Bl5_qt
author: Molitoris, Ulrich

E

N 1245 11900628 021

Cnunuuuanuunutuunuaun e.

10b1

22
*

Z4 . ecr = e - ł— — h — —
22 ee .
⸗ r P. P. r S- W. ł. Wra. wzer M
. C.
. renu „. c. c . * ..— — — . —— Fe e
r. 2r i r, le n, c⸗ Pre g, reE
Fam e, er iz MU! 7 , n D

Nowao.

OJ.n. erre X. Ker TWen Kirpe A D — M. Zerd.
Scie Io, Sp. K. Kr. s,

57

De laniis et phito

Dus

—
—
—.
—
—
◻ £
— B
⸗

eutomce vãñ

7*

nicis my

—
„
—

.
☛

EE

CA

3*

Tractatus ad uluſtruin

mum pꝛincipem dñm Sigiſmundũ.archiducem auſtrie.
Stirie carinthie ⁊c̃.de lanijs et phitonicis minlieribus per
Vlricum molitoris de conſtantia.ſtudij papienſis.decreto
rum doctorem et curie conſtantieñ.cauſarũ patronũ.ad ho/⸗
noꝛem eiuſdem pꝛincipis ac ſub ſue celſitudinis emendatie⸗
ne ſcriptus
Epiſtola

Xcellẽtiſſume pncep
et dñe.dñe archidux colendi bi huilis vlricꝰ
molitoꝛis de conſtãtia doctoꝛ.tue celſitudinis ſe
ſe inobſequiũ offert. Cũ itaqʒ ſnꝑioꝛibo annis peſtis quarũ
dam laniaꝝ et incantatricũ.terꝛas tue excellentie. inuaſiſſe
diceret᷑ Itaqʒ cum nonnulle tuo ſub imperio mulieres ð hu
iuſmodi hereſi ſuſpecte ca pte foꝛent.apudqʒ toꝛturam inter
rogate.varia reſponderentvnð tuis conſulibo.varia. ea de
re interſe opinantibo vno quippe in illam. altero nempe in
aliam partem declinante tandeé apud tuam clemẽtiam mei
memoꝛia incidit. Itaqʒ pꝛo inſita tua auiditate: veritatem
cognoſcendi.per tue dignationis cõſules demandatũ ſuſce/⸗
pi.vt quid ego in ea re ſentirem.id tua excellentie ſtili off icõ
deſignare non omitterem. Terum quãuis iſtuc laboꝛioſuzʒ
et periculoſum ſit. laboꝛioſum quidem mihiin alijs occupa
to.et victum querere curanti. Periculoſum autem pꝛopter
muidos et detractoꝛes:qui cuncta que nequeũt imitari nõ

tñ ceſſant calumniari:et que ipᷣi ſua inertia experiri non pote

runt: venenoſo dente veluti ſeteger hircus.lacerare nõ omit
tunt. Quãuis inſuper iſta materia pꝛeclaros etiã doctoꝛes
in dubiũ aduocauerit Attñ dignum exiſtimaui quia ꝓ tua

excellentia coꝛpuſculi mei mẽbra tuis obſequijs obtines. de

uincta eius etiã ſi que ſunt animi vires poſſideas vt dum ex
terioꝛis homĩs ꝑtes ſeſe ad tua deuouent obſequia. debilis
quoqʒ er rudis intellectus meus ad tue celſitudinis głiam
a ij

non doꝛmitet O pus itaqʒ pꝛeſens ſub tua tuoꝛumqʒ ſapiẽ-
tiſſimoꝛum conſulum coꝛrectione:preſertim clariſſimi. vi/
ri cunradi ſturtʒel vtriuſq; iuris doctoꝛis ac tue pꝛecellẽtie
maximi ſecretarij, cuius quippe coꝛ rectioni hunc tractatuzʒ
ſpecialius ſubmiſi.Qnoniã eundem pꝛiſcis temꝑibus in/
pꝛeceptoꝛem et magiſtri locum ha bui Eloquentie etiam ele
inenta iuriiqʒ ſententias ad huc iuuenis ſuxi. hodieqʒ ſuge/
re deſiderem. vt ſic agreſſus ſum. Etem̃ cum apud pꝛiſcos
oꝛatoꝛes dyalogus plerumqʒ aliquid iocundioꝛis delecta/
tionis afferꝛi extimatum eſt.idcirco pꝛeſenti in tractatu per
viam dyalogi imo trilogi pꝛocedere decreui: Uerum quia
multa ea de re diſputatione digna cum pꝛouido et pꝛeſtan/
ti viro Cunrado ſchatz huius inclite ciuitatis mee conſtan/
tien.ꝓlu rium annoꝝ pꝛetoꝛe.et magiſtratum gerente viro
vtiq; ſpectato⁊ facũdia floꝛẽte recẽſui.qͥ tanqᷓ; pꝛetoꝛ hmõi
młieꝝ ↄfeſſiones didicit Jtaqʒ ipᷣm pñtem dyalogũ feu try
logũ ſub tuo excellẽtiſſimo ipᷣiusqʒ cunꝛadi et meo nomĩbꝰ
expedire arbitrat ſum. .idcirco ſub benignitatis venia. ad
materiã accedẽs Quaſdã q̃ſtiones ꝓ claui huiꝰ materie di⸗/
ſcuciendas pꝛemiſi 1
Capitula pꝛeſentis tractatus

¶ Pꝛimo vtrũ ex facto laniaꝝ ⁊ incãtatricũ ac cooꝑatõe de/
monũ poſſint ꝓuocari grãdies ⁊ pꝛuine ac pluuie ĩ leſioõeʒ t᷑re
¶ Scðdo vtꝝ lanie ⁊ incãtatrices poſſint adiutoꝛio dyaboli
hominibus et infantibus nocere ac moꝛbos eiſdem inferꝛe
coſdemqʒ debilitare
¶ Tercio vtrũ poſſint hoĩem etiam cõiugali inſtatu conſti/
tutũ ad coeundũ inficere et im potentem reddere
¶Ouarto vtrum poſſint hoim ymagines et facies eorũ in
alias foꝛmas immurrer
¶¶ Quito vtꝝ incãtatrices ⁊ lanie poſſint ſuꝑ baculũ vnctũ
vł ſuꝑ lupũ ſeu aliud anial eqͥtare ⁊ ad ſui ↄuiuij ludum de
loco ad locum traduci vbi bibant et cõmedant ac mutuo ſe
cognoſcant atqʒ delectentur· —

¶¶ Set to vtrum eum talibus ⁊ maleficis mulieribus poſſit
dyabo lu s incubando in foꝛma hominis cõmiſceir
¶¶ Sept imo vtrũ ex tali coitu ſit poſſibile generari filios
¶¶ Octa uo vtrum incantatrices et phitonice mulieres adiu
toꝛio de monũ poſſint ſecreta ſcire et conſilia pꝛincipum re/
uelare. ac futuros euentus predicere H
¶ Mono vtrũ iuſto iudicio poſſint tales maleſice ⁊ ſcelerate
mulieres comburi vel alijs ſupplicijs affiii vp·

Exoꝛditur itaqʒ clementiſſimus
archidux Sigiſmundus auſtrie

Sigmundus Figelis nobiſqʒ dilecte doctoꝛ lrĩ

ce qm̃ ſingulari fauoꝛe ob tua in nos merita te proſequimur
id circo pꝛeſenti de materia tecum pre ceteris diſputare de⸗
creuimus α Ulricus Illuſtriſſime pꝛinceps qᷓ;uis
gratum ſit vt pꝛo tua in me clementia. me dignum inter di⸗
ſpurandum foꝛe iudicaueris attamen.ecce.adeſt. Cunradꝰ
ſchatʒ. pꝛetoꝛ mee ciuitatis.vir vtiqʒ ingenio pꝛeſtans con
uerſationeqʒ argutus conſodalis meus.placeat igitur eius
induſtriam hac de re pꝛius experirte Sigmundus
placetnam et eundem conſilio maturũ:conuerſationeqʒ fa/
cetum noui Idcirco quia nobis ſermo de laniarũ et incanta
tricum maleficijs habendus erit Jtaqʒ querendum pꝛimo
duxi. Vtrum ex facto laniarum poſſint pꝛouocari tonitrua
pluuie et gꝛand ineso LCunradus Quãuis in huiuſ/
modi difficultate que etiam doctiſſimos viros ꝓ diſcuſſiõe
terꝛeri ſolet.me inſcium putem.iuxta verbum ſocratis.qui
ſolitus fuit dicere.ſe hoc ſolũ ſcire.qð neſciret attamen.ne
videarclementis pꝛincipis monitis nõ adquieſcereloquar
pauca vt initiũdem mouendi maioꝛa ꝓ Sigmundus
ic igit& Cunradus Apud phm tritum eſt ſermo/

ne pꝛouerbium.vt fama quã omẽs famant.non omnino per

darur. fama autem cõmunis eſt. ꝙ pe ſtrige tonitrua ⁊ grã/
dines effecerint magnaqʒ damna ſegetibus ⁊ homibus in/⸗
. 4 I.

Rer-e

5

T

tulerint. Ex confeſſione quoqʒ earũ in tortura facta. le talia
feciſſe et modũ faciendi tradidiſſe compertũ eſt· Sig ⸗/
mundus At ego nude fame non intendo.faeile enim. dic/

tum.ſequitur vnlgus.nec confeſſione toꝛturali ſatia boꝛ.cũ

metu toꝛmentoꝛũ quis inducitur quãdoqʒ ad ↄfitendũ id
quod in rerum natura non eſt. Uerum ea que oculis non cõ/
ſpeximus.auctoꝛitate.tum vel concludenti ratione percipe
re deſideramus. nam recta diſputatio.auctoꝛitate et ratiõe

concluditut Ulrxricus pꝛofecto experientia in decidẽ
. dis cauſis contemptibilis non eſt.cum ex
4

erientia dicatur
eſſe rerum mgr̃a. vt ðꝛ in c.vbi ꝑiclm ðelec.li.vi.vñ tritũ eſt
apud pplares ꝓuerbiũ expto crede ruberto ͤ Sigmũͤ/
dus Ald oſtendedum igitur ꝙ lanie maleficeqʒ mulieres
nihil ſciant. me iſtuc mouet:videlicet. Nam ſi talia iſte male
dicte mulieres ſcirent.et efficere poſſent.non eſſet opus pꝛi⸗
cipibus. tempoꝛibus belli clientulos.militeſqʒ conducere.q̃
in terꝛas bolkenmirzuerenre groſqʒ deuaſtarent Incendijs
domos ⁊ villas concremarent Tlerum ſatis eſſet.talem mu
lierem phitonicam aduocare.eidemʒ ſaluum conductum

addicere. et hoꝛtari quatenns ſuper hoſtium terꝛas tlis ma

ledicta mulier grandines fulmina et tempeſtates pꝛonoca/
ret. ac vt ſic hoſtiũ terꝛã ꝑiclitare moliretur. Etem quia vi/
demus. ꝙ ipſe talia facere non poſſunt. etiam ſi vellent.ad
faciendumqʒ etiam ſi a pꝛincipibus.ꝙ tamen abſit.inducerẽ
tur vnde inferendum cenſeo.ipſas talia facere nõ poſſe Pꝛe
terea ex fide habemus ſolũ deũ ſtellarũ et elementoꝛũ eẽ gu/

bernatoꝛeʒ. qui legem pati ſidera iu bet.et qui iuxta Boetiũ

in libro de cõlolatõe. perpetua mundum ratione gubernat.

ſta biliq; manens dans cuncta moneri.quomodo igit᷑ mu/
lie res lanie adiutoꝛio demonum illũ ſummũ metoꝛc.q cer/
ta ratione cuncta gubernat in huiuſmodi ſuo motu impedi/

re et in alium motum dirigere poſſent. Cunradus

nus ponderandumẽ. illudqð Axo.capi. vij.dicit᷑ Nã quã

Dongderanda quidem eſt magni pꝛincipis ratio Sed nõ mi

uis ¶ Doyſes ante faciẽ pharaonis regis egipti multa ſigna

et pdigia feciſſet. nihilominus malefici talia ſimiliter effe⸗
cerunt.qui incantationibus ſuis aquas in ſanguinem verte
runt.ee ranas ſuper terrã ꝓduxerũt Ecce igitur ex ſacra ſcri
ptura veteris teſtamenti clarere. ꝙ malefici adiutoꝛio de/
monum aquas turbarunt.quia eas in ſanguinem verterunt
et agros pꝛediaqʒ ranis confuderũt ꝓtem libre pᷣmo Job.
capi.p.legit᷑.ꝙ dya bolo ꝓcurãte.ventus vehemens ir: nit a
regionẽ deſerti.et cõcuſſit quattuoꝛ angulos domus.q coꝛ⸗
ruens oppreſſit liberos Job et moꝛtuiſunt.ecce ꝙ dya bolꝰ
Peee ſua geren uocauit.pueroſqʒ oppᷣſſit.dicit᷑ etiã eodeʒ
ibꝛo dyabolũ fulmina ignis pꝛouocaſſe: Dicit enim textus
JIgnis dei cecidit de celo.et tactas oues pueroſqʒ conſump
ſit. Item Joh. in apoca. ca.vij. ait. Poſt hec vidi angelos ſiã
tes ſuper qttuoꝛ angulos terꝛe.tenentes quattuoꝛ ventos
terꝛe.ne flaꝛẽt ſuꝑ terꝛã.neqʒ mare.neqʒ; in vllã arboꝛẽ:⁊ vi
dialterum angelũ aſcendentè ab oꝛtu ſolis hñtem ſignũ dei
viui.⁊ clamauit voce magna.qᷓttuoꝛ angelis quibo datũ eſt
nocere terꝛe⁊ mari dicẽs:nolite nocere terꝛe neqʒ mari.neq;ʒ
arboꝛibo quouſqʒ ſignemꝰſeruos dei in frontibo Sig
mundꝰ Doctoꝛ qͥ ſunt illiq̃ttuoꝛ angeli quibo Johes ait
eſſe datũ vt poſſint nocere terꝛe& Ulricꝰ Sũt dyabo
li Sigmũdꝰ Appellat᷑ ne dyabolꝰ:angel? TII
ricus Ita.nã dyabolꝰ ibidẽet etiã alibi ſepiꝰ angelꝰ ðꝛ.qꝛ
etiã miſſus a deo.vt ibi dic gloſa oꝛdinarial ꝰ ̊᷑Sigmun
dus Forte Johes hec in ſpũ vidit.dãs nobis ſue viſionis
exemplal & CLunradus digniſſime pnceps nõ opꝰ eſt ex
emplis. dũ res ante oculos facta exiſtit.vt audiſti a malefi/
cis corã pharaone.⁊ a geſtis Job Si igit᷑ hec facta foꝛe legũ
tur.igit᷑ et iã fieri poſſe.qᷣs dubitat Ulricus de illo
paſſu in fine ex poſt clarius loquamur

De nocumentis et moꝛbis
hoiĩbo et infantibo illatis

en

a liij

—
. 0 *T 1

PSigmundus Quia be coꝛruptione et turbati

one elementoꝛum nobis ſermo eſt.non iucompetenter querẽ
dum duximus Si. etiam homini bus et maxime infantibꝰ
moꝛbos inferꝛe.et adiutoꝛio demonum eiſdem nocere poſ⸗
ſint¶ & CLCunradus Anudiui a pleriſqʒ mulieribus
quomodo pueris incunabulis iacẽtibus varie egritudines
acciderunt. nunc quippe illi puero naſus apparuit curuatꝰ

nunc alt eri oculus erutus.quodqʒ maledicte mulieres quã

doqʒ compꝛehenſe aſſeruerunt in toꝛ ruraqʒ recognouerũt
ob inuidiam parentum ſe talia pueris auxilio demonum ir/

rogaſſet Sigmundus Audiſti ꝙ confeſſionibꝰ tali/

bus per metum extoꝛtis nõ ſaturabor.quid igitur aliud ra
tionis ſeu auctoꝛitatis in medium adducis Cunra
dus Jam ſuperius pꝛo auctoꝛitate in li.pᷣ. Job cognoui
mus ꝙ dya Wiukands emſcemn, ventütn pꝛonocando op/
preſſit.et moꝛtui ſunt.Digneris itaqʒ audire beatum Au⸗
guſtinum. xxi: li. de ciuitate dei ca.xviij. dum ait. Pꝛoꝛſus
q; ſeriptum eſt graue iugum filios Adam a die exitus de
ventre matris eoꝛum vſqʒ; in diẽ ſepulture:matrem omniũ
vſqʒ; a deo impleri eſt neceſſe.vt ipſi paruuli per lauacrum
regenerationis ab oꝛigiualis peccati quo ſolum tenebanrur
vinculo iam ſoluti multa pacientes nonnulli incurſus ſpiri/
tuunm malignoꝛum paciantur. Ecce ꝙ Auguſtinus ſentit
pueros incurſus demonum pati ⁊c̃. Item beatus Hieroni⸗
mus ad paulam de doꝛ mitõne breſille in epiſtola ait Quiðd
cauſe eſt. vt ſepe binoli et trinoli.ac vbera materna lactãtes
a demonio coꝛrum puntur ⁊c̃.Ecce igitur ſacra ſcriptura et
ſanctoꝛum patrum auctoꝛitate oſtenſum eſſe dyabolum po
teſtatem quandoqʒ habere coꝛrumpẽdi pueros et infantes
eiſdẽqʒ nocendi Sigmundus Locuti modo ſumus
de infantibus.quid igitur in ſenibus et adultis? Cun
radus Multos vidimus ſenes claudicantes et contrac/
tos:qni aſſeruerunt ex maleficio illarum maledictarum ipᷣis
iſtuc eu eniſſe Sigmũdꝰ Quid aũt ſentit ſcri ptura

„

—

—Da ‚ef yn Cunradus Pulegenda ſanctoꝛum Simonis

et Jude legitur.qũo corã rege babilonie zarocht et Arpha
xat malefici fuerunt conſtituti.quiipſius ſegis oꝛatoꝛes et
rethoꝛes mutos et claudos atqʒ cecos effecerunt.ac viſuʒ et
greſſum eiſdem denuo reddiderunt.ecce apertum teſtimo/

nium.ꝙ malefici nocere poſſunt hominibus etiam ſenibus.

acclaudos et cecos facereet rurſus eoſdẽ ſanare. * Sig/
mundus Dinanqʒ oꝛatoꝛes quibus huiuſmodi male/
ficia euenerunt pagani extiterunt.et in chriſtum non credi/
derunt.hnec ſigno crucis muniti fuerunt Ulricus
Prudenter loqueris o inclite pꝛinceps.quoniam in eadem
legenda canitur.ꝙ poſtquã dicti oꝛatoꝛes ⁊ rethoꝛes in chri
ſtum crediderunt. et per apoſtolos ſigno crucis muniti fue⸗
runt.dicti magi eiſdem vltra nocere non poterant.quãquã
magi ipſi irꝛitati iterato eiſdem nocere attẽtaſſẽtx Cun
radus Aie aye quomodoigitur poterat dyabolus nocere
Job.qui eundem grauiſſimo vlcere percuſſit.adeoqʒ eundẽ
leſit. vt in fimo iacens vix ſuſpirare potuerit.vt legitur in li
bro Job et tamen ipſe Joberat vir ſanctus in voluntate dei

Vtteſtatur ſcriptura ambulans. Item in legenda ſancti An
thonij legiturquomodo demones eundem valde grauiter

percu ſſerunt.qui tamen vir ſanctus et deo placidus fuit.ec
ce ergo ex his conſtare.demones ſuper ſanctos etiam viros
poteſtatem nocendi eiſdem habuiſſe. Si igitur viros ſanc/
tos.turbare potuerunt.cur igitur et alijs de quoꝛum. ſan/
ctitate nobis non conſtat nocere non poſſent. c Sig⸗/
mundus Exrx his magis atqʒ magis heſitare incipio quid
igitur ſentiendum ſit audire deſidero &5 Ulricus
Sine modo.pꝛope finem quid ſentiendum ſit latius de hoc
et alijs loquamun Sigmundus Ex pꝛioꝛi dubio oꝛi
tur aliud. Utrum poſſint hominem in cõiugali ſtatu exiſtẽ/
tem inficere et ad coeundum impotẽtem reddere Lun
radus CVigdimus plures pulcros ſocios qui in coitu.
paucũ aut nihil valuerũt.ĩmo quiꝓpꝛias vxoꝛes carnaliter

— —

edgnoſcere nõ Kotneruden ſſerentes eł maleficio hoe ipis eõ/
tigiſſe—ͤ Sigmundus O multi multa loquuntur
Ulricus Pꝛofecto canones in hoc conſentiunt.aſ⸗
ſerentes per maleficia fieri poſſe vt homo qui a natura frigi
dus non eſt.ad coeũdum inhabilis reddatur.itaqʒ in decre
tali ſpẽalem titulum de frigidis et maleficiatis habemus.
vnde Pyſmarus etiam papa.in c. Si per ſoꝛtiarias.xxxiij
Pp. alt. Si per ſoꝛtiarias atqʒ maleficas artes occulto Set
nunquã dei iniuſto iudicio permittente.et dyabolo pꝛepara
te concubitus non ſequitur. hoꝛtandi ſunt.quibus iſta eue/
niunt.vt corde contrito et ſpiritu humilitatis.deo et ſacer/
doti de omnibus peccatis ſuis puram confeſſionem faciant
⁊c.Ecce dicit eniin textus/ pꝛeparante dyabolo concubitus
non ſequitur.Et quãuis pꝛodeciſione huiꝰ dubij ad creden
dum ſatis foꝛet canon.quia canonum conſtitutões ab omni

bus debent appꝛobari.vt dicitur in capi.pᷣmo.de conſtitu.

nihilominus tamen hoc idem aſtruunt doctoꝛes. Vnð bea
tus Thomas in.iiij.ſuper ſententijs diſtin.xxxiiij.ait:ꝙ ex
maleficio poteſt quis eſſe impotens ad vnam.et non ad aliã
Ytaqʒ dominꝰ hoſtienſ in ſũma li bro.iiij rubrica.xvij. ð fri
gidis et maleficiatis dixit aliquando maleficiantur homi/
nes ita ꝙ redduntur per ſoꝛtilegium impotentes omnibus
pꝛeterquã vni. Aliquando etiam maleficiatur aveo vt nõ
poſſet cognoſcere vxoꝛem ſed omnes alia Sigmun
dus Animum meum hec mouent quia mira ſunt. nam
cum coitus a natura nobis detur admirandũ certe erit quo/
mo do dyabolus curſum nature impedire nobis ignoꝛanti/
bus poſſit VUIncus Tam et ego vlricus ad decem

334. Gr, x
Fas

17 2 „

t, eF

2 ⸗ „ 74
eenn.)X „

et octo annos in cu ria conſtantienſi cauſarum fui patronusæ

adu ocatus pꝛont hodie ſum.et hniuſmodicauſas frigidita/⸗
tis et maleficij in ꝓpractica plures habui:vbi mulieres accu/
ſaba nt coꝛam iudice maritos de impotentia coeundi.
Sigmundus Quidq igitur decretũ fuit in talibo

cauſis.Ulricus Decreuerunt iudices viros taliter
infectos medicis curie huiuſmodiiuratis oſtendere ſe de/
bere pꝛo examine medicoꝛum faciendo Sigmundus
Quid inde UVlricus Itaqʒ plures comperi ꝑ me
dicos curie iuratos inſpectos quos ipſi medici aſſeruerunt
natura non frigidos.ſed ſoꝛtilegio maleficiatos eſſe
Sigmundus Et quid ſuper huiuſmodi medicoꝛũ
examine finaliter ſententiatum extitit.cc“RjiI. Ulricus
Decreuerunt itaq; iudices partes ad triẽnium mutuo coha/
bitare debere opus carnis huiuſmodi attentando.quodqʒ
largioꝛes in ieiunijs et elemoſinis foꝛent vt deus qui inſti/
tutoꝛ eſt matrimonij huiuſmodi maleficium ab eis auferꝛe
dignaretur Uerum quia de huiuſmodi articulo opinioneʒ
meam in fine cum pꝛecedẽtibus dubijs lacius declarare in/
tendo. Interim ad alia dubia te conuertere ſi velis poteris
Sigmundus Quarta enimuero fuit queſtio.

VUtrũ poſſint facies bominũ
in alias foꝛmas imutare ⁊c.

9 1—

lricus Quid tibi digniſſime pꝛinceps.videtur
5ignundus Oð nont * Alricus Quo hoc
aſſeris motiuo Sigmundus Ditur enim in decre
to in ca.epiſcopi:xxvi.q.v.vbi inquit textus.quiſquis ergo

credit poſſe fieri.aliquam creaturã.aut in melius aut in de/
terius imutari.aut transfoꝛmari.poſſe in aliquã ſpeciẽ aut

in aliquã ſimilitudinem. niſi ab ipſe creatore qui omnia fe/

cit. et per quem omnia facta ſunt.infidelis eſt.et pagano de
terioꝛ:hec textus Cunradus Canoni naqʒ aduerſa
rinon intendo. Sed que apud hiſtoꝛiographos me legiſſe
memini recitare cupio: Quid igitur ad Virgilium dicitur
qui in bucolicis egloga octaua recenſet ꝙ dum Ulixes ſu/
is cum ſocijs a troya exulando:ad circe reginam declinaſſet
ipſa quoqʒ circe hoſpites tales ſuſcipiendo pocula malefica
eiſdeʒ miniſtraſſet.itaqʒ ipſi hoſpites poſtquã venenata po
cula bibiſſent.in animalium diuerſarum ſpecierum conuer
ſi ſunt.hic nanqʒ in lupum.alter in apꝛumalius vero in leo
nem & Sigmundus Ffabulam recitas. poete fin/
xerunt quibus non creditur Cunradus Ler/
te poete reijciendi non ſunt. Nam celius lactantius ait poe
tas hiſtoꝛias ſeripſiſſe. Sed ſub occulto figmento velaſſe:

Attamen hanc recitat HBoetius doctoꝛ catholicus in libre

quarto de conſolatione.et ait
Vela naritij ducis
Et vagas pelago rates
Eurus appulit inſule
Pulcra qua reſidens dea
Solis edita ſemine
Miſcet hoſpitibus nouis
Tacta carmine pocula

Quos vt in varios modos

Vertit herbipotens manus
Vunc apri facies tegit
Ille marmaricus lee

Dente creſcit et vnguibus
Hiclupus nuper additus
Flere dum parat vlulat
Ille tigris vt indiia
Tecta mitis obambulat
Sed licet varijs malis
Numen archadis alitis
Obſitum miſerans ducem
Peſte ſoluerit hoſpitis
Jam tamẽ mala remiges
Dꝛe pocula traxerant
Jam ſues cerealia
Blange pabula verterant
Et nihil manet integrũ
Voce et coꝛꝑe perditis
Sola mens ſtabiliſqʒ ſem
Monſtra que patitur gemi
O leuem nimiũ manum
Nec potentia gramina
Membra que valeant. lie ⸗
Corda vertere non valeat
Intus eſt hominũ vigor
Arte conditus abdita
Pec venena potentius
Detrahunt hominẽ ſibi
Dira que penitus meant

Mec nocentia corpoꝛi

Mentis vulnere ſeuiunt
Pec Boetius decurtatis metris canit Sigmundus
Tametſi pꝛeclaro ſtilo Boetius vlixis ſocioꝛ umqʒ geſta re
citet. heſito tamen an vera ſint. et ſi talia geſta vera ſuerint ·
Non mirum ſi iſtuc his hominibus accidit qui pagani fue /
runt ydola venerantes. et ſtatuas demonum adozantes.

vnde vᷣy abolum ſuper homines tales maioꝛem poteſtatemnm i
habui ſſe cre dimus. Cum autem nas deum celi adoꝛemus
et in chriſtu m credimus per quem ab imperio dyaboli libe/ n
rati ſumus.vnde nobis talia contingere poſſe non exiſtimo pen
„ KEKunradus Inſuper his ſimile factum audiut in⸗
Nr ſo mus arꝛat enim Appulleius. pꝛout eum recitat Augu / un
' ſtinus eidem aſini aures accidiſſe ac accepto veneno huma/ Nop
no animo permanente ſe aſinum factum fuiſſec Sig/⸗ tat
mund us Diyxi iam differentiꝗ eſſe inter ydola adoꝛan/⸗ faton
tes et d eum celi colentes Cunradus Pꝛoceda unm
mus igitur ad eos qui deum celi adorarunt. vt oſtendamus llt
. eiſdem venefica arte talia pariter accidiſſe &ò Sigmũ cti⸗
“” dus Peocede igitur & Cunradus Pn hyſto Dil
„* b. ‚Pri- d.. ria clementis recitatur quomodo facies fauſtiani qui pater der
ſancti Clementis extitit.et cum beato Petro apoſtolo cöuer fici
ſabatur per Simonem maleficum immutata fuerit.dicitur fen
enim in ead em hiſtoꝛia qð cum imꝑatoꝛ Coꝛnelium centu/ ſige
rionem miſiſſet anthiochiam.vt illic magos et maleficos ca ditl
peret Fanſtinianus licentiam ſalutandi Apionem et Anu/ fuli⸗
bionem a beato petro pecijt. cum autem idem fauſtiniaunus miitea
apud Simonem maleficum declinaſſet Jtaqʒ Simon anu Aiu
biani et Appiani expoſuit quomodo idẽ illa nocte Coꝛnelün lid
centurionem fugere vellet eo qᷓm audiſſet eundem Coꝛneli coꝛli
um imꝑ atoris ex pꝛecepto ſc cõpꝛehend ere velle.vnde ipſe 13
Simon omnem furoꝛem in fauſtinianũ conuertere pꝛopo/ niodi
ſuerit Tantum inquiens facite fauſtinianũ cenare vobiſcuʒ eaonue
At ego ait quoddam interim vnguentum componam quo Ecſar
cenatus faciem ſuam perungat ex eo quoqʒ vultum meũ ha lennn
bere videatur Uos autem herbe cuiuſdam ſucco faciem ꝑ/ Poc
unguimini pꝛius vt non fallamini de imitatione vultus eiꝰ crean
Volo enim vt comphendatur ab his qui me querunt: et lu, eig
ctum habeant filij eius qui me relicto confugerunt ad Pe/ 2
trum· Itaqʒ facies fauſtiniani fuit mutata. vt nemo eandeʒ 650

pᷣterquã petrꝰ cognoſceret.ad modũ qͥppe vt qͥ fauſtinianũ

——

kektitett

loremus
bolilibe⸗
nerſtine⸗
maudint
t Zugu,
vohutma⸗
Digj
aoꝛan-

Nocega,

damus
Signi
N

uer
bolocöner

ri dicitur
um centu⸗
lleflcosca
et Anu/
kinianus
monanu
Lorneliß
Coꝛneli
ne ipſe
epeopo⸗
vobilcuz
nam quo
nmeüba
ſacieng/
Ultus e⸗
ne:cr /
e
nde
ſinianä

intuebatur:exiſtimabat Simonem magum videre Ecce igi

tur ꝙꝓ permaleficas artes vir ſanctus erat immutatus

BSigmundus foꝛte pꝛo tunc fauſtinianus cathecu/
minus fuit.nec dum baptiſatus a petro. vel deus hocideo
permiſit.vt dolus Simonis magi pꝛoſiceret in gloꝛiam pe
tri pꝛout factum fuit. æ Cunradus Quocunqʒ modo
permiſſum extiterit. attamen ex hiſtoꝛia claret ꝙ facies ei/
usꝑ maleficũ immutata fuit Btein hiſtoꝛia beati Petri re
citatur qð cum Simon magus ante faciem Nleronis impe/

ratoris ſtaret eius effigies ſubito mutabatur vt modo ſeni/

oꝛ modo adoleſcentioꝛ videbatur In eadem quoqʒ hiſtoꝛia

legitur.ꝙ Simon magus hircum in ſpeciem hominis ſcili/

cet ipſius ſimonis mutauit.fertur enim Simonem Neroni
dixiſſe.vt ſcias optime imperatoꝛ me filiuʒ dei eſſe.iube me
decollari.et tercia die reſurgam Pꝛecepit ergo Nero carni
fici.vt decollaret eum qui cum putaret Simonem decolla/
re.decollauit arietem Simon autem arietis membra recol/
lIigens.ſcet illa tribus diebus abſcondit.tercia vero die oſtẽ
dit ſe Neroni dicens. Facſanguinem meum abſtergi qui ef⸗/
fuſus eſt.quoniam ecce ego qui decollatus fueram.ſicuti ꝓ/
miſi tercia die reſurꝛexi Nero vero his viſis obſtupuit.⁊ eũ
filium dei eſſe putanuitx Sigiſmundus bone doctoꝛ
quid tu affers in medium Vllricus Maioꝛum do/
ctoꝛum teſtimonia in eam rem conducentia Dicit enim bea/

ü

tus Auguſtinus in libro de ſpiritu et anirma Pumana opi/ vr P=ſen

nio dicit qð quadam arte et poteſtate demonum homines
conuerti poſſunt in lupos et iumenta.et poꝛtare queqʒ; ne/
ceſſaria. poſtq; peracta opera iterum ad ſe redire. nec beſtia/
lem mentem in eis fieri ſed rationalem humanamq;ʒ ſeruare
Hoc intelligendum eſt ꝙ demones quidem naturam non
creant. Sed ſolum aliquid tale facere poſſunt vt videantur

eẽ qð non eſt Hec Auguſtinus Ecce ergo ꝙ Auguſtinus cõ

*

ce lit qð ahquid talefacere poſſunt¶ RR Sigiſmundus
Sed ſubdit vt videantur eſſe ꝙnon eſt Ulxicus
i

Pæni.

De hoc lacius in ſolutioue finali dicemus Inſuper Kugu⸗
ſtinus in libro:xviij.de ciuitate dei ait.de ludificationibus
demonum quid dicemus niſi de medio Babilonis eſſe fugi/
endum quanto enim in hec yma maioꝛem poteſtatem demo
num videmus.tanto tenacius mediatoꝛi inherendum.per

quem de ymis ad ſumma conſcendimus Nam cum eſſemus
in italia audie bamus talia de quadam regione illarum par

tium. vbi ſtabularias mulieres imbutas his artibus ĩ caſeo
dare ſolere dicebant quibus vellent.ſeu poſſent viatoꝛibus

vnge in iumenta illico verterentur et neceſſaria queqʒ poꝛ/

tarent.poſtqʒ perfuncta opera ad ſe redirent.nec in eis vitazʒ
beſtialem fieri Sed rationalem ſeruari hec Auguſtinus
Sigiſmundus Dic Auguſtinus loquitur de au/
dito alieno dicens ſea quibuſdam recitatoꝛibus audiuiſſe
vnde dictum Auguſtini in hoc nihil concludit quia teſtis
de auditu alieno loquens non pꝛobatUlricus Sa
pienter loqueris.attamen audiamus ꝓpinquioꝛa Vincen
tius in ſpeculo naturali libro tercio capi.cix.refert cuiꝰ ver/
ba hec. refert guilbelmus malmeſ berienſis monachus in hi
ſtoꝛia ſua. ꝙ tempoꝛe Petri damiani fuerunt due vetule in
ſtrata publica quas Auguſtinus appellat ſtabularias. id ẽ

rtranſeuntes ad hoſpicia pꝛo mercede ſuſcipientes Nam ſta
bularium pꝛopꝛie hoſpicium venale et publicuʒ dicitur. hee
vno cõmoꝛantes tugurio/vno quoqʒ imbute maleficio.ho/
ſpiteʒ ſi quand oſuperueniebat ſolus in equum vel ſuem vł
aſinum mutabant. et mercatoꝛibus vendentes pꝛecium ha
bebant Quadam die iuuenẽ hiſtrionicis geſtibus victum ex
igentem hoſpicio ſuſceperunt.ſuſceptumqʒ aſinum fecerũt.
multum inde lucrantes per aſinum ſcilicet qui miraculo ge/
ſtium deſtinabat tranſeuntes Nam quocunqʒ modo anus

frecepiller mouebatur Non enim amiſerat intellectum ſed
oquelam multum inde queſtum conflauerant vetule Au/

diens hoc vicinus diues. aſinum emit m agno pꝛecio Dictũ
quoqʒ; eſt ei abillis vetulis vt cuſtodireut eum.ne in aquam

5 —

ſtra

uuctu

volut
Lune⸗
viin
husa
cteon
trus
mohen
Ceet
fitarts
muandn
Nhelc
uin

Onibirs
ſetugl/
ndemo
Umn er
ſemus
unpar
icaſeo
oribus
Ppor,
lt;
nus
deau/
NW
aWs

16 O
ncen,
hl' ver/

ol
etulein
1s idi
lamka
rur hee
ſio. ho⸗,
ſuen v
cumha
ſeumer
fecerut⸗
aculoge⸗
do dnus
ctumſed
mle Au/
godiai
NAgarn

intraret.ſeruatuſqʒ aſinus diu ab aqua.tandem in cautioꝛẽ
nactus cuſtodiam in lacum pꝛoximum ſe piecit et ibi ſe diu
volutans aſininam figuram perdidit.pꝛopꝛiamqʒ recepit.
Lunqʒ cuſtos eius ſciſſitaretur ab eodem obuio.ſi aſinum
vidiſſet ille ſe eſſe dixit famulus ad dominum retulit domi
nus apoſtolicum leonem virum ſeculo ſanctiſſimum Conui
cte anus idem fatentur Dubitantem papam confirmaui pe
trus Damianus vir erudiſſimus.pꝛoducto exem plo de Gi/
mone mago qui fauſtianum videri fecit in figura Simonis
Ecce ergo Aerrug Dannanns vir et doctor magne aucto
ritatis apud papam concluſit hocfieri potuiſſe Sig⸗/
mundus Lantis hiſtoꝛijs ⁊ auctoꝛitatibus me impellis
vt neſciam quoꝛſum tand em me vertam e& ¶Vllricus
In fine latius ſequamur de hoc

Vtrum ꝓficiſcanturad conuiuia
ſuꝑ bacułũ vel lupũ equitando.

6*

OH ee,

6

i

.

n EN

2

Sigmundus Ulterius quero:vtrum ſuper baculũ
pinguedine quadam vnctũ.aut ſuper luꝑum vel aliud ani/
mal poſſint tales mulieres maledicte equita re Etan dy abo
lus poſſet eas deferꝛe de loco ad locum vt bibant et conui/
uia celebrent.ſeqʒ mutuo cognoſcant atqʒ delectentur
“Ulricus Audienda eſt tua opinio benigne arche
dux Sigmundus Touimus ꝙ dyabolus ſpiritꝰ

eſt incoꝛ poꝛalis qui non habet manus neq; ped es. nec etiaʒ
alas.qui etiam non cõmenſuratur loco. quomodo igitur ho

minem qui coꝛpoꝛeus eſt poꝛtare poſſet x& S Cunra dus
foꝛte ſpiritus ingrediuntur aliqua coꝛpoꝛa et aſſumũt ſibi
talia ad opus illud qð facere volunt apta. atqʒ tunc in illis „
coꝛpoꝛibus efficiunt id quod volunt. Nam in ſacra ſcriptu/nſe Drplra
ra leg mus Daniel.vltimo.ꝙ angelus domini appꝛehedit — 1. vil

Abacuchin vertice eius et poꝛtauit eum in capillo capitis 5

ſui. et poſuit eum in babilonem Ecce quãuis angeli ſpiritꝰ

ſint. et non habeant manus neqʒ pedes tamẽconcludendũ

eſt ꝙ angelus coꝛpus aſſumpſerit quo Abacuckcapillis te .⸗
nereet poꝛtare potuit Pic actuũ aploꝝ.viij.legitur.ꝙ ſpi-⸗ Pr⸗)

ritus domini rapuit philippum. et inuentus eſt in aʒoto.

Sigmundus Hoc in ſpiritibꝰ et angelis bonis poſ
ſet concedi in quibus maioꝛ eſt poteſtas 5Ulricꝰ Ao⸗/

quamur ergo de malis et ſic de dyabolo Maʒ in legen da ſan) . 1 7b⸗ V ..1
cti Jacobi legiturꝙ dyabolus hermogihem conſi rinxit et li
gatis manibus et pedibus eundem ad ſanctum Jacobũ de
tulit& Cunradus Referam autem ego ꝙ tem poꝛ ibꝰ

noſtris quibus adhuc iuuenes et mutuo in ſcientijs huma/

nitatis conſtudẽtes fuimus accidit. ante enun lapſum mul/

toꝝ annoꝝ vidi ego in iudicio pꝛouinciali ciuitatis Conſtan
tienſis duos mutuo ligantes vbi accuſatoꝛ in foꝛma iuris
ſeni ſcribẽs ↄtra quendã ruſticũ quẽ maleficũ aſſeruita ctõʒ

pꝛopoſuit.qũo idẽ ruſticus ſuꝑ lupũ quen dã eqͥtãs obuiam

accuſatoꝛi venerit.quo obuiãte ipᷣeaccuſator ſbᷣitoↄtractꝰ⁊

mẽbr lãguid fa ctꝰſuerit.itaqʒ rogãte eo maleficũvt ſaĩtatẽ

iij

ſibi reſtitueretr annuerit maleficus qui abiens rem aliquan/
tulum tem poꝛis tacitus continuit Uerum quia idem ruſti/
cus etiam alijs ſuo maleficio damna intuliſſe dicebatur. vñ
tandem accuſatoꝛ eundem publice in figura iudicij accuſa⸗
uit Sigmundus Quid ad huiuſmodi accuſationem ru

ſticus rñdit. & Lunrao“ neganit ille * Sigmuüc?

ad toꝛturãfuit ne poſitus LCunrad Nõo Sigmũ/
ons Quomodo igitur conuinci potuit. unrad? ꝑ
teſtes Sigmundus Quid de po ſuer̃t teſtes Lun/
radus Ipm talia facere ſciuiſſe “ Sigmũdꝰ Scire
nanqʒ repꝛehendi non poteſt cum iuxta Areſtotilẽomẽs ho/⸗
mines naturaliter ſcire deſiderãt. & Lunradꝰ Bubiun
xerunt nanqʒ; teſtes eundem ruſticum non ſolum talia face/
re ſciuiſſe.ſed etiã feciſſe. & Sigmũdꝰ? Quã nanqʒ cau
ſam dicti allegarunt teſtes Cunradus Aſſeruerunt per
eoꝛundem iuramenta publice pꝛeſcita qð ipe ruſticus male
ficus etiam ipos teſtes in coꝛpoꝛe et rebus damnificauerit
Sigmundus Datus ne fuerat ipi accuſatooꝛatoꝛ ad de/
fendendũ Ulricꝰ At ego tali iudicio affui ⁊ illð cuʒ
grauitate et maturitatefieri vidi.ipas etiam ꝑtes duos ma
gne eloquentie viros pꝛelocutoꝛes habuiſſe memini Sig
mundus Qui nanqʒ hij fuerũtrg Ulricꝰ“ Cunradũ
quondam ſchatz pr̃em noſtri condiſputantes.ac Vlricum
quondam blarer noſtre ciuitatis pꝛetoꝛes.viros rememoꝛa
tione dignos pꝛooꝛatoꝛibus habuerunt. Sigmũdus
Nouiillos et prudentes cenſui Cunradus Oꝛdina
rio itaqʒ iudicio ex dictis teſtium ipſum accuſatum conui/
ctum condemnari condẽnatũqʒ concremari vidi Sig
mundus Queſtio iſtec aliam etiam particulam cõtinet vi
delicet.ꝙ huiuſmodi młlieres quãdoqʒ conueniant.mutuo
qʒ confabulentur.et bibant et ſe inuicẽ agnoſcãt. CLun
radus Sic fieri ſolere vulgus clamat.ipſeqʒ mulieres ta⸗
lia confitentur.et pꝛopinqua iudicia conſeſſionis aſſignant
NE Sigmundus/Nõne ait canon in capt. epiſcopi.xxvi:

guan
nruſti⸗
r pſi
ccuſi
nemm
gmüch
gnö,
1d; o
Lun,
Satre
isho⸗,
Gbiun
ſfucc,
Ben
er
zonge
Ancri
add
llo aʒ
os ma
Sis
mradu
lincum
nemora
müdus
Nedina
1conul⸗
* Sig
tinet i
,mutuo
(v
eresti
ſonnt
putryi:

9.v. vbi textus. Illud etiam nonomittendum eſt ꝓ quedaʒ 2 & v⸗
mulieres ſcelerate retro poſt ſathanam conuerſe demonum cyb e VIi.- py
illuſionibus.et fantaſmatibus ſeducte credunt ſe et pꝛofitẽ/
tur cum dyana nocturnis hoꝛis dea paganoꝛum. et cum he/⸗
rodiade.et innumera multitudine mulierum equitare ſuꝑ
quaſdam beſtias et multa terꝛarum ſpacia intempeſte noctcꝭ
ſilentio pertranſire eius iuſſionibus obedire.veluti domine
⁊ certis noctibus ad eius ſeruitium euocari Sed vtinam he
ſole in perfidia ꝑij ſſent et non multas ſecum ad infidelita/
tis interitum pꝛouocaſſet Naʒ innumera multitudo hacfal
ſa opinione decepta vera hec eſſe cred it.et credendo a recta

fide deuia et erꝛoꝛe paganoꝛum inuoluiturt æ Cunradus
Si itaqʒ iuxta verba canonis opinione decipiuntur. vnde

igitur pꝛouenit. ꝙ ipſe mulieres ex alijs ciuitatibus homi ⸗
nes noſcunt.quos etiam conuiuio interfuiſſe aſſerunt et in/
ditia cognitionis ſue oſtendunt.quos tamen prius nunquã
viderunt:neqʒ; in huiuſmodi ciuitatibus cum talibus pꝛius
conuerſate fuerunt & UVlricus PHãc inſtantiam et ſi vr
geri videatur tũ pꝛope finem huius tractatus exemplo ſan/

cti Germani ſoluemus· Sigmuudua Querendum

inſuper foꝛe exiſtimo

Utrũ dyabolus in foꝛma hoĩs
apparere et cũ hmõi maledictis
mulieribꝰ incubãdo poſſit ↄmiſeri
b iiij

Dyoboli

. X

t

honmi

milegit
holusin.
Anr
ſratus

ſumalea
guunole

erhinag

.ocbol
rereet
domati
gauid de
buem
bus
nulcunt
mundus
vera ſore⸗
gzperſene
unar⸗
tſle Ueu
gulal

mMonſen

nniutt etin
gttamenh

cchtia duce

Verum no⸗

lh ſplum der
tſiceune

guſtinus.
mafamae
ſcauciſe.
bosvoct

4

α Cunradus Temo dubitat quin Dyabolin foꝛ⸗
ma hominis apparere poſſit. Nam in legenda ſancti ¶ Dar/

tini legitur.ꝙ cum Martinus mecholguñ pꝛeteriſſer. Pya
bolus in humana ſpecie ſibi obuius fuit Sic in legenda ſan/⸗ Lecrrda, re.

cti Anthonij legitur ꝙ dyabolus in ſpecie pueri nigri pꝛo/ .
ſtratus apparuit Irem in legenda ſancti Eulogij legitur ꝙ.l. „ͤ * D, lc,
Dyabolus in ſpecie pulcre mulieris eundem apud fabꝛicaz Z7 .
ſuam alloque batur De Saluatoꝛe quoqʒ noſtro. Mathei H , 2e r-
quarto legitur.ꝙ aſſumpſit eum dya bolus.et ſtatuit eũ ſu/x/ n g
per pĩnaculum templi.⁊c̃. Vnde in hanc partem aſſentioꝛ.
ꝓ dyabolus in ſpecie humana poſſit cum hominibus appa/ 1

rereet cum eis conuerſari. Legitur enim ꝙ Plato demone ato Genrners
domeſtico quaſi famulo vſus ſit. & Sigmundus Sed
quid de alia parte queſtionis an demones poſſint cum tali/
bus mulieribus doꝛmire et coire cum eiſdem Lunra
dus Hoc nanqʒ mulieres confitentur ꝙ incubo com/
miſceantur.et quaſi ab amatoꝛibus tractentur Big/
mundus Vana mulierum opinio multa gar:ulat:que
vera fore putat & Cunradus Peofecto quando
qʒ perſeuerant in huiuſmodi eoꝛum confeſſione etiam cum
ad mortem ducuntur:et nihil aliud vident q; moꝛiundum

.*
.—

eſſe Terumtamen audiamus geſta alioꝛ um magis auctoꝛi HM .
ſabilia Legitur eni oꝛia ſaneti Bernardi ꝙ quidã de .- b ’r ‚⸗ „*2⸗
mon ſiue incubus plunibus annis cum quadaʒ muliere doꝛ/ 2 8
miuit. etiam marito mulieris in eoedem lecto condoꝛmiente
attamen hoc nephas ignoꝛante Itaqʒ tandem mulier peni/
tentia ducta volens deinceps licentiare et expellere incubuʒ.
verum non potuit Unde beato Bernardo conquerens qui
ipſum demonem ardentibus candelis excõmunicauit. Ac „ 1
vt ſic eundem a dicta muliere eff ngiuit Zten beatus Au/ wy . Rg 1 5
guſtinus in quindecimo li bro de ciuitate dei ait.creberꝛi⸗· dmn e
ma fama eſt. multiqʒ experti ſunt.vel ab illis qui expertos
ſe audiſſe affirmant. ſiluanos atqʒ faunos quos vulgo inen
bos vocãt impꝛobos ſepe mulieribꝰ extitiſſe.⁊ eaꝝ appetiſſe

4

lunenis⸗

Ih., lza P et peregiſſe concubitum Item in hiſtoꝛ ije arcturi regis bri · marl
tãnie ſepius leguntur huiuſmodi accidiſſe. Sigmun W
dus Quid igitur reſpondeturad auctoꝛitatem Caſſiani Kae
qui ait. Nullo ergo modo credendum eſt ſpirituales natu/ ac
ras cum feminis carnaliter coire poſſe.am ſi hoc aliquan/ *
do poſſet fieri:quomodo nunc vel nunquã vel raro videre/⸗ win
mus aliquos ex eoꝛum concubitu de mulieribus abſqʒ viri/ W
4 li ſemine naſci, cum pꝛeſertim conſtet eas libidinum ſoꝛdi/ W
bus ad modum delectari..quas pꝛocul dubio,per ſe emetip/ gnr
ſas potius qm hominibus exercere mallent Si illð vllo mo d
do effici poſſet · Hec ille. x&s Vilricus Pec auctoꝛi/ tdeil
tas inducit nos ad aliam queſtionem: an videlicet ex coittu anr
demonum enm mulieribus patrato poſſint naſci puer vnn
An ex coitu demonũ cum D
mulieribus patrato poſ/ Nv
ſint naſci puer. diebt
KCunradus Tritum eſt ſermone pꝛouerbium er hu nuſh
iuſm odi coucu bito filios natos eſſe.quos vulgus abiectos hRie
nominat.qui etiam alamanico ydeomate wechſelbalg ap/ loyt
pellantur: vnde fabulatur a quadam Meleſina incuba. daue erds
cuſdam comiti ad heſiſſe dicitur. plureſq; filios ex ea natos “
fuiſſe At vnumquẽqʒ huiuſmodi filio:uʒ aliquid pꝛodigij
in mem bris habuiſſe Illum nanqʒ tres oculos. alium den/ ſthhon
tes aprinos contraxiſſe famaẽz. Sigmũdus fabula Upei
. . 4 hec ab incerto autoꝛe oꝛta fidem non facir Cunradus ernt
wrpwn; r, Lb Apud vincen tium in libꝛo hiſtoꝛiali.xxi.li:ca.xxx.nar: atur (ben
woꝛtigernus rex con ſilio inito cum ſapientibus quid age har Nor
re deberet ad ſui tutamen. conſilio autem ca pto iuſſit conne ions
niri artifices, vt ei turꝛim foꝛtiſſimam conſtruerent Sed c,. nnen
oꝑa eoꝝ tellus abſoꝛ beret.ſuaſum ẽ regi vt hominẽ ſine pre gomoe
qreret et eiꝰ ſanguie lapides ⁊ cemẽtũ aſpꝑgi pciꝑet q̃i ̊ fctõ Aitpn
cemẽ tũ ſtare potuiſſet.inuẽtꝰ igit adoleſcẽs cui nomen erat hunſ

Nen

egibrt

Bigmnin merlinus.qui cũ mr̃e ſua adducitur coꝛã rege.que pꝛofeſſa
ſn eſt de ſpiritu in ſpecie hominis illum concepiſſe Merlinus
les nnt, autem multa obſcura reuelauit/ multa pꝛedixit futura Ape
caliquan, ruit enim ſub fundamentoeſſe lacum.ſub lacu duos latere
o videre dracones.quoꝛum vnus rubeus ropulum bꝛiton um. alter
bſqz uir, vero albus.ſaxonũ deſignaret.et quis in conflictu ſuo alteꝝ
un ſech vinceret pꝛedixit 'et Aurelium Ambꝛoſium deuicto Hen
fſenen giſto et cobuſto oꝛtigerno regnaturum Ex illa enim hiſto
Zyllone ria habes Merlinum ex incubo dyabolum genitum. Item
eauctor, et de illo Merlino beatus Auguſtinus et ceteri doctoꝛes
t ercoln faciunt mentionem Sigm und Quid igit ſentiũt
er de Merlino doctoꝛes ¶ Ulricꝰ pꝛope finẽ tractatus

latius explicabitur nunc ð illa particula incuboꝝ amꝑlius 2ę
pꝛogrediamur Gloſa oꝛdinaria ſuper ſexto capitulo SJSZbp: P r„PPI
bᷣmo libro.vbi textus ait.gigantes autẽerant ſuꝑ terꝛam in
diebus illis. poſtquã enim ingreſſi ſunt filij dei ad filias ho
minum. illeqʒ genuerunt iſti ſunt potentes a ſeculo et virifa
nh moli hec fertug. Alaln aufem de uper dicit Mon eſt incre / ge
En dibile ab hominibus non ab angelis vel quibuſdam demoni

D bus. qui mulieribus ſunt impꝛobi eiuſmodi homines eẽ pꝛo
s P creatos.quia poſt diluuium coꝛpoꝛa non ſolum viroꝛuʒ ſecd
endt ae et mulierum incred ibili magnitudine extiterunt. hec gleſa.

tunoe Sigmüc? Mirabil hec foꝛet gloſa Si dyabolꝰ poſ .
ſet pꝛocreare puerosc Tlricus/ Joſephus iudeoy no) , f'ly) GES

uun dn bilis pꝛinceps· vir vtiqʒ multaruz rerum diſertus.quẽ etiã
füuin Pieronimus laudibus effert hoc idem ſuper illum paſſuʒ
dus ſcribens aſſerit illos ex ↄ cubitu ſpũum ĩcuboꝝ cũ mlieribꝰ
en patratonatos fuiſſeæ Cunrad“ Adduc etem ꝓpin/ r,I. v.
ude qunioꝛes hiſtoꝛias Ganfridus anthioſiodorus ſcribit Sedur ). ”
lt conne enndem Tlincentius in naturali libꝛo tercio recitat.dicens vennn, n,
eOed, quomodo quidam decanus ſacerdotum cum ſoꝛoꝛe ducis
ni ſnee Burgungie regi cicilie rogerio deſponſata aliqu amdin re
kibuß gnum eſt inha bitans ibi certiſſime comparit.qð narꝛabat

onnccar iuuenis quidam ſtrennuus. et natandi arte ꝑitus circa cre/

tS e.

puſculum noctis lucente luna in mari balneans mulierem
poſt ſe natantem per crines apprehẽdit.tanquã vnum ex ſo⸗/
cijs qui eum vellet mergere. eamq; alloquens nullum ver/
bum extoꝛquere potuit. opertamqʒ; pallio in domũ eam du
xit. et tandem in vxorem ſolenniter accepit Increpatus ali/
quandoa ſocio quodam ꝙ fantaſma accepiſſet expaueſcens
eripuit gladium minatus eſt in conſpectu eiuſdem mulier
filium quem ex ea ſuſceperat interfecturum niſi illa loquere
tur et diceret vnde eſſet Que ve inquit tibi miſero vtilem ꝑ
dis vxoꝛem.dum me cogis effari Tecum eſſemet tibi bene
foꝛet ſi iniunctũ mihi ſilentiũ tenere permiſiſſes unc autẽ
deinceps me non videbis et mox euanuit. Puer autem cre⸗/
uit. et marinum balneum frequentare cepit. Tandem vna
dierum fantaſtica illa mulier coꝛam multis eundem puerũ
in eiſdem fluctibus occurꝛentem rapuit quem ſi verus fuiſ-
ſet mare ad litus expellere debui ſſet.hec illet Sigmun
dus fuit igit᷑ne talis puer verus vel fantaſticꝰ Enn
radus Ex hiſtoꝛia depꝛehenditur.ꝙ talis puer comedit bi

bit ambulabar. et multis annis educatus fuitt & VIlricꝰ

pꝛo quo Merlinus et hic puer habiti fuerint ppe finẽ enu/
damus.nũc interim ad alias huiuſce rei hiſtoꝛias pergamꝰ

—☛ Sigmunqus pergeigitur * Eunradus Deli

mandus quarto libro quẽ Uincentius refert pariter narꝛat

——

culius verba hec ſunt. in colonienſi dy oceſi famoſum et ima/

ne pallatium reni finminis ſuꝑeminet. ꝙ iuuamen nuncupa

tur. vbi pluribus olim congregatis pꝛincipibus impꝛoui⸗
ſo aduenit nauicula.qᷓm tollo alligatam cignus trahebat ar
gentea cathena Exinde miles nouus et incognitus omnibꝰ
exilijt Et cignus nauem reduxit Miles poſtea vxoꝛem du/⸗

xit er liberos pꝛocreauit Tandem in eodem pallatio reſidẽs
et cignu m inſpiciens aduentantem cum eadem nauicula et

cathena ſtatim in nauem ſe recepit et vlterius non com/
paruit.ꝓgen es aut eius vſꝗʒ; hodie perſeuerat.hec hemliã⸗

dusen Sigmũdus Quãquã hmõi hiſtoꝛiaꝝ autores

gruues
ſulſee
uiadi
ſoluere⸗
pꝛogte.
turapt
rudus
ttiamf
ſorne⸗
nultat
muclis
ttommn
dioden
sen
dus
Glnl
W
lys fu
logirt
tves
dohon
ſede
tſtcont

cnlinſe
r
ſcel
numc
gerijcc
fumnlid
fomt
Agere
tnccle

in

mulleren
umerſt graues ſint. graue tamen non minus eſt credere talia facta
lun ver fuiſſe et ſi facta.quomodotalia intelligenda veniant Etem
Weande quia dicis te in fine huiuſmodi dubia pꝛo tua capacitate re/
Patnsgl ſoluere quantum poſſis velle.ideo ad vlterioꝛem queſtionẽ
naleta pogredioꝛ Tlidelicet vtrum Strige et malefice poſſint fu
in muler tura predicere et ſecreta pꝛincipũ cõſilia reuelar Kun
lan, radus Audimus ꝗ)erlinus multa futura pꝛedixit qᷓ
pytleng etiam facta ſunt pꝛout ex hyſtoꝛijs deprehendimus. Item
tibibene nonne Balaam vt teſtatur ſcniptura ariolus fuit extamen 1 —„—
lucmi multafutura pꝛedixit. Item nonne dyabolus in ſpecie Sa EhE
Nten e/ muelis ad pꝛouocationem phitonice mulieris pꝛedixit zul 1
den du et omnem eius familiam in bello caſurum qð factum fuit ut rEE„
enhii dicitur Regum pꝛimo cecidit enim Saulet Jonathas fili
Nausfvid us eius et familia ſua in bello et moꝛtui ſuntł Sigmũ
Oignun dus MNonne futuroꝛum cognitoꝛ ſolus eſt deus ſecretorũ
In qꝗʒz inſpectoꝛ qui eſt pꝛima cauſa et pꝛimus motoꝛ omnium.
comeckt AUlricus Eſt nanqʒ. ſed nibhilominus tamen dyabo/
UIlus futura pꝛedicere poteſt. Uidemꝰ enim ꝙ medici⁊ aſtro/
Eſinieni logi ⁊ alij ſapienteu homines ſeꝑe futura pꝛenoſticant.
pergamn Sigmundus Quãuis futura pꝛ edicunt. tamen nõ
dus De eſt neceſſe.vt ita eueniant.vnde neceſſario futura pꝛedicen/⸗
emett do non concludunt TllIricus Recte arguis colen diſ
n einn ſime domĩe pꝛinceps qꝛ oĩa ſunt in poteſtate dei cuiꝰ nemo
puncupa eſt conſilianius niſt ipſe ſibi & Sigiſmundus Uellẽ
inprol enim ſcire quomodo dyabolus futura pꝛedicere põt Vrxri — 2
rchehata, cus ¶ Audi verba beati Auguſtini in decreto poſita: in ca/ .3 1 Py 36 7
s onnnib pitulo. Sciendum. xxxvi.q.iiij.vbi textus. Sciendum eſt —. G
rorenn dir anceſſe naturam demonũvt aerij coꝛpoꝛis ſen ſus terꝛ eno/ D / — .
Nrio feidis rum coꝛpoꝛũ ſenſum facile pꝛecedant celeritate.et pꝛopter
naialte aerij coꝛpoꝛis ſuperioꝛem mobilitateʒ.non ſolũ curſus quo/⸗
zlon on/ rumlibet hominũ vel ferarum. verum etiam volatus auiuʒ
echenlii⸗ incomparabiliter vincunt.quibus duabus rebus quantum
r altoren ad aereum coꝛpus attinet pꝛedici.hoc eſt acrimonia ſenſus

et celeritate m otus. multa ante cegitata pꝛonunciant. ꝗ ho/
mines pꝛo ſenſus terꝛeni tarditate mirentur Acceſſit et de

monibus per tam longum tempus.quo eoꝛum vi
e um tempus. quo eoꝛum vita pꝛoten/⸗
ditur rerum longe maioꝛ exꝑientia.quã poteſt radunbas
pꝛopter breuitatem vite peruenire.per has efficacias.quas
aerij coꝛpoꝛis natura ſoꝛtita eſt non ſolum multa futura p/

dicunt demones verum etiam multa faciunt.que q m homi

nes dicere aut facere non poſſunt:eos dignos quii
ant. et quibus honores diuinos defe raiſ batnantrf init,
gãte marime vicõ curioſitatis ꝓpter amoꝛem felicitatis fal/
ſe atqʒ ter:ene.⁊ excellentie tempoꝛalis Nunc quia de diui
natione demonu m queſtio eſen ibꝛunum ſciendum eſt illos
ea plerumq pꝛenunciare que ipſi facturi ſunt Accipiũt em̃
ſepe poteſtatem et moꝛbos immittere et ipſum aerem viciã/⸗

do moꝛbidum reddere et peruerſis ⁊ amatoribus terꝛenoꝛũ

cõmodoꝛum malefacta ſuadere de quoꝛum moꝛibus certi
ſunt.qð eis talia ſuadentibus conſenſuri ſunt Suadentiba

miris ⁊ inuiſibilibus modis.per illam ſubtilitatem coꝛpoꝛa

hominum non ſentientium penetrando.⁊ ſe cogitationibus
eoꝛum per quedam ymaginaria iuſſa miſcendo.ſiue vigilan

tium ſiue doꝛmientium Aliquãdo autẽ non nunquã ipi faci

ut Sed que naturalibus ſignis futura pꝛenoſcunt.que iu
hoĩm ſenſũvenire non poſſunt ante pꝛedicunt.neqʒ enim qꝛ
pꝛeuidet medicus:q; pꝛeuidere neſcit. huius artis ignarꝰ.
Ideo tñ diuinus habendus eſt. Quid autẽ mirum Siquè
ad modũ ille coꝛꝑis humani ꝑturbata vel mortificata tem/

perie ſeu bonas ſeu malas futuras pᷣuidet valitudines. Sic
demones in aeris affectione ſibi notas nobis ignotas futu/

ras pꝛeuident tempeſtates Aliquãdo etiam hominum diſ

Poſitiones non ſolum voce pꝛolatas.verũ etiam cogitatiõe
cum ſignis quedam ex animo expꝛimuntur..in coꝛpoꝛe tota

facilitate pꝛedicũt atqʒ hinc etiam multa futura ꝓnunciãt

2 alijs vicʒ mira qͥ iſta diſpoſita ig noꝛarũt Hec Auguſtinus

Sigmund? Eſt igitne ipᷣis creden oũ Ulric
pꝛorſus nõe h Sigmud“ Quare Ulricꝰ qm̃ ipi etiã
Demões qñʒʒ fallũt᷑⁊ ec hoĩes fallũt ⁊ cipiũt¶ eꝓ Sigmũ

dus Oa exẽplũ vbi fallũt· WVUricꝰ Leait᷑ in legida

ſanct

cgͤl

vevell
ſeho⸗
ſond
ex vtt.
chhec
nio)
utem
por it
nene
tistn
tonter
wr⸗
plbu⸗
glion
guuß
ſio gu
t nun
denon
dubio
rehon
byo i
ſceoſ⸗
ſes met
Mones
ſaciunt
dums
tis atm
fumcea
lint ve
apegt
iſtden
lgno⸗

hoten,
niibus
d quas
Ururaß/
lhont
s ſerui
kur inti,
tltisſal⸗
dediut
kllos
plütenn
n icii⸗

nenod

sten
Mention
ncorpor
tain
ſeriglun
jipiſu
t,gueit
enimc
gignur⸗
1Sig
de,
le O
o fatu⸗
numdi
ogiratiöe
pmeton
pnunciit
guſtinus
Ud
ſißteni
Oigma

nlegidn

gis babilonioꝛum aduerſus regem indo o decerta / A
gis babilonioꝛ uerſus regem indoꝛum bello de ℳ Ipre

nis ⁊ Juda in riſum excitatis.ait dux me timoꝛ inuaſit:vos

parx intrauit iſtam pꝛouintiam. hodie intermitte pꝛofectio/

et nunciau erunt ita eſſe pꝛout apoſtoli dixerunt: Ecce ꝙ

cipe quij aduerſus romanos pugnare volens deos ſuos.id

ſanctoꝛum Simonis ⁊ Jude.qð cum Nardachpeinctpare) AP

4

re vellet.magos ⁊ A niolos conſuluit.vt ſuper euentu belli.⸗ꝰ
reſponſa ab ydolis et demonibus reciperet. ac demones re/ O
ſponderunt et pꝛedixerunt grande bellum futurum foꝛe.et
ex vtraqʒ parte interfici pꝛeliantes. Poſtquã itaqʒ Nar da/
ch hec audiuit in triſticiam incidit. Apoſtolis auteʒ Simo

autem ridetis Dicunt apoſtoli ceſſet timoꝛ tuus:nobiſcum

nem.et cras hoꝛa tercia venient.quos pꝛemiſiſti cum lega/
tis indoꝛum qui pace veſtre ad quaſcunqʒ condicriões gra/
tanter conſentientes pactum firmiſſimum ſtabilient. Si/
mili modo arioli riſerunt dicentes duci Noli domiĩe homi⸗
nibus illis credere mendacibus aduenis ⁊ ignotis qui ideo
aliqua loquuntur ne exploꝛatoꝛes teneantur Iſti dij qui nũ
quã fallunt.dederunt tibi reſponſum.vt cautus et ſolicitus
ſis:quid multa craſtino die venerũt nuncij qui miſſi fuerãt

demones falſi extiterunt. et mendacia pꝛedixerunt.et ꝓcuł
dubio ipſi demones.ſi potuiſſent.et ſciuiſſent libenter vera
reſponſa dediſſent. cum illud mendacium eiſdem demoni/ —
bus in pꝛeiudicium tetendit Sed quia futura ignoꝛabant.
ideo ſeipſos fefellerunt: Sic itaqʒ habes ꝙ etiam ipſi demo/
nes met falluntur. Sed iſtud notandum eſt. qð cum ip̃i de/
mones dubitant de euentu coꝛum que pꝛedicunt.quid igitk 4..
faciunt cum dubitant.a e ugnſtinns in dicto capituloſciẽ ² ED „
dum Sed ne inquit aput cultoꝛes ſuos pondus auctoꝛita⸗ RMU
tis amittant.id agunt vt interpꝛetibus ſuis ſignoꝛum ſuo/
rum coniectatoꝛibus culpa tribuatur.quãdo ipſi deceptiſue 2
rint vel mentiti Pec Auguſtinus Sigmundus —
Pone exemplum Ulricus Legitur dequodam pꝛi We “
eſt demon es ⁊ ariolos ſuꝑ victoꝛia cõſuluit qui euentũ belli
ignoꝛãtes vt tñ aliqͥd rñderẽt ne futura ignoꝛare arbitrareẽ=

3

ſet. Unde igitur ambi

dixerunt romanos te vincere certum habe. poteſt autem ac/
cuſatiuus ille te varijs modis cõſtrui.ita vt ſi ipe dux roma/
nos viciſſet conſonum reſponſiõi fuiſſe Si veroa romanis

victus fuiſſet reſponſioni imputari demonibus non potuiſ

gua obſcuritate re hanſa lolent dare.
3

Item ſepe etiam ꝓ ſua eoꝛum voluntate fallunt. et menda/

*

cia dicunt.quoniam pleni ſunt inuidia.et gaudent dum ho/
mines in erꝛoꝛem mittuut et decipiunt Unde periculoſum
eſt eiſdem credere.quoniam neſcit homo.quando ipſi fallũ/
tur. vel fallere pꝛo eorum conſuetudine nos volunt Sic ita
qʒ clementiſſime pꝛinceps habes quando ipi ſecreta ſcire et

futura pꝛedieere poſſunt. Et qð fides in eoꝛum dictis po⸗/

*

nenda non eſt. quia in eis non eſt veritas? *5 Sigmũdus
Satis iam ſatis dubioꝛum noſtroꝛum occaſione vos hinc
inde allegantes audiuimus. nunc noſtri pꝛopoſiti mens fi/
nem determinationis appetit/quid igitur tu ſentias placet
yt detegas ¶VAlricus Que igit᷑ dubia reſolui cupis

An poſſint pꝛouocare demo
nesg randines et tonitrua

Sigmundus Utrum igitur demones et homines
miniſterio demonum poſſent turbare aerem pꝛouocare grã/
dines nocere terꝛe atqʒ hominibus moꝛboſqʒ inferꝛe.et ſeu
hominem ſterilem facere. lricus Dico ꝙ non poſ/
ſunt.niſi quãdo.et quibus.ac in quantum.a deo ex cauſa ma
ieſtatem ſuam monente eiſdem conceditun & Sigmun
dus Buper quo fundas hanc concluſionẽ Ulricus
750 mimnae-ſE. GBuper pꝛius deductis: Inſuper Johãnes damaſcenuslli.
rcy Lre ꝗ. ait. non habent demones virtut:s aduerſus aliquem niſi

tantur.et nen aſlurauru in guacun z volunt ſanren bm
yFyvjymaginem id eſtfantaſiam: Irem Gꝛegoꝛius in Oyalogo.
Pra car. Hlibrotiſealt, abl. qʒ3 raon Ure⸗ dei conceſſione nullã habz
rn poteſtatem contra hominem malignus ſpiritus.qui etiã in
poeaꝛ cos tranſire non potuit.niſi permiſſus Sigmun /
dus Quid eſt hoc dicere in poꝛcos tranſire non potuit.
nornn ilrieneig ineuanse io legitur ꝙ cum chriſtus de⸗/
moniacum curaſſet.et multas legiones demonum ab eo eie
ciſſet petiuerunt demones licentiam a domino vt poꝛcos in
ggregdi poſſent.qua data intrauerunt poꝛcos et in mareirꝛue
runt.⁊c.Ecce ꝙ demones non audebant poꝛcos intrare.et
eos moleſtare.niſi pꝛius a deo obtenta licentia ecæ Sig⸗/
mundus Lognoſco itaqʒ qð cum eiſdem a deo permii/⸗
— ſum fuerit.ꝙ ex tunc nocere poſſunt Ulricus Re
R gr— i- cte cognoſcis: vnde ait PHieronimus ſi uper pſalmutmirrriii
. 2 Itaqʒ de quibuſdam in pſalmo dicitur.fiat angelus domi/
/ 3 ni.perſequens eos id eſt dyabolus.ſeu ſpiritus malus.quia
dominus creauit illũ et in ſua habet poteſtate. Ecce ex hoc
habes ꝓꝙ ſepe deus concedit dyabalo vt perſequatur homi/

Ine ien beatus Auguſtinus de diuinatione demonum.

. —

1 a deo diſpenſante concedatur.ſicut in Job.et in poꝛcia.per⸗
miſſione vero dei facta.et ſoꝛtitudinem habent.et tranſmu/

cipiunt autem ſepe poteſtatem. et moꝛbos immittere
et aerem viciando moꝛbidum reddere.et peruerſis malefa /

ſees
gri,
ſen
w
m
nun
ficne
oli.
hi
en
mnu/
in
go⸗
nd⸗
nigin
Unun
lit,
ls de
eoele
coos in
irue
art
mi/
rtiig
domni
gin
crhoe
fhomni/

um.

nitrere

ulelu/

eta ſuadere Nam beatus Auguſtinus in lro detnntate c⸗ rp ⸗f; 3

iij. ait: Ex ineffabiliautem dei potentatu fit poſſent ma⸗/
li angeli.ſi ꝑmitterent᷑.ideo vero non poſſunt.quia non per/
mittuntur· Sigmundus cum autem demonibus ta
lia facere a deo permittitur.poſſunt ne tunc pꝛo eoꝛum libi/

to facere.quantum volunt VIlricuis MNon. niſi tan
,

tum. quantum eis facere permittitur: et ideo Auguſtinus
codem loco in librotercio de trinitate ait.ideo non poſſunt. x
quia non permittuntur Subiungit etiam dicens.neqʒ em
alia occurꝛit ratio:cur magi non potuerunt facere ciniphes.
qui ranas ſerpenteſqʒ fecerunt niũ quia maioꝛ aderat pꝛohi
bentis dei dominatio.per ſpiritumſanctum.qð etiam magi

confeſſi ſunt dicentes.digitus dei eſt hic ⁊c.pꝛout Exo.ca/⸗ +T2* A

tulo Eueeitun: Linde Johannes Chriſoſtimus ſuper 2 2
Watheul ibꝛo pꝛimo ait.homines autem non quantum jiyler 7

vult temptat dya bolus.quoniam quantum ad ſe nunquaʒ
ceſfaret a temptatione.neqʒ enim habet alinm actum. non
enim manducat.nec doꝛmit.nec aliud operatur.niſi vt ten/
tet:fallat.et ſubuertat.hic cibus illius eſt. Ecce ergo ꝙ Jo

„— =*
£₰

dus ait: Demon ntur eti/
am artes magice quibus tamen tam poteſtas q̃m ſcientia
a deo data eſt. vel ad fallenduzʒ fallaces ſicut egiptios.⁊ eti⸗/
am in ipſos magos data eſt.vt eoꝛundem ſpirituum opera/
tione viderentur admirandi.a quibus erant damuãdꝛĩ.vel
ad monendum fideles.ne tale quid facere pro magno deſi/
derent. vel ad exercendum ſeun pꝛobandum iuſtoꝛum paciẽ/
tiam. Nec putandum eſt demonibus hanc rerum viſibiliuʒ
materiam ad nutum ſeruire.ſed deo potius.a quo hec pote/
ſtas dature& Sigmundus Nunc ſi poſſibile foꝛet de⸗
ducere.cuperem ſcire quando deus gloꝛioſus demonibus

hãnes Chriſoſtimus dicit non quantũ vult ⁊c.temptat ⁊c̃. wNS1j —
Vnge in libꝛo.ij.ſententiarũ diſtin·vij. Petrus Lumbar/!? tn- 7
utem ſcientia ac virtute exerce M

concedat et permittat nocere terꝛe et hominibus. ac ſub uer

tere aerem et aquas ⁊c. c& Ulricus Grauis ẽ hec
E i

D
D

z.

4 dgqueſtio quis enim nouit dei voluntatẽ.vnde clamauit apo/
Pars 2εα ſtolus Paulus ad romanos. xi O altitudo diuitiarum ſa/
1 pientie et ſcientie dei. qm incompꝛehenſibilia ſunt iudicia
Dei et inueſtigabiles vie eius.quis enim cognouit ſenſuʒ do/
mini.aut quis conſiliarius eius ſuit.aut quis pꝛioꝛ dedit il
li et retribuetur eit & Sigmundus Et ſi arcana cunc/
ta dei inueſtigare non liceat.loquamur tamen quantum no/
bis ab alto de gratia conceditur. ?· Ulricus Dico
itaqʒ.ꝙ ſepe numero aeris perturbationem tempeſtates to/
nitrua et alia abſqʒ miniſterio demonum poſſefieri.ex diſpo
ſitione naturali planetarumqʒ motu. diuina bonitate aſtra
curſus ſuos agere permittente.et de illis cauſis ſatis philo/
5 . . ophi tractant. pꝛout Areſtorlles in lihꝛin metheororũ ſcri⸗
vit Sigmundus De hoc non eſt dubium:quin na
turali motu talia fieri poſſint Sed queſtio eſt quando dya/
bolo concedatur hec faciendi poteſtas Ulricus
Miſericoꝛdiſſimus dominus deus qui ſingula ſua pijſſi/

qʒ talia permittit.in penam coꝛrectionis peccatoꝛum.quã/
Doqʒ in tentationem augmentandoꝛum meritoꝛum. quãdo
qq in pꝛodigium future gratiarumactionis? & Sigmũ/

ricus Quandoqʒ ſcienter. qñqʒ ignoꝛanter Sig
mundus Quomogo ſcienter Ulricus Ut cum
N — PR homines puniuntur manifcſte.ſcienter aſpiciũt pꝛopter de⸗

„ R 2 me et Gomoꝛre ſubuerſione. ſe ob peccata eorum punitos
7 fuiſſe Sic etiaʒ cum cunctis videntibus A byron et Datan
terꝛa abſoꝛbuit Sigmuudus Sed quomodo

Oò”MUM ignoꝛanter ?· Vllricus Hic punctus reſpicit pꝛeſen/

catum per angelum: quandoqʒ; per hominem. quandoq; ꝑ
vyabolum· Sigmundus pꝛebe vbi per ange/
2,ε2α lum coꝛrexeritUlricus Diciturenim Ilaie. xxxvij⸗

5„

5
1e

ſima pꝛouidentia ob vtilitatem hominum diſponit.quando

dus Quomodo igit᷑ deus peccata in hoc punit Ul/

licta ſe punitos fuiſſe. Sic cognouerunt homines in Sodo

tem materiam.ignoranter itaqʒ.quandoqʒ deus punit pec

7

ſus
gint
ſun
cide
niu

fun

per
ter

ga

bue⸗
gzin
mor
mu
tus
infi

hee
hi

N cum Sennacherib veniſſet ad obſidendum hien ſalẽ egreſ

ſus eſt angelus de mi et percuſſit in caſtris centum et octua 4
dn ginta quinqʒ milia viroꝛnm.ecce itaqʒ qð deus per angeluʒ
No ſuum puniuit ſuperbiam aſſirioꝛum tot milia eorundem od *
n cidendo Sic etiam duriciam pharaonis et egiptioꝛum pu⸗p r vo r
H. niuit per angelum omnia pꝛimogenita egipti interficiendo. R
Bigmundus Quomogo autem punit per bomies „.
o. Uricus Exempla plura habes ĩ capitulo remittüut. .
1/ iij a. inver phcnotandumac. taqʒ populus hebreo/⸗ 3 H4
bo frum per Nabuchodonoſoꝛ. Item per Anthiochum. Item .
n per Litum et ve ſpaſianum punitus eſt. ⁊c̃. Dicit enim ibi .-
l, textus Aſſur id eſt Sennacherib. erat virgafuꝛoꝛis domi.
quia per eũ innumeras gentes diuina iuſticia flagellare dil/
voſuit Sic attila rex hy morum flagellum dei ſeſe nomiauit
du tem Subiungit textus.ipſe vero Aſſur non cognouit qꝛ
3 in ſuperbiam elatus victoꝛiam quam aſſecutus fuerat.non
iſſt diuine potentie.ſed ſuis viribus attribuit. Vnde contra eił⸗
and us ſuperbiam loquitur dominus.nunquid gloꝛiabitur ſer/
ui⸗ ra contra eum quiſecat. aut exaltabitur ſecunis contra eum .
do. qui cedit in ea. Nectextus in ca. dicto capitulo remittũtur. 2 1. v d.
dH xxiij:q.v.c& Sigmundus TMuncad terciam ſpecieʒ ſiPpr 1yS8.
UON licet quomodo per dya bolum punitUlricus Et E,
G* hec ad materiam facit. Audiuimus enim ſupꝛa in pſalmo
ſupꝛa pꝛophetam dicentem.fiat angelus domini id eſt dya 4
deo. bolus perſequens eos ⁊c.cum alijs enumeratis auetoꝛitat ·
do. bus.et ita aff ligitur quandoqʒ peccatoꝛ in coꝛpoꝛe.quando
tos qʒ in rebus.in coꝛpoꝛe videmus toꝛqueri energuminos de, „ K&
ana moniacos et obſeſſos. Sic etiam videmus pꝛopter peccata r=P rern
noco multas infirmitat es homines contrahere Etideo dixit tex/ ⸗D
cſen tus in capitulo cum infirmitas de peni ·et remiſſ.v liait. cũ
r. infirmit 8Dco: poꝛalis nonnunquã ex peccato pꝛoueniat. di/
c cente domino languido quẽ ſanauerat vade et noli ampliꝰ
Peccare.ne deteriꝰ aliqͥd ↄtingat.pñti decretoſtatui m' et p
nui cipimꝰ medicꝭ coꝛꝑm.vt cũ eos ad ĩfirmos vocari ↄtigerit

iij

K.

371

ipſos ante omnia moneant et inducant vt medicòs animaꝝ
aduocent.vt poſtquã fuerit homini de ſpirituali remedio
pꝛouiſum.ad coꝛpoꝛalis medicine remedium ſalubrius p⸗
cedat.cum ceſſante cauſa ceſſet effectus ⁊c.hec tex: Exemplũ
habes de Nabuchod onoſoꝛ ge babilonioꝛum quipꝛopter
peccatum ſuperbi tantis calamitatibus mentis et coꝛꝑis af
ectus fuit.vt quad rupes incederet bouem ſe foꝛe arbitra/
tus gramina comediſſe dicitur ⁊c. Unde ſnccedit tex.in ca
Bine Si per ſoꝛciarias.xxrxiij queſti.p.vbitex. Si per ſoꝛ/
larias atq; maleficas artes occulto: Sed nunquã iniuſto
deiiudicio permittente et dyabolo pꝛeparante concubitus
non ſequitur ⁊ c. Ecce canonem determinare qð occulto dei
iudicio.pꝛocurante dyabolo.homo maleficiari poteſt Et ſic
habes. ꝙ deus inferendis penis vtitur dyabolo p miniſtro:
Sigmundus Quomodo igitur malefici mulieres

aſſerunt et credant ſe ipſas talia facere.videlicet turbare ae

rem. pꝛocreare tempeſtates.moꝛbos inferꝛe hominibus
Ulricus Ipe dumtaxat pꝛo earũdem ſtulticia ſe ta/
lia facere credunt.et tamen ſua credulitate decipiuntur.
Sigmundns vt quomodo Ulricus Nam

cũ vt dyabolus ex motu elementoꝛum cognoſcit mutationẽ
geris et tempeſtates fieri debere.quas tamen ipſe dyabolus

vt ſupꝛa diximus faciliꝰ⁊ cicius qi homo pꝛeſcire poterit

VUVel cum diuina permiſſione aliqua plaga et peccatoꝛũ coꝛ
rectio:ſuper terꝛaʒ iuſto dei iudicio cadere debet.cuius qui
Dem plage et coꝛrectionis ipſe executoꝛ diuina pꝛouidẽtia
deputatur.ita vt huiuſmodi plagam pꝛenoſcit futuram. ex

runc cõmouet mentes huiuſmodi maleficarum mulierum.
aliquando eiſdem perſuadendo. aliquando ob inuidiam:

quã tales ſcelerate mulieres aduerſus pꝛoximum gerunt in
vindictam mouendo, eaſdem ſolicitat.quaſi ipſas młieres

doceat.huiuſmodi tempeſtates et aeris turbationes pꝛouo

care* Sigmundus Quid faciendum igitur eaſdem
oocet. aut quomodo ipſas inſtruit vt ipſe mulieres huiuſ/
mogdi incõmoditates pꝛouocent et ſuo maleficio perficiant.

D
4
D

1
6
N
N
N
dutk
na/
inaa
fſor,
luſto
ſcls
5d
ro
lure⸗
Mene
s
Nſety
r,
fuun
Ntione
bolos
onent
ico
gqut
ditia
n &
erun.
dlar:
runein
iens
prono
ſden
hutuß

cant.

ꝘR Ulricus Conſulit et docet eas alrquid ſtultum 2 fa
tuum facere.Et quod ad huiuſmodi factum nihil pertinet.
° Sigmundus Siſtultum. quid igit eos docet:vnð

nanqʒ pꝛouenit:qð poſtquã mulieres huiuſmodi documen

ta ſequuntur. pꝛo earundem voluntate tales tempeſtates
ſuccedunt:et eueniunt VUlricus Ecce cum dyabol

pꝛeuidit vel ex curſu nature.et elementoꝛum. vel ex permiſ

ſione diuina ſuper aliquã terꝛam plagam iĩfigere debere ſibi

qʒ poteſtatem faciendi conceſſam eſſe:et ſic hui uſmodi euen

tum alias futurum foꝛe nihilominus tamen vt mulieres hu
iuſmode ſcelerate credant ſe ex doctrina dya boli talia effice

redDyabolus inſtruit eaſdem vt quãdoqʒ accipiant lapides

ſilicis. et verſus occidentem poſt tergum pꝛoijciant. aliquã
do vt arenam aque toꝛrentis in aerem pꝛoijciant.aliquãdo
ꝙ in vna olla pilos poꝛcoꝛum buliãt.aliquado ꝙ trabes vel
ligna in ripas tranſuerſaliter collocent.et ſic de alijs fatui/⸗
tatibus.et tamen talibus faciendis cõmuniter dyabolꝰ pꝛe/
figit eis diem ⁊ hoꝛamvnde fatue huiuſmodi młieres dya
boli doctrine credentęs:talia ⁊ alia his ſimilia faciunt. Ita
qʒ poſtquã ipſe iſkerunt at ſuccedentibus tempeſtati
bus grandinibus ⁊ alijs incõmoditatibus quas dyabolus
alias in tali tempoꝛe nouit.vt pꝛemiſſum eſt.pꝛofuturas.ex
tunc credunt ille ſcelerate fatue mulieres euẽtus huiuſmo/
di ex facto eoꝛum pꝛoceſſiſſe.cũ tñ talia eoꝛum facta non poſ
ſent vnicam guttam prouocare verum ex poſt ipᷣe huiuſmo/
di mulieres gratificantur dyabolo adoꝛantes eum et ĩmo/
lantes ei.acolocauſtomata vel quid aliud eidem offerentes
MNam quis tam ebes mentis eſt.qui credere poſſet.ꝙ ex hu/
iuſmodi fatuitate et mulierum ſtulta operatõne.vna taʒ in
menſa ſpera aeris. et alia elementa deberent comoueri. in tã
tum. vt grandines ⁊ fulmina pꝛouocarentur· Digmũ

dus Sed quid ad hoc dicis: videmus nanq; vnam totaz

ſepe terꝛam periclitari.in qua non omnes homines delique
runt. c Ulricus Sepe iuſtus perit cum impio. Sic

etiam quis punitur pꝛo alio Nam geneſis tercio ees Y- ‚I5 *7

dum Sodoma⁊ Gomo:ra pꝛopter peccatum ſubmerſe fu
. . erunt. certe pariter alie ciuitates cum eis periernnt pꝛopter
H. „ „ 1 vicinitatẽ vt Segoꝛ et Jegoꝛ.et tamẽ hee ciuitates nõ pec/
—aauernnt Sic regum ſecund o videmus dum Dauid coꝛaz
r. ron *α omino populum numerando peccaſſet. quod pꝛopter pec
catum Dauid.·et ſic vnius hominis multitudo hominum.

et ſic multa milia hominum perierunt ⁊ moꝛtui ſunt. Cum
““ auntem legimus deũ tam innumeram multit udinem homi/
num percuſſiſſe.pꝛopter peccatum numerationis vniꝰ dum
taxat hominis. quomodo igitur puniet dominꝰ populum
Qen e pꝛopter grauioꝛa peccata vtputd pꝛopteꝛ hereſim et blal/
) P phefnias. cum autem tales mulieres. vt ait. textus in capi.

Prin —6 . . epiſcopi.xxvi.q.v.deum abnegant.et ſe ſathane tradũt.dya

vna tota villa.in qua tales ſcelerate mulieres degunt. et tol
lerantur.in felicioꝛ eſſe:⁊ huiuſmod ruinam ex diuine ma/⸗
ieſtatis vltione timere habeat x& Sigmundus ¶UVlide
mus itaqʒ determinacionem duarum cauſarum quibo dya/
bolus nouit futuras tempeſtates. videlicet cauſam motus
aſtroꝛum. et diſpoſitionis naturalis. alteram diuine vltio/

iuſmodi nocumẽta pꝛobis et iuſtis hominibus euenerint.
Ulricus Poſuimus ſuperius etiam alias vias di
uine permiſſionis. videlicet.ꝙ quandoq; in temptationem
inſtoꝛum. obaugmentandum meritum permittit deus.
Sigmundus Oſtende. VUlricus Tonne
— 4. NJob luſtus et laudans deum erat.et tamen temptauit eum
bP r, Dominus in bonis. agris. armentas. et gregibus. et expoſt
in corpoꝛe.dando temptandi poteſtatem dyabolo qui etiã.
eum grauiſſimo vlcere pe rcuſſit. et quia in his omnibꝰ re/
pertus eſt Job paciens et humilis.vnde apud deum meru/
᷑ iikit. Tonne beatus Anthonius heremita vir religioſus ⁊ deo
rrern) ] amabilis fuit. nonſe ſeptus a dyabolo temptatus:et graui
ter percuſſus. donec quaſi defeciſſent. Ac vt ſic merituz am
) Pliatum eius fuit: Legitur enim in legenda eiuſdem qð

4
—

.
„

2

bolũ adoꝛantes.⁊ ſacrificia ſibi offerentes. quis dubitat.qͥn

nis ſeu coꝛrectionis peccatorum. Quid igitur erit cum hu

Anthonio in quodam tumulo latitante multitudo demo/
num eum ita cede varia lacerauit:ꝙ miniſter eius ð villa ve
niens quaſi moꝛtuum ꝓpꝛijs humeris ad ville hoſpitium re
portauit.quo audito conuenerunt vicini.et cum poſt blanc
tum funeris media iam nocte doꝛmirent. Anthonius ſubi/⸗
to reuiuiſcens:vocato miniſtro ·fecit ſe in ſilentio ad tumulũ
repoꝛtari.ibiq; ex pꝛioꝛum vulnerum doloꝛe pꝛoſtratus.cũ
ex animi virtute conflictum demonum pꝛouocaſſet.⁊ ſtatim
illis in varias beſtiarum foꝛmas mutatis ab eoꝛũ dentibus
coꝛnibus vnguibus laceratus fui ſſet. Subito radius qui⸗⸗
dam lucis demones et tenebꝛas fugauit. Statimqʒ ſanatꝰꝰ
chriſtum pꝛeſentẽ intelligens. dixit. vbi eras ieſu bone.vbi

eras.quare a pꝛincipio non affuiſti.vt curares vulnera mea

Et vox ad eum facta. Anthoni inquit.hic eram. Sed expe⸗/
ctabam videre certamen tuum.nũc autem quia viriliter di /— „
micaſti. in toto orbe te faciam nominari: Hec Tlincentiꝰ in pwcnrnKE
hiſtoꝛiali libro.xiiij. recitat Athanaſium notaſſe. Unde di
citur Jacobi.pmo: Beatus vir qui ſuffert tẽtationem. quia
cum pꝛobatus fuerit. accipiet coronam vite łcXSigmũ ⸗/
dus oMNunc ſatis habeo.ꝙ ex facto talium mulierum neqʒ
tempeſtates.grandines.ſeu alia mala fieri poſſe: Sed dũ
taxat. vel ex motu naturali.vel permiſſione diuine bonitatꝭ
que vel ĩ penam.vel ĩ meritum::ex ſua ineffabili pietate ralia
euenire dyaboloꝝ miniſterio permittit Id circo placet itex
noſtrũ ad alias queſtiones dirigere.

Utrum malefici et ſtrige
poſſint miniſterio demo/
num ſeipſos ac alios hoĩes „
in alias foꝛmas ſpẽrum ſeu
animaltum mutare

—

Ulricus Ex cauſis ſupꝛadictꝭ pñt attñ appꝑ enter.⁊
ſic pſtigijs facere ß Sigmund“ Quid no e pꝛeſtigiũ

5

„
N —— “
* 1 . 5

Pruufwrmin „

„

HUlricus Ars transfoꝛmandifoꝛmas iurta apparẽ
tiã pꝛeſtigium dicitur.quaſi perſtringens oculos pꝛout ait.

ſidoꝛus Ethimoloiarũ libro.viij. Ita vt ipſi demones ꝑ ⸗/

ringendo oculos faciunt apparentiam. qua homo indicat

rem alterius foꝛme eſſe.quã ſit. Ita vt quis videns hominẽ

credit.eum eſſe aſinum.vel lupum.et tamen vnuſquiſqʒ; re/
tinet foꝛmam ſuam.quãqᷓ; oculi noſtri decipiuntur.et ad ali
am ſpeciem erꝛoneo iudicio deducuntur Sic ſimon Magꝰ
perſtrinxit oculos neronis et carnitices qui decollando arie
tem.credidit ſe Simonem decolaſſe.in oculis ſuis miniſte/
rio dyaboli perſtrictis deceptus. Itẽ legitur ð ſancto DHa
chario egiptio.heremita pꝛout recitat Uincentius libꝛo hi
ſtoꝛiali.xviij.ꝙ cum egiptius quidam amoꝛe velano aliene
vxoꝛis arderet.nec ad effectum concupiſcẽtie peruenire poſ
ſet.eo qð illa virginitatis ſue coniugem nimis amaret.⁊ ma
leficum pꝛecatus eſt vt aut ab ea ſe amari faceret. aut ama/
rito pꝛopꝛio repudiari:qui multis illectns muneribus.ſoli

to ſue artis ingenio.fecit illam equam videri. Itaqʒ vir eiꝰ
turbatus ꝙ equam ſuo lectulo iacentem videret ingemiſcẽs

flebat.eo qð illam alloquens nullum reſponſum audire po

terat Adductis ergo pꝛeſbiteris quid illa pateretur oſten/

dit. et nec ſic quidam calamitatis cauſam agnouit. Illigatã
igitur eam in moꝛem iumenti ad deſertum duxit Cum iam
celle ſancti Macharij ꝓpinquaret.monachi arguebant eũ
cur cum equa ad monaſteriũ veniret Uxoꝛ inquit mea hec
fuit.ſed in equã conuerſa. Jam tercia dies eſt ex quo cibum
non ſumpſit · Qð cum ſancto Machario cuiiam deus hoc
ipſum notũ fecerat retuliſſet. Uos inquit equiꝗeſtis et equo

rum oculos habetis Illa nanqʒ mulier eſt.nec in illam natu

ram transfigurata videtur.niſi in eoꝛum oculis.quipꝛeſti/

gij vanitate falluntur ox aquã ei benedictam infundes

oratio ne completa.ſubito eam omnibus viderifeminamfe/
cit. eamqʒ refici iuſſit.et cum viro ſuo reuerti di?ẽs Nũqᷓ; a
cõmumõe ſanctoꝛũ miſterioꝝ.neqʒ ab eccleſie oroe diſcedat

AN.

li erant perſtricti quia oculi beati Macharij non erant per/

Pec enim id circo perpeſſa eſt.quia per quinqʒ ſe ptimanas
miſteria diuina non attigerat.Ecce igiturꝙ non omniũ ocu
1 ſtncti“Sigilmundus ¶ Pꝛofecto hec hiſtoꝛia mul/
4 tum facit ad pꝛopoſitum& Ulricus Certe quadaʒ vi Kr2
ce ea de re cum colendiſſimo domino Ottone ex comitib de * J rT
B Sonnenberg epiſcopo conſtantienſi qui etiam multarum re

as
rum cognitionem habet ac litteris pꝛo magno deſiderio.in/⸗
tendit diſputa ſſe.hic eandem hiſtoꝛiam in medium attulit
que me in materia pꝛeſtigij ꝓ pter eiuſdem etiaʒ domini epi
4 auctoꝛitarem et frequens ſtudium ſuum.cuius etiaʒ ego hu
J milis famulus exiſto et ſub clementie eius etiam alis me fo/
a ueo plurimum mouit Sigmundus CLuperem au /
KmKW“ dire aliquos modos.quibꝰ apud oculos hominum vna res
dG apparere pꝛo alia poſſit UVlricꝰ Saluo iudicio me/
uu lilus ſentientium duos vel tres adducam. ſcᷣm ꝙ ego meo „
ſt ignaro ingeniocolligere potui.et iuxta mentem beati Tho
AE me. ſuper.jij.ſententiaꝝ. diſtin. viij.acalioꝛum doctorum. vi r⸗Prrer,
ſiu detur mihi dici poſſe. ꝙꝓ vno modo dyabolus poſſit ludifica
leto re ſenſus noſtros ab interioꝛi mouendoſfantaſmata et ſimili
to tudines rerum exiſtentium in virtute ymaginatiua. facien
San do eas ad oꝛgana ſenſuum exterioꝛum defluere Sicut quã/
lon doqʒ contingit in ſomnijs. Nam ex motu fantaſmatum in
ſomnijs cum defluxu eoꝛum ad oꝛgana ſenſuum exterioruʒ
ldce ſicut ad oculum vel tym panum in quo fundaturauditus.⁊
hn ſicut viſus in oculo apparet nobis ꝙ multa videamus atqʒ
be. audiamus. Ita nobis vigilantibus aliquãdo nobis appa/
e. ret.ꝙ multa videamus.ſicut patet in freneticis ⁊ acute febri 0O
Haun citantibus ⁊c. Se modo ex vehementi conuerſionein ⸗
Neſt⸗ tentionis ad fantaſmata. que facit vt ſimilitudo rei.res ißfa —-
dis videatur. Sicut Auguſtinus dicens.ꝙ quidam tanta con / r⸗ r
ne vuerſione recogitabat cuiuiſdam mulieris ymaginem.qð ei .
ſa4 carnaliter cõmiſceri vigilans videbatur. Cum igitur demõ

r nõ ignoꝛet hos modos.dico ꝙ demon poſſit ira oꝛgana ſen/⸗

ſuum diſponere. ꝙg vna res apparebit alia Siscut e abundã
tia humoꝛis colerici videtur guſtui.ꝙ omnia ſint amara.cũ
tamen aliquando ſint dulcia. et ex deſcenſu humoris ſangui

—— nei vel vapoꝛum ignei ad oculos.videtur nobis que exteriꝰ
— „ We n apparent.ſint rubea Secundo dico ꝙ dyabolus poteſt ita
diſponere medium. ꝙ vna res videbitur alia:et ſᷣm ſctm̃ bo
namuenturam aliquando ex diſpoſitione candele perartem
confecte palee videntur ſerpentes eſſe et huiuſmodi exꝑimẽ .

ta etiam multa fiunt a ioculatoribus. Cum autem dyabolꝰ
magiſter ſit ioculatoꝛum.nemini dubium quin ſubtiliꝰ Dya
bolus hec operari poſſit. Item aliquando non res ſed ſimili
tudo rei et figura videtur.ita ſᷣm gloſam beati Auguſtini.
beatus Petrus vidit iſtud vas ſubmitti de celo in terꝛam.
in quo erant omnia quad rupedia. ſerpentia terꝛe.et volati/ “
liea celi.vt dicitur Actuũ apoſtoloꝝ.x.que nanqʒ non coꝛpo
Ig era ⸗/ eigines Aden viſione benedictus totum
mundũ vidit Mam in legenda ſua dicitur. ꝙ totus mundꝰ
velut ſub vno ſolis gioolkectus zufe Rwi eiꝰ adductꝰ
eſt. ecce ꝙ erant rerum ymagines Expᷣmiſſis itaqʒ inducit᷑
ad alias queſtiones

; —

An ſuper lupũ vel baculum
1. vnctũ ad conuiuia veniant
4 eert mutuo comedant et bibãt
ð et ſibi mutuo loquanturac
ſe inuicem agnoſcant

Sigiſmundus SGauderẽ etiam opinionẽ tuã deſuꝑ au/
dire Ulricus Ex pꝛedictis cognouiſti:quomõ.quaãdo/
qʒ in ſomno.qnqʒ in vigilijs fit repꝛeſentatio ymaginatio⸗/
num tam foꝛtiũ:ꝙ homo credit ſe eſſentialiter hoc vel vide/
re vel facere Audiſti etiam ꝙ dyabolus qñq; ꝑſtringit ocu
los et alios ſenſus hominũ.vt homines autument ſe hoc vel
hoc facere. Etem̃ vt me ſatius intelligere poſſis.introducã
biſtoꝛiam in legenda ſancti Germani.dicit᷑em ibidem.ꝙ cũ
predictus ſanctns quadam nocte hoſpitatus fuiſſet ĩ vna
domo. et poſt cenã menſa iterum pararetur. admiratus ſan
ctus Germanus. queſiuit ab hoſpitibus.cui denuo menſa
pararetnr: quicum dicerent ꝙ bonis illis viris ⁊ mulieribꝰ
que nocte incedunt.menſam ppararent Nocte itaqʒ illa ſta
tuit ſanctus Germanus vigilare. Et ecce vidit multitudi/
nem demonũ ad menſam in formis viroꝛum ⁊ mulierũ ve/⸗
nientẽ.qui eis pꝛecipiens ne abirent.cunctos. de familia ex/
citauit. queſiuitqʒ.ſi ꝑſonas illas cognoſcerent.qui cum om
nes vicinos ⁊ vicinas dicerent eſſe.miſit ad domos ſingulo
rũ:et ecce in ſuis lectulis ſunt inuenti.et adiurati poſtea de/
mones ꝑ fanctũ germanũ ſe eſſe ſpiritus malignos dixerũt.
qui ſie homines illudebant: Ecce qð ſpũs ſe loco aliarum ꝑ
ſonarum oſtendere poſſunt.ita quippe vt homines extimẽt
hmõi ymagines veras perſonas foꝛe.Et ſic ex illa habes hy
ſtoꝛia.ꝙ eadem hoꝛa homo põt eſſe in vno loco.et nihilomi
nus ꝑ ſpm̃ apparere in alio Sicuti illi hoĩes hoꝛa noctis fu
erũt in domibꝰ et in lectulis ſuis.⁊ eadem hoꝛa eoꝝ ymagi
nes pꝛeſtigio dyabolico apparuerũt in domo hoſpitis cenã
tes Sic etiã de Simone mago dicitur in legenda ſctĩ Pe/
tri.ꝙ Simon eadem hoꝛa in conclaui erat cum Nerone.et
foꝛas loquebatur populo.id eſt ymagoeius ꝑ dyabolum fo
ras loquebatur populo Sic idem in bonis ſpiritibus et an/
gelis contingere ſolitũ fuiſſe legimus Nam beato Ambꝛo
ſio apparuit. ꝙ faceret officium in exequijs beati Martini
iu ciuitate thuronenſi. Dixit enim ego funeri exequiũ pᷣbui.
ſed vltimã oꝛatõʒ vobis excitãtibꝰ explerinõ valuiEt ruera

.

— —

—

ita inuentũ fuit ſicuti ipᷣe retulit.⁊ tñ ipe Ambroſius eo tũc
in ciuitate mediolanenſi fuit.q̃ ad plures dietas diſtat a thu
ronis. Unde ſᷣm Egidiũ in quodã qdð libeto dicit᷑ ꝙ bonus
Angelus in foꝛma beati Ambroſij fuerit in ciuitate thuro/
nenſi Et coꝛpus beati Ambroſij fuerit in ciuitate medio
lani· Sigmundus Ald quẽfinem ꝓperat hec inſtru
ctio? Vlricus Ad hoc vt concludam. ꝙ homies ſe/⸗
pe exiſtimãt ſe videre alios homies in certo loco cõſtitutos
quoꝛũ tamen ymagines:dumtaxat vel in ſpũ bono vel ma/⸗
lo vident Sigmundus Sed qð econtra an ne qnqʒ
phitonice mulieres credunt ſe ꝓficiſci in alium locũ.cum ta
men remaneant in domo ſua Ulricus Superiꝰ iaz
audiſti exempla.vnde ſepius credit homo ſeeſſe in alio loco
vbi non eſt. ergo bene dicit textus in capi. Epiſcopi xxvi.q.
v. vbi ait. Illud etiam non eſt omittendum ꝙ quedam ſcele
rate mulieres retro poſt ſathanã conuerſe.demonũ illuſioni
bus et fantaſmatibus ſeducte.credunt ſe ⁊ ꝓfitentur.cũ dia
na nocturnis hoꝛis dea paganoꝛum.vel cum herodiade.et
innumera multitudine mulierũ equitare ſuꝑ quaſdam be/
ſtias.et multarum terꝛarum ſpacia intempeſte noctis ſilen
tio ꝑtranſire. vel eius iuſſionibus obedire.velut dñe.et cer/
tis noctibus ad eius ſeruitiũ euocari. Sed vtinã hee ſole in
ꝑfidia ſua ꝑijſſent.⁊ non multos ad infidelitatis interitum
pertraxiſſent Nam et innumera multitudo hac falſa opinio
ne decepta.vera eſſe credit.et credendo.a recta fide deuiat.
hec tex. cSigmundus Monne ceteri homĩes poſſũt
equitare ⁊ ambulare de loco ad locum tam de nocte qᷓ; ð die
quid igitur ipᷣis talibus mulieribus obſtat Ulricus
Certe non denego.quin huiuſcemodi mulieres.et equitare
et ambulare.tam ſuper aſinũ.equũ bouẽ ſeu camelũ poſſint
⁊c:Sicuti alij homiĩes ⁊ moꝛe alioꝛum hominum Et ſic fim
curſum naturalem. Nos autem in eo caſu loquimur.qui ſe

vltra cõmunẽ hominũ curſum extendit:vicx.vt non poſſint

in vna hoꝛa ad decem.vel.xx:miliaria ꝓficiſci&æ Sigmũ⸗

dus Si igit nõ vadũt de loco ad locum.⁊ cõuiuia viſitant

d i

4

vt dieit ſupꝛadictꝰ tex. vnde ligit puenit. ꝙ homĩes in alijs

ciuitatibus exiſtentes. quos nunq; antea viderũt.cognoſcũt
Vlricus Ex pꝛemiſſis claret Solutio.qm̃. ꝑ impmiſſio/
nes ymaginationũ ſeu repᷣſentatõem ymaginum miniſterio

dyabolifactam.hoc percipiüt.credentes ſe ſenſu coꝛꝑalis

pñitie cognouiſſe Sigmund? Saturati ſumus de pᷣmiſ
ſis diſputationibo.nũc de vlterioꝛi queſtione interꝛogemus
videlicet an dyabolus poſſit in foꝛma hoĩs cum hmõi mulie
ribus incubãdo cõmiſceri Et an ex huiuſmodi coitu poſſint
pueri naſci. .

An dyabol⸗ poſſit in foꝛma hoĩs cũ hmõi mlie/
riꝰ incubando ↄ miſceri.et ex huiuſmodi coitu
poſſint pueri naſci

VIllricus Qnãuis in ſuꝑioꝛibo plene tũ auctoꝛitates et ta

tiones.tũ etiã exẽpa ⁊ hiſtoꝛie ꝓ deciſione huiꝰ ſatis ſint in/

troducte.vt tñ finem materie aggrediamnr. Dico ꝙ ex in/
cubo ⁊ muliere nõ ꝓcrea᷑ homo Nec vnquã innẽtus eſt ho/
mo qui ex ſpiritu ⁊ muliere natus ſit pᷣterquã ſaluat oꝛ dñs
noſter ieſus chriſtus.qui ſummi dei pr̃is miſericoꝛdia dig/⸗
natus eſt ſine cõmixtione virili de ſpũſancto ex gloꝛioſiſſima
virgine maria in mundũ naſci Abſit igitur apud me.ꝙ ho/
mo ſine homie de ſpũ ⁊ maledicta młiere debeat naſci. Nec
obſtat ꝙ in comed ia plauti poete de Amphitriõe legitur. ꝙ

Hercules ex ioue deo et Alcumena muliere Amphitriõis

natus ſit ⁊ ſic medius fidius dicatur.quaſi medius filius qꝛ
fabula poetarumqʒ nephandiſſima fictio efſft Sigmundꝰ
Quid igitur reſpond es ad allegatam glo. Geneſis.pꝛimo.
vbi dicitur gigantes ex tali coitu natos extitiſſe Ulricꝰ

Dico ꝙ gloſa opinatiue loquitur et non concludit Sigiſ⸗

mundus Quomodo autem ſaluas textum quidicit qð ex
inde nati ſint giangntes Ulricus Dico ꝙ eo tunc ſurꝛe⸗
xer̃t gigãtes.i.hoĩes potẽtes ⁊ magnitici.qͥ ppter eoꝝ poten

tiã ⁊ magnammitatem dictiſunt gigantes Sigmundus

.

5

— —

r + m

Ouigd igitur de Merlino in britania ſupra dicto ſentis.
Eͤ“Ulricus Sentio qð fuerit verus homo * Sig
mundus Cuius filius Ulricus vtriuſq; hominis
tam viri qᷓ; mulieris Sigmundus Quomodo igit
mater eius coꝛam rege britanie confeſſa fuit eum de incubo
2cepiſſe.Ulricꝰ Me iudice erꝛauit mulier a de/
mone illuſa credens ſe Merlinum de ſemine incubi gene/
raſſe Sigmundus Unge igitur conceptus eſt talis
Merlinus! ed Ulricus Sic arbitroꝛ. quia foꝛte ma/
ter Merlini ſe dyabolo pꝛochdoloꝛ dedicauit vnde dyabo/
lus ymaginationem eius vt pꝛemiſimus ſedncens ſenſuſqʒ
eiuſdem perſtringens quaſi eidem cõmiſceretur.cuius etiaʒ
coꝛpus forte per pꝛeſtigium tumidum fecit.quaſi fetu gra⸗
uida incederet.ac adueniente tempoꝛe ficti partus.flatũ di/
uina permiſſione pꝛopter eiuſdem mulieris incredulitatem
in coꝛpoꝛe eiuſdem mouerit.vnde ipſa exiſtimans ſe graua/
tã ⁊ fecundã ac ꝓlẽ parere debere itaqʒ ipe dyabolꝰ diuina ꝑ
miſſiõe ob incredulitatẽ mulieris in vẽtre eiuſdẽ doloꝛẽ im/
miſerit et hmõi flatum extinguendo,et aliũ puerũ hominis
alicui furatum ſupponendo apparentiam fecit. occulto ſuo
pꝛeſtigio.quaſi talis puer de tali muliere natus fuiſſet.queʒ
ex poſt mater ſuſcipiens credens ð coꝛ poꝛe ſno exiſſe enutri/
uit:cuʒ tñ talis puer ab alijs hoĩbo pꝛenatus fuerit ⁊ ꝑ dya
bolum ſubtractus Sigmundus Sic audio ꝙ dya
bolus põt homĩ ſubtrahere puerũ ſuum ⁊ deferꝛe ad aliũ lo/
cum ⁊ ſu pponere alteri·Ulricus pꝑmittente deo põot.
et pᷣſertim non baptiſatos pueros ſubriꝑe m= Sigmun/
dus O ñde hoc exẽplo vel auctoꝛitate Vllricꝰ dya/

bolum ſuꝑ pueꝝ nõ baptiſatũ hr̃e ptãtẽ ſuſci pe auctoꝛitatẽ

ex decr eto in ca.poſtea.⁊ ĩ ca. Sacerdotes ð ↄſecra.diſ.iiij.
vbi tex. Sacerdotes cũ ꝑ exoꝛciſmi gram manum credẽtibo
imponũt ⁊ hitare maligno ſpũ ĩ eoꝝ mẽtes ↄdicũt qͥd aliud
faciũt niſi qð demonia eijciũt Itẽtex · in ca.dehic eað diſtin.
dic dehic iteꝝ exoꝛciſat᷑ dyabolꝰ vt ſuaʒ nequiciã cognoſcẽs
iuſtũ ſuꝑ ſe dei iudicium timens recedat ab homine. nec iam
“ d i

cõtendat arte ſua ſubuertere Ecce qð ↄyabolꝰ arte ſua pot

ſubuertere pueros non baptiſaros. Ex his infero ad pꝛoles

et pueros quos vulgus opinatur de milite colonienſi ꝑ mu/⸗
lierẽ pꝛocreatos.pꝛout ſuperius in hiſtoria latius tactumẽ
☛E Sigmundus Dic queſo pꝛo quo nanqʒ habuiſti illũ
militem incognitumt & AVUllricus pꝛo inenbo et dyabolo.
Sigmundus pꝛo quo autem filios· Ulricus
Ego ſaluo tñ iudicio meliꝰ ſentientiũ reputo illos pꝛo venis
hominibus.alicui tamen ſub cractis ⁊ ibi vt pꝛemiſſum eſt
ſuppoſitis Sigmundus Qualem autem exiſtimas il
lam mulierem fuiſſe vt ſupꝛa dictum eſt.ciuis ille Sicilie
in mari arꝛipiens vxoꝛem duxitXUlricus pꝛo ſuccuba
et ſic pꝛo dyabolol Sigmundus pꝛo quo autem repu
tas filium per ipᷣam vt putabatur genitum:⁊ poſtea in mari
per eandem ereptum ¶Ulricus pꝛo dyabolo.qui ſic in
forma pueri apparuit. Nã vt helimandus in eadẽ hyſtoria
ſentit:inquiès.ſi talis puer verus homofuiſſet. nemini du/⸗
bium.quin poſtquã mater eundem in mari arꝛipuit. et ſub/
merſit. mare ipſum tanquã cadauer ad litus eieciſſet.qð ta
men non fuit factum.quia talis puer diſparuit ⁊ ampliꝰ vi
ſus non fuit. natura autem maris eſt. omnia cadauera ad lit
tus pꝛoijcereS Sigmundus Monne plures opinan
tur. ꝙ dyabolus vt ſuccubus poſſit cum viro coire.⁊ ſperma
aſſumere. ac expoſt vt incubus in mulierem pꝛoijcere.et exin
de pꝛolem generaret * Ulricus Mihi non videt᷑ fie/
ri poſſe. dato enim ꝙ ſperma taliter colligere ⁊ imittere poſ/
ſet. hoc tamẽ ad generandum non ſufficit. qm̃ vt conſiliatoꝛ
differentia. xxv.ait.ſcire debes ꝙ iſtud membrum: puta.te/
ſticuli non eſt pꝛinceps virtutis generatiue.quãuis virtus ĩ
eo ſit vt opinatur Galienus.quia illud non poteſt agere ſuã
operationem. per ſe. niſi per ſpiritũ emiſſum a coꝛde tempe/

ratum quantitate ⁊ qualitate. pꝛopter qð virtus coꝛdialis

que menſurat hunc caloꝛem.vt poſſit facere ſugs operatio/⸗

nes ſit pꝛincipaliter generatiua.et virtus que eſt in hoc mẽ/
bro eſt eius ſeruiens.et ſi aliquod in hoc habet dominiũ.eſt

4

iliud particulare. Unde mihi videtur er illa theoꝛica. ꝗ

cum dyabolꝰ huiuſmodi ſpiritũ a coꝛde pꝛincipiantẽ.⁊ illaã
generationis virtutem aſſumere non poſſet. clarum erit. ꝓ
quãuis foꝛte aſſumat ſperma. ex pꝛotectione dũtaxat hmoõi
ſpermatis alijs non concomitantibus nihil generari porerit
Sigmundus Ex ſupꝛ adictis ⁊ iam deductis. video
te pedem figere.ſuꝑ eo.ꝙ aut hmõi puer/ ſint fantaſtici.aut
vero alibi ſubꝛepti:et ſuppoſiti· Vlricus Bene ha /
bes ⁊ in illam ꝑtem videtur declinare vincentius. in. iij: li⸗
bꝛo hiſtoꝛie naturalis in capitło. cxxviij.ccs Sigmun⸗
dus Tunc ſatis mutuo inter nos hac de re diſceptauimus.
Expedit ꝓ memoꝛie tenacitate vt tunc determinationis cõ/
cluſiones pancis verbis ꝑ epilogum detegere coneris l
Vlricus Saluo igit᷑ iuditio doctoꝝ quoꝛũcunqʒ melius
ſentientiũ q̊ꝝ determinatiõi me ſubmittere nõ recuſo.quꝗ⸗
tum mihi viſũ fuerit dicã. Eſt igit mee opꝑiniõis tðöermĩatõ.
¶¶ Pruma dyabolus neqʒ ꝑ ſeneqʒ miniſterio hominum
poteſt elementis. hominibuſqz? animalibus nocere: vel ho
mines ad generandum impotentes reddeꝛe.niſi quando oc
culto dei ſed nunquã iniuſto iudicio.vel ob penam delictoꝝ
noſtroꝛũ. vel ob meritum temptationis noſtre augmentan/
dum ſiue ob diuine maieſtatis gliam .magis timendam. t
per nos colendam.ſeu aliam cauſam. deum mouentem. ipa
clementiſſima pietas ꝑmiſerit
¶ Secunda determinatio eſt. ꝓYcum ipſa dei pꝛonidentia
occulto ſue bonitatis inditio vyabolo nocendipoteſtatemꝑ
miſerit. ꝙ ipſe dyabolus huiuſt modi poteſtatem amplius ex
tendere qᷓ libi a ſummo deo conceſſũ fuerit.non poterit ⁊ c
¶¶ Tercia determinatio quãuis dya bolus permittente di
minta clementia ob incredulitatem homiunm :vel aliã cauſã
ſuperius enarꝛatam! poſſet perſtringere oculos alioſqʒ ſen/
ſus hominum obſtruere. ita vt homines credant ſe alicubieſ
ſe. vbi tamen non ſunt. vel videre id qð in ſe talenon eſt: vel
apparere aliter quã ſit: hominem tamen vel animalia in aliã
ſpem veraciter imutare non poteſt.

¶ Quarta veterminatõ ꝙ huiuſmodi male mulieres ꝑ mul

ta miliariũ ſpacia in noctis ſilentio nõ proficiſcũtur.nec mu/
tuo taliter pꝛoficiſcendo conueniunt · Sed dumtaxat ipſis
ſomniantibus vel ymaginatione foꝛti vt pꝛemiſſum eſt labo
rantibus.per r̃pꝛeſentationẽ ſpecierum imilitudinarium a
dyabolo eis impreſſarũ.hec ⁊ ali ipſis apparent.que poſtea
vigilado vere ſibi accid iſſe vt ſic illuſe credũt·
¶ Quinta determinatio: ꝙ dya bolꝰ ſiue vt incubus ſiue vt
ſuecubus pueros generare nullo modo poteſt. Sed huiuſ/
modipueriſi inuentifuerint.vel ſuppoſiti pueri vel fantaſti
ci exiſtunt
¶¶ Serxta determinatio.ꝙ ſolus deus futuroꝛum certus eſt
inſpectoꝛ:⁊ ſolus cogitationes hominum nouit · qdᷣqʒ dya/⸗
bolus per ſe ſiue magos ſeu maleſicos vera et futura pꝛedice
re aliter nõ poteſt. niſi ea que ipſe pꝛo ſubtilitate nature ſue
pꝛioꝛ ex conſideratione aſtrorum.et elementoꝛum diſpoſitio

ne. accidere debere uoſeit. vel que accepta licentia a deoface J

re incendit:vel hominibus ad faciendum perſuad ere in eoꝝ
mentes ſugerendo pꝛopoſuit.vel que ex moꝛibus ⁊ geſtu ho

minum coiecturando depꝛehendit. nihilominus tamen ip̃e

ſepe fallit. et fallitur.
¶ Deptima cõcluſio.ꝙ quãuis effectualiter huiuſmodi ma

ledicte mulieres nihil efficere poſſunt. nihilominus ta mẽqꝛ

inſtigante dya bolo tales mulieres. vel ob deſperationẽ. vel
paupertatem. vel odia vicinoꝛum. vel alias temptationes.
per dyabolum immiſſas.quibus non reſiſtunt a vero et pijſ/
ſimo deo recedentes.ſeſe dyabolo deuonendo.ac eundem co

lendo.ſibiqʒ dyabolo holocauſtomata et oblationes offeren /

do toltarane heren eã prauitatẽ ſectãtes. ⁊ ppterea ſuccedit
¶ Ultima determinatio.videlicet.qð pꝛopter huiuſmodi
apoſtaſiam et coꝛruptam voluntatem de iure ciuili tales ſce

lerate mulieres.qui adeo la rgiſſimo apoſtatarunt et dyabo
lo ſeſe dedicarũt. moꝛte plecti debẽt. put dicitur in lege mul

ti codice de maleficis ⁊ mathematicis.

¶ Uos igit᷑ omlłieres memẽtote ꝓfeſſionis vre in baptiſino

—

facte: ac cum dyabolus vos tentauerit · eſtote foꝛtes. et ſuis
ſuggeſtionibus reſiſtite.⁊ reſiſtẽdo ſigno crucis vos ipas ar⸗
mate. ſcientes. ꝙꝓ aduerſum vos nulla habebit ptãtem quo⸗
niam hoc contra ſignum.nullum ſtat periculum Sumite ex
emplum beate Juſtine in cuius legenda ita legitur Erat em
quedam virgo in Anthiochia ciuitate Juſtina nomine.quã
quidam ſcolaſticus nomine Agladius videns frequenter
ire ap eccleſiaʒ.in amoꝛ em eius incidit. multoſqʒ ad eaʒ trãſ
mittens petijt vxoꝛem:que cum omnibus diceret. xpᷣo cele /
ſti ſponſoſe eſſe deſ ponſatã.ille congregata viroꝛum multi⸗/
tudine voluit eam per vim raꝑe Sed non potuit.tunc iratꝰ
abüjt ad Ciprianum magum pꝛomittens ſibi duo talenta
auri.vt Juſtinam ꝑ maleficia ſua caꝑet /qui ꝑ magicas vo/⸗
cauit dem onem. et ait illi amo virginem de gallileis potes
ne eam perſuadere.et adducere mihi.qui ꝓmiſit ei dicẽs.ac⸗
cipe hos medicamentum·⁊ ſparge circa domum e us a ego
ſuꝑueniens paternũ ſenſum ei inijciaʒ. ⁊ ſtatim obaudiet mi
hi. Cunqʒ; Cipꝛianus ita feciſſet. ſancta vᷣgo tercia noctꝭ hbo
ra ſurgens. ad oꝛatõem ſenſit impetũ demonis ſignauit ita
qʒ ſe:et domũ ſuam.ſigno crucis et demonem ſigno crucis
exuff lauit. Qui veniens ad Cipꝛianum cenſuſus et eur vir
grn em non adduxiſſet requiſitus.ait.vidi qauoddã ſignum.
tabui. Iterum Cipꝛianus per artem magicam alium d mo
nem foꝛtioꝛe i vocauit.⁊ ſimili modo fecit.et ſimiliter cideʒ
accidit tandem vocauit ipſum demonum patrem.et ait illi.
que nam eſt infirmitas vra. victa eſt ab vna virgine omnis
vfa virtus. reſpõdit dyabolus.nunc adducam tibi eam ad
deſid eriu m coꝛruptionis.tu tantum ꝑatus ſis.Tunc dya/
bolus in ſpecie virginis ad Juſtinã intrauit.⁊ ſedens ſuper
lectũ eius eandẽ tentando dicens. hedie miſſa ſum a xpᷣo ad
te viuere tecũ ĩ caſtitate.multum autẽte video vexatam ab
ſtinentia. Sancta aũt virgo ditit.merces autẽ multa.laboꝛ
vero modicꝰ. dixit ei dya bolus.deus in paradiſo benedixit
Adam et euã di cẽs creſcite ⁊ multiplicamini. Puto ̊ qð ſi
in virginitate manſerimus.iudiciũ incidamus q: verbũ dei

ↄtẽnimus.cunqʒ; virgo turbata ſurꝛexit ⁊ ꝑ ſom̃ ſenſit.quis
eſſet qui ei loqueret᷑.ſignoqʒ crucis ſe ſignas.dyabolũ exut/
flauit.qui diſparuit Deinde dyabolus Cipriano ↄfuſus ap
paruit.qͥ dixit ei ⁊ tu nãqʒ victꝰ es.vt ceteri ſubiecti tui.qũo
eĩ victi eſtis ab vna virgine xpᷣiana · dic mihi q̃ ſit virtus vi/
ctoꝛie eiꝰ.qͥ rñdit dicere tibi nõ poſſum.vide qð dã terribile
ſignũ.⁊ tabui.Si aũt vᷣtutes huiꝰſigni vis addiſcere.iura
mihi qdð nunquã ame velis diſcedere.qui cũ iuraſſet. ait illi
vidi ſignũ crucifixi.⁊ tabui. et ſicut cera a facie ignis fluxi/

cui dixit Ciprianꝰ.ergo crucifixꝰ maioꝛ te eſt.qͥ rñdit etiam

maioꝛ omibꝰ eſt.qꝛ diſertoꝛes dei accipiũt ab eo ſnĩaʒ ignis

Cipꝛianꝰ aũt ait.feſtinã igit᷑ vt amicꝰfiã crucifixi.ne talẽ pe

nã incurꝛã Dyabolꝰ rñdit.iuraſti nanqʒ mihi. Ciprianus
ait cõtemno te.⁊ omẽs fumigãtes virtutes tuas.meqʒ ipᷣm
tibi denego.et me cõſignãs.dico głia tibi xpᷣe.⁊ tu demon re
cede a me A bijt ergo dyabolus ↄfuſus.vñ Ciprianus xpᷣia
nus factus eſt:Ecce ergo quãte virtutꝭ fuerit ⁊ hodie exiſtat

ſignũ ſancte crucisquo nos ſignare dignet᷑ rpᷣc qͥ ꝓ nobis in
ligno crucis ſeipᷣm offerꝛe et nos ſaluos facere dignatus eſt

qui viuit et regnat in ſecula benedictus amaen.
¶¶ Accipe igit᷑ glioſiſſime bnceps hãc diſputatõeʒ huiꝰ tra/⸗
ctatus.quẽ ad honoꝛẽ tue excellẽtie ⁊ bonaꝝ mentiũ ſerena/
tionẽ ſub tue celſitudinis emẽdatõe elaboꝛauiEt ſi qͥd minꝰ
officioſe elaboꝛatũ et ſeu a tramite veritatꝭ deuiare inuenerꝭ
illud ignorãtie mee potiꝰ qᷓ; p ſumptuoſitati.attribue et me
ſeruulum tuũ cõmendatũ graciliter ſuſcipe.¶ Uale igit᷑ fe/
lix eternũ patrie decus.deoqʒ ac omni ppło amabilis colen/
diſſime pnceps Exconſtañ.anno dñi.m.cccc.lxxxix.die deci

,„„

ma ianuarij.
XTuacelſitudinis humilis cõſiliariꝰ et ſeruulus

Ulricus molitoꝛis de conſtãtia decretoꝝ doctoꝛ ⁊c .

*

Tractatus ad illuſtriñ

mum pꝛincipem dñũm Sigiſmundũ.archidncem auſtii
Stirie carinthie ⁊c̃.de lanijs et phitonicis mnlieribus
VUVlricum molitoris de conſtantia.ſtudij papienſis.decre
rum doctorem et curie conſtantieñ.cauſarũ patronũ.ad

noꝛem eiuſdem pꝛincipis ac ſub ſue celſitudinis emendat

—

ne ſcriptus

Epiſtola

ℳ.ℳ0 „ ⬤ ₰H..
Xcellẽtiſſime pncep⸗
et dñe.dñe archidux colendiſſime.hũilis vlr
molitoꝛis de conſtãtia doctoꝛ.tue celſitudinis
ſe inobſequiũ offert. Cũ itaqʒ ſnꝑioꝛibo annis peſtis qua
dam laniaꝝ et incantatricũ.terꝛas tue excellentie.inuaſi
diceret᷑ Itaqʒ eum nonnulle tuo ſub imperio mulieres ð
iuſmodi hereſi ſuſpecte ca pte foꝛent.apudqʒ toꝛturam int
rogate.varia reſponderentvnð tuis conſuliba.varia.ea
re interſe opinantibo vno quippe in illam. altero nempe
aliam partem declinantetande apud tuam clemẽtiam n
memoꝛia incidit. Itaqʒ pꝛo inſita tua auiditate: veritate
cognoſcendi.per tue dignationis cõſules demandatũ ſu
pi.vt quid ego in ea re ſentirem.id tua excellentie.ſtili offi
deſignare non omitterem. Terum quãuis iſtuc laboꝛioſi
et periculoſum ſit.laboꝛioſum quidem mihi in alijs occu
to.et victum querere curanti. Periculoſum autem pꝛopt
iuidos et detractoꝛes:qui cuncta que nequeũt imitari
tñ ceſſant calumniari:et que ipᷣi ſua inertia experiri non pe
runt:venenoſo dente veluti ſeteger hircus.lacerare nõ on
tunt. Quãuis inſuper iſta materia pꝛeclaros etiã docto
in dubiũ aduocanerit Attñ dignum exiſtimaui quia ꝓt
excellentia coꝛpuſculi mei mẽbra tuis obſequijs obtines
uincta eius etiã ſi que ſunt animi vires poſſideas vt dum
terioꝛis homiĩis ꝑtes ſeſe ad tua deuouent obſequia.debi
quoqʒ et rudis intellectus meus ad tus celſitudinis głi⸗

3 i

—
„

9 10

8

3 4 5 6
Copyright 4/1999 VxyVMaster Gmba wwwW.yymaster. com

2

1

- Euroskala Offset

VierFarbSelector Standard“