꝓpter egri

tudinẽ:qꝛ in hijs caſibus nõ diceretur
incontinẽs. bi gtia. qᷓ;tum ad genus
refertur ꝙ in ſitaꝝ regibus ẽ mollities
⁊ cõplexio muliebꝛis diſtans a cõditi
one virili:ſicut femininũ diſtat a maſ⸗/
culino. Et idcirco tales non dicuntur
molles moraliter ſed potiuſ naturalit᷑.
Eſt aũt ſcienduz ꝙ vinci ⁊ deficẽ pꝑ b

diferũt qꝛ qui viĩcit ↄpugnat ꝓuocan
do adhoꝛtãdo ⁊ ſtimulãdo ſe ipſu ad

nõ ſequẽdum paſſionẽ.qui autẽ deficit
nõ cõtrapngnat:nec ſe ipſũ pꝛouocat

ut paſſioni reſiſtat. ãbo autẽ eligũt:ſʒ

qui vincitur conatur imanere electioni
qui aũt deficit ſine conatu ab electiõe
recedit.Conr ibi.. Nidet᷑ aũt luſiuuſ
Aſſignat quitã differentiam que cõſi
ſtit in h ꝙ mollis tendit ĩ ſupabũdãtiã

quietis.incontinenſ autẽ in ſupabudã

tiam voluptadᷣ:· Pꝛimo tradit moð

mollitiei.2 incõunẽtie ibi. Incotinẽ

tia autẽ] Bicit g̊ pꝛimo ꝙ homo luſi⸗
uus ludo deditus videtur eſſe intepe/

ratuſ.tamẽ verius eſt mollis.luſus.n.

vel ludus eſt quedã remiſſio vite.ſi m
ludus fiat ad quietem.ſi eni fieret ad

exercitium ſicut tirocimia ⁊ aſtiludia
nõ eſſet mollities:qꝛ ad ſuperabundãa

tiam hanc videlicet quietis eſt luſiuus
qui eſt mollis. ludere eniʒ ad ſcaccos

vel ludis muliebꝛibus inſiſter pertinz

ad mollẽ qui ſequit moꝛes muliebꝛes

Seinde ibi. Incõtinẽtia aũt Cra/

dit moð incontinẽtie q;tũ ad ſuꝑpabun
dantiã ⁊ h facit diuidendo incominen
tiam in duas ſpeties.pꝛimo ergo poit
illam diuiſionem. ſecũdo declarat alte
ram partẽ ibi.. Quidam enim.ʒ· al

muntbi
ppuumne
ſeo nage
titras,9
eſtcöllin
fnmmnnb
ln ſn
len jell
mnefenenon
nocmnilin
iinmni
Delueſbil
innini
lnijqdi
Nhiltauiſue⸗
Utlantarae
Utllan.cp
frunrampen
ſeipſosu
popüer
ſione ſiue
bills pe
tatez ſuaz.
felur oebili
ſnde ibi./A
lii ouuuſons
lonintbus 4
Muonne euenn
ndarga
lelvnmnes n.
iwönnentia
uriſe.Coln⸗
Uurineperre
Ueesmolsn
Nelancolare⸗
Nhenemezp
ulmni popte
ncſan Ete

Pletisfantat

Cilwunmo

önan

itcopnszn
Ofrmurm
dgueß
wwislietpee

ſfaennen n

miſri
Nitgnle
Smari
N Amnänni
MGinnback
Aſnitin
Hai Me
Dwacni en
Saibesnoden
Enghrsinl
ins MnSni
mmmi Mu
motaesde
erſed oununt

ee
1t ſmäcet

nu.: ecſe N

. id ickk.

nrinut
tinenuntit
iti Aferemiung
Estencl iſhii
Mönmineid.
cninogn
õ
lartinniinn
iei n

1
ſcn mmmd

lnesg i

teram ibi.. Maxie aũt acuti·] Biclit
ergo pꝛimo ꝙ incontinẽtie due ſut ſpe
ties.vna que dicitur irrefrenatio. alt᷑a

debilitas. Incõtinẽtes aũt ex debilita

te ſũt cõſiliantes:ſed poſt cõſiliuʒ non
immanent hijs de quibus ſũt cõſiliati
ꝓpter paſſionẽ ſuperueniẽtezʒ ⁊ debili
tatem pᷣexiſtentẽ. Incõtinẽtes aũt ex
irrefrenatione doicunt᷑ a paſſiõe ꝓpter
nõ conſiliari qꝛ cito mouentur añ diffi
nitionem cõſilij ad ea que cõcupiſcunt
Seinde ibi. Quidã enim] Seclarat
incõtinẽtiã debilit atis ꝑ q;daʒ caute/
lam q; quidã adhibent infirmitati ⁊
debilitati ſue: quidã enim qui nũdum
nitillantur a cõcupiſcẽtia ac ſi eſſent pᷣ/⸗
titillati.ſic pꝛeſentientes ⁊ pꝛeſciẽtes
futuram pugnaʒ cõcupie aĩ titillanũ ⁊
ſe ipſos pꝛeſciſcitantes ⁊ rõcinatiõeʒ
pꝛopꝛiã exercentes nõ vincũtur a paſ
ſione ſiue paſſio ſit triſtis ſiue delecta/
bilis.⁊ per bᷣ ipſi caute iuuant debili/

tateʒ ſuaʒ:qꝛ niſi futura titillatio pᷣſci

retur:debiliſ eoꝝ electio viceretur.de
inde ibi.. AHaxime autẽ Declarat
altã diuiſiõia pteʒ oſtẽdẽs in quibus
hominibus ⁊ ex quibus cauſis poteſt
maxime euenire incontinẽtia effrena/
ta.Dicit ̊ ꝙ acuti.i.cołrici ⁊ melãco
lici homines maxime ſũt incõtinẽtes:
ᷣm incõtinentiam effrenatã Cauſe vᷣo
ſunt iſte. Cołrici nãq; ſunt irrefrenati
maxime per velocitatẽ. habent eni ve

loces motus pꝛe ceteris bominibus.
melancolici vero ſunt effrenati ꝓpter

vebementiaʒ paſſionis ⁊ ñ expectant
rationẽ pꝛopter h̊ ꝙ ſequũt᷑ maxime

fantaſiam. Eſt enim ſciendum pꝛimo

ꝙ ſenſus fantaſia ⁊ appꝛehẽſio rei de

lectabił mouet appetituʒ ſenſitiuũ ad

cuiuſ motum mouet᷑ ⁊ patitur coꝛpus
ut ſupᷣ tractatu de tẽperãtia.ad motũ
aũt coꝛpoꝛis ᷣm magis ⁊ minuſ auge
tur ⁊ firmatur motus ⁊ paſſio appeti
ius. quare Fʒz differentias motuũ coꝛ/

poꝛis licet poſterioꝝ ſequũt᷑ finaliter

differentie modi motuuʒ appetitus

VI

qᷓuis iſti pꝛiores fuerint. Et ideo ſciẽ
dum. 2 ꝙ qꝛ colera eſt calida ⁊ ſicca
melancolica vo frigida ⁊ ſicca.ſaguis
vero calidus ⁊æ humidus: fleuma fri/
gidũ ⁊ humidũ:bic ẽ ꝙ impꝛeſſio per

fantaſiam rei delectabilis facta in coꝛꝛ

poꝛe colerico ẽ velocioꝛ ꝓpter caloꝛẽ
exiſtẽtẽ ĩ ſua pꝛopꝛia materia.ſ.ſicca:
facta vero in coꝛpe melancolico eſt te

nacioꝛ pꝛopter friguſ coanguſtatũ ĩ ſic

co. facta vero ĩ coꝛpoꝛe ſanguineo eſt
pꝛurientioꝛ ꝓpter bonitatẽ cõplexiõis
facta vero ĩ coꝛpor ſ leumatico ẽ remii
ſioꝛ ꝓpter debilitateʒ materie frigide
⁊ humide.Ex quibus ſequitur ꝙ incõ

tinentes colerici ⁊ melãcolici ſũt effꝛe

nati. Sanguinei vero ⁊ flegmatici ſũt
ut in pluribus debiles ad reſiſtendũ
ↄcupie expectate. ¶ LCectio x.

minatis.vj. pꝛimis qõnibus
Xbic determinat ſepuimã.vtrũ
incontinens ſit deterioꝛ intemperato
⁊æ determinat ꝙ nõ:ymo ꝙ intempera

tus eſt deterioꝛ incontinẽte. hanc aũt

cõcluſionẽ ĩtẽdit ꝓbare p.x.differẽtiaſ
quas inter ipſos aſſignat. pꝛimaʒ aũt
ꝙ incontinẽs eſt penitiuus: alter veꝛo
non. ſecundaʒ ꝙ b eſt ſanabił: ille nõ
ibi. Sed h̊ quidẽ.] tertiã ꝙ ille ẽ ma
luſ continue: pᷣ aũt nõ ibi. Aſſimilat᷑
AQAuartam qꝛ malum illiuſ latet:iſtius

autẽ patet ibi. Et omnino.] Quiniã
quia intẽperatus vincit᷑ a minoꝛi paſ

ſione q; iſte ibi.. Ipſoꝛuz aut. Sextã

quia ille peccat ſecundum electionem
pᷣ auteʒ non ibi. Quoniam quidem
Septimaʒ quia ille agit ut iniuſtus: h

autem non ibi.. Mon tamẽ ideʒ Oc

tauam quia ille ut perſuaſus: hic autẽ

non ibi QAma autẽ h. MHonam quia

iülle peccat faciliter: hbic aũt difficulter
ibi. Ille quidem.] Decimã quia ille
bhabei coꝛꝛuptum optimũ.hic autẽ nõ
ibi. Virtus enim ⁊ malitia dicit g
pꝛimo ꝙ intemperatus non eſt pemiti
uus quẽadmodũ dictũ eſt.S. c. pꝛoxio

54

N aũt intemperatus.] et᷑

IIBRO

q cauſa huius impenitudiniſ ẽ qꝛ im/

manet electioni pꝛaue:ſicut obſtinat*
aæ contumax. Omnis aũt incontinzs
eſt penitiuus ⁊ cauſa eſt qꝛ reuertitur
ad pꝛimã elecnonẽ bonã a qua egreſ/

ſuſ eſt. pꝛopter ꝙ ſequitur ꝙ icontinẽs

nõ ſic ſe habet ſicut homo dubitatiuus
qui dubitat an male vel bene egerit:

quẽ enĩ ſimpliciter penitet qꝛ ſic egit
non dubitat qualiter egerit. Ex hac g
differentia patet ꝙ intẽperatus ẽ de⸗

terioꝛ:qꝛ magis volũtarie operat᷑ ⁊Cc i

continens minus volũtarie ꝙ demon/
ſtrat penitudo qꝛ inuoluntariũ eſſe vi⸗

detur aliquo modo:omne ꝙ; ẽ triſte ꝰ

ĩ pemtudine.õ.li.ʒ:? ceʒ: we ſcda diffe

rentia ibi. Sed hic. Dicit ꝙ intem/
peratus ẽ inſanabił.hic aũt ſanabilis
quare patet ꝙ ille eſt deterioꝛ iſto. eſt

autẽ cauſa hinus diuerſitaſᷣ qꝛ penitu
do eſt medicina curatiua ut dicitur de
rriſtitia in generali. S. li.2?c ʒ. h autẽ
ineſt incontinẽti: quare eſt ſanabił᷑ ⁊

deeſt intemperato: quare inſanabił ẽ.

De terta differentia ibi. Aſſimilat
dicit ꝙ malitia cuiꝰ ſpẽs ẽ intẽperãtia

aſſimilatur ydropiſi ⁊ tiſi:qꝛ eſt cõti-/

nua ſicut ille. Ancontinentia vero aſſi
milatur epiletie.ſ.moꝛbo caduco qᷓ;tũ

ad hoc ꝙ nõ ẽ malitia ſeu peruerſitas

continua ſicut illa.quare cũ habeat lu

cida interualla ⁊ intemperatus nõ ſe

quitur ꝙ ſm hoc intemperatus deteri
oꝛ ſit qᷓ; incõtinens. de quarta differẽ
tia ibi.. Et omino.] dicit ꝙ oĩo.i.vłr
eſt alterum genus malitie ſub qua cõ
tinetur intemperantia. et alteꝝ incon

tinẽtie. Et h̊ duo genera in hoc diffe

rũt qꝛ malitia ⁊ intemperãtia latet eũ
qui habet eã ⁊ nõ cognoſcit ꝙ ſit ma/

lus. Incõtinẽtia vero nõ latet eũ qui

habet eaʒ ymoſcit ſe male egiſſe poſt
tranſitum paſſionis.quare intempera
tia eſt deterioꝛ:ſicut moꝛbꝰ ocultus qᷓ;
incõtimẽtia que eſt moꝛbus manifeſtꝰ.

de quinta differentia ibi. .Jploꝝ at.

Intendit dicere ꝙ intemperatus põt

vinci a paſſione minoꝛi qᷓ; incõtinens

qð inſinuat ex comparatione duoꝝ in
continẽtium quã ponit.d.q; incõnnen

tiuzʒ:ipſoꝛũ illi ſũt melioꝛes.i.minus

mali qui ſunt exceſſiui.ꝗ dicti ſũt effre
nati.Sð. pꝛoxio.qᷓ; alij dicti debiles
rationẽ quidẽ habentes:rationi tñ nõ

immanentes. ꝙ pꝛobatur ex duobus

pꝛimo quia dicti debileſ a minoꝛi pai/

ſione vincuntur qᷓ; effrenati. Iſti enim

habent foꝛtioꝛes paſſiões pꝛopter cõ

plexiones coꝛpoꝛũ.ut dictũ eſt.S.c· ꝓ
ximo. Item ſcòo quia iſti non ſunt in
pꝛemeditan nec impꝛecõſiliati qñ vin
cuntur: ſicut ſunt alij effrenati. quare
magis imputandũ eſt iſuis q; ilus.vñ

incontinens generaliter ſumptus ſi-
mitł᷑ ẽ hominibus inebꝛiatis. Et hoc
dupliciter qꝛ incontinẽs effrenatus ſi
milis eſt homini velociter iebꝛiato a/

multo ⁊ foꝛti vino. Incontinẽs aũt de

bilis ſimilis eſt homini tarde inebꝛia
to cuʒ a pauco vino ⁊ a minoꝛi q; poſ

ſet inebꝛiari multi bibentes amplius
de foꝛtioꝛi: ſicut g bijqui inebꝛiantur
a pauco vino habent deterioꝛa coꝛpo
ra qᷓ; hij qui nõ inebꝛiantur niſi a mł᷑

to ⁊ foꝛti vino. Sic ẽt hij qui a pauca

paſſione vincuntur habent animas de
terioꝛes q; hij qui non vincumuur niſi
a multa ⁊ foꝛti.Ex hijs igitur intẽdit

dicere ꝙ ſicut inter incontinẽtes ille ẽ
deterioꝛ qui a minoꝛi paſſione vincit᷑.

ſic etiam iũlle erit omm incõtinẽn dete
rioꝛ:qui vincuur a minoꝛi paſſione qᷓ;
alius incontinens.talis eſt autez intẽ
peratus:qui perſequitur ſuperabũdã
tias paſſionum:non concupiſcens vel
quiete cõcupiſcẽs ut.S.e.li.cd. quaĩ

ipſe omni incõtinẽte deterioꝛ.de ſexta

differentia ibi. Quoniã quid igit᷑.

dicit ꝙ manifeſtum eſt quoniã inconu

nentia nõ eſt malitia: ſed foꝛte non eſt

manifeſtuzʒ quo ſimpliciter differũt. ſʒ

dicere poſſumus ꝙ h.i. inconuinẽtia ẽ
quid malum pꝛeter electionem ut di
ctum eſt ſepe. Sed hec.i.malitia ⁊ in

temperantia eſt ſecũduʒ electionem.
quia electiue operatur pꝛaua:quiſ o

Gntideant
nemnten
oninentu.
itincicne
nöͦlze⸗
pontane
Netaeſtqun
lonibus.
otanane⸗
lenenidem.
Pontneme
ſociſehabe
Negutbsdin
ſonſunt ſuir
lagpaliaſte
onſontmmun
ſiſta.orae
mid
luſte. quare
nibus. De
altenn. d
talisquale
eus copoꝛ⸗
nſipabii
ſonpp elle⸗
ſiooporre
ſirenperon
Etſoanipſas
Cleipperen
ſedſphnnnd
ohte. cen

Peneneſsen

unni;nan

üifteleenn

kerpaſtorene
ffnmutt

Pegnlennen

Akinmtag

iufiglta

funnaunet

neſsſe nn
alieinten
cotſenen

fallnetn
ſnalngeſde
nkafmmn⸗
Nrennee nul

menli
Wur er
WinNNIe

irs pnr
Anüci
Wali mſe
nmeerällimi
tihefenan n
NrAner imnei
Nanisefn
Nbani
M. nmii
Rbommntmeenn
DNtAti

uin bbenean

vetin
Rabigeun
unon menn
1Erbisigimn
õ
unorl aſineſi
guommmimn
mmranmminin

ensilsl
ſeguum inn
nrdonngi

Nlesntlai⸗

Kiütnird

1 Di ein

1

ün enu.

wimlani
Sitei

lee

9

ctlicn

niuß

VII

non videantur ei fugienda ut pꝛaua.
quare intemperantia eſt deterioꝛ q; in
continentia. quia moꝛes magis cõöue
nit iudicare electione qᷓ; operatione.
ut. S. luʒ. c.“ de ſeptia differẽtia ibi.

Hon tamen idem.] dicit q; inconti⸗
nẽtia eſt quid ſimile intemperantie in

actionibus. quia ambe faciunt turpia
operari circa tactum et guſtum. NHõ ẽ

tamen idem illi:ymo multum differũt

Incontinentes enim ſe habent quẽad

modũ ſe habebant olizʒ ciues milleſij.

de quibus dixit ille demon doki.ꝙ ipi
non ſunt ſtulti:tñ ope rantur opera ta

lia qualia ſtulti. Incontinentes etiaʒ
non ſunt iniuſti tamẽ faciunt opera in/

iuſta.puta adulteria. Intemperati -o
⁊ ſunt iniuſti ⁊ operantur iniuſta æ⁊ in
iuſte.quare ſunt deterioꝛes icontinen

tibus.De octaua differentia ibi. ꝗa
autem.] dicit ꝙ hic.ſ. incontinens eſt
talis qualis eſt bomo qui vult perſeꝗ
eas coꝛpoꝛales delectationes:que ſut

fm ſupꝑabũdãatiã ⁊ pꝛet᷑ ratonẽ rectã.
non pp eſſe ꝓſuaſum:qꝛ non eſt pſu-
aſus ꝙ opoꝛteat perſequi ipſas.hic ät

ſ.intemperatus eſt perſuaſus ꝙ opoꝛ
teat ſequi ipſas.h̊ᷣ autem perſuaſio ac
cidu ei ppter eſſe talem qualem.i.pp

eſſe diſpoſitum diſpoſinone intempe⸗/

rantie. Ex quo patet ꝙ intemperãtia

peruertens appetitũ ⁊ intellectũ ẽ de
terioꝛ qᷓ; incontinentia: que non puer

tit intellectum nec rationẽ q;uis pꝛop

ter paſſionem fiat cotra eã. de Hona

differentia ibi. Ille quidem dicit q;

ille quidem intemperatus eſt trãſgre/

dibu.i.tranſgreſſoꝛ legis recte facilit᷑

⁊ ſine difficultate obuia. ̊ autem nõ.

quia vt dictum eſt cè pꝛoximo. Incon

iuinens per rationem ⁊æ electionem ali

qualiter cõtratendit concupiſcẽtie. ⁊

per conſequens operatur cũ aliquali

difficultate. Ex quo ſequitur ꝙ intem

peratus eſt deterioꝛ: quia ſemper ditf/
ficultaſ minuit ⁊ facilitas intendit bo
nitatem: ⁊ maliuaʒ operationis. ſicot

dicitur vniuerſałr de triſtitia ⁊ delecta

tione.ð.li?2.cʒ? Hecimã differẽtiam

ponit ibi.. Nirtus eni ⁊ maluia e
qua poſtendit partẽ pꝛimã.2. ſcazʒ
ibi.]. eſt at aliquis. Primo intẽdit
ſic arguere: omnis malus ſimpliciter
per malitiam habet coꝛꝛuptuʒ optima
pꝛincipiuʒ agibiliũ Sed intempeꝛat
eſt taliter malus:quare habet coꝛꝛup
tum optimum pꝛincipiuʒ. huius rõis
ponit ⁊ declarat pꝛimo maioꝛem.d.ꝓ
vᷣtus ſaluat pꝛincipium ⁊ malitia coꝛn
ꝛumpit pꝛincipiũ.ſicut habetur de dtu
te. S. li? 6ec: 6? de malitia vero eodem
libꝛo.c.iõci. pꝛincipiuʒ autem rõniſ/

dirrectiue in actionibus eſt fims ciiuſ
gratia.i.ſana eſtimatio finis quẽaðm

dicimꝰ in mathematicis ſuppoſitiões

eẽ pꝛincipia.qꝛ ſicut nec illic ẽ aliqua

ratio edoctiua ſeu pꝛobatiua pꝛincipi
orum. Sic nec hic: ſed virtus vel natu
ralis:vel moꝛalis. puta deynotica. ut
.S. li. 6eca⅞ι¾¹ ſeu illa naturalis appe-
titiua:que ſic ſe habet ad moꝛalẽ ſicut

deynotica ſe habet ad pꝛudentiaʒ. ð.
l6cιστv–l1 virtus aſſuefactiua. i. ot⸗
moꝛalis vel intellectualis experimẽta
lis ẽ edoctiua eiuſ ꝙ ẽ opinari ſeu eſti

mari recte circa pꝛincipiũ. Hota ergo
cauſa ſane eſtimationis circa finem

nõ eſt ali argumentum vel ratio.ſed

iſta quatuor pꝛetacta cõcurrũt.ſ.nãlis
virtus intellectiua.ſ.deynotica.ſeu in
duſtria:⁊ nãlis appetitiua coꝛꝛeſpon

dens induſtrie. Et experientia ex pte

intellectꝰ ⁊ virtꝰ moꝛalis vel aliqua
pars eius ex parte appetitus. Seinð
ibi. Zempatus. Subdit mmoꝛe di/

cens ꝙ tẽperatus eſt tał qi.ſ.pp vᷣtu
tem hẽt rectã opinionẽ circa pꝛĩcipiũ
Intempatus t ẽ oriuſ. õrio ꝗð mõ ſe
hñs ſicut ille ꝗ pp malinã hʒ poſã opi
nionẽ circa pꝛicipiũ.Conr ibi. eſt aũt
aligs. Dũñdit ſcòazʒ ptẽ huiꝰ differẽtie

*. —„ 5 ₰. —

.ſ.ꝙ ĩcõtinẽſñ hʒ coꝛꝛuptũ optimũ.di
cit g& ꝙ aliquis eſt exceſſiuus ⁊ egreſſi
uus a rõne ꝓpter paſſionẽ quẽ paſſio
ſupat ꝓpter hoc ꝙ ipſe nõ agit nec eſt

actiuus ſecundum rectam rationeʒ.ſʒ

non ſuperat euʒ paſſio pꝛopter hꝙ ei

LBRO

perſuaſum ſit opoꝛtere pꝛoſequi iĩpꝛo

hibito.i.ſine pꝛobibitioniſ freno taleſ
delectationeſ:⁊ iſte talis eſt incõtinẽs
Ex quo infert concluſionem pꝛincipa
liter intentazʒ:ꝙ iſte melioꝛ eſt.i.minꝰ
malus intemꝑato.ꝙ apparet qꝛ incõ/
tinens nõ eſt ſimpliciter pᷣuus moꝛalłr
poſtq; ſaluatur ei optimũ pꝛincipium
ſ.ſana exiſtimatio finis:que tamẽ nõ
ſaluatur ĩ intẽperato ut viſũ eſt. quaĩ
patet ex prehitis ꝙ intemperatus de/
terioꝛ eſt incontinete. Ad maioꝛeʒ ãt
manifeſtationẽ eius ꝙ dictũ eſt:addit
comparationẽ continen ⁊ incõtinẽ/
tis ibi.. Alius autezʒ.] dicit ꝗ̊ ꝙ alius
ab incontinẽte eſt ei contrarius.ſ.con

tinẽs qui ẽ ratiõi ⁊ electiõi ĩmãſiuꝰ⁊

non pꝛopter paſſioneʒ eſt exceſſiuus
vel egreſſiuus: Quare maniteſtuʒ eſt
ꝙ habitus cõtinẽtie eſt ſtudioſus ⁊ bo
nus. hic autẽ habitus incontinẽtie eſt
aliqualiter q;uis nõ ſimpliciter pꝛauꝰ

4 ſugisalns sd in pꝛincipio.
C ectio xi:

Trum igitur continens. et᷑
minatis.ꝛ.pꝛimis qõnibus.

continens ĩmaneat omm rõi ⁊ electio
ni.⁊ incontinẽs egrediatur ab omni.
pꝛimo aũt reſũmit titulum qõnis.ſcðo
qõnem deteꝛminat ibi.. Vel ſᷣm acci
dens. Zertio determinationẽ pꝛobat
ibi. Sunt autẽ quidaʒ imanſiui icit
ergo pꝛimo ꝙ dicẽdũ eſt vtruʒ cõtinẽs
eſt ille qui imanet omni rõi qualicũq;
⁊ omni electioni qualicũq;: vel ſolum
ille ꝗq imanet rationi ⁊ electioni recte

Et etiã dicẽdum eſt:vtrum incõtinenſ

ſit ille qui non ĩmanet alicui electiõi
qualicũq; nec alicin rõi qualicũq;:vel
ille tãtũ qui nõ imanet veĩ rõi ⁊ recte
electioni.vel an poſſit incontinẽs dici

ille qui ſolum nõ imanet rationi falſe

electioni nõ recte:quẽ admodũ dubi
tatum eſt pꝛius.ð.eo.lic:ʒ. Conj ibi
Lvł ſecundũ accidẽs. Queſtionẽ det᷑
minat.d. ꝙ ſecunduz accidẽs dici põt
continẽs.omnis ille qui ĩimanet quali

determinat octauaʒ: vtruʒ

cũq; rationi ⁊ electioni.ſed ſecundum
ſe ülle qui tätũ ĩmanet vere rõi ⁊ recte
electioni.ſimili modo ſecũdũ accidẽs

dici poteſt incontinẽs ille qui nõ ima

net qualicunq; rõni ⁊ elecnoni.ſecun/
dum ſe aũt ille tantum ꝗ non imanet
ratiõi vere ⁊ electioni recte.ꝙ auteʒ
aliquis iſtoꝝ dici poſſit ſecũdũ accidẽſ
cõtinẽs vel incõtinens pꝛobat.quia ſi
aliquis eligat vnum pꝛopter alterum
.i.loco alterius:credeni illud ꝙ eligit
eſſe illud alterum:ſicut ille qui pᷣelige
ret ſtagnũ cupꝛo:reputans ſtagnuʒ eẽ
argentum. ipſe quidẽ ſecunduʒ ſe el/
geret argentũ.ſecũdũ accidẽs iñ elige
ret ſtagnum qð pꝛius occurrit ſibi:Si
mili modo dicimꝰ generaliter de qua/

cunq; ratione falſa: quia ĩmanens cre

dit adherere veritati: cũ tamẽ adhere
at falſitati:nõ ĩmanẽs aũt credit egre
di a veritate:cũ tamẽ egrediatur a fal
ſitate. ⁊ ita poteſt fieri imanſio ł egre

ſſus ſecundũ ſe vel ſecunduʒ accidenſ.
tamẽ illud ꝙ ſecundũ ſe dicimus:ſim/

pliciter dicimus.quare de queſtiõe di/
cere poſſumus ꝙ contigit aliqualiter

ut incontinens imaneat qualicũq; opi

nioni. incontinens autem ab ea rece/

dat.ſimpliciter autẽ dicitur inconunẽſ

qui imanet vere rationi ⁊ recie electi/
oni. incontinens auteʒ qui a tali egre
ditur.Coni ibi. Sunt autez quidam

Iſtaʒ determinationẽ pꝛobat q;tũ ad
illud ꝙ ſimplicit᷑ ⁊ ꝑ ſe dictũ ẽ. Circa

ꝙ ꝓbat duo. pꝛimo ꝙ quidaʒ ſut ima/
ſiui pꝛopꝛie rõi ⁊ tñ non ſunt cõtinen/
tes. 22 ꝙ quidã ſunt egreſſiui. ⁊ tñ nõ
ſunt ĩicontinentes ibi. Sũt aũt quidã

qui hijs Circa pꝛimum tria facit. p.

eniʒ oſtendit quales ſint illi imãuſiui.

2 èꝙG ſunt ſimiles cõnnẽti ibi. Qui ſi⸗/

mile. ʒ: ꝙ ſũt diuerſi a cõtinente ibi.
LSũt ãt alteri] dicit ̊ pꝛimo ꝙ qdaʒ
ſt imãſiui ſue opmiõi.⁊ iſti ſi illi quos
hõies vocãt ichicroegnomoneſ.i.ptia
ces iudicij. puta illi ꝗſt difficale pſuaſi
bile ſ ⁊ ñ facilit trãſuaſibileſ.i.ad ali
partem ſuaſibiles poſtq;; ad vnam ſe

vininaue
gimo
Ahäſin
hobetalan
Confidenn
lauttbinoe
liurcin⸗
oimmane
ſocortt
Ppugtilite
lodplara
gonones.
ſscinnenst
peerpaſt
opter perit

We trant
umurppt

nes guarel
nentes bin
ſoni.d
mlesſewun
Aleen r diue
ldlenin
lilljair

(gfütbi /3

ſſcunulsa
Mat agreſts
Aſſpenine
ſtäniesbui
eyupſencti
gii hed

ſimugnonies
Qp/NTmonn

cClaptnangen
hiftſiregr,
wnimhnnni⸗

ltneler iſti⸗

Pperelegarion

inſenmogſg

gudfuunne
ſalemnriſin⸗
eläm nſnn
eadmnosi ſtin
nSenun
lnt iwate
itaſni⸗
nllien

ünmnonier

nensdn

Nden luda .

rian leane
Npmsſtunn
Weſcnantt
Peusdcmin
genntune
M: aauinn
um cimit
mmnis uctä,
fünmiegein
deitieninat
rn gui
1g mig i
Sinmengi
õ
auti dicim in
ne Moni1 ſe
ulSn unf
nanniſihi,
cid leinlt,
pnog in
füt imindh
äſneeſn
aninin

detminauerit. 2. ibil Qui ſimile. Si

cit ꝙ ſint cõtinẽti ſimiles.d. ꝙ iſti hůt

aliquid ſimile cõtinẽti.ſicut pꝛodigus

phabet aliquid ſimile liberali ⁊æ⁊ audax
confidenti ⁊ foꝛti:quia ſicut pꝛodiguſ

dat vbi nõ opoꝛtet et ſicut audax egre
ditur cũ nõ opoꝛtet. Sic iſti pertina/
ces immanẽt vbi cõtinenteʒ imanere
nõ opoꝛtet.Conr ibi. Sũr aũt alteri
ꝓbat ꝙ taliter ĩimanſiui nõ ſint cõtinẽ
tes duplici ratiõe ibi. Sũt ãt ichitroe
gnomones. Pꝛimo &g arguit ſic. nul
lus cõtinens tranſmutatur vel firmat
pꝛopter paſſionem ⁊ cõcupiſcẽtiã.ſed
pꝛopter perſuaſionẽ verã.pertinaces
autẽ ⁊ tranſmutantur ⁊ ducunt᷑ ⁊ fir/⸗
mantur ꝓpter cõcupiſcentias ⁊ paſſio
nes.quare iſti pertinaces nõ ſũt cõti⸗/
nentes.huius rõis ponit pꝛimo cõclu

ſionẽ.d.ꝙ dicti pertinaces cõtinentii ſi
miles ſecundũ multas differentias ſüt

alteri ⁊ diuerſi a continẽte.⁊2⁊? ibi. hij

quidẽ enim. Ponit maioꝛẽ ⁊ pʒ. 3·

lbi.Hij aũt Ponit minoꝛẽ ⁊ patet

Con at ibi. Ichiccognomes Argu/

it ſic 2. nullus continenſ eſt indiſcipli
natus ⁊ agreſtis ⁊ paſſionũ ſectatoꝛ
Sed ipſi pertinaces ſũt taleſ.quare ñ
ſũt cõtinẽtes.huius rõis ſupponit ma
ioꝛem ut ꝑ ſe notã: ⁊ declarat minorẽ

d. ꝙ iſti ichirognomes. i. pertinaces

ſũt dignomões.i.pꝛopꝛijſenſus ꝓpꝛij
capid ⁊ pꝛopꝛie voluntatis.⁊ iõ ſũt ĩ/
diſciplinati qꝛ nolunt aliene ſẽtẽtie ſu
bijci ⁊ ſunt agreſteſ:qꝛ nõ ſunt ceteris

bominibus in vita ſicut nec in opiniõe

confoꝛmeſ:⁊ iſti dyognomes ſũt taleſ

pꝓpter delectationẽ ⁊ triſtitiã quarum
ſunt ſectatoꝛsſ.gaudẽt.n.in cõtentiõe
⁊ in diſputatione vincentes:ſi nõ trã/

ſuadeantur.i.ſi nõ a ſuis opinionibus

euellãtur. triſtantur ãt: ſi dicta ipſoꝛũ

quẽadmodũ ſetẽtie demõſtrentur ĩiſir
ma: Vlterius inſert ꝙ iſti magis aſſi/
milant᷑ incõtinẽti qᷓ; ↄtinẽti qꝛ magiſ

ſequũt᷑ paſſionẽ q; rõnẽ.onr᷑ ibil ſũt

aũt quidem Pꝛobat ꝙ aliqui nõ im
manẽt rationi et tñ nõ ſunt incontinẽ/

tes.pꝛimo pponit b. d. , quidaʒ füt

qui non immanẽt hijs que vident᷑ eis

vera.h̊ tamẽ nõ accidit eis ꝓpter icon

tinentiaʒ. ꝙ ipſe declarat ꝑ exẽpla ſu
perius habita.eli.c. ʒ? puta in libꝛo

dicto philoctete ſophodis:vbi recita,
tur ꝙ neoptolemus nõ imanſit ꝑſuaſi/
oni facte ſibi ab vlixe ut.ſ.cauſa comu
nis boni falſũ diceret: receſſit eniz ab

hac ſuaſione pꝛopter delectationẽ bo/

nam:qꝛ veꝝ dicere erat ei bonum pla

cidum ⁊ delectabile. tñ nõ pꝛopter h

fuit incõtinẽs:qꝛ nõ omnis qui ꝓpter
delectationem operat᷑ eſt intemperatꝰ
ſiue pꝛauus ſiue incontinens.Sed ille
ſolum qui operatur aliquic turpe: ppꝑ

turpẽ delectatiouẽ. ¶ Lectio i2.
Aia autẽ eſt aliquis. Det᷑⸗
minatis. S. pꝛimis q̃ſtionibuſ

ppic determinat nonaʒz ſub. x.

partibus. pꝛimo enim ꝓponit conclu/

ſionem intentam. 2? pꝛobat eã ibi In

continẽs quidem. ;ꝰ infert vnuʒ coꝛ/
ꝛelaꝛiũ ibi.. Opoꝛtet aũt J: remouʒ
vnum dubiũ ibi. Sed ꝓpter alteruʒ
e ratione huius mediatõis oſtẽdit ini
temperãtiam et cõtinẽtiam ſimilitudi
nem in noie ibi. . Quia aũt ſm ſimili
tudinẽ.: ſimilitudinem in opejĩ ibi
LEſt enim continens.] 7? differẽtiam
in cõcupiſcẽtia ibi. Sed h̊ quideʒ S:
differentiam in delectatiõe ibi.. Et h̊
quid talis 9: oſtẽdit inter incõtinẽ
tem et intemperatum ſimilitudinem ĩ
ope re ibi. . Similes aũt. x. diſſimili/⸗
tudineʒ ĩ eſtimatiõe ibi. Sed hᷣ̊ ꝗqdẽ
Dicit ꝗ̊ pꝙ ↄtigit ꝙ aliqs ẽ tał quał

cẽ hõ coꝛpoꝛalibꝰ ðᷣlectatõibꝰ gaudẽſ

minꝰ qᷓ; opoꝛtet:⁊ nõ imanẽs rõi dic/⸗
tãti opoꝛtere amplius eẽ gaudendũ.
Et cũ h̊ eſt aligs icõtinens ↄrio modo
ſe hñs.ſciẽdũ ẽ ꝙ ↄtinẽs ẽ medius int
ulũ pꝛimũ ⁊ incõtinẽtẽ ei ↄriũ.2 ibi
LIncõtinẽs. pꝛobat ↄcluſionẽ ꝓpoſi

ã ar guẽs ſic. inter hitũ tẽdẽteʒ i maiꝰ
X⁊ tẽdẽtẽ ĩ minꝰ ẽ hituſ mediꝰ tẽdẽs in
mediũ ⁊ equale ut.õ. li.ꝛ c?: ſʒ incõ

nnẽs per incõtinẽniam ſuam tendit in

sR

aliqd maius q; opoꝛtet: ⁊ per h non ĩ
manet rõi:ſequitur ſuperabundãtiam
delectationis. Iſte aũt ei oppoſuus tẽ
dit in aliquod minus q; opoꝛtet ⁊ ꝑ h̊ᷣ

nöõ immanet rõi fugit ⁊c faſtidit coꝛpa/

lẽ delectationem neceſſariã a rõe ſibi
ſuaſã:continẽs ãt ſᷣm cõtinẽtiam tẽdit
in medium ⁊ equale qꝛ ipᷣe dictamini
rõis in operãdo perſiſtit:⁊ imanet ⁊
nõ recedit ab ea.nec trãſmutatur ꝓpt
alterum pꝛedictorũ:nec pꝛopter mai
nec pꝛopter minus. quare connẽs int
predictos duos ẽ medius.hinus rõis
ponit minoꝛem ⁊ patet. NHota vero ꝙ
ſicut temperatus eſt medius inter intẽ
peratum ⁊ inſẽſibilem.ſic continẽs ſe
habet ad incõtinẽtem qui declinat ad
intemperantiam ⁊iad iſtum incõtinẽ/
ti cõtrarium qui declinat ad inſẽſibili
tatem: de qua queſiui ſupᷣ tractatu de
temperãtia.ʒ? ibi Opoꝛtet aũt. In
fert vnum coꝛrelariũ.d.ꝙ ſi cõtinẽtia
eſt quid ſtudioſum ⁊ bonum. ut ſuppo
ſitum fuit. a. eo. lic? 2. opoꝛtet habituſ
extremos adinuicem contrarios eſſe
pꝛauos.quẽadmodũ ẽt ſine pꝛobatiõe
p⸗ꝛaui apparent. 4 ibi. Sed ꝓpter.
Remouet dubiu m.ſ.quare cõiter dici
maus ſolum opponi continentiam in/
continẽtie ſi verum eſt ꝙ opponat᷑ al⸗
teri ut dictũ ẽ:ad h ipſe dicit. ꝙ quẽad
modum temperantia videtur ſoluʒ op
poni intemperũtie ⁊ nõ inſenſibilita⸗
ti. pꝛopter h̊ ꝙ inſẽſibilitas fit in pau/
cis ⁊ raro eſt manifeſta. ſic continẽtia
ſolum videtur opponi incõtinẽtie ꝓpt᷑
eũdem cauſaʒ. quare alter extremus
habitus eſt rarus ⁊ imanifeſtus ⁊ ꝑpꝑp
hbͥ ẽt innominatus. y? ibi Quia aũt

fʒ ſimilitudinẽ oſtendit inter tempe /

rantiam ⁊ cõunẽtiam ſimilitudinẽ in
nomine. d. ꝙ quia multa dicũtur ⁊ no
minantur talia ⁊ talia ſůʒ ſimilitudinẽ

ideo ⁊ diſpoſitio que eſt temperati cõ

ſecuta ⁊ ſoꝛtita eſt ᷣm qᷓ;dam ſimilitu
dinem bᷣ nomen continẽtia.ũde hodie
vłr viri religioſi:⁊ omnes extra matri
momi caſte viuentes dicunt᷑ cõtinen

ut dict ü eſt ſepe.

tes qᷓ;ᷓuis inter eos multi ſint tempe/
rati.õ: ibi. Eſt enim Oſtendit ſimi
litudinem in ope dicens. ꝙ ⁊ cõtinẽs
æ temperatus potẽs eſt ſe deffendere
ab impugnatione paſſionum ⁊ potes
eſt nõ facere pᷣter vel ↄ rõnem ꝓpier
coꝛpoꝛales delectatiões ⁊ in boc am/
bo ſunt ſimiles. qꝛ vierq; abſtinet.ꝛ.
ibi. Sed hic Oſtendit diſſimiluud
nez eoꝝ in cõcupia.d.ꝙ bic.ſ.cõunẽſ
habet cõcupias pꝛauas.hic.ſ.tẽpera
tus nõ hbabet. S.ibi.. Et hic quideʒ
Oſtendit in extimauone.d.ꝙ hic. ſ.
temperatus ẽ talis qualis ẽ hõ: qui ñ
vult nec ſolet delectari pᷣter rõneʒ. hic
ſt.ſ.continẽs eſt talis qualiſ eſt homo
qui ſolet delectari pꝛeter rationem in
appꝛebẽſione ymaginatiõe ſeu cogua

tione delectabilium. ſed nõ ſolet duci

ab eis. Mota ig argumẽtum ꝙ tempã
tia eſt ĩ appetitu ſenſitiuo.poſtq; phi/
bet eius pꝛauas delectauones ⁊ cõcu
piſcentias &t argumentum ẽt ꝙ cõn⸗
nẽtia nõ eſt in appetitu ſenſitiuo poſt/
qᷓ; nõ ꝓhibet eas ſed dic ut.S.li.ieqõe
vltima ꝙ nec iſta nec ulla eſt in appe⸗

titu ſenſitiuo.Sed tẽperantia phibet
paſſioes pꝛedictas ⁊ continena non.

qꝛ tẽpera tia reddit rationeʒ tẽperan
foꝛtioꝛem ⁊ appetitum intellecuuum
potentioꝛem q; continẽtia. Et ideo tẽ
perantia tenet magiſ ſubiectuʒ rõi ap
petitum ſeſitiuũ q; cõtinẽtia. Et b eſt
cauſa diuerſitatis haꝝ paſſionũ apud
cõtinẽtem ⁊ temperatum q;uis.n. ap

petitus ſẽſuiuus ↄtinen obediat rõi
amplius tñ ſubiectioꝛ eſt appetitus tᷣ

perati. ut. S. li:c penultio. q:ibil Si

miles. O ſtẽdu ſumiluudinẽ icõnnen
us ⁊ intẽperati.d.ꝙ ambo exñtes al /

teri ⁊ diuerſi ſũt in h ſimiles qꝛ vter⸗
qʒ coꝛpalia delectabilia idebite pſecũ
tur. x ibi Sed hic Oſtẽdu eoꝝ diſſi

mihtudinẽ. d. ꝙ h.ſ.intẽperat pſequit᷑

dẽa delectabilia exiſtimtes opoꝛlere
talia pſequi ⁊ ſimilibus frin.p ut. ſ. in
cõtinẽs:hᷣ nõ exiſtimat:vmo oppoſuũ
Lectio iʒ3 .

denncon
igbbol⸗
mneni i
Ccapein
Ces pi
puucens
ſimmtott
donlt cocl
ſeeckpoſt
lſepeuden
batduplia
8k. 6n
Oespn
ſecundun
Vens eſt
eſtpeude
reibi/g
noninſan
lenbeſtp
ſnone a
ſneſ. Ged
ns ciſ⸗
licuetal
Ccnntnerse
Ponnpnnan
il enn
luynmman
Mreſeſimns
ſtei ſcen. ho
otitanarn

Naltibe Er

Pernweſd
Spnnogn
neneemeſe
8Etinb do
uümie .
iag

nitsnin
honſine Pon
lerancen
hici niten
Ntilalig

Sm in
uun Liar
ans gtin
Nseſſen
eAnnm
1Nng
est

inän unn
magl
Seesheln
Kidltbece
inuncede
Nuum
eſtuinsalti
nan panmmun
nagnine
enapheinſin
aersſed i
iſanecllachi⸗
eaiaas N
1eddn tanong⸗
Appellun ni
ni nrmina
nei nagſ ibin/
Sani ihcinin
enpenmnſe
ſuins zumina
mͦſübiegnutiift
5ecni,,
Dti mumch⸗
iu

pꝛudens

VI

Ec ſimul pꝛudentez. De/

onbus. bic vltimo òterminat
decimam. . vtrum incontinens poſſit
eſſe pꝛudens.pꝛimo facit h:20 ex inci⸗
denti comparat incõtinẽtiam ⁊ cõtinẽ

tiaʒ ibi. Eſt aũt incontinẽtia. incõ

tinẽtiã icontinẽtie ibi. Sanabilioꝛ
Circa pꝛimũ vero pꝛobat duas cõcluſi
ones.pꝛim ꝙ nullus incontinens eſt
còam ꝙ aliqualiter eſt ei
ſimilis ibi. deynũ aũt.pꝛimo pꝛo
ponit cõcluſionem.d. ꝙ nec contingit
nec eſt poſſibile eundeʒ hominẽ ſimul
eſſe pꝛudentem ⁊ incontinẽtem. ꝙ ꝓ/⸗

terminatis.9.pꝛimis queſti⸗

pꝛope pꝛudẽtem ſm rationem in qus
ẽ ei aliqualiter ſimilis.ſed cum hoc vi
detur differre ab eo fʒ electionẽ· Hec

bat duplici ratiõe: pꝛima qꝛ oſtenſũ ẽ

S. li. 6ciâιο cεπι⁵π alibi pluries ꝙ

omnis pꝛudens eſt bonus ⁊ ſtudioſuſ

ſecundum moꝛẽ. Sed nullus inconni⸗

neruns eſt talis.quare nullus incõtinẽs

eſt pꝛudens. Hui rõnis ponit maio⸗
rẽ ibi. Simł eni ⁊ pʒ. ł· ibi adhuc
non in ſcire. Arguit ſic. Ommiſ pꝛu/
dens eſt pꝛacticus ⁊ actiuus ſecũdum
rationẽ ⁊ cum ratione ut.S.li.õꝛc: de
ſyneſi. Sed nullus incontinens eſt ſic

actiuus:cũ ſit egreſſiuus a rõne ut.sꝭ.

eo.li.c? et alibi pluries.quar̃ nullus
incontinens eſt pꝛudens. huius rõis

ponit pꝛimo maioꝛeʒz. ſecũdo minoꝛeʒ

ibi. Incontinẽs.] ⁊ patet.Conj ibi

Ldeynum autẽ. Pꝛobat ꝙ incõtinẽs

põt eſſe ſimilis pꝛudenti:q;uis nõ poſ
ſit eẽ idem. hoc auteʒ declarat pꝛimo
ex potẽtia naturali.2 ex ratione habi
tuali ibi. Et ſᷣm qindem rationem

3. ex moꝛe bi. MRalus autẽ.] dicit

Q pꝛimo ꝙ mibil pꝛobibet virum ĩcon/
nnentem eſſe deynũ.i.nãliter induſtri
uʒz. Et in h poteſt incõtinẽs ſimilis eẽ

pꝛudenti qꝛ omnis pꝛudẽs eſt deynuſ

T⁊ induſtrius pꝛopter ꝙ qñq;ʒ viri incõ
tinẽtes videntur eſſe pꝛudentes:q;uis

tamẽ eſt intelligendum ꝙ ſit ei ſimilis

ſᷣm rationẽ actualẽ ut ſciens actu et ut

ſpeculans ſed potius ut doꝛmiẽs et ut
vmolentus: Incõtinẽs enim operans
quãdo opatur incõtinẽter habet ratio
nem nõ liberam ſed ligatam. et iõ nõ
ſimpliciter eſt pꝛudenti ſunilis ᷣm ra/
tionem: dĩt tñ ſimpliciter ſᷣm electio
nem quã habet ante opari qꝛ ᷣm illã
non differt cũ illa ſit bona et epyekes
ut dicitur paꝛte ſequenti.ſed ᷣm elec/

tionem in operari: qꝛ operãdo ẽ volẽſ

operari mala et turpia.tũc eni nec pa
titur violẽtiã ut · õ.li?ʒcꝛ2. nec ignorã
tiam qꝛ ſᷣm quendã modũ iã expoſitũ
ipſe ẽ ſciẽs opanoueʒ quã facit et finẽ
gtia cinus agit.quare ipſe ẽ volẽs opa
turpia que exercet.et in hoc nõ cõue/
nit cũ pꝛudẽte. 3? ibi. A Ralus ãt nõ

ꝓbat idẽ ex moꝛe:ꝓponit g. d.ꝙ incõ/

tinens malus nõ eſt. et in h ſimilis eſt

et bonãũ ante opari: ſʒ incõtinen᷑ elec
tio quã. ſ.habet añ operari ẽ epyekes
et bona. quar̃ non eſt malus:q;uis ſit

non ſint pꝛopter differentiam deyno/

tice ⁊ pꝛudẽtie aſſignatam in pꝛimis

ſermonib'. 6. li. 6c ι Scöéo ibi. LDet

ſecũdũ quidem.]declarat ideʒ ex rõe

habituali.d.ꝙ incontinens videtur eẽ

pꝛudenti. hᷣ aũt ꝓbat tripliciter.pꝰ qꝛ
nullus malus habet electionẽ epyekẽ

ſemimalus. huius rõis põit minoꝛem

et pʒ et cõcluſionẽ ĩ hoc ꝙ dicit ꝙ ẽ ſe
mimalus. Abi ſciẽdũ ꝙ qꝛ nõ ẽ malꝰ

in pᷣelectione:ſed eſt malus tĩ ĩ opati
one.iõ dicit᷑ ſemimalł et non ſimplicit
malus. qꝛ malus ſimpliciter ẽ malus
in vtroq;. 2? ibi. Et nõ iiuſtus ]J. Ar/
guit ſic. Omnis ſimpliciter malus ẽ i
iuſtꝰ et ĩſidiatoꝛ.i.callidꝰ ꝓcuratoꝛ ma
li.ſʒ incõtinẽs ñ ẽ huiꝰ.quat̃ ñ ẽ malꝰ
pui rõis pꝰ põit mioꝛẽ et pʒ.2˙ ꝓbat
eã ibi. hic qdẽ eni Intẽdẽs ſic aꝛgu
er̃ oĩs ĩſidiatoꝛ ẽ male ↄſiliats et ima
nʒ pcõſiliaᷣ ut pʒ ex rõe ĩſidiatoꝛiſ.ſʒ
null“ icõtinẽs eſt huius ꝙ pʒ.q⁊ icou

nens debilis q;uis ſit pcõſillatiuus: ñ

iñ immanet pꝛeconſiliaus. Incõtinẽs

autem melancolicus ideſt effrenat nõ
oĩo conſiliabitur.⁊ p cõſ equẽs neuter

õ

IIBRO

incõtinẽs ẽ pᷣconſiliatiuuſ ⁊ imanſiuuſ
bijs quibus cõſiliatus eſt quare nulłꝰ

incontinens eſt inſidiatoꝛ. huius rati/

onis ponit tantum declarationem mi/

noꝛis ⁊ patet.ʒ: ibi.. Aſſimilat. Ar
guit ſic.Omnis malus aſſimilat᷑ ciui

tati vtenti mabł legibꝰ qꝛ ipſe vtiq; vti /

tur ratione erronea ⁊ puerſa ⁊ pꝛinci
pijs falſis que ſũt ſibi legeſ. Sed incõ
tinens aſſimilatur nõ illi ciuitati:ſʒ ci

uitati leges bonas hñti ⁊ legibus nõ

vtenti:quare incõtinẽs nõ ẽ malus: hu
ius rõis ponit pꝛimo minoꝛeʒ ⁊ ꝓbat
eam per anaxagoꝛã.2? maioꝛẽ ibi ma
lus aũt. patet.Coni ibi.. Eſt auteʒ
incontinẽtia. Comparat incõtinẽtiaʒ
T cõtinẽtiã.d.qꝙ vtraq; eſt circa rẽ dit/
ficilem:⁊ circa cõcupiſcẽtiã ſuperexcel

lentẽ mulioꝝ hominũ facultatẽ ⁊ hitũ

Sic ꝙ hͥ immanet magis potẽtia plu/
rium.i.vltra qᷓ; imanere poſſẽt pluri/
mi ſi eſſent tã foꝛti cõcupia moleſtati
⁊ hic.ſ.incontinens imanet minus in
ratione ſua qᷓ; plurimi qui mmn moleſta/
ti poſſent adhuc amplius immaneĩr ⁊
pmanere nõ victi.Conr ibi. Sanabi
lioꝛ. Cõpat vnam incõtinẽtiaʒ alteri
Fᷣm duas diuiſiones incõtinentiũ. vno
.n. modo diuidit᷑ incontinẽs in incõti⸗/
nentem effrenatũ: quẽ intelligit ꝑ me
lancolicũ:⁊ incõtinẽtem debilẽ.ut.õ.
c·xi: Alio modo ĩ mcõtinẽtezʒ factuzʒ ꝑ
naturam qualis eſt hõ muliebꝛis ⁊ in
icontinẽteʒ ſactũ per cõſuetudinẽ. Li
cit gᷓ de pꝛima dimſiõe ꝙ incõtinẽtiaꝝ
illa eſt ſanabilioꝛ que incõtinent᷑ agũt
melãcolici que dicit᷑ effrenatio: ⁊ illa
minus ſanabilis q eſt incõtinẽtiũ debi
lium conſiliantiũ ⁊ cõſilio nõ immanẽ
tiũ.qꝛ effrenati adhibito cõſilio vidẽ/⸗
tur poſſe ſanari.debiles ãt habẽt vtiq;

conſiliũ c röneʒ ⁊ tamẽ nõ ſanantur.

De ſcða diuiſione ibi. Et pꝑ cõſue/

tudinẽ. Dicit ꝙ incõtinẽtes facti p cõ

ſuetudinẽ ſanabilioꝛes ſũt ĩcontinẽti/
bus factis per naturã. Cuius cauſa ẽ.
qꝛ facilius eſt tràſmutare ↄſuetudinẽ

q; naturã pꝛopter bᷣ qꝛ conſuetudo ad

1

„*½

tranſmutationẽ nõ eſt difficilis niſi qꝛ
ipſa aſſimilatur nature:ſicut diciũ ẽ ð
conſuetudine ᷣtutis.ð.li.ꝛ.c.x. quẽad
modũ ẽt dicit eneus poeta.ſic inquiẽs
amico ſuo.Amice ego aio.i.dico diu/
turnam medicationẽ.i.conſuetudina/
riuʒ moꝛẽ homini imanere ⁊ nõ de fa
cili abijci poſſe/ hãc opoꝛtet eẽ nãʒ
vł quaſi naturam hbommibus finientẽ

cum eis ideſt durantem vſq; ad finem

eoꝝ.Et iõ dicitur ꝙ cõſuetudo eſt al/
tera natura.tamẽ nunq; equat᷑ nature
qᷓ;uis imitetur naturam. qua ꝓpter dif
ficilius imitantur naturalia:qᷓ; cõſue/
tudinalia. Altimo aũt epylogatibi.
LAuid quidem igꝗ. Et pʒ epylogus.

Lectio i272

& delectatiõe aũt ⁊ triſtitia
Supꝛa determinauit de conui
nẽna ⁊ incontinẽtia.de molli
tie ⁊ perſeuerãtia. hic determinat de
ipᷣaꝝ materia.ſ.ð ðlectatiõe ⁊ triſtitia
pꝛimo aũt ꝑbat intereſſe moꝛał phi ðᷣ
terminare de iſtis.2 determinationeʒ
ꝓſequitur ibi:· Hijs quidẽ igẽ dicit g

pꝛimo ꝙ ſpeculari de delectatiõe ⁊ tri

ſtitia intereſt eius qui phophat᷑ circa

politicaz qui quidẽ eſt morał ꝓꝑbᷣus.bp

aũt ꝓbat triplici rõe.pꝛima ibi. Iſte
eniz · 2 ibi Adhuc aũt] 3? ibi. Et
felicitatẽ Arguit g̊D pꝛimoſic.Ommiſ
artifex ſpeculatur regulã artis archite
ctonice ad cuius finem oꝛdinatur. ut
pꝛobari poteſt ex dictis de fine artis
architectonice.ð.li.i:in pꝛobemio. ſʒ
delectatio eſt regula moꝛalis architec
tonice. Regulamus enim opationes
delectatiõe ⁊ triſtitia ſecundũ magis

⁊ minus.S.li:2?c 3? quare cuiuſlibet
moꝛaliſ phi:intereſt ſpeculari de ipſis

huus rationiſ ponit maioꝛẽ.d.q finis
architecionici.i.artis pꝛincipantiſ eſt
iſte adquem oẽs ſubartifices reſpiciẽ
tes dicunt vnumqq; opus eſſe bonum
ſi confoꝛme ſit illi vel eſſe maluʒ:ſi diſ
foꝛme ſit illi mioꝛẽ at ſuppõit ex paſſu

allegato ⁊ ex alijs płimiſ vbi dĩ ꝙ nul

lus ẽ iuſtꝰ ꝗ nõ gaudet iuſta opauoõe.

ſeiniu
net
walis⸗⸗
i ſ. no⸗
Uituns1
Catoſunre
uofots
Vminoretb
rbens
ie Arpur
Clan veſel
ſelauur. ſea
oeaumd
ominauen
ae ſuten
Cchoſa.ſic
eſignaove
inerenſpee
lan
ham exee
ſifcl
Aßait
wopino
lbi/ Total
lilbuuus
lil Achuca⸗
lunb'nigenn
Nefmeſe al
Ufnacgene
Mektenügn
ſtuloabikeii

(6onetong

Mggabſcan

ſüenrgeqnec
1gmleſen

ulleng wſt
eſeniane
ilan

Mmmni enne

Dnſtalcnn

agenenn

ſip ſusd
ſ ſoes d

di
htuoigi

e bonihin

enageen
Wgcgiſtig

eſni,
ſnlem
d.
MAern
aehenis
geſeeunt
moelainen
Win. arape
nuurildi
mndänepugtt
Epant
cud ⸗
mietüi
Hmonin
1n. e wn
ldroaielrer
SYeNI
Prsccti
Um rdkumiett
aci nma ſie

iti yl
n zaneſeh
mngiinkin
Uus fen ar!

in men

ingutiuinn

lumesc n

7

Nec iniuſtꝰ qui nõ gaudet iniuſta o/

patiõe ⁊ ſic de ceteris moꝛibus bonis
vł malis.2? ibi. Adhuc autẽ. Argu/
it ſic. moꝛał phᷣi iterẽ ſpeculari ð mã

virtutis ⁊ malitie.ſed triſtitia æ dele/

ctatio ſunt earum materia. quare ⁊ c.
buius rõis ponit pꝛimo cõcluſionem.
2 minoꝛẽ ibi. Et.n. pᷣtutẽ ⁊ patet ⁊
eſt ꝓbata.S.li.2? c.ʒ: ibil Et felicita⸗/
tẽ. Arguit ſic.moꝛał phᷣi ĩtereſt ſpe/
culari de felicitate ⁊ de hiſ que inſunt
felicitati.ſed ſᷣm ꝙ plures aiunt.felici
tas eſt cum delectatione. ꝓpter ꝙ gre
ci nominauerũt beatũ ⁊ feliceʒ a gau
dere.ſicut enim nos dicimuſ a gaudio

gaudioſũ.ſic ipſi dicunt a gaudio gre/

ce ſignato beatum. quare moꝛał pbᷣi
intereſt ſpeculari de delectatiõe.Con
ibi. Hijs quidẽ igꝗ. Geterminatiõeʒ

ſibiliſ. ſemp.nper delectationẽ acqui
ritur rei delectate aliqua diſpoſitioſẽ/

ſualiſ:ſi de lectatio ſit in parte ſẽſitiui.

2. ponit minoꝛem.d.qꝙ nec vna gene/

ratio eſt cognata ſeu ſimilis finibꝰ ſeu
bonis finalibus.vnde nulla edificatio

domus eſt ꝓpter edificationẽ/ ſed ꝓpt
aliquid alterũ.2?ratio ibi.. Adhuc tẽ⸗

perat talis eſt. nullus pᷣtuoſus fugit

bonũ ſʒ tẽꝑatꝰ fugit ðlectatiões. quatr
non ſunt bone.huius rõnis ponit mi/
noꝛem.ʒ: ratio ibi. Adhuc pꝛudens
talis eſt] pꝛudẽs pꝛoſequitur ⁊ appe
tit omne bonũ:ſed nec triſte nec delec
tabile perſequitur.quare nec hoc nec
illud eſt bonũ.huius rationiſ ponit mi
noꝛẽ: ꝗꝛ?ratio ibi . Adhuc impedimẽ

tũ ] talis eſt. nullũ bonum ẽ ipedimen

ſuam exequitur. pꝛimo aũt circa boc
recitat aliena dicta.2: ponit ꝓpꝛia ibi

Am ait nõ accidit.] pꝛimo & recitat

tres opiniones.ꝛ⁊cõfirmationẽ vnius
ibi] Totaliter quidem iꝗ. alteriuſ
ibi.huius autẽ non oĩis. J? alteriuſ
ibi. Adhuc aũt nõ optimũ dicit q
aliquibꝰ videtur nulla delectatio etiaʒ

nec vna eſſe aliquid bonuʒ nec ſᷣm ſe.

nec ᷣm accidens.qꝛ ⁊ ſi aliq delecta

bile ſit bonũ. puta aliqua bona opera

ſit delectabił:tñ nũqᷓ; erit idem boni/
tas opationis ⁊ delectatio eius ut di⸗
cunt.quibuſdam aũt ałr opinantibus
videtur ꝙ quedam delectatio eſt bona
⁊ ꝙ multe ſunt pꝛaue.ʒ aũt quibuſdã
videtur ꝙ poſito ꝙ omnes delectatio/
nes eſſent bone:nõ eſt tamẽ poſſibile
aliquã delectationẽ eſſe optimũ bonũ
bumanũ. Heinde ibil Zotaliter qdẽſ
Tranſit ad confirmationẽ pꝛime opi/
nioniſ. Dicit iꝗ ꝙ totałr.i.vłr videtur

aliquibus ꝙ delectatio nõ ſit bonũ pp
vj. rões ſequentes:quaꝝ pꝛima eſt ꝙ;

nulla generatio ẽ finale bonũ.ſed oĩs
de lectatio ẽ gñãtio/ quare nulla eſt fi⸗/
nale bonũ:huius rõis ponit pꝛimo mi
noꝛem.d.qꝙ oĩs delectatio eſt genera/

tio ſeu acquiſitio ⁊ via in naturã rei ſẽ

tum pꝛudẽtie:ſed delectatio eſt impe

dimentũ pꝛudẽtie. quare nõ eſt bona

huius rõis ponit minoꝛem.d.ꝙ delec/⸗

tationes ſunt impedimeniũ ei ꝙ ẽ pꝛu

dentẽ eſſect q;to magis anꝗs gau/

det ⁊ delectatur:tanto magis eius rõ

impedit᷑:puta in delectanõe venereo/

rum. Dicunt eni nulluʒ hominẽ poſſe

aliquid ĩtelligẽ cũ actu ẽ in ipſa.vnde
lm homerũ venus furata ẽ intellectũ
ſpiſſe ſapieni/S.e.lic:S. ? rõl adhuc

ars] Zalis eſt:omne bonũ humanũ ẽ

opus alicuius arſ.Sed delectatio nul
lius artis eſt opuſ:quare nõ ẽ bonum

humanũ:huius rõis ponit p. minorẽz
2: maiorẽ ibi.qᷓ;uis ? rõ ibi:adhuc

pueri] Lalis ẽ. nullũ puerile ⁊ beſti
ale eſt bonũ.i.oĩs delectatio puerilis
E ⁊ beſtialis qꝛ pueri ⁊ beſtie ipſã de
lectationeʒ maxie ꝓſequũt᷑.huiuſ rõis
põit minoꝛẽ ⁊ pʒ.Coni ibi Huiꝰat
Recitat ↄfirmatiõeʒ ſcðõe opiniõiſ.d.
ꝙ huius opiniõis ſcðòe ẽ ſñia nõ oẽs
delectatiões eẽ ſtudioſas ꝙ ꝓbauit du
plicit.pꝛimo qm nullũ bonũ ẽ turpe ⁊
ꝓbꝛoſũ.Sed alique delectationes eui

dẽt᷑ ſũt taleſ.quar ñ ſũt oẽs bone:hui

rõis põit mioꝛẽ ibi. qm ſũt ⁊·c arguit
ſic.nullũ bonũ ẽ nociuũ:ſʒ aliq ðlecta
niões ſũt nociue.qdam emiʒ cibaria e⸗

„

gritudinalia. ⁊ egritudinẽ inducentia
ſunt delectabilia hõibus quibus nocẽt

quare eoꝝ delectationes nõ ſũt bone.
huius rõis ponit minoꝛẽ ibi.. Et qm̃
nociue. Coni ibi. Adhuc aũt opti/
mũ. Recitat cõfirmationẽ. tertie o/
piniõis.d.q adhuc pꝛobat᷑ ꝙ delecta/

tio nõ ẽ optimũ hõiniſ bonũ.Cuius cũ

eſt.qꝛ nulla delectatio ẽ finis.ſed ẽ ge
neratio ⁊ via quedã in finẽ.quaĩ non
põt eſſe finale bonũ ꝙ ẽ optimũ. Alti/⸗
mo dicit ꝙ b ſunt ea que de delectatio
ne ⁊ triſtitia dicũtur ꝑ alios ⁊ ð alijs.
m aũt nõ accidit. Supꝛa reci
tauit de delectatiõe aliena di
cta. hic ponit ꝓpꝛia dicta.pꝛi

— aũt ꝓponit intẽtum.2. ſubdit duo

pꝛe ambula ad oſtẽdẽdum pꝛopoſituzʒ

ibi. Pꝛimũ ꝗdẽ. ʒ· ſoluit alioꝝ rati
ones ibi. Adhuc nõ neceſſariũ ꝗpo
nit ⁊ pꝛobat pꝛopꝛias cõcluſiões ibi.

[ ꝭSoꝛte aũt ⁊ neceſſariũ. Dicit g̊ pꝛi-/

mo maniſeſtũ eſſe ex his que dicuntuꝛ
qm̃ nõ accidii.i.nõ ſequit᷑ ꝓpter bᷣ que
argumẽtata ſũt delectationẽ nõ eẽ bo /

num. ut dicebat pꝛima opinio.nec ſe/

quitur ipſã nõ eſſe optimũ.ut dicit ᷑tia
opinio. Eſt enim ſciendũ ꝙ ſcòa opi/
nio ſimpliciter eſt vera in concluſione
⁊ iõ ʒᷣ illã nõ pꝛoponit ſe dicturũ q;uiſ
reſpondeat ad vnã rõnem eius.ut vi/

ebitur. j.qꝛiſta rõ nõ cõcludit. ad ali
ſaʒ aũt rõnem nõ reſpõdet.qꝛ illa verũ
manitfeſte cõcludit.ut videbit᷑.¶ Conĩ

ibi. Pꝛimũ quidẽ ſubdit ſcòo pᷣ̃am/
bula.ſcðm ibi. Adhuc qꝛ.] Dicit g
pꝛimo ꝙ ante rõnẽ ⁊ ſolutionẽ rõnum
pꝛimo ſciẽdũ ẽ ꝙ boni cõiter ſũpti duo

genera ſunt.hᷣ quidẽ ẽ bonum ſimplici

ter ꝙ eſt bonũ omnibꝰ vna natura ſpe

cificã piicipantibꝰ.puta hõinibus ſim

plicitet ⁊ vłr bonũ eſt pꝛudẽter viueĩ

aliud aũt eſt bonũ ſᷣm quid ꝙ ẽ bonuz

nõ omnibuſ:ſed alicui.ex hac diõne ãt
boni intendit elicere ⁊ inferre alias
quatuoꝛ. Pꝛimã de nã. qꝛ natura ᷣm
ſe tendit in aliquod bonũ:⁊ iõ duo ſũt
modi nature. Eſt enim nã tendẽs ⁊ ĩ/

tendens in bonũ ſimpliciter. ⁊ natura
tendenſ in bonũ ſᷣm quid. Scòaʒ ð ha

bitu:qm duo ſũt habituum genera. eſt
eniʒ habit inclinãs ĩ bonũ ſimpliciter
ſicut iuſtitia.⁊ eſt habitus inclinas in

bonuʒ ſᷣm quid.ſicut auaruia:·Zertiã
de pꝛaua motiõe vł generauõe. vł ſi/
milibus.qm̃ talia in ſe pꝛaua.vł ſũt p⸗

ua ſimpliciter ⁊ vłr õibꝰ. ſicut iniuſte

agere.vł pꝛaua ᷣm quid.puta qm ali /

cui ⁊ alicui nõ.quartã de prauo fſʒʒ ꝗd
⁊ bono.ſᷣm quid.qm talia ſũt in tripli

ci gradu.qi res pꝛaue ſᷣm quid.⁊ bo
ne ſᷣm quẽ.alique ſũt eligibiles alicui
pꝛo ſẽp.puta fᷣuitus eſt eligibił hom
ni ydiote.nõ potẽti itelligere qualiter

debeat ſe regere.ut habet᷑ pꝛimo poli
tice.alique vero ſũt eligibiles alicui ñ
ſemper nec frequẽter.ſʒ aliqñ ᷣm pau
cũ tempus puta ligari tẽpoꝛe furoꝛis.
vbi quis mot eſſet ↄ patrẽ vł matrem
alique tamẽ ſũt q nec alicin ſẽper nec
aliquãdo. ymo nũqᷓ; ſunt eligibiles.
videt᷑ tñ eſſe eligibiles ⁊ eſſe delectati

ones.cũ tamẽ nõ ſint.ſicut ſũt illa que
ſunt cũ triſtitia ⁊ medicine falſe gtia.
putaq; laboꝛantiũ.Cum emm quis la
boꝛat lepꝛa leonina: patitur viiq; tñ
pꝛurituz ⁊ tam acutum:ut videat᷑ ſibi

bonuʒ ⁊ delectabile eſſe in aqua bulli
enti:uſq; ad reſolutionẽ coꝛpoꝛis ⁊ e⸗

miſſionez ſpũs: h tamẽ nõ eſt nec eſſe
põt delectabile. videt᷑ tñ pꝛopter op/

poſitionẽ illius pꝛuritꝰ hoꝛribił. Conĩ
ibi.Adhuc qꝛ boni. Ponit ſcðz pꝛe
ambulum.d. ꝙ adhuc alr põt bonum

diuidi ſᷣm actum pꝛimũ: ⁊ ſᷣm.ẽ enim
vnũ genꝰ boni.ſicut opatio que ẽ actꝰ

ſcous ⁊ aliud ſicut habituſ qui eſt act
pꝛimus. ut habetur ſcòo de aĩa. Et b

eadẽ diuiſio hetur. ̊.lieicx. Ex hac

autem dunſione elicit aliaʒ que equi/
polet duabꝰad cuiꝰ euidẽtià ẽ ſciẽdũ
ꝙ; habiiꝰ ⁊ diſpoſitio hõiniſi aĩa velĩ
coꝛpoꝛe duplex eſt. vnus quidẽ nalis
⁊ nature cõſonus: alius vero mnãalis
⁊ nature diſſonus.¶Halis quidem eſt
habiiꝰ pᷣtuoſus qui babẽtẽ bene ꝑficit

uus rl
usß
gunn
nonbu
t.lb⸗
Noſunto
limiont
uumnat
leinthis
poſtisol
n cont
lectebite
elaabt
Clsek

Giebiur
Ptons
ſinnpe
litadee
verawodes
Prinarur
nemorep
perſignun
lbo pon
conuen
len delec

lt. ed na

ungadet
Iunwunin
nöppleng

sllaan
uunn

eérhise
Cnones ci
runmrel

Nurablan
ptad alizi

Vlectanoes 4

Monescalſ
fröͤſitnal
Mun ngtöen
ſerdeleanti

mngidhiſnt
i binsni
deſtgmmif
nnſegeg
kinqni ni,
amixguf
örewe nget
r ſüchgblsst
Arunsckt ugbn
inirhierce
ere ubeenm
wo ſüt elghlau
Wangmiri
chaaiſtu
iſü ineramſ

ſane eRee
Mö; n e.

Kcugbirst kenn
minoſin icnſan
miat Nedtcnetii
Ntami. CNeNN
u lenmpaluuſ
õ

Aeaubie clen n

nspom vorde
4 .
4 en⸗
BCANn ,
boni a upgel
l
u Nirn in
.5/.

Niefad

ut. 5. li.?c:? Innaturalis vero eſt ha

bitus vitioſus nõ bene perficiens ſeld

potius per oppoſitum ad naturalem

quia vero habitus generatur ex ope⸗
rationibus ⁊ oꝛdinatur ad opationes

ut.S.libꝛo.2ꝛ⁊c:iHinc eſt quod etiam

duo ſunt operationum genera. quedãa

enim ſunt que cõſtituũt ⁊ generãt ha/

bitum naturalẽ: et quedã que inatura
lem:bijs duabus duuſionibꝰ pꝛeſup/
poſitis dicit ꝙ operatiões innalẽ habi
tum conſtituentes ſũt ſecũdũ accidẽs

delectabiles. alie vero ſunt ſecundum
ſe delectabiles. pꝛime vero ſunt tales

qualis eſt operatio in cõcupis nature
deficientiſ æ habuus defectiui. ut con
videbitur in exẽplis. Alie vero ſũt o/
panones ⁊ delectationes ſine cõcupi
ſcẽtia repletõis indigẽtiaruʒ: ⁊ ſine
triſtitia de oppoſita vacuitate.puta o/
perationes eius generis qð eſt ſpecu
lari natura veſtra nõ indigẽte ſupple/
mento repletiõis.Hoc autẽ pꝛobatur

per ſignum qm̃ natura nimis repleta

cibo ⁊ potu ⁊ natura in ſuo naturali

ſtaiu conueniẽti ⁊ debito cõſtituta nõ
eodem delectabili delectantur ⁊? gau

dent. Sed natura bene ac nãliter con
ſtituta gaudet rebus ſimpliciter ⁊ na/
liter delectabilibus. Hatura vero ni/

mis repleta gaudet cõtrarijs ⁊ innãli
bus.puta acutiſ ⁊æ amaris quoꝝ nullũ
in natura reruʒ eſt ſimpliciter delecta
bile. Ex hijs autẽ ſequitur:ꝙ nec dele
ctationes cte a talibus ſunt ſimplici
ter a naturaliter delectatiões.qꝛ ſicut
delectabilia naturaliter cõſtituta ſe ba
bent ad alia innãlia. Sic etlã ſe habẽt
delectatiões cauſate ab hijs ad delec/
tationes cauſatas ab illis. quare ſicut
illa nõ ſũt nãliter delectabilia ſic nec

eorum motiões in naturã erũt ſimpli/

—.—

nõ neceſſarium.] Soluit alioꝝ rõnes.

—,œPB——

citer delectatiões.Conr ibi.. Adhuc/
pꝛimo aũut ſoluit illã rõnẽ tuie opinii.
nis:que fit etiam per pꝛimã opinio/
nem. 2 ſoliit illa ſcõe opiniõis ibil eẽ
autẽ pꝛauas] TZertio ſoluit quintã pꝛi

7

Vn

me opinionis ibi. Impedit autẽ [ 4₰

ſoluit duas non recitatas inter opinio
nes pꝛemiſſas ibi· Sʒ tñ qm icit
ergo pꝛimo ꝙ adhuc dicẽdũ eſt ad ali /
oꝛum rões.et pꝛimo ꝙ non neceſſario

ſequitur aliquid alterum ab delectati /

one:eo modo quo finis eſt melioꝛ ge-
neratione que eſt ad finẽ.qꝛ minoꝛ rõ
nis eſt falſa cuzʒ dicitur.nulla genera-
tio eſt finale bonũ:cõcedatur.Sʒ dele
ctatio ẽ generauo.h̊ negatur ut ppabi
tur hic.⁊.j.li?xcε Soluens anutem
rationẽ dicit pꝛimo ↄ opinionẽ tertiũ.
23 ſecundam ibi. ꝓpter quod. B? 3
vtranq; ibi. Nidet᷑ autẽ generatio.)
Quo ad pꝛimuʒ vo ponit.ð.ꝓpoſitio/
nes notabiles: pꝛima ẽ ꝙ nulle delec
tationes ſũt generatiões:ut ꝓbabitur
. lix?c 1* 22ο nö omnes ſuͦt cũ gene
ratione. q;uis aliq puta ille que iſůt
opatiombus permixtis alicui genera /
tioni.ſicut opationes parẽtũ genera-/
tioni pꝛolis.ʒ?q delectationes ſũt opa
tiones vel ſempꝑ cũ operatione ut.j.li
xec.x? ꝗ? ꝙ ſunt finis. pꝛeſiciunt eniz
operationem.ſicut ſi uperueniens qdã

finis:ut declaratur ibidẽ:li.x? ꝙ de

lectationes nõ ſunt accidentia rerũ fa
ctarum. puta domus vel arche quarũ
ſemper ẽ aliquid alteruʒ finis ut. S. li.
62c. . 62 pꝛopoſitio ꝙ ſunt accidentia
vtentium puta. hominũ vtentiũ domo
vel archa vel alia re libere ⁊ non im/·
pedite maxime iñ ſunt accidẽtia vten

tium ⁊ fruentium vbi. ſ. vſus eſt frui⸗/

tio:qm̃ velectabiliſſimũ ẽ quo quis op
tat frui: ut.S. li.i?c.i?? 7? ꝙ nõ ommũ
opinionum finis eſt aliquod alteꝝ ab
ſolum illarum operationũ que ducunt
naturam ad perfectionẽ nature fims.
vnde trabitur argumẽtũ ꝙ opationuʒ
virtutẽ generantiũ finis eſt aligd alte
rum ab ipſis. perfectuio enim eſt earuʒ

finis ⁊ ipſa ẽ aliqꝗd alteꝝ ab ipſis. Sʒ

operanonuʒ ſequẽtiũ nõ.qꝛ ille ducũt
ad perfectionẽ iſte veꝛo ſũt ab ipſa iaʒ

pfe cta. ui.õ. li.2. c.i. Ex hijs 8 voler

IIBRO

ꝙ delectatio perficiẽs opationem opii
maʒ poõt eſſe optimuʒ: ⁊ põt eſſe fina
le bonum. Seiñ ibi.. Pꝛopter qð.
Contra opinionẽ pꝛima dicit ꝙ ꝓpter
pꝛedicta male deſcripſerunt delectati
onem illi de pꝛima opinione.d.delec/
tationem eſſe generationẽ ſenſibilẽ in
naturam. Hon enim debuerunt dicer
generationez:ſed opationẽ ut viſũ eſt.
Nec dicere ſenſibilẽ.ſed dicere nõ im
peditaʒ. Hec dicere in naturã:ſed di /

cere ab habuu qui eſt ᷣm naturã.vł ꝗ

babet modũ nature. Eſt enim delecta

tio nõ foꝛmaliter ſed cauſaliter opatio

nõ impedita habitus qui ẽ ſᷣm naturã
Nota ig quatuoꝛ.pꝛimo ꝙ delecta
tio nõ eſt ipſa opatio delectabilis:qꝛ
delectabilis operatio eſt in ſenſu vel
in mente.delectatio aũt eſt in appeti/
tu.Et hec eſt ratio phᷣi.j.liꝰ xxcꝛ Et

ideo dicit ꝙ delectatio eſt opano cãli

ter: nõ foꝛmaliter. Scðo nota ꝙ ideo
operatio non impedita eſt delectabił
quia omnis operas volũtarie operat
ex deſiderio.quare ſi operatio nõ fue
rit impedita complebitur deſideriuʒ.
deſideriuʒ vero ſi compleatur delectat
animã ut ait Salomõ ꝓuerbio.jʒ? qua
re talis operatio erit delectabił. Zer
no nota ꝙ ideo ponitur hitus qꝛ opa/
tio ᷣm habitũ eſt conuemẽs ⁊ ↄnalis
habitui.ꝙ aũt conuenit diſpoſinoni ⁊
hbabitui videtur cõuemire rei diſi poſite
⁊ hituate. cõiunctio autẽ conuemeniᷣ
cuʒ eo cui cõuenit eſt nãliter delectabi
lis.quare habitus cauſas huius cõue/
nientiã cãt etiam delectationẽ ipſam.
Quarto vero nota ꝙ habitus qui ẽ fᷣʒ
naturam cauſat delectationẽ ſimplicii
qꝛ opus cõueniẽs tali habitui:cõuenit

etiaʒ nature habituate ſimplicii. hitꝰ

autem innãlis ⁊ nõ ſecũdũ naturam
cauſat delectationẽ per accidẽs ⁊ ſᷣm
quid nõ ſimpliciter. qꝛ opus cõueniẽs
habitui diſconuenit nature habituate.
Et ideo illa cõueniẽtia ſimul ẽ cum diſ
cõueniẽtia.iõ ſimul eſt accidẽtał delec
tatio ſequens accidẽtalem cõuenien⸗

tiam cum nãli triſtitia: ſequente nãlezʒ
diſconueniẽtiaʒ. qᷓ;uis ãt naturalis tri
ſtitia nõ percipiatur ſemper cũ accidẽ
tali delectanõe. tñ illa traſeunte:vł re
miſſa ſtatim adeſt penuudo ⁊ triſtitia.
⁊ ex hᷣ mali repleiur penitudine ut.j.
lð.cy: quare ut ibidẽ habetuꝛ. vals
eſt miſerum eſſe pꝛauum. Sic ig patet
quare dicitur ꝙ delectatio eſt operatio
non impedua habitus qui ẽ ᷣm natu
ram.vᷣm naturã vero dicitur:vel qꝛ eſ
a natura: ut habitus ſimpliciter nalis

ut. 'li.6. c7 dicitur ꝙ pueris a be/

ſtijs naturales exiſtunt habitus:vł qꝛ
conſonus nature vt eſt quilibet hiius
vᷣtuoſus. ⁊ lõ opera virtutũ ſunt ſecũ/

duz naturũ delectabilia. S.li.i:cexi:
Seinde ibi. Nidet᷑ aũt generaiio.]

Dicit ↄ vtrãq; opinionẽ oſtẽdẽs cauſa
deceptionis vtriuſq;
viſum fuit illis.ꝙ delectatio eſſet qda
generanio.qm̃ delectatio eſt illud ꝙ in

felicitiate eſt pꝛincipaliter bonũ.ſ.op/

tima operatio eo mõ quo expoſui.mẽèſ

ergo eoꝛuʒz arguebat ſic.Omms opa/

tio generatõ eſt.ſʒ delectatio ẽ oꝑanio
quare eſt ẽt generatio.veritas g̊ mino
ris cuʒ apparentia falſa maioꝛis deci
piebat eos.alterũ eniʒ eſt operano ⁊

alterũ generatio vt vſum ẽ. Conĩ ibi

LEſſe aut pꝛauas.] Reſpondet ad ra
tionẽ ſecũdã ſecũde opimiõis qᷓ;uis cõ
cluſio ſit vera.Arguebat eniĩ ſic. HBul

lum bonum eſt nociuuʒ ſed quedã de/
lectationes ſut nociue puta. egritudi/

nales quare ⁊ c(¶ Ad b aũt dicit ꝙ me
diũ nõ eſt bonũ. ⁊ ꝙ maioꝛ eſt falia.
ꝙ patet per inſtantiã quoniaʒ quedaʒ
ſana.i.ad ſanitatem bona ⁊ cõterẽtia
ſunt pꝛaua ⁊ nociua ad retinẽdam pe

cuniam homini neceſſariã.quare m

h ſequeretur ꝙ ambo.ſ.pꝛocurar ſani
tatem ⁊ retinere pecuniam viciu ne
ceſſariam eſſent pꝛaua:quonia vtrũq;
eſt nociuuʒ ſuo cõparari.ſed nec hᷣ nec
illud f᷑ʒʒ h̊ vel ꝓpter h argumẽtũ debʒ
dici pꝛauum quia ſpeculari de quo nul

lus dubitat quin ſit bonũ: aliqñ nocet

14

icu ergo ꝙ iõ

mnece
ourn
leln
zalisnr
. Pan
Pnoc⸗
niuml
uitan
ſalerolea
it obae
ſecllenen
helrslpe⸗
lcanon
Puntohen
Ropwed
reyfaaun
1bi“ Armd
de ane.
laauoeſt
Narq mn⸗
t nuln
ſüars nulil
enecdee
Clnöecloan
ſiknr dn
n Jeenn
Pllitmnai
ſaremwdel
nluan
gtaös⸗
nunmboman
deopatoye,
Amnmts habitn
Gommsfag

(linsfarnn
Mlchermnn
uin dee

Nntatozeg 1
Eidom ita

i Nlen
ienmdin
enennune
emSfe
Nlnmdeige
Rebns gliſin
imogannn
W wene
uidunbabtnen
menlri
oWaErütnt
Zdet u nn
Bopinn Küü

nninn

4
ke

fünckanetl

weböuigi
EgrbatſcONu;
Wmmnuftla nade
Amiengzeltopet
õ
tcice pnnib
Ga Srentdii
1k wangee un
Sn eNNN.
dwni.1 un d
ginſumti iier
ſanuaen wuiin
44 Nadoſ
Onin Mchaniß,

wopii

winf
Arbae,
nit⸗

– S
S=S

nn

☛

ad ſanitateʒ. quare delectationeſ aliq
qᷓ;uis ſint pꝛaue:nõ tñ iõ pꝛaue qꝛ no
ciue. CLoni ibi. Impedit aũt Soluit

quinq; rõeſ pꝛime opimonis nõ tñ oꝛ
dine quo eas ſuperi recitauit. pꝛimo

Gſoluit rõnem de impedimẽio pꝛudẽ

tie.2 üllam de arte ibi.. Artis auteʒ

ʒ3? alias tres ſimł ibi.. Tẽperatum ꝗ

ãt. Dicit ꝙ delectatio que cauſatur

ab vno quoq; habitu nõ pᷣſtat impedi
mẽtum illi habitui.puta delectatio ᷣʒ
pꝛudẽtiam nõ impedit eã: ymo gene/⸗
raliter ölectatio que cauſatur a ſpecu
lari ⁊ ab addiſcẽ facit magis ⁊ meliꝰ

ſpeculari.et ab addiſcẽ facit magis ⁊
melius ſpeculari ⁊ addiſcẽ.aliene tñ
delectationes efficiunt nocent ⁊ coꝛꝛũ

punt opationẽ. ut.j.li.xce quẽaðm

pꝛopꝛie delectationes ſirmãt ⁊ melio
reʒ faciunt oꝑpationem vide ibi. Cont

ibi· Arũ autẽ Reſpondet ad röneʒ

de arte. Arguebatur eni ſic. Omne bo

nũ hũanũ eſt opus alicuius arſ.Sʒ de
lectatio eſt nullius.quare ⁊c.Ad bᷣ ãt
dicit ꝙ minoꝛ ẽ vera:vnõ rõnabilr ac
cipit.ꝙ nulliꝰ arus opus ſit delectatio
qm ars nulli alterius opationis eſt.
quare nec delectationis erit.qꝛ oĩs arſ

poſitiõe alicuius: ⁊ nõ opatiõis q;uis
videatur aliquibus ꝙ artes pigmeta/⸗

ria ↄfectiua odoꝝ ⁊ aliquoꝝ ſapoꝝ ⁊
pulintaria.i.coqnaria ꝓpriatiua ciboꝝ
ſicut artes delectationis nõ tñ ſunt.qꝛ
nullius opationis ſũt:ut dictũ eſt. ma
ioꝛ ratiois falſa erit: qꝛ nõ omne bo
num humanũ eſt opus ari ut dictum ẽ
de opatione.ſed ↄ hoc obijcitur. p. qꝛ
omnis hahitus factiuus ẽ operatiuus
cuʒ omnis factio ſit operatio. Sed arſ

eſt hitus factiuus ut. S.li.hc: quare

erit æ operatiuus. 2* qꝛ oĩs ars delec
tatiua eſt delectatiõis.Sʒ młte ſũt ar
tes delectatiue puta muſica ⁊ ſiſtulati
na ⁊ be due que ponũtur in littera ſũt
delectatiue ⁊ delectationis ut dicũt cõ
mentatoꝛes ⁊ alij expoſitores noſtri
pꝛedeceſſoꝛeſ.quare ars ẽ ðᷣlectatiõis

Sicẽdum ãt ad h̊ ꝙ phus ſũmit h opa

VII

tionem pꝛo pꝛaxi. ſeu pꝛo actiõe: que
quidem ẽ acłꝰ volütarius ut volunta/
rius ſᷣm ꝙ expoſui.õ.li.õ: circa pꝛin

cipiuʒ. &t ratio binus ẽ qꝛ nulla opa/
tio eſt delectabił niſi qꝛ volita ſeu vo

lũtaria.Dicendũ ꝗᷓ ad pꝛimũ ꝙ factio
ut factio nõ eſt operatio.i.actio ſeu pᷣ/
xis ut.ð.6ec 62 Hec ars aliqua ẽ
dirrectiua opationiſ volũtarie qꝛ q;uiſ
det factioni ꝙ ſit recta factio: ñ dat tñ
ei ꝙ ſit recte volita.ars eniʒ ſtatuiſica
põt dare vni ydolo ꝙ eſſet recte artifi

ciatuz. ꝙ tñ erit iniquiſſime volituʒ. b

iꝗᷓ mõ nulla opatio ſᷣm ꝙ eſt volũtaria
eſt opus artis. nec ars aliqua eſt oꝑa/

tionis ut volite. Sed ẽ opationis alte/

rius potẽtie puta. potentie motiue in

manu ad ſcribendũ vł ad domificãdũ

pꝛudẽtia vero eſt recta rõ actionũ ⁊ p
xiuʒ ⁊ opationũ volũtariaꝝ quõ ſũm

tur h. Ad ſecũdũ vᷣo dicẽdũ ꝙ nulla ẽ

ars delectatiua per ſe. ſed ꝑ accidens
Eſt tñ factiua aliquoꝝ operum in gb⸗
delectãt᷑ illi ꝗq amat alia opera ſʒ hoc

accidit operibus ꝙ amentur. ⁊ ꝑ cõſe/

quens ꝙ homines delectemiur in eis.

Se hijs ãt que accidũt opibus ardͥ nõ

eſt cura arti. ut.S.li.:c: fi.Ad cõmen
tatoꝛes ⁊ expoſitoꝛes dicẽdũ ꝙ hij nõ
expoſuerũt ſʒ coꝛꝛũperũt textũ ſacien
tes errare ſimplices:vbi ipſi nõ intel

lexerunt:nec habuerunt intentionem

veritatis phᷣi eã tradẽtis Conĩ ibi. tẽ
peratum aũt.] Soluit ad tres rõnes
reſiduas.d.pꝛq argumenta q ſũmũt ꝓ
medijs.ᷣ tria.ſ.temperatũ delectatio
nem fugere ⁊ virũ pꝛudentem pſequi
vita que nec triſtis eſt nec delectabiliſ

⁊ tertio pueros ⁊ beſtias perſequi de

lectatiões.hᷣ inq; omnia ſoluunt᷑ eodẽ
mõ qꝛ.õ.dictũ eſt qualiter alique dele

ctationes ſunt bone ⁊ qualiter alique

ſunt nõ bone.pueri auteʒ ⁊ beſtie oẽs

qualeſcũq; coꝛpoꝛales maxie pſequũt᷑

⁊ nõ triſtationẽ que poſſet venire ex
haꝝ abſentia pꝛudens vero fugit eas
que ſũt ⁊ fiũt cũ inoꝛdinata cõcupia.
æ cũ ſimili triſtitia que ſunt marie coꝛ

LIBRO

poꝛales ⁊ ſpecialiter fugit haꝝ ſuper
abũdantias quas pſequit᷑ intẽpat ⁊
ſim quas eſt ⁊ dicitur intemperatus.
has ẽt fugit tẽperatus nõ quidem oẽs
vbr delectationes ꝗbus delectat᷑ tẽpe/
ratus que ſunt pꝛopꝛie viri temperati
puta delectari ĩ operibus tẽperũtie ⁊
in quibuſdã coꝛporalibus.cũ opoꝛtet
⁊ ſicut opoꝛtet ut.õ.trac.de tẽperan/
tia.⁊ ſᷣm hoc patet ꝙ nec tẽperatꝰ nec
pꝛudẽs fugiũt oẽs delectatiões ⁊ ꝙ ñ
omnia qꝗ pueri ⁊ beſtie pſequũtur ſunt
mala.quare ceſſãt illa tria argumẽta.

Coni ibi. Si tñ reſpõdet ad duas rõ

nes:que nũdũ fuerũt recitate. Ana eſt
gʒ rõnẽ opinionis tenẽtis ꝙ delectatio
ẽ per ſe bonũ.alia ẽ ↄ cõcluſionẽ qͥ ſol/
uitur ibi optimũ autẽ. Ratio poſiti/

onis ẽ eudoxi ut recitat᷑.j.li.xꝛc2. æ ẽ

talis.ↄriũ alicui malo fugibili ẽ bonuʒ
appetibile.ſʒ delectatio eſt ↄria triſti
tie qͥ cõfeſſa ł cõceſſa ẽ eẽ malũ fugibi/
le.quare neceſſe ẽ delectationẽ eſſe bo
nũ appetibile.pꝰ iꝗ tãgit iſta rõnẽ . 2
lbi. AVt eni ſtangit ĩpugnationẽ rõniſ

d. ꝙ ſoło pᷣmiſſe rõis ut eã ſoluebat le
ucipus platoniſ diſcipulus nõ ↄuenit.

dicebat.n.ꝙ nõ õe ↄriũ malo ⁊ fugibi
li ẽ bonũ appetibile:qꝛ extremũ mai⸗

eſt malũ ⁊ ẽ ↄrium minoꝛi.i.alteri ex

tremo et equali ideſt medio. extremuʒ
autem ĩ minꝰ nõ ẽ bonũ ſicut pʒ ĩ con/⸗

trarietate ꝓdiẽſ illiberalitatis ⁊ libe /

ralitat. Aõ h̊ dicit ꝙ nõ vʒ qꝛ nec pla
to nec leucipus diceret delectationem
eſſe malũ fugiendũ qᷓ;uis tñ dicat eam
nõ eſſe bonũ.bſᷣ aũt opoꝛteret dicẽ ſi tri
ſtitia ⁊ delectatio opponerent᷑.ut duo
extrema qm̃ opoꝛtet extrema oĩa eẽ fu
gienda tanqᷓ; mala ut pꝓbatuʒ eſt. õ. li
2 cÿ† Deinde ibi. Optimũ aut. ſol
uit rõnẽ ſcaʒ factã ↄ cõcluſionẽ qͥ tał
erat: qꝛ nullũ bonũ optimũ ẽ de gener
pꝛauoꝝ.ſed delectatio ẽ de genẽ pᷣuoꝝ
Sũüt eni alique delectanõeſ pᷣue.quat᷑

delectano nõ põt eẽ optimũ.Ad h̊ di/

cit ꝙ nõ ſequit᷑ qꝛ maioꝛ ẽ falſa ꝙ pʒ/
P inſtãtid qꝛ ſciẽtia.i.oppoſitio ĩtellec

tus ẽ optimũ de numero bonoꝝ feliciũ
ut cõcedit᷑ ab õibꝰ.⁊ iñ cũ h aliqͥ ſciẽ/
tie.i.opatiões intellectꝰ ſũt pꝛaue pu/
ta. intellectiões erronee ⁊ iudicia fal
ſa:quare nõ ſeꝗt᷑ ꝙ illud nõ ſit opumũ
ĩ cu genẽ ſũt aliqua pꝛaua. Caue iꝗ
lectoꝛ ab expoſitionibus dicẽtibꝰ ali⸗
quas ſciẽtiaſ eẽ pꝛauas ſũmẽdo pꝓpꝛie
ſciẽtias vł large ꝓ quacũq; cognitione
vera.quia nulla cogmitio vera põt eſſe

reſ pꝛaua.ipſa nãq; generalit᷑ ſũpta fi

nis ẽ oĩs intelleetꝰ ut.õ.li?dꝛc.: ʒ: quaĩt
oĩs cognitio vera banauſa ł nõ banau
ſa de neceſſitate ẽ bona ⁊ nõ mala. ſũ
me iꝗ ĩ paſſu iſto ſciẽtiã ꝓ quacũq; vel
vera vł falſa apprehẽſiõe ĩtellectꝰ ſciẽ
tifici.Sicut.n.quelibʒ apprehẽſio viſꝰ

põt dici viſio. Et q̃libʒ appᷣhẽſio itel⸗
lectus ĩtelligẽtia ł intellectio.Sic etiã

quelibet appᷣhẽſio ptis ſciẽtifice:nõ in

cõgrue põt dici ſciẽtia ſᷣm hui denomi

nationẽ accepta. ¶ Tectio ig?⸗
Oꝛte ãt ⁊ neceſſanũ] Poſt
q́; rũdit ad alioꝝ rões.hᷣ põit

tiõe ↄpᷣhedẽs totã ſuã ðterminationẽ
ſub. 8. cõcluſiõibꝰ.pꝛ ꝙ delectatio ali⸗

S qua ẽ bonũ optimũ.2 ꝙ coꝛpoꝛales ðᷣ

lectatiõeſ in ſupabũdãtia ſupte ſũt ma
le ibi. De coꝛpoꝛalibꝰ ãt. ʒe ꝙ neceſ
ſarie nõ ſũt male ibi.. Sʒ ñ neceſſarie
4 ꝙ ab omnibus appetũt᷑ ut medicie
ibi. Qꝛ at nõ ſolũ. ? ꝙ delectanões
ſimplicit᷑ nales nõ hñt ſupabũdãti ibi
MQð ãt ſine triſtitia] ̃: ꝙ nã hũana
nõ ſẽp põt eadẽ delect atiõe vł eodẽ ðᷣ
lectabili de lectari ibi.. Mõ ſẽp aũt :
ꝙ deus ſẽp eadẽ delectatione ſumplici
delectatur ibi.. Quare ſi biuus Se ꝙ
nãe male ⁊ coꝛꝛupte ẽ delectabiliſſi/
ma trãſmutatio aliqua ibi Crãſmuta
tio pꝛimã cõcluſionẽ ꝓbat quatriplici
rõe duab oſtẽſuuſ ⁊ duabꝰad ĩpoſſibi /
le ꝛ:? ibi Ct pſeꝗ ãt oĩa ʒ: ibi. Ma

nifeſtũ ãt. ? ibi.. Sʒ ⁊ triſte peiꝗ in

tendit ſic arguet᷑ aniqua opano alicu
boni hituſ volũtaria ⁊ nõ ĩpedita ẽ bo
nũ optimũ ⁊ eligibiliũ. Sed oĩs talis

ꝓpꝛias cõcluſiões ð delecta⸗

Pto ie
Kohabits
rüopen
nsponß⸗
bi Etypen
bi pne
ſi wiaea
uiidiſui
cſanüenoo
ſlolsgwee⸗
Polanq te
Alc cpinesn
yſpewe⸗
Gnnütpss⸗
Wroperoxt
ſoni egop
Ulatlane
elgwilcie
Wnd
nae delege
Neintert d.⸗

Utigzoptia.

pemue.ſicoti
luo an? roe
lnt ipone
lolbus ueta
l nöaligna
sdhunis
Mermbor
ctontat cis
ſentripeni
mͤſelrrort
lieſe leni
Pcanaioni
hfarin fnadn
nipecitg rpe⸗

iſumi ſeqf

roͦegeneſen
eſtenz eſle ni

erjigtals

lmnn n⸗

lenſäirna

Benneroring

ſpeclirble⸗

ſgzeifelcift

nuhlil forn
Eituddcire

utin
nmnet
Plhliſtn
un
ndes di
Eufiniin
–
iß neriliſi

Pnzlicen

nanmiaknin
tinti
inipair
edceiklr

Gwelibz gentü

Siibz mirin
mkimelemd
dcſo sſoiti
ſeaf
rit nſni
niin iu
sciclſieki

Miſui dlendad

eebe

Nini Ae

eticiniſihen

õ

Snobitſetin⸗

„

Ailnikfi

opatio ẽ delectatio ł delectabił, ut pʒ
ex pᷣhabitis.quare aliqua delectatio ẽ
bonũ optimũ ⁊ eligibiliſſimũ. huiꝰ rõ
nis ponit pꝛimo foꝛmã.ꝛccõfirmat eã
ibi Et ꝓpter hᷣ ; ifert unũ coꝛrelariũ
ibi Propt remouet vnũ dubiũ
ibil pp idigẽ ãt ð foꝛma rõiſ ãt põit p:
maioꝛẽ cũ ſua pbatione.d.qꝙ foꝛte ne/
ceſſariũ ẽ nõ obſtãte alioruzʒ rõe ſoluta
ſupius ꝙ delectatõ ſit optimũ.ſuppoſi
to tanq; uero ꝙ uniuſcuiuſq; hitus ſi
aliqᷓ opõnes volũtarie ⁊ nõ ĩpedite ⁊
iteꝝ ſuppõito ꝙ felicitas q̃ fᷣm omẽs ẽ
optimũ hoĩs bonũ.ſit omniũ hituũ bo
noꝝ opatio.vł vnius alicuius eoꝝ.ne/

ceſſariũ ẽ ꝙ opatio aliqua non ipedita

puta illa que eſt feliciſſima ſit optima
⁊ eligibiliſſia ⁊ ſic pʒ maioꝛ. ꝛc ſubdit
minoꝛẽ.d.ꝙ Hᷣ.i.omiſ tal opõ nõ ipedi
ta ẽ delectatõ ut dictũ ẽ.S.ʒ? ↄcluſio
nẽ infert.d.quare aliqua delectatõ erit

utiq; optia. nõ obſtãte ꝙ multe exiſtät
pꝛaue.ſi cõtingat ſimplici eas eẽ ĩi re

bus. cuiꝰ rõ eſt.qꝛ ſicut optimũ hoĩs in
uenit᷑ ĩ opationibꝰ que faciũt hõinem
felicẽ.Sic ẽt peſſimũ hoĩs iuenit᷑ ĩ opa

tionibus que faciũt eũ miſerũ.quare ſi

mili mõ aliqua delectatõ põt eẽ de bo/
nis optimis ⁊ aliqua de mał peſſimis
2 ibi Et pp boc] Cõfirmat rõnẽ per
auctoꝛitatẽ cõis fame dicẽs ꝙ ꝑp hãc
veritatẽ pꝛemõſtratã.ſ.ꝙ delectatõ eſt
bonũ felix ⁊ optimũ.õs exiſtimãt vitã
felicẽ eſſe delectabilẽ ⁊ õs delectatõeʒ
iplicant ⁊ ĩcludũt ĩ ipſam felicitatẽ. ⁊

ᷣ faciũt rõnabilit᷑ qm oĩs opꝑõ pfecta ẽ

ñ ipedita.⁊ ꝑ cõſequẽs delectabilis ut
oñſum ẽ.S.ſed felicitas ẽ perfectiſſima
opõ de genere perſectoꝝ.quare neceſ⸗

ſe eſt eaʒ eſſe nõ ipeditã ⁊ delectabilẽ

⁊ per ↄñs talis delectatio erit optima.
ʒeibil pp ꝙ. Infert coꝛrelariũ.d.qꝙ pp
pᷣdicta felix indiget bonis coꝛpis ⁊ bo
nis exterioꝛibus ⁊ bona foꝛtune ne.ſ.
impediãt.h.ſ.opa felicia vnde dicẽtes
hoiez eẽ felicẽ ſi bonus ẽ eũ qui icidit

in magnis rotaꝝ iſoꝛtumijs nibil dicũt
ſiue iſtud dicãt volentes ⁊ ſciẽter men

VII

nẽtes.ł nolẽtes ⁊ ĩuite decepti exñtes
nihil inquã dicũt ſimpłꝛ veꝝ maxie lo/

quẽdo de felicitate politica que ad ſu⸗
um decoꝛẽ indigz bonis coꝛpis ⁊ foꝛ/

tũe ut.S.liciꝗ? ꝗcibil ꝓp indigef.
Remouet vnũ dubiũ.d. ꝙ aliq dubita

uerũt vł ſimpłr viſũ ẽ eis qꝙ bõa foꝛtu

na eẽt idẽ felicitati ꝑꝑ boc qꝛ felicitaſ

idiget ſubſidio foꝛtune.Ad hᷣ t ipſe di

cit ꝙ foꝛtuna nõ exiſtit idẽ felicitati

ꝓbat dupłr p?qꝛ ipſa ſoꝛtuna ſupexcel
lẽs ẽ ĩpediens felicitatẽ.i.bonitatẽ hu

ius uite ⁊ biitudinẽ ſẽpiine. ⁊ iõ dicit

dñus ꝙ diues difficile itrabit ĩ regnum
celoꝝ. Hat. 19. 2.qꝛ via q ẽ ad aliquẽ
finẽ ⁊ ᷑ᷣminũ ñ eſt idẽ cũ mino.ſed foꝛ

tuna ẽ via quedã tẽpoꝛaliũ cuiꝰ minꝰ
ad felicitatẽ. ꝗquare foꝛtuna nõ ẽ ideʒ

cũ felicitate. Cont ibil Et perſequi.
Ad pꝛincipale arguit.ſic.. ulð eſt op

timũ ꝙ oĩa appetũt.Sʒ oĩa appetunt
delectationẽ.quare ipſa ẽ optimuũ.pꝛi⸗

mo ꝙ facit rõnẽ.2? remouʒ vnũ dubiuʒz
ibi. Sʒ qꝛ nõ eadẽ. gealterũ ibi.Sed

Et aſſumpſerũt. De rõne vᷣo põit pꝛio
minoꝛẽ ĩ virtute 2?R cõcluſionẽ ibi.. Si
gnuʒz ..ʒvirtutẽ maioris ibil Jama ät

de qua ſciẽdũ qꝙ iõ cõis fama putat᷑ ue
ra æ maxime oim fama qꝛ ꝑ naturam

vero oĩa conſonãt. falſo t cito diſſonat
aliqua notitia vera. ut. S. li: ictquaf

vr ꝙ illud ſit optimũ cui cõſonant vota

æ appetitus oĩum ac ſi buic ſnie con/
ſonẽt ſẽſꝰa iĩtellectus oim. hec aũt ro ?

rõ pꝛima eudoxi. ut. j. li:xc.2. De
inde ibi Sʒ qꝛ non. Remouet du biũ

poſſet enim queri an oĩa delectationeʒ
appetitiuam appetant 2 pꝛoſequant᷑
vnam ⁊ eandem quia ſi ſic tunc ratio
videtur bona ſi aũt alia ⁊ alia.ratio ñ

valʒ qꝛ tunc non ſeqtur de aliqua vna
quod ſit optima.nec ð omnibus quod

omnes ſint optime quia non omnia ap
petunt omnes delectationes nec ali 2

quam vnam deiminati generis ¶Ad
hoc aũt dicit quod ideo nõ omnes ſen
ſu uel intellectu participãtes perſequũ

tur vel appetunt delectationem eandẽ

LIBRO

quia nõ oĩm eſt natura.i.natiuitas bo
na eadeʒ nec habituſ optimus idem x
ſicut nec eſt ita nec uidetur.quare non
omnes appetunt eandeʒ delectatiõeʒ
in comuni genere ſumptã.h̊ aũt inten/
dendũ eſt ð illa delectatione quam ho
mines exiſtimant ⁊ de qua interroga
ti dicerẽt ⁊ reſpõderẽt qm foꝛte ipſi ñ
pſequũtur illã ðlectationẽ.qᷓ; ſenſu vel
itellectu ðᷣ ſcõ ꝑcipiũt.ſed ex pꝛimeua
nãe ſue inclinatione ĩperceptibiłr pſe
qunt᷑ ⁊ appetũt aliquã vnã ⁊ eandem
om̃s qm ꝑ nãm ſuam ut pꝛimitus iſti
tutã hñt ꝙdam diuinũ ſʒ ꝙ iclinatur ĩ
unam finalẽ delectationẽ qꝛ iſtud diui

nũ ẽ ꝙdaʒ bonum rebuſ inexiſtens ꝙ

ẽ meliꝰ qᷓ; õe bonũ ꝙ ineſt eis ſʒ ſe ⁊
iſtud appetit.i.appetitũ ĩclinat ad p
pꝛiũ bonũ.i.ad finẽ ꝓpꝛiũ rebus con
cretiſ diuinitus pᷣſtitũ.ut.j.liꝰ.x c⁊ 22

¶ Si uero expõ mea nõ concoꝛdat ex

põni pᷣdeceſſoꝛũ meoꝛũ ĩ paſſu iſto nõ
curo.ipſi eim dixerũt uideĩ ſuũ ⁊ ego
meũ. WE Sſciẽdũ ꝙ pꝛimũ mouẽs
tãqꝙᷓ; cã vłis pꝛima mouet ĩ motu quo
mouẽt.2: mouẽtia tãq; cẽ fe. ut bĩ ex
pꝛima ꝓpõe de cãis ⁊ eo mõ in oꝛdie
ſuo quo finis ultimꝰmouet ĩ motu alio
rũ fimũ qꝛ mouens primũ mouet pp
finẽ uliimũ · illa igit᷑ vis pꝛimi mouẽei
inſiſtẽs omnibuſ rebus dicitur illud di
uinũ quo res vniuerſe bone uel praue
pceptibiłr ł iꝑcepubiłr mouent᷑ ĩ ulti/
mũ finẽ ⁊ ad delectationẽ vł quietẽ in
ultimo fine ⁊ f ʒ h oia ſẽſũ vł itellectũ
hñtia pſequũtur æ appetũt vnã ⁊ ean
dem ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ delectationẽ ſicut
⁊ cetera cũcta quietẽ. eiñ ibi. S

⁊ aſſumpſerũt] remouet aliud dubiũ

qꝛ dubitari poſſet ſi delectatio ẽ bonũ
TP oĩa appetãt illud bonũ. quajĩ igitur
interdicit᷑ ⁊ damnat᷑ ut malũ.dĩ̃ eim
ꝙ ꝓpter voluptatẽ operamur mala.õ
li.2? c.. 32 ¶ Yie ꝙ multi decipiuntur
ꝓpter delectanonẽ qͥ vĩ bonũ non ẽ tñ
exñs bonũ..li.ʒ: c? ⁊. 4 Ad h autẽ
dicit ꝙ delectaniones que dnĩ tuꝛpes
⁊ male q decipiũt ⁊ mala operari nos

faciunt ſunt delectationes coꝛpoꝛales

que aſſumpſerũt ſibi hereditatẽ huiuf

nõis delectatio.ppter h conuenit nos
pluries inclinare in ipſas appetitus
nĩos ⁊ ꝓpter bᷣ ꝙ hee ſole ſunt uulga
riter cognite.iõ cõiter hbomines ſolas
iſtas exiſtimt.⁊ ꝑ cõſequẽs ĩtelligen
tes viri debẽt eſtimare mala que dñr
de delectatione in cõi dici de coꝛpoꝛa/
li. bona uero dici ð ſpirituali Kont
ibij Q Haniſeſtũ aũt Ad pꝛicipale ar
guit.ʒ. ſic ſi nec delectatio nec dele⸗
ctabilis opatio eẽt bonũ:manifeſtum
E quod cõtingeret felicẽ uiuere nõ de⸗/
lectabiłr.ꝙ pʒ qꝛ ſi nec delectatio nec
delectabilis opatio ẽ bonum nihil ap
paret cꝰ gꝛã felix indigeret delectatio
ne uel delectabili opatione.Sʒ ↄñs ẽ
euident᷑ falſum quare ⁊ añs. hꝰ rõis
ponit primo ↄñtiam 2. ꝓbat eam ibi.
Cuius gratia l patet ratio.¶ Conĩ

ibil. Sed a triſte Arguit quarto ſic ſi
delectatio ⁊ delectabilis opatio non

eſt bonũ cõtinget utiq; felicem viuere
triſte.i.cum triſtitia.b ãt eſt icõueniẽs
ä añs.huiꝰrõis ponit pꝛimo ↄñtiaʒ

2 ꝓbat eã ibi nec malum Eicit ꝙ ſi

delectatio eſt nec bõa nec mala:pãi rõ
ne triſtitia erit nec bona nec mala Si
aut ſic ẽ nulla utiq; erit rõ ꝓpter quaʒ
felix fugere debeat triſtitiam ſicut nec
rõ quare delectationem appetat quia

vita ſtudioſi nõ erit per ſe delectabitł.
cũ ſᷣm hoc poſſit eẽ ſine operatione de

lectabili que dicitur operatio ipſiuſ de
lectationis. ( LCectio idõ
E coꝛpalibꝰ qt pbata cõckło

mo tñ aſſignat cãm ⁊ occaſio
nem quare ponit iſtã cõcluſionẽ ⁊ alid
tertiã. fᷣo ꝓbat iſtã fᷣam ibil Hituũꝗ/
dem Dicit ꝭ primo ꝙ eſt intẽdẽdum
⁊ ſcrutandũ de coꝛpalibꝰ delectationi/
b reſpõdẽdo illis qui dicũt ita nos
.ſ.ꝙ quedã delectatiões ſũt eligibiles
ualde puta bone ut hñt per nos. Sed
coꝛpoꝛaleſ circa quas ẽ intẽperat nec
eligibiles nec bone ſũt ut diximus.õ.
Nũic igit᷑ dñt nobis interrogãtes ꝓp:
quid oppoſite triſtitie coꝛpoꝛales ſunt

ne pꝛima b̊ ꝓbat ſecũdã. pꝛni

Wo

lm:,
ſiguaren
ecötrart
ſeeſet bo
ginüge
re uiit
euimwo
rlichai
in ſupgebie
cölliobzb
ug Prth
oraigka
Gicpaönin
ſenrerſtorts
loſuperbi⸗
apollaa
Enhitiie
Gcrcnch,

inswo

erdelectati

loghoei
ſbigtiacon

ir ſiry
iilaſipabin

2sl,

nichne come
ſlgueſcis ef
Cacrcnporal
Atſopcnidia
funonspyng
wwremb.
Arenpladae
miorig bonn
gunlliimene

lthenulunk
Upuuipedete

ſſeagerebe⸗

tinads

teſtihongn
exceſi t ſn

(ſiueel nin

fuebabee pr
eikennineep
Rpeopäͤis,

Peſſe minnie
.

wtbicita

ciſegnis

Muumts ſip
lSednz
(Ra honec⸗

n nn
nne Mg
Muiſmnmni i
An inim
cenni
dan Mhinni
Buſiinineni
inNeun
Midnunnihl

R

ðZ

tinchaim ge
numt äs i
inam atnt
KMein
nie Wengnt
Nenebis gan
ngetdnigſetanin
mima häckiin
nis
bi er un Da⸗
tner oa er alu
lwnunee ſ
nigenttöen
cbea mimanſa
ndnen eP

voauerſenean

au ei ſme open
tnonmn unl
(Leb
capalp üiun
pinab ſc⸗
hba füfn n
inwgalne
irupin un⸗
is n dhil
. 47
augtziliee,
wbs nn
an⸗

—

male: qꝛ fʒ eudoxu malo cõtrariat bo

nũ.quare videt᷑ ꝙ coꝛpoꝛaliſ triſtitia:

que cõtrariat coꝛpoꝛali ðlectatiõi ma
le: eſſet bona: Ad hᷣ ãt płs dicit duo.

pꝛimũ ꝗ delectatiões coꝛpoꝛales ſunt

bone ut ſut hõi neceſſarie qꝛ in malũ
quodã modo bonũ ẽ. ſcm dicit ꝙ ſunt
brone uſq; ad aliqueʒ gradũ. ſed vlrra
in ſuperabũdãatia ſũpte ſut male ⁊ hẽ
coõcluſio b ꝓbanda. Deinde ibi Habi
tuuʒz Pꝛobat eã ſic quãtorumcũq;.i.

quotcũq; ł quorũcũq; hĩtuũ ł motuuʒ

ſeu opatõnũ nlła ẽ melioꝛiſ.i.maioꝛiſ
vkf intenſioꝛis hitus oꝑationiſ vł mo

tus ſuperabũdãtia vituperabił ⁊ fugi/
ẽda nulla ẽt eru delectatiõis ↄñtis ſu

perabũdãtia vitupabilis fugienda
q quoꝛũcũq; vo hituũ vel motuũ erit ma
ioꝛis mot ſupabũdãtia fugiẽda. Erit
Er delectatiõis ſuperabũdatia ſimił ſʒ
bonoꝝ coꝛpoꝛaliũ ẽ ſuperabũdtia ta

lis ꝙ hõ eã perſequẽs ẽ vł fit pꝛauus.

bi gtia comedẽ ⁊ bibere ⁊ in lecto ꝗ/
eſcere ſũt quedã coꝛporalia bona ha/

bẽtia ſupabundãtiã ⁊ exceſſũ ſic ꝙ bõ

marime comedes vel maxime bibense

vel quieſcẽs efficitur pꝛauꝰ ⁊ vicioſus

quare coꝛpoꝛaliũ delectationũ ↄñntiuʒ

eſt ſupabũdãtia fugiẽda ut mala.Hui
rationis ponit pꝛimo maioꝛem. ꝛemi
noꝛem ibi. Coꝛpoꝛaliũ ãt t pʒ per
exempla data. Eſt tñ ſciendũ ꝓpter

maioꝛẽ ꝙ bonoꝝ quedãuã ſũt ſic ꝑ ſe bõa
Hꝗ nullũ incremetu nulla intẽno põt ea
reddere mala vł ſupflua.ł ſupabũdan

nia puta pꝛudẽter viuẽ ⁊ deũ diligẽ ⁊

stuoſe agere. hb eni q;to magis ſũt au-

cta:tãto magis bona ⁊ laudabilia.

it eſt ipſoruʒ nõ eſſe ſuperabũd antiã
.i.exceſſũ ⁊ ſupertfluitatẽ.qꝛ nulłꝰ põt
exceſſiue vel nimis ſupabũdãter vł ſu /
pflue habere pꝛudẽtiã vł delectationẽ?

dei l otutẽ. nec ꝑ cõſequẽs delectatio/
nẽ pꝛopꝛiã iſtis.Sũt at alia bõa quoꝝ
põt eſſe minimũ icremẽtum exceſſꝰ ⁊

ſuperabũdãtia ſicui exẽpliſicaui ſupꝛa

æ per cõſequẽs delectatõ ↄſequẽs iſta
põt nimis ⁊c ſupabũdãdter augei. Cont
lbi Sed nõ neceſſarias Pꝛobat cõ

tiã:ſicut cu

be q? in pſcrutatioe ceiſcann
ſum opoꝛtet dice veru ſed ẽt opoꝛtet di

vVI

quuſionẽ tertiã. d. ꝙ bõ nõ ẽ pꝛauus p/
ſequẽs ſolũ neceſſariaſ ðlectatiõeſ coꝛ

poꝛales.⁊ iõ nec iſte neceſſarie ſunt
pꝛaue ꝙ ꝓbat. qꝛ illud quo gaudeẽt ali
qualit᷑ oẽs ẽt bom nõ ẽ malũ.ſʒ delec/⸗

tatiõe neceſſaria guadẽt: quar ipſa nõ
malũ.huiꝰ rõis põit minoꝛẽc.d.ꝙ oẽſ
homines cõiter gaudẽt .i. delectant᷑ in
pulmẽtiſ ĩ vino ⁊ i venereiſ:ſʒ ñ oẽſ ut
oʒ gaudẽt eis ymo pluſq; oʒz gaudent
aliqui. In triſitia o ↄrio mõ ſe hñt.
qm nõ ſolũ ſupabũdãtiã triſtitie ſugiũt

ymo generałr ⁊ toraluter oẽm. uius

c ẽ:qꝛ triſtitia ñ ſolũ ſupabũdãatie de

lectauõis ↄria ymo ↄriat pſeqnti ſuꝑ
abũdãtiam delectatiõis. In quocunq;

gradu pticipet delectationẽ. ⁊ iõ õis

pſequẽs delectationẽ fugit omnẽ triſti
t cuilʒ pti ł gradui delectarõis
ↄriã.Conĩ ibi. Qui aũt nõ ſolu.pꝛo
bat cõcluſionẽ quartã.p tñ intꝛoducit

eam. 2. pponit eaʒ ibi. Pꝛimũ qdẽ

ʒ5: pꝛobat ibi. . Et nõ ſtudioſu.] Dicit

ſcrutatiõe ſciẽtifica ñ ſo
cere cãm apparẽne falſi ꝓpter q; vide
batur eẽ veꝝ cũ enĩ appaꝛei rõnabile
1. rõnabilłr illud motiuũ ꝓpi ꝙ aliꝗd

nõ exiſtẽs veꝝ videtur eſſe veꝝ.tuc ꝗ⸗

dẽ facit nos magis credẽ vᷣo ꝙ opta/
muſ ſcire.iõ ꝑ nos dicẽdũ ẽ ⁊T ca mo/

ſtrãda ẽ ꝓptĩ q; coꝛpales delectatiões

vident᷑ eẽ elgibilioꝛeſ.cũ tñ ñ ſint ſup
b ãt dicit ꝙ cã ẽ. qm ab oibꝰ appetunt
ut medicie que ẽ cõcluſio quarta h ꝓp/

banda. Beiñ ibi. Lꝛumũ gdẽ oclu

ſionẽ intẽtaz ponit ⁊ exponit.d.qꝙ pꝛi

müũ dicẽdũ p nos ẽ ꝙ iõ corpales dele

ctatiões vidẽt᷑ eligibilioꝛes qm appe/

tunt᷑ vt medicie qm delectatio expellit

triſtitiã. ⁊ iõ ut delectatõe exiſtẽte me
dicina 2 triſtuias hõies ꝓpt declinã /

das ſupabũdtias triſtitie pſequũt᷑ de
lectationẽ ſupabũdãtem ⁊ ſpecialr ⁊

totaliter delectatoneʒ coꝛpoꝛ alẽ tãc;
matfeſtioꝛẽ vebemẽtioꝛem: qr vehe
mẽtes ſũt foꝛtioꝛes medicine 2 oeʒ in

Qitia v ppi b qruũt æ appetũt: qꝛ faci/
MNtin v Ppib qrit a appe ut E

IIBRO

ſit hõi apparere ⁊ videri eẽ pᷣicr ⁊ ex

Zriã triſtitiã.ſic iꝗᷓ ĩtelligẽda ẽ cõcluſio
iſta ꝙ delectatiões coꝛpales appetunt
ut medicie ↄ triſtitias ⁊ maxie vehe/
mẽtes tàqᷓ; efficatõꝛes medicie.Conĩ
ibi Et ñ ſtudioſũ. ꝓbat dictã cõcluſi
onẽ.p:ex nã delectatiõis 22 ex nã hõis
ibi.. Adhuc pſeqͥnte pꝛq ĩtẽdit ſic ar⸗/

guẽ.coꝛpał delectatõ appetit᷑ aut ut fi

nis ſtudioſꝰ vtuoſꝰaut ut aliꝗd m̃dici
nale valẽs ad finẽ ñ ãt pꝛmõ pp duo qͥ
dicta ſt Sð pꝛimũ qm coꝛpales dełctati
ões ſũt opatiões pᷣue nẽ qͥ facta ẽ pua
E ex natitate mala ł ex cõſuetudie ma/
la. .e.li.c.??ſcðʒ qᷓ;ſũt opanões nẽ ĩ
digẽt᷑.octaua.e.li.c.iq.meliꝰãt ẽ hẽre

ea ꝗbꝰ nã ĩdiget qᷓ; fieri.i.mutãi ⁊ t⸗/
dẽ ad illa h ãt accidũt ⁊ cõuẽiũt pfeciᷣ

quar̃ tał coꝛpał oᷣłctatõ ñ erit ſtudioſũ
ꝗd.niſi ᷣm accñs:appetẽt᷑ iꝗ coꝛpaleſ
ut medicie. hꝰ rõis ñ põit niſi ðſtructi
onẽ alt᷑ꝰ mẽbꝛi dĩſiõis pᷣſuppõite.No
ta iᷓ ꝙ finis ſtudioſꝰ ẽ ille g debet rei
iã pfecte ſicut ẽ opatio ſʒ hitũ tuoſũ.
qꝛ vtꝰ ẽ q bñ hñtẽ pficit.⁊ eiꝰopꝰbonũ
reddit. z.li. 2. c.:c.n. diſpõ pfecti ad
optimũ op ut..phᷣicoꝝ.finis ijᷓ ↄñs
rẽ iã pfectã ẽ ſtudioſꝰ.i.stuoſꝰ.fmmiſ ãt
ↄñs reʒ ĩpfectã ł ut ipfectã ẽñ pᷣtuoſꝰ
T nõ ſtudioſꝰ.ſic ãt ẽ ꝙ coꝛpał delectõ
FHʒ tactũ ł guſtũ cõſeqͥt coꝛpꝰ ut ĩpfec/
tũ ⁊ ĩidigẽs. ſiij.n.⁊ fames ſi᷑ ipfectio /
nes qdã ⁊ idigẽtie ſine ꝗbꝰnõ ðlectat
guſtꝰ.prurit at ⁊ ſtimłatõ carnis ſine
ꝗb ñ ðlectat tactꝰ ſüt qͥdã inãles diſ
põnes ⁊ cõplexiões hũoꝛuʒ gb acci
dẽtalit᷑ pũgũt coꝛpꝰ:quare tales ðᷣlec/
tatiões nõ ſũt ſtudioſe. Deiñ ibi. ad
huc pſeqͥnte. pbat eãdẽ cõc łoẽ ex nã
hõis:oñs quatuoꝛ ĩfirmitatũ gnã gbuſ
cõueĩt hõinẽ affici 3 q ölectatõ coꝛpa
liſ tãq; efficax medicia p̃bʒ aliquale re
mediũ.ſũt ãt ĩfirmitates iſte ociũ tedi/
oſum: laboꝛ iflamatõ v moꝛſus coꝛpiſ
cõſũptiuꝰ. peg oñdit remediũ delectati
õis pꝛimai.205 ſcoaz ibi. Et. n. mł/
tis B:3 ftiã ibi. Similr ãt. .: 3 quar
tã at. melãcolici ãt. Dicii pẽ ꝙ coꝛ
pales ðłctatiões pſecute ſũt ⁊ optate

tiõis medelã ceteris magis ꝓni.quaĩ

ab õib ñ potẽtib gaudẽ ⁊ ᷣlectãi ali
is puta mẽtalibꝰ delectatiõib ꝗ.ſ. nec
vacãt nec ĩtẽdũt miſi circa ſeſibilia. qꝛ
à bõ nõ põt viuẽ ocioſ õi ðłctatiõe pꝛi
uat ſñ maxĩo tedio ⁊ ãguſtia:iõ ipi ſi
bi ſĩ qᷓdã.i.appentũ pᷣpãt ⁊ pcurt
ut delectẽt᷑ coꝛpalr delectari ſpirituałr
neſciẽtes. qñ vo pcurãt ðlectatiões in
nocuas puta neceſſ aias ñ ẽ vtiq; icre
pabile.qñ ᷣo nocuas mẽti:ł coꝛpi tũe
pꝛauũ ⁊ ĩcrepabile pᷣ tñ faciũt qꝛ nec
ſciũt nec hñt alia in quib delectent᷑ ⁊
gaudeãt vebemẽter.quare cõuertũt ſe

dad iſtas:qꝛ vebemẽtes ſũt. 2 ibi Et

n. młts] oñdit moð remedij ſcöaz
ifirmitatẽ.d.ꝙ młũ accidit triſte ł triſii
tia ꝑꝑ nãzʒ infirmã laboꝛe qꝛ ſẽp labo
rat aĩal ĩ oꝑõibꝰoꝛganoꝝ ⁊ ſẽſuũ quiſ
hͥ fiat inpcepubiłr.qꝛ i aſſueti ſumus
vidẽ.n.⁊ audire fiunt cũ triſtitia: ut j5·
mones nãliũ phoꝝ teſtãt᷑.huiꝰ rei qtia
nã ĩ ↄnnuo laboĩ põiua idiget ⁊ appe
tit medicari ⁊ remediãi ꝑ getẽ ⁊ de-
lectationẽ. Nota ꝗ laboꝛis hui cam qꝗ
ẽ:qꝛ aĩal continue patit ⁊ a ſtatu ſuo
aliquałr variaf᷑ ut.S. ppᷣus ĩ pꝛicipio.
Itẽ nota ſignũ ꝙ oculus ñ põt diu ali⸗
viſibile iĩtuẽi ſine ömiſſiõe palpebeꝛ
⁊ clauſiõe oculi ꝙ ẽ ſignũ alicꝰ paſſiZDſ·
fatigatiõis ⁊ leſionis oꝛgani.vñ necei
ſe ẽ alñ geſcẽ ab opatiõibus extioꝝ ſe
ſuũ ꝙ vtiq; fit in ſomno.quare doꝛmiti .
one idiget. Certio ibi. SGimixr ãt ’ñ
dit tertiã ĩfirmitatẽ.d.qꝙ hõieſ ĩ iunẽuun
te patiũt᷑ ſimiłr: qꝛ pp augmẽtatiõem
q fit a calido ⁊ hũido diſponũtur ſicut
hõies vinolẽti ꝗ vini caloꝛe feruent ⁊
bumoꝛe madẽt: ⁊ iõ iuuenes calidi ⁊
hũidi ⁊ ĩ młto motu ac ntillatiõe caꝛ
niuʒ ⁊ hũoꝝ põiti ſũt vtiq; ad delecta

dicit ꝙ inuẽt ẽ ꝗd delectabile.i.incita

tiuũ ad delectationẽ.q? ibil melãcoli ⸗/
ci ãt. Oñdit quartã ĩfirmitatẽ dicens
ꝙ melãcolici ꝗſt melãcolici ſʒ nãʒ.i.
natiuitatẽ ſuã ł ſᷣm etatẽ.ł.acñtalẽ diſ

poſitionẽ:qꝛ h̊ oĩa eꝗpolẽt. iſti ĩq; ös

indigeẽt delectatiõis medicina z triſti/
tiã cõtinu qᷓ; patiũt᷑ qꝛ coꝛpꝰ eoꝝ ꝑp

li 4 gan
et ciſi
ficiſi⸗
Urenraie
litcelecan
ibs fuen
ſenchn.r
ſantitpan
lecanone
btules oe
nii nugoa⸗
iſcend
ſagpiton
güpnimapn
doconat
Reapsd⸗
erüſo
iyet ioe
neniter
er cötrari
gualitates
rio ciſtitun
eſoluno. e
ſperrl alia
ſeane veler
eſreauumidh
ſccii xelea
Aneetſania⸗
ninledeg
Gegamnatü
Ciſd ,
giiticͤclio
monoͤgil⸗
lituinhin
nianuleybi⸗
tninin
lünſtiͦern⸗
Uuigaſun⸗
iritinn
Uutüioparb

ſoqnilaſe

wacepta
ölegabiler⸗
waeepgai
Nedicinlin
ſlens lalia
ſiſnsn ſer

Sniiuän
nirnilienf
gm fü;
Mbir giänin
Wnefumänhue
wldeiönu
m1enedühein
.Ro lre
NNNeat i
mmat u. bin
ſgiq onltsinint
miſne mniin
l giſigins
11 konisgr
ſe boanötic
finſomne d
Tmoti Si

ſmni: g Punne
Gleig mndun
in nanli

ſ
1

io zütlinfait

eii anmat .

nirigrtttl

malã ⁊c acutã cõplexionẽ moꝛdet᷑ cõti
nue ⁊ cõſuit᷑ ⁊ hac ð cã tãqᷓ; oficiẽtes
afflicti ſemꝑ ſũt in rehemẽti appeti
tu remedij delectanõis.qꝛ triſtitiã hꝰ/
mõi expellit ab hõie ðlectatio ei ↄria
Lẽt delectatio nõ vria: ſʒ cõtingẽs dũ
tñ foꝛũ fuerit:qꝛ totã intẽtionẽ aĩe ad

ſe trahit.⁊ i!õ nullã aliã triſtitiã ꝑcipit

ſicut ẽt pari rõe foꝛtis triſtitia oẽʒ de/

lectationẽ coꝛꝛũpit ut.j.li.x.cet pꝑpp
5p tales hõies fiũt intẽperati et pꝛaui.
niſi magno conatu ſtudeãt ad vᷣtutẽ.eſt

ſt ſcienõ ꝙ hee quatuoꝛ infirmitates
cõſeꝗ pñt omnẽ hõinẽ. ł ſeper vł alqñ
qm pꝛima puenit ex cõditiõe amime qᷣ

oĩo conat᷑ compler̃ deſideriũ ſuũ.et ꝑ.
cõſeqᷓns delectari qꝛ ſᷣm Salomonẽ ð⸗
ſideriũ ſi cõpleat᷑ delectat aĩiam. ꝓuer.
iʒ: et iõ ociũ ⁊ ſibi tediũ triſtabłe.ſcòa
ꝓuenit ex cõplexiõe coꝛpoꝛis cõpoſiti

ex cõtrarijs hũoꝛibꝰ hñtibꝰ cõtrarias
qualitates.ʒ: ꝓuẽit ex icremẽto coꝛpo

ris cõſtitutiuo. 4 So ex decꝛemento

reſolutio. et iõ ẽ neceſſe omni hõi vel

ſeẽper vł aliqñ ad medicinale remediũ
recurrẽ delectatiõis.ſʒ h̊ põt fieri ma⸗

le.ſ.recurrẽdo ad ſuperabũdãtiaſ coꝛ

poꝛaliũ delectationũ vł bñ recurrẽdo
ag neceſſarias. vel ad delectationes

mẽtales de ꝗb dicit ſalomon ꝙ nõ eſt

vno mõ ꝙ illa ðlectabilia qͥ ſut ſine tri
ſtitia.i.nõ hñtia triſtabilia ſibi cõtra⸗/
ria nullaʒ hñt ſupabũdãtiã.i.ſuꝑflui/

tatẽ.alio mõ dicit ꝙ delectabilia que

p nãm ſuã et nõ ſᷣm accñs ſũt delecta/
bilia ipſa ſũt h.ſ.ſine triſtuia ⁊ ſine ſu
pabũdãtia. Intellige vᷣo ꝙ talia ſũt ð/

tutu opa.hᷣ at ꝓbat ex oppoſito ppo

ſuo.qm illa ſola hñt ſupabũdatiã.i.i ſũ
mo accepta ſuũt mala qͥ ꝑ accñs ſũt bõa
Slectabilia: ⁊ illa q p ſe ſt talia ĩ ſũ
mo accepta ñ ſũt mala.ſʒ delectabilia
medicinalia ſupiꝰ memoꝛata ſũt fʒʒ ac
cidens talia. delectabilia vero p nãm
ſuã ſũt ſᷣm ſe delectabilia:quar iſta ſũt

ſine ſupabundãtia. huiuſ rõis põit mi

norẽ in a ⁊ pʒ. Ad euidẽtiã aũt hᷣrõ5
ms ẽ ſciẽdũ ꝙ maioꝛ fudat᷑ ſup illa cõ

ſideratione ſecũdi topi.Si ſimpłr ad

ſimpliciter. ⁊ c. qm̃ illa tenet in hijs q
phſhlſe conſequũtur ⁊ nõ in his que p ac
cigdens.bi gtia.in ꝓpoſito biber̃ ꝗdẽ
ẽ qdam bonũ ⁊ delectari bibendo eſt

ẽt ꝙdam bonum. ſʒ iõ ſupabũdãtiam
habet ⁊ in ſũmo acceptũ eſt malũ: qꝛ

nãõ eſt per ſe bonũ. ſi enim bibeꝛe eſſet

per ſe bonũ:magis bibeĩ eſſet magis
bonum: ⁊ maxime bibere eſſe maxi/

me bonum. Intelligẽ vero iõ nõ habʒ
ſuperabũdãtiã nec ĩ ſumo acceptuʒ eſt
malu.quar̃ ẽ p ſe bonuʒ.ſicut.n. intel

ligere eſt bonũ Sic etiã magis intelli

gere eſt magis bonum et maxime in/
telligere ẽ maxime bonũ.quare tutſũ
opera qͥ faciũt.i.pficiunt actũ nẽ talis

.i. taliter diſpoſite p oᷣtutes nõ hñt ſuꝑ

abundãtiam cũ ſit per ſe bõa:ymo il/
lud ꝙ in alijs ẽ ſuperfluũ.puta extre/

mũ in hijs eſt optimũ.quar vᷣtus q;uis
ſᷣm rationẽ ⁊ ſubſtantiaʒ ſit medietas

tamẽ ſᷣm optimũ et bene ẽ extremitas
ut · S. li.c. .Coni ibi.. Mõ ſẽꝑ autẽ

Seclarat ſextam cõcluſionem.ſ. na

tura bumana non ſemper põt eadẽ de
lectatione:vel eodem delectabili de/
oblectamẽtũ ſuper coꝛdis gaudium.,.
CLConf ibi. qꝙ aũt ſine triſtitia] ꝓbat
quitã cõcluſionẽ. p-ãt ꝓpõit eã dupiłr

lectari. Hicit ergo cum ſuper luitate
negotiatõiſ ꝙ nullũ idẽ obiectũ poteſt
ſemper eſſe homini delectabile. Cuiuſ
cauſa eſt et ratio. qꝛ natura hominis
ſeu noſtra non ẽ ſimplex nec ſimplicit

ti. vłr manet. Sed ẽ aliquid puta. aĩa

et aliquid alterum pꝛeter animaʒ pu/

ta coꝛpus ſecunduʒz ꝙ coꝛpus ſunt coꝛ

ruptibilia omnia hominis indiuidua:

et ideo ſi quãdo delectatur anima ſe
cumdum ſe aliq delectabile coꝛpoꝛale
agat in parte ſenſuiua.ſ.iĩ inferioꝛi na

tura: tunc h erit alteri.i.ſuperioꝛi na⸗
ture pꝛeter naturam.i. diſconueniens

et per ↄñs triſte. Si vero delectatio

equet triſtitiã et ecõsſo.i.ſint equalia

tiũc nec erit triſte nec delectabile totuʒ

ſim? acceptũ ꝙ opatũ ẽ ad min ʒ ap

parẽtiã v b mõ ceſſabit p: delectatio.

quaĩ nullo mõ põt hõi ſẽꝑ cõtinuãi ea

dẽ delectatio ꝓpt diuerſuatẽ ſuaꝝ ptiũ
Coni ibi. Quare ſi huiſmõi] pꝛobat
ſeptimã cõcluſionẽ.ſ.ꝙ deus ſẽp eadẽ
delectatiõe ſimplici delectat᷑. arguit ꝗ

ſic.cuiuſcũq; na ẽ ſimplex ⁊ imutabi
ei ſemꝑ inerit vna ⁊ eadẽ actio delec/

tabiliſſima.ſʒ ði nã ẽ hꝰmõi quar̃ ⁊ c.
hui rõis põit p:ᷣ maioꝛẽ ⁊ pʒ.ꝛcõclu
ſionẽ ibi. ꝓpter ꝙ deus Tertio ibi.
LMHõ.n.ſoluũ Circa maioꝛẽ t remouʒ
dubiũ.d.ꝙ nõ ẽ dubitãdũ an oꝑpatõ ⁊
delectatio poſſint eẽ ſine motu. qm̃ nõ

ſolus mot ẽ oꝑatio:ymo ⁊ imobilitaſ

.i.eſſẽtia ĩmobił ẽ opatio vera:necnõ
⁊ꝓ delectatio magiſ eſt in quiete.i.ſine
motu qᷓ; ĩ motu ł cũ motu.Eſt ãt ſcien
dũ p: ꝙ ſicut cõpoſitum dicit duplicit
vno mõ cõpoſitũ ex aliquibꝰ ut totũ ex
ptibꝰ.alio mõ cõpoſitũ alicui ut ꝑs ꝑti
Ita ꝑ oppoſitũ aliꝗd dicit᷑ eẽ ſimplex
duplicit p.mõ qꝛ no põt cõponi ex ꝑu
bus:alio mõ qꝛ nec alti ꝑu.vtroq; aũt
modo ſimplex ẽ nã diuma.2. ſciẽdum
ꝙ ex h̊ nã diuina ẽ ſimplicit᷑ imutabiliſ
qm̃ oẽ mutabile ẽ cõpoſſibile cũ foꝛma
que ẽ terminus mutationis ⁊ ſ̃m qᷓ;
fit mutatio ut demõſtrat᷑ peppicoꝝ.ʒ.
ex his ſequit᷑ ꝙ opatio ⁊ delectatio nẽ

diuine vna ⁊ eadẽ einałr ⁊ iuariabixr

ꝑſeuerat.⁊ iõ quið dijs oĩs vita beata
ut. j. li.x.c.xꝰ qꝛ ſicut bene habere ⁊
delectari accidii hõibus modico tẽpoĩ
ita incõpabiłr meus ineſt deo ĩ toto et᷑
no.ut u.metaphi.Con ibi.. Trãſmu
tatio ãt] ꝓbat cõcluſioneʒ octauã.ſ.q;
tranſmutatio aliqua ẽ delectabiliſſima

nẽ male ⁊ coꝛꝛupte ⁊ pꝛimo ſʒ poetã

ꝓponit eã.d.ꝙ ſᷣm dictũ poete homẽi
mranſmutatio ẽ ꝗd dulciſſimũ.i.ðᷣlecta
biliſſimũ oĩuʒ eoꝝ ꝗ delectat hõinem.
h ãt accidit ꝓpt᷑ malinã qᷓ;dam.2? ibi.
MAuẽaðm eniʒ ſcòum nãm pbat eã
.d.ꝙ ſicut eſt de hõie ⁊ volutate hõis.
ſic ẽt de nã hõis vel alterius aĩ alis. ſʒ
ſic et d hõie ⁊ eius volũtate ꝙ hõ vł

volũtas hõis cito traſmutabił ẽ maluſ

ſic ꝙꝓꝓpt malitia ẽ ꝓnus ad tranſmu⸗/

tationẽ pꝛopꝛiã.quaĩ ſic erit vłr ð nãa

q traãſmutatlõe idiget ꝙ ipſa erit mala
ſic ꝙ ꝑꝑ malitiam ꝓna ẽ ad huiuſmõi

trãſmutationẽ ⁊ ad ↄñiẽ ðᷣłctation?:

quare iał nã nec ſimplex ut dina nec
ẽ epyekes vt valde bona.huiꝰ rõisp /
miſii cõcluſiouẽ p: ⁊? aũt ponit mino/
rẽ ibi. Quẽaðm] cũ nota ſumilitudis
vnde trahit᷑ maioꝛ.ʒ infert cõcluſionẽ
iteꝝ implicite ibi Et nã ꝗ? cõfirmat
ibi..MHõ enim. ſvliio vo epylogat ibi
Le cõtinẽtia. 8Zicẽs ꝙ de cõtinẽtia
⁊ incõtinẽtia ⁊ de delectatiõe ⁊ triſti
tia dictũ ẽ quo ad tria.ſ.ꝗd eſt vnũqq;
ipſoꝝ ⁊ qualr aliqð ipſoꝝ ẽ bonũ ⁊ ʒ:
quałr ipſoꝝ aliqð ẽ malũ: quaj reſtat
ut iã in ſequẽtib libris.ſ.Sð.⁊.. dica
mus de ãicitia.Eſt ãt ſciendũ pꝛ ꝙ iõ
malus hõ ⁊ mala volũtas ⁊ mala nã
ẽ cuo tranſmutabił ꝓnitatẽ habẽs ad
tranſmutationeʒ qꝛ in õt tali ſunt duo
cõtraria.ſ.ad diuinũ ex pꝛimeua incli
naiiõe nẽ ut.õ.c pximo ⁊ iſtud incli/
nat ad bonũ ꝓpꝛiũ nãlit᷑ cõueniẽs tali
nẽ ut. j. li. x. c. Et ẽ aliud ↄriuʒ.ſ.ma
litia ⁊ mala diſpõ ſupaddita q pueriit
⁊ mẽtiri facit circa pꝛincipia pꝛaciica
ut. . li. o6ecei? hᷣ malitia inclinat ho
minẽ ad malũ hõis ſimplicit᷑ quis in
clinet ad bonũ appẽs ⁊ ſibi viſũ ut.j.
li: c. . huius rei gtia b duo vria tra
bũt ad optata:bᷣ ꝗdẽ huc illud vo illuc
quẽaðʒ diſcrepãtia ut.j.li .c..quaĩ

hõinẽ manẽtẽ ĩ ſtatu nãli maliiia tra-

bit ad innãlẽ põitũ ĩ ſtatu inãli nã co
nat᷑ ipſũ trahẽ ad nãlẽ ⁊ hᷣ ẽ cã hiuus
iſtabilitaſ̃ ⁊ viciſitudis quare mali ad
ſe ipſos nihil hñt ãicabile ⁊ ſẽper re⸗
plent᷑ penitudine ut.li.6cx ſcðo ſciẽ
dũ ꝙ iõ p oppoſitũ bonꝰhõ nõ ẽ facilt
Fʒ volũtatẽ trãſmutabił.qꝛ nã ⁊ diſpo
ſua tẽdũt ĩ idẽ:⁊ iõ circa nihil hũanoꝝ
bonoꝝ ẽ ita cõſtãtia ſic circa vᷣtutes ⁊

eaꝝ opa ut.õ. li.i.c.iꝗ.ʒ: vo ſciẽdũ ꝙ

lõ trãſmurtatõ ẽ ðlectabił nẽ coꝛꝛupie.

dq de ad qð ꝓmi ſumꝰẽ ðlectał ile nob

ſʒ vt viſuʒ ẽ ad traãſmutatiõeʒ ꝑp ma

ncipit lid̊ octauu? Lectio i⸗

uiltetfel
vednictaß⸗
iſbait nact
yphemo 1

4

amnanaſi
gei heeleg

fcänieg

Upcklami

i cuntarne
tteqel
(caddeddn

Reihlabi
pſtboönn
ſire agedod
fepſingula
ſe o ſippot

yhiſa me
Mderitin

ſreſic ce
loazibt.4

ibiaog

camib
lpöſüä
gli znsſta
babit ici⸗
lilboror i
ſſigcg
Nſlmngsren
lairnn
güricn
luſninpin
Keentnsſine

Apleneceſtar

he ntalir⸗

egiliger

hopibiß men
obuſtsgäre
fnodl. gui
llttcöctuſio
Endinine
Usptel di

iul
ini
tn

inae

ſöez
unmm,
mumds

☚

cnnn

on.

döettii
dtning
ni,
Guaiſeie
149,
Pgi
mlni
ibebisd
aüſm
uumenuntl
Hiſudind
nin
uigun

gunadn

dinclnate
ciqusn
birſün,
illud ol

Maliak

ODSTh ð aͤlci/
tia. In pcedẽti
bus libꝛis egit ð̊
virtute moꝛali t
intellectuali: de
continẽtia ⁊ in/
continentia: de

—

mollitie perſeuerãtia Hic conĩ agit

de amicitia p? aũt pᷣmittit ꝓppemium.
2 ſubdit tractatuʒz ibil Dubitatur at]
In ꝓhemo ãt ꝓpbat ꝙ i moꝛali phia
de amicitia ſit agẽdũ.Et ĩtẽdit ſic ar/
guer. hic eſt agẽdũ de oĩ eo ꝙ ẽ uirtus
uł cũ uirtute ꝙ ẽ neceſſariũ bonitati ui
te ꝙ eſt familiare:ac ſociale ꝙ ẽ ſalua
riuuz ciuitatũ ac politie ꝙ ẽ ↄſecutiuũ
iuſtitie ꝙ eſt obiectũ philophilie.ſʒ ãi /

citia ẽ huiuſmõi: quare hic ẽ agenduʒ

de ipſa.hui rõis põit p:cõcluſionẽ.d.
ꝙ pit ſᷣ cõtinendo mẽoꝛata ſequit᷑ ptrã
ſire agẽdo de ãicitia.2 declarat mino/
rẽ pꝑ ſingulaſ ptes ibi.. eſt.n. Stꝰ Imaio
rẽ vᷣo ſuppõit tãq; euidẽtẽ. qm illa.vj.
in pᷣmiſſa maioꝛi accepta ðbẽt tractãi

2 ↄſiderãi ĩ moꝛali phia. clarãdo o

minoꝛẽ ſic ꝓcedit.ꝙ pꝰpõit ꝑtẽ pꝛimã

2 ſcoaz ibi. adhuc maxie 3 tertiaz

ibil Mã quoq; 4e quartã ibi.videt᷑
ãt ? quintã ibi et ãicitie. cõ: ſextaʒ
ibi. Mõ ſolũ aũt. Dicit ꝗ̊ p: ꝙ ãicitia
qdã stus vł cũ tute.h at diſiũctiuap
babit᷑.j.vbi oñdet᷑ ꝙ pfecta ãicitia ñ ẽ
niſi bonoꝝ ⁊ ĩ ᷣtute ſimiliũ.e.li.c.x.
L. . li. 9.c. 9. que ãt pars hui diſiũcti
ue ſit magis vera:videbit᷑ ĩ qe.Cont᷑
ibi Adhuc maxie. declarat ſcoã ptẽ
d. ꝙ adhuc ãicitia videt᷑ maxie eẽ ꝗd
neceſſariũ in vita ſuple bona.qꝛ nulluſ

eligeret viuẽ ſine ãicis hũs reliqua bo

na vite neceſſaria q; viuẽ cũ ãicis. ãt
ipe ꝓbat tali rõe.illud ẽ neceſſariũ vi/

te ꝙ ẽ eligenð ⁊ neceſſariũ diu itib
inopibuꝰ iuuenibꝰ ⁊ ſeioꝛibꝰ:debilib

⁊ robuſtis adoleſcẽtibꝰ.ſʒ ãiciia ẽ bu
iuſmodi. quaĩ ⁊ c.huius ratiõis pꝛe/
miſit cõcluſionẽ:⁊ ꝛſubdit mioꝛẽ ibi.

LEt. n. dittatibꝰ Et declarat eã p ſin/
gulas pteſ. dicit ꝗᷓ̊ q;tũ ad pꝛimã ꝙ ãi /

citia ẽ neceſſaria dittãtibꝰ.i.diuitibꝰqꝛ

Jfuabii

VIII

videt᷑ maxie opꝰ eẽ. qꝛ dites poſſidẽ
tes pꝛicipatꝰ ⁊ potẽtatus.i.ptates ha

beãt ãicos qꝛ nulla vtilitas ẽ tak böe

foꝛtune ablato bñficio qꝛ põt fieri ꝑ ta
lẽ ꝓſperitatẽ foꝛtune ꝙ ꝗdeʒ bñficiuzʒ
fit maxie ⁊ laudabiliſſime ad amicos

dãtia q;to maioꝛ tãto ĩſtabilioꝛ. Sic ꝗ
pʒ ꝙ diues ãlcis indiget ꝑp duo. ſ. pp
bñ agẽ:⁊ bene vti diuitijs ⁊ ꝑp ſaluat
æ cuſtoditr̃ ditias. Motãdũ ãt ꝙ boeti
exptꝰ ĩſtabilitatẽ bõe foꝛtune cõquerit᷑

de ãicis impꝛudẽtibꝰ:ꝗ ꝓpi foꝛtunam

eũ eẽ felicẽ iactauerãt.d.Quid me fe/

lnceʒ tociẽs iactaſtis ãici. QAum cecidit

ſtabili nõ erat ille gradu. de ↄſolatiõe
li.i.metro primo.q;tũ ad ſcðaʒ ptẽ di/
cit ꝙ in caſu mopie ⁊ in religs infoꝛtu
nijs hõies exiſtimãt bẽre refugiuʒ ad

ſolos aicos.Ex quo pʒ ꝙ ãicitia ſit ne

ceſſaria ĩ opibꝰ pp releuamen miſerie
ſue. Quãtũ ad ttiã ptẽ dicit ꝙ iuuẽibuſ
ſũt ãici neceſſarij ad ĩpeccabile.i.ad
vitã ducẽdã ſine peccato. Juuenes.n.
ſũt ad voluptates ꝓni ⁊ cõcupiſcẽtijs

pleni. pꝛudẽtia vero vacui. Et iõ taq;

idocti indigẽt ãico pedagogo cinueru
ditõe pᷣſeruent᷑ a peccato. QAuũtũ ad
quartã ptẽ dicit ꝙ ſenioribꝰ ſũt ãlci ne

ceſſarij:tãqᷓ; Suitoꝛeſ ad famulatũ quo

ſenect indiget. Quãtũ ad quintã dicit
ꝙ patiẽtib defectũ actiõis.i. debilib⸗
ſt᷑ ãici nccãij ꝑꝑ debilitatẽ adiutoꝛiʒ

ſuſcipiẽdi a viribꝰ coꝛpis ppꝛij. Iſtoꝝ

ãt idigẽtia reduci põt ad ĩdigetiã ſeni

oxꝝ ⁊ ad ĩdigẽtiã ĩopũ. qtũ ad ſextã p

lẽ dicit ꝙ ãici ſi neceſſarij hijs gſt i a⸗
doleſcẽtia ñ ſolũ vt retrahãt᷑ ab actõibꝰ
mal ſʒ ut puocẽt᷑ ad actõeſ bõas.vide
mꝰꝙ duo ĩ qd vẽiẽtes ⁊ viuẽtes:⁊ ſibi

ĩuicẽ cõicãtes ſi potẽtiores ad bñ ĩtelli

gẽ ⁊ bñ agẽ qᷓ; duo abiuicem ſepati.

Con' ibij nã quoʒ ꝓbat ꝙ ãicitia ſit

qd ſociale ac failiar. bᷣ ãt phat tpłr. p⸗

qꝛz vĩ eẽ nãtr aggẽitũ cuilʒ gůãti ⁊ p-

pagati eẽ cõgenerale.ũ ſolũ int hoies
ſed inter volatilia ꝗᷓ ſt congeneralia.
ut grueſ et ſturnelli v int pluria aiĩalia

e tał dĩtiaꝝ abũdãtia nullo mõ
æ ſaluabit᷑ ſine ãiciſ.qꝛ tał abũ

—

ſicut apes ⁊ forĩce ⁊ inter hõieſꝗ ſũt
adinuicẽ vnius gẽtis. videt᷑ ꝗ̊ ex nãli
inclinatione ad gregẽ:ꝙ amicitia ſᷣm
empeð.cõgregãs ſit quid familiat̃ ac
ſociale.2* ꝓbatur ið ex philãtropia.i.
ex amoꝛe hominũ que apᷣ latinos vo/
catur hũanitas. Et dicit᷑ a philos ꝙ ẽ
amor ⁊ tropos ꝙ eſt hõ. quaſi amoꝛ
hõinũ:qꝛ maxime i hominibꝰ grex hʒ
locũ pꝛo eo ꝙ nos laudamus homineſ
philatropos.i.cõitatis hominũ ama/

toꝛes tales ſũt maxime apti ad ſocieta

tem ⁊ familiaritatẽ quibus ſũt ↄrij ⁊
mõ viuendi homines ꝓterin ⁊æ ptina/
ces qui grece dicuntur ycirogmones
S. li? 7eceiʒ: 3. patet idẽ ex dirrectio
ne itinerũ.qꝛ videtur oĩs hõ õi hõi ſe
hẽre in familiare aial ⁊ amicum ĩ er
roribus itineruʒ. qꝛ quãdocũq; aliqs
errans in itinere interrogat aliũ ſciẽtẽ
libenti animo docet eũ.et ſi quis iſtud
negaret homini nõ putaret᷑ hõ Cont
ibi Nidetur aũt. Pꝛobat ꝙ aicitia
ſit ſaluatĩa citatũ·dicit ꝗ̊ q amicitia vi
detur cõtinere ciuitates in ſtatu ſuo q;
apparet. qꝛ legispõitoꝛes ⁊ ciuitatũ
rectores magis ſtudẽt circa amicitiaʒ
inducendã qᷓ; circa iuſticiã. Ydẽ.n.iu⸗/
diciuʒ eſt apud legislatoꝛes de cõcoꝛ
dia ⁊ amicitia.qꝛ cõcoꝛdia videtur ee=
ſimilis aicitie ⁊ nõ ĩmerito:qꝛ cõcoꝛ⸗/
dia eſt vnũ amicabile ut.j. li?ι

legiſpoſitores maxime appetũᷣt ꝓ ſalu

te ciuitatiſ cõcoꝛdiã. ⁊ maxime expel
lũt eis inimicã cõtentionẽ. quare dici
tia maxie videt᷑ ſaluare ciuitates. Eſt

aũt ſciendũ ꝙ iſtud ſupponit.2? politi

ce vbi ꝓbatur ꝙ ꝓpter amicitiã indu/
cendã vxoꝛes nõ debent eſſe comuneſ
ſed ꝓpꝛie.Con ibi.. Et amicis ..e
clarat ꝙ amicitia eſt cõſecutia iuſtitie
⁊ h dupłr pꝛimo ꝓpi indigentiã quia
omnib“ hominibu⸗ cohĩtantibus ami
cis exũtibus nil opꝰ eſt iuſtitia. hõies

aut iuſti exiſtẽtes idigẽt dicitia. Scõo
ꝓpter decẽnam.qꝛ iuſtoꝝ hominũ ma 4A
xime intereſſe videt᷑ eẽ qicabile. ſt

& notaãdum ꝙ vbi inter oẽs cobabitã

tes eſſet pfecta ãicina.nõ eſſet neceſſa

ria iuſtitia iõ qꝛ perfecta ãicina facert
res qicoꝝ comunes q;tũ ad vſuzʒ ut·2
politice.quare tũc non haberet locum
commutatio nec lis nec vidicatio nec
per cõſequẽs iuſtitia.2: nota ꝙ iõ iuſti
tia indiget amicitia: qꝛ nullus per ſe
ipſuʒ eſt ſibi ipſi ſufficiens ut pbat p.
politice.nec põt oĩa ſibi neceſſaria ha
bere ab alijs per viã iuſtitie: qꝛ nuqᷓ;
eſſet finis appꝛeciationũ ⁊ eſtimatio/
nũ:quare in multis indiget ut hẽat ea
que ſut pꝛoximi ꝑ viã amicabibł gratie
Tertio nota ꝙ iõ iuſtoꝝ intereſt ãici/

tia.qꝛ iuſtitia eſt alienũ bonũ.ut.õ.liꝰ

J.c. 3.⁊.c.xi cõicatõ aũt bonoꝝ ẽ effe
ctus amicitie nt.j.li.q.c.a.quajr iuſto
ruz intereſt ãicitia.Cont ibi. Mõ ſolũ
aũt. ꝓbat ꝙ amicitia ẽ quoddã bonũ

tãq;ᷓ obieciũ philophilie.ꝙ interpꝛera

tur amor ãicuie. Dicit & ꝙ aicina vio
tur eſſe nõ ſolum quid neceſſaꝛiũ hõi:
ſed ꝙdam bonũ habẽs in ſe rõnẽ boni
ꝙ ꝓbatur:qꝛ cuiuſcũq; amoꝛ eſt bonuſ
⁊ laudabilis ipſu eſt bonuʒ habẽs ra/

tionẽ boni. Sʒ amoꝛ aicitie laudabił

eſt ⁊ bonus:quare ipſa ãicitia ẽ qdaʒ
bonum hñs rõnem boni. hunus ronis
pꝛemiſit cõcluſionẽ· ſcòo ſubdit mino
rem. d. ꝗq nos laudamus homines phi
lophilos.i.icoꝝ ⁊ amicitie amatoꝛeſ

Et philophilia videtur nobᷣ eſſe de nu

mero bonoꝝ.Et ꝗdã ð niĩis exiſtimãt

ꝙ amici ⁊ viri boni:ſint idez ſic q om

nes viri boni: ſũt amici et omneſ ami
ci ſunt viri boni.¶ Hota vero ad eui
dentiã maioꝛis:ꝙ nullus amoꝛ rei vti
lis vł rei delectabił eſt ſᷣm ſe laudabił
ſʒ ſolus amoꝛ bõi honeſti.qꝛ rez vnilẽ
nõ amamus pꝓpter eã. rẽ vero delecta
bilẽ nũqᷓ; pꝛeciſe amamus niſi ꝓpter
cõcupiſcẽtiam. Rẽ autẽ honeſtã ama
mus ꝓpter ipſã:quare iſte ſolus amoꝛ
eſt laudabił. WRerio 2

mium ſubdit tractatũ in quo
pꝛimo recitat alioꝛum ſñtias
Secũdo pꝛopꝛiaſ ibi.. Foꝛte ũt vtiq;

Abitat᷑ aũt.⁊c Poſt phe

Gupiniͦ
Aibqnenn.
is, zeli
Eülu
Areigii/
aieftitti

gtitiſnt
ſvawagfir
ſemuſiſoci

Konniſimi

ni gdcdl
üiſünca. ad
Ndsi
es ee adit

ſs. itiqtoes

erpefue a
Kaeaultatſiti
(tia. Olaltj

telig ſipius
iy noniua nii

ſhhes poeta /e

Miiuldi⸗

üiöür dirtet

6önechine ni

— —

inirnelein

tateſuiad ve
amurirüinfn
lnischittopi
Gkeris t cöno

foptinimnon

wrnwiigubu

blſerenb4

Unroiefienit a

ullti ſizi
Aamnſciggi

Gienet gonin
idiemeinſte
eippennie
nhliucymns
t Gnalbo nei
oppornärſ
bei chſoe⸗
Uinina D

N
wimig
lst
ummi⸗
lſtftonen D
. iuſt in

=
☛ =

4

4
P

B

ſ

=Se

4

4

=–

tsmnugenti

lmünmiig

e n ſ
ng
emqndpeckii
Ciſcicz anmin
icktbenn
landemr nuan
n boniſin igin⸗

4
*

abketin t

böähwntn.

p ii. ſ
. Niaibeni
(Waanon

tair
CTR 4 4
pſeolal ln⸗
uſſbil ſari

3
,

VIII

Eirca pꝛimũ recitat pꝛſñtiaſ hõinñ mo
ralit loquẽtiñ.2? nalii loquẽtiũ ibil et
de hijs. 3?dicit eẽ relinquenda nãlia
ibi..MHaãlia Heẽ itẽdẽda moꝛalia ibi.
AQuecũq; ãt łJ.? oñdit nalit᷑ loquẽtes
lſeuit᷑ deficẽ ibi. Anã qdẽ Dicii ꝗ̊ p.
ꝙ de ipſa ãicitia dubitãt᷑ nõ pauca qꝛ
quidã ponunt amicitiam eẽ ſimilitu/
dinẽ q;dã ⁊ ponũt ãicos eẽ generalit᷑
oẽs eos ꝗ ſũt ſimiles ad ꝙ allegãt p⸗
uerbium ſapiẽſ quo dicit᷑. Oẽ aĩal dili
git ſibi ſimile. Sic ⁊ oĩs hõpximũ ſibi
oĩs caro ad ſimilẽ ſibi cõiunget᷑ ⁊ oĩs
hõ ſimili ſui ſociabit᷑ ccle.iʒ: Dicũt
aiſti omnẽ ſimilẽ ire ad ſimilem · ſicut
colonũ ad colonũ ⁊ qcũq; talia ad ſi/
bi ſimilia. qð ãt ex ↄrietate dicũt ↄri
uʒ dicẽtes figłos ⁊ oẽs ſibi ĩ officijs ſi
miles eẽ adiuicẽ ↄrios iuidos ⁊ emu
los.iſti ãt oẽs ſequũt᷑ motiua moꝛalia
ut pefacie appet.Conĩ ibil Et ð hbijs
Mecitat ſñtẽtiaſ nãlit᷑ loquẽtiũ de ami
citia. Picit ꝭ ꝙ de hijs opiniõibꝰ reci
taf᷑ aliq ſupius.i.alti ⁊ pfudiꝰ⁊ nãliꝰ
.i. p motiua nãlia ĩquirũt. Dixit.n. eu
ripides poeta terrã exſiccatã ðſidera
re pluuiã hũidã.q.amans ⁊ appetenſ
ſuũ Zriũ ⁊ dixit ẽt celũ venerabile ĩter
oẽs machine mũdiał ptes cũ ẽ imple/
tũ pluuia:uelle in trã ſiccã cadẽ.i.hũi/⸗
ditatẽ ſuã ad terre ſiccitatem tãq; ad
amatñ ↄriũ infundẽ.eraclituſ ãt ppᷣus
tenẽs cu iſta opiniõe dixit õe vↄriũ eſſe
cõferẽs ⁊ cõmodũ ſuo ↄrio.⁊ dixit fie
ri optimã armoniã ĩ ſonis:ł optimã p
poꝛtionẽ ĩ quibuſcũq; mixturis ex re/
bus differẽtibꝰ ſibi Zrijs. Et vlteri
dixit oĩa fieri ⁊ ad eẽ deduci ᷣm Zrie /
tatiſ litẽ.ac ſi ↄrietaſ ſit õtũ reꝝ amoꝛ
vł amoꝛiſ c. gdã ãt opinãt᷑ ⁊ dicũt ex
Zrietate ⁊ ex opiniõe ↄria hijs.ſ.euri
tiai æ eraclitoſicẽ ẽpedocles.d.qꝙ ſimi

le appetit ſimile. Hota o ꝙ duplex

ſimiluuudo vna qꝗdẽ vniuocatiõis. ſicut/

albi cũ albo medici cũ medico altera
vero ꝓpoꝛtiõiſ.ſicut actiui cũ paſſiuo:
vk ẽt ſocij cũ ſocio:vᷣm hᷣ ſcito ꝙ vnis

ſalit ſimilitudo ꝓpoꝛtiõis ẽ cã ⁊ pꝛin/

cipiũ alcitie. ſimilitudo vo vniuocatio /
ms nũq; niſi ꝓ q;to interdũ ᷣuatur in

ea pꝛopoꝛtio equalitad: qᷓ aliqũ reqri
tur ad amicitiaʒ ſocioꝝ ⁊ erariorũ ut

.Jj. vivebit᷑. Coni ibi. Maturalia dicit
ꝙ nãlia motiua qõnũ de icitia mouẽ⸗
darũ relinquat᷑. qꝛ nõ ſũt ꝓpꝛia pᷣſenũᷣ

intentõis.nos ãt h̊ͥ ⁊ vbiq; ſciẽtijs de
bemus ꝓcedere ex ꝓpꝛijs ſicut viſum

ẽ pꝛimo poſterioꝝ.onĩ ibi quecũqʒz

autẽ. dicit ꝙ h̊ intendamus. Quecũ

qꝙ ſunt bumana ⁊ ad moꝛes ⁊ paſſio/
nes hõinũ conueniẽtia.puta vtꝝ inter

omnes qualeſcũq; ſint poſſit eſſe ami⸗
citia. an ſolũ inter bonos ſic ꝙ non ſit
poſſibile homineſ exi

vł fore amicos ⁊ iteꝝ utruʒ ſit tantum

vna ſpeties amicitie an ſint plures.
Lonſ ibl. Ana quidem Qſtẽdit nãa
liter ſoquentes de ãicitia leuit deffice

.d. ꝙ quið naturales exiſtimãtes vnã
ſolã eẽ ſpetiẽ amicitie crediderũt bᷣ ex
leui ⁊ nõ ſufficiẽti ſigno arguentes ꝙ
quecũq; recipiũt magis ⁊ minus ſunt
eiuſdẽ ſpetiei. Omnis ãt ãicitia b mõ
recipit magis ⁊ minuſ.i.cõparatur ſe

cundũ magis ⁊ minꝰquia dicit ꝙ iſte

magis amat pairẽ qᷓ; fratrẽ.quar̃ oẽs
amicitie ſunt eiuſdẽ ſpeciei ᷣm eos. ſʒ
b̈ eſt ſignum mimis inſufficiens.qim̃ æc
za que ſunt altera ſpetie h modo reci-
piũt magis ⁊ minus.Sicitur enim ꝙ

roſa eſt pulcherrimus floꝝ ⁊ bõ opti-⸗

mus aialium. SZicit ergo vlterius ꝙ ðᷣ
iſtis diffiniẽtibus nãlibus dicendũ eſt
ſuperius.i. altius ⁊ profundi ſecũdũ
naturalem phbiloſophiaz: ⁊ iõ iſtud re
uertatur ad./ phi. vbi de iſtis compa
rationibus agitur. ¶ Tectio 3:
. ꝛte autẽ vtiq;. Mecitatis
alienis ſententijſ de amicitia
hic ponit pꝛopꝛiam ſic pꝛoce
dens ꝙ pꝛimo mueſtigat amicitie diß

finitionem. 22 de amicitia tractat Fʒ di

uiſionez eius quadꝛiplicẽ ibi differũt
aũt h LZertio docet eius conſeruatio/

„₰

nem ⁊ diſſolutionẽ ibi.l t᷑minis vtiq;

exiſtentibus amucinjs.cfi. Circa p

ſtẽtes malos eſſe

N

êYò

LIBRO

mũ vero pꝛo inveſtigatiõe diffininõis
pᷣmittit.⁊.concluſioneſ pꝛeãbulas ad

diffinitionẽ. ſcòm infert ipſã ibi.. Oʒ

bene.] Pꝛima cõcluſio eſt de diuiſi
one amabił generałr accepti. 2? de di

uiſione amabilis accepti per modũ fi /

niſ ibi. Nidebitur aũt ʒ de amabili
ſimpliciter ⁊æ determinate accepto ibi
LAtrũ iꝗ. 4 de amabili in exñtia
⁊ in apparentia ſũpto ibil Amat ãt.
? de amatione inanimatoꝝ ibi.. Tri
bus ãt.e de amatione aĩatoꝛum nõ

redamantium ibi. Aolentes aũt 2

de amatiõe readamãũãtium aĩatoꝝ ibi.
Ael apponẽdũ Picit ꝗ̊ pꝛimo ꝙ foꝛ
te.i.certe fiet nobiſ manifeſtũ id ꝙ qͥri
mus de ãicitia cognito amabili ꝙ eſt
obiectũ amicitie:qꝛ nõ omne ꝙ eſt vi⸗/
detur amari.ſed ſolũ id ꝙ eſt amabile
⁊ iõ iſta cõcluſio ſit nota cuilibet:q õe
amabile eſt vel bonũ:vel delectabile:
vel vtile.hᷣ aũt cõcluſio q;uis nõ pꝛo/
betur/h̊ pꝛobari põt ex oppoſito.quia
quot moð dicitur vnum oppoſitorũ tot
moð dicitur ⁊ reliquũ.pꝛimo topicoꝝ
ſed odibile ⁊ fugibile oppoſitũ amabi
lis dicitur tripliciter.ſ. malũ ↄ moꝛes
triſte appetitui æ nociuuʒ alicui ut.õ.
li.2 c? terno.vbi etià h diſio amabił pi
ponit᷑.quaꝛe ⁊ amabile dicitur tꝛibus
modis oppoſitis.ſ.bonũ ⁊ delectabile
⁊ vtile.2? concluſio eſt ꝙ amabilia ꝑ
moð finis ſũt tm̃ duo.ſ.bonũ ⁊ delec-
tabile.quã ſic ꝓbat ibi. ANidebit᷑.d.
ꝙ amabile vtile videbitur eſſe id tãtũ
P ꝙ fieri põt bonũ aliq vel delectatio
⁊ ꝑ cõſequẽs ſẽpꝑ hʒ rõnẽ eius ꝙ ẽ ad
finẽ.⁊ nũq; eſt amabile ut finiſ. quare
ſequitur ꝙ amabilia ut fines ⁊ p mo/
dũ finis ſũt tm̃ duo.ſ.bonũ ⁊ delectabi
le.huius rõis ponit pꝛimo añcedẽs.2
cõſequẽſibi.. Quaĩ amabilia Mota
Fm h̊ ſufficietiã amabiliũ qm̃ õe ama⸗/
bile vł ẽ amabile pp alterũ tm ut ad fi
nẽ ⁊ ſic ẽ vtile.vł pp ſe ut finis ⁊ h̊ di⸗/
cit qꝛ yl ut ſinis amatus p appetitũ cõ
cupiſcibilẽ ⁊ ſic eſt delectabile. vel et
per iraſcibilẽ: ⁊ ſic ẽ bonũ honeſtũ. ʒ.

concluſio ẽ q; bonũ ſimplicit ⁊ delecta
bile ſimplicit᷑ ẽ amabile ſimpłr. æ bo/
nũ vnicuiq; ⁊ delectabile vnicuiq; eſt
amabile vnicuiq; q; ponit ibj. LAtruz
igitur pł ãt põit eã ĩ qõne.d.q; queri
roõnabiliter põt viꝝ hoĩes amat bonuʒ
ſumplicit.ſ.bonũ ipſis qꝛ ſic vł ſic ama
re multũ diſſonãt adinuicẽ: æ differũt
circa bonũ ⁊ ſimitłr circa ðlectabile qꝛ

pemõ amaf ñ ẽ appeter. ſʒ tin velle id

eſſe.2? aũt mõ amare ẽ appetere ama

tũ ſibi. vł quaſi ſibi. ʒ? ad h rũdet.d-

ꝙ videtur vnuſquiſq; amaj illud ꝙ eſt

ei bonũ ł delectabile. ⁊ cũ h̊ bonũ ſim
plicit᷑ ⁊ delectabile ſimplici:videt ee=

amabile ſi mplicit. tñ determinate vni
cuiq; ẽ amabile id ꝙ vnicuiq; ẽ bonuʒ

vel delectabile. Eſt g ſciendũ ꝙ bonnz

⁊ delectabile ex ſuis rõibꝰ hñt q ſicut
amabilia ſimplicit᷑.ſʒ ex cõpanõibꝰ ſu/

is ad appeniũ iſtũ vł illum:bñt ꝙ ſint

amabilia iſti vł illi:qꝛ ſic oĩa bonũ ap,/
petunt.ut.S.li.iein pꝛincipio.Et iõ di

citur ꝙ bonũ ſimpliciter ⁊ delectabile

ſimplicit᷑ ſine õi ðterminauõe ſũt ama
bilia ſimplicit᷑ ſʒ öterminãdo ad amo
rẽ huiꝰvł illiuſ.bonũ ł delectabile vni

cuiq; ẽ amabile vnicuiq;. ut.j.e.licx
4 cõcluſio ẽ ꝙ vnuſquiſq; amat ũſep

ꝙ exiſtit ei bonũ:vł delectabile:ł vtiie
ſed ſemꝑ ⁊ vłr ꝙ apparet ei tale vł ta
le qᷓ; põit ibi.. Amat ⁊ pʒ.2? qt ibi.
LDiffert. angit pbatonẽ. d. ꝙ ad a

mare nĩm nihil differt ꝙ amatũ ſit bo/

nũ ł nõ ſit bonũ.qꝛ qualitcũq; ſe hiat.

dũ tñ bonũ vł delectabile appeat ama

bit᷑ vtiq;. Si ãt nõ apparet q;tũcunq;

bonũ exiſtat nũq; amabit᷑.?cõcluſio

LEribus p: ſic ad qꝗcũq; eſt amicitia
ab eis ẽ redamatio.ſʒ ab inaĩiaſ᷑ nõ eſt

wꝙad inaĩiata ñ ẽ amicitia q́; ꝓbat ibi

redamatio.quare ad inaĩata nõ ẽ ami

citia. huius rõis p: põit ↄcluſionẽ.2

minoꝛẽ ibi.Mõ.n.eſt &t pʒ. Coni

ibi.. Neq; volũtas.] arguit ſic.õi ãico
amato ex amicinia volummuo bona il/
lius gratia Sʒ nulli inanimato ſic vo/
luimus bona. Quare nullum ama-

lolina i/

(cioelt

”

Ginmniin
llore⸗)
Ainüctaw
Prgiut
Pl nit
Pebabenlt
molpoon

Woelqbenn

ſoeſtammcua
1s. Etbſi
olnsfegaman
Ginelamänd!
Gnmmctan
Nuncnen.

Mleniam ſet,

Zplickonun
lbtituumgu
niti Eb

0niilu
Mlt acmna
Ms unuoben
ſiegvenſomn
ilnlabuuus
ifrno ad

Munupenep.

Nanackbemuol

fcpnidumettn
Mlipacadi

Ptamamaderen

Fponaminen

Puerq ponahoe
tonminzttt /
lingzpnirie
Pilnreemnn.
ſoguianll

amck albe

(onaſtinmnn

16 gitaſein

trumamiir
ait ſpiſung⸗

tter⸗ ammicnna,
Mnenannane

Ableſingtant
Kſtini
arſisfipiin
Hicihaiztt
füifürküni
Nkiligfriin
funphcint
röi dernmtiin
iiß demmian
1.onäl Wnt
nürn delegir!

delenabiraga
itno
nü; Muti /il
ſea eißiin
mam Duaan
mril ninmn,

VI

mus ex amicitia. huius rõis ponit pꝛi
mo minoꝛẽ.d. ꝙ volũtas qᷓ; habemus
ad inaiata nõ eſt boni eoꝛũ.i.ad bonũ
eoꝝ. Ridiculu.n. cet velle bonũ vino
ipiius gtia. ⁊ ſi ipſũ quis ſaluari vult
no quidẽ vult ſalutem vino. ſed vult
vt ipie habeat vinum ſaluũ. Scðo ibi

Laimico ponit maioꝛẽ ⁊ patet. 6 cõ
cluſio eſt ꝙ beniuolẽtia nõ redamatiũ

nõ eſt amicitia q; pꝛobat ibi. Rolen
tes. Et bᷣ ſic. Omnis amicuia eſt be
niuoletia in ↄpaſſis.i.inter amãtes ⁊
amatos redamantes. Sed beniuolen
tia ñ redamãtiũ nõ eſt in talit᷑ ↄpaſſiſ
quare non eſt amicitia. huius rõis po
nit minoꝛem. 2? maioꝛem ibi.. Beni /

uolentiam. ] et patet totuʒ. Septima

concluſio eſt ꝙ nõ omnis beniuolentia
paſſa eſt amicitia puta. illa que ẽ la
tens iñ mutua quaʒ pꝛobat ibi.. Vel
appon:?dũ.] Et pᷣ ſic. aliqui ſũt ꝗ non

ſunt amici. qꝛ latentes ſut. ⁊ tamẽ ſũt

beniuoli adinuiceʒ ⁊ mutuo. quare ñ
omnes mutuo beniuoli ſut amici. nec
p cõſequenſ omniſ beniuolẽtia mutua
e amicitia huius rõis ponit pꝛimo cõ
cluſionem. d.ꝙ ad iſtã ꝓpoſitionẽ pꝛe
poſitam in parte pꝛoxima.ſ.ꝙ omnis
amicitia eſt beniuolentia in cõtrapaſ⸗
ſis. apponẽdum eſt non latens ad hᷣ ut
ↄuertat᷑ pdicatũ cũ ſubiecto.qꝛ beniuo
lentia mutua latens non eſt amicitia.
ſcðo ponit minoꝛeʒ ibi.. ARulti] Et
patet qꝛ ponẽdo caſuʒ ponit eã. Ter/⸗
tio maioꝛʒ ibi. Amicos aũt .d.qua/
liter ergo dicat aliquis eos eẽ amicoſ
qui latet ſe mutuo.quõ ſe habẽt adſe
ipſos quaſi.d. nullo mõ. Conĩ ibi.
Porꝛtet aũt.] Ex concluſio/
ibus pꝛehabitis infert diffi /
nitionem amicitie. d. ꝙ opoꝛ
tet amicos ad hᷣ ꝙ ſint amici bene uel
le bona ſibi mutuo ⁊ ꝙ ſint nõ laten/
tes ⁊ ꝙ ita velint ꝓpter aliq pꝛedicto
rum trium amabilium. ſi autem ita ſe
habeãt ipſi ſunt veri amici ⁊ inter eoſ
eſi vere amicitia.Ex bil collige diffi

mitionem amicitie in abſtracto dicẽdo

₰

2

quadruplicẽ. pꝗdẽ vᷣm diuiſionẽ eius

ꝙ amicltia eſt mutua duorum beniuo
lentia pꝛopter aliquod rrium amabili
um impenſa vtriq; beniuolentiuʒ ma
nifeſta. O mnes enizʒ partes huius dij
finitionis colligere ex bhabidᷣ ſatis ẽ fa
cile. ⁊ c. cti 4 .
Iffert aut. Inueſtigata diffi
itione amicitie. hic tractat
de ipſa ſecũdũ diuiſioneʒ eius

per differentias amabilium. 2: per dif/
ferentias amantiũ ibi Speties autẽ
amicitie. tertio ſᷣm differentias hitu/
dinuʒ pſonaꝝ inequaliũ ibi. Altera
autẽ ẽ ſpecies.] ꝗ? ʒ differentias cõi

cationũ ibi. Videt᷑ ãt quẽaðm .Cir/

ca pꝛimum pꝛimo diuidu amicitiam
in amicitiã boni ⁊ in amicitiã delecta
bilis:a in amicitiã vtił.2 agi ð hijs
tribus inſimul ibi. Amantes aũt. B.
de vtili ⁊ delectabili ſimł ibi. Aui ꝗ/
dem pꝛopter vtile. de vtili ſola ibi

LAule aũt.]? de delectabili ſola ibi

LJuuenũ aũt.6e de bona ⁊ vuꝛtuoſa
ibi pfecta ãt ẽ.] 7. ↄpat eas adinui
cem ibi ꝙ aũt pp delectabile. vicitg
pꝛꝙ bᷣ pᷣdicta amabilia.ſ.bonũ ⁊ dele /
ciabile ⁊ vtile:q ſũt obiecta ãicitie dif/
ferũt ſpetie.quaĩ ⁊ amatõnes differũt
ſpetie q̃ ſũt actꝰ ⁊ opatiões circa obie /
cta differẽtia ſpecie. quaĩ vlteriꝰ ãici
tie differũt ſpenie q ſũt bituſ gẽui ex ac
tibꝰ differẽtib ſpetie circa obiecta dif/
ferẽtia ſpetie.ires ſut ſpeues aicitie
Sm numeꝝ amabiliu ſpetie differẽtiũ.
qꝛ ſᷣm vnũqq; triũ amabiliũ ẽ amatio
redamatio nõ latẽs. Sicam gOꝙẽ
ãicinia pp bonũ ⁊ ãicitia ꝑꝑ delectabi

le ⁊ ãicitia ꝑppꝑ vtile qͥ differũt ſpetie ʒ

differẽtias amabiliu. Coni ibi. Amã

tes at. Agit de oib ſimbk. d. ꝙ amätel

quocũq; genẽ ãicitie volũt adiuicẽ bo/
na. ſic ʒ ꝙ amãt puta. amãates ſe mu/
tuo pp bonũ vtu volũt ſibi inuice böa

coferẽtia ad virtutẽ. amãteſ aũt ꝓpter

delectationem volunt bona coferemia
ad delectationẽ. amantes vero ꝓpter

vnile volũt bona cõferẽtia ad vtilitatẽ

— — .4

„

IBRO

Conj ibi. Qui quidẽ igitur. git de
amicitia vtili ⁊ delectabili.pꝛimo aũt
oſtendit ꝙ iſte amicuie ſunt ſecũdũ ac

cidens amicitie. ſcdo ꝙ ſũt facile ſolu,

biles ibi.. Sacile] Circa pꝛimũ oſten
dit pꝛimo ꝙ dictum eſt de amantibus.
Scðo oſtẽdit idẽ de amicitijs ibi. Et
fm accidẽs. Pꝛimũ ergo ſic intẽdit
ꝓbare.Quicũq; ſe amant ſᷣm ſe ⁊ nõ
ſecũduʒ accidens amantur abinuiceʒ
fm ꝙ ſunt tales vel tales.taliter vł ta
liter diſpoſiti. Sed qui ſe amãt ꝓpter

vtile vel delectabile non amantur ab
inuicẽ ſecũdũ ꝙ ſut tales vł tales.talr
vel taliter diſpoſiri. quare nõ ſe amant
fm ſe.ſed ſecuduʒ accidẽs.huius rois

ponit pꝛimo cõcluſionẽ ⁊ patet. ſcdõᷣo
minoꝛem ibi. MHõ enim. Dicit ꝓ uüli
qui amant ꝓpter delectabile nõ amãt
eutrapelos gratioſos ⁊ delectabiles ĩ
eo ſecundum ꝙ ſũt quales virtuoſe diſ
poſiti:ſed quoniam ſunt ipſis amãti⸗/
bus delectabiles.⁊ illi qui amãt ꝓpt᷑
vtile amant bonuʒ ⁊æ cõmodũ pꝛoue/

mire ſibi ipſis per perſonas amatas ⁊?

qui pꝛopter delectanonẽ amãt: amãt
pꝛopter delectabile ſibi ipſis ⁊ neutri
iſtoruʒ: amãt amicum ſecundũ ipſe
amatus eſt talis vel talis ſecũduʒ ſe.
ſʒ ſecundũ ꝙ accidẽtaliter eſt vtilis vel
delectabilis amantibꝰ. Confr ibi LEt
ſecundum accidẽs Oſtendit ideʒ de

ipſis amicitijs ⁊ h ſic. Omnes amici/⸗

tie amatis impẽſe:nõ amatoꝝ gratia.
nec ſecũdũ ꝙ amati ſunt tales:ſed ſᷣm
ꝙ amati tribuunt amannbus: vel cõ/
modum vel delectationẽ ſunt ſecũdum

accidens.ſed huius amicitie ſunt talrr

impẽſe. quare ſunt ſm accidens. hin
rationis ponit pꝛimo cõcluſionẽ. ſcõᷣo
minorem ibi..Hõ eniz ſᷣm ꝙ eſt Et

Patet vtrunq;. Mota vero ꝙ omnis ãi⸗

»„

citia impenditur amato. velſi implicit᷑
Ppter amatuʒ vel ſimplicit pꝛopter
amantem· Si pꝛopter amatuz:tũc eſt

ſimpliciter amicina:qꝛ tũc amoꝛ amã

tis tendit ſimpliciter in amatum. ſi at
Pꝛopter amantem tũc nõ eſt ſimplicii

amicitia.qꝛ tunc amoꝛ amãns nõſim
pliciter tendit in alteꝝ taqᷓ; in terminũ
ſed ↄuertitur ad ſe ipſũ.nullus aũt bʒ
ſimpliciter ⁊ pꝛopꝛie amicitiam ad ſe
ipſuʒ ut dicit gregorius. Conſequẽter
ibi Facile oſtendit cuiuſmodi amici
tie ſunt facile ſolubiles.d.ꝙ pꝛedicte
amicitie:ideo ſunt ſacile ſolubiles qꝛ
non permanentibus amabilibus ſimi

libus in vtroq; amante nõ permanẽt
amicitie quia niſi ad hͥ ſint mutuo de-
lectabiles quieſcunt ⁊ ceſſat eſſe amã
tes pꝛopter delectabile. Si ẽt nõ ſint
adhuc vtiles ceſſant amare pꝛopti vti /

le.ꝙ autem ⁊ vtilitas ⁊ delectatio fa/

ciliter tranſeant declarabitur in ſequ?
nbus ſigillatim. Et ideo coni ibi.vni
le Agit ſpecialiter de amicitia vtii.

de qua declarat quatuoꝛ. pꝛimo ꝙ; eſt
facile ſolubił.ſecũdo q; maxime eſt in

ſenibus ⁊ in eoꝛuʒ ſimilibus ibi. ma
xime] tertio ꝙ modicum habet de cõ

uictu ibi Mon ommino Quarto ꝙ

ad ipſam reducitur amicitia peregri,

na ibi. In has autẽ Dicit ꝙ vtile
non permanet diu. ſed alias fit aliud
quare diſſoluto vtili: pꝛopter ꝙ erant
amici diſſoluitur ⁊ amicitia: ac ſi ami
citia exiſteret ad vtile cõmodum: non

ad hominem amicũ. Nota vero ꝙ vii

litas commodi tempoꝛał pueniẽs ab

altero ad alterum ideo nõ diu prrma
net qꝛ ceſſat:vel quia perditur uł quia
minuuur facultas vnde pꝛoueniebat

vel quia occurrit neceſſitas alibi exxè
dendi. vel quia pꝛopter etatez. vel ꝑpp
occaſionem mutatur voluntas pficien
di.Conr ibi.. Aaxime Oſtẽdit ſe-
cundum.ſ.in quibus eſt maxime talis
amicitia.d.ꝙ eſt maxime in ſeibus vł
illis de numero eoꝛum iuuenũ qui ſũt
in adoleſcentia ꝗ.ſ.conſuetudine vel
natura libenter perſequntur appe
tunt conferentia.i.lucra ⁊ pecuniaria
Gmola de ſenibuſ aũt eſt cuſerania
perſequũt᷑ comuniter non delectabile
ſeaynle Mota ꝙ duplex eſt canſa
quare ſenes nõ multum perſequuntur

cubil
Nnnid
ſo habete
go ſohit
lenterpe.
Lottenen
Xſcuntſe
Gnckath
chentil
onpene
peſegnin
citen.,
us peſii
Cncetetar
ſitſoa⸗
Möoiaan
Nodicäde
Werw
dimmnuci
nöͤſuntin
blles nec
ſiquiſ
plus ſunt.
habit ſpe⸗
glo patet
ble nniper
mtesoele
lscit Oi
unt ans
Nosiſcnide
Noo amie
ſerpegnue
ſienmaß
ſenalurne
hnltinn
iimmi
EMllna delee
Clatuor pin
blsetbilg
leſolrueſtib
voghmlübab
mnmneäi e
nuenunedn
Ppter boe
pfequnnr
loni bilE

nn

Weimann,
uls en
eudllg den
n le ſ
sembibe
Miakirnm
ataſitcſin
Ammmemi
rRtNWeN
MNNNN
Galnerde man
das mi duim
nerdin. liiei
uonul:ee
Ir1 mA

t ad mecinam

witengrd i

u ne u

napoymmht

btsclude

e nunmſſi

2

delectabile: vna quidẽ ẽ natura: æ al-
tera quidẽ eſt experiẽtia. nã quidẽ qꝛ
nõ habẽt carnẽ ⁊ ↄplexionẽ pꝛuriẽtẽ

ꝙ iõ nõ hñt:qꝛ pꝛuritus cõplexionis ꝓ

uenit ex plenitudine caloꝛis ⁊ hũoris
⁊ ex teneritudie carnis coꝛpiſ:que oĩa
deficiunt ſem. Expientia vero qꝛ plu/
ra delectabilia ppter abbominabileʒ
expientiã ſũt eis ĩ faſtidiũ verſa.quaĩ
non perſequũtur ea. Hota ẽt ꝙ cõiter
perſequitur vtile ⁊ ꝓpter naturã defi⸗
ciẽtem:⁊ ꝓpter experiẽtiã penuriam
quas paſſi ſunt:⁊ iõ dicit Hierony.qꝙ
cum cetera vitia in hõie ſeneſcẽte ſene

ſcãt ſola auaritia iuueneſcit. Cont᷑ ibi

LMõ oia aũt.] oñdit ꝙ talis amicitia
modicũ habet de conuictu.d. ꝙ tales
ꝓpter vtile ſe amates nõ cõuiuũt oĩo
adinuicẽ.i.nõ muliũ qꝛ q;doq; tales
nõ ſunt in cõuiciu adinuicem delecta/

biles nec indigẽt ſocietate cõuictus ni

ſi quãtũ ſũt adiuicẽ vtiles ⁊ intii ⁊ ñ
plus ſunt adinuicẽ delectabiles ĩq;tuʒ

babẽt ſpem boni.i.lucri ⁊ cõmodi ex

quo patet ꝙ nõ habẽt cõuictũ delecta⸗
bilẽ niſi per accidens inqᷓ;tũ.ſ.vulitaſ
parit eis delectationẽ.(¶ Cont᷑ ibil in
hijs aũt Oñdit quartũ.d. ꝙ phi po⸗/
nunt ⁊ aſſignũt ãicitiã peregrinã: int᷑
has ãicitias que ſũt ꝓpter vtile. Hota
vero ꝙ amicitiã vocat pegrinã que ẽ
ĩter pegrinoſ.q.ſ.pegrinãt᷑ ñ viſitãdo
ſäctuaria:ſʒ pꝛocurãdo negotia ſua ⁊
ſpecialiter mercimonia.vnde vocat eã
amicitiã negociatoꝝ.j.e.li.c.d̃ Conĩ
ibi Juuenũ autẽ Agit ſpecialiter de
amicitia delectabili de qua declarat
quatuoꝛ.pein quibus eſt.ſcðo ꝙ ſolu/
bilis eſt ibi. Etate aũt. CTertia ꝙ in
terpolata eſt ibi. Et amatiui. Quar

to ꝙ muliũ habet de cõuictu ibi Cõ⸗

manẽ aũt. Dicit ꝗ̊ pꝛimo ꝙ amicitia
iuuenum eſt maxime amiciia que eſt
ꝓpter delectationem. cuius cauſa eſt

quia iſti viuunt ᷣm paſſionẽ ⁊ maxime

perſequuntur delectationẽ pꝛeſenteʒ.
Con ibi. Etate aũt Declarat ſcòm

ſupponẽſ pꝛimo ꝙ etate tranſeunte.i.

Vin

tranſeũte a inuenili in ſenilẽ: delecta/

bilia etiam fiunt altera ⁊ diuerſa: qĩ

altera ſunt delectabilia iuuenibus: ⁊?
altera ſenibus dicente apło.ꝙ cuʒ eſſẽ

paruulus ſapiebã ut paruulus: cũ ãt

factus ſum vir euacuaui que ſunt par/

uuli. pꝛime ad coꝝ.iz. bᷣ ꝗᷓ ſuppoſito ar
guit ſic. ranſidente ⁊ deficiẽte ðlecta

bili ſimul tranſt idit ⁊ deficit ãicitia de/
lectabilis per illam regulã:⁊ ceſſante
cauſa ceſſat effectus.ſed iuueniles de/

lectationes velociter trãſidunt ⁊ trãſ/⸗

mutantur. quare ⁊ amicitia ſequens
eas: huius rationis pꝛimo pꝛemittit il
lud ſuppoſitum. ſcðo cõcluſionem ibi.

LMꝛopter ꝙ. Tertio maioꝛem ibi·

LSimul.n. Auarto minoꝛẽ ibi.l.Ca

les aũt ⁊ patet. Con ibi.. Et ama

tiui Oſtendit ꝙ talis amicuia eſt int
paulata.d.ꝙ iuuenes ſunt frequenter

amatiui: quia viuunt ſecũdũ paſſionezʒ
⁊ ꝓpter delectationes que multum ſi
a matiue.i.multũ faciunt ⁊ amare ⁊?
amari.ppter ꝙ ſequitur:ꝙ iuueneſ ſic

amantes cito amant ⁊ cito amare ceſ
ſant: ⁊ h̊ͥ multociens accidit eis eadẽ

die. cuius cauſa eſt: quia paſſiones fa/

cientes amare modo tranſidunt ⁊? de
ficiunt: ⁊ ſtatim poſt tempus reſurgũt
quare quẽadmodũ paſſionum mot ſi
interpaulati. Sic ⁊ amicitia ſequens
eaſ ẽit interpaulata.Cont᷑ ibi. Cõma
ner̃ aũt. Veclarat quartũ.d. ꝙ iſti ſic
amantes volũt cõuiuer ⁊æ cõmaneĩ ⁊c?
ſimul colloqui per totum dieʒ: quia ſic
fit eis illud ꝙ ſecundũ talem amicitia
intendũt. ¶ Mota igit᷑ ꝙ amicitia be
giniana reducitur ad hꝰmõi amicitiã
iuuenilem. quia excluſis quibuſcunq;
imundis actibus ab intentione amãti
um intendunt delectationem que e de
intentiõe huiuſmodi amicitie: delec/
tantur ⁊ adinuicez conuiuũt ⁊ cõma

nent cõridẽt colloquunt⁊ congaudẽt.
”M Eeai 52
EFrfecta autem eſt. Supꝛa
egit de amicitia vtili ⁊ delec

tabili:hᷣ agit de armicitid Lene

—

eſt pꝛopter bonum virtutiſ:pꝛimo aũt
pꝛoponit intentum.ſecũdo declarat ip
ſum ibi.. Iſti enim] Zertio dat vnuʒ
documenium ibi. Hec acceptari. ꝗ?
remouet dubium ibi Qun autez cito
Quinto concludit pꝛopoſitum declara
tum ibi.h quidem igitur] Dicit ꝗ p:
ꝙ viſo quales ſunt amicitie perſequen
tiũ vtile vel delectabile ꝙ amic itia bo

noꝛuzʒ hominum bonũ virtutis appetẽ

tium ⁊ ſecũdũ virtutem ſimilium ipſa
ſola ſimpliciter eſt perfecta.Scðo ibi.
LAn enim.] Pꝛobat bᷣ tali ratione.
amicitia que eſt ſecundum ſe non ſecũ
dum accñs:amicitia que eſt diuturnit
manſiua: q eſt amantibus ſunpliciter
bona que eſt integerrima: que eſt ma/
xima ⁊ optima:que ẽ difficilis ⁊ rara.
iſta inq; talis eſt perfecta. ſed pꝛefata
amicitia ſecundũ pꝛedictas.vj.condi/
tiones eſt talis qualis eſt deſcripta.
quare erit perfecta. hunus rationis ꝓ /
bat minoꝛẽ oſtendendo illaſ.vj.condi
tiones de iſta amicitia: pꝛimã in pꝛin

cipio: ſecũdã ibi. Permanet igitur

Tertiã ibi.. Et eſt vterq; Quartã ibi

Lalis autem amicitia Quintã ibi

LNHaxime vtiq; Sexta ibi. MRaras
autẽ Pꝛimaʒ ꝓbat dupliciter. pꝛimo
c. Wiri boni ⁊ virtuoſi ſunt bomi ſʒʒ ſe
ipſos. Sed iſti amant ſe ⁊æ volunt adi
uicem bona fᷣm ꝙ boni. quare amant

ſe ⁊ ſunt amuci ſecundũ ſe ipſos:⁊ per

ↄñns eoꝛum amicitia ẽ ſecundũ ſe ami
citia. huius ranonis ponit pꝛimo mi/
noꝛẽ.ſecudo maiorẽ ibi.( Boni autẽ
Beinde ibi.. Aolẽtes autẽ. Arguit
ſecundo ſic. Illi qui ſüt maxime anuci
ſunt ſecũdũ ſe non ſecundum accidenſ
amici.ꝙ patet:qꝛ per ſe pꝛius eſt ⁊ P
fectius eo ꝙ eſt ſecundũ accidens.Sʒ
viri boni volentes amicis bona illorũ
gr atia:ſunt maxime amici.quare ſunt
amici ſecundũ ſe nõ ſecunduʒ accidẽs
puius rationis ponit pꝛimo minoꝛez.

ſecũdo cõcluſionẽ ibi.. Pꝛopter ſe 1 /

ſos Inſinuans ꝙ qma tales amici ſut

ſecudũ ſe non ſecũdũ accidẽs amici.iõ

ſunt maxime amici. ⁊ ideo ipſe arguit
a poſterioꝛi.Coni ibi. Permanet ig
Pꝛobat ſecũdam conditionem ⁊ hoc
ſic.bonoꝝ aicitia pmaẽt qdiu ãici exi
ſtũt bõl. ſʒ ipſi ſẽꝑ exiſtũt bõi qꝛ tui
bonũ ẽ ſẽꝑ vel diu manſiuum. virtutes
eni ſunt permanẽtioꝛes diſciplims ut
gS. li.i.c.iq quaĩ tał amicitia ẽ ſemꝑ
vel diu manſiua.ratio patet in littera.
Coni ibi. Et eſt vterq; Pꝛobat ter
tiam ⁊ h̊ ſic.talis eſt amantibus ami/
cina qualis ſᷣm ſe eſt vterq; ⁊ qualiter
ſe habet vterq; ad alterum.ſic ꝙ ãici⸗
tia includit qualitatem modi eſſendi
vtriq; ⁊ qualitatẽ mõt ſe habẽdi vtri
uſq; ad alterum. Sed uterq; iſtoꝛum
amantiũ ſecundũ ſe eſt ſimpliciter bo/
nus.⁊ ſimpliciter anmnco bonus. quar
ipſa amicitia erit amantibus ſimplicit
bona.huius rationis declarat minorẽ
d. ꝙ vterq; bonoꝛũ amãtiũ:⁊ eſt ſim
pliciter bonus ⁊ eſt amico bonꝰ. quia
viri boni ſũt ſipliciter boni ᷣmſe ⁊ ad
inuicem vtiles:⁊ adinuicem delecta/
biles.ꝙ autẽ ſint vtileſ patet ex hijs qͥ
dicta ſunt.S.e.li.c.i? in comparatiõe
iuſtitie ⁊ amicitie. ꝙ autẽ ſint delecta
bileſ patet.h ſic videlicet ꝙ ipᷣi vnuſqſ
q; ſibi ſint ſimpliciter delectabiles ⁊
adinuicẽ delectabileſ:qꝛ vnicuiq; ſunt
de lectabiles pꝛopꝛie actiones ⁊ eius
aliene actiones actionibus pꝛopꝛijs
ſimiles.ſed bonoꝛum actiones ſunt ta

les ſecunduʒ ꝙ ſunt ſimileſ.quare pr
conſequẽs actiones pꝛopꝛie ſunt cuilʒ
delectabiles ⁊ ea actiones amicorum

qui ſunt ei ſecundũ virtutẽ ſimiles Cõ
ſequenter ibi. Talis autẽ.] Pꝛobat
conditionem quartam.ſ.q h amicitia
ſit integerrima: pꝛemitut autem qð
rationabiliter apparet ꝙ talis amici⸗/
tia eſt manſiua ut dictum eſt in cõditio
ne ſecũda ꝙ pꝛobatur ex eo ꝙ eſt inte/
gerrima.ut hic dicitur quia in ſe ipſa

copulat vnitiue omnia que opoꝛtet ãi/⸗
cis exiſtere.h̊ᷣ autẽ ꝓbatur. qm omnis
amicitia includens in vtriſq; amicis
bonitateʒ ⁊ delectationem ⁊ ſimilitn

Micor
Ctbouin
eihoh
ſonenb
ſorisolen
honuzcun
pper ſ
gletcßy
deleaabie
loctablleen
tiifnngu
gegln
ſvocatons
wpenait
buicamici
Uund ſom⸗
ſuntreage
ncfn
dum wir
pio lecio

ſiſtitfinal

ledeleca
lio ſippon
lbus 1 an.
ſſeipſagn
laeſieegen
ODlonäirqun
Winunm
ſhomſim⸗
Ploirr eris
Goſuntaneh
ſuneen cani
ninanbi⸗
tſer disbe⸗
Ana.dpae

MWluſ aba

IGelraras
ſenſertan.

engeſte con

Ctineſefan
Panctbomne
Antdigeamn
alaincigen
erarocong
mnconvent
nicttiatan
uedlnie

1†

len
männ
ngcili,
es ie
d meni
tnoarit
neng p
Sckamenien
Aünii,
unen an
MeNNEWa
. zin
ſeciſnn
r amuö
Pücteroninitd
S1 AAnnn
mfnieianant
Lctin npri
ne gaiſ
Cnieletghhiſnn
dtai Nedinie⸗
ielnmongs
pre Agneöc

cng

8 Clonne Nn

M Cioesſal

mmespeind

mtüinmwiiiis⸗
Tisai N

VII

dinẽ eoꝝ in iſtis copulat in ſe ipſa oĩa
que opoꝛtet amicis exiſtere. Sed iſta

eſt huiuſmodi quare omnia copulat in
ſe ipſa.huius rõis ponit pꝛimo conclu

ſionem ibi. Copulat.ꝗ virtuteʒ ma

ioris dicens ꝙ omnis amicitia ẽ vłᷣ ꝑp
bonuʒ vᷣtutis: vel ꝓpter delectabile tã
qᷓ; ꝓpter vltimos fineſ nunq; eni ẽ ꝑp
vtile tãq; pꝛopter finem ẽ aũt pꝛopter
delectabile ſimpliciter vel pꝛopter de
lectabile amanti ⁊ ſi eſt vłr omnis ãi
citia ſᷣm quandã ſimilitudinẽ ãicoruzʒ

que quidem ẽ ſimilitudo ꝓpoꝛtionis ł

viuocationis ut notaui.S.e.li.c.22 mi/
noꝛem aũt ponit ibi. Hinc eniʒ.d.q
huic amicitie eſt ⁊ exiſtit ſimplicit᷑ bo/
num ⁊ ſimpliciter delectabile ⁊ huic
ſunt reliqua ſimilia pertinẽtia ad vᷣtu/
tem qm iſta eſt amicitia ſimiliũ ſecun/
dum virtutem. ut dictum eſt in pꝛinci
pio lectionis. poſtq; igitur ommis con
ſiſtit finaliter in his tribus.ſ.in bonita
te delectatione ⁊ ſimilitudine ⁊ h ãici
tia ſupponit ⁊ includit h̊ tria in aman
tibus ⁊ amatis p ↄñs omnia copulat
in ſe ipſa que opoꝛtet licis exiſtere.⁊
ita eſt integerria.Cont᷑ ibi. ANaxie
Oſtendit quintã conditionẽ.ſ.qꝙ h ãici
tia ẽ maxima ⁊ optima.d. ꝙ pꝛedicta
.ſ. bonuʒ ſimpliciter ⁊ delectabile ſim
pliciter exñs ſimiliter ⁊ ſimilia in ãi/
cis ſunt amabilia maxime.quare ⁊ a/
mare ea cõuẽit maxime:quare vlteriꝰ
amicitia in hijs ⁊ circa h fiet maxima
⁊ per ↄñs b erit aicitia maxima ⁊ op /
tuma. t patet pꝛoceſſus ab obiectiſ ad
actuſ ⁊ ab actibus ad hitus. Con ibi

LAel raras aũt. Oſtendit cõcluſio⸗/
nem ſextam. ſ. ꝙ ſit rara.d.ꝙ cõueni/

ens eſt ⁊ conſonum rationi pᷣfatas ãi /
citias eſſe raras ꝓpter duo. pꝛimo q

pauci homines ſunt tales quales exi/

gunt dicte amicite. 2 quia talis ami/
citia indiget tempoꝛe ⁊ conſuetudine
que raro conſumatur.qꝛ ſᷣm ꝓuerbiuʒ
non conuenit ſcire p experiẽtiam ꝗd ẽ
amicitia:ante qᷓ; dicti amici cõſumpſe
rint adinuiceʒ cohabitãteſ vnũ modiũ

8 ſale. Conĩ ibi. Mecq; acceptari dat
ſuper hoc vnum documẽtũ.d.ꝙ nõ oʒ
per nos acceptari illos:ut aĩcos nĩos
nec nos eoꝝ eſſe amicoſ anteqᷓ; vterq;
appareat vtriq; ſecundum veritatem

amabilis ⁊ ſimplicuer credatur ama/
bilis. Sciendum eſt.n. ꝙ bac de cauſa

pꝛefert᷑ amicuſ antiquuſ amico nouo.

qꝛ de nouo nõ debemus ſic confidere

quẽadmodũ de antiquo.vnde ait ſapi

ens. Mon derelinquas amicum anti/

quum:nõ eni erit amicus nouusſi imik

iüli. vinum enim nouũ amicus nouus.
Eccle.ixꝰ Cont ibi Qui aũt cito e
mouet dubium. Dubitaret enim aliꝗs

an illi ſint amici qui fedus ⁊ amicitiã

ineunt eam iuramento ⁊ fidelitatis

pꝛomiſſione confirmant:quia ſic tunc
amicitia nõ indiget longo tẽpore ł cõ
ſueiudine. Si ãt non videtur eſſe mix
Ad b ãt ipſe dicit ꝙ illi tales qui cito
faciuut amicabilia pꝛomiſſa ⁊ federa

volunt quideʒz eſſe amici.nõ ſunt tamẽ

niſi pꝛefuerũt ex conſuetudine ama⸗

biles alter alteri. ⁊ ꝙ hᷣ ſciant alter de

altero. In talibus enim eſt velox volũ
tas ⁊ appetitus amicitie: nõ tamẽ ipᷣa
amicitia.Coni ibi. hᷣ quidẽ igi Eõ⸗/
cludu pꝛopoſitum declaratum. d. ꝗ B
amicitia eſt perfecta v ſecundum tem

pus ⁊ ſecundũ reliqua pꝛeoſtẽſa ? ꝑ
eam fit vtriq; amico ab vtroq; amico

ſecundum omnia que oz amicis exi⸗
ſtere ⁊ fieri per amicos ⁊ per h patet
ꝙ bꝰmõi amicitia in omnibuſ eſt pfec/
ia ſicut fuit pꝛopoſitum.
Lecno 06
Ve autẽ ꝓpter delectabile
Supꝛa egit de tribus ãicitijs
ſecundũ ſe conſideratis.p cõ /
parat eas adinuicem ⁊ ponit. . cõpa
tiones.pꝛimo enim cõparat gͤtuoſe ãi
citie amicitiã delectabilem. 2. vtilẽ ibi
LSimiliter aũt 3· Nerum delectabilẽ
ibi.. Haxie ãt ꝗ4.iteꝝ delectabilez
ibi Multi auũt ꝛ iteꝝ vtilẽ ibi. qui
aũt nõ éaiterũ vtilẽ ibi. qui ãt ꝓpter
vtile. ? Simbł delectabilẽ ⁊ vin⸗ ibi
2

IIBRO

Lꝓpt delectationẽ. B: iteruʒ eaſdẽ ibi
LEt ſola] Dicit g̊ pꝛimo ꝙ amicitia qͥ

E ꝓpter delectabile ſimilitudinem bz

bui.ſ.ãicie vᷣtuoſe.qꝛ ſicut illa ẽ delec
tabilis ĩ cauſa ſua:ſic iſta in foꝛma qm̃

ut.ſupᷣ dictum eſt boni viri ſũt adinui /

cem delectabiles. Mota tamen ꝙ hee

amicitie conueniẽtes ĩ delectatiõe dik//⸗
ferenter habẽt eam. quoniã illa habet

delectationẽ ut cauſã.hᷣ autẽ babet de
lectationẽ ut ſequelã ⁊ ut effectũ ñ ut
cauſaʒ. Scðo ibi. Similiter Dicit ꝙ
ſimiliter ãicitia que eſt ꝓpter vnle bʒ

ſimilitudinẽ aicitie virtuoſe ꝓpter eã/

dem cauſã qm viri boni inter quos eſt
amicitia virtuoſa ſunt ſibi inuicẽ tales
i.vtiles Mota vero hic de vtilitate ſi/
cut notatũ ẽ de ölectatione. tertio ibi.

LAHaxime ai iten delec-
tabilem amicitiã ᷣtuoſe penes conue/

nientiã iĩpermanentia.d.qꝙ ſicut ãici⸗/
tia virtuoſa diu permanet.Sic ãici diu
permanent in hijs delectabilibus ãici
tijs cum obſeruantur duo.vnum quidẽ
ꝙ adinuicem ãicis fiat eſſe ideʒ puta.

delectatio. Scõam vero ꝙ nõ ſolũ fiat
de lectatio vtriſq;.ſed etiã fiat ab eode

delectaibli ᷣm ſpeciẽ quale accidit du
obus eutrapellis qmi eiſdẽ ⁊ ſimilibuſ
ludis adinuicem ⁊ mutuo ſe delectãat.

Si enim iſtud Scoòm omittat᷑.nõ erũt

amicitie pmanẽtes.ſicut accidit ama
toꝛi ⁊ amato vel amate.qui nõ delec/
tantur in eiſdẽ puta.ſi perſona turpis
amat pulchꝛũ ꝓpter delectabilẽ viſio
nem ⁊ pulchꝛa turpẽ ꝓpter delectabi
lẽ adulationẽ. quazʒ vocat famulatuzʒ
qm̃ adulatoꝛ ſeruuſ fit eius cui adulat

Iſti quideʒ nõ in eiſdẽ delectant᷑. Sʒ

iſta videndo ⁊ illa audiẽdo fiente so
T defimente pulchꝛitudine finiet ⁊ ãi
citia.quia huic turpi ñ erit delectabił
viſio alteriꝰ deturpate:nec iſti mõ fiet
famulatꝰ adulatiõis vane.quaĩ̃ p ↄñs
ceſſante cũ talis amicinie: ceſſabit ⁊ ip
ſa. Quarto ibi ¶ Muln at.] Compat
eaſdem amicitias penes ið. Sed diffe
renter:quia pꝛius dixit amicitiaʒ de/

lectabilem permanere ꝓpter ydempui
tatem ⁊ ſimilitudinẽ paſſionis ⁊ dele
ctationis.hᷣ aũt ꝓpter ſimilitudinẽ mo
ris ⁊ conſuetudinis. Dicit ꝙ ꝙ multi

delectant᷑ amantes q;uis nõ ſint virtu

oſi ꝑmanent in ſuiſ ãicitjs ſicut aĩcinia
virtuoſi.ſi ex conſuetudine moꝛes dilli
gãt alter alterius exñtes vnius moꝛis
⁊ ſimilis conſuetudinis. ? ibi. Qui
aũt non] Comparat amicitiã vtilẽ ãi/
citie virtuoſe nõ quidẽ utilẽ ſimpliciter
⁊ vłr.ſed ſpecialit᷑ illa que videtur mi
xta ex delectabili ⁊ vtili qualis eſt ãi/
citia yſtrionis ad ditẽ ⁊ meretricis ad

ſoꝛnicantem. Dicit ̊ illi qui nõ com

mutant delectabile pꝛo delectabili ſed
vtile cõmutãt in.ꝓ amabilibꝰ ðlectabi
libus iſti quiõ minꝰ ſũt amici ⁊ minꝰ
permanẽt ⁊ per ↄñ̃s iſti ſunt cõtrarij
virtuoſis amicis qui ut dictum eſt ma/
xime ſunt amici æ maxime pmanent.
6. ibi Qui aũt pꝛopter. &Æρompatãi
ciriam ſimpliciter vtilẽ virtuoſe penes
differentiam pmanẽtie.d.ꝙ illi qui exi
ſtunt amici ꝓpter vtile diſſoluuntur ab
amicitia ſimul cũ diſſoluitur confereni
ſeu vtile:quia nõ erant ãici adinuiceʒ
pſonaꝝ.ſed ãici erant rei vtilis quare

faciliter illa ceſſante ceſſat ãicitia yi
accidit amicitie virtuoſe. Pꝛopter à

lectationẽ Compat virtuoſe aicitie re
liquas penes differentiã amantiũ.d.qꝙ
homines pꝛauos hominibuſ prauis ⁊

homines epyekes.i.bonos pꝛaiis ?ꝰ

homineʒ neutrũ qui nec bonꝰ nec ma

lus eſt qualicũq; bono vel malo cõuẽit

fieri amicos ꝓpter delectationẽ ⁊ ꝓpi
vtilitatẽ.ſolos aũt bonos cõuenit fieni

amicos ꝓpter ſe ipſos ⁊ ppter bonuz

ꝙ in eis eſt. mali eniʒ nuqᷓ; gaudent

ſe ipſis adinuicẽ. ſi nõ fiat eis ex tali

conſoꝛtio aliqua vtilitaſ vel delectatio
8ðibi. Et ſola Cõparat eið eaſdẽ
iterum penes differentiã tranſmutati/
onis ⁊ conſtãtie.d.qꝙ cũ homines fal/
ſi turbatoꝛes pacis ⁊ concordie bilin/

gues ⁊ ſeĩiatoꝛes diſcoꝛdie ſepe con e
amicoꝛũ amicitias diſoluere. ſola iſt a

orüͦen
Alatont
naluzve⸗
ſpoperbe
1s none
nuſe
ſerpobe
gefenop
Uurgeam
ſinplcter
leſisame
aſeru
geclble
aheantod
Nliamndeti
ditamcos
gleadz ta
gaicäpag
Dwugnand
ſannong.
Igbom:
Ce
eos gul p.
eʒ olligit
ſe opoꝛn
lens oneen
giuloauens
hlturpan
hlon Erh
Ciältbonune
Plesa de
Cllampiru
miamare.
Uladtnze
ebananei
Cpliramegt
tonnüſana
ment re
lusſanci i⸗
Pmanglene
Thenſemamn
numgfnm
ſmneenfnn
luabiertie
wectnnnn
–— ,
S aminbe

Seninsfnen
uunts ſll
Mummanini
inmiſni
dillugrentem
aftnautsci
Aiit enes
aigginie
eewenchl
M' ſämmatn
r isinſni
cSidand
in 1MNNN
zitopin Ai
Cerſtlinmnnen

Merſledſtmnt
ulcü ſolunm
ANöert äd an
iuaunt elftliasn
Aſme eſal äcii
nenrmoſe. P
onpaitaoin
oifcrennä aman
õ
eaes nes
ni qn ehn n
ciqg one tui
pprer Nlni
wait ons iuin
eiſe n
. nan cuß
– n,
bu/ Chuude

inuis

VIII

bonoꝛũ amicitia eſt intranſmutabilis
quia non facile eſt homini bono credẽ
maluʒ de amico qui multo tempoĩ ab
ipſo pꝛobatuſ eſt ⁊ fidelis ſemꝑ inuẽ
tus ⁊ nunqᷓ; inuentus eſt facere aliqð
iniuſtuʒ vel infidelitateʒ aliq; ppetra
re ⁊ pꝛobatus eſt facere quecũq; alia
que fieri opoꝛtet in ea tali ãicitia que
ut vere amicitia dignificatur dici ſola
ſimpliciter amicitia. In alijs autẽ di/
uerſis amicitijs nihil pꝛohibet talia fi
eri: per que diſſoluantur:quia ñ eſtin
credibile ꝙ amici pꝛaui infideliter ſe
babeant ad amicoſ intãtũ ꝙ nõ debẽt
dici amici:tũ quia homineſ comuniter
dñt amicos eos qui amãt ꝓpter vtile:
quẽaðʒ citateſ dicũt eẽ ãicos ſuos eos
qui cũ pugnant pꝛo ciuitatibus cuz tñ
pusgnationes militũ ⁊ ſtipendiarioꝝ
ſint non gratia ciuitatũ:nec ꝗtia comu
ms boni:ſed grana conferetis ⁊ lucri
Ileʒz etiã qꝛ homines dicũt amicos
eos qui pꝛopter delectationem adinu
ceʒ diligũt: quẽadmodũ ⁊ pꝛaui.ide
ſoꝛte opoꝛtet nos loquendo ↄfoꝛmiter
ceteris dicere iſtos ⁊ illos eſſe amicos
quia loquenðõ eſt vt plures:qᷓ;uis ſẽtiẽ
duʒ ſit ut paucioꝛes:ut docetur pꝛimo
topicoꝝ. Ex hijs g patet ꝙ bilingues
⁊ falſi homines faciliter ſoluunt ãiciti
as vtiles ⁊ delectabiles:nõ tamen ãi/
eltiam virtuoſam. Alumo ibi.. Spẽs
autẽ amicitie. Epylogat quedã nota
bilia dicta ð amicitia. pꝛimo ꝙ cũ ſpe
cies amicitie ſunt plures:vna tñ ẽ pꝛĩ

cipaliter amicitia:illa.ſ.que ẽ bonorũ

hominũ ſecundũ ꝙ boni. reliquaſ aũt
.ſ. vtilem ⁊ delectabileʒ dicimus ãici/
tias ſecundũ q;dam ſimilitudinem ad
pꝛincipalẽ:que ſimilitudo cõſiſtit in hᷣ

W boni ſunt amici ſecundũ ꝙ aliq bo/

num eſt in vtroq; ⁊ ſecundũ ꝙ illud ẽ
ſi mile exñſ in vtroq;. Simiłr aũt qꝛ de
lectabile eſt bonum ꝙdam amatoꝛibꝰ
delectationum ⁊ vtile etiã amatoꝛibuſ
vtilitatuʒ: cuʒ iſta exiſtant ſimilia ĩ du
obus amãũtibus: in eis vtiq; erit ami/
citia ſecundũ ſimilitudinẽ iſtam. Scõo

epylogat ꝙ bee amicitie dicte ſecũdũ
ſimilitudinẽ nõ omnino copulãt plura
amabilia ſicut ea copulat pꝛicipał ãi/
citia: nec ipſi amici ſimilitudinarie di
cti fiũt amici ꝓpter h̊ͥ duo ſimul.ſ. ꝓpt
vtile ⁊ delectabile: qꝛ nõ omnino con
iunguntur ea que ſunt ſe ecundum acci
dẽs.ʒ epylogat ꝙ cũ amicitia ſit in pᷣ
fatas ſpetieſ diuiſa ⁊ diſtributa.hᷣ ẽ dif
ferentia inter eas.quia pꝛaui poſſunt
eſſe amici pꝛopter ðlectabile ⁊ ꝓpter
vtile: ſimiles exiſtẽtes in iſtiſ. Soli.n.
boni fiunt amici pꝛopter ſe ipſos.ipſi
eniʒ am antſe ſecundum ꝙ boni ⁊ nõ
pꝛopter accidens vtilitatis:vel dele/
ctationis. quare ex pꝛemiſſis ſequitur

YViſti boni ſũt amici ſimpliciter.religꝗ

vero ᷣm accidẽs ⁊ ſecundũ quãda ſi
militudineʒ ⁊ methaphoꝛã:
— Lectio 7.
Aemad modũ ãt i virtutibꝰ
Supꝛa diffinuuit ⁊ diuiſit ai/
citiam ⁊ proſecutꝰ ẽ mẽbꝛa diuiſionis
hic agit de conuictu ad amicitiam reꝗ
ſito: ⁊ oſtendit pꝛimo ꝙ cõuictus ami
cabilis habet ſecũ operationeʒ ãicabi
lem.2. ꝙ delectationẽ ibi. Hõ vident

aũt ſenes.ʒ:? ꝙ redamationẽ ibi. Aſ
ſimilatur.] ꝗ. amicoꝛum paucitatẽ
ibi.. Aultis aũt.y. ꝙ liberalitateʒ
ibi. Hoꝛuʒ autẽ.õ: ꝙ equalitatem
ibi. Qui aũt in poteſtatibus. ꝰ epy

logat comparationeʒ aicitie pꝛĩcipa
ad reliquas ibi.. Qm̃ aũt æ minus.]

Circa pꝛimum pꝛimo diſtinguu aici⸗

tiam operantem ⁊? nõ operantez. 2·

ex h̊ oñditppoſitũ ibil Si ãt diuturna
Dicit g̊ pꝛimo ꝙ quẽadmodũ in vtuti
bus ſunt aliqui boni ſecundũ quos: fʒ
hĩtum⁊ aliqui ſecũdũ opationeʒ ⁊ ac
tuʒ inter quos eſt tãta differẽtia ꝙ pꝛi
mi nõ ſunt felices ſine oꝑpatione.ſecũ/

di vero ſunt felices ex opatione ut..

li.ic x habetur eadem diſtinctio.2.
de ala inter actum primũ ⁊ actum ſᷣm
Simili mõ ẽ ⁊ in ãicitia.quomã ãico/

rum hij quideʒ ſunt cõuiuẽtes:qui ad

inuicem gaudent ⁊ bona ſibi im nrtin
3

tribnunt:⁊ hoc modo ſũt amicabiliter maxime vitur amicitia cõnutrinua. ranme

operanteſ.alij vero ſunt doꝛmientes k quare patet ꝙ amicitia feliciũ ⁊ pot/ eree
locis ſeparati:qui pꝛo tũc ñ ſunt ãica/ tum ſaluari nõ põt ſine conuictu delec ſor an
biliter operãteſ: t ſic ſe habẽt ut po- tabili. Scdo ibi. Aaxime quið oñ/ dtonn
tentes ⁊ pꝛompti amicabilr operari dit idem ꝑ h ꝙ bonoꝝ amicitia eſt ma nun
quia loca diſtantia non diſſoluunt aici xime amicitia. æ cũ b ipſa eſt maxime An⸗
nam q;tum ad habitũ q;uis diſſoluant delectabilis. ꝙ pꝛobat qꝛ ꝙ ſimplr eſt mmu
operationem. Seinde lbi. Si auteʒ bonum ⁊ ſimpliciter delectabile eſt ſi/ ſcel
Oſtendit ꝓpoſiuum.d. ꝙ ſi fiat aĩcoꝛũ pliciter amabile ⁊ eligibile qo v⸗ l n
abſentia diuturna phñs conuictum ⁊ nicuique apparet eſſe tale ſcilicet bo/ i
opationẽ ãicabileʒ videt᷑ facẽ obliuio/ nuʒz ⁊ delectabile eſt ei amabile ⁊ eii
nẽ ⁊ abolitioneʒ ãicitie.ꝗ ꝓbat ꝑ cõe gibile · Sed amicus bonus apparet ůi n
pꝛouerbium ꝙ dictum eſt ab antiquo. co bono tał pꝛopter hᷣ duo.ſ.qꝛ bonui ne⸗
ꝙ nõ appellare: ⁊ non vocare:⁊ non amicuſ eſt ſimpliciter bonus ⁊ amico G t
ſalutare amicos diſſolint multas ami bonus ⁊ ſimpliciter delectabilis ⁊ n ſan
eitiaſ.vnde nũc apud nos dicit᷑ in Äſu. co delectabił quaſi conuictus amici de ducr
Mõ dolet inde animuſ ꝙ nõ offert tibi lectabilis erit amico amabił ⁊æ eligilbi
uiſus.ex quo patet ꝙ amicitia diu con lis.⁊ per ↄñs poſita tali amicitia py nſin
leruari nõ poteſt ſine conuictu ⁊ opati netur ⁊ conuictꝰ delectabił. Coni ibi “ wi
one. Con ibi. . Hõ videntur autem.] A.. Aſſimilatuꝛ aut. Oſtẽdit ꝙ amicitia uonſt
eaenan ꝙ amicitia ſalnari nõ poſſi ⸗ ſecum habet redamationem. pꝛimo it WK”
fine coninctu delectatiõe. b autẽ ſic &α— excludit ab amicitia amation?. ſecũdo H
. pꝛobare intendit. non poſito conmcin attribuit ei redamationẽ ibi.Reda- Aul
delectabili non ponitur amicitia: poſi / mant.] 3? oſtendit quibus redamatio ſarmn
ta vero amicitia ⁊ ſaluata neceſſario ineſt ſecundũ magis ⁊ minus ibi ma Me
ponitur conuictus delectabilis. quare xime. Atremouet dubium ibi. Sed (aben
amicitia nõ eſt ſaluabił ſine conuictu tales. Dicit & pꝛimo ꝙ amatio.i. qdã RM eena
delectabili. huius rõis pꝛobat añs. pꝰ affectatio appetitus aſſimilatur paſſio mman
pꝛimã partem. 2. ſecũdã ibi. Vtilita/ ni magis q; opationi. amicitia o ma ”ðWM puielte⸗
tem.l. Pꝛimã vero parteʒ dupliciter. gis aſſimilatur babitui. qꝛ in rei veri- uſcon
pꝛimo p h ꝙ ſenes ⁊ ſeuẽi nõ ſũt ama/ taic: habitus quidaʒ eſt. ꝙ aũt amato lil
niui pꝛopter defectuʒ delectationis. 22 nõ ſit amicitia nec operatio amicile uunni
ibi. ui autẽ recipiunt. Per boc ꝙ ꝓbat.qꝛ nec ãicitia nec opatto aicitie Auma
beniuoli adinmicem recepti ⁊ accepta & ad inanimata. ſed amatio nõ min ? KHK
ti:ſi nõ fuerint conuiuentes nõ ſunt ãi ad inanimata q́; ad ammata. vinũ.n. KHM
ci pꝛopter defectum conuictus delecta amamus amatione: quat᷑ amatio nec uuckani
bilis: quia nihil ſic intereſi amicoꝛũſi elſt amicitia nec operatio amiciie. - haiug
. cut delectabiliter cõuiuere Scðdaʒ pre ris ponit minoꝛeʒ ⁊ patet. Hota io naüph
ſꝙ poſita amicitia ponatur conuncet·w amare dicitin tripliciter. pꝛimo mo alinhi
delectabilis. pꝛobat etiã dupliciter. p. p paſſiõe appetit cõcupiſcibil amoꝛ .
per b:ꝙ quis pauperes indigẽtes ap ſeu cõplacẽtia ſeu acceptatio ut nota/ Uümleme
petant vtilitatẽ: tñ viri diuiteſ potẽtes ul. 6. li. 27 c7? in queſtiõe de paſſioni- Aottbo
⁊ beati appetũt ꝑer totam diem cõmo bus. iſtud autẽ amare nõ eſt amatio ut ſemüni
rari ⁊ cõuiuere cũ amicis. qꝛ nullo mõ bic ſumitur. qm amatio h accepta pie telfinntt
conuenit: nec decet eos eſſe ſolitarios ſupponit illã paſſionezʒ amoꝛis: ⁊ illa ſtecgſen
ſed conuerſari cõmoꝛari ⁊ cõuiuere: ñ paſſio que aliquãdo dicitur delectatio b. Quani
conuenit eos vel alios:ſi nõ ſint delec/ in ſpẽ põt eſſe ſine amatione ut.jj.li. Mmicusane
tabiles ⁊ in eis gaudentes ꝙ habere 9ci6 de beniuolentia. Alio modo di Urin

Nane
”
Mictin

idacl
acgig
eradke⸗
1 egniri,
teſeteſdin
cka mahe
ubdloten
Ucnerdewtn.
ur deintizi

MücoNNIn .

ic Nti
wſianal miur

Oſ
WamanNN
— 4

mon Minili

unaiih

r Mhin bis
eutus Amung
Panmn. Aunf
r babtugu
ai ginn
anet M
iianancii
Na.ſdmun.
dnu
anone d

VIII

citur amaĩr: amoꝛ amicirie.⁊ nec iſtud
amare eſt amatio hic ſũpta quomam
amoꝛ amicitie ſuppomit ⁊ requirit
redamationem ab amato. amatio au
tem non. ut patet de amatione ma/⸗

truzʒ ad infantulos.ut.j. e.li? cS. alio

autẽ modo dicitur amar deſiderare ⁊
cõcupiſcer̃ nõ quideʒ vłr ſed ſpeciałr

illud ꝙ includit deſiderium pꝛeſentie

rei amate ⁊ deſideriuzʒ boni ⁊ ſalutis
rei amate ⁊ intentioneʒ agendi ꝓ bo
no rei amate.⁊ augmentũ intenuoniſ
ex cõſuetudine vt habetur.j.li:9ꝰc:6.
et hoc mõ ſine amicitia poſſumus affi/
ci ad reſ animatas ⁊ inanimatas que

nõ redamant. Sic igitur amatio hic ac

cepta:aſſimilatur paſſiõi.qꝛ nõ ẽ ſine
paſſione:nec tñ etiã eſt ſine operatio/
ne ut viſum eſt Conĩ ibi Redamant
autem Redamationeʒz autribuit ami

citie: modificat aũt ⁊ determinat eazʒ

quadꝛzuplicit: qm redamatio bonoꝛuʒ
amicoꝛum eſt amoꝛ cũ electione ipen/⸗
ſus in intentione gtuitus in efſfeciu re

——— —

cipꝛocus /c in diſtributione equał, Di

cit ̊ q;tum ad pꝛimuʒ ꝙ bõi amci re/

damant cum electione: quia cũ cõſilio

⁊ pꝛedeliberatione. electio aũt iſta ẽ

non ſicut concupiſcẽtia ex paſſione. ſʒ
ex hitu ut.õ.li?ʒ.cye vnde hitus tui
electionem facit reciã.ut.S.li.hciõ:

Quãtum ad ſecũdũ dicit ꝙ boni ami/
ci amatis ſuis volunt bona illoꝛũ gtia
⁊ ita amoꝛ iſte eſt ĩ intentiõe gratuuꝰ⸗⸗
non eſt autẽ ſecundũ paſſionezʒ.ſed fʒ
habitum quia ſecundũ paſſionẽ opta/
mus nobis bona:vel aljs noſtri gtia.

ſecundum habituzʒ autẽ optamus aliſjſ

eoꝛum gratia. Quãtuʒ ad tertium di/
cit ꝙ ãici amanteſ amicũ amant üllud

wipſis eſt bonum:quia bonus amicuſ
factus alicui fit bonum ⁊ cõmodũ ei:

cui factus eſt amicus ⁊ per ↄñs amoꝛ

iſte conſecutiue ⁊ in effectu eſt recipꝛo
cus.Quantũ ad quartũ dicit ꝙ vterq;
amicus amat illud ꝙ eſt honum ei ac

equale bonuʒ reiribuit voluptati æ de
lectabili amici ſui. dicitur enim amici

tia quedã equalitaſ. NMota vero ꝙ iuſti
tia eſt equalitas circa reddere. dicutia
vero eſt equalitas circa dare ſecũdum
ꝙ dare concernit tribuere ⁊ retribueĩr
Conĩ ibi. . ANaxime aũt. Oſtendit
quibus ineſt redamatio ſecundũ ma⸗
gis ⁊ minus. Dicit ergo ꝗ h quatuoꝛ
incluſa in redamatione inexñt maxie
bonoꝛuzʒ amicuie: min aũt exiſtũt ai/
citie ſenũ ⁊ ſeueroꝝ: qꝛ in his minus
fuit amicitia:qᷓ;to magis ſunt diſcoli ⁊
qᷓ;to magis ſunt ſociales ⁊ colloquijs
cõgaudentes.h.n. videntur eſſe maxie
amicabilia ⁊ amicitie factiua ut dictũ
eſt. ð. e. c? Et huius rei ſignum eſt ꝙ i⸗
ducit ibi.. Pꝛopter ꝙ.quia iuueneſ
pꝛopter hanc cauſ cito fiunt amici:ſe
nes autẽ ⁊ ſeueri nõ cito.quia nulli fi
unt amici eoꝛum:quibus nõ gaudent.
ſenes autẽ ⁊ ſeueri nõ gaudent homi/
nibus garrulis: affabilibus ⁊ facetis.
Conĩ ibi. Sed tales. Remouet du/
biuʒ qꝛ poſſet aliquis dubitare.quare
ſenes ⁊ ſeueri nõ ſint amici:cũ tamen
ſint quibuſdazʒ beniuoli ⁊ benefici ob

uiantes ⁊ ſuccurrentes ad neceſſitateſ

eoꝛum. Ad bᷣ ipſe dicit.ꝙ q;uis beni/

uolentie ⁊ beneficia ſint amic abilia:

tamẽ nõ ſufficiũt pꝛo icitia niſi aoſit
conuictus. ⁊ cum letitia. vnde dicit ꝙ
pꝛedicti nõ ſunt amici pꝛopter duo. ſ.
pꝛopter nõ cõmoꝛari cũ amicis ⁊ ꝓpĩ
non gaudere cum eis. cn h duo maxie
ſint aicabilia. Coni ibi. APktis at.
Oſtendit ꝙ anncitia pfecta ſecũ habʒ
amicoꝛum paucitateʒ nõ multitudinẽ
dicit ergo ꝙ multis eſſe amicum no co

nngit ſecũdũ perfectã amicitiã. Scõo

ibi. Quẽ aoðm Pꝛobat hᷣ quatriplici

.

ratrtione. 3. verificat per exceptioneʒ

ibi. Pꝛopter vtile. Mꝛima ratio eſt
quia quẽadðm nõ contĩgit vnuʒ virum
multuzʒ amare plures amaſias: ſic nec
multos amicos. Scõa ratio. quia mul
tis eſſe amicum aſſimilatur ſupabũdã/
tie. quia naturaliter eſt innatuʒ homi

eſſe multuʒ familiareʒ ⁊ caruʒ ad vnũ
æ& non ad multos. cuius ratio 6 quia

LIBRO

amicus debet apperiĩ ſecreta ſua âico
ſuo: ⁊ amici ſecreta tenere clauſa ab
omni alio.ſi g vm ſint plures ãici.vel
nec iſti nec illi reuelabii ſecreta coꝛdis
ſui: vł nec iſti nec illi f̃uabitſidelitatẽ
ſecreti.huic aũt ſimile eſt ei ꝙ dĩ ĩ euã/
gelio. Memo põt ouobus dñis fuire.
mat. 6: 3: rõ eſt qꝛ amicos hõ is opoꝛ

tet placere ei.multos ãt placere vni ẽ

valde difficile.nec foꝛte eſt bonũ.quaĩ
difficile ẽ multos ãicos exiſtere vni.4
rõ eſt qꝛ cuiuſcũq; futuri amici opoꝛtet
experientiã accipere ⁊ in conſuetudiẽ
ducere.h̊ aũt fieri erga multos eſt val/
de difficile.quare difficillimũ eſt młtoſ
habere ãicos ſᷣm perfectã ãicitiaʒ.hᷣ ãt
diſputatur ⁊ terminatur. j. li?:c. .i22
Con ibi. Pꝛopt᷑ vnle. Aerificat pᷣ/
dictam cõcluſionẽ ꝑ excepnonẽ ãlcitie
delectabił ⁊ vuł.d.qꝙ ꝓpter vtile ipen
ſum ⁊ ꝓpter delectabile oſtenſum mł/
tis ſimul placere contingit.qꝛ multi ĩ
pauco tẽpoꝛe fiunt tales.ſ.vuiliũ ⁊ de
lectabiliũ appetitoꝛes. Nota vero qꝙ;
iſtud maxime põt contingere in àicitia
mixta vbi ↄmutatdelectabile pꝛo vtili
yt patet.ꝙ vnuſ ioculatoꝛ mimiſtrs ðᷣ
lectabile multis placere poteſt ⁊ mul
ti rependentes ei vnle ſibi placẽ pñt
in pauco tempore. Cont ibi. Hoꝝ aãt
Oſtendit ꝙ ãicitia ſecũ habet liberali
tatem. H̊ ꝓbat dupliciter pꝛimo ꝗdem
ex comparatiõe amicitie delectabilis
⁊ vtilis.qꝛ delectabilis pꝛefertur vtili
ex eo ꝙ ẽ magis liberalis.Hicit ergo
ꝙ horũ amantiuʒ pꝓpter viile ⁊ ppter
delectabile magis videtur eſſe amici⸗
tia illa que ẽ ppter delectabile qñ fiũt
eadem delectabilia ab ambobus ãiciſ

⁊ quãdo gaudẽt adinuicem in eiſdem

quales ſunt ãicitie iuuenũ.ãicitie autẽ
que ſũt ꝓpter vtile: ſunt ãicitie merca
toꝛum ⁊ negociatoꝛum.Cã vero quar
qicitie ꝓpter delectabile magis ẽ dici
tia q; que ꝓpter vtile iſta eſt: quia in
delectabilibus magis eſt opus libera
le qᷓ; in vtilibuſ.ex quo ſequitur ãici
ta ᷣm ꝙ äicitia habet ſecũ liberalita⸗

—

tẽ:poſtq; ad exceffum liberalitaf ſeq/
tur exceſſus ãicitie.⁊? ibi.. Et bü. pꝛo
bat ið dirrecie arguens ꝙ maioꝛ ſu ãi
citia delectabiliũ qᷓ; vtiliu. Indirrecte
autẽ ꝙ maioꝛ liberalitas inſit maioꝛi
dicitie.pꝛimo autẽ facit h.Rinfert vnũ
coꝛꝛelariũ ibi. ꝓpter ꝙ ãicos. Argu
it g ſic.maioꝛ eſt aicitia que põt ineſſe
beatis qᷓ; ãicinia que nõ põt ineſſe illiſ
Sed ãicitia deleciabilium põt ⁊ altẽa
nõ:quare bᷣ eſt maioꝛ qᷓ; illa. huius rõ
nis declarat minoꝛẽ.d.qꝙ beati.i. diui

tes potentes ⁊ gloꝛioſi nõ indigẽt ai-⸗

citia vtiliũ:ſed indigẽt ãicitia delecta/
biliuʒ ꝙ pꝛobatur:qꝛ ipſi volũt conui/
uere cũ aliquibus poſtq; nõ conuenit

eos eſſe ſolitarios ut·S.c.ꝓximo. cõui
uere autẽ nõ poſſuni ſine delectabilibꝰ

quia qᷓ;uis homines ferant ⁊ tollerẽt
conſoꝛtũi triſte per paucũ tempus.cõ
tinue tñ nullus vtiq; ſuſtineret: nec ẽt
ipſuʒ bonũ ſuſtineret aliquis ſi ↄunue
triſtaretur. Coni ibi. ꝓpter quod In
fert coꝛꝛelarium.d.q; ꝓpter hᷣ ꝙ dictũ
eſt: homines querũt ãicos ſibi delecta
biles. ⁊ pꝛopter b oʒ viros bonos eſſe
delectabiles ⁊ ſpeciałr ſibi ipſis adin
uicem.quia ſi ſibi ipſis exiſtere omnia
quecũq; opoꝛtet ãicis exiſter. Ex bijs

g idirrecte colligi põt ꝙ ſicut aicitia ᷣ

lectabilium ꝓbatur eſſe maioꝛ qᷓ; vuli
um.per hᷣ̊ ꝙ iſta eſt beatoꝝ ⁊ illa non.
Sic pꝛobari põt peꝛ idem ꝙ iſta eſt li
beralioꝛ q; illa. ꝑ ↄñs ꝙ vłr libera
litas ineſt aicitie ſicut vłr ineſt maior

liberalitas maioꝛi amicitie.Conĩ ibi.

Aui aũt in poteſtanbus . Oſtẽdit ꝙ
qmicitia ſecum habet equalitateʒ reꝝ
q́;uis nõ pſõaꝝ.pꝛĩo ꝙ tradit circa ãi⸗
citiã iequalitatẽ pſõaꝝ·2voſtẽdit equa
litateʒ reꝝ ibi.. Sunt autẽ dicte aci⸗
tie. Circa pꝛimũ oſtendit inequalita
tem circa ãicitiã vtilium ⁊ delectabili
uʒ. 2. ſtudioſoꝛũ ibi.. Delectabil aũt
Dicit g pꝛimo q Ülli qui ſut in poteſta
tibuſ coſtituti vnr vn ad diuerſoſ diuer
ſis ãicitijs qm alij ſũt ip̃is vtiles ⁊ ali
delectabiles. bᷣ ãt ambo nõ oĩo fiũt in

e..
xlecab⸗
grclnea
alltupit
gopeltd
lyfen
ahün
ſopeapn
Cicn iee
Goumn
gnammi
Sluaus.
zargnwt
ſtlalsicu
ellaur aſ
ecelhu
Pdcng
mand⸗
leſſus ab
noio
luleſänan,
fianiæ⸗
doſ ran
ſbus nüt
a ieguen
ezep on
iusſmnt
cäreze
fünmende
endez n
Puia deban
ltuten. Con
n. Eprl⸗
usäane⸗

Pinptlse
eunne
erumgdh pe
Poperdiſſm
iſe mnite⸗
eurlid eugen
ntmreipſene
niincdan
wectabllen

Mtamboß

nnieſej

inu

PH e

nmne
ſlh
Nuhantt
alnpri
möla
Pinönnigi
Mräüctudenn
WNwe
Wrd
ocuntſoe eeti
N, aig

writ üweſtn

bozſh
1heuiirſinngt⸗
ſbiipiserimmn

insenſrian

damm ele Maot

1 ſ
lackbeaoe hn

o Neniengii
u.1 ,iegſti

cne Konftrictu

ioni aniate .

In deke gplne

n gio ue

Eni ſar Auliii
St MinMtt
mni kent n,
mi um tw⸗

—

DeleaO

eodẽ.qꝛ iſti pꝛincipes nec qrũt boiſes

delectabiles cũ ᷣtute:nec qrũt vniles ĩ
oꝛdine ad bõa vᷣtutũ.ſed qrũt hos ꝗdẽ
eutrapelos ſicut yſtriones ⁊ mimoſ cũ
appetüt ðlectabile.hoſ ãt qrũt deynoſ
.i.induſtrios ⁊ aſtutos ad operari vti
le ꝙ pᷣceptũ eſt eis.h̊ ãt nõ oĩo fiunt in

eodẽ. p at maifeſte videmus fieri in cu/ „
rijs pꝛĩcipũ.Heiñ ibi delectabil ůt
Oũñdit iequalitatẽ pſõaꝝ ĩ qicitia ſtu

dioſoꝛum de qua dicit quatuor.p:imo
ꝙ dictum ẽ ſup:qm ſtudioſus ſimił eſt
dlectabilis ⁊ viilis S.e.li.c. Scðo
dicit ꝙ viro ſuperexcellẽti.puta regi ñ
fit talis ãicus ſtudioſus:niſi rex ſupex/⸗
cellatur a ſtudioſo ĩ vᷣtuie q;tũ ſtudioſꝰ
excellitur a rege ĩ tẽpoꝛali poteſtate.
3. dicit ꝙ ſi h nõ fiat:nõ fiet adequatio
Fᷣm analogu.i.ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ ſuperex/
ceſſus ab hac parte ⁊ ab illa. 4. dicit
ꝙ nõ oĩo.i.nõ frequenter conſueuerũt
taleſ aicuie fieri:qꝛ ⁊ pꝛincipes ñ mł
tũ curãt de talibꝰ ſtudioſis:⁊ tales ſtu
dioſi paꝝ curãt de pꝛincipibus ſecula/
ribus ⁊ mũdamiſ.Lont̃ ibi. Sũt aut

Niſa iequalitate pſoaꝝ.oñdit equali

tateʒ reꝝ.dicit ̊ pꝛimo ꝙ dicte ãicitie
quis ſint int᷑ plõas inequales.ſũt tñ
ĩ quadã reꝝ equalitate quia vel eadẽ
fint in ambobus: ⁊ volunt adinuicem
eadeʒz.vel cõmutant alterum pꝛo alto
puta.delectationẽ ꝓ vtiluate fʒ equa
litatem. Cont ibi. QAuoniã autẽ ⁊ mi
nus. Epylogat cõparationẽ princi⸗/
palis ãicitie ⁊ aliaꝝ.d.qm̃ dictum ẽ ꝙ;
hee amicitie delectabiliũ ⁊ vriluʒ mi
nus ſunt amicitie ⁊ minus manent qᷓ;
pꝛincipalis ãicitia ſic ꝙ vñr ⁊ eſſe ⁊ ñ
eſſe amicitie.quia ꝓpter fimilitudinẽ
earum ad pꝛincipalẽ videntur eſſe. ⁊
pꝛopter diſſimilitudinẽ videntur non
eſſe amicitie.vnde ſᷣm ſimilitudinem
earũ ⁊ eius amicitie que eſt ſecunduʒ
virtutẽ ipſe vidẽtur ãicitie:que quidẽ
ſimilitudo conſiſtit in h ꝙ vna eaꝝ hʒ
delectabile ⁊ altera vtile. huic autem
inſũt ambo.h tñ in eo ꝙ eſt hanc verã
amiciuã eſſe impmutabilẽ ⁊ mãſiuaʒ

VIII

reliquaſ autẽ velocit᷑ tranſidẽ ⁊ deficẽ
in alijſ multis ab amicitia pꝛincipa
li differre nõ videntur eſie amncitie ꝑpp

ipſam diſſimilitudinẽ iſtius ⁊ iſtaruʒ.

Sð ¶ Lectio 8*
Ltera ãt ẽ amicitie ſpenes
Supꝛa determinauit oe ami⸗
citia tenente equalitatẽ ama/
tionum ⁊ reꝝ.hᷣ aũt de amicitia tenen
te inequalitatem earum. pꝛimo g oſtẽ
dit in hac amicitia inequalitatẽ inter
amare ⁊ amari.ſecũdo compat amare
æ amari in oꝛdine ad ãicitiã ibi. mut
ti autẽ vidẽtur ..ʒoſtendit vnde naſcit
amare ⁊ amari ibi.. Ex cõtrarijs at
Circa pꝛimũ ſic pꝛocedit:quia p.imo
pponit. vj. diſtincta genera anncitiaꝝ

inequalia extrema babẽtin. 2. pꝛobat

diſtinctionem eaꝝ ibi. Differunt aũt
3ʒc docet cõſeruationeʒ earum ibi. Cũ
autẽ parentibus 4 oſtendit inequali
tatem earuʒ in rebus ⁊ amationibus
ibi.Analogũ. Quito reducit iequa

litatem earum ad equalitatez pꝛopoꝛ

nonũ.ibi. Cuũ eni ſecundũ dignitatẽ
6 pꝛobat huius equalitatẽ ãicitijs eẽ
neceſſarlam ibi.. AHanifeſtu aũt 7·

excuſat ſe ſuper vnum dubiuʒ ibi. .

tera quideʒ 8: remouet alterum ibi.
LAnde ⁊ dubitatur.] Dicit ergo pꝛi
mo ꝙ amicitie generaliter ſumpte eſt
altera ſpeties ſubalterna a tota ſpetie
ſupꝛadicta in qua nõ ſeruatur equali⸗
tas rerum ⁊ amatonũ.quia hᷣ ſpeties
eſt ſecundum ſuperabundatiã:nõ ſolũ
ſecumdũ mequalitatẽ pſonaꝝ veꝝ etiã
amationum ⁊ rerũ.puta ãicitia q ĩeſt
patri in ordine ad filiuʒ: ⁊ vłr ſemoꝛi

ad iunioꝛẽ: ⁊ viro ad vxoꝛem.⁊ vłr i⸗

perãti ad impatũ.⁊ ſᷣm h ſũt ⁊ alie ãi
citie ĩ correlatis. puta ĩ filio ad patrẽ
in vxoꝛe ad virũ:in imperato ⁊ ſeruo
ad imperantẽ dominũ.¶ Mota vo ꝙ;
dicitia ſenioꝛis ad iunioꝛẽ ẽ ãicitia ho
norabilioꝛis ⁊ reuerendioꝛis ad minꝰ
bonoꝛabilem:⁊ hoc reducitur ad pat᷑/
nam amicitiã:ſecundũ ꝙ pater dicitur
multipliciter. pꝛout babetur in illis ?/

II

ſibus differentialibus oᷣſus.( Eſt pat᷑

hic cura pater eſt alius gẽituraEſt

pater etate pater ille vocatur honore.
Ad ſũmuʒ regẽ facit ipſa creatio pĩeʒ
Coni ibi.. Pifferunt autẽ. ¶Eꝛobat
diſtinctionem pꝛedictaruʒ ãiciciarũ ⁊
hoc ſic. Iſtarum amicitiarum ſunt al/
tera ãicabilia ⁊ altere operatiões al/
tera motiua:⁊ alteri fineſ.quatr̃ ⁊ ipᷣe
amationes actuales ⁊ amicuie haĩtu
ales ſunt abinuicem altere:huius enti
mematiſ ꝓpõit cõcluſionẽ.d.qꝙ hee ãi
citie ſupꝛadicte differunt adinuicẽ ſic.
videlicet ꝙ ãicitie extremoꝛum exce/
dentiũ differunt inter ſe ⁊ amicitie ex
tremoꝛum exceſſoꝛum ⁊ quelibet ãici/
tia extremi excedẽtiſ differt ab aicitia
extremi exceſſi.⁊ꝛ.ponit antecedẽs.d.
ꝙ eað amicabilia nõ inſunt parenti/
bus in oꝛdine ad filioſ æ imperantibꝰ

ad imperatos:nec etiam viris ad vro

res:hic autem cõparãtur extrema ex
cedentia inter ſe. vnde põt haberi cõ/
paratio exceſſorum inter ſe. Item nec

eadem inſunt patri in oꝛdine ad filiũ.

⁊ filio m oꝛdine ad patrẽ.pater enim
beneficentiam filio maxime pꝛebet.ſi
lius autẽ patri reuerẽtiã maxime: nec
eadem viro ad vxoꝛem:⁊ vxoꝛi ad vi/⸗
ruʒ nec dño ad ſeruuzʒ ⁊ ſeruo ad dñʒ.
altera enim ineſt vnicũq; iſtoꝛuʒ virtꝰ
⁊ alterum opus in oꝛdine ad ſuuʒ coꝛ
relatiuũ ⁊ coꝛꝛelatĩ ad ipſum. Itẽ al
tera ſunt motia ⁊ fineſ pꝛopter que ⁊
pꝛopter quos amãdt: tertio infert ↄñs
.d. altera igitur erunt ⁊æ amationes ⁊
ipſe amicitie. ꝗ. confirãt antecedens
.d. ꝙ eadem aàicabilia vel motiua nõ fi

ẽt vtꝛiq; ãica ab vtroq; coꝛrelatio ſuo.

nec etiã talia opoꝛtet querer̃ inter eoſ
indecens emim eſſet ſi filius vellet re/
uerentiã a patre q; ipſe debet patri.⁊
ſimili modo in alijs comugatiombus
vxoꝛis ⁊ viri:fᷣui ⁊ dñi
autem parentibus. Socet conſeꝛuau
oneʒ dictarũ qicitiarum.d.qꝙ cũ filij re
tribuunt parenubus illud ꝙ opoꝛtet
generãtibus dari. puta ſubiectionẽ ob

oni ibi Cũ

KO

ſequium ⁊ reuerentiam. parentes aũt
retribuunt filijs:que opoꝛtet filijs dãi
puta.nuirimentuʒ educationem ⁊ di⸗
ſciplinam:tunc eoruʒ amicitia fiet ma

ſiua: ⁊ epyekes. 1. virtuoſa que maxi

me ẽ diuturna. Iteʒ aũt intellige debẽ
ſeruari inter virum ⁊ vxoꝛem: ⁊ inter
imperatuz ⁊ imperãtez qꝛ ſecundũ hᷣ
aicitie fient manſiue ⁊ virtuoſe.Conĩ
ibi. Analogum. Oſtẽdit inequalita
tem harum amicitiarum.-d. ꝙ exiſten⸗
tibus amicis ſᷣm ſuperabundãtiaʒ ⁊
ſuperexcellentiã.pater emm ſuperex/
cellit filium ⁊ vir vxoꝛem: ⁊ imperas
imperatum. ſic inq; ſe habentibuſ ami

cis opoꝛtet ⁊ amationem eoꝛum fieri

analogã.i.pꝛopoꝛuionatã ſecundũ ma
gis ⁊ minus:iuxta pꝛopoꝛtionem ex/
ceſſoꝛum ⁊ excedentiũ.puta melioreʒ
opoꝛtet magis amari qᷓ; amare.⁊ vti
lioꝛeʒ ẽt magis amari qᷓ; amare ẽt vłr
vnũquẽ q; ſuperexcellẽtẽ opoꝛtet ma/
gis amari q; amare et ecõuerſo vnun/
quenque ſuperexceſſuzʒ opoꝛtet magis

gjiare q́; amari. Sed cõtra hoc obijci

tur.quia benefactoꝛes magis amant
beneficiatos et minus amantur ab eis
et parentes magis amant filios:et mi
nus amantur ab eis.ut pꝛobat᷑.j.li.9:
c·ð: ſʒ bñfactoꝛes et parẽtes ſuꝑexcel
lũt ⁊ alij ſuꝑexcellunt᷑.quare ſupexcel
lẽtes magis amant et minus amant.
cuius contrariuʒ ipſe dicit. Dicenð at
ꝙ; magis amare dicitur dupliciter: qꝛ
vel ad maioꝛa:vel quia affectione ma
loꝛi. Dico igit᷑ ꝙ ſuperexcellentes oʒ
magis amare qꝛ affectione maioꝛi.et

hoc modo loquitur ppᷣus.j.li.9:..Oʒ

autẽ eos. magis amari.quia ad maio
ra bona qᷓ;uis affectione minoꝛi.yverbi
gratia. pater amat filiuʒ ad unpendẽ /

dam vtilitatem:filius autẽ patrem ad
exhñð honoꝛem. et ſecũdũ b amoꝛ pa

tris ad filium eſt maioꝛ qꝛ ex affectiõe
maioꝛi.amoꝛ ãt filij ad patrẽ maioꝛ ẽ
qꝛ ĩi oꝛdie ad bonũ mar.qꝛ magis bo
nũ ẽ honor qᷓ; vtilitas.et h ꝛcmõ loqꝗt᷑
h phᷣus Coni ibi. cu.n.] reducit pᷣdi/⸗

/

,mnequ
umn hn
ama
uiltate,
coopun
igeiuenn
ſe oraren
ſtſünatar.
Enorſpe
innui
nroren ht
ſinauranu
Ceecanna
ediuran
Megnendin
msuiden
ſemrer Nr
e du
AOinwice;
6umpnn
excedttur
mnochus eſt
ſiplrer ti⸗
lellenã nint
norisad ni
loisin guat
gant adyn
Pomisad nri
e; Conp⸗
resbrunn
ſomreregne
Urbaberein
ſnen inp
1 nerg
glalics,pna
Enperſonam
ſtenren
egniauti
ltaezſeön
Emquitian
lia. onii
gualunsßnn
las ſeandis

ghia us

t penſonn,
kjembnta

nia ineſt ei
utatis quia ineſte
itas dignitatis q uali⸗/
di qua ne cdualnae bign Nrdetmmmt icina
Aquandã equa ratione princi inẽ ei roe Gtitaniſ reruzʒ
litatem ad q do com/ tas qᷓtitatis q ibunoe q;ti tatur
ctam inequa o autẽ facit h. ſc enes bꝰ* oo naſcit᷑ ex remennanz are equn
Mm tatem. pꝛimo autẽ fe ſtitiäã penes b- citur autẽ ſecunduʒ uare
c litatem.pꝛu tiã ad iuſtit. tẽ. Di erficitur aut rſonarũ. quare io.
Rroſc amicing d ſimikr auté. i Bd vianitatem P pꝛincipio.
ara bi. Mõ atio fᷣm d dignitaten habet ex pꝛin itatit
un 1 litatez ibi. fiat amatio li GBritatis babet! vero olgnitati
g iri equautqre⸗ Feum dae i. equali litateʒ qᷓ alitate verc., ni ibi
zemauf it ergo pꝛimo liqualiter equa i 1 us. equa riuſ. Cont ib
nten ignitatem tu litas interelt 6 ino. ideo Qſtendit pꝛedic
“ dign ides equalita ualita in termino. auie⸗ En e zici
rlie tas que qui dũ huius eq lens. Hanifeſtuz eſſariam e ſi
N1n tie Hota vero vir ſupe is ad ualita feſtum p ſduũ
. e . Umd 2 vxOzls ae tam equa ſſe mam as ſecudi
1net 2 vxoꝛ iuper edit am 2 lta viſtatia fiat vel ſe ſdi
8 . n exc t vxoꝛem. æ 4. mult luiam velle⸗ ſecũdũ
Ermme virum qui nyir excedit word qui tatu virtutem 7 Perabundanaztrel ane bat
ummdgch vxoꝛem viri ad roꝛe: q;tũ vxoꝛ ſtatem ⁊ deſbemtig ſa rt
ipginü ſuncur e a vꝛeſatd andzer⸗ p poteſt aliq; am n Sed nre Reas tantũ
Grunnt 4 ccundaum 18. unt amicl. ant: Pioasi n
Mrmihn excede viro. iecum ualitan nec er reputam: ꝛobat in
imam⸗ errechten triplex mo ⁊eſ amo tigten amens ievh air ob⸗ que
nchſehüniin bic atten m eſt inter vxo 1 eiꝰ amo diſtantes na. Patmolin onnlr⸗ quos
MAücnmn vnus aulcen vna: vlen b duo tota triplici wiſlann 4 bommes negamns
Nenemümin rem: ex p arte altera. 7 t equalia.qꝛ eſt inter de iam diſtantiam m c hõi
apehenn an icz campmare mag in vno .⸗ pꝛopter in in gc; ns digni⸗
Wennirn in mexe Ali icitiaʒ. 2. uia reges n ijs 9
Gemni unn irum vnum totu ictum eſt. Al aneicium. 4 eſſe bij⸗
e ptum vnum ero vt dice pſõe mſimplic tur amici el iſtan /
NGR P ur in alte amoꝛez nu dignantar qgine. in dur
an i cediu arando amoꝛeʒ ſupex cant nec tioꝛes. 3. tiuz.
zmmömmt ex eſt comp alitas int ſupe fica ſunt defectioꝛes. habentiuz.
AH odus eſt ce it equalita⸗ tõnis ltum ſu Etin r n abedge
neweliicon moe :⁊ tũc ĩiuen llẽtiã amaton mult m habẽ t dignu
nrnüra ireceni wiuper⸗ ntia virtutem bab⸗ epn and diegoc⸗
neetciünniſn lẽtiã viri lupey modus e ꝓ na v ines nõ re ſunt ex deſlec-
enes cel E ũ Alius ſicut ſe hba uia hbom . lo digut imis à ſ. apie/
unſieeuun oris ad vir. inis: qꝛ ſicut le or du bij qui nullo d optimis ie 6
. Sacönabat nõis in qu ſic ſe ikr irtutis ſi eter foꝛ/
s oꝛem lic Non ſimilr tu virtur Conĩ ibi. eie m qꝛ foꝛ/
iuns bervi ad urn eſ iuſtitia ibus viris. Con wt.ei 5radu
s ad viru. o mä ad iukuis üin mper 'n us ra
nnsINi vxoꝛis ad v rat amucit non Excuſat ſe ſuper uſch ad qus gan
1 Mantfiloseen 3. Lompar. litatez. d. Y. not Ex t aliquis citiaʒ
Goemenflihll autez. õi equa ſe vide quereret lleret am ſuper
asgorcbitiſl enes buiuſm ualitas te iſtantia to tolleret.
besupede pene⸗ ale ſeu eq uſtoꝛuʒ 1 mamae non in talibus
setparürdſne imiliter equ tione iultoeu Egra d. in taubu
Nlumi,ärli ſtirje: in pꝛopoꝛ eſt dupl a iſtinc s ſimilitu.
S in citie: quia in udũ dign nõ e nõ.quia ma adhuc vi
iwe nat Tont amicitie: uidem ſec dũ q/ 1 vſq; quo n arte vna adhᷣ lter
edicn. 4 itas. vna quid ro ſecun . C1* blatis a parte! uta ſi a
Nctur wnain equalitas. : alia ve ifferent inibus a amici. p vero
ge M n ſonaruz: butionum. dl din manent tetur alter =
dariudfonch tem per etributnonum equa / mus ꝙn ⁊ ditetur.a ul tñ
= re a unditi tonerrn elnaluare annooen rale pumilietur wid multuz
AA — 6 ,B
ſectneln m: qu dignitate. T ſt de amic depauperet T amicus alte a null
— jld litaez . tatẽ e cõol Amoe⸗ nullu ſtäte diue ʒᷓ aom abꝛaam
c ſ 5 n quatitate. e ie debetur Pr⸗ ali iuiſo diſtã S3 3 qmn a .
sanni nin vm iã amicitie . 2 equali a ſe diullodi ſdeo. Sz qn rnes
– a duanm gnantige riins rqnoé vir erit goramicus harce ſcᷣo
amalen ſaratex. E mnita homo exñs:amici onica ſua.c
aiufnhi qua ſecundũ dignit alcitur ex dign ta bomo acob⸗ in can
, ismni ius t ainnelsien aute in Gu vt dicit J
e n xrũ. perficiti ius ineſt in
. aſuifin d erſonarũ.per re pꝛius ineſt
nimngi⸗ e E ibutionu. quare
ndkn. gidd e retri ”
1 isn,h
Sun

VIII

*

IIBRO

Sed dicendum ad h̊ ꝙ bominem ami
cum dei appellari poteſt eſſe ex cauſa
duplici. vna quidem ex adequatione
amoꝛis humani ad dignitatẽ dei. alio
mõ nõ ex dignatiõe dei qꝛ.ſ. acceptat
amoꝛẽ hõis gtuito ex pꝛĩa vo cã nõ eſt
viſum ppᷣo.ꝙ homo vere poſſit appel /
lari amicꝰ ði.ex ſecũda vero cauſa cer/

tum fuit apoſiolo bomineʒ appellari

amicuʒ dei.Conr ibi. Vnde dubitat
Houet ⁊ remouet alterũ dubiũ pꝛio
ergo mouet. 2. remouet ibi. . Si vniq;
benedictũ. Dicit ergo pꝛimo ꝙ inde
dubitatur vtrũ homines velint amicis
ſuis maxima bona. puta ꝙ ſint dij
habeant diuimnas excellentias.quia nõ
vider̃tur ꝓpt᷑ duo. pꝛimo qꝛ homines
facti dij nõ remanebũt amici ipſis hõi /
mbus qui fuerant eoꝛuʒ amici.ſcõᷣo
homines remanentes pdent magna
bona ſua:quoniã amici ſũt quedã per
ſe bona amicorũ.Conĩ ibi. Si vti q;
Reſpõdet ad h.d. ꝙ benedictum eſt
quoniam amicus optat maxima bo⸗/
na amico ſuo illius gratia: duobus ob
ſeruatuiſ.ſ.ꝙ fiat ſine pꝛeiudicio amati
ut amatus eſt:⁊ ſine preiudicio aman
tis in amans eſt. propter pꝛimum oʒ
manere amatuʒ talẽ qualis amatus ẽ
puia ꝙ maneat homo: ꝓpĩ dicit ꝙ
ſoꝛte amicus nõ vult amico omnia bo
na:quia vnuſquiſq; ſibi ipſi vult maxi/
me bona:que tñ perderet ſi amicuſ ei⸗
tranſferetur ab humanis ad dĩna. ⁊
eſt cauſa quare hodie multi nolunt ãi/
cos ſuoſ eẽ ſublatos ab hac moꝛtali vi
ta: ⁊ eſſe beatos in eterna vita: nõ p

ter amico nuʒ: ſʒ pp pꝛopꝛium.
IMerrio 6²

Alti aũt vñtur. Poſtq; egit
e amicitia habente inequa
litatẽ inter amare ⁊ amari.
bic comparat amare ⁊ amari in oꝛdie
ad amicitiã. Paumo aũt recitat quoꝛũ
dã appenitũ circa amare ⁊ amari.2? /
cidenter comparat amari æ honoꝛari
ibi.MHõ pꝛopter ſe ipſum.] ʒ⁊ deter⸗

minat cõparationẽ inter amar̃ 4 ama
ri ibi. Videtur aũt in amare.] Dicit
Qpꝛimo ꝙ młti vñtur velle amari ma/
gis q; amare pꝛopter amoꝛeʒ honoꝛis
apparet ex duobus. pꝛimo quia pꝓp
ter h̊ multi ſunt amatoꝛes adulatiõis.
adulatoꝛ aũt vel eſt:velfingitur ſi upex/
cellens amicus magis ſtudẽs ad ama
re ſecundum fictionẽ qᷓ; ad amari.qua

re multi magis volunt amari qᷓ; amaĩr

omnes enim amatoꝛes adulanonũ a/
mant amari.quia per adulari credunt
amari.Scðo quomiã amari videtur eẽ
pꝛope ei ꝙ eſt honoꝛari.ſed multi ap /
petunt honoꝛari.quaĩ ⁊ amari. Conĩ
ibi.. Hon pꝛopter ſe ipſuʒ Incident᷑
comparat honoꝛari ad amari. dixerat

enim ꝙ multi pꝛopter velle honoꝛari

volũt amari.ex quo ſequebaiur ̈ me

lius eſſet honoꝛari qᷓ amari.quia ho/
noꝛari ſe habet ad amari tanq; finis
eius.cuiuſ gratia vellemus amari: ad
pᷣ autẽ ipſe dicit ꝙ melius eſt amari q;
honoꝛari ⁊ amicitia eligibilioꝛ eſt

honoꝛ.ꝙ pꝛobat tali ranone. Omne

; homines deſiderant pꝛopter ſe ipſũ
melius eſt eo ꝙ deſiderant ſecundum
accidens.ſed honoꝛari deſiderant pᷣm
accidenſ ⁊ amari ſecundũ ſe:quarñ me
lius eſt amari qᷓ; honoꝛari. hinus rõis
ponit minoꝛeʒ.d. ꝙ homines vident᷑
deſiderare honoꝛem nõ pꝛopter ſe ip/
ſum ſed ſecunduz accidens. b autez ꝓ

bat ex duobuſ.ſ.ex ſpe ⁊ ex opatione.

homines enizʒ deſiderant bonoꝛari ſin
gulariter a potentibus ⁊ a ſapientib⸗

a potentibus pꝛopter ſpeʒ:quia per hᷣ
ſperant ⁊ exiſtimant adipiſci habere
ab eis bonũ quo indigent: ⁊ ideo gau

dent honore tanqᷓ; ſigno bone paſſio/

nis.i.ꝙ bene paſſuri.⁊ bona receptu⸗
ri ſunt ab ipſis potentibus. a ſaplenti
bus vero deſiderant honoꝛari pꝛopter
opinionem firmandam de pꝛopꝛia ex
cellẽtia: ⁊ ideo gaudent tali honoꝛe
credentes dicentium æ honoꝛ antiuz
iudicio: et ſic patet qð honoꝛari de⸗/

pantn
dis
lan
ninon²

bi. Pe

nlcebur!
fariet am
mm
Winiſti⸗
mnamare
nnmhli
annun nra
Pini an
önaman.
nags iina
Nsautd ann
Cſſernawer
Quariag
sidil
bmmnime
verlib
libus de
Ruaryp’-
namarem
leſigum⸗
linevolunta
Göanantamn
opnos ilios
lngnguden
Lopemeil
itpopeng
baifonla⸗
ſnen dit
Gsizinaman
Cubesenicen
amanperäic⸗
mumnſeman
Neſpenn
naconin
Uneinqen
onchliond,
famiſmnn
nunſuein n
ihdignten
nd. Steg
erunt man
ubemſe
edir

Weihie
.
Po i
1 eu
MdaNii
na Nlenem
ANeinsde
Z
dan uinm
Nickratr
, Nſcermin
Woran Nidn
nriſcuuncüſen
6 noran. e
.0. bonnian
norem nöper
duz acadenste
Kerſpetage
Sdeſceran n
Oemuibrs tiihil
Propterſeeu
ſmmant ainiile
gwoinagen it
laniyſobg
epaſmn Mun
isenis i
unm Mni
nmiin eßifi
mun 1 bos
patel t

ſiderant non pꝛopter ſe ſed ſecundum
accidẽs opinionis ⁊ ſpei.gaudent ãt
ẽt ĩ amãi ſecundum ſe ipſum ⁊ ſic pʒ.
minoꝛ
ibi.. Pꝛopter qð].d.qꝙ pꝛopter hoc

videbitur melius eſſe amari q; hono

rari:⁊ amicina eſſe bonum eligibiliuſ
qᷓ; honoꝛ. Iſtud aũt diſcutietur ampli/

us in qſtise. Conĩ ibi.. Aidetur autẽ
in amare Seterminat comparationę

principaliter intentaʒ inter amare ⁊?

amari.circa h aũt ponit.õ.concluſiõeſ

pꝛimã ꝙ amicitia magis eſt in amare
qᷓ; in amari. Scòam ꝙ amicoꝝ virtus

magis ẽ in amar q; in amari ibi ma

gis autẽ amicitia. Certiã ꝙ amicitia

conſeruatur p amar ibi Quaĩ in ꝗbꝰ

Quartã ꝙ h maxime fit in amicis vᷣiu

oſis ibi.Aaxime quið. Quintã ꝙ;

hᷣ minime fit in pꝛauis ibi. MHali at
Sextã ꝙ pᷣ mediocriter fit ĩ amicis uti
libus ⁊ delectabilibꝰ ibi. Atiles ãt
Dicit g̈ pꝛimo ꝙ amicitia videtur eſſe
in amare magis q; in amari:ꝙ ꝓbat

per ſignum:quia matres que ſunt ma⸗
xime voluntarie ad ãicitiazx filioꝛũ ma

gis curant amare q; amari.quedã enĩ

pꝛopꝛios ſilios faciunt in alieno nutri

ri:que gaudent videntes filios viuẽteſ

a operantes q;uis illi nihil circa ipſaſ
agãt pꝛopter ignorantiã.Con ibil ma
gis aut amicitia. Ponit ſcaʒ cõclu/⸗
ſionem. d.ꝙ dicitia exñte in amarĩ ma //

gis q; in amari ⁊ cũ h laudatis ama⸗
toꝛibus amicoꝛum magis qᷓ; laudẽtur

aman per ãicos.ſequitur ꝙ virtꝰ dico⸗/
rum ſecundũ ꝙ amici ſunt vltimum

de potenna eſt amare. b aũt ſequit᷑ p
locum a coniugatis ⁊ patet. Conĩ ibi
Muare in quibus] SDeclarat tertiazʒ
concluſionẽ.d.ꝙ ex dictis ſequitur ꝙ il
li amici ſunt manſiui ⁊ eoꝝ amicitia ẽ
manſiua in quibus b amare fit ſecun/
duʒz dignitatem modo expoſito.S.cp
ximo.Sic ꝙ ſi perſone fuerint in equa

les erunt maxime amici. quia ppter hᷣ

equabuntur ſecũdũ ꝙ amicitia ẽ equa

lias quedã ⁊ ſimilitudo.vide.5.c· p⸗

Secũdo infert coucluſionem

VII

ximo. Conĩ ibi. &t maxime quið. de

clarat quartã cõcluſionẽ.d.ꝙ amicuia

exñs ſimilitudo eoꝛum que ſunt amici

ſecundũ virtutẽ eſt manſiua maxime h
autẽ ꝓbat excludendo.quatuoꝛ pecca
ta que faciunt amicitiaʒ ĩmanere que
ſunt in conſtantia animi ad ſeipſum in

ſociabilitas ad alterum indigẽtia tur
pis ſolatij ⁊ exhibitio operis pꝛaui.hᷣ

auteʒ quatuor excludit phus ab ami-/
cis virruoſis.pꝛimo quideʒ in conſti/

tiam.d.qꝙ ſunt manſiui ſecũdũ ſe ipos
pdurantes in eodem pꝛopoſito

cũdo in ſociabilitatez. d. ꝙ adinuicem

manent ſocialiter ⁊ familiariter. er

tio pꝛauam indigentiaz.d.ꝙ nec pꝛa-
uis indigent. QAuarto exhibitioneʒ o /
peris pꝛaui.d. ꝙ nec miniſtrant talia

puta. pꝛaua ⁊ turpia. Sed ut conſuetũ
eſt dicere pꝛaua pꝛohibẽt quia bonoꝝ
homini nec peccare intereſt nec ami⸗
cis peccantibus licentiã concedeĩ nec

auxiliuʒ miniſtrare. Conĩ ibi ali

autem Seclarat quintam concluſio/

nem intendens oſtendere ꝙ diuturna
manſio amicitie mimme ſu in pꝛauis
Vicit ꝙ mali nõ habent aliquid fir
muʒz amicitie ſue.ꝙ accidit ꝓpter duo
Pꝛimo quidem pꝛopter in conſtan
tiam animi: quia nõ manent ſibi ipſis
ſimiles volentes nunc vnuʒ: nunc alte

rum ſic ꝙ in vna hoꝛa nõ erunt tales ĩ

ꝓuerbioꝝ i?¶ Scðòo idẽ accidit ꝓpi
malitiam conſoꝛtij quia gaudent mali
tia adinuicem in paucum tempus ⁊ ñ
in per petuum quia nullum violentum
perpetuum. tertio phiſicoruʒ conſoꝛ/
tium autẽ ⁊ gaudium malitie eſt quid

violentum ⁊ innãle: quare nõ eſt per-

petuũ.Coni ibi. Inutiles auteʒ oſtẽ

dit ſextam concluſionem. ſ.ꝙ manſio

amicitie fit mediocriter in amicis vti⸗

libus ⁊ delectabilibus:quia fit minus

quazʒ in bomiſ ⁊ plus qᷓ; in pꝛauis. Hi
cit ; ꝙ ãici vtiles ⁊ delectiabileſ ĩ ãici

tia pmanẽt pluſ q; pꝛaui.qꝛ pmanent

coꝛde quales in altera. pꝛopter ꝙ ait
Salomon ꝙ coꝛ ſtultoꝛũ diſſimile erit

IIB8RO

q; diu tribuunt adinuicem velectatio /
nes vel vtilitates Conſequẽter ibi.
LEx contrarijs auteʒ Oſtendit vnde
naſcitur amare ⁊ amari.pꝛimo auteʒ
manifeſtat ꝓpoſitum ſcðo infert vnũ
coꝛrelariuʒ ibi Pꝛopter ꝙ videt᷑ 3ʒ
remouet vnum dubium ibi. Soꝛte ãt
HDicit g̊ pꝛimo ꝙ amicitia que ẽ ꝓpter
vtile.videtur maxie fieri ⁊ naſci ex cõ
trarijs puta.pauper libenter fit amicꝰ
diuiti ⁊ indiſciplinatus ignoꝛans ſciẽ /
ti:quia vnuſquiſq; indigens aliquo ⁊
h̊ appetẽ libeter redonat aliquod mu
nus ei a quo põt hẽre optatuũ. Heide
ibi.! hᷣ autẽ Sicit h idem poſſe fieri ĩ
alijs amicitijs.d.quod aliqꝗd attrabet
ad hunc modum generauones amici/
tie amicitiam que eſt inter amatoꝛem
⁊ amatam amaſiam. ⁊ amicuiam qͥ ẽ
inter ſocium pulchꝛũ ⁊ tutpẽ. amatoꝛ
enim indigens voluptate amaſie dat
ei munuſcula ut redamet᷑ ab ipſa.⁊ eo
deʒ mõ ſe põt babere turpis ad pul/
chꝛũ. Si vero turpitudo ⁊ pulchꝛitu/
do ſumantur nõ coꝛpałr ſʒ moꝛaliter
põt ið moduſ generationis attribui ai

citie virtuoſe:qꝛ ſi quis turpis tãq; nõ

bonus vult fieri bonuſ pulcher ⁊ ſãct
cogitans ꝙ cuʒ ſancto ſanctus erit.vo
let amicitiam alicuiuſ boni viri qᷓ; pꝛo
curabit ſeruiẽdo illi. Conĩ ibi. ꝓpter
ꝙ; nfert coꝛꝛelarium continens duo
puncta Dicit g̊ ꝙ pꝛopter h̊ ꝙ dictum
eſt generaliter de differentia amicoꝛũ
ſufficientiũ ⁊ iſufficientiũ. ſequit᷑ qñ
amatoꝛel ſit ridiculi.i.riſu ⁊ cachio
digni:dignificantes.i.dignum putãteſ
amari ab amicis.qᷓ;tü ipſi amãat.h̊ enĩ

non debet fieri ut oſtenſũ eſt.õ.c.ꝓxio

Sed tñ exiſtentes amabiles q;tũ ãici
dignuʒ putandũ eſt ut amentur q;dtum
amant.nibil autem habentes tale.i.
amabile:ridiculum eſt iſtud cogitare.
ut in pꝛimo puncto dictum eſt. Contr
ibi. Joꝛte autem] Remouet dubium
poſſet enim aliquis dubitare quomõ
contrariñ amicatur cõtrario ſicut pau
per diuiti ⁊ ignoꝛans ſcienti. Ad hoc

philoſophũ.

autem dicit pbᷣus ꝙ foꝛte contrarium
ideſt ſubiectum ſub vno contrario non
appetit reliquũ contrarium ſecundum
ſe ipſum.ſed ſecundum accidenſ verbi
Ina ſiccum non appetit humidum ſe⸗/
cundum ſed ſecundum accidens appe
tit enim humidum ut per ipſum veni/
at ad medium quoniam appetitus eſt
ipſius medij ſecundum ſe ⁊ extremi
ſecundum accidens. ⁊ ſimili modo ſe
habet in calido ⁊ frigido ⁊ in alijs cõ
trarijs.hᷣ auteʒ dimittantur ad pꝛeſẽs
quia magis pertinent ad ſtudium pꝛu
denti negotio alienum.ſ. ad naturaleʒ
¶ CTectio x·
Idetur autem quẽadmodũ

Supꝛa determinauit de ami-

itia ut diuiſa ſecunduʒ diffe/
rentias amabilium: bic de ipſa deter/
minat ſecundum differentias comuni/
cationum. pꝛimo autẽ ꝓbat ꝙ ſpecies
amicitie ſequuntur partes comunica/

tionis politice.2: manifeſtat quot ſũt

partes comunicatiõis politice ibi po

lince autẽ ertio ꝙ tot ſunt partes

comunicationis yconomice.ibi Simi
litudines Quarto ſecundum partes
politice ⁊ yconomice diſtiguit ſpecies
amicitie ibi.. Scoðm vnã quanq; qui/⸗
to agit de quipuſd ſpecialiſſimis ſpe
ciebus amicitie ibi.. In comunicatio
ne. Circa pꝛimũ pꝛobat tria. pꝛimo
ꝙ omniſ amicitia habeat eſſe in comu
nicatione.ſecũdo ꝙ omnes comunica/
tiones ſint partes comunicationiſ po/
litice ibi.. Comunicationes autẽ oẽs

Tertio ꝗ ſpecies amicitie ſequuntur

partes cõicationis politice ibi Oẽs
vtiq; comimicatiões Pꝛimũ probat
6. rationibus ⁊ arguit pꝛimo ſic. cir/
ca eadem ⁊ in eiſdẽ ſunt iuſtitia ⁊ ici
tia:ſed in õi comunicatione inuenitur
iuſtuzʒ ⁊ iuſtinia. quare ⁊ amicitia hu

ius ꝛationis ponit pꝛimo maioꝛẽ. Se

cundo minorem ibi. In omm emm
Tertio concluſionẽ ibi. Et amici

na ]. Scðo ibi.appellãt iẽ arguit ſic:

inductiue in comunicanõe ↄnauigalo

—

——————ðð

aelel
6peluonun
Ait muun
ſeſtonae
ncatonbu
Fun bomn
laintereo⸗
Landihll
Communipue
Gbonaq
gvareinc
vunt alen
Ulcontitr
Nosst un
Uinus cölca
88 Mi
W. g
nür minore
lus cönur
Cönunnunt
aliſs althe
dlcreta⸗
lij pautoꝛa
ſnt magis
ſiner magi
pbnt maio
Gnnes puta
cnes Auin
Ctſic udc
Clmsoiffedi⸗
fammque ſ
dferelascon
ſſtnuonndnn
Guareamncina
ſulonspottm
lalaſulttedi
Miogllanot
Nlogr ffibn
Gelsr cön

—

Uiſſinlitri

èððð
— —

Pioſoruen
ſceſäeeᷓ
ſcumetgbn
amnicnie 5
Mhnentation⸗

ncöcanon

lonae
Nudn
unenn
nufehin
ung
min etgn
Ktf
ſdtnis
mmmm
MNatſuiung
n Aui
☚
mgadwi
AeNNIN

Hum: bcxner

dſhenenuen

i ugin

Wi ie.

z. Z nmnidtni
nmisut
Tenogänn
—
nne inl pon
xini ct n
icna d
ticbgenien
emul
–

ꝛum inuenitur amicitia ipſi enĩ mutuo
ſe appellant amicos. ⁊ in coicatione

cõmilitonum inuenitur amicitia: quia
⁊ iſti mutuo ſe appellat ãicoſ. Simiłr
ãt eſt circa eos qui ſunt in alijs comu/

nicationibus quibus opoꝛtet.quar vłr

q;tum homines cõicant intm̃ eſt ãici⸗
tia inter eos vel eẽ poteſt ſicut ⁊ iuſtũ
Zertio ibi ⁊ ꝓuerbin.] Arguit qꝛ ex
comuni puerbio quo dicitur comuniter
ꝙ bona que ſunt amicoꝝ ſũt comunia
quare in coĩcatione eſt amicitia.. ibi
Sunt autem Fribus] Arguit ſic. Il
lud conſiſtit in comũicatiõe ꝙ ſuſcipit
magis ⁊ minus:ſuſcipiente magis ⁊
minus cõicatiõe ſʒ ãicitia ſuſcipit ma
gis ⁊ minꝰ cõicatiõe ſuſcipiẽte magis
⁊ min.quar ut pꝛi.hui rationis po
nit minoꝛem.o.qꝙ fratribus ⁊ homini
bus cõnutritis ſunt omnia cõia q;diu
cõnutriuntur:⁊ ut fratres conuerſant᷑
alijs aut hominibus. quedaʒ bona ſũt
diſcreta:⁊a quibuſdam plura ⁊ quibuſ/
dã pautioꝛa ⁊ ſᷣm h quidem aiciuarũ

ſunt magis amicitie æ quedã minus.

qꝛ inter magis cõicãtes puta.inter fra
tres ſunt maioꝛes dicitie.⁊ inter minꝰ
cokantes puta. inter ciues ⁊ alios ſũt
minoꝛes. Quito ibi.. Differũt ãt Ar

guit ſic: ullud conſiſtit in cõicatione:tʒ

cuius differẽtias diuidit᷑ iuſtitia JYuſti
tia nanque ſempꝑ diuiditur ſecundum
differẽtias cõicationũ ut..li.,.c.xjſʒ

iuſtitia duiditur ſᷣm differẽtias ãicitie

quare amicitia cõſiſtit in cõicatiõe. hꝰ

rationis põit minoꝛẽ.d.ꝙ iuſta qͥ ſt oh

iecta iuſtitie differunt abinuiceʒ ſᷣm ãn
citias quia nõ ſunt eadẽ iuſta parẽtibꝰ

ad filios ⁊ ffibus adiuicẽ nec etheicis
i. coeuis ⁊ cõnutritis ⁊ ciuibus rel/

quiſ. ſimiliter ãt ⁊ in alijs dicitijs qua
litercũq; dimiſis iuſta ſunt altera ad ſin

guloſ boꝝ ad quoſ habetur alia ⁊ alia

ſpecieſ ãicitie. De parẽtibuꝰ.n. ⁊ filijſ

dictum eſt ꝙ babẽt adinuicẽ diſtinctas

ſpẽs amicitie.S̊. eo.li.c.7 6. lbil. Et

augmentationẽ Arguit ſic. illud cõſi /

ſtit in cõicatione ꝙ habet augmẽtatio

4

nez ʒ augmentationẽ comumicatiõiſ⸗
Sed amicitia ſic ſe babet:quaĩ ut pꝛi
us. huius rõis ponit minoꝛem de iuſti

cia ⁊ de anncitia ſimł. SHicit g ꝙ iuſta
vel iiuſta augmẽtationẽ recipiuunt per
eſſe ad amicoſ.ꝙ patet ex oppoſitis in
iurijs puta. pꝛiuare pecunijs echaricũ

ſociuzʒ cõnutritũ ẽ durioꝛ iniuria qᷓ; pꝛi
uare aliũ ciuem ⁊ nõ iuuare fratri vel
fratrem ẽ durioꝛ iniuria qᷓ; non inuare

extraneo vel extraneum: ⁊ percutẽ pa
treʒz eſt durior iniuria q; percute que/

cũq; alium. Simili mõ ⁊ amicitia na/

ta eſt augmentari cõicatione augmẽ/
tata. ſicut ⁊ iuſtũ tãq; ambo ſint entia

in eiſdem ⁊ in rebus equalibus ſecun
dum numeꝝ adueniẽtia ⁊ coĩcidentia
Cont ibi. Comunicatiões ãt] Pꝛo/
bat ſecundum.ſ.ꝙ omnes cõicationes

ſint partes politice. Pꝛimo aũt ꝓbat

ſimilitudine. ꝛ ydemptitatẽ ibi. Alie

quideʒ. Micit ꝗ̊ primo ꝙ omnes cõi⸗

cationes aſſimilantur pticulis pohui⸗
ce: hanc aũt ſimilitudinẽ aſſignat pe/

nes finem coĩcationũ quicquid aliꝙ ẽ
conferẽs. Hicit ergo pꝛimo ꝙ omnes

conueniunt in aliquo conſerente ⁊ oẽſ

ſunt tribuentes aliquid eoꝝ qᷓ ſunt bu
mane vie neceſſaria:ſed ipſa comuni
politica cõicatio videtur inuenta fuiſſe

ex pꝛinci? æ ↄueni ⁊ pinanere conti/

nue:gratia alicuius conferentis.bᷣ eni
comiectant.i.incurrunt legiſpoſuoꝛes
vnde ⁊ pplłi dicunt iuſtum eſſe in qua
cunq; ciuitate illud ꝙ eſt comuniter cõ
ferenſ.⁊ ſic patet ꝙ ſingule comunica
tiones ſunt ſimiles politice comunica
tioni in hoc ꝙ eſt intendere coſerens
Coni ibi..Alie quidem. Mꝛobat
ꝙ ſingule comunicationes nõ ſolũ ſüt

ſimiles particulis politice: ſed ẽt ſũt

ipſe partes politice. Et intendit ſic ar
guere. Omnes comunicatiões per ta⸗
lia conferentia tendentes ſunt partes
comunicationis comune ac totum con
ferens intendentis. Sed comunicati
ones ſingule ĩtẽdũt conferẽtia ptialia

cõicatio politica intendit conſerens

IIBRO

comune totius vite. quare comunicau

ones ſingule ſunt ptes comunicatiõis
politice ⁊ continẽtur ſub ea ſicut par
tes ſub toto virtuali.huiꝰ ranonis po/
nit pꝛimo pꝛimã ptem minoris.ſcðòo
concluſionem ibi. Omnes bee Ter
tio alteram partem minoꝛis ibi. nõ
enim pꝛeſens. Dicit g̊ pꝛimo ꝙ alie

comunicationes que quið ſunt alie.ſi

cut partes a toto appetunt conferens
ſm paꝛtes qꝛ ut dictum eſt.diuerſe di/
uerſa partialia cõferentia appetunt ⁊c
intendũt ꝙ declarat in exemplis puta
MHNauigatoꝛes ſecundum comunicatio
nem nauigij tendunt ad operationem
⁊ ꝓcurationẽ pecuniaruʒ maxime ſi
ſint mercatoꝛ es vł ad aliꝗd taliũ cõfe
rentium. cõmilitones ẽèt in comunica
tione quevſt ſᷣm bellum appetunt vel
pecunias vel victoꝛiam: vel citatem:
ſimir autem ⁊ cõtribunales ⁊ plebei
in cõicationibus ſuis appetũt aliquod
partiale conferens.quedã tamẽ comu
nicationes vñr fieri ꝓpter delectatio/
nem que reſpõdet eis pro conferente
puta comunicationes coꝛeantium ĩ cõ
nubijs ⁊ eremiſtaruʒ qui dicunt᷑ alio
nomine eriſoni:quaſi ſonantes ĩ ere
vnde tibiciẽs ⁊ quicũq; ereis coꝛnibꝰ
continẽtes dicũtur eriſoni ⁊ eramiſte

Iſte nãq; comunicatiões fiunt gtia ſa

crificij:⁊ gratia cõnubij:⁊ ſic genera⸗
liter patet ꝙ comunicationes ſingule ĩ
tendunt ſingula partialia conferẽtia.
Scðo ibi omnes autẽ Infert cõclu/
ſionẽ.d.ꝙ omnes hee comunicationeſ
conſueueruut eſſe ſub politica tãqᷓ; ſub
toto virtuali eas continẽte:vnde ⁊ ſci
entia politica de hijs omnibus conſue
uerat oꝛdinar ut.õ.li.icꝛi? Tertio ibi
LMNon eni pꝛeſens. Subdit alterã p/
tem minoꝛis.d.ꝙ politica nõ ſoluʒ ap

petit pꝛeſens conferens puta. vnũ de /

termĩatũ.ſed appetit cõe conferens in
ommnem vitã ⁊ ipſa appetit ⁊ oꝛdinat
homines faciẽtes ſacrificia æ eas con
gregationes que fiunt circa ea tribuẽ/
tes honoꝛem dijs ſecũdũ ritum paga/

nicum ⁊ cum delectatiõe tribuẽtes ſi/

bi ipſis requiem:antiqua enim ſacrifi
cia ⁊ congregatiões ꝓ ſacrificijs vidẽ
tur maxie fieri poſt fructuuʒ colłones
puta ſacrificia que dicũtur pꝛimitie:qꝛ

de pꝛimis frugibus facte. maxime eni

in hijs vacabant illis tempoꝛibus ex
quo patet ꝙ politica cõicatio conunet
ceteras comunicatiões:poſtq; cõtinet

comunicationeʒ ſacrificioꝝ de qua mi

nus curare vidertur. Conr ibi.. Oẽs
vtiq; Pꝛobat ꝙ amicitie ſpecies ſe⸗/
quuntur politice cõicationis partes.
T intendit ſic arguere. Omnes cõica
tiones ſunt partes politice.ſed õs ãici
tie conſiſtunt in cõicatiõe ⁊ in õi cõi⸗
catiõe eſt vel eẽ poteſt amicitia.quaĩ

amicitie ſpecies conſequũtur politice

partes.huius rõis ponit pꝛimo maio
rem que fuit concluſio pxuma declara
ta:et ſupponit minoꝛẽ que fuit in pꝛi/
cipio demonſtrata ⁊ infeꝛt cõcluſionẽ
d. ꝙ tales amicitie ſᷣm diuerſas ſpẽs
conſequũtur talibus cõicationibꝰ.i.ex
talibus:quia ex diſtinctiõe cõicationũ
diſtinctio pꝛouenit amicitiarum.
. Lectio xz
OQlitice aũt ſũt tres ſpecies.
Poſtq; ꝓbauit ſpẽs ãicitie
conſequi partes politice. hic
iſtinguit partes ⁊ ſpetieſ politice.p⸗

auũt ipſas diuidit.22 ipſas cõparat ibi.

Harum aũt. Tertio de tranſgreſſio⸗

nibus earum determinat ibi. Tranſ/

greſſio aũt. Dicit g̊ p: ꝙ tres ſunt ſpe

ties poluice ⁊ equales numero ſt traſ

greſſioneſ ⁊ coꝛꝛuptioneſ earum. Sũt
autẽ iſte politie regnum ⁊ auſtocratia
ttimocretia q; dicere ⁊ vocare timo/
cretiam a pꝛecijs videtur eſſe cõuemi⸗
ens.tamen aliqui plureg conſueuerũt
eam vocare — vero ꝙ

regnum eſt pꝛincipatus vnius princi/

pãtis ad comune conferẽs. ariſtocra⸗
tia vero eſt pꝛincipatuſ paucoꝝ pꝛind

pantium ᷣm virtutem ad comune co/

ferens. ⁊ dicitur ab ares ꝙ eſt virtR ⁊
archia ꝙ ẽ pꝛincipatus quaſi ᷣtuoſoꝝ

nichn
Petusp
punc
Ldcur.
curape
Panſs
penapan
gpteaant
nigobi
eſa pee
rpolina
ce Conrit

Alinuncenm

ſun lynt
boraeume
Cttocrana
leſcienan
egröpen
Cparns
perbpeo
deum. d.
fmnalen
lepanen
pumn. au
punceps⸗
laphiſice
palis io
mub:antop
Nerceeras
Urniaeme
Enamedn
eentnnn
geſo. A
PAndettan
Midedi⸗
foagebe⸗
Moctetiatre
E limocn⸗
pceclt
unfegno⸗⸗.
numeme.
Nealmani,
geſſioregni
um fego
iachieran
uns. en

nlsni
Nrngüthen
Gifenna
gemneſengs
GnNs
Le Onmnsdt

liwimen
es ienin

Sfös In

nNlis wute
Nun mnCigtinn
ira Ndi
mnclie inur
ulbescitan
niner dinnmiit inn
Meni mmann
(lann
Nncr ai iüntsf
Neſi; vbaui ſhünn
nemn mns n
nes iſpent in⸗
iin Aiſesdit
Lenounud
1 aipzun
ſ mnmnlann
incsſiel ⸗

pꝛincipatus:timocratia vero eſt pꝛin/
cipatus pluriũ plebeoꝛum vel ſeculari
um pꝛincipantuũ ad comune conferẽs

dicitur a timos ꝙ eſt pꝛeciũ. vnde di

citur a pꝛeciari ⁊ archia ꝙ eſt pꝛinci/

patus.q.quoꝛũlibet ſe apꝛeciantium
pꝛincipatus. In hac enim poluica tin
apꝛeciantur pauperes q;tum dites.?
tin ignobiles quatuʒ nobiles ac ſi oẽs

eſſẽt pꝛecipui:⁊ ideo cõi nomine dici
tur politica ł politia ut hẽtur ʒ. politi⸗

ce. Konr ibi. Haꝝ ãt. Compat iſtas

adinuicem.d.qꝙ inter eas opiima poli
tia eſt regnuʒ. peſſima vero.i.minime
bona ẽ umocratia. ex quo ſequitur q;
ariſtocratia eſt mediocruter bona. Eſt
autẽ ſciendum ꝙ bonitas pꝛincipatuũ
exigit q;tum eſt poſſibile vnitateʒ pꝛi/
cipatus ⁊ vnitatẽ pꝛincipis. vnð pbᷣs
per bᷣ pꝛobat eſſe vmcũ mũdũ ⁊ vnicũ
deum.d.ꝙ entia nolunt male oꝛdina
ri.male tn oꝛdinarentur ſub pluralita

te pꝛincipatuum: ſub pluralitate pꝛi

cipum.quare totius vniuerſi: vnus eſt

pꝛinceps ⁊ vnus pꝛincipatus.iꝛme2/

taphiſice.⁊ binc eſt ꝙ omnis pꝛinci/
patus q;io plus accedit ad rõem vm/
tatis:tanto põt eſſe melioꝛ.cũ g regnũ
inter ceteras politias magis accedat

ad vnitatem erit optima politia. timo
cratia vero qꝛ maxime recedit ab vni⸗/

tate erit minime bona.Con ibi. traſ
greſſio.] Agit de tranſgreſſionibus.
pꝛimo de tyrannide tranſgreſſione re/
gni. 2. de oligarchia tranſgreſſione ari
ſtocratie ibi.. Ex ariſtocratia. ð de
mocratia tranſgreſſione timocratie ibi
LEx timocratia. Curca tyrãnidem ſic
pꝛocedit.q pꝛimo oñdit ↄueiẽtiã eiꝰ
cum regno.2. differentiam ibi. Riffe
runt autẽ.ʒ: contrariet ateʒ ibi..Ty
rannus. tranſmutationẽ ibi. tranſ

greditur autẽ. Dicit gꝗ pꝛimo ꝙ tran
greſſio regni ẽ tyrannis que conuemit

cum regno quoniam ambo ſunt mo/
narchie:a monoſ q eſt vnuʒ ⁊ archos
ꝙ eſt pꝛincipatus quaſi vmus pꝛinci/
patus. DPelnde ibil Cifferunt at. Aſ

ſignat eoꝛum diſferentiam. d. ꝙ q;uis

ambo ſint monarchie tamen plurimũ
differunt in intentione: quia tyrãnus

intendit conferens ſibi ipſi.rex autem

intendit conferens ſubditoruʒ quomã
non eſſet rex ille qui nõ eſſet per ſe ſuf

ficiens ⁊ omnibus bonis ſuperexcel⸗
lẽs.talis autẽ nullo indiget.quare nõ
itẽdit ſibi vtilia ſʒ vtilia ſpᷣduis:qꝛ il/

le ꝗ ñ ẽ talis.erit vtiq; cłroces magis

q́; rex. Eſt enim Sciendum ꝙ cleros
grece dicitur ſoꝛs latine.⁊ iñ dicit᷑ cło
ces vł cłicꝰ:quaſi ſoꝛtitꝰ inde pꝛin/
ceps dicitur cłroces vł cłricus.qñ nec
nã nec ius: nec fas:nec lex:nec mos:
dat ei pꝛo vtilitatibuſ pꝛopꝛijs omnia
bona vel plurima regni ſui ſed ſola ſoꝛ
te vſurpationis videtur ſoꝛtitus omia
iſta bona. ⁊ ideo a tali ſoꝛte innatura/

li miuſta nefaria ilegitima ⁊ vicioſa
dicitur ſoꝛtitus.Coni ibi.. Cyrãänus

autẽ. Aſſignat contrarietatem tyrãni

dis ⁊ regni.d.ꝙ tyrannus ſe habet ex
contrarietate huic vel ad hunc.ſ.regẽ
per ſe ſufficientez. ⁊ bonis ſuperexcel
lentẽ. quia tyrãnus perſequitur ⁊ ap/

petit bonum ſibi.ſicut rex coĩtati. vnð
manifeſtius eſt in hac ryrannide eius
cõtrarium quoniam peſſimũ eſt ↄriuʒ
optimo. ſed tyrannis eſt peſſima ⁊ re
gnum eſt optimuʒ ⁊ circa ideʒ.i.circa

monarchiâ:quare tyrãnis ẽ contraria

egno.Conr᷑ ibi.ranſgreditur oñ/

dit tranſmutationez ex regno in tyrã⸗

nidẽ. d. ꝙ tranſgreditur.i.tranſgreſſio
fit ex regno in tyrannidem: quia pꝛa
uitas monarchie eſt tyrãnis.cuzʒ ergo
de bona monarchia fiat mala:fit tran
ſitus a regno in tyrãnidẽ ⁊ rex cũ eſſi

cit᷑ malus fit tyrannuſ. Coni ibi. Ex
ariſtocratia.] Agit de oligarchia träal

greſſione ariſtocratie: ð qua tradit caʒ

⁊ effectum ⁊ foꝛmam. cm quið.d.ꝙ
ex ariſtocratia fit traſgreſſio in oligar/

chiam pꝛopt malitiã pꝛincipum. Eſt
enim oligarchia paucoꝛum pꝛineipat
pꝛincipantiuz ad ſua conſerentia:non

ad comunia. h autẽ fit ex eoꝛum auari

sl

IIBRO

na.eſfectum aũt tradit dicens ꝙ tales

pꝛincipeſ diſtribuunt bona ciuitatis p/
ter dignitatem.i.aliter qᷓ; ſit dignuʒ ?

omnia bõa vel pluꝛima ⁊ honoꝛeſ pꝛi
cipatus ſibi ipſis attribuunt: ⁊ ſemꝑ
eiſdem vel eoſdem diuari faciũt de plu
rima parte bonoꝝ cõiũ. foꝛmã autezʒ
buiꝰpꝛincipatus tradit.d.ꝙ pauci ma

li pꝛincipantur pꝛo paucis bonis: ſic

ꝙ foꝛma oligarchie eſt pꝛincipes ma⸗
los tenere locũ bonoꝝ pꝛincipũ.Cont
ibi.. Ex timocratia Agit de democra
tia trãſgreſſiõe timocratie:de qua tra⸗
dit tria.ſ. conuẽientiam eius cũ timo/
cratia.2. differentiã.⁊ 3 tranſmutatio
nem. Dicit g̊ ꝙ ex timccꝛatia fit trani
greſſio in de mocratiã.Eſt.n.democera
tia ppłarium pꝛincipatus pꝛincipanũ
ad conferens paupeꝝ: ⁊ ad damnum
diuitum.h aũt cõuenit cũ timocratia ĩ

duobus. pꝛimo qꝛ ambo ſunt ↄtinuabt

les ⁊ equales.timocratia emʒ vult eẽ
pꝛincipatus totius mulititudimis ſicut
⁊ demõcretia. 2. qꝛ in viraq; ſũt oẽs
equales in honoꝛatione:quia non de/

fertur plus diuiti q; pauperi. nec nobi

li plus q; ignobili.Differunt autez qꝛ
democratia eſt aliqualiter malũ qᷓ;uis
minime.i.paruũ.i.tranſgreditur ſpẽʒ
politie qͥ dĩ timocratia. Iſti.n. ömocra

tici magis grauãt dimtes qᷓ; paupes.

T h eſt totum eius peccatũ. h̊ autẽ nõ

eſt magnũ:qꝛ gꝛauamia ſuſtinere poſ

ſunt diuites leuius qᷓ; pauperes. tranſ
mutantur ãt maxime ⁊ ſepiſſime huiꝰ

politie pꝛo eo ꝙ mimuʒ diſtãt.⁊ idcir

co faciliter fit tranſitus ab vna in aliã
quia ſecundum naturales in bñn bus
ſymboluʒ facilior ẽ traſitus 2? de gene
ratione Coni ibi Similitudines ãt

Dñdit tot ⁊ tales eſſe ptes ⁊ ſpeties
yconomie.quot ⁊ quales ſunt poline.

pꝛimo ãt iſtud pꝛoponit.d. ꝙ aligs ac
clpiet vel accipere poterit ĩ donnb ſi⸗
militudines ⁊ exẽp um dictarum poli
tiaruʒj. 7 2: peoſeꝗtur ibi. Lpꝛzis ꝗdẽ
Oſtendens pꝛimo in domibus figurã

regni.2.figurã tyranidis ibi. In ꝑſis

aũt.ʒ:figurã ariſtocratie ibi.. Viri
autẽ ꝗ oligarchie ibi.. Oiuʒ auteʒ)
Fe timocratie ibi. Zimocratico.6: ð

mocratie ibi Democratia Dicit pꝛ
ꝙ comunicatio patris ad filios habet
figurã ⁊ ſimilitudinẽ regni ꝓ eo ꝙ pa
tri ẽ cura filioꝛũ ⁊ regi cura ſubditoꝝ.
⁊ inde eſt ꝙ omerus iouem appellat
patrẽ. quia paternus pꝛincipatꝰ vult
pꝛopter dictam ſimilitudmem eſſe re/
gnum. Conĩ ibi In perſis. lpoſtendit
figurã tyrãnidis.d.ꝙ in regione ꝑſarũ
pꝛincipatus patris ſuper filios eſt ty/
rãnicus.quia vtuntur filijs tãqᷓ; ſeruiſ

qquia pꝛincipatus dñi ad ſeruos eſt ty/

ranicus:qꝛ finis huius pꝛincipatus ñ
eſt conferens ſeruoꝝ.ſed conferenſ oo

mini:⁊ iſtud opatur q;uiſ tñ talis pꝛin

cipatus ſit tyranicus.videtur tñ rectuſ

du m̃ ſerui iure ſint ſerui.perſicuſ aut
principatus patris ad filios eſt pec/

cans:qꝛ differẽtiũ debẽt eẽ pꝛincipat
differentes. Sed ſerui ⁊ filij ſunt diffe

rentes.quare pꝛincipatus ſuper eos

debent eſſe differentes. Comn ibi. Di
ri autẽ. oñdit in domo figuram ariſto
cratie.d.ꝙ pꝛincipatus viri ⁊ vxoꝛis

videtur ariſtocraticus.qꝛ vir pꝛincipa

tur ſecundũ ꝙ eſt dignum: ⁊ circa illa
circa que opoꝛtet virũ pꝛĩcipari:⁊ red
dit vxoꝛi omnia quecũq; illi cõgruunt

puta. pꝛicipari ancillis ⁊ muliebrib'x
officijs. Conĩ ibi. Omniũ autẽ. oſtẽ
dit figurã oligarchie que cõmitut᷑ du

pliciter. vno mõ qñ vir vult eſſe dñans
omnium: qꝛ pꝛeter dignitatem facit ip
ſum dñm:⁊ non ſecundum ꝙ eſt meliꝰ
quia melius eſt vxoꝛẽ in aliquibus pꝛiĩ

cipari q; in nullis: ⁊ iſio mõ tranſpo/

nitur ariſtocnatia in oligarchiam.alio
modo quãdo pꝛincipantur vxoꝛes he/
redes exñtes qꝛ tunc nõ fit pꝛincipat
ſm virtutẽ ſed ſᷣm diuinas ⁊ potẽtiã
quẽaðm fit in oligarchia.Coni ibil ti/
mocratico. Oſtendit figurã timocra⸗
tie.d.ꝙ pꝛincipatus qui eſt fim aſſimi
latur timocꝛatio pꝛincipatui qꝛ ſunt e/⸗

quales pꝛeter hoc ꝙ ſunt etatibus di ł·

R

ſtentes
Grantſtt
hacfu
Uutrinend.
Oüdrtoor
cratacppae
habinonbn
tonerbiont
leenapth
chunn i
on pinapan

fingutpesan
Ponttmnunmz:
Spemnn.
oei üctndn
infmagtagin
Doberadane
Manleta,
Niad woltis
s na
iy Manlelir:
Aparmam.27

iitiſoedenn

fenitbi / A
initütmamt
gläelbngni
lilTini
fageineing
Wamnſpenen
Geninſcbains
nanbabearſt
Cr:piuante
Pltor babe
nintaganer
Pefnenopnl

uti Ahanfeſ

teniſmnldg
faälcnngnis
npnotaen
nmagimären
iſimanfn
unmori

ug
a
flede
Nen
i
Nncl
Wopen
mentken
ſis. Kna
oeſſei
stüöhten

woapan
acteni
länsn
Nüemümn
m. Niui
d flotſe⸗
cdaeiſunn

ut ii

ebiad
15 .
bft
Sgent
mtl
icerelk
icgilncigie
81t Mlek
müai
abe mmi
rlchei
Gunil

VII

ferentes ꝓpter ꝙ ſi multũ etatibus df

ferant ſicut ruben ⁊ beniamin:non fit
adhuc fraterna ãicitia que requirit cõ
nutrimentũ.Cont᷑ ibi.. Democratia]

Oſtẽdit figurã democratie.d.ꝙ demo

cratia apparet maxime in hijs fratrũ
habitationibus que ſunt ſine domina/
tione:vbi omnes pꝛincipãtur ex equa
li:⁊ in quibus eſt debilis ille qui pꝛin
cipatur.vbi ſciendum ꝙ in hac politia
non pꝛincipantur.
CLectio in“2
Ecundũ autẽ. Poſtq; diſtin
xit ſpẽs politie ⁊ yconomie.
Hic ᷣm illarũ diſtinctionẽ di/⸗
ſtinguit ſpẽs amicitie. pꝛimo aũt pꝛo

videt᷑ ãicitia aliqua accipiẽda inq;tũ
in vnaquaq; iuẽit᷑ iuſtũ ꝙ adequate ſe
habet ad amicitiã.2: ibi. Regi ꝗqdẽ
MHanitfeſtat ꝓpoſuũ.pꝛimo quidẽ qᷓ;
tũ ad politias rectas.2. q;tum ad obli
quas ibi in tranſgẽſſionibꝰ Circa pꝛi
muʒ manifeſtat pꝛimo ãicitiã regaleʒ
et paternam. 2. ariſtocraticã ⁊ cõiuga
lẽ ibi. Sed ⁊ viri. ;· timocraticam ⁊
fraternã ibi. QAue aũt fratrũ. Circa
pꝛimũ aũt manitfeſtat.pꝛimo regalẽ ãi
citiã per ſe.ꝛ regalẽ ⁊ paternam ſimł᷑
ibi.. Lals aũt. Dicit g̊ pꝛimo ꝙ ãaici
tia que ineſt regi ad ſubditos eſt aici⸗
tia in ſuperabundantia beneficij. bñfa
cit enim ſubditis ſi tamẽ bonus exñs

curam habeat ſubditorum ut bene op /

ẽtur: viuant ⁊c conuerſentur.quẽaoðm
paſtoꝛ curã habet ouiũ.vnde ⁊ home
rus dixit agamẽnonẽ optimũ regẽ eſſe
paſtoꝛem populorũ. Dedle ibi talis

autẽ. AHanifeſtat ãicitiã regalẽ ⁊ pa

ternã ſimul.d.ꝙ talis videtur eſſe pat᷑

na ãicitia qualis eſt regia. Differt tñ
in vno ⁊ cõuenit in tribus.Differt eni
in magnitudine beneficiorũ.quia preſ

exiſtimati ſunt cauſa trium beneficiorũ
maximoꝛũ.ſ.eſſẽdi ꝑ generationeʒ ⁊
nutrimenti per alimentationẽ.⁊ diſci
pline per eruditionẽ.⁊ h̊ eadẽ attribu

ponit intentuʒ: dicens ꝙ ſecũdũ vnam
q́;q; vrbanitatẽ.i.politi ſeu ciuilitatẽ

untur pgenitoꝛibus patriſ. puta Auiſi
⁊ pꝛoauis.hᷣ aũt ſunt maxima benefi⸗
cia:qꝛ per generationẽ datur eſſe toti

perſone:p alimentationẽ ſaluatur coꝛ

pus.ſed per eruditionẽ anima ĩfoꝛma
tur. q;uis regia beneficia circa cõita

tẽ ſint maxima:iñ circa vnũ ſingular?
hominẽ nõ ſunt tanta. Conueniũt aut

rex ⁊ pater in tribus. pꝛimo quidẽ in
pꝛincipatus naturalitate: qꝛ ꝑ naturã
eſt pꝛincipatiuus pater filioꝝ ⁊ ꝓge/
nitoꝛ nepotũ: ⁊ rex ſubditoꝛũ.2:· Con
ueniunt in honojr.quia vterq; eſt ĩ ſuꝑ

exceſſu aicitie pꝛopter ꝙ honoꝛant᷑ pa
rentes ſicut ⁊ reges.q;uis nec reges

ſubditos nec patres filios debeãt ho/
noꝛare.⁊ in h ambo ſunt in ſuꝑexceſſu
amicitie.i.in extremo ſuꝑexcedẽte ali
ud extremuz. 3 conueniunt in iure qꝛ
iuſtũ non eſt idem regi ad ſubditos ⁊
ſubditoꝛum ad regem.ſicut nec patris

ad filios ⁊ filiorũ ad patrem. quar̃ ſic

eſt vtiq; amicitia regał ſicut paterna.

Contr ibi.. Sed ⁊ miri.] A amfeſtat
amicitiam comugalẽ ⁊ ariſtocraticaʒ

d ꝙ eadem eſt ãicitia viri ad vxoꝛem
que eſt in ariſtocratia.ꝙ pꝛobat: quia

vtrobiq; eſt pꝛincipatus ⁊ ãicitia ſcõʒ
virtutẽ ⁊ melioꝛi maius bonũtribuit᷑.

⁊ vnicuiq; ſᷣm ꝙ congꝛuum eſſe videt᷑
Sic.n. ẽ ius ſeu iuſtũ in vtraq; cõicati
one.Hic ergo nota.ꝙ melioꝛ ⁊ maioꝛ
dicitur magis amari.qꝛ ad maius bo/

nũ. ut hᷣ dicitur.qᷓ;uis nõ affectiöe ma

loꝛi.ut notaui.õ.eo.li.c?7 Cont ibi.
Que aũt fratrum. Mamfeſtat ami
citiã fraternã ⁊ timocraticã.d.ꝙ ãici⸗
tia fratrũ aſſunilatur amicitie etarike

.i. amicitie cõnutritiue.fratres enĩ ſüt
equales:⁊ quaſi coetanei.tales auteʒ
ſunt vnius diſcipline:qꝛ ab eiſdẽ pen/

tibus eruditi.⁊ vt in pluribus vniꝰmo
ris.qꝛ ſecundum eandẽ conſuetudinẽ
educati. moꝛes autẽ ſequũtur cõſue/
tudinẽ quã conſeſti trabimus ex iuue/
mbus.ut ait phus.S.li.2? cʒ:et ið ha/

betur diffuſius. Ypolitice.hunc ãt fra-

terne ãicitie multũ aſſimilatur 324
2

IIBRO

que eſt ſecũdũ timocratiã.qꝛ ciues ti/
mocratici volũt equales eſſe ſicut frĩes
⁊ ẽt viros epiekes ⁊ volũt quilibet in
parte pꝛincipari: ⁊ ex equali.⁊ ſcom
hunc modũ inducitur ãicitia: quare hᷣ
qicitia tał ẽ quahs fraterna. Cont᷑ ibi
LIn tranſgreſſionibus. Kanifeſtat
quales ſunt ãicinie circa politias obli/
quas circa ꝙ tria facit.pꝛimo quidem
dicit ꝙ in omnibus iſtis eſt paꝝ de ãici
na.ꝛcoſtendit in qua earũ eſt minimũ
ibi. Eſt nequaqᷓ;. . in qua eſt earuʒ
plurimũ ibi QAue aũt ĩ democratijs
Dicit ꝗᷓ pꝛimo ꝙ in tranſgreſſionibꝰ.i.
in politijs coꝛꝛuptis ⁊ obliquis. ſicut

paruʒ eſt de iuſto ⁊ iuſtitia.ſic ẽt paꝝ

eſt de ãicitia.Conr ibi.. Et nequaqᷓ;
Oſtendit ꝙ in tyrãnide vel nil vł mo

dicũ ẽ de ãicitia.pꝛimo ãt ꝓponit hb.ÿ.

ꝙ in peſſima.iſ.in tyruànide nequaqᷓ; ẽ
amicitia:qꝛ vel nil vel valde paꝝ dici
tie põt ſaluari cũ ea.2? ibil In quibꝰ

eni Pꝛobat h 2.. ⁊ ʒe modificat ibi.

LSecudũ ꝙ quiõ pꝛimo & ſic arguit.
In hijſ nec ãicitia nec iuſtitia ẽ.quib⸗
mqhil eſt comune.ſed tyrãno ⁊ ſubdito
nihil eſt cõe.quare in eis nec amicitia
nec iuſtitia eſt.huius rõis pᷣmiſit cõclu
ſionem ⁊ ponit maioꝛẽ ibi. In ꝗbus
eni. Hinoꝛẽ aũt ðclarat in ſinulibꝰ.
Sed velut...d.ꝙ tyrãnus ſe habzʒ ad
ſubditũ ·ſicut artifex ad oꝛganũ ⁊ ſicut
anima mouens ad coꝛpus motũ.⁊ ſi/
cut dñs ad ſeruũ. iuudãtur quið h.ſ.ar/
tifex:aĩa:dñs ab hijs quibus vtunt.ſ.
oꝛgano. ⁊ coꝛpoꝛe ⁊ ſeruo: amicitia
tñ nõ eſt ad inanimata.ſicut nec iuſtuʒ
ſed nec ad equũ vel ad bouem:nec ad
ſeruũ ſecũdũ ꝙ ſeruus ẽ:qꝛ nihil ẽ cõe
dño ⁊ ſeruo.ſecũdũ ꝙ ſeruus eſt.ſeruꝰ
enĩ eſt animatũ oꝛganũ ſeu iſtrumẽtũ
ſicut ⁊ dolabꝛa eſt inanimatus ſeruus
Con ibi. Scðm ꝙ quidẽ. modificat
dictũ ſuũ.dixerat enim ꝙ dñi ad ſᷣuuzʒ.
tyrãni ad ſubditũ.nulla eſt iuſtitia:vel
amicitia. Mũc autẽ dicit ꝙ ſeruus põt
ſumi duplicit vel inq;m ſeruus.vel in
qᷓ;tũ homo.ſi ſecũdũ ꝙ ſeruus. ſic verũ
eſt ꝙ ad ipſũ nulla eſt ãicitia vel iuſti/

tia ꝓpter cauſã pꝛemiſſã:qꝛ.ſ.nihil eſt
ei cõe cum dño. qꝛ nihil habet.ſed ⁊æ
ipſe ⁊ omnia que videntur ſua ſũt ſim
liciter dñi. Si autẽ ſũmatur ut homo
ic videtur ꝙ ad ipſa poſſu eſſe ⁊ iuſti/
tia ⁊ amicitia. quia nãliter videtur eẽ
iuſtũ omni homini ad omnẽ hominem
potentẽ cõicare lege.i.ratiõe ⁊ cõpõi
tione ⁊ pacto ꝓuiſione ⁊ federe:⁊ ᷑ᷣʒ
h amicitia vtiq; erit ad ipſũ ſᷣʒ ꝙ ẽ hõ.
videtur ꝙ in tyrãnibus valde paruzʒ
ſit iuſtitie ⁊ ãicitie.Cont ibi. Que at
in democratijs Oſtendit ꝙ in demo/
cratia inter obliquas politias ẽ pluri⸗
mũ de amicitia.cuius cã eſt.quia mul/
ta comunia inſunt democraticis exñti /
bus equalibus.per hᷣ autẽ intellige ꝗᷣ
oligarchia minus ẽ qᷓ; ĩ democratia ⁊
plꝰqᷓ; i tyrãnide de aicitia.
— ectio iʒ?
MNcomunicatiõe. PMoſtq; di
ſtinxit partes poluie ⁊c yco⸗/
Nnomice: ſecũdũ eas ſpetieſ
amicitie.Hic ſpecialiter agit de quibꝰ

dam ſpeeiebus amicitie ad yconomiã

pertinẽtibus.pꝛimo autẽ ſeparat eas
ab alijs.2? agit de ipſis ibi. Sed ⁊?
cognata. Picit ꝗ̊ pꝛimo reſũmẽs pꝛin
cipium ſuperiuſ declaratũ ꝙ quẽaòm
dictum eſt. omnis amicitia in comum/
catione eſt. Sed aliquiſ rationabilłr di
uidet comunicationẽ cognate amicitie
⁊æ etharice.i.connutritiue.⁊ ſ̃ʒ h põet
diſtinctas ãicitias cognatã ⁊ ethari⸗
cam.amicitie vero poline magis aſſi⸗
milantur cõicatis cõuentionibus qᷓ; pᷣ
dicte due amicitie. Pico aũt politicas
amicitias eã que eſt contribuilium. ꝗ
.ſ.ab antiqſto ſunt eiuſdẽ tribus ⁊ eaʒ
que eſt cõnauigantiũ ⁊ eas quecũq; ſi
ſimiles iſtis.quia omnes taleſ vident
eſſe quaſi ſecũdũ qᷓ;dam confeſſionẽ ⁊
ſecundũ voluntariam cõgregationẽ ⁊
ↄdictam conceſſionẽ. ⁊ in hac.i.iĩ hoc
gener̃ amicitiaꝝ oꝛdinabit aliquis ra
tionabiliter amicitiã peregrinã que.ſ.

eſt inter ſimul peregrinantes.Hic aũt

nota duo.pe quomõ ſe hñt ãicitia co⸗/
gnata ⁊ etharica.vbi ſciẽdũ ꝙ cogna⸗

rail
gitone⸗
le lca
taleten
ciaueſc
Aſonuueen
ſteit
nereſſi
cumion
Cpclaſ
ſablluget
1tgghnan
Cuuma n
nunguaec
nugscica
iclaraha
aot eſtin
ln acilci
fintcäcunn
ſanäg.a
tqinone
polinnan
hogelb
Mellacin
cülannes
lonis genr
nons pprte
äamne,
iinini⸗
1chtvin
Huncähuei
1Crngin
Ghengiuani
iciſterit
nere
le dciar
cölettontch
llla g
taseſ pne
guarepolne
lleoni
Poitdetogne
filal.
Pdecängil
aann a
mua minn
Woistakii

alg
fuſt
uh
ſetii
nnem
ibonin
tetcini
ſüneng
ſiggit⸗
a
flle
ngnden,
nmiin
ickanam
Nucsenn

rlen

nn
v;
ie Mn
1 one
cici aſl
lergng
aniesdſni
aui ſetii⸗
ſs id a

noeſünaed.

rat
nanamn

unrnind

GR
iue hefu

VIII.

ta de cõi lege concernit tria.pꝛimo cõ/
gnãtionẽ ⁊ ydemptitatẽ carnis ⁊ ſan/
guinis.ꝛ:cõnutritionẽ 3: coeruditio/
nẽ. Eirca pꝛimũ ãt in hac ãicitia ẽ eſſẽ
tiale ⁊ pꝛincipale. ſcom aũt ⁊ t᷑tiũ ſũt

ei acceſſoꝛia. In etharica aũt.ſcõm eſt
eſſenuale ⁊ pꝛincipale.pꝛimũ aũt ⁊ t/
tiuʒ ſut ei acceſſoꝛia.quare qᷓuis ĩterð
inter eoſdẽ cõcurrant cognata ⁊ etha/

rica:tñ abiuicẽ ſũt diſtincte.qꝛ eaꝝ pꝛĩ
cipalia ſunt diſtincta. ⁊ abinuicẽ ſepa
rabilia.qꝛ ñ ẽ neceſſe ꝙ omnes cogna
ti ⁊ germani ſint cõnutriti.vł ẽt ꝙ oẽs
cõnutriti ſint cõſanguinei ł affines.2.

nota quare cõicatiões politice dicunt

magis cõicatiue qᷓ; alie.vbi ſciẽdũ ꝙ ẽ
ãicina trahbẽs oꝛiginẽ a cõicatiõe cõui
ctus:⁊ eſt ãicitia que nõ trahit oꝛigi/
nem a cõicatiõe cõuictꝰ.ſʒ hʒ cõicatio
nẽ ut cõicatiua.⁊ iteꝝ q̃dã cõicationeſ
ſut naleſ. quedã ſt volũtarie.nũc & ita

eſt ꝙ ãicuia trahẽſ oꝛiginẽ a cõicanõe

volutaria magis dicit᷑ cõicatiua ꝓpter
duo.qꝛ.ſ. habet cõicationẽ ꝓ oꝛigine

⁊ qꝛ illa cõicatio ẽ voltaria.naleſ.n.
cõicationes nõ habẽt ſimpłr ꝛonẽ cõi

cationis.qꝛ volũtas eſt pꝛincipiũ cõi/
cationis ꝓpꝛie dicte.ſʒ ãicitie politice
hñt cõicationẽ ꝓ oꝛigine.cõnauigatio
eni ẽ pꝛincipiũ amicitie cõnauigãtiuz
æ cohitatio ẽ pꝛincipiũ ãicuie cõtribu
lium cõſtituẽtiũ vrbẽ caſtrũ ł oppidũ.
⁊ cõperegrinatio ẽ p:incipiũ amicitie
cõperegrinantiũ.⁊ ſic de alijs politijs
ſicitijſ. hee ãt oẽs cõicatiões ſũt volũ/⸗
tarie ⁊ ꝓpiter aliquã cõmoditatem el/
lecte.ãicuia vero cognata non babet
cõicationẽ cõmciꝰp oꝛigine.ſʒ ꝓ cõica
tiua. qꝛ ipſa ſola cognalio ⁊ germani
tas eſt p:incipiũ ⁊ oꝛig talis aicitie:
quare politice dicũtur magis cõicatie
63 iſte. Conĩ ibi.Sʒ ⁊ cognata. Ar /
guit de cognatis ãicitijs.p. de pĩna ⁊
filiali.22 e fraterna ibi. Fres aut.]
32 de cõiugali ibi. viro aũt Dicit g p:
ꝙ aiciia cognata videt᷑ eſſe multifa/
ria ⁊ młtiplex. ſicut videbit᷑.j.⁊ vide/
tur oĩs tatł ãicitia depẽdẽ ex paĩna i⸗

—

citia. tãq; ex pꝛemoꝛdiali 2 p̃cipua. B

ãt ꝓbat p: cõparando filialẽ ⁊ painã.

⁊æ oñdẽdo..differentias vtꝛiuſq;.pꝛi/
mã ibi. Parentes ſcõam ibil magiſ
autẽ. tertiã ibi. ⁊ magis quartã ibi.
Sʒ ⁊ młiitudie. quintã ibi.parẽies

quidẽ. Eſt ãt ſcienduzʒ ꝙ ex qualibet

iſtaꝝ pbabilit argui põt ꝙ parẽtes di

ligunt filios magis q; diligatur ab eis
ex oĩbuſ aũt ſit põt ðmõſtratie ꝓbari-
Eſt pꝛĩia differẽtia ꝗ pentes diligüt

filios ſicut domini poſſidentes diligũt

res poſſeſſas:filij aũt diligũt parentes

ſicut poſfones poſſũt diligere dños.fi/

lij naq; ſt res paꝛentũ. parẽtes aũt ñ

ſũt res filioꝝ. ut. f. de hijs q ſuͦt ſui. vel
alieni iuriſ.i. ſcòa differẽtia ẽ ibi. ma/

gis aũt.] Eſt ꝙ parentes deligũt filioſ

ſicut magis ſcietes cauſam dilectionis

filij o paretes: ſicut minus ſcientes

qꝛ parẽtes magis ſciunt ꝙ filij ſunt ex

ipas geniti qᷓ;ᷓ ipli geniti ꝙ ſint ex ipſi
parẽubꝰ. 3 differẽtia ibi. ¶ Et magis

eſt ꝙ parẽtes diligũt filios ſicut ꝓdeũ

tes in eos. filij vo diligũt parẽtes ſicut
exeũtes ab eis. Et iõ nota ꝓpt cõſtru/

ctionẽ littere ꝙ aliud eſt coappꝛoxiari

termino ꝑ tẽdentiã ĩ terminũ. aliud
= terminu eſſe ꝓpinquũ rei tendẽti in

ipſũ. ſm b ergo dicit pbᷣus parẽteſ ma
giſ coappꝛoximãi filijſ tãcq; tẽdẽtes ⁊

ꝓdeuntes in eos: ſicut cã ꝓdit in effec
tu. filios auũt magis eſſe ꝓpinquos pa

„

rennbus tãq; terminos tẽdẽtie parẽtũ

ſ

in ipos.dicit gᷓ ſic. ꝙ magis coapp: oxi

matur illud ; ẽ pꝛicipiũ a quo ipii ge/

nito: qᷓ; factũ coappꝛoximet᷑ ſaciẽti. qꝛ

faciens tendit in factũ ⁊ non eo? mſi
foꝛte p accidẽs taqᷓ; in cõſ eruatiuũ: tñ
ꝙ eſt factũ ex ipſo pꝛĩcipio ẽ ꝓpinquuũ
ipſi pꝛincipio a quo ẽ. puta dens factꝰ
p bominẽ.t capilł.ł ꝙcũq; habẽs mo
dũ ptis ꝓducibił᷑ ẽ ꝓpinquũ toti hñti
eam.illi autẽ pti pꝛoducte: nil ł non ẽ
ꝓpinquũ.t᷑ ſaltẽ minus illud ꝙ ẽ pꝛĩci

piiñ aquo talis pars ẽ ꝓducta. qm̃ ipʒ

totale pꝛincipiũ nõ hzʒ rõnẽ termini in
quẽ tẽdat pars ꝓducta.⁊ ſic e⸗ ꝙ pat

IISRO

diligit filiũ p moõ pdeũtis in ipʒ.fili

Ho patrẽ ꝑ modũ exeuntis ab ipſo. 4

differentia ibi. Sed ⁊ multitudine ẽ]
ꝙ parentes diligunt filios pꝛius.filij
vero parẽtes poſterius.quare dilectio
Pparentũ ad filios excedit cõdilectionẽ
ſuã multitudine patris:qꝛ parenteſ di
ligunt filios confeſti natos. filij autez
ꝓcedentes tẽpoꝛibus ſuiſ ⁊ accipiẽteſ
intellectũ ⁊ ſenſuʒ diligunt parẽtes ſu
os tpre cõſequenti. Conĩ ibi Ex hijs
ãt. iinfert vnũ coꝛꝛelariũ.d.qꝙ ex his 4
dicta ſũt:manifeſta ſũt illa ꝓpter q ma
tres magis qᷓ; patres amãt filios vtꝛo
rũq;. hᷣ aũt ſunt tria media vltimo tac
ta.pꝛimũ enĩ mediũ eſſet ad oppoſitũ

ini ałia.ʒ. faciũt ad pᷣ quideʒ qꝛ
matres cernoꝛes ſũt qᷓ; patres an filij

ſũt ex eiſ. Tertiũ ãt.qꝛ ex matribꝰ exe

unt filij perfectiꝰ ⁊ pfectioꝛes qᷓ; ex pa
tribus.ex matre nãq; exeũt ſub ꝓpꝛia
foꝛma.ex patre vero ſolũ ſub foꝛma ſe
mimis. Quartũ vero qꝛ matres pluri
tempe a pꝛimeua etate familiarioꝛes
ſunt filijs q; patres. Altima differẽtia

ibi. parentes quiõ eſt ꝙ parentes di

ligunt filios ut ſe ipſos. filij vero parẽ

tes ut alteros:quaſi extraneoſ:qꝛ filij

ex ipſis parẽtibus nati ſũt valõ alteri

ipſi paretes ſeparati ab ipſis in quibꝰ
ſaluatur quoda mõ eſſe parentũ ut.j.
Iic. S et iõ parẽtes eſtimãt filios ut
ſe ipſos.qꝛ eoꝝ eſſe ſaluatur ĩ filijs.filij
autẽ ſe habẽt ad parẽtes ut nati: di
ſtantes ab eis. Ex hijs omnibus ſimł

ſũptis eſt euidẽs ꝙ parẽtes diligũt fi /

lios magis qᷓ; equo. Ex hijs ẽt que di
cuntur. .li.9. c. S vbi oñditur ꝙ bñfa
ctoꝛes diligunt beneficiatos magis q;
diligatur ab eis. Conĩ ibil Fratres ãt
Agit de fraterna amicitia manifeſtaãs
pꝛimo eius pꝛincipiũ.ꝛ:augmẽtuʒ ibi
Lmagnũ auũt. ʒ: effectũ ibi. Mepoteſ
at. H?cõicantiã ibi.. Eſt ãt ad paren
tes. Icõmoditatẽ ibi. bẽt aũt æ de /
lectabile. 6? ſimilitudinẽ ibi Sũüt ãt
⁊ in fratema. Dicit ᷓ pꝛio q fratres

filius eſt iuris paterni magiſq; ma
E

ſe mutuo diligunt ppter naſci ex eiſdẽ

parentibus tãq; pꝛopt᷑ pꝛincipiũ hui⸗
amicitie:qꝛ ydẽptitas filioꝝ ad paren
tes facit eos eſſe idẽ adinuicẽ inter ſe
ipſos.ſicut dicitur apud logicoſ: qᷣcũ
q; vni ⁊ eidẽ ſũt eadẽ inter ſe ſunt eað
pꝛio pꝛioꝝ. ꝓpter ꝙ cõiter hõies aiũt
fratres eſſe idẽ ſᷣm carnẽ ⁊ ſanguinẽ:
⁊ ſm radicẽ:⁊ fʒ talia ſicut dixit rubẽ
pꝛimogenitus lacob de ioſeph. caro
n. ⁊ frater noſter eſt. Sũt & fratres ið
aliqualiter in perſonis diuiſis abinui
cẽ ⁊ diuerſis.cibi. magnũ aũt oñdit
augmentũ.d.qꝙ ad ãicitiã fraternã hẽt
T pꝛebet magnũ augmẽtũ duplex acci

dẽs ꝙ cõiter inuenitur cũ huiuſmõi ãi

cltia.ſ.eẽ cõnutritũ in educatiõe: ⁊ eẽ
coeuũ ſᷣm etatẽ.ſic ꝙ nõ multũ.i.vltra
xv.annis ſit vnꝰ antiquioꝛ alio:qꝛ coe
taneus diligit ſuum coetaneũ.⁊ illi ꝗ
ſunt vnius moꝛis. ſicut etharici con⸗
nutriti cõiter ſe inuicẽ diligũt.quare vᷣ

fraterna ãicitia in cõnutritione aſſimi
latur etharyce. ut.j. dicetur. parte 6:
ʒ. ibi. MNepotes pooñdit effectu buiꝰ ãi

citie ꝙ ſicut omnis ãicitia cognationis
depẽdet ex paterna:ſic ab hac frater⸗

na que ẽ ſcòa:depẽdẽt reliq poſterio⸗/

res.qꝛ nepoteſ ⁊ cognati reliꝗ.puta.
filij fratrũ ⁊ alij filioꝝ deinceps coap/
pꝛoximatur adinuicẽ ꝑ eſſe ab eiſdem
puta.fratribus qui ſũt mõ quodã iõ ut
dictum eſt ſupᷣ.ſed de numero nepotü

⁊ cõſanguineoꝝ ſũt hij quidẽ ꝓximio
res.hij aũt magis alieni. ſed eſſe ma/

gis pꝛope: uel magis longe a pᷣduce
.i.ab illo patre: in quo pꝛimo vniũtur
ſicut tꝛibus iſrael ab ipᷣo iacob.qui fuit
pꝛedux illaꝝ.i2. tribuũ.q? ibi. Eſt ãt
aliud.] Oſteddit cõcõitutiam ⁊ ãne/
xum huius amicitie. d.ꝙ fraternã ãici

tiã ↄcõitatur ðᷣ cõi lege ãicitia filioꝝ
ad parentes ⁊ ep: qꝛ ⁊ filijs ineſt ãi⸗
citia qdã ad parentes ſicut hõibus ad
deos. h̊ autẽ amicitia non eſt ſicut fra⸗

terna ad aliquid equale:ſed ẽ ſicut ad
bonũ ⁊ ſupexcellẽs.qꝛ ſicut dij paga⸗
nice loquẽdo: vel ſicut deus loquendo

tolcd
huseti
at
ſibit.l
ſodo bi
ſeim
nt
nimo⸗
uus da
lahabetl
bleamn
hommma
u
naun
icnu Con
Lidrſinin
ſtiidan
lücgeſit
dcüt;
Giaſürne⸗
ftunirg
enug
Nidſon
Klrt.1
ſlsqöſin
ſnoneꝛ ſi⸗
Unplenbvs
iuuniſter
teren
ingü⸗
npaf
umnor⸗
ſeg dhe
rt pof⸗
Nhrarimin
Cbemtäcin⸗

nng
mi

i

inni „
bantg

nkin

nhiti
m1 ſnn
ſennnni
reeni
Biſn
ls i

Ngi iͦ i

nifrnime
Mderae
ühnccnee

Pnöine
inmtge
celmiti
ſin ahra
igün
Gönummeriin
n Nb

ianscoge

ſcabbafu
ateli poſten

nanfelig

peſſe cheln
o wäit
enunen pi
bij weinand
leni iichnu
is iſcn
openofn
dbdiudii
bui li l
dcininin
,09 faumi
erünunt
B flgil
gſanthit⸗

Non etſcaw

leſetiiu
Pſiten
—

catholice. beneſecerũt:vł bñſecit homi
nibus:tñ ab ipſo pꝛimoꝛdiałr ſunt oia
bona a quo depẽdet celũ ⁊ nã tota. ut
ſcribit᷑.iꝛ⁊ metaphiſice. ſic parẽtes ſuo

modo bñfecerũt filijſ:qꝛ einmati ſunt
eſſe cã maxima triũ maximoꝛũ bonoꝝ
.ſ. eſſẽdi æ nurrimẽti ⁊ diſciplie ut.S.
c ꝓpximo.i ibi. Habet aũt. Oſtẽdit
hinus aicitie cõmoditatẽ.d. ꝙ bᷣ aici /
tia habet ſimul duo cõmoda.ſ. delecta
bile ⁊ vnle:magis qᷓ; ãicitia alienoꝛũ
hominuʒ qᷓ;to ipſis eſt vita cõioꝛ qᷓ; ali

js.qꝛ vt in pluribus tẽpoĩ pluri cõui⸗

uunt ⁊ maxie a pꝛicipio qñ nutriuntur
ſicitia.Conr ibi. Sunt aũt ⁊ in ffna
Oũñdit ſimilitudinẽ h ãicitie ad etha
yricã.d.qꝙ in hac fratna ãcitia ſũt oĩa
illa que ſũt in ãicitia etharica q;uiſ alr
ut dictũ ẽ.S.in pꝛincipio lectionis.⁊ h
oĩa ſũt magis ⁊ plectius ſingualrit᷑ in
fratribus qui ſunt epyekes ⁊ bõi.⁊ h
ꝓpter tria.p: qꝛ ſunt familiariores ſi/

bi inuicẽ: ſicut illi qui ſũt a natiuitate

familiares.27 qꝛ ſũt in vno mor᷑ magiſ
ſimiles q; ſimilitudinẽ trahũt ex gene
ratione qꝛ ſũt geniti ab eudẽ.⁊ ꝑ ↄñs
ut in pluribus vnius cõplexiõis ⁊ dil/
poſitionii ⁊ ex nutritiõe.qꝛ ſũt nutriti
p eoſdẽ ⁊ ex eiſdẽ cibarijs ⁊ ẽt ex eru
ditione.qꝛ ſũt ꝑ eoſdẽ:⁊ eodẽ mõ di/
ſciplinati.ʒ: qꝛ ſũt diuturnioꝛes tẽpis
ꝓbatione certioꝛes de ſua redamatiõe
ſic ꝙ ꝓbatio eſt plurima ⁊ firmiſſima.
quare ⁊ ipſa fraterna amicitia pfecti
habʒz que ſunt in ethayrica qᷓ; ipſamet
ethayrica ãicitia.⁊ addit vlłteriuſ q;tũ
ad cognatos qui aliquo mõ ſũt fꝛatreſ
⁊ eoꝝ ãicitia excedit ethayricã in ali/
quo gdu cõſanguinitatis.d.ꝙ in reliꝗſ
dicitijſ cognatoꝝ a fratridus deſcendẽ
tiũ mnueniũtur amicabilia fʒʒ analogũ
.i. ſecũdũ ꝓpoꝛtionẽ magis ⁊ minus
Fʒ ꝙ diſtät magis ⁊ minus a pᷣduce ut
dictũ ẽ. S.Conĩ ãt ibil viꝛo ãt ⁊ vxoꝛi
Agit de aicitia cõiugali.de qua maife
ſtat p? nalitatẽ.2.pfectioneʒ ibi. pp hᷣ

autẽ. qʒfirmitatẽ ibi.. Cõiunctio aũt

4 legẽ a regulaʒ ibi. QAualłr. Dicit

vn

Op? ꝙ ãicitia videt᷑ exiſtere ſᷣm nãm ?
naliter viro ⁊ vxoꝛi adinuicẽ.hᷣ aũt ꝓ/⸗
bat ex quatuoꝛ.ex cõiugio ex domo:ex
filioꝝ ꝓcreatione. ⁊ ex ſufficiẽtia.dicit
Ipe ꝙ iõ viro ⁊ vxoꝛi ineſt naluer dici
tia.qꝛ hõ per nãm eſt aĩal coniugale
magis q; politicũ.Eſt aũt ſciendũ ꝙ ↄ
iugiũ eſt viri mulieiſq; cõiũciio marita
lis int᷑ pſõas legitimas indiuiduã vi /
te cõſuetudinẽ retinẽs.ut in.c ſñtiaz
de. xxvij.c Sunt igit. ꝰ eſt h ſicitia
nalis.qꝛ domus pꝛioꝛ ẽ ciuitaite ⁊c⁊ ma
gis neceſſaria. cilis habitatio ãt nãliſ
ẽ. ut ꝓbatur.p: politice.quaĩ ⁊ dome
ſtica cohitatio nalis erit. huiꝰ autẽ co
hit ationis pꝛimus oꝛdo ẽ inter virũ ⁊
vxoꝛẽ p: politice.Sed hic obijcitur qꝛ
ciuitas pꝛiuſ eſt q; domꝰ.vt ꝓbat᷑ pꝛio
politice circa pꝛincipiũ.hᷣ ãt dicitur op
poſitũ.Ad hᷣ aũt dicẽdũ ꝙ domꝰ pꝛioꝛ
oꝛigine. ſed cuntas pꝛioꝛ ẽ pfectione
ſicut pars p:ioꝛ ẽ toto via oꝛiginis.to/⸗
tũ aũt pꝛius ẽ pte:via pfectiõis.⁊ per
hanc viã pfectionis phus ꝓbat pꝛioꝛi /
tatez ciuitat᷑ pe politice. ʒ. dicitur nãtł᷑
qꝛ filioꝝ pcreatio que legitie ꝓuenit
ex cõiugio:ſic ẽ nãlis ꝙ ẽ nob ⁊ aiali
bus cõis.ut inſtituta de iure naturali.
in pꝛincipio.ꝗ? qꝛ alijs aĩalibus intin
cõpetit cõicatio inq;tũ ẽ neceſſaria ad
filioꝝ pcreationẽ.ſed bomines nõ ſo⸗
lũ ꝓcreatiõis filioꝝ gr atia cohabitãt.
ſeâ ⁊ gratia eoꝝ que ſũt neceſſaria ad
ſufficiẽtiã vite.qꝛ opa viri ⁊ vxoꝛis co/
feſtim ſunt altera ⁊ diuiſa.ſic ꝙ vir in /
diget opere ⁊ officio mulieri ⁊ ecõbſo
⁊ p cõſequẽs neuter ſine alio ſibi ipſi
ſufficeret p ſe ipſuʒ.ſed ponẽteſ ꝓpꝛia
opera ⁊c officia ad cõmunẽ vſũ ſufficiüt
adinuicẽ ⁊ habẽt illam ſufficientiã qᷓ;
domus pꝛeſtar põt hõibus. Et qꝛ na⸗

turaliter inclinamur ad talẽ ſi ufficiẽtiã.

ideo ⁊ naturaliter diſponimur ad con
iugalẽ amicitiã.De 2. ꝙ domus n pꝛe
ſtat ſimpliciter ſufficientiã. ut pbatur
pꝛimo politice. tñ pꝛeſtat talẽ ſufficie⸗
tiaʒ ſine quali ñ põt haberi ſufficiẽtia
ciuitatis. Conĩ ibi. ꝓpi b aũt nae⸗

gaudebit ſponſus ſuꝑ bonitatez ⁊ vir

—

LIIBRO

ſtat pſectionẽ huius ãicitie.d.ꝙ ꝓpter

pꝛedicta videt᷑ in hac ãicitia eſſe ama
hilec. ſ. vtile ad ſi ufficientia: 2 delectabi
le ad cõuictũ.⁊ eru ẽt bonũ virtutiſ ſi

coniuges ſint epyekes ⁊ bom. qꝛ vtri
uſq; tan viri qᷓ; vxoꝛis interẽ hᷣ tus ⁊
ipſi gaudebũt mutuo tali virtute. puta

tutẽ ſponſe ⁊ eↄ:Conĩ ibi. QAm̃ cõiũ
ctio aũt. manifeſtat firmitatem.d.qð
cõiunctio firmiſſima cõiuguz videt eẽ
filioꝛũ pꝛocreatio.ꝙ apparet ex duobꝰ
pꝛimo ex oppoſito. qꝛ ꝓpter h̊ coniu/

ges ſteriles.ſ.citiuſ diſſoluuntur ꝓpter
carentiaʒ filiorum. 2:ex oppoſito:quia

ulud ꝙ eſt cõe coniugibus cõtinz cõiu
giũ.ſed filij ſunt cõe bonn ambobus.
quare filij continẽt coniugium. Conĩt

ibi. Qualiter autẽ. Zradi legeʒz ⁊

regulam huius amicitie. pꝛimo qͥrens
⁊ ſcᷣo rñũdens.Querit ergo pꝛĩo qua
liter conuiuendũ eſt viro ad vxoreʒ ⁊
enæ vłr amico ad amicum. rũdet aũt
ad hᷣ dicens qð mibil alterum videtur
queri: qᷓ; queri: qualuer iuſtũ ⁊ iuſti/
licia inter quoſcũq; amicos debeat obs
uari:qꝛ ſi vir vxoꝛi:⁊ vxoꝛ viro reddãt
pꝛopꝛia iura ſeꝛuabitur amicitia.nõ ẽ
tamẽ idẽ ius:nec eadẽ lex amicitie in
ter quoſcũq; amicos: quia nõ eſt idem
ius homini amico ad amicum ſuum ⁊
ad aliũ extraneuʒz. nec iòz ius ad fra/
trem ⁊ ad ethayruʒ ⁊ ad condiſcipłũ
qꝛ ſecũdũ diuerſitates cõicationũ:ſeq
tur diuerſitas iurũ ⁊ amicitiaꝝ. ut.S.

e·lice7 ⁊T eadeʒ lectione in pꝛicipio.

Cecltio iꝗ?
MRinis vtiq;.] Supꝛa deter/

Rral ⁊ de ſpeciebus eius ĩ ſpe
tiali. hic agit de conſeruatione ⁊ diſſo/
lutione amicitiaꝝ.pꝛimo aũt repetẽdo

diſtinguit ſex ſpeties amicitie. 2 poõit

duas leges amicitie ibi. Equales ꝗ
deʒ.] 3? manifeſtat accuſationes ⁊ vi

tuperationes ⁊ diſſolutiões ⁊ obſeruũ

tias legum aicitie ibi. Fiunt aũt accu
ſationes Picit gᷓ pꝛĩo ꝙ exñtibꝰ triniſ

4.

ãicitijs quẽaðm in pꝛincipio dictũ eſt.
vna quið ꝓpter bonuʒ tutis ⁊ altera
pꝛopt᷑ delectabile.⁊ alta ꝓpter vtile:
⁊ iteꝝ diuiſiſ aicitijſ ſecũdũ vnãqᷓ;q; di
ctarũ ãicitiaꝝ in duas differentias: qꝛ
hij quidem exiſtunt in quadaʒ equali/
tae.hij autẽ ſᷣm inequalitatẽ ſupexcel
lẽtie.ſic exiſtunt.ſ.ſpecieſ amicoꝝ:qꝗa
fiunt ãici aliqui equaliter boni.⁊ iteꝝ
fiunt amici magis bonus ⁊ minus bo/
nus.ſimihit᷑ ãici delectabiles aliqui ſũt
equantes ſe inuicezʒ ⁊ aliqui ſũt differẽ
tes ſᷣm maioꝛitatẽ ⁊? minoꝛitatẽ. ⁊ ẽt
amici ꝓpter vtile: ſunt eniã duplices.
quia quidã ſunt equales:quidã autẽ in
maioꝛitate ⁊? minoꝛitate differentes.
⁊ ſic habemus.d.ſpẽs ãicitie.ſ.duas

pꝛopter virtutem. vnam inter equales

⁊ alteram inter inequales ⁊ ſimiliter
duas inter:ãicitie que ẽ ꝓpt᷑ delectabi /
le.vnã int᷑ equales ⁊ altã int᷑ iequaleſ
⁊ duas:amicitie pꝓpter vtile.vnaʒ int
equales:⁊ alterã int᷑ inequales. Cont᷑
ibi:l quales ꝗdẽ. ꝓponit duas leges ãi
citie.vnã cõem omnibus ãicis equali
bus.alterã cõem omnibus ĩequalibuſ
pꝛima quidẽ ẽ ꝙ equales ãicos oʒ vi/
uẽ ⁊ retribuẽ ⁊ equare ᷣm equalitatẽ
que eſt in amare ⁊ in reliquis que ſe/
quũtur amare.ut.ſ.vnuſquiſq; tantũ re
damet q;tũ amatur.⁊ tãtũ iuuet qᷓ;tuʒ
iuuatur ⁊ tãtũ tribuat qᷓ;tũ ei tribuit᷑.

lex ãt iſta cõfirmat᷑ ł oꝛiginẽ ducit ab
Ula qua dicit᷑. oĩa qᷣcũq; vultiſ ut faciãt

vobᷣ hoies.bᷣ eadeʒz ⁊ vos facite illis.

MHat. 77 2* ꝙ ãicis inequalibuſ oʒ
aſſignare analogũ:i.ꝓportionale eoꝝ

ſupexcellẽtijſ:qꝛ maioꝛ ðbet amari ad
maioꝛa:⁊ minoꝛ ad minoꝛa ᷣm pꝛo/
poꝛtionẽ maioꝛitaſ᷑ ⁊æ minoꝛitaſñ᷑ eoꝝ.
Ler autẽ iſta oꝛiginẽ trahit ex illa le/
ge iuſtitie qua dicit᷑.reddite oibꝰ debi
ta. cui tributa tributũ.cui vectigal vec
tigal.cui timorẽ timoꝛẽ:cui honoꝛẽ ho
noꝛẽ.ad NRo.xiiji Conĩ ibi.. Fiunt ãt

accuſatões. mãifeſtat pꝛedictaꝝ legũ

tranſgreſſiões ⁊ obfᷣuaàtias.p: ãt ꝓpo

nit ĩplicite tres cõcluſiões.?:pbat eaſ

„*½

Aiga
ſene
Paccuſn
etcluſua
lcegii
gecuſatonel
geelppopt
ii /h

— =

— —
ES
==–

lynel
yfitfunl
mniſbarp⸗
Guſule bbi.
ſricor⸗
prioen
elecpugenn

6uqgentfn
ſitbigülach
iiclne iiͤthi
retaliünüſi
fospötpemn
ibilben hen
olrmanonee
fiibi/ ſera
ſibonos i cos
clis ludg
ſabioſe
apripſicn

wrluldi⸗
mmmmm
gonip )ar
öanslnnl
lisiſitanini
Hicble anitt
indcin
seatdlen
gureimtemgii
nitſcicliin
PGfrmurfn
ls anis od
ilenantin
ſdelenmeſe
poſſticini
hll. 2poſtei
Pota ſogiſn
o⸗geud

m Mennn
ice las
nnE
Trieeͤtina

eigicni

ilii nin
er M
iinegralal
Mü dweslgi
nibes icsni
mibrs iegeti
Goles icce
Fe nein
eligens gen
miqiſc; tunin
tuütmuet in
uäüeini⸗
1ignima
icg uliiutn
4 os rls
sinegulti⸗
iprinu
mninn⸗

nuuinſt
ia mwiic
intbrai
uarih n
riaintſi⸗
ʒ—l
cniibl
tnellii/

VIII

ibi. Quicgꝗd.] Hict ̊ in ea aicitia

q̃ẽ fʒ vtile fiũt maxie: ł in ſola ea rõa
biłr accuſatiões ⁊ vitupatiõeſ.in hac
ãt excluſiua iplicant᷑ due negatie. vna
quidẽ ꝙ ĩ ãicitia ꝑꝑ virtutem nõ fiunt

accuſationeſ.altera ꝙ nec in amicitia

que eſt pꝛopter delectabile. eiñ ibi.

Lꝗq qdẽ. ꝓpbat iſtas.ʒ. cõcluſiones pꝛi⸗

mo ꝙ accuſatiões nõ fiãt in ãicitia vᷣtu
oſa.ꝛ q nec ĩ de lectabili lbi.MHõ oĩio
ʒeq fit ĩ utili ibi. Que at ꝓpt᷑ vnle

pꝛimã ꝓbat p'q;tũ ad equales 2 q;tũ

ad iequales ibi. ſupexcellẽs ãt.p:ar
guit ſic. ãicoꝝ contẽdẽtiũ ⁊ ĩtẽdẽtium

pPpyimpte bñ opari adiuicẽ nõ ſũt accãti ·
ôes nec pugne ut pʒ. qꝛ nulł' cõtriſtat

kaccuſat amãtẽ ſe⁊ bnſaciẽtẽ ſibi.ſʒ ſi

ſit ãt retribuit ei b ops circa ipſuʒ.

ſʒ un qui exiſtũt ꝓpĩ vtutẽ ãici:pmpti
ſũt bñ opãi adinuicẽ.qꝛ hᷣ iterẽ vᷣtuſj ⁊

ãaicitie. ipi ãt hñt ⁊ tutẽ ⁊ ãicitiã.qua

re taliũ nõ ſũt accũtiões nec pugne.bꝰ
rõis põit p:minoꝛẽ.ꝛ:cõfirmationẽ ei
ibi. .h.n. maioꝛẽ ibi.. Ad bᷣ ãt. ·
cõfirmationẽ eius ibi.amãtẽ eni. dde

ifñ ibi. Lſupexcellẽs t. declarat iõ eẽ
imnt᷑ bonos aicos ĩequales.d.ꝙ ãic ſuꝑ

excellẽs illud ꝙ appetit ſoꝛtiẽs ⁊ acci
piẽs ab ãlco ſupexceſſo nõ accãbit euʒ
nec eↄ?qꝛ viq; ſicut bonũ appetit: ſic

appetit ulud bñ· bñ autẽ appetẽ ẽ m

ppoꝛtionẽ eoꝝ appetẽ Cont ibi.nõ

oio viq;.] ꝓbat ꝙ nõ ſint accuſatiões ĩ

aicitia ðlectabili. intẽdẽs ſic arguẽ. int
illos ñ ſuũt accãtiões ꝗb' fit ꝙ appetũt

Sʒ ãicis ſe amãtibꝰ pp delectabile fit

ꝙ appetũt cũ cõmoꝛãt᷑:ſi ipſũ cõmoꝛãi

2 eis ðlectabile « gaudẽt ĩi ſimł moꝛãi

quare int᷑ eos ñ ſt accãtiõeſ.h rõis po

nit pꝛ cõcluſionẽ. mi.ibi Simbł em

ʒ cofir mat rõnẽ ibi. ridimũ .d. ꝙ ai /

cus amãs pp delectabile videbit᷑ ridi-

culꝰc ridiculoſe accuſãs.ſi accuſʒ aicũ
ñ delectantẽ ſe: cũ ipſe hẽat hᷣtatẽ:⁊

poſſit ñ cõmoꝛãi cũ tali ꝑſõa ñ delecta

bili. ⁊ poſſit eã dimittẽ ⁊ aliã accipẽ.

Nota vᷣo ꝙ iſtud cõſiliũ nõ bʒ locũ ĩ c5

ugio. qꝛ ut dictũ ẽ. . indiuiduam vite

cõſuetudinẽ ĩtinz. ⁊ tũ cõtingit interð

ꝙ vn cõiugũ nõ ? oᷣlectabił alti. ymo
valð cõtriſtabił:ẽ cõſiliũ patiẽt feriĩ

poſtq; iniuenerit obligatõ cõiugal·

Con ibij Que ãt pp vtile. Declarat

ꝓi ãdicitia vtili ſũt accuſationeſ diſſo

lutiões.pꝛ aũt aſſignat rõnẽ ⁊ moð ta

liũ accãtionũ in gnãli. 2? diuidit ãicitiã

vtilẽ ĩ duas.ſ.ĩ moꝛalẽ ⁊ legalẽ.ibil vi
det᷑ ãt. B? põit vnũ caſũ accãtionũ ĩ v⸗
traq; ſpẽ ibi giũt iꝭꝗ .cagit ð kãli ibi
Eſt autem legalis. ??oe moꝛali ibi.
AEoꝛalis autẽ 6 aſſigt cãm ⁊ radi
cẽ accãtionũ in iſtis accidentiuʒ ibil ñ

ſimile ãt e dat documẽtũ ad vitdum

accãtiões ibi.. petẽti e mouʒ ⁊c re/
mouz vnũ dubiũ wil dubitõnẽ at bz ·
alteꝝ ibi diffiũt ãt Dicit p ꝙ aici

tia qͥ ẽ pp vtile ẽ accãtia qꝛ circa ipa ĩ

cidũt accãtiões młte. cuiꝰ rõ ẽ: qꝛ reci

piẽtes dona recepta puificant. dants
bo ipſã magnificãt:viẽteſ enĩ vtilitate
adinuicẽ ſẽp ĩdigẽt pluri qᷓ; recipidt.
⁊ ſẽp eſtimant ſe bere mmnꝰ ⁊ mino
ꝛa qᷓ; eis cõuẽiãt.⁊ ſẽp vitupãt dates
dñtes.qm̃ nõ ſoꝛtiũt᷑.i.nõ gaudẽt tãtis

ſßtis idigẽt. cñ tñ ipſi tãſ digni exiſtat

ex alia vo pte ipſi bñfaciẽtes ñ poſſũt
ſufficẽ ad tãta donaria q;tis ĩdigẽt pa/
tientes.i. recipiẽtes.⁊ b mõ inſurgunt
int eos accãtiões et pugne. Coni ibi
[videt᷑ ãt diuidit ãicinã vtilẽ ĩ moꝛalẽ

et legalẽ. d. ꝙ quẽaðm iuſtũ ſeu ius eſt

duplex.vnũ qdẽ nõ ſcriptũ cõſtas moĩr
æ cõſuetudie alið ãt ſcꝛlptũ cõſtãſ łge.
ſic ẽt videt᷑ ꝙ ãicitie q̃ſt ʒ vtile ſit due
ſpẽs:vna ꝗdem moꝛalł.alta vo legał.
Conf ibil Fiut iꝗ Zradit vnũ caſũ ge
neralẽ accuſationũ ĩ vtraq; aſcitia. ⁊ ẽ
ꝙ cũ ãici nõ cõmutãt.i.nõ tribuũt fᷣm

eãdẽ ſpẽʒ ãicitie puta.cũ vi agit ut ai

cus moꝛabł. alt᷑ oo vt legał.tũc maxie fi
ũt accuſatiõeſ ⁊ ãicitie diſſoluũt᷑.Conĩ
ibi. Eſt aut legak Agit de legali al/
cina. d. ꝙ ipſa ẽ q̃ cõſiſtit ĩ dich.i.ĩ odi
cto mutuo aĩcoꝝ cõdicẽtũ : in quib a

quõ vn iuuet᷑ ab alio. h autẽ ẽ duplex

vna ꝗdẽ oĩo venał.⁊ altera aliquo mõ

,

LIBRO

lihalis:venaliſ quidẽ cum ſit eis bene
ficiuʒ mutuum ex manu in manum.ſic
qð cõdicentes ſimul tribuunt ⁊ reiri
buũt.⁊ vnus nõ expectat alterũ. lihał
aũt cũ ſit expectato ſecũdũ tẽpꝰ: tamẽ
ᷣm cõſi:mationẽ.i.pmiſſione mutuã.
quid reddat᷑ pꝛo quo.in hac ãt ãicitia

manifeſtü ẽ æ nequaq; ambiguũ h

eſt debitũ.ſic ꝙ recipiẽs ſit debitoꝛ dã

ti. q;tũ ad ᷣ nõ eſt dicitia:ſed quia

habet dillationẽ gtuitã habet vtiq; ãi
catiuã. ꝓpter ꝙ apud quoſdã taliũ ãt
coꝝ nõ ſũt iuſta nec iura:ſed exiſtimãt
ꝓopoꝛteat diligẽ eos qui cõmutãt.i.
accomodãt vᷣm fide: ſic ꝙ credũt bone
fidei debitoꝝ ſuoꝝ nõ ꝓpter inſtrumẽ/
ta nec ꝓpter teſtimoma: ſed ex ſola ãi
cabili credentia. Conr̃ ibi.. AHoꝛalit᷑
aũt Agu de moꝛali dicitia.d.ꝙ moꝛa
lis aliter ſe habet q;tü ad bũᷣ.⁊ aliter
;tum ad aĩum:qꝛ vᷣm ſigmificationem
vᷣbi:videtur donare.ſed ſᷣm intetioneʒ
di videt᷑ accomodare.qꝛ moꝛalis ãicuſ
nõ facit pactũ in dictis ⁊ pbis.ſed do/
nat ut diico vel cuicũq; alij.ſic ꝙ ſecũdũ
verboꝛũ apparẽti videtur eſſe ſimpłr
donatio.ſed ipſe in aio dignificat æ di/
gnũ reputat ſibi dari ĩ futurũ. vł equa
le:vel plus quia dat: nõ ut dans:ſʒ ut
accomodãs ᷣm intentionẽ ãi.Coni ibi
LHõ ſimiliter autẽ. Aſſignat cauſ ⁊c
radicẽ accuſatonũ ĩ iſi accidẽtiũ.dicit
amicus viilis legalis vel moꝛzalis:
nõ cõmutans ſimiliter.i. equaliter ſic
ꝙ q;tum ipſe dat alteri tantum detur
ei:ipſe quidẽ diſſoluit amicitiã: accuſa
bit ãicũ.h̊ aũt accidit ꝓpter h:qꝛ hõi/
nes ł plures volunt æ appetunt bona
T inter cetera pꝛeeligũt vtilia.bonum
autẽ bñfacẽ ẽ tribuẽ nõ hac intẽtione
ut a recipiente ↄpatiat᷑: vtile autem ẽ
bñſiciatũ eſſe:quare qꝛ vł omneſł plu
res magis eligõt vtilia q́; honeſta bo
na.hinc eſt ꝙ magiſ eligut beneficiatũ
eſſe qᷓ; bonũ bñfacẽ:ꝙ eſſet dare amoĩ
boni opis ſine ſpe retributionis.Cont
ibi. ¶Potẽti aut. at documẽiũ ad /
clinandum accuſ. atiões. P:? aũt docet

potẽtẽ tribuẽ.ꝛ?⁊ ipotẽtẽ.⁊ ʒ? reſũmit
doctrind poteni.p? g dat duas regłas

potẽti.pł ẽ ꝙ potẽti cõgruit retribueĩ

ſm dignitatẽ eoꝝ qᷣ paſſus ẽ.i.eoꝛuʒ 4
recepit. ⁊ h̊ debet ſacẽ ſpõte ãteqᷓ reꝗ
rat᷑.2 ·regła ẽ:ꝙ volẽs tribuẽ nõ debet
facẽ ãicũ a quo recipiat.qꝛ eẽt peccãs

in pꝛicipio bũpatiẽs ⁊ recipiẽs ab il

lo a quo nõ opoꝛtuit recipẽ:qꝛ nõ rece
pit ab eo tãqᷓ; ab ãico.nec ab hoiĩe be/

neficiũ oꝑpante ⁊ largiente ꝓpter ipſũ
ꝗrecipit ſʒ pꝑ ſpeʒ retributiois.h etiãũ

Ppʒ per ea q debẽt fieri in dict ⁊ paci.
quẽaðm ſi ꝗs ſᷣm pacta ł ꝓmiſſa alte/

rius deberet eſſe bñſiciatus ſi nõ inten

dat retribuẽ: ſtati debet pꝓmuſſum ali⸗
diſſoluẽ ⁊ quietare. d.ei kariſſune ego

nõ recipi a vovᷣ iſtã grazʒ.qꝛ neſcio qůᷓ

vobis retribuerem: ſi ãt intendat retri
buẽ ⁊ poſſit: dʒ vtiq; cõſiii pꝛomutẽ/
do ꝙ ipſe bene reiribuet. Deiñ ibij po
tẽtẽ ãt. dicit ꝙ nullꝰ digmificabu⸗ nec
ipᷣe ẽt dãs dignü reputabit ĩpotẽtẽ ho
minẽ cogi ł iduci ad retributionẽ· Pe
inde ibi. Quare ſi potẽs · MReſũmit
documenta potẽtis.d. ꝙ ſi recipiẽs ſit
potẽſ:retribuẽ debet vtiq; redẽ taqᷓ;
debitũ. in pꝛicipio tñ debʒ ĩitẽdẽ a quo

ſico ⁊ in quo bñficio bñficiat᷑ ut et in

hijs ſuſtineat ⁊ vicẽ reddat.ł ut in pꝛi

cipio nõ recipiat. Cont ibi·Dubua/
tionẽ aũt. Nouet ⁊ remouet dubiũ.

pe t mouet. 2 röes ad vtranq; ptem
inducit ibi:patiẽtes ꝗdẽ. ʒe remouet

⁊ ſoluit ibi..ig ꝓpter vule ? ſolutio/

nem confirmat per oppoſitũ ibi. In

hijs aũt.] dicit ergo pꝛimo dubitati

onem habet vtꝝ oporteat ad digna re
tribuendum menſurari vtilitateʒ pan
entis ⁊ recipientis.⁊ ad hanc atten/
dendo facere retributionem anopoꝛ⸗
teat menſurare reddinonem ⁊ retribu

tionẽ beneſicio operantiſ. Eſt ergo du

bium vtrum retribuens debet retribu
tionem facere ſecũdũ quãtitatẽ mune
ris ut eſt a dante. vel ſecunduũ q;tuatẽ
vtilitatis vt eſt in recipiẽte.qꝛ qũqʒ; cõ
tingit ꝙ munuſ ꝑuũ recipienti pꝛodeſt

Ui tvein
ceitroe⸗
eraturin
benelao⸗
Linpernot
gebenfan
belefcindian
Ptiluen⸗
fechitesſ
ladl nao⸗
cit anenu
ſactonwalle,
lub ilſen
Nurinmet gur
chohs aupe:
alsd inneee
Fnbis nb
nttingroſit
te gidd u
gumcnaerite
leteſe den
wiihfmor
gensfecepet
Aſſinisegne
nb molgenne
Gtunti fet a⸗
niqhüle in
rccere
usekpon
Inüneinedn
einein
GS igalk le⸗
ſeeaeni nn
itüis berikn

ölm
l digün

opppiname

inefiütare

ictisgeßn
füningbus o
Ainlaur nen
ſracttenban
ilans a
nis nne
ſeigcunis⸗
Pattendttad
lefeciiche⸗
Vnbroͤſe
ltßllenint

N

firin⸗

ge

Z
e
U

”

Ateminn
annsſinim
imi
Naüimg
ög
ichüine
Agture
etheigiin
Unenbemi
iweie/ n
60. glihei
tamgſetii⸗

li eh ting

vbinciat un
rchdat. un
uemetai
8 pmng
189f l
nerſale a en
Pprnogtin
Nta
Wan niac
,4 d Ni
õ
inonenimd
fanti leß
Nnsdlnn

ſigniiti2

iagen/

—

VIII

młth. ZPeinde ibi. Patiẽtes quidẽ
Inducit rões ad vtranq; ptẽ dubij fʒ

ꝙ verſatur inter beneficiatos ingrato-

⁊ benefactoꝛes beneficioꝝ iactatorie
⁊ imperatoꝛie relatoꝛeſ.patiẽtes qui

dẽ beneficiati ad attenuãdum recepta

beneſicia dicunt ſe accepiſſe a benefici

js talia que dãtibus erant parua⁊ ipᷣi

recipiẽtes poterãt ab alijs accipẽ ta⸗
lia.vel maioꝛa.⁊ in hijs duobuſ puifi
cãt ⁊ attenut ſuſcepta bñficia. bene

factoꝛes aũt eↄ⁊ea magnificant dicen

tes ſe dediſſe talia qᷓ apud ipſos erant
maxima:⁊ que retinẽtes nõ poterant

ab alijs accipẽ: ⁊ que ſũt eis data ĩ pꝑi
culis ⁊ in neceſſitatibus magniſ.⁊ p/

ↄñs in hijs tribus dona ſua magnifi⸗
cant ⁊ ingroſſat.Con ibi.. Igitur pp

vtile Aſtud dubiũ ſ. oluit ? remouʒ. d.
q; amicitia exñte ꝑꝑ vtile menſura de/

bet eſſe patientis ⁊ recipiẽtis vtili/
tas tãq; fims toti ãicitie. Iſte.n.indi/⸗
gens recepit illud ꝙ ſufficit ipſi tanqᷓ;

aſſũmẽs equale ſatiſfaciens ⁊ ſubuẽi/

ens indigentie ſue.quare in retribuen
do tantũ fiet adiutoꝛiũ pꝛimo bñfac/
toꝛi q;tũ iſte iuuatur.qꝛ patiẽti ipſi cõ
gruit reddere q;tũ accepit. vel ẽt pluſ
qꝛ melius eſt plus retribuere q; min
⁊ melus eſt mediũ excedẽ in retribu/
tione qᷓ; a medio deficere ⁊ q;tũ medi

uʒ puũctalit᷑ velle fuafr. Iſtò.n. eẽt pui

fice agẽ mõ micrologiʒan.pꝛimũ ãt
hõis illiberał micrologizar᷑ volentiſ

ut. lq“ tractatu de liᷣalitate.Cont
ibi. In bijs aũt Solutionẽ ↄfirmat p

oppoſitũ circa ãicitiaʒ ᷣtuoſam in qua
minime fiũt accuſatiões.icit ꝙ ĩ hijſ
ãicitijs que ſᷣm otutẽ ſũt accuſatiões ñ
fiũt in qbus opan᷑ ⁊ largiẽtis electio
aſſimilatur menſure.qꝛ ᷣm vitatẽ men
ſura eſt retributionũ faciendaꝝ in hijs
ſaicitis. cuiꝰ cauſa eſt:qꝛ pꝛincipale s

tutis moꝛis eſt in electuõe ut .5. li732
c⁊yiꝗ stuoſus aãicus in retribuẽdo ma

gis attendut ad bñficiantis electioneʒ

affectũ q; ad ꝓpꝛiã vtilitatẽ ⁊ effec

tuʒz: ⁊ ̊ mõ ſe habʒ deus in retribuen

do.xpᷣuſ eni vidit.d.mittenteſ munera

ſua magna ĩ goʒophilariũ dñi. T lᷣ

viduã pauperculã mutẽtẽ era mnuta

duo: ⁊ ait circũſtantibus vere dico vob
qꝛ vidua h plus q; oẽs miſit.Luc.2ꝛuñ
q́;titate muneris:ſed maioꝛitate affec
tionis.ex hᷣ ᷣ cõfirmat᷑ pᷣmiſſa ſolutio.
qꝛ ſicut ſe babet pꝛincipale vᷣtuus ad
ãicitiam stuoſũ.ſic pꝛincipale vtilitad

ad ãicitiã vtilẽ. ſed pꝛincipale virtutis
puta electio ẽ mẽſura retributionũ qici

ne otuſoe. qꝛ pꝛincipale vtilita ꝙ eſt

adiutoꝛiũ patienũ erit menſura retri
putionũ ãicitie vtił.Conr ibi. differũt

aũt remouet aliud dubiũ.p auũt ipſũ
pponit.2? arguit ibi. Exiſtimat ttio
ſoluit ibi. videf᷑ ãt. ½ ſolutionẽ ꝓbat
ibi. tuns quidẽ Dicit ̊ pꝰ ꝙ amici
in hijs ãicitijs que ſũt ſm ſupexcellen
tiã differũt in eſtiatiõibus ⁊ affectioni
be. qꝛ vterq; dignũ reputat ſe debẽ pł
hẽre qᷓ; habeat.cũ ãt pᷣ nõ fiat ſicut vtł/
qʒ optat:diſſoluit᷑ ãicitia.Conĩ ibil exi
ſtimat] Arguit recitans. pꝛio motius
ſuperexcelletis.2? motiua indigẽ ibi.
Indigens autẽ ꝭ Dicit pe ꝙ melioꝛ
puta. ditioꝛ. maioꝛ ⁊ excellentioꝛ exi/
ſtiat ſibi cõuenit plus bẽre qᷓ; alter. ⁊
hᷣ ꝓpter tria.pꝛĩo qꝛ bono ðbʒ fieri re

tributio. ⁊ p cõſequẽs magiſ bono ma

ioꝛ retributio.ſimiłr exiſtiat ille ꝗ ẽ vn
lioꝛ reſpectu cinꝰ vtił.qꝛ nec hoĩes exi
ſtimat hõinẽ invtilẽ opoꝛtẽ hẽĩ̃ equa/
lia cũ vtili.2? qꝛ ſi nõ erũt retributlões
ex ãicitia facieẽde ſ̃ʒ dignitatẽ operum
magis ⁊ min vtiliũ tũc ñ dicent hõieſ
int᷑ tales fieri ãicitiã:ſʒ miniſtrationeʒ
i. uitutẽ aliq;. qꝛ quẽaðm in cõica
tione pecuniaꝝ plus accipiũt de lucro
illi ꝗ płꝰ cõferũt ĩ capitali.pł ſic exiſti/
mãt ꝙ opteat fieri ĩ retributiõe dicabi
li. Peiñ indigens aũt Recitat moti
ua indigentis.d.ꝙ indigens ⁊ in pta/
te deterioꝛ dicit eꝰꝰ allegat.n. ꝙ boni
amici intereſt ſufficere ⁊ ſubuenir indi
gentibus. Pauperes enim dicunt. acd
quid ẽ vtile ãicũ fieri hõi ſtudioſo ⁊ po
tenti ſi eoꝝ ãicitijs nibil ex eoꝝ ãicina
ſit recepturus.q.d.q; ad nihil eſt vtile
Kon ibi Aidet᷑ ãt. Iſtud dubiũ de

LI3 RO

terminat:⁊ iſtos contẽdẽtes paciſicat.
Dicit g pꝛio ꝙ vtq; videt᷑ recte digni
ficare ⁊ videtur dignũ putare:⁊ opoꝛ
tere vtriq; ãico pluſ tribuẽ ex ãicitia:ñ
tñ de eodẽ.ſed ſupexcellẽti pluſ de ho
noĩ ⁊ indigẽti plus de lucro. Conj ibi
Lirtu quið.n. Iſtaʒ ſołloẽz pꝛobat
triplici roe.2 ibi. Sic aũt habere ʒ?
ibi Qð fᷣm dignitatẽ. qꝛ ſic retribuẽ
duʒ e: ſicut pᷣtuus interẽ ex parte vna:
indigentie ex altera.Sʒ vᷣtutis iterẽ
honoꝛ tanqᷓ; retributio indigentie. aut
interẽ auxiliũ ꝙ eſt ei lucrũ.quaĩ ſic re
tribuendũ eſt. huius rõis põit minoꝛẽ
⁊ pʒ. 2. ibi Sic aũt habere. Arguit
ſic.ſicut fiũt retributiões ĩ vꝛbãitatibꝰ
cilibus ⁊ politijs.ſic debet fieri in ãici

uijs. ſʒ ĩ vrbanitatibꝰ retribuit᷑ honoꝛ

potẽtibus ⁊ lucrũ idigentibus. quare
ſic debet fieri ĩ ãicitijs. huius rei põit
mmo. d. ꝙ b.ſ.retributio ſic videtur ha
bere in vrbanitatibꝰ.ſ.ꝙ nõ honoꝛat
indigens:qꝛ nullũ bonũ cõitati tribuit
qꝛ cõe bonũ datur ei qui cõitatẽ bñfici
at. hõi ãt eſt comune bonum. quare po
tentibus cõitatẽ bñficiãtibus datur ho
noꝛ. ⁊ qꝛ nõ contingit ſimul a cõibus
bonis eundẽ ditari ⁊ honorari.hinc ẽ
ꝙ pauperes qui de bono cõi ditant᷑ nõ
bonoꝛant᷑.qꝛ nullus expectat minꝰ ac/
cipere in omnibus. ⁊ ideo qꝛ dites mi
nus recipiũt de cõibus boms:iõ nõ eſt
dignũ ꝙ minus recipiat de cõi honofr̃.
ei g qui circa pecunias imoꝛatur bñfi
ciando comunitatem: ppli tribuũt ho
noꝛe.⁊ pauperi dona expectanti tribu
unt pecunias. 3. ibil ð ſᷣm dignita/
teʒ Inducit terciã rõem. p? g arguit.
2. reddit rõeʒ cuiuſdã dicti ibi. poſſi⸗/
bile eni. Eo mõ retribuẽduʒ ẽ in hac
dicitia quo mõ ſaluat᷑ ipſa: ſed pᷣdicto
mõ ſaluatur. pᷣdicto mõ retribuẽdũ
eſt. huiꝰ rõis poit minoꝛẽ.d.ꝙ quẽaðʒ
dictũ eſt. ᷓ. c. 77 in h.c: circa pꝛincipi
uʒ.retributio que fit ſᷣm dignitatẽ ade
quat ⁊ ſaluat qicinã. ⁊ h modo fit ſᷣm
dignitatẽ cũ aſſociatur ãicis ĩequalib
illud ꝙ; vtriq; cõgruit.puta cũ ei ꝗ vtił
eſt in pecunias ꝓcuradas ł vtilis in s

4

tutẽ exercendo opa virtuoſa: retribuit᷑

honoꝛ ſᷣm ꝙ cõugit ⁊ ẽ poſſibile retri
buentẽ faceĩ.Con ibi Poſſibile.n.
reddit cãʒ huius dicii modiſicanui cuʒ
dicit ꝙ cõtingit.p? aũt facit h.2? infert
vnũ coꝛꝛelariũ ibi. Pꝛopter ꝙ. Wi⸗/
cit gᷓ pꝛio ꝙ iõ in rõe pꝛecedenti dixe/
rat retribuendũ eſſe ꝙ contingit ⁊ eſt

poſſibile.qꝛ ãicitia requirit illud ꝙ eſt

poſſibile aico:nõ ſẽper ꝙ ẽ ſᷣm dignita

teʒ debitã.qꝛ ñ in oibꝰ ẽ poſſibile quẽ/

aðm in honoꝛibus ꝗ ſũt referendi ad
deos ⁊ ad parentes.qꝛ nullus nũqᷓ; re
tribuet eis ſᷣm dignitatẽ bñficioꝝ nobᷣ
impenſoꝝ.ſi ille videt᷑ eẽ epyekes ⁊
bonus qui ẽ eis famulans in vires ſu/
as.⁊ ᷣm potẽtiã ſuã q;uis nõ qᷓtũ ipſi
meruerunt:qꝛ vlira poſſe viri non vult
deus illa requii. Coni ibi ꝑpꝑp ꝙ yn
fert vnũ coꝛꝛelariũ hñs duas ꝑtes.peꝗg

ifert ipſu. 2. vo pfirmat ipſũ ibi. Be/

bentẽ.n. Dicit pł· ter h ꝙ dictũ
4 LP

de dignitate parẽtũ videt᷑ nõ eẽ poſ/

ſibile fil o de poteſtate oꝛdinata abne
gare patre ſuuũ.Sʒ poſſibile videtur eẽ

pairi abnegaj filiũ.Seiñ ibil Deben
tẽ eniʒz. ꝓbat h duplici rõe.2? wbi.. Si

mul at p.g arguit ſic.nulli debuoꝛi lʒ
abñgar̃ łgitimũ creditoꝛẽ.ſʒ creditoꝛi

licet abnegare debitoꝛẽ.ſʒ filius ſepẽ

ðbitoꝛ patri: ⁊ pat᷑ filio creduoꝛ.quar
filio nõ licet abnegare pĩem ⁊ pñ licʒ
abnegare filiũ.huiꝰrõis põit p: pꝛimã
partem maioꝛis.d.qꝙ de bentẽ oʒ red

dẽ ⁊ ſic nõ lʒ ei creditoꝛẽ negare.⁊ h̊ͥ
ẽ pꝛĩa ꝑs maioꝛis. filiꝰt faciẽs ſᷣuitiũ

pĩi nibil opatꝰ ẽ dignũ reſpectu eoꝛuʒ
bñficioꝝ que ſufficiunt ei per patrem

impenſa. quare ſemper debet atri ?
ſemper remanet debitoꝛ ei ⁊ bec fuit

pꝛima pars minoꝛis. aliã at partẽ rõ

nis ſubdit.d. ꝙ quibus ſemper debet
illis inẽ poteſtas ad diuitẽ creditoꝛẽe

quare patri talis poteſtas inerit.cũ ſe
per debeatur ei. Scõam rõnẽ põit ibi

LSimkt autẽ. pe aut facit argumẽtum

2. dat conſilium ibi Huic aut. Pꝛio
arguit ſic.nulli licet recedẽ a patre
ʒ naturalẽ amicitiã ⁊ humanã beni

cMNANV

jumeni
Cunet n
teſeruata

nune hus

Hſicem,po
Nebeatt e

ein nu
gaurchame

unmgufin
aheninn
lunni en
itaunliu
Gaqubos
aurenis am
llangpwen.
1 us boam
bet eſtbent
P autetano
ſepen⸗
aule cn
etrececen
lue nulimn
glenregu⸗
lueneea
Uocttoun.
ſli niſin
fiflanen
Ueapila
Untenmet
ui heier
Nlkrcict tn
Nfalaepelt
Neogmmug
Ghlr adden

1

ſiet
Nälatta⸗p

Wen
Wr
hi
RRZ
iartn
N
Paltenndn
Tonmngtn
umrlltde
wgifnng
Vigſtlri
üü ninu
Gmlustii⸗
m bifceen
iei en
nicaigi
1Sſernun
Leniblg
bise ai
Ima Nn

=——

Nrign.

141.5

riiünintnii
zNſbienumd
piantienil
ſc ult bir
inori 5hlet
oꝛe flrß
fiho gecung
mre eentzih
Pösngeni
ddtmißt
rroncinged
.flei aäſi
güntſrmne
Iud
nmnaſel
rtnnatkgn
Nss Miin
Chrb tnhert
1 unictht
S
cdan tnißt 1
itfaituin

=

„

jtim

VIIII

uolentiã. ſed filius nõ põt alit recedeĩ
a patre niſi pater ſuperexcellat ⁊ ſup/
abundet in malitia.quare tali conditi
one ſeruata non licet filio recedere a/
patre. huius rõis pomt pꝛimo conclu /
ſionẽ. d. ꝙ ſimul cũ pꝛecedenti ratione
videtur pꝛobabile. ꝙ nullus fil aliqñ
debeat recedere a patre: nõ ſupexcel-
lente in malitia. 2: minoꝛeʒz. d. ꝙ ſine
natural amicitia. i. vltra naturalẽ aici
niam qua filius iclinatur ad patrẽ buã

na bemuolentia eſt nõ expellere auxi /
liationẽ.i.eum qui auxiliatus eſt. paĩ
aũt auxiliatuſ eſt filiũ: ⁊ ſic hẽm/ duo
uura quibus filius tenet᷑ patri.ſ.ius
naturalis amicitie qꝛ ſunt ið fʒ carnẽ
a ſangumem ut dictum eſt. ð.c pximo
ius humane beniuolentie: qua quili
bet eſt beniuolus ad ſuũ benefactoꝛẽ.
autẽ ratio non pꝛobat niſi pꝛimã p/
tẽ pꝛemiſſi coꝛꝛelarij. Cont ibi. Huic
autẽ at conſilium. quia dixerat nõ
eſt recedendum a patre nõ ſuperexcel
lente malitia:ſuper hᷣ g poſſet aliquis
querere quid agendũ de patre in ma /

Utia excedẽte. ſuper hoc conſulit. qoðᷣ

piuc tali patri malo exñu fugiendð eſt.
oł ſaltẽ nõ feſtinanð eſt. ſed tardandũ
eſi ſufficere miniſtrare in neceſſitati
bus ſuis.cuiuſ cauſa eſt:quia multi vo
lunt bene pati ⁊ bene recipere.fugiũt
autẽ benefacere tanq; invtile. ⁊ iõ ꝓ /
uidendũ eſt vt non faciliter nec ſine
difficultate polſint bene recipeĩ q;diu
male agunt ut p hb cogantur:vel indu/
antur ad benefacere · Altimo epylo/
at. d. ꝙ de bijs intantum dictum ſit.

us (Mcnio pꝛima.
Noibus aüt diſ
ſimiliuz ſpecieꝝ

8: determinauit
ãdicitia ⁊ de ſpẽ
. bus eius. hic det /
minat. iA. diffici⸗
les qòes iĩicidẽtes circa pᷣdeterminata
de aicitia. p? deiminat iſtã qoez. vix

Amicinijſ ſup. li?⸗

oꝛdinare dignitatẽ gratie ãicabilr fac
te ⁊ reiributionis faclende piineat ad
dantẽ oł ad recipientẽ. 2? viꝝ ſit reiri
buenð pr̃i:vł duci:ł medico:? viro vᷣtu
oſo. bñfactoꝛi magiſq; ãico ł ecõbᷣſo.
ibi. dubitanonẽ ar vixꝝ altero qico
rũ trſmutato a ſtamu ↄcte ãicitie öbe/
at ãicitia remanẽ ibi Habʒ ãt dubita
tionẽ ꝰ vtrũ ãicabilia põis ad ãicuʒ
venerit ex aicabilibꝰhõis ad ſe ipʒʒ ibi
Lãicabilia e vtꝝ bõis ad ſeipʒ poſſit
eẽ ãicitia ppꝛie dicta ibi. videbit᷑ at
6 vmꝝ beiuolẽtia ſit aicitia amatio
ad ibi. bẽiuolẽtia 7 vtꝝ ↄcoꝛdia ſit
omodoxia ł ãicina ł qd ibi.. aicabile
evtꝝ bñfactoꝛeſ magi diligãt bñficia
tos qᷓ; epeibi bñfactoꝛes.lvtx op/
oꝛteat amar ſe ipʒ ibil dubitat᷑ t viruũ
oʒ xivtn felix idigeat ãicis idigentia
moꝛali ibil dubitat t ⁊ circa fe icẽ.
iiꝛ vtꝝ idigeat eis idigẽtia nali ibi. na
libꝰ. iꝛ? viꝝ vnus debeat facẽ paucos
kprres ãicoſ ibil v i⸗ plures jiʒ: vix
bominmi ſit opus amicis in bonis foꝛtu
mijs magis quam in infoꝛtunijs ibi.
LAitrum autem in bonis.] 4 vtrum
amicis ſit eligibi ſſimuz commnuẽ ibi.
Jaʒ igitur vel ſecundun aliam litte
ram. Atrum igitur.cefi. De pꝛuma
queſtione. pꝛimo pꝛoponu materiam
queſtionis.ſcðo determinat queſtionẽ
ibi. Dignitatem autẽ. Circa pꝛimuʒ
repetit generalẽ cauſã conſeruationis
ãicitie aſſignatã. ö. li?S: 2 repeiit cam
diſſolutnõis aicuie ibi. An amicitia
Zicu ꝗᷓ p ꝙ quẽaðʒ dictũ z. ð̊. analo
gů.i. ꝓpoꝛnonale ĩ tribuẽdo ⁊ retribu

ẽdo equat ⁊ ſaluat ãicitiã ĩ oĩbꝰ acui /

s diſſimiliũ ſpẽꝝ puta.i politica ãici/
na q eſt iter coꝛiaꝛiũ ⁊c aliũ aruficẽ fu
retributio ipſi coꝛiario ꝓ calciamẽs da
tis ſʒ dignitatẽ ⁊ valoꝛẽ datoꝝ calcia
mẽtoꝝ ⁊ ſimiłr fit retribuuio textoꝛi ⁊
religꝗs artificibꝰ ad bᷣ attributa ẽ T ĩ
uẽta cõiſ omniuz venalium menſura
.ſ. nümiſma ad ꝙ omnia referũtur:et
eo mẽſurantur ut oſtenſum eſt. ̊. li. e
cS Con ibi .in ãicitia aũt. Mepetit

cauſ coꝛꝛuptionis ãicitie de qua põit
duos caſ/2? ibi.. Contendũt aũt circa
pꝛimũ pꝛimo pomit caſum. 20 aguat
ipſuʒ ibi. Hultotiẽs aut ʒ exponit
cãm eius ibi. Accidũt aũt. dicit S p:
ꝙ in ãicitia qñq; amatoꝛ accuſat ama
tum.d.qm ipſe ſupamans nõ redama
tur ab amato. ⁊ nihil habʒ nec recipit
amabile ab ipſo. ſi tñ ſic cõtingat ꝙ il/

le amatus talit᷑ ſit ingratus ad amato
rem ſuũ.⁊ꝛvibi.. Asultotiẽs aũt. ſiſtuʒ

caſum aſſignat.d. q; multotiẽs cõtigit

qm̃ amatꝰ pꝛius repꝛomittit oĩa ama
bilia:nunc ãt nihil boꝝ pficit.hͥ aũt ⁊

grauis ⁊ deterioꝛ ingtitudo qᷓ; ſi ñ pi

miſiſſet.ʒ: ibi.. Accidũt ãt Aſſignat
cãm pᷣdicti peccati.d. ꝙ peccata talia
accidũt cũ vnus amet amatij pp ðᷣlec
tationé. b autẽ amatus amat amatorẽ
ꝓpᷣter vtile:cũ h̊ duo nõ ambobus exi
ſtunt.qnare ãicitia exñte ꝓpt h. ſ.ꝓpt᷑
delectationẽ ⁊ vtilitatẽ fit diſſolutio ai
citie cũ nõ fiãt in amã tibus illa quoꝝ
gratia ſe amabant.qꝛ ipſi nõ amabt
ſimpłr mutuo ſe i ſos ſʒz ipſa inexñtia

eis.ſ.ðlectabile ⁊ vnile. h̊ ãt fũt entia.
ñ manẽtia ſʒ facilit rapti ⁊æ cito trãſeñ
tia. pp ꝙ ⁊ ãicitie in talibus fũdate ſi
tales.ſ.nõ manẽtes.ſed cito tranſeun
tes:ꝙ apparet per oppoſitũ de dicitia
tuoſa:qꝛ illa ãicitia que eſt moꝝ ſᷣm
ſe ipſã exñs diu permanet. quẽaõm di
ctum c. S.li.ð? in pluribus locis.cuiuſ
cã eſt qꝛ fundatur in ptutibus qᷣ ſunt ꝑ
manẽtioꝛes diſcipliniſ. ut. S. li. ceiq
Conĩ ibi.: Contẽdũt aut] Ponit aliã
cãm vbi coꝛꝛũpitur ſicitia.nõ iõ qꝛ nõ
fit retributio ſicut in cau pᷣmiſſo. Sʒ iõ
qꝛ nõ fit in eo in quo expectat᷑ retribu
tio ab eo qui pꝛius tribuerat. dicit ;̊
aici cõtẽdũt cũ altera fiãt lpſiſ in retri
butione ⁊ nõ illa que appetũt:qꝛ ſimi
e ei ꝙ ẽ retributionẽ nõ fieri. qñ re⸗
munerandur nõ potitur eo bono a
Petit.puta aliquis ꝓmittẽs cytharedo
. q;to meliuſ caneret:tãto plus ð mu
nere reciperet. cytharedus aũt de ma/
ne cõſurgẽs pmiſſioneſ expetijt.cui ꝓ

—

mittens dicit ſe redidiſſe ei delectatio
neʒz ꝓ delectatione.ſi igit vterq; h vo.⸗

lebat.ſ.delectationẽ fufficiẽt habuit cy
taredus.ſi aũt h quideʒ diues volebat
delectationẽ.h ãt cytharedus volebat
lucrũ:⁊ h diues delectationẽ habet q;
volebat.hᷣ aũt cytharedus nõ habz lu
cruʒ ꝙ optabat. nõ vtiq; erit bene p-
poꝛcionatũ illud ꝙ debet ſieri ſᷣm coi/
cationeʒ. qꝛ indigens quibus potitur
ad releuamẽ indigentie illud attendit

⁊ expectat ⁊ illoꝝ gtia dabit delectati⸗

onẽ. quare ⁊ illis debuit de iure potiri
Coni ibi. dignitatẽᷣ Polita mã qõ/
is determinat qõnem. pꝛimo aũt ip/

ſa ꝓpõit.d.q; oꝛdinaĩ dignitatẽ vtriuf

q;.ſ.Stie pꝛius facte ⁊ retributiõis fa
ciẽð: intereſt pꝛimi dantis laccipiẽſ.
querit᷑ cuius intereſt pouſſime. 2eibi
LQui.n. añ dat qõem determinat ſhᷣ
.cõcluſiõibus. p· ꝙ pꝛeſata oꝛdina⸗
tio generaliter ĩtereſt recipiẽtis.2
interdũ intereſt recipieni̊ ꝓmittet ibi
Pꝛeaccipientes aũt B. ꝙ interdum
intereſt recipientis ſtipulantis ibil nõ
tali aũt. ¶? ꝙ interdũ intereſt recipiẽ

tis tacentis ⁊ tacite ſe obligantis ibi

LSi aũt h nõ fiat. I? ꝙ vlr intereſt re
cipiẽtis ſecũdũ iudiciũ habitũ ante re
ceptionem non ſecunduzʒ iudiciuʒ ha⸗
bitum poſt eã ibi. Sʒ etiam foꝛte di
cit ergo pꝛimo ꝙ ille qui ante dat viõ
tur concedere illi recipienti eſtimatio
nem ⁊ iudicium retributiõis faciẽde:

ꝙÿ pʒ exemplo pictagore quem dicunt

homines h; feciſſe. cum enim doceret
quecunq; phᷣica iuſſit diſcentem diſci
pulum honozare magiſtrum ſecũdum

iudiciuzʒ diſcipuli.qᷓ;to emz videtur di

ſcipulo dignidꝛa per magiſtruʒ ſcire.
tanto magiſter pluſ accipiebat ab eo.
qꝛ in talibus quibuſdã hõibꝰ ſufficit H
qꝛ merces ðbet viꝛo faciẽti gĩaz ñ ipi
gratie. ⁊ ideo cũ vir dans conceſſerit
recipienti retributionẽ facere ſecũdũ
eſtimationem pꝛopꝛiã:dignum eſt ꝙ
recipiens oꝛdinet dignitatez reinibu⸗
tionis faciende. Conĩ ibi.. Nꝛeaccipi

eesoe.
mnnn
teneen
n. 5,
qulb'
hbete c⸗
Xbuenmo⸗

hus tint
ionen pron

öfacienes⸗

glamonfen
gvare Nebuer
perteeſeg

ſppont o

o omenten
ſtlonen
tinlinera⸗.

dlig Mat
itennesden

ge gltenung
Pvonmnſrnüge

imunt coeſae

Aecnſenunge
ſeſ ſuli. gl
wos, Ceinae⸗

lltetiplia
punu neua

mipparaen

Nnaaluti⸗
Abixaniln
Mundamas
Nſokaaita k

Pcrbsröfag
onkonanore

iaaiüm
ſuntiagatadie
flquanlisen
in quadebetfi
Cchonegbin
funsſindi
ſcerur ccade
Nntasgrate
Mac pegmne

kine
e
iiti
nd
3
i
Gangnihen
nigidt
ngen
Lfenfni
Wbn
melhlm
debte
dutreinenn
Hbinni

npditn

endmn;
grunn
eſt hin
üimer
r ſeobligman
egrimm,
cübabitüͤ an
ndnz wdtann
Beian in

eni ane nn

apient eünn
mbetöstite
tagorendan

Cmmenn M

uſin aenena
Son;ſun
ugſmnyin
ſacaget bdt
ſibii ſfii

NY

romns Enn

.
Ni faenn iii
giä⸗ignd

4 .

Gitueznnn,
til Ped

VIIII

entes autẽ. dveclarat ſcam concluſio
nem. pꝛimo aüt manifeſtat intentũ.2 ·

inducii ex mplũ ad ꝓpoſitũ ibi b aũt

facere 3: exempluz ad oppoſuuz bbi.
pꝛimo aũut intẽdit ſic

LIn quib⸗ autẽ·
arguere. quecuq; cõuement᷑ accuſãtu

debuerunt oppoſiiũ agere eorum in q/

bus accuſant᷑:ſed accipientes retribu
tionem pꝛomittẽtes ⁊ retributionem
nõ facientes cõuenienter accuſantur:
quia non perficiunt ea que pꝛomittũt
quare debuerant oppoſitum agere. ſ.

perficere ꝙ pꝛius ꝓmiſerant.huiꝰrõi/

ſupponit maioꝛẽ ſqᷓ per ſe notã. quia
noò conuenienter accuſarentur niſi cul

pabiles inuenirentur minoꝛẽ autẽ po

nit in littera.d. ꝙ pᷣaccipiẽtes argentũ
vel aliꝙ donatiuũ: 1 retributioneʒ ꝓ
mittentes: deinde nil facientes eoꝛuʒ
que oixeruut ꝓpter ſupabũdãtias re⸗

— *

pꝛomiſſionũ que minus exceſſiue fue⸗

runt cõuẽiẽter fiunt in accuſationibꝰ.i.

accuſantur: qꝛ nõ perficiunt ea que cõ/

feiſi ſunt.i. que pꝛomiſſerunt ſe factu⸗
ros. Peinde ibi..hᷣ autẽ facere. Jn/
ducit exẽplũ ad pꝛopoſituʒ.d. ſophi
ſte puta medici ignoꝛantes ⁊ ꝓpi lu/
crum apparere volentes ſ imiles ar /
uſices cogunt᷑ b facere:ꝓpter hb ꝙ nul

—

lus daret eis argentũ ꝓ bijs que ſciunt

ſi pꝛecognoſceret eorum ignorantnam
Ilh ergo ſopbiſtie non fac ientes ea
quorum mercedem accipiũt cõuẽient᷑
in accuſatõibus ſunt. Deinde ibi.. In
quibus autẽ . Inducit exemplũ ad op
poſitum de amicis inter quos nõ eſt ꝓ
miſſio k accuſatio. Sicit ergo ꝙ in uülis
in quibus nõ fit gratia miniſtrationis
pp confirmationẽ : ꝓmiſſionẽ pᷣceden
te. bij quidẽ amãtes ſe ipſos ppter ſe
ſunt iaccuſabiles ut dictũ . 8. li. Sc:
fi. quia talis amicitia fit ſcoõm virtutez
in qua debet fieri retributio ſecũdũ el/
ectionẽ qꝛ bᷣ interẽ ãici vtuoſi ⁊ ipſius

gtutis ſicut diciũ eſt .5. li. Scefi.ſic aut
videtur accidẽ cõitatibus fʒ ppiaʒ: dꝛ
dignitas gratie pꝛius facte nõ mẽſura
tur ad pecumias nec fiet pꝛecium retri

butionis equipõderans ? equolens.

cuʒ Siia pꝛius facta: qꝛ nulla gna põt
coõparari ⁊ ꝓpoꝛtionari cũ ſapiẽ tia q;

diſcipuli a doctoꝛibus recipiut.ſʒ foꝛ⸗

giſtroꝛuz ſuffitiens ⁊ facultati diſcipu/
loꝝ poſſibile vel contingẽs. quẽaðʒ fi
in retributione facienda ad deos ? ach

parentes. 5. cprimo. Koni ibi. Lo
talia aũt. Zeclarat concluſionẽ itiaʒ

d. ꝙ ñ exñte tali datione liberali ⁊ o

—

tuoſa ð quali ᷣmo pceſſit.ſed exñte ta

li in qua oʒ retributione fieri ĩ aliquo
maximo determinate puta. in pecuia
vel famulatu oʒ inqᷓ; illã retribunionex⸗
eſſe viſã ambobus ᷣm dignitatẽ P/
poꝛtionem gtie pꝛius facte ⁊ retribu⸗
tionis faciẽde:⁊ hᷣ mõ ᷣʒ ſtipulatiõeʒ
æ cõditionẽ danũᷣ ⁊ recipientis oʒ re⸗/

cipientẽ faceĩ retributionẽ. Conĩ ibi

Si aũt h Declarat quartã cõcluſio/

te illud põt retribui ꝙ ẽ voluntain ma /

nẽ.pꝛimo aũt eam ponit. 2. pꝛobat ibi

Lqᷓ;tũ enim. Dicit 4 q ſi h nõ accidat
.ſ. pmiſſio vel ſtipulatio Lconditio við/

——

bitur nõ ſolũ eẽ neceſſariũ ſed ẽt iuſtu-

pᷣhabẽſ ⁊ pᷣaccipiẽſoꝛdinʒ ⁊ ex tũc
qualis ⁊ quanta ſit reiributio facien
da. Seiñ ibi. qᷓtũ.n. bat b triplici
rõe 2 ibi. Et. n. ĩ ẽptionibus. 3. ibi.
Lmłta.n.] pe rõ tał eſt. Ile debz eſti/
mare retributionẽ ꝗ nouit mẽſuraʒ re
tributiõis ſʒ ſolus recipiẽs nouu eaz.

quaf ipſe debet eſtimaĩr. huiꝰ rõis poĩt

Stutẽ minoꝛiſ.diciũ eſt.n. ̊. c pximo ꝙ

mẽſura retributionis ẽ recipietis vtili
tas quã ipſe ſolus nouit. debet eni im

reiribuẽ q;tũ adiut ẽ circa vtile ⁊ tin
circa delectabile ꝓ qto vellet delecta/

tionẽ: tm̃ ̊ recipiẽs hẽbit dignitatẽ. i.

notitiã dignitat ppoꝛtiõis iĩ retribu

cdo. ibil Et eni ĩ emptiõib. Argiut
ſic. ſicut ẽ ĩ ẽprõibñ appᷣciaß. ſic ẽ i iſu

—

q; ur dictũ ?. ã. c· pximo.ãicitia legalis

interð ẽ oĩo venał a interð aliquo mo
ñ oĩo.ſʒ ita fit ĩ emptionibus nõ appect

atis qᷓ ſit eſtimatio arburio recipei.vn
alicubi ſũt leges oꝛdinãtes vidictas in
æẽ nec fieri volũtarian ↄuentionum ½

IIBRO

oportumiuʒ eſtimantes per illuʒ diſſol
un debitum cui alter credidit. queaom
creditor comunicauit bõa ſua huic de /
bitoꝛi.cui enim conceſſũ eſt bonũ. lex
iuſtius eſtimat ꝙ iſte oꝛdinz ſi conce⸗
dens oꝛdinaret. 3 ibi. AHulta emz
Ponit tertiam railionẽ.d.ꝙ multa ſut
bona que non apꝛeciantur equalit᷑ illi
qui habent ea ⁊ illi qui volunt accipe
re ipſa. ſingulis eni habentibus viden
tur pꝛopꝛia bona que dant ãicis ex eẽ

multo dignioꝛa qᷓ; ſi int: quare nõ ẽ ſtã

dum eſtimanoni eoꝝ: quare retribu⸗
tio fit ad tm̃ q;tuzʒ oꝛdinantes eſtimãt

₰„

accipienteʒ. Cont lbi. Opoꝛtet autez

foꝛte. põit quintã cõcluſionẽ.d.ꝙ nõ

opoꝛtet rem pꝛo qua fit retributio a⸗
pꝛeciari qᷓ;io videtur recipiẽti iã hñti
tenenti eſſe dignũ. Sed tato q;to ap̃
ciatus eſt eã ante habere. qꝛ comunit
bona tempoꝛalia pᷣcioſioꝛa videntur
ante adeptionẽ ⁊ vſũ qᷓ poſtea.quare
recipiens debet retribuere vᷣm extima
nonẽ qᷓ; habuit: tẽpoĩ quo rẽ illã emiſ
ſet. emiſſet autẽ ea anie adeptionẽ c
vſum. quare debet retribuere pᷣm eſti⸗
manone qu habuit illo tempoꝛe.
Queſtio j⸗
S euidentiam pꝛedictoꝛum
iteruʒ querẽdũ eſt de pꝛinci⸗
li queſito vtꝝe eſtimatio fa/
iẽde retributionis ptineat ad dantẽ
vł ad recipienteʒ. ⁊ arguitur ꝙ ad dã/
iem. pꝛimo quia cuiuſlibet amicabilis
comunicatiõis eſtimatoꝛ debet eẽ ille
qui plus diligit. ſed retributio eſt aica
lliſ comunicatio:⁊ dans taq; benefa
ctoꝛ plus viligit ⁊ recipiẽs taq; bene
ficiatus diligit min ut. j. e. li.c. S& qua
re reiributiois eſtimatoꝛ debet eẽ das
non recipiens. 2. quia qui retributio/
neʒ intendit eſtimatoꝛ dz eſſe retribu
nonis.cũ iudicia ⁊ pꝛincipia pꝛactica
ſumant a fine intento. ut. 6.li.6cν
ſed dans pꝛopter vnle retributionẽ in

tendit.ut.S. li. Seceiʒ quare ut pꝛius.

5. quia ſicut eſt de ſatiſfactiõe bᷣm iuſti
iam faclenda ſic de retnibutione m

amicitiã facienda: cũ eodẽ mõ cõninẽ
dũ ſit cuilibet amico ſecũdũ dicitiaʒ ⁊
ſecũdum iuſtitiam ut. Z. li. Sc:7 in fi.
ſed ſatiſ facno ſecũdũ iura facienda eſt
ad eſtimationem eius cui debet fieri
magis qᷓ; ei ꝑ quẽ debet fieri. ergo
ſimili modo retributio magis debet ft
eri ad eſtimationeʒ pꝛimi dani cui dz
fieri:qᷓ; recipientis P queʒ debet fieri
: quia omniſ operatio oꝛdinatur per
pꝛecipientẽ magis qᷓ; ꝑ obediẽtẽ a ex
equenteʒ. ſed retributio aliquoꝝ amã
tium dʒ fieri per recipiẽtẽ tãqᷓ; ꝑ obe/
dienteʒ ⁊ per pꝛimũ dantẽ taq; per pᷣ
cipiẽtẽ.ut patet de patre ⁊ filio. qꝛ fili

us debet tribuere patri obediendo ej.
pater aũt reiribunonẽ acceptare pᷣci⸗

piendo ei. ſicut eſt inter deum æ boieſ
ut.S. li.Scei2? quare ad minus iſta re
tributõ oꝛdinatur iudicio pꝛimi dant
⁊ nõ recipientis.Sed oppoſuũ appa/
ret per ratiões ppᷣi:tũ qꝛ danſ cõcedit
teſtimoniũ recipiẽti.tũ qꝛ recipiẽs de
indigna retributiõe põt accuſari:
quia ipſe nouit ⁊ adiutoꝛiũ ⁊ gaudiũj
ĩcepti bñficij.tũ qꝛ ĩ ẽpnõibꝰ ñ apᷣcian

ſtatur iudicio recipientis. tũ qꝛ danteſ

cõit᷑ magis reputat mũera ſua q; vale
ant Pꝛo ſoluuone queſtionis pꝛemit
tendu eſt ꝙ iſta.s.pꝛopꝛie ſumpta.ſ.
ſatiſfactio:reſtituiio redditio: ſolutio:
⁊ retributio diſtingũtur. quia ſatiſfac
tio pꝛopꝛie concernit iniuriãꝗ. reſtitu/
tio autẽ rem ſublatã:vel fraudulenter
vel furtim vel violeter. redditio autem
rem cõmodatã vel locatam vel depo.⸗
ſitam. Solutio autẽ rem ex obligatioe

debitam. retributio autẽ rem donataz

Hoc ꝗᷓ pꝛemiſſo dicẽdum ad qõneʒ

eſtimano re ribuiionis debet fieri ar-

bitrio recipieniis. Culus ratio duplex
eſt. pꝛima quidẽ quia retributio p quẽ
cũq; ſic debet fieri:ſicut ꝑx hominẽ om
oſũ fieret. quia virtuoſus ⁊ ſtudioſis
regula ⁊ menſura bonoꝛum exiſtit. ut
S.q li? ʒc· 7. Sed ſiudioſuſ retribueret

ſecundũ ꝓp:iam eſtimationẽ. quia vtꝰ

non ſolum eſt ſecundũ rationeʒ puta.

uuſe
Ine
ſetl buen
lone
it ani
num
ſinateal
utſn
Ntipiusp
eguane
eellmar
Clfan
Mialate
Nkcauuon
rnden
luorecgie
lhöhaben
nnae pecp
Aa
injnin
fecbunoms.
evoorcna
Eni quar⸗
wiſicutfin
ltlpesn
lunfneoeb⸗
tünciaiig
nonurt
Gdiv
Wewanre
ſgliän
cungfenn
lperle ⸗
cſinmmne
Cltlsertbn
Mnönt
lunäfi
Ualann l.
fin na
Nu ,
Aſitcältzeie

ncgeiti
eſrflage
knckini
—
timunmig
eudi
un udtahn
Saghiin

itügfin

Menl ig e
igiinii
Wems
ne rſtons n
popuie ſingt
Nioredatnio:ſ
Ninur. uuſt
tmmu mumii vin
lt:nel fanin
olater, ccnun
ellocxanſehee
i ematbign
nno miſenw
icn i
arunisbafin;
Cus oni
uſenunt
nſitpbonm
mnolst fuis
1bororuneniil
edhoſuſnmin
matinigit
dü fatongſe

VIIII

alienã ſed ẽ cũ pꝛopꝛia rõe ut. S. li. 6

CI7. quare a quicuq; retribuens debz

retribuere m peop:iã rationẽ ⁊ eſſia
tionẽ.2? ratio eſt quia ille qui ſolus no

uit menſurã retributõiſ debet eſſe ſolꝰ
eſti natoꝛ retributiõis:cũ õis eſtimatõ
ſumat rectitudinẽ a mẽſura. ſed ſolus

recipiens nouit pꝛedictã mẽf̃ã.que.ſ.

eiſt ipſius patientis vtilitas. ut.ð. li. S

ciiʒ: quare ſolus recipiẽſ retribuẽs dʒ

eſſe eſtimatoꝛ reiributiõis faciẽde. Di
cendu g ad pꝛimũ in oppoſitũ: qꝛ qui
pluiſ ouigit eſtimatoꝛ debet eſſe amica
bił coicationis. vbi illa cõicatio ẽ cõis
operatio vtriuſq;. ſed vbi eſt opatio ſo

lius recipientis qui nunc ſolus retribu
it nõ babet vuate.quia quilʒ debʒ eſti
mare pꝛopꝛiã opatonẽ. quaꝛe nõ va/
let. Ad ſecundũ dicẽduʒ ꝙ ille ꝗ retri
butionẽ intedit nõ debet eſtimatoꝛ eẽ
reiributionis.qꝛ rõ pꝛactica ſũpta a/
fine no oꝛdinat de fine.ſʒ de hijs qͥ füt
ad finẽ.quare dans intendẽs retribu/

tionẽ ſicut finẽ nõ debet oꝛdinar̃ ò ipa

ſed recipiẽs referens retributionẽ ad
alium fmẽ oebet oꝛdinare oe ipſa. Ad
tertiu dicedũ ꝙ ſecus ẽ de ſatiſſactiõe
inpoluntaria: vbi pars cõpellitur ꝑ iu/⸗
dicẽ ⁊c ſecus ẽ de ſatiſſactioõe ⁊ reiribu
tione volutaria qͥ fit ᷣʒ ꝓpꝛiã eleciõeʒ
ſaniſfacied ł retribue. ad quartũ dicẽ
dum ꝙ retributio filioꝛũ ad patrem fa
cta pꝛeciſe ſecundũ obedienuiã:fit ad
eſtimationẽ patris.ſʒ b modo nõ ẽ ãi/⸗
cabilis retꝛibutio facta ſecundũ ãicitiã
qꝛ hoc mõ nihil differt filius a fuo.ad
ſeruum at ſecũdũ ꝙ ſeruus eſt:nulla ẽ

dicitia. ut.S.li. S.c.xi: ſicut ſubdin nõ
vᷣr nec pꝛudẽtia. ut hẽt:ʒ. politice.
c?2. bic autẽ loquimur de reiributiöe

amicabili facienda ſᷣm amicitiam.
Lectio 2
Abitatione autẽ. etermia

cũdã.ſ.viꝝ ſit retribuẽdũ pa/
tri:vel medico:vel ouci: vł ↄtuoſo viro

vel benefactoꝛi magis q; ãico.vel eo
łquomõ. Pꝛimo autẽ qſtionẽ ꝓpõit.

a pꝛia queſtiõe determiat ſe

22 queſtiõis difficultatẽ oſtẽdit ibil Jg

oĩia. ʒ?᷑ qõem ſoluit ibi . Am̃ autẽ nõ

omnia.] Pꝛimo g pꝛoponit qõeʒ ſub
tribus articulis.d. ꝙ ſicut pꝛedetermi

nata fuerãt dubia.ſic ⁊ talia ſubſequẽ/⸗

tia dubitationẽ habẽt. puta viꝝ opoꝛ/
teat attribuere ⁊ obedire ꝑ omnia pii
laboꝛantẽ opoꝛteat obedire medico

magis q; patri:⁊ virũ bellicoſũ oꝛdinã
dum eſſe ꝑ ducez exercitus magis qᷓ;
p patrẽ.Scðus articulus.vtrũ ſit mini
ſtrandũ amico ſuo:magis qᷓ; viro ſtudi
oſo.Lertius articulꝰviꝝ magis ſit re/
tribuendũ:æ gratia ſit magis reddẽda
benefactoꝛi q; ſit dãdũ bñſiciũ amico.

ſi nõ ſit poſſibile ambobꝰ tribuẽ. Cont

ibi Igitur omma.] qõis difficultatez
oñdit.d.qꝙ non ẽ facile determinar᷑ cer
te omnia dubia pꝛedici incidẽtia.cuiꝰ
cauſa eſt:qꝛ ipſa nõ ſe habent vnifoꝛ⸗/
miter ſed mulnfoꝛ muer. habẽt.n. mł/
tas ⁊ õimodas differentias quãtitati/
uas ⁊ qualitatias. Quãtitatiuas ꝗdẽ
magnitudine ⁊ paruitate:qꝛ differunt
pᷣm magis ⁊ minus. puta benefactoꝛ
ſecũdũ magis ⁊ ʒ minus.⁊ magiſ ãi
cus ⁊ minus ãicus.⁊ ſtudioſus magiſ
æ minus ſtudioſus.⁊ cõſanguineꝰ ma
gis ⁊ minus pꝛopiquus. Qualitatias

ãt differentias habent bono ⁊ neceſſa

rio.qꝛ retributionũ quedã habent ma

gis de bonitate ⁊ minus de neceſſitate

puta.dare viro virtuoſo indigenti ma⸗/
gis bonũ eſt ⁊ min neceſſariũ q; red/
dere debitũ creditoꝛi abundanti.iſtud

autẽ eſt magis neceſſariũ ⁊æ minus bo
num. Cont ibi. Qm̃ auteʒ nõ oĩia. qõd

nem ſoluit.vbi pꝛimo pꝛopõit qdã cõ
cluſionem penes differentias hominũ

22 aliam penes differetias muneꝝ ibi.
LEt beneficia. ʒ: exponit ſcðam ibi.
Soꝛte aũt. ? pꝛimò ibi. Quoniã ꝗ/

dem igitur] dicit ̊ pꝛimo nõ eſſe imãi
feſtum qm̃ nõ omnia ſunt reddẽda ſeu

retribuenda eidem. Sed ut dicetur. j.
ſingulis ſingula fᷣm ꝙ ſunt eis pꝛopꝛia
⁊ congruẽtia. Peinde ibil ⁊ bñficia]

Ponit ſcdaʒ cõcluſionẽ: ad cnnns eui /
4

60

*

IIBRO

dẽtiã pꝛeſciẽdũ ꝙ munerũ:quedã ſunt
retributiones que ſũt ſimpliciter dona

tiones.retributiones aũt vłr pꝛeferen
de videntur donationibus ut traditur/
in hac concluſione. Picit ergo ꝙ retri⸗
buendũ eſt ut in pluribus magis ad ſu
ſcepta beneficia:quã ſimplicit᷑ ſit donã
dũ amicis quẽadmodũ magis ẽ reddẽ
dũ mutuũ creditoꝛi cui debet q; dãdũ
amico qᷓ;tũcũq; caro.Con ibi. Soꝛte
autẽ] Exponit hanc ſecũdã cõcluſionẽ
per duas exceptiones.ſecũdã ibil qñ/
q; eniʒ Et tertio reddit cãm utriuſq;

exceptionis ibi. Quod i młtotiẽs

pꝛima exceptio eſt in caſu vbi nõ eſt re
tribuẽdũ magis qᷓ; dandũ. ſcòa in cãu
vbi non eſt retribuenduzʒ ſᷣm opaſſum.

Dicit ergo pꝛimo ꝙ h̊ ꝙ generalit᷑ dic /

tuʒ eſt eſſe magis retribuendũ q; dan/

dum. foꝛte nõ ſemper eſt verũ. puta in

tali caſu.quidaʒ tibi extraneus libera
uit te a latronibus ⁊ a moꝛte. Item ꝗ/
dam alius eſt virtuoſiſſimuſ ⁊ tibi ami
cus kariſſimꝰ. Item viuit pater tuus.
mõ pone ꝙ liberatoꝛ tuus eſt captus ſi
cut tu fueras: ⁊ pater tuus ſimiłr. ille
alius amicus non eſt captus:ſed in pe
riculo captiomis miſſi tu ſubueniaſ ei.tu
auiẽ potes vni ſoli iſtoꝝ triũ ſubuenire
cui ergo ſubuenies.ld b dicit phᷣus ꝙ;
videbitur rõabile ut vnuſquiſqʒ in ta
li caſu poſitus liberet patrẽ ſui ipſiꝰ:⁊
tunc nõ retribuet liationẽ ꝓ liberati
õe ⁊ pꝛeferet patrẽ ſuũ liberatoꝛi ſuo
quare id ꝙ vłr dictũ eſt debitũ eſſe red
dendũ magis q́; dandu amico vel pĩi
reſtringendũ eſt. ut.ſ.ſi datio ſupexce/
dat retributionem vel reddiuonẽ ĩ bo

nitate:vel neceſſitate: tunc eſt declinãõ

dum ad hanc dationẽ magis qᷓ; ad re
tributioneʒ. ſicut in caſu pꝛemiſſo: qꝛ
melius ⁊ magis neceſſarium eſt ſubue
niie patri: vel amico kariſſimo qᷓ; ex-
traneo benefactoꝛi:qui ſemel ſubuẽit
homini. ſuper h̊ aũt fiet qſtio · Conj ibi
Lqñq;.n. põit ſecũdã exceptionẽ.d.
qnq; nõ eſt equale.i.ñ ẽ equũ nec di
gnũ retribuere amici pꝛeexñtiã. i.pꝛi

mũ exiſtentẽ beneficẽtiã. ̊ autẽ pꝛo/

bat dupliciter. pꝛimo in datione. ſcòᷣs
in accõmodatione. Sicit ergo ꝙ tunc
nõ eſt dignum retribuere cum h homo
ſciens beneficiat hominẽ ſtudioſum ⁊=
retributio ſeu redditio ſi futura eſt fi/
at huic: quem ſtudioſus exiſtimat ma
lum eſſe. In hᷣ eni caſu nõ eſt equũ re/
tribuere ſicut cõtingit: cũ aligꝗs iocula

toꝛ tribuit viro ſtudioſo aliq; delectati

onẽ:nõ ẽ equũ ꝙ retribuat ei.ſi per hᷣ
ille ioculatoꝛ creſceret in malitia ſua.
Scðo declarat ið in accõmodatiõe.d.
ꝙ quãdoq; cõtingit ꝙ accõmodati nõ
eſt reaccomodãdũ:quia aliquiſ cupid
exiſtimans ex accõmodatione lucrari

accõmodauit viro epyekei ⁊ bono.H

autem bonus nõ ſperat lucrari ab ullo

malo.quare nõ ſubeſt cauſa ꝙ iſte bo/

nꝰ reaccõmodet illi malo.iꝗ ſi ĩ rei ve
ritate ſic ſe habet ꝙ iſte ſi malus nò ẽ

equalis dignitas accõmodantis ⁊ ac/

cõmodãdi.vel ſi nõ ſit ita.ſed ille bonꝰ
ſic exiſtimat nõ faciet vtiq; incõuemẽ

tia negado ei reaccõmodationẽ. Con
ibi. Qð igit᷑ multotiẽs Aſſignat caʒ
vtriuſq; exceptionis.d.qꝙ id ꝙ multoti

ens dictuʒ eſt ut.S. li.i.c.2? a li.ꝛ c.2.
verũ habet in pꝛopoſio.ſ.ꝙ rões que

ſunt circa paſſiones ⁊ actiones hua⸗

nas non hdbẽt determinatũ quid ſimi
liter.i.vnifoꝛmiter in hijs circa que ſi
T inde eſt ꝙ q;uis retributio ſecunduʒ
cõem rationẽ ſui ſit magis neceſſaria
qᷓ; datio: tamẽ pꝛopter varietatẽ paſſi
onum actionũ ⁊ conditionũ humanaꝝ
contingit in quibuſdã caſibus opoꝛtẽ
pꝛeferri datonẽ retributioni ⁊ in ꝗbꝰ/
dã retributionẽ omnino dimitti ut viſũ
eſt. Conr ibi. Qim̃ quideʒ ig. Decla
rat concluſionẽ pꝛimã.pꝛimo auteʒ ex

plicat eã.ſcòo inducit eã f̃ʒʒ differeuti/

as hominũ ibi. Sic autẽ et facere vi/

dentur. ʒ3.cõcludit eam declaratã ibi

LSʒ ⁊ cognatis. ? circa hᷣ ponit vnũ
notabile ibi. Eoꝛum quidezʒz. ſuꝑ
b̊ dat vnum documentũ ibi. Mõ tamẽ
ꝓpter h̊ Dicit ̊ pꝛimo nõ eſſe ĩmani

feſtuʒ.qm nõ omnibus oĩa ſunt reddẽ

da:nec per ↄñs patri omnia.quẽaòm

wlotit
nani
Cenſſſaail
osſeaunc
munſu 4
enuia ſinyn
lutaleuf
¶len benen
cunengentn
lauttn
enirsbil
ihutilo,
ſgültisſtilt
Cnogbenvan
Vennapena
ſldeun vomines
etdoaeds
iſwd napne .
Connune genus.
adſalundi ge
actiones aa
b.4 pprereäte
ſumvnt cogna
lirenmn delea.
ſcena pro ial
bi ebiure
lnd oabt
Wamunneſuſfic⸗
Wnnpeenbs!
Finmmnb
ſoeſicianei
lenco wute⸗
Aeeminmen
duinmgu
nanardundend
NNNer
gmieſlanen
ederatusſeäde

Aui matem
ſemn gnanat

ſenidebennsh
ſeamieni
Capinsinclnen
s indictig
ſunt ad D
onmübom

nng

Negine
kutei
Ndüze
Waie
hraf

nNi

cininin
inwdii
uingetar
Waungne
ea liri
aor
eſtcaigi
Hmdhine
gieſtnsni
Atönensl
ſiutilri
Wa ſis Meni
Könanii.
agi) r
icAliZ
Ni. tös
34 Kiones i
mmmmati dits
finbisaue
renbanoſent
ſn nags mini
herfaniſ⸗
Owdincrimut
fanbanntus
mininld
igu,
ni ann uc
arneiß un
auit imn/
ean ckne,
mgiig
zmüt. AN
inoniſeſi
Prsgiinlli
inigin

. VIII

nec deo ioui ſᷣm ritũ paganicum ſacri

ficantur omnia. ſed dijs diuerſis fiunt

diuerſa ſacriſicia. quia ſingulis hbomi/
nibus ſecunduzʒ conditiones ⁊ ſtatus
eoꝛum ſunt attribuenda pꝛopꝛia ⁊ cõ
gruentia ſingulis.ſic ꝙ altera parenti
bus: ⁊ altera fratribus ⁊ altera aicis

⁊ altera benefactoꝛibus ſunt ſecũduzʒ
eoꝛum exigentiam retribuenda.Cont

ibi. Sic ⁊ facere Iſtã cõcluſionẽ in

ducit pꝛimo in cognatis. ſcdðo in paↄ⸗
rentibus ibi.. Nidebitur autẽ. 3? ĩ e
nibus ibi. Sed ⁊ õi ſeni. ꝗ. in ãicis

ſpecialibus ibi. Ad amicos Dicit ꝗ
pꝛimo ꝙ benediciuʒ eſt. qð ſingulis
ↄgruentia ꝓpꝛia ſunt reddẽda.qꝛ ⁊ h

vidẽtur homines facere.pꝛio circa co/

gnatos quos vocãt ad nuptas quibuſ

iſtud maxime congruit. quia iſtud eſt

comune genus.nuptie autẽ oꝛdinant᷑

ad ſaluandũ genus. vocantur etiã ad

actiones ⁊ ad parlamẽta que ſũt circa

b. ⁊ ꝓpter eâdem cauſaz homines exi

ſtimant cognatos debere maxime ob/
uiare in kelea.i.in conuẽtiõe amicoꝝ

facienda pꝛo ſubſidio nuptiarũ. Hein/⸗ uili iit magis obecteneniln
pꝛincipi qᷓ;ᷓ patri.ſecũdũ vtrum in o
domeſtico magis patri qᷓ; duci.teruuz

ibi. Aidebitur autẽ. Inducit b ĩ pa
rentibꝰ.d.qꝙ rõabiliter videbitur opoꝛ
tere maxime ſufficere.i.ſufficienter ſpᷣ
uemire parentibus in nutrimẽto:qꝛ fi⸗
lij ſunt debentes h parẽtibus tãq; cau
ſis eſſẽdi ẽt melius qᷓ; ſibi ipſis. Iem
debent eis honoꝛẽ quẽaom ⁊ dijs nõ

omnẽ autẽ parent ibus quia nõ hono/
2em diuinum qui eſt in cultu latrie.

quia nec eundem bonoꝛeʒ debent pa

tꝛi ⁊ matri.nec rurſus illum honoreʒ
ꝗ inteſt ſapien.nec illũ ꝗ inteſt ducis

exercitus.ſed debẽt pĩi honoꝛẽ pat᷑nũ
⁊æ matri maternuʒ. Con ſbil Sed ⁊ õi

ſem. Inducit idẽ in ſenibus.d. ꝙ a õt

ſeni debemus bonorem qui cõgruit ei
ſecundũ etatẽ. puta in aſſurrectione ⁊
capitis inclinatione:⁊ in talibus.ſicut
in depoſitiõe caputij.Conr ibil. Ad n
cos inducit idẽ in ãicis.d.ꝙ ad ãicos

ſicut ad fratres debemus cõfidentiam
⁊ omniũ bonoꝝ cõicationẽ. Coni ibi, ügi

» 2

Sed ⁊ cognatis. Infert cõcluſioneꝰ
expoſitam declaratam et inductaʒ. d.

ꝙ ⁊ cognatis ⁊ cõtribłibus ⁊ cibuſ x
reliquis omnibus cuiuſcũq; conditioſ
vel ſtatus.tentandm eſt ſemper attri
buere ꝙ eſt ſingulis pꝛopꝛiuʒ cõgrun
2 comparate exñtia bona que debenrk
ſingulis ſecundũ eoꝝ pꝛopꝛietateʒ ge
neris ⁊ ſtatus ſecũdũ virtutẽ diſpoſiti

onis ⁊ habitus.⁊ ſecũdũ vſum benefi

cij ⁊ conuictus. Coni ibi. Eoꝝ quiõ
iã. Monit notabile. d. ꝙ facile ẽ iuch/

cium eoꝝ qui ſunt vnius generis in di
ſcretione eoꝝ.ſecũdũ ꝙ vnus alteri de
beat anteferri. eoꝝ vᷣo qui ſũt diſſeren
tium generum difficilius eſt iudicium.
Conĩ ibi. Mon tamẽ. Dat vnũ do/⸗
cumentũ.d.ꝙ nõ pꝛopter hᷣ recedend
eſt a pꝛemiſſa illa.ſed eo modo quo
tinget ⁊ erit poſſibile determinãdũ
de ſingulis que ſunt eis pꝛopꝛia ⁊ con
grua.in quibus alij alijs ſint merio.

pꝛeferendi -

—

ada ſũt.. pꝛimũ vtrum i oper
ciuili ſit magis obediendum

vtrum patri in opere domeſtico ſit ma
gis obediendum q; pꝛincipi in opere-
ceſſitate ſit ſubueniẽdũ ei qui eſt ami⸗/
cus pꝛopter ydemptitatẽ generis na

gis q; ei qui eſt amicus ppter bonita⸗

tem virtutis. Quintũ.ð vtrum filius ma

gis teneatur liberare patrem ſuũ a la⸗

ſe liberauit in caſu ſimili. Sextum viꝝ

tronibus cum periculo ſui qᷓ; eum qui

pꝛopter malitiam bñfactoꝛis ne ada
Sep epi
ho

ſit recõpenſatio retributioniſ.¶
mum vtrum honoꝛ debitus deo bo⸗
noꝛ debitus patri. debitus matri.æ
debitus pꝛĩcipi ⁊ de

Xcili obediẽdũ & pꝛincipi ma
atri. cuius ratio eſi:quld ut hᷣ
KA2

P euidentiaʒ, pꝛedictoꝝ q̃ẽ

tus ſapienti ſint vłr diſtinei.
1 pꝛimũ dicẽduʒ ꝙ in opere

S
.

HBRO

dieitin retributiões faciẽðò patri ⁊ pꝛi
bi ſunt viſtincte. vnde nõ debemꝰ pĩi
onoꝛẽ quẽ debemus duci. ſʒ obediẽ⸗
tiał honoꝛ i ope ciuili cõgruit ⁊ debet᷑

pꝛincipi qui pꝛeeſt in rebus ciuilibus
ſicut pater in domeſticis.ut.ẽ.l.Sꝛc?ꝛxx

quare ĩ opꝑe ciuili magis ẽ obediẽdum
pꝛicipi q́; patri. ¶ Queſtio ʒ3
S ſecũdũ dicẽduʒ ꝙ in opere

u patri qᷓ; pꝛincipi. ſuppoſito
ꝙ pꝛinceps inobediẽti violẽtia nõ in
ferret: qꝛ vnicuiq; pꝛincipi in pꝛinci⸗

patu pꝛopꝛio magis ẽ obediẽð q; alti

ſed pater in domo nãliter ẽ pꝛĩcipati⸗
uus filioꝝ ut..li.S:c.xj: pꝛinceps ũt
nõ pꝛincipatur ĩ domo:niſi ꝑ accidens

in q;tũ.ſ.domus eſt ꝑs ciĩtatis ut habe

tur p: politice.quar̃ in domo ⁊ in reb⸗
domeſticis magis eſt obediẽdũ patri
qᷓ; pꝛincipi.¶ Item qꝛ ius pꝛius ⁊ na
turalius:⁊ magis neceſſariũ nõ tollit
per ius poſterius minus nãle ⁊ minuſ
neceſſariũ.ſod ius domeſticuʒ quo pai
peſt filijs ẽ pꝛius nãlius ⁊ magis ne/
ceſſariũ q;uis ciuile quo pꝛinceps cĩt
pꝛeẽ familie domeſtice:ſicut domuſ eſt

pꝛioꝛ naturalioꝛ ⁊ neceſſarioꝛ ciuitate

ut. ᷓ.li.Sc.xj: quare ius domeſticum
quo pꝛincipat᷑ pr̃ filijs nõ tollitur iure
ciuili quo pꝛinceps accidẽtaliter preẽ
familie domeſtice. nec per ↄns obediẽ
dũ eſt pꝛicipi magis qᷓ; patri in rebus
ĩ. QAueſtio. 42
D terciũ dicendũ ꝙ in opere
cinuili magis eſt obediẽdũ pꝛĩ

m: qᷓ; in opere domeſtico patri. puta
dicenti vade in agruʒ. Cinus rõ eſt: qꝛ
opus ciuile melius eſt opere dome/
ſtico.q;to cõius ⁊ diuinius ut.õ.li.ic
i? ⁊ qꝛ ciuitas pfectioꝛ eſt domo. ſicut
totuʒ pte ſua ut hẽtur pꝛimo politice.
⁊Pmqꝛ auctoꝛitaſ pꝛincipis maioꝛ eſt in
ciuilibus qᷓ; patris in domeſtico:tanqᷓ;
illius qui eſt vłis cuſtoſ iuſti. ut. õ. li. ?
cexje quare in rebus ciuilibꝰmagiſ obe
dienduʒ eſt pꝛincipi qᷓ; in domeſticis

domeſtico magis eſt obediẽ

cipi. puta dicenti. vade ad p̃li

pti in caſu ybi obedietie repugnartt.
¶ ¶ Queſtio -

E quarto arguiiur ꝙ ſit ſub⸗
ueniedũ ei qui ẽ amicuſ ꝓpter

ei qui eſt amicuſ ꝓpter bomitatẽ ᷣtui:
qꝛ foꝛtioꝛ ẽ amicitia veniens ex nã: qᷓ
veniẽs ex cõſuetudine.qᷓto facilius eſt

ranſmutare cõſuetudinẽ q́; nãʒ: ppi

h eni cõſuetudo difficilis eſt ad depo/
nendum qm̃ aſſimilatur nature ⁊ imi/
tatur naturã ut.õ.li.⁊.ciꝗ? ſed amici
tia ad euʒ ꝗ ẽ eiuſdẽ generiſ venit ex
nã. vnde aiunt cõſanguineos eſſe ideʒ
gm ſanguinẽ ⁊ radiceʒ ut..li.Sccꝰxje
amicitia vero ad amicũ ꝓpter bonum
tutis venit ex cõſuetudine ſicut ⁊ ipſa
virtus.ut.õ.li.2?c:iꝰ quare foꝛnioꝛ è ãi

citia ad cõſanguineũ qᷓ; ad aliũ boiem

pᷣtuoſum. ⁊ ꝑ ↄñs ꝙ ſᷣm foꝛtioꝛẽ ami/
citiam magis inclinamur ad ſubuemi/
endũ cõſanguineo in extrema neceſſi⸗
tate poſito:qᷓ; alteri vtuoſo amico. Sʒ
in oppoſitũ arguitur:qꝛ magis ẽ oxãð

fʒ ãicitia maximã ⁊ optiã q; fʒ aliã.
ſed amicitia ꝑꝑ bonũ virtutis eſt maxri

me amicitia ⁊ optima · ut.õ.li. Scxðe
ſm quã debemus ſubuenir̃ virtuoſo ãi

co.quare magis ſubuẽiẽdũ tali ãico q;ᷓ;

cõſanguineo. Picendũ ꝗᷓ ꝙ magis ſub

ueniẽdũ ẽ ei qui eſt ãicus ꝑp bonũ vir
tulis:qᷓ; ei qui eſt ãicus ppter ydẽpti/
tatem generis.ꝙ ꝓbat᷑ ex parie aiciti /

arum ⁊ ex pte aicoꝝ.pꝛimo qꝛ magis
ẽ operãdũ ſecũdũ illã ãicitiã que ſumt
copulat bonitatẽ dilectionẽ ⁊ vtilita/

teʒ.que ĩcludit ydẽpnitatẽ equalitate

⁊ ſimilitudinẽ que maxie hʒ pacẽ per
manẽtiã ⁊ itranſmutabilitatẽ qᷓ; ſecũð

aliq; aliã.qꝛ nulla alia põt iſti equipa

ri.ſʒ ãicitia ꝓpter bonũ vᷣtutis que dĩ

bonoꝝ ãiciua eſt huiuſmõi: nõ tñ illa

que cõſanguineoꝝ ẽ. quare magis eſt
operandũ ſʒʒ illa:qᷓ; ſm iſtãũ.opateſt

ſm eã ſubueniemꝰ ãico tnoſo magis

qᷓ; cõſãguineo.ꝙ ãt bonoꝝ ãicitia copu

let bonitatẽ dilectionẽ ⁊ vtilitatẽ het.
ẽ.li.Svec . ꝙ ũt includat ydẽptitatẽ.

ygdẽptitateʒ generis magiſq;

ſarnr
ficetn
1fliu
tas t
liroe
e bonn
1ohen
iataſi
guien
le inni
bonapen
1c4
Gli nag
glerimen
icts
ſtopönc⸗
ſobe
nnceph⸗
lludge
ſoctbont
gi
iwbonn
boit aa
Annlear.
ſinune
lnicianu
Neniifar
fitmnin
chonefen
i
cpnoeiſe
Kingl
Gen pſecn
Küin
N
inchn
ferenertßt
ſecapſre
Pae nagi
8
en
6
nogistere
ſendien
Palique
Ct.. l
kliber

ENN.
unge⸗
in
Kunn
nimnt
izi
csiiun,
uxuI
aia
gmin
anczeſeit
nzle

WüG

Wwaneilin
kamſnmt
eiih Adüti
giniwin
man uſche

nemenuns

miadtnn;
mgneigi
i1miüiitti
Wümmsdin
um uölN
iiueni nunmgi,
wüiü ilin
Niz ae
küslei,
icns pperſin
ſbai eraeim
n engnig
liiciirii
Dlecit inn

dipnai nini
e nneh i

pbatur: qꝛ talis ãicus ad ãicũ ſe habẽ

videt᷑ ut ad ſe ipſũ.Eſt eni ãicus alius

ipſe. ut.j.eo.li.c. ꝗ ꝙ aũt equalitateʒ
⁊ ſiłitudinẽ.ꝓbat᷑ qꝛ ãicitia ẽ equali/
tas ⁊ ſimilitudo.ut.ð.li.S.c.SD. vbi lo

quitur de ãicitia bonoꝝ.ꝙ aũt hẽat pa

cẽ.pꝓbatur: qꝛ in ea nõ ſũt accuſatiões
⁊ pugne.ut.S.li.SD.c.ſina.⁊ amici tali

ãicitia ſũt inaccuſabiles ut.õ.c. ꝓxio
ꝙ autẽ ꝑmanẽtiã.hẽtur.ð.li.Sð.c.Sð.qð

autẽ intrãſmutabilitatẽ ꝓbat᷑: qꝛ ſola
bonoꝝ amicitia ẽ intrãſmutabił.ut.S.

li. S. c. 4. Ex pte amatoꝝ ꝓbatur ſic.

qꝛ illi magis ſubueniẽdũ ẽ qui ſimpli
citer ẽ melioꝛ ⁊ ſubueniẽti melioꝛ.ſed
amicus vᷣtuoſuſ ẽ ſimpliciter melioꝛ ut
ſuppõit qõ.alias nõ eſſet qõ. ⁊ cũ h ẽ
iſti ſubueniẽti melioꝛ qᷓ; cõſanguineꝰ
vnde pbᷣus ait ꝙ amtes ãicuʒ amant
illud ꝙ eſt ipſis bonũ: qꝛ bonus ãicus
factꝰbonũ fit ei cui fit aicus.ut..li.8S.
.c y? Itẽ ait ꝙ ãicuſ ẽ ſimpłr bonus.⁊
dico bonus.tales eni ãici ſũt ſimplicit᷑
bõi.⁊ adiuicẽ bõi.⁊ ſimiłr ðlłctabiles
⁊ vtiles.vt..li.S.c.ꝗꝛↄſãguineꝰãt ut
2ↄſãguineꝰ ñ ẽ talis.quaĩ magis ẽ ſub
ueniẽdũ amico ᷣtuoſo qᷓ; conſaguineo.
Dicendũ g ad argumẽtũ in oppoſitũ
ꝙ äicitia coſanguineoꝝ ẽ foꝛtioꝛ qᷓ; ãt/
citia bonoꝝ ſᷣm quid non ſimplicit᷑.qꝛ
ſecũdũ oꝛiginẽ: nõ ſᷣm ꝑpfectionẽ.vnde
cõparatio cõſuetudinis ⁊ nature debʒ
fieri ceteris pibus. videmus enĩ młta
cõpleta ⁊ pfecta ꝑ artẽ foꝛtioꝛa eẽ qui
buſdã factis ꝑ nãm:ut auro lapide.ſic
in pꝛopoſito:utraꝙ eni haꝝ ãicitiaꝝ ẽ
inchoata ꝑ nãʒ.ut.S.li.S.c.i. q;uiſ dif
ferenter.tñ bonoꝝ ãicitia magis ẽ per
fecta ꝑ ↄſuetudinẽ q; altexa. ſicut auꝝ
ꝑ artẽ magis qᷓ; lapis. Aueſtio 6˙
g E arguitur ꝙ filius magis
teneat᷑ libeꝛare patrẽ ſuuʒ qᷓ;
eũ ꝗ ſe liberauit ⁊ c.pꝛĩo ꝗa
magls tenet᷑ liberare illum qui ẽ ei cã

eſſendi v nutriendi æ diſcipline magiſ

q́; aliquẽ alteꝝ. ſed pater ẽ filio talis
cã. ut..li.S.c.xji ⁊.c.xiij: quaĩ magis
tenet᷑ liberar̃ patre.ꝛ. qꝛ omnis pars

VIIII

tenet᷑ magis exponẽ ſe ꝓ toto ſuo qᷓ; ꝓ
aliquo altero:videmꝰ omnem manum
⁊ alia mẽbꝛa ſe talr exponẽ pꝑditioni
pꝛo ſalute tocius.ſʒ filiꝰ ſe hʒ ad pĩiem
ut pars ad totũ.ut. S̊.li.S.c.xj. quare
magis tenetur exponẽ ſe periculo pꝛo
pĩe ſuo qᷓ; pꝛo aliquo altero.ʒ: qꝛ oĩs

res magis debet fuire ei cuius ẽ reſ qᷓ

cuicũq; alteri.ſʒ ſilꝰ ẽ res pris.ut.õ̊.

li. S. c.i2 ſᷣm iura filiꝰ nõ ẽ ſui iuris

ſed patni.ff. qui ſui vł alieni iuris ſũt.
quare in hac ſubuẽtiõe magis tenetur
fuire patri qᷓ; alteri.4:qꝛ filius magiſ
tenet᷑ rerribuere illi cui nũqᷓ; põt ſuffi

cieni retribuiſſe ꝓpter magnitudinem
accepti bñficij ⁊ tenoꝛis:qᷓ; Uli cii ali

qñ põt ſufficienter retribuiſſe.ſʒ pĩi nũ
qᷓ; põt ſufficienter retribuiſſe.ſicut nec
ðᷣo ut.õli.S.cfi.liᷣatoꝛi vᷣo põt aliqũ
ſufficiẽt retribuiſſe. puta ſi ſemł libet
eũ.quaĩ magis tenet᷑ retribuẽ pĩi qᷓ; il
li.? quia ex dilectiõe magis tenet᷑ illi

a quo magis diligitur ſed magis dili/

gitur a patre q; ab aliquo alio.ut pʒ
ex hijs que de amoĩ ꝑẽtũ ad filios ha
bent᷑ ut.S.ceiꝰ?c.jeo.li.c.S quar̃ ma
gis tenet᷑ patri ſubuenire qᷓ; liberato
ri.6e qꝛ h dicit phus ꝙ videbit᷑ debere

magis liberare patrẽ ſui ipſius qᷓ; alie

rũ.puta qᷓ; liberatoꝛẽ ſuũ.Sʒ oppoſitũ
arguit᷑: pꝛio qꝛ ſʒʒ theologos pꝑ q quis

peccat ꝑ h̊ ⁊ toꝛquet᷑.ꝗ̊ pꝑ oppoſitũ p q

quis meretur. ꝑ h̊ ⁊ remunerat᷑:ſʒ li-
beratoꝛ meruit liberãdo. quare ꝑ libe
rari debet remunerari.ꝙ ãt debetur ei

tãqᷓ; ꝓpꝛiũ ⁊ cõgruẽs pꝛemiũ:nõ de/

betur patri nec alteri ut hᷣ dicit᷑. quare

liberat magis debet liberare ſuũ lipᷣa

toꝛeʒ qᷓ; pĩ̃eʒ. 2? qꝛ ua dicit deus. In
qua menſura menſi fueri: eadem re/
metiet᷑ vopᷣ.Sʒ liberator menſuſ ẽ ſuũ
beneficiũ liberãdo ꝓximũ. quare ipſe
debet ꝑ eundẽ ꝓximũ liberari ſi poſſi /
bile fueru magiſq; aligs alt. Sicenð
aũt ſaluo iudicio melioꝛi.ꝙ filius ma⸗

gis tenetur liberare liberatoꝛẽ ſuũ qᷓ;

patrẽ ſuũ.põito cãn pᷣmiſſo in la expo
ſito ꝙ pꝛobatur: qꝛ equalitate dälici
le;

IBRO,

ſuppoſita illa bñficẽtia ẽ dignioꝛ retri
butione que ẽ magis laudabił magis
difficilis:magis liberalis:magis foꝛtii
magis volũtaria ⁊ beneficiato magis
gaudioſa. Iſtud pʒ: qꝛ omne opꝰ q;io
magis virtuoſũ ⁊æ magis bonum: tãto

magis eſt meritorium ⁊ magis retri

butione dignũ.ſʒ bñficium patris ⁊ li
beratoꝛis ſũt equalia.qꝛ donare vitaʒ
⁊ ſaluare vuũ ſut equalis bñficia.ſicut

⁊ creatio ⁊ cõſeruatio rerũ a deo.pat
aut donaut ⁊ liberatoꝛ ſaluauit vitazʒ
iſti liᷣato. quar̃ eoꝝ bñficia ſunt equa

lia.ſed ſtante iſta equalitate bñficẽtia
liberatoꝛis fuu magis laudabił qᷓ; be/
neficẽtia patris.hᷣ enĩ fuit rara ⁊ bõa
⁊ pꝑ ↄñs laudabił ut.õ.li.2ꝛ·c.ð . Illa
vero eſt cõiſſuna eti hõibus ⁊ beſtijs
q;tũ ad genẽationẽ ⁊ nuritionẽ. Iteʒ
difficilis ⁊ illa facił Item magis libe
ralis:qꝛ homo generat nõ gratia geni

n:ſed gratia ſui ut ſaluet᷑ in genito. ut

..e.li:c.S. liberatoꝛ aut liberauit gĩa
liberati ⁊ operis virtuoſi. Item h fuit
foꝛtis in aggreſſione ⁊ expectauone
latronũ homicidaꝝ. Illa at nihil ba/

bei ſoꝛiitudinis. Nẽ hᷣ eſt magis volũ
taria ꝓ eo qð venit ex ełctiõe. illa vo
plerũq; ex cõcupia. Iteʒ bᷣ fuit benefi
ciato magis gaudioſa cũ beneficiatus

letus euaſerit periculũ moꝛtis ⁊ a ma
tre natus cõfeſti ploꝛans: vocẽ luctus
emiſerit.quare beneficentia per libe/
ratoꝛẽ impenſa dignioꝛ eſt retributiõe

qᷓ; bñficẽtia patris. quare liberatꝰ ma

gis tenetur in caſu ſimili liberationeʒ

retribuere liberatoꝛi qᷓ; patri. Sicẽdũ

ad pꝛimũ in oppoſuum ꝙ liberatoꝛ

tantũ ſaluauit liberato.q;tum pai eiu
dedit ei.⁊ ideo ſunt equaleſ in benefi

cio.omnia nãq; patris dona perdide/
rat cũ eſſet in manibus interfectoꝝ:⁊
iſte omnia reſtuuit ei.Ad ſecũdũ vero
dicendũ ꝙ filius dicitur pars patriſ:qꝛ
de ſubſtantia eius ſupflua.libẽatoꝛ ãt

expoſuit periculo perdinõis nõ ſubſtã

tiam eiſ upfluã. ſed ſubſtantiã otã ſibi
neceſſariam. quare nõ videtur cõcedẽ/

dũ ꝙ aliquis pꝛopter còmunicationeʒ
illius ſubſtaniie ſuperflue magis debe
at diligi q; alter p:opter expeſinonem
vite pꝛopꝛie ⁊ ſubſtanne neceſſarie.

Ad teruũ dicenduʒ ꝙ ſimpliciicr ⁊ in

determinate loquendo. omniſ res ma
gis de bet ſeruue illi cuius ẽ q; alteri.
Sed in caſu vbi res eſt ſubiecta alie⸗

no ſeruitio nõ eſt verũ.ſic autẽ eſtĩ xp-

poſuo:qꝛ ille cuius erat eà perdiderat
ſed iſte liberatoꝛ reddidit ei rẽ ꝑditaʒ

⁊ p h ſubiecit eam ſuo ſeruino ⁊ maxi
me in caſu iſto.Ad quartum vero dicẽ

dum q retributio debet fieri nõ ad hi

tum dilectiõis.ſed ad actũ.ſicut dicitur

ꝙ ĩ olipiadib nõ coꝛonãt᷑ opti⁊ foꝛuſſi
ſecuũdũ habitũ.ſed pugnanſſimi:ſecũð

aciũ ut.S.li.i.c.x. Nic autẽ cõcedo q;

pater magis dilexit filiũ ſecũdũ hitum
ſed nõ magis ſᷣm actũ: qꝛ maioꝛẽ bac

dilectione nemo habet ut am mã ſuazʒ

ponet quis pꝛo ãicis ſuis ut dicit dñs

Zo. xv. Eid quintũ dicendũ ꝙ fihus ñ

põt in cõibuſ ſerintijs ſufficienter reiri
buiſſe pairi ᷣm intennonẽ pbi.Sed in
vno aciu poſſet ſufficient vtiq; ei reiri⸗
buiſſe.puta ſi mo:ẽtur ꝓ vita patiris.
Sic euã eſt de liberar̃ nũqᷓ; liberatꝰ
poterit ei ſufficienter retribuiſſe in cõi
bus ſeruinjs.ſed ubi ſe ipſuʒ exponet
moꝛti pꝛo liberatione liberatoꝛis poſ/
ſet vtiq; retributionẽ dignã facere ſicut
patri.Ad ſextũ aũt dicendũ ꝙ phus vi

detur loqui. vł dubitatiue vel recitatie

recitando.ſ.opinionẽ vulgi.
Queſtio 7.

quia ſecundu tbeologos nullũ bonum

iiremuneratũ.ſed beneficiũ huius ho

minis mali ẽ quoddã bonũ. quare nõ
debet eſſe irremuneratũ.Sʒ oppoſitũ
dicit phus. Dicendum g pꝛemittendo
pꝛimo ꝙ retributio põt intelligi ꝙ de⸗
beat fieri de ſimili munere. quo facto

fuit pꝛima donatio vel generaliter de
qucũq;. ſecũdo ꝙ reiributio põt reds

E& ſexto arguitur: ꝙppter ma
lutiã benefactoꝛis nõ ſut negã
da xecõpenſatio reiribuniõis

Me.
ninor⸗

Nee
netco
crcat
ghof
c
dlp⸗
nariont
hüfice
donni
tifen
nan :
ſeũ La
lhñn
gadeſe:⸗
reo
wenn
äcen
eſtnn
ſecund
anind
nitai

4.
H.

(ſunroi
lanuũg
lurenz.
utisden
oſig
eapan
erci ccid
nak ga⸗
lalata ſce
nidlqni
mireep
ihecuen
Gofini
1ünag
Aſtadbbe
nitnä
vel ngin
ſepiniſun
feij.
lur in Pa
lere man
Wbifiai
Mneipale

n
Renglin
ſnponn
ninen
igin
Tihemie
ſemichin
tincn
nh aniden
DGeundtn
Mmunfenn
enni
üſanvann
erſineſi
Bicaitin
rfiliſciiüin
ci: gmik
belunniig
sſusni
i Menägii
sfornmnn
nmipti d
fuenmpan
r, fuupans
ig nüßle
gfumnboſen
lle iſezenet
nelbeructki

gätrnu

Renaig tü
duanveſt dn
ni fug
neſio
4

iatuliſi
imn mii
liamtiiit
Gi ni gnn
i ,
ing fing
dwüutlii
man n
fel ,
in in

VIIII

dare. vel in augmentũ malinie: vel in
minoꝛationeʒ malitie. vel eſſet neutra
nec ad b: nec ad illõ. 3 ꝙ malicia be/

nefcõꝛis poteſt intelligi vel deẽminate

circa bñficẽtiã. vł circa aliã vitã.hijs
ergo pᷣmiſſis ad queſtionẽ dicenda ſũt
ꝗqnq;:pꝛimũ ꝙ retributio nõ debet in/
telligi debere fieri m ſimili munẽ do/
nationi pꝛime:qꝛ hoc nõ cõgruit muli⸗
bñficiatis. Scòm ꝙ malicia inherens
donatõni tollit rõez beneficij ⁊ reddit
eã retributõe indignã:⁊ punitõe dig/
nam.qꝛ magis eſt maleſiciũ qᷓ; bene/
ſiciũ. erciũ ꝙ retributio redundãs in
augm̃tũ malitie nũq; debʒ fieri:.vt pa
tet de ſe:⁊ vt videt᷑ ſentire phi. Quar/
tũ vero ꝙ retributõ redundàs in mino
ratõem malicie debet fieri:qꝛ iſta tenʒ

locũ coꝛrectõnis. Quintũ aũt dicendũ

eſt ꝙ retributõ neutra poſſe fieri ł dñti
ſecundũ varias ciroſttias vkr expli
cari nõ pñt:vt dicit Pbüs. argu/⸗

mẽta vᷣo pʒ reſpõſio ꝑ iã dicta.¶ Q:·

S ſeptimũ aüt dicendũ ꝙ ho/

L noꝛes illi.ſ.dinus prĩnus:ma/

S R. ternꝰ ſenił viri ſapiẽtis ⁊ du/

cis ſunt diſtincti.Ad cuius euidentiaʒ
eſt ſciendũ ꝙ honoꝛare aliquã pſona ẽ
exaltare eaʒ:ꝙ põt fieri dupꝑliciter:ſi/
cut phũs de mõte dicit.ʒ? metheo.qui
põt fiẽi ex c eẽnniali: puta cũ elleuat᷑
terra p aliquẽ vapoꝛẽ incluſũ in ea.⁊
ex cã accidẽtali:puta cũ terra vicia ca
uat᷑:qua cauata efficit᷑ mõs. terra nõ
cauata.ſic etiã poſſumus exaltare pſo/
nã aliquã dĩrecte magniſicãdo eã. vel

indiĩirecte puificando nosmet ipos in

cõſpectu eius.vel põt etiã viroq; mo/
do fieri. Nũc & poſſumꝰ nos puificare
æ aliũ magnificare magiitudine etatiſ
æ ſic exhibemꝰ honoꝛẽ ſenilẽ:vel mag

nitudine ptãtis. ⁊ ſic honoꝛem ducis.

vel magnitudine virtutis: ⁊ ſic hono/
rẽ viri ſapiẽtis.vel magnitudine bene
ficii: ⁊ ſic honoꝛeʒ pentalẽ.ꝗ diſtingui
tur in paternũ ⁊ maternũ ſcm ꝙ pa

ter ⁊ mater aliter ⁊ ałr ſe habẽt ad ii/

tud bñficiũ.pater eniʒ ſe babʒ vt agẽs
pꝛincipale in om̃ibus. mater vo vt fa⸗

riũ:vel vłi magnitudine etatis.ſ.⁊ po
teſtatis:⁊ bonita᷑:⁊ benelicij. ſic expi
bemus honoꝛẽ diuinũ qꝛ deus.⁊ e an
te omia ᷣm eternitaiem.ſup omia ſecũ

dũ ptãtem. Intra omia ſcõm ſ. apiẽtiã.

⁊ virtutẽ. ⁊ dat omia bona p beneficiũ

.

In bijs aũt magnificatõibus poſſum

vti ſignis varijs ſcom varias maę itu
nes quas ſignificar᷑ itẽdimꝰAe 3.

dines ficaĩ
Abet aũt dubuatoõez Deter/
minatis duabus pꝛimis qont
bus:bhic deiminat terciã. vtrũ
altero ãmicoꝝ trãſmutato a ſtatu con/
tracte amicitie peat amicitia remane
re.pꝛimo qõem in generali ꝓpõit. d.
ꝙ dubitatõem habz. i. dubiñ ẽ de eo ꝗ;
eſt amicitias diſſolui vel nõ diſſolui ad
amicos nõ pmanẽtes in ſtatu cotracie
amicicie. vtuꝝ. ſ. amicicia in tali caſu de
beat vel nõ debeat remaner· Seinde
ibil vel ad eos ꝗdem] queſtion? ſolui
ſub quatuoꝛ articulis.quoꝛũ pꝛimus e
ſit amicitia diſſo luẽda. ſcõs vix ofeſtiz
diſſoluẽda:ibil vrrũ igit᷑ cõleſtiz e vtꝝ
altero amicoꝝ raãſmutato in maius bo
nũ:⁊ nõ reliquo: ſ amicitia diſſoluẽ/
da:ibil Si aũt h quartus vtꝝ ad ami/
cũ relictũ nos debeamꝰ hĩe licut ad ex
traneu: ubil vtꝝ igit᷑ nãlis ¶ In pꝛimo
articulo tria facit. ꝗa pꝛimo detminat
ipᷣʒ quãtũ ad amicitiã delectabilem ⁊c

vtꝝ altero amicoꝝ trãſ inutato in malũ

vtilem. 2? determinat vnũ incidens:ibi
LAccãabit .. ʒ? determinat articulũ pꝛi/
cipalẽ quãtũ ad amiciti virtuoſa:ibi
Si aũt acceptet dicit ꝗ̊ pꝛimo nul /

lũ eſt incõueniẽs amicitias diſſolui ad

eos ꝗ exũt amici ꝓpter vtile vel ꝓpter
delectabile cũ ipi m habeãt adbuc.b. ſ.
vtile vel delectabile.qꝛ ceſſãtibꝰ cauſis

ceſſat effectus.hec aũt duo erant cauſea e
illaꝝ amicitiaꝝ. qꝛ amatoꝛes erat am

ci illoꝝ amabiliũ: nõ pſonaꝝ delectaꝝ

quare deficiẽtibus illis rõnabile ẽ non
amare pſonas: ſed diſſolui amicitias.
Con ibi. Accãbit ãt vetermiat vnuʒ
icidẽs circa pdicta. p? gQ ꝓpõit caſum.
2 8terminatlipſũ. ibi. Eu gd rit

. Pe
* 5*
6

LIBRO

ze⸗ ꝙ aliquis uicus accadbit alium. ſi
illle alius iſtum amãs ꝓpt vtile vł ꝓpt
delectabile ſilet ⁊ fingat ſe amare ꝓpt
amoꝛẽ vᷣtuſ: qꝛ ᷣʒ illud ꝙ a pꝛicipio li
bꝛi. S8. diximus plures amicoꝛum orĩie
fiũt circa ãicos cũ alit᷑ ſint ãici.⁊ aliter

exiſtimãt ſe eẽ ãicos. Nũc ꝗ qͥritur vr?

pᷣfata accãtio ſit rõalis. Deiñ ibi.. Cũ
quidẽ. Dicit ad h̊ duo p: ꝙ cũ aliquii
decipiatur ⁊ ſuſpicet᷑ ſe amari pꝑ amo
rẽ vᷣtutis.illo alto nõ opãte aliquid ta/

le in ſignũ vᷣtuñᷣ iſtius.ſʒ ꝑ oia euiden

opante ad delectatiõeʒ l ad vtilitatẽ.
iſte decept debzʒ cãri ⁊ accare ſe ipſuʒ
nõ alteꝝ.poſtq; alter nullũ fecit decep
toꝛiũ.2. dicit ꝙ ſi decipiat᷑ a ſimulatõe

⁊ fictiõe altiꝰ.iuſtũ ẽ accãre decipiẽtẽ⸗

⁊ magis q; eos ꝗ nümiſma ⁊ monetã
violãt.i.falſificãt.p qᷓ; decipiũt merca/
toꝛes.⁊ b magis tto q;to circa rẽ ho
noꝛabilioꝛẽ. puta circa moꝛẽ fut opatõ
mala.ſ.deceptio. Con ibi. Si ãt deit
minat prĩcipalẽ articulũ q;tũ ad amici
tiã vᷣtuoſã.p. ãt articulñ ꝓpoõit.d. ſi ali
gꝗs ãicũ acceptet a pꝛicipio tãqᷓ; bonuzʒz
⁊ ſit vẽ bonꝰ. poſtea vo fiat mal.q̃rit
vtꝝ ãpliꝰſit amãdꝰ.2 ſoluit.d.ꝙ hᷣͥ nõ ẽ
poſſibile ãicitiam.ſ.remanẽ. ʒ? pbat h
dupliciter. p:qꝛ nõ õe obiectũ ẽ hac ãi⸗
citia amabile ſʒ tiimõ bonũ obiectuzʒ.
nec oʒ tali icitia amatoꝛẽ eẽ ois obie
cti. qꝛ nõ oʒ eẽ mali obiecti.ſʒ in eo ꝗ
faciẽ malꝰ nõ ẽ bonũ vᷣtut:quaj ipſe ẽ
amabilł hac icitia.hꝰ rei põit ma.ibi.
LSi ꝗdẽ nõ ..q2? arguit ſic. nemo bonꝰ
dz aſſimilari hõi pᷣuo.ſʒ dictũ ẽ..lie&
c.ðq oĩs ãicꝰ ẽ ſimił ſiłi ãico.quaĩ bo
nus nõ erit ampliꝰ ãicꝰbõi pꝛauo bui⸗
rei põit p: ma.ibi.. Nec aſſimłari.2?
mi. ibi. Dictũ ẽ at.] ⁊ pʒ tota rat io.
Con ibi.. Vtꝝ ig cfeſti. 83Beiminat
ſcõm articulũ qõis.płãt ppõit ip̃m. d.

vtꝝ iꝗ ãicitia diſoluenda ſit confeſtim

⁊ indilate diſoluẽda.2 ſoluit pꝑ diſticti
one:qꝛ maloꝝ hõinũ.alij ſũt inſanabi/

les alij vo ſanabiles ⁊ diſciplinabileſ.

Dicit g ꝙ nõ õibꝰ mal ſut cõfeſtim ãt⸗
tie diſſoluẽde:qꝛ nõ illis ꝗ ſũt ſauabi

les.ſʒ in ſanabilibꝰ im̃ cui rõ ẽ qᷓum

ad ſanabiles: qꝛ dirrectionẽ.i.coꝛꝛecti
onẽ hñtibus ł ſuſcipiẽtibꝰ adiuuãdũ ẽ

ad recipiẽdũ bonũ moꝛẽ magis qᷓ; ad

recuperãdã ſpᷣam tẽpoꝛalẽ q;to meliuſ

ẽ bonuſ mos qᷓ; ſba tempoꝛaliſ ⁊ qᷓio
iſti ãicitie magis eſt ꝓpꝛiũ eẽ circa bo/
nũ moꝛẽ qᷓ; circaſſᷣam tẽpoꝛaleʒ. Rõ

ãt q;tũ ad inſanabiles ẽ:qꝛ nullũ ĩcon

ueniẽſ videbit᷑ facere ille qui diſſoluit
ſicitias ad hominẽ malũ: qꝛ nõ exſtat
ſicuſ huic puta ſoꝛti in q;tũ ẽ h.ſʒ huic
tali ut tał ẽ.puta vᷣtuoſꝰ cũ aũt alteratꝰ
fuerit a pᷣtute ĩ malitiã ⁊ ãicꝰ bonꝰ fue

rit ĩpotẽs ipſũ reſaluare ⁊ reſtituẽ ad

pꝛiſtinã bonitatẽ· recedit ab eo ⁊ eiui
amicitia ſine õi iniuria ⁊ inconueniẽti
Conĩ ibi ¶ Si ãt b. Seterminat itiuʒ
articulũ qõis.p: ãt ꝓpõit dubium.d.ſi
iſte pmaneat iĩ ſtatu ↄcte icitie.⁊ ali⸗
cui fiat magis epyekes ⁊ magiſ bonꝰ

X multũ differat in vᷣtute ab eo ꝗ in pri

ſtino ſtatu permanetr.queritur vtꝝ illo
manẽte ſit vtẽdũ tãqᷓ; amico.2? ibil vł
nõ cõuẽit.qõnẽ ſoluit.d.ꝙ nõ cõuẽit
nec eſt poſſibile ꝙ vir epyekes ⁊ tuo
ſus effecius vtatur illo alio tãq; aico.
pᷣ ãt fit maxime maifeſtũ in magna di⸗
ſtãtia.puta in hijs ãicitijſq ↄhũtur ex
pueritia.ſi vnus maneat puer fʒ men
teʒ ⁊ ſᷣm moꝛes. alter aũt fiat vir talis

quał ẽ optimꝰ.quałr iſti erũt poſt hãc

mutationẽ ãici.q.d. nullo mõ. ʒ. ibi.
Lnec placẽtes. ꝓbat h̊ arguẽs ſic oẽs

adinuicẽ ãici ſunt placẽtes in eiſdem:

⁊ gaudẽtes de eiſdem ⁊ mriſtati ab eiſ

dẽ adinuicẽ.hᷣ exñt ipſis amicis.ſic
cõplacebũt congaudebũt ⁊ triſtabũt᷑

adinuicẽ ꝙ patet.qꝛ ſine hijs nõ cõue/

nit eẽ amicoðs ꝓpter hoc:quia ſine hijſ/

nõ eſt poſſibile conuiuẽ ut diciũ ẽ.ð.li:
ð·c.x.ſed amici facti ex pꝛefata mutati
one differenteſ nõ habebũt h̊ adinuicẽ
quare poſt mutationẽ huius nõ erunt

amici. huius rationis ponit pꝛimo mi

2. otutẽ maio.ibi. Sine hijs. Conĩ
ibi. vtrũ igꝗ] Deiminat quartũ arnculũ
queſtionis.pꝛimo aũt ipſum pꝛoponi:

ſupoſton

nugsch
aligui
nüchzame
Mherti
ſitfigaol
ſialueſia
busßnin⸗
Pusiuima

ſoneinet
eniamnic
luͤine
Rea gulb⸗
Loffmüre
Umleert
Mondu
wei⸗
tſrer
ni tcuua
gllynmne
Alicintad
Uranict
bommprn
nmnth.
un n
dicdbilbus
runons pe
mipnin
Fedlüſ
Innoni
ſicisige
mrcabile
Nt eſſe
nbonan

änni
ugaud

inig ſi

enme
lemnti
ignict
niihh
Pcütüdien
itic hore
mhnig

den

ratni
einntl
Res
ſmeidagen
e genni
ii muliiſ
Nuu Mnii
cprekesti
loio tiß in
ünn nagna
Giſidin
Nean erhin
gräütfatnu
Gerit gti
A mllonizt⸗
Dat baiſedd
Rcritinien
en trinbil
nſenis ſ
weti ſſtin

girnkliin

d. querit᷑ vtrũ opoꝛteat relinquẽtẽ ha
bere ipſũ relictũ.vel nihil vel tatũ alie⸗
nũ.ſcoòm ꝙ babuiſſet.ſi non eſſet unqᷓ;
factus ãicus ei.2. ibi.. Nõ opoꝛtet.
Soluit.d.ꝙ hẽre oʒ memoꝛiã facte cõ
ſuetudiniſ ab antiquo qᷓ;uis nũc fracte
qꝛ quẽaðʒ opoꝛtet largiri ãicis pñtibꝰ
magis qᷓ; alienis.ſic ẽt amicis pᷣteritis
eſt aliquid tribuẽdũ magis q;ᷓ illis qui
nũqᷓ; amici fuerunt.ᷣ ãt opoꝛtet facere
pꝓpter factã olim ãicitiam. dũ tamẽ nõ
ſit facta diſſolunio ꝓpter ſupabũdantiã
malitie ſicut accidit de ꝓditoꝛibus qui
bus pᷣm intentionẽ ſeculi magis debe⸗
mus inimicari qᷓ; ãicari.

Nic determinat quartã.ſ.vtꝝ
micabilia hõis ad ãicũ venerint ex ai
cabilibus hõis ad ſe ipſũ.pꝛimo autẽ
ſuppoſito titulo qſtionis ꝓponit cõclu/
ſionẽ intẽtam.2 pꝛobat eã ibi ponũt
enĩ amicũ] Dicit g̊ pꝛimo ꝙ ãicabilia
i. ãicitie opa qͥ operatur homo ad qi/

cos.⁊ quibꝰ operibus determinatur.

.i. difiniũt ⁊ diſtingũtur amicitie vidẽ
tur veniſſe ex hijs aicabilibꝰque opera

mur bomo ad ſe ipſuũͥ. Conĩ ibi Ponũt

eni.] Dictã cõcluſionẽ pꝛobat ⁊ inten
dit ſic arguere. bñficennã ⁊ bemuolen
tiã.⁊ cõuictũ ⁊ concoꝛdiã babet vnul/
quiſq; virtuoſus ad ſe ipſum. ⁊ ex ↄñti
ad ãicũ ut ad ſe ipſum.ſed b ſunt qua⸗
tuoꝛ amicabilia.quare amicabilia iſũt
homini. primo ad ſe ipſũ. ⁊ h modo di
cuntur ⁊ h ↄſeqnti ad amicuzʒ ut ad ſe
ipſum vẽire amicabilia ad amicuʒ ex
ãicabilibus hominis ad ſè ipſũ. huius
rationis ponit pꝛimo minoꝛc. 2* pꝛi⸗

mã partẽ maioꝛis ibi. Ad ſe ipſu ãt]

ʒ? aliã ibi.. Ad ãicũ Ponit ̊ pꝛimo
minoꝛẽ q;tum ad ſingulas partes eiuſ
oſtẽdẽs ĩ pꝛincipio ꝙ beneſicentia ſit
amicabile.d. ꝙ multi litterati ponũt æ

dicũt eſſe amicũ hominẽ volẽtẽ ⁊ opã/⸗

tem bona ſecũdũ veritatẽ exitia. ſal⸗

tis autẽ tribus queſtionibus.

VIIII

teʒ bona ſibi apparentia aliter pꝛoxio
illius pꝛoximi grata.hᷣ autẽ eſt benefi/

centia. eſt enĩ bñficẽtia appetitus bo/

noꝛũ ad pꝛoximũ volũtarius ? efficax
⁊æ liberalis. Opoꝛtet ̊ hominẽ beneſfſ
cuʒ eſſe volẽtẽ:ut opus ſu voluntarium

X opantẽ ut velle ſit efficax ⁊ illius ꝓ/

ximi gratia. ut velle ⁊ pꝛpfſiceĩ ſit libe/⸗
rale. Peiñ ibi.. Vel voletẽ. Oſtẽdit
ideʒ de beniuolẽtia.d.ꝙ ẽt litterati po
nunt eẽ amicũ hominẽ volenteʒ ꝙ ſu ĩ
reꝝ natura ⁊ ꝙ viuat amic eius ipſi½
anuci gratia. b autẽ ẽ beniuolentia qᷓ;

matres paſſe ſũt ad filios quibus ſunt

valde beniuole v ideo paſſi ſũt amici
offenſi erga caros ſuos quibus ſut offẽ
ſi. matres eni que nolũt ſciri matreſ eẽ
que filios ad hoſpitalia ꝓhitiunt non

ſunt benefice filijs: nec cõuiuentes nec

concoꝛdes ſunt tñ eiſ beniuole.ſicut ⁊
amici offenſi ſe habent ad caros ſuos.
Eſt ſciendũ ꝙ bemiuolentia eſt appe
tituſ bene eſſendi ⁊ bñuiuendi erga ãi

cum voluntarius inefficax liberalis.

differt ergo a beneficentia: qꝛ illa eſt
efficax ⁊ operatiua hec autem in effi/
cax ⁊ non operatiua DHeinde lbi. bij
autem: Ydem oſtendit de conulctu. d.
ꝙ etiam aliqui litterati dũt eſſe amicũ
homineʒ libenter conuiuenteʒ. ex quo
ſequitur ꝙ cõuictus eſt amicabłe opuſ
Eſt ergo ſciendum ꝙ conuictus eſt ap
petitus ad amicũ cõuiuendi coopãdo
ei ⁊ colloquendo ⁊ conludendo ⁊c cõ⸗
ſiliando ⁊ conuerſando cum eo. Seiñ
ibi. Et eadem eligentem.] Oſtendit
idem de concoꝛdia dicens qð etiaz lu
terati ponunt eſſe amicuʒ hominẽ eað
eligẽtẽ cũ ãico.?ł cõdolẽtẽ ⁊ pgaudẽtẽ
amico. hec aũt maxime accidunt circa
matres q̃ maxime filijs cõdolẽt ⁊ con/
gaudẽt. boꝛũ aũt amicabiliũ alig bo⸗
mines determinãt ⁊ diffiniüt amicitiã
ſt aũt ſciendũ ꝙ concoꝛdia eſt vni/
tas volũtatũ etiã eligendo: gaudendo:
2 dolendo. vt videbit᷑.j.c. . Ic amici
tia diffinit a diuerß diuerſimode. ſed ꝑ
iſtũ pbᷣm videt eſſe diffinita maxime ꝑ

IIBRO

beniuolẽtiã tanq́; per genus amicicie
.6. li. S& c. 2. tertio ¶ Coñr ibi Ad
ſe ipᷣm aũt pponit pꝛimã ptẽ miõꝛis pꝛi
cipalis.pꝛimo aũt ꝓpõit eã generalit
2 decłat eã ſingłr.ibil Iſte.n. cõſeẽtit
ʒ3:. cõcludit eã vt declarat:ibij Inexi⸗/
ſtere dicit gᷓ pꝛio ꝙ viro epieikei.i.bo
no ⁊ ſtudioſo inexiſtit ſimpłr vnũqq;
boꝝ amicabiliũ:reliꝗs aũt hõibus nõ
ſtudios inexñt hec amicabilia ſᷣm quid

qꝛ ſcðᷣm ꝙ ſe ipᷣos exiſtimãt eſſe tales.

i.stuoſos ⁊ ſtudioſos:non tñ ſũt.qꝛ ſi
cnt nõ ſimpłr amũt ſe ipos:ſic nec ſim
Kr hñt amicabilia ad ſe ipos:illi ꝗ nõ
t boni. vt ꝓbat.j.eo.li.c.9: ſʒ ſufcit
oñdere ꝓpoſitũ de viro ᷣtuoſo ⁊ ſtudio
ſo. qꝛ ille eſt vnicuiq; homini regula ⁊
mẽfa.quẽadmodũ dem c. S.li.ʒ? cꝛ.7
⁊Tu ¾ne—. 8&: c. fi. v]. li. x? c. 7 Cui rõ eſt. qꝛ

qualis ẽ finis opabiliũ ſᷣm nãm ⁊ ſcõ,ʒ

rei pitatẽ talis vr æ appʒ viro ſimplici
ter ſtuoſo.vt. S. li ʒ:? csalłato. oir
ibil Iſte.n. ↄſentit Oñdu ſingła ami
cabilia ineriſtẽ viro stuoſo ad ſe ipᷣm.
pꝛimo iſtud ꝓpõit:ſed nõ ꝓbat niſi de
cõcoꝛdia.2? ppõit boc ⁊ ꝓbat de bene
ficẽtia ibil Et vult vtiq; de bẽiuolẽ/

na ibi. Et viuẽ ꝗ? de cõuictu ibiſ vel

cõuiuẽ ? ꝓbat idẽ de cõcoꝛdia ibij cõ
dolet ꝗ Dicit g̊ pꝛimo ꝙ iſte ſtudioſꝰ
cõſentit ſibi ipᷣiſ in repugnanna appe/
tituũ ⁊ eadẽ appetit ſc⸗òom omnẽ aiam
i. ſcðʒ omnẽ ptẽ anime.ſ.ſcõᷣm intel⸗/
lectiuã ⁊ ſẽſitiuã. tñ dĩnt.qꝛ ea qͥ liber
appetit ſᷣm appetitũ intellectiuũ eligẽ
do illa eadẽ nõ libẽ appetit ſcoᷣm ap/
petitũ ſenſitiuũ obediẽdo.⁊ ideo ap/
petit intellectus cõpat᷑ ad rõem vt ex
audiens eã.ſenſitiuus aũt vt obediẽs
ei.S.li.i.c.fi.⁊ hoc mõ dĩ̃ eẽ cõcoꝛdia
hõis ad ſe ipᷣm.qꝛ ẽ cõcoꝛdia vnius ap
petu ad alteꝝ. ¶ Coñ ibil &t vult
oſtẽdit hoc ð bñficẽtia.d.qꝙ vir ſtudio
ſe tanqᷓ; ſibi ipᷣi beneſicus vult ſibi ipſi
bona.que bona ſũt exñtia ſibi ipi ap
pentia. ⁊ cũ h opat᷑ ea.qꝛ boni viri in/
tereſt elaboꝛare.i.laboꝛando ꝓcurare
bonũ.⁊ h oĩa facit ſui ipᷣius gra. ꝙ p/
bat᷑.qꝛ ps intellectiua vmuſcuiuſq; vi⸗

det᷑ eſſe ipemet vnuſqſqʒ. ſed ſtudioſ⸗
vult ⁊ opat᷑ bona gĩa ptis intellectiue
in qua cõſiſtit maxie huana pſctõ.qua
re gĩa ſui ipᷣius. ¶ Eſt aũt ſciẽdũ ꝙ qᷓ
uis nulla ꝑs hõis ſit hõ ꝓpꝛie loquen/
do.tamẽ illa ꝑs dĩ eſſe hõ in qua pꝛin/
cipaliter ⁊ maxime cõſiſtit rõ ⁊ ꝓpꝛie/
tas hũamitatis. ſed in pte intellectiua

q̃ ſimpkłr ẽ incoꝛruptibilis nõ ẽ ad ali

ſpeʒ trãſmutabił.ſicut mã pꝛima cõſi/
ſtit pꝛincipalit᷑.⁊ maxĩe rõ ⁊ ꝓpꝛietaſ
hũanitatis.quare ipᷣa dĩ eẽ hõ:eo mo/
do quo alicin pꝑti eẽntiali cõpetit eẽ ſui
totius. Coñr ibil Et vinẽ Oſtendit
idẽ de beniuolẽtia. Hicit g̊ duo.pꝛimo

ꝙ vir ſtudioſus tãq; ſibi ipi beniuolus
vult volũtate nõ electõe ſe ipᷣm viuere
⁊ ſaluari.2: ꝙ h̊ vult maxĩe de illa pte

qua ſapit ⁊ itelłit q ẽ ꝑs ĩtelłctiua.de/
inde ibil Bonũ.n. ꝓbat ⁊ expõit pꝛi/
mũ.d.ꝙ vnꝰꝗſq; vult ſibi ipi bõa:poſt/
qᷓ; oia bonũ appetũt vt.õ.li.i.in pꝛinꝰ
ſed eẽ viuẽ ⁊ ſaluari ẽ bonũ viro ſiudio
ſo.quare iſtð appetit:⁊ vult ſibi ipi qᷓ

uis tñ iſto velit:nõ tñ iſtò eligit.qꝛ fcũũs

ẽ aliꝰ ab eligẽtibꝰ. nullus.n.eligit hĩe
oĩa:qꝛ nõ eligit illud ꝙ iã fem eſt:ſicut
pʒ de deo ꝗ nũc de fcõ hʒ oẽ bonũ.ſed
ipᷣe ẽ ens ⁊ eẽntialr exñs illð bonũ ꝙ
ꝗdẽ ẽ aliqñ ſic ⁊ in pꝑpetuũ.⁊ iõ ipᷣe ñ
eligit illð bonũ cũ ſit ſimpłr neceſſe eẽ
de quo nõ ẽ ełctõ.ſicut nec de aliq fcõ
vel pᷣtẽito.vt õ̊.li.ʒ.c.p.⁊.d. ⁊ li..c.
3.quare nẽo volẽs bẽiuole ſe ipᷣm viuẽ
eligit viuẽ.deiñ ibil videbĩ aũt decłat
Fʒʒ dem̃.ſ.ꝙ ſtudioſꝰ ꝗlz maxie vult vi⸗/
uere ⁊ ſaluari ꝑtẽ intellectiuã.qꝙ; ꝓbat
p h: qꝛ vnuſqſq; hõ videbit᷑ ⁊ appebit
eẽ intellectiuus vł ſimpłr ⁊ abſolute:
vł ſaltẽ maxſe in ↄpatõne aliaꝝ ptiũ.

quar̃ ſtudioſꝰ hãc ptẽ maxie vult bñ vſi

uẽ ⁊ ſaluari.Coñr ibil vł cõniuẽ ideʒ
oſtẽdit de cõuictu:pꝛio ꝓponẽs intẽtũ
⁊ dicit ꝙ vir ſtudioſꝰ vult ſibi ipᷣi cõui/
uẽ.qꝙ ſᷣo ꝓbat:qꝛ oĩs hõ libẽter vult cõ
uiuẽ illi cui cõuiuit dełctabiłr.ſʒ ſtudio
ſus ſibi ip̃i cõuiuit dełctabiłr. quare ſi⸗
bi ip̃i libẽter vult cõuiuẽ · hur rõis põit
pꝛio cõcluſionẽ.⁊:lmiĩoꝛẽ ibil delctabłr

euto
Gicömns
cla 4.
euetura
picgtel
nnoſto⸗c
aitphlot
ſemo:
cablles.
todl
gattehor⸗
aluin
gilarg⸗
Uespunan
Scclde
esdbal
cgrän
gelbenen
battoiree
ere.Ob
letteyd⸗
ſioſpſt
Hy rdl
t
ſtiſctemi

manot.

gnepprnt
donößn

ſenni
inkefrnnen
ſtaſergeen
Nbümi⸗
neſtdob.
iker di⸗
neoäi
edlarbie⸗
ghoſiſtin
loi lcor
Ninerfmn
lent cce
Lipennbtkn
gilerſe e
Glare derkmn
Mcorderen
Cöcltange
fmicabtlüͤ
dhoſo ho

RM
Nein
Krun
ie
laniinti
ünmi
ientge
Reibin
ilcöeni

nnznn
ſhihlats
öekeinin
Eniüni
jepsinlaun
Pbategin
kſißiirni
nlib
nibgnünnin
niut mun
iſſengti⸗
s.eini
giidi
ihzoebeti!
ris ld der
ewi. düß

ampkrtete

õ
c5.10lt⸗

binunbetni.

(ctiia
hnuitfün

iurlamig mOD

ͦuii ahin

int ren

giriingi
inmiumn bi
eni
fnlui⸗
sbölhit
elcinik i

in a
riilin⸗

3 pbationẽ ei ibi. Operatoꝝ lad cuiꝰ
euidenniã ẽ ſciẽdũ ꝙ bomo dicitur ſibi
ipi cõuiuẽ remeõrãdo ꝓpꝛia opa iam
facta v attẽdẽdo ad futura circa ſe ipʒ

euẽtura ⁊ ſpeculãdo ſᷣm ſue cognitiõiin

pꝛicipia. ᷣ eni mõ cõuerſat᷑ hõ cũ ani/
mo ſuo.⁊ ꝑ ↄñs cum ſe ipᷣo.h ãt oĩa ut
ait phus facit delectabiłr vir ſtudioſus
qꝛ memoꝛie opatoꝝ bonoꝝ ſüt ei dele
ctabiles.⁊ ſpes futuroꝝ bonoꝝ ſe boe

æ ido olłctabłes. ⁊ ipᷣe ſtudioſ abü⸗

dat teboꝛõatib.i. magis * arduiſſpe
culatiomibꝰ qͥ ſüt ẽt ei valõ delect abiles

qm ſicut hʒ phia delectationes admira

biles puirtate ? firmitate ut.j.lix:c.
8· ſic cunlibet ſtudioſo ſut ſue ſpeculati/
ones delectabiules.quare ſtudioſus ſibi
ipſi vłr cõuiuit oᷣlectabiłr. ⁊ p ↄñs val
de libenter. Coni ibi. Condolet.] ꝓ⸗
bat idẽ de concoꝛdia intẽdẽs ſic argu/

ere. Dis hõ ꝗ alicui delectat᷑ ⁊ cõdo⸗ .
let ⁊ eꝰ bʒ cocoꝛdiã ad illu. ſʒ ſtudio

ſus ipſi ſibi cõoelectat᷑ ⁊ cõdolʒ. quaĩ
bʒ cõcoꝛdiã ad ſe ipſũ. hui rois poit
p: mi. ⁊ 2: phatione er ibi Sim. n.

vbi ſciendũ ꝙ diſcoꝛdia põt eẽ hoil ad

ſe ipſũ dupłr. vno mõ ſm pies bõis.
qꝛ una appetit vnum. altera oppoſi

tũ alio mõ yʒ pies tẽpo: is. qꝛ hõ vno
tẽpoꝛe vult vnũ ⁊ alto vult oppoſitũ ⁊

inde ſurgit penitudo ſup bijs qꝗͥ pꝛius

facta ſũt que mõ vellemus nõ leciſſe.
phus ãt vtrac; diſcoꝛdiã excłdit ab bo

mine ſtudioſo.d.ꝙ toti bomini ẽ idẽ de

lectabłex idẽ triſte: p cõſeqͥnſ ab bo
mine toto idẽ appetit᷑ ⁊ ideʒ fugit᷑.⁊ ñ

ẽ ðlectabile vnũ uni pti: alið alij. 7ʒ3
ps ſẽſitiua ẽ obedies pti rõali. quaf

nõ ẽ diſcoꝛdia in tłi hoõie ſʒ ptes hõis

Atẽ nec ᷣm pies tẽpis:qꝛ ut ẽ ⁊ vt co
uenit dicẽ ð moꝛtali hõie. vir Stuoſus
? ipenitibilł. nõ quin peiteret ſi male e /
giſſet. ſed qꝛ male nõ agit iõ nõ pẽitet

quare nec 'm ptes tempis vin ſtudioſ

diſcoꝛdat aſe ipſo. Conj bil Inexiſtẽe]
Cõcludu generałr ꝙ ſingła pᷣdictoꝛũ

amicabiliu vident mexiſiẽ epyekei. .
ſtudioſo hõt ad ſe ipſũ ſicut oñſu eſt de

ſingulis. Conĩ ibi. Ad aicũ aut. põſt
ſecudã ptẽ minoꝛis pꝛincipalł rõis. d.

ynj ſtudioſus ſe hiĩe videtur ad aiců.
quẽadm ſe hʒ ad ſe ipſu. ꝙ ꝓbat ex iri

bus ſimk ſüptis. pꝛimo qꝛ vus qicus ẽ
hõi quaſi alius ipſe.2: qꝛ dicitia videt᷑

eſſe ali boꝝ amicabiliu. vel ſim? oia

ſeu appetitui vſus oium 3 q amici
veri ſunt illi qui bec quatuoꝛ alcabilia

inexiſtunt ĩ ſpctu ſun adiuicẽ. quaĩ̃ peqᷓ;

ſtudioſus habʒ b quatuoꝛ aicabilia ad
ſe ipſũ.⁊ ãicus ẽ alius ipſe:⁊ ãicitia ẽ
grualiter: b oia ⁊ amici b operãtur adi
uicem. ſequit᷑ ꝙ ſicut bᷣ inſunt tali höti
ad ſe ipſuʒ eodẽ mõ ex ↄñti inſint ei i1
pabiuudine ad aicũ.⁊ ꝑ b pʒ pꝛincipa
ls verias qõis? ¶ Lecno 62
BSBiſe ipſum at vtn eſt vke ñ eſt
amicitia]. Zeiminaſ. 4. pꝛi/
mis queſtionibus. bic cõſeqni
eterminat qumtã. ſ. vtruʒ bõls ad ſe
ipſũ ſit amicuia pꝛopꝛie dicta. peauteʒ
queſtionẽ pꝛopõit.⁊ qõnem ſecũdum
vnuz intellectu a pꝛeſenu ꝓpoſito abi
jcit. 2? ptractat qonẽ ſʒ aliuʒ itellectũ
ibi Nidebitur autẽ Dicit pꝛumo q
quenno illa qua queruur. vt bominis
ad ſe ipſum ſit amicitia relinquitur in
pꝛeſenti ſupple ſᷣm intellectũ ᷣm que
poſſet queriſ imili modo de luſſuia v/
trum ſit hominis ad ſe ipſũ: ſecunduʒ
foꝛ malẽ rõem iuſtuie.⁊ eodem modo
põt hic queri de foꝛmali ratione ami⸗
citie. quia in eiſdem ⁊ circa eadeʒ ſũt
ambe: iuſtitia ſcilz amicitia ut. S. li⸗
8ðec? 9* Eſt ergo ſcienduʒ ꝙ poteſt que
rere de foꝛmali ratione amicitie. vtruzʒ
ſit bominis ad ſe ipſum: vel de opere
amicitie. vtrum ſit cuiuſ ubet hominis
ad ſe ipſum. In pꝛimo intellectu que/
ſtio pꝛo nũc abijcitur. quia comuniſ di
fficultas eſt de iuſtitia ⁊ amicitia. in ſe
cundo intellectu recipitur t periracta
tur. cuius ratio eſt: quia in queſtione ꝓ
xia ſermo pꝛeceſſerat de operib ami /
citie Conĩ ibi videbit] qõez ptractat
in intellectu pᷣmiſſo. pꝛio auũt in gene/
rali.2: ĩ ſpali ibil vnt auũt dicta.] dica

LIBRO

6 pꝛimo ꝙ hõis ad ſe ipſuʒ videbitur
viiq; ãicitia eſſe duplicit: ⁊ ex duplici
medio.pꝛimo ſic:ʒ ꝙ cõtingit duo.vł
tria vłplura ex dictis ãicabilibꝰſeu ãi⸗
citie operibus exiſtere hõi ad ſe ipſuz
ſicut pbatũ eſt. ö.cpximo.qꝛ oĩa qua/
tuor ãicabilia inexiſtũt hõi stuoſo ĩ oꝛ
dine ad ſe ipſũ.2? videtur idẽ.qm ſup/
abũdãtia icine hõis ad ãicũ aſſimila
tur ei ãicitie que eſt hominis ad ſe ip̃ʒ
vñ cõuẽient᷑ dicitur.in landẽ ãicitie tał᷑
diligit talem ſicut ſe ipſũ ⁊ in lege pᷣce
ptũ ẽ. Hilige pximũ tuũ ſicut te ipſuzʒ.
quare hõis ad ſe ipſuʒ videtur ãicitia
eẽ ad minus qᷓt ad opuſ ãicitie quic/
quid ſit ð ſoꝛmali rõe ãicine. Conĩ ibi
Lvidẽtur ãt dicta. qõnẽ pᷣmiſſã ptrac/
tat in ſpali qtũ ad hominezʒ pꝛauũS.
eni.c.ꝓximo ẽ ſufficienter oñſũ ꝙ ami
cabilia inſũt ſtudioſo hõi ad ſe ipſum.

quare ꝓ nũc nõ oʒ oñdere niſi de puo.
pꝛimo ̊ ſup iſto articulo ꝓponit ſuum
intetui. 2. phat ipſũ ibi. differũt eniʒ

3ͤ⁊ infert ipſuũ ꝓbatũ ibi.. Mõ vtiq; vĩ

t infert vnũ moꝛale documẽtũ ibi. ſi

vtiq;] pꝛimo g ꝓponit intẽtũ ſuum in
quatuoꝛ cõcluſionibꝰ.d. pꝛimo ꝙ mul/
nis:qᷓ;uis exñtibus pꝛauis ⁊ paſſiões
ſequẽtibꝰ vident᷑ exiſtẽ dicta aicabilia
ad ſe ipſos nõ ſimpłr: ſʒ ᷣm pꝛauam
affectionez. ſ. Fʒ ꝙ ipſi placẽt ſibi ipſiſ
voluptatibus turpibus pfruẽtes.⁊ ᷣm
falſã opinionẽ.ſ.ſᷣm ꝙ ipſi exiſumant
eẽ epyekes ⁊ bonũ illud ꝙ appetunt
T ſic tali affectione ⁊ tali opimõe ipſi
participt in ipſis ãicabilibꝰ. 2? dicit
ꝙ nulli hominũ valde pꝛauoꝝ æ nefa/
rioꝝ.hᷣ ãicabilia inexiſtũt in oꝛdine ad
ſe ipſu. ʒ. ꝙ nec ẽt vidẽtur eis exiſtere
ymo ⁊ eis ⁊ alijs notũ eſt talia amica
bilia eis ineẽ. 4 dicit ꝙ fere dici põt

vłr. ꝙ nec pꝛauis hominibꝰ gbuſcũqAg

qualitcũq; pꝛauiſ exñt talia ad ſe ipoſ
Conj ibi differunt enĩ Apbat intẽtũ iã
pꝛopoſitũ. oñdẽs pꝛimo ꝙ pꝛaui non
hñt ad ſe ipſos cõcoꝛdiã.2? ꝓ nes bñ/
ficentiã ibi. hij aũt rurſ *. ꝙ nec cõ

uictũ ſeu ſocletatẽ ibi.. qrunt q. Kg

Pꝓ cõcoꝛdia hñt diſcoꝛdiã ibi.. Mec cõ/
gaudent.] Pꝛimo ergo dicit iõ pꝛa
uis nõ exũt dicabilia ad ſe ipſos. qꝛ diſ
ferũt ⁊ diſcoꝛdãt a ſe ipſis ſᷣm diuerſoſ

appetitus.⁊ pꝑ ↄñs nõ hñt in ſe cõcoꝛ⸗

diã.ꝙ enĩ diſcoꝛdẽt pꝛobatur qꝛ ĩconti
nentes qui nõ ſũt niſiſemimali. ut..
li.⁊⁊ altera cõcupiſcunt ſᷣm appetituʒ
ſenſitiuũ.⁊ alia volũt ᷣm appetitũ in/

tellectiuũ.qm ipſi eligũt.i.poptãt qdã

delectabilia notiua exñtia ꝓ illis bois
que ſibi ipſis vidẽtur eẽ ſunplicit bõa
* eligẽda. Nota po ꝙ electio ñ ſumit
hic ꝓpꝛie ut deſcribit᷑.õ.li.ʒ?c.. nec
ita large ſicut dixi.õ.li.i.ſʒ ſũmit᷑ ͥ ele
ctio ſᷣm ꝙ ẽ duoꝝ ꝓpoſitoꝝ alterius p/
optatõ: ſic.n.fit in caſu incõtinentie qꝛ
intellectus æ appetitus intellectiuus
ꝓponit vnũ bonũ honeſtũ. ſenſus autẽ
⁊ appetitus ſẽſitiuus ꝓpõit aliq dele/
ctabile honeſtan oppoſitũ. In caſu ãt
pᷣoptat delectabile bõ hoęſio.⁊ h pop
tatio dicitur hᷣ electio. Cont ibi.. Hij
aũt rurſus. Oñdit ꝙ pꝛaui nõ hñt bñ
ficẽtiã. bᷣ ãt oſtẽdit duplicuer.pꝛio ex

ſuhtractione beneficij. 2 ex illatione

damni ibi Quib at. Dicit ꝗ̊ pꝛimo
⁊ hij alij alia.ſ.malitia.pꝛaui rece⸗/
dunt ab opari. ⁊ õmittunt ea que ipſi
met exiſtimãt optĩa ipſis eẽ ⁊ a talibꝰ
bonis ſibi procuradis deſiſtunt: ꝓpter
timiditatẽ laboꝛis ⁊ afflictiõis: ⁊ ppi
deſididã aĩe ⁊ pigritiam coꝛpis.quare

nõ habẽt ad ſe ipſos beneficentiã. ve

inde ibi.. Quibꝰ aũt Oſtẽdit b idẽ ex
illatione damni. d. ꝙ illi pꝛaui quibus
ſunt operata multa mala culpabilia æ
dura penalia inferunt ſibi ipſis damna
42 ꝓpter malitid odiũt ⁊ fugiũt vi⸗
uer̃ ꝓpter ſᷣ interimũt ſe ipſos. quar
tales nõ hñt ad ſe ipſos bũficẽtis. Eſt
t ſciẽdũ ꝙ h̊ rõ nõ ꝓcedit vłr de ꝗbuſ/
cũq; pᷣuiſ:ſʒ tm̃ ð hijſ ꝗ ſũt ſüme pꝛaui
T ex anguſtia ðſperati. ut pʒ ex texiu.
Conr ibi. qrũt q; mali oñdit ꝙ pꝛam

non habent ad ſe ipſos conuictuʒ ⁊ ſo

cietatem.d.ꝙ ⁊ mali querunt aliquoſ
extra ſe cum quibus commoꝛẽtur ⁊ ſe

cſf
ſsl

Allor
ſ

leoliſ
on ul
ſpenil.

Mlupt

Gnoꝛütea
ſor
Gbaan
holesnd

Mtinta.
Mcli
En ſonen

Nelopoti
ſcitnchu
Enulliſacit
Nrpot noe
poltnuͤeſe
ſcat Con
Gagprann
ſeciensad
peäfaath
aitn
ſecigiudi
weorinß⸗
Cliuiſi
ieſnn appen
unimne
Enndeng
llbehulen
Alr/eatiz
Uchpsmabea
ſabpunns
alwwige
demwblen
tia ipnd
erina onf
Renoreron
lli wein an
cicgeugt⸗
ſbleciüihe⸗
un igin
lanöingn
ſtanaee
ſeſ hi⸗
Ple.ſicg
rigen

dn

tnn

iſütnr

.

bine

D
üfn Pri
—
dermdg plan
wääfmpn
Nelaviſn
ölpen
Alhiimtbe
Münm
Ndränenn
i NNe
iboncli ſin
tuns riigt
nopeſi dn
ie döheenin
icganiii
Biän Atang
ceicj. Lal
mi. Ai
giipſseilit
ias deſln ,
18 1 Hiisl

ipſoſ fugiũt nõ potẽtes cõmoꝛari cũſe
ipſis.i.cũ ſins ais:vbiſut memoꝛie pᷣ/
teritoꝝ ⁊ ſpes futuroꝝ ⁊ ſẽſus pntiũ.
cui fuge cà eſt: qꝛ entes ⁊ cõmoꝛan/
les cũ ſe ipũs ⁊ ſuis ais recoꝛdat᷑ mul

ioꝝ maloꝝ difficilium ⁊ triſtabiliũ. x
ſperãt.i.expectant cum timoꝛe alia ſi

milia pꝛioꝛibus. cũ alijs vo viuẽtes ⁊
cõmoꝛdtes a ſe ipſis diſtrabũt᷑ ⁊æ ma/
loꝝ ſuoꝝ obliuiſcunt᷑.⁊ h̊ mõ videt᷑ eis
qꝙ bẽant requiẽ aliqualeʒ. quare tales
põies nibil amabile in ſe ipſis bñteſũ
patiunt᷑.nec hñt aliq amicabile ad ſe
ipſos Eſt ãt ſciẽdũ ꝙ bᷣ intulit cõcluſio
nem generaleʒ de õi ãimali:qꝛ ex iſto
medio põt inferri de cõcoꝛdia:⁊ de bñ
ficẽtia:qᷓ;uis nõ de beniuolẽtia de qua

h nullã facit mẽtionẽ ꝓ eo ꝙ nullſim/

płer põt nõ eẽ ſibi ipſi beniuoluſ q;uis
poſſit nõ eſſe ſibi ipſi concoꝛs bñficꝰ ⁊

ſociał.Conĩ ibi. MNec cõgaudẽt.oñ

dit ꝙ pꝛaui bñt ꝓ cõcoꝛdia diſcoꝛdiaʒ
rediens ad declarationẽ pꝛime pticłe
p: ãt facit hͥ 2: remouʒ vnũ dubiũ ibi.
Si aũt nõ poſſibile. Dicit g̊ pe ꝙ pᷣui
nec cõgaudẽt ſibi ipſis:nec cõdolẽt y /
mo eoꝝ aia ſᷣm diuerſas uires conten
dit ⁊ ↄriat᷑ ſibi ipſi.⁊ h̊ ꝗdẽ.i.iſta vis
aĩe puta.appetitus ſẽſitiuꝰ ꝓpter ma
litiam.i.ꝓpter pꝛonitatẽ ad malũ do/
let recedes a ꝗbꝰcũq; turpibꝰ delecta
bilibꝰ. h ãt.ſ.appetiiꝰ intellectiuꝰ dele
ctatur recedẽs a talibꝰ turpibꝰ:⁊ h pu

ta :h vis trahit aiam buc.puta ad ma
lũ:⁊ hᷣ puta.uis altera trahit illuc.pu/

ta.ad bonũ quẽaðm duo mouẽtia vↄria
idẽ mobile ad oppoſitas ptes trahen/
tia:⁊ ipſum diſcrepãtia diſcipãtia ⁊ la
cerãtia.onĩ ibi. ſi aũt nõ poſſibile
Remouet dubiũ qꝛ dixerdt vnũ appe/
titũ dolet᷑ ⁊æ alteꝝ delectari:ne foꝛte di
ctũ eiꝰ credat᷑ eẽ falſũ.pꝑ b ꝙ nõ ſit poſ

ſibile eũdẽ hominẽ ſimul dolẽ ⁊ delec

taxi.dicit ꝙ bᷣ nõ ẽ ↄ eũ:qꝛ ſit ita:vł nõ

ita.nõ ẽ magna differẽtia.qꝛ ſaltẽ ſi ſi

triſtari ⁊ delectari nõ ẽ poſſibile appe
tituſ eiuſð hõis.tñ poſt paꝝ tpis ẽ poſ

ſibile. ſic ꝙ poſt triſtabit᷑:qꝛ pꝛiuſ ẽ de/

lectaꝰ:qꝛ non a pꝛicipio ſimpłr volue

rat ſlla ibi fieri delectabilia. quub ⸗

delectatꝰ ẽ. Cuiꝰ ſignũ ẽ: qꝛ mali cõit
replent᷑ penitudie. penitudo ãt ẽ tꝛiſti
tia de pᷣcedente delectatiõe ⁊ letitia.
Con ibi.. Mõ vtiq;] Infert itẽtũ iaʒ
ꝓbatũ.d.ꝙ nõ videt᷑ hõ pꝛau diſponi

amicabilit ad aliquez: qꝛ nec ẽt ad ſe

ipſũ ꝓpter nõ hĩe aliqð amicabile.⁊
ſic pʒ ꝙ pᷣui hõis ad ſe ipſũ nõ ẽ ſimpli
citer ãicitia ᷣm opa.Cont ibi. Si vti /

q; ſic] infert ex pꝛemiſſis moꝛale docu

mentũ.d.ꝙ ſi ſe habere hoc mõ.i.non
hĩe opa ãicitie ad ſe ipſũ nec ad alim
E valð miſen abhõinabile ad fugiẽdũ

ſequitur ꝙ multũ intẽſe nob fugiẽduʒ
ẽ hĩe malitiã ⁊ cũ magno conatu tep /

tãdũ eẽ epykea v ł epykẽ.i.bonũ ⁊

tuoſũ:qꝛ h̊ mõ vnuſqſ q; ſe hẽbit ãica/
byr ad ſe ipſũ ⁊ ad ꝓximũ:⁊ fiet ãicuſ

ſui ⁊ ꝓxini ꝙ eſt valde felix ⁊ gloꝛio

ſum. quare. c. ¶ Cectio 6:

Eniuolẽtia at.] deiminai. ..
pꝛis qõibꝰ. b conĩ deiminat.

tia ł amatio:ł qd. quã detminat ſp.i.

cõcluſiõibꝰ. p: ꝙ beiuolẽtia nõ ẽ ãici/

tia.2? nec amatõ ibil ſʒ nec amatõ

3ye ꝙ eſt pꝛĩcipiũ ãicitie ibi. Aidetur
otiq; pꝛincipium.] quarta qð non eſt

pꝛincipium amicitie vtił vlł delectabik

ibil nõ eã que pp.] quĩtã ꝙ ẽ pꝛicipin

ãicitie vtuoſe ibi.. Zotalr Picit p:

ſuppoſito titło qõis ꝙ beiuoletia vio
eẽ ãicitia.nõ tñ ẽ ãicitia.ꝙ ꝓbat᷑:qꝛ ůaia

citia nec ẽ ad ignotos.nec ẽ latens.ut

665. li. S c? 2 o bẽiuolẽria ẽ ad ignotoſ

.i. ẽ latẽs. quare bẽiuolẽtia nõ ẽ ãicitia
cuiꝰ rõis põit p: cõcluſioneʒ.2? mi.ibi

LFit.n. Gꝛmaio.cũ allegatiõe ſua ibi.

Lamicitia aũt Sed contra h obijcitur

quia amicitia eſt beniuolentia ut dictſu
elſt. 5. li?S. c. 2 QAuare per conuerſionę
beniuolentia eſt amicitia. vnde ibi di/
citur qð beniuolenn in contrapaſſis
anmicitiam eſſe dicũt. Hicenduʒ aute,ʒ
ad h ꝙ amicitia non eſt beniuolẽtia. ſʒ

vyeꝝ ẽ ꝙ icludit bẽiuolẽtiã ſicut totũ i

cludit ptẽ.aicitia nãq; ĩcłdit apperitũ
hẽiuolẽtie.bñficẽtie.ſocietaſᷣ ⁊ cõcoꝛ

ſextã. vtꝝ bẽiuolẽtia ſit ãici-

II3RO

die. ut oñſũ eſt. . eo. li. c. 2 vt. 5. li. 8
dictuz eſt ſimpliciter ꝙ amicina ſit be/

niuolentia.Conĩ ibi.. Sʒ nec amato)/

Pꝛobat ſecũdã cõcluſionẽ duplici rõe

ſecũda ibi.. Et amatio. pꝛimo ꝗᷓ argu
it ſic. omnis amatio intẽtionẽ ⁊ appe

titum habet.ſed beniuolẽtia:nec ĩtẽtio

neʒ nec appetitum habet.quare beni

uolentia nõ eſt amatio. huius rõis po

nit pꝛimo concluſionẽ.2 minoꝛeʒ ibi

LMHõ eni. ʒ? maio.ibi.. Amatiõi aũt
Eſt autem ſciendum ad euidẽtiam ra/
tiõis.pꝛimo ꝙ intẽtio eſt deſideriuʒ fi
nis tãq; aſſequẽdi per aliq mediũ.ut

notaui.õ.li.ʒ.c. de voluntate.q.22 Se

cũdo ſciendũ ꝙ appetitus ſũmit᷑ hic p

deſiderio vtendi vel fruẽdi. vel vidẽdi

vel aliqualit habẽdi ipſuʒ appetibile
tãqᷓ; bonuʒ ipſius appetẽtis. ʒ:ſcienðᷣ
ꝙ amatio includit ĩtentionem ⁊ ꝓpoſi
tum agendi ⁊ operãdi pꝛo bono ⁊ ſa/
lute rei amate ⁊ appetitum ſeu deſide
riũ boni ⁊ ſalutis rei amate.ut notaui
õ.li.S.c.? ⁊ ex h patet.ma.pꝛopoſi
tio reſponſiõis.ſ. qualiter omms ama/
tio habzʒ intẽtionẽ ⁊ appetiium: Al? ſci
endũ ꝙ beniuolẽtia habet intentionẽ
cooperãdi ꝓ bono ⁊ vtilitate illiuſ cui

ſumus beniuoli.ut.j. dicit᷑ in concluſi

one tertia.nec etià habet appenitũ ha
bendi:vtẽdi:vel fruendi:vel imuãdi il
lum cui ſumus beniuoli.vt ex parte ſe
quenti poteſt haberi ex hijs que dicũt᷑

de beniuolẽtia qᷓ; interdũ habemꝰ cir-/

ca agoniſtas. ⁊ ſic patet minoꝛ pꝛed/
cte rõis.Conĩ ibi.. Et amatio. Ar/
guit 2. ſic. amatio ẽ cũ cõſuetudie nõ

ex repentino ſed beniuolẽtia põt eſſe
ſine cõſuetudine pꝛeuia. ⁊ ex repẽtio.
quare beniuolentia nõ ẽ amatio.huiuſ

rõis ponit p: maioꝛc.2. minoꝛem ibi.

Beniuolẽtia ʒ cõfiꝛmat.mi.pᷣdicte

rõis ibi..Hẽiuoli.n. Picẽs ꝙ hõies
videntes agoniſtas.i.pugiles in agõe
ſeu certamine cõpugnantes:fiunt ip̃iſ
beniuoli ⁊ cõplacent in eis.ſic ꝙ vidẽ
tes pugnã eoꝝ:plus volunt bonũ vni⸗
partis q; altius:tamẽ ꝓ bono eoꝝ aſ

ſequendo.nihil cooperabũtur. quare

beniuoli ex rõe ſolius beniuolẽne. nõ
habẽt intẽtionẽ reſpectu finis aſſequẽ

di vel agẽdi per eos. Quarto ibi. qð

erniz diximus. Konfirmat ſcòam rõeʒ
.d. ꝙ nos diximus ꝙ bemuolentia fu
repente quia homines repente beni/
uoli fiunt ⁊ ſecundũ beniuolẽnã ſuꝑpfſi
cietenꝰ⁊ nõ ꝓfũde diligũt:ex quo bei /
volęẽtia eſt appetitus inefficax vt dixi⸗

.ẽ.eo.li.c* Conjĩ ibi videtur vtiq;

Seclarat tertiã cõcluſionẽ.pꝛimo aüut
ꝓponit intentũ cũ quodã exẽplo. ſcoo

exponit exemplũ ibi.. Hon emiʒ tcio

ipfſuʒ applicat ad pꝛopoſitũ ibi. Sic

vtiq; · infert propoſitũ declaratũ ibi

Lppier ꝙ tranſierens. icit ̊ pꝛrimo
V beniuolẽtia videt᷑ eſſe pꝛincipiuʒ ãi
citie:quẽadmodũ delectatõ que ꝑ viſũ

rei pulchꝛe concipitur eſt pꝛincipium
amationis que eſt amar᷑. Scðo ibil nõ
enim] Expomu dictũ exẽplũ.d. ꝙ nul
lus amat amoꝛe amationis aliqua.nõ

5p̃delectatus pulchritudinis ſpecie ſeun
foꝛme eius.gaudens autem ſpẽ ⁊ foꝛ

ma eius in uidendo eam: nõ pꝛopter

hͥ mſi alið addatf: ⁊ vlterioꝛ affectio

ſuperueniat amat eaz.ſed cum ſupue/
nerit deſideriũ ex cõcupia ſic ꝙ abſẽtẽ
deſiderat ⁊ eius pᷣſetiã cõcupiſcit.tũc
amat eã amoꝛe amatiõis.⁊ h̊ mõ de/

lectari in ſpẽ pꝛiꝰ ẽ qᷓ; amar̃.⁊ põt eẽ
ſine illo.⁊ nõ ep?: ⁊ ꝑ ↄñs ẽ pꝛincipii

eius.ʒ. ibi Sic vtiq; ᷣmiſſũ exẽpluʒ
applicat ad ꝓpoſitũ.d/ꝙ ſic ł h̊ mõ ſe

habet beniuoletia ad ãiciuã ſic ꝙ ãici/⸗
tia nõ põt eẽ ſine beniuolẽtia:qꝛ ñ eſi
poſſibile aliquos fieri ãicos nõ pꝛi ſa /
ctos beniuolos.Sʒ beniuoli facti ũ pp
p ſe adinuidẽ amãũt.qꝛ beniuoli ſolũ vo
lũt bõa ilł ꝗbꝰſt bẽiuoli.ſʒ ꝓ iſtis bõis

exequẽdis nihil coopabũt᷑ eis. nec ẽt

turbabũt᷑ magna triſtitia: ꝓ ip̃is gbus
ſt bẽiuoli.ſi ſt afflicti qualicũq; miia.

⁊ h̊ mõ pʒ ꝙ ãicitia neceſſario pᷣſup⸗/
põit bẽiuolẽtiã.⁊ ñ eↄ:ꝗꝛibi pp ꝙ ſin
fert ꝓpoſitũ ðclaratũ.d.qꝙ ad pᷣmiſſa ⸗
ſiderãs ꝑp h̊ ꝙ dictũ ẽ dicet traͤſferẽſ ſe

Penato
nea
1 eſt
Anatonss
ſncorn⸗
pnonneßt
aplam
ſloen
ſnigete
ie ict
antctugne
Annutuma
Arckorpe
untnonf
lbſes us
ſherdele
Nitbi ve
uumtenone
Utſtimnenna
ſoſenana
ag W
belnuchest
pontlis
p wa
iez aipn
pnupot
beicvuſvi
Ahnübenin
Weganile
brunenisr
wo eimn
nſtmneen
lani pn
gliguntie
ſellet klan

inmmmnnin
nmheitin⸗
(lkaiort

Nützfngi⸗
1 ngndi
pemäfn

lennimein

etii
icocliin
icta dicie
hünn amt⸗
luneſnn
Wptils ſelde

Nienig in
Mnenz ia
Wii S
Wüwdatüt
. Rinn
tickwazi
Nlanägen
rei na
amdi Sli

ictcün

Nimanshen
dans umnſili⸗
eün

s Adann

apiſcginn
ſcni caplai

mti. bind

iihma 1
1 zeinun
ng luin
tü yeltnin
uudimiſcgi⸗
e boanigliugi

*

VIIII

ab amatione ad amicitiam ⁊ a dele⸗
ctatiõe ad benmiuolentiã.ꝙ beniuolen
tia eſt pꝛicipiũ amicitie ſicut delectõ
amationis ⁊ ꝙ beniuolentia diuturna

in conſuetudine redacta ſit amicitia.i.
pars integrans amicitid. eſt enim pꝛi

cipiũ eius: qꝛ pꝛima pars eius. Cont̃

ibi. Mõ eam. eclarat quartã cõclu

ſionẽ que ẽ expoſitiua tertie iam ꝓba/
te. Bicit igitur ꝙ. d. beniuolentiã ppt
amicitiaʒ nõ dicet beniuolẽti fieri eã
amicitiam que eſt ꝓpter vtile.nec eazʒ
que eſt pꝛopter delectabile:quia beni
uolentia non fit in his rebus.vel circa
illas res quas amamus pꝛopt vtile vł
pꝛopter delectabile. ᷣ autẽ declarat.
Con ibi. HBeneficiatus quideʒ pꝛĩo
autem re mouet vnã obiectionẽ.2. p/
bat ſuã intentionẽ ibi.. Aolens ãt p:
igitur remouet obiectionẽ:ſi quis dice
ret ꝙ benefſiciatus eſt ſuo benefacioꝛi
beniuolus pꝛo recepto beneficio tãqᷓ;
pꝛo vuli.⁊ per ↄñs ſumꝰ beniuoli ad
eos quos amamuſ pꝛopter vtile.ad hᷣ
autez dicit phᷣus:ꝙ beneſiciatus retri
buit ꝓ recepto bñficio beniuolentiam
benefactoꝛi ſuo iuxta opera exhibens
ei.⁊ hᷣ mõ beniuolẽtia nõ fertur ſuper
vtile expectatũ.ſed ſuper iuſtam retri
butionẽ vtilis iam accepti. ⁊ amicitia
vero que fundatur m amoꝛe vtilis cõ/
cernit vtile expectatũ nõ acceptũ. vo
lens autẽ. Pꝛobat ſuã intentionẽ.d.

ꝙ aliquis volẽs aliquẽ ꝓximũ ſuũ be

ne uiuere ⁊ feliciter operãi:ſpẽ habẽſ
p illum habendi rerum vtiliũ abũdan
tiam non videtur eſſe beniuolus illi ꝓ
ximo.ſed ſibi ipſi: quẽadm nec amicꝰ

eſt ille qui curat ⁊ iuuat ꝓpꝛimũ ꝓpter

quẽdaʒ vſum quẽ ſperat ab illo pximo
⁊ non ꝓpter bonũ ꝓximi.dictũ eſt enĩ
ꝙ amicũ vocant bomines eũ qui vult
alterum bene uiuere illius gratie.e. e.
li.ꝗ⁊c: Conĩ ibi. . Zotaliter.] Infert
quitã cõcluſionẽ tãq; pꝛobatãa ex tcia.

in qua dictũ eſt ꝙ beniuolẽtia eſt pꝛin

cipium amicitie alicuius ⁊ in quarta
dictum eſt ꝙ non eſt pꝛincipium ami/
citie vtilis vel delectabił. quare reſtat

ꝙ ſit pꝛĩcipiũ amicitie virtuoſe. DBicit

igitur ꝙ totaliter ⁊ vniuerſaliter beni

uolentia ſu:pꝛopter virtutem generat
ſumptam etiã pꝛopter epykeiam.i.iu/
ſtitiam ſeu bonitatem ſpali modo ac/

ceptã illius cui aligs ſit bemiuoluſ.cuʒ
ſ.apparet ei bonus vel foꝛtis:bellico/
ſus.ſ.vel aliquid taliuʒ que apparent
hominibus virtuoſa. quẽ admodũ dixi
mus in agõiſtis accider. quare ſi beni
volentia diuturna conuerutur in aliqᷓ;
amicitiam. manifeſtum eſt ꝙ conuerti/
tur in illã que eſt ꝓpter virtutẽ.ſicut ⁊

ipſa beniuolentia eſt pꝛopter virtute,z

⁊ non pꝛopter vtile.ut ꝓbatuʒ eſt.nec
pꝛopter delctabile ut pꝛobari poteſt.
ſicut de vniil.
(Mectio 77
Micabile aũt. Determina
tis.6. pꝛimis queſtiõibus·h
nr̃ determinat ſeptimam
.vtrum concoꝛdia ſit omodoxia

cilicet

pvel amicitia. vel quid. hãc queſtionem

autem determmnat ſbᷣ ſepteʒz articulis.
In pꝛimo oñdit ꝙ concoꝛdia non eſt

omodoxia. ⁊ cũ b oſtendit inter quos

non eſt. In ſcdo de quibus non eſt ibi.
LMec circa q opoꝛtet In tertio inter
quos eſt ⁊ de quibus eſt ibi. Sed ciui
tates In 4? p quẽ modũ cõcoꝛdia fit
⁊ ẽ ibi. puta Citates In x· oñdit qd
eſt ibi. politica aũt. In ̃. oñdit int
quos ẽ maxime ibil Eſt at talł. In 7·
inter quos eſt minime ibi pꝛauos ãt
Pꝛio iꝗᷓ ſuppoſito titulo qõis vtrum
concoꝛdia ſit omodoxia.vł ꝗd.itẽdẽs
ꝓbare ꝙ nõ arguit.ſic. omodoxia põt
exiſtẽ ⁊ ineẽ ignoꝛatib ſe adinuicẽ.ſʒ

cõcoꝛdia nõ.quare cõcoꝛdia nõ ẽ omo

doxia. huius rei põit.p? virtutẽ mino.
2: cõcluſionẽ ibi. pp ꝙ nõ ẽ ʒJ: maio.
ibi.l hic ꝗdẽ eni. Eſt ꝗ ſciẽdũ ꝙ omo/
doxia int᷑pꝛetat᷑ vitas:ſimultas ſeu cõ
ſẽſus opiniõis dicta ab omoy ꝙ ẽ ſimł

⁊ vnal⁊ doxos ꝙ eſt opinio.q.vna ſi⸗/

mul disſoꝝ hominũ opinio. In tali ãt
opiniõe ⁊ opiniõis ſimultate ⁊ vnita
te conuenire poſſunt illi qui ſibi in/
uiceʒ penitus ignoti ſũt.⁊ ſic apparet

IIBRO

maioꝛ pꝛopoſitio. Eſt etiã ſciendũ qð

mnulluʒ aicabile põt eſſe bominiſ ad al

terum ſimpliciter ignotũ: q;uis poſſit
eſſe ad alterũ ignoꝛantez ſieut beniuo
lentia:ſed nullo mõ põt eſſe beniuolen
tia ad aliqueʒ tõaliter ignotuʒ ei qui
ẽ beniuolus quin eũ nouerit viſu vł au
ditu:ł fama:qꝛ ergo concoꝛdia ẽ vnuʒ
de. 4. amicabilibus ut oſtenſuz eſt. 8.
eo.li.c neceſſe eſt ꝙ ipſa non ſit int᷑
eos qui mutuo penitus ſe ignoꝛant:⁊
ſic patet minoꝛ ⁊ tamẽ inter quos ñ ẽ.
Scðo ibi. Hec circa. Oſtendit ð ꝗq/
bus non eſt concoꝛdia.d.ꝙ nõ eſt circa
qycunq; opinabile:nec vui piti dicunt
eos concoꝛdare vłr qui ſunt cõſentien
teſ de quibuſlʒ. puta eos qui de celeſti
bus ſole ⁊ luna ⁊ eoꝝ eclypſibꝰ ⁊ mo
ribus conſenſerũt qꝛ de talibꝰ mutuo
concoꝛd are ⁊ conſenti nõ ẽ aliquod
de. 4. amicabilibus. concoꝛdia tamẽ ẽ
vnũ de numero iſtoꝛũ ut dictũ ẽᷣ. quaĩ
non eſt conſenſus de illis celeſtibus vł
de quibuscũq; per nos opabilibꝰ. Ex
hᷣ aut cõfirmatur pꝛima cocluſio: quia
omodoxia poteſt eſſe de celeſtibus:⁊
de gbuſcũq; neceſſarijs:vł ipoſſibilibꝰ
concoꝛdia vero nõ.quare non eſt omo
doxia. z. ibil Sed ciuitates. Oſten/
dit ſimł inter quos eſt ⁊ de quibus eſt
concoꝛdia.Eſt enim inter cohitantes
cõicantes coopantes adinuicem qua/
les ſunt ciues: ⁊ idcirco dicit ꝙ hõies

cõuer debent concoꝛdare ciuitates.i.

ciues: qui pꝛedicto modo ſe habent.
Eſt autem eoꝛũ concoꝛdia de rebꝰquo
uomõ conferentibꝰ per nos opari poſ
ibilibus: magnitudineʒ q;dam bnti-

bns contingentibus ineſſe: vel ambo/

bus:vel pluribus:vel omnibꝰqui ↄcoꝛ
dare noſcuntur.dicit ergo ꝙ tunc ciueſ

concoꝛdare dnr:cũ cõſentiant de cõfe/

rentibus: æ cum eligant eadem bona
* ch operẽtur eadem ab eis cõiter o/
pinata ꝗa ſunt magnitudinẽ qᷓ;dã ha

bentia: æ que ſunt connngenna ⁊ poſ

ſibilia exiſtere ambobus:pluribus:vel
omnibus qꝛ generałr illi qui dicũtur

pꝛopꝛie concoꝛdar. concoꝛdãt circa il

lud ꝙ eſt per nos operabile:⁊ q ẽ ma
gnum.⁊ ſic patet de quibus eſt. æ int
quos eſt concoꝛdia. Conr ibi. Puta
ciuitates. Oſtendit per quẽ modũ cõ
coꝛdia fit et eſt.pꝛimo autẽ oſtendit hᷣ
in pꝛopoſito.ſcoðo autẽ in oppoſito ibi
Lũ autem in vterq;. Dicit ergo pꝛi/

mo ꝙ hoc modo ſit concoꝛdia:⁊ h mõ

ciues concoꝛdant.cũ videatur omnib-

ꝙ pꝛincipatus ſeu pꝛicipes ſunt eligi/

bileſ ⁊ eligendi ſecudum politiam ari/
ſtocꝛaticam. vel cũ omnibus videat᷑ ꝙ
oppugnandi ſunt lacedemonij. vel qð
pictatus debeat pꝛincipari.⁊ in b oẽs
conſentiunt.⁊ cũ ipſe pictatus bᷣ volu/

it.⁊ electioni de ſe facte conſenſit.hbᷣ in ꝰ*

qᷓ;ᷓ modo fu:⁊ eſt cõcoꝛdia inter ciues
Seinde ibi. Cum autẽ vterq; Oſtè
dit pꝛedictuʒ moð in oppoſito.d.qꝙ cũ
vterq; douꝛũ.vel quilibʒ omniũ ſe ipʒ
velit pꝛincipari.quẽaðʒ euripides po
eta deſcripſit in poematibus ſuis que
dicunt᷑ forniſſa. vbi oſtẽdit litem ⁊ diſ

coꝛdiaʒ naſci:ex eo ꝙ quilibet vult bo

noꝛẽ ⁊ vtilitates ſibi ipſi. quia nõ cõ/
uenit concoꝛdare eos quoꝛum vterq;
vult bene habere omnia ⁊ quecũq;.ſʒ
qudãdo voluntas omnium fertur in eu/

dem. puta cum plebei ſimplices volũt
⁊ conſentiunt viros epiekes et optioſ
pꝛincipari. tunc quideʒ fit concoꝛdia.

quia hᷣ modo fit omnib qð appetunt.
Coni ibi. Polinca Oſtẽdit ð cõcoꝛ

dia quid eſt. d. q;uis non ſit amicina

ſimpluiciter.eſt tamẽ amicitia que dicit
politica quẽadm cõiter oiciiur. bᷣ autẽ
eſt:quia concoꝛdia eſt circa ea que ſũt

ad ciuitatem conſerentia: ⁊ ad vitam

ſufficientem conuenientia. Eſt autem
ſciendum ꝙ amicitia politica nõ ẽ ſim
pliciter amicitia: quia nec habet nec
includit illa.ꝗ.amicabilia que ſequũt᷑

amicitiam ſimpliciter æ pꝛopꝛie dictäã
nec eſt poſſibile vnum hominẽ haber
talem ſocialem amicitiã ad omnes bo
mines vnius ciuitatis. habeĩ tamẽ pot
amicinam politicam ad omnes.i.pa⸗

cem ⁊ tranquilitatem cũ omnibus:⁊

h; eſt cũ omnibus concoꝛdare in nego/

iüilarnos

b lal
ts. O
narie.
nterec
hanifi
ſtant.
mnoco
iumi
glicinen
genban
wlog
peunt,
lonisaud
imnen ſa
ſcie um
crſeicil
ucn ſea
Mion
ſtuni e⸗
laregnen⸗
flumnbm
Nanfliten
oropeemr
Mianſent
Cuinn⸗
hit alen
ſcchnt achn
arelent
ewrer an
Ohamnia
Morän
inpenmn.
Gcammune
lpiriedo
Adesanri
Annlos .
ptipvean
boppeit
Nekebisnuib

Unls heber⸗
Peeſteiamin
iibenn

enormm
Perabinig

Nöhabenin
Wmnalapi

erlick
rn
Wlga⸗
nantl
Aändbi
nüN
Z
ungönme
mdes nii
nmni
gmanbo⸗
Namgif
udnigiubt
nauineng li
moptone
nrbelid
nicſi
eo unti

t n
Mnd 1 gaid
eba ſinplcch
eprezeseiſt
narz in
ncn Liicrza
Mn

WiaNd end

ön an 1
õ
õ
aun bi,
nrttiigel

VIIII

cijs ⁊ cauſis cõibus.Coni ibi.. Eſt at

talis. ſteẽdit de cõcoꝛdia in quibꝰ ẽ
mmarie. dꝙ talis cõcoꝛdia ẽ maxime

inter eos qui ſunt vint epyekes ⁊c bõi
bᷣ autẽ fit ꝓpter.s.conditiones que pᷣ/

ſtant ⁊ ſeruant concoꝛdiã:qꝛ boni viri

pꝛimo cõcoꝛdant ſibi ipſis vnuſquuſq;
cũ ammo ſuo pacẽ hũs ut.õ.e.liec.ꝗ.
ꝙ nõ cõuenit pᷣuis hõib/ ut. S. e. li ceꝰ
Itẽ 2 boni viri concoꝛdãt adinuicem
pꝛo eo ꝙ ſunt in eiſdẽ operibus ⁊ occu

patiomb exñtes ⁊ viuentes ⁊ eiſdem

bonis gaudentes.qꝛ bonis ſecundum
virtutem ſicut eſt dicere qð hoc ſit po
ſſibile. In multo enim differunt eoꝛuʒ
opcra ſecũdũ ꝙ oꝛdinãtur ad vite ne⸗/
ceſſitatem. ſed ſimpliciter amplius cõ/

ueniũt put oꝛdimnant᷑ ad bonitatẽ ⁊ ad

tutẽ. Iteeʒ tertio bonoꝝ bominũ volũ
tates perſeuerant᷑ permanẽt ⁊ nõ trãſ
fluunt ab vno deſiderio in alteruʒ ſicut
tranſfluit euripus ſeu ventus ⁊ ſic oĩs

homo pꝛauus ſepe tranfluit: æ ᷣm ani

mũ tranſmutantur. ut. S. li. S. c. 8. Nez
4 boni viri volunt iuxta que ſunt cõia
bõa ⁊ aliena ut.S.liec. 3.(⁊ cexjꝰ Itẽ
ſe volunt adinuicem cõferẽtia ⁊ vtilia
p ꝙ alter alteri ſubuenit ⁊ alter alteri
obuigatur ex quibus omnib' ſequitur
ꝙ boni viri ſint concoꝛdes.h pꝛedicta
bona concoꝛditer cõueniẽter ⁊ vnani/
mit᷑ appetunt. Conr ibi. Pꝛauos Joñ
dit inter quos:qꝛ inter pꝛauos eſt con
coꝛdia minime.dicit ergo pꝛuno ꝙ nõ
eſt poſſibile bomines pꝛauos eſſe con/
coꝛdes quẽaòm nõ eſt poſſibile eos eẽ
amicos.tũ ꝓ niſi foꝛſã in paruo ⁊ mo/
dico tẽpoꝛe cuius cã eſt:qꝛ ſinguli pꝓ ſe

ipſis appetũt ſupabũdãtiam ⁊ ampli⸗
de rebus vtilibus ⁊ volunt deficere ⁊

minus habere de laboꝛibus ? minus
pꝛeſtare in miniſtrationibus ⁊ collecu
⁊ ſubuentionibus.qꝛ igit᷑ vnuſquiſq; h
vult ſibi ipſi ⁊ ſic ſe habere.iõ quilibʒ

perſcrutatur v ꝓhibet ꝓximũ ſuũ ne.ſ.

ſuperabundet in conferẽtibus.nec mi

mnaus habeat in grauammb“. vñ ſequũt᷑
duo mala. pꝛio qꝛ cõe bonũ ꝑdit᷑ ꝓ eo

qꝙ hominũ nõ ſeruantiũ ipſuʒ ex eo ꝙ ſi
guli ad pꝛopꝛia nõ ad cõe bonũ inten/
dunt. 2? ſequitur diſcoꝛdia ⁊ contentõ
quia iſti cogunt ſe adinuiceʒ ⁊ mutuo
opera iuſta facere. ⁊ ipſi nolunt iuſta
facere ⁊ inde ſurgunt accãtiones vitu/⸗
perationes: ⁊ pugne diſſoluentes oẽm
concoꝛdiã ⁊ amicitiã que eſt ꝓpter vi
le. vt. S. li.Sðcꝛi3
N(¶Kectio 8.
Eefactoꝛes aũt. etermi⸗/
natis. 7.pꝛimis qõibus. hic
etermiat octauã.ſ.vtrũ bene
factoꝛes amẽt beneficiatos. magis q;

amentur ab eis: ⁊ quia iſtud habetur

docente cõi experiẽtia. ideo ſingularit᷑

qritur cã buiꝰ quare ua eſt. pꝛimo 5

qõnem pꝛoponit.d. ꝙ benefactoꝛes vi
dentur ſuos beneficiatoſ magis amare
qᷓ; ipſi beneficiati.beneſaciẽtes amẽt

benefactoꝛes ſuos qui bene opati ſunt

circa eos: ⁊ qꝛ iſtud videtur factũ ſicut
res irrationabilis pꝛeter omnẽ ratio/
nem. iõ qritur cã eius quajĩ ſic euenit.
2 ibi. Oluribus qdẽ Secũdũ opini/
onẽ alioꝝ qõnẽ ſoluit ʒ: illã ſolutionẽ
repꝛehẽdit ut in ſufficiẽtem ibi. Nid /
bitur vtiq;. pꝛopꝛiam opinionẽ po
nit ibi. qꝙ in artificibꝰ accidit. Circa

opinionẽ vero alioꝝ. pꝛĩo recitat eoꝛũ
rationẽ. 22 opinionis radicẽ ibi. Epy

charinus. Sicit ̊ pꝛimo ꝙ pluribus
videtur: ꝙ ideo bnfactoꝛes amẽt be/
neficiatos magis q; eꝰ? quia quẽaðm
in mutuis illi qui debet volũt non eſſe
creditoꝛes quibus debẽt. ⁊ ꝑ cõſeqns
parũ uel nihil diligunt eos creditoꝛes

vr accõmodãtes optant ⁊ curãt ſalutẽ

æ vitam debentiũ.ſic ſuo modo benefi

ciati recipiẽdo beneficiũ ſunt debito/

res effecti ⁊ debẽt: benefactoꝛes autẽ
ſunt tãq;ᷓ creditoꝛes ⁊ eiſ debetur:qua
pꝛopter benefactoꝛeſ nolũt eſſe ⁊ viuẽ
ſuos beneſiciatos. per b expectantes
lucrari gratias ⁊ aliquã retributionnẽ

b mõ amãt eoſ. creditoꝛibus ãt nõ E

cura reddẽ gratiaſ ut iſti dicũt.⁊ hᷣ mõ

paꝝ ł nihil amãt ſuos bñfactoꝛel. P

LIBRO

rõis põit p: mi.2. ma. ibi..quẽaðm.

3. cõcluſionẽ ibi. Sic ⁊ beueſiciatos
Deiñ ibi.. Epychaꝰ. ponit buius rei
radicẽ:d.ꝙ epychauſ poeta foꝛte dicet
ipſos ſic opinũtes dĩe h.i.rationẽ pᷣmi
ſſaml videntes ..i.cõſiderãtes ⁊ rõem
ſumẽetes ex mala radice ⁊ ex malo be/
neficiatoꝝ nõ ex nã bonoꝝ moꝝ ſʒ ex
quadam occaſione mali ꝙ accidit ĩ hu
manis moribus.h igitur malũ aſſimu/
latur malo humano: ⁊ videtur ipſũ eẽ
T ita ẽ.ꝙ quidẽ eſt duplex.vnuʒ in ĩtel
leciu:qꝛ cõiter muli homines ſũt iĩme

moꝛeſ recepte gratie reributiõis faci

ende alteꝝ autẽ eſt in appetitu:qꝛ cõii
multi appetũt bene pati ⁊ bene reci⸗
per̃ magis q; bene lãgiri ⁊ bene facẽ
MHotandũ autẽ ꝙ ideo multi bomines
ſunt imemoꝛes recepte gratie:qꝛ nõ li
benter recoꝛdamur eoꝝ ꝑ que viomur
humiliari ⁊ in ſeruitute redigi: ſʒ rece
ptio beneficij hominẽ recipientẽ hũili
at donũti:⁊ in eius ſeruitutẽ ipſum re/⸗
digit obligans eũ dãti. quar nõ libeni
taliuʒ recoꝛd amur. eſt enĩi bumana nã
młtipliciter fua.ut habetur ĩ ꝓphemio
metaphiſice. quarĩ memoꝛiã ſeruitutis
hoꝛꝛet. vnde Seneca ait:q; memoꝛia
benefſicioꝝ labilis. Iniuriaꝝ vo tenax
NHotadũ etiã ꝙ iõ cõiter homines ap /
petunt magis dare qᷓ; recipẽ:qꝛ conti/
nue defficiunt videtur ãt ꝙ pecuniarũ
emiſſio ſit perditio quedã ipſius eẽ iã
qᷓ; exũte humana vita per pecunias ut
S.li.ꝗ. tractatu de liberalitate. ꝙ aüt
ſimpliciter beatius ſit dare magis q;

accipẽ.dicit dñs act.xx conĩ ibi viök

autẽ. Premiſſã opimonẽ repꝛehẽdit
ut in ſufficientẽ. d. ꝙ cauſa nalioꝛ ap⸗/
parebit ⁊ videbitur eẽ qᷓ; illa que aſſi/
gnata eſt ⁊ nõ erit ſimilis illi cauſe qᷓ
eſt circa accõmodãtes.qꝛ illa ſi. upta eſt
no ex nã nec ex conditioue rei.ſʒ ex oc/
caxione mali. ⁊ ideo nõ reſpondet᷑ ad
queſtionẽ nec aſſignatur cã niſi in caſu
et ꝑ accidẽs quoniã accõmodãtes nõ
habẽt amationẽ circa illos quibus ac/
cõmo dauerũt.ſed volutatẽ ſolã ſeu de

ſideriũ eius ꝙ ẽ ſaluãi debitoꝛes luen
⁊ ſolutionis gratia.ſed benefacientes
amant æa diligunt beneficiatos dato ;
nihil ſint eis vnles.nec in poſterum ſi
at eis aliqua retributio.remoto igitur
illo modo amandi per accñs.ſ. amare
ꝓpitcr ſpem reiributiõis habẽde. qrit
cauſa quare bñfactoꝛes ament benefi
ciatos magis qᷓ; e ? ⁊ de iſta cauſa ni
hil dixit pꝛemiſſa opinio de qua tamẽ
eſt pꝛincipaliter queſtio.Conr ibi. qð
in aruſicibus] Secundũ opinionẽ p/
pꝛiam queſtioneʒ ſoluit aſſignans ſex
cauſas ꝓpter quas nãliter bñfactoꝛes
amant magis bñ̃ficiatoſ qᷓ; en? Sũmit
ãt pꝛimam ex compatione opificis æ
opis.ſcoam ex cõparatione dñi ⁊ po/
ſeſſiões ibi Simul aũt t᷑nam de com
paratione obiecti delectatoꝛis æ min
delectabilis ibi. Selectabił dt. quar
tam ex comꝑatiõe actionis ⁊ paſſiõis

ibi. Et amatio: quintã ex cõparati/

one difficultatis ⁊ facilitatis ibi Ad
buc autẽ Hextaʒ ex cõparatiõe certitu
dinis ⁊ incertitudinis ibi... Magis

ſciunt icit g pꝛimo ꝙ in artificibus

reſpectu ſuoꝝ operũ hͥ accidit ꝙ dictuʒ
eſt de benefactiomibꝰ qm̃ artifices opa
ſua diligũt dato ꝙ nullã vtilitatẽ ſpera⸗
rent ex eis: æ inde ſũmitur pꝛima rõ

noſtri pꝛopoſiti qm̃ omnis opifex plus
diligit opus ſuũ q;ᷓ diligatur ab opere

etiã ſi opus eſſet factũ animatũ potenſ
intelligere ⁊ diligere.ᷣ ãt patet in exẽ
plo poetaꝝ qui ſupexceſſiue diligũt po
emãdta ſua tãq; pꝛopꝛios filios. Sʒ cõ
paratio benefactoꝝ ad beneficiatos aſ
ſimilatur iſti cõparationi: qꝛ bñficiatꝰ
ꝙdam opu benefactoꝝ ſuoꝝ. quare
bñfactoꝛes diligũt bñficiatoſ tãq; opa
ſua magis q; eꝰ? huiꝰrõis põit pꝛimo
ma.ibil Omnis eni ].ꝛ? cõfirmatioeʒ
ibi.. MHaxie aũt ʒ.mi.ibi.. Tali vni
q; h omnia pʒ. 4? aſſignat cãz ma.
quare.ſ.opifex pluſ diligit opus qᷓ; eꝰ:
ibi. hꝰ ãt cã.] pꝛimo aũt aſſignat eaʒ
penes eẽ.2? penes cognoſci ibi. h ãt
nale Eicit p: ꝙ eẽ ẽ eligibile appe⸗

(iurtil

Me⸗
is⸗
inpiu
fma
aaun
ſunt
dlote
ülg

ſoß̃

Zn
ſena
uſu⸗
ſaini⸗
aio
guune
erſe
iard
yſniin
ls tui
got le⸗
thiang
ſüm
mnelige
c nel
ginelig
ellgene
zni iel.
loucurno
Prurgen
icur⸗
Wn
Austic
keupeſi

kurane
einagae
öammpe
Conitbe
inpenes
Meinr
Wwenti n
Nfetatan
quaenue⸗
lüdi.
Ntopffki⸗
ſcichtſn
An
Metmaue

Ne
Mn
N
an
elhcat
Eu
Cbg
opmmni,
hunt
biinors
rhin
dos
Weiii

ons n

audt
üanfcese
imninatiſen
miur pemi
wiscpiuge
gan d
ünmimin
jehüun
mingin
cnni,
üinin i
uris ip

,Zünt

Nigtce/,
italg/
4 4

tie⸗

VIII

tibile ⁊ amabile omnibus ſed nos ſu/

mus ⁊ e hẽmuſ maxime in actu puta
in viueĩ ſecũdũ actũ pꝛimũ ⁊ in opari

ſm actũ ſcõᷣm. ſſic ꝙ et vnuſquiſq; actu

operans ⁊ faciẽs ẽ quodã mõ ſuũ opꝰ

ſicut diligit ſuuʒ eẽ.conſtat at ꝙ opuſñ
diligit opificem ſicut ſuũ eſſe.quare ñ

tm̃ diligit q;tu diligit᷑ ab opiſice. buius
rõis põit p: ma 2. mi.ibi Sumus ãt
3? concluſionẽ ibi.. Ziligit aũt Eſt ůt
ſciendũ ꝙ iõ opifex ut actu opans ⁊ ac
tu faciens ẽ ſuũ op quodã mõ.qm̃ actꝰ
facieni ut ẽ faciẽs ẽ ſacere ⁊ agere. ac

t aũt oꝑis ut ẽ in actu ẽ ipſu flei ⁊ agi

2 patil rei artiſiciak. ſʒ aciio paſſio
facẽ ⁊ fieri ſunt vnus actus numero ꝗ
aciꝰ duoꝝ.ſ.agẽtis ⁊ patiẽſ.ut hẽtur

3 phiſico. quare iſta duo. ſ. agẽs ⁊ pa

tiens faciẽs ⁊ factũ ſũt vnũ in illo actu
vno ⁊ iſte ẽ modꝰ quo faciẽs ẽ ſuũ opꝰ
æ h ẽ ẽt modus quo itelligẽs ⁊ intelle⸗/
ctũ ſũt vnũ ut bẽtur.ʒ?de aĩa.qꝛ actus

intelligẽtis ut intelligẽtis ẽ itelligẽ ⁊
actꝰ intelligẽſ ut intellecti ẽ intelligi.
ſʒ intelligere ⁊ intelligi ſũt vnus aciꝰ
intelligendi ⁊ intellectio vnica.quare

H mõ intellectus ⁊ imtellectũ ſũt vnũ ĩ
illo aciu vno. ſicut opꝰ t opifex. Si o
queritur quare opus nõ im diligit opi

ficẽ ſicut eↄ: poſtq; ſũt equaliter ⁊ mu
tuo ⁊ adinuicẽ.rũdeo ꝙ iõ qꝛ iſte cõis
actus ⁊ iſtud eẽ cõe duoꝝ: exit ab agẽ
te in paſſũ ⁊ manet in paſſo.amoꝛ aũt
ſequitur iſtud eẽ.⁊ vbi eſt iſtud eẽ illic
fertur amoꝛ ipſius eẽ. quajr gratia iſtiꝰ
eẽ magis fert᷑ amoꝛ ipſiꝰ agẽtis ĩ paſſũ
qᷓ; amoꝛ paſſi ĩ agẽs ⁊ in pꝛincipium.

Conm ibi. h aũt nãle. Aſſignat aliam

cãm penes cognoſci int es ſic arguẽ
Mãle ẽ ut vnuſquiſq; diligat illð ꝙ eiꝰ
potentiã mãiſeſtat.ſʒ op actu ens ma
nifeſtat ⁊ nuntiat potentiam opificis
quare nale ẽ ut vnuſquiſq; opifex opꝰ
ſuũ diligat. cõſtat aũt ꝙ opꝰ ſic nõ dili
git opificẽ ſuũ.quare ⁊c.huĩ rõis põit
pꝛ cõcluſionẽ cõuemẽtẽ iſti rõi ⁊ pᷣcedẽ
ti. 22 mi. ibi. ꝙ eni Eſt ãt ſciẽdũ ꝙ iõ
tenet maioꝛ aſſũpta: qꝛ; naliter appeti/

mus potentid noſtrã ⁊ ſufficiẽtiã mãi

feſtari p alios ſciri. b ãt appetu acct
dit nobᷣ ppter duo.p· ꝓpt eẽ nĩiʒ ꝙᷣ ſal
uatur ĩ memoꝛijs ⁊c noticijs alioꝝ. qꝛ

eẽ intellecti ⁊ cogniti ut ẽ cognitũ ẽ in
cognoſcẽte ut dictũ ẽ. ꝓpter honoꝛa
bile ⁊ laudabile eẽ: qꝛ nuilꝰ laudat᷑ vł

honoꝛat᷑ niſi pᷣcogniia eius stute ⁊1 ſu
fficiẽtia aliquali. appetit aũt bonoꝛis
⁊ laudis ẽ nob nãlis.Conĩ ibi. Sumk
ãt. Aſſignat ſcam cãm quare bene/
factoꝛ bñficiatũ diligit:pluꝰqᷓ; eꝰargu
ens ita. Ois hõ gaudet ĩ re illa i qua
ẽ bonũ ſuũ ⁊ illa ẽ ei ölectabił ? ama/
bił: q;to plus ẽ in ea bonũ eiuſ tto
ẽ ei magis amabilł.ſed bonũ bnfacto⸗/
ꝛiſ ẽ ĩ patiente bñficiato.bonũ t bnfi /

ciati nõ ẽ in bũſacioꝛe ł nõ tãtũ. quare
bñfactoꝛ pł gaudet ĩ bñficiato qᷓ; e 2?
⁊ beneficiatꝰ plus ẽ delectabił ⁊ ama

bilis bñfactoꝛi q; e * bui rõis ponit
maio.in ilt obis. Quare gauðt ĩ q;b 1

qᷣ nõ hʒ itellectũ ſufficiẽtẽ niſi ꝑ mino
rẽ quã ponit ĩ tota pte reſidua añ ⁊ pꝰ
d. ꝙ bonũ bñfactoꝝ eſt illud ꝙ hʒ ſᷣm

actũ ⁊ ſupple ꝙ ſecũdũ actü hʒ bonũ
ſuuz rẽ ſuã ⁊ effectũ ſuũ in oꝑe ſuo ꝙ E
ĩpatiẽte bñficiato ſʒ ipᷣi patiẽti bñficia
to nullũ bonũ ẽ ĩ opãte ⁊ bñfactorĩ niſi
foꝛte bonũ cõferẽs ⁊ vtłe ſecũdũ q;dã

ſpẽ. habet᷑ ãt minuſ delectablłe ⁊ ama
bile q; opus bonũ vᷣtutis ꝙ; habet be⸗/

nefactoꝛ ĩ bñficiato ⁊ ſic pʒ minoꝛ.mõ

ex illis verbis pꝛemiſſis extrabe maio
rem ſecũdũ ſupplemẽta pꝛemiſſa ĩ foꝛ

ma rõis. Eſt autẽ ſciẽdũ ꝙ ideo bñfac

toꝛ habet bonũ in beneficiato ⁊ non e
2?:quia ex debito ⁊ ex iure moꝛali bñ/
factoꝛ ut ſic eſt ſui iuris ⁊ nõ alieni.bñ
ficiatus uero ut ſic nõ eſt ſui iuris ſed E

iuris alieni.ſ.beneſactoꝛis ſui tãqᷓ reſ

eius ⁊ bonum eius.Conĩ ibi. SGSelec/

tabił aũt. Aſſignat cãm tertiã pᷣmit⸗/

tens pꝛĩo q;dã diſtinctionẽ delectabili

uz ſecũdũ differẽtias tẽpoꝛum.d. ꝙ cũ

bonũ delectabile poſſit eẽ pꝛeſens vel

poſſit eſſe pꝛeterituʒ. vel eſſe futurum.

⁊ tamẽ nuqᷓ; delectet niſi quado agi

IIBRO

mouet ⁊ titillat noſ.Sciẽdũ ꝙ bõi pꝛe
ſentis eſt delectabilis operatio.puta ĩ/
tuẽi ⁊ vti:frui ⁊æ amplecti.futuri vero
delectabilis eſt ſola ſpes:que aliqñ di/
lata affligit animam ſicut ⁊ cõcupiſcẽ
tiaʒ ut.S.li.ʒ c.de delectatiõe. pᷣteriti
aũt delectabił eſt ſola memoꝛia.2cibi.
LSelectabiliſſimũ cauſã aſſignat du/
pliciter. pꝛio ſic. bonũ ſᷣm operationẽ
⁊ pᷣſentiã eſt homini delectabiliſſimuʒ
⁊ amabiliſſimũ. ſʒ benefactoꝛi manet
opus ſᷣm pᷣſentiã diuturnã in ipſo bñfi/

ciato.ipſi autẽ patiẽti beneficiato bo/
nuʒ vtile cito tranſit in pꝛeteritũ.quaĩr
bñfactoꝛi amabilius eſt bonũ ſuũ in bñũ

ficiato qᷓ; e ↄ? quar magiſ amat euʒ qᷓ

e ehꝰ rei põit pꝛ maio.2? mi.ibil ei qd

—

ig pʒ. Sʒ 2 h̊ obijcit᷑ ſicut obijcit eu

ſtratiꝰ:qꝛ ſic vtile reciper ⁊æ bene pati

ſtatim trãſit in pꝛeteritũ ꝙ ẽ recepiſſe
⁊ bene paſſuʒz eſſe.ſic ẽt benefacere ⁊
bene operari tranſit ſtatim in pᷣteruũ
ꝙ ẽ bene feciſſe ⁊ bene operatũ eẽ ab
ſq; omni differentia vel dilatione int/
poſita:quia nõ põt tranſire bõa paſſio
nõ ſimul tranſeunte bona actiõe. Itezʒ
munus manet pꝛincipalyr apud bñfici
atum.opus tñ nõ manet apud benefi⸗/
cum. quajr̃ videtur fieri cõtrario modo
ꝙᷓ dicat phᷣs. Picendũ autẽ ad hᷣ pmiſ

ſa quadã diſtinctiõe de opatõnibuſ.qm

operationũ quedã ſunt interioꝛes.que
dã exterioꝛes. Interioꝛ vero nõ ſemp
habet finẽ aliũ a ſe: qꝛ ipſa poteſt ſibi
eſſe eupꝛaxia ut dicit pᷣus ponẽs diffe
rentiã inter actionem ⁊ factionem. ᷓ.
li.õ: exterioꝛ autẽ ſemper habet finezʒ
aliquẽ alium a ſe ſicut omnis factio ut
ibidem hẽtur.c? ʒ? bonum autẽ finale
exterioꝛis opationis magis cõſiſtit ĩ fi

ne ⁊ in cõpleto eſſe q; in medio ⁊ in fi

eri ſecũdũ ꝙ eſt operatio stutis.vnõᷣ ta
les operationes vłr ſunt delectabiles
in fine.nõ tamẽ vłr in ſieri.operari.n.
ſoꝛtiter ⁊ pugnare non eſt delectabile
niſi ſecũdũ ꝙ artingit finẽ. ut. 8.li. 4
cavlt.de foꝛtitudine. Sic etiã operãi tẽ
perate ⁊ coꝛpoꝛalia delectabiliũ fugẽ

⁊ coꝛpus caſtigare nõ ſemper ẽ ita de
lectabile:ſicut fugiſſe ⁊ caſngaſſe.vnð
meritum ⁊ laus honor ⁊ pꝛemiũ dat

non omnibus pugnantibus ſed vincẽè

tibus ut.S.li.i.cx. ijs ergo pᷣmiſſis
ſciendum ꝙ płᷣs loquitur de bono fina

li iſtius larginonis ⁊ bñficẽtie:ꝙ con/

ſiſtit in hoc ꝙ ẽ bene ⁊ laudabiliter ſe/
ciſſe ac liberałr tribuiſſe. Iſtud aũt bo
num includẽs meritum:laudẽ: gloꝛiã
⁊ honoꝛem nõ tranſit tranſeunte facti
one vł paſſione.ſʒ eſt diuturnũ nõ ãmi
ſſibile ꝑ foꝛtunũ. paſſio aũt ⁊ munꝰac
ceptũ ut in pluribus cito tranſit.quia ?ł᷑
conſũumitur ſuo vſu vel perditur aliquo

caſu.quare ceſſat vtraq; obiectio.vei

de ibi Et memoꝛia] pꝛedictã cauſaʒ
aſſignat aliter.d. ꝙ bonoꝝ vtutis mẽo⸗
ria eſt valde delectabił.mẽoꝛia vo reꝝ

vtilis.vel non eſt ł ſaltem minus ẽ de⸗/

lectabił.qᷓ;uis expectatio illoꝝ ⁊ iſtoꝝ
videatur ſe habere e ↄ * mõ cõtrario.
vnde intendit ſic arguere. memoꝛia p/

ſone cuiuſcũq; delectabilioꝛ reddit eãẽ

amabilioꝛẽ memoꝛũti.ſʒ memoꝛia be
neficiati apud benefactoꝛem ẽ delecta
bilioꝛ q; memoꝛia benefactoꝛis apud
bñficiatum pꝛo eo ꝙ illa ẽ memoꝛia bo
noꝝ virtutis ⁊ iſta eſt memoꝛia bono

ꝛzum vtiliũ tantũ.quare apud benefac

toꝛem amabilioꝛ ẽ beneficiatuſ qᷓ; e ↄ:

hiainus rõis ponit tm̃ otuteʒ minoris ut
viſum eſt. Eſt autẽ ſciẽdũ ꝙ inter pꝛe⸗/

terita bona.illa que fuerunt finalia vł
pꝛopinquioꝛa pꝛeſenti nunc.ſunt eniʒ
poſterioꝛa generatione. vtilia vero ſũt
remotioꝛa.quia ſunt pꝛiora generatio

ne ut hẽtur ex. 4 phiſicoꝝ. quare mẽo

ria bonoꝝ viutis que ſunt finalia eſt
delectabilioꝛ q; memoꝛia vtiliuʒ: quia
illa fuerũt melioꝛa ⁊ adhuc ſũt aliquo
modo pᷣſẽtioꝛa. Inter futura vero via
generatiõis vtilia pꝛeſenti: nũc ſũt p/
pinquioꝛa qᷓ; bona finalia.quare vide
tur delectabilioꝛ eſſe expectatio vnliũ
tãqᷓ; eoꝝ que ſunt pñtioꝛa ⁊ pꝛopingo
ra.tñ qꝛ finalia ſunt pꝛioꝛa intẽtiõe.iõ
ſimpłr delectabilioꝛ eſt expectatio bo/

fl
in
ych
teeli.
ſoſlye
lbisſe
lun bi
Aniart
Ulibos
pontß
ſiog⸗
honn
Numen
tſocis
te i
WMa
Pen
ſerane
clinst
genin
MMun
ſeconſe
geeliͤtc
lslunt⸗
Gfyman.
gigon
onunca
ſgnelit
wi m
mrl
Köiorin
Agne
ame
Oten 1
erppi
polit
helabo
Acpiun
cußbe
Wirke
Grice
glaredi
büfenn
ſunt be
derurn

i
En
denüͤn

RAn
Wönk

hfn

egn
bine.

ün
gri
Mnmeie

mitin
It

tmin al
Tumü
Wed.e
Wisti
kniriſnn
en mir,
Wwirit
.Nu)
Abinn e
Ag min

Wwtenin

Nelorbil
Hienorun
Tenoria M
eagdben
ueqz mmel
nicügnu
tennih
mimene
. imngen
r in int
uniun
ahrſtin
8 rans
Nenn iſi
alu
etmd
vora aſe⸗
rwuſii
mnan

VIII

nox otutis ĩ vriliũ apud bonos viros
Cont᷑ ibi Et amatio. MAſſignat quar
taʒ cãz itedẽs ſic argueĩ quiↄz ſuper
excellũt circa actũ cõicationis amicabi
lis ſupexcellũt ẽt ĩ amare ⁊ ĩ amicabi /
ubus ſed bñfactores ſimpliciter excel/
lunt bũñfici atos circa actũ cõicationis
amicitie quare v ĩK amare ⁊ in amica
bilibus magis ergo amät. hui ratiõil
ponit primo uirtutem maioris ſuppo/⸗
ſito ꝙ agẽs ſit pᷣſtantius patiẽte ut ha
betur. 3: de anima ⁊? ꝑ cõſequẽs ĩ co/

municatione actiui T paſſiun ſupexcel

lit faciẽs ⁊ agens. SZici ꝙ amatio ⁊
amare aſſimilatur fcõmi 7 amari aſſi/
miatur paſſiont 1t ei ꝙ eſt pati. quaĩ
ꝓpter ſimilitudinè iter amare ⁊? facet
iter amari ⁊ pati faciẽtes ſicut ſupex⸗
cellẽtes magis amat patientes ima
gis amatur ex quo ifert generalẽ ꝓpoſi
tionẽ ꝙ amare ⁊t amicabilia bere ma/
gis conſequitur eis uel eos qui ſuper
excellũt circa actũ comunicatioõis qua⸗

les ſant faciẽtes.põt etiã bec ꝓpoſitõö

cõfirmari ñ ſolũ ex pmiſſa ſilitudie ſʒ
etiã ga omniſ amicutia ↄſiſtit eentialit
ĩ comunicatiõe ut. 5. li?. cei2? quaĩ ꝗ
ſupexcellũt iĩ comunicatiõe excellut et
ĩ amoĩ. minoꝛ binus rõnis eſt euidẽs
qꝛ beneſaciẽte agũt ſeu faclũt ⁊ bene
ficiati patiutu Conĩ ibi Adhuc aũt
Aſſignat quintã cãʒ. d. ꝙ oẽs bomineſ
nãliter magis diligũt ea que cum diffi
cultate a laborioſe fiũt quã ea qꝗ facili
ter ⁊ illaboꝛioſe fiunt ꝙ patet ꝗa ul g9
ex ꝓpꝛio laboꝛe pecunias acgqrunt
poſlidẽt magis diligũt eas quã üli ꝗſi
ne laboꝛe a ſuis pꝛogenitoꝛibus eas
accipiunt ut. S. li. 4. tractu d libalitate
c.?? ſʒ bene pati ⁊ beneficiai ẽ illabo

rioſũ ⁊ facile bñ̃facere añt bene lax
giri ẽ operoſũ * laboꝛioſũ ⁊ difficile.

quare hõies magis diligunt eos ꝗbus
bñfecerunt quã eos a ꝗbus bene paſſi
ſunt. bub rõis ponit pima.ꝛ? mi.ibi ui
detur utiq;ʒ. B cõſirmat maioꝛẽ per ſi⸗
gnum ⁊ expimẽtuʒ ibiſ ꝓpter boc at]
.d. ꝙ ꝓpter hoc ꝙ ea que laboꝛioſe fi⸗

unt omneſ magis diligunt fit ꝙ mĩes
für magis amatiĩceſ quã pĩes. qa mii/
bus magis quã prib e laboꝛioſa filio
rũ generatõ ñ ꝗdẽ q;;tũ ad prioꝛ? actu
ſz tũ ad pᷣgnãtuʒ ptum. Conĩ ibi ·
Et magis.. Aſſignat. 6. caz. Inten/
dens ſic arguere. Illi qui cãʒ duülectio
nis magis ſciũt. magiſ diligut.ſʒ bñfa
ctoꝛes magis ſciũt caz dilectionis quã
bñficiati ſciũt enim qua itenuone de
derint.utrũ amoꝛe. uel timoꝛe· utrum

in ſpe retributionis uel ſine tali ſpe

utrã bona fide uel dolo ad decipiẽdù
E qualiterꝰ beneficiati at iſtud ignorãt
quare bñfactoꝛes magis diligunt bñfi
ciatos qᷓ; ecõvſo. h rei ponit mino .tin
ĩducens exemplũ de miĩibus que ma/
gis ſciuũt v earũ ſüt filij. ideo magis
diligũt q; patres ut. 5. 1u 8. c. u. hoc

modo dicit eſſe ꝓpꝛiũ bñfactoꝛibus re
ſpeciu bñficiatoꝝ ꝗꝙ magis ſciũt qᷓ; illi
ſicut expoſui. ¶L. 9.

Abitat aut Determiatis. S.
orimis qoibus bic vnt deter
minat nonam utru oz bomi
nẽ amar maxime ſe ipſa k aliquẽ aliũ
ꝛio at qõnẽ pꝛopõit. 2 ad vnã pꝑtẽ ar
guit ibi. Increpãt: B. ad aliã ibi. rõ
nibus aut.] 4. pa0 Flutiõe qõis moð
ſoluendi pꝛeſcribi ibi ·Rubitatf qui

10 qõnẽ ſo lui ib. Li op bꝛiũ 6:ſlõnez

epylogãdo cõcludit ibi. Sic quidẽ ig
in fine. Micit pꝛio ꝙ pdicta iteꝝ du

bitat᷑ qritur vtruʒ hominẽ opoꝛteat

.

amat᷑ maxie ſe ipſu. ? maxie aliquẽ ali
uz. k cõntatẽ oĩuz. Coni ibi Increpãt
Arguit ꝙ nõ ſe ipſum duplr. pe ex cõt

—

opinione.2cex cõi moꝛe bominum qꝛ

pomines cõiter iĩcrept eos qui ſe lipol

maxie diligut vocant eos amatoꝛes
ſui tãq; in turpi ob pbꝛio exñtes fʒ qm
moð loquẽdi. paulus dicit ꝙ in nouiſſi
miſ diebꝰ erũt tẽpoꝛa piculoſa ⁊ erunt
põies ſe ipſos amãteſ cupidi: ellati ſu
pbi. ?: ad thi. 5:c 2 wbi. Aidet autẽ.
Arguit ad idẽ ſic.mos quẽ mali tenẽt

X boni fugiũt malus 1 a fugiẽdus eſt.

ſz tak amoꝛ ſui ẽ bꝰ.quat fugiedul hur

”MB

—
ECesg .
H

LIBRG

rei ponit ſola mi.qꝛ ma. peꝛ ſe nota ẽ.
Dicit g ꝙ pꝛauus videt᷑ agere oĩa ſui
ipſius gratia ⁊ nulliꝰ alterius amoĩr ł
cauſa. ⁊ q;to eſt deterioꝛ: tãto pluſce

teri accuſãt ipſũ:ut ſui ipſiꝰnimiũ ama

toꝛẽ. puta dicẽtes ꝙ nil agit a ſe ipſo ĩ/
alterũ ł in cõe bonũ.ſʒ oĩa ad ſe ipſum
ſic ꝙ eius finalis intẽtio nũqᷓ; exit a ſe
ipſo in aliquid alteꝑ:ſʒ ſ. Eper tẽdit ĩ ſe
ipſũ æ manet in eo ut ĩ termio: ſic ni
hil agit a ſe ipſo ꝓpłea ꝙ nimis amat
ſe ipſũ.vir aũt epyekes ⁊ bonus agit
ꝓpter bonũ:⁊ q;to melioꝛ tãto magis
agit ꝓpi bonũ.ſ.gtia opis boni ⁊ cõiſ
boni. Itẽ agit Ftia ãici. Itẽ pᷣfert ea 4
ſunt ſui ipſius pꝛeferendo negotia ãici
ſui negotijs ſuiſ. ſic ergo pʒ ꝙ amoꝛ ſui
ſeu philatia pᷣm grecos ẽ mos quẽ pᷣm
tenet ⁊ quẽ boni fugiunt. Conj ibil rõi
bus at. Argint ad oppoſitũ duplicit
P ex. 4. dicabilibus.2. ex. 4. ꝓuerbijs
cõibus ibi. Sʒ ⁊ ꝓuerbia. ꝓpp. g inten
diit ſic arguẽ · oĩs hõ dʒ maxime amar
maxie qicũ.⁊ maxie ãicꝰ eſt qui amico
ſuo maxime vult pᷣm beniuoletiã maxi
ma bõa. q hʒ ad eũn reliqua tria ãica
bilia.ſ.bñficẽtiã ſotalẽ cõuictũ ⁊ con/
coꝛdiã.quibus deiminat᷑ ⁊ diffinit᷑ ãi/
cus ut. S. e. li. c. 4. ſed h oĩa inexiſtunt
maxime. ⁊ debet inexiſtẽ bono hõi ad
e ipſũ. quar̃ debet amare maxie ſe ipᷣʒ
huiꝰ rei põit p: pꝛimã ptẽ ma 2?2 mi.
in pte ibi. h at exiſtũt. J3. alterã pteʒ
maio.ibi Et reliqua ꝗ* complet mi.
genealit᷑ ibi. Bictũ eſt Tota rõ pʒ q
upta ẽ totaliter ex.i. c. 6. e. li. q. 4. 2
ibi. Sʒ = ꝓuerbia Ad idẽ arguit ex
4· pobijs cõibꝰ. d. ꝙ lm ꝓuerbia cõia
q in h̊ cõcoꝛdit᷑ cõſenuũt. illiſ. uͦt aici q?
ru e coꝛ vnũ ⁊ aia vna: ſᷣm vnanimes
volũtateſ. ⁊ quoꝝ bõa ſuüt adiuicẽ cõia
quo ad vſũ uit notaf.ꝛcpolitice:⁊ quo
*equalitas qᷓ; reqrit ãtcitia.⁊ quoꝝ ẽ
taliſ ꝓpingtas ſicut int᷑ genu ⁊ tybiam
3 oia maxie ĩexiſtũt hoi cõpato ad
e ipſũ ⁊ maxie hõi bono. quare hõ eſt
T eẽ dʒ aicꝰ maxiĩe ſi ui ipſius. ⁊ ſe ipſũ
dʒ reſpicẽ it maxie aicũ. hꝰ rei põit p:

ma.in ilł.ꝗ. puerbijs.2? mi. lbi. B. n.
oĩa.] ʒ? cõcluſionẽ ibi.maxime eni.
Coni ibi. dubitaf. pſcribit moð ſoluẽ
di qõeʒ. d.tria p? conueniẽt᷑ dubitat
vtris.i.vtrũ iſtis ł ilł rõibus ſit debilũ
ſequi ⁊ pᷣber̃ aſſenſũ ꝓ eo ꝙ ambe par
tes hñt aliqꝗd credibile ⁊ ꝓbabile. 2
dicit ꝙ foꝛte oʒ nos diuidẽ tales ſ mo/
neſ ⁊ defminaf inq;tũ ⁊ ĩ quo vtriqʒ ᷣ

mones verũ dicũt: qꝛ nec iſti nec illi ſt

oĩo falſi. 3? dicit ꝙ foꝛte fiet maifeſti
id ꝙ qritur. ſi accipiamꝰamſ ſeu ama
toꝛẽ ſui qualit vterq; ex vtra qʒ pte di⸗
cüũt. qualit᷑ ſũt talẽ ſui amatoꝛẽ. Ent
ibi. In op pbꝛiũ Im b qõnẽ ſoluit ſhᷣ
duob articuł. p? oñs q; vno mõ amaf
ſe ipſũ ẽ op pbꝛioſũ x ex ꝓbabile. 2 ρ
alio mõ ẽ bonũ ⁊ laudabile ibi. vide/
bitur vtiq;. Circa pꝛimũ p: tradit illũ
modũ.2? ex h infert ppoſuũ ibi ꝓpi
Tappellatio .. ʒꝰ ꝓbat vnũ ſuppoſitum
ibi. qm at tał. Dicit peq illi ꝗq ama
toꝛẽ ſui ducũt in oppbꝛiũ vocãt philan
tos ⁊ amaloꝛes ſui eos ꝗ ſibi ipſis tri⸗
buüt plus qᷓ; debeant ⁊ pum vk nihil
alijs de tribus ĩ quibuſ poſuerũt felici/
tatẽ hoĩes bõa ſẽſibilia ꝓſequẽtes.ſ.ð
pecunijs/æ diuitijs de honoꝛibuſ ⁊ ex
cellẽtijs.de voluptatibꝰcoꝛpoꝛis.h eni
tria multi appetũt.⁊ vehemẽt ſtudent
circa ipſa pcuranda tãqᷓ; entia optia
⁊ felitia:ꝓpter ꝙ talia bona qꝛ comu
niter multu optara ſüt circũ pugnabi/
lia qꝛ ꝓpter b̊ hõieſ adinuicẽ pugnãt
vnde fit ꝙ hõies auaꝛi ⁊ cupidi circa
talia vlłr ipſi largiunt᷑.bᷣ no pti rõali aai
me. ſʒ ſuis cõcupiſcẽnjs 2 paſſiõibus
⁊ irrationali ptii aĩe. ſic igs pʒ pꝛimꝰ
modus ſũmẽdi philãtũ.Coni ibi. Lpp
ꝙ applło. Inſèrt ex pdicus ſuũ ꝓpoſi

tuʒ. d. ꝙ ꝑp h̊ qᷣ dicta ſüt de multitudie

taliũ amatoꝝ ſui ⁊ de pᷣuitate ipſoꝝ fa
cta eſt cõis appellatio ⁊. vocatio ⁊ de

nominatio a pꝛauo moꝛe valde multi

plicato. ⁊ iõ iuſte ex pbat᷑ ille geſt iſto

mõ philatꝰ. Eſt eni ſciẽð ꝙ iſte ẽ exp⸗-/
band triplici de cãpꝰ qꝛ maxis boni/

aie p̃feꝛt bõa minoꝛa.ſ.bona coꝛpis 7

cir
it
aaa
ſisn
hose
gfee
itap
ler
ll
lgliab
4dg
ſog
Mreiu
luche!
Pſei
ſede
ecp⸗
lira
lbos
enen
ſtiänt
eboni
lest!
ſint
lixen
ſe cica
to⸗
Woga
⸗
gi
ls
feyken
su
nepe⸗
lenn
nigsei
baſbin
Ulbalt⸗
eslerg
lſepn
Cönobe
agſiet
ſuigi
Ganoin
ſimum
mmuine
ſini ſc⸗

h⸗
N
nn
Män
ſi

Ndae

kulefn

tiümeii
nii
niha
ncpe⸗ n
Mni
wſurck
nni

ehn

11 ii
ſpürii
1ennirel
wrlbuſt
Grpors he
hemüiſtuen
n eia gi
dona

Ginmeige
11 cdd
higidi
15 1Müͤds
Käsn
iKl
ukfüfpt
1enunmdt
e er
1tdt
rentlem
tilegatn
grich
mußn
C

exkiora circa que maxie ſtudʒ. 2 ga pii

röoõnali aie pᷣfert ptẽ irrõnalẽ cui fuii ĩ

pᷣdictis bonis maxie ſtudet.ʒqꝛ ꝓxis
ſuis melioꝛibus ſe pᷣfert ſe ipʒʒ ĩ pᷣdici᷑
bõis affectiõe amara vñ fit ad alios ſñũ
affectiõe abſq; feder᷑.ſũ mivᷣicoꝛdia ut
ait apoſtolꝰ.ad Ro. i.Conĩ ibi. AAm̃
ãt talia ꝓbat quoddã ſuppoſitũ.ſup/
poſuerat enĩ ꝙ młti comunit᷑ aſ. ueueĩt
illos.ſ.uocare philantos.ꝗ ſibi ipſis
talia bõa tribuũt exceſſie.bᷣ ãt probat
d. ꝙ nõ imãifeſtũ eẽ ꝙ appet exoppo
ſito. qꝛ ſi ꝗs ſẽꝑ ſtudet maxie ĩter oẽs
agere iuſta.⁊ agere tẽpata ⁊ qeũq; ta
lia opa vᷣʒ uirtutẽ ⁊ totaliter in tali⸗
by ſibi ipi ſẽꝑ bonũ acqꝗrit.nullꝰ ĩ ꝓpio
ſe dicet iſũ eẽ philãtũ.nec uitupabit.
nec prauũ.quare ſeꝗt ꝙ ĩpropioſe phi
lãtꝰ dicat᷑ ille ꝗ ſe ipſũ nimis amat.nõ
ĩ bõis uirtutũ.ſʒ ĩ bois corpoꝛalibus ⁊
exterioꝛibus.Coniĩ ibi. videbit᷑ ãt o/
ſtẽdit modũ alin ſʒ quẽ amare ſeipᷣin
ẽ bonũ ⁊ laudabile ꝓbãs ꝙ uir epye/
kes ⁊ bõus ſit vᷣe philãtus.p. ãt ꝓbat
itẽtu.ꝛcirca h remouet vnũ dubiũ ibi
Lveꝝ enĩ ꝙ Intẽtũ at ꝓbat triplici rõ
ne. ſecũda ibi Quare bonũ tertia lbi.
Lmalo Pꝛiĩo iẽ itẽdit ſic arguere oĩs
homo ꝗ diligit maxie bᷣ ꝙ ẽ ipe maxie
? ppular maxie:ſʒ vnuſqſq; ẽ maxie il
lud ꝙ ĩ eo ẽ pꝛicipaliſſimũ.ſ.xs rõna/
lis ⁊ vir epyekes h̊ diligit maxie.qua

—

re vir epyekes ẽ philãt maxie.bui rõ

nis põit pꝛio ↄcluſionẽ. d. ꝙ talis.pu/

ta epyekes ꝗ iugii ſtudet oꝑari luſta ⁊
tẽpata ⁊ cetera uirtutũ opa videbitur
magis eẽ philãt q; qcũq; ali⸗ tanq;ᷓ il
le g ſibi ipi tribuit optia ⁊ maxia boõa

7

2ſubdit mi.ibi.. Et largit᷑..d.ꝙ epy/

cekes largit᷑ amoꝛẽ ⁊T cetera bõa pꝛici /

paliſſie pti ſui ipᷣi.ſ.rõnali a buic fa⸗

cit oĩa obedire:tanq;ᷓ rei dilectiſſie bhõ
ãt glibet è maxie iſtud pꝛĩcipaliſſimũ

ſui quẽadmodit ciuitas ⁊ oĩs alia ↄgi

gatio ẽ maxie illud ꝙ i ea ẽ pꝛicipaliſ
ſimum ſicut bodie dicitur ecirca eſſe
maxime illud quod ẽ in ea pꝛĩcipaliſ/

ſimũ.ſ.ſedes apoſtolica. In hoĩe ũt di

VIIII

citt eẽ pꝛincipaliſſiũʒ ps rõnalis q̃ per
natur ceteris paribus piicipatr. vt ha
bet᷑ pꝛimo politice. poit mi. ibi LEt
philãtꝰ ..d. ꝙ oĩis maxie diligẽs b ꝙ ẽ

ipᷣe maxie ⁊ huic oĩa largiẽs E philat⸗

maxie. 4.ibil Et ↄtinẽs cõfirmat alte
rã ptẽ mi.d.qꝙ hõ ſit maxie ꝑs intelle/
ctia ⁊ h duplici medio. pꝛio qꝛ? poiines
dicit ĩ tenẽdo intellectũ ⁊ icõunenſ in
nõ tenẽdo.dictũ ẽ enĩ ſupꝛa li. ? ꝙ cõ

—„ „ —— .*

tinẽtis è vicere ⁊ icotinelis vici. in u⸗/

troq; tñ fʒ veritatẽ. aliꝗd vincit ⁊ ali⸗

gd vicit᷑.ĩ ĩicõtinẽte eni vicii ꝑs ſeſitia

vicit itelłctia.⁊ ſʒ h tot hõ reputat᷑

vict.victa parte intellectiua.nõ iñ vin
cens vincente parte ſenſitiua. conti/
nens auteʒ dicitur vicẽs qꝛ vincit parſ
itelłctia ñ tñ vict qᷓ;uis vicat᷑ ꝑſ ſeſitia
ac ſi homies ſupponãt ꝙ unuſquiſq;
ſit itellectiuũ ⁊ nõ aliõ Itẽ homo dĩ
egiſſe maxie uolũtarie ea que cũ röne
egit ac ſi uolũtaſ toti hõis ſit appetit
itellectiuꝰ ⁊ ꝑ cõſequẽs totꝰ hõ maxie

ſit ps intellectiua. F ibi Am̃ quið

igitur] reſũmit totã ninozeme pʒ-
ibil ppi ꝙ phpilar reſumit pꝛincipa
lẽ ↄckoʒ ⁊ pʒ. ibil ᷣm alterã ſocãzʒ
ↄckoz exponit. d. ꝗ epyekes ẽ philãt
vm alterã ſpẽz philãti a ſpẽ philãti ex
ꝓbãti ⁊ ẽ dꝛẽns ab ea tin q;tũ differt
uiuere vʒ rõʒ ⁊ mueĩ fʒ paſſionẽ.quia
ille philãtus uiuit ſʒ paſſionẽ. Ilte vo
bʒ rönẽ Itẽ ;tũ dĩt appetẽ bonũ ſipkꝛ
exñs ab appetẽ bonũ apparẽs: ꝙ E ſo
lũ miſũ ⁊ appẽs ↄferre ⁊ utłe eẽ cũ tñ
ñ ſu. qꝛ ille philatus ſegꝗti bonũ appẽſ
Iſte aũt bonũ exnñs. Item q;tum dit
acceptatũ ⁊ laudatũ põs añ accepta
to nõ laudato. qꝛ ule philantus ut

dictuʒ ẽ uituperab ⁊ ex ꝓbãbꝛ iſte at

acceptat᷑ ⁊ laudat᷑. oẽs.n. homĩes ge
nerałꝛ accipiũt.i.appbãt T acceptat
eos qui circa bonas actönes ſtudent
vini aliter ; alij multi qun dicunt
cõiter philãti ⁊ iõ iſtos laudãt. Itẽ ſi
om̃ſ eſſet iſio mõ philãti optie oibeent
qm̃ oiĩbꝰ ↄtẽdẽtibus.i.ſimł tedẽtibꝰ c
laboribꝰ ad bonũ ⁊ oĩb naͤeut tan
4

——MZMN

III.

q; finẽ ꝓximũ agẽ optĩa vᷣtutũ opa:tũc
ineſſẽt õibꝰcõiter neceſſaꝛia vite ⁊ vni
cuiq; ꝓpꝛie ineſſent maxia bona aĩie ꝓ
eo ꝙ uᷣtus eſt tale quid. puta potentia
bonoꝝ acquiſitiua ⁊ cõſeruatia.ut ha/
betur pꝰ retho. ſiãt oẽs eſſẽt philanti
illo alio mõ peſſime omnib eet. Sic
pʒ qualiter vir epyekes dicit᷑ philani
Conĩ ibi Quare bonũ: ꝓpponit ſcõam
rõeʒ ad pꝛincipale ꝓpoſitũ arguẽs ſic
Dis qii ẽ ſibi ipſi beneficus iuuãs ſe/
ipſũ ⁊ ꝓximos ẽ vẽ philantus ⁊ null⸗
ſeipſu ledens ⁊ ꝓximos ſuos ⁊ aicos
eſt vẽ philatuſ Sʒ bonꝰ hõ ſic ſibi ipſi
bñficus ⁊ ãicis ſuis ꝙ bona agẽs iuua
bit᷑ a ſe ipſo.⁊ ẽt iuuabii ꝓximos ⁊ ãi⸗
cos.malus ãt pꝛauis paſſionibuſ dedi
tus ⁊ ſequẽs eas ledit ſe ipſũ ⁊ pxios
quare oĩis bonus ⁊ nullus malus ẽ vẽ
philantꝰ.hꝰ rei põit p? cõcluſionẽ.⁊ 22
mi. ibi. Et. n. ipſe pzʒ. Eni ibi ma
lo quidẽ igꝗ põit ttiã rõeʒ ꝗ talis è nul
Ehñs diſſonrid ⁊ diſcoꝛdiã ĩ ſeipſo ẽ
amicus ſui ipſius ꝙ pʒ qꝛ diſcoꝛdia eſt
ꝙdã inimicabile. ſicut cõcoꝛdia ẽ ꝙdã
ãicabile ut.S.eo.li.c. “ ſʒ õis mal hbz
talẽ diſſonãtiã in ſeipſo. quare nullus
malus ẽ philãtus. ex quo ſeqꝗtur oĩs
philantꝰ eſt bonꝰ:æ omis bonꝰ ẽ phila
tus. h rei põit mi. d. ꝙ hõi malo.i.in

hõie malo diſſonãt ⁊ diſcordãt illa bo/

na q opoꝛtẽt ipſũ agẽ ſecũdũ rectã rõʒ

T illa mala q agit tʒ ſuã paſſionẽ.vnĩũ

agit de facto ⁊ oppoſitũ oportẽt ipſuʒ
agere de debito:qꝛ õis intellectuſ.i.ap

petitus intellectiuꝰ eligit optimuʒz ſibi
ipſi ꝙ opoꝛtẽt hõiezʒ agẽ. ſolus ãt epy/
ekes obedit inteilectui. 7 p ↄñs ipſe
ſolus eſt ver̃ philãtꝰ. Nota vero ex pte
iſta ꝙ pbᷣus. 5. e. lectiõe ⁊. . e.li. c. 4*
vbi dicit ꝙ hõ maxie ẽ intelleciꝰ nõ ſũ/
mit intellectũ ut diuiſũ Z volutatẽ: qꝛ ſi
illo mõ ſüpſiſſet nequaq; mõ dixiſſʒ q;
intellectus eligit. cũ electio ſit actus ⁊
opatio volũtatis ur oſteſũ ẽ. S. li. ʒꝛc. e
ſumit iẽ intellectũ ꝓ tota pte rõali cõ/⸗
pꝛehẽd ẽte itellectũ ⁊ intellectiuum
oppetitũ.qui ẽ volũtas ut ʒ: de anima

RO

Cont᷑ ibi m enim remouet dubium
poſſet nãq; dubitari. quõ vir ſtudioſus
⁊ epyekes põt eẽ philãtus:qꝛ rõ vide
tur demõſtrare oppoſuũ dicendo ſic.
nullus ẽ philãtus ꝗ pꝛopꝛi vitã c oĩa
bona vite:pecuniã ⁊ oẽʒ tẽpoꝛalẽ ſub/
ſtantiã hõꝛes pꝛincipatꝰ ⁊ poteſtates
a ſe ipſo ꝓijcit ⁊ abijcit ãicoꝝ ſuorũ ⁊
pꝛĩe ſue gratia.ſed vir ſtudioſus ſic fa⸗
cit.quare nõ videt᷑ eẽ philãtꝰ. ad bᷣ ãt
dicit phus cõcedẽdo mi. ⁊ negãdo ali

quo mõ ma.ꝙ veꝝ eſt illud q dicit᷑ de

ſtudioſo.ꝙ multa vult agẽ gtia aicoꝛuʒ
⁊ pꝛie.⁊ ẽt ꝙ ſi opteat moꝛi ꝓ eis eli⸗
get vtiq; moꝛi ⁊ pꝛojiciet atq; abijci/
et pecunias ⁊ honoꝛes ⁊ vlĩ oĩa bona
circũpugnabilia: ꝓ quibꝰ.ſ.diuidẽdis
rapiẽdis ⁊ deffẽdẽdis fit inter hoĩes
pugna.hᷣ oĩa tñ faciet ꝓcurdſſibiipᷣi bo
nũ ut verꝰ amatoꝛ ſui ꝙ oñdit ibij a
truũ eni pꝛio ãt oñdit recõpẽſationem
vite.2? pecunie ibi ¶ Et pecuniaſ ʒe ho
noꝛis ⁊ potẽtie ibi. et circa honoĩs
4actiõis vᷣtuoſe ibi.. Cõuẽit ⁊ actio⸗
nes. Qꝛ vero tria optãt ĩ vita.ſ. delec

tatio longeuiras æ opano.⁊ iõ oñdit

recõpẽſationẽ iſtoꝝ triũ.d.qꝙ ſtudioſus
pꝛeeliget delectari valde ⁊ intenſe in
pauco ⁊ bꝛei tẽpoꝛe magis qᷓ; dełctãi

quiete ⁊ remiſſe ĩ multo ⁊ lõgo tẽpor

Itẽ magis eliget bene ac felicuer viuẽ

P vnũ annũ qᷓ; px młtos ãnos qualitcũ/

qʒ alio mõ ẽ magis eliget vicã actio
nẽ bonã ⁊ magnã qᷓ; multaſ puas.Sic
ig accidit ſtudioſis viris moꝛiẽnbus ꝓ
pꝛĩa ⁊ aicis ꝙ ipſi eligũt ſibi ipſis ma
gnũ bonũ.puta delectationẽ bꝛeuẽ ſed
valde intẽſã vitã bꝛeuẽ. ſʒ valde felicẽ

ſm tepus poſſibilẽ actioneʒ vnã.ſʒ ex-·

cellenter boni. Heiñ ibi æ pecuniaſ
Oñdit recõpẽſationẽ pecunie.d. ꝙ vi
ri ſtudioſi pꝛoijciũt.i.abijciũt peciiaſ
in qua piectiõe ãici eoꝝ plura bona re
cipiãt.ſic ꝙ ãico viri ſtldioſi fiũt ⁊ vẽi⸗
ũt pecunie ipſi t ſtudioſo fit ⁊ puenit
bonũ virtuni.⁊ p ↄñs h̊ mõ mibuit ſibi

ipᷣi maiꝰ bonũ vir ſtudio ſus qᷓ; largiat

amntxo. Deiñ ibi.. Et circa bonoꝛes

vs
Aci
p
gicus
4l
grſt
iſ
enn
a
ditre⸗
nci
ietin
unt /

aii

benn
hi
ſcpcht
dſen
tbi
alſe
nwi
oi⸗
onun
ni⸗
aitele⸗
lumteo

nin.
clcart

üüllrd;

Von
gmd

Nöͤcke

hanen
plicim
gpire
icite
Pben

N
R
hii

Hig .
inie

mii
1
icnfini
aisſt
it u
gn
tguin
upeset
nucg bie
Röahen
iwäi
Shnnde

Wriitii

eicrh

Niinmn

Nüt imnh
no.tain

ie tinern
gscdei
1 gde

acſcliannni
ines li

elgefim

uhi uss
iülaſien
Caininriſt
ni nrtii
Cngniſe

õ

cixi i

⸗ Nwibeen

oofrt
bwon
isi
R

oñ̃dit recõpẽſationẽ honoꝛis.d.qꝙ idẽ
mod recõpẽſatiõis ẽ circa honoꝛes ſi
cut circa pecunias.qꝛ ſtudioſus oĩa hᷣ
.ſ. pꝛicipatꝰ bonoꝛes pijciet a ſe ut
aĩcus pl?hẽat.⁊ b erit ei magnũ bonũ
æ laudabile. quare vr̃ ꝙ ſtudioſus eli-/
gat libi ipſi magnũ bonũ reliquẽs pꝛo
alijs oib bona ſua circumpugnabilia
que fm caſus foꝛtune varios pdi poſ⸗/
ſüt. Deiñ ibi ouenit ⁊ actioneſ. oñ
dit recõpenſationẽ aciiõis Htuoſe. d. ꝙ
in caſu aliqñ cõuenit ꝙ vir ſtudioſus ꝓ
ijcit ãico ſuo ẽt actiones pᷣtuoſas ſic qð
moꝛit᷑ p eo ut ille viuat ⁊ otuoſe agat
vł aliq viuens dat ei locũ ⁊ opoꝛtuni
tatẽ bene agẽdi ea qͥ ie pꝑ ſe poſſz agẽ
h ãico largiri ⁊ cãm ei ſieri bene ope⸗/
randi melius põt eẽ q; ipſũ ſtudioſum
p ſe ipſu h eadẽ opari qꝛ in õibꝰ lau⸗
dabilibus gtijs p ſtudicſũ factis videt᷑
ꝙ ipſe ſibi ipi maius bonũ tribuat. Al

umo at ibi. Sic quidẽ ig. Epylogan

do cõcludit. d.ꝙ opoꝛtet æ debituʒ eſt
hominem fieri 1 eſſe philantu. quẽad
modũ dictũ ẽ h vltimo mõ.nõ opoꝛtet
aũt eſſe philantum ſicut multi ſũt phi /
lanti eo mõ quo dictij eſt. S. de philã⸗
to expꝛobãbili. Lectio xx
Abitatur autẽ ⁊ circa ſelicẽ
Petermina.9. pꝛimis qõibꝰ
h decimã determinat. p. ãt ip
ſam pꝛoponit.d. ꝙ dubitatur circa feli /
cẽ vtrũ aicis indigeat vł nõ.b at intel /
lige nunc pro indigẽtia moꝛali.2. vnã
opinionem ſuper boc recitat ibil nibu
enim .? ipſũ ĩpꝛobat bᷣ ibi LAſſimila
tur autem. A? queſtionem determinat

ſecundũ ppꝛiã opimonẽ ibi. Si auteʒ

amici.] e motiuum pꝛime opinionis
explicat ibi Quid iꝗᷓ dieunt.6: moti

uũ illud anibilat ibi. dt nõ eſt verũ

Sicunt ergo illi de pꝛima opimone.
ꝙ viris beatis ⁊ p ſe ipſos ſufficienb⸗

nõ eſt opus neò neceſſitas amicis. Ad

5̈ autem dicendum mouentur quadru/
plici medio p: ex bonoꝝ inexiſtentia:
qꝛ viris beatiſ inexiſtunt omma bona.

Sicit enim Hoetius de conſolatione.
. qð beatitudo eſt ſtatus omnium bo⸗

noꝛũ aggregatione perlectus. quatr᷑ ta
les nõ indigẽt ãiciſ bñfactoꝛibus.ſcðo
ex p ſe ſufficiẽtia: qꝛ dicunt bonos pſe
ſufficiẽtes nullo indigere ut. 6. li. i. ce8
quare amicis nõ indigẽt. ʒ? ex amicabi
li bñficẽtia:qꝛ dicũt ãicũ exiſtẽiẽ ⁊ en/
teʒ quaſi alteꝝ ipſũ quẽ amat. ut. S. e
li.c. 4 dicitur ꝙ amicus eſt alius ipſe
quẽ amãt dicũt inq; aicũ talem tribuẽ
amato ea que p ſe ipſũ here nõ poſſet
felix aũt p ſe põt habere omnia ſibi ne
ceſſaria.4 ex arridẽtia foꝛtune ł fati:
vnde dicunt. quid ẽ opus ãicis hõi qui
foꝛtunã ãicã cũ.ſ. bene ⁊ abundanter
det a tribuat ei deymõ.i. fatũ diuinũ.
ficut dixit hoꝛꝛeſtes ĩ neceſſitate ⁊ an
xietate poſitus imploꝛans auxiliũ me/
nelay. dicebat. n. ꝙ tunc erat tempus
locus ⁊ opus amicis.nõ aũt cum eſſet
ex omnẽ neceſſitatẽ felicitate potiius.
ut refert euripides poeta in quodam
poemate. quare videtur quod felix nõ
indigebit amicis. Cont ibil aſſimi 7
latur.] Pꝛemiſſam opinionẽ ipꝛobat
.d. q ipſa aſſimilat incõuemiẽti: qꝛ ⁊ ĩ
conueniẽs ẽ ꝓ eo ꝙ; implicat oppoſita
cũ eni attribuũt felici ois bona nõ aſ
ſianãt ymo negãt ei amicos. ſequit᷑ ꝙ
felix bẽat omnia. nõ oĩa bona: quia
videt᷑ ꝙ int᷑ oia bona que hñtur exte/
rius de quibꝰipſi loquũtur maximũ bo
num ſi bonos amicos habẽ. quare ſi
felix nõ bʒ iſtud maximum. nõ omnia
habz. Sic iñ bʒ omnia ⁊ nõ oĩa.Cont
ibi. Si autẽ aici.] Qoõnẽ determinat
pꝛobãs ſimpliciter ꝙ felix aicis indigʒ
triplici rõe.2 ibi. Incõueniẽs 3 ibi
polincũ pꝛimo gſic argint. cmuſcũqʒ
intereſt bñfacẽ ⁊ melius facẽ ſicut põt
ipſe quidem amicis indiget. Sed iſtõ
felicis intereſt. quare indiget amicis
hui rei põit pꝛimo mi.d. ; magis e r
intereſt amici benefacere q; bene pa//
ti. ſicut amare magis q; amãi ut. Z. li.
. c & viri boni ⁊ etiã virtui interẽ
bñfacere. ymo optume facere: quia vij
tus eſt quedam extre mitas ſecundum
optimũ ⁊ bñ. ut ſup.li?2.c6: põit vir
tutei maioꝛis. d. ꝙ melius eſt facere

LIIBRO

aicis q́; exneis.quare qꝛ cꝰ eſt facere
meliꝰ er ẽ aicis bũfacere. ʒ? infert
ↄcłoʒ ibil bñpaſſis ..d.qꝙ uir ſtudioſus
⁊ felix idigebit aicis bñpaſſis h ẽ qui
recipiãt eiꝰ bñficia. 4?ibil ꝓpter ꝙ
Infert ꝑ moð coꝛtłij ꝙ ppi pᷣ ꝙ ĩ rõe
dcm̃ ẽ queret᷑ rurſus.j.e.li.q.iz.utrum
ſit opꝰ aĩcis ĩ bonis ſoꝛtunis magis qᷓ;
iĩ iſoꝛtunijs ac ſi ĩſoꝛtunatꝰidigeat ami
cis ſibi bñfacturis æ bñfoꝛtunati feli⸗
ces idigeant aicis bñpaſſuris quibus
ipſi bñficiät Conĩ ibi.. Incõuẽiens.
Arguit.2· ſic nullꝰ eligẽt uitã ſollicita
tã ſʒ quilʒ eligeret uitã felicẽ.quare ui
ta felix non poteſt eſſe uita ſolitaria ut
ẽt dictũ ẽ.ẽ.li.i.e.iꝛ.⁊ p ↄñs felix al⸗
cis idiget ne ſolitari ꝰremaneat.huius

rei põin ; cluſionẽ. 2?2 ma. ibil nullꝰ]

Ppʒ. ¶ Cont ibi. Npoliicũ. Arguit
5. ſic õe aĩal politicũ et aptũ natũ ad
ſocialẽ cõmctũ idiget ilł cũ quibꝰ ẽ me
liꝰↄmoꝛãi.ſʒ felix ut hõ ẽ aiĩal politicũ
⁊ ẽ aptꝰ natꝰ cõuiuere qꝛ felici ĩexiſtit
humanſa cõditio hẽt.n. illa bona que i
ſunt hõi natura uel ꝑ naturã ⁊ cũ hoc
mantfeſtũ ẽ ꝙ meli ẽ cõmoꝛari cũ ami
cis ⁊ cũ hijs qui ſũt epyekes ⁊ boni
qᷓ; cũ exneiſ qui ñ ſunt aĩci ⁊ cũ quibꝰ
cũq; alijs qui nõ ſunt boni.quare felix

aĩcis ĩdiget ⁊ opꝰ ẽ ei hẽre ãicos.huiꝰ

rei ponit p: totaʒ mi. ⁊ pʒ.20 cõclõez
ibi. Opus eſt ergo. onj ibil quid
8 dicũt. exponit ⁊ explicat motm̃ pꝛl
me opiniomis. d. ſub interrogatione
Lad g dicũt pꝛimi ..i.de opinione pꝛĩa
⁊ ĩ quo uerũ dicũt dicẽtes felicẽ nõ in
digere aĩciſ poſtq; ꝓbatũ ẽ ymo idi
get. ad h̊ ipᷣe rñdet.d.qꝙ ill dixerũt ipi
ꝙ multi ſupficiales ⁊ impiti exiſtimt
eos ſolos eſſe aĩcos qui ſut utileſ ·bonꝰ
aüt talibus aicis nõ ĩdigʒ qꝛ bona ne
ceſſaria ſufficiẽt exiſtũt ei ut .8. li. Sec.
6˙ Ytẽ ñ indigʒ ilk ãicis ꝗ ſüt ꝑp delec /
tabile.niſi foꝛſã in puo:qꝛ vita felix ex
iſtẽſ ölectabił ut. 5. li.i.c. xj: nõ idigʒ
ſupiducta delectatione ut ibiò dicitur.
Itẽ dũt iſti ꝙ hõ nõ idigẽs aĩcis tali⸗/
b' neceſſarijs ad utile uł delectabile
uidet᷑ nullis ĩdigere aĩcis. ¶ Eſt eniʒ

ſciẽdũ ꝙ cũ aĩcicia ſit triplex ſʒ triplex
amabile una ꝗð ꝓpter utile alia ꝑp de
lectabile ⁊ alia ꝑꝑ bonũ ut. 8. li. Sec?:
uiſũ ẽ iſtis ꝙ qꝛ ſelix nõ idigʒ aicis pp
p: duo ꝙ nec idigeat pꝑ tertiũ ¶ Sed
con ibi..h ãt nõ ẽ uerũ. llud motiu
uz phᷣs ãnihilat.oñs pꝰ ꝙ felicitas nõ
hʒ moð poſſeſiõis utił·2? ꝙ felix idigʒ
aĩcis ppᷣ delectabile ibi.. Si ãt felix
F ꝙ idiget ꝑꝑ bonũ ibi. Bonꝰ ntiq;. .
Sicit g pꝛ ꝙ bᷣ ꝙ ꝑ iſtos dictũ ẽ᷑. foꝛte

nõ ẽ uerũ.qꝛ dictũ ẽ a pꝛicipio. ̊.li.

i.c.9.⁊.c: io? ꝙ felicitas ẽ opõ qͥdam
opꝑõ ãt fit ⁊ nõ exiſtit.hẽt.n.eſſe ĩ fieri
⁊ nõ in fcõ eſſe quẽaðʒ quedam poſfo
puta domꝰ uł fudus hut eſſe ĩ per

manẽtia ⁊ ĩ fcõ eẽ. ¶ Motandum q
quẽaðdᷣʒ pr̃famulias idiget pluribꝰ au/

xilijs ad facere domũ qᷓ; ad habere iã

ſcãm poſtqᷓ.n.fc ẽ nõ ĩdiget artificibꝰ

ab' idigint ĩ faciẽdo domum.ſic muli

„—

idigemꝰ pp ulla qͥ cõſiſtũt iĩ fieri. ꝗbus
nõ idigemꝰ ppꝑ ula q cõſiſtũt ĩ fcõ Eẽ. ſʒ

ut ait ppᷣs.pꝛicipaliſliz ꝙ ẽ ĩ felice ẽ op

atio ꝗᷓoſiſtit ĩ fieri. quar muli idigead
exercẽdã talẽ oponẽ ꝗbꝰ nõ idigemus
ad recipiẽdã una poſeſſionẽ. Cont
ibi.. Si aũt felix. ꝓbat ꝙ felix aicis ĩ
diget pp delectabile itẽdẽs ſic arguere
Oẽs actões pꝑ nãm ⁊ ſʒ ſe ipᷣas delec/
tabiles ſunt uiro ſtudioſo potenti eas
ſpeculari delectabiles.ſʒ actiões aico/
rũ ſtudioſoꝝ ſũt hꝰmõi ⁊ eas poſſuꝰ ẽt
plꝰq; nias ſ Peculari.quare erũut ei öᷣle
ctabiles. hbui rei ponit p⸗ mi. d. ꝙ fe⸗
lix ẽẽ ẽ bñ opari ⁊ bñ uiuere.ut.ð.li.iꝰ
c..opatio ãt bõi uiri ẽ ſtudioſa qꝛ uir
tus opꝰ uirtuoſi bonuʒ reddit.ut.õ.li
2ce*π & s ſe ip̃am delectabilis ẽt
p nãm ut dicet i fine pꝑtis. ⁊ ut hẽt᷑.S̊.
li:iᷣ c quamuis autem ſpeculari
propꝛium opus fit de nuẽ:o delecta/
bilium.nõ ſolum tñ qꝛ nos poſſumus
ſpeculari ꝓximos nĩies magis quam
nos ipſos ⁊ illoꝛum actiones magis
quam noſtras pꝛopꝛias que ſunt ſpe
culãti ſtudioſo naturaliter ⁊ ſimplici/
ter delectabils.2 ibi. Studioſoꝛum
Infert concluſionẽ.d.ꝙ ꝑp h̊ actiões

M

———O2 .

ðs, — —

ie⸗
anbe

z

delen

gcli
gſia
nus
apin
ineli
puim
ean
ſſſen
gice
fuhor
ſancl
föſoi
lehi⸗
Mlikit
ieni

bo
Pon

(hetpp
fiepeini
Gnmnario
nlindtn
Wwüere
og
geigrs
i
bonase
lſeion
dole
aoſnp
pist
megle
lliſpecr
ſhen
neiin.
ideſe⸗
efacle
ötinu
nusi
igt
lbeſe
wautſ
akfae
line e

pu
s;
ürit
Büſih
chd.zl
tohi
Neſeifen
uinſef
ickide
Nnin
gnſede

ünin

zgiiſirig

eimig
Pnöidgn

iſni. (i

gbelreics
zſeißasder
ſoenn u
Haiisin
1esi
atgüir
u Enugt,

4

meröl

grinil
Nbentololi
gutukii
un hill

wis Nen

nus n
ngs n
mnuin
e
ner
Sficn
Yplen

cõtinua'r. ſed ſine aicis ẽ difficile.quaĩ
bonus aicis indiget. huiꝰrõis declara
mi. ð.ꝙ hõies exiſtimãt opoꝛtẽ viꝝ fe/

Vl

„nop ſtudioſoꝝ q ſũt aici erüt delecta,
biles ꝗbꝰcũq; bonis.3. cõplet mi.d.ꝙ

ambe.i.opꝰ ꝓpꝛiũ boni viri:⁊ opꝰalie

mʒ ſimile iſui hñt in ſe ea qͥ p nãm ſũt
delectabilia.p:g ſcienduʒ ꝙ iõ magis

poſſumꝰ ſpeculari ꝓximos nĩos ⁊ eoꝝ

actiões qᷓ; nos ipſos ⁊ noſtras actiõeſ
qꝛ ſicut ꝑ viſũ melius videm ea qͥ viõ

mus dirrecte qᷓ; ea qͥ videmꝰreflexe ſic

&Et p intellectũ melius ſpeculamur ea qᷓ
intelligimuſ dirrecte q; ea q reflexe.ſʒ

ꝓximos noſtros cognoſcim intellecii

one dirrecie nos ipſos ãt intellectione
reflexa. quare magis illos qᷓ; nos ipᷣoſ.

Itẽ qꝛ amoꝛ c libet ad ſe ipſũ nõ pmi
tit hõiez ita bene cognoſcẽ ſemet ipſũ
ſicut alteꝝ. 2.ſciẽdũ ꝙ iõ opus vᷣtuoſũ

nõõ ſolũ ppꝛiuʒ ſʒ ẽt alienũ ẽ delectabi

le hõi ſtudioſo:qꝛ opus ẽ ꝑ nãm delec

tfabile nõ qꝛ ꝓpꝛiuʒz. ſed qꝛ stuoſũ. õe
At ꝙ nãlit ⁊ hõeſte delectabile:ẽ viro

ſtudioſo delectabile.S. li? 3? ce 7. Enf

ibi. Bon vtiq;. pbat ꝙ kelix ãicis in
diget pp bonũ.h̊ at ꝓbat quadruplici

rõe pꝛimã ſũmut ex electione.ſcaʒ ex

cotinuatiõe ibi. Exiſtimãt ãt. ttiã ex
ſimilitudine hituũ ibi. Studioſus.n.]

quartã ex coexercitatiõe vᷣtutũ ibi fiet

autẽ. p. i ſic arguit bonus ill indigʒ
q̃ eligit.Si enĩ ea nõ hret felix nõ eſſet

ut. j.c.ꝓximo ſed bon eligit ſpeculari

bonas actiones àici.quare ilł indiget

hꝰ rei põit p: cõcluſionezʒ.⁊ pʒ 2? mi.
d.ꝙ lpſe eligit ſpeculari actiões ſtudi
oſas ſimpłr inq;tũ ſũt ſtudioſe ſicut ⁊
ꝓpꝛias tales. autem ſunt actiões bõi
viri exiſtentis ãici. Mota & ꝙ ſtudioſuſ
vult ſpeculari tales actiões ꝓpteꝛ duo
.ſſ. ppter bonitatẽ eaꝝ ⁊ ꝓpter affectio
nẽ ãicoꝝ.ꝛcibi exiſtimãt. Arguit ad

idẽ ſic. bonꝰilł indiget ſine quibuſ non

ẽ facile: ſed difficileæ opationes optias

licẽ delectabilit᷑ ⁊ ſine difficultate viuẽ

vlro aũt ſolitario eẽt vita difficilis: qꝛ

nõ eſt facile hõi ſm ſe ipſũ ſolũ exñti
tinue opari.Sʒ cum altiſ ⁊ ad alteꝛos

cũ àicis ⁊ ad ãticos erit ei facile.opatio
ſt magis cõtinua ẽ magis delectabilis
ſecũdũ ſe ipſ.h̊ ãt ⁊ ̊ mõ oʒ eſſe cir/
ca felicẽ. cuius opatio debet cõtinuari
in vita perfecta ut.õ.lieiic?9 3. ibi.
Studioſus eni. Arguit ſic. Selix ſtu/⸗

dioſus gaudet ⁊ delectatur in quibꝰcũ

qʒ opatiõibus factis ſᷣm vᷣtutẽ:⁊ cõtri/
ſtat᷑ ĩ factis ſᷣm malitiaʒ: qꝛ vłr oĩs hõ
qualitercũq; diſpoſitus ⁊ habituatꝰ de

lectat᷑ in opationibus factis fʒʒ talẽ hbĩ

tũ qualis eſt hitꝰ eius:quẽaðm muſic
delectat᷑ in bonis melodijs ſuo hitui ꝰ

ſonis. triſtat aũt in pᷣuis ſuo hitui diſ/

ſonis.ſed ãicꝰ viri felicis faceret opati/⸗
ones ſᷣm stutẽ ⁊ cõſonas hitui viri fe/⸗
licis.quare vir felix ĩidiget eis tãq; ſibi

delectabilibus. h“ rei põit ſolaʒ ma.⁊

pʒ Ad cuius euidẽtiã noueris ꝙ ma/

giſter robinus piſiẽſis muſicus habuit
ſeb incendiũ in domo ſua. clamãtibãt
viris ⁊ mulieribus ⁊ puulis ad ignem

in domo magri robini vocibus diſcoꝛ⸗/

dantibꝰ. magiſter robinꝰ clamoꝛẽ audi
& magis triſtatꝰ ẽ de diſſonãtia ⁊ de/

ſtructione cantus.quam de cõbuſtione
domus: ⁊ iõ ignis extictione neglecta

acceſſit ad cõcoꝛdanð clamãates vt eẽt
in clamore cõſonãtia muſica ꝓpoꝛtiõa
tis diapẽte ⁊ e 8 ſm triplũ in ſignũ

ꝙ oĩs hõ gaudet opationibꝰ ſuo hĩtui
cõfoꝛmibꝰ.? ibil Fiet aũt vtiq; Ar⸗/

guit ſic. felix ilł indiget quibꝰ fit vᷣtutũ

coexercitano coaugmẽtũ ⁊ coĩitẽſio:ſʒ
dicis fit quare ãicis indiget.huiuſ rõis
põit mi.d.ꝙ quẽaðm ait theo.i.ſpecu/
latoꝛ dimnuſ ex cõuiuẽ bõruʒ hõinũ ad

inuicẽ ãicoꝝ fiet ipſis bonis queędã vir
tutũ alkeſis.i.coexercitatio vł ſingina

riũ.i.coexercitiũ ꝑ ꝙ fiet augmentum
¶ Lectio x-j·

Sfmi

ſũ amicũ hẽre.2? ꝙ nãlr ẽ ei eligibile

Atur aliꝰaũt itẽdentibus e
Iterminatis.x. pꝛimis qõibus
uũdecimã.ſ.vtꝝ felix idigeat
qicis idigẽtia nãli. hãc aũt determiat
in tribus cõcluſiõibus pꝛia ꝙ; hõi ſtu/
dioſo ⁊ felici ẽ nãliter eligibile ſtudio/

„ 2*

IIBRO

eũ tali ãico cõuiuẽ ibi.. Eſſe eligibłe
5* ꝙ oʒ eũ ad h̊ ꝙ ſit felix ãicos habeĩ
⁊ cũ eis cõuiuẽ ibi..ꝙ ãt ẽ ipſi. in.fi.
c.p: ꝓponit ↄcluſionẽ pꝛĩazʒ.d.ꝙ pꝰ
q; intẽdendo ⁊ inueſtigando moꝛalit᷑
inuenimus ꝙ felix ãicis indiget.nunc
etiã intẽdentibꝰ nobᷣ nãlius videtur ꝙ
hõi ſtudioſo ⁊ felici ẽ nãliter eligibilis
deſiderabił ⁊ appetibił ãicꝰ ſtudioſus

2? ibi. Mã eni. pbat cõcluſionẽ ꝓpo

ſitã.pꝛtñ ꝓbat vnũ pᷣambulũ in quo fũ/⸗
datur ꝓbatio cõcluſiõis ꝓpoſite.2: p/
bat eã ibi.. Eligibile ãt pe g pbat ge
neralit᷑ iſtud pᷣãbulũ ꝙ viuere ſit bonũ

æ delectabile ꝑ nãm hõi ſtudioſo.2. ũt

Peclaꝛat ſpecialit᷑ quõ ẽ ei delectabi/
le ibi.. Nidẽs ãt pꝛio iꝗ ſic arguit.q
ẽ ꝑ nãm bonũ ⁊ delectabile. bᷣ eſt hõi
ſtudioſo bonũ ⁊ delectabile ut dictũ eſt
.S.q li.i.c.xj?⁊ li.ʒ.c.7.⁊ e.li.c. ꝓximo
Sʒ vulẽ eſt ꝑx nãm bonũ ⁊ delectabi⸗/
le.quare hõi ſtudioſo. hꝰ rei põit pꝛio
ma. ⁊ pʒ 2. ꝓbat mi.ibi.. Aiuẽ at der
minũt p: ãt pᷣmittit quid ẽ viuẽ gene/
ralit ſũptũ.et ꝗd ẽ viuẽ pꝛicipalr ſũp/⸗
tuʒ. ⁊ 2? ꝓbat ꝓpoſitũ ibi Viuẽ autẽ
eoꝝ Dicit g pꝰ ꝙ antiqui phi deimi/
nãt ⁊ diffiniũt viuẽ ꝙ ineſt gen ralr 2

ctis aĩialibus pꝑ potẽtiâ pximã ſeſus ⁊

ſẽtiẽdi.dicẽtes ꝙ viuere ałe eſt ꝓxime
poſſe ſentire.viuẽ aũt in hõibus diffini
unt p potẽti ſeſus ĩqᷓ;tũ.ſ.hõ ẽe aĩal vł
p potẽtiã ĩte llectꝰ iq;tũ eſt hõ dñtes q;
hũanũ viuere ẽ ꝓxime ⁊ imediate poſ
ſe intelligẽ.viuẽ ãt pꝛincipalłr nõ cõſi/⸗
ſtit in potẽtia:qꝛ potẽtia reducitur ad
actũ.ſicut pfectũ ad pfecti.⁊ ſicut illð
ꝙ ẽ ad finẽ:reducit ad ſuũ finẽ. In bo
nis enĩ melioꝛ eſt actꝰ qᷓ; potẽtia vt ha
betur.ix metha. In opatiõe nãq; cõſi /
ſtit pꝛicipale bonũ hõis ut.ã.li.i.c.q.
⁊.c.x. quare pꝛĩcipaliter viuẽ ĩ hõibꝰ
eſt ſentire ⁊ intelligẽ in actu. Deiñ ibi
Diuẽ at eoꝝ. pbat ꝙ viuẽ ſit nãliter
bonũ ⁊ delectabile.duplici rõe 2 ibi.

LSi ãat ipſũ p: igit᷑ arguit ſic.õe deimi

natũ eſt de nã boni.ut dicũt pyctago⸗
rici.⁊ ut oñſũ eſt.õ.li.2.c.⸗: malũ eni
couenit mul mõis.bhonũ t vno mõ.⁊

petibile. Sʒ vi

tuʒ. muliũ eni mõis cõtingit moꝛi. ⁊ ex

pluribꝰ cais.viuẽ.n.ñ cõuenit niſi vno

mõ:cũ quo ca vue ẽ integra.quaĩ viuẽ
eſt de nã bõi.⁊ ꝑ ↄñs nãlii delectabi/
le.hꝰ rei põit p: cõcluſioneʒ. ꝛ.mi.ibi.

LSeterminatũ eni. ;. maio.ibi. De

terminatũ ãt reſumit ma.pꝛincipa
us rõis.d.ꝙ illud ꝙ ẽ ꝑ nãʒ bonũ: ẽ ẽt
epyekei bonũ vlſumilit delectabile.xeĩ
fert cõcluſionẽ pꝛincipał rõis.d.ꝙ ꝑp
bᷣ videt᷑ ꝙ viuẽ ſu õibſtudioſis ⁊ epye
kibus nalii bonũ ⁊ delectabile: 6. ibi

LMõ oʒ aũt.] expõit dictã cõcluſioneʒ

dubiũ remouẽdo.d.ꝙ nõ oʒ accipeĩ in
dicta cõcluſione viuẽ ſᷣm vitã malaʒ ⁊
coꝛꝛuptã:nec vitã in triſtitijs ⁊ calãi
tatibus anguſtiatã. quare tał vita ẽ in
determinata: quẽam ⁊ ulla qꝗ iexiſtũt
ei q infinit᷑ mõis poſſũt vitã depraua/
re ⁊ moleſtar̃. Iſtud ãt erit mÄifeſtiuſ
in hitis:illud eſt ĩ ↄntibus dicẽdiſ ð tri
ſtina.j.li.x.ĩ tractatu.de delectatione
dʒ & intelligi rõ ⁊ cõcluſio de viuẽ nõ
occaſionato.ſed nãli ⁊ integro. Conĩ
ibi.. Si aũt ipſũ Arguit ad idẽ ſic ꝙ
oẽs appetũt: ẽ nãliter bonũ ⁊ appeti⸗
bile ⁊ delectabłe:qꝛ ſola nãlia ſüt eað
apud oẽs.ut pepyarininias ⁊ maxime
illò ꝙ appetũt õeſ viri epyekes ⁊ bea
n qui nihil appetũt niſi ꝙ ẽ nãliter ap
ie huiſmõi.quar ẽ na/
liter bonũ appetibłe ⁊ delectabłe. hꝰ
rei põit p:? cõcluſionẽ.2.mi.ibi. videt
aãt ⁊ pʒ.ttio cõfirmat ſcdᷣaʒ piẽ mi.d.
ꝙ iõ viri epyekes ⁊ beati maxie appe
tũt viuere:qꝛ eiſ inẽ vita eligibilioꝛ qᷓ;
alijs ⁊ eoꝛum uita ẽ beatiſſima. Cont᷑
ibi Vidẽs ãt oñdit ſpeciali᷑: quomõ
muere ẽ delectabile uiuẽtibꝰpꝛicipalꝛ
⁊ ĩ actu.hoc ẽt oſtẽdit ĩ.ꝗ.punctis.p-

eiz tradit pceptionexter oꝛis opõnis

2. pceptionẽ pceptiõis. ʒ: pceptioneʒ
ipius eſſe ut ẽ actus ⁊ pfectio.ꝗoſten
dit quomõ ſeꝗt᷑ inde delectatio· Dicit
)Opꝛio ꝙ uidẽs coꝛporali uiſiõe ſ Etit ſe
uidere.i.pcipit ꝙ ipᷣemet uidet ſimił
audiens ſetit quoniam audit percipi⸗
ens ſe audire. Similiter uadens ſen⸗

nn
vacn
telt
ſuus.
ſener
ellge
vdie
gnin
1 per⸗
dicte
guu
glarep
1finer
ſeet
Wect

genp
iomi
pere
nzert
honüf
Pceptn
vonp⸗
ſuten
niaue

hini

agye
Weſed
gune
Neche
oren
Eftera
uapee
ſinded
nem
ecis
tedicil
ni1
gular
Ueeit
ſeueri
1tn
ſus vi
lation
lces
c⸗

MW
In
gini
ebai
And
d
nnan
Bwii
Amidk
lsne
itisig
cikal
iiiing
fgn
mmin
meikuin
ntiri
ſümimen
dümün
n NNten

Schiontii
Neüenn

Gnnt di
bonit

Clanänni

nmius 1
miepyrtaslt

ii.
niigſinn
beu muif
iuchgbin
=
1 ole
is
uint
mtici
s ,

tit quoniã vadit.i.pcipit ſe vadẽ ⁊ ſikr
⁊ vłr ĩ alijs opationibꝰ. qm in oibus ẽ
aliquid ſentiens qm operat᷑.i.pcipiẽs
ſe aciualr operari. 2 dicit ꝙ nos qui

intellectũ habe mus ſentimui qm̃ ſenti

mus.i.percipimus nos percipere ſeu
ſentire ⁊ ſimili mõ intelligim nos in
telligere percipiẽtes qm intelligimus
3 dicit ꝙ h percipere.ſ.qm̃ ſentimuſ ⁊?

qm intelligim eſt percipere qin ſummua

⁊ percipere nos eſſe ꝙ pʒ ex pᷣhabitis

dictũ eſt eni ⁊ ꝓbatum:qm̃ eẽ ⁊ viuere

pꝛincipałr erat ſentire ⁊c intelligere.
quare percipiẽtes bᷣ nos percipimꝰ eẽ
T viuere.4. dicit ꝙ pᷣdictũ ſentire itel
ligere ſeu percipẽ ẽ bõi ſecũdũ ſe ipᷣm
delectabile ꝙ pꝛobat: quoniã ſenti ⁊
percipẽ illud bonũ ꝙ exiſtit i ipſo hõie
? homini nãliter delectabile. ſed ſẽtire
⁊ percipereſe viuẽ ẽ ſentire illud bo/
nuʒz exiſtẽ in ſe ipſo. qꝛ ipſa vita ẽ ꝙdã

bonũ ſm nãm. quare talis ſenſuſ c ta

pceptio eſt naliter delectabilis. bꝰ rei
põit p: concluſionẽ ibi.. Sentire. ]2
ptutẽ mino.ibi Mã. 3. maio. ibi bo
nũ autẽ ⁊ ſic pʒ quõ pꝛincipalit᷑ viuẽ
ſit hõi naliter delectabile. Si aũt obij/

clat᷑ ꝙ percipere ſe dolẽ nõ ẽ delecta⸗

bpile.ſed pcipere ſe dolẽ ẽ percipere ſe
viuere. cum dolor ſit ſenſus cõtrarij ʒ
medicos.quaĩ pcipere ſe viuẽ non ſep
eſt delectabile. Sicendũ ꝙ quedã ſunt
vlr vera ſũpta ꝑ ſe que tñ ſunt falſa ſü /
pta ꝑ accñs.bi ꝗna. h ẽ ylkr va per ſe
ſũmẽdo immos. quicũqʒ te dicit eẽ hõi
nem. vicit veꝝ. ſi tñ addatur aliquid ꝑ
accñs poteſt eẽ falſũ.puta dicendo qui
te dicit eſſe bominẽ cecũ dicit te eẽ hõi/⸗
nẽ. ⁊ tñ ñ dicit verũ. Sinulit᷑ ĩ ppoſito

quia vłr ſẽtire vitã ineẽ hõi ẽ delecta/

bile ei nõ addẽdo aliquid p accñs.Sʒ

ſẽtire vitã ledi ł coꝛꝛũpi:vł ſentire vitã

⁊ tñ nõ ẽ delectabile pꝛo eo ꝙ quis ſẽ
ſus vie ſit m ſe delectabiliſ. tñ delec/
tationẽ ꝓhibet ſenſus leſionis ꝗ pꝑ ac-

cidẽs cõiũgit᷑ cũ ſẽſu vite.Con lbi eli /

gibile aut. &Æ pambulo veclarato p/
bat cõcluſionẽ pꝛimã.ſ.q bomini ſtudi

X

oſo ſit eligibke bonũ amicũ habere.
arguit ſic. Sicut ſe hʒ ſtudioſus hõ ad
ſe ipſü:ſic ſe hʒ ad amicũ ut. j. e. llec. fl⸗
ꝓ eo ꝙ amicus eſt alter ipſe qui amat
ut. 5. e. 4 Sed ſtudioſus ſic ſe bʒ ad
ſe ipſũ.ꝙ eẽ ſuũ ⁊ viuẽ ⁊ ſe ipſũ ĩ actu
habere ẽ ei eligibile.quare hb idez ẽ ei
eligibile : reſpectu amici vł ꝓximi buiꝰ
rei põit pꝛ mi.ꝓbatũ ex pꝛecedẽtibus
⁊ patet. 2? ma.ibi.Et at ad ſe. J?2
cluſionẽ cũ reſaptõe mi.ibi. Quẽaðʒ
ig. Eſt aũt ſciẽdũ ꝙ iõ pbus dicit ſtu⸗
dioſũ eligere ⁊ velle ãico ſuo eſſe ⁊ vi
uere ſicut ſibi ipſi. vł ꝓximo quia cõue
nit ꝙ ãicus optat vitã amico aliquãdo
plus qᷓ;ᷓ ſibi ipſi.aliqũ minꝰ:aliqñ autẽ
tm̃.puta ãicus amãs icuʒ ut pat᷑ filiũ
optat amico pluſqᷓ ſibi ipſi. AFokii enĩ

patres ſic amat. pluſ eni vellẽt ipi mo

ri q; ſi eoꝝ filij moꝛerent᷑:ꝓ eo ꝙ eoꝛuũ
eſſe ſaluatur in filijs ⁊ nõ e : yt 27 de
anima. u.6. l. 8.c. i2. anncus ut amaͤſ
ut filius patrẽ optat ãico minus ſibt
ipſi. min eni filii amät q; amẽf. vt. 8.
JEc. li.c. S. T. li. S. c. i2. amicus ũt nõ di/
ſcernẽſint ſe ⁊ amicũ.ꝗ ẽt ꝓ amico ſal

uando patus moꝛi ut.S. e.li. c..tlis

inquã optat ãico indifferẽt ſicut ſibi
ipſi.quat᷑ phᷣs dicit. k ꝓxime. ꝓpter. mk
tos qui minꝰ amãt flios qᷓ; ſe ipſios in
oꝛdine ad vitã. Coni ibi. Eſſe at itel/
ligibile · Pꝛobat ſcõaz cõcluſionẽ. ſ .
bõi ſtudioſo ſit eligibłe cõuiue cũ ai
co. pꝛãt facit h.· reſi umit cõcluſionem
pꝛimã cũ ſuo medio ibi Si vtiq; btõ
In ſua vo ꝓbatiõe iplicantur duo ſi iler
quoꝝ pꝛimus tał eſt. ſicut hõ ſtudioſuſ
ſe bʒ ad ſe ipſũ.ſic ſe hʒ ad amicũ. ſed
ſic ſe hʒ ad ſe ipſũ ꝙ ei eligibile eſſe
æ viuẽ ppi ſentir ⁊ pcipẽ ſe ipſũ eẽ bo
nu: qꝛ iſte tał ſẽſus ẽ ei vald delectabi
liſ.quaĩ ſimiełr eligit ⁊ optat aicu ee 7*
viuẽ vt ipʒ ſẽtiat ⁊ pcipiat bñ eẽ.⁊ p⸗
ↄñs maxie optat ipſũ pcipere ⁊ ſenti
re. huius ratiõis ponit pꝛimo minoꝛ?
patet 2? concluſi lonem ibi. Röſẽtire
ergo! Scös ſilkus acciꝑ it Cõcluſione,
p maioꝛi ſua: h mõ mmis ſtucdiol⸗

IIBRO

eligit ⁊ appetit conſentire æ ſimul ſen
tire amicum bene eſſe æ valere. Sed
buiuſmodi ſentire fit in conuiuer ⁊ co
municare ſermomb a mente. Sic eni
videtur dici pꝛopꝛie cõuiuere bumanũ
nõ ſolum in eodẽ loco babitare ⁊ pa⸗
ſci.quẽaðm dicit cõuictus pecoꝝ.quat
ſtudioſus eliget taliter conuiuere cum
amico.huius ratiõis ſupponit maioꝛẽ
ex pꝛima ratiõe. ponit autẽ ⁊æ declarat
minoꝛẽ in littera ⁊ patet. cõtra partẽ

iſtã obijcitur dupłr pꝛio ꝙ eẽ hõis non

ſit eligibilis ei pꝛopter ſentire:quia eẽ
bominis eſt bomo. ſentire vero hõis ñ
eſt ipſe homo.ſed accñs eius.nulluſ at
eligit magis accñs ſuũ qᷓ; ſe ipſu.quar
⁊c. Scðo ꝙ ſtudioſus nõ eligat amicũ

paꝛopter ſentire ipſũ. qꝛ tũc nõ diligẽt

eum illius:ſed ſui ipſius gratia cũ ſen/
tire ſit in ſentiẽte nõ in ſenſato ut. 2 de
amicitia. ̊ autem eſſet cõtra illud ꝙ di
ctum eſt. .eo.li.c. ?⁊ ccõ?x liẽSc. 4*⁷
c? &quare c. Dicẽdũ aũt ad pꝛi⸗
muz ꝙ homo diligit ſe ipſum viuentez
in potentia pꝛopter ſe ipſum viuentẽ ĩ
actu:eſſe autẽ honunis ſümitur in pꝛo
poſito pꝛo bomine viuente in potentia
⁊ nõ operãte in actu. Sẽtir autẽſi uümi
tur nõ pꝛo illo ſolo accidente. ſed pꝛo
toto hõie viuente ⁊ operante in actu.

victum ẽ enim ꝙ bᷣ eſt pꝛincipałr viuz

ad ꝙ reducit᷑ potẽtia viuẽdi.Ad ſecũð
ſt dicẽdũ ꝙ ſtudioſus diligit amicũ ſui
ipſius ⁊ illius ſimul gratia. veꝝ ẽ aũt
beniuolẽtia impẽditur amico ipſius
gratia. ut oſtẽſũ ẽ. S. c. de beniuolẽtia.
conuictus tamẽ impẽditur in vtriuſq;
gratia.hᷣ ãt eſt maxie pꝛopꝛiũ amicis:
ut. j. e. li. c. fi. ⁊. ö. li. S. c. quare quo
ad cõuictũ eligitur amicus ꝓpt conſẽti
re. ut.ſ.ambo adinuicẽ æ mutuo ſe cõ
ſentiant. i.ſe ſimul ſentiant Beide ibi.
Si vtiq; Reſümit pꝛimã cõcluſionẽ
cum ſuo medio.d.ꝙ ſi ut ꝓbatum ẽ ho

mini bono ẽ eligibile eſſe ⁊ viuere tan

c illud ꝙ eſt naliter bonum ⁊ delecta
bile ſecũdũ ſe ipſũ ⁊ cũ h̊ eẽ ⁊ viuer ãi
ci eſt oximũ ſuo eẽ qꝛ eſt alter ipſe.

ſequitur ꝙ amicus erit bomini btõ eli⸗

gibile. Conĩ ibi. qꝙ aũt ẽ ipſi i.] Pꝛo⸗
bat tertiã cõcluſionẽ ꝙ oʒ beati habẽ?
amicum:æ cõuiuere cum amico. d. ꝙ il
lud ꝙ eſt viro beato eligibile. boc oz ei

exiſtere: aliter nõ eſſet beatus nec fe/
lix:ſed indigens ⁊ inſufficiens. Sʒz vi⸗
ro beato eſt eligibile bẽre ãicum ⁊ cõ⸗
uiuere cum amico. ut. S. pꝛobatum eſt.

quare opoꝛtet hᷣ illi exiſter. ⁊ ſic omni
felicitati.i.feliciter operanti opus ẽ /
tuoſis amicis nõ ſolum moꝛalkr. veꝝ ẽt

nãliter ut deductũ eſt. huius autẽ rõis

ponit maioꝛẽ.2 minoꝛẽ ibi. opus ꝗ

Lectio i2

h̊ determinat duodecimã

ꝓponẽs eã pꝛimo ⁊ dicẽs Y iteruz qri
tur vtrum ſit faciendũ vł nõ facisdum
attendendo ad bonum moꝛis ⁊ vnli/

tatis ꝙ vnus homo habeat plures qi⸗-

cos in magna multitudine.2 ibi.Ak

quẽaðm qõnẽ ſoluit ponẽs.6.ᷣcõcluſi
ones. pꝛimã generalẽ ð õ amicitia. ſe
cũdã ſpãlẽ de ãicitia ꝓpt vtile ibil hijſ
gdez ig. ſtiam de amicitia ppi delec⸗
tabile ibi. Sed ⁊ qui Quartã de ãi/
citia ꝓpi pᷣtutẽ ibi.¶ Studioſos.] quitã
de ãicitia politica ꝗᷓ dicitur poliphilia
ibi. poliphili. ſextã iteꝝ de ãicitia pp
uirtutẽ ibi ꝑpꝑ otutẽ diẽ g p? ꝙ qnaðʒ
circa pegrinationẽ.i.circa exneationẽ
videt᷑ eẽ pꝛudẽter dictũ.ꝙ ego nõ vo⸗
cer a vicinis ⁊ ꝓpximis meis multiu Pe/
grinus ab eis. nec ẽt vocer nullo mo p
egrinus.i. extraneus ab eis. ̊ lð dictũ
ẽt cõgruit circa ãicitiq.ut.ſ.nõ ſiʒ nullo
mõ ãic nec ẽt młtũ ãicus õibꝰ ſʒ ſ̃ upa
bũdãtiã qͥ v᷑ioſa ẽ ſicut ⁊ defect. Eſt
t ſciẽdũ ꝙ aicari alicii ⁊ pegrinãi ab
aliquo ſunt modi cõtrarij ſe habendi
ad aliquẽ.ãicari eni illi ĩcludit dome/
ſtice ac failiãit aſſociat ei æ apppĩqua
re ac intimaj ſe illi. pegrinari vero ab
illo includit extraneari recedere ⁊ el
lungare ſe ab eo.p eodeʒ.n.ſũmit pe
grinari ⁊ extraneari ut ibi in põ ex⸗

ſneech
Trum igitur plures dicos.]
BSeterminatis. xj. qöõnibus.

0 ſa

s
lin
adee
gunfy
noſehi
daler
elele
ſienmn
fülmst
ii ih
Pgennan
ſisemes
glaum

igdchen
ans
elnes
eceſe
ſnpe
Nlmmen
dieſie
lpit⸗
ſatniia
wmich
loinmn.
ſſopas.
enbenent
lgliae ne
Ioneü
Mion
trdn
Uittern
u cebe
brperſt
tpucit
ſcenipu
Uinap
Uenienshe
Grnoerpe
Wepgeat
eaitſoi
lamernin
ſatagi
lſicute
Unoon⸗
Hnienis
nte

rätmin
pinkß
Muna pp
Aumiti
Nciun woini
en Nin
iſig
. deen
icigepin⸗
mis Mönlig
arMoni
18105l
nin iſzi
jirsi iſ
t ig
uigni

irrin

iilichiine
iat n
umn
n un
lgii,
u bi au

neus factus ſine fratribus meis ⁊ pe/
grinus filijs matris mee: qꝛ ſicut ſt ha

bẽdi fratres mei ⁊ filij matris mee.ſic
et idẽ ẽ exneũ eis ł pegrinũ eis fiẽi.
quaĩ phᷣs ʒ q;dã ꝓpoꝛtionẽ arguit ex
mõ ſe bdi ad vnũ ↄriũ modũ ſe bñdi
ad alten ut viſu ẽ qꝛ ñ faceret pꝛudẽt ꝗ
vellet ſe babere ad omnesociueſ ſuoſ
ſiẽ pegrinꝰ exne ł ad oeſ ſicut aicus
faͤiliaris ⁊ do meſticus Cont᷑ ibi. Hijs
quidẽ liᷓ põit faʒ cõcluſionẽ.d.qꝙ illõ
generalr dictũ ẽ videt᷑ młtũ cõgrueĩ
illis amicis ꝗ ad vtilitatẽ intẽdunt ſi ic.
ꝙ ſicut nõ expedit nullũ talẽ ãicũ hẽre

ſic nec expedit młtos hĩe ꝓpt᷑ ouo vnũ
qꝛ laboꝛidſũ ⁊ difficile ẽ reminiſtraĩ
multis ꝓ eo ꝙ plures ãici tales ſuffici /
entes ſufficieniã hñtes eoꝝ que ſunt
neceſſaria ad vitã ppꝛiam ſuſtentãd
ſunt pſcrutatoꝛes manuũ ⁊ expectato
ꝛeſ muneꝝ ſicut oculi ancile in manib?

dñe ſue ſic eoꝝ oculi ad ãicũ ſuũ donec

largiat᷑ eis aliqd bõi.Aluð ẽ ꝙ nõ ſul
ficit vita hõi bono volẽti tractare ⁊ ne
gotiari cũ multis qꝛ tales negociato⸗
res inquiſitoꝛes lucri.ſunt ĩpediti aico

ru ſuoꝝ ad bñuiuẽ qꝛ nonſmmunt homi

nem beneuiuere quia nec delectabilt

a quiete. nec etiã vtilit᷑ ⁊ hũde:nec bñ

moꝛalit ⁊ honeſte. quare hõi bono ni⸗

pil ẽ opus bere iplos tales in magna

multitudine. Coni ibi. Sʒ ⁊ qui. po
nit tertiã ↄcluſionẽ.d.qꝙ ẽt illis ꝗ amãt
ad delectatonẽ ſuffitiũt pauci ãici ꝙ p
bat per ſimile qꝛ quẽadm in cibo ſuffi/
cit paucũ ſal ad pᷣſtandũ ei lectamtũ
ſic etiã pauci ãici eutrapeli ſufficiũt ho
mini ad pꝛeſtandũ ei delectamẽtũ cõ⸗

ueniens bũane vite. Eſt tñj ſciẽdũ ꝙ ſi /

cut nõ expedit multũ ſal in cibo ſic eti
nõ expedit nihil de ſale ĩ cibo: qꝛ totꝰ
eẽt inſipidus ſimili mõ ſine ſale delec/
tamenti ſociał ẽ inutilis ad ſocietatem
ſicut agrias.ut.. li. : cꝰ ð eutrapelia
æ ſicut acaris ſi negat᷑.qui inludo ł col
loquio nulli ⁊ cui nullus eſt gratul. hõ
et nimis volẽs in talibusdelectaĩ ⁊? ð
lectari ẽ ſocius hono ꝛoſus. ſicut bome

———

ꝗꝛ taʒ pauci ñ poſſũt diuidi ꝑ agrico

lochus ut. e'allegato. Eoni ibi Studi
oſos Põit quarta cõcluſionẽ. pꝛio at
pponit ⁊ pbat eã per ſimile.2. expoit

eã ibi. . Et foꝛie qin Sicit ꝗ̊ pꝛimo re

ſumẽs queſtionẽ ꝙ in ſpeciali queritur
vtrum opoꝛtet babere plures in nume

ro ãicos ſtudioſos ꝓpt vtututẽ dilñtes
X dilectos ad ꝙ dicit ꝙ ẽ vtiq; mẽſura

quedam amicabilis multitudinis quẽ
admodũ citas requirit aliq; menſurã
cilis multitudinis. qꝛ nec ex.x. tin hõi/
bus fit ciuitas ẽt poſito ꝙꝙ quilibet hõ
rñdeat ꝓ vna domo ſicut bᷣ intelligitur
nec ẽt fit ciuitas ex nimia multitudine
puta. ex.x.miliadibus i. ex decies.x.
milibus domoꝝ. qtũ at 'm numeꝝ nõ
ẽ determinatũ aliquid vnũ ſic ꝙ minu:
nõ ſufficeret ⁊ õe plus ſupflueret. Sʒ
= foꝛte ʒ nãʒ ⁊ ↄdõnẽ cĩtat᷑ ðt᷑miĩatuzʒ
mediuʒ aliꝙ quorũdã extremoꝝ vmuſ

in plus ⁊ alterius in minus. Sic ꝙ int

—

media oia erũt cõueniẽtia ꝓ q;titate ci

uitatiſ. Simikr in ꝓpoſito videtin ꝙ ãi
coꝝ hñdoꝝ ꝑ vnũ aicũ ſit aliqua młti/
tudo deternnnata m quã poſſumuſ æ
debemus ãicos facere. Eſt at ſciendũ
ꝙ milias miliadis ſignificat.x. milia
vnde.x.miliades faciũt.c.milia ꝗ nu⸗

mer ẽ nimis magnus de cõi lese ꝓ q;

titate ciuitatis ꝓpter tria. pꝛio ꝓpt di
ficultateʒ regẽdi tantã multitudinẽ ?
ipoſſibilitatẽ. niſi pꝛinceps ſit potentiſ
ſimus in regione ⁊ pꝛudẽtiſſimus i re
gimine ꝙ raro accidit.2. ppier difficul

tatẽ paſcẽdi ⁊ nutriẽdi tãtã multitudi⸗

nem in vno loco. 3? ꝓpt disſitatẽ moꝝ
qꝛ tot hõieſ uis eẽ poſſũt vntꝰ moꝛis re
quiſiti ad vrbanitatẽ. Itẽ er pauciſ pu
ta ex.x.nõ põt ciuitas cõſtitui ꝓpẽ duo
pꝛ pꝑp in ſufficientã hãbẽdi neceſſaria.

laſ ⁊ vinitoꝛeſ:p textoꝛes ⁊ patoes:p
fabꝛoſ ferrarioſ ⁊ lignarioſ p carniſiceſ
2 piſcatoꝛes:p ſartoꝛes ⁊ ſutores:per
mercatoꝛes ⁊ milites. per paſtoꝛes ⁊
pannificos. cũ tũ pᷣ oia ſint neceſſaria
aa ſufficiẽti citaſ.2: pp ipotentiã reſi
ſtẽdi ĩ curſibhoſtiũ ⁊ ꝗvcãq; maloꝝ

II3RO

Eſt ꝗᷓ conueniẽs qtititas ciuitatis pẽ
ſata cõdiiione regionis ⁊ puintie.æ li
bertatis ⁊ ſterilitatis terre æ ceteris
omnibus illa que ſufficienter poſſet re
gi ⁊ nutriri ⁊ vnius moꝛis effici qᷓ poſ
ſit ẽt ſibi ipſi in diuerſis officijſ ⁊ mini
ſterijs ſufficere ⁊ ſe ab hoſtibus deffẽ

dere. Conĩ ibi. Et foꝛte] pꝛedictã cõ

cluſionẽ exponit oñdens circa pꝛedic/
tam amicabilẽ multitudinẽ. pꝛimo qð
eſſet melius ⁊ amicabilius ſi eſſet poſ/
ſibile.2 quid eſt ibi. vel impoſſibile vł
difficile ibi. Qm̃ autẽ nõ poſſibile. ʒ?
quid eſt illi rationale ibi. Soꝛte. Di/
cit ergo pꝛimo ꝙ foꝛte muliitudo aĩca
bilis debet eſſe determinata q;tum ad
plures cum quibus aliquis ãicus vnuſ
exñs poterit cõuiuere. quia b̊ videtur
eſſe amicabilius inter cetera amicabi-
lia.⁊ ideo qma ſocialis conuictꝰ ẽ pꝛi/
cipaliſſimũ ĩ omni bona amicitia ut. j.
eo.li.c.fi.⁊.õ̊.li.S⁊c.ꝓ. ideo amicabi
lis nulutudo videtur eẽ determinãda
Fm multitudinẽ ⁊ cõuiciin poſſibilẽ
conuenienteʒ. Scdᷣo ibi. qm autẽ non
poſſibile Oſtendit ꝙ mult pᷣm nume
rũ qicabiliter viuer̃ nõ eſt poſſibile. d.
nõ poſſibile eẽ cũ multis amicabiliter
cõuiuere ex tribus difficultatibus occu
rentibus.pꝛiĩa quidẽ ꝙ vnus homo nõ
poteſt ſimul pſonã pꝛopꝛiã ⁊ ſe ipſum
młnis diſtribuere.i.pꝛeſẽtẽ expibẽ ma
xime ſi illi nõ ſint ſimul in eodẽ loco.bᷣ
tamẽ ſepe opoꝛtet facer̃ qui vult ami-
citias conſeruare: qꝛ nõ a populo mul
tas amicitiaſ diſſoluit ut. S. li. 8. c. . 2
quia ſi debeant omnes ãici iſtius cũ eo
⁊ adinuicem cõmoꝛari opoꝛtet illos ĩ/
ter ſe amicos eſſe. aliter iſte nõ eſſet ãi
cus amboꝝ:vel foꝛte nullius p üllaz re
gulam. nemo põt duobus dñis ſeruire
MHat. ye maxime ſi diſcoꝛdẽt.h autez
eſt operoſuʒ laboꝛioſũ ⁊ difficile q illi
omnes ſint bene amici inter ſe. 3 qꝛ
difficile vel ĩpoſſibile eſt ſimul vn i con
gaudere. ⁊ alteri cõdoler: hͥ ramen 0o3
facere ſicut conueniẽs ſimul.ſedẽ alqñ
cum vno gaudẽte ⁊ nuptias celebꝛũte

⁊ gaudere cuʒ eo ⁊ itẽ cum alio dolẽ/
te ſimul ſedere opoꝛtet ⁊ cõdolere cuz
eo ſuper luctu patris vel filij. Scoo lbi
Foꝛte igitur. Oſtendit quid ſuper p/
miſſis eſt rõabile.d. ꝙ ſecũdũ rationẽ
⁊ honeſtatẽ bene habet iſte modus ꝙ
ſ.nullus querat ãciſſime eſſe ⁊ ſe ha/
bere ad multos.ᷣ ſed ſolũ ad tot quot 2
uenit eſſe ſufficientes ad bene cõuiueĩ
ꝙ pꝛobat ex tribus. pꝛimo ex eo y nõ
videtur eſſe contingens vł poſſibile ut
vnus homo ſit multis valde amicus eꝰ
ſignuʒ eſt:quia pꝛopter h ꝙ nullus hõ
poteſt valde amare plures amaſias:
Eſt enĩ ſciẽdũ ꝙ ſicut eſt de intellectu
⁊ ſenſu de quo dicitur ꝙ pluribus intẽ
tus minoꝛ eſt ad ſingula ſenſus. Sic ẽ
de appetitu ⁊ affeciu ꝙ pluribus dedi
tus minoꝛ ad ſingula ſit affectus. ſcdᷣo
ex eo ſuperabũdãtia quedã eſſe videt᷑
anncitie ⁊ ad viciũ vergere quia h ꝙẽ
eſſe valde amicũ debet eſſe.vel ad vnũ
tantũ.vel ſaltem ad pauciſſimos. ttio
ex eo ꝙ ita videtur eſſe in rebus que ſe
quũtur nãlem inſtinctũ puta in amici/
tia pueroruʒ cõnutritoꝝ qui vᷣm illã ãt
citiam ethayricã nõ fiunt multi amici
vnius ſolius.amici eni ethayrici dicũt
ymniʒare ymnos de cantare ⁊ cãtile/
nas dicere in duobus idẽ binis ⁊ bini
quare ſimili modo amici pꝛopi virtutẽ
non opoꝛtet fieri multos vm. Sed illi

tantum qui ſufficiunt ad bene cõuiueĩ

Conj̃ ibi.. Noliphili. Põi quintaʒ
concluſionẽ pꝛincipalẽ pꝛimo tñ põit
eam ſecũdũ opinionẽ alioꝝ.d.ꝙ amici
poliphili ideſt pluriũ amatoꝛeſ qui po
tiuntur ⁊ vtunt᷑ omnibus cuʒ ciuibus
tanq; ſuis fꝗmiliaribuſ. nulli oĩuz vidẽ
tur amici q;uis ſecũdũ veritatem ſint
amici politice dicti. quos alij vocant
placidos qui placidi omnes in omni⸗/
bus volũt delectare.⁊ neminẽ in ali⸗
quo cõtriſtare ut.õ.li. . c.de aicitia.
ſcðo ponit cõcluſionẽ ſᷣm pꝛopꝛiã opi/
moneʒz. d. ꝙ conuenit ⁊ ẽ poſſibile vnũ
homineʒ multis eſſe amicũ politice.i.
ſᷣm politicam amicitiam ⁊ cũ h̊ nõ eſt

al
lepy
ſced
tiae
palt
pott
E
ſosan
osut
nenie
gicost
aulb⸗

(mi

ut
gert
Gten
mge⸗
fisl
Kiren
nuna
eo. i
Nheraur
igei
bigti,n
lngni
Glze
fniſa⸗
ſbi
Pnnia
ſonnns
cihon
Pbinhe⸗
ſlltizä
lus die
nigemg
lihun⸗
leborin
wrby⸗
lareense
vllani⸗
D
fnuns,-
Nenäls
finepo
Wenö .

Nuled
eckiſ

Umes miſe
d nrleen
Wlenis.
menimbun
altcchens
etieſe

eea .

edereſe Katii
ceundsn
maimane
non minii
ium muinend
miahaynaden
nanet cinn
iebens n
mipehim
Ghos. Sl
naibar in
bil pirin
e iwii
nii N
mücuntgi
ruinliin
iünmmi
ieiiiin
Womman
mniin
Cein,
einpmni

nin

VIIII

placidũ vitioſe ſʒ ageĩ ut ueĩ epyekea
łepyekẽ.i.ut bonũ ⁊ ſtudioſũ.Eſt.n.

ſciedũ ꝙ hꝰmõi aĩcitia politica dr aĩici

tia equoce cũ illa de qua nũc eſt prici /
pał: fᷣmo.Cõſequẽt᷑ ibi. pp uirtutẽ.
põit ſextã cõcłſionẽ reſũmẽs aliqd de
ꝗ4A¶dðo ꝙ amicitia ꝑp uirtutẽ ⁊ pp ip
ſos amatos.nõ ẽ nec eẽ põt ad mul/
tos ut uiſũ ẽ.adr ãt h̊ alia cõcłſio.ꝙ ĩ
uenire aliquos paucos tales uirtuoſoſ
aĩcos ẽ ualde amabłe.ꝙ patere poteſt

cuilibz ꝓ eo ꝙ ualde rari ſunt ⁊ ualde

raro iuemiri poſſunt. C. iz—
Crũ ãt in bõis foꝛtunijſ. Se
termĩaſ.i2.pꝛĩs qſtionibus.
Vic detiat. iʒ.quam p: ꝓponit
2· ſoluit ibi..nẽm. ꝓp. g ꝓponit ꝙ qõ
querit ⁊ ꝓbat ꝙ qõ ſuppõit.d.ꝙ poſt
pdicta qritur utꝝ hõi ſui opus amicis

magis in ifortunijs q; in bonis ſortu-

nijs.vł ecõuerſo qꝛ ſicut qõ ſupponit.
aici reqrunt᷑ ĩ ãbobꝰ ſtaubꝰ.ſ.ĩ ſtatu ĩ
foꝛtunato ⁊ ĩ ſtatu bñ foꝛtunato. homi
nes.n.iſoꝛtunati lõ idigẽt aĩcis.qꝛ in/⸗
digẽt auxilio.foꝛtunati vo iõ idigẽt aĩ/
cis.qꝛ idigẽt cõuiuẽtibꝰ ⁊ talibꝰ ꝗbus
bñfaciãt.volunt eiʒ bona opari ⁊æ do⸗/

na largiri. hᷣ ãt cõueniẽtiſſime fit ad ãi

cos. ut. S. e. li. c.x. Con ibi..Mẽm. qꝗᷓ
ſtionẽ ſoluit ſub tribuſ cõcluſionibꝰ.Fᷣa

ibi.. AHeli ãt. ſtertia ibi.Eſt. n. -

pᷣntia. Dicit gᷓ de p: ꝙ amicos hĩe in
ifoꝛtunijs ẽ magis nẽm ꝓ uita ſuſtẽtã
da q; i bonis foꝛtunis. Auod ꝓbat qꝛ
pp b in h caſu ẽ opus rebꝰ utilibꝰ uitã
ſuſtẽtdtibꝰ. e fᷣa cõcluſiõe ibi.. ¶Re
lius. picit ꝙ hẽre aĩcos ĩ boms foꝛtu⸗
nis ẽ magis bonũ ꝓ felicitada mita qᷓ;

ĩ ifortunijs.ꝙ ꝓbat.qꝛ ꝑp boies be/

ne fortũati qrunt viros epyekes ⁊ bo
nos ⁊ h pp duo.ſ.qꝛ eligibiliuſ ẽ bñfi/
ciaꝛe eos q;ᷓ alios ⁊ qꝛ ehgibiliuſ ẽ cõ
uerſaꝛi cũ eis q; cl alijs. Hota . 4.
orias inter neceſſuate hoĩs ⁊ bonitatẽ
virtutis.pꝛima quið ẽ qꝛ ſine neceſſi/

tate nãlis uita durare nõ poteſt. tů ſũ

bõitate poteſt. ẽ. n. neceſſitas ſine qua

viuere nõ poſſum ut au hugo i dida/

ſcalicõ.li. ult: c. vli? fa ẽ.qꝛ vita felix

oſtituit᷑ ex bõitate tuſ̃ ut.S.li.i.c.ð.

⁊. c.x.nõ tñ ex neceſſitate niſi p acñũs
qꝛ ut ait hugo ubi.õ.felitiuſ viueremꝰ
ſi eſſet poſſibile ſñ neceſſitate cibi ⁊ po
tus veſtitꝰ ⁊ ſiłium qᷓ; cuʒ neceſſitate
tłum. Tertia dĩia qꝛ neceſſitas hoĩs
ſubeſt foꝛtune ſicut ⁊ arti.qm circa ea
dẽ ſ ars ⁊ foꝛtũa.quẽaðʒ ait agathõ
.õð̊:li.hc. I. bõitas ãt uirtutis nec foꝛ/
tune ſubeſt nec arti.qꝛ ſicut nullꝰ iuit⸗

poteſt ipſam hẽre ſic nec pdere. ut. 82.

li.ʒ.c.SD.⁊ pp hãc cãʒ ſoꝛtis eligit moꝛ
tem coꝛporis ꝓ ſalute virtutis.ut nota
ui. . queſtiõe de foꝛtitudine. Quarta
dĩia ẽ.qꝛ iĩfſoꝛtunati ĩdigẽt ãicis cã ne/⸗
ceſſitaſ᷑ pp bñ pati.foꝛtunati ãt cã bõi
tatiſ pp bene agere.qꝛ illi idigẽet ut iu
uent iſti ãt ut iuuẽt.uirtuoſi.n.ẽ bene
agere qᷓ; bene pati.ut.S.e.li.c.x.⁊ . S.
li.4.c.de liberalitate·Conĩ ibi.. Eſt
n. ſponit ↄcłoʒ tertiã. d.ꝙ ipſa aĩcoꝝ
pᷣntia ẽ vłꝛ delectabił.tã ĩ bonis foꝛtu
nis q; in ĩfortunijs. hanc ãt ↄcłoʒ pꝛo
bat ibi.. Alleuiãt᷑ eiʒ. ꝰ ãt ꝓbat par
tem vnã.2 alterã ibi. In bonis foꝛtu
nis. ꝰ ex iſtis elicit doctrinã de vocan
dis ⁊ viſitandis aĩcis ibi.ꝓp ꝙ uide
bit. Ppꝰ. igit᷑ pbat ꝙ in ĩfoꝛtunijſ aĩco/
rũ pᷣntia ſit delectabił p hͥ ꝙ docz expꝑi
ẽtia. exptũ ẽ.n. ꝙ boĩes infoꝛtunati ⁊
cõtriſtati alleuiãt᷑ a doloꝛe ſuo amicis
eoꝛũ eis cõdolentibus.ſuꝑ bᷣ ãt pbłᷣs qᷣ
rit huius alleuiationis cãm. p: ⁊ ꝛctra

dit eam ibi.]vĩ ãt pᷣntia.] 3? remouet

non cãm creditam eſſe cãm.ibi. triſta

tum ãt. Zicit pᷣ ꝙ pꝛopter bᷣ dubi⸗

tabit aliquis de cã dicte alleuiationis.
utrum. ſ. ideo alleuiẽtur qꝛ tranſũmũt
aĩci condolentes ⁊ accipiunt in ſe par
tem doloꝛis quẽazʒ alleuiaf ille ꝗ po⸗
tat pondus que cum aliquis a tranſi
mit ⁊ accipit in ſe partem llius pon/
8is uel non ideo alleuiaur. Sed 150o
quia amicorũ pᷣntia exñs delectabilis
⁊ ĩtellectꝰ ſeu cognitio e quod ẽ ami/⸗

cos tanquam fideliter diligẽtes ſibi co

dolẽ: exñs ẽt delectabił facit ſeuſariuͤt

CIBRO

triſtitiaʒ eſſe ⁊ apꝑpere minoꝛẽ ꝓ eo ꝙ;
delectatio de uno minuit triſtitiã de al
tero ſi gᷓ ifoꝛtunati alleuiẽt ex amicoꝝ
pᷣſentia.uel ꝑp bᷣ̊ uel pp illud ?ł᷑ pp ali/
quid aliud dimittat᷑ ad pᷣſens uſq; ad
partẽ ſequẽtẽ.qꝛ qualiſcũq; cã ſit h ꝙ
dcm̃ eſt.vr̃ ułꝛ accidere.ſ.ꝙ infoꝛtuna/
ti alleuiant᷑ ex pᷣſentia coꝛdialium ami
coꝛũ. Deinde ibi. videt᷑ ãt pꝛeſẽtia.
Aſſignat duplicem cãm pᷣdicte alleuia
tionis.p: quidẽ eſt.qꝛ aĩcoꝛum mutua
p̃ſentia vĩ eſſe mixtura quedã doloꝛis
⁊T gaudij ꝓ eo ꝙ ifoꝛtunatꝰ aĩcusſimul
triſtatur de ſuo ifoꝛtunio ⁊ delectatur
de pᷣſente aĩco.qm̃ uidere aĩcos ẽ natu
raliter delectabile ut..e.li.c.xi.2? cã
eſt qꝛ aĩcoꝛũ pᷣſentia fu hõi ĩfoꝛtunato
quoddã auxilium ad nõ cõtriſtari uel
ſaltẽ ad minuſ cõtriſtari.qꝛ amicus eſt
ꝙdã bonũ cõſolatiuũ ex uiſione ⁊ ſer⸗
moẽ ſpecialiter ſi amicus ille ſit epide
xius .ſuperopinatiuus ab epi q ẽ ·õ.
⁊ dexia ꝙ eſt opio.q.ſup moꝛibus ali
enis opinatiuus.talis.n. nouit moꝛezʒ
ifoꝛtunati ſocij ⁊ nouit in quibus dele
ctatur ⁊æ triſtat᷑ ⁊ per conſe quẽs in ſer
mone ſit cauere diſplicẽtia ⁊ diceĩ pla
centia.Con ibil triſtatũ ãt. remonet
non cãm creditam eẽ cãm.pꝰ ꝙ facit h;
2. remouet dubium ibi. muliebꝛit t.
dicit g p: ꝙ doloꝛ aĩicoꝛũ nõ eſt alleuia/
mẽ hõi infortunato.qꝛ cuilibet ẽ triſte

ſentire amicũ ſuum triſtaiuz in ſui ipſ-

ifoꝛtunijs. quar nãliter omis hõ fugit
⁊ non uult eſſe uel fieri cã triſtitie ami
cis ſinſ.pp quod homines fʒ nãm viri
les reuerẽtur ⁊ accuſant aĩcos ſuos cõ
tꝛiſtari ⁊ cõdoleꝛe ipᷣis.⁊ non ſuſtinet
bonus hõ.i.nõ ſuſtinere vr̃ triſtitiam ĩ
facie aĩcoꝛum niſi foꝛte ſuperexcendat
aĩm ad triſtinã aĩcis fcãzʒ de ſuo ĩfoꝛtu
nio.tunc.n.diſſiłlat dĩinum pꝛopꝛiuzʒ ⁊
doloꝛem de dãno ⁊ oſtendit doloreʒ ⁊
triſtitiam de aĩcoꝛum doloꝛe ipꝛopans
eis quia doluerunt ubi nõ erat cã dolo
ris.⁊ totaluer nõ complacet ĩ complo
rantibus ſibi pꝛopter h qꝛ nec ipſe eſt
ploꝛ atiuꝰ. ſic ꝗ̊ pʒ quod viro bõ infoꝛ

tunato non ſit doloꝛiſ alleniamen ex ᷣ
ꝙ illi cõdolent.einde ibi.. AHulie
bꝛiter ãt. remouet dubium.qꝛ quidaʒ
ſunt tales viri qui muliebꝛuer gaudẽt
ceteris coanguſtatis condolentibus ⁊
coafflictis vna cũ eis ⁊ amũt taluer cõ
dolentes tanq; vero aĩco.ex quo vidẽ
tur ꝙ talis condoloꝛ ꝑ ſe alleuiaret in/
foꝛtunati doloꝛem.Ad b ãt dicit phus
ꝙ in omnibus oʒ imitari 'ᷣm artem æ
Iᷣm moꝛem nõ quẽlibet hominem. ſed
melioꝛem vidʒ ſtudioſum ⁊ epiekem.
qꝛ iſte eſt menſura vicuiq;.ſi icut vte.
ut. . e. li. c. 4. ? li. ʒ.c. 7. ⁊ ei vñ bonuʒ
ꝙ eſt ᷣm nãm bonum ut ibidẽ hr. qua
re in arte non debemꝰattendere ad ea
que in iuns occaſionatis fiumt.q.p ac
cidens. de quibus nihil cure eſt arti.
ut · S.li..c.fi.ſed ſicut ars imitat na⸗
turam ut hĩ.2. phiſicoꝛum debemus at
tendere ad ea que fiunt m naturam.
Con ibi. In bonis foꝛtunis. Zecla
rat alieram partem ↄcłomis pꝛopoſite
.ſ. ꝙ in bonis foꝛtums aĩcoꝛum pꝛeſen
tia ẽ delectabinis. Quã pꝛobat ex duo/
bus p: qꝛ talis pꝛeſentia facit cõuerſa/

tionem delectabilẽ ut. S. e.li. c.x.⁊. xi.

2: qꝛ facit intelligẽtiã ⁊ notitiam ami
co bene foꝛtunato ꝙ alter delectatur
bonis ipſius bene fortunati. h aũt ẽ ei
valde delectabile.qꝛ prebet amico ſuo
materiam cõſolationis ⁊ gaudij. Conĩ

ibi. pꝛopter ꝙ videbitur. Ex p̃bitis

elicit doctrinam de vocandis ⁊ viſitan

dis aicis. tradens ſup b. 6. pulcheria

documenta. pꝛimo tria de uocando.2:
alia tria de viſitando ibi. Ire aũt ecõ

uerſo.] Dicit q? ad pꝛimum documẽ/

tum ꝙ pꝛobpter pꝛemiſſa videbiuur eſſe
rationabile opoꝛtere ⁊ debere ad bo⸗
nas foꝛtunas pꝛompte vocare aĩcos.
qꝛ decens eſt hõineʒ bonum eſſe bene
facriuum quado poteſt. ⁊ hoc libeni æ
pꝛompte.ſʒ pꝛompte vocare aĩcos ad
participationem gaudii vementis ex
bona foꝛtuna:eſt eis benefacere:qua
re ita faciendum eſt. Quo ad ſecunduũ
dicit.ꝙ ad ĩfoꝛtunia opoꝛtet eos vocat

uj
Cui
ſua
ſun
nni
n
adte
ſoci
au
fue
Ou
lorn
udeb
Ncoeu
grei
ſitade
pim
nerloi
arder
lidebe
hocani
boni.
xeponm
ſcere⸗
Nreſttan
GBler⸗
an
nmnp
muniſte
Jickeu
goln
ſmubinr
ſiante
ſcüch
penent
nelins
Nbmen
iſti⸗
ſiutge
nicolen
Penece
tad b.
eici ſ
bmnipe
eiſt

nab
M
nan
ndbe
näre
1
luumnn
dnge
na
Winen i
1epezen
ſart ſe
Lünbann
äi gn
Efge
ladn,

1AS.

V

NWNDeeK

Vnsnen

naſcti
inotnune
Aer deban
s gli
ban 6 iin
—
vNN,
Ktileut

mim

linktii
riahnti,
vemmriß

pigꝛitando tardando q:minimum ł
nibil maloꝛum oʒ tradere aĩcis quan

tuz eſt poſſibile unde exiuit h verbum

cuiuſdam infoꝛtũati nolentiſ infoꝛtuia

ſua reuelar̃ amicis ſuis.ſʒ dicebat ego

ſum ſufficienter ifoꝛtunatus ꝓ me ⁊ ꝓ

amicis meis.quare nõ oʒ quod ipſi ſci
ant ne vna mecũ iſoꝛtunentur. Quo.
ad tertium dicit ꝙ amici maxime ſunt
vocãdi in caſu in quo ipſi debeant in
pauca turbari ⁊ triſtari ⁊ ipſe vocans

poſſit per eos ad mag acquirẽda iuua

ri:uel ſaltem ad nõ pꝑdẽda.puta ſi ami
eci iui poſſẽt te faciliter a moꝛtis peri/
culo.uel ab alio magno dãno liberare
tu deberes ſine oĩ moꝛa diſpẽdio tuoꝝ
aicoꝛum ſuffragium iuocare.Coni ibi.
LIre ãt eouerſo. tradit alia tria docu
mẽta de mõ eundi ad aĩicos.d.quo ad

pꝛimũ ꝙ ire ad aicos ĩfortũatoſ oʒ ecõ

uerſo qᷓ; vocare eos:qꝛ ifoꝛtunati ðbẽt
tarde vocare amicos ut dictũ eſt.ſʒ aĩ /
ci debẽt ire ad eoſ cito ⁊ pꝛompte ẽt ñ
uocati.cuius ratio ẽ bonum ⁊ melius.
bonũ quið qm̃ aĩci boni intereſt per ſe

asc pꝛompte ẽt ſine requiſitione bene⸗
facere. maxime hijs ĩfoꝛtunatis in

neceſſitate poſitis nõ dignificantibꝰ ſu
as miſerias reuelare nec ĩpoꝛtune ali /
oꝛuʒ auxilium imploꝛare.qui vulgo di
cuntur pauperes verecundi ⁊ ſic ẽ bo/
num iſtis ⁊ illis viſitantibus ⁊ viſitan
Itẽ eſt eis melius ⁊ delectabilius pro
eo quod viſitàs bñ agit liberaliꝰ ⁊ hbo/
noꝛabilius ſi ꝑ ſe nõ reꝗſitus agit qua
ſi requiſitus extiterit.viſitat etiã bene
ficiũ cũ minoꝛi verecũdia recipit ſi non

petierit qᷓ; ſi petierit.quare abob eſt

melius ⁊ delectabilłꝰ. Qug ad ſecũdũ
documentũ dicit ꝙ ẽt ad bonas foꝛtu/
nas aici oʒ aĩicum eiꝰ ire cito ⁊ ꝓmpte

ſi tñ ipſe ſit uł eſſe poſſit coopans cum
aiĩco ĩ eius bois faꝛtunis.cuius ratio ẽ
qꝛ neceſſitas aĩicoꝛum ĩ rebus utilibus
e ad h. ſ. ad ꝓmouere ⁊ augere bona

coaici ſui. Auo ad ternuʒ dicit ꝙ ad
bonã paſſionẽ.i.ad bonã foꝛtunaʒ aĩci
vnde iſte poſſit b pati ⁊ iuuari quiete

VIIII

⁊ tarde eundum. cinus rõ ẽ duplex

vna quidẽ ex pte viſitätis qꝛ nõ eſt bo

num hoĩem ſtudioſum promptũ fieri ⁊
ſe ingerere ad adiuuari ꝑ alios.libe/
ralis.n.nec petitiuuꝰ: nec multü acce

ptiuuꝰ ?.ut.S.li.4.tractatu.ð liᷣalita

te.⁊. uero rõ ẽ ex pte viſitati qꝛ reuerẽ

dũ ⁊c declinandũ ẽ ⁊ cauere oʒ opinio
nem idelectatiõis ne.ſ. bene ſoꝛtuna-

tus opinet᷑:ꝙ tu nõ delectaris in bono

ſuo ut ſuo.ſed ut poteſt eſſe cõmodũ tu

um ⁊ ſumme cauere oʒ oneroſũ eſie aĩ/
co ꝙ quãdoq; accidit qñ quis ſe impor
tune igerit bonis foꝛtunis alterius.vl/
timo ãt cõcludit ꝙ aĩcoꝛum pñtia ĩ oibꝰ
foꝛtunis qualibuſcũq; videt᷑ eſſe utiq;
appetibilis ⁊ eligibilis. Hota uero ꝙ
aliquis põt dare aĩco bñfoꝛtunato opi/
nioneʒ idelectatiõiſ oupliciter vno mo
do.ſi nullum cõgratulatiõis oſtẽdat ſi
gnum ſup eius bõa foꝛtuna.alio modo

ſi oſtẽdat:iñ ex modo cupiditatis ſue

pᷣtendat ꝙ non delectatur pp illum.
ſed pp ſe ipſum.utrũq; ãt cauedũ ẽ ⁊ ðᷣ

utroq; põt intelligi lia phi. ¶ L.i .
– Aim igit᷑ quẽadmodũ. Det,

minan.iz. pꝛimis queſtionibꝰ

pic determinat.iq. ⁊ uliimaʒ
qh; ſine pꝓpõe tituli determinat.ſuppõit

.n. ꝙ ſunt quatuoꝛ amicabilia ut.ſ.bñ
ficentia.beniuolẽtia.ſocialis cõuictus
⁊æ ↄcoꝛdia.poſſet g̊ queri ꝙ iſtoꝛum ſit
aĩcis eligibiliſſiuʒ vtrum cõuiuere uel
aliquod aliud. Ad h̊ reſpõdet phus ꝙ;
cõuiuere eſt eis eligibiliſſiuʒ.bᷣ aũt pꝛo
bat quadꝛupliciter pꝛex cõdõne uiſus
2 ex opone ſenſus ibi.cõicatio.n.ʒ?

ex comuni hõiũ uſu ibi. ⁊ ꝙ aliqũ ⸗.·

ex ꝓfectu virtutis ibi. fit quidẽ igit᷑.

pꝛ ergo ſic itendit arguer ſicut ſe habzʒ

viſus ad pſonas mutuo ſe amãtes. ſic
cõuictus ad amicos: qꝛ amãutes ſunt
quaſi amici ⁊ viſus quaſi cõuictus.ſed
viſus ẽ amãtibus ſe dilectiſſimũ.⁊ ma
gis eligunt hũc ſenſum ad prefruendũ
ſe ipſis mutuo quam alios ſenſus:⁊ ſi
aõꝛ ſᷣm hũc ſenſũ extitiſſet ⁊ factus fu
iſſet.quare cõuictus erit amicis dllec/
R 2

LBRO

tiſſimũ amicabile ⁊ eligibiliſſimũ. hꝰ

rei ponit p?.mi. ⁊ patet.2 cõcłoz ibi.

LSic ⁊ aicis. Obijcit᷑ aũt cõtra dẽa ðᷣ
viſu qꝛ tact vr eſſe dilectioꝛ amãtibꝰq;
uiſus:ꝙ patet.qꝛ eſt eis delectabilioꝛ
ut.S.tractu.de tẽperãtia.Picẽd ãt ꝙ ĩ
amãtibꝰ ſũt duo.vnũ ẽ beſtialis cõcu⸗
pia.aliðò eſt humanꝰ aõꝛ ꝗ oꝛdinat᷑ ad
ſocialẽ cõuictũ viri ⁊ mułeiſ. ut notaui
S. q.jde tẽpũtia.illa g̊ cõcupĩa bꝛuta
lis ẽ magis ad tactũ qᷓ; ad viſuʒ.ſʒ ſoci
alis aõꝛ magis ẽ ad uiſũ qᷓ; ad aliquẽ

alium.iõq; ppᷣus loꝗtur de amantibꝰſe

hũanit nõ de cõcupiſcẽtibꝰ ſe bꝛutalit
Eſt g ſciẽdũ ꝙ iõ viſus apud amãtes ẽ
dileciiſſimꝰ ſenſuũ.qꝛ ſicut pła nos ſci⸗
re facit ⁊ płes rerü drias nobis demõ

ſtrat.ut habetur phemio metaphiſice.

ſic ẽt amteſ pła ſcire facit ð amato ⁊
plures cõditiões ⁊ dĩias amabiles de
amato demonſtrat.2. ibi. Cõicatio.
Ar guit ſic illud ẽ aĩciſ eligibiliꝰ ⁊ dile
cti ꝙ amicitie itimi eëntialius ſʒ hᷣ
eſt comunicatio vite que eſt.quare ipſa
met aĩcitia.ĩ oĩ.n.coĩcatione ẽ aĩcitia
⁊ oĩs aĩcitia ĩ coicatione.ut ꝓbat᷑.õ.li
3. c. 9. c? i2: quare aicis eſt eligibiliſ
ſimũ cõicare vitã ⁊ adinuicẽ cõuiuer̃.
huiuſ rei. ponit ſolam mi. ⁊ pʒ · zʒeibi.
LEt ut ad ſeipſuʒ. Arguit ſic. ſicut ſe
habet aicuſ ad ſe ipſũ.ſic ſe hʒ ad aĩcũ
ſed ſic ſe hʒ ad ſe ipſũ qꝙ maxime appe
it ſetiĩ ſe ipſũ ĩ aciu opantẽ. quare hᷣ
maxime appetet de aico. h̊ͥ autez fit in
cõuiuere.quare aici ſimplici ut amici
maxiĩe appetũt cõuiuere.h rei poit p:
ma.2. mi.ibi. circa ſe. ʒ cõcłoʒ ibi.
Læ circa ponit ſupplemẽtũ minoꝛis
ibi.Oʒ ãt. ? reſũit cõcłoʒ ibi.lqua/
re coue ment. ꝗ? ibi. Et ꝙ aliqũ. lar

guut ſic. illud ẽ qicis eligibiliſſiũʒ i quo

finẽ ponũt.ſʒ finẽ ponũt ĩ cõuiuere ⁊ 9
gſari.quar hͥ ẽ eis eligibiliſſimũ. h'rei.

ſupponit ma.ut pſe notã. ponit ãt mi.

declarat eã.d.qꝙ amici volunt cõuer

ſari cũ aĩcis in h̊ ꝙ eſt eẽ.i.cã fiał eſſẽ

di ſingulis uel ĩ h ꝙ iò eſt: cuius gĩa tã⸗
qᷓ; finis ipſi eligũt viuere.appetũt eizʒ.

potẽtia vinere ppꝑ actu viuere ut notaui
.S. eo.li: c.xie ꝓpt᷑ ꝙ aĩci diueꝛſi ⁊ dis

ſimode nutriti ⁊ diuerſa bona pꝑ conſe
quẽs appetẽtes ĩ diuerſis cõuiuũt.pu⸗/
ta hij cõputant ut meꝛcatoꝛes ⁊ nümu

larij.hij ãt colludũt ad aleas ut burgẽ

ſes ⁊ hoĩes delicati ac molles ut.S. hi

Jc c. xi? hij at coexercitant᷑ ĩ armis ut
Juuenes nobiles ⁊ alij cõuenant᷑ ut

hoĩes appetitu venatoꝛes nõ qð illiꝗ

ex venatione querunt neceſſitatẽ vict

ſui ſed illi ꝗ ſolatiũ.alij uero cõphiloſo

phãt᷑ ut ſapiẽtes ⁊ ſcolaſtici viri ⁊ vlłꝛ
ſinguli hoĩes in hᷣ ſunt cõmoꝛantes qð

maxime diligũt oĩuʒ eoꝛũ que hẽnt ĩ ui
ta iſta. ut.j.h· x: ce gc ⁊ uolẽtes cõuiue
re cũ aĩcis h faciũt ꝙ ipᷣi maxime appe
tũt ⁊ ilł ꝗbus exiſtimãt opoꝛtei eos 2
uiuere iſtud comunict. ſic igit pʒ ꝙ ai
ci ponũt illõ ꝙ ipſi exiſtimat eſſe fineʒ ĩ
viuere ⁊ ĩ cõuiuere aĩcis.scibi. fit qui
dẽ igit᷑. Arguit ad iò ex ꝓfcũ virtui.
p. tñ manifãt ꝓfectũ ſeu augmẽtü ma/
litie 22 Arguit ad ꝓpoſitũ ibi.. Quod
ſt eoꝝ. Dicit g p: ꝙ pꝛauoꝝ hominũ

aĩcitia fit malo.qꝛ ipſi coĩcant opibus
pꝛauis exñtes oĩo iſiabiles de malo in

peĩs.alt᷑ ꝓpteꝛ alterum continue ꝓce
dẽtes.iõq; fiunt magis mali adiuicem
aſſiłati.ſicut ſcriptũ ẽ.cũ poſo pvteril.ð
inde ibi.. Qð aũt eoꝛũ. Arguit ſic ad
ꝓpoſitũ. Illð ẽ aĩciſ eligibiliſſimũ.pq;
i amicitia ⁊ in oĩ bono maxime ꝓfici⸗
ũt. ſʒ h fit peꝛ cõuiuere.quare ⁊ c.hrei
ponit ⁊ declarat.mi.d.ꝙ aicitia q ẽ eo

rũ ꝗ ſũt epiekeſ ⁊ bõi ẽ ⁊ ipſa epyekeſ/

⁊ uirtuoſa q per ↄuictũ aicoꝛũ coauge

t ⁊ in h ⁊ ĩ llo caſtis ⁊ Stiſ eoꝝ collo/
gqis ⁊ amici melioꝛes fiũt ſumł opera⸗
tes ⁊ ſe adinuicẽ dirigentes. ut. S. li

S? cu qꝛ ⁊ ipſi abiuicẽ recipiũt eaĩ ꝗ/
us cõplacẽt vnde ſimpliciter ex bonũ
⁊ alia bona recipiũt.a boniſ aĩcis.ſic ꝗ
pz ꝙ amici ꝑ cõuiuere ꝓficiũt ĩ aĩcitia
⁊ ĩ oĩ bono.quaĩr̃ ↄuiuẽ ẽ eis eligibiliſ

ſimũ. Altio at epylogat pꝛedicta eaaꝰ

tinuãs ad dicenda. dicit ergo.ꝙ de dici
tia tm̃ dem̃ ſit.ↄñs autem erit per tran⸗

/ muͤg

Gitad

Cwuui
nnpa
dheren

nnqu
fuig.
65.t
tutibe
ſeguit
deöͤle⸗
plenan
plures⸗
ſet ma
oͤl
ugbiͦt
rei
Va
n
nmede
paneck
da p
lalone
natee
foſe
obyiti.
liorti⸗
Muunein
rili
Wiagerr
cdin
Ckizenes
giunten
latenni
Ebis
Ghlian
ncza

Bki
ſefmne
ifucg
nm.
bonni

mogis

ve Mon
umme .
achucen

pzuni

Witſcaa

nmef
eachi

anndel⸗
ſaehhere
orüconde
ſanncl
oi⸗
S M,ll
üttnig
zaciw
cs
citimn
ls⸗
encd
Gyrin
A

—

—
—

Serr
—

S=

ſire de delectatione.

¶ Incipit liber decimus. ¶ Mectio *

Oſt b aũt de ð
lectatiõe] P⸗

.S. li.i. de vir

ad illũ finẽ cõ⸗
ferentibus in
reliquis.S.libꝛis. Hic cõſequẽt᷑ ĩ x? re
dit ad cõplenð tractatũ de fine vtun ĩi /
cpoatũ in pꝛimo:qꝛ vo in dicto fine. ſ.
in ipſa felicitate includit delectatio ⁊
operatio ut dictũ eſt. S. li.ixc.xjciõ pꝛi /
mo tãgit de ðlectatiõe. 2 de opatione
in qua cõſiſtui felicuas.j.c· 7· Dictis
vnq;. p? g̊ pꝛopõit intẽtũ.d.ꝙ poſt h
q.S. tractata ſũt de fine Stutis ⁊ de vir
tutibus ⁊ ãtcuijs ⁊ eaꝝ cõditionibus
ſequit᷑ ptraãſire dicẽdo ⁊ Sterminando
de lectatione: h ſequitur forte ad ↄ
plendum tractatũ de felicitate: quia

„

plures aiunt felicitatẽ eẽ cũ de lectatio

ne ⁊ vocãt beatũ ab eo ꝙ ẽ gaudẽ.ut
.5. li. ac. i42 22 ibi. Haxie eni.] ꝓ/
bat ꝙ bſit agendũ de delectatione. 2.
ãt agit de ipᷣa ibi.Eudoxi .Pꝛobat
igit᷑ ꝙ hſit agendũu de delectatione du
plici via. p: ex pte delectationũ: 2 ex
parte hommnũ ii. pꝛo talibus ũt EEx
parte aũt delectationũ tãgit quiq; me/
dia ꝓpi q agẽduʒ eẽ videtur de delec⸗
tatione a triſtitia. p? quò qꝛ delectatõ
maxie videtur coapꝓpꝛiãi generi no/
ſtro.ſ.generi hbumano·qꝛ quis ſit cõis

õib' aialibus. ſiẽ ſenſus tactus ⁊ gu
ſtus ut. 6. tractatu de tẽpertia tamen

maxime inuenitur cõcoꝛpoꝛata buane
vite. . li. ſcõo. c. 32 quare ꝓpter bꝛhic
ubi agitur de cõditionibus hõinũ agẽ/
dũ ẽ de delectanõe.:? qꝛ pedagogi oy/

akiʒones.i. gubernatoꝛes iuuenũ eru
diunt eos delectatiõe ⁊ triſtitia ut.ſ.ðᷣ

lectẽtur ĩ ilł ſolũ ĩ quibꝰoʒ ⁊ triſtentur
in hijs ſolũ i ꝗbus oz. H eni ẽ recta di
ſciplia. ut ait pło.S.li.ꝛcc. ʒꝰ aliquãdo
n. oʒ adhibere penas i educatione iu

qᷓ; det ninauit
de fine vtutis.

tutibus ⁊ öõibꝰ

uenum. qꝛ nõ obediũt fᷣmoni ſimplici

ut.j.c xi: quaĩ ẽt ꝓpter bꝛ bic ageduzʒ
de delectatiõe ⁊ triſtitia ubi agit᷑ de

bominũ eruditiõe.3: qꝛ vĩ ꝙ gaudere

ac delectari ꝗbus oʒ ⁊ odire ac triſtari

in ꝗbus oʒ ſit maxime cõferens ad uir
tutẽ ꝓ eo ꝙ ny eſt bonꝰ qui non gaudet
opibus bonis.nꝰ uirtuoſus qui nõ ga
udet opꝑibus virtuoſis. ut. S. h u ce xi?
æ ſiłꝛ iĩtelligo ꝙ nꝰ eſt bon qui ñ triſta
tur opibus mał.quare de hijs agendũ

eſt hic vbi agit᷑ de virtiute. 4? qꝛ delec

tatio ⁊ triſtitia ptendũt ⁊ extendũt vi
res ſuas pꝑ totã hoĩs vitã tanq; illa que
hñt ĩclinationẽ aĩoꝛũ facere ideſinent
ꝙ patet qꝛ delectatio itendit ⁊ triſtitia
reijcit opõneſ ꝗbuſ ſupueniunt ut. 3. li

2 C 3 quar ꝓpter b: bic ẽ de ipſis age

dum vbi agit᷑ de iclinationibꝰ ? opo⸗

nib hoinũ. ?qꝛ b bñt magnã potentiã
ad decoꝛãdaʒ vel iquinãdaʒ virtute X

felicẽ uitã ꝓ eo ꝙ õs eligũt delectabłia
⁊ fugiunt triſtia. ut. j. c ꝓximo. ? ideo

ſi delectabilia ñ exiſtãt.nõ erit hõ fellxx
ſed idigens. ut.̊. li: ? c i2 quare de

hijs agenoũ ẽ bic vbi agi:/de felicitate
Con ibi.l pꝛo talibꝰ at.] ꝓbat ideʒ ex
fa uia.ſ.ex pte hominum ſup iſtis opi
nantiü ſic itendẽs arguere, de hijs eſt
hic agendũ de quoꝝ bonitate ⁊ mali⸗
tia ſüt diuerſe opiniones ppoꝛũ morali
uz. ſ. de bõitate ⁊ malitia delectatiõis

æ triſtitie ſũt hꝰ opiniones.quare ⁊cc.

herei.ponit pꝛ.mi.recitãs illas opinio

nes. 2 ſingkꝛ repꝛebendit quoddã di/

ciũ vnius opinionis illarũ ibi..Ne for
te ãt. Dicit ̊ pꝰ ꝙ quibuſdã phiſ vide
bit᷑ nihil eligendũ eſſe pꝛo talibus. pu
ta pꝛo adeptione delectabiliũ uel pro
fuga triſtiuʒ: ipſis quið talibꝰ hñtibus

multam dubitationẽ. aliter aluer ſẽe

tiẽtibus diuerſis bõinibuſ.qꝛ bij dñt ð
lectationẽ eſſe ſimplicit bonum alij ve/⸗
ro dñt ep? ipſaʒ eſſe aliquid ualde pꝛa

uuz. iſti tñ dñt h diuerſimode. quidam

n. dñt h ita pſuaſi ⁊ ita o pinantes eẽ
alij uero nõ ꝑſuaſi nec opinantes dele

ctationeʒ eſſe ſi mpliciter pꝛauam eſti
M AUR 3

LIBROC

mãt ꝙ meli ẽ ꝙ ita dicatur quãuis nõ
ſii ita ad uitã humanda bene regendaʒ.
qꝛ vident multos ĩclinari ad delectatõ
nes ⁊ ſeruize delectationi magis qᷓ; rõi
⁊ p ↄñs ex h̊ malos fieri.pp ꝙ oʒ per
tales ſermones ad cõtrariũ homies du
cere qꝛ ſic cõuemt venire ad medium.

ut. S.li.2.c.fi. Cont̃ ibi. Ne forte. re

pꝛehendit iſtud dcm.ſ. ꝙ; dicenduzʒ ſit
aliquod mẽdatiũ ut inde ꝓueniat ma/
ius bonũ. Dicit g quod foꝛte b̊ non bñ
dr ⁊ maxime ĩ bijs que tangũt paſſio/
nes ⁊ actiões qm̃ ĩ illis ſũt minus cre
dibiles ßmones qᷓ; opera.quare cũ ſer
mones alicuiuſ diſſoluũt hijs opibus qᷓ
ceteris apparẽt ad ſenſũ.ðipſi quið con
tẽpti fiũt.qꝛ.vᷣʒ grego.cinus uita deſi pi
citur. reſtat ut ei pᷣdicatõ ↄtẽnat. ⁊ ite
rum illud ꝙ, veru coiterimunt cüfal/
ſo ꝑpmixto qꝛ ſᷣm ambꝛo. medaces faci/
unt ut ſa dicẽtibꝰ nõ credatur. o g. ſi
quis vituperãs in generali ipſam dele /
ctationẽ.poſten vero viſuſ appetere ac
perſequi eã vĩ utiqʒ inclinare coꝛda vi
dẽtiũ ad ipſa delectationẽ tãqᷓ; ad illã

q taliter bona ⁊ appenbilis vłr exiſtat

qꝛ nõ ẽ multoꝝ ipſũ audiẽtiũ log ⁊ vi
dẽtiũ opari determinare ⁊ diſcernere
qᷓ; delectationẽ operãdo pſequit᷑ ⁊ de
qua pᷣdicãdo loꝗt. Conr vidẽt ig In/
fert bonitatẽ veroꝝ ſe rmonũ.d.ꝙ pꝓpi
pmiſſa vidẽtur vi ſᷣmones eẽ vtiliſſimi
ſimpliciter nõ ſolũ ad ſciẽnaʒ. ſʒ ẽt ad
bonã vitã. p eo qꝙ ipſe cõfoꝛmes ⁊ cõ⸗
ueniẽtes opibus credent᷑.⁊ ꝓpt h̊ ꝓuo
cant audiẽtes itelligẽtes ad buiuæ Fʒ
eos. quaĩ ſᷣmones taliũ hominũ va di
cẽtiũ ⁊ eað faciẽuũ ſufficiẽtes ſüt. nũc
ig nos ſupueniamꝰ pſcrutari dicta ali /
oꝛũ de delectatiõe. Hic aũ̃t notada ſüt
tia.p. ꝙ cõcluſio h̊ pꝛobata.ſ. qꝙ ĩ hac
ſciẽtia de ðlectatiõe ſit agendũ.fuit ẽt
ꝓhata ſupius.li. c. e 2 h ſetẽtia
phᷣi ꝙ nõ ẽ dicẽdũ mẽdatiũ: nec facien
dũ aliq malũ. vt inde ꝓueniat maius
bonũ. ẽ ẽt ſñtia apłi ad Ro.iij dicẽtiſ
ꝙ dänatio inſta ẽ eoꝝ ꝗ dicũt ⁊ tenent
oppoſitũ·ʒ? ꝙ qᷓuis i pᷣmones ſint vti
liſſimi cũ opatiõibꝰ. tñ ſine opatiõibus

ſũt inutiliſſimi. ſicut egrotanti ſunt in

vtiles ſᷣmones medici ſi nõ mädentur

effectui ut arguit. .li. c. ?· ¶ec. ·
Adoxius igit᷑] poſtq; ꝓpoſu

it ⁊ ꝓbauit agẽdũ eẽ de delec
— tatione. B ↄñ̃r agit de ipſa. p·
aãt diſcutit opinionẽ eudoxi.2· opinio⸗
nẽ platonis ibi.. Mõ tñ ſi nõ 3.0pini
onẽ alioꝝ minus ſolẽniũ ibi. Ad pꝛo
ferẽtes aũt ? ponẽdo pꝛopꝛiam ibi.
Auid ẽ qt quale ꝗd.] opinionẽ aũt

eudoxi.p: recitat.2· diſcutit ibi.. Cal

vtiq;ʒ Eſt g ſciẽdũ ꝙ eudoxiuſ opinat⸗
E delectationẽ eſſe ꝑ ſe bonũ.h aũt eſſe

bonũ apud antiquos dicebat᷑ tipłr px

mõ ut diuidit᷑ ↄ caſuale ꝗꝙ accidit pᷣter
itẽtionẽ: ⁊ h mõ dicit᷑ p ſe bonũ õe qð

cadit ſub intentiõe:ſiue ſit finis ſine ſit

ad finẽ. alio mõ dicit᷑ ꝑ ſe bonũ ut diui
dit᷑ ð bonũ vtile ꝙ ẽ pp aliud. b mõ
ſola bona finalia dicutur ꝑ ſe bõa. alio
mõ dicebatur ꝑ ſe bonũ a płoiciſ bonũ
ſeparatũ.⁊ h̊ mõ nullũ bonũ hbumanũ
P hõinẽ opabile ⁊ de cõi lege bõibus
cõicabile põt dici ꝑ ſe bonũ.pꝛimis ãt

duobus mõis ſũmẽdo ꝑ ſe bonuʒ dicit

eudoxius delectanonẽ eẽ p ſe bonũ æ
H ꝓbauit quadruplici rõe. ut recitat 5
pbᷣus 2 ibi.. Hõ minꝰ. ʒ ib LAaxi
me : ibij Appoſitãq;. p: ro talis ẽ.

illud ẽ per ſe bonuʒ ꝙ oĩa rõnabilia ?

irrationabilia deſiderãt appetũt. ut
pʒ ex deſcriptiõe bom... li.i.· in pꝛinci
Pio.Sʒ oĩa delectationẽ deſiderant ⁊
appetũt. quare ipſa ẽ pꝑ ſe bonũ.huiuſ
rõis põit pcõcluſionẽ.ꝛemi.ibil ꝓpter
oĩa] ⁊ pʒ 37 ma.ibi. In oĩbꝰ q; con
firmat tripliciter p: ex ꝑte appenbiliũ

qꝛz illud ꝙ eſt in oibus ⁊ ab omnibus

eligibile ⁊ appetibile: videt eẽ ſi impli
citer epykes.i.ſup bonũ taq illud ꝙ
int᷑ cũcta appetibilia maxie potentiſſi/
mũ ad attrahẽdũ generalii oẽs appe/
titus.qui ꝗdẽ tractus non fit niſi ex ra
tione boni.quare tał tractus maximuſ
fieri nõ poterit niſi ex rõe boni p maxi
ma. ſcòo cõfirmatur ið ex pte appeti⸗
tuũ:qꝛ omnia appetẽtia ferri in idem
appetibile nuntiat ⁊ ſignat ⁊ teſtatur

ſppet
ripi
nethn
ſtig
Cibe
s
Gt
bont
bon
li.ſe
nopi
Rgr

Uaden
NN
b
ln
Munt
gmi
X
wnnopnng
müheiteſt
rünf
egucch
eſtineſi
Niewirr
ktr
Wübimii

Nükgin

pbebone
nitip beini
jnöe utſocnt
„Fiole
g. Peoni

rciatönc

ni mi
.Srupe
wiN
irehri
Gtuni
lenaiiſf
M ilui,
Wilinii⸗
nſlin
Tucn
tnieheßn
öetſr

rn

illud eẽ bonũ tãq; öibus appetẽtibus
optimũ ꝙ ꝗdẽ teſtimoniũ eẽ falſũ non
E biſimile. ut.õ li. 8.c.i. 3. ↄfirmatur
ideʒ ex ꝑte bonoꝝ cõiuʒ ⁊ ꝓpꝛioꝛum
qꝛ ſicut vnicuiq; ẽ bonũ id ꝙ vnuſquiſ/
q; ſibi ipſi qrit ⁊ appetit.quẽaðm vnũ
qq; aĩal querit cibũ ſibi ipſi bonuʒ. ſic
videt᷑ ꝙ omnib erit bonũ illud ꝙ ge/
neralit oĩa querũt. quare pʒ maioꝛ
illud ẽ ꝑ ſe bonũ ꝙ oĩia appetũt. De/

inde ibi. Credebant᷑ ãt. cõfirmat to/

taʒ rõeʒ pꝛemiſſã.d.ꝙ ſᷣmones eudo/
xi de ðᷣlectatiõe:credebãtur eẽ ſi ma/
gis ꝑp meꝛis vᷣtutẽ q; hẽbat circa öle/
ctationẽ q; ꝓpter ipſoꝝ efficatiaʒ ꝓ eo

ꝙ ipſe nõ videbat᷑ loꝗ ex affectione ad

delectationẽ ut itẽperat. quin ymo vi
debatur eſſe tẽperatus differẽter. non
vtiq; ad oñtationẽ: ſʒ videbatur ſic ſe
hĩ̃e ſᷣm vitatẽ:qꝛ magis credebatur ei
in hac ꝑte quã alti intempato.2. rõ qᷓ;
ponit ibi.MNõ minꝰ. taliſ ẽ. Illud c
griũ eſt malũ vłr fugiedu.ipſũ eſt ꝑ ſe
appetẽdũ ut bonũ.ſed triſtitia ↄriũ de
lectationis ẽ malũ fugiẽdũ:quare ipſa
delectatio ẽ bonũ p ſe appetẽdũ.hui
rei põit pꝛĩo cõcluſionẽ. 2? mi.ibi.. tri
ſtitiam enĩ. ʒ? maioꝛẽ in vᷣtute ibi.l ſi
milit Zriũ. 3? rõ ibi. ¶Raxie.] Zał

eſt. illud ẽ maxime eligibile ut ꝑ ſe bo
nũ ꝙ ꝓpter ſe nõ ꝓpter alteꝝ: nec al⸗

terius boni gratia eligimus ſʒ tale bo
nũ eſt delectatio quã nos eligimus pꝑp
ipſã.vnde nullũ videmus introgare eũ
qui delectatur. quare delectat᷑ ac ſi ꝗl/
qʒ; ſupponat delectationẽ exiſtẽ ſm ſe
appetibilẽ ⁊ eligibilẽ. quare vc. buiuſ
rei põit pꝛ ma.2? mi.cũ ſua cõfirmatio
ne ibi·Tale autẽ. 4ε rõ ibi. Appo
ſutã q; alis ẽ omne ꝙ appolitũ ali/
cui bono auget ipſũ.reddẽs illud meli
us ⁊ eligibilius eſt per ſe bonũ ꝙ pʒ:
qꝛ bonũ augeuir appoſitiõe bõi: velñ
boni.nõ põt autẽ augeri appoſitiõe ñ
boni·quar᷑ augetur ſolũ appoſitiõe bo
ni. ſed delectatio appoſita cuicunq; bo
noꝝ ipſum auget ⁊ facit eligibilius ut
pʒ:quia iuſte ageĩ ⁊ temperatum eſſe

melius eſt ⁊ eligibilius cuʒ delectati
one:qᷓ; ſine delectatione. huius rõis
ponit pꝛimo minoꝛẽ cum ſua delecta
tione.22 maioꝛem ibi. Augeri vti;q
⁊ patet tota ratio.Coni ibi. Tali vti
q; ratione. Opinionẽ cum ſuis motil
recitatam diſcutit deffendẽdo eã ab ĩ/
pugnatione platonis. oſtendens pꝛĩo
ꝙ plato nõ ſoluit bene rationẽ vltimã
Scðo qð nec pꝛimã ibi. Inſtantes
autem. ? ꝙ nec ſecũdã ibi.. Mõ við
tur aũt Oe tertia vero nihil dicit. pla
to igitur ex oppoſito quarte rõis argu
ebat ſic ↄð opinionem eudoxi: nullũ q;
appoſitum vel mixtum alteri bono eſt
meliꝰq; ſine illo:eſt per ſe bonuʒ:quia
omne ꝙ eſt peꝛ ſe bonũ eſt eligibilius
vllo alio ſibi appoſito. Sed delectatõ
mixta cum pꝛudentia eſt melioꝛ ⁊ eli

gibilioꝛ qᷓ; ſine pꝛudentia. quare delec

tatio non eſt per ſe bonum. huius pla
tonice rationis ponit pꝛimo cõcluſio/
nem. 2 minoꝛzeʒz ibi. Eligibllioꝛem
ʒ? maioꝛẽ ibi. Si auteʒ mixtum. *

ibi. ARanifeſtum ꝙ nec.] Mũdet ad

rationẽ platonis.d.qꝙ ſi ratio pꝛemiſſa
eſſet bona. et eius maior eſſet vera:ſe
queret᷑ mãifeſte ꝙ nec aliq aliud bo⸗
num eſſet per ſe bonũ.qꝛ nullum vnũ
eſt eligibilius ſecundum ſe ipſum ſolũ
qᷓ; cum aliquo illonꝝ bonoꝛum q ſũt bo
naſ kcüdͤſe ipſa acceptum. nulla eni
eſt bonitas virtutis que ſit eligibilioꝛ
ſine ſapiẽtia qᷓ cũ ſapiẽtia nec aliquod
bonũ q nos cõicare poſſumuſ:tale aũ=t
bonum queritur per moꝛales phos.
Quãuis ergo ratio platonis veritatẽ
poſſet habere loquendo de bono diuio
ab humanis ſenſibus ſeparato ſumme
ſimplici ⁊ imper miſcibili.nõ poteſt tñ
valere de bono humano in vita pꝛeſen
ti babendo. de quo arguebat eudoxi
Conĩ ibi. Inſtantes autẽ Oſtendit
ꝙ nec pꝛimam rationem eudoxi bene
ſoluit plato.inſtabit eĩi cõtrra ma.d.ꝙ ñᷣ
vlr eſt bonum ꝙ omnia appetunt. qm̃
appetitꝰ irrõalis appetit malũ cuʒ ad
uerſetur rationali appetẽti bonũ ut.S.
M 4

IISRO

li.ic. penultimo.⁊ ſi appetitꝰ pꝛauus
pꝓ malitiã vel ꝑ beſtialitatem appetit
malũ ut.S.li.7.c.⁊:quaſi vellet ſic ar/
guere.id ꝙ oĩa appetunt vocet᷑.a.tunc
ſic appetitꝰ pꝛaui appetũt nõ bonuʒ.
Sʒ hij appetũt.a.cum ſint de numero
oim. quare.a. ẽ nõ bonũ. Ad h̊ autem
dicit. Ariſtoteles ꝙ hij qui ſic inſtant
nil veritatis ad ꝓpoſitum dicũt:qꝛ noſ
ppᷣi aimus eẽ verũ illud ꝙ videtur oĩbꝰ
fama enim nõ omnino pꝑdit᷑: qᷓ; populi
młti famt ut.S.li.⁊.c.ina multo mi
nꝰfama qᷓ; omnia famãt. ipſe ãt plato
interimẽs iſtã fidẽ cõem nõ dicit verba
credibilioꝛa. pequidẽ de appetitu irra
tionali mihil dicit qᷓ;uis ſi ſola irrati/
onala que ſine intellectu ſunt appe⸗
terẽt delectationẽ eſſʒ aliquid ꝙ dicit

qꝛ ibi poſſet irrationale aduerſari rõ/

nali.ſed cũ illa que mntelligunt ⁊ ſapi
ũit ið appetũt nihil dicẽ:cuʒ in h appe/
titu rationale ⁊ irrõale nequaq; ſibi ĩ
uicẽ adiłerſentur. ſʒ conueniant. 2ccẽt õ
appetitu pꝛauo dici põt ꝙ foꝛte in re/
bus prams ẽ aliq nale bonũ q; eſt me
lius qᷓ; ipſe res ſecũdũ ſe ipſas accep⸗/
te:ꝙ etiã vocatũ eſt diuinũ bonum. .
li. 7.c.i? a iſtud diuinũ bonũ nãaliter
appetit finẽ bonũ vnicuiq; rei.⁊ eius
nãli inclinationi pꝛopꝛiuzʒ. vide..li.
.c.i ide hꝰmõi bono nali ⁊ dino ꝗo
eſt æ qualiter rebus inẽ. Coni ibi.nõ
videtur aũt. Oñdit ꝙ nec ſcaʒ rõez
bene ſoluit Plato Picit ; nec ullud
ꝙ in ſecunda rõe eudoxi dicit᷑ per pla
tonẽ videtur bene dici. dicũt eni non
ſequitur delectationẽ eſſe bonum.ſi tri
ſtitia ei oria ſit malũ.dicũt quið oppõi
mał malo.ut extremũ extremo:ut ꝓdi
galitatẽ illiᷣalitant ⁊æ ambo h̊ mala op
poni ei bono ꝙ neutrum p̃dictoꝝ ma
loꝛũ eſt. puta medio ut lihalitati:
quið veꝝ dicũt nõ male. Camẽ ad p/⸗
poſitũ ĩ hijs que dicta ſunt applican/
tes nõ dicũt veꝝ:qm ambobꝰ cõtrarijs
pꝛauis exiſtẽnibus ſicut vicioſis extre/
mis.opoꝛtet ambo eſſe fugienda: qꝛ ſi
cut conueniunt in cõi rõne mali. ſic ẽt
cõueniũt neceſſario in cõi paſſiõe mali

ꝙ ẽ eẽ fugiendũ. rijs vero exñtibꝰne
utris ⁊ indifferentibꝰ ad bonum ⁊ ad

maluũ.neutrũ.ſ. eẽ fugienð vł eligeno
debet eis. vel ſic lege cõtrarijs neutriſ

exñtibus mał.i.nec iſtis.nec illis neu/
trũ erit fugiẽdũ. Nunc at in pꝛopoſito
hõies cõiter triſtiti fugiũt ut maluʒ ⁊
delectationẽ eligunt ut bonũ. quaj tri
ſtitia ⁊ delectano videntur oppõi non

ut duo mala extrema fugiẽda. ſʒ ſicut

fugiẽð ⁊ appetẽð.⁊ hᷣ modo opponũt᷑
malũ ⁊ bonũ: qꝛ in h̊ genere cõtꝛarie
tat valʒ pꝛemiſſa rõ. ⁊ nõ eius reſpõ/
ſio ut viſum eſt. ¶ Lectio ʒ
Dn iñ̃.] Ziſcuſſa opinione
eudoxi. hᷣ diſcutu opinionem
Oplatonis ſoluẽs tres rões ei⸗

b quas ybare viſus eſt delectationem

nõ eẽ bonũ.ſcòaz ibi. dicũt ãt.]itiam
ibi ꝑfectũ] pla.ig arguebat.pe ſic ex
nã boni.bonũ ẽ qualitas ſʒ qᷓ; quales
dicimur. puta bom.ſed ðlectauo nõ ẽ
qualitas.quare nõ ẽ bonũ. Ad hᷣ rñòt

ariſtoteles ↄcedendo mi. æ negando

ma.d.ꝙ poſito ꝙ delectatõ ñ ſit de nu
mero qu aliuatuʒ ut dicebat᷑ in mi.non
ꝓpter h ſequit᷑ ꝙ nõ ſu de numero bo
noꝛũ ꝓ eo ꝙ nõ omnia bona ſunt qua/

litates.puta vᷣtutũ opationes qᷓ maxia

bona ſi ⁊ tñ qualitateſñ ſi.ſic nec ipᷣa
feliciteg ut conſiſtit in operattione uir/
tuns. (Gecũda rõ ponitur ⁊ ſoluit ibi

dicunt at que talis ẽ. õe bonũ eſt de/

termiatũ ⁊ natura bõi ẽ natura deter
minati ut ̊ lj. ?cπι lizece;“ Sed de
lectatio ñ ẽ determĩata.ymo ĩdetermi
nata cũ ſuſcipiat magis ⁊ mius: dele/
ctamur eni magis ⁊c minus. quare de
lectano nõ ẽ bqnũ.¶ SGeinde ibij ſi qui
dẽ lad hoc reſpondet ariſtoteleſ.dupłr

pꝛio quidẽ ſũmẽdo hꝰmõi ſuſceptionę

magis ⁊ minꝰ. dicit g pꝛĩo ꝙſi ex dele
ctari magis ⁊ minꝰ iudicãt ipᷣaʒ dele/
ctationẽ ñ eẽ honũ ið hñt dicere circa
iuſtitiã ⁊ circa aliaſ stutes ſᷣʒ quaſ ipᷣi
mãatifeſte dicũt hõies exiſtẽ.quales.pu
ta iuſtos ⁊ tẽpatos ⁊ vłr vᷣtuoſos ma/
gis ⁊ min. quare ⁊ ſm uirtutes erit
ið ↄñs.ſ.ꝙ nõ erũt bone: ſi delectatis

ſe:
hoin
olin
nieg
hutfa
ſo i
Aba
fnd
ſan⸗
glc
labe
pporn
ſiomie
ino bp
ſinnsren
aͤre
Gnd
e
Neden
1min
eſitta
ſnpe⸗
lig
gkeoe
datonea

boni h

bn
Cenerao
6en
Verati
getin
Pfeae,
Nüͤfhe
tebin
Mirar
Mhcris
e

R
Wum
Aßſ
ppani
Gbn
sſeſpi
3
Wie
Winen
Nendsd
leann

ii in

cdutan

61
„ „1

„ 6 zonn
W ilA

Nin.mnda

eumewbo

Münre

Nnatie

iſean

midren
n ſib

Nidn

inmn
e S
ns N
iin
iͦitn
gia
i
1 aund
S

pp hanc cãm nõ ſit bõa: qꝛ ſicut hõies

delectãt᷑ magis ⁊ minus:ſic ẽt ſut iuſi

magis ⁊ minus ⁊ foꝛtes ſũt magis ⁊
minus.⁊ cõuẽit eos iuſte agẽ magiſ ⁊

minus. ⁊ epate agẽ magis ⁊ mnus.

b at eſt euidẽter falſũ ꝙ.ſ.Stutũ actus
⁊ bitus nõ ſint ð numero bonoꝝquar
nõ ꝓpt᷑ hãc debet dici ꝙ delectatio nõ
ſit bonũ 2? wi. Si autẽ. Rũdet i foꝛ
ma mixta.d. ꝙ ſi in delectatiõibus nõ
dñt vlr cãm ꝓpter q; delectatio nõ ſit
bonũ ꝓ eo ꝙ aliqͥ delectatiões ſũt mi⸗
xte: ⁊ aliq imixte.ſic ꝙ mixte ⁊ ipure
nõ ſint bone ex eo ꝙ ſuũt idetminate fʒ
multimoda genera mixtionuz. multi⸗/

mõe qdẽ pñit miſcẽi ſapoꝛes ĩ cibo ad

h ut facit delectationẽ.⁊ Fʒ h delecta
tio ↄñs dicit᷑ mixta ⁊ indeterminata.

Ad h ãt rũdet ariſtoteles ꝙ quẽadðm

Fm platonẽ nibil pꝛohibzʒ ꝙ ſaͤitas exi
iſtat determiata. i.determiate bona. ?

ſuſcipiat magis ⁊ minꝰ quare nõ eſt

eadẽ huũoꝝ ⁊ qualitatũ cõmẽſuratio ⁊
ꝓportio ĩ oĩbus ſãis nec in eodẽ hoĩe
ſao mãet vna ⁊ eadẽ cõmẽſuratio ſẽꝑ
imo ſepe rẽittit᷑. ⁊ ʒ hoc permanet

ſaitas reiſſa uſq; ad aliquẽ gradũ vltꝛa

quẽ nõ remdàeret ſanitas ipᷣa.tñ differt
a ſeipᷣa ʒ magis ⁊ min in alio ⁊ alio

tẽpoꝛe. ſic ẽt nibi ꝓhibet delectatio/

nẽ determiate bonã eẽ ⁊ cũ hoc magi
⁊æ minꝰ ſuſcipere vt foꝛma mixta quał
ſãitas ⁊c nõ imixta qualis ẽ habitus
ſimplex. 3 platonis rõ ponit᷑ ibil pfe
ctũq; ] ⁊a ſoluitur ibil nõ bene at rõ i/
git ẽ. oẽ per ſe bonũ eſt pfectü.ſʒ dele/
ctatio nõ ẽ perfecta.quare nõ ẽ per ſe

bonũ. bui rei põit pꝛio ma. 2 probat
mi.ibiſ motiões.d.qꝙ oẽs mMotiões ⁊
generationes ſunt impfecte ᷣm plato.
ſz delectanões oẽs ſũt motiões ⁊ ge⸗

neratiões ui ipi platõici dicere ⁊ aſt u

ere tẽptãt.quare de lectatiões oẽs ſunt

ipfecte.⁊ pꝑ cõſequẽs nõ ſũt perfecte vt
dictũ fuerat ĩ mi.pꝛicipalis rõis. Dei
de ibil no bñ at reſpondet ad huiuſ⸗
modi rationem interimẽes füdamẽtuʒ
minoꝛis in qua dicebat᷑ delectatio ẽ
motio ⁊ generatio ⁊ addebat ꝓ cõfir⸗

matiõe ꝙ ẽ repletio ſʒ naturà ariſtote

les igit᷑ pꝛobat pꝛio ꝙ delectatio nõ ẽ
motio.2. ꝙ nec generatio ibil ꝙ at ge/⸗
nerationẽ ʒ: ꝙ nec ĩpletio ibi ⁊ dũt
4 ꝙ nec ẽ vłr cũ repletione ibi.opi⸗
nio ãt ad pꝛimũ g arguit ſic.oĩ motiõi
inẽ velocitas ⁊ tditas tãq; ꝓpꝛiũ ꝙ;
ieſt oĩ ł ʒ ſeipʒ ł ĩ cõpatõe ad alið ſʒ
ſeipᷣʒ quiò ut motio grauiũ deſcẽdẽtiũ

lapis eni deſcẽdẽs naturałr mouet᷑ ue

locius circa finẽ ⁊ tardius circa pꝛĩci/

piũ.ĩ cõpatiõe ãt ut motio mũdi.i.celi

ꝙ ᷣʒʒ ſe totũ mouet᷑ unifoꝛmiter.ſed cõ
pãdo ptes circulo meridiano vicinas
ad alias ptes polis pꝛopiquas hʒ uti
q;ʒ uelocitatẽ ĩ mediis ⁊c tarditatẽ ĩ ex/
trẽis.ſic igit᷑ oĩis motis aliquo iſtorum
modoꝝ ẽ uelox vel tarda.ſʒ delectatio
neutrũ hẽt quare nõ eſt mono.hui rei
põit pꝛio cõcluſionẽ.2? ma.ibi.oĩ eni
ꝓpꝛiũ patet pꝑ dicta.ʒ: mi.ibi. de/
lectabulit᷑..d.ꝙ neutrũ pᷣdictorũ.lł ue/
locitatis ⁊ tarditatis exiſtit delectatio
ni qᷓ;uis delectatũ fuiſſe dicat᷑ vel tar/
de uel uelocit᷑ quemadmodum iratum
fuiſſe delectari tamen non conuenit
tarde uel uelociter. ſicut nec iraſci :tñ
ire ⁊ vłr vᷣm locũ moueri ⁊ augeri ſᷣm
quãtitatẽ ⁊ oĩa talẽ motũ includentia
cõuenit tarde uel uelociter ⁊ ẽt tranſ/
poꝛtare ⁊ tranſire ĩ delectationẽ cõue/
nit ⁊ uelociter tarde.iñ operari ſᷣm
delectationẽ.i.ea delectari nõ cõuenit
uelociter uel tarde.¶ Motãdũ & ꝙ dele
ctatio hẽt modũ quietis ⁊ finis qꝛ eſt
magis ĩ quiete q; motu ut ſupꝛa li..·

ce i? æ ẽ ut ſuperueniẽs ſinis. ut j c x
ximo. ⁊ ideo ſicut tranſitus ad quiete

ꝗq uocat᷑ ſtatꝰ.6.phiſicoꝝ ſe bẽt ad ꝗe/⸗
tẽ.ſic trãſpoſitio ⁊ trãſitus ad delecta/
tionẽ ſe bʒ ad delectationẽ. ille ãt ſtat-
ſic ſe hẽt ad quietẽ ꝙ ambo ſunt in tẽ/
poꝛe multo uel pauco. ut pbat᷑ 6: phi

ſicorũ. ſtatus tñ eſt uelox uel tardus ſi

cut ⁊ motꝰ:qꝛ motꝰꝗdẽ ẽ ut pꝛobat᷑ ibi
dẽ ges tñ nec tarda nec uelox ?. quajĩ ſi
mili mõ tranſitus ad delectationẽ erit
tardus vł velox. nõ tamẽ ipſa delecta
tio.⁊ ſic pʒ rõ mi.aſſumpte.Coñr ibi.

IIBRO

AQs aũt generationẽ.] pꝛobat ſecũð
.ſ.ꝙ delectatio non ẽ generatõ.⁊ b ſic
Ex quibuſcũq; ⁊ cuiuſcunq; generatõ
ẽ delectatio eiuſdẽ ⁊ in eadẽ diſſolutõ
erit ↄria ei triſtitia:ſʒ triſtitia non põt
eſſe diſſolutio illius tał geniti.⁊ in illa
ex quibus.quaĩ nec delectatio fuit ali/
cuius ⁊ ex aliꝗbus generatio. hui rei
onit p:. cõcluſionẽ.d. ꝙ ãt generatõzʒ
upple dicũt eẽ ðlectationẽ.nõ eſt veꝝ
qualiter enim delectatio erit generatõ
.q.d.nullo mõ.2? ſubdit ma.d. ꝙ viðt
nõ ẽt fieri ex quocũq;:vt ꝓbat᷑ p.phiſi
coꝝ.Sʒ vłr videt᷑.ſ.qꝙ ex quibulſ fit reſ
p generationẽ:in illa diſſoluitur ꝑ cõ/
trariã coꝛꝛuptionẽ.⁊ cuius generatio
eſt delectatio.eius coꝛꝛuptio erit con/
traria triſtitia. Si eni vnũ cõtrarioꝝ ẽ
generatio. reliquũ ẽ coꝛꝛuptio. mino.
ſupponit.Ad cunus euidenuã ẽ ſcienð
ꝙ generatio que eẽt delectatio nõ pol /

ſet ynaginãi eẽ ex aliquibꝰ: niſi ex de

lectabili ⁊ ðᷣlectato.triſtitia vero ũ põt
eſſe diſſolutio in h̊ͥ duo:qm̃ triſtitia reꝗʒ
rit ſenſuʒ ⁊ appꝛehẽſionẽ rei obiecte.
⁊ per ↄñs ſi ipſa ſit diſſolunio in rem

delectatã ⁊ in rẽ delectabilẽ reqret ne

ceſſario ſenſum ⁊ appꝛehẽſionẽ rei de
lectabilis. tunc ãt ſenſus ille ⁊ appꝛe
hẽſio erit delectatio.vel cum delectati ⸗

one.quare nõ interueniet triſtitia que
ſit corꝛuptio ⁊ diſſolutio ĩ ̊ duo. Cont

ibi. Et dicũt autẽ.] ꝓbat ꝙ delectatõ
non ſit repletio. Arguit ergo ſic. ducẽs

ad impoſſibłe.ſi delectatio eſt re pletõ

coꝛpoꝛalis eius capacitatis qͥ ẽ ſ̃ʒ nãz
in quo eſt ipſa repletio in eo erit delec
tatio ⁊ illud delectabitur. Sed coꝛpuſ
repletuꝛ. puta ſtomachus ⁊ in eo eſt
repletio: quia coꝛpus delectabitur ⁊
in coꝛpoꝛe erit delectano.h̊ autem eſt
impoſſibile.quare repletio non eſt de/
lectatio nec e puerſo quãuis facta con
ueniẽti repletione in coꝛ poꝛe: anima
delectetur: ⁊ facta inciſione triſtetur.
huius rei ponit pꝛimo oppoſitum ᷣm
alioꝛum opinionem.d.ꝙ platonici di⸗/
cunt triſtitiam eſſe deffectum illius ꝙ
ↄuẽit aĩali ſecũdũ natura ⁊ dicũt ðlec⸗

tationeʒ eſſe repletionẽ oppoſitam. 22
ꝓ fundamẽto rationis ſupponit qð re
pletio ⁊ deffectio ſeu vacuuas ſũt paſ/
ſiones coꝛpoꝛales que indifferenter ĩ/
ueniunt᷑ in coꝛpor̃ animato ⁊ ianima

to:⁊ hinc ſũmitur minoꝛ pᷣmiſſa.ʒ. ad

dit maiorẽ ibi. Si vtiq;. ⁊ patet.A
cõcluſionẽ ibi. Coꝛpus g.? deſtruit
illã concluſionem ut falſam ibi. Hon
videtur autẽ. infert ↄcluſionẽ ĩtẽtã ut
verã ibil ñ ẽ g J.⁊: exponit eaʒ: dubiũ
ꝛemouendo ibi. Sed facta] ⁊ patet.

O hijcitur tñ cõtra rõem iſtam:quia vi

detur ꝙ aliqua delectatio ſit coꝛpoꝛal
paſſio.ſicut ⁊ repletio:quoniã delecta
tio coꝛpoꝛalis diuiditur contra anima

lem. S. tractatu de temperantia. in

principio. Sed dicenð ꝙ coꝛpoꝛale ſũ/
mitur dupliciter. vno mõ cũ excluſione
anime:quia repleri põt coꝛpus inani /
matũ ita ſicut animatuz. ⁊ ideo in hac
repletiõe nihil fſoꝛmaliter patitur aĩia
.S. vero tractatu de temperantia: ſũmi
tur ſine huiuſmodi excluſione. ſʒ dicit
ꝙ eſt delectatio coꝛpoꝛalis: quoniam
anima delectatur patiẽte coꝛpoꝛe ut
habetur ibidẽ.Coni ibi.. Opinio at
pꝛobat ꝙ delectatio nõ vłꝛ nec ſemper
eſt cum repletione. pꝛimo autẽ recitat
motm̃ opinionis contrarie.d.ꝙ b opi/
nio videt᷑ facta eſſe ex hijs delectatio/
nibus ⁊ triſtitijs que fiũt circa cibuʒ.
qꝛ vident homines cibo indigentes ⁊
ex b triſtatos delectari ⁊ gaudeĩr̃ con/
uenienti repletione.2? ibi. b autem
Oñdit ꝓpoſitũ.d.qꝙ b ðłctai ex reple
tiõe pꝰ triſtitiã de vacuitate nõ accidit
vkr circa oẽs delectationeſ.qĩ ſine tꝛi
ſtitia de tali vacuitate ſũt multe delec/
tationes abſq; repletione. puta ðlecta
tiões mathematice qͥ.ſ.pueiũt ex ſpe/
culatiõe mathema. ⁊ mediate qͥ ſi fʒ
ſeſꝰ.puta ðᷣlłctatõ ꝑ olfactũ ĩ bõiſ odo
ꝛibuſ.ſʒ ⁊ viſiões ⁊ auditiões ⁊ młte
bonoꝝ memoꝛie.⁊ ẽt ſpeſ ſeu expecta
tões ſunt delectabiles ⁊ cuʒ delecia/

tione ſine triſtitia ↄtraria ð vacultate

quar ñ vłr oĩs ðᷣlectatõ ẽ cũ repletiõe
zeibi..uiꝰ iꝗᷓ h. Infert ſecũdã cõclu

le

cal
eik
nel
np

Ahn
büroel
lloe⸗
G
ſahe
luf⸗
leol
ber
pla
ſin
caſan
naſin
napa
ſautne
bapri
Celon
ticir
color⸗
haei⸗
Pppeti
Ulica⸗
wnn⸗
ei
ges

n;
ppeg
nngſe
Einnfann

E
—
—*
2 =
E
—
E

Ximiiiin
dſn teer
eniſtangun
noſtce
uraädte
N
e un

mernNti
wierckiefic
drrals
n nir e
Corai/ Oport
onitecſen,
. pind miſn
Cummre dgin
Aeabisinn
Se fücuiß

—
4

ines wnigen.

G
Nlum u

ns Ei Jun
iagidiͤn
zuemaut in
ſiͦin

ſionẽ ex iſta pbatione. d. introgatiue

igꝗ rei generaliſſũt generatiões pᷣfa/
te delectationes q ſunt ſine triſtitia de
vacuitate ⁊ ſine repletiõe.q.d.ꝙ nul//

liꝰ. ꝙ ꝓbat qꝛ defecte ⁊ vacuitateſ nul

lius rei facti ſũt añ delectationẽ.cꝰ rei
Ipletõ poſſit dici ðlectatõ ut pʒ ĩ delec
tationibus memoꝛaſÿ. ¶ Lectio 4
D pꝓlerẽtes ãt iſcuſſis opi
nionibus platõis ⁊ eudoxi.
HB ↄñr diſcutit opinionem quo

rũdã minꝰ ſolẽniũ dicẽtiũ delectatio/

nẽ ñ eẽ ꝑ ſe bonũ qui tali rõe mouebã
tur qꝛ ꝙ ẽ ꝑ ſe tale:eſt vniuerſalit᷑:ta
le.qꝛ qð per ſe ĩieſt:õi inẽ:p. poſterio
rũ.ſed delectatio nõ ẽ vłr bonũ cũ við
amꝰ aliquas delectatiões eẽ ꝓbꝛoſiſſi /
mas. puta beſtiales vt viſũ ẽ. S.li.⁊.c⸗

7: quar̃ dełctatio nõ ẽ ꝑ ſe bonũCir /

ca iſtã ig opionẽ ſic ꝓcedit ꝙ p ſoluu
eius rõeʒ. 2? dicit aliꝗd circa cõcluſio/
nẽ ibi. ARaãifeſte p. g rñdet ad rõeʒ

triplicit᷑ 2: rñſio ponitur ibi.. vł ſic vii

qᷓ; B? ibi vł ſpẽ differũt Oicit ꝗ̊ pᷣꝙ

aliquis dicet ⁊ rñũdebit ad illos ꝗ pꝛo
bhat delectationeʒ nõ eẽ ꝑ ſe bonũ dele/

ctatiões ꝓbꝛoſiſſimas ꝓ medio ꝓferẽ

tes ⁊ dicz eis qm nõ ſũt delectationes
ſimplicit᷑ nec eaꝝ obiecta ſũt delectabi

lia ſimplicit᷑ qꝛ licet ſit delectabilia ma
le diſpoſii.puta viris beſtialibꝰnõ ꝓpt
B exiſtimãdũ ẽ ipᷣa eẽ delectabilia ſim

plici?᷑ ymo ↄna deficit ꝑ fallatia: ſʒ ꝗcd

⁊ ſimplicit᷑ quẽam nec illa ſũt eſtimã
da ſana ſimplicit᷑ ł dulcia ſipłr ł ama⸗/

ra ſimpkłr qͥ laboꝛantibꝰa egro ſũt ſa

na.puta medicina qͥ nocẽt ſano iuuat ĩ

firmũ.⁊ q̃ laborãtib ſũt duleia vł amã
ſicut nec ſlla alba ſimpliciè qꝗᷓ vidẽt᷑ al /

ba patiẽnibꝰ obcalmiã. ẽ enĩ obcalmia
oculorum apoſtea mittẽs bumoꝛẽ pu⸗
tridũ ⁊ ſubalbũ circa pupillã ex cuius
coloꝛe vidẽt᷑ extioꝛa qͥ appent oculo al

ba eẽ.ita viſũ ẽ.õ.li.ʒ:c.ꝛ⁊ ꝙ ſimłi moõ

appetit male diſpoſit facit itellectuʒ
iudicare aht᷑ qᷓ; ſit ĩ rei Sitate ⁊ ipſum
mẽtiri facit circa pꝛicipia ut.S.li: oec:
ibeiñ ibi.vxł᷑ ſic vtiqʒ. Rñdet alit
d. ꝙ ad pᷣdictã rõeʒ dicẽt᷑ ut pꝛius di⸗

ctũ eſt.ł ſic.ſ.ꝙ ðlectatiões ſũt bone et
eligibiles:nõ tñ ab ilł delectatiõibuſ a
ꝗbus mali hõies ſũmũt eas quẽaðʒ ⁊
ditari bonũ ꝗdẽ ẽ ⁊ eligibile nõ tamẽ
qualitcũq;.puta ꝓdeunti ꝓximũ ſuum
ditari ſibi q;uis ſit bonũ ſᷣm ſe:tñ cũ ꝓ⸗
ditiõe ẽ malũ.nõ rõe ſui.ſʒ rõe ꝓditio
nis.ſimili mõ ſanũ eẽ bonũ ẽ.ſanari tñ
qualit᷑cũq; nõ eẽt bonũ. puta comedẽ/
ti k bibẽti aliqd hoꝛꝛẽdũ ꝓ hũana eſca
ſicut ſũt carnes humane.vł ſãguis bũa
nus.vñ ex cã iſta Cõſtãtinꝰ monarchi⸗
aʒ tenẽs ĩperij ⁊ a deo lepꝛa pcuſſꝰno
luit a lepꝛa mũdari ꝑ balneũ faciẽduʒ
ex ſanguie infantiũ:hoꝛꝛuu eni facinꝰ
æ ſe tãtoꝝ criminũ eẽ reuʒ.qᷓ;uis gᷓ ſa/
nari vellʒ tãqᷓ; bonũ.nõ tamẽ talit nec
ex tali cã.quare deus per miſteriuʒ ſa
cti Silueſtri curauit eũ.Sicut iꝗ̊ impa
toꝛ moꝛtał rputauit ſanãi bõũ eẽ.ſʒ cũ
altiuſ iactura ſanari malũ eẽ.ſic ẽt deꝰ
ĩmoꝛtalis h̊ appbauit p bñficiũubſe⸗
cutũ.ſimili mõ ĩ ꝓpoſito generalit᷑ põt
dici ꝙ dlectari bonũ quið ẽ. ſʒ nõ eſſet
bonũ ex qualicũq; cã delectari. Deiñ
ibi. vł ſpẽ. Rũñdet alit᷑ ⁊ meliuſ/d.ꝙ
põt vtiq; dici ut dictũ ẽ.ł alit fʒ ꝙ ðle/
ctatiões ſpẽ dĩnt. ⁊ tũc põt dici ꝙ de
lectatio nõ ẽ bonũ vłr ſᷣʒ totuʒ genus
ſuũ.ſʒ aliqua vel aliqͥ ſpẽs delectanõiſ
ſũt ꝑ ſe bonũ ⁊ vłr bonũ.qꝙ aũt delec/
tationes ſpẽ differaãt: ꝓbat duplicit᷑ p.
qꝛ effectꝰ caãꝝ ſpẽ differẽtiũ:ſũt ſpẽ dił᷑/
ferẽtes.ſed ðlectatlões ſũt effectuſ cãꝝ
ſpẽ differẽtiũ.ille.ſ.qͥ cãntur ab obiecqiᷣ
bõis ex pte vna ⁊ ille qͥ cãntur a turpi
bus ex pte alt᷑a. quar̃ hee ⁊ ille ſpene
dĩnt. hꝰrei tãgit mediũ.d.ꝙ ille qͥ cãnt
a bõis ſũt ſpẽ altẽ ab hijs q cãnt᷑ a tur
pibꝰ.ſcõo qꝛ foꝛme dĩnt ſpẽ q reꝗrũ iĩ
ſins ſubiectis diſpoſitiões differentes
ſpẽ.ſʒ delectatiõeſ aliqͥ ſunt huiſmõt qͥ
differũt ſpẽ.hꝰrei põit ſolã tutẽ mi.d.
ꝙ höieʒ ñ entẽ iuſtũ nec cõuenit ðlec/
tãi ðlectatiõe opis iuſti.nec hõieʒ non
ẽtẽ muſicũ ↄuẽit ðłctãi ðłctatiõe oꝑis
muſici ⁊ ſiłr cõuẽit ł nõ cõuenit ĩ alijs
qꝛ hõinẽ nõ entẽ iuſtũ.nec cõuenit de/

lectari delectatiõe oꝑis ĩiuſti.ex hijſ ig

IIBRO

hẽmꝰ ꝙ delectatio iuſti reqrit iuſncia

ĩ ſuo ſuſceptio ⁊ delectatio ĩiuſti iiuſti/

nã ĩ ſuo.iuſtina vo ⁊ ĩiuſtina ſũt diſpo
ſitiões ſpẽ differẽtes.quare delectatio
h ⁊ illa differũt ſpẽ.Si vero dubitetur
de delectatiõe muſici. qꝛ videt᷑ nõ eſſe
verũ ꝙ dictũ ẽ cũ multi nõ muſici dele
ctentur ĩ audiẽdo muſicos iubilantes.
Hicẽdũ ꝙ muſicus põt dici dupliciter
pꝛ mõ ꝗ bẽt artẽ in intellectu.alio mõ

ꝗ hzʒ amoꝛẽ in appetitu.⁊ B.2ꝛ mõ hõi

nes inertes nibil ſcientes de muſica
amãũtes tñ audire bonã armoniã dicũt᷑
muſici.qꝛ vĩcuiq; amãti ẽ delectabile il
lð ꝙ amat ut.õ.liꝰc.xji Coni ibil ma
nifeſtare ãt ſupꝑ cõcluſiõe pᷣmiſſe ac ſo/
lute rõis dicit duo.pꝛimũ ꝙ nõ õis de/
lectatio ẽ bona ł eligibił:ſcom ꝙ ñ õe
eligibile ẽ ꝓpter delectationẽ eligibi/
le ibi.. Et circa młta. pꝛimũ pꝓbat du
pliciter.2: ibi.. Rullꝰq; ꝓp. tangens
mediũſue rõis dicit ꝙ; ãicus de quo.õ.
li.ꝗ. c.de amicitia faceta ſcðʒ ꝙ mõ pᷣ
ces ſit alter ens.i.differenſ ab adulato
re videtur mãifeſtare ꝑ ea qͥ de ipſo di
cuntur òlectationẽ nõ eẽ aliq bonũ vł
ſaltẽ ꝙ delectatiões ſit ſpẽ differẽtes.
ſic ꝙ ſi aliqua delectatio ſit bonuʒ ꝗd
ſaltẽ nõ oĩs erit bonũ.cuiꝰrõ pʒ.qꝛ nul
lus hõ vltuperat᷑ de bono ĩtẽto.ſʒ adu
latoꝛ vetupat᷑ de delectatione intenta.
quare delectatio illa nõ ẽ bonũ. bꝰ rei
ꝓpõit p. cõcluſionẽ ut viſuzʒ eſt. 2. ibi.

L quidẽ ppõit mi.d. ꝙ hic.ſ.ãicꝰ bonꝰ

facetꝰ videt᷑ loqui ad bonũ.h̊ aũt.ſ.ad/
ulator videt᷑ loꝗ ad ðlectationẽ qᷓ; intẽ
dit inferre ei cui colloquitur.⁊ h ꝗdem
adulatoꝛ vituperatur de itentiõe ðlec/
tatiõis iĩferẽde:hũc ãt.ſ.ãicũ hõies lau
dãt tãq; nõ colloquẽtẽ ad altera qᷓ; ad
bonũ pacis ⁊ ãicitie ꝙ intendit.2 ibi.

MHullus qʒ. Arguit ſic. õe bonũ ẽ eli /

gibile.ſʒ nõ oĩs delectatio ẽ eligibilis
quare nõ oĩs ẽ bona. huius rei põit ⁊
otermiat mi. duplicit᷑. pe qꝛ nullłꝰ rõne
vtẽs eligeret viuẽ delectabilit᷑ ſic ꝙ ð
lectaretur in hijs in ꝗbus ðlectãtur pu

eri ⁊ ꝙ hẽret mẽtẽ puerilẽ exiſtimans

debẽ delectari ĩ hijs ĩ quibꝰ pueri ma/

xime exiſtimãt delectãi debẽ.2: qꝛ nec
aliquis eligẽt gaudẽ faciẽdo ali opꝰ
turpiſſimoꝝ q;uis nequaq; de tali ope
turpiſſimo debẽt triſtari ⁊ puniri:qꝛ ſo
la hituatio turpis opiſ auſert electiõeʒ
⁊ deſideriũ delectatiõis.eiñ ibil Et
circa multa. pbat ſcom.ſ.ꝙ ñ oẽ eligi

bile ẽ ꝓpt᷑ delectationẽ eligibile:ut ali
q dixerãat. pł ãt facit b.2: epylogat ibi.

LAm̃ ꝗdẽ iẽ Zicit p: ꝙ nos facẽmꝰ
ſtudiũ circa multa appetẽtes ⁊ eligen/
tes ea:qᷓ;uis nec vnic delectationẽ in
ferrẽt ꝙ pʒ in exẽplis.puta qꝛ eligimꝰ

vidẽ qdaʒ pñtia nõ delectabilia. puta
vulnera v moꝛbos parẽtũ q́;uis no po

ſemus eos ſanare. Itẽ recoꝛdãi qᷣdaʒ
pᷣterita non delectabilia. puta mala qᷣ
fecimus ⁊ q paſſi ſumus. Itẽ ſcire qᷣ/
dã futura nõ ðlectabilia.putaſcit moꝛ
tẽ ꝓpꝛiã ⁊ ãicoꝝ.ſi ãt ex nãli neceſſita
te ſequãt᷑ delectatiões ꝗbuſdã de pᷣdic
tis.puta ꝗbuſdã viſiõibꝰ ł recoꝛdatio⸗
nib ł ſciẽtijs nihil differt ad ꝓpoſuũ:
qꝛ ẽt eligeremiſta.poſito ꝙ ab eiſñ fi
eret delectatio aliqua. Deiñ ibi.. Qm̃
gdẽ iã.]epylogat.d.qꝙ mãifeſtũ eẽ vi⸗/
det᷑ ex antiquoꝝ dictis ꝙ delectatio nõ

vłr ẽ ꝑ ſe bonũ.itẽ ꝙ nõ oĩs delectatio

ẽ eligibił᷑ taq; bõa:⁊ ʒe ꝙ qᷣdã ðlectati
ones Fᷣʒz ſe ipſas ſunt eligibiles dĩntes
ſpẽ a nõ eligibilibꝰ ł ſaltẽ ea a quibus
fiũt delectatiões.hee ⁊ ille ſũt differẽ/
tes ſʒʒ ſpẽʒ ex quoꝝ differẽtia infereba
tur. S. delectanonẽ.differẽtia iᷓ qͥ ð de
lectatiõe ⁊ iriſtitia dicũt᷑ ab alijs ſint
dicta ⁊ repetita ſufficieter a nob.
¶ Lectio. 5·
AVid ãt ẽ ł quale ꝗd. Diſcuſ/
ſis alioꝝ opimõibꝰ ð nã delec
tatiõis:bᷣ põit ꝓpꝛiã ſub..cõ
cluſiõibꝰ.p: ꝙ delectatio ñ ẽ moius.2:

ꝙ ñ ẽ generatio ibi. Ex hijs at hʒ: ꝙ;
ſeꝗt᷑ pfectã opationẽ lbi. Sẽſꝰ ãt ois

4 ꝙ pficit opationẽ ibi. pficit ãt oꝑ
ationẽ. ? ꝙ ñ põt eẽ ſẽpꝑ continua ibi
Lqualii iꝗᷓ ↄtinue ꝙ ẽ nãlii ab oĩbꝰ
appetẽda ibi Lappetere autem.7·
młte delectatiões abiuicẽ vĩ̃nt ſpẽ ibij
vñ vidẽt᷑ ⁊ ſpẽ S? ꝙ ẽt differũt bõitate

zuita
ua
bilyi
ſſten
canone
ſtöle
nobil
hanaüp⸗
ſbiipi⸗
ge oi
däfnec⸗
ep ſpeof
laauo
nore
belpyi
Aaeude⸗
Ncrld
zoilg
tureeſe
piſösps
cificoe
neicg
upeni
ſpes nſĩ
dhoib

Mlulae il

Gfieiol⸗
Neicipab
lonel
EWann
ſäden
nsfiri
ſpisifin
Reaaip
latanöts
tadlecan
gnne
Dlcilii
ſul dol
Aique fini
Akpn
cala uce
airi⸗
Pahen:
Gbfien
Nes ptes
Ldtffene
1inic

Nll
Wnge
miknig

—

Naäe

giich
grieni
egb.
PNii
estin
lenannin
ncelgn
acin dn
Z
laäi
zanümd
le,

gütiin

Cigbiesns
Nrit büs

5
KWe). .
d4„

nüinin
e piiig
moiinene-
biliu⸗
ſe un
ahiit

—

—
Sè

S

— VIIII

⁊ pᷣuitate ibi. dĩntibꝰ qt c õis eſt

aliqua opatio ei ꝓpꝛia bõa ⁊ otuoſa.
ibi. videt᷑ ãt eẽ. p igitur dicit ꝙ mãt
eſti erit vtiq; ꝗd ẽ ł quale quid ẽ dele
ctatio reſumẽtibꝰ a pꝛĩcipio ea q dicta
ſuᷣ ð öolectatiõe.S.l.⁊. circa fi.li. De

inò ibi videt᷑ eni viſio] Accedit ad ꝓ

bandũ pꝛimã cocluſionẽ duplici rõe.2?
ibi.videbit᷑ at vtiq; p. at itẽdit ſic ar
guẽ. ois mor ẽ talit ĩ tẽpoĩr ꝙ ĩdiget q

dã fine citra qᷣm ñ ẽ ipſi ſpẽſ ymo pteſ
en ſpẽ dĩnt a toto ⁊ abĩuicẽ.ſʒ nulla j

lectatio ẽ huiuſmõi.quar nulla ðᷣlectõ
ẽ motꝰ.hꝰ rei põit p. mi.2. cõcluſionẽ
ibi.ppt᷑ ꝙ B;. ma.ibil In tẽpꝑe eniʒ
Ad euidẽtiã ãt mi. p. pᷣmittit exẽpluʒ

.d. ꝙ viſio ut ẽ opano vi/ tale gd eſt ꝙ
3 oẽ ꝙcũq; tẽpuſ ſuũ ł ſuaꝝ ptiũ við

tur eẽ ꝑfecta fʒ ſpẽʒ ſuã.ſic ꝙ nulla ꝑs
viſiõis põt accipi ĩ qua ñ ſaluet᷑ nã ſpe
cifica tociuſ viſionis. viſio eni nullo fi
ne idigz ꝗ ↄnt᷑ factꝰ pficiat ſpẽʒ viſiõi
In pꝛ nã q; pticula viſioms hẽt᷑ pfecta
ſpẽs viſiõil.ẽ.n.tale totũ ꝙẽ bõgeneũ
cũ oĩbꝰ ptibus ſuis ſicut calor cqlibet
pticula e ous caloꝛ. ſic ẽt ĩ ꝓpoſito tale
qd vr eẽ ðᷣlectatio.ẽ enĩ ꝙda totũ bõge
neũ cũ ptib ſiis:ſic ꝙ ſʒʒ nullũ tẽpus
i nullo tẽpe ł i nulla tẽpis pte:poterit
ꝗs delectationẽ accipẽ nõ accipiẽdo ꝑp
fectã ðlectatiõis ſpẽʒ:qꝛ nec ðlectatio
nis facte ĩ plus ł maiꝰ tẽpus pficietur
ſpẽs ĩ fine illitẽ poꝛis qͥ nõ fiut hita ⁊
pfecta ĩ pꝛicipio tẽpoꝛis.qlibzʒ.n.ꝑs ðᷣ

lectatiõis ẽ ðᷣlectatio eadẽ ĩ ſpẽ cũ to⸗
ta olectanõe. Deiñ ĩfert cõcluſionẽ. d.

ꝙ pp hᷣ ꝙ dictũ ẽ. olectatio nõ ẽ motuſ.
Sicẽdũ ibi.. In tẽꝑe em põit ⁊ ꝓbat
ma. d.qꝙ oĩs motꝰ ẽ tałr i tẽpoĩ ꝙ ẽ ad

aliquẽ finẽ añqᷓ; ñ hẽtur er ꝑpſecta ſpꝛ'

ꝙ ꝓbat᷑ ꝑ młta exẽpla.motio.n.ediſi⸗
catia tũc ẽ pfecta fʒ ſpẽzʒ ſuã.cũ faci⸗
at ł faciẽdo ptigat ad illud finale bonũ

ꝙ appett ⁊ ioĩtẽpe ſimł ſupto ẽit vti
qʒ h fiale bonũ.qʒ ñ añ:qꝛ ĩ ptibꝰ tpis

oẽs ptes mot ſut iperecie ⁊ ſũt altẽ
ac differẽtes Fʒ ſpẽʒ a tota ediſicatõe
⁊ abiuicẽ ĩt ſe ꝙ appet:q; lapið fuda

mẽtaliũ cõpoſitõ qͥ ẽ ps.pꝛẽ alta diſfe
rẽs ſpẽ a oganõe colune. ⁊ h ps.2.
alta fʒ ſpẽz a facniõe totius templi ⁊ pᷣ
totał factio tẽpli ꝑfecta eſt: qꝛ nullo a

lio indiget ad ꝓpoſitũ finẽ ꝑ quẽ hẽt᷑

edificatiõis ſpẽs. factio ãt füdamẽti ?
triſculpti ẽ ĩpfecta.viraq;.n.ẽ factio ꝑ
tis. quaĩr totał factio ⁊ ptialeſ ſactiõeſ
differũt ſpẽ:qꝛ vt dictũ ẽ nõ cõuẽit acci
pẽ motũ ʒ ſpẽʒ factũ ĩ quocũq; tẽpoĩ

ſeu ĩ quacũq; tẽpoꝛis pte.ſʒ ĩ õi ⁊ to/

to tẽpoꝛe cõuẽit accipẽ ſpẽʒ totiꝰ mot⸗
Seiñ ibi.. Simiłr at] addit alia exẽ/
pla. d. ꝙ ſimiłr põt ꝓbãt ið ĩ ůbłatiõe

reliꝗs motibui localibꝰ: qꝛ ſi latio eſt

motꝰ: vñ.i.a t᷑ᷣmio a quo ⁊ ẽt quo.i.ĩ /
minũ in quẽ: ⁊ hꝰ latõis ſũt differẽtie
Fʒ ſpẽʒ ł ſʒ ſpẽs diuerſas.volatꝰ auiuʒ
æ ãbulatio equoꝝ ⁊ ſaltatuo leonũ. vł
quorũcũq; aĩaliũ ⁊ ſimiliũ diſtictia.⁊
nõ ſolũ ſic talibꝰ dĩntijs dꝛñũt abiuicem
latiões. ſʒ ẽt ĩ vna eaõq; latiõe.puta ĩ
ipſa ãbulatiõe dint ſpẽ ptes alauicẽ ⁊
a toto:ꝙ ꝓbat tali rõe.illi motꝰoifferũt
ſpẽ.quoꝝ t᷑mini diĩnt ſpẽ: ſʒ tmm toti
ãbulatiõis ⁊ ptiũ ãbulatiõis:dint ſpẽ.
quar̃ ⁊ ipſi mot ſic ſũpii differunt ſpẽ
abiuicẽ. hbꝰ ꝓ ſillogiſſmi põit mi.d.ꝙ h
duo.ſ.vñ.i.tminꝰ a quo ⁊ quo.i.tminꝰ
ĩ quẽ nõ ſũt ij ĩ toto ſtadio ſup quo fit
tota äbulatio ⁊ ĩ pte ſtadij ſup qua fit
pſ abłatiõii nec ĩ alta ⁊ alta ptequafß
nec ptraſi lineã bc: lineã ula erit
15. qꝛ mobile pertraſit nõ ſoli i lineaz
mathematice ſũptã. qᷓ ĩ lineã ĩ loco exi
ſtẽtẽæ ad locũ applicatã.b ãt liea vni
parũ ſtadu ẽ in loco altero ab alia. vbi
gtia de õib hijs ſit totũ ſtadiuʒz. a.g.⁊

dicat i. d. p? & pſ ſtadij erit a. d. 2 vezꝛo

d.g. tota iꝗᷓ àbulatõ. a. g. differt a pte
pe ſ. a d.p t᷑mmũ in quẽ. 2. vero per t⸗
minũ a quo ptes ẽt inter ſe per vtroſ. 3
qꝛ nec tminus a quo vnius eſt imnus
a quo altius. nec tminus in quẽ vniuſ
iminus ĩ quẽ aliius ut pʒ cõſiderũti.
Seinde ibi. per certitudinẽ remit
tit ad nãlẽ phiam difficultates incidẽ/

ſes circa motũ.d.ꝙ in alijs.i.in phicii

LIBRO

dictũ ẽ de motu per certitndinẽ qualẽ
nõ exigit pns negotiũ Seið ibil viðt
Reſũmit ſpᷣſtãtiã totius rõis.d.qð ad
pñs videt᷑ ꝙ motus nõ ẽ perfectus ſᷣm

ſpetiẽ in õi tẽpoꝛe.i.ĩ qualibʒ tẽpoꝛis

ꝑte.ſʒ multi motus.i.ꝑtes totius motꝰ
ſunt imperfecti ad totius motus ſpe/
cleʒ cõparati: qꝛ certe vñ.i.t᷑ᷣmis a q
⁊ quo.i.ierminus in quẽ ſpecificant ⁊

ſpẽm largiuntur motui ⁊ ciulibet eiuſ

parti. h at fuit maioꝛ pꝛicipał rõis.ſʒ
ſpẽs delectatiõis plecta ẽ ĩ quocũq; tẽ
poꝛe.i.in quacũq; tẽpoꝛis ꝑte.bᷣ auteʒ
fuit minoꝛ.quaĩ ſeꝗt᷑ cõclulſio maifeſta
ꝙ motus ⁊ delectõ ſut alteri aciuſ ⁊ ꝙ
delectatio ẽ aligd de numero totoꝛũ ⁊
perfectoꝛum in qualibet ſui pte. 2ibi
Lvidebit᷑ ãt] Zld cõcluſionẽ pꝛĩcipalẽ
arguit ſic. YImpoſſibile ẽ motũ eẽ ĩ nõ
tempoꝛe:ſʒ nõ ẽ ipoſſibile ðlectationẽ
ĩ no ſẽpoĩ eſſe. põt eni eſſe in ipſo nũc
quia ẽ totuʒ aliquid nõ neceſſario diii
ſu in purteſ ſᷣm tẽpoꝛis partes que nũ/
qᷓ; ſimul eſſe poſſut:quare delectatio ñ
ẽ motꝰ.huius rei põit pꝛ cõcluſionẽ.2
ma.ibi.. Ex ñ cõnngẽ. ʒ: mi.ibi. de
lectari aũt. Conj ibi.. Ex hijs aut ꝓ
bat ſedam cõcluſionẽ ĩtẽdens ſic argu
ere. Ois motꝰ ⁊ oĩs generatõ ſut rerũ
partibiliũ.⁊ nõ reꝝ ĩpartibiliũ que ſũt
tota quedã nõ diuiſa nec diſibilia ſᷣm
partes tris nec per partes alterius
⁊H alteriuſ rõis. h pʒ io qꝛ nec viſionis
nec peccati nec vitaũᷣ nec alicꝰĩptibiliſ
ẽ generatio.ſicut nec iſtoꝝ ẽ aligs mo

tus.ſed delectatio ẽ totũ ꝙdazʒ iptibile

ut oñſũ eſt.Sð.quare delectatiõis ñ erit
generatio nec ꝑ ↄñs ipſa ẽ generatio
Hiꝰ rei põit p? cõcluſionẽ.⁊ patet.22
ma.ibi ¶Hõ eni oĩuʒ. B? repetu cõclu
ſionẽ ibi. Hec vtiq;. ? mi.ibi. totũ
eni. Attẽde tñ ꝙ phᷣus ppomit vnã cõ
cluſionẽ.ſ.ꝙ delectatio nõ ẽ generatio
⁊ pꝛobat alia.ſ. hãc ꝙ delectatiõis nõ
eſt generatio. hee autẽ multuz differre

vidẽtur ſicut ⁊ iſte. actõ nõ ẽ actõ ⁊ ac

tionis nõ eſt actio.p: eni ẽ falſa.2 o
ẽ vera.quare ꝓbata 2nõ 1õ ꝓhata eſt
pꝛ.ſicut ꝓbato ꝙ actiõis nõ ẽ actio.nõ

ideo pꝛobatũ ẽ ꝙ acuo nõ eſt actio. ſi
militer ĩ ꝓpoſito ꝓbato ꝙ delectanõiſ
nõ eſt generatio.nõ iõ ꝓbatũ eẽ videt
ꝙ ðlectatõ nõ ẽ generauo. Ad h t di
cendũ ꝙ ꝓbatio vʒ gtia tał materie ꝑ
locũ a minoꝛi deſtructiõe.qꝛ magis vi⸗
det᷑ ꝙ ðlectatiõis eſſet generatio qᷓ; ꝙ
ipᷣa eẽt generatõ. ex b eni repugnat ei
ꝙ ad ipſã ſit motꝰł genẽatio:qꝛ ẽ ĩipar
uibił ut dictũ ẽ.ö̊.hᷣ ãt magiſ repugnat
motui ⁊ generationi qᷓ; imio.

ſequit᷑ ꝑpfectã opꝑationeʒz ſic ꝙ
oĩs oꝑatio pfecta ẽ delectabił.p iẽ de
ſcribit opationẽ pfectã. 2. infert ↄcluſi

onem intentam ibi. b autem vtiq;.

Pꝛimo autem deſcribit operationem
coii ſũptã ⁊ opatiõeʒ pꝑfectã:⁊ opatio
nẽ pfeciiſſim.dicit gꝗ ad pꝛimũ ope
ratõ ẽ oĩs ſenſus.i.oĩs ſẽſatio qᷣcũq; ſit
illa hõis vł aĩalis opani ad ſeſibile.i.
circa k ĩ ipſu ſeſibile.ꝙ aũt hic dicu de
ſeſu ⁊ ſenſauõe ⁊ ſeſibili itellige parit
de intellectu ⁊ itellectiõe ⁊ itelligibi/
li.Quo ad ſcõʒ vo dicit ꝙ opatio ꝑfec⸗
ta ẽ ſenſatio hõis bñ diſpoſui ad pul/

cherꝛimuʒ ſẽſibile eoꝝ qͥ iacẽt.i.ſuꝑpſi.

⁊ obiecta ſũt ſub tali ſẽſu. pfecta nãq;
opatio viòt᷑ eẽ tale quid ꝑ ſe ⁊ cõueru
biłr. ꝙ at dicit᷑ opꝑãu bñ diſpoſiti.quia
põt referri ad potẽtiã ſeſ ł intelleciꝰ ł
ad holeʒ ꝗ potẽtiã hʒ ł differt ad ꝓpo
ſuũ qꝛ dicẽ ipſu ſeſũ ł itellectũ opari ñ
ẽ aliud qᷓ; dicẽ ſuppoſiiũ ĩ quo ẽ ſeſꝰ ki
te llectꝰ opati ſʒ potẽtiã hac ł illã Qe?
ad t᷑uũ qt dicit ꝙ oꝑatõ optĩa ⁊ pfectiſ

ſima fᷣůʒ unãcq;q; potẽtiã ĩ genẽ ſuo eſt

opatio illa q ẽ potentie opue diſpoſite
opanũ circa obiectũ potẽtiſſimũ.i.opti
mũ eoꝛuʒ que ſut ſub ambuu ⁊ facul/
tate talis potẽtie.vᷣbi ꝗna.de oĩbꝰ hijſ
circa viſũ.opatio ndqʒ viſꝰcõii ſumpta
eſt eius ſenſatio circa viſibile.operatõ
autẽ perſecta ẽ viſus bene diſpoſiti ad
pulcherrimũ viſibłe.perſec iſſima o ẽ
viſus optime diſpoſui circa pulcherꝛi⸗/
mũ viſibile.Eſt g ſciẽdũ ꝙ opatio pfe⸗
ctiſſima requirit optimã diſpoſitionem

On ibi. Seſus ãt õis Ipbat
ttiã cõcluſionẽ.ſ.ꝙ delectatio

.
ꝛ—— G

ſentc⸗
ſaiſt
Celte
melig
musi
nen!
ſeon
Cla
mnis
edel
iſin
ſ

biuta
lopts
M
Wo
95
n
tidel
hou
aue
liin
opuin
omm⸗ͤ
bilisn
Conin
nd⸗
Cpe
nid.
nls
one
no
no:
ie

tai

unn
mn
n
Ngiſ
Unn
Kis e
Plnn
uhneſen
Agfe
Ni
wang
Nenincge
uüpnigg
ſeiniä
ni auſüke
räühaan
dilichen
nie i
igepani
1 liadtt
orit i
ecan
ipſetin
diinn
lnnag
clenia
ſtigghl
itilli
ipiu i

ui giſtt

umgtenpi
wealnilc
nintir
jundh
itim
Geiinu
u n
iggun
iufhm

tnmedel

VIIII

in ſubiecto ſeu in potentia cuius eſt ⁊

optimã rõem obiectiuã in obiecto.pu/
ta perſectiſſima viſio optimũ viſũ quo
ad omnia ⁊ optimum viſibile quo ad
omnmia in ipſo viſibilia.operatio autez
perſecta nõ perfectiſſima reꝗrit boni /

tatem in altero ⁊ optimitatem in alio

puta perfecta viſio bonũ viſum ⁊ opti

muʒ viſibile optimũ viſum ⁊ viſibile
bonũ.alterũ eniĩ ſufficit ꝙ ſit optimũ lzʒ
nõ ambo.Seiñ ibi. hᷣ autẽ vtiq; In/
fert cõcluſionẽ intẽtã.d.qꝙ hᷣ operatõ ꝑ
fectiſſima erit vtiq; ölectabiliſſia ſicut
quelibet pfecta eſt delectabilis.bᷣ autẽ

intelligendũ eſt comparando opatõeſ/

vnius ſenſus adinuicẽ: qꝛ ſecundũ om
nem ſenſũ eſt vel eſſe põt delectatio ⁊
ſecundum intellectũ pꝛacticuʒ vel ſpe
culatiuũ.accipiẽdo igꝗg omnes opatlõeſ
vnius potẽtie ſenſus vł intellectus illa
7 delectabiliſſima q inter eas ẽ perfec
tiſſima.dicitur autẽ perfectiſſima ut vi
ſuz eſt opatio que ẽ potẽtie ſe hñtiſ bñ
æ optime ad obiectũ ſtudioſiſſimum ⁊
optimũ eoꝝ que ſũt ſub facłtate ⁊ am
bitu talis potẽtie.Eſt ãt ſciendũ ꝙ qᷓ;
uis płᷣs nõ pꝛobet expꝛeſſe concluſio
nem pꝓpoſitazʒ ꝓbata tñ reputari debʒ
duplici rõe.p.qꝛ h̊ mõſtrat expiẽtia.2.
qꝛ S.li. c. iᷣ.ẽ habituʒ ꝙ omnis o/
peratio volũtaria nõ impedita ẽ opan
ti delectabił.ſed oĩs opatio pfecta eſt
huiuſmõi.ẽ eni voluntaria ⁊ nõ impe⸗/
dita qꝛ ẽ potẽtie ñ diſpoſite:ꝙ ñ eet ſi
eẽt iuolũtaria.puta ſeſatio exceſſiui ca
loꝛiſ nec eſſet ad optimũ tãgibiliuʒ qm
optimũ ẽ ñ extremũ ſed mediũ.quare
omnis operatio pfecta vłr eſt delecta/
bilis ⁊ perfectiſſima delectabiliſſima.
Con ibi. perficit autẽ ꝛobat quar
tam cõcluſionẽ.ſ. ꝙ delectatio perficit
operationẽ. ꝓbat autem eã ſolũ ex po/
nẽdo.qm̃.j.ĩ ꝓbatione ſeplĩe cõcluſio
nis ꝓbabitur euidẽter. p· ſuã cõcluſi
onẽ propõit ⁊ pʒ. 2? ipſã exponit ibi.
Lnõ aũt ſecũdũ eundẽ qꝛ vero ſũt qua
tuoꝛ mõi perficiẽdi operatõnẽ ᷣm. 4.

cũꝝ genera. pficitur. n. oꝑatõ ab ac⸗

tiuo t a paſſiuo foꝛma a fine: p?

excludit a delectatione pꝛimos.ſcòos
modos. 2? cõcludit tertiuʒ. ? attribuit
ei quartũ ibi. perficit aut Dicit ergo

pꝰ: ꝙ delectatio nõ ᷣm eũdẽ modũ opa

tionẽ perficit ſᷣm quos eã perficiũt ſen
ſibile pficiẽs eã ꝑ modũ aciiui.⁊ ſenſ⸗

perficiẽs eã per modũ paſſiui ⁊ recep
tiui:qñ.ſ.ambo h ſunt ſtudioſa.i.bona

qlibet in oꝛdine ſuo.ꝙ ãt h̊ ſu poſſibi⸗/
le.ſ.ꝙ aliqd ſit pficiẽs nõ tñ erit agẽſ

nec patiens pʒ. qm cẽ diuerſoꝝ geneꝝ

pficiũt diuerſimoð effeciũ ſuũ quẽaðʒ
ſãitas ⁊ medhcus nõ ſimiłr ſũt cã eius
ꝙ eſt ſanari.medicus em ẽ cauſa effici
ens:ſanitas vero finalis. ⁊ ideo ſicut

ſut diſſimileſ cãe:ſic ẽt diſſimilłr pficiũt
ſuũ cãtũ. HPeinde ibi. Scõm vnũque/

q;.] pꝛobat ꝙ ſuppoſuit.ſ. ꝙ ſenſus ⁊c
ſenſibile pficiant operationem:· Dicit
manifeſtũ eſſe ꝙ ſᷣʒ unũquẽque ſenſu
fit delectatio. dicimus enim ⁊ experi⸗

mur viſiões æ auditiones aliquas eẽ

delectabiles.⁊ p ↄñs pfectas ĩ gener
ſuo.qꝛ ut hĩ ex pte pecdẽti 2. S. li. 7. C
16. nulla opatõ ipfecta ipedua Eſim
pliciter delectabilis. ꝙ ãt oponis pfec/⸗
tio ⁊ delectatio ſi ex bonitate ſenſus
æ ſẽſibilis pꝛobat᷑ p experiennã. qm̃
expimẽto marfeſtũ ẽ ꝙ opatõ ẽ maxie
tctabit᷑ ⁊ pfecta.qñ ſeſꝰ ẽ potẽtiſſimꝰ
æ optie diſpoſit ⁊ cũ talis exũs opat᷑
circa obiectũ tale. puta optimũ.qm ſẽ
ſibil ⁊ ſẽſato.i.hñte ſenſum exñtibꝰ ta
libus puta optis ſemp erit delectatõ ⁊c
pfectio ĩ opõe exiſtẽte qð ſenſibili: ta /
q; faciẽte ⁊ agẽte. ſenſu uero tãqᷓ; pati
ente ⁊ recipiẽte.Deide ibi. pficit at
Peclarat ꝙ delectatio opõeʒ pficit nõ
mõ foꝛme ſʒ mõ finiſ. dicit ̊ ꝙ delecta
tio opõeʒ pficit ñ ut hĩtuſ.i.ñ ut foꝛma
que ĩieſt rei foꝛmate.ſicut ſanitaſ hoĩ ſa
no. Belectatio nãq; ẽ ſubiectiue in ap

petitu. opõ vᷣo ĩ ſenſu ki itellectu. qua

re delectatio nõ ineſt omni operationi
delectabili. quia nec eſt ſemper ea-

dẽ potentia cum ea. perficit ergo eam

ſicut ſuperueniens quidam finis eo

LIIBRO

modo quo ſupuenit iuuenibꝰ pulchꝛi
tudo hic autem finis qui eſt de lectatio
erit indeſinenter in opanõe uſq; qꝛ vł
qᷓ;diu ſenſibile vel intelligibile erit p⸗

ſens ĩ ratione obiecti ⁊ ſenſus ł intel⸗/

lectus erit diſcernẽs lſpeculans circa
tale obiectũ abſq; ipedimẽto ⁊ fatiga
tione: quoniã actio ⁊ paſſio ſecũdũ ſe

.

ſimilibus exiſtẽtibus: ⁊ adinuicẽ ſim/

liter ſe habẽtibuſ ſemp idem effectus
aptus natus ẽ fieri ab eis. ſed delectõ

eſt effectus ſenſibilis vel intelligibiliſ

tãq; actiui ⁊ ſeſus vel intellectus taqᷓ;
paſſii. quare ſenſibili vel intelligibili
et ſenſu vł intellectu exiſtentibus ſimi
libus ⁊ ſimiliter ſe habentibus neceſ/
ſe eſt ꝙ delectatio ſimiliter fiat. huius
rei põit pꝛio concluſionẽ ibi uſe q;quoq;
ſecundo ma. ibi.. Similibus enim
S euidentiam pꝛedictoꝛum
ſunt quatuoꝛ ĩquirẽdã pꝛim
uʒ utꝝ qlibʒ ꝑs mot differat

ſpẽ a qalibet alia parte ⁊ a toto mo/

tu. ſecundum vtrum viſionis puncti vł
vnitatis ſit generatio tertiũ vtrũ vele
ctatioĩs ſit generatio:quartũ utrũ oᷣle
ctatio pficiat opationẽ p modũ fims.
Aalii igit᷑ ↄtinue. ¶ ¶. 6⸗

cõcluſionibꝰ de delectatione.
declarat quintã.ſ.ꝙ delectatio bũa/
na nõ poteſt ſemper eẽ continua. hanc
aũt pꝛobat dupliciter. pꝛimo ex parte
potẽtie. ſcòo ex ꝑte obiecii ibi. que/
dã autẽ. Dicit gᷓ pꝛimo interrogatiue
qualiter eſt poſſibile ꝙ actiuũ ⁊ paſſi⸗
uuʒ delectatiõis.ſ.ſenſus ⁊ ſenſibile ĩ⸗
tellectus ⁊ intelligibłe ſemper ſimilia
maneant ⁊ ſẽper ſimiliter ſe hẽant ad
continẽð delectationez. q.d. nullo mõ.
ſequit᷑ igit᷑ ꝙ nullus cõtinue delectet:F
etiã laboꝛat.i.affligitur ł triſtatur.cuiꝰ
ratio ẽ.qim̃ quicũq; cõtinue multũ vel
modicũ delectatur:ipſe neceſſario tãtũ
cõtinue opat᷑ ðlectatõ nãq; ſegt opatõ

nẽ. nec ſeparatur ab ea ut Jj. c. ꝓxio.ſʒ

nullus ſemper cõnnue opatur. omnia
eni humana coꝛpa ſũt talia ꝙ ñ poſſũt

Declaratis quatuoꝛ pꝛimis

cõtinue oꝑãi nec p ↄñs hõ qui fatigat
coꝛpꝑe fatigato.quar̃ nulꝰ cõtinue de/
lectatur. huius rei põit pꝛimo virtuteʒ
mi.ibi. oĩa.n. ẽ cõcluſionẽ ibi.lñ ſit
ig. B. vtutẽ ma. ibil ſegt n. Heibil que
dã ãt. Arguit ad idẽ ex pte obiecii de
lectabił itẽdẽs talẽ rõeʒ. ꝗcũq; ↄtinue
delectat᷑: delectat᷑ in iłł q ſimilite⸗ ſe
habẽt ad appetitum exiſtentia nona
uł uetera ⁊ ĩ pꝛincipio ⁊ in medio ⁊ ĩ

fine.aliter.n. non cõtinuat᷑ delectatio

ut habet᷑ ex parte pꝛecedẽti.ſed nꝰ in
hac uita delectatur ſemp ĩ talibꝰ. qua
re nec continue delectatur. huius rei.
declarat mi.d. ꝙ quedam delectabilia
delectãt hõinem enna ⁊ exñna noua

tunc.n.cum nouitate ſunt placida.po/

ſterius ãt cum antiqua fuerint non ſi/
miłꝛ delectãt ymo ſepe faſtidiuzʒ gene
rãt.⁊ ideo mens intenſe a pꝛĩcipio ad

talia inclinata circa illa delectabiliter

operatur.quẽadmodũ accidit quod ali
qui nouiter rem aliquã ſᷣm uiſum aſpi
cientes habent utiq; delectabilem viſi
onem. poſtea uero nõ erit eis delecta/
biliſ operatio ideſt uiſio ſed erit eis ne
glecta ⁊ in faſtidium uerſa.ꝑp b igitur

obſcurat᷑ ⁊ euaneſcit delectatio. Conf

ibi. Appetẽ ãt. pbat ſextã cõcłoʒ. ſ.

quod delectatio ẽ nãliter ab oĩbus ap/
petenda Arguit g ſic.oẽs naturaliter
appetunt perſcm̃ uiuer̃ ⁊ perfectiſſimũ
uite.quod patet qꝛ oẽs naturaliter ap
petũt uiuere ut. S.li..c.xj.⁊ per con/
ſequens maxime appetũt perfectuz ui
uere ⁊ perfectiſſimuʒ uite:ſed delecta/
tio ẽ perfectiſſimum uite perficiẽs ipᷣm
uiuere. quare oẽs naturaliter eã appe/
tunt.huus rei ponit p: ↄcłoʒ ⁊ patet
2: uirtutem ma.ibi eo quod oẽs pa
tet. 3. ibi.. Nita ãt. pꝛobat mi.tali p/
ſillogiſmo. Helectatio pficit operatio
nes ut.õ.c.pꝛoximo in ↄcłone.A? ſed
uiuere pꝛincipaliter eſt operano ł ope
rationes ut.ð.li.9.c.xj.⁊ ut pꝛobatur

hic.qꝛ unuſquiſq; circa illa ⁊ ĩ iliſope

ratur ⁊ conuerſatur que maxime ad un
tam diligit ut.ẽ.li.q.c.fi. puta muſicꝰ

ſnecpe
M⸗ .
ns⸗
dale
Zibi
huca
ſtſee
cita
ſepe
kenmt
imelee

ehcta

ſeiitſo⸗
ſoi
pant
Fefeſin
llteri
Diße
bi.

ebi

ſopꝛn
uuſo⸗

iune
bens e
NWeochin
Waw
unntnnt,
it
ſenpichde
1 Ncthir
ifnnini
Negabient
nesa
vſadenten
pbigr
acno. C5
ſeni dce
döhesn
ds MA
1 etaini
SNAd
CtN
cüctaz
urkimen
urwtaon
aluc cichh
A
NN/,
uba nul,

operatur auditu circa melodias quas
maxime diligit ⁊ amatoꝛ diſcipline
⁊æ ſcientie operatur ⁊ ſpeculatur men/
te circa thomata.i.circa vera ſpecula⸗
bilia certa ⁊ ſcifica:⁊ mõ ſimili vnuſ/

quiſq; reliquoꝝ amantiũ ꝗ maximeo/

perantur circa illã maxime amant ad
ſuum uiuẽ.quare delectatio pficit ipſũ
viuere. huius pꝛoſilłi declarat pꝛimo
minozem. 2? ponit maiorem ibi .e/
lectatio autez J. 3? concluſionem ibi.
LEt viuere autem.] b autem conclu⸗
ſio fuit minoꝛ in pꝛincipali ſillogiſmo.
⁊ ideo.ꝗloco:infert concluſioneʒ pꝛĩ

cipalem ibi. Ranonalit igik. . reſũ

mit medium thi.. ꝓficit emm. 6 re⸗/
mouet dubiũ q;tũ ꝑtinet ad pꝛopoſuũ
ibi.¶ Atrũ autẽ.d. ꝙ cum oſtenſuʒ ſit
ꝙ delectatio eſt appetibilis per iſtud

medium.qꝛ viuere eſt appetibile.vtz

tñ eligamus ⁊ appetamus viuere pp
delectari: vel delectari ꝓpter viueĩ: di
mittatur in pñti:qm illud nõ faceĩt ad
oſtenſionẽ pꝛopoſiti pꝛo eo ꝙ b vidẽt
cõiungi ⁊ nõ recipere ſeparationẽ.qm̃
nũqᷓ; fit nec unqᷓ; fieri poteſt delectatõ
ſine operatione in qua cõſiſtit princi⸗

paluter viuere. h t videbitur in queſti /
onibus. Cont᷑ ibi:vnde vidẽtur. pꝛo

bat ſeptimã ↄcluſionẽ quadꝛuplici rõe

2 ibi Apparebu aute.] 3 ibi Ad-

buc autẽ. A? ibi. gere eni.lp. ꝗ argu
it ſic.operationes diſfferentes ſpẽ ꝑfi/
ciũt᷑ a differentibuſ ſpẽ.ſed operatiões
que perſiciuntur a delectationibus dif
ferunt ſpẽ.puta operatiõeſ mentis ſeu
intellectus ⁊ operatiões ſenſuũ. quatr̃
delectationes a quibus perſiciunt᷑ diſ/
ferũt ſpẽ.hinus rei ponit pꝛimo conclu
ſionẽ. 2̈ maioꝛẽ declarans eã ꝑ exem/

pla młta ⁊ patet ibi. Altera eni ſpẽ]
ʒ? reſumit maioꝛẽ declaratã ibi. Simi
liter ãt ⁊ opanones. ponit mi.ibi.

LBiſferunt autẽ Fr reſũmit cõcluſiõeʒ
ibi. Et perſiciẽtes. Deinde ibi:lap

parebit autẽ Arguit 2 ſic. ea que ſut

pꝛopꝛia alteris ⁊ oifferẽtib ſpẽ diſfe⸗
runt ſpẽ: ſʒ delectationes ſunt pꝛopꝛie

—

operationibꝰ alteris ⁊ differentib'ſpẽ

coaugẽt enim eas. quare ⁊ ipſe delec/
tationes differunt ſpẽ. huius rei ponit

pꝛimo cõcluſionez tangẽdo mediũ. d.

ꝙ ẽt apparebit ꝙ delectationes diffe⸗
runt ſpẽ ex eo ꝙ ẽ vnãq;q; ðᷣlectatiõeʒ

coappꝛopriari illi opatiõi quã perſicu

2? ibi · Coauget Põit ⁊ clarat mi.
⁊ patet littera.ʒibi ¶ Alteriſ aũt ſpẽ
Ponit ma. ut per ſe notã. qꝛ pꝛopꝛi⸗
um eſt ꝙ ineſt omni ⁊ ſoli. Nota vero
ꝙ; coaugentia nãm rei iõ ꝓpꝛla dicun
tur ei:qꝛ omnis reſ ⁊ omms foꝛma in
puꝛitatem contrahit ⁊ ad coꝛꝛuptiõeʒ
tendit per additionẽ æ admixtionem
rei ñ cõnaturalis ſed aliene medie vel
extreme. ſicut patet de albedine que
fit impurior ⁊ remiſſioꝛ ⁊ coꝛꝛuptioꝛ
pꝛoximioꝛ quoq; alieno coloꝛe ſi ibi p⸗
mixto.quare neceſſe eſt ut nã coaugẽs

⁊ intedens operationẽ vł qcũq; rẽ ſit
pꝛopꝛia ⁊ ↄnãlis ei. Coni ibi. dhᷣ

aute magis. Ad idẽ arguit.ʒ.ſic: que
cũqʒ ſunt impeditiua aliquibus opati
onibus differunt ſpẽ ab illis que cõfir
mant ⁊ melioꝛes faciunt illas opatio/
nes. ſed quedã delectationes ſunt im/
peditiue ⁊ officiunt opationibus quaſ

alique delectatões cõſirmãt ⁊ melio⸗

res faciut. quare iſte differũt ſpẽ ab il
lis.huius rei pomit p: cõcluſionẽ impli
cite.tãgendo ẽt mediuzʒ.d.ꝗ concluſio
iam pꝛobata dupliciter adhuc magis
appebit vera: ex eo ꝙ eſt delectatiões
aliquas ab alteris ſeu diuerſis cãis fa/
ctaſ eſſe impeditiuaſ opationibus que
ſupple cõfirmantur ⁊ uigoꝛant᷑ p dele
ctanones que ſequuntur ⁊ pficunt eaſ

2 ibi amãtes.n. ꝓpbat mi. p exẽpla.

et pʒ ꝓbatio.ʒ. ibi l.qꝛ quið 15 reſũit
mi. im ꝓbatazʒ. ꝙ qꝛ ðlectatio opꝑaulo/
nibus propꝛia cõfirmat et diuturnio⸗

res et melioꝛes facit operationes: q?

delectatiõeſ aliene que.ſ. conſequũtur

alias opatiões officiunt impediunt et

nocẽt iſtis opatiõtbus. mãileſtum ẽ ꝙ
multũ diſtat et differut bee et ille.i. diſ
ferũt ſpẽ.alii enĩ nõ multũ diart. da

IIBRO

minima diſtantia ẽ diſtantia numera

tm̃. Mota vero ꝑpꝑ exẽpla ꝙ antig gen
tiles faciebant ſua ſpectacula in thea/
tris.i.in quibuſdà cõibuſ locis ad foꝛ/
mã ſemicirculi diſpoſuis:et ibi pugiłs
agoniʒabãt.i.pugnabãt et certabant.
ig qui conuenerãt ſic attenti erant ad
pugnã vidẽdã.qñ pugiles ſoꝛtiter di⸗/
micabant ꝙ nõ poſſẽt comedẽ bona et
delicata cibaria.ẽt ſi fameſcerẽt. quã/
do vᷣo pugiles pᷣui erant et nihil virile
faciebant.tunc qui cõuenerant ad ſpe

ctaculum poſſent comedere legumina

male parata ꝓ eo quod ad ſpectaculũ
modicum attenti erant ⁊ ideo exiuit ĩ
de pꝛouerbiũ de pꝛauis pugilibus qõ
ipſi faciunt nos comedere legumma.
4 Conſequẽter ibi ifere enĩ ad idẽ
arguit ꝗ? ſic.oĩs delectatio differt ſᷣm
ſpeciẽ ab omni re que equipolet triſti /
tie cõtrarie.hoc patet qꝛ contraria dif/
ferũt ſpecie.ut ẽ metaphiſice ⁊ cõtra⸗
riorũ cõtrarij ſunt effectus.⁊ ideo ne/
ceſſe eſt quod res equipolens in effe/
ctu uni cõtrarioꝛũ ſpecie differat ab al
tero.ſed delectationes uni operationi
aliene equipollent ꝓpꝛie triſtitie que
cõtrariatur delectationi que debet eẽ
pꝛopꝛia illi operationi.quaꝛe delecta/
tio huic operationi pꝛopꝛia differt ſe/
cũdũ ſpeciẽ a delectatione aliena.huiꝰ

rationis ponit ⁊ declarat ſolã mi. d.

delectationes huic opeꝛi aliene faciũt
fere idẽ equipolenter quod faciunt tri
ſtitie huic operi proprie. quod patet
quia triſtuie operatiõibus pꝛopꝛie coꝛ
rumpunt eas ⁊ ceſſare faciunt. puta ſi
huic ſcriptoꝛi ſit indelectabile ⁊ triſte
ſcribere ipſe utiq; nõ ſcribet operatio⸗/
ne exiſtente triſti ĩmo ceſſabit qᷓ;diu ei

ſcriptura triſtis erit. ſiłr ſi ratiocina,⸗

ri ſit triſte alicui ſtatim dimittet ⁊ non
rocinabitur nec addiſcet niſi forte me
tu nel uiolenna. ſicut accidit pueris..

ſic igitur accidit cõtrariũ circa opera/

tones humanas. i. contrarij effectus
a duabus cauſis cõtrariis. ſ. pꝛopꝛijs
delectatiõibus que operationẽ firmãt

⁊ melioꝛẽ reddũt ⁊ a pꝛopꝛiis triſtini
is que operationẽ eneruũt ⁊ coꝛꝛũpũt

uocantur ãt propꝛie delectanones uel
triſtitie ille que fiunt in operatiõe nel

ex opeꝛatione ſᷣm ſeipſũ inquãtũ talis

eperatio ẽ.aliene uero ille que acci⸗/
dunt circa unã operationẽ de quadam

alia.ut delectatio que accidit ſermoci /

nanti actualiter ex ſimultanea fiſtula/
re auditione.ſunt igitur delectatiõeſ di
cte aliene quoniã faciunt opus pꝛoxi⸗
mum effectui quẽ faciunt pꝛoprie triſti
tie.quoniã ⁊ hee ⁊ ille operanonem
eandem coꝛũpũt nõ tamen ſimiliter.
¶ Eſtergo ſciendum ꝙ triſtitia pꝛo-
pria coꝛꝛumpit per ſe operationẽ.quo
niã appetitus triſtis ex operatione pp

fugã triſtitie auertit intellectũ ł ſeſũ k

manum ab opere triſti ⁊ prohibet o/⸗
perari.ſed aliena delectatio coꝛꝛũpit
per accidẽs operationẽ quoniã appe
nitus in operatione aliqua delectatus
intenſe trahitur intenſe ad illã. ⁊ per
cõſequens quaſi faſtidiens vel decipi/
ens aliquas relinquit eas ⁊ intellectꝰ
uel ſenſus multũ intentus ad delecta
biles fit quaſi obliuiſcẽs.uel non per/

cipiens alias operationes nõ delecta

biles uel minꝰ delectabiles ⁊ hoc mõ
uenus furatur intellectũ ſpiſſe ſapien/
tis.ut ſupra li.⁊.c.Sð. ⁊ ideo dñt nul⸗
lum poſſe aliquid intelligere in uene/
reoꝛũ delectatione actualiter poſituʒ
ut ſupꝛa eodẽ. 7. c:ij. ¶ Koſequẽter i⸗
bi. differẽtibus aũt probat octauam

cõcluſionẽ. ſ.quod delectationes abi

uicẽ differũt bomitate ⁊ prauitate.un//

de pꝛopter hãc cõcluſionẽ babẽda in⸗
troductus eſt totus tractatus iſte de

olectatione. huc igitur cõcluſionẽ pꝛio
ponit ⁊ exponit.ꝛ probat eã ibi ⁊ e/
nĩ cõcupiſcẽtie] dicit ergo pꝛimo qð

operationibus abinuicẽ differẽtibus

epikeia.i.bonitate/L pꝛauitate quo/
modo differũt operationes uirtuoſe ex
parte una ⁊ uitioſe ex altera.⁊ exiſtẽti

bus hiis. puta uirtuoſis elligibilibus

⁊ elligendis.hiis ãt puta uitioſis exi⸗

ſ⸗
ſel
il
ſe
ſunt
e⸗
nt
ſecte
Pro
epie
pru
ſue⸗
mn
Un.
o⸗
a⸗
ſian
mag
lieb
mnal
erĩ
ze
ni
le i.⸗
leliuut/
ſe. Ca
Utuperat
upnt
ſtudmn
deleaal
ltg
deb eg
nigs
güi⸗
Gcn⸗

V ſcitie

leti
nig
Lali
noͤſin

(atio

(teti
bitatie
ſitid⸗
gubii
urſap
om

ANI
Mii

n

e
inn
meſſ
”M
chüp
pepren
heraonmn
inlie
Wen
nau
meleriſe
nifhie
komcti
ni mii
nqns dcam
Neuli
iälensfi cngn
nteast nrl
Wwad de
tis el vengr
Gnes hö deh
bütest dorn
cüſpiſe ſn
. ieiin

ſtentibus fugiendis ⁊ hiis exiſtentibꝰ
neutris. puta illis que nec ad uirtuteʒ
nec ad uicium pertinẽt. nec ad rõnẽ ſi
mili modo ſe hñt ſᷣm hanc triplicẽ dif
ferẽtià delectationes. quoniã quedaʒ

ſunt bone ⁊ eligende quedã uero pꝛa/

ue 4 fugiẽde quedã at ſunt neutre. qꝛ
ſm unquaq; operationẽ fit aliqua de /
lectatio propꝛia illi.⁊ illa delectatio qᷓ

pꝛopꝛia eſt operationi ſtudioſe ẽ utu

epiekes .i. ſuper bõa. illa uero que p

pꝛia ẽ operationi pꝛaue utiq; mala

ſicut operatio ſibi ſubiecta. illa uero 4

„ —„

eẽt pꝛopꝛia operatiõi neutre eẽt et ne /
utra. Geinde ibij eni pꝛobat con/

cluſionẽ iã expoſitã triplici rõne.2 ibi

Ldiffert ãt uiſus pꝛio Fitẽdit arguere
ſi ꝙ minus uidetur meſſe. ineſt ⁊ id ꝙ
magis.ſed minus uidẽtur ꝙ; cõcupiſcẽ

—— ℳ—

tie bonorũ operũ eẽnt bone ⁊ malorũ

male ⁊ tñ ſut. quare ⁊ delectatiões o/

perũ bonoꝛũ erũt bone: maloꝛũ ma/
le. huius ronis ſupponit ma:ſicut ma/

ximãi logica. põit ergo pꝛio ſecũdã p/

tẽ mi.d.qꝙ cõcupiſcẽtie bonorũ ſũt cer /

te ſunt laudabiles ⁊ per cõſequẽs bo/
ne. cõcupiſcẽtie uero turpiũ operũ ſũt
uituperabiles per cõſequẽs pꝛaue.

2 ponit ⁊ pꝛobat alterã partẽ. ſ. ꝙ i⸗

ſtud minꝰ uidetur de cõcupiſcẽtiis qᷓ; ð
delectabilibus ibil magis pꝛopꝛie ol/

cit ̊ ꝙ iõ magis uidereiur ꝙ delectati
ões ſequãtur bonitatẽ ⁊ malitiã opeꝝ
magis q; ↄcupiſcẽtie.qꝛ delectatiões
q̃ fiat ĩ oꝑatiõib ſunt eis magis ꝓppꝛie
q; concupiſcentie. quoniam concupi/
ſcẽtie operũ ſũt ab eis diſtincte ⁊ ſepa
te tẽpoꝛibus ⁊ natura. cõcupiſcentie
nãq; pꝛecedũt opus tẽpore ⁊ natura:
æ aliquando ſunt cõcupiſcẽtie: tamẽ
nõ ſunt nec erũt opera cõcupita.dele/

ctationes uero ſunt ab opibus indiſti/
cte ⁊ inſeparabiles ĩtãtũ ut habeat du

bitationẽ apud aliquos utrũ operatio

ſit idẽ cũ delectatione. 3 ſoluit iſtud
dubiũ ibi. nõ tñ uidetur. d. ꝙ nõ vide

tur ſapiẽti ꝙ delectatio ſit mẽs.i.ope⸗
ratio mens nec ẽt ꝙ ſit ſẽſus.i.opera⸗

—

tio ſẽſus.hᷣ enĩ uidetur euidẽter ĩcõue
mẽs ꝙ delectaio que in appetuu ſub
iectiue ſicut ⁊ cõcupiſcentia ſit oꝑatio
metis uł ſẽſus ſʒ quibuſdã bominibus
iõ uiſũ fuit ꝙ eẽnt idẽ qꝗꝛ nõ ſepãtur ab

muicẽ. tñ rõ non eſt ſufficiens qꝛ nec

prudẽtia ⁊ moꝛalis uirtus ſepantur ut

dẽtia ẽ uirtus ĩtellectuał ut S. e.6 c. 4·

.i6. ̊ tñ habẽus ꝙ quẽadmodũ opa

tiones abiuicẽ ſũt altere borater P⸗

uitate ſic ⁊ ipe delectationes.¶ Cõſe/
quẽter ibi differt guu 2c ſic. quecũq;
differũt puritate ⁊ ĩpuritate ipa diffe⸗

rüũt bõitate ⁊ pꝛauitate vł ma. vel mi.
ſi ad rõnẽ ⁊ electionẽ ptineãt.puritas

„ —

eni ẽ ipuritati pꝛeferẽda: ſed delecta/

tiões puritate ⁊ impuritate differunt.

quare ⁊ ĩ bõitate ⁊ pꝛauitate: bui rõ/

nis põit ⁊ declarat mi.d.ꝙ ſicut uiſus

differt puritate a tactu en ſẽſus pu /
rioꝛ ⁊ ſpiritualioꝛ.tacius ar ipurioꝛ
matialioꝛ v ſimpłr bꝛutalioꝛ voẽt au⸗/

ditus ⁊ olfactus differũt puritate a gu

ſiu per eãdẽ rõnẽ tactus eni ⁊ guſtus
n ſentiunt per ſpeciem rei ſenſibilis
ſine applicatione coꝛpoꝛalirei ſeſibilil
ſuper oꝛganũ ſeſus. alij uero tres ſẽ/
ſaus ſẽtiũt p ſolã ſpeciẽ rei ſeſibilis. ſic
àadifferũt ſeſus abinuicẽ puritate ⁊ i⸗/

puritate ⁊ ſiłi mõ differũt abinuicẽ de

lectanões que ſũt ⁊ fiũt ab opatiõibuſ
ſeẽſuũ ⁊ iterũ oẽs iſte a delectabilibus
fiũt circa opatiões mẽtis. ⁊ uterũ u/
treq; delectatiões circa mentẽ ⁊ circa

ſenſu inter ſe differut abiuicẽ puruate

4 ipuritate. quare T bonitate ⁊ pzam

tate. (Mota vero ꝙ puritas ẽ pmiruo

—,

vnius nature cu aliena nã. puritas ue
ro0 ẽ ipermixitio. vnde uinũ pmixtũ aq
dicitur ipurũ: ipmixtũ ãt alteri liquoꝛi
dicit᷑ purũ. ⁊ h̊ͥ mõ caro puer dicit pu /

rior q;ᷓ caro uiri adulti q nutritus mk/
niplicibꝰ alimẽtis. ut bet᷑ pꝛio de gene⸗

ratiõe. delectatio aũt ẽ ð nã accidẽtiũ
die. qm aia dlectat᷑ nõ corpas cũ g de
lectatio pmiſcet᷑ accidẽtib/ corpoꝛi& da

cit᷑ ipura v uocat᷑ delectatio evapard

ſupꝛa li.6ec. i? T tñ nõ ſut idẽ qꝛ pꝛu⸗/

IIBRO

utſupꝛa tractatu de tẽperãtia. c.i. cum

it ſipir aial ab aĩa ut ibide bet Con
ſequenter ibil videt᷑ at eẽ vi] ꝓbat.9.
cõcluſionẽ.ſ.ꝙ hoĩs ẽ aliqua delecta⸗/
tio ꝓpꝛia ei uirtuoſa ⁊ bõa. hãc ãt pj/
bat oꝛdie tali.qꝛ pꝛio ꝓbat ꝙ cuilibet
aĩali ẽ aliqua delectatio pꝛopꝛia.2 obi
cit contra hoc quo ad hoĩes ibil diffe⸗
rũt aãt qʒi obiectionẽ ſoluit ibi uidet
at i oibus H?docet q delectatio Ehoi
ꝓpꝛia ibil earũ ãt dicit pꝛio ꝙ unicu
iq; aĩali fʒ ſpeciẽ itelligẽdo diſtributõ
nẽ fieri ꝓ generibꝰ ſinguloꝛũ nõ pro ſi

gulis generũ.uidet᷑ eẽ ppꝛia opatio a⸗

liqua. h ãt pꝛobari põt röne ⁊ inducti

one. rõne quidẽ qꝛ unicuiq; ẽ ꝓpꝛiũ a⸗
liquod opus. ut li.i.c.9. unicuiq; ãt
opatiõi eſt aliqua delectatio pꝛopꝛia

quare tał delectatio ꝓpꝛia opatiõi eſt

pPpꝛia aĩiali.hinꝰ rõis tãgit mediũ ibi.
Lqueadmodũ ſinducnone bo pꝛobatur

qmn iſtuei euideter appebit cuilibet dili

geter ſpeculãti unoquoq; aĩjaliũ genẽ
altera enĩ ea delectati egꝗ ⁊ altera ca
mis ⁊ alta hõis ſicut ait eraclitꝰ aſios
magis eligẽ. i. magis appetẽ fenũ qᷓ;
auru: v , cõſequẽs aſinis alimẽtũ de-
lectabili fenũ ẽ qᷓ; aurum ⁊ ſic ò aluis
quare rõabile videt ꝙ delectanões 4
ſut ꝓpꝛie aĩaliũ diuerſoꝝ ſpetie ſint ⁊

differ ẽtiũ
ſpecie
cta obijcit quo ad hõies.d. ꝙ ñ paꝝ dif
ferãt delectatiões hõiuz. cũ tñ ipi ñ dif
ferãt ſpẽ.qm ohᷣa eadẽ ap̃hẽſa p ſẽſũ k
P ĩitellectũ hos hoĩes delectat ⁊ illos
ↄtriſtãt. ⁊ mõ bᷣ eadẽ ſüt illł triſtia ⁊
odibilia biiſ vo ſũt ölectabilia æ ama /
bilia quẽadʒ accidit ĩ dulcib⸗.i. j. ſapi/

cie uidẽtf ẽt ĩdifferẽtes eẽ

diſ. qm ñ eaõ ſut ſapida bõi ſũo æ höi

febꝛicitãti ĩmo iò ẽ uni ſapidum ⁊ alti
aboĩabile ⁊ ĩſipið.nec ið appet tẽpa⸗
te calidũ hõi debili ꝗ hʒ tactũ ſtupidũ
⁊ hõi hñti tactũ bñ diſi poitũ ⁊ ſiłr acci

dit ĩ aliis ſẽſibilibꝰ ⁊⸗ itelligihilibꝰ. G

ide ibi.uidet᷑ at obiectionẽ pᷣmiſſã ſol

ui. d. ꝙſicut dictu ẽ S li. z. c. S. ĩ õibꝰi ,·

ipe differẽtes ſpetie.ð ille So q ſut aĩaliũ

eide ibiſ differũt at H p̃di S

ſtis uidet᷑ eẽ dicẽdũ ꝙ ita ẽ ĩ nã ⁊. ĩ rei
itate ſicut uidet.⁊ ꝙ uidet uiro ſtudi
oſo.qꝛ certe bñ dicif quẽaðʒ bñ ac se
dici uidet᷑ ꝑ me ⁊ ꝑ alios ꝙ mẽſura v⸗
niuſcuiuſq; opis a cognitiõis eiꝰ⁊ diſ/

cretiõis eiꝰẽ virtꝰqͥ ẽ circa illud opꝰ

hoõ fʒ potutẽ bõus fʒ ꝙ tak ẽ ut õ li. ʒ. c.
27· li. 9. c. 4. quare ille ðlectationes
ſũt nãłr ac ve ðᷣlectabiles q uidẽt miro

ſtudioſo ⁊ illa ſũt nãłr ⁊ vacii lecta⸗

bilia ꝗbꝰ tał oᷣlectat᷑ ⁊ gaudet.qꝛ ſin-

dioſrõe ſigula iudicat ⁊ iſigulis sum
ei appet ut õ li. .c. 7.ſi vero ea qͥ huic
ſtudioſo appẽt triſtia. ſicut ĩnãliſ cibus
uel potus uł cõcubitꝰ ł iiuſtũ lucrũ ⁊ ſi
milia vidẽt᷑ illi vitioſo olectabilia ñ eſt
admirabile. qm tał appẽtia ꝓuenit ex
coꝛꝛuptiõe.młte ãt ſũt coꝛꝛuptiones ⁊
nocumẽta q fit ł a nã praua kcõſuetn
die mala. ut li.7. c. 7. h igit appent
ſtudioſo triſtia ⁊ vicioſo dᷣlectabilia nõ

ſipkr ſũt ðlectabilia ſʒ tĩ ſʒ qd.qꝛ tm̃

hijs male diſpõidᷣ. quare mãifeſtũ ẽ q

dicẽdũ ñ ẽ eẽ ſimpłr lectationes eas

quas dicius cõfeſſas ⁊ cõceſſas eẽ tur⸗
pes ⁊ pꝛauas niſi tm̃ hõibꝰ coꝛꝛuptis

Fʒ appetitũ ¶Meide ibi. eaꝝ ãt do⸗

cet q ðlectatio ſit hõi ppꝛia pꝛĩo igit᷑ hᷣ

querit.d.qᷓ; ł qualẽ ðlectationẽ ð̊ nu/

mẽo eax q ſũt epiekes.i.ſũt bõe dicẽ/
dũ ẽ eẽ hõis iq;t ũ ẽ hõ. q̃dã eni öbent
ea iq;tũ ẽ aial et ille ñ ſũt ei ꝓpꝛie. ſʒ

illa ꝗᷣ öbet ei ut ẽ hõ. ad h at ipᷣe dicit
VB ẽ mãiſeſtũ ex opanõibus ex gqbus

ſequũt᷑ ðlectatiões. qm ut dictũ ẽ. illa

ðᷣlectatio ẽ hõis ut ẽ hõ et ẽ ꝓpꝛia bo

mini qᷓᷣ ẽ ꝓpꝛia opatiõi ppꝛie hõ
igit᷑ ſu una ſiue plures huiuſmõi opa/
tio k opatiõeꝗ qͥ fũt uiri ĩ virtute pfecti

⁊ iĩ uirtu uſu beati.ille unq; delectati
ões qͥ pficiũt feliciſſimas uiri beati o⸗

patiões dicẽtur eẽ pꝛincipalr hõis ðᷣ/

lectatiões relique ãt 2 Zet ex cõſequẽti

multuplicit᷑ ſᷣʒ ꝓpoꝛtionẽ et oꝛdinem

operationum. quia quemadmodum S
operationũ alie ſunt ꝓpinquioꝛes. e

alie rẽotioꝛes a pꝛiucipaliſi ima. ſic ẽt
eodẽ oꝛdie ſe hñt ðᷣlectatiões bõe. ha

bemus ꝗ̊ ꝙ bõis ẽ aliqua ᷣlectatio ei

e hõi ſiue

lelela
riigt
ie⸗
ſonne
lons
lor
rd
tlpe⸗
ſtike.
N
N
grion
pen
ſt
luid
ſbt⸗
ſie⸗
ſele
inc
poſt
llac
leree
ſibs
ſſ⸗

Nuln

bie

diine

mnßagi
ne müitfiig
leumnenes
Ceſisei

wi'n⸗

upriolgtl
unonid
bie i
ägiitar
ſne ee
Abüe a
nra ar

innuiilu

becigun⸗
irhüſu
uſti
Angelun
Cnk is⸗
ca l
ia um
nai
ſimk
nögniN
i

ꝓpꝛia epiekes et bona et in hijs bẽt᷑ det᷑/
miatio ppᷣi ð ölectatiõe ſipir. Meeto. 7.
Aictis utiq; hijs poſtq; deteꝛ mia/
uit de öᷣlectatiõe qͥ ſicut finis pfi/⸗
cit opationẽ felicẽ hᷣ cõſequenter
determiĩat de ipᷣa felicitate ut ẽ opatio que
finis ẽ õiuʒ uirtutũ ⁊ õiuʒ operũ hũanoꝝ
pꝛio ãt ꝓponit itẽtionẽ ſuã cõtinuãs dicta
dicẽdis.⁊⁊proſequit᷑ ibil dixius vicit ꝗ̊ͤ qðᷣ
ĩ hijs dictis que dicẽda fuerãt circa uirtu/
tes in 22 li. 24?2 6 q; cica amiciciaſ
l. S 9:c q circa delectatiões li.7. ⁊ in

pte pꝛia huius decimi. reliquũ ẽ ꝙ dicẽdũ

reſtat dicere ⁊ ptranſire dicẽdo de felici⸗
tate. ⁊ h typo.i.figura.qꝛ figurałr ⁊ groſ/
ſe debẽus bic ꝓcedere.ut dictũ ẽ ſupꝛa li.
pꝛĩo.c.2.iõ ãt de felicitate dicẽdũ ẽ.qꝛ ipã
poſuius eẽ finẽ õiuʒ bonoꝝ hũanoꝝ S li.
pꝛio c. S. ⁊ alibi ſepe.ᷣmo ãt de ipᷣo erit cõ
pẽdioſioꝛ ⁊ facilioꝛ nobis reſũmẽtib di⸗/

cta quedã de felicitate ů li.i.ubi tractatus

iſte i ꝗqteꝛmiand ẽ ĩ boc libꝛo

¶ Beinde ibij dixius ãt intẽtionẽ ſuã pſe/

luit. pꝛio ãt tradit pfectionẽ ⁊ integrita/
tẽ felicitatis.2 caãlitatẽ ⁊ originẽ c.xi.lu/

trũ igit᷑ circa pꝛimũ uero tradu pꝛio.6. cõ

cluſiões de felicitate i generali.2: i de fe
icitate ſpeculatia ĩ ſpali.c.pꝓxio ſi ẽ ãt fe
licuas ʒ:6. de cõpatione felicitatis moꝛa
lis ⁊ ſpꝛculatiue ibi in fie ꝓpximi.c. qð ãt
pꝛiꝰ dictũ ẽ] 4. 5. ð felicitate ſpeculatia c.
x. pfecta ãt felicitas pꝛĩe ãt. 6. cõcluſiõeſ
ſũt iſte. pꝛia ꝙ felicitas nõ ẽ habit. ꝛ? ꝙ ẽ

operatlo ibij ſi uriq; b. ʒꝙ eſt opatio non

neceſſaria uł utitł᷑ ſʒ pp ſe elligibił ibil op/

ationũ ].4 ꝙ duo ſũt genẽa operationum
pp ſe eſligibiliũ.ſ.ſtudioſa ⁊ ludicra ibi

tales ãt ? ꝙ felicitas ñ ẽ opatio ludi ibi
Luidet᷑ igit᷑ quidẽ .qꝙ ẽ operatio ſtudioſa
ibil vere ãt felix dicit ergo de pꝛia cõclu/
ſiõe ꝙ nos diximus ã li.pꝛio c.decio. qm̃
felicit as nõ ẽ habitꝰ.hᷣ ãt pꝛobat᷑ ex tribuſ
incõueniẽtibꝰ.qͥꝛ tũc ſequeret᷑ ꝙ felicuas
poſſet ĩexiſtere hõi ſẽꝑ doꝛmiẽti poſt habi
ũ acqſitũ:ſicut aliq doꝛmiſſe dicũt᷑ ĩ ſardis
ut recitat᷑.4. phiſicoꝝ tractatu de tẽpoꝛe
itẽ hõi diſpõito ſicut plãta carẽti vſu rõmi
⁊ ſeſuũ poſt habitũ acqſitũ qð repꝛobat᷑ s

X

i.i. c. i. itẽ hõi ĩfoꝛtunato a ĩcidẽti pami/
cis infoꝛtũijs ꝙ iprobat õͤ li.i.c.iꝗ. ᷣaʒ
cõcluſionẽ põit ibi ſi uriq; .d.ꝙ ſi ᷣ pꝛe

miſſa incõueniẽtia nõ placẽt magis ẽ utic;
ponẽda felicitas ĩ opationẽ quadã qualẽ
deſcribẽus ĩferius.⁊ ſicut dictũ eſt in hijs

q̃ pꝛius in pꝛio li. c. 9. ⁊ x: xi.v xii. dixis

mus. pꝓbatio ̊ bꝰ cõcluſiõis tatł ẽ qm feli
citas hui hõis ẽ eius bitus ł eius opqio⸗
nõ ẽ at habitus ut pbatũ ẽ ẽ̊ ⁊ hic lii. eſt

igit᷑ opatio. Mernã cõcluſionẽ declarat

ibi opationũ ãt ᷣmittẽs pꝛio unã diſtin/
ctonẽ.d.q opationũ hee ꝗdẽ neceſſarie ⁊
vtiles ⁊ ꝓpter alła bõa elligibiles cuiuſ⸗/
mõi ſũt opatiões medicinales ad ſaitateʒ

ꝓcurãdã oꝛdiate:alie vero ſunt ſᷣʒ ſe ipßas

eligibiles cuiuſt. mõi ſũt opatiões qᷣ ſibi ipᷣiſ
ſũt eupꝛaxie ſicut de quibuſdã actionibꝰ

dicit ã li. G. c. ʒ. ⁊. G6. quare. ſ.ñ ẽ alterũo/

pus pᷣter ipᷣas ut &ᷓ li.i.circa pꝛincipiũ.2

vero poſt diſtictionẽ ſubdit cõcluſionem.d.
mãifeſtũ eẽ ꝙ felicitas ᷑ de, numẽo opauo
nũ ſʒ ſeipᷣas elligibiliũ.ʒ: addit medium
ibil nullo eni idigẽs luolens ſic arguẽ. õis
opatio neceſſaria ⁊ ſolũ ppter altà eiligi/

bilis ẽ utiqʒ indigẽs aliquo alio finali bo/
no. opatio uero per ſe ſufficiẽs ⁊ nullo ĩdi/
gẽs ẽ opõ ſjʒ ſe elligibił ſʒ felicitas nullo
idigẽs ẽ. ſʒ per ſe ſufficiẽs ẽ.quare ẽ oꝑa

tio nõ neceſſaria ł utił:ſʒ ppter ſe elligibi?ł

bui rõnis ponit pꝛio mi.= ma. k uirtutem
ei ibi ſʒ ſeipᷣ̃as cconcluſioneʒ declarat

ibil tales ãt uolẽs igit᷑ oſtẽdẽ ꝙ duo ſũt ge
nera opationũ propter ſe elligibilin. pro⸗

bat hoc pꝛĩo de opationib uirtuoſis.d.q;
actiones q ſũt ſʒ urtutẽ uident᷑ eſſe tales

puta ſʒ ſe elligibiles qð pꝛobat᷑ quoniaʒ

bona ⁊ ſiudioſa agẽ ẽ de nũẽo eoꝛũ elligi/

piliũ qͥ propter ſe ipᷣa elligũtur ut ẽ li.i.c.
18. 9: in pluribus locis alibi: ſʒ actio/
nes uirtutũ ſũt huiuſmodi. ut li.i.c. duo/
decio. quare ipe ſũt ſʒʒz ſe elligibiles.. ibi
IIſzʒ ⁊ ludoꝝ ᷣ idẽ probat de opationibus

ludicris.ꝙ ⁊ tales ſũt ẽt operationes de/
lectabiles ludoꝝ. ſ. propter ſe elligibiles

qꝛz homies ludẽtes non elligũt ludos pro

pter alta bona ex ludis expectata.ꝙ pꝛo⸗
bat duplicit.pꝛio qꝛ ꝗ plus ledit᷑ iuuat

ab aliquo nõ appetit illud ut utile pp alte

rũ bonũ:ſʒ ludẽtes magis ledũt᷑ q; iuuẽt
a ludis in quibus ſepe negligũt iacturam
coꝛpoꝛũ ⁊ paſſionis.i.poſſeſſionis.qꝛ ĩ q/
buſdã ludis ledũtur coꝛpoꝛa ⁊ expẽdũtur
inutilit᷑ multa bona.quare ludẽtes ñ appe
vt ludos pꝛopter alterũ finale bonũ. huiꝰ
rationis ponit pꝛĩo concluſionẽ.ꝛmi. ibi.
liegie enĩ deinde ibil refugiunt arguit 2:
ſic. Alud ñ elligitur propter alierum ad qð
refugiũt maxie illi qui nullo utili indigent
ſʒ tales maxime refugiũt ad luduʒ. quare
ludus huiuſmodi ñ propter alterũ bonũ el
ligit᷑.huiꝰ rationis ponit mi.d.qꝙ młti feli
ciũ.i.eoꝛũ ꝗ in õnibꝰneceſſarijs ⁊ vnlibus
abundãtes putãt᷑ eẽ felices tãqᷓ; nullo ne/
ceſſario indigẽtes. iſti inqᷓ; refugiũt ad ta/
les ludicras ↄuerſationes ⁊ operationes
propi ꝙ apðò tyrãnos abundãtiſſimos illi
appꝛobũt᷑ ut gratioſi qui fũt in ludicris o⸗/
perationibꝰ eutrapeli.i.bñ pᷣtètes oba
facta in deriſũ:⁊ in riſũ qꝛ tyraãmi in hijs
q appetũt ſeipſos delectabiles tribuũt uo
lłẽtes p talia èlectari. quare inidũ indigẽt
talibus eutrapeł qui ſciũt ꝗrioſe ac placi⸗
biliter ludẽ.quĩtã cõcluſionẽ pꝛobat ibij ui
dẽt᷑ ꝗdẽ iẽ pꝛĩo tñ rẽouzʒ motĩa cõcluſiõis
oppõite.iducit motia cõcluſiõis ppoſite
ibil quẽadmodũ igit᷑ ẽ ſciẽdũ pꝛio ꝙ o⸗
pa ludicra ꝗbuſdã uiſa fũt eẽ felicia ex du/
plici motio.pꝛĩo qꝛ hõies ꝗ ſũt ĩ potẽtati⸗
be oſtituti taq; dij terrẽi ⁊ beati talia opa
ꝓ ſeipᷣis eligũt. 2?qꝛ ulira oẽs ſuas ᷣłcta
tiões ⁊ delicias ĩ hijs libẽt olectãt.płᷣs S
rñdet pꝛio ad pꝛimũ.2? ad ſecũdum ibi.

Lnec ſi dicit pꝛĩo ꝙ hᷣ ludicra opa uidẽt

ꝗbuſdà aĩalibꝰ uiris eẽ felicitatia.i.felici⸗
taſ̃ factia.ppter hoc.qꝛ uidẽt eos ꝗ ſũt in
potẽtatibꝰ:ſiẽ reges ⁊ pꝛĩcipũtes uacare
ĩ hijs opatiõibus lucienis. & Ad b ãt ipᷣe
dicit ꝙ tales hõies ñ ſũt ſignũ ꝙ ita ſit qꝛ
nec uirtus uolũtaſf̃ nec pꝛudẽtia intellectꝰ
a quibꝰ ſũt opatiões ſtudioſe hoĩs felicita
tcẽ cõſtituũt in h ꝙ ẽ eẽ potẽtẽ. nota vo cãz
que quidem eſt. quia potentatus poteſt
uenire homini uel ex genere uel ex uio-

lentia. virtꝰ at ⁊ itellectꝰ pꝛudẽtie nequa/

q; ut li. 2. c. i. itẽ potẽtatu cõuẽit un ma/
le. virtute at ł ĩtellectu pꝛudẽtie ñ.ut pꝛio

LIBRO

reethoꝛicorũ. ibil neq; ſireſpõdet ad tʒ

d. ꝙ nec ẽt ſignũ ẽ ꝙ pᷣdicta hõiuʒz eſtiatio
ſit uera ſi pꝛedicti tyrãni exiſtẽtes ĩguſta⸗/
biles ⁊ guſtare ĩpotẽtes delectatiõis hõe/
ſte liberał ⁊ ſicẽ refugiũt ad coꝛpoꝛales ðᷣ
lectatiões.ſicut dictũ ẽ ã li.⁊.c.is.pp hoe
quidẽ nõ ẽ eſtimaãdũ tales opatões ⁊ ta
liter ðᷣlłcãbiles eẽ ceteris eligibilioꝛes qꝛ
pueri exiſtimt optia eẽ illa ꝗͥ apð eos pᷣ/
tioſa ſunt.puta põa ł auiculas.ł qubet io/
calia puerilia. quare rõnabile uidet᷑ ꝙ quẽ
admodũ alia uidẽt᷑ puẽis pꝛetioſa ſic ẽt
altera uideãt᷑ eẽ opiia ⁊ pꝛetioſa pꝛauis
hõibꝰ ⁊ alta ſtudioſis ⁊ epiekibus.i.ualõ
bõis.huiꝰ rei Itia qꝛ tyrãni potẽtes lu⸗
dis ⁊ coꝛpoꝛalibꝰ uoluptatibꝰ intẽdentes
ſunt pꝛaui.iõ illa q uidẽt᷑ eis bõa ⁊ optia

nõ ſũt ſipłr optia.ſũt ãt iõ pꝛaui.qꝛ talibꝰ

itẽti ñ curãt ð bono cõi cũ tũ ex officio pꝛiĩ
cipatꝰ ſit cuſtodes iuſti ut õ̊ li.s.c.xi.⁊ ha

bere debẽt curã ſubditoꝛũ.ſicut patres fi /

lioꝛũ.ut ̊ li.S.c.x.norũdũ ẽt ꝙ delectatio
ſincera liberał ⁊ honeſta ẽ illa qͥ pficit o⸗/

patiões virtu.tales enĩ ſũt pulchꝛe moꝛa

luer ⁊ bone.ut li.i.c.xi.⁊ tał delectatnio
nec triſti iã nec ſupabundãtiã hẽt. ut õ li.

7. c.fi. Cöſequẽter ibi L quẽadmodũ ij

ꝓbat cõcluſionẽ intẽtã triplici rõne 2 ibi.
Læ enĩ icõueniẽs ..ʒ: ibil ſtudere ãt] pꝛia

rõ uero includit duos ſillogiſmos. pꝛĩa aũt
tał ẽ. qm illa opatio ẽ eluigibiliſſima q vi /

det᷑ uiro ſtudioſo elligibiliſſia.ſʒ opatio ñ
fʒ ludũ ſʒ ᷣʒ uirtutẽ uidet᷑ ſtudioſo elligibi
liſſima.quare ipᷣa ẽ tał.ſecũdus ſillogiſmꝰ
talis ẽ qm̃ opatio ludi nõ ẽ opõ elligibiliſ
ſia ſipliciter ut patet ex pꝛio ſillogiſmo ſʒ
felicitas ẽ opõ ſipłr elligibiliſſia.ut & li.i.
c. S. ⁊ 9.quare ñ ẽ opꝑatio ludi.ð iſto ſillo/
giſmo ñ põit explicite niſi cõcluſionẽ ibi.
Lnõ in ludo pe pꝛio t ponit pꝛio ma.d.q;
quẽadmodũ dictũ ẽ multotiẽs puta ſupꝛa

li.i.c.xi.⁊ h. ʒ.c.7.⁊ li.S.c.fi.⁊ ſepe ali/

bi. ſtudioſo vidẽt᷑ eẽ pꝛeidſa optia ⁊ vᷣle⸗
ctabilia ea qͥ ʒ nãzʒ ⁊ ſimpłr ſut talia ẽtia
vnicuiq; ãt alteri dicũt᷑ eẽ oꝑõ eligibiliſſi

ma illa ꝗ ↄueit ei ʒy ꝓpꝛiũ hitũ.vt.S. i. 5
c.⁊.ubi fuit plẽius expõuũ.⁊c uero ſubdit

mioꝛẽ ibil ⁊ ſtudioſo] æ patet. veinde i/
biꝑ ⁊ eniĩ arguit ꝛeſic qꝛ nec ludꝰ nec opul

bion
u
p
ſiul
u.
lioc
ae
ſbe

e

nug
ict
Maee
agh
lnne
iecz
lier,
uitggi
d ſee
üpns
biN
Wrh⸗
Pmiinn
hürtg
nu
infn
ecad.
ſunmns
ig a
lai i⸗
em
1 M
üibir ui
Eainodi
Einönen
cene iſ
ncs. üs
Dbllſmmit
R
Piluuilt
iiſtrin
iclin
upontd⸗
i
liaei
giutt
Ertruuun
Amit

—

ludi ẽ ſimpłr finis operũ banoꝑ. ſ feli

taſ ẽ huiuſmòi finis.quaĩ ut pꝛiꝰ.buius ra
nõis põit ⁊ ꝓbat pꝛio maioꝛeʒ . ⁊ patet.
2 minoꝛeʒ ibi.. finis enim h ⁊ patet. De
inde ibil ſtudere ãt a guit ʒ.ſic.felicitas ẽ
finis cuius gꝛatia fiunt cetera ⁊ ꝗ ñ fu gra
tia ceteroꝛũ: ſʒ ludus ñ ẽ finis cuiꝰ gratia

fiãt cetera.iſipiẽs eni eẽt ⁊ ualde puerile

dicẽ ꝙ ſtudẽ ⁊ laboꝛãe ðbereus ludi gra/
tia.itẽ lud/ fu cefoꝛũ gratia.qꝛ fʒ anatar
ſe poetã recte uidet᷑ ſe habẽ i ſua itẽnone

qvult ludere ut ſtudeat. qm lud aſſimila

tur regei.imo ĩ ludo qrius requiẽ. ut li.

4A.c.de eutrapelia. ⁊ li..c.xj.⁊ iõ boõies
laboꝛare cõnue ipotẽtes idigẽt requie æ
iterdũ ꝑp requiẽ idiget ludo. requies aũt
cẽ opaniis gratia.quare nec ipᷣa nec ludui

ſut finis. Juare felicitas ñ ẽ nec ludus nec

requies. nec operatio ludi. bui rõis põit

p̃miſſã ð ludo q iq ẽ expõita.aliã at ſuppo
nit ex dictis ĩ pꝛio li.ſextã cõcluſionẽ ꝓbat
ibil uidet᷑ ãt lelix duplicii.pꝛio ex pte o/

patiõls. 2? ex pte ðᷣłctatiõis ibil potietq;

pꝛio ãt arguit ſic.opꝑõ illa ẽ felicuas qẽ ᷑ʒ
uirtutẽ v ̃ʒ rationẽ ⁊ fʒ melioꝛẽ hõis ꝑ/

tẽ. quãto fʒʒ h̊ tertia ẽ ſtudioſioꝛ ⁊ pfe⸗

ctioꝛ tato eã oicius eẽ melioꝛẽ.ſʒ oꝑõ ſtu/
dio a qͥ fit cũ ſtudio ñ cũ ludo ẽ huiuſmodi
quare ipa ẽ felicitas ⁊ ecõuerſo. hui rõis

põit pꝛio pꝛiaʒ ptẽ ma. ⁊ patet.2? mi. ibi

Lh ãt cũ ſtudio. ʒ: ↄplet ma.ibil melioꝛa/
q; ad cuius euideti ẽ ſciendũ ꝙ op dicit
ſtudioſũ qñ ẽ factũ cũ rõis ⁊ animi appli/
catiõe ad ipuʒ ⁊ ꝙ ẽ ſerioſe ĩ rõis ſerie oꝛ
natũ.tale vo ẽ oõne opus rõis:op ãt ridi/
culũ ẽ opꝰ ðriſoꝛiũ ⁊ riſu dignũ ⁊ extra oꝛ
dinẽ rõis actũ quale dicimus cõiter opuſ
truphaticũ. Fʒ h igit᷑ dicit ppᷣs ꝙ ſine du/
bio melioꝛa ſũt ſtudioſa pa opatiõibꝰ ri⸗
dicuł.2 ibi potiet᷑ q; arguit ſic. ölectatio
ſtiali pti hõis.puta ſeſui a ſeſitio appeti/

tui. ſʒ tali ptrnec felicitas nec felix dlecã

tio cõuẽit:quare nec felix ðlectatõ ẽ coꝛpo
zatł ðᷣlectatõ.nec felix opõ ẽ coꝛpoꝛał opõ
qͥ bẽt ex ludo: a ex ſiłibꝰ. ipᷣaʒ opõnẽ eẽ
opõnẽ ſʒ uirtutẽ ut dictũ ẽ g̊ li.i.huiꝰ rõiſ
põit pꝛio ma. 2: mi.ibil felicitate ãt litte/

ra uero ſatis patet: cõcluſionẽ tñ pꝛicipa-

lẽ elicias ex ↄcluſiõe ppria ſilłi. lectio.ð⸗
Aat ẽ felicitas poſiq; declarauit
66. cöõcluſiões de felicitate poita
i genẽali hic declarat alias 12. de
icitate ſpeculatĩia ĩ ſpeclali. quaꝝ pꝛia e
ꝙ felicitas ẽ opõ ʒ uirtute optiaʒ. ᷣa ꝓe
ſʒ ptẽ hõis optiazʒ ibi h at utiq; 3. o,
patõ ſpeculatia ibi qm t ſpeculatia./4.
ꝙ opõ ſpeculatia ẽ opõ optia ibil opeia e/
ni ...ꝙ tał opõ ẽ cõtiuiſſia ibil & at cotiu/
iſſia.6.ꝙ ẽ ðᷣłcãbiliſſia ibi ðlectabiliſſia
7. ꝙ ẽ ſufficiẽtiſſia ibi ⁊ q dicit᷑..ð.ꝙ ipa

ſola ẽ maxie ʒ ipᷣ az diligibił ibil uide bit᷑

ãt .q. ꝙ ẽ uacatia ibi uidet᷑q; felicitas ĩ
uacatiõe .x.qꝙ ẽ ſpeculatia ⁊ illaboꝛioſa i /

bij ſi utiq;.xi. ꝙ felicitas ẽ opõ ſpeculati

na ñ qualitcũq;.ſʒ cũ diut᷑ nitate uiie i bil ꝑ

fecta utiq; .i2. q tał felix uita ẽ melioꝛ q;

hũana ibi.tał uti pꝛiaʒ g cõcluſionẽ ĩ/
fert ex pᷣhabiũ.d.ꝙ felicitas ẽ opꝑpo fʒ mir/

tutẽ ut imediate ſupꝛa. ꝓbatũ ẽ. v ẽt li.i.

c. x. roãbile uidet᷑ eẽ ꝙ ipaſit opõ fʒ uirtu
tẽ optiaz. b ãt ꝓbat᷑ ſequi ſicut ⁊c p̃habita
cõcluſio.qi eni cõfeſſu ẽ felicitatẽ eẽ opti
mũ bonũ hõis iõ ſequit᷑ ꝙ ẽ ð genẽ bono /
ꝝ optioꝝ. qualia ſũt opa uirtutũ.pari rõ/
ne ſeꝗt᷑ ꝙ etiam eſt de ſpetie bonoꝛum o/
ptioꝝ qualia ſũt opera uirtui opſie.qua⸗
re felicitas ẽ opõ ʒ uirtutẽ optiaʒ. 2. cõ/
cluſionẽ pbat ibil bᷣ ãt utiq; ſic intẽdẽs ar
guere. opõ ſᷣz uirtutẽ optiaʒ eſt operatio
ſecundum partem optimaʒ. pꝓ eo ꝙ uirtu/
tũ optia ẽ pfectio pns optie: ⁊ iõ opõ vni
us ẽ opõ alti: ſʒ felicitas ẽ opõ vᷣtui optie
ut poſteſũ ẽ. ⁊ pũᷣ optime.hui rõls põit
pꝛio uirtutẽ ma.⁊ patet 2 expõit ꝗd ẽ p⸗
optia hõis ibil ſũ uiiq;.d.ita eẽ ſiue põat
ꝓ itellect' ſit iſlud optimũ:ſiue aligꝗd alte
rũ.puta uolũtas ł aliquid ſepatũ.tñ ꝙcũq;
ſit illud opoꝛtet ꝙ bẽat tria.ſ. ꝙ fʒ nãz ui
deat᷑ pꝛincipari uiribꝰ ceteris tãq; liberis
2 oñari eis ł oibꝰ ł aliquibꝰtãqᷓ; fuis.ʒ.
ꝙ bẽat itelligẽtiã ⁊ notitiã ð bõis ⁊ dõi⸗
nijs. at opti mũ ſiue ſit ꝙdã diuinũ ſepa/
tũ ut opiati ſut ſtoici ⁊ auerroys cometa/
toꝛ ſiue ſit diniſſiuʒ bonũ ð nũeo eoꝝ q ſut
noſtra ⁊c ĩ nobis t qᷓ; nobis eſſẽtialia. ipᷣʒ
iñ ẽ tale.ꝙ c'opꝑatio ſʒʒ tutẽ ei phui Eꝑ/

fecta felicitas.ẽ at hic colligeð ꝙ ps hõis
optia ñ põt eẽ uolũtas ut 3 itelleciũ diſa.
qꝛ ſic ñ hẽt ĩtelligenã nec eẽ põt itellectuſ
ut ↄ uolũtatẽ diſꝰ.quare ſic k mouzʒ ut õ li.
6 c. ʒ. ſic nihil dicit ð imitabili k fugiẽdo
ut 3.8 aia. nec ſic p cõſequẽs pꝛicipat᷑ nec
dMaf᷑.qꝛ ſbᷣlato mouẽ tollit᷑ pꝛicipari ⁊ do
miari. quaꝛe ſ̃z h̊ ꝑs hõis optia ẽ ut bic
ſcrihit᷑ tota ps ĩtellectia icludẽs ite llectuzʒ

Tw appetitũ nec didit᷑ ↄ ptẽ beſtialẽ ĩcludẽ?

tẽ ſẽſũ ⁊ appetitũ.nẽ ſciẽdũ ꝙ ſ̃ʒ euſra⸗
ciũ.ar. ↄſueuit uocar̃ oẽs uijs nãls dias ſᷣ
ꝓꝙ ſüt a nã pmit iſtitute A 10 dicit aliqᷓ; it
uires hõis diniſſia ſuppõens aliquas ali

as eẽ dinas. ñi qdẽ tãq; aliqd dinũ ſepatü
ut aliꝗ eſtiauerũt: ſʒ iõ qꝛ ſunt a nã nante

ſ.a cã pꝛia eſſẽtialit dina bñ ⁊ optie ſʒ ra
tionẽ dine ſapie regularit᷑ oꝛdiate ⁊æ ad o/

pa nãlia fiałr ĩcliate.vñ tractu ẽ ꝙ op'na

ture ẽ op itelligẽtie un recitat ille ↄmẽta
toꝛ.i2 .metaphi. tertiã ↄclłõez tradit ibi
Lqi ãt ẽ ].d.qꝛfelit opõ ẽ ſi peculatia. h at
pſuadet triplicit.pꝛio qꝛ h̊ dictũ ẽ a młiis
platõicis ⁊ alijſ.2?2 qꝛ b ẽ nals ↄſonũ hijs
ꝗ dicta ſũt pꝛiꝰ li.i.c.q.⁊. x. ubi felicitas
aſcripta.ʒ:qꝛ hᷣ ẽ cõſonũ ipi vᷣo cui oĩa cõ
ſonãt. ut. i. lic. x. ꝙ at b cõcluſio cõſõet 1pi
vo ꝓbat p...cõcluſiões ſequẽtes ꝗͥ ad de/
clarationẽ iſti ſut ĩtroducte. quariã g con/
cluſionẽ.ſ.ꝙ opõ ſpeculatia ſit optia ꝓbat
ibil optia litẽdẽs ſic ãguẽ.illa oꝑõ ẽ optia

qͥ pt optie ⁊ circa cogſcibilia optia. p:ici

pia. n. optĩa oʒ habẽ effectũ optimũ: ſʒ o⸗
põ ſpeculatia ẽ huiuſi mõi cũ ſi opõ intelle

—

ctꝰq ẽ ps optia õiuzʒ ptiũ q ſũt ĩ nobiſ ⁊ il /

la coqſcibilia circa qᷣ ẽ ĩtellectꝰſũt optia o/
mniũ cogſcibili. quare tał opõ ẽ optia. hꝰ
rois poii pꝛio cõcluſionẽ.2? urtutẽ mi. uel

ptẽ eiut expoſui. attẽde so ꝙ accipiat itel

lectũ ꝓ tota pte pꝛicipãte ſicut pbs iſiuat
i pte pcedẽti. . cõcluſionẽ.ſ. ꝙ opõ ſpecu/
latĩa ẽ cõtininſſima phat ibi ẽ ãt cõtinuiſ

ſia ..d. ꝙ ſpeculatia opõ ẽ cõninuiſſia ꝙ p/

bat p experiẽtid. ꝙ cõtinueſi peculari poſ⸗

ſumꝰmagis qᷓ; cõſiue aliqd opãi hãt cKO ⸗

qꝛ ps ĩtellectia ni ẽ oꝛgãica. ⁊ iõ ſʒ ſe ino/
pãdo fatgari ñ põt qᷓ;uis hõ fanget᷑ in op
do ſʒ uirtutẽ fataſtica qᷓ; neceſſe ẽ opari
opãte intellectu.qꝛ neceſſe ẽ intelligẽtem

öRO

quẽlibʒ fataſmata ſpeculãi. ut hẽt. ʒ? a/

nia. 1 ieꝝ qꝛ intelligibilia q itelligim⸗ ſe

p ex tũc nobis pᷣſio ſut.ſẽſibilia vo ñ.rece⸗
dẽte nanq; ſole recedunt a uiſu multa ui-
ſibila. ⁊ ſiłi mõ cõuẽit ĩ alijs ſeſibꝰ.quare
ñ ſẽp ſẽtimꝰ cũ uolumns. intelligimꝰ at cũ
uolumꝰ ſʒ phᷣm. 6: cõcluſionẽ clarat ibi.
Lexiſtimamꝰq; qͥ ẽ ꝙ opõ ſpecłatia ẽ òłcã
biliſſia ſicut ð felicitate dictũ ẽ õᷓ li.i.c.xi.

T iõ dicit ꝙ ut ̊ oñſũ ẽ nos exiſtiamꝰ ołca
tionẽ admixtã eẽ felicitati.vñ greci beatũ
dicũt ⁊ noĩãt ab eo ꝙ ẽ gaudẽ ut õ li.⁊.c.
ij. pᷣ ij pᷣmiſſo dicit ad ꝓpõitũ ꝙ õiuʒ opõ
nũ qͥ ſut ʒy uirtutẽ oᷣlłcãbiliſſia opõ ẽ illa qͥ

ſʒ ſapiaʒ ẽ ſʒ iſta ẽ opo ſpeculatiua. quare

ipa ẽ ðᷣłcãbiliſſia. huiꝰ rõis põit pꝛio ma.
ibil ðłcãbiliſſia ʒe infert ex hᷣ vnũ coꝛꝛela/
riũ ex quo cõfirmat᷑ ꝓpõitũ.d.ꝙ ex b uiot᷑
phia habẽ ðłcãnões admirabiles pp duo
ſ. pꝛopter puruatẽ ꝓpter firmitatem
qmia in philoſophia delectantur duo mo⸗

di hominũ.ſ.querentes ꝗ adhuc adiſcunt

⁊ ſciẽtes qui iam perfecii rationale ẽ cõ/
uerſationẽ in phia eſſe ðlectabilioꝛ? per⸗
fectis ſciẽtibus q; querennbus ⁊ addiſcẽ

tibus.ſciendum ẽ aũt ꝙ; ᷣlect. tiones phie

ſũt ideo mirabiles qꝛ ſunt rare ⁊ inſolite.
pauciſſimi.n. hõies guſtant ð ipᷣis. ommia
o inſolita ſũt mirabilia un habẽei põt ex ꝓ
hẽio methaphiſice. 2? ſciendũ ꝙ ideo de/

lectationes huiuſmodi dicũtur habere pu /

ritatem qꝛ non ſunt pmixte cidennibus
coꝛpoꝛis.ut notaui g̊.c.d.¶ Item qꝛ nõ

poſſunt permiſceri ſuo cõtrario cũ non ba/

beant contrariũ ut õ li.7.c. finali. ¶ Ter
tio uero ſciendum ꝙ ideo dicuntur firme

quia non poſſunt per penitudinem infi/

mari ſicut infir mantun delectationes ma-
loꝛum hominunt᷑ qui poſt delectationem

triſtantur quia delectati ſũt. ⁊ ideo pꝛaui
em penitudine ut ſupꝛa li.9.c. -.

Item quia ſequuntur operanones in
rectitudine ⁊ ueritate certiſſimas a fir/

miſſimas. ſicut dicitur de pꝛimis pꝛinci

pijs quarto meihaphiſice. ¶ Sepniaz cõ
cluſionem ſcilicet quod operatio ſpecula/

tiua eſt ſufficientiſſima pꝛobat ibil ⁊æ que
dicitur pꝛimo autem pꝛoponit eam dicẽs
quod illa operatio uel uite condino que di

.

.
n
inn⸗
an
Wid
guſ.
nii
ncn

fi

aben
ilne
nzan
Wele
ne
aWn
mücn
gabu

en

nmmn
ber de
onckidß
mbloi N,
s Alii
S
r tmdolne
1s. onn
wapon,
düq n
W beben

n ,

äne

citur aftarkeia ſecundum grecos 1 m
latinos per ſe ſufficienuiſſima erit ntique
maxime circa uitam u operationem ſpe⸗
culatiuã: verum eſt etiam ꝙ ſapiens ideſt
ſpeculatiuus bomo ⁊ iuſtus idẽ ciuilis hõ
⁊ ẽt reliꝗ vłr quałrcũq; bituati ⁊ diſpõiti
indigẽt neceſſarijſ veſtibꝰ: ⁊ alimẽũᷣ ⁊ alijſ

quibdã vite fomeni.tñ ſpeculatiuus minꝰ
idiget vltra neceſſitatẽ ; ceier ciles ⁊ pe

litici.2? ꝓbat h iductie ibi.talibꝰ ãt oicit
Iꝙ talib vite neceſſe arijs ſufficient ad ne/
ceſſitatẽ elargiũ ſuſtẽtatiõi nãe iuſtꝰ adhuc
idigebit ad vſũ iuſtitie cũ cibꝰ ad quos op/

etur iuſte: indigz reb cũ ꝗbꝰ reddat obi

ta ad ꝗ tenet᷑ ui.j.c.ꝓxio. ſimilit at tẽpat
ad uſũ tẽpãtie idiget alimẽdᷣ a gb' debz ab
ſtinẽ ⁊ opoꝛtunitate venereoꝝꝶ a quibꝰ ab⸗/
ſtine at. alit. n. nõ erit maãifeſt' vſus taliũ s/
tutũ ut.j.c. ꝓxio.ſimilit ẽt foꝛteſ ad vſũ foꝛ
ntudinis ĩdigẽt reb bellicis.ſʒ ſapiẽs cõtẽ
platoꝛ ad vſũ ſapiẽtie ſue nõ idiget talibꝰ:
qꝛ enſ ⁊ exiſtẽs ſeu manẽs ſʒ ſe ipſũ ſolita
riꝰpõt ſine reꝝ exiioꝝ amiculis ſpecłari:⁊
qᷓ;io ſapiẽtioꝛ ẽ tato min“ idigz libꝛis. ⁊ ꝗ

buſcũq; extrinſeciſ ⁊ licei ſit ei meli hre co

opatoꝛeſ ad miſtrãð neceſſaria ł ẽt ad exci
tanõ igeiuz erꝰ.tñ cõpat cetẽis hõib ipe E
ſe ſibi ſufficiẽtiſſim.i. mime idigẽs. Oc
tauã cõcluſionẽ.ſ.ꝙ opatio ſpeculatia ſola
pp ſe ipſã olligat᷑.declarat ibi Lviðbit at
d. et videbit᷑ ipa opatio ſpeculatia ſola
ꝓpi ſe ipſã diligi:qm ab ipᷣa nihil fit hõi pᷣt
ipᷣm ſpeculãi:ſʒ ab opatiõib gtutũ exti oꝑp
abiliũ ſẽp acꝗrimꝰ aliꝗd ł p? ł min pꝛeter

actionẽ earum. Eſt. n. ſcienõ ꝙ opatiões

Stutũ moꝛaliũ ut ĩ pluribꝰ traſeut bñ iĩ exii
oꝛẽ mãm vł ꝓhibitiue: ſicut maſuetudo x
tẽpãtia ł poſitie ⁊ pᷣceptie: ſicut ſoꝛtitudo
⁊ iuſtitia.quaĩ ſẽp ł exi ł inti ĩ coꝛpꝑe ſep

*

aliqd ?ł plꝰ ł mim ex eis acꝗrim pter actio

nẽ:ſ qꝛ ſpeculai nec ĩ coꝛpꝰ nec exti trã⸗

ſit. hie ẽ q er es nihil pᷣt ſpeculãt acꝗrimꝰ.

det felicitas. Pq; ¶ Cec. 9
clarauit pꝛias. S. cõclu iões ð fe
Vicitate. b determĩat nonam.ſ. qꝙ;
opatio ſpeculatia ẽ vacatia. ſicut felicitas

pẽ iẽ oñdit felicitatẽ i vacatiõe eẽ. ? stutel

politicas ĩ vacatiõe ñ eẽ ibi lpcticaꝝ 3. 8
muẽ ⁊ vitã ſpecłatiuã ĩ vacatiõe eẽ ibl. Lin-

J

telleci at opatio] ad euidẽti ũt pᷣſe ied

ovacaĩ ſmit᷑ duplicit vno mõ ut ẽ neutrum

traſitiuũ regẽs datiuũ pꝰ ſe: łk ablatin cu p/

poſitiõe mn. tũc ið ẽ ꝗ itẽdẽ l iſiteẽ t inbe

2

rer᷑ ut eũ dicit᷑ ꝙ bij ꝗſũt ĩ potẽtatib/ vacãt

ludis li ludis ut. S. c. pxio. Alio mõ ut eſt

neutꝝ abſolutũ ſignãs illud ꝙ ceſſaĩ ab
atiõibꝰ. ſicut dicimꝰ aliquẽ abſolutũ a curi

extioꝛibꝰ eẽ vacãtẽ. qualit᷑ dicit augu. la /

boꝛabat martba ? vacabat maria. Munc
ãt pbs ĩitẽdit ꝙ felicitas ẽ ĩ vacatiõs.ꝛmo
ſüpta ſᷣm ꝙ attribuit Earie. Dicit ergo
p:ꝙ felicitaſ eẽ videt᷑ ĩ vacatiõe.i.iĩ abſolu
tiõe ⁊ ceſſatiõe ab extioꝛiba ſecularibus
curiſ ꝙ pſuadet:qꝛ nos ñ vacamꝰ. 2. mõ ut
vacemꝰ p. mõ.ſicut nec pacẽ bẽm ut bel/
lemꝰ. ſʒ e 2? nos bellam ut pacẽ ducamul

hẽamꝰ. ⁊ iõ vacare ⁊ pacẽ hĩe bʒ moð

oltimi finis ꝗ ẽ felicitas. quare felicitas in

vacatiõe ⁊ ĩ pace eſt. ſicut dĩ de deo. ꝙ in

pace factꝰ ẽ locuſ eiꝰ.⁊ ibi pᷣcticaꝝ.ondit

bᷣtuteſ politicaſ ñ eẽ i vcaloe. ad c- euidẽ

tiã ẽ ſciẽdũ ꝙ politia ouo concernit. vnu. ſ.

oꝛdinẽ ciuʒ int ſe ⁊ cũ duce: ⁊ cũ aicis. al /
teꝝ oꝛdinẽ defeſiõis eoꝝ ab hoſtibus ʒ

b exigit duo genera virtutuʒ.1 virtuteſ bel

licas ⁊ virtutes politicaſ que nom̃ retinẽt
ſui generis. Secundũ h igitur dicit pbus ꝙ

operationes virtutuʒ pꝛacticarum ideſt o,

patiuaꝝ ⁊ opantiuʒ in rebꝰpoliticiſ pꝛimi
oꝛdinis ⁊ in rebuſ bellicis ſecũdi oꝛdinis.
2 actiones alie vitioſe ?ł nõ vicioſe q ſũt cir
ca b duo genera rerum vident eſſe nõ va⸗
cantes ꝙ apparet pꝛimo de virtute ope⸗/

rationis bellice ⁊ perſecie in genere ſuo

quia ſecundum eam nullus eligit bellare

gratia belli v eiuſ ꝙ eſt bellare nec p?ꝛepa

rare bellum:belli ſolius gratia. quoniã ta
lis qui hᷣ faceret videtur omnino violentul

homicida eſſe ⁊ crudelis occiſoꝛ:effuſionẽ

ſanguinis ſitiens maxime ſi ãicos vel quoſ
libet innocẽtes oppugnatoꝛes faceret ad
hoc ſolum ut pugne fierent et occaſionel. b
aãt Fʒ nullã stutẽ ẽ eligibile..ẽ ãt et q po/
litici. oñ dit idẽ de vᷣtute politica.d. ꝙ vir/
tus que eſt viri politici eſt nõ vacans. nec

ĩ ppꝛia actiõe geſcẽſ ꝙ pʒ: qꝛ pt vſi eiq. ſ.

cilii ↄsſãi ipe poliucẽ acgres boꝛes
poiẽtatꝰ ł poti ſibi ipi et cetis cibꝰ acqrit

acquirẽ intendit felcitatẽ qͥ exiiit ⁊ ẽ al/
fa ⁊ dipᷣſa ab actiõe politica quaui felicita
tem ſpeculatiud ł ciuilẽ nos querimus op
tinẽ per actiões politicas mãueſtum argu
mẽtũ mribuẽtes ꝙ ed qrimus ut exiſtentem
alterã ab actiõibꝰ noſiris: qm agẽtes cilit
nõ ſtatĩ arbitramur nos felices: ⁊ i0 labo⸗

ramus n ſelices efficiamur. Ex bijs g ſeꝗ

tur ꝙ felicitaſ q ꝑ vtuteſ nõ vacãtes queri

i væatiõe ĩuenitur. 2ecimã cõcluſionẽ p⸗/
bat ibi. Si vtiq; .ſ. ꝙ vita ⁊ opatio ſpecu
latiua ẽ vacatia ⁊ illaboꝛioſa ſicut vila be
ata. hãc ãt ꝓbat ex quoda aſſũpto:⁊ ex.y.
q reſumit de bijſ q ſuperius ſũt ꝓbata. Di
cit g ſi ꝓ qꝛ:qꝛ uia eſt ꝙ acuões politice ⁊
bellice qᷣ ſut ʒ vtiues pcellũt pulchritudie
⁊ magnitudie aliquas aliaſ puta actioneſ
ludi ut dictũ c. S.c.primo ⁊ et aliquas ali
as q ſut bõis ad ſe ipſũ ſʒ tute m: qꝛ iſte ſi
ad alteꝝ ⁊ tendũt dirrecte ad cõe bonu: 7
qꝛ. ſcdᷣo ut ſtatĩ viſũ ẽ hee ptutes pꝛecellẽ
tes nõ ſũt vacates.p eo ꝗ fineʒ aliqm p̃ter
ſe appetũt a⁊ m quaq;ᷓ ꝓpi ſe tin ſi eligibi/
les. ? qꝛ. 3 opario itelleet' ur viſu e differt

ab illis pᷣdictis p illud ꝙ ẽ eè ſtucioſũ æ p
ſe bonũ tã
ſa nullũ finẽ appetit.et qꝛ. 4. ut viſ ẽ við/
tur habẽ pfectã ꝓpꝛisʒ delectationez. 7
qꝛ. ut viſu c. S. J·li. c. ede lectatio ꝓpꝛia
coauget opationẽ: 2 p ↄñs dat ei ꝑmanẽ
tiaʒ ⁊ cõtinuitatẽ reddẽs eꝗ cõtinuſſimꝗ.
unt ia oñſu eſt. ⁊ qꝛ. oeini ceteras tuti ope
ratiões ẽ p ſe ſufficiẽs.iõ ꝓpter Ppnuſſa ſeꝗ
tur ꝙ fʒ hãc opancnẽ ⁊ pilã ſpeculatiuaʒ
apparẽt enna vł iexiſtena homini cẽ va⸗
catiuũ ⁊ eẽ illaboꝛioſũ eo modo quo paiit
⁊ ꝓmitiit eſſe humanũ.⁊ ẽt ſ̃ᷣm bc mexi⸗
ſtüt hõi cetera ommia que attribuũtur viro
beato ⁊ felici ut viſũ eſt ex reſũptis condi/
tionibus ſpeculatiue operanonis ⁊ felici/
tatis. Sed contra pꝛedicta obijcitur. quia
S.dictũ eſt.c.ꝓximo q; requies eſt opera/
tioms gratia nõ epsſo Sed vacare ẽ quie /
ſcere. quafr̃ gratia operationis eligit᷑. x nõ
e cõuerſo.cuius oppoſituʒ videtur hic di⸗
ci. Vicendũ autem ꝙ ſicut ſ ut duo genera
operum.ſ.opus coꝛ poꝛale opus menta/
le.⁊ ſicut duo genera delectationum. ſ. coꝛ
poꝛalis ⁊ mentalis ſic ſunt duo genera va

—

q; exñs ſpeculatia que pter ſe ip

IBRO

cationum.ſſ. vacare ab hijs a vacare ab ilt
2 ſicut delectatio Popꝛia vni operauoni
coꝛzupit alteruʒ opus. ut. 6. e. Ii. cye ſic ve
bemẽs applicanio ad vnũ coꝛꝛ⸗ũpii alterũ.
Nuüc autẽ vniuerſalii melius eſt operãi ſʒ
ſe q; ab opere vacare ſecundum ſe ut dictũ

eſt. S. ſed operari mentalit æ vacare coꝛ-

poꝛaliter melius eſt q; operari coꝛ poꝛalit᷑.

qꝛ iſtud trahit ſecum vacare mentaliter. h

autem modo loquitur vł iniẽdu bic loqui
ppᷣus ſecundũ intenionem epycuri qui va
cationem a curis ſecularibus aimbuu feli
citati. Undecim ã cõcluſionẽ pbat ibi. p/
fecta vtiq; .d. q pfecta homimis felicitas
erit h̊ que ſcripta è. ñ quocũq; modo.Sʒ
accipiens perfectã vite longuudinem.h t

Pbat:quia nihil eoꝛum que ad felicitatem

pertinẽt eſt imperfectũ. ſed bꝛeuitas vite i
perſectũ quid eſt. quare ad felicitatẽ no p/
tinet. habebit ergo longitudinem vite vir
perfecte felix ut..li.i.c.: vbi vide obiec
tonem contra b ⁊ ſolutionem. Duodeci⸗
mã concluſioneʒ pꝛobat ibi.. Talis autẽ
ſ.q talis ſpeculatiua felix vita eſt melioꝛ
qᷓ; humana vel qᷓ; ſecundum hominẽ pꝛio
gutem pꝛobat eam. ſcòo hoꝛtatur nos ad
talem vitam ibi.. Opoꝛtet autem nõ pꝛio
ergo concluſionem pꝛoponit ⁊ exponit.d.
ꝙ talis vita qualł eſt pꝛedeſcripta emelioꝛ
vita qᷓ; vita ſecundũ bomineʒ: quia homo
nõ ſecundum ꝙ eſt homo ex cauſa rationa
li ⁊ bumana carne ſubſiſtens viuet ſic. ſ.
vita ſpeculatiua ſed ſecunduʒ ꝙ aliquid di
uinũ in ipſo exiſtu. puta pars intellectiua.
ita ꝙ vitam ſecundum hominẽ vocat vilaz
totius compoſiti. vitam autez ſpeculatiud
vocat vitam partis ſeu pꝛincipij intellecti
ui. hanc ergo concluſioneʒ ſic pꝛobat. quia

ſicut ſe habet intellectus vel diuinuʒ intel

lectiuuʒ ad compoſitum penes differenni
ſic operatio hinus diuini ad operat ionem
cõpoſiti ⁊ vita huiꝰ ad vitã illiꝰ.Sed diui/

nł itellectꝰ ſic ſe hʒ in exèellẽtiã ad hbõte,zʒ

quajr ⁊ vita excellet vitã.hꝰ rei põit pꝛma.

d. ꝙ q;to ſᷣm excellẽtiã h diumnum differt a

compoſito tanto eodem medo differnt opa⸗
tio que eſt ab h̊ diuino ab opatiõe q eſt fz
alia oᷣutẽ deſeruiẽtẽ toti cõpõito.? ſubdit

mi.ibi lſi vtiq; vt expoſui.ʒ?ꝛcluſiõeʒ ibi

h

S

ſin
1
wi
udi
n
li
nälnn
tdebe
ngun
mbut
lll,
Eliane
S
Wdi
men
nniti
n uun
Aace
n doc
ITüsni

uctan

mmur obel
mw pii
apontd
ainen
abon
Aammnen
8 ſun ſt,

S

niniſt,
frumi
nee
bn
minj
Enfnnni
0 Nonen
Pais
ſindbqD⸗
nundft
dif⸗
Cüri/

n

Et q̃ ?m hũc Seiñ ibi¶ Dʒ at ſboꝛtatur

nos ad pfat vitã. d. ꝙ ozʒ hoieʒ ſapẽ ⁊ ſa
pið ĩtelligẽ nõ ſolũ huana fʒ eos qui talia
ſuadent. nec ſoluʒ moꝛtalia hominẽ. q;uiſ
moꝛtalẽ. ſed opoꝛtet iq;tum homini cõuẽit

eſt ei poſſibile facere in ſe ipſo aliquod ĩ

moꝛtale ⁊ opoꝛtet omnia facere ad bunc

finẽ qui ẽ viuere ſᷣm opiimũ eoꝝ q ſũti eo.

Ad h ãt inducit noſ triplicit.p: ibi ſi.n.⁊
mole .d.ꝙ licet illð dĩnũ itellectꝰ ſit mole
paruũ tñ potẽtia et pcõſiliate ẽ młtũ et ma
gis ſupexcellit oĩbꝰ alijs qſũt ĩ hõie.quar
ſecunduʒ illud viuẽdũ ẽ. ꝛ: ibi Lidebit᷑
aũt. qꝛ videbitur bñ conſiliãti ꝙ vnũq;
intellectũ bas ſit maxiĩe. h.ſ.intellect p eo
ꝙ iſtud ẽ pꝛincipale ⁊c meli int illa q ſunt

põis ut. . li. 9. c. a. c.6: quare m illud

maxie viuẽdũ ẽ. 3ʒ. ibi Inconueniẽs. 1q2
cũ ꝑs intellectiua ſit electiua et oꝛdinati⸗
ua hũane vite icõueniẽs erit ſi ipſamet ps
ĩItellectiua nõ eligat vitã ſui ipſius.ſʒ alicu
ius alteri. puta ptis ſenſitie ſicut eligũt a⸗
liqui beſtiales vitã pecuðò eligetes ut. g. li.
.i. c&αuar eligedũ ẽ viuẽ fʒ ptẽ itellecti⸗
uã ꝙ ẽ viuẽ vita ſpeculatia ⁊ cõtẽplatiua.
ſʒ ʒ pᷣdicta obijcit᷑ p:qꝛ õe totũ maiꝰ ẽ ſua
pte. ſʒ bõtas intellect eſt pars bonuatis

te itelleci.nõ melioꝛ eſt vita illa ; ſta.
2 qꝛz dicit ſapiens Eccle. 3.c: altioꝛa te ne

q̃ſteris apoſtol. nõ alta ſapiẽtes ſʒ hũili

pus cõſẽtẽtes.ſʒ illa qͥ ſut nõo buana.ſʒ.S.

hũana ſũt nimis alta ⁊ nobᷣ altioꝛa. quare
ila nõ debemus qrere.ʒ. qꝛ nemo conari
debʒ ad ĩpoſſibile. ſʒ immoꝛtale eẽ nob ẽ

ipoſſibile. volũtaſ. n. ꝓpat᷑ eẽ ipoſſibiiũ: qꝛ

imoꝛtalitatiſ.ut.õ.li:ʒ:c.quat᷑ ad imoꝛ
tale nemo conãi debet. Ad pꝛimũ autẽ ꝙ
triplex ẽ gradvite.ſ.vegetatie ſeſitie in
tellectiue. b ãt triplex vita ẽ opatio aĩie nõ
coꝛpoꝛis.ut.2c de aĩa. ſʒ differẽter: qꝛ p ve/
getatiuaʒ ⁊ ſeſitiuã aĩa ĩfoꝛmat coꝛpꝰ'hñs
vires ⁊ potẽtias oꝛganicas: deèminatas
ad oꝛgana diſtincta tãq; ad ſ ubiecta: ſʒ p ĩ
tellectinã nõ: qꝛ illa nõ ẽ oꝛganica:⁊ iõ vi /
ta ſm ptẽ intellectiuã ẽ tã ; vita a coꝛpoꝛ

ſeparatavita vo Fʒ alias ptes ẽ vita ſim/

plicit᷑ coꝛpi cõiũcta ⁊ ita cõparãt᷑ adinui⸗/
cẽ iſti duo mõi vite.j. cepximo. Fʒ b at vita

X

vegetatĩa ⁊ ſeſitia dicũt vita opatio cõ/⸗
poſiti:qꝛ p eas aĩa componit᷑ ? vnit coꝛ/

poꝛi. vita vo itellectina diciẽ vua i tellectuſ
Ealicui diĩni in opãdo a coꝛpoꝛe ſepati:q

tñ ẽ maxie hõ ut dicit᷑ ĩ textu.⁊ iõ boual vi
te ĩitelleciꝰ ñ ẽ ps bõitaſᷣ cõpoliii eo modo
quo hᷣ ſũmit᷑ vita cõpoſita vt expoſui. Ad

Fm bo dicẽdũ ꝙ huana dicunt᷑ b: illa tin

cõitas hõinũ pcipit qᷣ pꝑtinẽt aliquo mo ad
ptẽ ſẽſitiuã.ſapẽ vᷣo vltra iſta nõ ẽ ſapẽ ni /
mis alta. nec hõie ſiplicit altioꝛa.nec talia
ſapẽ interdicit eccleſi.? apoſtolꝰ. Ad talia
o ſapiẽda ⁊c ĩtelligẽda:boꝛtat᷑ nos apolto
P nõ ad illa qͥ ſimplicit exceduũt facultateʒ

püani igenij: qualia ſut ſecreta dini cõſilij

2 diſpoſinõis ei i futux q ꝓhibet᷑ ꝑ apo⸗
ſtolũ ⁊ ecleſia.Ad ttin ver⸗ dicẽdũ ꝙ co⸗
nãi ad imoꝛtale ↄuẽit duplicit. vno mõ ad

5ꝙ moꝛtale. purs coꝛp' t vita ei P chto ẽ

ei: nõ moꝛiat᷑. alio mõ ꝙ illud ꝙ nalit i⸗
moꝛtale pficiat᷑. puta ĩtelłct gẽ imoꝛtat ?
ꝑpetu ut. 3. de aia peat mõ conãt ad imoz
tale ẽ conari ad ipoſſibile.:vo mõ ẽ conat
ad poſſibłe ⁊ ad b boꝛtat nos pp. L. x:
Aaog ãt ẽ dictũ pꝛius pbadj. 6.2

tis ſpeculatie ⁊ felicitad politice. Copara
tio ãt eaꝝ ẽ triplex.vna penes peminẽtlaʒ
alia penes ↄcõitãtiã. ttia peneſ idigẽtiã
maioꝛẽ ł minoꝛẽ.has ãt cõpatioes poit in
6. cõcluſiõibꝰ. p?ꝙ felicitas ſ peculaniae ꝑ
fectione p' ſic ꝙ ſpeculatiue felix ẽ lun plr
citer feliciſſimus. 2. ꝙ felicitas politica &

2 jbi. Scdo at qni ʒ· ꝙ felicuas politica
eſt accñtibꝰ cõpoſiti iuᷣcta ibi.oniuga

ta ãt * felicitas ſpeculatia ab hijs ſe
parata ibi. que ãt tellectꝰ.] ? ꝙ felicitas

politica idigʒ pluribj ibi. videvit at. beg

ſpeculatia idiget paucioꝛib ibi. Specu⸗/
lãti at. . Ad pꝛimũ ũt intendit ſic arguẽ. fi

nale bonũ vnicuiq; ꝓpꝛiũ ẽ ei optimu v ð /

lectabiliſſimũ. ſed felix vua m itellectum

eſt finale bonum homini pꝛopꝛium cuʒ bo

mo ſit maxime b̈ intellectiuun tanduamn
pꝛincipale totius. ut dicium eit peius in b
ci5. l. 7. c. .c. 9. Quar talis vita eſt

põi optia ⁊ delectabiliſſima. et babes eã

cluſiõib⸗ de kelicitate in generau
2. i2. de ſpeculatia felicitate ĩſpe
cõpoſiti qꝛ bõitas cõpoſiti maioꝛ ẽ bonita aalib phat alias. 6. de cõpatiõe felcita-

. IIBRO

feliciſſimus.hꝰ rei põit p? ma.2: mi.ibil et ſiõeſ quas moderãt᷑.puta ira cõcupiſcẽ
bõi vtiq; ʒ? effectũ cõcluſionis ibi. Iſte tia timoꝛ T audatia delectatio ⁊ triſtiia
LEſt ãt ſciẽduzʒ circa maiorẽ ꝙ iõ vnicuiq; ſũt accidẽtia cõpoſiti:nõ at ptis intellecii⸗
Pꝓpiũ bonũ ẽ optimũ ðᷣlectabiliſſiũ:qꝛ vnꝰ ueſʒ ſe ſupte. vᷣtutes ãt cõpoſiti ſũt hũane
quiſq; maxie amat ſe ipſuʒ ut. 5. li. . c. 4 qꝛ accñtib cõpoſiii cõiuncte.⁊ ꝑ ↄñs eoꝝ

⁊ c.i vbi dicit᷑ q amoꝛ ad ſe ipſũ aſſilat felicitas.⁊ iõ to infert ꝙ vita vtiq; feli⸗ MUẽ
ſupabũdãatie. ⁊. c.9. ⁊. c.xj⸗ Itẽ qꝛ bonuz citas qͥ ſʒʒ p̃dictas tutes ẽ exercitata:ẽ cõ 4
diuinũ hõis appetit ppꝛiũ hois bonum ut poſiti accñtibꝰ cõiugata. Conĩ ibi LAue 6
S.e.li.c.2? Coni ibi..2 auteʒz. Declarat at intellectꝰ eclarat quartã cõcluſionẽ
famtõcluſionẽ.intendẽs ſic arguẽ Ille eſt d. ꝙ felicitas intellectus ẽ a pᷣdicũᷣ accñti/ MM 4
2. nõ p. felix qui ſᷣm opationes bũanas. q busſ. epata. at ut ꝓbatũ ẽ relingt. d. ꝙdö 4
.ſ.ſũt totius cõpoſiii ẽ felix:ꝗ ʒʒ vᷣtuiẽ aliid ipſa ia dictũ ẽ tm̃ q;tũ ẽ neceſſariũ ad ppo ””ÿ”MZ
a ſpecłatia ẽ felix:quare ipſe ẽ non p:ſʒ fᷣo ſuũ.ᷣð.c.pxio.cõcluſiõe.iꝛ dicẽ.n. certius
felix.hꝰrei põit pecõcluſionẽ ⁊æ pz. 2. mi.d. qᷓ; dictũ ſit ẽ maius pñri ꝓpoſuo qm i mo ?
ꝙ opatiões hũane qͥ.ſ.ſũt cõpoſiti ſecũda rali negotio ſufficit pcedẽ ſiguralit gꝛoſ R
aliam virutem a ſpeculatiua ſunt et fiunt ſe ut. .lłi?c·2 u li?2 c3. Enj ibi Lvidbit
qð pꝛobat inducendo: quoniam opera ãt Declarat... cõcluſt ionẽ.p· ãt ꝓpõit eã
iuſta ⁊ foꝛtia ⁊ alia opa q ᷣm alias moꝛa/ ſimł cũ.6h:2 phat ibi Lopatiões at Dicit 3
. les vtutes agimus in mercimonioꝝ coica, pꝙ felix vita ſpeculatia videbit᷑ indigẽ ex dA
tiõibus ⁊ in neceſſitatibuſ nris ⁊ ꝓximoꝝ tioꝛi larginõe ſuptuũ iñ in puũ ł imn chz
⁊ in młtimodis actiõibꝰ ⁊ paſſiõib gbus vua moꝛal.cõſtat enĩ ꝙ ambabuſ vitis ex ap
obbſeruamus vnicuiq; ꝙ decet ⁊ cõgruit vz equali ⁊ de pari opꝰ neceſſarijs ad ſuſtẽta ju
legẽ ⁊ moꝛẽ.h̊ᷣ fnq;tũ oĩa opa ſũt humana nonẽ vite pñtis qͥ ſine alimẽſ ⁊ veſtimẽtis
ad eõpoſitum ptinẽtia: qm qdã eoꝝ videt᷑ ⁊ hitacuł traſigi ñ põt ⁊ licet politicꝰhõ.ſ. A
accidẽ a coꝛpoꝛe.i.ꝓpter neceſſitatẽ coꝛ⸗/ politice viuẽs magis laboꝛet cuca coꝛpus Piiao
poꝛis ⁊ vłr moꝛiſ.vł moꝛał tuſ multũ co T circa qᷣcũq; talia ciuilit᷑ opabilia q; ſpe aloa
appꝛopꝛiãi vr̃ paſſiõibus ſicut expoſui. &. culatiuꝰ. ⁊ ex hͥ maioꝛi cibo iĩdigeat qᷓ; iſte min
li.in qõe.. Atrũ iuſtitia moderef aliqud tmñ b puũ ꝗd pᷣbet de dĩia ad nĩm ppoſitũů: iß
paſſionẽ ] ma. ãt. hꝰ rei hẽri põt ex bijs ꝗ qꝛ nõ curamus dicẽ ꝗs eoꝝ pl⸗ idigeat ad ſEſin
dicta ſũt in.iꝛ:cõcluſiõe pximi capłi.Cont ſui coꝛpis fomẽtũ. Sʒ quis płibus idiget di
ibi. Coniugata. eclarat ttiã cõcluſ io⸗ ad ſue vᷣtu᷑ exercuiũ ⁊ h. 2 mõ dicim⸗ po i
nẽ arguẽſita. felicitaſ illa ⁊ felix vita ẽ hu liticã plurib⸗ indigẽ. Deiñ ibi opatiões
mana ⁊ accñtibꝰ cõpoſiti cõiugata. que eſt ãt.oñdit ꝓpoſitũ de idigẽtia politici. d. ꝗ apil
cõlugata pꝛudẽtie cõcopulata paſſionibuſ opanões vᷣtuti.ſ.ſpeculatĩe ⁊ politice ad Lni
⁊ exercitata ſᷣm tuteſ ꝗ ſũt circa cõpoſiii ſuũ exeꝛcitiũ młtũ penes ĩdigẽtiã differũt ma
ſzʒ felicitas politica ẽ buius.quare ipſa ẽ ꝓbat᷑ ĩductie.viro.n. liali opꝰ ẽ pecuni (cir
hũana ⁊ accñtibus cõpoſiti cõiugata.hui⸗ js ad agẽ opa lihalia: et iuſto ẽt ad agẽ iu e
rei põit p: mi.d.ꝙ pꝛudẽtia cõlugata. i. ſta. puta redditiões öbitoꝝ: qꝛ vſ/ vtutũ ta d
inſepabilit cõiũcta vᷣtuti moꝛis.i.ſtuti mo liũ ñ ſolu ẽ ĩ volũtate:qꝛ ut dicit de luſtitia ,
rali: ⁊ hͥ otus ẽ cõiũcta pꝛudẽtie ut.S. li. “%ll ipa ẽ hitꝰq: volumꝰiuſta ⁊ opamur iuſte ⁊ di
civ: cui cũ eſt qꝛ pꝛudẽnie pꝛincipia ᷣm ſumꝰ opatiui iuſtoꝝ ut. ᷓ. li :cel? ⁊ ideo qꝛ ih
. moꝛales tutes ſt accepta. ſũmuntur. n. volütates hoiuz ſt alijs imamifeſte. et ſ auk ſpen
ſine rõe itẽto ut. l..6. c. ioꝛvtus at ĩtẽtioneyz mauln non nuſti ſimulaͤt ſe velle agẽ iuſte ſi din
facit rectã ut ibið.c.ijꝰ moꝛaliũ vo otutum poſſẽt. iõ in q́; liall et iuſto ẽ opꝰ pecunia idfe
ſctũ ł rcificado accepta ẽ ſʒ rõeʒ pꝛudẽtie ad plenũ vſũ ſuaꝝ pᷣtutũ.⁊ ſimilit foꝛti eſt faa
taliũ.n. rõ ẽ pꝛudẽtia ut.li. 6. c. ? It be op potẽtia roboꝛis. ⁊ bellici appai.ſi iñ „
mMorales bᷣtutes ſũt pcopulate paſſiõibus pficiat ali magnũ opus ſᷣ m vtutẽ foꝛtitu/ i⸗
quas moderàt ut pte ꝓxia dictü ẽ. - pↄñnſſ· dis. xet viro tẽpato ẽ opus poteſtate bõꝝ fe Nn
oss iſte pᷣtutes ſunt circa cõpoſitum qꝛ piai poaliũ alii.n.nõ eẽt mãifeſiꝰ.ſi eni nihil hẽ g

.
* 1

at ad comedẽð niſi oñdet ſobꝛietatem
ſuã.⁊ ſimiłr ſe hʒ quilibʒ alioꝝ ad vſũ

vᷣtũ moꝛał.Heiñ ibil querit᷑ ãt] ꝓbat

ið ꝑ ſignũ ꝙ eſt:qꝛ per inłtos qri᷑ vil?ꝝ

illud ꝙ ẽ pꝛincipaliꝰ ĩ ᷣtute ſit ipſa ele

ctio vł exterioꝛ actio.bᷣ ãt ſignũ ẽ ꝙ ᷣtꝰ

exiſtit ĩi ambabꝰ. iſtud eni in q̃ſtiõe ſup
ponit᷑.vñ mãifeſtũ ẽ ꝙ eẽ pfectum vᷣtui
eꝛu ĩ ambabꝰ:tñ ut viſũ ẽ ad actiones
extrioꝛes mulũ rebus opꝰ ẽ.⁊ qᷓ;to ac⸗
tiones ext᷑ioꝛes iuſte ł foꝛtes ł magni
fice ſunt maiores q;titate ⁊ cõitate rei

publice. ⁊ melioꝛes fructu ⁊ i. ta
te tãto pluribus idigeét. ( Q. j
Nerit᷑ ãt h̊ vtꝝ opatio ſit pnci
palioꝛ in pᷣtutute qᷓ; electio ⁊
arguit᷑ ꝙ ſic. qꝛ ꝙ dñat᷑ vᷣtuti.
tuoſo hitui ẽ pꝛĩcipaliꝰ ĩ stute. ſed
opatiões ſũt oñe hituũ ⁊ ei ꝙ ẽ fiẽi bĩ
tꝰ tales ł tales ut/S.li.ꝛc.2· quaĩ̃ pꝛiĩ
cipalioꝛes ſᷣ.ſʒ oppoſitũ vr̃ qꝛ magis
iudicamꝰ moꝛes ex electiõe qᷓ; ex oꝑa/⸗
niõibut. 6. li: : c. . quare electio vr eẽ
pꝛicipalioꝛ. Sicẽð ãt ꝙ ĩ moꝛali vᷣtute
pꝛicipalioꝛ ẽ electio qᷓ; qcũq; alia ei

acilo.qꝙ ꝓbat᷑ dupłr.p.qꝛ ꝙ ẽ ꝓpꝛiũs/

tuti ẽ in ea pꝛicipaliꝰ eo ꝙ põt eẽ ſine

utute.ſʒ electio vᷣtũ talł qualẽ hʒ vᷣtuo/
ſus ẽ ppꝛia virtuti.actio ãt ↄñs põt eẽ
ſũi vᷣtute: põt.n.nõ iuſtꝰ oꝑãai iuſta.⁊ ñ
tẽ patus tẽpata ut ðclarat᷑.õ.li.2.c.
quar̃ ⁊c.2? qꝛ vᷣtꝰ moꝛatł diffinit᷑ ꝑ pꝛin
cipalioꝛa ſua.ſʒ pꝑ electionẽ nõ pꝑ actio/
nẽ ↄñiẽ diffinit. S.li.ꝛc. quare pꝛici
palioꝛ ẽ electõ q; actio. Ad illud ãt ꝙ;
obijcit᷑ dicẽðò ꝙ opationes qͥ dnĩ hituũ
dñe nõ ſum̃tur ut diuiſe ↄ electionẽ.qꝛ
ełctiões ⁊ actiões ut electe generant

bitꝰ ⁊ augẽt ⁊ ſaluãt.⁊ ꝓpt᷑ b dnĩ bee

ille ſimł dñe.Cont᷑ ibi. Speculãti

ãnft declarat ſextã cõcluſioneʒ.d.ꝙ böi
ſpeculãti ad opatjonẽ ſpecłatõĩs nullo
tłiũ bõꝝ tẽpaliũ ẽ op?ł neceſſitas ymo
ut dĩre vʒ audeã tłia tẽpała ipedimẽta
ſt᷑ ad ſpeculationẽ:quar felicitas ſpecu
latia talibꝰvł nõ indiget ł ſaltẽ pau tio
ꝛibꝰ idigʒ qᷓ; felicitas politica:qꝛ bõ ʒ
ꝙ bomo ⁊ Fʒ ꝙ płibus cõuiuit ciuili
⁊T fʒ ꝙ eligit ʒʒ vᷣtutẽ moꝛalẽ agẽ hẽ⸗

bit opus: ⁊ indigebit trib⸗ E ach

bũanit᷑ i alios cõuerſäit. N. L.xj.
Erfecta ãt felicitas ꝓpbã vj.
ↄcluſiõibꝰde felicitate ĩ gene
rali.⁊.i2? de felicitate ſpecu⸗
atla ĩ ſpeciali.⁊.6.ð cõꝑatiõe felici⸗
tadᷣ ſpecłatie ⁊ politice.bᷣ conĩ ꝓbat a⸗
lias.6õ.ð pfectiõe ſelicitaſᷣ ſpecłatiue.
quaꝝ p: ẽ ꝙ pfecta felicitas ẽ ſpecula/
tia. 2? ꝙ indiget extioꝛi ꝓſperitate vic

tui neceſſaia ibi. op ãt erit ʒ: ꝙ ñ idi
get magna ⁊a młta ibi nõ tñ eſtimaõ]

4 19 bõa vita ſpecłatia ẽ ðo amũtiſſia
ibi ſᷣʒʒ ĩtellectũ ãt. ? ꝙ ſapiẽs eſt deo
amãtiſſimꝰ ibi qm ãt h ]de ꝙ ſapiẽs ẽ
felaiſſimꝰ ibi Eunð ãt lĩ fine capłi

p.: pꝓpõit cõcluſionẽ pꝛiazʒ. d. ꝙ hic. 1.

ex dicẽdis appebit ꝙ pfecta felicitas ẽ
qdam.i.optia opatõ ſpeculatia. 2: ibi
[deos.n. ꝓpbat eã ꝑ duo ſigna.pꝛimũ
ſuümit᷑ ex hijs qᷣ ſi.õ.hõieʒ.i.ex dijs.ſᷣʒ
ex hijs qͥ ſut.j.hõieʒ.ſ.ex beſtijs ibil ſi
gnũ at] arguit ꝗ̊ p ſic. hũanaꝝ felici/
tatũ ⁊ opationũ:iula ẽ pfectiſſia ⁊ feli
ciſſia qͥ ẽ opatiõi ⁊ felicitati dine cogẽti
ſſia ⁊ ſilima. ſpecłatia ẽ hꝰõi.cũ dij ſit
felices ĩ ſpeculatiõe nõ ĩ moꝛali actiõe
nec in ariificiali factiõe.quat᷑ vita ⁊ o/
patio ſpecularia hõis erit feliciſſima.
⁊ pfectiſſia.hꝰ rei pᷣmiſit cõcluſionẽ in
foꝛma pᷣexpoſita.h ãt ponit ⁊ ðclarat
ututẽ mi.ſ.qꝙ dijſit felices ĩ ſpeculatõe
et.2 ma. in fine ptis ibi. et hũanaꝝ
Dicit ꝗᷓ de hijs ꝙ iſtud ẽ ſignũ vᷣua p/⸗
poſite ꝙ deos eẽ felices maxie ac bea/
tos:noſ oẽſ vłr ſuſpicati ſumꝰ.ñ tñ ĩ ac
tiõibꝰ moꝛalibꝰ quales.n. actiões at/
tribueĩ ipſis debemus.q.d.ꝙ nullas.
non enim actiones iuſtas quomam ipᷣi
apparẽnt ridiculi et deridendiſi eſ/
ſent commutantes vendndo v emen
do.vł ſi eſſent dantes depoſitioneſ ⁊ qͥ
cũq; talia faciẽtes q per iuſtitiã fiũt bñ
ſed ẽt erũt ridiculi: ſi ſint bellici foꝛteſ
kfribilia pꝛelij ſuſtinentes ⁊ ꝓpter cõe

bonũ periclitantes. ꝙ ẽt ſequitur ſi vk
liberales ſint cui eni dabunt pecunias

ſuas ⁊ in quibus expendẽt eas ymoĩ
cõueniens eẽ videt᷑ ſi apud eos ſu nũ/

miſma. vł aliquid tale ꝓ nümiſmate q;
tñ eſt neceſſarium pꝛo liberali actiõe
ut.5.li/ tractatu de liberalitate. Itẽ

ið ſeꝗt᷑ ſi fuerint temperan:circa quid

Jn. eſſẽt tẽperati:cũ nec guſtũ: nec tac
tũ hẽant ymo laus eoꝝ in h eſſet valð
oneꝛoſa:qm̃ nullaſ hñt ł hĩe poſſũt pꝛa
uas cõcupias de quaꝝ repᷣſſione laudẽ
tur ⁊ bꝛeuiter cũctis cõſiderantibꝰſeu
cõſideratiõe ptꝛanſeuntibus appare/⸗

bunt oĩa qᷣ ſũt circa moꝛales actiones

pua ⁊ indigna ut attribuãt᷑ dijs.pʒ igꝗ
ꝙ dij non ſunt felices in moꝛalibus ac
tionibus:ſũt tñ felices in aliqbꝰopatõi
bꝰ ꝙ pʒ quoniã omneſ pbᷣi ſuſpicati ſũ
eos viuere ⁊ per ↄñs opari.ñ opʒ.n.
eos doꝛmit cũ ñ hẽãt ſenſuſ fatigabiłs
nec eſſe pñt quenaðòðm eudymiona vel
eudymion.i.intus clauſam habens in
telligentiã ab eu ꝙ eſt in.⁊ dymion ĩ /
telligentiaactualis. quaſi intelligens
ſeu nõ tntelligẽſ actuałr. Deiñ ibii vi /
uenti. ex pꝛedicd arguit ſic. Oẽ viuẽſ
actualit᷑ nõ in actione nec in factione
neceſſario viuit in ſpeculatiõe:ſʒ ut vi/
ſuʒz ẽ.dij actualit᷑ viuũt nõ tñ in moꝛali
actione ut deductũ ẽ ⁊ młto minus in
artificiali factiõe. melioꝛ eni ẽ actõ qᷓ;
factio ſʒ genus ſuũ:qꝛ oĩs factio habʒ
altm finẽ a ſe.actio tñ põt ſibi eẽ finiſ
⁊ eupᷣxia ut.õ.li.õ.c.õ quat dij viuũt
in ſpeculatiõe ⁊ dij ſũmi:opatio a nĩiſ

opationibꝰdifferẽs penes beatitudieʒ

erit vtiq; ſpeculatiua.hꝰ rei ponit pꝛio
ma. 2. cõcluſionẽ ibi. Quare dunni.
AVlterius ãt ibi. Hũanaꝝ.] põit ma.
pꝛincipał rõis ⁊ pʒ. Eſt autẽ ſciẽduʒ
circa ꝓbationẽ minoris ꝙ õis oꝑpatio ĩ
tellectuał vite.vł eſt ſpeculatio eu ſpe
culatiua:vł eſt acrio ſeu actiua.i.pꝛac/
tica:vł eſt factio ſeu factiua.hee.n. ſũt
tres fines triũ mentiũ.ſ.ſpeculatio mẽ
tis ſpeculatie: ⁊ actio mentis actiue.
⁊ factio finis ẽ mẽᷣ factiue ut.õ.li.h.
c. 3. ⁊ ̈ hos tres fines et eoꝝ pꝛinci
pia.diſtiguit phs tria ſciẽtiaꝝ ⁊ artiuʒ
genera. 6: metaphi.ſ.ſpeculatiuã. vel
thoꝛicã: ł actiuã.vł pꝛacticã ⁊ factiuã
ł mecanicã.quare neceſſe ẽ ꝙ finis ⁊

IIBROC

„

felicitas cuiuſcũq; itellectuat vite ſ irr

in ſpeculatione vel in actione:vel in fa

ctione ſed ſecundum pbiloſophum di
felicitas nec ĩ actione nec in factione.
quar ĩ ſpeculatiõe erit.qualiter autem
felicitas in ſpeculatõe cõſiſtat.⁊ quali

ter debeat accipi ſpeculatio in qõibus
videbit᷑. Deiñ ibi.. Signũ ãt Argu/

it ad idẽ ex.ꝛ:?ſigno.d. ꝙ ſignũ ẽ vita

ꝓpoſite:qꝛ videmꝰ aĩalia reliqua non
pticipare ſelicitate: qꝛ tali opatiõe ſũt
nãliter ⁊ pfecte.i.vłr pꝛiuata. ex hᷣ at
ſigno intendit ſic arguere.illa opatio ẽ
hõis pfecta felicitas in qua non cõicat
cũ beſtijs ⁊ ĩ qua pticipat cũ dijs. Sʒ
ſpeculatõ ẽ tał opatio.quar ipſa ẽ pfe
cta hõis felicitas. hur rei declarat p:
ma.d.ꝙ dijs.i.intelligentijs ſepatis ẽ
oĩs vita beata:hominibuſ ineſt vita be

ata inq;tum exiſtit eis participatio

⁊æ ſimilitudo q̃dã tał opationis ⁊ vite
felicis.alijs aũt aĩalibꝰnõ ineſt vita fe
lix.qꝛ nullũ eoꝝ eſt felix.ex quo ſequit
ꝙ illa opatio eſt felicitas hõis in qua

nõ cõicat cũ beſtijs v in qua pticipat
cum angel qͥ fuit maio. 2. dat virtuteʒ
mi. ibil qꝛ nequaqᷓ;].d.ꝙ iõ aĩalia non

ſunt felicia:qꝛ nõ cõicãt cũ hõibꝰin ſpe
culatiõe.vłr enĩ ĩqᷓ;tũ ſe pᷣtẽdit ⁊ ſe ex
tẽdit ſpeculatõ.ĩtãtũ ſe extẽdit felici⸗/
tas nec plłnec minꝰ i ꝗbus magis inẽ
ſpeculãi.⁊ eis ẽt magis cõpetit felici

tari ac felices eẽ.nõ ꝗð fᷣʒ accidẽs ſpe

culationẽ cõtigẽs.ſʒ ſʒ ſe ipſã ſpecula/⸗

tionẽ.ipſa enĩ ẽ ʒʒ ſe ipſã honoꝛabił ⁊-
felix.ʒ. ibi. Quare erit Infert cõclu
ſionẽ ⁊ pʒ. Eſt ãt ſciẽdũ ꝙ aĩalia reli⸗
qua cognitõnẽ ⁊ eſtiationez hñtia hñt

eã ĩ ſił itudinẽ nĩe cognitõiſ pᷣctice ñ tñ
ſpeculatie. quoniaʒ ſicut noſter ĩtelle
ctus pꝛacticus ẽ appetitiuus ⁊ motiuꝰ
cũ appetitu. ſic omnis beſtiarum ſen/
ſus eſt appetuiuus ⁊ motiuus cum

appetitu. motiuus .nihil enim de cõi

lege cognoſcũt niſi in oꝛdine ad dele/

ccabile vel triſte ad utile uel nociuum
ad terribile uel auſibile ⁊ ſic de aliis

cõferẽtibus ſibi uel pꝛoli in bonum uł
malum ⁊ ſᷣm h̊ videntur habere na/

2
B
.
— —N B —

—

op
nune
ſneb⸗
eſten
nuln
W
n
e
iſ⸗
iep
deſ
pol
tiot
opal
Die

n
gucd
ocbe
Dr⸗
du
gunn
wieſ
unhi
uemti
müct
i
us
incan
lesi

ſiik

ichen
nrlſt
nrui
EShäsin

1 en

Zbatmwr

j̈ͦtitlan

böiri⸗
ziicuth⸗
cricn in⸗
pes er
P cüſ
iztuit
Zepiſtal
fimit
nmghinn

iiiii.

muntl
—
IWV

lanei

nun
e

lumg
run

X

turales habitus virtutum vel vitioꝛum
mobilium ut. ᷓ. li. 6.c. 7. Didetur eni
ꝙ leo ſit ſoꝛtis ꝙ lupus timidus q; foꝛ

mica pꝛudens. ꝙ aſinus inſipiens. et

ſic de ſimilibuſ. Coni ibi.. Opus erit
ꝓbat ſecũdã concluſionẽ.ſ.ꝙ perſecta
felicitas indiget exterioꝛi ꝓſperitate.
Dicit ergo ꝙ pfectione felicitati opus
erit exterioꝛi pꝛoſperitate. cuius rõ ẽ:
quia bominis natura nõ ẽ per ſe ſuffi⸗
tiens ad ſpeculari nec per ↄñs ad feli
citari. ſz opoꝛtet neceſſario coꝛpus ſa
num eſie: et ad hoc opoꝛtet cibum exi
ſtere et reliquũ famł atũ neceſſariũ ad
coꝛpoꝛis fomẽtũ. Nota vero ꝙ neceſ

ſarius famulatus ad coꝛpoꝛis ſanita-

tem. ſunt quatuoꝛ nãlium diuitiarum
genera. ſ. alimenta. quia coꝛpus cõti/
nentie cõſuũmitur et laboꝛat ut. S.li.·
c.fi. Alimentuʒ aũt debetur animali
ꝓpter nutritionẽ a augmentũ ⁊ reſtau
rationem deperdin. ut pꝛimo de gene
ratione. Scdo ſũt neceſſaria veſtimen
ta:quia coꝛpus ẽ ciio paſſibile ab eſtu
et frigoꝛe. Lertio hitabilia:quia coꝛ⸗/
pus ẽ fatibile et cito muariabile: et iõ
indiget loco quienſ a pꝛotectionis 4.
in caſu ſunt neceſſaria vebicula ꝓpt᷑ ꝓ
creanda cetera neceſſaria. b auteʒ ba
bentur ex. 2 politice ¶ Eoni ibi. nõ
tñ eſtimãdũ. Pꝛobat tertiaʒ cõcluſio
nem.ſ. ꝙ felix nõ indiget multa et ma
gna ꝓſperitate tempoꝛalium. p ergo
propõit eam. d. ꝙ licet nõ cõtingat ho
minem moꝛalem eẽ bonum et felicem
ſine bonis exterioꝛibus tñ nõ ꝓpter pᷣ
eſt exiſtimãð virũ futuruʒ felicẽ indigẽ
multis ⁊ magnis ad h̊ ꝙ fiat felxx. 2.
pꝛobat h ibi.. Mon eni in ſupabun/
dantia hoc dacgleite⸗ ratione. 2

auctoritate ibi Et ſolon.] Scienð tñ

ẽ pꝙ rõ pbi directe cõcludit ð felicita
te politica ⁊ iudirecte p locũ a mino.
de ſpeculatia. ꝛſcienò ꝙ ad felicitateʒ
politicã tria ſolũ eẽntialit᷑ reqrunt᷑.ſ.ac
tio bona ⁊ virtuoſa: ⁊ ꝓpoꝛtõ debita
opan ad opꝰ.a 3 p ſe vite ſufficiẽtia
Zic iꝗ phs ſic arguit.oẽ neceſſariũ vł

ad felicitatẽ ẽ neceſſariũ ł ad ꝑſe ſufti

cienttã:vł ad ppoꝛtionẽ debitã: vł acdh

actionẽ bonã. y ad nullũ iſtoꝝ ? neceſ
ſaria multitudo vł ſupabundãatla diui /
tiaꝝ. quare nec ipſa eſt ad feliciatem

neceſſaria. buius rei ma. pʒ ex notan
minoꝛem o ponit ⁊ ꝓphat in textu. d-.
ꝙ nec id ꝙ vocat᷑ ꝑ ſe ſufficiens.i.p ſe
ſufficientia.nec ludicium.i.pꝛopoꝛtio
debita q; rõ iudicat ᷣʒ oẽs circũſtãtia
puta qñ oʒ:vbi oʒ:qᷓtũ oʒ:quaalit᷑ oʒ:
cũ ſimilibus circũſtantijs oclara. S.
li.ʒ? eʒ? nec ẽt actio bona eſt ł conſiſtit
in ſuperabũdãtia.ꝙ pʒ p· ð actiõe:qꝛ
poſſibile ẽ viꝛos ñ exñntes pꝛicipes ma
ris terre agẽ opa stutuʒ bona.2. pʒ
idẽ de pꝛopoꝛtiõe iudicata qm̃ aliquis
ex moderadᷣ ⁊ nõ magnis diuitijs põt
agẽ ʒ vᷣtutẽ.i.Fʒ virtui ⁊ rõis exigẽ⸗
tiã ⁊ ꝓpoꝛtionẽ iudicatã ꝙ facile ẽ vi /
dẽ: qꝛ idiote.i.paꝝ ſciẽtes ĩ dõ ſua de
tẽpoãlibꝰ ditijs vñr agẽ opa ſtudioſa

₰

ñ minꝰymo magis qᷓ; viri potentes nõ

gaẽ vʒ qtiratẽ muney. ſzʒ kʒ ꝓpoꝛtio/
nẽ facultatũ ⁊ opeꝝn quẽaðʒ dicit xpᷣs
dñs ve dico vob qꝛ vidua hb pauꝑ plus
oibus milit in gaʒopbilatiuʒ. Luc.21
cũ tñ illa duo tin minuta milit: cetẽi vo
munera magna. 32 Ppz id de ſufficiẽtia
qꝛ ſufficiẽs ẽ hõi exiſtẽ tãta cũ q;tis op
aꝛi põt vᷣtuoſe:qm̃ vita viri vʒ otutẽ oꝑ
ſtis erit vtiq; felix: ꝙ põt fieri ſine a⸗
bũdãtia reꝝ. 2? ibi.. Et ſolon. Argu⸗

tad ideʒ ſic.ſʒ dicunt opiniones ſapi
ẽtum:ſic ẽ in rei veritate ſʒ opimones

ſapiẽtũ dicũt felicẽ nõ indiger multis

ſupabundantibus diuitijs. quar ita
7. hꝰrei põit p: mi. recitãs dicta ſolõis

X anaxago. ſcoo ma. ibi. oſonaf di

cit pꝰ ꝙ ſolon bñ ac recte dicẽs enũ⸗
tiauit eẽ felices viros moderate dita

tos hijs bonis que ſũt ex:dũ tñ ſint a⸗

—

poſſidentes ager que oʒ. anaxagosas

autẽ videtur exiſtiare felicem eẽ nõ di /

uitez nec potentẽ.d/ꝙ no admirabit᷑

ſi ꝗd b'mõi opiniõiſ appeat muluͦ eẽ i

gẽtes optia opa ⁊ viuentes tẽpate: qꝛ
bñ cõuẽeit viꝛos moderate. quia pauca

IIBRO

conueniẽs qꝛ hõies iſti de hiis que ſũt

extra h ſola ſentiẽtes.i.percipiẽtes.2
ibi cõſonare põit ⁊ ↄfirmat ma.d.q;
opiniones ſapientũ videntur rõnibus
cõſonare. nullus eni płs ſapiens põit
opinionẽ ſine rõne ⁊ ideo habent fidẽ

i.nueritatẽ ⁊ certitudinẽ aliquam talia

eoꝛũ dicta.¶ ANtẽ cõfirmatur iſtud qꝛ ĩ
operabilibus iudicatur verũ ⁊ diſcer/
nitur a falſo non ſolũ rõnibus:ſed ma/
xime ex uita ⁊ operationibus.ſic quod
illis maxime credendũ eſt qui confir⸗
mant doctrinã per uitã ⁊ ſermones p
operationes quod fecerũt maxime bo
ni phᷣi. ſicut ſocrates ⁊ tales. ſolon
anaxag. quare crędendũ eſt eis ſicut
uera dicentibus ¶ Geinde ibi. Linten-
dere aũt dat unũ documẽtum. d. quod
oportet nos predicta intendere ſi ve/
ra ſint uel falſa inferentes æ cõferen/
tes ea ad uitam ⁊ opera dicẽtium ſic.
quod mulum eſt acceptdũ dictũ cõ/
ſonũtilus ei operibus tñ diſſonãtibus
nõ eſt ſimpłr acceptãdũ.ſed ſuſ. cipiẽ /

dũ ſermões nõ ad fidẽ ſed ad examẽ

Eonſequenter ibi. ſecundũ intelle/
ctũ pꝛobat quartà cõcluſionẽ. ſ. quod
bona hominis uita ſpeculatiua eſi deo
amantiſſima. ⁊ ĩtendit ſic arguere. dij
gaudent rationabiliter taq; ſuo aman
tiſſimo bono humano optio ⁊ eis co/
gnatiſſimo.ſed bona hominis uita ſpe
culatiua ẽ optima ⁊ eis cognatiſſima
quare ipᷣa eſt diis amantiſſima. huius
rõnis ponit pꝛimo cõcluſionẽ.d. quod
uir operãſ ſʒ intellectũ curans.i. aſſi/
due ipum exercens: æ ei obediens: æ

in appetitu optime diſpoſitus ipſe ui/

detur deo eẽ amantiſſimus. 2 ibij ſi
eni quedã põit ma.d.quod ſi.i.qꝛ diiſ
i.deo ſũmo:⁊ eius angelis intelligẽ/

tiis ſeparatis fit ⁊ eſt quedã cura ꝛeꝝ
humanarũ quẽadmodũ æ iidetur ſᷣm
ronem eẽ debere: erit utiq; multum ra

tiõabile ipos gaudere bono noſtro o/

ptimo ⁊ eis cognatiſſimo. 3.? ibi Lhoc

autẽ utiq; ſubdit mi. d. quod hoc no/
ſtꝛũ optimũ ⁊ diis cognatiſſimum eſt il

lud quod includit. q. ſ.intellectũ ſic
homines ſint ſm intellectũ uiuentes

2 quod ſint diligentes ⁊ amates h.ſ.
uitam ſecũdũ intellectũ. 32 quod ſint
bonoꝛantes ⁊ dignantes rebeneficia/
re dijs tãq; curatis ⁊ curã babentibuſ
de nobis.:quod ſint recte ⁊ bene o⸗
perãtes:ut contineãt ⁊ augeãt bonita

tẽ hoĩis.¶ Conſequenter ibi. quoni

az at h oĩa ꝓbat quitã cõcluſionẽ in/
tendens ſic arguere.cuicũq;.4.pꝛedi⸗
cta exiſtunt ipſe eſt deo amantiſſimus.
ſed ſapienti exiſtunt maxime. 4. ſupꝛa
dicta. quatr̃ ipſe eſt deo amantiſſimus

Rariſſimus. huius rõnis ponit pꝛrio
minoꝛẽ.ꝛ.cõcluſionẽ ibil deo l patet.
Conſequenter ibil eũdem ãt pꝛobat

ſextã cõcluſionẽ arguens ita.cõueniẽs

eſt eẽ edẽ hominẽ deo amantiſſimuʒ

⁊ feliciſſimum ſed ut ꝓbatum eſt. ſapi
ens eſt deo amãtiſſimus.quare ipſe eſt

feliciſſimus. huius rationis ponit pꝛĩo

ma. 2. cõcluſionẽ ibi. quare ⁊ vtiq;l x
patet totũ ⁊ per conſequens tota eius

(detentn nio de felicitate.

Lectio iꝛ:
Trum igitur ſi de hiis poſt/
quã declarauit perfecticnẽ ⁊
integritatẽ felicitatis. h̊ tradit oꝛigi /
nẽ eis. pꝛuno autem ſuper hᷣ queſuio
nem kogonnr⸗ cðo eam ſoluit ibi. vł
quẽaðm.] Dicit ergo pꝛimo ꝙ poſt pᷣ
dicta queritur vtrum ſit exiſtimanduzʒ
ꝙ noſtra electio pꝛopoſitum vel inten
tio qua volumus tractar moꝛalia bz
finem intentum·bᷣ ſuppoſito ꝙ de hijs
ſ. bonis felicibus ⁊ vłr de ᷣtutibus ⁊
etiã de amicitia necnõ ⁊ de delectatio
ne ſit ſufficienter dictum in typis.i.in
fᷣmonibus groſſis et figuratis:qꝛ ſic ðᷣ
bet tradi diſciplina de moꝛibus et hũa
nis opationibus ut.õ. li.i.c.2v?et li.2
xc.2 Eſt enim ſciendum ꝙſi moꝛalis
ſcientia in ſuperioꝛibus tradita ſuffice
ret ad fieri hominẽ felicẽ ⁊ ad cãre ſe
licitatẽ que eſt finis huius ſcientie.tũc
utiq; electio finẽ haberet intentum.ſi
autem non ſufficit nec finem habet.⁊

— —

n
v⸗
ſa

=

———— —— —— —

unnine
eAi
mmnfine
AMWE
GNN
gnüß
Binän
nsn
Imet u
sd
e.

erſicncni
bradu a
ſoperban
mi
inog
n anmn
mintenf
ſtrinne
ſwrienii
eirti
Ruetl-
R—K
e

ideo idem eſt querere utrũ ſciẽtia ſut

ficiẽter tradita finẽ habeat. ⁊ utrũ ad

felicitatem dandã ſufficiat. ¶ Gein/
de ibi uel quẽadmodũ queſtionẽ ſol

uit. pꝛio auteʒ ipſã determiat. 2 rẽo/

uet unũ dubiũ quod reſtabat ibi igit᷑
poſt h queſtionẽ vero determinat ſub
.i2. cõcluſiomibus.pꝛia ꝙ ad fieri ho/

minẽ felicẽ ſermo ſcie non ſufficit.27

quibuſd bene natis iuuẽibus pꝛofi/
cit ibi nunc autẽ uident᷑ ʒeq nec mul

tum nec cõiter pꝛoficit ibi multos ãt

nõ poſſe ꝗ? ꝙ natura nõ ſufficit ibil fi

eri ãt bonos e ꝙ nulla doctrina ſine

cõſuetudinibus ſufficit ibi. ſermo ãt
6 bona conſuetudo perficit ibi ſiu/
niq; moꝛẽ I.qꝙ ad bonã cõſuetudineʒ

neceſſaria lex bene oꝛdinans educa

tionẽ iuuenũ ibil ex iuuene..S.quod
eſt neceſſaria lex oꝛdinãs continua/

tionem uirorum ibi. Mon ſufficiens
autẽ 9.ẽ neceſſaria lex cuʒ poteſtate

ibil ſi igi᷑ qu? admodũ.x.ꝙ ad felici
latẽ habẽdam eſt optimum coeʒ ⁊ re
ctam curam fieri in ciuitatibus ad be

ne operari ibil in ſola ãt.xi.ꝙ ubi ðf

ficit cõis cura debet per patreſſami/⸗
lias fieri domeſtica cura ibil quẽad/
modũ in ciuitatibus .i2. ꝙ curã cõ/
munẽ ⁊ domeſticã maxime ſcit ⁊ ma/
xime põt habere ſolus ille qui ẽ fact
bonus legispõitiuus ibi adhuc ãt ?
differũt pꝛiazʒ uero concluſionẽ ꝓbat
duplici rõne ſecũda ibi ſi quidẽ igit᷑
pꝛio ꝗ ſic arguit.idem eſt ſinis opera
bilium humanoꝛũ ⁊ buius ciuilis ſciẽ

ne ut ſupꝛa li. i. c.i.methodus quideʒ
homo ciuilis exiſtens appetit boc bo

nũ bumanũ.qð ẽ finigpniũ opeꝝ hbu
manoꝝ: ſed in operatiõibus non eſt ſi
nis ſpeculari ⁊ cognoſcere ſingula o⸗/
peranda.ſʒ operari ea quẽadmodum
dictum eſt ſupꝛa li.2? quare ſcire ð uir
tute ⁊ de ptinẽtibꝰ ad uirtutẽ nõ ẽ ſuj
ficiens.ſʒ ultra ſcire optãdum eſt uir/
tutes habere ⁊ uirtutibus uti. uel o/
ptandum ſi aliqualiter alit᷑ bõi fe/
lices eſſe poſſimus.huius rationis po

nit pꝛio mi. cum nota ſiłitudinis ubi

innuit᷑ maioꝛ. Rinfert cõcluſionẽ ibi.
Libil vniq;ʒ Pꝛopter q; ſciendũ qð
plato poſuit hominẽ ſieri felicem in cõ

templatione ydearum ut dicit ppᷣs. .

li. i. c. a ꝓpter illum modum ponen
di felicitatem ſubdiuidit h ibi.. Si ali
qualiter ⁊ ſibi. e ibi. Si quidem lar
guit ſic. Si ſermones ſcientifici eſſent
fufficientes ad facere homines ſtudio/
ſos ⁊ felices.tũc ipſi ſtudioſi ⁊ felices
facti multas ⁊ magnas mercedes
gratianꝝ actiones nobis afferrent. ſed

h eſt falſum: quia nihil faciunt. quare
⁊æ antecedẽs. buius rei ponit conſe/

quentiam tantum que tenet ꝑ boc qꝛ

beneficiati non ingrati referũt gratias
⁊ mercedes benefactoꝛibus ſuiſut..

li. S. ⁊. ꝗin pluribus locis. ſed facti ſe

lices eſſent ſumme beneficiati ⁊ non
eſſent ingrati: quia eſſent honi et ſtudi
oſi.quare ⁊c.falſitas autesꝭ cosſeqᷣntis
patet ad ſenſum vbi tamen addit phs
ꝙ etiam modo dato ꝙ ex ſermonibus
non fiat homo felix. opoꝛtet tribuere

gratias hijs quo tales ſermones cõpo

nunt quia ipſi faciunt ꝙ facere poſſũt.

ut auditores boni ⁊ beati fiant. q;uis

intentum nõ ſemper obuneant. Cont
ibi. MHunc autem videntur.] Decla/
rat ſecundam concluſionẽ.ſ.ꝙ f mo ſci /
entie moꝛalis quibuſdam pꝛoficit. Di
cit ergo ꝙ ſᷣmones vitioꝝ expꝛobrati
⁊æ virtutũ magnificatiui ammoꝝ ex
boꝛtatiui æ exemploꝛum poſitiui taleſ
inqᷓ; moꝛales ſermones vidẽtur poſſe
pꝛouocare ⁊ mouere ad bonum iuue/
nes liberaleſ qui. ſ. ſe ipos ⁊ bona ſua
exponũt ⁊ tribuũt libẽt᷑ bõis opibus
ñ gtia retribuuõis recipiẽde pecunia/
rie ? carnalit voluptuole. cui cam aſſi
gnat: quia ſermones buiuſmodi viden
tur moꝛem nobilem. i. indolem bona
æ vt vere amantem bonũ boneſtũ poſ

ſe facere cathakotimũ.i.plenũ ex vtu/⸗

te.⁊ per cõſequẽs felicẽ:quomam ille

felix eſt qui bonis ex virtute venienn
bus plenuſ eſt. Eſt autem Cciendunæ

TIRO

bona natiuitas ⁊ bona diſpoſitio iuue
nilis vocatur indoles.q.ſine dolo que
eſt pꝛopꝛie ſignum euidens et iudiciũ
future pꝛobitatis.talis autem indoles
includit affectionem liberalem et no⸗
bilem. ſicut enim affectio illiberalis et
ignobilis eſt amare ſolum gratia puta
Fia ꝓpꝛie vtilitad᷑ ł ꝓpꝛie voluptatis
ſic affectio liᷣał ẽ amare nõ ſui ipſius
ſolum gratia: ſed tia bonitatis et ho-
neſtaſt et amicoꝛum et pꝛie. b autem ẽ
nãlis ãimi nobilitas que ideo dicitur
mos. quia eſt habitus naturalis cõſue
tudinem bonam inducens. Hicit eniz
phᷣusꝙ naãles habitus exiſtunt pueris
et beſtijs.ð.li.oõcc. i72 Conj ibi. mul
tos autem non poſſe. Pꝛobat tertiaʒ
concluſionem quadꝛupliciter. pꝛio ex
fuga mali.2. ex concupiſcẽtia boni ibi
LPaſſione emm. 3e ex difficultate
deponendi malum ibi. Mon eniʒ poſ
ſibile. 4? e? difficultate obtinendi bo/
num ibi. Amabile autẽ. Pꝛio igit
ar guit ſic. Quicũq; nati ſunt obedire
nõ verecundie: ſed timoꝛi et recedere
ab operibus pꝛanis non pꝛopter fugã
turpitudinis ſed pꝛopter ſolam fugaz
penarum eis non pꝛoficit ad felicitatẽ
moꝛalis ſermo ſeu p̃dicatio.ſed multi
comuniter ſi huiſmodi. quare tał mo
nec multis nec comuniter ſufficienter
pꝛoficit:huius rei ponit pꝛimo cõcluſi
onem. d. ꝙ moꝛales ſermones nõ vi⸗
dentur poſſe pꝛocurare multos ad bo
nitatem vndeſint felices.2? ponit mi.
ibi.Mon emim Aaioꝛ autẽ patet
ꝙ moꝛalis ſermo põt ſolũ inducere ve
recundiam exponẽdo turpitudinẽ pꝛa
uoꝛum operuʒ. non tamen timoꝛẽ niſi
habeat pro ſe legem que põt facere vl
tionem. auteʒ eſt plus qᷓ; moꝛalis pᷣ/
mo quał pᷣdicatõ xpᷣianoꝝ qui pꝛopo/
nũt populis penam eternam. tamẽ qꝛ
illa pena differtur. ideo multi ſunt qui
cõtemnunt.2 ibi LPaſſione eni Ar
guit ſic Quicũq; perſequuntur ppꝛiaf
delectationes et earum cõcupiſcẽtias
per quas delectationes erũt et creſcẽt

ipſe concupiſcentie: et qui fugiunt op-
poſitas triſtitias qui etiaʒ non habeẽt

itellectũ qui eſt pꝛudentialis habitus

diſcretiuũ ⁊ capacẽ boni uere ſᷣm na/
turam delectabilis exiſtẽtes inguſta
tiui cõſequẽtis delectationiſ. tales i q;
nullus moꝛalis ſermo pꝛouocare pot
ad bõitatẽ ſʒ młti cõiter ſũt huiuſmõt
quare nec multis.nec cõiter talis ſer/
mo ſufficit.huius ranonis ponit pꝛio
mi.2. ma.ibil tales ãt ..d.ſub interro
gatione.quis utiq; ſᷣmo traſfoꝛmãet

a malo in bonum bomies tales qua/

les deſcripti ſunt.quaſi dicens ꝙ nul/
lus.cuius cauſa ẽ qꝛ ſermo ẽ iualiduſ
⁊ inefficax apud eos qui pꝛincipia ſᷣ
mõis non inielligunt.ſed pꝛedicti ſũt

buiuſmodi.pꝛincipia enim ſermonuʒ

moꝛalium ſumuntur ex deſiderio fina
lis boni ſempiterni ⁊ honeſti ⁊ ex cõ
tempiu carnalis boni coꝛꝛuptibilis ⁊
abomĩabilis.hniuſmõi ãt pꝛicipia pᷣ⸗

dicti hõies capere nõ poſſunt. quare

moꝛalis ſermo ẽ inualidus apud eos
ʒibil non eni jarguit ſic. ea que ſut
cõſuetudinibus uel naturaliter cõpꝛe

henſa tranſmutare ſermonẽ nõ ẽ poſ/

ſibile.uel ſaltem non eſt facile.ſʒ mul
ti cõiter cõpꝛehẽſam babent diſpoſi /
tionem malam ⁊ inclinationẽ ad ma/
luʒ. ⁊ͥ uel conſuetudimbus uel natu
ra.quare nec in multis nec comũiter
eſt poſſibile talia tranſmutare ſermo⸗/
nem.huius rationis ponit ma.⁊ pa/
tet. ¶ Mota uero ꝙ ideo tacuit de
natura quia tenet per locum a maio⸗
ri deſtructiue.quia facilius eſt tranſ⸗
mutare conſuetudinem qᷓ; natinaʒ. ut
.li.7.c.iꝗ.⁊ ideo ſi ſermo ñ facil /
ter mutat conſuetudinẽ multo minus
poterit tranſmutare naʒ. 4.] ama⸗
bile larguit ſic amabiie. ⁊ deſiderabi/
le ẽ tanq; id qð rarũ ⁊ difficile.ſi ac⸗
cipiamus ⁊ acquiramus uirtutem æ
felicitatem omnibus exiſtentibus per
q̃ uidẽur poſſe fiei epyekes.i. ualde
bõi.quare multo magis eſſet difficile
tutẽ accipẽ exiſtẽte ſolo ſermõe: ſine

eite
ute

unn
lüeg

pate,
Mn
ſeen
ſuace
Lin

bet

ſfſerm

perſ

Erm
Onſi

huͤes
Wglut
nomn

ſen
aſ
nen
zmie
na,
Anul
nhuß
wint
htgd
Mhis!
cheh
n
iis
cu
Unn i
nioi
cle.gn
mudape
niad
SA
Min
ni
ul,
ve
1N,
16 nd⸗
Snuin
moitcd
.,4 M,
d
ceſ e⸗
Gnmen
Cits⸗
si
ſe
i“

peis ⁊ legibus ⁊ cõſuetudinibus.hu /
ius rationis ponit ſolum antecedens
cõſequẽtia vero tenet ꝑ locum a mino
ri. quia minus videtur difficile virtut?
accipere appoſetis omuſmulmedis & Uð
nĩ ibi. Ii

ſolo ſermone appoſito
eri autem bonos. Pꝛobat quartã cõ

cluſionem.pꝛiĩo tñ pꝛemittit tres opi-
niones iuxta quas ponit tres cõcluſio

nes.2 pꝛobat iſt imediate ibi..QAdð
quidẽ ig nã. Dicit ꝗgᷓ pꝛio ꝙ de cauſa

eius ꝙ eſt fieri hõies bonos ſunt tres

opiniones: quia hij quidẽ exiſtimt hᷣ
fieri ꝑ nãm:quia vident aliquos ꝑ nã

leʒ ſucceſſionẽ fieri reges.hij autẽ exi

ſtimant bᷣ fieri per conſuetudinem qꝛ
vident vłr homines fieri tales qualia

cõſuetudinarie operantur ut. S. li.ꝛ c·
.1. L. li. cc.S. hij ut exiſtimãt hb ſieri pꝓ

doctrinã:quia vident pueros fieri bo /
nos qui bonos habuerũt pedagogos
Deiñ ibi. ꝙ gꝗdẽ iꝗ̊] ꝓbat ↄ pꝛimam

opinionẽ.cõcluſionẽ intentã.intendẽſ

ſic arguẽ.nullũ bonũ ꝙ nobis ĩeſt a nã
exiſtit in nobᷣ.i.in poteſtate noſtra.ta⸗
le nãq; bonũ non ineſt niſi ꝑ aliq; cam
diuinam ſicut bene uiuere dicitur exi /

ſtere rebus bene foꝛtunatis ſed eſſe
ſieri pꝛincipaliter bonos eſt in nobis

⁊ in poteſtate noſtra. ut ſupꝛa pꝛoba/
tũ eſt li.ʒ.c.SD.quare fieri bonos ñ ieſt
a nanim Hulus rationis ponit ma.⁊
patet. on
pꝛobat concluſionẽ quintam intẽdens
ſic arguere.oĩs qui per ſermonẽ per⸗

ſuadetur ad bene uiuere audit libeéter
æ intelligit mẽtaliter ſermonẽ cõmo⸗
usẽtem: ſed ille qui ʒʒ paſſionẽ muit ſi /
cmut cõmuniter hõies uiuunt qui nõ ha
bet bonis conſuetudinibůs animam
peꝛeparatam nec audit nec intelligit
fſfeer monem illius. quare talis minime

perſuaderi poterii per doctrinã uel ꝑ

ſermonẽ. ⁊ per ↄns nulla doctrina ſie
conſuetudinibus ſufficit ad faciendu.
hõies bonos. huius rõnis põit pꝛimo

cõcluſionẽ.d.q; ſermo ⁊ doctrina non
in omnibus hominibus poteſt eſſe cã

ſequẽter ibil ſermo aũut

elteitad. ſed ope aiaz auditoꝛis et
bonis ↄſuetudinibꝰ pᷣpatã ad bñ gau

dej de quibus gaudenò eſt v ad bene

odire illa de quibus triſtandũ eſt quẽ
aðm opoꝛtet eſſe terra bonam ⁊c bene

cultam t pꝛeparataʒ que nutrit ſemè
ad bᷣ ꝗ ger minet ⁊ fructificet.ſic enim

ſe habet aĩa ad ſermonẽ:quia ſemen ?ẽ

verbum dei ut dicitur in euãgelio Lu.
.8. Terra bona coꝛ bonum optimu e

2? ibi Mõ.n. vtiq; Ponit minoꝛẽ ⁊

patet. 3? ibi. Sic autẽ pvabentem. o

nit virtutem maioꝛis. d. interrogadie
qualiter erit poſſibłe perſuadei ad bñ
viuere hominem ſic ſe habentem.i. ᷣm
paſſiones viuentẽ.q.d. nullo modo ⁊
totaliter.i.vniuerſalit᷑ nõ videt paſſio

ſermoni doctrinali:ſed potius violen⸗

ne.i.coꝛpoꝛali pene obedu.ex quo ſe
quitur ꝙ omnis qui ſermoni obedit ⁊
perſuadetur ad bene viuere:ipſe liben
ter contra paſſioneʒ audit mntelligit

ꝓpter conſuetudineʒ ſermonẽ moꝛalit

ronſequemem que fuerat maioꝛ in ſil

logiſmo. ¶ Eonr ibi. L Opoꝛtet vriq;
moꝛem. Pꝛobat. 6. concluſionem. ſ.

ꝙ poſt naturam ⁊ docirind bonã: boa

conſuetudo perficit. hanc infert ex pᷣce

dentibus:ꝙ opoꝛtet pꝛopter pꝛedicta
ad virtutis ⁊ bonitatis humane pfec

tionem pꝛeexiſtere aliqualiter moꝛeʒ

.i. eonſuetudinem. nõ quidẽ qualẽcũq;
ſʒ moꝛem pꝛopꝛium virtutis qui.ſ.na/
tus eſt generare virtuteʒ ut dicitur. 8.

li.ꝛc. i. Item moreʒ diligentẽ bonũ

honeſtum ⁊ aſpernentẽ ſeu cõtemnẽ⸗
tem turpe malum: talis enim mos eſt
nobilis ut dictum eſt.ð.in concluſione
ſecũda. Conj ibi.. Ex iuuene autẽ

NYPꝛobat ſeptimam concluſionem.ſ. ꝙ

ad bonam conſuetudinẽ eſt neceſſaria
lex bene oꝛdinans educationem iuue/

num. Arguit autez ſic. Illud eſt neceſ

ſarium ad bonam conſuetudinem ſine
quo eſt difficile conſuetudinem indu⸗
cere vſq; ad tutem. ſed ſñ tali lege ẽ

diſfficile. quare talis lex eſt ad b neceſ/

ſaria. huius rei ponit p:imo minorem

IIBRO

.d.ꝙ difficile eſt aliquem nõ nutritum
ex iuuene.i.ex iuuentute. Talibꝰ .i.
rectis legibusl ſoꝛtiri.i. adipiſci re
cta ductione.i.uſq; ad virtutẽ per cõ/

ſuetudinẽ perduci.cuius rõ eſi qꝛ tẽ/
perate viuere ⁊ perſeuerãter cõcupi /

ſcentie reſiſtere non eſt delectabile im
mo triſte ⁊ aliter iuuenibus ꝗbus ma
gis qᷓ; alijs eſt triſte ⁊ minus delecta /

bile ⁊ per conſequens difficile.2? ibi.

pꝛopter quod opoꝛtet ponit conclu /⸗
ſionem ⁊ patet. ¶ Conſequenter ibi.
Lnon ſufficiens at pꝛobat concluſionẽ
octauã.ſ.ꝙ lex ẽ neceſſaria ad bonaʒ
continuationẽ adultoꝛũ ⁊ viroꝛũ pꝛio
aũt pꝛeſuppõit vnum neceſſlarium.22
pꝛoponit intentum ibi.. ⁊ circa hoc
3.c pꝛobat ipſum ibi mulii eni dicit g
pꝛĩio ꝙ foꝛte uel ſine ſoꝛte non ſufficit
iuuenes exiſtentes ſoꝛtiri æ gaudere
cura recta.ſic etiam opoꝛtet uirũ faciũ
adiuenirę opera bona ⁊ bonũ ſtatum
ipᷣa uisq; fali cura ⁊ in hijs aſſuefieri
ad bonũ continuandũ incepta.2? ibi.
La circa pꝛoponit concluſionẽ inten/
taʒ.d.ꝙ circa hoc.i.circa bonã uirorũ
aſſuefactionẽ indigebimus legibus.⁊c
uniuerſaliter circa omnẽ vitã in qua⸗
cunq; etate ĩ qua utimur ratione.ʒ? i/
bil mulii enĩ pꝛobat hanc concluſionẽ
arguẽs ſic. illis eſt neceſſaria lex ne/
ceſſitans puniens æ pꝛemians ad h;
ut ſint boni qui magis obediunt ne/
ceſſitati.i.coactioni qᷓ; ſermõt ⁊ iactu
re.i.pene qᷓ; hono uirtuis eis pꝛopo
ſito: ſʒ multi ſut huiuſmodi.quare mł
tis.i.comunitati eſt talis neceſſaria
lex ad hoc ꝙ ſint bõi. huius ratioms

ponit pꝛio mi. ⁊ patet.2? confirmat to

tã rationẽ peꝛ legiſpoſuoꝛes ibil pro⸗
pter quod icit ergo ꝙ pꝛopter hoc
quod dictum eſt quidã legiſpoſitores
exiſtimãt oportere ꝙ leges aduocent
⁊ pꝛouocent ad uirtutẽ aliquos boni
boneſti gratia exponendo a expli-
cãdo bonitatẽ qu habent bona ope
ra tanq; ipſis obedientibus qui ſunt
epiekes.i. ſuperboni pꝛopter conſue/
tudines pꝛecedentes aiaʒ ad optima

preparantes. opoꝛtet at apponere pe
nas alijs exiſtentibus inobedientibuſ

doctrine moꝛali ⁊ degeneralioribus ꝗ

ſ. in boc ab humano genere degene /
rant qꝛ non ut rationales ranionẽ ⁊ ĩ
telligeniiã:ſed ut beſtiales beſtialẽ cõ
cupiſcentiã perſequunt᷑.opoꝛtet ena
uiros a uitiorũ moꝛbis ⁊ cruminũ in/
ſanabiles exterminare totaliter de po

pulo ⁊ ſtatuere in gibbeto.i. furcha.
quoniã dignum ⁊ iuſtũ eſt uiruʒ epie/

keia uel epiekẽ.i.ualde bonũ ⁊ uiuẽ
tẽ ad finẽ bonũ obedire ſe ermoni recte
doctrine ⁊ leges talem honoꝛare: ui

rũ ãt pꝛauũ ⁊ appetentem delectabi /⸗

lia debent punire triſtuia quẽadmo⸗

dũ animal ſubiugale uſq; quo exbibe/

at ſe domitum. pꝛopter quod dicunt

legislatores oportere tales fieri triſti

tias quales contrariantur amatis ?
optatis delectationibus. puta amãs
cõmeſſationẽ ⁊ ebrietateʒ debet pu/
mii per abſtinẽtias.amãs at pecũias
alienas dʒ puniri p penas pecuniari
as ⁊ ſic ð ſilibus.qꝛ ſʒʒ gregoꝛiũ ↄria

Riijs curant᷑.Coni ibil ſi igit᷑ quẽad/
modũ ꝓpꝛobat nonꝗ cõcluſionẽ.ſ.ꝙ acd

pᷣdicta ſit neceſſaria lex cũ poteſtate.

pꝛĩo ãt reſumit qͥdã iã ꝓbata vnde ꝓ

bet ſequẽna.d.ꝙ qꝛ ita ẽ ſicut dictum
ẽ.ſ.q oportet hõieʒz ſi futurus ſit bo/
nus bñ niurinĩ iuuẽtute bñ aſſuefi⸗
eri cõſequẽti ſẽpore ⁊ bñ uiuere ⁊ cõ/
tinuaĩ i adinuẽtionibꝰ ſtudioſis ĩ uirili
etate ⁊ a pᷣuis taliter cohiberi ꝙ nec
volẽs nec nolẽs nec paſſiõe nec electi/
one poſſit agẽ pꝛaua.iõ ſupple ſequi /
tur cõcluſio hic itẽta.2? ibil b t fiẽt p
bat cõcluſionẽ intẽtã duplici uia. pꝛĩia
ex ptte ĩſmẽdi õ dirrectionem.2· ex
volũtate talis ĩſiſtentie ibi. v hõieʒ
pꝛĩcipaliuer igit᷑ ãẽguit ſic.ad fieri bo/

minẽ bonũ ſʒ modũ ðſcriptũ ẽ neceſſa

rius ĩtellect pus ⁊ ordo ĩctꝰ hñs foꝛti
tudinẽ.i.potẽtiã coactiud. hõibꝰ.n. ſic
viuẽtibꝰ fiẽt oĩa pᷣdicta hũane bõitati

neceſſaria. ſʒ ſola lex aliomꝰ ptãt ba⸗
bet iſta tria.quare ipᷣa ẽ neceſſaria. hꝰ

rõis põit pꝛio ma. ⁊ patet.2? mi. ibi.

—

Ny
hh
nne
thul
neen
ni,
nen
fmnche
mhene
Ni i
Wonſen
Ware
nenab
zad ete
rd d
Aefenti

NNN1

B. ni
n e
misi Mie
enns wni
3pmi
ttmi 0911
rii wrela⸗
bun ſnck
eſon dar
fonmtsſi 1
bi et
Hpmiͤii
a cliri,

[paterna ]. d. ꝙ pceptio ſeu iuflio pa⸗

terna q;tũcũq; ſit recta ñ hẽt vi foꝛtem
nec vi coactinũ.qꝛ nec paterfamilias
põt carcerẽ facere ł mutilare ł occidẽ
itẽ nec talẽ poteſtatẽ hẽt iuſſio uel pꝛe
ceptũ vniꝰ uiri ſeu cuiuſcũq; pꝛiuate p⸗

ſoe ñ exiſtẽtis ĩ regia ł ĩpatoꝛia ł ſili di

gnitate. lex ãt qͥ ẽ ↄſtitutio ł edictũ pꝛiĩ
cipis hẽt illa tria pꝛiꝰ tacta.hẽt eni po
teſtatẽ coactiua p penas legitias.⁊ eſt
ſᷣmo ab aliqua pꝛudẽna ĩ qua ẽ rectuſ
oꝛdo:⁊ ẽ ab itellectu uero.lex enĩ po⸗

teſtatẽ bẽt qꝛ ẽ a pꝛicipe potẽte i qu?

trãſlata poteſtas ↄdẽdi leges. ut.c.
8 veteri iure enucleãdo.l.i. S. ⁊ hoc
et. hẽt ãt oꝛdinẽ qꝛ ẽ a prudẽtia legiſ/

poitia. nt & li. 6. c. . ẽ t ab intellectu

vero.qꝛ ẽ opꝰ rõis pᷣcipiẽi᷑ omnẽ uirtu

tẽ ⁊ ꝓhibẽũ õe uitiũ.ut ̊ li.c.c.. De
ide ibiſ 1 hõieʒ Jarguii ſic.illud eſt ne/

ceſſariũ ad fieri hõiez bonũ qð ĩ pᷣcipi
ẽdo minꝰ ẽ odioſũ ⁊ oneroſũ: ſʒ lex eſt
huiuſmõi.qunre ẽ neceſſaria.huiꝰ rõiſ
põit ſolã mi.⁊ patet.ma. ãt tenet ꝑ pᷣ.
qꝛ pᷣcipiens exiſtẽs odnoſũ ⁊ oneroſũ
parit ⁊ cãt ĩ ſpᷣdid᷑ᷣ volũtatẽ ĩ belliõis ⁊
reſiſtẽtie.⁊ ideo ne pũiti iculpẽt hõieʒ

pũiẽtẽ ꝓ ſcuto ðfẽſiõis oppõimꝰ legeʒ

Conji ibil ĩ ſola ãt] ꝓbat ↄcluſionẽ ðci
mã.ſ.ꝙ ad felicitatẽ hñdã ẽ optimũ in
ciuitatibꝰ fiei cõez curã.pꝛio ãt recitat
tres modos curãdi citatũ.2 ppõit.3ʒ.
ↄcluſiões ad h probãdas ib il optimũ
quidẽ igit᷑..ʒ: pbat iſtã decimã q pꝛia
inter.ʒ.pbãdas ibij ↄcłões quidẽ
dicit ̊ pꝛio ꝙ i ſola ciuitate lacedemo
moꝝ uiot᷑ ꝙ legiſpõitor cũ paucis ↄſi

liarijs fecerit cõez curã nutrimẽtis iun⸗

uenũ ĩ moꝛibꝰ:⁊ ẽt ſdiuætionũ ĩ artibꝰ

neceſſarijs ꝓ ciuitatibus ⁊ hic ẽ vnuus

modus.aliꝰ ẽ.ꝙ ĩ pluribꝰ ciuitatibꝰoĩo
neglectũ curare ð talibus: ſʒ unuſqſ⸗

qʒ uiuit ꝓut uun.aliꝰ mod eſt medius
cura ðdficit. hꝰ rõis põit maioꝛem.d.q;

quẽ ðſcribit thẽiſteon poeta in poẽa⸗
te dicto ciclopite ab illa gente.d. ꝙ ibł

fit cura pueroꝛũ ⁊ vxoꝝ:⁊ ñ alioꝝ. ſic

ꝙ mod' pꝛus ẽ optius.v ſecũd ẽ peſſi⸗
m' tertiꝰ o med. Seide ibil optimũ

adẽ lypoit. 5. ackões oſequet pbdas
pꝛia ẽ ꝙ optiuz è ad fiei hõies bonos

fiẽi cõeʒ ⁊ reciã curã:⁊ poſſe.i.pote/

ſtatẽ adhibẽ ad opãi ipᷣʒ qð curatũ ⁊

oꝛdiatũ ẽ 2 2c ẽ. ꝙ pꝛicipibꝰ re⸗

ctoꝛibꝰ ciuitatũ cõit᷑ negligẽtibꝰ gdicta
ↄueniẽs eẽ uidet᷑ vnicuiq; pꝛudẽti pĩi
fãilias cõferre ł eligẽ curâ ſuis filijs
⁊ ãicis.ut educẽt᷑ ad virtutes qᷓtũ ẽ ſi

bi poſſibile p ſe conferre curam buius

k eligẽ alterũ ꝗ curã ↄferat filijs ⁊ a/
micis .ʒ?cõcluſio ẽ ꝙ hõ ſactus lam le
gispõitiuus p ĩduſtriã ⁊ expiennã ma
xime videt huiuſmõi curã ciuilẽ vel do
meſticã poſſe ac ſcire facere. Deide ibi
Lcões quidẽ.n. pbat pꝛĩazx iſtaꝝ iriũ
cõcluſionũ qͥ ẽ decia iter oẽs.arguit ãt

ſic. cõe bonũ ẽ optimũ.nt õ̊ li.i.c.i.ſed

cões cure p leges ſtudioſas facte ſun:

cõe bonũ. quare ipᷣas fiẽi ẽ optimũ. bꝰ

rei põit ſolã mi.d.q; mãifeſtũ ẽ ꝙ co⸗/
mües cure fiũt p ſtudioſas leges ſũt ca
uſe epiekes.i.ualde bone ⁊ ita cũᷣ ſit

cões ⁊ ſit ualde bone colligitur ꝙ ſunt

bonũ cõe.qð aſſũptũ ẽ ĩ mioꝛi. ſi vero
leges huiuſmõi ſũt ſcripte uel nõ ſcri⸗/

pte nihil differt ad ppõitũ dũ tñ cuſto⸗

diãt᷑.nec ẽt differt ſi p eas erudiat᷑ vnꝰ
plurs.quẽadmodũ nł differt ĩ muſica
æ exercitatia q̃ ẽ ars cirocij ł paleſtre
⁊ ĩ alijs rudimẽtis.i.rudium documẽ
tis.ĩ oĩbꝰ.n. iſtis tm̃ valet adiſcere ſine
ſcriptura ſicut cũ ſeriptura. ſine pluribꝰ
ſicut cũ pluribꝰ.dũ tñ ilłd qð ʒ ſe ẽ co

müe habeat ĩi H ł iĩ illis effectů. Conid

ibil quẽadmodũ eni ꝓbat cõcluſiones

vngdeciaʒ. ſ. ꝙ öficiẽte cõi cura debet fi
eri p presfãilias dõeſtica cura. arguit
at ſic. ſicut ſe debet bĩe rector ciuitatis

ad ciuitatẽ. ſic recioꝛ domꝰ ad domuʒ
ſʒ ut pꝛobatũ ẽ.ille ðbet curã eiuilẽ ge
rere ſicut bonũ optimũ.quare ⁊ iſte re
ctoꝛ domꝰ maxie vbi cõis cura ⁊ ciuiliſ

quẽadmodũ ĩ ciuib poteſtatẽ bñt pꝛe/
lepta legalia: ⁊ moꝛes ꝗb firmãt le⸗
ges: ſic ⁊ ĩ dõibꝰ poteſtatẽ bñt paterni
ſermones ⁊ paterni mores ideſt uer/
.

„*

IIBRO

ba ⁊? exempla ad bonum pꝛonocan/
tia. ⁊ ẽt magis pp cognanoonẽ filioꝛũ
ad parẽtes ⁊ ꝓpter bñficia data filijs
p parẽtes.filij.n.qui pᷣexiſtunt diligen
tes ⁊ amantes parẽtes ſuos ante pa/
rentũ pꝛecepta.⁊ ideo ſunt obediẽteſ

e nature.i.nãli amoꝛi faciliter. Eſt autẽ

ſciẽdũ q duo ſũt que faciũt contẽni p̃ce
pta.ſ.poteſtas ⁊ volũtas reſiſtendh p/
cipientibus: ⁊ ſecundũ h legalis iuſſio
pꝛeualet paterno ſᷣme ni reſpectu po/

teſtatis:qꝛ minuſ poſſumus reſiſterf re

gi q; patri. ut habef.õ̊. concluſice.ix.
e ↄ:? autẽ eſt reſpectu voluntaſ᷑:qꝛ cete
ris paribus minus volumus offendefr̃
patrẽ qᷓ; regẽ.⁊ h eſt ꝙ dicitur h. Enĩr
ibi.Adhuc autẽ ⁊ differũt. ꝛobat

duodecimã cõcluſioneʒ .ſ. q bõ factus

legiſpoſitiuus maxime ſcit a põt curã
ciimnlẽ ⁊ domeſticam exercere. p: autẽ
exponit ⁊æ comparat tres modos ſciẽ/
di opabiliamꝰ ex hijs declarat ꝓpoſi⸗
tũ ibi. Soꝛte t vtiq;] Circa pꝛimum
autẽ ſciẽdũ ꝙ triplex eſt modus ſciẽdi
opabilia. vnus quið ĩ vli alter ĩ pticu⸗/
lari.teriiꝰ ãt in vli ⁊ pticulãi ſimł. pe
is cõpat iſtos tres modos in oꝛdie ad
a ʒc.2. pꝛimũ ⁊ ſᷣm. in oꝛdie ad ſcir ⁊
agẽ ibi. Et nihil Dicit pe adhuc
ſciendũ eſt ꝙ ſᷣm vnũquẽqʒ ariificẽ ⁊
⁊ ſecũdũ vnũquodq; genuſ ſcibile mul
tũ differũt in oꝛdine ad agẽ diſcipline

pꝛincipioꝝ ⁊ ꝓpoſitionum cõiũ a diſci

Pʒ in aꝛte medicinali ĩ qua vłr dicitur
ꝙ febꝛicitanti cõpetit quies ⁊ abſtinẽ
tia. hᷣ autẽ vłis noritia ſepe deficẽ pöt
in cura:qꝛ foꝛte aliquis eſt cũ febꝛe ta
lii diſpoſitus cui nõ cõfert abſtinẽtia.ſi
militer in arie militari cõuenit qꝙ pu⸗
gil non omnibus hoſtibus eandẽ pu/

plinis pꝛopꝛioꝝ ⁊ ſingulariũ quẽ oᷣm

grũ opponat fʒ aliqᷓ; regłã generaſe,ʒ
ari ſue:q; ſepe pp accidẽtia ſingłaria
deficeret.iſte igit᷑ modus ſciẽdi nõ ẽ ſi

pliciteꝛ certus ⁊ idoneus ad bñ agere

ſecũdꝰ at mod ſt certioꝛ qꝛ certꝰ agz
uidebitur vnuſquiſq; facta ⁊æ adhibita

pꝛopꝛia cura circa vnũquodq; opabi⸗

le. qꝛ B mo vnuſqſq; potitur notinia ma

gis cõueniẽte ad opus agẽdũ. qᷓ; ut ha/
bet᷑ ĩ ppemio metaphi. ad agere exp /
tos magis ꝓficere uidẽus ſine experi

Etia rõnẽ hñtibꝰ.tertnꝰ ãt modus ẽ cer /
tiſſimus. qm medicus z ꝙ medicus
cur abit optie ſi ſciat vłe. puta ꝙ talis

medicĩa uẽl dieta congruit oĩbꝰ ſiplicit

uel oĩbꝰ ralibꝰſeu talii diſpõuis.ſciẽtie
eni eẽ dicũt᷑ ⁊ ſut cõis pꝛĩcipij ⁊ cõis
cłõis. nt hẽt᷑ pꝛĩo poſterioꝝ. ⁊ cũ ſci⸗
at ẽt nõ ſolũ illud cõe ſʒ èt ſciat diſpoſi
tionẽ vm alicuiꝰ iſti.ſ.quẽ hẽt in cura
ſiłi mõ ẽt accidit ĩ ceteris artibꝰ æ do /

ctrims opabiliũ. Reinde ibil ⁊ nihil
foꝛte cõpat pꝛimũ ⁊ ſecũdũ pᷣferẽs ſe/
cũdũ pꝛio.ĩ agẽ ⁊ pꝛimũ ſecũdo ĩ ſcir̃.

dicit g ꝙ nihil ꝓhibet aliquẽ nõ ẽteʒ
nõ exiſtẽtẽ ſciẽtẽ curare bñ qᷓ;uis non

opiie.dũ tñ cõſideret diligẽt᷑ accidẽtia

i vnoquoqʒ quẽ curat ſʒ ſuã expiẽtiaʒ

quẽadmodũ accidit ꝙ aliꝗ hõies uidẽ
tur eẽ ⁊ ſũt optimi medici ſin ipſorum
cognoſcetes p expiẽtiã diſpõitionẽ ⁊
cõplexionẽ ſuã:⁊ ꝗd eis ſi ff cit a qind
eis nocet. alteri ãt hõi ĩ nullo pdeſſe ł
ſufficere poſſut. quare nihil eiꝰ hõi no⸗
lẽti fieri artificẽ bonũ ł ſpeculatiuũ bo
nũ eũdẽ ẽ ad vleʒ notiti ⁊ ad vłeʒ vi/

tatem. ⁊ eſt illa vłis veritas cognoſcẽ

da ut conuenit ⁊ ut eſt homini poſſibi/

le quia in dictũ eſt ciꝛca vniuerſale ſut

artes ⁊ ſcientie.⁊ pꝛobatur pẽpe ſteri

oꝝ. ⁊ habetur. S. li. 6. c* Deide ibi
LSoꝛte autẽ vtiq;. Pꝛobat cõcluſio⸗
nem ſuam ex pᷣhabuis. ⁊ hᷣ ſic.qᷓ;cun/

q; curam ꝓpoſitam diſpoſinõi bene ⁊
optime:nõ eſt cuiuſcunq;.ð ſed ſcientis

vniuerſale ⁊ ungulajr. vt pʒ ex pᷣbiſ̃ ſʒ

legiſpõitiuꝰ ẽ ſciẽs vłe ⁊ ſigłare ptinẽ

tin ad ciuilẽ ⁊ domeſticã curã ĩ qua cu
ratir ꝙ homines fiant boni. quare le⸗

giſpoſitiui eſt huius cduſa tanqᷓ; eius
qui maxime ſcit ⁊ ponit qualiter ſit a/
Zenda.Huius rei ponit p:imo cõcluſi
onẽ equipolẽter.d.ꝙ hõi volẽti p cãm

ſuam ciues facere melioꝛes ſmue mul

tos ſiue paucos tẽptãdũ ẽ ei fiẽi bonũ

— —

— ”ðc

ichiſi⸗
enöirel

i ii
iniing
härs ui
fuienn
iiici
fatanl
lo eeſel
Nhoito
larin bo
ANtezi
8 rdi
nini tn
mipt
Reut
inicur,
uͤloet
ſcleens
Gufti,
dnrge
iignd
inb
mißen
Niſn

NiH

im

legiſ poſitiuum. quali dicat ꝙ legiſpoſi .

tiuus põt optime talẽ curã agere.ꝛ·po
nit virtutẽ minoꝛiſ dicens.ſi ꝓ quia.qꝛ

ut dictũ ẽ ð ĩ ↄcłõibꝰ. 7.·ð:⁊ 9enos per
leges aliquo mõ bõificãus ⁊ bonos ef

ficius ciues.ʒ: ibil q;tũcunq; enĩ ꝓpõit
ma.⁊ patet cũ ſua ꝓbanõe.habẽus i/
gitur ex pꝛimis ſex ↄcłõibus.qꝙ ad fie
ri ciues bonos ⁊ felices aſſuefactio bo
na ẽ neceſſaria ⁊ ex ↄñtibus tribꝰhabe
mꝰ ꝙ ad bonã aſſuefactionẽ cõitaſ eſt
neceſſaria lex poteſtatiua. ex vltimis
ſt tribus habẽus ꝙ ad leges bõas ⁊
legales curas optimas eſt neceſſarius
legiſpoſitiuus qui talem curazʒ ſcit ma
xie vtiliter adhibere ⁊ per conſequenſ

a bono legiſpoſitio pꝛimoꝛdialiter oꝛi

ginatur felicitas cõitatis ⁊ ciuitatis ⁊

inde deriuatur ad legalẽ curam ⁊ ter /

no ad conſuetudinem bonam per quã
vltimo cõitas aſſequitur felicitatem ſu⸗
am. Lectio. 13.

Bitur poſt hoe intendenduũ

pio t qualiter ideſt quomodo aliquus

poſtquam determinauit que/

ſtionem de origine felicitatis

hic conſeduenter remouet unũ dubium
quod reſtat.quod ex queſtionis derer-/
minatione dependet. pꝛimo autem il/
lud dubium mouet dicens ꝙ quia in p/
habitis dictum eſt ꝙ felicitas pꝛimoꝛ/
dialiter oꝛigiatur a legiſpõitio.igirur
poſtquam hoc intendendum ⁊ conſide
randum eſt vnde ideſt ex quo pꝛinci/

fiet bonus legiſpoſitiuus. (einde
ibil uel quemadmodum ſiſtud dubium
remouet v ad queſnionem reſpondet
pꝛimo quidem ſecundum opinionem
pꝛopꝛiam. ¶ Secundosecitat opinio
nem falſam ibil uel non ſimile ʒꝰ im⸗
pꝛobat eam ibi.neque enim ſcriben/
tes] quarto reuertitur ad pꝛopꝛiam
ibil relinquenſibus igitur] dicit ergo
pꝛimo ꝙ uel dubium remanet uel ſic ẽ
ꝙ legiſpoſinuus fit quemadmodu

ideſt eo modo quo fiunt magiſtri ⁊ pe

riti in alijs artibus a politica pꝛuden/
tia. quidem enim legiſpoſitiua eſt pſ
quedam philoſophie politice. ¶ Eſ

ergo ſciendum qꝙ omnis artifex fit per
experientiam ⁊ doctrinam. ⁊ boc mo/
do fit legiſpoſitiuus.⁊ hec eſt intenno
philoſophi ut patebit infra. ¶ Dein /

de ibi. uel non ſimile recitat opinio

nem falſam ſophiſticam dicens.q; uel
ſoꝛte ideſt ſecundum opinionem alio/
rum non eſt ſimile in acquirenda poli⸗/

tica legiſpoſitiua uel alia.⁊ in acquirẽ

dis reliquis ſcientijs ⁊ potẽtijs. ideſt
artibus operantis.quia ſecundum ue/
ritatẽ in alijs artibus ⁊ doctrinis ha/
bendis homines ſunt tradentes ſeu do
centes eas ⁊ operantes ſecundum i/
pſas. puta habendam medici docent

medicinam a operantur ſecundum
medicinam ⁊ ijdem ſcriptoꝛes ſcri⸗
bunt ⁊ ſcribere docent. ⁊ ſic de a-⸗

lijs. Sed de poluica ſecus eſt ſecun/
dum ſophiſtas:quia ipſi repꝛomittunt
ſe daturos ⁊ docturos eam. nullus
eoꝛum agit vel operatur ſecugdũ eam
Sed ſimplices homines ciuiſiter con/
uerſantes agunt ᷣm eam ex quadam

conſuetudinaria potentia et erperien

tia magis q; mente vel ſcientia. ⁊ ſic

patet eorum in entio in bac p rte.

Conj ibi Meq; eniz ſcribentes. Im
pꝛobat hanc opinionem ſophiſtarum
pꝛimo ex defectu operum ⁊ ſecundo
ex defectu diſcipuloꝛũ ibi.. Mec rurſꝰ
Tertio ex defectu experientie ibil. Hõ
tamen.] Quarto ex defeciu ſcientie
ibi. Sophiſtarum autez. Dicit ergo
pꝛimo ꝙ ideo ſophiſte politicam pꝛo/

mittentes videntur non poſſe docere
polincam: quia ipſi de talibus rebus

documentis politicis non ſcribunt:
nec dicunt.nec opera faciunt. q;nis de
talibus ſcribere melius eſſet q; ſermo
nes iudicatiuos. i.ſermones per ad
uocatos in cauſis ⁊ negotijs iudicialt
bus inducendos ⁊ melius qᷓ; ſermões

conſonatiuos i. laudatiuos viiu/
peratiuos componere: quia ergo de
politicis nec ſinir nee oipn ſnie

docere neſciunt. ( Secundo ibi. Mec
rurſus.] Oſtendit idem erx defectu di⸗
ſcipuloꝛuz. d.ꝙ pᷣfati ſophiſte videntus

LIBRO

non facere filios ſuos politicos:nec ẽt
alios amicos ſuoſ:nõ tñ hoc eſſet valõ
rõabile ſi h facere poſſẽt ppter cĩitateſ
T ꝓpter ſe ⁊ ꝓpi auicos:qꝛ ipi ł meliuſ
poſſent relinquere vel tribuere ciui/
tatibus bonos ciues bene politicos.

Itẽ nec ſibi ipſis ipſi eligerent magis

aliquam aliã potentiã qᷓ; iſtam taleʒ p
qᷓ; ſcirẽt ⁊ poſſẽt facere ciues bonos.
Itẽ nec ſuis amiciſſimis amiciſ aliꝗd
poſſent conferre melius qᷓ; facere eos
bonos.qꝛ io ſophiſie verboſi nemineʒ
bene politicum faciunt.videt᷑ ꝙ neſci
ant. ʒ. ibi LHnon tñ paꝝ Arguit ideʒ
ex defectu experiẽtie.d.ꝙ ad ſcĩ ⁊ do
cere politicã opus eſt experientia. ſed

ut dicruʒ eſt pꝛefati ſophiſte nullã hůt
bonoꝝ opeꝝ ciuiliũ expientiaz. quare

nec ſcire nec docere poſſut. buiꝰ rei de
clarat mi. d.ꝙ experiẽna videt᷑ ñ paꝝ
ſed multum conferre ad fieri bonũ po/
linicuʒ aliter eni nõ fierẽt homineſ po
litici p politicã cõſuetudinẽ ⁊ cõuerſa
tioneʒ magis q; ſine ipſa.ppter ꝙ ho

minibus de polinica ſcire deſideranti /

bus opus eſſe videtur experientia. 42
ibi. Sophiſtaꝝ. Oſtẽdit idem ex de
fectu ſciẽtie arguẽs ita.quicũq; poſſũt
⁊ ſciunt docere politicã ipi ſciũt quatł᷑
eſt ipſa ⁊ circa qualia obiecta. ſed di⸗
n ſophiſte neutrum ſciunt. quare nec
docere poſſunt. huius rei ponit p: con
cl iſionem ⁊ pʒ.2c ibi. Zotalit᷑. l pʒ
3ʒ3- pꝛohat eã ibi.. Mõ eni vtiq; Ad
cinus euidentiã pᷣſciendũ eſt ꝙ iſti ſo⸗
phiſte dixerant duo vituperia de ſciẽ/
tia politica ⁊ pꝛudentia legiſpoſitiua
Nireranr.n.ꝙ poliiica pars quedam
eſt rerho:ica.ſ.illa qua vtũtur aduoca/

n pꝛo habẽda victoꝛia in cauſis ſuis ł

ſalteʒ continetur ſub illa.ſicut ars ſub
fuiẽs cõtinet᷑ ſbᷣ architectonica.Sicut
dictum eſt. . li.i. c.i Item dixerant ꝙ
politica legiſpoſitiua non hʒ aliquid
arduum nec difficile:quia facillimũ eſt
congregare leges appꝛobatas ĩ vnũ.
Er hijs gᷓ duobus arguit ) eos ꝓbanſ
minoꝛem rõis ſue.2c ibi.. Nec viiq;.

Dicit p. ꝙ ſi illi ſearent qualis ẽ poli
tica:⁊ circa qualia bona eſt:nullo mõ
dixiſſent eã eanðò eſſe cũ retboꝛica nec
eſſe deterioꝛem rethoꝛica cũ ipſa ſit ar
chitectonica ſup oẽs aries humanas
ſic cira ſmale bonum omniũ operũ
humanoꝝ ut pꝓbatũ ẽ.õ.li.i.c.iꝰ Sveiñ
ibi NHec btiq;. Arguit ex.2?d.qꝙ ſi po

litticã cognouiſſent nequaq; exiſtimaſ/

ſent eſſe facile ponere legẽ vm populo
illi qui congregaret leges appꝛobataſ
in alijs populis.hᷣ aũt dixerunt qꝛ po/
litricam nõ cognouerũt. huius rei poit
pꝛimo cõſequẽtiã ⁊ pʒ.ꝛ⁊ deſtruit ſup /⸗
poſitũ eoꝛũ ibi. Eligere enĩ vbi oſtẽ
dit pꝛio nõ eſſe facile legem poneĩ.22
bᷣ eis nõ eſt poſſibile ibi. Qualit᷑ igit

ex hijs. ꝓpꝛimo g arguit ſic. nullũ ma/

ximũ ⁊ arduũ eſt facile.ſed eligere le/

ges optimas ẽ maximũ. quar̃ nõ ẽ ho

mini facile. huius rei ponit ⁊ ꝓbat ꝑ
ſimilia exempla minoꝛẽ.d. ꝙ; eligẽ de
multis legibus optimas eſt maximũ
quẽaðm illud cinus electio:⁊ diſcreiõ
⁊ iudicium rectum nõ eſt ſolius intel/
lectus ymo requiriur rectus appetitꝰ

quia malitia in talibus peruertit iudi

tiũ ⁊ mẽtiri facit circa pꝛincipia pꝛac
tica ut.õ.li.hc.iõ?ꝰ Itez requiritur ex
perientia ſẽſitiua quẽaðm in pꝛecepi᷑
que dantur cantoribus ſ̃ʒ muſicã.qm̃

experti circa ſingula iudicant recte ⁊ ĩ

telligunt recte illa per qͥ ⁊ modũ qua
li ꝑficiunt᷑ ea que opoꝛtet perfici ſ̃ʒ

artem ⁊ etiã intelligunt qualia.i. qua
les voces qualibet concoꝛdant. hõib⸗

autem inexpertis eſt amabile lateĩ ⁊
negligere.an opus fiat bene vel male
quẽaðm ẽt aceidũ ĩ ſcriptura.i.in arte
ſcriptoꝛia: leges autem latione ſũt ſi/
miles operibus politicis que ꝑ nulluʒ
ſine experiẽtia poſſũt perfecte cogno/
ſci.Heinð ibi.. Qualiter igitur. oſtẽ
dit ꝙ ſophiſtis inexpũ nõ ẽ poſſibile
ccẽ quẽqᷓ; legiſpoſitin ł recte iudicare
de legibus optimis niſi a cau. Arguit
ergo ſic.ſicut ſe habet medicinalis ex/

pientia ad fieri medicum.ſic legaliſ ⁊

⸗
ui
INH
lhn
tſup
.1
it
Aüm
eenel
inͤi
ben
gagin
munni
mi
rsbn.
Eepprnt
mitiudt
piapne
urume
nprernt
nſrici
ntmert
wügu
umieh
hbielrit
enint⸗
minan

rſt.

unn
naßi
6i
geid
A

unke
u

ciuilis experientia ad fieri legiſ poſitm̃
Sed medicus nõ poteſt fieri bon ſine
illa experientia. quare nec legiſpoſiti
uus ſine iſta. buius rei ponit pꝛimo cõ
cluſioneʒ ſub interrogatione. d. qualit
ig ex hijs ſophiſtarũ vᷣbis fiet aliquis
legiſpoſitiuus: vel qualiter poterit in
talibus recte iudicare. q.d. nullo mõ.
2 ponit minoꝛem ibi. HMon enim vi⸗
dentur].d.ꝙ medici bene medicatiui
nõ fiunt ſolis libꝛoꝛum cõſe criptionibꝰ
vel lectionibus qᷓ;uis aliqui b attẽptẽt
dicentes non ſolum genera curationũ:
ſed etiã moð curandi. ⁊ ut opoꝛtet di /
uidendo ſingulos babitus * cõplexio
nes ⁊ diſpoſitiones bominũ. b autem
legere vel audire ſunt exptis quidem
vtilia.ſed neſcientibus.i.experientiaʒ
non babentibus ſunt pꝛoꝛſus inutilia.
ʒibi.Soꝛte igitur Repetit conclu
ſionem cum aliqua expoſitiõe.d.ꝙ le⸗
gum ⁊ politiau.i.pꝛincipatuuʒ. vnde
leges fiunt.congregationes ſunt quið
vtiles hominibus potentibus ſpeculãi
⁊æ examinare illas ⁊ iudicare de ipſis
que ſunt bene poſite ⁊ que Zrie.i.ma
le ⁊ qualia pꝛecepta qualibus perſõiſ
congruunt. ſed illis qui legum cõgre⸗
gationes ſine habitu.i. ſine memoꝛia
1 ſine pexñte experientia legendo vł
audiendo pertranſeunt illis inq; tali
bus non eſi datum iudicaĩ recte ð ipᷣiſ
niſi foꝛte a caſu tamen vnum eſt ꝙ ex
tali lectione fient intelligibilioꝛes nõ

tamen perfecte ſcientes.

Elinquentibus igitur. Im⸗
pꝛobata ſophiſtarum opiniõe
Ade legiſpoſitione: b conſequẽ/
er reuertitur ad doctrinã pꝛopꝛiaʒ p.
autem circa bᷣ pꝛopõisintentũ. 2. tra/
dit pꝛocedendi modũ ibi. Pꝛimum

quidem igitur 3: incipit libꝛum poli
ticoꝛuzʒ ibi. Zicamus. Eicit ergo p.
ꝙ nobis reliuquentib imperſcrutabi
ſem modũ ſophiſtis pꝛioꝛibus oʒ nos
ipſos melius intendere de legiſt poſe⸗
tione ⁊ ver de omm politia: vt ppᷣia
moꝛak que verſatur circa humana bo/

na perficiatur ad potentiam noſtra. i.
vſq; ad vltimũ de potentia noſtra. Sci
endum eſt enim ꝙ m euſtraciũ. ö. li
.iꝛin pꝛohemio ariſtoteł circa pbiam
thoꝛicam ⁊ pꝛacticaʒ ſtuduit v nego/
na de ãbabꝰexpoſuit iſtruẽs aias oium
pertranſeuntium artibus 1 doctrinis.
b phᷣia hẽt optimũ finẽ.ideo dicit hᷣ
ſe facturum vſq; ad vltimũ de potẽtia
Deiñ ibi.¶ Pꝛimũ quiõ.] Tradit mo
dũ ꝓcedendi..ꝙ nos pꝛimũ tẽptabi⸗/
mus pertranſire legendo * diſcutien /
do ſi quid eſt bene dictũ ſimplicit vel
ſecundũ aliq; pattẽ a noſtris pꝛogeni/
toꝛibꝰ ꝗ nos in ſciẽtia genuerũt. Heiñ
temptabimuſ ex cõgregaſ politijs ſpe
culari ⁊ diſcernere q pꝛecepta ſaluant

æ qualia coꝛꝛũpãt ciuitates ⁊c qualia

peccata coꝛꝛũpunt ſi ngulas politian.
⁊æ ꝓpter quas cãs bee ciuitates agunt
bene ciuiliter. ⁊ hee agunt cõtrarium
i. male. aute m cõſiderabimus quia
hijs omnibus conſideratis magis ⁊
melius cõſpiciemus qualis politia eſt
optima ⁊ qualit᷑ oꝛdinata optime oꝛ
dinata qualibus legibus * conſue⸗
tudinibus vtens. iſte qdem eſt pꝛoceſ
ſus quẽ tenet in libꝛo politicoꝛũ.h enĩ
pars ẽ phemiũ illius libꝛi.ibi eniʒ do
cet qualit᷑ debeat quis kieri bonus le/
giſpoſitiuus. Deiñ ibi Zvicamus In
cipit liber politicoꝝ.d.; dicamuſ igit
incipientes: qm̃ omnẽ ciuitatem vide

mus cõitatem quãdaʒ exiſtentẽ ⁊? oẽëʒ

cõitatem boni alicuius tia inſtirutam
hac.n. littera ↄtinuat᷑ illa ⁊ ita factũ ẽ
vt vbi incipit liber politicoꝛũ. explicit
eihicoꝝ. Euius expoſitionẽ v ſ. entẽtiã
aliqualit᷑ aſſinuauimus pᷣſtante deo ꝗ
opat᷑ oĩa in oibus.Cui ẽ honoꝛ ⁊ glo /
ria in ſecula ſeculoꝝ Amen.

Explicit ſententia ⁊ expoſitio cũ que/
ſtionib ſup libꝛos ethicoꝝ. Ariſtotel⸗

Impꝛeſſa Bꝛixie ad expenſas. Sp.
dñi Bonifacij de manerua.
.MH. cccc. lxxxij.die vltimo apꝛilis.

— . — ——

2*
. / 8
. 1 .
.
S
4 M P
. . — 5
3 1 . *
„
S *
. .
. . . . . R
.
=
»
.
. . 7 . „ .
. „* . „ 4
* 8
— 7 3 .
—
. . * — 2 .
.
——
— .
* *
SS R⸗
. 8
. . W—
. *
. . „. 6* * ..
. .
D — —
. . 7 4
. * „ A
.
.
— „
. .
*WV
. 1 *
5 . . 8 . . .
. . .
. 5 6 * .
. .. —
4 .
. . . 7 = * .
. . — * — „ .
. . — 2 *. .
7 .

4 deuoꝛa lum amari cre fnn er nem
o erir dule ran qin n meb cragepinprum
171 deuauen m. I. .R de canralur⸗ In.
nn dunpun. v Hon flere m. Sedin lohen
em P ns he ds; Es Bo umep. ant
paſton amma i ſnam ponrr p omb: ſi
ins: funrres kn m erlechone eveangen nn er
ſn cuunmgehca pucn
nor Era⸗ acrden nn dono 6 eſ enn
oꝛ vonns s ap eusdem b

rem ladun n ens . 18.

od monint⸗ oſben . Bon
n pro onib⸗ – in rmſnnnn⸗ nen n

wia quam ſequam

zate. Regenn
, re. V — .
ℳ

. ingae ems. pnenp. En. rs

Ehbz mus Ppern⸗ õ de

ℳ.

F.A ir, Sukikyur laen ec⸗ lnev a. . h

1 14 —r. r 1 2* /ö 2
nam vonir- uiby ſuis devil. 4 1 Oer ercennarin⸗
g1. . 1g —V2 vI ⸗= rVy mi. 77 27 —
rie nider lipum vemenrem diurursn ines ing n
J 1 7 . 7 N 16 ““
r ρρHααιvn. 4 luptis pir diſpgu⸗ ones mer
A — Yyy⸗ ohe U rre .
mnarins eſt auns non s JPyrie Adevia 4A lis an ſu

1 — , 8 1 5.
vN8 77 . Ke⸗ te .
ſo 0 nes mmeas⸗ ſevid⸗ 4 0 ſum pa ſtoꝛ Sο uum ego
2 . 1A . / 7

vm iſwe bonus cnolwo mie 1conααα 27
mne
W. 111 r. v. . . . „ „ it g e

ne rer legv agnoſto parrem ammmnunm maam pono
6. 2 V Y d . N Tr .. . P

2 has oues habe 2 Ine Lnons wrhoe onm illas
1. 7 rr1 . 11 r. „ .
meam audt enr fier umim Gu le; unus

vurnouunm. evia AeviA A *& lap Hoch
neſt emplum der meelo⸗ niſa Wrarch
emplo⸗ eius; Irfachas ſagum n 8
ummdo magna ir En
aher amch ſole. ſuna ſnb ped .
Aſella Duodeam-m uroro habens
nens⸗ Tanagaruru = paruman NP
am agnum meelo- ecx vrac maif
Wi ſeprem 1wnna derem⸗ emalt
aeman mMmaems mhen
min cis mier mm⸗ 7
rii wam pe vn
Mm maamme anm H r
. ve nrin. aurtnre ep
b⸗⸗ r ncha — — ei P habamura
EA ar e ei. Anon nalerun

“
2

eira m pii in Elo⸗ pn chus e.
D EmZ mn nocti
6². Bernrenie arnmmer ſum abem

¶ Hic incipiũt tituli queſtionũ pꝛimi
libꝛi ethicoꝛum:quarum.
Pꝛia ẽ vtrũ bonũ hũanũ ſiue opõ hũa
na ſi ſvᷣm pꝛimũ ĩ morali phia.
2. queſtio virũ homo vt liber.
3.vtrũ hᷣ ſcia ſola ſit pꝛaciica.
4.vtrũ ſit ſufficiẽt᷑ diuiſa ĩ ethycã yco⸗/
nomicã ⁊ politicam.
S. vtrũ oĩa appetãt bonum.
6. vtrũ hõ heat eẽ ⁊ viuere ꝑp finem.

7.vtrũ õs opões hũane hẽãt vnũ finẽ.
8.vtrum ciuił ſcia ⁊æ tota bumana vita

hẽat eundem finem.
9. vtrum moꝛalis ſcientia ſit in pꝛimo
gradu certitudinis.
decia.vtrũ ſit ad audiendũ vtilis.
ii.vtrũ felicitas ſit bõa vita ⁊ feliciter
viuere ſit ideʒ ꝙ bene viuere.
12. vtꝝ felicitaſ ↄſiſtat ĩ bõis ext᷑ioꝛibꝰ
iʒ. vtrũ cõſiſtat ĩ bonis coꝛpis.
iꝗ. vtrũ cõſiſtat ĩ bõis ſpũalibꝰ aie.
15. vtrũ vitas ſit pᷣferẽda aĩcitie.
i6. vtrũ ſit aliqð bonũ ꝑ eſſentiã.
i7. vtrũ bonuʒ dicat᷑ vniuoce de ſingu
lis bonis. DZ
1is. vtrũ bonũ p eſſẽtiã felicitet hoĩem
19. vtrũ humana felicitas conſiſtat in
vno bono vel in pluꝛibus.
2u. vtrũ bonũ ppſe ⁊ ñ pp alẽm appe
ulbile ſit melius bono ꝑpꝑ ſe ⁊ pꝛopter
alterum appetibili.
2i.vtrũ opatio in qua pricipalr cõſiſtit
felicitas ſit opatio intellectus.
22. vtrũ pꝛ incipiuʒ ſit pluſquã medie
tas tocius operis.
23. vtrũ ad felicitatẽ reqrat᷑ tu᷑ vſus.
24. vtrũ delectatio requirat᷑. 1
25: vtrũ tẽpoꝛał pꝛoſpitas requiraf.
26. vtrũ requirat᷑ bona coꝛpis diſpõ.
27. vtrũ felicitas iſit hoibꝰ a foꝛtuna.
28. vtrũ inſit a cã humana.
29. vtrũ a cauſa diuina.

ʒa.vtrũ inter foꝛtunas huiuſ vite poſſit

haberi felicitas.
zi. ĩtẽtio ari.de põitiõe felicitaſᷣ cõcoꝛ

det vł repugnet veritati fidei xpiane.

32. vtrũ felicitas ſu laudabił.
33. vtrũ ad moꝛalẽ ſciaʒ ptineat ĩquire
re tota oiſpõnez hoĩs nalem.

24. vtꝝ ot'min diſtet ab vno extremo

34. vtꝝ potẽtie aĩe ſint ĩter ſe⁊ ab aĩa
diſticte realitter. .
35. appetit ĩtellectꝰ ſit rõnał ꝑ eſſẽtiã
aut p participationẽ iim.
36. vtrũ virtutes moꝛales ſint ĩ appeti
tu ſenſitiuo vel ĩitellectiuo. .
Sequũt᷑ tituli qõnum ſcõi libꝛi.
Ra vtrũ nãlis appetitꝰ poſſit aſſue/
fieri ad oppoſitũ ei ad qð nãliter in/

2. vtrũ virtutes moꝛales generẽt᷑ a nãa

vel ex doctrina vel ex cõſuetudine.
3.vtrum poſſũt minui vel coꝛrumpi
4. vtrũ ex vnica opatione poſſit gene⸗
rari virtus.
F. vtrũ opõnes virtutẽ pꝛecedẽtes ⁊ ſe
quẽtes ſub eiuſdem ſpeciei. .
6. vtrũ virtus ſit magis circa delectatõ
nes quam circa triſtitias.

7.vtrũ ot ſit ĩpaſſibilitas aĩe.

8.vtrũ ñ iuſtłꝰ poſſit opari iuſta ⁊ ñ tẽ⸗
peratus tempꝑata. ⁊ ſic de aliss.
9. vtrũ bm paſſiones dicamur ſtudioſi
vel pꝛaui. laudandi vel vituperãdi.
x.vtrũ hitꝰ ſit genꝰ virtutis.
ii. vtrũ virtus ſit diſpoſitio actiua vel
paſſiua reſpectu propꝛie opationis.
12. que ẽ pꝛia regła opiſ otuoſi.
iʒ.quõ bõitas opis vᷣtuoſi pſiſtat ĩ me?:
i4. quõ malitia peccati ðuiet a medio

iy.vtrũ hitꝰ tuſ̃ ſit medi inter hĩitꝰ vi
tioſos.ſicut rubeũ int᷑ albũ ⁊ nigrum.

i6. vtꝝ paſſio ꝑ stutẽ regulata ſit medi
uʒ int᷑ extremas paſſiões. ſicut tẽpera
tum intenſum remiſſum.

i7. vtrũ otꝰ intellectuał cõſiſtat ĩ me:

is.vtrũ vᷣtꝰmoꝛabł ſit melioꝛ itellectuali
i9.vtrũ ſit certi.
2ꝛa.vtrũ diffinitio vᷣtu ſit bñ aſſignata.

2ꝛi. vtrũ vtꝰ cõuenienter diuidat᷑.in. 4.
cardinales. pꝛudentid.iuſtitiã.foꝛtitu/

dinem temperantiim.
22. vtrũ etꝰ moꝛalis cõueniẽter diuida

tur ĩ iſtas quatuoꝛ de quibꝰ hic agitur

T ĩ stutẽ vel sᷣtutes iuſtitie.·

23. vtrü extrema vicia magis opponÄt᷑

inter ſe quã virtuti medie.

3

— 8*
„* .
7 —.. „
— 4 . 3
BE .. 25
4 —LK
—. ð
N
—

ANN

Focus O Balancde Q „

N

V

-Euroskala Offset

X

—
—

10

VierFarbSelector Standard“

4 . Copyright 4/71999 VxyVMaster GmbH wwW.yymaster. com