Bk308_qt_2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 De inferno naturali aliisque huic cognatis specubus Mögling, Johann Ludwig N12509955371 021 UIIIII IlIuu 1 UNIINI II c B T0 4 .ν☚w⅞BW EXEKCGITATIO PHYSICA / — De ALIISQHIE HIIIC GCGOGNATIS SPECUBUS DIVINI NuNINIr AusPICIO, D SuH . RECTORATH MAGNIFICENTISSIMO, Sereniſſimi ac Celſisſimi Principis ao Domini, IOHANNIS FRIDERICI. Diucis Wirtembergiæ ac Tecciæ, Co- mitis Montispelgardiæ, Dynaſtæ Hei- denhemii, c. 54CkEDE CDäE SAREA MAIESTYATIS CAPITANEI; — bPREE S I D. E MOGLINGO, 2 Philos, & Med. Doctore Experientiſſimo, Phyſices & M thematum in Inelyta hac Academia EB ERHARDINA / Profeſſore Celeberrimo, Præceptore & Patrono ſuo omni reverentia ſuſpiciendo; Publicæ Philoſophantium Ventilationi exponit £ JohANN-MATTHAuS BR IGELIusS, Reutling. Ad Diem Martii, 7 7 XN £, Literis JIOHAN M-HE NRICGI REISI, ANNOM DCLXXXV. * CIüYTX REIPIELICE L I1BEN ⸗F£ REUITLINGENSIS- Magnificis, Nobiliſſimis, Ampliſſimis, Prudentia & rerum uſu Excellentiſſimis, Judicii Dexteritate, Juſtitiæ Integri- tate Eminontiſſti imis, Specta- D O MINIS5 CONSULIBUS, maie PRTORIBIIS ”” ta lbire,6 CETERIS SENATORIBIS, matricem ſfüti, . . . riſtudio⸗ Dominis Mæcenatibus, Patronis Ez- & Fautoribus meis, in debiti honoris, tane cultus et obſervantiæ pignus has Stu- ne diorum meorum Primitias uient, Sedhunn Dedicare volui ac debui ſentandur JoHANN -MATTHAuUS BRIGELIuIS, Author. .83 [3.] Se⸗ .l Lector Candide. Udax amor fuit Orphei, qui, ut Euridicen ſuam ex Inferis repeteret, ne- que Stygem, neque trifaucem horruit Cerberum. Audax quid ni ? & hic amor μ meus, nen quidem Euridices reducen- dæ, quæ mox ad Inferos relapſa eſt, ſed veritatis, unicæ illius Sponſæ meæ, ex abdito naturæ gremio in lucem protrahendæ, neglectis vel Cerbero mordacioris calu- 5 mniæ dentibus. Sed vicit amor veri, & agnata bonæ 1. menti abſtruſiora quæque ſcrutandi & detegendi vo- J5 luptas, ut nihil periculi perhorreſcerem. Non me fu- git quidem, quàm cæcæ indaginis res ſit telluris oper- ta ſubire, & naturæ alvum Infernalem excutere, cùm- ſenſuum hic Induſtria excludatur, & vix rarum deſuper Bs, lumen affulgeat. Veteres certè licet non defuerint, matricem ſubterraneam quà ingenio, quà ligonibus ſcrutari, parùm tamen lucis hic intulerunt, quia majo- ri ſtudie venandi metallorum venas, quàm illuſtrandæ Patrori tertæ agebantur, more ferè talparum quæ humum ef⸗ fodiunt, ſaltem ut lumbricis inſidientur. Moderni au- , onons, tem, quamvis oculatiores in his tenebris ſubterra- gro⸗ neis viſi, tot diſſenſionibus hinc inde faces ſuas con.- 6 ℳ cutientes, omnem propemodum lucem extinxerunt. Sed num propterea reſiliendum, nec quicquam ultra- tentandum? Minimè arbitror, niſi extremi torporis & bui flagitioſi miraculorum contemptũs argui velimus. Li- „ norinns A 2 cet enim non præſumam, me balladium aliquod hic reperturum, non deſpero tamen, & conjecturis hiſce, clariorem faculam, ad inſpicienda ſubterranea, ſaltem mihi accendi poſſe. Quod enim in tenebris iter pri- mùm palpando tentatur, impercuſſo tandem pede te- ritur. Supremus omnium rerum Opifex, quem etiam Abyſſus laudare debet, deſuper nobis Gratiæ ſuæ radi- os, huic naturæ receſſui illuſtrando, immittere digne- tur. CAPuT I. INFERNO NATURX. N aditu & veſtibulo hujus Inferni diſpicimus meritò & le- ge methodi, de illius Etymologia, Homonymia & Synonymia, quas partes, ceu faces quasdam, in hæc ſubterranea deſcenſuri præferimus. Etymologia parvo hic momento eſt, quia hoc vocabulum latinum intellectu pronum. Nihil enim aliud inſinu- at, quàm aliquid nobis inferius, vel quod eſt infra nos, nimirum Centrum Terræ, quod ad omnem circumferentiam infimum di- ci poteſt. Inter Homonyma, quæ hinc proſcribimus, occurrunt nobis (1.) Poëtarum Avernus, Acheron, Cocytus, Lethe, Phle- gethon, Styx, & alia hujus farinæ commenta, quæ licet alicu- jus ſapientiæ cortex & involucrum haberi poſſint, cum Inferno tamen noſtro vel nihil, vel parùm analogiæ habent, quia hic DEr opus & Creatura, non otioſi ingenii partus vel abortus eſt. (2.) Miſſum facimus hic Infernum tàm Pontificiorum, quàm No- ſtratium; cum ille, nimirum Pontificiorum, intra Terram, ut qui- dem fingunt, eumque curiosè magis quàm verè deſignant, planè non exiſtat, & ne quidem ibi cum ſana ratione concipi poſſit= Ille = autemwo nfeal inceitſ⸗ crene luhr⸗ gcrumn lutn 1o Pane Ill erquitendi. prrer oc 1 Tuittarus; Bed Jiiut, guod ta Warural cet. jann pe⸗ Niturr ſomu grelinlkal g. 2 in Reronn da Rtam Rati tomn eli Drus ſoper Vapor aſeeni por illeaut erre viſcerb noh eäiiyen Uoria mern Rarlinguit Nirerſill, u rat, At Ter- Uem illum dimtbbis, aporatior oqe futun mun ciron Dldentunt — onſeuris hiſe enantr,ſilten enebris er pri. n gem pedete. hem etiam tig Iuæ ndi. miere cione. UN. imus menitd Rle⸗ a& onynin, anei deſcenlurt nto eR, uiaho Win aliud inſnd⸗ gra nos, Mimnitum Gawinhmumd⸗ bimus, ccufrunt , gve licer alen⸗ t, cu Inlkerno bent, grin HieDen ottls ek 6 * 1. Crum, Anam 4 iern , . oſſt: concſhiſda 5. autem, quem Orthodoxi Noſtri & Scriptura probant & eruunt-, in certo 73 & loco determinato collocari nondum valet, ſed æquè circa vel ſupra nos, quàm infra nos eſſe poteſt. Sed hæc Theo- logorum ſubſelliis excutienda relinquo, magis ſollicitus cum Pio Allo Patre Infernum evitandi, quàm curiosè nimis rimandi ſeu exquirendi. Ad Synonymorum claſſem nihil ferè redigere licet, præter quod in S. Scriptura Abyflus; apud Platonem Oceanus- Tartareus; Bechero Centrum Terræ; aliis Meditullium Terræ; dicitur, quod nobis Infernus Naturæ audit, quia infimum in tota Natura locum ſibi vindicat, quo nihil inferius concipere li- cet. Jam ne videamur in antro Trophonii hunc Infernum Naturæ ſomaiaſſe, vel Poëtica quadam licentia excogitafſe, pro- gredimur ad evincendum & demonſtrandum ejus Exiſtentiam. §. 2. Quod autem reverà Centralis ille Infernus exiſtat in rerum natura, id non ſolùm ex S. Literis probatum dare, ſed & tam Rationibus, quàm Teſtimonio Philoſophorum fundare in- tegrum eſt. Dicitur Gen. c. 2. Vſ. 5. Non enim pluerat Dominus DEuS ſuper Terram: & homo non erat, qui operaretur terram : ſed V'apor aſcendebat, irrigans uni verſam ſuperficiem terræ,. Jam Va⸗ Por ille aut ex ſuperficie Globi Terr- aquei aſcendit, aut ex imis terræ viſceribus ſeu Abyſſo Magna, uti cap. ſeg. 7. legitur; Atqui, non ex ſuperficie terræ, maris, flwuminum, aut lacuum, ſic enim- pluvia meruiſſet appellari, quæ tamen expreſsè in Textu negatur. E. relinquitur illum Vaporem natum ſuiſſe in Abyſſo quadam II- niverſali, ubi DgSι Aquarum partem in hunc uſum concluſe- rat, ut Terra irrigata undiquaque fœcundanetur. Dicis Vapo⸗ rem illum potuiſſe afſurgere ex Specubus diverſis aquà innn- dantibus, & ſic non opus ad Centrum aliquod recurrere. Be- Evaporationem illam ex Specubus Particularibus, particularem quoque futuram fuiſſe, nec ſuffeturam irrigand æ LIniverſæ Ter- rarum circumferentiæ, quam tamen S. Textus clarè innuit-. Succenturiatur huic locus Genes. 7. Yſ. 11. Anno ſepecentefimo vitæ JNoë, menſe ſecundo, ſeptimo decino die Menſis, rupti ſunt omnes Jon- ter Abyfi magnæ, & Cataralta Cœli apertæ ſunt. Ecce hic expreſsè Abyſſi fit mentio, & quidem Fontium AbyMi; unde enim fontes, 6. unde flumina, unde ſtagna & lacus molem aquarum ſuarum ac- ciperent, & terræ ſuperinfunderent, niſi ex hoc Univerſali Hydro- Phylacio ſubterraneo? Adde verba ſequentis Capitis Yſ. 2. Ei elaußi ſunt fontes Abgſi, reverſæque ſunt aquæ de terra, euntes & redeunte, hoc eſt: Aquæ ſeſe rurſum in ſuum locum, & quo prodierunt, re- ceperunt; in quem autem, quæſo, locum tàm immenſa aquarum- moles reduci potuit, niſi in hanc Centralem Abyſſum terræ ? Quò naturali gravitate ferebatur, & poris terræ imbibita abſorbe- batur. Dictum Deuteron. 33. Yſ. 13. Joſeph quoque ait: de benedi- Hione Domini terra ejus: de peumis Cœli, & rore, atque Abyſſo ſub- jacente: duplici modo pro noſtra militat ſententia. Primò enim ex eo poteſt demonſtrari, Aquam noſtram Centralem non mi- nimum facere ad fœcunditatem atque fertilitatem terræ, & Bene- dictioni divinæ, ut ita dicam, ancillari. Deinde oſtenditur in, hoc Textu, per Abyſſum non intelligi Mare, quam vis alias quo- que Abyſſus aquarum audiat, ſed Barathrum, Centrum Aqua- rum, uno verbo Infernum naturalem fubterraneum; cum ma- re nobis non ſubjaceat, vel terræ ſubſtratum ſit, ſed in Circumfe- rentia ejus fluuet aut ſtagnet, ut ita Abyſſus ſubjacens dici me- ritò nequeat. 8S. 3. His ex S. Scriptura ſatis ſuperque firmatis, ſupereſt, ut rationis quàm luculentiſſimos radios deorſum mittamus, atque te- nebricoſo alias! nferno huic lucem à Philoſophia deſuper fœnere- mur. Primum verò Argumentum, quod ad Exiſtentiam ſubter- ranei noſtri Centri ſive Inferni probandam in medium produ- cimus, tale eſt: Si Vapores & Exhalationes ſulphureæ, bituminoſæque eò copioſiores deprehenduntur, quò penitius & profundius in ter- ram fodiendo penetratur; ſequitur Principium horum efſe Cen- trum terræ, quod imum eſt atque profundiſſimum; aut admit- ti debere terram eſſe infinitè profundam. Atqui Prius Experien- tià Metallifoſſorum, referente Boyle, affirmatur. E. Conſequentia ſtat firma, quia tertium non datur, unde eflent. II. Quicquid eſt præcipuum & perpetuumsubjectum Circu- lationis Aquarum, illud utiq; eſſe ſuum in Natura habet. Atqui Cen- (Cenyuch drbſer Mor eſt extta tas. UIl Ci⸗ rocrcenas Atgni hehi⸗ Maie K in lo⸗ Ge Ntroc ue he Wechns. Uun rjusDiſpntt Vel erarpoa/ ſ. 4. Iul Wrat, NoVWaN Dtate guidam ocknns ere ſomus, Cohre Nle,iinbhe docitca Tertat ele, E Tana Ceytum, Ph Neltek. Derp 1ro, mort ad ilt Uenzekktant, n nl d 19. 4, ſtere videtur 1. 129. ett:4 honr, G infer fin ayorihe „ nmegi, G, eſ. leme belenbie nunm aini, . anemſtrerti öhekhan nch 1ginn, — unn ſanm elhineſal * Piisflr i . 7 eigis 6 leleunta. men 2 aarun Abyſium teryg nbibit⸗ 26lotte. lie iit: e bene, Atfie Allo ſt, 1. Piimc enim Valem non mi. tene, & Bene⸗ oltenditur in⸗, Nnis las uo⸗ rum Aadr. beum; cum ma- A Cicumte⸗ Dasens Derme⸗ nati, ſuperelt, t tamus, atade te⸗ deſuper ſeere. xittentlamn ſubter⸗ nmediumn proct⸗ itnwinolegte ed prokuncisinter honm ele el- Inum;atachi⸗ uibmiusrperiel⸗ inr. E. „unde ehent⸗ ubſeum in tun hebet G Centrum noſtrum eſt non ſolùm perpetuum, ſed & neceſſa- rium Subje tum hujus Circulationis. E. Major eſt extra controverſiam poſita. Minor patet ex ſequen- tibus. III. Quicquid dat materiam non ſolùm fontibus, ſed etiam producendis Mineralibus, illud non poſtrema Pars eſt uni verſi. Atqui hoc præſtat Centrum noſtrum. E. Major eſt in luce poſita. Minorem probabimus infra, quando de utroque membro in Explicatione cauſarum Centri prolixius agemus. Plura argumenta probantia erui poſſunt ex ſequentibus hujus Diſputationis, quæ ſtudio hic omitto, ne eadem crambe bis vel ter apponatur. S. 4. Tullius inquit: ipſo novitatis nomine commoveri na- turam, novamque formam oculos ſemper terrere. Ne igitur no- vitate quàdam Lectorem offendamus, veſtigia quædam ex Anti- quioribus eruere placuit, quæ bona ſide in hoc argumento ſecuti ſumus. Cohortem autem ducit Plato Philoſophorum Anteſigna⸗ nus, qui in Phœdone ſuo tradit: Tartarum flumen, dum ſine fun- do circa Terræ Centrum volvitur, omnium aquarum genitorem efſe. E Tartaro enim tres alios inſignes fluvios, Acheronta-: Cocytum, & Phlegethonta, ipſum quoque mare, oriri, eodemque recurrere. Perpetuum eſſe Tartari agitationem, ferri jam & Cen- tro, mox ad illud relabi, & hinc efſe, quod quæ nunc ſupra ter- ram:effluant, nunc intrò revocentur. Citante Cellario in Meteo- vol. Sect. 25. Art. I. p. 327. Calculum dein Sententiæ noſtræ ad- jicere videtur Quercetanus, quando in Herm. Medic. Def. c. 14 p. 728. dicit: Atq, bæc perpetua Cir culatio eſt, qua Cœlum terræ ma- ritatur, & inferiora Elementa cum ſuperioribus cob5unt. Perpetuts e- nim Vaporibus e Centro terræ in aquas expulfis, & e aquis in aèrem evectir, Sc. Leſchius in Tract. 2. de Lap. Philoſ. expreſſis Centrum Terræ deſcribit verbis: Centrum terræ, inquit, eſt quidam locas varuus ubi nil quiefcere poteſt: in Centrum 5ve Centri marginem & circumferentiam, quatuor Elementa ſuus projiciunt qualitates. Et pau- lè poſt: Nam res omnes ex eo fonte habent originem, nec quicquâ in toto mundo naſcitur, niß per hunc fontem. Sequentibus etiam Tagae 4 tibus 8. „ tibus docet, quomodo Metalla & Mineralia ex Vaporibus & Cen- tro terræ exhalantibus generantur & producuntur. Suffragatur quoque liber ille, cui Titulus, Arcæ arcani artißciofisßmi apertæ, (in Theatr. Chym. ! olum. 6. pag. 305.) qui ita habet: Dum itaque illæ aquæ deſupen deſtillant, tune Vapore ex Centro terræ aſcenden- tes ipfis in oceurſum veniunt. Nobiſcum inſuper faeiunt Cardanus; Valleſius in Sacra Philoſ. c. 63. Heinricus ab Heer, Spadacren. . I. Becherus:, Phyſ. Subt. Lib. I. Selz. 2. c. 2. Excell. DN. D. Came- rarius, in Diſp. de Scatebra Acida. F. §. Eſto igitur Deſcriptio inferni Centralis talis: In- fernus Naturæ eſt Convexa & Spatioſa in Meditullio ter- ræ à DO creata ſpecus, ut recipiat aquas è fundo ma- ris eò deſtillantes, easque calore interno reſolutas, de- nuò in forma vaporum ad circumferentiam terræ re- mittat, unde fontes & corpora ſub & ſupra terram ge- nerantur, foventur. Ex hac delineatione liquet, quæ ſit- Cau ſa Efficiens Inferni naturalis; Ea verò ſaltem unica & prin- cipalis eſt DEus T. O. M. qui in Hexaëmero, cùm Coœlum Ter- ramque crearet, Centrum Infernale ſimul quoque produxit-, relinquendo nimirum Cavitatem aliquam in Meditullio terræ in- ſignem, eo fine, ut illa caverna aqua repleta inſerviret terræ un- dique & undique humectandæ. Idque & S. Textu ſuperius alle- gato Gen. 3. yſ. 5. demonſtratum ivimus. Vapor enim ille irri- gans univerſam terræ ſuperficiem non niſi ex Centro tanquam Corde terræ prodire potuit, ut ſe in omnem circumferentiam dif- funderet, ſicut in Animali ſanguis ex Corde emanans in omnes venas corporis ſurſum deorſum meat & remeat. §. 6. Materialis cauſa, vel Subjectum in quo eſt ter- ra: Materia proxima ſive ex Qua ſunt partes limoſæ & argil- loſæ, ſcilicet quà lnfernus recipit & imbibit ſtillicidia Maris, quà verò tranſpiratio Vaporum & halituum fieri debet, ſunt ſpengioſæ & tophaceæ. Et hoc eſt de neceſſitate, ne vel Aquæ marinæ uno impetu in Centrum irruant, ac motum Circularem, qui hic fieri debet, cenfundant; vel excitati in illo, ab efferveſcentia ſulphu- rearum, Ps capere potue Vverumn tigioar Gi, ria cahan Pr ltillands d. 7. 0 peeun, ginge mariselabaut! lrin Kgnautin WA1 wüns Are enim matii MWNNid con ne Gebet ad o. Centrum pan blolrit pund⸗ tium terresrum ſuum, lirum inlkilznzidene Nbarunn an penetren HxaanCer Uen velconfrl, haromcdde viſ Percohtione ur Eermentz A Ivereet ic⸗ lertian e,iti n uth. dat iſonen — nkmin 3Cen iagukeka in cherte, et: Din itafie he 6 lerye aſeetlen. einnt Crde eer, Dulun 6 AlDr. Care. nttalis tls l. Mecinlioter. 16nco ma- teſalius ge⸗ an Eene ſe⸗ Dfa team V. n uNica &7in- dn Cclum Tet- Ogue produrite, Gitulio terræin- rriret terræ Un- uſaperins ale⸗ or ebimn ileinti⸗ entro taoquam umkerentiacncl⸗ nans in olnner nin gvoette⸗ linoleckngil. icia lariggn lu pongieſe æe marinz m en, guifito ki ebtiafuh toarumn, 9. rearum, bituminoſarum & ſalinarum maris fæcum, va pores ha- litusque in aſcenſu ſuo ad circumferentiam impediantur & cohi- beantur. Quantæ autem capaeitatis Infernus Centralis ſite, quotque milliaria in Diametro terræ occupet, adeò certèò metiri non licet, cům nemo hactenus illuc penetrare, & menſuram ocu- lis capere potuerit; veroſimile tamen videtur, ſpatium illud con- vexum triginta circiter milliaria Germanica ambitu ſuo comple- &i, ut ita capax ſatis eſſet ad vaſtam immenſamque aquæ mari- næ inſtillantis recipiendam copiam. §. 7. Forma Externa Inferni deſcripta nobis fuit per- ſpecum, & ingentem aliquam Ciſternam aquarum, jugiter è fundo maris deſudantium, ibidemque tanquam in univeriali Hydrophy- lacio ſtagnantium, quo reſpectu non incommodè infernum, vel potius Alveum Inferni Naturalis indigitare poſſumus, aliàs enim à mari ipſo parum differret. Figura ipſi alia aſſignari non poteſt niſi convexi cujusdam fornicis, quia proportionem ſerva- re debet ad totam Peripheriam terræ, quæ uti rotunda eſt, ita Centrum pariter rotundum requirit. Formam Internam- abſolvit putida, fœtida, atque horribilis ſentina, & illuvies par⸗ tium terrearum, a&rearum, ſalinarum, ſulphurearum, bitumino- farum, aliarumque quas ſecum vehit aqua marina, Inferno huic inſtillata; idque perfacilè contingit, cum fundus maris ab immen- ſa aquarum mole undique preſſus humectetur, ideòque fortiter., etiam penetretur ad finem usque, ubi Infernus jacet ſubſtratus. Hæc aqua Centralis non poteſt non eſſe calida ob commixtio- nem vel confuſionem particularum ſalis, ſulphuris, bituminis, a- liarumque viſcoſitatum, quibus fundus maris ſcatet, & quæ jugi percolatione in Centrum terræ non pofſunt non inſignem exci- tare fermentationem atque ebullitionem; Sal enim marinum, in- quit Quercetanus, in Def. Herm. Med. p. 14. Sulphurea & mercu- riali eſſentia non deſtituitur, ut experientia, à ſeparationi arte pe- tita, quivi vel mediocris Chymicus demonſtrare poteſt. Et Becherus, in Phyſ. Subt. Lib. 1. p. 93. teſtatur, in ipſo Sale Marino ardentem- latere pinguedinem. Quarum particularum inter ſe mixtione & confuſione magnum calorem teporemque dein exiſtere probabile- B eſt I0.⸗ eſt atque neceſſe, & exinde varias in Aquis Infernalibus onri al- terationes, digeſtiones, particularum à ſe invicem ſeparationes“, eopioſamque vaporum excitationem. §. 8. Finis abſolutè talis eſt Gloria DEI. Reſpetivus ve- rò eſt hominum utilitas, in hunc enim uſum DEuSs T. O. M. A- quam marinam in Infernum Naturalem incluſit, ibique ſtabili naturæ lege, ut loquitur Libavius, eſſe juſſit, ut in hominum ce- deret commodum, quia omnia propter hominem, & homo pro- pter DEuM. Præbet enim nobis I. Perpetuum omnium ſcaturigi- num, Fluminum, lacuum, rivulorumque fluxum. Nam Vapo- res in Inferno Naturali excitati, per poros Convexi ob eorum- dilatationem ex Centro ad circumferentiam terræ protruduntur, ubi non ſolàùm à frigore ejus in aquam concreti, ſed & mediante limo aliquo ſubcæruleo condenſati ſpiſſique redditi, in ſcaturigi⸗ nes coëunt copioſiſſimas. Et prout Conditiones viarum diverſas inveniunt, variæ prorumpunt aquæ, vel ſimplices, vel minerales; loci terræ nimis arcti dulces ſuppeditant ſcaturigines, quod parti- culæ dulces reli ctis circa fundum ſalinis, facilè per illos poros per⸗ meant tranſcenduntque; ſin via ſit nimis laxa poroſaque, ita ut a- uæ Infernales depurari, fæcesque ſuas deponere ibi nequeant, vVariæ oriuntur Mineralium aquarum ſcaturigines. II. Habet ſe ut Principium productivum Metallorum, ſuecorumque minerali- um. Metalla quippe priusquam in ſuam abierint ſoliditatem, & onſiſtentiam acquiſiverint, exiſtunt liquida, mollia, humida, mu⸗- cilaginoſa & unctuoſa, inſtar lactis butyroſi & caſeoſi, à Metal- lurgis vocata GIIRſve BII R. Hic autem liquor metallicus non aliunde, niſi ex effluviis circa Convexum Centri quàm optimè coctis, purificatis, & digeſtis oritur, in materia diſpoſitiva me- tallorum inſpiſſatur & figitur, donec tandem metallicam nanci- ſcatur ſoliditatem. Succi minerales ex diverſis generantur efflu- viis oleaginoſis, ſulphureis atque bituminoſis, ex Centro Infer- nali evaporantibus; prout enim varias in aſcenſu offendunt vias, variasque & ſpecificè differentes terras in occurſu habent, in qui⸗ bus ſpiſſantur & figuntur, diverſificantur quoque Succi. III. Ex halitibus iſtis lInfernalibus etiam in aere producuntur Varia Me- tseora „ — eonu il ſunui⸗ un Mete⸗ DMugnam t 1orun murn Veritum e hortends Peſienem, ſous exiſted aln aeri de dsfalſ aut lncepllis t urerlV.ll Pallawn ed Punmüm er Amer Dpatura kee⸗ K bitumino Nunt. Nec Fles K inlo⸗ bis non elt . gvando adhn De his knt- .. 9. Humid 6, illl alii dr Altech huie igua hoſtra lolinn bu beejosi uloenm thulſkeu Darthiio, kla in en 2) rade lenhan — 1. 0. M. hominum ce. * homo pro. nium latmai. Nem Vepo. riob eorum otnduntur, megiante inſeaturigi⸗ mmn diverſas A minerded; ,quod parti- s dorcs her⸗ de, Mit a⸗ eibi egneant, II. Habetſe gde Wödetal⸗ ſOhditatem, ,humida,wn- leol, Metal⸗ r wetallicusnon quun opiime Giſpoſtina ne⸗ etalllcam abel⸗ enerantur efflu- Cento lfer⸗ ofedont nin, habent, in . ſe⸗ ur Vana uu⸗ old, teora, pro natura & loco evaporationis: Pori enim terræ ſi nimis ſunt laxi, & aquei per illos aſcendunt vapores, aquea in aêre ge= nerari Meteora quis neget? Halitus ubi ſubtiliores, inque corpus pnunquam reducibiles, ex terra erumpunt, aerem agitant, & ven- torum murmura excitant; ſin rupibus aut ſaxis ita coërceantur, ut vi exitum quærere ab aliis vaporibus inſequentibus urgeantur-, horrendos terræ motus, translocationes montium aérem quoque Peſtilentem, & quid non noxli patrant? Hæc effluvia porrèò cras- ſiora exiſtentia, ubi per fiffuras lapidum, rimasque terræ in medi- am aéris Regionem tendunt, Ignea ibi pariunt Meteora. Et quis nos falſi aut abſurdi arguet, ſi ſtatuamus has exhalationes Etnæis Incendiis tàm uberrimam materiam cum motu igneſcente adve- Gare? IV. Ultimus denique, ſed non minimus uſus Vaporũ Infer- nalium eſt plantarum fœcundatio: Vaporem enim Centralem plurimùm inſervire ad totius terræ fertilitatem, ſatis ſuperque li- quet tùm ex S. Textu ſuperiùs allegato; tùm ex aquæ Centralis natura fœcundifica, ut quæ particulis conſtat ſalinis, ſulphureis && bituminoſis, in quibus Phyſici omnem vim fructificandi repo⸗= nunt. Nec obſtat, quod illæ terræ, quibus Mineræ ſubſunt, ſte- riles & infœcundæ, imèò aridæ prorſus apparent, ſermo enim no- bis non eſt de ſale, ſulphure, calce, & ejusmodi jam factis, ſed quando adhuc ſunt in fieri, id eſt, in Principio humido latent-. De his tantum. = §. 9. Ex ha tenus dilucidatis nemo non videt, Calidum & Humidum, quibus ſubterranea generantur, aluntur & foventur, nulli alii Principio attribui poſſe, niſi huic Inferno. Veritati autem huic ex una parte ſe opponit Helmontius, qui pro Centrali aqua noſtra, unde fontes gigni diximus, neſcio quam arenam vel ſabulum bulliens jam olim obtrudere voluit. De hac ſententia verba ejus in Tract. de Terra S.,. legi poſſunt. Nam & ſi Archæo ipſius locum daremus, premeretur tamen hoc Paradoxon ſequen- tibus difficultatibus. (r.) Poſitâ ipfius axenâ Quellen, non ap⸗ Paret Ratio, Auamned aqua, quæ à mari jugiter ex ipſius ſenten- tia in eam influit, ſalſedinem ſuam exuere & deponere poſſit-, (2.) Si rationem hujus det per transcolationem, urgebit eum ex altera parte Ratio ſalſorum fontium, qui interdum longiſſimè à B 2 gurgite 12. = gurgite marino abſunt. Sin dicat hoc eſſe à Salinis, mirum eſt, Ri illæ à ſabulo undante non diffluant. (3.) Quid impedimen- to eſſet, quin illi meatus atque dutus ſubterranei, à ſabulo illo Helmontii protinus obſtruantur, ſicque fluxus aquarum interclu- datur? (4.) Quid ni poſitis his, omnes Fontes, Flumina, lacus copioſiſſimam veherent arenam, ut ita brevi omne illud ſabulum terræ diffunderetur, & deficeret, cui tamen Experientia reclamat. (S§.) Hac ratione omnium vaporum ſubterraneorum negaretun- Exiſtentia;, quorum tamen non ſolùm uſus inſignis, ſed & neces- ſitas ad quamvis productionem ſubterraneam maxima; ſabulum enim Helmontii non poſſet non illos abſorbere aut intercipere. (6:) Ita nulli Terræ motus naturaliter exiſterent, nec venti & Terra- prorumperent, cùm ubique famola illa arena, quæ ſubſternitur, intercederet & ſeſe immiſceret, ut vim a&ris eludat; quos tamen- naturalibus è cauſis exiſtere, contra Helmontium id temerè in gra-= tiam ſui ſabuli negantem, Philoſophi hactenus ſatis ſuperque de- monſtrarunt. Abſit autem ut omnem inficiemur prorſus arenam ſeu glaream in viſceribus terræ aquis imbutam. Quod verò ta= lis glarea ubique & infra & ſupra Horizontem terræ reperiatur; ſcaturiginibusque vivis ſit referta, ita ut omnium Fontium & Flu- minum origo exiſtat, hoc eſt, quod hacenus dictis & probatis“* negamus & pernegamus. . 8. 10. Przater Helmontium nobis obluctantur, qui neſcio quos canales, meatus, tubos, mæandros, du usque intraterraneos Tmniant, per quos aquam marinam vel preſſam, vel ſponte ſe inſi- nuantem ad capita fontium derivant, id que vel in forma aquæ, vel in forma vaporum, præſertim quando ſecundum plurimos in ci- ſternis ſtagnant. Sed horum Argumenta ſi accuratius examinan- tur, cert illis aqua hærebit. Nam (1.) hac via aquæ marinæ non poſſent non particulas ſalinas, per iſtos canales magis ma- gisque dilatandos, ſecum HH dulcedinem fontium per- deret. (à.) Quid prohiberet canales hos à corpulſculis terreſtri- bus, interveniente corroſivà vi ſalium, abraſis obſtrui & oppilari? (3.) Haud facilè repertu eſt ejusmodi tubos, præſertim in ma- teria friabili, ad tantum tratum & longitudinem, quæ require- retur, extendi poſſe, ſine reſolutione, obſtructione aut interruptio- ne, F. II cendunhei DOS Vapor Pj.,. 36,, ſolesagno⸗ enin dani d Ne drdend⸗ nguitur tillii, Tel in pofuni Eibus (d Opushade WoNRur. zd napore tinoueretll Petpetno ammabil lis annis in Doridus, er kentis ener wetſe lt Gur loni tot ſeenlis beritorum lk Mond ereapet, nobis Wriclmd lnrtxen Annemon tethunine Tahenn 1 Kurſtz Kommida, kn⸗ heilic ſabrlun Venlia erlamat Im negan „ lel nere, BüimnNhnuen Nteteiper, ventieenn 2Ablenit, dradtamen Aunengre Rlu Ne E. zmin Aeda Cokrentr. Are keheiinll, Penuüum &hn. Gii & probetin⸗ ntor, un neſc⸗ ue ntratertameos vel ſponteleiu⸗ orma ace, N n Plunino; in ci⸗ lratius eraminad⸗ ia aque waine males magis Ma⸗ ner ſoptiun het⸗ prſeuls tertelt. Ptru Sophien 13. ne, niſi diceremus vel ex arenàâ, vel limo, vel lapidibus compa- Ros aut fabricatos eſſe, quæ tamen materia naturæ horum tubu- lorum ſi non contraria, certè inconveniens eſt. F. II. Qui ex altera parte Ignem ſuum Subterraneum ac- cendunt, eique omnia illa :hœnomena & effecta tranſcribunt, quæ nos vapori noſtro Centrali, de quo videndus Glauberg. in Ditt. Ph. p. 363. & Le Grand Inſt. Phil. Part. 6. c. I. Inanes rationum folles admovent huic foco ſubterraneo exſufflando. Negamus“ enim dari talem Ignem Subterraneum, & quidem actualem illum ſive ardentem; (æ) ob denegatam ventilationem, quâ ablatà ex- tinguĩtur & ſuffocatur omnis Ignis; quod experti ſunt foſſores Me- tallici, Teſte Rob: Boyle in Tr. de Temp. ſubt. Reg. c. 10. qui dum in profundiora fodinæ loca pervenerunt, canalibus ſive Venti du- Sibus (uti loqui amat) producende ex illis ad fodinas novo aêre, Opus habent, ut contin uè aer in Mineris oontentus ventiletur & re- novetur. (S) Quf fieret, ut Ignis Subterraneus ab aquà ill, quam ad vapores educendos ſine intermiſſione reſolvere deberet, non ex- tingueretur? () unde tanta copia materiæ Igni tàm immenſo, & perpetuo alendo ſuppeteret, ut qui ſemper ſequitur materiam in- Hammabilem, & und horâ plus abſumeret nutrimenti, quàm mul- tis annis intra terram generari poſſet? () Ignis Subterraneus va- poribus, exhalationibus, fumis à ſe excitatis, inque ardo loco de- tentis extemplò ſeipſum ſuffocaret, ſicuti candelæ profundiùs de- merſæ ut plurimùm, experientià teſte, moriuntur. (e) Terra, quæ Igni illi Subterraneo ſuperincumbit, jam dudum ab eodem- tot ſeculis flagrante, eſſet aſſata, aduſta, atque inſtar lapidum la- teritiorum indurata, vel ut ſpongia excavata, quod in Ignivomis illis Montibus videmus, ex quibus cineres, lapides inſtar ſpongiæ excavati, aliaque ab igne combuſta eructamur. Longè tamen à nobis abſit, ut omnem Ignem Subterraneum ex rerum naturâ planiſſimè eliminatum velimus, & hàâc conſequentid manifeſtis- Gmæ experientiæ refragari audeamus, quaſi neſciremus Montium Ignivomorum, camporum & ſpecuum quorundam horrenda in- terdum incendia; verùm perpetuum & univerſalem Ignem Subter- raneum, qui prædi dorum à nobis Phoœnomenôn cauſa exiſtate, Prorſus vejicimus. §. 12. 14. §. 12. Ad verſantur nobis, qui à Sole omnem caloris fontem etiam in Subterranea derivare volunt, ſtatuentes Solem eſſe gne- um, & ſuo fſœtifico calore ita quoque in Metalla agere, ut illud, in quod virtus & potentia illius efficaciùs influit, nimirum aurum Solem appellitent, quaſi hæc ſpecies metallica plus aliis à benig- nitate ſyderis hujus participet. Verùm ingenuè ajo, hanc cauſam caliditatis, præſertim quæ ad productionem ſubterraneorum cor- porum requiritur, nimis ex alto petitam eſſe, & ſi fortè ei ad in- teriora terræ penetrandum, lucem, calorem, & veritatis ſplendo- rem amittere. Nam ſequeretur (I1.) primam Regionem ſubter- raneam eſſe ferventiorem mediâ & infimâ, quod tamen experien- tiæ Metallicolarum contradicit. Hi enim uno ore fatentur ſey, quò penitius deſcendunt, majorem majoremque caloris ſentire, gradum, de quo videndus Rob. Boyle in Tr. de Temp. Subt. Reg, (2.) Etiamſi Carteſii ſententiam, qui tradit virtutem aſtrorum à luee ipſorum non poſſe ſeparari, non admittimus, certum tamen- eſt, nec hyeme, nec æſtate, radios terram penetrare: cùm aliàs ſuperficies terræ à repercuſſione radiorum non ita, ut quotidiè ex- perimur, incaleſceret, perlabentibus ſine refra ctione radiis, & ſe quaſi amittentibus, quod fit in media Regione aêris, quæ ob id frigidior eſt infimAâ. §K. 13. Qui in ſubſidium huc afferunt, quod particula una materiæ cœleſtis, ex qua Sol conſtat, premat aliam, & ſic dein- ceps, donec virtus Solis ad Interiora penetret, ruinoſo nituntur fun- damento, quia preſſio illa (1.) nondum eſt oſtenſa, nec oſtendi poteſt, cum materia cœleſtis longè ſubtilior ſit aẽre gravativo. (2.) Etiamſi materiæ Cœleſtis particulæ ſe invicem premerent, & ur- gerent, quis ſtatim hinc concluderet, quocunque penetrat materia cœleſtis, eò etiam ſenſibilem calorem permeare? (3.) Dicant- mihi quomodo preſſio illa auræ à ventorum vi non diſſipetur & diſturbetur? Sed ſatis de hoc, & fortè etiam nimium- CAPUIT or N hag 1 lokert tmo plusgt dopoſtulan num, hos en Lobnula ad⸗ tun in hae Am quntent Odis prob pen lu ne panioblan ſerns parii Per pin den ercaventura⸗ Per kene mo Cecurrepkem lelhummrat Velimisan Pbteneneon, ſt,tls liat ebum heltt gim crun nere rem Ca ltsolig faenn innn i ô”ỹMñü i ncaloris ſon len efe an Penlt IGd miirn D galiis beig. hane kallan raneorum cor. Ut⸗ 6 ei 40 in⸗ lais l eno⸗ onenler⸗ nen eneiin ſatentlr ſe, loris ſentire, 0 bt, Reg, Worum à eumtumen, e chld Wa tquotiis er⸗ e nadiis, ſe is, gur dbig pattienla unn n, be den⸗ mitunturfun⸗ la, nec oſtendi grarefivo, 2) emerelt, ll⸗ enetrat hatenis *) Dicant- errs ⸗ CAEI 15. CAPuT II. DE SPECUBUS PAR. TICüULARIBus. §. l. DI hactenus in univerſali & profundiſſimo terræ Specu ſeu Inferno Centrali delituimus, ibique tanquam in ferventis- ſimo plusquam ſatis ſudavimus Æſtuario. Nunc tempus & or- do poſtulant, ut inde ſpirabilem & liberiorem ore captaturi au- ram, nos emergamus, adque ſuperiores ſpecus enitamur, ibique nonnulla admiratione digna rimemur, eorumque cauſas, quan- tum in hac caligine rerum & locorum licet, indagemus, præſer- tim quatenus ſpectant ad ulteriorem confirmationem hactenus à nobis probati Inferni. Ad modum igitur, quo Specum Prin- cipem ſeu Centrum examinavimus, procedere jnvat in exami- ne particularium, & in præliminio ſtatim inquizere, an nimirum ſpecus particulares à D Eo in Hexaëmero creati, ſive in Diluvio pPer vim demum fa cti; & an hodienum talia ſub Globo Terr-aqueo excaventur antra? Sunt qui credunt Subterraneos oriri Specus, vel Per terræ motum; vel per Ignem ſubterraneum; vel per aquam decurrentem per montium juga, aliosque terræ tra cus. Sed nul- læ harum rationum nobis ſatisfaciunt, quia vel nimis obſcuræ ſunt, vel nimis anguſtæ. Quod attinet Terræ motum, illum Specuum ſubterraneorum cauſam eſſe oppidò negamus, cum probabilius ſit, tales hiatus poſt Terræ motum apertos prius jam extitifle, & demum poſt talem caſum eſſe manifeſtatos, quia exhalationes, pri⸗ us quâàm erumpunt, terræque motum cauſantur, in locis caver- noſis detentas incluſasque eſſe necefſſe fuit; & ſic non tam de nor vo ſpecus extiterunt, quàm iidem in diverſis locis apparuerunt. Per Ignem Cavitates illas non producas eſſe, patuit ſuprà, ubi multis & ſolidis rationibus Ignem hunc ſuffocatum dedimns. Po- ſito antem nos concedere lgnem illum, ubi ſigna & veſtigia ejus, nimirum lapides excavati, cineres, alia que ejusmodi, quæ eſſent- effe Qus 16. — effe cus Ignis ſubterranei, intra terram exiſtunt? Dico intra ter- ram, ne objiciantur nobis Eructationes VYeſuvianæ, quæ in ſuper- ficie terræ potius, quàm viſceribus conceptæ ſunt. Quod Incur- ſiones Aquarum concernit, non negamus quidem, multas intra- terram & magnas ſæpè ſtagnare aquas, ſed quid hoc ad ſpecuum exciſiones? Cum Specus reperiantur infra terram profundiſſimi, jidemque horrendæ & ferè fidem ſuperantis magnitudinis atque- amplitudinis, imò tantæ ſæpè capacitatis, ut multa hominum- millia abſorbere queant; hoc autem, ſi fieri poteſt, ab eluitione- aquarum, miror quod nondum omnia maria in ſinum terræ ſe- infuderint. Monendum tamen hic eſt in genere, nos per Specus non intelligere hiatus & cavernas quascunque ſubterraneas, quas libenter concedimus vel per terræ motum extitiſſe; vel per anima- lia cunieulis quaſi effoſſas eſſe; vel per aquas terram penetrantes, & abraſas partes ſeeum vehentes, excavatas: Sed Cavitates inſigni Profunditate notabiles, ab ipſa naturꝗ in fornicis modum concin- natas, quæ tanquam cellæ ſunt & reconditoria omnis generis in- naturà produorum corporum: Et has ſtatuimus, partim à D E in Hexaëmero unà cum univerſali noſtro Centro Infernali eſſe- creatas, ut eſſent aquarum, exhalationum, aliorumque corporum promptuaria, hominum ac brutorum latibula & ſuffugia: Partim poſt Diluvium intus terram eſſe relictas, quod probabile exinde- videtur, quia, cum montes altiſſimi afſurrexerant, cur cavitates ſimul eſſe relitas non audeamus-aſſerere? §. 2. Ex Infinito Specuum numero nulli conſiderationem- noſtram mereri viſi, præter paucos, qui redolent Ingenium Cen- tralis Specus, & ſuis Phœnomenis quàm maximè de Inferno Terræ teſtantur. In eorum autem numerum referri poſſunt illi, qui craſſis turgent exhalationibus, & in quibus horrendi ſæpè Ter- ræmotus exiſtunt. Exhalationes enim ibi tanquam Carceri bus Incluſæ, nullum ſi habent exitum, vi concutiunt terram, illam- que cum fragore diffindunt: Ubi verò ob continuum perpetu- umque vaporum ex Centro terræ affluxum effluvia ſe mutuò ur- gent & premunt, Terræmotus quandoque aliquantiſper durant. In ſpecubus autem ſubterraneis terræ motuum cauſas quærendas eſſe in propatulo eſt. Dic enim mihi aliud ſpatium, in quod e X*es dit lüter ſtols t, Kin⸗ imavoragin open ſere n Aletelr : Es,ingeſ cumbentes, uerenduma leeriſuyg uot pernicio Petita,comme ius Superioris ſgni amphite Prommpereyr loreserellant, F. 4. Ki pyrlertim aere⸗ Oklet, eſiſen Katutlibenins Non aperta; & Pehilentem exha eninn his ale Abuegnein Ron re oli⸗ lalitu, Cuhun, ſ un Materſa optimd . lo,eſut , to, ſllan i, dieo intrate. ,Gr in ſipe Qadlncur. nlltsittr e ad ſpeellnn Profunciſſini, 1 inis atquen 1homipum D Alitione⸗ un ben ſen os per eels nradens, glus lperanima- denetrantes, itaksinlgni ddum comeig- is geneits n attim d D0 ſernali ee ue cotporun Pugia: Patim abile exinden cor cavitates“ nſicerationem ogenlum Cen. pe de Inferno kennipohuot li nendilapeler aln Cenerbis teram, Ulam. Gouum herpein wiale mut 4 ntiſer dei ulas goelen 4 1 rolt 17. ædes & civitates terræmotu afflictæ ſubſederint, & peflum ive= vint? inter multa horrida exempla, conſid era quæſo miſeram Pom- pejopolis Miſiæ Civitatis ruinam, quæ media IUrbe dehiſcente con- cidit, & in quo hiatu multi mortales ſubtus terram ſuperſtites ex imà voragine hominum auzxilia fruſtra implorarunt, quibus tamen opem ferre non poterant: uti Cellarius ex Agath. lib. 5. refert in- MWeteor. Sect. 28. Art. 3. . §. 3. Quod ſi halitus illi ex Centro Infernali aſcenden- tes, inque ſpecubus ſubterraneis hoſpitantes, per mutuos ſibi in- cum bentes, & de novo accedentes halitus, ſeipſos ad exitum- quærendum cogunt, viamque erumpendi inveniunt, venti exin⸗ de exiſtunt, qui horriſona concitant murmura, & quandoque ſtrages eſunt pernicioſiſſimas. Et ne deſit huic aſſerto fides ab Hiſtorla- petita, commemorant Authores in Regione Sultzbacenſi Palatina- tus Superioris, in planitie agrorum dehiſcere antrum quoddam in- ſigni amplitudine atque profunditate, & ex eo quandoque tantas prorumpere procellas, ut valida ædificia diruant, vaſtiſſimas ar- bores evellant, & quicquid obvium habent proſternant. §. 4. Sin Cryptæ illæ diutius concluſæ manent, inquinato ræſertim a&re in illis à craſſioribo & impuris exhalationibus, quid obſtat, peſtilentes inibi halitus concipi & nutriri? quod idem te- ſtatur Libavins Lib, I. de Aq. AMiner. c. 6. de Ciſtula multis annis non aperta; & Agricola (citante eodem) din concluſos ſpecus* peſtilentem exhalaſſe ſpiritum cum recluderentur, commemorat. Gemina his allegat Le Grand Hiſt. Nat. p. 148. de Cryptis ſpe- cubusque in Romano agro exiſtentibus, ?à quibus, inquit, educi ca- lore Solis halitus, corporum harmoniam depravant, morbosg; generant. Cardanus, ſi unquam benè, cert?à in Lib. 2. Subt. p. 115. de hac materia optimè diſſerit: Plures, inquit, ſyecus ſunt mortiferum exha- lantes, velut Plutonium Os, quod juota Hierapolim Phrygiæ in monto- ſa quadan agri parte poßitum eſt. Os in colle quodam ſitum, qui jugeri magnitudinem æquat, ſeptizg cingitur quadratis: quæ adeò tetra caligi- ne obducuntur, ut vix cerni queant. Ipſum Os hominem capere poteſt, in quod ſi taurus immittatur, illicoque extrahatur, mortuus invenitur. Cauſam verò horum Antrorum venena ſpirantium ſi me poſcis, hanc poſitam eſſe dico quàm maximè in halitibus bituminoſis, ſul- Phureis, iisque impuris & craſſis, quales ex Inferno Naturæ ex- 18. halant, & nonnunquam ſibi admixtos habent vapores minerales. Hi, inquam, ſi longo tempore absque ulla ventilatione eaptivi de- fineantur, fermenteſcunt ſeu putreſcunt, atque ideò ad reſpiratio= nem fiunt inidonei, imò tamdiu mortale virus faucibus hnferni afflant, donec omnis peſtiferorum ſpirituum copia exhalavit. S. §5. Longè melioris notæ ſunt, quamvis non multùm dis- ſimili ratione nata, Sudaria & Æſtuaria illa Subterranea, quæ ho- mini ſalutarem, & maximè utilem quandoque medelam contra- deploratos morbos ſuppeditant, quale eſt in Bajani, teſte iterum Cardano I. c. p. 1716. Cumanisq; montibns Salveate Sudariunm, in mon- te quod vulgus vocat Tritulum. Ejusmodi Æſtuarium reperitur quo- que in Italia Romam inter & Florentiam, prope Urbem Il Saſſa⸗, nuncupatum Incolis La grotta delli Serpenti, ob copiam nimirum ſerpentum ibi ſtabulantium; in hoc enim ægroti, Teſte Petr. Ser- Vio Nat. Mirab. lepra, ſcabie, arthritite, tumore;, morbo Gallico, aliisque a ffectibus peſtilentialibus laborantes nudi expoſiti, ſtatim- que halituum ſubterraneorum calore in ſudorem reſoluti, ſerpen- tibus proreptantibus, & infirmi corpus implicantibus, quicquid vitioſi aut virulenti humoris ineſt, exſudant, repetitoque aliquoties hoc medicamento, perfet tandem ſanitati reſtituuntur. In his licet calorem produci credimus beneficio effluvii puri, ſulphurei, & bituminolſi, ut ſuprà de Inferno demonſtravimus. Non infi= ciamur tamen Symbolum ſuum hic & in aliis ſæpiuſeulè conferre Spiritus Minerales, qui à Thermarum ſalubrium naturà ſaltem in eo abſunt, quod rivulis fontanis non miſcentur, ſed in ſicco ſtatu manent, & ea propter virtutem ſuam medicaminoſam potentius exuere pofſunt. Sed abſtinemus hic à Medicorum Sacris. §. 6. Alio non minus notabili eff’ Gu claret ſpelunca illa, in Inſula Pantalarea inter Siciliam & Africam ſita. Hæc Inſula, in- quam, tàm arida fervidaque à Kirchero proditur, ut viæ pedibus calcari queat, nullasque edat ommindè ſcaturigines, veruûm ex ſpe- en illo imperſcrutabili continui & perennes exſurgunt vapores » quos dein circa pecus fornicem in aquam coaleicere tam copio- ſam aſſerit, ut toti Inſulæ ad potum ſufficiat. Hos vapores non aliunde niſi ex Inferno Centrali provenire ſtatuendum eſt, tùm quia copioſus eſt hic vaporum proventus; tùm quia ſpecus ille eſt tam profundus, ut fons ibi generari non poſſit; tàm quia perpe- tio laod ntspolet cium nuln Oeranp 4 11 (oaphimmn egomet nunt liun inmmefl le in neint Gum eamn hin Teferrent, Kat gie pervetig circumnlata fl ctedidi, Hon Go fores Natun co, Antrumi ſubini, oenlos Anlos, gnuntll Efrumtoli, Kr Eejfigio & enimini ſubſer Verd eeuratiot leleriita habe ſalſtpund ober ſgkineſh elſtr Dert ennatg i leg ttnas iel t Wannben 1 ltns koumt N Nibetch ehanes Nenln vele⸗ nl ſderien gtalm vehi eanan e daſtivi ge. D 2 keſzintio. ribes teni rhalavit mnltüm is. leq, gue ho. lan conkra. teewnumn afiumn, in mr. eperiturqno⸗ n ſu, m mimnirnm Rebett. de. rbo Calicn voſit,ſtaiim luti, ſepen⸗ e, iegdid ne aliquories tur. In his ,lulphurei, Noninſi⸗ cule contenre uta ſaltem in inſeco ſatu m potentius 8elis⸗ Aunca llaln eeloſthuin⸗ rrin pedibis enim erſpe⸗ N nponen tamn co Napores RM Zum etkfin ſeensi⸗ uhe⸗ I9.⸗ tuò durat ille vaporum fluxus, nec areſcit aut diſſipatur, quod ta- men evitari non poſſet, ſi quamcunque aliam huic effectui cauſam aſſignaveris. Quod autem hi vapores tàm fertiles ſunt aquæ, ra- tio eſt, quod immediatius è Centrali ſeminario omnis humidi- tatis producuntur. Quod liquet adhuc magis in Alembico, ubi etiam vix ſenſibilis copia vaporum ſatis magnam guttarum vim- Operculo affigit. §. 7. Vulgatiſſimus aliàs Philoſophorum Canon habetur: Quod primum in Intentione, ultimum eſt in executione; & hoc ipſo egomet nunc poſtliminiò rationem reddo, cur me in hunc diſcur- ſum immerſerim. Nimirum quia rumor Specus Nebuloſæ, quæ in vicinia eſt, jam plures ante me invitavit, ut ad inviſen- dum eam hinc commigrarent, nec tamen certam ejus indicinam- referrent, ſtatui quoque ipſemet oculis ſubjicere, & ſenſuum inda- gine perveſtigare, quæ hactenus incerto rumore de ſpelunca illa- circumlata fuerunt. Intereſſe enim Studioſi naturalis ſcientiæ credidi, non tàm Syſtemata Phyſica pervolvere, quàm experien- do fores Naturæ pulſare. Poſtquam igitur nuperius, duce ruſti- co, Antrum illud minore labore aut periculo, quàâm veritus ſum, ſubivi, oculosque meos curioſius in omnes partes, parietes & an- gulos, quantum licuit per lapidum quaſi coagmentatos aggeres circumtuli, & relationem proditæ, primùm à Zeilero, poſtmodum à Seyfridio & Bechmanno de hac Spelunca hiſtoriæ, ſenſuum- examini ſubjeci, deprehendi illico in quibusdam fidem, in aliis verò accuratiorem cognitionem deſiderari. Deſcriptio autem- Zeileri ita habet: Im Hertzogthum Wuͤrtemberg zwiſchen den Doͤrffern Hauſen und Ober⸗Hauſen / hat es auch eine Hoͤle unter einem Felſen / die gar ferne ſich erſtrecket / und biß zum End noch nicht iſt begangen worden. Weit einwarts in ſolcher Hoͤle kommt man zu einem gefaͤhrlichen Hügel/ da es etwas Liecht iſt; und gar tieff darunter ein helles Waſſer geſehen wird. Wann bey truckenem und ſchoͤnen Wetter / auß dieſer Hoͤle ein Ne⸗ bel heraus kommt / ſo folget Regen und Ungewitter / daherod ſie in gemein das Nebel⸗Loch genennet wird. Quod Hiſtorious hic refert, ſubje- m efſe hanc Speluncam rupi aut Petræ, in eo ſecutus eſt inad- vertentiam vel errorem Agreſtium, quibus forte nonnulli extantes lapides ſpeciem rupis fecerunt, dorſum enim im poſiti montis ſyl- vâ quadam veſtitum eſt. Tùm ſecurè nimis addit, Speluncam ſe in tantum portendere, ut ad ejus finem pertingere nondum licue- —— Q2 rit, 20, — — rit, quod itidem experientia redarguit, me ipſo extremitatem ejus emenſo. Præterea objicit nobis in illo Antro neſcio quem pericu- loſum collem cum ſubjecta Ciſterna aquarum. Sed inane terricu- lamentum eſt, quia nihil quod periculum minari poſſet mihi oc- currit; eminet quidem colliculus tophaceus, conſpea ſubtus aqua, ſed nihil viſum, quod vel admirationem, nedum horrorem mihi incuteret. In eo ſaltem à fide non aberrat, quod tradit de affur- gentibus inde nehulis, ex relatione Accolarum, etſi eo tem pore, quo ibi verſabar, uthil nebularum mihi apparuit. Neque enim puto temerè id nominis Antro huic inditum eſſe, ſi de veritate hujus Phoœ- nomeni non conſtitiſſet. Statuo igitur hunc Specum æquè ac præ- cedentes quendam Caminum eſſe, ſive aνο d½— αοο ſpirantium ex imo Centro vaporum & halituum, non excluſis tamen iis, qui fortè & mineris halituoſis ſeſe cum illis in vià permiſcuerunt. Et licet rariores hodie nebulæ inde proſurgerent, fides ta men hiſtoriæ non accuſanda foret, ſed vitium temporis, quod, cum nihil diu eo- dem ſtatu patitur, aliam potuit viam aperyuiſſe, quà halitus illi nul- lo advertente effluerent. Cæterum quod in hoc ſpecu diligentio- rem Authoris annotationem meruiſſet, eſt feraciſſima lapidum ma- trix, in qua lapides ferè ad ſenſum naſcuntur. Guttæ enim aſſi- duè affatimque de fornice ſpecus deſtillantes ſpiritu lapidifico adeò fœtæ ſunt, ut non ſolùm humi in tophos coëant & rigeſcant, ſed e- tiam pendulæ adhuc lapideſcant: non ſecus ac videmus hyeme ſty- rias, ſeu deciduas ex tectis aquæ guttas vi frigoris congelaſcere-; quod certè frigori illius ſpecus non imputandum eſt, quia ſicuti in Hypogæis plerumque ibi tepet, ſed alicui ſucco lapideſcenti, quem guttæ illæ pluviales per fiſſuras lapidum tranſudantes imbiberunt, & adeò ſui juris fecerunt, ut quiequid non in lapidum naturam- converterent; præſertim verò cum incidunt in lutum, quod copio- ſum ibi eſt, & ſemine lapidifico jam fœcundatum. Sed nolumus ſu- gillare famam alias meritiſſimi Hiſtorici, quotusquisqe enim Scri- ptor non plus oculis & auribus alienis credere tenetur, quàm pro- priæ experientiæ, qua ſola ſi ſtandum eſſet, jamdudum hiſtoria ex- ſpiraſſet? Nunc tempus eſt, ut retraham pedem animumque ex his LabyrinthisPhyſcis, & ut verè dicam, latibulis ĩgnorantiæ noſtræ- Laus & gratia fit ſenpiterna Infinitæ illi bonorum Abyſſo, pro con- cefſis viribus ad mirabilia ejus rimanda, admiranda. ELNIS. mjitatem en hhen Perien. Dapeterti. ſet ihioe b⸗ tus ann, femn nide Pore, uo eapre. ntimer nnt. Dt en hiſtorie inul. lligentio. Idum ma- n aſſi ihco aded aſcnng entinen nbiberunt, Daturarn vümpro⸗ Korize⸗ gue ebi 1 Ebolte, ot⸗ – 4 22 23 24 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset ſ19o 20 21 18 ffimm 17 ERGTANO PHYSICA) FE RN VATUKALI;= 16 III Sn e S S= HüIG GOGNATIS SPBCUIE „ Quam- E T IVINI NuMINIS AusPICIO, S SFE9H E—Q RATII MAGNIFICENTISSIM O= eniſſimi ac Celſisſimi Principis ag Domini, = D'O MINI — NNIS FRHDERICSE Virtembergiæ ac Lecciæ, CE . . Hontiape gardis „Dynaſtæ Hei- E 5 denhemii, &c. 12 5ARE A. MAIRSTATIS CAPITYANEEE gE PRE S 1 D E E „„E HANNE LUDOVIC ½ MOGLINGO, E Xα m . & d. Doctore Experientiſſimo, Phyſices & M— % in Inclytaà hac Academia EB ERHARPDIN A /6 Wð 4 Profeſſore Celeberrimo, 1 ore & Patrono ſuo omni re verentie Aßiriendo⸗ ⸗ . rubiicæ Ventilationi Abonit 2 . OHAN n NNH TNI nnun hnff 2 3 8 —2 11 13 14 42 Literi JoRe N HENRICGI Frnk „2 W ANNO M DCLXXXV.