<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Bg53-2</title>
        <respStmt>
          <resp>Provided by</resp>
          <name>University Library of Tübingen</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>Transcribed with</resp>
          <name>Tesseract</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <p>To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).</p>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <title>Beyträge zur Naturgeschichte</title>
          <author>Link, Heinrich Friedrich</author>
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
  </teiHeader>
  <sourceDoc>
    <surface n="1" type="page" xml:id="s_Bg53-2_001">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_001.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="2" type="page" xml:id="s_Bg53-2_002">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_002.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1241" lry="1718" type="textblock" ulx="252" uly="1636">
        <line lrx="1241" lry="1718" ulx="252" uly="1636">N12 c529803894 021  *</line>
      </zone>
      <zone lrx="855" lry="1944" type="textblock" ulx="256" uly="1758">
        <line lrx="855" lry="1944" ulx="256" uly="1758">IUNMIICIIü</line>
      </zone>
      <zone lrx="1109" lry="1872" type="textblock" ulx="917" uly="1843">
        <line lrx="1109" lry="1872" ulx="917" uly="1843">uDTÜBINGEN</line>
      </zone>
      <zone lrx="1213" lry="1821" type="textblock" ulx="1198" uly="1797">
        <line lrx="1213" lry="1821" ulx="1198" uly="1797">38</line>
      </zone>
      <zone lrx="1269" lry="1858" type="textblock" ulx="1252" uly="1836">
        <line lrx="1269" lry="1858" ulx="1252" uly="1836">*£</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="3" type="page" xml:id="s_Bg53-2_003">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_003.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1455" lry="2784" type="textblock" ulx="1448" uly="2781">
        <line lrx="1455" lry="2784" ulx="1448" uly="2781">.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1413" lry="2811" type="textblock" ulx="1390" uly="2794">
        <line lrx="1413" lry="2810" ulx="1398" uly="2794">R</line>
      </zone>
      <zone lrx="65" lry="715" type="textblock" ulx="58" uly="653">
        <line lrx="65" lry="715" ulx="58" uly="653">—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="4" type="page" xml:id="s_Bg53-2_004">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_004.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="5" type="page" xml:id="s_Bg53-2_005">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_005.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="74" lry="2388" type="textblock" ulx="62" uly="1756">
        <line lrx="74" lry="2388" ulx="62" uly="1756">22 — —-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="6" type="page" xml:id="s_Bg53-2_006">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_006.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1282" lry="289" type="textblock" ulx="515" uly="221">
        <line lrx="1282" lry="289" ulx="515" uly="221">Ge o logi ſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="944" lry="392" type="textblock" ulx="856" uly="355">
        <line lrx="944" lry="392" ulx="856" uly="355">und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1555" lry="753" type="textblock" ulx="344" uly="462">
        <line lrx="1161" lry="562" ulx="628" uly="462">mineralogiſche</line>
        <line lrx="1555" lry="753" ulx="344" uly="606">Bemerkungen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1651" lry="887" type="textblock" ulx="853" uly="838">
        <line lrx="1651" lry="887" ulx="853" uly="838">auf</line>
      </zone>
      <zone lrx="1413" lry="1217" type="textblock" ulx="397" uly="960">
        <line lrx="1413" lry="1037" ulx="397" uly="960">einer Reiſe durch das ſuͤdweſt⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1122" ulx="411" uly="1046">liche Europa, beſonders</line>
        <line lrx="1074" lry="1217" ulx="728" uly="1148">Portugal.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1217" lry="1521" type="textblock" ulx="557" uly="1342">
        <line lrx="951" lry="1402" ulx="758" uly="1342">Von</line>
        <line lrx="1217" lry="1521" ulx="557" uly="1444">Heinr. Fr. Link,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1648" lry="1659" type="textblock" ulx="313" uly="1548">
        <line lrx="1431" lry="1596" ulx="313" uly="1548">Prrofeſſor zu Roſtock, und verſchiedener gelehrten Geſellſchaften</line>
        <line lrx="1648" lry="1659" ulx="806" uly="1612">Mitgliede. .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1208" lry="2108" type="textblock" ulx="547" uly="2073">
        <line lrx="1208" lry="2108" ulx="547" uly="2073">r .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1179" lry="2110" type="textblock" ulx="1139" uly="2101">
        <line lrx="1179" lry="2110" ulx="1139" uly="2101">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1392" lry="2345" type="textblock" ulx="372" uly="2180">
        <line lrx="1159" lry="2251" ulx="617" uly="2180">Roſtock und Leipzig,</line>
        <line lrx="1392" lry="2345" ulx="372" uly="2278">in Karl Chr. Stillers Buchhandlung.</line>
      </zone>
      <zone lrx="949" lry="2410" type="textblock" ulx="801" uly="2380">
        <line lrx="949" lry="2410" ulx="801" uly="2380">1801I.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="7" type="page" xml:id="s_Bg53-2_007">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_007.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="582" lry="152" type="textblock" ulx="574" uly="135">
        <line lrx="582" lry="152" ulx="574" uly="135">7</line>
      </zone>
      <zone lrx="1179" lry="484" type="textblock" ulx="441" uly="191">
        <line lrx="1179" lry="313" ulx="441" uly="191">Beytraͤge</line>
        <line lrx="870" lry="484" ulx="776" uly="448">3 U r</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="1110" type="textblock" ulx="265" uly="582">
        <line lrx="1363" lry="736" ulx="265" uly="582">Raturgeſchichte</line>
        <line lrx="1137" lry="1110" ulx="478" uly="984">Heinr. Fr. Link,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1448" lry="1235" type="textblock" ulx="280" uly="1131">
        <line lrx="1448" lry="1180" ulx="280" uly="1131">Profeſſor zu Roſtock, und verſchiedener gelehrten Geſellſchaften .</line>
        <line lrx="901" lry="1235" ulx="732" uly="1197">Mitgliede.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1208" lry="1975" type="textblock" ulx="508" uly="1873">
        <line lrx="1208" lry="1975" ulx="508" uly="1873">Zweiter T heil.</line>
      </zone>
      <zone lrx="668" lry="2112" type="textblock" ulx="281" uly="2087">
        <line lrx="668" lry="2112" ulx="281" uly="2087">—.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1350" lry="2128" type="textblock" ulx="1062" uly="2085">
        <line lrx="1350" lry="2128" ulx="1062" uly="2085">——</line>
      </zone>
      <zone lrx="1384" lry="2345" type="textblock" ulx="301" uly="2188">
        <line lrx="1384" lry="2256" ulx="533" uly="2188">Roſtock und Leipzig,</line>
        <line lrx="1320" lry="2345" ulx="301" uly="2283">in Karl Chr. Stillers Buchhandlung.</line>
      </zone>
      <zone lrx="883" lry="2416" type="textblock" ulx="734" uly="2386">
        <line lrx="883" lry="2416" ulx="734" uly="2386">1801I.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="8" type="page" xml:id="s_Bg53-2_008">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_008.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="9" type="page" xml:id="s_Bg53-2_009">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_009.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="979" lry="334" type="textblock" ulx="600" uly="310">
        <line lrx="979" lry="334" ulx="600" uly="310">UR—  n</line>
      </zone>
      <zone lrx="924" lry="352" type="textblock" ulx="564" uly="334">
        <line lrx="924" lry="352" ulx="564" uly="334">ä —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1074" lry="756" type="textblock" ulx="565" uly="662">
        <line lrx="1074" lry="756" ulx="565" uly="662">Einleitung.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1578" lry="2449" type="textblock" ulx="177" uly="901">
        <line lrx="1382" lry="991" ulx="253" uly="901">Es iſt noͤthig, in d ieſer Einleitung die Er⸗</line>
        <line lrx="1381" lry="1071" ulx="278" uly="979">klaͤrung einiger Ausdruͤcke voranzuſchicken,</line>
        <line lrx="1416" lry="1122" ulx="278" uly="1053">deren ich mich in dieſer Schrift oft bedient</line>
        <line lrx="1408" lry="1193" ulx="278" uly="1113">habe. Zuerſt bedarf das Wort Geologie</line>
        <line lrx="1380" lry="1262" ulx="220" uly="1191">ſelbſt einer Eroͤrterung. In der Natur⸗</line>
        <line lrx="1394" lry="1327" ulx="278" uly="1246">beſchreibung betrachten wir die natuͤrlichen</line>
        <line lrx="1378" lry="1406" ulx="278" uly="1316">Koͤrper bloß nach ihren Verſchiedenheiten;</line>
        <line lrx="1578" lry="1456" ulx="223" uly="1390">in der Naturgeſchichte ſuchen wir die Veraͤnde⸗</line>
        <line lrx="1380" lry="1527" ulx="250" uly="1459">rungen zu erforſchen, welche ihre Gattungen</line>
        <line lrx="1378" lry="1590" ulx="241" uly="1510">und Arten erlitten haben. Da wir ſie alſo</line>
        <line lrx="1379" lry="1661" ulx="278" uly="1594">einmahl fuͤr ſich, dann nach ihren Zeitverhaͤlt⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="1730" ulx="177" uly="1663">tiſſen unterſuchen: ſo wird man leicht auf eine</line>
        <line lrx="1395" lry="1791" ulx="278" uly="1728">dritte Art kommen, die natuͤrlichen Koͤrper</line>
        <line lrx="1375" lry="1862" ulx="278" uly="1794">zu betrachten, naͤmlich, wie ſie ſich neben</line>
        <line lrx="1374" lry="1925" ulx="277" uly="1863">einander im Raume befinden. Dieſe Lehre,</line>
        <line lrx="1376" lry="1999" ulx="226" uly="1921">ſo fern ſie ſich bloß mit Koͤrpern unſerer Erde</line>
        <line lrx="1410" lry="2064" ulx="276" uly="1989">beſchaͤftigt, will ich Geologie nennen. Sie</line>
        <line lrx="1411" lry="2137" ulx="182" uly="2044">* unterſcheidet ſich von der politiſchen Geogra⸗</line>
        <line lrx="1426" lry="2200" ulx="276" uly="2134">phie ſehr leicht, von der marhematiſchen da⸗</line>
        <line lrx="1387" lry="2266" ulx="277" uly="2200">durch, daß in der letztern nur von der Figur</line>
        <line lrx="1389" lry="2372" ulx="271" uly="2254">des Ganzen, und deſſen mathematiſchen Ein⸗</line>
        <line lrx="847" lry="2449" ulx="278" uly="2340">theilungen geredet wird.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="10" type="page" xml:id="s_Bg53-2_010">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_010.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1031" lry="342" type="textblock" ulx="702" uly="273">
        <line lrx="1031" lry="342" ulx="702" uly="273">( 2 31</line>
      </zone>
      <zone lrx="1468" lry="2469" type="textblock" ulx="281" uly="393">
        <line lrx="1446" lry="460" ulx="442" uly="393">Gewoͤhnlich ſetzt man an die Stelle der</line>
        <line lrx="1446" lry="526" ulx="341" uly="462">Geologie eine Menge von beſondern Lehren,</line>
        <line lrx="1449" lry="595" ulx="341" uly="530">deren Unterſcheidung zu manchen Zwecken ge⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="663" ulx="341" uly="597">wiß nuͤtzlich iſt. Aber es ſcheint mir auf der</line>
        <line lrx="1447" lry="732" ulx="341" uly="664">andern Seite auch nicht ganz unnuͤtz zu ſeyn,</line>
        <line lrx="1449" lry="798" ulx="340" uly="733">ſie wiederum unter einem allgemeinen Geſichts⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="865" ulx="340" uly="798">puncte zuſammen zu faſſen. Die Trennung</line>
        <line lrx="1449" lry="930" ulx="341" uly="866">verſchiedener Lehren kann ihre großen Vor⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1000" ulx="341" uly="933">theile haben; ihre Verknuͤpfung nachher nicht</line>
        <line lrx="1129" lry="1069" ulx="340" uly="1000">weniger.</line>
        <line lrx="1449" lry="1133" ulx="443" uly="1066">Ich muß meine Leſer wegen der minera⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="1202" ulx="342" uly="1139">logiſchen Geologie auf den Verſuch einer An⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1267" ulx="343" uly="1199">leitung zur geologiſchen Kenntniß der Mine⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="1337" ulx="342" uly="1274">ralien verweiſen, welchen ich ſchon 1790 zu</line>
        <line lrx="1447" lry="1403" ulx="346" uly="1340">Goͤttingen herausgegeben habe. In den</line>
        <line lrx="1450" lry="1473" ulx="344" uly="1407">Hauptſachen habe ich meine Meynung nicht</line>
        <line lrx="1449" lry="1540" ulx="342" uly="1474">geaͤndert; Nebendinge, welche in den zehn</line>
        <line lrx="1451" lry="1608" ulx="344" uly="1539">Jahren, wo die Chemie große Fortſchritte ge⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1675" ulx="344" uly="1609">macht hat, unrichtig befunden worden ſind,</line>
        <line lrx="1451" lry="1742" ulx="297" uly="1669">wird der Leſer ſelbſt berichtigen. Minera⸗</line>
        <line lrx="1451" lry="1808" ulx="344" uly="1743">logiſche Geologie nannte ich damahls die Kennt⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1876" ulx="344" uly="1809">niß der rohen, ungebildeten Maſſen dieſer</line>
        <line lrx="1449" lry="1944" ulx="344" uly="1874">Erde; ein Begriff, der auf die eben gegebene</line>
        <line lrx="1450" lry="2010" ulx="285" uly="1944">Erklaͤrung von Geologie zuruͤckfuͤhrt. Ein</line>
        <line lrx="1468" lry="2078" ulx="344" uly="2011">Foſſil hat nur dann ſeine vollſtaͤndige Bildung,</line>
        <line lrx="1452" lry="2148" ulx="281" uly="2076">wenn es kryſtalliſirt iſt; in jedem andern Falle</line>
        <line lrx="1450" lry="2210" ulx="345" uly="2143">verhinderten es Nebenumſtaͤnde, dieſe Bil⸗</line>
        <line lrx="1451" lry="2280" ulx="305" uly="2209">dung anzunehmen. Kenntniß der ungebildeten</line>
        <line lrx="1452" lry="2349" ulx="343" uly="2279">(ungeſtalteten, nicht organiſchen, nicht kry⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="2415" ulx="343" uly="2344">ſtalliſirten) Maſſen iſt nur dann moͤglich, wenn</line>
        <line lrx="1450" lry="2469" ulx="1101" uly="2433">. man</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="11" type="page" xml:id="s_Bg53-2_011">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_011.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1474" lry="2352" type="textblock" ulx="256" uly="399">
        <line lrx="1421" lry="465" ulx="317" uly="399">man ſie neben und zwiſchen den Koͤrpern, von</line>
        <line lrx="1298" lry="532" ulx="317" uly="467">welchen ſie umgeben werden, unterſucht.</line>
        <line lrx="1421" lry="626" ulx="393" uly="533">Die Chemie iſt, als allgemeine Chemie,</line>
        <line lrx="1420" lry="667" ulx="317" uly="602">ein Zweig der Phyſik; als beſondere, ein</line>
        <line lrx="1422" lry="736" ulx="316" uly="669">Zweig der Naturbeſchreibung. Oryctognoſie</line>
        <line lrx="1419" lry="806" ulx="317" uly="735">laͤßt ſich als ein Zweig der Chemie anſehen.</line>
        <line lrx="1420" lry="872" ulx="319" uly="804">Die beſondere Chemie ſollte wie die Orycto⸗</line>
        <line lrx="1420" lry="938" ulx="315" uly="872">gnoſie behandelt werden; gute aͤußere Be⸗</line>
        <line lrx="1418" lry="1008" ulx="312" uly="909">ſchreibungen waͤren auch für ſie von großem</line>
        <line lrx="1418" lry="1074" ulx="312" uly="1006">Werthe. Will man alle chemiſchen Producte</line>
        <line lrx="1419" lry="1141" ulx="256" uly="1075">fuͤr kuͤnſtliche Koͤrper anſehen, ſo wird man</line>
        <line lrx="1418" lry="1208" ulx="314" uly="1141">den Unterſchied zwiſchen kuͤnſtlichen und natuͤr⸗</line>
        <line lrx="1419" lry="1273" ulx="313" uly="1210">lichen Koͤrpern ganz entſtellen. Nur der</line>
        <line lrx="1420" lry="1343" ulx="315" uly="1272">Zweig der Oryctognoſie, welcher Kryſtalle</line>
        <line lrx="1419" lry="1413" ulx="315" uly="1345">beſchreibt, laͤßt ſich der Naturbeſchreibung</line>
        <line lrx="1420" lry="1475" ulx="308" uly="1413">organiſcher Koͤrper aͤhnlich machen. Beide</line>
        <line lrx="1421" lry="1546" ulx="316" uly="1481">gehen dann von Individuen aus; ich verſtehe</line>
        <line lrx="1421" lry="1611" ulx="317" uly="1546">hier naͤmlich natuͤrliche Individuen, das</line>
        <line lrx="1418" lry="1680" ulx="319" uly="1612">heißt, von der Natur als ſolche gebildete,</line>
        <line lrx="1421" lry="1776" ulx="319" uly="1678">nicht kuͤnſtliche, wozu ich freylich jeden Gegen⸗</line>
        <line lrx="913" lry="1813" ulx="320" uly="1749">ſtand erheben kann.</line>
        <line lrx="1423" lry="1883" ulx="420" uly="1813">Die Theile der Geologie waͤren: 1) phy⸗</line>
        <line lrx="1425" lry="1950" ulx="319" uly="1880">ſikaliſche Geographie, oder Beſchreibung der</line>
        <line lrx="1474" lry="2018" ulx="319" uly="1952">Oberflaͤche nach ihren natuͤrlichen Abtheilun⸗</line>
        <line lrx="1427" lry="2083" ulx="321" uly="2016">gen — Seen, Fluͤſſen, Bergen ꝛc. 2) Me⸗</line>
        <line lrx="1426" lry="2153" ulx="322" uly="2086">teorologie; 3) mineralogiſche Geologie oder</line>
        <line lrx="1428" lry="2220" ulx="322" uly="2152">Geognoſie; 4) und 5) botaniſche und zoolo⸗</line>
        <line lrx="1429" lry="2286" ulx="320" uly="2220">giſche Geologie. Ein Theil der Geognoſie</line>
        <line lrx="1429" lry="2352" ulx="322" uly="2285">iſt die mineraliſche Geographie, worinn man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1431" lry="2485" type="textblock" ulx="322" uly="2358">
        <line lrx="1430" lry="2422" ulx="322" uly="2358">ſie nach politiſchen oder phyſikaliſchen, oder</line>
        <line lrx="1431" lry="2485" ulx="1045" uly="2425">2 auch</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="12" type="page" xml:id="s_Bg53-2_012">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_012.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1004" lry="364" type="textblock" ulx="726" uly="258">
        <line lrx="1004" lry="364" ulx="726" uly="258">(4.1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1454" lry="2473" type="textblock" ulx="266" uly="339">
        <line lrx="1416" lry="466" ulx="308" uly="339">auch mathematiſchen Eintheilungen der Erd⸗</line>
        <line lrx="1417" lry="524" ulx="309" uly="455">oberflaͤche behandeln kann. Eben dieſe laſſen</line>
        <line lrx="1415" lry="592" ulx="266" uly="523">ſich auch auf die uͤbrigen Theile der Geologie,</line>
        <line lrx="1275" lry="658" ulx="310" uly="599">den erſten ausgenommen, anwenden.</line>
        <line lrx="1417" lry="724" ulx="378" uly="662">Die Geologie hat mir immer ein großes</line>
        <line lrx="1421" lry="796" ulx="310" uly="726">Vergnuͤgen gewaͤhrt; ich habe auf meinen</line>
        <line lrx="1420" lry="861" ulx="309" uly="785">kleinern Reiſen durch Deutſchland beſtaͤndig</line>
        <line lrx="1419" lry="930" ulx="309" uly="864">Ruͤckſicht darauf genommen. Eine groͤßere</line>
        <line lrx="1419" lry="1000" ulx="309" uly="928">Reiſe durch Frankreich, Spanien, vorzuͤglich</line>
        <line lrx="1417" lry="1067" ulx="309" uly="998">Portugal, den ſuͤdlichen Theil von England,</line>
        <line lrx="1417" lry="1136" ulx="309" uly="1065">welche ich mit dem Herrn Grafen von Hoff⸗</line>
        <line lrx="1417" lry="1218" ulx="311" uly="1133">mannsegg zu machen das Glaͤck hatte,</line>
        <line lrx="1419" lry="1288" ulx="312" uly="1198">vermehrte meine geologiſchen Bemerkungen</line>
        <line lrx="1419" lry="1335" ulx="314" uly="1268">anſehnlich. Beſtaͤndig ſah ich auf die Folge</line>
        <line lrx="1454" lry="1407" ulx="314" uly="1337">der Gebirge, ihrer Stein⸗arten, und die Ver⸗</line>
        <line lrx="1438" lry="1475" ulx="312" uly="1406">ſchiedenheit der Vegetation: und ſo entſtand.</line>
        <line lrx="667" lry="1539" ulx="314" uly="1475">dieſe Schrift.</line>
        <line lrx="1422" lry="1606" ulx="362" uly="1507">Man erlaube mir, daß ich die Geologie</line>
        <line lrx="1422" lry="1675" ulx="312" uly="1606">ſorgfaͤltig von der Geogonie, als einem Theile</line>
        <line lrx="1421" lry="1753" ulx="315" uly="1667">der Naturgeſchichte „abſondere. Da die Be⸗</line>
        <line lrx="1420" lry="1808" ulx="314" uly="1743">nennungen: uranfaͤngliche Gebirge, auf⸗</line>
        <line lrx="1420" lry="1877" ulx="314" uly="1810">geſchwemmte Gebirge u. ſ. w., aus der</line>
        <line lrx="1419" lry="1943" ulx="314" uly="1879">Naturgeſchichte herſtammen, und, wie bey⸗</line>
        <line lrx="1418" lry="2012" ulx="313" uly="1945">nahe alles in der letztern Lehre, hypothetiſch</line>
        <line lrx="1421" lry="2079" ulx="312" uly="2012">ſind: ſo ſollte man ſie nicht ſo haͤufig gebrau⸗</line>
        <line lrx="1420" lry="2145" ulx="313" uly="2079">chen, als wohl zu geſchehen pflegt. Es iſt</line>
        <line lrx="1419" lry="2212" ulx="312" uly="2147">weit bequemer und logiſch richtiger, die Ge⸗</line>
        <line lrx="1418" lry="2278" ulx="311" uly="2214">birge nach den Stein⸗arten zu benennen und</line>
        <line lrx="1421" lry="2344" ulx="313" uly="2279">zu ordnen. Die Ausdruͤcke: Gebirge der</line>
        <line lrx="1419" lry="2473" ulx="310" uly="2335">Quarzlage, Thonlage, Kalk⸗lage jlaſſen ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="2516" type="textblock" ulx="1239" uly="2429">
        <line lrx="1481" lry="2516" ulx="1239" uly="2429">genauer F</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="13" type="page" xml:id="s_Bg53-2_013">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_013.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1450" lry="2433" type="textblock" ulx="252" uly="246">
        <line lrx="991" lry="309" ulx="715" uly="246">4 S 1</line>
        <line lrx="1402" lry="476" ulx="299" uly="343">genaner beſtimmen, und fuͤhren nichts hypo⸗</line>
        <line lrx="1402" lry="492" ulx="252" uly="430">thetiſches mit ſich. Auch iſt hier der Aus⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="560" ulx="299" uly="470">druck Lage richtiger, als Formation, da</line>
        <line lrx="1401" lry="650" ulx="301" uly="562">dieſer ebenfalls mit der Naturgeſchichte in</line>
        <line lrx="695" lry="695" ulx="300" uly="631">Beziehung ſteht.</line>
        <line lrx="1402" lry="763" ulx="256" uly="697">Ein Gebirge nennt man uͤberhaupt eine</line>
        <line lrx="1403" lry="830" ulx="303" uly="767">Menge von Bergen, ſo fern ſie mit einander in</line>
        <line lrx="1425" lry="897" ulx="303" uly="833">einer natuͤrlichen Verbindung betrachtet werden.</line>
        <line lrx="1401" lry="966" ulx="302" uly="902">Stehen alle Berge deſſelben ſo mit einander</line>
        <line lrx="1402" lry="1033" ulx="299" uly="961">in Verbindung, daß ſie durch gar keine, oder</line>
        <line lrx="1403" lry="1099" ulx="301" uly="1027">doch nur unbetraͤchtliche Ebenen getrennt wer⸗</line>
        <line lrx="1402" lry="1167" ulx="300" uly="1100">den, ſo rechnen wir ſie zu einer Gebirgskette.</line>
        <line lrx="1403" lry="1235" ulx="300" uly="1170">Sehr oft laſſen ſich an einer ſolchen Kette</line>
        <line lrx="1402" lry="1312" ulx="256" uly="1230">Hauptſtamm, Aeſte und Zweige unterſcheiden.</line>
        <line lrx="1404" lry="1369" ulx="299" uly="1304">Einen Bergzug nennt man mehrere Berge</line>
        <line lrx="1403" lry="1455" ulx="298" uly="1372">zuſammengenommen „ deren Erſtrecken ſich</line>
        <line lrx="1401" lry="1509" ulx="280" uly="1440">durch eine Linie andeuten laͤßt; woraus folgt,</line>
        <line lrx="1404" lry="1572" ulx="298" uly="1506">daß ſie betraͤchtlich mehr in die Laͤnge als in</line>
        <line lrx="1404" lry="1639" ulx="298" uly="1575">die Breite ausgedehnt ſeyn muͤſſen. Ein ſol⸗</line>
        <line lrx="1405" lry="1706" ulx="298" uly="1641">cher Zug kann wiederum aus andern Zuͤgen</line>
        <line lrx="1416" lry="1798" ulx="299" uly="1676">beſtehen, die zuweilen durch anſehnliche Ebenen</line>
        <line lrx="943" lry="1875" ulx="297" uly="1779">getrennt ſeyn koͤnnen.</line>
        <line lrx="1403" lry="1918" ulx="258" uly="1831">Jedes Gebirge iſt aus dem Hauptgebirge,</line>
        <line lrx="1408" lry="1981" ulx="299" uly="1909">oder dem Kerne, und ſeinen Vorlaͤufern</line>
        <line lrx="1408" lry="2047" ulx="297" uly="1979">zuſammengeſetzt. Eine Gebirgskette hat</line>
        <line lrx="1408" lry="2114" ulx="296" uly="2044">ihren Mittelzug, ihre Seitenzuge, und oft</line>
        <line lrx="1413" lry="2197" ulx="297" uly="2113">Nebenzuͤge, welche den Mittelzug nur auf</line>
        <line lrx="1408" lry="2246" ulx="297" uly="2182">eine kurze Strecke begleiten, zuweilen ziemlich</line>
        <line lrx="1408" lry="2339" ulx="297" uly="2243">weit davon entfernt ſind, und dann Vorlaͤufer</line>
        <line lrx="1409" lry="2416" ulx="299" uly="2312">heißen. Der hoͤchſte von dieſen Zuͤgen ver⸗</line>
        <line lrx="1412" lry="2433" ulx="1218" uly="2387">dient</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="14" type="page" xml:id="s_Bg53-2_014">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_014.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1000" lry="305" type="textblock" ulx="725" uly="243">
        <line lrx="1000" lry="305" ulx="725" uly="243">I 6 3</line>
      </zone>
      <zone lrx="1473" lry="2434" type="textblock" ulx="257" uly="355">
        <line lrx="1434" lry="422" ulx="319" uly="355">dient den Namen des Hauptzuges. Wir</line>
        <line lrx="1426" lry="491" ulx="318" uly="424">ſetzen hier den Fall, daß alle jene Zuͤge mit</line>
        <line lrx="1425" lry="555" ulx="319" uly="492">einander parallel fortgehen. Ein Gebirge</line>
        <line lrx="1472" lry="623" ulx="317" uly="556">ſendet aber oft Auslaͤufer in die Ebene, oder</line>
        <line lrx="1473" lry="694" ulx="317" uly="625">ſolche Zuͤge, welche mit den uͤbrigen nicht pa⸗</line>
        <line lrx="1446" lry="760" ulx="318" uly="694">rallel fortgehen, ſondern einen Binkel machen,</line>
        <line lrx="1069" lry="826" ulx="318" uly="762">welcher ſich dem rechten naͤhert.</line>
        <line lrx="1425" lry="895" ulx="420" uly="830">Die meiſten Berge laſſen ſich durch die</line>
        <line lrx="1424" lry="962" ulx="319" uly="896">Neigung zweyer Ebenen gegen einander am</line>
        <line lrx="1425" lry="1030" ulx="284" uly="964">bequemſten vorſtellen: eine Vorſtellungsart,</line>
        <line lrx="1424" lry="1098" ulx="257" uly="1034">wobevy freylich nicht an mathematiſche Genau⸗</line>
        <line lrx="1431" lry="1165" ulx="318" uly="1099">igkeit zu denken iſt. Die Bergmaſſen, Berg⸗</line>
        <line lrx="1424" lry="1232" ulx="317" uly="1168">pyramiden, und aͤhnliche Formen, welche</line>
        <line lrx="1422" lry="1299" ulx="301" uly="1235">man beſonders in den hoͤhern Gebirgen antrifft,</line>
        <line lrx="1424" lry="1373" ulx="317" uly="1303">ſind hievon auszunehmen, und laſſen ſich nicht</line>
        <line lrx="1425" lry="1435" ulx="318" uly="1371">auf die gegebene Vorſtellungsart bringen. Man</line>
        <line lrx="1423" lry="1501" ulx="316" uly="1437">nennt die Linie, worinn ſich die beiden Ebenen,</line>
        <line lrx="1423" lry="1569" ulx="319" uly="1505">welche den Berg bilden, ſchneiden, den Ruͤcken</line>
        <line lrx="1425" lry="1638" ulx="319" uly="1570">deſſelben, und die beiden Ebenen ſelbſt, ſeine</line>
        <line lrx="1427" lry="1707" ulx="314" uly="1635">Seiten. Oft aber ſind dieſe Seiten nicht</line>
        <line lrx="1426" lry="1775" ulx="317" uly="1707">flach; gewoͤhnlich ſind ſie gewoͤlbt; und zu⸗</line>
        <line lrx="1426" lry="1840" ulx="317" uly="1775">weilen trifft man auf ihnen Hervorragungen</line>
        <line lrx="1426" lry="1908" ulx="317" uly="1842">an, welche ebenfalls durch die Neigung zweyer</line>
        <line lrx="1423" lry="1974" ulx="317" uly="1906">Ebenen gegen einander entſtehen, den Ruͤcken</line>
        <line lrx="1426" lry="2043" ulx="314" uly="1971">ſchneiden, und Kaͤmme (criſtae) genannt</line>
        <line lrx="1425" lry="2108" ulx="313" uly="2042">werden koͤnnen. Zuweilen ſind ſie von dem</line>
        <line lrx="1423" lry="2176" ulx="313" uly="2108">Ruͤcken ſchwer zu unterſcheiden, wenn naͤmlich</line>
        <line lrx="1423" lry="2241" ulx="311" uly="2176">jener nicht viel laͤnger iſt, als ſie. Man</line>
        <line lrx="1421" lry="2313" ulx="311" uly="2242">kann auch den Zug eines einzelnen Berges</line>
        <line lrx="1422" lry="2378" ulx="311" uly="2310">nach ſeinem Ruͤcken angeben, und dann be⸗</line>
        <line lrx="1422" lry="2434" ulx="1281" uly="2388">deutet</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="15" type="page" xml:id="s_Bg53-2_015">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_015.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1409" lry="1352" type="textblock" ulx="237" uly="217">
        <line lrx="1021" lry="282" ulx="712" uly="217"> 7 1.</line>
        <line lrx="1403" lry="402" ulx="298" uly="331">deutet Zug eben ſo viel, als das Wort Strich</line>
        <line lrx="1406" lry="466" ulx="237" uly="402">in der unterirdiſchen Geographie; ſo wie der</line>
        <line lrx="1405" lry="534" ulx="296" uly="466">Ausdruck Fallen ſich hier ebenfalls auf die</line>
        <line lrx="1405" lry="604" ulx="294" uly="534">Neigung der Seiten anwenden laͤßt. Von</line>
        <line lrx="1403" lry="667" ulx="299" uly="603">den Seiten bedient man ſich eigentlich nur des</line>
        <line lrx="1404" lry="741" ulx="298" uly="670">Wortes ſteil; wenn der Ruͤcken eines Berges</line>
        <line lrx="1405" lry="808" ulx="300" uly="738">ſteil herabgeht, ſo werde ich mich in dieſem</line>
        <line lrx="1406" lry="876" ulx="300" uly="803">Falle des Ausdrucks ſchnell abgeſetzt bedie⸗</line>
        <line lrx="1406" lry="938" ulx="301" uly="872">nen. Gedraͤngte Berge ſind ſolche, welche</line>
        <line lrx="1407" lry="1009" ulx="303" uly="940">durch enge, nicht tiefe Thaͤler von einander</line>
        <line lrx="1288" lry="1078" ulx="299" uly="1015">getrennt ſind.</line>
        <line lrx="1406" lry="1143" ulx="401" uly="1072">Dieſe Erklaͤrungen wollte ich hier vorlaͤufig</line>
        <line lrx="1407" lry="1213" ulx="301" uly="1143">machen; andre Ausdruͤcke werde ich da, wo</line>
        <line lrx="1409" lry="1283" ulx="301" uly="1208">ſie zuerſt vorkommen, genauer anzugeben</line>
        <line lrx="1213" lry="1352" ulx="302" uly="1292">ſuchen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1422" lry="2439" type="textblock" ulx="1284" uly="2347">
        <line lrx="1422" lry="2439" ulx="1284" uly="2347">Ueber</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="16" type="page" xml:id="s_Bg53-2_016">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_016.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1430" lry="550" type="textblock" ulx="408" uly="372">
        <line lrx="1430" lry="468" ulx="408" uly="372">Ueber die Bildung des ſuͤdweſtlichen</line>
        <line lrx="1134" lry="550" ulx="646" uly="466">Europa uͤberhaupt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1483" lry="2440" type="textblock" ulx="272" uly="662">
        <line lrx="1441" lry="768" ulx="278" uly="662">. Die vielen Landſpitzen gegen Suͤden brachten</line>
        <line lrx="1438" lry="838" ulx="290" uly="762">die beiden Geologen, Forſter und Pallas,</line>
        <line lrx="1443" lry="905" ulx="337" uly="831">zuerſt auf die Vermuthung, eine große Flut</line>
        <line lrx="1440" lry="969" ulx="322" uly="895">von Suͤden her habe dem jetzigen feſten Lande</line>
        <line lrx="1437" lry="1041" ulx="284" uly="963">vorzuͤglich ſeine Bildung gegeben. Die Bil⸗</line>
        <line lrx="1444" lry="1109" ulx="276" uly="1034">dung von Europa iſt auch in dieſem Stuͤcke</line>
        <line lrx="1437" lry="1177" ulx="283" uly="1101">von der Bildung der uͤbrigen Welttheile nicht</line>
        <line lrx="1483" lry="1244" ulx="294" uly="1166">ſehr verſchieden; die meiſten Landſpitzen ſind</line>
        <line lrx="1467" lry="1310" ulx="272" uly="1236">gegen Suͤden und Suͤdweſten gerichtet; das</line>
        <line lrx="1435" lry="1375" ulx="297" uly="1302">feſte Land erweitert ſich gegen Nord⸗oſten.</line>
        <line lrx="1437" lry="1444" ulx="334" uly="1370">Man muͤßte alſo annehmen, jene Flut, welche</line>
        <line lrx="1436" lry="1512" ulx="290" uly="1440">gerade von Suͤden kam, habe, wahrſcheinlich</line>
        <line lrx="1434" lry="1580" ulx="305" uly="1509">durch die weſtliche Kuͤſte von Afrika gehemmt,</line>
        <line lrx="1438" lry="1646" ulx="334" uly="1576">eine Wendung gegen N. O. bekommen, die</line>
        <line lrx="1436" lry="1714" ulx="332" uly="1643">ſuͤdweſtlichen Spitzen dieſes Welttheils ver⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1782" ulx="332" uly="1712">urſacht, Großbritannien von Frankreich ge⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1854" ulx="330" uly="1783">trennt, und durch die Meerenge von Gibraltar</line>
        <line lrx="1435" lry="1919" ulx="333" uly="1844">ſich uͤber die Laͤnder ergoſſen, welche jetzt den</line>
        <line lrx="1431" lry="1980" ulx="333" uly="1911">Boden des mittellaͤndiſchen Meeres bilden.</line>
        <line lrx="1434" lry="2051" ulx="331" uly="1984">Man muß geſtehen, daß dieſe Hypotheſe eine</line>
        <line lrx="1435" lry="2117" ulx="331" uly="2053">Menge von Erſcheinungen vortrefflich erklaͤrt,</line>
        <line lrx="1284" lry="2183" ulx="330" uly="2122">und mit einander in Verbindung bringt.</line>
        <line lrx="1431" lry="2250" ulx="428" uly="2186">Allein, ſobald man Erſcheinungen aus</line>
        <line lrx="1433" lry="2321" ulx="327" uly="2249">Urſachen erklaͤren kann, welche noch jetzt wir⸗</line>
        <line lrx="1432" lry="2386" ulx="329" uly="2318">ken, iſt es nicht erlaubt, zu ſolchen großen</line>
        <line lrx="1430" lry="2440" ulx="338" uly="2390">Revo⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="17" type="page" xml:id="s_Bg53-2_017">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_017.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1455" lry="1653" type="textblock" ulx="240" uly="258">
        <line lrx="1356" lry="345" ulx="725" uly="258">9 1</line>
        <line lrx="1402" lry="437" ulx="295" uly="338">Revolutionen unſere Zuflucht zu nehmen. Alle</line>
        <line lrx="1448" lry="504" ulx="294" uly="433">Unterſuchungen hoͤren mit ihnen auf, weil</line>
        <line lrx="1400" lry="570" ulx="294" uly="507">man, ſo viel man will, hinzudichten kann,</line>
        <line lrx="1400" lry="637" ulx="296" uly="543">da hingegen noch fortwirkende Urſachen zu</line>
        <line lrx="1400" lry="707" ulx="295" uly="639">den Gegenſtaͤnden unſerer Beobachtung gehoͤ⸗</line>
        <line lrx="1400" lry="773" ulx="240" uly="707">ren. Man glaubte, es ſey noͤthig, ſolche</line>
        <line lrx="1399" lry="870" ulx="295" uly="773">große Fluten anzunehmen, um die Menge</line>
        <line lrx="1399" lry="909" ulx="295" uly="840">von Elephanten⸗ und Rhinocerknochen im</line>
        <line lrx="1399" lry="976" ulx="274" uly="909">noͤrdlichen Sibirien zu erklaͤren. Es iſt hier</line>
        <line lrx="1398" lry="1066" ulx="291" uly="968">nicht der Ort dieſe Erſcheinungen genau zu</line>
        <line lrx="1398" lry="1132" ulx="289" uly="1044">unterſuchen; man wird geſtehen muͤſſen, daß</line>
        <line lrx="1455" lry="1180" ulx="260" uly="1079">viele Urſachen in der Vorzeit jenen Gegenden</line>
        <line lrx="1454" lry="1267" ulx="261" uly="1155">ein ſanfteres Klima verſchaffen konnten, als</line>
        <line lrx="1395" lry="1326" ulx="262" uly="1247">ſie jetzt haben. Es bleibt immer auffallend,</line>
        <line lrx="1395" lry="1380" ulx="289" uly="1316">daß jene Flut nur Knochen von einigen weni⸗</line>
        <line lrx="1396" lry="1449" ulx="286" uly="1380">gen Thier⸗arten herbeyſchwemmte; noch dazu</line>
        <line lrx="1395" lry="1535" ulx="287" uly="1440">von Thierarten, welche nicht eben die zahl⸗</line>
        <line lrx="1395" lry="1582" ulx="271" uly="1517">reichſten in den heißern Gegenden ſind. Wie</line>
        <line lrx="1395" lry="1653" ulx="287" uly="1583">kommt es, daß Gazellenhoͤrner, in Verglei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="1723" type="textblock" ulx="287" uly="1614">
        <line lrx="1501" lry="1723" ulx="287" uly="1614">chung mit Elephanten⸗ und Rhinocerknochen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1393" lry="2456" type="textblock" ulx="244" uly="1720">
        <line lrx="1393" lry="1785" ulx="286" uly="1720">ſelten ſind, da doch dieſe Thiere in ungeheu⸗</line>
        <line lrx="1392" lry="1853" ulx="284" uly="1748">xen Heerden zwiſchen den Wendezirkeln gefun⸗</line>
        <line lrx="1390" lry="1920" ulx="287" uly="1855">den werden? Iſt man uͤberzeugt, daß die ſo⸗</line>
        <line lrx="1389" lry="1991" ulx="284" uly="1917">genannten Elephanten⸗ und Rhinocerknochen</line>
        <line lrx="1389" lry="2056" ulx="284" uly="1986">Thieren gehoͤrten, welche ſich nicht in der Art</line>
        <line lrx="1388" lry="2163" ulx="283" uly="2052">von den jetzt bekannten Elephanten und Rhi⸗</line>
        <line lrx="1386" lry="2191" ulx="280" uly="2127">nocern unterſcheiden? Kurz, man wird jene</line>
        <line lrx="1384" lry="2258" ulx="244" uly="2169">Erſcheinung noch auf manche andere Weiſe,</line>
        <line lrx="1383" lry="2324" ulx="245" uly="2245">vielleicht eben ſo befriedigend, erklaͤren koͤn⸗</line>
        <line lrx="1383" lry="2434" ulx="279" uly="2325">nen; man wird wenigſtens geſtehen muͤſſen,</line>
        <line lrx="1384" lry="2456" ulx="1298" uly="2399">daß</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="18" type="page" xml:id="s_Bg53-2_018">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_018.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1015" lry="302" type="textblock" ulx="741" uly="238">
        <line lrx="1015" lry="302" ulx="741" uly="238">110 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1434" lry="493" type="textblock" ulx="324" uly="339">
        <line lrx="1434" lry="424" ulx="324" uly="339">daß die erſte Erklaͤrung ebenfalls nicht ohne</line>
        <line lrx="919" lry="493" ulx="324" uly="426">alle Schwierigkeiten ſey.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="1346" type="textblock" ulx="319" uly="524">
        <line lrx="1435" lry="592" ulx="426" uly="524">Die Richtung der hoͤhern und laͤngern</line>
        <line lrx="1433" lry="665" ulx="325" uly="592">Bergzuͤge moͤchte wohl eine Erſcheinung ſeyn,</line>
        <line lrx="1436" lry="727" ulx="324" uly="661">welche wir nicht erklaͤren koͤnnen, ſo lange man</line>
        <line lrx="1437" lry="803" ulx="325" uly="728">ihren Urſprung ſelbſt nicht genau weiß; und</line>
        <line lrx="1439" lry="863" ulx="327" uly="794">auch wenn dieſer bekannt waͤre, koͤnnte die</line>
        <line lrx="1469" lry="936" ulx="326" uly="863">Urſache ihrer Richtung noch immer ſchwer zu</line>
        <line lrx="1471" lry="1003" ulx="319" uly="930">erforſchen ſeyn. Ich will daher von dieſer</line>
        <line lrx="1441" lry="1071" ulx="329" uly="997">ausgehen. Nimmt man noch an, das Meer</line>
        <line lrx="1442" lry="1142" ulx="329" uly="1063">habe ein beſtaͤndiges Beſtreben ſich von Weſten</line>
        <line lrx="1442" lry="1208" ulx="330" uly="1135">nach Oſten zu bewegen, wenigſtens in den</line>
        <line lrx="1442" lry="1276" ulx="331" uly="1200">gemaͤßigten Zonen: ſo laͤßt ſich daraus die</line>
        <line lrx="1488" lry="1346" ulx="331" uly="1271">Bildung von Europa leicht herleiten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1451" lry="2317" type="textblock" ulx="280" uly="1364">
        <line lrx="1444" lry="1440" ulx="433" uly="1364">Daß im europaͤiſchen Meere eine ſolche</line>
        <line lrx="1444" lry="1509" ulx="280" uly="1433">Stroͤmung ſich befinde, beweiſen das Ein⸗</line>
        <line lrx="1446" lry="1576" ulx="332" uly="1500">ſtroͤnen des atlantiſchen Meers in das mittel⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="1649" ulx="307" uly="1567">laͤndiſche, und die haͤufigen Stroͤme von We⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="1713" ulx="334" uly="1637">ſten nach Oſten an der Kuͤſte der Barbarey:</line>
        <line lrx="1449" lry="1781" ulx="335" uly="1704">Erſcheinungen, welche allen Schiffern, die nach</line>
        <line lrx="1450" lry="1852" ulx="333" uly="1766">jenen Gegenden fahren, bekannt genug ſind.</line>
        <line lrx="1450" lry="1915" ulx="334" uly="1836">Auch im Kanale zwiſchen England und Frank⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1979" ulx="333" uly="1906">reich treibt die Flut, wenn man nach Weſten</line>
        <line lrx="1449" lry="2051" ulx="333" uly="1971">ſegelt, mehr zuruͤck, als die Ebbe vorwaͤrts</line>
        <line lrx="1449" lry="2117" ulx="335" uly="2038">zu treiben vermag. Es zeigt ſich ebenfalls</line>
        <line lrx="1450" lry="2178" ulx="335" uly="2107">im Sunde eine ſolche Stroͤmung in die Oſt⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="2254" ulx="334" uly="2168">ſee; und man wird es nicht ſonderbar finden,</line>
        <line lrx="1451" lry="2317" ulx="337" uly="2243">daß eine ſolche Bewegung in den Meerengen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1453" lry="2436" type="textblock" ulx="337" uly="2316">
        <line lrx="1399" lry="2384" ulx="337" uly="2316">vorzuͤglich geſpuͤrt wird.</line>
        <line lrx="1453" lry="2436" ulx="1323" uly="2376">Dieſe</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="19" type="page" xml:id="s_Bg53-2_019">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_019.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="952" lry="317" type="textblock" ulx="683" uly="251">
        <line lrx="952" lry="317" ulx="683" uly="251">1 rrI</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="2449" type="textblock" ulx="258" uly="362">
        <line lrx="1376" lry="434" ulx="375" uly="362">Dieſe Stroͤmung weicht in den noͤrdlichen</line>
        <line lrx="1378" lry="498" ulx="267" uly="425">Theilen des atlantiſchen Meeres etwas von</line>
        <line lrx="1378" lry="567" ulx="273" uly="498">ihrer Richtung ab, und iſt mehr gegen Suͤd⸗</line>
        <line lrx="1379" lry="635" ulx="272" uly="566">oſten gerichtet. Auch dieſe Erſcheinung iſt</line>
        <line lrx="1378" lry="702" ulx="273" uly="633">den Schiffern bekannt genug. Bey einem</line>
        <line lrx="1378" lry="774" ulx="272" uly="698">heftigen Nordweſtwinde werden die Wellen</line>
        <line lrx="1378" lry="840" ulx="263" uly="768">am Ausgange des Kanals ſo hoch, daß Schif⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="905" ulx="272" uly="836">fer, welche nicht große Schiffe fuͤhren, un⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="977" ulx="270" uly="905">gern ſich dieſen hohen Seen ausſetzen. Man</line>
        <line lrx="1378" lry="1044" ulx="270" uly="968">kann in den europaͤiſchen Meeren keinen ſchoͤ⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="1110" ulx="269" uly="1039">nern Anblick haben, als die hohen Wogen</line>
        <line lrx="1377" lry="1179" ulx="268" uly="1103">bey einem ſtarken Nordweſtwinde zwiſchen</line>
        <line lrx="1375" lry="1246" ulx="269" uly="1171">Cap Finis terraͤund Oueſſant. Sie machen</line>
        <line lrx="1376" lry="1313" ulx="269" uly="1240">aber auch die Bay von Biscaya zu einem ge⸗</line>
        <line lrx="1376" lry="1382" ulx="267" uly="1305">faͤhrlichen Meere; ſie bringen fuͤrchterliche</line>
        <line lrx="1375" lry="1448" ulx="266" uly="1376">Brandungen am Eingange der nicht ſehr tiefen</line>
        <line lrx="1376" lry="1510" ulx="265" uly="1439">Haͤfen hervor, beſonders in dem Winkel um</line>
        <line lrx="1374" lry="1582" ulx="265" uly="1511">Bayonne und Bilbao. Ungeachtet aller kuͤnſt⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="1647" ulx="267" uly="1577">lichen Anſtalten iſt man doch zu St. Jean de</line>
        <line lrx="1373" lry="1712" ulx="266" uly="1641">Luz nie im Stande geweſen, die wilden Wellen</line>
        <line lrx="1030" lry="1780" ulx="267" uly="1712">dieſes Meerbuſens zu baͤndigen.</line>
        <line lrx="1374" lry="1854" ulx="367" uly="1780">Die Urſache dieſer Erſcheinung ſcheint</line>
        <line lrx="1372" lry="1922" ulx="267" uly="1847">wohl nicht bloß darinn zu liegen, daß die</line>
        <line lrx="1372" lry="1986" ulx="265" uly="1915">Meeres flaͤche gegen Nordweſten ſehr aus⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2048" ulx="264" uly="1983">gedehnt und ohne feſtes Land iſt, woran die</line>
        <line lrx="1372" lry="2124" ulx="265" uly="2049">Wellen ſich brechen koͤnnen; denn ſonſt muͤß⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2194" ulx="261" uly="2118">ten die Wogen aus Suͤdweſten an der Kuͤſte</line>
        <line lrx="1371" lry="2258" ulx="260" uly="2184">von Portugal noch groͤßer ſeyn. Allein auch</line>
        <line lrx="1371" lry="2319" ulx="260" uly="2252">hier kommen die hoͤchſten Seen von Nord⸗</line>
        <line lrx="1372" lry="2387" ulx="258" uly="2321">weſten. Es ſcheint vielmehr, als ob eine</line>
        <line lrx="1380" lry="2449" ulx="529" uly="2402">SW andere</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="20" type="page" xml:id="s_Bg53-2_020">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_020.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1033" lry="328" type="textblock" ulx="765" uly="255">
        <line lrx="1033" lry="328" ulx="765" uly="255">K rIzZ 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1461" lry="435" type="textblock" ulx="338" uly="359">
        <line lrx="1461" lry="435" ulx="338" uly="359">andere Stroͤmung von Norden nach Suͤden,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1442" lry="504" type="textblock" ulx="338" uly="431">
        <line lrx="1442" lry="504" ulx="338" uly="431">welche oft Eisberge in waͤrmere Meere treibt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="573" type="textblock" ulx="337" uly="500">
        <line lrx="1482" lry="573" ulx="337" uly="500">vielleicht ſelbſt von dieſen Eismaſſen herruͤhrt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1446" lry="1047" type="textblock" ulx="297" uly="573">
        <line lrx="1442" lry="646" ulx="297" uly="573">die Richtung des weſtlichen Stroms etwas</line>
        <line lrx="1315" lry="714" ulx="339" uly="639">aͤndere.</line>
        <line lrx="1444" lry="777" ulx="396" uly="706">Dieſes vorausgeſetzt, laͤßt ſich annehmen,</line>
        <line lrx="1445" lry="844" ulx="339" uly="772">die Bildung des feſten Landes haͤnge urſpruͤng⸗</line>
        <line lrx="1445" lry="916" ulx="337" uly="841">lich von den groͤßten Bergzuͤgen deſſelben ab.</line>
        <line lrx="1446" lry="981" ulx="334" uly="911">Es muͤſſen alſo, uͤberhaupt genommen, die</line>
        <line lrx="1446" lry="1047" ulx="334" uly="976">laͤngſten Bergzuͤge im mittlern und ſuͤdweſt⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1491" lry="1113" type="textblock" ulx="336" uly="1041">
        <line lrx="1491" lry="1113" ulx="336" uly="1041">lichen Europa eine Richtung von Nord⸗oſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1449" lry="2132" type="textblock" ulx="316" uly="1114">
        <line lrx="1443" lry="1182" ulx="335" uly="1114">nach Suͤdweſt haben; und wo die Bildung</line>
        <line lrx="1445" lry="1255" ulx="338" uly="1177">des Landes von jener Zuſpitzung nach Suͤd⸗</line>
        <line lrx="1446" lry="1316" ulx="316" uly="1245">weſten abweicht, muͤſſen andere Bergzuͤge vor⸗</line>
        <line lrx="1445" lry="1387" ulx="337" uly="1314">handen ſeyn, welche dieſes verurſachen. Die</line>
        <line lrx="1442" lry="1458" ulx="339" uly="1382">Gebirge waren naͤmlich die einzige Urſache,</line>
        <line lrx="1445" lry="1525" ulx="339" uly="1450">welche dem Eindringen des Meeres Schran⸗</line>
        <line lrx="1446" lry="1593" ulx="338" uly="1515">ken ſetzen, und, wenn ich mich ſo ausdruͤcken</line>
        <line lrx="1447" lry="1655" ulx="340" uly="1585">darf, das feſte Land halten konnten. Betrach⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="1724" ulx="338" uly="1653">tungen uͤber die Bergzuͤge in Europa werden</line>
        <line lrx="1446" lry="1793" ulx="338" uly="1722">dieſes alles beſtaͤtigen, und werden die Vor⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="1864" ulx="337" uly="1786">ſtellung, daß alles feſte Land nur eine Ab⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="1929" ulx="340" uly="1859">dachung der Gebirge ſey, zu einer großen</line>
        <line lrx="986" lry="1995" ulx="338" uly="1930">Wahrſcheinlichkeit erheben.</line>
        <line lrx="1448" lry="2060" ulx="409" uly="1990">An die großen Bergketten, welche durch</line>
        <line lrx="1447" lry="2132" ulx="337" uly="2060">Oeſterreich, Schleſien, Ungarn, ſtreichen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1473" lry="2195" type="textblock" ulx="337" uly="2117">
        <line lrx="1473" lry="2195" ulx="337" uly="2117">und alle ſich vorzuͤglich von N. O. nach S. W.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1450" lry="2450" type="textblock" ulx="275" uly="2193">
        <line lrx="1448" lry="2262" ulx="339" uly="2193">erſtrecken, will ich nur erinnern. Die Schwei⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="2330" ulx="275" uly="2261">zer⸗alpen ſind als ein Gebirge anzuſehen, wo</line>
        <line lrx="1450" lry="2398" ulx="284" uly="2328">ſich mehrere Zuͤge vereinigen, gleichſam ſchaa⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="2450" ulx="1171" uly="2408">rroeun.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="21" type="page" xml:id="s_Bg53-2_021">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_021.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="843" lry="329" type="textblock" ulx="683" uly="232">
        <line lrx="843" lry="329" ulx="683" uly="232"> r</line>
      </zone>
      <zone lrx="1435" lry="2462" type="textblock" ulx="178" uly="386">
        <line lrx="1435" lry="454" ulx="275" uly="386">ren. Der Bergzug der Apenninen von N.</line>
        <line lrx="1379" lry="517" ulx="273" uly="452">nach S. beſtimmt die Geſtalt von Italien.</line>
        <line lrx="1381" lry="587" ulx="270" uly="518">Aehnliche hohe B Berge verurſachen die griechiſche</line>
        <line lrx="1378" lry="693" ulx="268" uly="586">Halb⸗inſel. Schweden und Norwegen wei⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="720" ulx="225" uly="657">chen von der Form der uͤbrigen Laͤnder in Eu⸗</line>
        <line lrx="1390" lry="790" ulx="269" uly="723">ropa ſehr ab; aber ein hohes, der Kuͤſte na⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="856" ulx="272" uly="790">hes Gebirge in Norwegen widerſtand hier</line>
        <line lrx="981" lry="922" ulx="264" uly="859">dem Eindringen des Meeres.</line>
        <line lrx="1379" lry="1009" ulx="340" uly="915">Die oͤſtliche Kuͤſte von England iſt außer⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="1061" ulx="243" uly="993">ordentlich flach, und hat, bis auf eine ziem⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="1126" ulx="265" uly="1061">liche Entfernung vom Meere, keine wahre</line>
        <line lrx="1379" lry="1225" ulx="257" uly="1128">Berge, ſondern nur zuſammengeſchwemmte</line>
        <line lrx="1377" lry="1283" ulx="263" uly="1188">Huͤgel. ie weſtliche hingegen iſt. nicht allein</line>
        <line lrx="1376" lry="1335" ulx="266" uly="1248">groͤßtentheils felſig, ſondern hat auch in der</line>
        <line lrx="1373" lry="1397" ulx="265" uly="1330">Naͤhe des Meers ein anſehnliches Gebirge.</line>
        <line lrx="1374" lry="1464" ulx="264" uly="1395">Ueberdieß iſt dieſes Land gegen S. W. zu⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="1532" ulx="264" uly="1467">geſpitzt, und Cap Landsend ſowohl als Cap</line>
        <line lrx="1000" lry="1598" ulx="264" uly="1524">Lizard ſind ſteile felſige Ufer.</line>
        <line lrx="1370" lry="1666" ulx="293" uly="1567">Die laͤngern Bergzuͤge im mittlern Frank⸗</line>
        <line lrx="1415" lry="1732" ulx="264" uly="1669">reich haben, wie ich oft und an vielen Stellen</line>
        <line lrx="1368" lry="1800" ulx="262" uly="1735">beobachten konnte, eine ſuͤdweſtliche Richtung.</line>
        <line lrx="1371" lry="1897" ulx="245" uly="1803">Ueberſieht man die Gebirge von Auvergne</line>
        <line lrx="1368" lry="1949" ulx="261" uly="1866">in einem Standpuncte, wo ſich die 3 Zuͤge ent⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="2033" ulx="261" uly="1931">falten, ſo bemerkt man deutlich den Zug von</line>
        <line lrx="1368" lry="2071" ulx="262" uly="2004">Puy de Dome gegen Suͤden, die laͤngern Zuͤge</line>
        <line lrx="1384" lry="2137" ulx="261" uly="2073">von Montd'or und dem Cantal gegen Suͤd⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="2206" ulx="199" uly="2137">wDce.ſten gerichtet. Dieſes Gebirge verlaͤngert</line>
        <line lrx="1367" lry="2272" ulx="206" uly="2206">ſich durch Limouſin, und behaͤlt immer dieſelbe</line>
        <line lrx="1367" lry="2358" ulx="193" uly="2275">Richtung bey; auch oͤffnen und verlaufen ſich</line>
        <line lrx="1366" lry="2456" ulx="178" uly="2337">alle Bergzuͤge⸗ gegen die Haiden von Bordeaux</line>
        <line lrx="1367" lry="2462" ulx="1235" uly="2416">und</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="22" type="page" xml:id="s_Bg53-2_022">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_022.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1039" lry="349" type="textblock" ulx="711" uly="248">
        <line lrx="1039" lry="349" ulx="711" uly="248">r]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1469" lry="1210" type="textblock" ulx="353" uly="401">
        <line lrx="1460" lry="464" ulx="353" uly="401">und die Pyrenaͤen. Von den Alpen in der</line>
        <line lrx="1460" lry="534" ulx="353" uly="467">Dauphine iſt dieſe Richtung ſchon bekannt.</line>
        <line lrx="1462" lry="600" ulx="354" uly="534">Ueberhaupt verengert ſich Frankreich gegen</line>
        <line lrx="1463" lry="668" ulx="355" uly="603">Suͤdweſten; die bergigte Bretagne entſtellt</line>
        <line lrx="1463" lry="753" ulx="356" uly="672">etwas dieſe Form, und man kann ſagen, das</line>
        <line lrx="1466" lry="837" ulx="355" uly="735">Land wuͤrde ohne die Pyrenaͤen ein Vorgebirge</line>
        <line lrx="514" lry="858" ulx="357" uly="810">bilden.</line>
        <line lrx="1468" lry="944" ulx="459" uly="836">Das hohe pyrenaͤtſche Gebirge legt den</line>
        <line lrx="1468" lry="1006" ulx="358" uly="942">Grund zur pyrenaͤiſchen Halb⸗inſel. Der</line>
        <line lrx="1468" lry="1075" ulx="360" uly="1007">groͤßte Theil von Spanien, die Ebenen von</line>
        <line lrx="1466" lry="1139" ulx="360" uly="1079">Aragon, von Alt⸗ und Neu⸗Caſtilien, ſind</line>
        <line lrx="1469" lry="1210" ulx="362" uly="1141">als Abſaͤtze, ich moͤchte ſagen, als Ter⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1527" lry="1277" type="textblock" ulx="360" uly="1211">
        <line lrx="1527" lry="1277" ulx="360" uly="1211">raſſen der Pyrenaͤen anzuſehen. Die Kaͤlte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="2356" type="textblock" ulx="311" uly="1282">
        <line lrx="1471" lry="1344" ulx="311" uly="1282">im Winter, der niedrige Barometerſtand zu</line>
        <line lrx="1471" lry="1412" ulx="363" uly="1349">Madrid zeugen von der hohen Lage dieſer</line>
        <line lrx="1470" lry="1477" ulx="365" uly="1415">Stadt. Die Ebene von Alt⸗Caſtilien iſt noch</line>
        <line lrx="1471" lry="1552" ulx="366" uly="1484">hoͤher, als die von Neu⸗Caſtilien; allenthalben</line>
        <line lrx="1471" lry="1618" ulx="365" uly="1518">wo man den Zug der Guadarrama⸗ -Gebirge</line>
        <line lrx="1471" lry="1686" ulx="365" uly="1618">paſſirt, ſteigt man auf der Suͤdſeite betraͤcht⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1753" ulx="366" uly="1687">licher als auf der Nordſeite herab. Vom</line>
        <line lrx="1470" lry="1817" ulx="365" uly="1754">Meere an erhebt man ſich in Guipuscoa bis</line>
        <line lrx="1471" lry="1886" ulx="367" uly="1822">an die Grenzen von Alava; man kommt dort</line>
        <line lrx="1471" lry="1953" ulx="367" uly="1890">auf Berge, welche an der Nordſeite hoch und</line>
        <line lrx="1473" lry="2020" ulx="367" uly="1958">ſteil anfangen; man glaubt kaum an denſelben</line>
        <line lrx="1473" lry="2141" ulx="368" uly="1992">Bergen zu ſen⸗ wenn man nach Alt⸗Caſtilien</line>
        <line lrx="1475" lry="2154" ulx="369" uly="2090">ſich begibt. Die Geſtalt von Spanien weicht</line>
        <line lrx="1473" lry="2226" ulx="368" uly="2156">etwas von der Zuſpitzung gegen Suͤdweſten</line>
        <line lrx="1472" lry="2290" ulx="368" uly="2226">ab; aber ein anſehnliches Gebirge in Biscaya,</line>
        <line lrx="1474" lry="2356" ulx="367" uly="2290">Aſturien, Gallicien, beſtimmt hier die vor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1535" lry="2446" type="textblock" ulx="367" uly="2358">
        <line lrx="1535" lry="2446" ulx="367" uly="2358">gezogenen Ufer; ein anderes in Catalonien,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="2528" type="textblock" ulx="1308" uly="2422">
        <line lrx="1478" lry="2528" ulx="1308" uly="2422">Valen⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="23" type="page" xml:id="s_Bg53-2_023">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_023.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1403" lry="998" type="textblock" ulx="290" uly="277">
        <line lrx="974" lry="341" ulx="701" uly="277">IS 1</line>
        <line lrx="1403" lry="468" ulx="295" uly="344">Valencia und Granada formt den ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1403" lry="525" ulx="293" uly="458">Theil des Landes. Die Richtung der mitt⸗</line>
        <line lrx="1401" lry="593" ulx="292" uly="529">lern Gebirge von N. O. nach S. W. iſt auf⸗</line>
        <line lrx="1400" lry="664" ulx="290" uly="595">fallend. Der Zug der Guadarrama⸗Berge,</line>
        <line lrx="1400" lry="730" ulx="293" uly="663">die Sierra del Pico, de Gata und die portu⸗</line>
        <line lrx="1401" lry="801" ulx="291" uly="730">gieſiſche Serra de Eſtrella fallen in dieſem</line>
        <line lrx="1400" lry="864" ulx="292" uly="800">Betracht auf, und alle Berge, welche den</line>
        <line lrx="1400" lry="932" ulx="292" uly="864">Tagus bis in Portugal begleiten, laufen mit</line>
        <line lrx="923" lry="998" ulx="291" uly="934">dem erſtern Zuge parallel.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1398" lry="2045" type="textblock" ulx="279" uly="1001">
        <line lrx="1395" lry="1140" ulx="391" uly="1001">Die beiden portugieſiſchen Bergſtrecken,</line>
        <line lrx="1396" lry="1205" ulx="289" uly="1137">welche ich eben genannt habe, zeigen, daß</line>
        <line lrx="1398" lry="1271" ulx="290" uly="1206">eben daſſelbe auch von Portugal gilt. Eine</line>
        <line lrx="1395" lry="1339" ulx="288" uly="1273">andere, welche Algarvien ſcheidet, zieht ſich</line>
        <line lrx="1395" lry="1402" ulx="289" uly="1339">ebenfalls von N. N. O. nach S. S. W. Die</line>
        <line lrx="1394" lry="1474" ulx="284" uly="1405">Berge von Cintra, die Serra da Arrabida,</line>
        <line lrx="1396" lry="1542" ulx="287" uly="1474">der Gerez und Maräo haben eine aͤhnliche</line>
        <line lrx="1395" lry="1608" ulx="286" uly="1540">Richtung. Ueberdieß iſt das weſtliche Ufer</line>
        <line lrx="1395" lry="1676" ulx="285" uly="1606">uͤberall felſig; drey hohe felſige Vorgebirge</line>
        <line lrx="1394" lry="1743" ulx="285" uly="1673">erſtrecken ſich gegen S. W. Ein anſehnlicher</line>
        <line lrx="1392" lry="1811" ulx="285" uly="1744">Bergzug, den ich nach dem Porto de Moz</line>
        <line lrx="1394" lry="1875" ulx="284" uly="1807">benennen wuͤrde, geht in der Naͤhe des Meers</line>
        <line lrx="1394" lry="1946" ulx="282" uly="1875">von Norden nach Suͤden, gleichſam um hier</line>
        <line lrx="1204" lry="2045" ulx="279" uly="1941">die Richtung des Ufers zu beſtimmen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1394" lry="2472" type="textblock" ulx="279" uly="2076">
        <line lrx="1394" lry="2145" ulx="335" uly="2076">Wir bemerken alſo in ganz Europa eine</line>
        <line lrx="1391" lry="2215" ulx="280" uly="2147">ſolche Bildung des feſten Landes, welche durch</line>
        <line lrx="1394" lry="2282" ulx="282" uly="2215">die Richtung der Gebirgsketten und das Ein⸗</line>
        <line lrx="1394" lry="2350" ulx="282" uly="2272">dringen des Meeres von Weſten nach Oſten</line>
        <line lrx="1353" lry="2472" ulx="279" uly="2349">ſehr wohl erklaͤrt werden kann. 5</line>
        <line lrx="1391" lry="2471" ulx="1308" uly="2437">Die</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="24" type="page" xml:id="s_Bg53-2_024">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_024.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1084" lry="355" type="textblock" ulx="759" uly="256">
        <line lrx="1084" lry="355" ulx="759" uly="256">k 16 3:</line>
      </zone>
      <zone lrx="1591" lry="1134" type="textblock" ulx="327" uly="382">
        <line lrx="1466" lry="452" ulx="425" uly="382">Die freyen hohen Landſpitzen gegen Suͤden</line>
        <line lrx="1591" lry="520" ulx="327" uly="454">auf unſerer Erdkugel zeugen ebenfalls von</line>
        <line lrx="1499" lry="586" ulx="328" uly="520">einem Andringen der See aus Suͤden; es iſt</line>
        <line lrx="1441" lry="658" ulx="328" uly="555">aber wahrſcheinlich, daß die Aenderung der</line>
        <line lrx="1439" lry="724" ulx="328" uly="657">weſtlichen in die ſuͤdliche Richtung bloß von</line>
        <line lrx="1441" lry="790" ulx="329" uly="724">den freyen Meerxen am Suͤdpol, wo ſich kein</line>
        <line lrx="1441" lry="860" ulx="332" uly="776">feſtes Land befindet, und den dortigen unge⸗</line>
        <line lrx="1441" lry="930" ulx="330" uly="859">heuren Eismaſſen herruͤhre. Große Revo⸗</line>
        <line lrx="1439" lry="992" ulx="331" uly="928">lutionen anzunehmen, um dieſe Formen er⸗</line>
        <line lrx="1438" lry="1062" ulx="331" uly="995">klaͤrbar zu finden, heißt den Knoten zer⸗</line>
        <line lrx="1391" lry="1134" ulx="333" uly="1048">hauen, nicht aufloͤſen.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="25" type="page" xml:id="s_Bg53-2_025">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_025.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1392" lry="577" type="textblock" ulx="180" uly="212">
        <line lrx="935" lry="307" ulx="604" uly="212">,ʒ1</line>
        <line lrx="1392" lry="515" ulx="180" uly="316">uerſkelſhe und mineralogiſche Geographie</line>
        <line lrx="1224" lry="577" ulx="577" uly="459">von Portugal. ,Z</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="741" type="textblock" ulx="245" uly="644">
        <line lrx="1353" lry="741" ulx="245" uly="644">Ich fange mit dieſem Lande, dem aͤuſſerſten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1352" lry="804" type="textblock" ulx="251" uly="742">
        <line lrx="1352" lry="804" ulx="251" uly="742">in Europa gegen Weſten, an, da es mir vor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1349" lry="873" type="textblock" ulx="202" uly="807">
        <line lrx="1349" lry="873" ulx="202" uly="807">zuͤglich genau bekannt iſt. Es iſt kein betraͤcht⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1349" lry="1006" type="textblock" ulx="246" uly="876">
        <line lrx="1349" lry="985" ulx="250" uly="876">liches Gebirge dort, welches ich nicht geſehen</line>
        <line lrx="745" lry="1006" ulx="246" uly="943">und unterſucht haͤtte.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1344" lry="1223" type="textblock" ulx="311" uly="997">
        <line lrx="1156" lry="1134" ulx="431" uly="997">Entre Douroe Minho.</line>
        <line lrx="1344" lry="1223" ulx="311" uly="1152">Der noͤrdlichſte Theil des Reiches, die Pro⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="1293" type="textblock" ulx="225" uly="1227">
        <line lrx="1342" lry="1293" ulx="225" uly="1227">vinz entre Douro e Minho, beſteht ganz und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="1425" type="textblock" ulx="241" uly="1293">
        <line lrx="1343" lry="1362" ulx="241" uly="1293">gar aus einer Menge von Bergzuͤgen, welche</line>
        <line lrx="1342" lry="1425" ulx="241" uly="1360">beynahe parallel mit einander von O. N. O.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="1558" type="textblock" ulx="182" uly="1428">
        <line lrx="1340" lry="1493" ulx="209" uly="1428">nach W. S. W. ſtreichen, nur bald mehr, bald</line>
        <line lrx="1339" lry="1558" ulx="182" uly="1495">weniger, nach Norden und Suͤden abweichen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="2299" type="textblock" ulx="224" uly="1561">
        <line lrx="1339" lry="1626" ulx="240" uly="1561">Beides geſchieht vorzuͤglich in dem nordweſt⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="1692" ulx="238" uly="1628">lichen und oͤſtlichen Theile der Provinz. Man</line>
        <line lrx="1336" lry="1760" ulx="236" uly="1698">kann alſo die ganze Provinz als ein einziges</line>
        <line lrx="1335" lry="1829" ulx="236" uly="1764">Gebirge betrachten. Die Thaͤler ſind ziem⸗</line>
        <line lrx="1334" lry="1897" ulx="231" uly="1833">lich enge, und erweitern ſich nur gegen das</line>
        <line lrx="1334" lry="1964" ulx="229" uly="1898">Meer zu; wahre Ebenen ſieht man nirgends.</line>
        <line lrx="1332" lry="2029" ulx="229" uly="1966">Die groͤßten Fluͤſſe kommen aus Spanien,</line>
        <line lrx="1332" lry="2097" ulx="228" uly="2033">welches zeigt, daß das ganze Land in den nah</line>
        <line lrx="1372" lry="2167" ulx="225" uly="2100">gelegenen ſpaniſchen Provinzen hoͤher liegt,</line>
        <line lrx="1332" lry="2246" ulx="224" uly="2167">wenn gleich einzelne Bergzuͤge und Bergſpitzen</line>
        <line lrx="1330" lry="2299" ulx="226" uly="2234">die ſpaniſchen an Hoͤhe uͤbertreffen moͤgen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="2424" type="textblock" ulx="158" uly="2302">
        <line lrx="1380" lry="2370" ulx="158" uly="2302">Es iſt uͤberhaupt die Hoͤhe der ganzen Grund⸗</line>
        <line lrx="1087" lry="2424" ulx="825" uly="2373">B</line>
      </zone>
      <zone lrx="1331" lry="2467" type="textblock" ulx="1235" uly="2370">
        <line lrx="1331" lry="2467" ulx="1235" uly="2370">lage</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="26" type="page" xml:id="s_Bg53-2_026">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_026.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1512" lry="2434" type="textblock" ulx="334" uly="237">
        <line lrx="1055" lry="304" ulx="734" uly="237"> I8</line>
        <line lrx="1470" lry="420" ulx="361" uly="352">lage von der Hoͤhe der einzelnen Zuͤge, oder</line>
        <line lrx="1469" lry="503" ulx="361" uly="423">gar Bergkuppen, wohl zu unterſcheiden: man</line>
        <line lrx="1468" lry="578" ulx="362" uly="488">kann jene die Hoͤhe des Bodens uͤberhaupt</line>
        <line lrx="1466" lry="622" ulx="363" uly="558">nennen. Der hoͤchſte Boden findet ſich in</line>
        <line lrx="1466" lry="690" ulx="365" uly="623">dem oͤſtlichen Theile der Provinz zwiſchen Fa⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="774" ulx="364" uly="692">fe und Noſſa Senhora do Porto, die hoͤch⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="838" ulx="358" uly="743">ſten Bergzuͤge im nordoͤſtlichen Theile um</line>
        <line lrx="672" lry="890" ulx="365" uly="830">Montalegre.</line>
        <line lrx="1470" lry="978" ulx="372" uly="874">Der hoͤchſte Bergzug in dieſer Provinz und</line>
        <line lrx="1471" lry="1053" ulx="371" uly="965">der zweyte am Range in ganz Porrtugal trit</line>
        <line lrx="1469" lry="1095" ulx="370" uly="1032">bey Montalegre in dieſes Land, begleitet den</line>
        <line lrx="1470" lry="1161" ulx="370" uly="1098">Rio Homem in ſeinem Laufe, und kettet ſich</line>
        <line lrx="1471" lry="1232" ulx="353" uly="1167">gegen den Cavado an niedere Zuͤge. Er er⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1297" ulx="372" uly="1233">ſtreckt ſich meiſtens von Oſten nach Weſten,</line>
        <line lrx="1474" lry="1367" ulx="372" uly="1303">weicht zuletzt etwas gegen S. W. ab, ſchickt</line>
        <line lrx="1472" lry="1438" ulx="374" uly="1369">aber betraͤchtliche Auslaͤufer gerade gegen Suͤ⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="1501" ulx="377" uly="1437">den. Man nennt dieſen Bergzug a Serra</line>
        <line lrx="1479" lry="1568" ulx="343" uly="1497">de Gerez, das Gerez⸗Gebirge (ſprich Sche⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1636" ulx="377" uly="1572">re's); bey den Alten hieß er Jureſsus. Faſt</line>
        <line lrx="1476" lry="1704" ulx="378" uly="1637">alle Thaͤler deſſelben laufen von Suͤden nach</line>
        <line lrx="1512" lry="1771" ulx="361" uly="1707">Norden in die Hoͤhe, und endigen ſich an</line>
        <line lrx="1474" lry="1839" ulx="334" uly="1773">dem Ruͤcken, welcher dort Portugal und Spa⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1907" ulx="376" uly="1842">nien ſcheidet. Unter dieſen zeichnet ſich das</line>
        <line lrx="1477" lry="1971" ulx="378" uly="1906">Thal Caldas da Gerez, worinn ſich warme</line>
        <line lrx="1481" lry="2041" ulx="379" uly="1974">Baͤder befinden, vorzuͤglich aus, ſowohl</line>
        <line lrx="1476" lry="2106" ulx="350" uly="2041">dieſer Baͤder wegen, als auch, weil an der</line>
        <line lrx="1480" lry="2177" ulx="380" uly="2110">Oſtſeite deſſelben die hoͤchſte Spitze des ganzen</line>
        <line lrx="1410" lry="2240" ulx="379" uly="2176">Zuges, der Murro de Burrageiro, liegt.</line>
        <line lrx="1505" lry="2307" ulx="419" uly="2243">Der ganze Zug, wie die meiſten Berge in⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="2434" ulx="379" uly="2291">diefer Provinz, beſteht aus Granit, und bil⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="2431" ulx="1420" uly="2386">det</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="27" type="page" xml:id="s_Bg53-2_027">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_027.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="962" lry="310" type="textblock" ulx="649" uly="247">
        <line lrx="962" lry="310" ulx="649" uly="247">IL rI9 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1444" lry="2438" type="textblock" ulx="258" uly="363">
        <line lrx="1377" lry="425" ulx="276" uly="363">det felſige, zerriſſene, zackige Gipfel. An</line>
        <line lrx="1416" lry="502" ulx="262" uly="428">dem Murro und im Thale von Gerez iſt der</line>
        <line lrx="1372" lry="560" ulx="275" uly="496">Granit aus einem fleiſchrothen und gelblich ro⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="631" ulx="259" uly="562">then Feldſpat vorzuͤglich zuſammengeſetzt, zwi⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="694" ulx="272" uly="633">ſchen welchem ſich hellweißer Quarz und braͤun⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="766" ulx="275" uly="699">lich ſchwarzer Glimmer, letzterer in einer ſehr</line>
        <line lrx="1444" lry="830" ulx="278" uly="767">geringen Menge, befindet. An einigen Stellen</line>
        <line lrx="1373" lry="896" ulx="278" uly="830">zeigt ſich der Feldſpat in betraͤchtlichen Stuͤk⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="966" ulx="276" uly="899">ken, zwey bis drey Zoll lang und breit. In</line>
        <line lrx="1371" lry="1037" ulx="276" uly="967">den hoͤhern Gegenden, vorzuͤglich am Murro,</line>
        <line lrx="1373" lry="1108" ulx="279" uly="1033">ſindet man in den Kluͤften und Spalten Berg⸗</line>
        <line lrx="1419" lry="1171" ulx="276" uly="1100">kryſtalle und Rauchtopaſe, zuweilen von ganz</line>
        <line lrx="1377" lry="1238" ulx="276" uly="1169">anſehnlicher Groͤße, und ſeltener, Amethyſten.</line>
        <line lrx="1418" lry="1306" ulx="275" uly="1235">An den niedrigern Auslaͤufern ſieht man zu⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="1373" ulx="258" uly="1305">weilen den Quarz in großer Menge, und man</line>
        <line lrx="1411" lry="1442" ulx="276" uly="1373">glaubt den Anfang eines Ganges zu bemerken;</line>
        <line lrx="1418" lry="1508" ulx="278" uly="1440">doch hat man noch keine Spur von Erz an⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="1576" ulx="279" uly="1506">getroffen. In dem Thale von Caldas, vorzuͤg⸗</line>
        <line lrx="1377" lry="1639" ulx="279" uly="1574">lich an den tiefern Stellen, zeigt ſich der Gra⸗</line>
        <line lrx="1379" lry="1708" ulx="281" uly="1641">nit ſehr verwittert; der Feldſpat iſt daſelbſt</line>
        <line lrx="1425" lry="1773" ulx="281" uly="1708">zu einem weißen Thon geworden. Dieſe Erde</line>
        <line lrx="1380" lry="1845" ulx="283" uly="1772">findet ſich dort in ſo großer Menge, daß ſie</line>
        <line lrx="1381" lry="1917" ulx="279" uly="1842">vielleicht zu feinern Toͤpferwaaren mit Nutzen</line>
        <line lrx="1380" lry="1979" ulx="281" uly="1911">anzuwenden ſeyn moͤchte. Ein gelblich gruͤnes</line>
        <line lrx="1383" lry="2046" ulx="283" uly="1974">Steinmark durchzieht hier nicht ſelten die</line>
        <line lrx="1384" lry="2112" ulx="282" uly="2043">Granitmaſſen; auch ſind ſie zuweilen auf eine</line>
        <line lrx="1382" lry="2180" ulx="262" uly="2109">betraͤchtliche Strecke mit Eiſen⸗ocher gefaͤrbt.</line>
        <line lrx="1383" lry="2253" ulx="281" uly="2172">Hin und wieder liegen Stuͤcke von einem ſchoͤ⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="2317" ulx="282" uly="2245">nen roſenrothen Quarz, wahrſcheinlich aus</line>
        <line lrx="1316" lry="2378" ulx="286" uly="2310">einem Quarzgange abgeloͤſet.</line>
        <line lrx="1388" lry="2438" ulx="516" uly="2383">B 2 Nir⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="28" type="page" xml:id="s_Bg53-2_028">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_028.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1120" lry="311" type="textblock" ulx="751" uly="242">
        <line lrx="1120" lry="311" ulx="751" uly="242">20%</line>
      </zone>
      <zone lrx="1470" lry="1375" type="textblock" ulx="334" uly="334">
        <line lrx="1447" lry="433" ulx="436" uly="334">Tirgends ſieht man hier im hoͤhern Ge⸗</line>
        <line lrx="1444" lry="496" ulx="339" uly="418">birge Spuren von Schichten; die ganze Maſſe</line>
        <line lrx="1443" lry="564" ulx="338" uly="498">bildet auf einander gethuͤrmte Felſen, an denen</line>
        <line lrx="1443" lry="656" ulx="337" uly="566">man deutlich die zufaͤlligen R: ſſe und Spalten</line>
        <line lrx="1443" lry="695" ulx="338" uly="633">wahrnimmt, wodurch ſie nach und nach von</line>
        <line lrx="1444" lry="765" ulx="339" uly="699">einander getrennt wurden. Sie ſcheinen nur</line>
        <line lrx="1467" lry="835" ulx="336" uly="770">dadurch, und weil ſie vom Regen abgerundet</line>
        <line lrx="1442" lry="904" ulx="336" uly="837">ſind, auf einander gehaͤuft; allein da, wo</line>
        <line lrx="1441" lry="968" ulx="336" uly="903">man ſie betraͤchtlich weit entbloͤßt ſieht (es</line>
        <line lrx="1440" lry="1037" ulx="336" uly="971">gibt ſenkrechte Abriſſe, viele hundert Fuß</line>
        <line lrx="1441" lry="1100" ulx="335" uly="1039">hoch), bemerkt man auch keine Spur von</line>
        <line lrx="1440" lry="1172" ulx="335" uly="1105">einer Anhaͤufung abgerundeter Felſenſtuͤcke.</line>
        <line lrx="1470" lry="1242" ulx="334" uly="1173">Nur auf den niedrigen Bergen ſcheinen die</line>
        <line lrx="1440" lry="1307" ulx="335" uly="1240">Spalten der Felſenmaſſen und ihre Trennun⸗</line>
        <line lrx="1438" lry="1375" ulx="334" uly="1310">gen durch einen Granitgruß wieder angefuͤllt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="1440" type="textblock" ulx="333" uly="1375">
        <line lrx="1521" lry="1440" ulx="333" uly="1375">welcher ſie ſehr trocken und unfruchtbarer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1484" lry="2437" type="textblock" ulx="284" uly="1446">
        <line lrx="1484" lry="1510" ulx="331" uly="1446">macht, als das hohe, mehr zerſtuͤckelte und</line>
        <line lrx="887" lry="1574" ulx="333" uly="1509">durchwaͤſſerte Gebirge.</line>
        <line lrx="1437" lry="1645" ulx="400" uly="1579">Es iſt alſo kein Grund vorhanden, welcher</line>
        <line lrx="1437" lry="1712" ulx="331" uly="1647">auf die Vermuthung bringen koͤnnte, der Gra⸗</line>
        <line lrx="1436" lry="1810" ulx="329" uly="1712">nit dieſes Gebirges ſey regenerirt, oder r ſecun⸗</line>
        <line lrx="1434" lry="1850" ulx="329" uly="1781">daͤr; wenigſtens nicht in den hoͤhern Theilen</line>
        <line lrx="1443" lry="1914" ulx="325" uly="1848">des Zuges. Man ſieht keine Spuren von</line>
        <line lrx="1466" lry="1987" ulx="323" uly="1912">Schichten, keine Gaͤnge, die Vorberge aus⸗</line>
        <line lrx="1431" lry="2050" ulx="320" uly="1986">genommen, wo man doch nur dunkle, ungewiſſe</line>
        <line lrx="1448" lry="2116" ulx="321" uly="2050">Spuren wahrnimmt; man findet nur eine</line>
        <line lrx="1426" lry="2204" ulx="319" uly="2117">ſcheinbare, keine wahre Anhaͤufung von ab⸗</line>
        <line lrx="801" lry="2246" ulx="317" uly="2188">gerundeten Maſſen.</line>
        <line lrx="1424" lry="2317" ulx="284" uly="2247">Arn dem Fuße des hoͤchſten Theiles dieſes</line>
        <line lrx="1425" lry="2413" ulx="314" uly="2314">Bergzuges, an einer ziemlich hohen Stelle</line>
        <line lrx="1423" lry="2437" ulx="1346" uly="2391">des</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="29" type="page" xml:id="s_Bg53-2_029">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_029.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1448" lry="2307" type="textblock" ulx="196" uly="355">
        <line lrx="1376" lry="423" ulx="278" uly="355">des Thales, welches von Suͤden nach Norden</line>
        <line lrx="1375" lry="489" ulx="276" uly="424">in die Hoͤhe geht, entſpringen aus einem Gra⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="559" ulx="275" uly="493">nit, der keine Spuren der Regeneration traͤgt,</line>
        <line lrx="1448" lry="625" ulx="225" uly="561">vier warme Quellen. Die Waͤrme iſt ganz</line>
        <line lrx="1373" lry="696" ulx="276" uly="627">betraͤchtlich: ſie beiraͤgt in einer faſt 4009 R e’⸗</line>
        <line lrx="1372" lry="759" ulx="276" uly="695">aumur's; man bemerkt uͤberdieß zwar ſchwa⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="825" ulx="277" uly="762">che, aber doch deutliche Spuren von hepati⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="892" ulx="274" uly="827">ſchem Gas, ſonſt aber wenig andre Beſtand⸗</line>
        <line lrx="1370" lry="961" ulx="244" uly="897">theile. Wir waren nicht im Stande, eine</line>
        <line lrx="1369" lry="1030" ulx="271" uly="963">chemiſche Pruͤfung damit anzuſtellen, und</line>
        <line lrx="1369" lry="1096" ulx="271" uly="1034">man wird dieſes entſchuldigen, wenn man in</line>
        <line lrx="1369" lry="1164" ulx="267" uly="1100">meiner Reiſebeſchreibung geleſen hat, wie</line>
        <line lrx="1425" lry="1232" ulx="267" uly="1168">ſchwer und unbequem es iſt, in dieſen Gegene⸗</line>
        <line lrx="1403" lry="1298" ulx="269" uly="1233">den, wo man kein Fuhrwerk mehr antrifft,</line>
        <line lrx="1366" lry="1368" ulx="238" uly="1303">mit Gepaͤck zu reiſen. Wir troͤpfelten etwas</line>
        <line lrx="1366" lry="1433" ulx="264" uly="1371">ſalpeterſaures Silber hinein, bemerkten aber</line>
        <line lrx="1366" lry="1501" ulx="263" uly="1437">faſt gar keinen Niederſchlag. Auch verlor</line>
        <line lrx="1365" lry="1570" ulx="263" uly="1504">das Waſſer in einiger Entfernung von der</line>
        <line lrx="1361" lry="1638" ulx="229" uly="1571">Quelle allen Geruch und Geſchmack ſehr bald.</line>
        <line lrx="1395" lry="1701" ulx="330" uly="1639">Der Umſtand, daß dieſe warmen Quellen</line>
        <line lrx="1364" lry="1773" ulx="262" uly="1707">aus einem Granit entſpringen, welchen man</line>
        <line lrx="1366" lry="1860" ulx="260" uly="1770">fuͤr einen uranfaͤnglichen oder urſpruͤnglichen</line>
        <line lrx="1365" lry="1905" ulx="261" uly="1841">erkennen muß, ſcheint mir merkwuͤrdig. Man</line>
        <line lrx="1365" lry="1971" ulx="259" uly="1911">nimmt gewoͤhnlich an, daß die warmen Quellen</line>
        <line lrx="1361" lry="2039" ulx="259" uly="1976">von Steinkohlenlagern ihre Waͤrme erhalten.</line>
        <line lrx="1412" lry="2107" ulx="214" uly="2043">Dieſes iſt hier gar nicht wahrſcheinlich, da</line>
        <line lrx="1364" lry="2174" ulx="196" uly="2111">man Steinkohlenlager unter einem ſolchen Gra⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="2261" ulx="203" uly="2176">nit noch nicht gefunden hat. Aber uͤberhaupt</line>
        <line lrx="1367" lry="2307" ulx="222" uly="2246">iſt die Gegenwart einer brennbaren Materie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1436" lry="2452" type="textblock" ulx="260" uly="2311">
        <line lrx="1436" lry="2398" ulx="260" uly="2311">unter dem Granit eine E: ſcheinung, welche</line>
        <line lrx="1403" lry="2452" ulx="307" uly="2383">. mit</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="30" type="page" xml:id="s_Bg53-2_030">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_030.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1497" lry="2430" type="textblock" ulx="329" uly="238">
        <line lrx="1060" lry="303" ulx="774" uly="238">1 22 1</line>
        <line lrx="1467" lry="418" ulx="360" uly="349">mit unſern bisherigen geologiſchen Vermu⸗</line>
        <line lrx="1468" lry="480" ulx="361" uly="419">thungen nicht uͤbereinſtimmt. Dolomien</line>
        <line lrx="1467" lry="555" ulx="363" uly="485">allein hat ſich zu zeigen bemuͤht, daß alle</line>
        <line lrx="1467" lry="620" ulx="362" uly="554">Vulkane in Auvergne durch Granit ausge⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="689" ulx="366" uly="622">brochen waͤren, und er ſetzt daher brennbare</line>
        <line lrx="1469" lry="751" ulx="364" uly="689">Materien im Innern der Erde unter dem</line>
        <line lrx="1470" lry="822" ulx="342" uly="753">Granit voraus. Seine Meynung wird durch</line>
        <line lrx="1470" lry="892" ulx="368" uly="825">die vielen warmen Quellen in Portugal, welche</line>
        <line lrx="1469" lry="959" ulx="369" uly="891">aus einem urſpeuͤnglichen Granit entſpringen,</line>
        <line lrx="1468" lry="1027" ulx="369" uly="954">ſehr beſtaͤtigt; und wirklich, wenn man die Pro⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1091" ulx="371" uly="1025">ducte aus Anvergne ſieht, wie man ſie vor⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="1161" ulx="372" uly="1091">zuͤglich ſchoͤn in dem Cabinet des B. Beſſon</line>
        <line lrx="1473" lry="1226" ulx="373" uly="1162">zu Paris findet, ſo ſollte man wahrlich oft</line>
        <line lrx="1474" lry="1295" ulx="372" uly="1232">nicht zweifeln, Granit zu ſehen, der im Feuer</line>
        <line lrx="1473" lry="1365" ulx="372" uly="1298">gelitten habe. Es wird mir wirklich wahr⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1432" ulx="372" uly="1365">ſcheinlich, daß auch mancher Baſalt durch</line>
        <line lrx="1474" lry="1501" ulx="373" uly="1431">vulkaniſche Exploſionen veraͤndert ſey, unge⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1566" ulx="376" uly="1501">achtet ich durch wichtige Gruͤnde uͤberzeugt</line>
        <line lrx="1497" lry="1639" ulx="380" uly="1565">bin, daß der Baſalt nicht ſo, wie er jetzt ſich</line>
        <line lrx="1459" lry="1698" ulx="329" uly="1632">findet, durch das Feuer gebildet wurde.</line>
        <line lrx="1474" lry="1768" ulx="445" uly="1700">Es ſey mit dem Baſalt, wie es wolle, ſo</line>
        <line lrx="1477" lry="1835" ulx="356" uly="1770">ſehen wir doch offenbar, daß ſich unter dem</line>
        <line lrx="1476" lry="1901" ulx="357" uly="1835">urſpruͤnglichen Granit Waͤrmeſtoff in Menge</line>
        <line lrx="1476" lry="1966" ulx="380" uly="1903">entwickeln koͤnne, auf eine Art, die uns frey⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="2035" ulx="380" uly="1972">lich noch ganz verborgen iſt. Es iſt moͤglich,</line>
        <line lrx="1477" lry="2105" ulx="377" uly="2037">daß alle warmen Quellen, welche auch aus</line>
        <line lrx="1480" lry="2171" ulx="379" uly="2103">andern Steinlagen entſpringen, doch einen</line>
        <line lrx="1480" lry="2237" ulx="378" uly="2172">tiefern Urſprung, und zwar unter dem Granit,</line>
        <line lrx="1481" lry="2306" ulx="379" uly="2237">haben. Wirklich ſtoͤßt man auch auf große</line>
        <line lrx="1484" lry="2379" ulx="379" uly="2304">Schwierigkelten, wenn man ſie von dem</line>
        <line lrx="1486" lry="2430" ulx="1302" uly="2380">Brande</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="31" type="page" xml:id="s_Bg53-2_031">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_031.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1416" lry="2423" type="textblock" ulx="204" uly="226">
        <line lrx="959" lry="292" ulx="663" uly="226">[28 ]</line>
        <line lrx="1377" lry="428" ulx="276" uly="323">Brande entzuͤndeter Steinkohlenlager herleiten</line>
        <line lrx="1416" lry="530" ulx="277" uly="407">mil Waſſer in der Menge erhitzt, wuͤrde</line>
        <line lrx="1373" lry="540" ulx="325" uly="473">e brennenden Steinkohlen, deren Brand,</line>
        <line lrx="1373" lry="615" ulx="276" uly="488">nac allen Erfahrungen, ſo gar ſtark nicht iſt,</line>
        <line lrx="1373" lry="709" ulx="204" uly="611">verloͤſchen; oder man muͤtzte beſondere De⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="743" ulx="277" uly="679">ſtillir⸗Anſtalten im Innern der Gebirge an⸗</line>
        <line lrx="1382" lry="812" ulx="259" uly="745">nehmen, welches noch groͤßere Schwierigkeiten</line>
        <line lrx="1373" lry="932" ulx="277" uly="811">in der Erklaͤrung verrſachen wuͤrde. Es iſt</line>
        <line lrx="1373" lry="946" ulx="277" uly="877">uͤberdieß durch genaue Erfahrungen vorzuͤglicher</line>
        <line lrx="1374" lry="1017" ulx="277" uly="938">Geognoſten ſehr wahr ſcheinlich geworden, daß</line>
        <line lrx="1408" lry="1087" ulx="276" uly="1017">der Sitz des Heerdes in den Vulkanen un⸗</line>
        <line lrx="1405" lry="1151" ulx="274" uly="1088">gemein tief ſey. Alles zuſammengenommen,</line>
        <line lrx="1376" lry="1226" ulx="273" uly="1152">muß man auf folgenden Schluß kommen:</line>
        <line lrx="1375" lry="1281" ulx="275" uly="1208">Es entwickelt ſich unter dem Granit eine</line>
        <line lrx="1401" lry="1353" ulx="275" uly="1285">Menge Waͤrmeſtoff; verurſacht die Vulkane,</line>
        <line lrx="1407" lry="1417" ulx="277" uly="1347">die warmen Quellen, und hoͤchſt wahrſchein⸗</line>
        <line lrx="1372" lry="1489" ulx="275" uly="1420">lich auch die Erdbeben. Man bedenke, daß</line>
        <line lrx="1367" lry="1558" ulx="274" uly="1487">Portugal zu den Laͤndern in Europa gehoͤrt,</line>
        <line lrx="1370" lry="1624" ulx="276" uly="1558">wo die Erdbeben am haͤufigſten ſind, und die</line>
        <line lrx="1370" lry="1686" ulx="275" uly="1625">warmen Quellen in der groͤßten Menge an⸗</line>
        <line lrx="1370" lry="1758" ulx="275" uly="1691">getroffen werden. In dieſer Provinz ſieht</line>
        <line lrx="1370" lry="1873" ulx="275" uly="1758">man derglkichen bey Guimaraens und an meh⸗</line>
        <line lrx="1064" lry="1886" ulx="276" uly="1828">rern Orten ebenfalls im Graͤnit.</line>
        <line lrx="1370" lry="1960" ulx="341" uly="1892">Steigt man die Berge hinauf, welche das</line>
        <line lrx="1393" lry="2027" ulx="276" uly="1961">Thal von Caldas de Gerez auf der Weſtſeite</line>
        <line lrx="1372" lry="2096" ulx="246" uly="2007">einſchlieſſen, ſo kommt man an ihrem weſtlichen</line>
        <line lrx="1369" lry="2161" ulx="276" uly="2094">Abhange auf eine hohe Berg⸗Ebene. Das</line>
        <line lrx="1369" lry="2227" ulx="275" uly="2163">Dorf Covide und der Flecken Villarinha do</line>
        <line lrx="1410" lry="2298" ulx="275" uly="2190">Furno liegen auf dieſer Ebene. Der Granit</line>
        <line lrx="1369" lry="2385" ulx="276" uly="2298">veraͤndert ſich hier. Der OQ Quarz iſt weiß und</line>
        <line lrx="1370" lry="2423" ulx="1252" uly="2365">roͤth⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="32" type="page" xml:id="s_Bg53-2_032">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_032.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1525" lry="950" type="textblock" ulx="338" uly="225">
        <line lrx="1314" lry="291" ulx="793" uly="225"> 24 1</line>
        <line lrx="1480" lry="409" ulx="372" uly="337">roͤthlich; der Feldſpat weiß, oft aber ſchwarz⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="479" ulx="338" uly="408">grau, und zieht etwas ins Hellblaue; der</line>
        <line lrx="1497" lry="543" ulx="373" uly="474">Glimmer iſt bald braͤunlich ſchwarz, bald</line>
        <line lrx="1480" lry="612" ulx="366" uly="542">tombackbraun, bald meſſinggelb. Man ſieht</line>
        <line lrx="1497" lry="679" ulx="372" uly="610">auch hin und wieder Stangenſchoͤrl, welcher</line>
        <line lrx="1525" lry="748" ulx="372" uly="678">auch wohl an andern Stellen dieſer Bergkette</line>
        <line lrx="1476" lry="810" ulx="353" uly="744">vorkommt. Ich bekam hier von einem Land⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="882" ulx="369" uly="812">manne ein Prisma von Stangenſchoͤrl, wel⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="950" ulx="371" uly="881">ches faſt zwey Zoll in der Laͤnge hatte, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1585" lry="1022" type="textblock" ulx="368" uly="946">
        <line lrx="1585" lry="1022" ulx="368" uly="946">faſt einen Zoll dick war. Gegen den weſte⸗.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="1831" type="textblock" ulx="340" uly="1015">
        <line lrx="1471" lry="1084" ulx="367" uly="1015">lichen Abhang der Ebene liegt ein zarter Granit⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1153" ulx="367" uly="1083">ſand, zu großen Maſſen aufgehaͤuft, und es</line>
        <line lrx="1469" lry="1221" ulx="351" uly="1150">iſt mir ſehr wahrſcheinlich, daß abgeſchwemm⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="1289" ulx="366" uly="1218">ter Granitſand und Granitgruß dieſe Ebene</line>
        <line lrx="1470" lry="1357" ulx="364" uly="1287">verurſacht haben. Auch ſind die Berge um⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="1426" ulx="365" uly="1354">her niedrig, und gegen die Ebene zum Theil</line>
        <line lrx="1468" lry="1498" ulx="365" uly="1421">verflaͤpht. Man findet hier einzelne Quarz⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1562" ulx="364" uly="1490">felſen von betraͤchtlicher Groͤße, vorzuͤglich</line>
        <line lrx="1466" lry="1630" ulx="363" uly="1558">nahe beym Dorfe Covide. Sie ſind hellweiß,</line>
        <line lrx="1494" lry="1701" ulx="362" uly="1618">und geben einen ſchoͤnen Anblick. An der</line>
        <line lrx="1465" lry="1764" ulx="340" uly="1692">noͤrdlichen Grenze dieſer Ebene ſcheidet ein</line>
        <line lrx="1463" lry="1831" ulx="360" uly="1758">kleiner Berzug, die Serra amarella genannt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1554" lry="1900" type="textblock" ulx="358" uly="1826">
        <line lrx="1554" lry="1900" ulx="358" uly="1826">— offenbar ein Theil des Gerez — Portugal</line>
      </zone>
      <zone lrx="1511" lry="2427" type="textblock" ulx="289" uly="1896">
        <line lrx="1460" lry="1969" ulx="320" uly="1896">von Spanien. Die Berge ſind ſehr zerſtuͤk⸗</line>
        <line lrx="1459" lry="2037" ulx="289" uly="1960">kelt und felſig. Der Granit unterſcheidet ſich</line>
        <line lrx="1511" lry="2104" ulx="328" uly="2032">von dem Uebrigen dadurch, daß viel Eiſen⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="2167" ulx="354" uly="2098">ocher und Eiſenrahm in ihm vorkommt.</line>
        <line lrx="1456" lry="2236" ulx="419" uly="2163">Dieſes ſind die Manchfaltigkeiten eines</line>
        <line lrx="1453" lry="2303" ulx="349" uly="2227">Gebirges, welches wegen ſeiner anhaltenden</line>
        <line lrx="1454" lry="2374" ulx="348" uly="2296">Granitmaſſen wenig Abwechſelungen zeigt,</line>
        <line lrx="1457" lry="2427" ulx="1290" uly="2385">unnd</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="33" type="page" xml:id="s_Bg53-2_033">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_033.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1367" lry="751" type="textblock" ulx="257" uly="231">
        <line lrx="963" lry="298" ulx="686" uly="231">1 25 ]</line>
        <line lrx="1362" lry="411" ulx="258" uly="349">und nur wegen der warmen Quellen merk⸗</line>
        <line lrx="1367" lry="481" ulx="259" uly="412">wuͤrdig iſt. Die Hoͤhe ſchaͤtze ich etwa auf</line>
        <line lrx="1360" lry="545" ulx="260" uly="481">3000 Fuß uͤber die Meeresflaͤche. Der Win⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="615" ulx="258" uly="551">ter iſt noch nicht ſtrenge; doch faͤllt oft Schnee.</line>
        <line lrx="1360" lry="685" ulx="258" uly="615">Ueberall ſind die Berge durch Baͤche wohl</line>
        <line lrx="1357" lry="751" ulx="257" uly="683">gewaͤſſert, gut angebauet, und geben vorzuͤg⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="818" type="textblock" ulx="199" uly="740">
        <line lrx="1358" lry="818" ulx="199" uly="740">liche Viehweiden. Die wilden Ziegen gehoͤren</line>
      </zone>
      <zone lrx="1386" lry="1157" type="textblock" ulx="253" uly="822">
        <line lrx="1386" lry="885" ulx="258" uly="822">zu den zoologiſchen Merkwuͤrdigkeiten, und</line>
        <line lrx="1383" lry="957" ulx="256" uly="891">zeugen wenigſtens von den Wildniſſen dieſes</line>
        <line lrx="1379" lry="1018" ulx="254" uly="949">Gebirges.</line>
        <line lrx="1354" lry="1089" ulx="318" uly="1011">Alle uͤbrigen niedrigen Bergzuͤge, welche in</line>
        <line lrx="1351" lry="1157" ulx="253" uly="1092">großer Menge durch dieſe Provinz ziehen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1224" type="textblock" ulx="246" uly="1157">
        <line lrx="1353" lry="1224" ulx="246" uly="1157">auch die Haupt fluͤſſe — den Lima, den Cavado</line>
      </zone>
      <zone lrx="1402" lry="2439" type="textblock" ulx="248" uly="1229">
        <line lrx="1402" lry="1292" ulx="254" uly="1229">und andere — begleiten, beſtehen aus Granit,</line>
        <line lrx="1355" lry="1362" ulx="254" uly="1292">und haben nicht viel Merkwuͤrdiges. Ueberall</line>
        <line lrx="1370" lry="1433" ulx="254" uly="1362">zeigt ſich der Granit in Felſen, auſſer bey</line>
        <line lrx="1352" lry="1496" ulx="254" uly="1428">dem Dorfe Cariſſe, nicht weit von O Porto,</line>
        <line lrx="1352" lry="1561" ulx="251" uly="1499">wo er nicht allein geſchichtet vorkommt, ſon⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1627" ulx="252" uly="1565">dern auch ſo kleinkoͤrnig, daß er den Ueber⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1699" ulx="250" uly="1630">gang zum Sandſtein macht, indem auch der</line>
        <line lrx="1366" lry="1766" ulx="250" uly="1695">Feldſpat abnimmt. Die Berge an dem Ufer</line>
        <line lrx="1353" lry="1834" ulx="251" uly="1767">des Douro bey O Porto ſind aber granitiſch,</line>
        <line lrx="1365" lry="1899" ulx="250" uly="1832">wie die uͤbrigen, und nicht geſchichtet. Der</line>
        <line lrx="1353" lry="1967" ulx="250" uly="1899">Feldſpat iſt oft weiß; auch der weiße Glim⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="2032" ulx="250" uly="1967">mer iſt hier, ſelbſt in betraͤchtlichen Stuͤcken,</line>
        <line lrx="1353" lry="2102" ulx="249" uly="2036">nicht ſelten. Stangenſchoͤrl kommt ebenfalls</line>
        <line lrx="1354" lry="2168" ulx="251" uly="2105">oft vor, ſo wie das gelblich gruͤne Steinmark.</line>
        <line lrx="1355" lry="2232" ulx="248" uly="2167">Am Ufer des Meeres iſt der Granit mit be⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="2305" ulx="248" uly="2239">traͤchtlichen Adern, die zuweilen einen Fuß</line>
        <line lrx="1381" lry="2379" ulx="248" uly="2307">ſtark ſind, von reinem unvermengten Feld⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="2439" ulx="352" uly="2376">ſpat</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="34" type="page" xml:id="s_Bg53-2_034">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_034.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1074" lry="296" type="textblock" ulx="792" uly="194">
        <line lrx="1074" lry="296" ulx="792" uly="194">[26 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="481" type="textblock" ulx="368" uly="324">
        <line lrx="1475" lry="418" ulx="368" uly="324">ſpat durchzogen, welcher einen ſonderbaren</line>
        <line lrx="1472" lry="481" ulx="369" uly="418">Aublick gewaͤhrt. Die Farbe iſt roͤthlich weiß,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1472" lry="553" type="textblock" ulx="320" uly="479">
        <line lrx="1472" lry="553" ulx="320" uly="479">fleiſchroth, oft mit etwas Blau gemengt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1550" lry="1296" type="textblock" ulx="369" uly="553">
        <line lrx="1472" lry="619" ulx="369" uly="553">Ueberhaupt ſind die Quarz⸗, Feldſpat⸗ und</line>
        <line lrx="1474" lry="684" ulx="371" uly="619">Glimmerſtuͤcke ſo groß, daß man ihn eher</line>
        <line lrx="1473" lry="755" ulx="369" uly="687">fuͤr eine Breccia halten ſollte. Setzt man</line>
        <line lrx="1514" lry="819" ulx="371" uly="756">uͤber den Strom bey O Porto, ſo zeigt ſich</line>
        <line lrx="1550" lry="895" ulx="372" uly="824">der Granit bald unter einer andern Geſtalt.</line>
        <line lrx="1501" lry="957" ulx="372" uly="891">Er iſt kleinkoͤrnig, geſchichtet; der Feldſpat</line>
        <line lrx="1471" lry="1028" ulx="372" uly="964">nimmt ab; kurz, er bildet das, was man</line>
        <line lrx="1471" lry="1097" ulx="370" uly="1028">ſecundaͤren Granit zu nennen pflegt, und macht</line>
        <line lrx="1353" lry="1162" ulx="373" uly="1095">bald einem ſchiefriaten Sandſteine Platz.</line>
        <line lrx="1503" lry="1232" ulx="441" uly="1163">Spuren von Gaͤngen und Erzen ſind in</line>
        <line lrx="1472" lry="1296" ulx="374" uly="1232">dem noͤrdlichen Theile der Provinz ſelten, im</line>
      </zone>
      <zone lrx="1469" lry="1368" type="textblock" ulx="360" uly="1296">
        <line lrx="1469" lry="1368" ulx="360" uly="1296">ſuͤdlichen und an den Ufern des Dours haͤufig.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1469" lry="1437" type="textblock" ulx="372" uly="1365">
        <line lrx="1469" lry="1437" ulx="372" uly="1365">Um O Porto findet man Kupferkies und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1468" lry="1501" type="textblock" ulx="336" uly="1432">
        <line lrx="1468" lry="1501" ulx="336" uly="1432">Malachit in dem Granit eingeſprengt, beſon⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="1844" type="textblock" ulx="371" uly="1497">
        <line lrx="1497" lry="1569" ulx="376" uly="1497">ders auf der ſuͤdlichen Seite des Stromes.</line>
        <line lrx="1470" lry="1640" ulx="374" uly="1567">Es iſt gar nicht zu zweifeln, daß man hier</line>
        <line lrx="1470" lry="1710" ulx="373" uly="1637">bauwuͤrdige Gaͤnge entdecken wuͤrde, wenn</line>
        <line lrx="1467" lry="1773" ulx="374" uly="1704">es fuͤr dieſes Land, dem es an Holze fehlt,</line>
        <line lrx="1470" lry="1844" ulx="371" uly="1771">von Nutzen ſeyn⸗koͤnnte. Die Regierung hat</line>
      </zone>
      <zone lrx="1469" lry="1912" type="textblock" ulx="353" uly="1842">
        <line lrx="1469" lry="1912" ulx="353" uly="1842">ſtrenge verboten, nach Erzen zu ſuchen; und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="2435" type="textblock" ulx="367" uly="1906">
        <line lrx="1467" lry="1973" ulx="370" uly="1906">niemand darf ohne eine beſondere Erlaubniß</line>
        <line lrx="1468" lry="2044" ulx="368" uly="1975">Minerallen ſammeln. Der Mangel an Gru⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="2111" ulx="369" uly="2043">ben verhindert die Kenntniß des Innern des</line>
        <line lrx="1466" lry="2180" ulx="368" uly="2107">Bodens: man muß ſich begnuͤgen, die Fel⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2250" ulx="367" uly="2170">ſen zu unterſuchen, welche die Natur ſelbſt</line>
        <line lrx="1464" lry="2314" ulx="367" uly="2246">abgeriſſen hat; nur in den Gegenden, wo</line>
        <line lrx="1466" lry="2379" ulx="367" uly="2311">man nach Waſſer ſchuͤrft, kann man etwas tie⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="2435" ulx="1383" uly="2379">fere</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="35" type="page" xml:id="s_Bg53-2_035">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_035.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1106" lry="214" type="textblock" ulx="827" uly="179">
        <line lrx="1106" lry="214" ulx="827" uly="179">4* *</line>
      </zone>
      <zone lrx="959" lry="320" type="textblock" ulx="658" uly="225">
        <line lrx="959" lry="320" ulx="658" uly="225">[27 ]1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1412" lry="961" type="textblock" ulx="237" uly="309">
        <line lrx="1337" lry="473" ulx="244" uly="309">ſere Blicke thun. Dieſes deſchiebt auch hier</line>
        <line lrx="1338" lry="486" ulx="246" uly="424">bey O Porto: man treibt wahre Stollen be⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="554" ulx="246" uly="491">traͤchtlich weit in den Berg, um einen Bach</line>
        <line lrx="1389" lry="624" ulx="245" uly="558">herauszulaſſen. In einem ſolchen Stollen</line>
        <line lrx="1339" lry="691" ulx="237" uly="625">ſahe ich in einem geſchichteten Granit deutlich</line>
        <line lrx="1339" lry="757" ulx="245" uly="693">den Anfang eines Ganges, der hoͤchſt wahr⸗</line>
        <line lrx="1339" lry="823" ulx="247" uly="762">ſcheinlich aus einem aufgeſchwemmten Granit⸗</line>
        <line lrx="1412" lry="891" ulx="250" uly="828">gruß entſtanden iſt. Die Gang⸗art war</line>
        <line lrx="1337" lry="961" ulx="249" uly="893">Quarz, das Erz Kupferkies und Malachit.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1390" lry="2372" type="textblock" ulx="199" uly="1029">
        <line lrx="1362" lry="1093" ulx="316" uly="1029">Die Bergzuͤge des Landes oͤffnen ſich an</line>
        <line lrx="1342" lry="1161" ulx="250" uly="1099">den meiſten Stellen gegen das Meer zu nur</line>
        <line lrx="1347" lry="1228" ulx="248" uly="1165">wenig; die Thaͤler bleiben alſo dort auch enge.</line>
        <line lrx="1342" lry="1297" ulx="249" uly="1231">Sie werden zwar gegen daſſelbe niedriger, hoͤ⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="1366" ulx="248" uly="1301">ren aber nicht ganz auf, ſondern endigen ſich</line>
        <line lrx="1390" lry="1431" ulx="202" uly="1369">mit ihren abgerundeten Gipfeln dicht am Ufer.</line>
        <line lrx="1346" lry="1499" ulx="199" uly="1434">Daͤher iſt die ganze Kuͤſte felſig. Sie ſtellt</line>
        <line lrx="1347" lry="1566" ulx="253" uly="1502">aber keine abgeriſſene Felſenmaſſe dar, ſondern</line>
        <line lrx="1347" lry="1633" ulx="253" uly="1571">man ſieht die Felſen einzeln, bald mehr, bald</line>
        <line lrx="1350" lry="1700" ulx="256" uly="1637">weniger hoch und haͤufig, mitten im Sande</line>
        <line lrx="1350" lry="1793" ulx="257" uly="1705">des Ufers zerſtreuet. Nahe am Ufer ſteigt</line>
        <line lrx="1350" lry="1833" ulx="237" uly="1772">man ſogleich auf die unfruchtbaren duͤrren</line>
        <line lrx="1360" lry="1901" ulx="256" uly="1839">Berge, zwiſchen welchen die Baͤche in ihren</line>
        <line lrx="1378" lry="1969" ulx="255" uly="1906">fruchtbaren vortrefflich angebaueten Thaͤlern</line>
        <line lrx="1362" lry="2038" ulx="261" uly="1974">dem Ocean zuſtroͤmen. Dieſe nahen Berg⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="2102" ulx="263" uly="2039">zuͤge und das felſige Ufer widerſtanden dem</line>
        <line lrx="1355" lry="2171" ulx="267" uly="2105">Eindringen des Meeres von Weſten her, un⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="2241" ulx="263" uly="2174">geachtet das portugieſiſche Uſer mehr einbuͤßte,</line>
        <line lrx="1357" lry="2361" ulx="266" uly="2242">als das galliciſche; eben daher auch die mehr</line>
        <line lrx="686" lry="2372" ulx="266" uly="2309">zerriſſene Kuͤſte.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="36" type="page" xml:id="s_Bg53-2_036">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_036.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1077" lry="307" type="textblock" ulx="806" uly="240">
        <line lrx="1077" lry="307" ulx="806" uly="240">[28 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="895" type="textblock" ulx="340" uly="355">
        <line lrx="1486" lry="418" ulx="489" uly="355">Die natuͤrlichen Grenzen dieſer Provinz</line>
        <line lrx="1486" lry="486" ulx="385" uly="422">ſollten von N. nach S. der Minho, der Ge⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="553" ulx="386" uly="491">rez und der Douro ſeyn, von W. nach O.</line>
        <line lrx="1488" lry="622" ulx="385" uly="556">das Meer und die Gegenden, wo die Berg⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="687" ulx="385" uly="625">zuͤge ſich mehr oͤffnen. In dieſem Sinne will</line>
        <line lrx="1486" lry="761" ulx="384" uly="695">ich die Provinz hier genommen haben, unge⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="822" ulx="340" uly="756">achtet, politiſch betrachtet, noch ein kleiner</line>
        <line lrx="1366" lry="895" ulx="383" uly="825">Theil auf der Suͤdſeite des Douro liegt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1214" lry="1041" type="textblock" ulx="653" uly="967">
        <line lrx="1214" lry="1041" ulx="653" uly="967">Traz os Montes.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1483" lry="2319" type="textblock" ulx="356" uly="1101">
        <line lrx="1482" lry="1165" ulx="482" uly="1101">Die Grenzen dieſer Provinz ſind gegen</line>
        <line lrx="1483" lry="1233" ulx="382" uly="1169">Suͤden, und zum Theil gegen Oſten, der</line>
        <line lrx="1482" lry="1325" ulx="383" uly="1232">Douro, gegen Norden zum Theil der Gerez;</line>
        <line lrx="1482" lry="1367" ulx="378" uly="1288">uͤbrigens aber bloß die politiſchen Grenzen</line>
        <line lrx="1481" lry="1456" ulx="366" uly="1368">von Spanien. Ein großer Theil der Berg⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1507" ulx="377" uly="1440">zuͤge des Minho ſetzt ſich in dieſe Provinz</line>
        <line lrx="1482" lry="1570" ulx="376" uly="1506">fort, oͤffnet ſich aber, laͤßt weite ausgedehnte</line>
        <line lrx="1481" lry="1696" ulx="376" uly="1571">Thaͤler zn ſchen ſich, und der Boden wird</line>
        <line lrx="1481" lry="1707" ulx="374" uly="1644">hoͤher. Das Anſehen dieſer Provinz iſt da⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1775" ulx="374" uly="1683">her mehr ſpaniſch: ſie iſt duͤrrer als die vo⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1840" ulx="372" uly="1778">rige, waͤrmer im Sommer, kaͤlter im Winter.</line>
        <line lrx="1482" lry="1909" ulx="372" uly="1844">Gegen Braganza verwandoln ſich die Thaͤler</line>
        <line lrx="1482" lry="1976" ulx="356" uly="1912">beynahe in Ebenen. Die Berge ſind nicht</line>
        <line lrx="1478" lry="2044" ulx="368" uly="1983">mehr ſo granitiſch, ſondern beſtehen meiſtens</line>
        <line lrx="1478" lry="2112" ulx="368" uly="2048">aus Sandſchiefer. Sie haben alle eine Rich⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="2181" ulx="366" uly="2118">tung von N. O. nach S. W., und begleiten</line>
        <line lrx="1473" lry="2247" ulx="363" uly="2182">vorzuͤglich den Strom, da hingegen in groͤßerer</line>
        <line lrx="1474" lry="2319" ulx="364" uly="2249">Entfernung von dieſem die hohen Ebenen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1472" lry="2435" type="textblock" ulx="361" uly="2320">
        <line lrx="512" lry="2378" ulx="361" uly="2320">liegen.</line>
        <line lrx="1472" lry="2435" ulx="1363" uly="2384">Das</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="37" type="page" xml:id="s_Bg53-2_037">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_037.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1349" lry="2044" type="textblock" ulx="110" uly="239">
        <line lrx="1150" lry="320" ulx="639" uly="239">1 20</line>
        <line lrx="1349" lry="423" ulx="271" uly="354">Das hoͤchſte und merkwuͤrdigſte Gebirge</line>
        <line lrx="1325" lry="491" ulx="223" uly="427">in dieſer Provinz iſt die Serra de Maräo,</line>
        <line lrx="1326" lry="557" ulx="223" uly="494">welches die Grenze zwiſchen dieſer und der</line>
        <line lrx="1326" lry="626" ulx="222" uly="560">vorigen Provinz ſuͤdwaͤrts von Amarante</line>
        <line lrx="1322" lry="697" ulx="219" uly="627">ſchneidet. Den Namen Marco erhaͤlt nur</line>
        <line lrx="1321" lry="759" ulx="222" uly="699">eigentlich das Gebirge bey Amarante, unge⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="828" ulx="110" uly="762">achtet in demſelben Zuge die Berge ſich weit</line>
        <line lrx="1321" lry="896" ulx="194" uly="831">nach N. O. erſtreckan. Der eigentliche Ma⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="962" ulx="191" uly="900">raqo faͤngt gegen Mirandella an, und zieht ſich</line>
        <line lrx="1321" lry="1030" ulx="216" uly="966">gegen S. W. bis zum Fluſſe Tamega. Die abae⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1098" ulx="213" uly="1034">rundete Form ſeines Ruͤckens und ſeiner Gip⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="1168" ulx="216" uly="1101">fel, die gleichfoͤrmige, nicht durch Schluften zer⸗</line>
        <line lrx="1321" lry="1234" ulx="215" uly="1169">riſſene Form ſeiner Seiten kuͤndigen ſchon in</line>
        <line lrx="1332" lry="1299" ulx="217" uly="1238">der Ferne ein anderes Gebirge, als den Ge⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1367" ulx="213" uly="1304">rez, an. Der Granit bildet durch natuͤrliche</line>
        <line lrx="1317" lry="1436" ulx="214" uly="1372">Abloͤſungen beſtaͤndig Felſen, zwiſchen welchen</line>
        <line lrx="1316" lry="1506" ulx="213" uly="1441">das Waſſer ſich anhaͤuft, die Kluͤfte noch mehr</line>
        <line lrx="1318" lry="1571" ulx="164" uly="1509">ausſpuͤlt, und ſo dem Ganzen eine zerriſſene</line>
        <line lrx="1316" lry="1637" ulx="213" uly="1575">Geſtalt gibt. In Gebirgen, wo die Abloͤ⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="1706" ulx="211" uly="1640">ſungen der Stein⸗art nicht vertical ſind, glei⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1774" ulx="203" uly="1710">tet das Waſſer mehr an der gleichfoͤrmigen</line>
        <line lrx="1319" lry="1842" ulx="212" uly="1775">Oberflaͤche uͤberall herab. Unabhaͤngig von</line>
        <line lrx="1346" lry="1910" ulx="173" uly="1841">allen Erklaͤrungen, iſt ſo viel gewiß, daß</line>
        <line lrx="1319" lry="1977" ulx="209" uly="1911">im ſuͤdweſtlichen Europa die Granitgebirge</line>
        <line lrx="1349" lry="2044" ulx="182" uly="1978">ſich durch ihr zerkluͤftetes Anſehen und durch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1433" lry="2142" type="textblock" ulx="154" uly="2024">
        <line lrx="1433" lry="2142" ulx="154" uly="2024">ihre felſigen Gipfel von allen uͤbrigen aus⸗s.—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1347" lry="2435" type="textblock" ulx="205" uly="2118">
        <line lrx="403" lry="2175" ulx="207" uly="2118">zeichnen.</line>
        <line lrx="1318" lry="2241" ulx="299" uly="2129">Wenn man ſich dem Mars⸗ o von Nor⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="2312" ulx="209" uly="2248">den her naͤhert, ſchneidet man immer Granit⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="2384" ulx="205" uly="2316">berge, auf welchen ein ſchoͤner weißer Glim⸗</line>
        <line lrx="1321" lry="2435" ulx="1228" uly="2401">mer</line>
      </zone>
      <zone lrx="332" lry="2493" type="textblock" ulx="315" uly="2480">
        <line lrx="332" lry="2493" ulx="315" uly="2480">„</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="38" type="page" xml:id="s_Bg53-2_038">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_038.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1074" lry="303" type="textblock" ulx="793" uly="240">
        <line lrx="1074" lry="303" ulx="793" uly="240"> 30 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="1825" type="textblock" ulx="357" uly="353">
        <line lrx="1490" lry="419" ulx="389" uly="353">iner ſehr gemein iſt. Bey dem Flecken Lixe</line>
        <line lrx="1498" lry="488" ulx="391" uly="418">(Liſche) bemerkt man geſchichteten Granit;</line>
        <line lrx="1490" lry="552" ulx="391" uly="493">allein gegen Amarante hoͤrt dieſer wiederum</line>
        <line lrx="1499" lry="622" ulx="391" uly="557">auf: der Granit erſcheint in Felſen, ohne</line>
        <line lrx="1492" lry="707" ulx="392" uly="604">Schichten, obgleich ſehr broͤckt lich. Hinter</line>
        <line lrx="1492" lry="755" ulx="390" uly="692">Amarante ſteigt man ſogleich auf einen Seiten⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="822" ulx="393" uly="762">zug des Marao, der ganz aus einem felſi⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="891" ulx="375" uly="828">gen Granit beſteht, wie am Gerez. Ein</line>
        <line lrx="1521" lry="961" ulx="393" uly="893">Thal trennt den Seitenzug von dem Haupt⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="1026" ulx="394" uly="964">zuge; das Dorf Ovelha liegt i in dieſem Thale.</line>
        <line lrx="1491" lry="1094" ulx="396" uly="1027">So wie man ſich auf den Mardao ſelbſt er⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1162" ulx="392" uly="1099">hebt, wird der Granit feinkoͤrnig, und geht</line>
        <line lrx="1494" lry="1227" ulx="394" uly="1166">bald in einen ſchiefrigten Sandſtein uͤber, wor⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="1297" ulx="357" uly="1232">auf ein grauſchwarzer Thonſchiefer folgt. Er</line>
        <line lrx="1492" lry="1364" ulx="398" uly="1301">bildet den hoͤchſten Theil des Gebirges, und</line>
        <line lrx="1494" lry="1449" ulx="397" uly="1368">macht auf dem ſuͤdlichen Abhange wiederum</line>
        <line lrx="1504" lry="1555" ulx="398" uly="1432">einem geriren ſchiefrigten Sandſteine Platz.</line>
        <line lrx="1495" lry="1568" ulx="499" uly="1501">Der Thonſchiefer auf dem Gipfel iſt in</line>
        <line lrx="1497" lry="1634" ulx="396" uly="1569">manchen Ruͤckſichten merkwuͤrdig. Er bildet</line>
        <line lrx="1494" lry="1726" ulx="397" uly="1634">nicht immer durch ſeine Abloͤſungen Schiefer,</line>
        <line lrx="1497" lry="1798" ulx="394" uly="1704">ſondern auch Quadern *), und wuͤrde vielleicht</line>
        <line lrx="1498" lry="1825" ulx="1415" uly="1787">von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="2481" type="textblock" ulx="442" uly="1913">
        <line lrx="1495" lry="1964" ulx="442" uly="1913">*) Was ich Quadern nenne, habe ich im Verſ. ein.</line>
        <line lrx="1496" lry="2006" ulx="494" uly="1964">Anleit. zur geologiſchen Kenntniß der Mineralien, S. 16,</line>
        <line lrx="1502" lry="2057" ulx="491" uly="2010">gezeigt. Den Ausdruck Kugeln, welcher dort, S.</line>
        <line lrx="1495" lry="2103" ulx="494" uly="2060">15, gebraucht iſt, moͤchte ich in Felsmaſſen ver⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="2151" ulx="490" uly="2112">wandeln. Der allgemeine Ausdruck fuͤr die Art zu reiſ⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="2203" ulx="488" uly="2158">ſen mag Abloſung ſeyn. — So haͤtten wir alſo an</line>
        <line lrx="1494" lry="2248" ulx="488" uly="2205">einem Foſſil zu betrachten: 1) die Abloͤſung, 2) die</line>
        <line lrx="1496" lry="2296" ulx="445" uly="2254">abdgeſonderten Stuͤcke, 3) die Spaltung oder Form der</line>
        <line lrx="1496" lry="2347" ulx="487" uly="2298">Stuͤcke, worin das Foſſil zerſpringt (ſ. a. a. O. S. 16),</line>
        <line lrx="1495" lry="2393" ulx="487" uly="2351">4) den Bruch. Man muß den letztern von der Spal⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="2441" ulx="1394" uly="2407">tung</line>
        <line lrx="1462" lry="2481" ulx="1049" uly="2455">.„</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="39" type="page" xml:id="s_Bg53-2_039">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_039.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="13" lry="777" type="textblock" ulx="0" uly="370">
        <line lrx="13" lry="777" ulx="0" uly="370">S —  — d  —</line>
      </zone>
      <zone lrx="15" lry="809" type="textblock" ulx="7" uly="786">
        <line lrx="15" lry="809" ulx="7" uly="786">**</line>
      </zone>
      <zone lrx="14" lry="881" type="textblock" ulx="2" uly="849">
        <line lrx="14" lry="881" ulx="2" uly="849">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="552" type="textblock" ulx="248" uly="351">
        <line lrx="1353" lry="417" ulx="248" uly="351">von einigen Mineralogen, die dieſen Ausdruck</line>
        <line lrx="1352" lry="488" ulx="249" uly="422">ſehr lieben, Trapp genannt werden; allein</line>
        <line lrx="1356" lry="552" ulx="248" uly="491">in ſeinem Gefuͤge zeigt er eine deutliche Schich⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1350" lry="622" type="textblock" ulx="229" uly="561">
        <line lrx="1350" lry="622" ulx="229" uly="561">tung der abgeſonderten oder ausgezeichneten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="756" type="textblock" ulx="251" uly="624">
        <line lrx="1353" lry="691" ulx="251" uly="624">Stuͤcke. Auch wird er gegen die Oberflaͤche</line>
        <line lrx="1350" lry="756" ulx="251" uly="691">uͤberhaupt mehr ausgezeichnet ſchieferigt. Mit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1389" lry="830" type="textblock" ulx="230" uly="762">
        <line lrx="1389" lry="830" ulx="230" uly="762">einem ziemlich ſtarken Vergroͤßerungsglaſe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1350" lry="1299" type="textblock" ulx="247" uly="826">
        <line lrx="1350" lry="893" ulx="254" uly="826">ſieht man, wie dieſes oft im Thonſchiefer der</line>
        <line lrx="1350" lry="965" ulx="254" uly="893">Fall iſt, hin und wieder ganz kleine Quarz⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="1035" ulx="251" uly="966">und Glimmerkoͤrnchen. Der Strich iſt weiß,</line>
        <line lrx="1218" lry="1098" ulx="248" uly="1029">wie gewoͤhnlich.</line>
        <line lrx="1348" lry="1166" ulx="351" uly="1098">In dieſem Thonſchiefer fand ſich auf der</line>
        <line lrx="1347" lry="1233" ulx="247" uly="1162">hoͤchſten Spitze des Berges, zur Rechten des</line>
        <line lrx="1350" lry="1299" ulx="248" uly="1229">Weges, welcher von Amarante zum Dorfe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1347" lry="1371" type="textblock" ulx="243" uly="1301">
        <line lrx="1347" lry="1371" ulx="243" uly="1301">Campeam fuͤhrt, ein beſonderes Foſſil, das</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="1901" type="textblock" ulx="250" uly="1372">
        <line lrx="1349" lry="1440" ulx="250" uly="1372">mir von allen bisher bekannten ſehr verſchieden</line>
        <line lrx="1349" lry="1506" ulx="251" uly="1440">ſcheint. Ich will die aͤuſſerlichen Kennzeichen</line>
        <line lrx="1349" lry="1644" ulx="354" uly="1573">Die Farbe iſt hellweiß, auf der aͤuſſern</line>
        <line lrx="1216" lry="1708" ulx="255" uly="1640">Oberflaͤche zuweilen etwas gelblich weiß.</line>
        <line lrx="1349" lry="1773" ulx="355" uly="1706">Es kommt allein in Kryſtallen oder Aſter⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="1846" ulx="253" uly="1774">kryſtallen vor. Dieſe Kryſtalle ſind 4 bis</line>
        <line lrx="1349" lry="1901" ulx="1317" uly="1865">2</line>
      </zone>
      <zone lrx="1437" lry="2012" type="textblock" ulx="348" uly="1961">
        <line lrx="1437" lry="2012" ulx="348" uly="1961">tung allerdings unterſcheiden; auch moͤchte ich 5) die—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1396" lry="2442" type="textblock" ulx="319" uly="2013">
        <line lrx="1383" lry="2061" ulx="345" uly="2013">innern ausgezeichneten Stuͤcke, z. B. den blaͤtterigten,</line>
        <line lrx="1350" lry="2102" ulx="319" uly="2061">faſerigen, ſchuppigen Bruch unter dem Namen Gefuͤge</line>
        <line lrx="1353" lry="2151" ulx="346" uly="2111">trennen. Ich habe in dem angefuͤhrten Buche von dem</line>
        <line lrx="1357" lry="2199" ulx="349" uly="2156">kryſtalliniſchen Bruche geredet; aber der Ausdruck inne⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="2246" ulx="346" uly="2207">rer Glanz muß in allen Beſchreibungen beybehalten</line>
        <line lrx="1352" lry="2302" ulx="347" uly="2256">werden. Eben ſo iſt beym heterogenen Bruche jede ver⸗</line>
        <line lrx="1396" lry="2344" ulx="345" uly="2301">ſchiedene Subſtanz beſonders zu bemerken. Daher ge⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="2400" ulx="345" uly="2345">hört die Lehre von ihm zur Zuſammenſetzung des Gan⸗</line>
        <line lrx="1299" lry="2442" ulx="346" uly="2393">zen, welche aber eine beſondere Abhandlung erfodert.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="40" type="page" xml:id="s_Bg53-2_040">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_040.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1055" lry="306" type="textblock" ulx="776" uly="200">
        <line lrx="1055" lry="306" ulx="776" uly="200">[32</line>
      </zone>
      <zone lrx="1468" lry="423" type="textblock" ulx="362" uly="359">
        <line lrx="1468" lry="423" ulx="362" uly="359">2 Zoll lang, bilden ein vierſeitiges, etwas</line>
      </zone>
      <zone lrx="1546" lry="493" type="textblock" ulx="360" uly="422">
        <line lrx="1546" lry="493" ulx="360" uly="422">geſchobenes Prisma; die Diagonal eines</line>
      </zone>
      <zone lrx="1285" lry="556" type="textblock" ulx="360" uly="491">
        <line lrx="1285" lry="556" ulx="360" uly="491">Querdurchſchnitts betraͤgt 1⸗3 Linien.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="665" type="textblock" ulx="465" uly="528">
        <line lrx="1487" lry="665" ulx="465" uly="528">Die aͤuſſere Ober flaͤche iſt wenig glanzend,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1052" lry="692" type="textblock" ulx="360" uly="631">
        <line lrx="1052" lry="692" ulx="360" uly="631">von einem gemeinen Glanze.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1471" lry="779" type="textblock" ulx="461" uly="667">
        <line lrx="1471" lry="779" ulx="461" uly="667">Im Querbruche entdeckt man in jedem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1466" lry="1709" type="textblock" ulx="352" uly="766">
        <line lrx="1466" lry="828" ulx="360" uly="766">Kryſtalle einen grauſchwarzen Kern, welcher</line>
        <line lrx="1466" lry="895" ulx="359" uly="829">von der Natur des Thonſchiefers, worinn</line>
        <line lrx="1464" lry="986" ulx="358" uly="896">ſich die Kryſtalle finden, zu ſeyn ſcheint. Die⸗</line>
        <line lrx="1462" lry="1036" ulx="358" uly="969">ſer Kern bildet ebenfalls ein vierſeitiges, dem</line>
        <line lrx="1458" lry="1103" ulx="359" uly="1035">ganzen Kryſtalle genau entſprechendes Prisma.</line>
        <line lrx="1459" lry="1165" ulx="463" uly="1101">Die weiße Schale iſt inwendig glaͤnzend,</line>
        <line lrx="1403" lry="1251" ulx="360" uly="1174">der Kern matt, odere etwas ſchimmernd.</line>
        <line lrx="1462" lry="1302" ulx="458" uly="1237">Der Bruch der Schale iſt unvollkommen</line>
        <line lrx="1461" lry="1370" ulx="356" uly="1304">muſcheligt, und naͤhert ſich dem ſplitterigten;</line>
        <line lrx="1100" lry="1436" ulx="357" uly="1367">der Bruch des Kerns iſt erdig.</line>
        <line lrx="1459" lry="1507" ulx="458" uly="1405">Das ganze Foſſil zerſpringt in parallele⸗</line>
        <line lrx="1461" lry="1599" ulx="353" uly="1506">pipediſche, nicht ſonderlich ſcharfkantige</line>
        <line lrx="656" lry="1638" ulx="352" uly="1576">Bruchſtuͤcke.</line>
        <line lrx="1460" lry="1709" ulx="448" uly="1637">Die weiße Schale iſt halb durchſichtig,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1466" lry="1775" type="textblock" ulx="351" uly="1711">
        <line lrx="1466" lry="1775" ulx="351" uly="1711">welches ſich dem Durchſichtigen oft naͤhert;</line>
      </zone>
      <zone lrx="1454" lry="1912" type="textblock" ulx="349" uly="1780">
        <line lrx="1059" lry="1843" ulx="349" uly="1780">der Kern undurchſichtig.</line>
        <line lrx="1454" lry="1912" ulx="450" uly="1799">Die Schaͤle iſt weich, der Kern halb hart.</line>
      </zone>
      <zone lrx="446" lry="2035" type="textblock" ulx="345" uly="1984">
        <line lrx="446" lry="2035" ulx="345" uly="1984">bar.</line>
      </zone>
      <zone lrx="968" lry="2181" type="textblock" ulx="343" uly="2118">
        <line lrx="968" lry="2181" ulx="343" uly="2118">fuͤhlen, der Kern mager.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1451" lry="2248" type="textblock" ulx="444" uly="2181">
        <line lrx="1451" lry="2248" ulx="444" uly="2181">Das Foſſil iſt nicht ſonderlich ſchwer. —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="2386" type="textblock" ulx="339" uly="2248">
        <line lrx="1510" lry="2317" ulx="442" uly="2248">Wollte man dieſem Foſſil einen beſondern</line>
        <line lrx="1450" lry="2386" ulx="339" uly="2317">Platz im oryctognoſtiſchen Syſteme einraͤumen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="2112" type="textblock" ulx="449" uly="1908">
        <line lrx="1505" lry="1977" ulx="449" uly="1908">Das Foſſil iſt ſproͤde und leicht zerſpreng⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="2112" ulx="449" uly="2043">Die weiße Schale iſt etwas fettig anzu⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="41" type="page" xml:id="s_Bg53-2_041">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_041.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="925" lry="323" type="textblock" ulx="649" uly="251">
        <line lrx="925" lry="323" ulx="649" uly="251">1. 33</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="840" type="textblock" ulx="229" uly="368">
        <line lrx="1342" lry="439" ulx="237" uly="368">ſo wuͤrde der Name Maranit, von ſeinem</line>
        <line lrx="1339" lry="503" ulx="237" uly="439">Geburtsorte, dem Marav (ſprich: Marau⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="571" ulx="235" uly="508">no, latein. Maranus), am bequemſten ſeyn.</line>
        <line lrx="1338" lry="636" ulx="232" uly="573">Am naͤchſten ſcheint die Schale der Kryſtalle</line>
        <line lrx="1334" lry="705" ulx="233" uly="636">dem Speckſteine zu kommen; der Kern ſcheint,</line>
        <line lrx="1334" lry="771" ulx="229" uly="703">wie ich ſchon geſagt habe, Thonſchiefer zu</line>
        <line lrx="1333" lry="840" ulx="229" uly="775">ſeyn. Zu einer chemiſchen Unterſuchung habe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="907" type="textblock" ulx="229" uly="836">
        <line lrx="1354" lry="907" ulx="229" uly="836">ich nicht genug von der Schale erhalten koͤn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="1312" type="textblock" ulx="163" uly="910">
        <line lrx="1330" lry="974" ulx="228" uly="910">nen, da ſie gewoͤhnlich nur duͤnn iſt. Vor</line>
        <line lrx="1328" lry="1043" ulx="227" uly="974">dem Loͤth⸗rohre fuͤr ſich behandelt, habe ich</line>
        <line lrx="1323" lry="1111" ulx="163" uly="1043">die Schale nicht zum Fluſſe bringen koͤnnen;</line>
        <line lrx="1324" lry="1175" ulx="221" uly="1112">ſie brennt ſich weiß und undurchſichtig: Mi⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="1246" ulx="221" uly="1181">neral⸗alkali hingegen brinat ſie in Fluß. Mit</line>
        <line lrx="1324" lry="1312" ulx="224" uly="1247">den Saͤuren brauſet ſie nicht auf; auch wirk⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="1379" type="textblock" ulx="222" uly="1313">
        <line lrx="1330" lry="1379" ulx="222" uly="1313">ten Salpeterſaͤure und Salzſaͤure, mit Stuͤck⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="2255" type="textblock" ulx="209" uly="1374">
        <line lrx="1320" lry="1446" ulx="221" uly="1374">chen derſelben gelinde digerirt, nicht merklich</line>
        <line lrx="1321" lry="1513" ulx="209" uly="1450">darauf. Der Glanz und der Bruch unter⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1586" ulx="220" uly="1517">ſcheiden doch die Schale von dem Speckſteine.</line>
        <line lrx="1319" lry="1652" ulx="221" uly="1581">Awm ſonderbarſten iſt der regelmaͤßig geformte</line>
        <line lrx="1314" lry="1717" ulx="220" uly="1646">Kern von einer ganz andern, gar nicht kry⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="1788" ulx="219" uly="1714">ſtalliniſchen Subſtanz, und ich erinnere mich</line>
        <line lrx="1312" lry="1850" ulx="218" uly="1784">nicht, etwas Aehnliches geſehen zu haben.</line>
        <line lrx="1314" lry="1925" ulx="215" uly="1843">Kurz, die beſondern Eigenſchaften dieſes Foſ⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="1989" ulx="213" uly="1914">ſils ſcheinen es zu rechtfertigen, daß ich ihm</line>
        <line lrx="1311" lry="2053" ulx="214" uly="1986">einen beſondern Namen beylege. Die Kry⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="2119" ulx="212" uly="2051">ſtalle durchſetzen das Muttergeſtein nach allen</line>
        <line lrx="1309" lry="2188" ulx="211" uly="2119">Richtungen, und ſind ſchwer davon abzuloͤſen.</line>
        <line lrx="1313" lry="2255" ulx="210" uly="2187">Eine ziemlich große Quader war ganz damit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="2324" type="textblock" ulx="211" uly="2253">
        <line lrx="1353" lry="2324" ulx="211" uly="2253">erfuͤllt, und wir bedauerten ſehr, ſie nicht</line>
      </zone>
      <zone lrx="1245" lry="2393" type="textblock" ulx="208" uly="2316">
        <line lrx="1245" lry="2393" ulx="208" uly="2316">ganz mit uns nehmen zu koͤnnen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="352" lry="2463" type="textblock" ulx="327" uly="2441">
        <line lrx="352" lry="2463" ulx="327" uly="2441">£</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="42" type="page" xml:id="s_Bg53-2_042">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_042.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1543" lry="1941" type="textblock" ulx="357" uly="263">
        <line lrx="1076" lry="344" ulx="785" uly="263">[34 ]</line>
        <line lrx="1493" lry="451" ulx="475" uly="371">Die Hoͤhe des Maräo gibt der Hoͤhe des</line>
        <line lrx="1494" lry="513" ulx="393" uly="446">Gerez, ſo wie der Hoͤhe der Serra de Foia</line>
        <line lrx="1495" lry="582" ulx="391" uly="515">in Algarvien, wohl wenig nach; vielleicht</line>
        <line lrx="1495" lry="648" ulx="393" uly="583">uͤhertrifft ſie die letztere. Alle uͤbrigen Ge⸗</line>
        <line lrx="1535" lry="719" ulx="394" uly="651">birge im Reiche ſind ohne Zweifel niedriger.</line>
        <line lrx="1497" lry="785" ulx="395" uly="719">Es faͤllt hier im Winter viel Schnee, den</line>
        <line lrx="1497" lry="850" ulx="393" uly="785">man vormahls ſammelte, um ihn nach O</line>
        <line lrx="1498" lry="926" ulx="394" uly="854">Porto zu fuͤhren. Um Campeam, welches</line>
        <line lrx="1535" lry="992" ulx="396" uly="919">doch noch viel niedriger lieat, als der Gipfel</line>
        <line lrx="1258" lry="1062" ulx="357" uly="987">des Berges, gedeihet bloß Rocken.</line>
        <line lrx="1495" lry="1116" ulx="495" uly="1052">Den Douro begleitet ein Bergzug faſt</line>
        <line lrx="1494" lry="1192" ulx="397" uly="1124">durch die ganze Provinz, welcher zwar nie⸗</line>
        <line lrx="1543" lry="1262" ulx="398" uly="1182">driger als der Marao, doch aber noch ziem⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="1330" ulx="398" uly="1250">lich hoch iſt. Dieſe Berge beſtehen alle aus</line>
        <line lrx="1502" lry="1394" ulx="400" uly="1325">einem ſchiefexigten Sandſteine, der oft in</line>
        <line lrx="1501" lry="1466" ulx="400" uly="1389">Thonſchiefer uͤbergeht, und immer viel Thon⸗</line>
        <line lrx="1501" lry="1532" ulx="400" uly="1459">maſſe enthaͤlt. Die Farbe iſt genoͤhnlich</line>
        <line lrx="1502" lry="1600" ulx="401" uly="1528">ſchwaͤrzlich grau. Man gewinnt auf dieſen</line>
        <line lrx="1503" lry="1669" ulx="402" uly="1594">Bergen den vortrefflichen Portwein; die ſtei⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="1733" ulx="404" uly="1661">len Abhaͤnge gegen Suͤden, die ſchwaͤrzliche</line>
        <line lrx="1506" lry="1806" ulx="403" uly="1731">Farbe des Schiefers veranlaſſen eine auſſer⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1869" ulx="406" uly="1795">ordentliche Hitze in den Weinbergen. Der</line>
        <line lrx="1503" lry="1941" ulx="405" uly="1859">Douro windet ſich in einem engen tiefen Thale</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="2008" type="textblock" ulx="328" uly="1925">
        <line lrx="1503" lry="2008" ulx="328" uly="1925">zwaiſchen dieſen Bergen fort. Die Berge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1506" lry="2467" type="textblock" ulx="407" uly="1996">
        <line lrx="1502" lry="2075" ulx="407" uly="1996">ſind gedraͤngt, kurz abgeſetzt, haben ſteile,</line>
        <line lrx="1506" lry="2141" ulx="408" uly="2064">nicht zerriſſene Seiten: daher vermuthlich die</line>
        <line lrx="1505" lry="2208" ulx="408" uly="2129">große Duͤrre, welche auf ihnen, wie auf allen</line>
        <line lrx="1504" lry="2270" ulx="409" uly="2198">Schieferbergen, herrſcht, vorzuͤglich in den</line>
        <line lrx="1506" lry="2340" ulx="407" uly="2265">tiefern, heißern Gegenden. Man findet in</line>
        <line lrx="1506" lry="2411" ulx="408" uly="2334">dieſen Bergen an vielen Stellen warme und</line>
        <line lrx="1505" lry="2467" ulx="1184" uly="2402">—, eiſen⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="43" type="page" xml:id="s_Bg53-2_043">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_043.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="12" lry="971" type="textblock" ulx="0" uly="682">
        <line lrx="12" lry="971" ulx="0" uly="682">—  — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="424" lry="2390" type="textblock" ulx="213" uly="2325">
        <line lrx="424" lry="2390" ulx="213" uly="2325">ſuchen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="973" lry="319" type="textblock" ulx="687" uly="229">
        <line lrx="973" lry="319" ulx="687" uly="229">1[35 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="451" type="textblock" ulx="274" uly="360">
        <line lrx="1372" lry="451" ulx="274" uly="360">eiſenhaltige Quellen, das Eiſen, wie gewoͤhn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1373" lry="501" type="textblock" ulx="249" uly="439">
        <line lrx="1373" lry="501" ulx="249" uly="439">lich, in Luftſaͤure aufgeloͤſet. Dieſes iſt zum</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="772" type="textblock" ulx="264" uly="500">
        <line lrx="1371" lry="590" ulx="264" uly="500">Beyſpiel der Fall in dem Kirchſpiele Guic'es</line>
        <line lrx="1372" lry="637" ulx="271" uly="574">bey einem Orte Relva, in dem Kirchſpiele</line>
        <line lrx="1371" lry="702" ulx="272" uly="640">Villarinho de St. Romao an einem</line>
        <line lrx="1371" lry="772" ulx="270" uly="709">Orte, dos Levados genannt; und ein vorzuͤg⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="842" type="textblock" ulx="235" uly="745">
        <line lrx="1369" lry="842" ulx="235" uly="745">lich ſtarkes, auch von den Landleuten benutz⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1042" type="textblock" ulx="269" uly="843">
        <line lrx="1370" lry="904" ulx="272" uly="843">tes Mineralwaſſer entſpringt in dem Kirch⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="972" ulx="271" uly="911">ſpiele de Paſſos, bey dem Orte Fermen⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="1042" ulx="269" uly="979">to'es. Doch ſoll es noch viele andere geben,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1107" type="textblock" ulx="249" uly="1047">
        <line lrx="1370" lry="1107" ulx="249" uly="1047">woran ich nicht zweifele, da warme Quellen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="1178" type="textblock" ulx="266" uly="1112">
        <line lrx="1369" lry="1178" ulx="266" uly="1112">und Geſundbrunnen uͤberhaupt eine gewoͤhn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1141" lry="1254" type="textblock" ulx="257" uly="1181">
        <line lrx="1141" lry="1254" ulx="257" uly="1181">liche Erſcheinung in Portugal ſind.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1446" type="textblock" ulx="266" uly="1291">
        <line lrx="1370" lry="1391" ulx="342" uly="1291">Erzgaͤnge ſind hin und wieder in dieſer</line>
        <line lrx="1369" lry="1446" ulx="266" uly="1382">Provinz gefunden worden, beſonders in den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="1515" type="textblock" ulx="252" uly="1448">
        <line lrx="1369" lry="1515" ulx="252" uly="1448">Schieferbergen. Ich habe große Stuͤcke von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="1781" type="textblock" ulx="267" uly="1516">
        <line lrx="1368" lry="1581" ulx="267" uly="1516">Bleyalanz aus der Gegend von Mogadoura,</line>
        <line lrx="1369" lry="1648" ulx="267" uly="1586">nicht weit vom Douro, wo er die Grenze von</line>
        <line lrx="1368" lry="1714" ulx="270" uly="1651">Spanien bildet, geſehen. In dem Kirch⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="1781" ulx="267" uly="1716">ſpiele von Galafura, an den Bergen am Dou⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="1886" type="textblock" ulx="223" uly="1782">
        <line lrx="1368" lry="1886" ulx="223" uly="1782">ro, will man Queckſilber gefunden chaben.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1421" lry="2349" type="textblock" ulx="265" uly="1854">
        <line lrx="1371" lry="1915" ulx="266" uly="1854">Dies iſt mir nicht unwahrſcheinlich. In dem</line>
        <line lrx="1371" lry="1985" ulx="268" uly="1920">Thonſchiefer des Marcho bemerkt man zu⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2058" ulx="265" uly="1988">weilen ſehr kleine rothe Punkte, welche ganz</line>
        <line lrx="1421" lry="2120" ulx="267" uly="2055">das Anſehen von Zinnober haben. Sie wa⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2186" ulx="265" uly="2123">ren viel zu klein, um Proben damit anzuſtel⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2257" ulx="266" uly="2147">len; indeſſen ſcheint es doch der Muͤhe werth,</line>
        <line lrx="1373" lry="2349" ulx="267" uly="2253">jene Berge in dieſer Ruͤck ſicht mehr zu durch⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1374" lry="2447" type="textblock" ulx="914" uly="2390">
        <line lrx="1374" lry="2447" ulx="914" uly="2390">C 2 Beira</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="44" type="page" xml:id="s_Bg53-2_044">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_044.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1139" lry="442" type="textblock" ulx="754" uly="244">
        <line lrx="1082" lry="308" ulx="767" uly="244">E 36 J</line>
        <line lrx="1139" lry="442" ulx="754" uly="373">Beir a.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1543" lry="2424" type="textblock" ulx="308" uly="494">
        <line lrx="1460" lry="563" ulx="450" uly="494">Ich will hier das Land zwiſchen dem Dou⸗</line>
        <line lrx="1463" lry="628" ulx="343" uly="564">ro und dem Mondego, ſo wie das Gebirge</line>
        <line lrx="1477" lry="695" ulx="355" uly="630">Eſtrella mit ſeinen Zweigen, betrachten, wo⸗</line>
        <line lrx="1464" lry="762" ulx="355" uly="696">durch natuͤrliche Grenzen herauskonmen, wel⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="834" ulx="355" uly="768">che von den politiſchen nicht ſehr verſchieden</line>
        <line lrx="462" lry="895" ulx="354" uly="835">ſind.</line>
        <line lrx="1464" lry="969" ulx="459" uly="898">Den Douro begleitet auf ſeiner ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1543" lry="1036" ulx="357" uly="967">Seite ein Gebirge von den ſpaniſchen Gren⸗</line>
        <line lrx="1501" lry="1103" ulx="331" uly="1039">zen bis in die Gegend von O Porto. Es hat</line>
        <line lrx="1460" lry="1173" ulx="355" uly="1103">ſuͤdwaͤrts von Lamego ſeine groͤßte Hoͤhe.</line>
        <line lrx="1471" lry="1240" ulx="356" uly="1171">Der hoͤhere Zug dieſer Berge beſteht uͤberall</line>
        <line lrx="1492" lry="1306" ulx="358" uly="1212">aus Granit, an welchen ſich der ſchiefrige</line>
        <line lrx="1491" lry="1375" ulx="357" uly="1306">Sandſtein legt. Steigt man von Pezo da</line>
        <line lrx="1464" lry="1443" ulx="358" uly="1375">Regoa nach Lamego in die Hoͤhe, ſo haͤlt der</line>
        <line lrx="1461" lry="1512" ulx="333" uly="1408">Schiefer ſo lange an, bis die Berge den gegen⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1576" ulx="327" uly="1510">uͤberſtehenden des noͤrdlichen Ufers an Hoͤhe</line>
        <line lrx="1466" lry="1650" ulx="359" uly="1548">ohngefaͤhr gleichen; dann erſcheint in den groͤ⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1713" ulx="356" uly="1647">ßern Hoͤhen der Granit aus hellweißem</line>
        <line lrx="1513" lry="1781" ulx="355" uly="1715">Quarz, roͤthlich weißem Feldſpat und weißem</line>
        <line lrx="1464" lry="1847" ulx="308" uly="1781">oder braunem Glimmer. Ich habe keine</line>
        <line lrx="1463" lry="1915" ulx="353" uly="1849">Schichten darinn bemerkt. Es kommt bey</line>
        <line lrx="1462" lry="1981" ulx="350" uly="1917">Lamego im Granit, da, wo er ſich dem Sand⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="2049" ulx="351" uly="1984">ſteine naͤhert, Bleyglanz und gediegener Wis⸗</line>
        <line lrx="1461" lry="2117" ulx="351" uly="2052">muth in Gaͤngen vor; aber da man die Gaͤn⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="2185" ulx="351" uly="2123">ge nicht bearbeitet, ſo laͤßt ſich von ihrem</line>
        <line lrx="1456" lry="2273" ulx="349" uly="2185">Streichen und Fallen nichts ſagen. Die Berge</line>
        <line lrx="1454" lry="2319" ulx="348" uly="2254">haben eine beſondere Form; die Thaͤler ſind</line>
        <line lrx="1454" lry="2424" ulx="347" uly="2321">nicht tief, ſondern ungemein flach; die Berge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1454" lry="2455" type="textblock" ulx="1346" uly="2392">
        <line lrx="1454" lry="2455" ulx="1346" uly="2392">nicht</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="45" type="page" xml:id="s_Bg53-2_045">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_045.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1556" lry="2454" type="textblock" ulx="192" uly="249">
        <line lrx="949" lry="315" ulx="678" uly="249">132 1</line>
        <line lrx="1360" lry="431" ulx="258" uly="363">nicht gedraͤngt, ſondern abgerundet, obgleich</line>
        <line lrx="1362" lry="498" ulx="258" uly="432">voll Felſen. Sie gleichen daher den uͤbrigen</line>
        <line lrx="1382" lry="566" ulx="258" uly="500">Gebirgen des Reiches gar nicht, und man</line>
        <line lrx="1359" lry="685" ulx="256" uly="539">heubt bloß in einer huͤgeligten Ebene zu ſeyn.</line>
        <line lrx="1358" lry="712" ulx="256" uly="632">Sie ſind auch ſehr waſſerarm. Die niedrigern</line>
        <line lrx="1356" lry="770" ulx="255" uly="696">Berge, nahe an der See, beſonders O Porto</line>
        <line lrx="1556" lry="837" ulx="256" uly="771">gegenuͤber, haben tiefere Thaͤler, beſtehen</line>
        <line lrx="1356" lry="903" ulx="213" uly="840">faſt ganz aus ſchieferigtem Sandſteine, der</line>
        <line lrx="1353" lry="973" ulx="253" uly="905">an einigen Stellen in Schieferthon uͤbergeht,</line>
        <line lrx="1352" lry="1039" ulx="249" uly="973">beſonders da, wo ſie ſich der Ebene naͤhern.</line>
        <line lrx="1351" lry="1106" ulx="247" uly="1039">In dieſem Gebirge bemerkt man ebenfalls hin</line>
        <line lrx="1364" lry="1171" ulx="248" uly="1109">und wieder eiſenhaltige und warme Quellen.</line>
        <line lrx="1357" lry="1243" ulx="222" uly="1173">Zu S. Pedro de Sul entſpringen ſehr warme</line>
        <line lrx="1347" lry="1310" ulx="246" uly="1217">Ouellen, welche auch haͤufig beſucht werden,</line>
        <line lrx="1347" lry="1412" ulx="247" uly="1307">in einem Rebenzuge dieſes Gebirges, am Rio</line>
        <line lrx="540" lry="1439" ulx="243" uly="1376">Vouga.</line>
        <line lrx="1347" lry="1514" ulx="343" uly="1445">Die Serra de Eſtrella iſt das hoͤchſte und</line>
        <line lrx="1347" lry="1581" ulx="242" uly="1514">vornehmſte Gebirge im Reiche. Es ſchickt</line>
        <line lrx="1346" lry="1645" ulx="244" uly="1579">zwey Stroͤme nach zwey Richtungen aus:</line>
        <line lrx="1343" lry="1714" ulx="243" uly="1646">den Zezere gegen Suͤden, und den Mondego</line>
        <line lrx="1342" lry="1780" ulx="239" uly="1715">gegen Norden und Weſten; es zieht ſich von</line>
        <line lrx="1343" lry="1846" ulx="238" uly="1780">N. R. O. nach S. S. W., faͤngt bey Celorico</line>
        <line lrx="1341" lry="1915" ulx="237" uly="1849">an, und erſtreckt ſich bis auf einige Legoas</line>
        <line lrx="1341" lry="1988" ulx="235" uly="1901">ſuͤdwaͤrts von St. Roma'o. Die Bergzuͤge</line>
        <line lrx="1339" lry="2047" ulx="235" uly="1984">ſind auf allen Landkarten nur nach Gutduͤnken</line>
        <line lrx="1337" lry="2116" ulx="192" uly="2052">angegeben. Von Norden her ſteigt das Ge⸗</line>
        <line lrx="1367" lry="2184" ulx="192" uly="2118">birge ſanft an; auch nennt man den noͤrdli⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="2252" ulx="232" uly="2157">chen Theil deſſe elben a Serra manſa, das</line>
        <line lrx="1335" lry="2320" ulx="231" uly="2234">ſanfte Gebirge, da hingegen der ſuͤdliche Theil,</line>
        <line lrx="1334" lry="2416" ulx="232" uly="2314">a  Serra brava, das wilde Gebirge, heißt.</line>
        <line lrx="1335" lry="2454" ulx="1072" uly="2393">Gegen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="46" type="page" xml:id="s_Bg53-2_046">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_046.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1086" lry="292" type="textblock" ulx="731" uly="211">
        <line lrx="1086" lry="292" ulx="731" uly="211"> sSs 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="2439" type="textblock" ulx="318" uly="304">
        <line lrx="1467" lry="412" ulx="344" uly="304">Gegen Suͤden endigt es ſich in ſchroffe n, fel⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="482" ulx="350" uly="413">ſigen, hohen Abriſſen, welche auf dieſer Seite</line>
        <line lrx="1467" lry="544" ulx="352" uly="477">einen vortrefflichen Anblick geben. Ein ziem⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="607" ulx="352" uly="546">lich weites Thal, welches eine ſchoͤne Ebene</line>
        <line lrx="1468" lry="671" ulx="354" uly="614">bildet, umgibt das Gebirge von der Weſt⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="747" ulx="354" uly="682">ſeite. Der hoͤchſte Gipfel, Malhao da</line>
        <line lrx="1470" lry="816" ulx="355" uly="747">Serra genannt, befindet ſich an dem ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="881" ulx="356" uly="817">lichen Ende. Wer die Anſichten dieſes Ge⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="950" ulx="360" uly="886">birges, ſeine Seen und ſeine uͤbrigen Merk⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1017" ulx="360" uly="950">wuͤrdigkeiten will kennen lernen, mag die</line>
        <line lrx="1472" lry="1122" ulx="360" uly="1016">Beſchreibung meiner Reiſe durch Portugal</line>
        <line lrx="588" lry="1178" ulx="361" uly="1086">nachleſen.</line>
        <line lrx="1472" lry="1220" ulx="465" uly="1156">Dieſes Gebirge iſt ohne Zweifel das Ende</line>
        <line lrx="1475" lry="1288" ulx="364" uly="1220">des Bergzuges, welcher beyde Caſtilien trennt.</line>
        <line lrx="1474" lry="1379" ulx="363" uly="1289">Die ſpaniſche Sierra de Gata liegt gegenuͤber,</line>
        <line lrx="1472" lry="1424" ulx="363" uly="1359">und iſt augenſcheinlich durch niedrige Bergzuͤge</line>
        <line lrx="1472" lry="1491" ulx="318" uly="1428">damit verkettet. Die Sierra del Pico, der</line>
        <line lrx="1475" lry="1560" ulx="364" uly="1494">Guadarrama ſetzen dann dieſen Zug, welcher</line>
        <line lrx="1474" lry="1626" ulx="362" uly="1547">ſich gegen Arragonien verliert, weiter fort.</line>
        <line lrx="1477" lry="1695" ulx="363" uly="1629">Auch hat die Eſtrella alle Eigenſchaften jenes</line>
        <line lrx="1479" lry="1762" ulx="365" uly="1694">Bergzuges: ſie beſteht aus Granit; ſie ſteigt</line>
        <line lrx="1492" lry="1829" ulx="370" uly="1737">auf der noͤrdlichen und weſtlichen S S eite ſanft</line>
        <line lrx="1480" lry="1896" ulx="371" uly="1830">an, ſenkt ſich auf der ſuͤdlichen ſchnell und ſteil</line>
        <line lrx="1479" lry="1977" ulx="369" uly="1898">herab, da hingegen die noͤrdlichen Bergzuͤge</line>
        <line lrx="1479" lry="2030" ulx="370" uly="1961">in Spanien und Portugal entweder auf bey⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="2099" ulx="374" uly="2033">den Seiten gleich ſteil, oder gegen Norden</line>
        <line lrx="752" lry="2161" ulx="372" uly="2103">ſteiler ablaufen.</line>
        <line lrx="1480" lry="2240" ulx="475" uly="2132">Die Serra de Eſtrella beſteht uͤberall aus</line>
        <line lrx="1483" lry="2300" ulx="371" uly="2234">Granit, ohne alle Abwechſelung. Der Quarz</line>
        <line lrx="1482" lry="2412" ulx="359" uly="2293">iſt hellweiß, der Feldſpat gewoͤhnlich roͤthlich</line>
        <line lrx="1486" lry="2439" ulx="1374" uly="2377">weiß</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="47" type="page" xml:id="s_Bg53-2_047">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_047.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1353" lry="391" type="textblock" ulx="249" uly="208">
        <line lrx="1166" lry="299" ulx="655" uly="208"> 30 1 “</line>
        <line lrx="1353" lry="391" ulx="249" uly="321">weiß, auch fleiſchroth, der Glimmer ſehr oft</line>
      </zone>
      <zone lrx="1352" lry="461" type="textblock" ulx="215" uly="391">
        <line lrx="1352" lry="461" ulx="215" uly="391">hellweiß, auch braun. Man trifft zuweilen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1375" lry="526" type="textblock" ulx="252" uly="458">
        <line lrx="1375" lry="526" ulx="252" uly="458">doch nicht gar haͤufig, Bergkryſtalle und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="599" type="textblock" ulx="205" uly="525">
        <line lrx="1354" lry="599" ulx="205" uly="525">Rauchtopaſe an; doch mehr in den Neben⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1429" lry="728" type="textblock" ulx="253" uly="589">
        <line lrx="1386" lry="665" ulx="253" uly="589">zuͤgen. Der Gipfel beſteht aus einem Gra⸗</line>
        <line lrx="1429" lry="728" ulx="253" uly="658">nit, der hellweißen Quarz, grobe Stuͤcke</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="793" type="textblock" ulx="255" uly="728">
        <line lrx="1356" lry="793" ulx="255" uly="728">von einem gelblich weißen Feldſpate, welcher</line>
        <line lrx="1307" lry="792" ulx="788" uly="743">ßen Feldſp !</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="1607" type="textblock" ulx="249" uly="795">
        <line lrx="1356" lry="862" ulx="256" uly="795">aber gewoͤhnlich ganz verwittert iſt, und kleine</line>
        <line lrx="1356" lry="931" ulx="249" uly="862">Stuͤcke, ſowohl von hellweißem als braͤunlich</line>
        <line lrx="1357" lry="999" ulx="254" uly="932">ſchwarzem Glimmer enthaͤlt. Spuren von</line>
        <line lrx="1379" lry="1066" ulx="255" uly="999">Erzgaͤngen, von geſchichtetem Granit und</line>
        <line lrx="1359" lry="1133" ulx="255" uly="1067">andern Subſtanzen haben wir durchaus nicht</line>
        <line lrx="1359" lry="1204" ulx="254" uly="1132">angetroffen. Buͤſching fuͤhrt in ſeiner Geo⸗</line>
        <line lrx="1357" lry="1268" ulx="255" uly="1199">graphie, nach den luͤgenhaften Mémoires</line>
        <line lrx="1357" lry="1335" ulx="256" uly="1267">inſtructifs pour un voyageur (Amſterd.</line>
        <line lrx="1360" lry="1401" ulx="257" uly="1337">1738 I. T.), einen Alabaſterbruch auf die⸗</line>
        <line lrx="1361" lry="1473" ulx="255" uly="1401">ſem Berge an. Daß jener unwiſſende Rei⸗</line>
        <line lrx="1361" lry="1540" ulx="254" uly="1474">ſende weißen Granit fuͤr Alabaſter muß ge⸗</line>
        <line lrx="1383" lry="1607" ulx="257" uly="1538">halten haben, faͤllt in die Augen. Eben ſo</line>
      </zone>
      <zone lrx="1361" lry="1673" type="textblock" ulx="223" uly="1607">
        <line lrx="1361" lry="1673" ulx="223" uly="1607">wenig traue ich der Nachricht von einem rei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="1743" type="textblock" ulx="251" uly="1672">
        <line lrx="1363" lry="1743" ulx="251" uly="1672">chen Arſenik⸗erze, welches man hier, wie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="1806" type="textblock" ulx="223" uly="1741">
        <line lrx="1363" lry="1806" ulx="223" uly="1741">Vandelli in den oͤkonomiſchen Abhandlun⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1385" lry="2278" type="textblock" ulx="253" uly="1807">
        <line lrx="1362" lry="1878" ulx="256" uly="1807">gen der Academie zu Liſſabon (1r Th. S. 180)</line>
        <line lrx="1364" lry="1943" ulx="253" uly="1876">ſagt, will gefunden haben. Vandelli iſt</line>
        <line lrx="1380" lry="2010" ulx="254" uly="1939">in ſolchen Sachen zu unwiſſend, um ein guͤl⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="2078" ulx="256" uly="2010">tiger Zeuge ſeyn zu koͤnnen. Er behauptet</line>
        <line lrx="1365" lry="2144" ulx="256" uly="2078">ſogar in dem erſten Theile der groͤßern Ab⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="2213" ulx="256" uly="2146">handlungen der Academie (S. 83), man</line>
        <line lrx="1367" lry="2278" ulx="256" uly="2213">habe an der Eſtrella einen Schiefer angetrof⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1374" lry="2410" type="textblock" ulx="250" uly="2281">
        <line lrx="1374" lry="2350" ulx="250" uly="2281">fen, welcher Spuren von Schmelzung zeigte.</line>
        <line lrx="1368" lry="2410" ulx="1228" uly="2347">Daß</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="48" type="page" xml:id="s_Bg53-2_048">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_048.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1509" lry="2419" type="textblock" ulx="274" uly="217">
        <line lrx="1059" lry="294" ulx="643" uly="217">40 ]</line>
        <line lrx="1479" lry="399" ulx="364" uly="325">Daß der gewoͤhnliche ſchiefrige Sandſtein die⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="470" ulx="364" uly="398">ſes Reiches ſich auch an dem Fuße dieſes Ge⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="538" ulx="364" uly="464">birges finde, werde ich ſogleich ſagen; aber</line>
        <line lrx="1475" lry="603" ulx="274" uly="535">an etwas Vulkaniſches iſt hier nicht zu den⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="672" ulx="312" uly="598">ken. Ich weiß nicht, was Vandellt mag</line>
        <line lrx="1471" lry="743" ulx="361" uly="665">fuͤr Spuren von Schmelzung angeſehen haben;</line>
        <line lrx="1475" lry="805" ulx="361" uly="736">denn es haͤlt oft ſchwer, die Irrthuͤmer der</line>
        <line lrx="1493" lry="874" ulx="358" uly="804">portugieſiſchen Mineralogen zu errathen. In</line>
        <line lrx="1474" lry="940" ulx="354" uly="869">den Liſſaboner Sammlungen zeigt man oft</line>
        <line lrx="1471" lry="1006" ulx="358" uly="939">Granit mit gediegenem Schwefel, der</line>
        <line lrx="1466" lry="1076" ulx="356" uly="1007">nichts anders, als ein gruͤnlich gelbes Stein⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="1132" ulx="353" uly="1071">mark iſt.</line>
        <line lrx="1466" lry="1212" ulx="432" uly="1140">Die Ebene am weſtlichen Theile des Ge⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1284" ulx="353" uly="1207">birges iſt ganz granitiſch, auch die Rebenzuͤge;</line>
        <line lrx="1467" lry="1349" ulx="353" uly="1277">nur bemerkt man bey St. Romdo ſchiefrigen</line>
        <line lrx="1467" lry="1414" ulx="352" uly="1342">Sandſtein, worauf aber ſogleich wieder Gra⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1484" ulx="350" uly="1413">nit folgt. Gegen Norden und Weſten legt</line>
        <line lrx="1471" lry="1555" ulx="350" uly="1480">ſich eine Menge niedriger Vorberge als Ne⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="1619" ulx="350" uly="1545">benzuͤge um die Eſtrella, erſtrecken ſich, wie</line>
        <line lrx="1464" lry="1687" ulx="348" uly="1615">ſie, von N. N. O. nach S. S. W.; doch wei⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1756" ulx="347" uly="1684">chen die noͤrdlichen Zuͤge mehr nach Weſten,</line>
        <line lrx="1463" lry="1817" ulx="347" uly="1748">die ſuͤdlichen mehr nach Suͤden ab. Sie be⸗</line>
        <line lrx="1461" lry="1889" ulx="345" uly="1818">gleiten den Mondego, der, um dem fortge⸗</line>
        <line lrx="1459" lry="1956" ulx="342" uly="1883">ſetzten Zuge der Eſtrella zu entgehen, zuerſt</line>
        <line lrx="1458" lry="2025" ulx="342" uly="1953">noͤrdlich fließt, bis Coimbra. Die entfern⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="2091" ulx="341" uly="2020">tern Zuͤge, wie der von Val de Beſteiras, die</line>
        <line lrx="1456" lry="2157" ulx="339" uly="2085">Serra de Buſſaco und andere laſſen ſich eben⸗</line>
        <line lrx="1455" lry="2227" ulx="336" uly="2153">falls dazu rechnen; doch beſtehen ſie ſchon</line>
        <line lrx="1453" lry="2296" ulx="335" uly="2221">mehr aus ſchiefrigtem Sandſteine. In den</line>
        <line lrx="1455" lry="2360" ulx="334" uly="2286">Nebenzuͤgen, nahe an der Eſtrella, kommen</line>
        <line lrx="1453" lry="2419" ulx="1267" uly="2368">viele</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="49" type="page" xml:id="s_Bg53-2_049">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_049.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1407" lry="2371" type="textblock" ulx="201" uly="232">
        <line lrx="922" lry="295" ulx="656" uly="232">t 4r ]</line>
        <line lrx="1354" lry="415" ulx="245" uly="341">viele Bergkryſtalle und Rauchtopaſe, auch</line>
        <line lrx="1356" lry="479" ulx="251" uly="414">wohl das gelblich gruͤne Steinmark, vor.</line>
        <line lrx="1357" lry="546" ulx="233" uly="481">Auch bemerkten wir Adern von feinkoͤrnigem</line>
        <line lrx="1394" lry="613" ulx="251" uly="546">Granit im großkoͤrnigen. Sowohl die Vor⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="677" ulx="248" uly="617">berge der Eſtrella, als die Seiten⸗ und Neben⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="751" ulx="237" uly="680">zuͤge des Bergzuges am Douro, verflaͤchen</line>
        <line lrx="1354" lry="818" ulx="250" uly="750">ſich bey Viſen, und bilden eine Ebene, welche</line>
        <line lrx="1353" lry="889" ulx="244" uly="818">gegen die flachen Kuͤſtenlaͤnder noch hoch ge⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="951" ulx="251" uly="887">nug iſt. Sie beſteht ganz aus Granit, der</line>
        <line lrx="1350" lry="1018" ulx="248" uly="949">hier aber viel mehr Manchfaltigkeit enthaͤlt,</line>
        <line lrx="1351" lry="1087" ulx="246" uly="1019">als in dem hoͤhern Gebirge. Er zeigt ſich</line>
        <line lrx="1352" lry="1155" ulx="245" uly="1084">hin und wieder in ſo kleinen und ſo gelagerten</line>
        <line lrx="1361" lry="1224" ulx="243" uly="1147">Felsmaſſen, daß man wohl eine Schichtung</line>
        <line lrx="1407" lry="1290" ulx="244" uly="1224">annehmen koͤnnte. Er iſt gewiß reich an Gaͤn⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="1357" ulx="242" uly="1290">gen, wovon man hin und wieder Spuren</line>
        <line lrx="1398" lry="1429" ulx="243" uly="1354">ſieht. Man hat ſchon oft die Bemerkung</line>
        <line lrx="1349" lry="1497" ulx="242" uly="1426">gemacht, daß die Berg⸗ebenen das ſtuͤcklichte,</line>
        <line lrx="1351" lry="1560" ulx="243" uly="1492">ſteile Gebirge an der Menge von Erzgaͤngen</line>
        <line lrx="1353" lry="1630" ulx="241" uly="1555">uͤbertreffen, und dieſes moͤchte auch wohl hier</line>
        <line lrx="1349" lry="1695" ulx="243" uly="1625">der Fall ſeyn. Es iſt nicht unwahrſcheinlich,</line>
        <line lrx="1381" lry="1759" ulx="242" uly="1693">daß ſolche Berg⸗ebenen aus den Truͤmmern</line>
        <line lrx="1352" lry="1830" ulx="242" uly="1759">der hoͤhern Berge, welche ſie umgeben, ent⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1897" ulx="240" uly="1827">ſtanden, und daß ſie dieſer ſpaͤtern Bildung</line>
        <line lrx="1351" lry="1964" ulx="201" uly="1899">pegen reicher an Gaͤngen und Metallen ſind.</line>
        <line lrx="1354" lry="2035" ulx="338" uly="1963">Ich habe in meiner Reiſebeſchreibung er⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="2097" ulx="239" uly="2025">zaͤhlt, welche Muͤhe wir uns gaben, um die</line>
        <line lrx="1349" lry="2165" ulx="237" uly="2093">Zinngruben zu finden, welche, verſchiedenen</line>
        <line lrx="1363" lry="2236" ulx="234" uly="2162">Schriftſtellern zufolge, hier ſeyn ſollen. Jetzt</line>
        <line lrx="1351" lry="2300" ulx="236" uly="2231">ſind ſie den Einwohnern von Viſen ſogar un⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="2371" ulx="236" uly="2297">bekannt. Indeſſen iſt wohl nicht zu zweifeln,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="50" type="page" xml:id="s_Bg53-2_050">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_050.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1077" lry="290" type="textblock" ulx="788" uly="184">
        <line lrx="1077" lry="290" ulx="788" uly="184">t 42 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1474" lry="697" type="textblock" ulx="364" uly="329">
        <line lrx="1471" lry="395" ulx="365" uly="329">daß man hier vormahls Zinn gefunden hat.</line>
        <line lrx="1472" lry="514" ulx="365" uly="391">Bemerkten wir auch gleich keine Zinn⸗erze,</line>
        <line lrx="1472" lry="528" ulx="364" uly="467">ſo hat doch die Gegend viel Aehnliches mit</line>
        <line lrx="1472" lry="598" ulx="367" uly="470">den Gegenden in Sachſen, wo man Zinn</line>
        <line lrx="1474" lry="697" ulx="367" uly="569">ſindet. Ueberdieß haben hier viele Stellen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="733" type="textblock" ulx="366" uly="638">
        <line lrx="1513" lry="733" ulx="366" uly="638">und Oerter den Nannen von Zinn, der doch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="1060" type="textblock" ulx="356" uly="738">
        <line lrx="1479" lry="799" ulx="366" uly="738">nicht ganz zufaͤllig ſeyn kann. Der Granit</line>
        <line lrx="1479" lry="870" ulx="366" uly="807">iſt ganz von der Art, wie der, worinn Zinn</line>
        <line lrx="1482" lry="941" ulx="356" uly="859">bricht. Man bemerkt ſehr oft braunes Steinmark</line>
        <line lrx="1476" lry="1060" ulx="367" uly="938">eingemengt, und man ſieht nicht ſeten Stuͤcke,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1485" lry="1072" type="textblock" ulx="368" uly="1003">
        <line lrx="1485" lry="1072" ulx="368" uly="1003">worinn ſehr viele Kryſtalle von arſenikaliſchem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="1885" type="textblock" ulx="361" uly="1077">
        <line lrx="1477" lry="1137" ulx="365" uly="1077">Kies vorkommen. Nicht weit von Viſen</line>
        <line lrx="1479" lry="1207" ulx="367" uly="1145">fanden wir Granitgemenge, wahrſcheinlich</line>
        <line lrx="1481" lry="1285" ulx="370" uly="1180">aus einem Gange, worinn Quarz und Quarz⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="1342" ulx="368" uly="1280">kryſtaͤlle, dichter Fluß, Glimmer, arſenika⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1411" ulx="369" uly="1350">liſcher Kies und Steinmark verbunden lagen.</line>
        <line lrx="1479" lry="1478" ulx="370" uly="1416">Kurz, die Gegend um Viſen verdient genau⸗</line>
        <line lrx="957" lry="1547" ulx="372" uly="1486">er unterſucht zu werden.</line>
        <line lrx="1480" lry="1611" ulx="474" uly="1551">Gegen Suͤden erſtrecken ſich deutliche</line>
        <line lrx="1480" lry="1684" ulx="369" uly="1619">Zweige und Fortſetzungen der Eſtrella in nie⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1749" ulx="372" uly="1633">drigen Bergen bis gegen den Tanus, mit wel⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="1821" ulx="361" uly="1755">chem Fortſetzungen des ſpaniſchen Gebirges</line>
        <line lrx="1481" lry="1885" ulx="370" uly="1822">an dieſem Fluſſe in Portugal eindringen. Der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="1953" type="textblock" ulx="367" uly="1887">
        <line lrx="1524" lry="1953" ulx="367" uly="1887">groͤßte Theil dieſer Berge beſteht aus einem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="2409" type="textblock" ulx="367" uly="1956">
        <line lrx="1481" lry="2021" ulx="368" uly="1956">ſchiefrigten Sandſteine, der zuweilen in wah⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="2117" ulx="368" uly="2023">ren Thon ſchlefer uͤbergeht. Weſtwaͤrts von</line>
        <line lrx="1480" lry="2157" ulx="370" uly="2090">der Eſtrella legen ſich Nebenzuͤge um ſie her,</line>
        <line lrx="1478" lry="2221" ulx="368" uly="2157">und nach Suͤdweſten verbreiten ſich ebenfalls</line>
        <line lrx="1479" lry="2290" ulx="367" uly="2224">Fortſetzungen als Zweige derſelben. Der</line>
        <line lrx="1479" lry="2356" ulx="369" uly="2291">Granit dauert auf der weſtlichen Seite bis</line>
        <line lrx="1481" lry="2409" ulx="1378" uly="2357">uͤber</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="51" type="page" xml:id="s_Bg53-2_051">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_051.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1442" lry="2459" type="textblock" ulx="213" uly="234">
        <line lrx="932" lry="297" ulx="656" uly="234"> 43 ]</line>
        <line lrx="1343" lry="413" ulx="238" uly="347">uͤber Gallizes, obgleich in der Ebene, faſt</line>
        <line lrx="1343" lry="477" ulx="213" uly="419">ununterbrochen fort, bis Venda do Valle,</line>
        <line lrx="1344" lry="572" ulx="242" uly="485">einem Dorfe, wo der ſchiefrigte Sandſtein,</line>
        <line lrx="1396" lry="617" ulx="240" uly="553">mit Glimmer gemengt, nebſt einem rothen,</line>
        <line lrx="1343" lry="684" ulx="241" uly="618">fettig anzufuͤhlenden Schieferthone, erſcheint.</line>
        <line lrx="1442" lry="752" ulx="244" uly="687">Es kommt hier Rotheiſenſtein vor; auch</line>
        <line lrx="1392" lry="820" ulx="247" uly="754">bemerkt man Spuren von Erzgaͤngen. Bey</line>
        <line lrx="1353" lry="887" ulx="247" uly="821">Arganil, in dieſer Gegend, hat der Biſchof</line>
        <line lrx="1346" lry="952" ulx="248" uly="889">von Coimbra, welcher immer Graf von Ar⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="1020" ulx="246" uly="956">ganil iſt, die Spuren von Bleyglanz weiter</line>
        <line lrx="1349" lry="1090" ulx="246" uly="1025">verfolgen laſſen, und eine ſehr anſehnliche</line>
        <line lrx="930" lry="1188" ulx="245" uly="1082">Menge Erz daraus gezogen.</line>
        <line lrx="1348" lry="1249" ulx="343" uly="1140">In den Zweigen der Eſtrella deckt oft ein</line>
        <line lrx="1350" lry="1292" ulx="246" uly="1200">gewoͤhnl icher Sandſtein ohne Glimmer, der</line>
        <line lrx="1352" lry="1359" ulx="248" uly="1292">ſich nicht ſchiefrigt abloͤſet, den ſchiefrigten</line>
        <line lrx="1353" lry="1425" ulx="249" uly="1358">Sandſtein. Man ſieht dieſes deutlich an dem</line>
        <line lrx="1352" lry="1494" ulx="241" uly="1429">Bergzuge, welcher den Fluß Alva begleitet,</line>
        <line lrx="1354" lry="1562" ulx="246" uly="1498">und zwiſchen Ponte de Murcella und Foz de</line>
        <line lrx="1410" lry="1682" ulx="246" uly="1562">Arouce. Ue⸗ ebanht waͤre es noͤthig, die</line>
        <line lrx="1355" lry="1696" ulx="246" uly="1630">verſchiedenen Sandſtein⸗arten genauer zu</line>
        <line lrx="1354" lry="1767" ulx="248" uly="1698">unterſcheiden, da ihr Urſprung ſehr verſchie⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1830" ulx="250" uly="1765">den ſcheint. Der ſchiefrigte Sandſtein, wel⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1898" ulx="249" uly="1832">cher die meiſten Bergzuͤge in Portugal bildet,</line>
        <line lrx="1357" lry="1966" ulx="247" uly="1901">iſt von ganz anderer Natur „als der loſe und</line>
        <line lrx="1358" lry="2032" ulx="252" uly="1969">quaderfoͤrmige, welcher, wie hier, ihn deckt.</line>
        <line lrx="1360" lry="2102" ulx="253" uly="2033">In jenem iſt entweder keine Spur von einem</line>
        <line lrx="1358" lry="2167" ulx="255" uly="2100">Cement zu entdecken, oder es iſt eine thonige</line>
        <line lrx="1356" lry="2237" ulx="254" uly="2167">Maſſe, welche den nahen Thonſchiefer bildet;</line>
        <line lrx="1361" lry="2304" ulx="255" uly="2237">auch liegen die kleinen Quarzkoͤrner ſehr dicht</line>
        <line lrx="1363" lry="2416" ulx="255" uly="2302">neben einander, ſind eckigt und mit mehr oder</line>
        <line lrx="1360" lry="2459" ulx="1233" uly="2373">weni⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="52" type="page" xml:id="s_Bg53-2_052">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_052.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1238" lry="309" type="textblock" ulx="796" uly="235">
        <line lrx="1238" lry="309" ulx="796" uly="235">k 44 ——</line>
      </zone>
      <zone lrx="1526" lry="426" type="textblock" ulx="374" uly="361">
        <line lrx="1526" lry="426" ulx="374" uly="361">weniger Glimmer gemengt. Die Uebergaͤnge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1486" lry="968" type="textblock" ulx="354" uly="428">
        <line lrx="1486" lry="492" ulx="376" uly="428">des Granits in dieſe Stein⸗art ſind unver⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="563" ulx="374" uly="496">kennbar: die Quarzkoͤrner werden kleiner;</line>
        <line lrx="1481" lry="630" ulx="354" uly="565">der Feldſpat nimmt ab, und eine Schichtung</line>
        <line lrx="1483" lry="697" ulx="373" uly="633">der Maſſen wird merklich. Der Sandſtein</line>
        <line lrx="1483" lry="763" ulx="371" uly="701">von der zweyten Art iſt weit lockerer, hat zu⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="831" ulx="373" uly="770">weilen ein deutliches Ce ment; die Koͤrner ſind</line>
        <line lrx="1481" lry="903" ulx="371" uly="801">groͤßer, nicht ſo dicht zuſammengedraͤngt, und</line>
        <line lrx="1480" lry="968" ulx="370" uly="903">mehr abgerundet. Er deckt immer den er⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="1033" type="textblock" ulx="371" uly="969">
        <line lrx="1528" lry="1033" ulx="371" uly="969">ſtern. Herr Bergrath Voigt hat in ſeinen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1476" lry="1648" type="textblock" ulx="310" uly="1042">
        <line lrx="1476" lry="1102" ulx="369" uly="1042">kleinen mineralogiſchen Beytragen ſchon von</line>
        <line lrx="1475" lry="1175" ulx="370" uly="1107">dem Floͤtzſandſteine behauptet, daß er durch</line>
        <line lrx="1475" lry="1238" ulx="369" uly="1175">Niederſchlag, nicht durch Zuſammenſchwem⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1305" ulx="367" uly="1242">men entſtanden ſey, und ihn von den zuſam⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1409" ulx="365" uly="1310">mengeſ⸗ chwemmten Stein⸗arten unterſchieden.</line>
        <line lrx="1472" lry="1442" ulx="364" uly="1380">In meinem Verſ. einer Anleit. z. geol. Kennt⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="1508" ulx="364" uly="1439">niß der Mineral. habe ich weitlaͤuftiger vom</line>
        <line lrx="1471" lry="1602" ulx="310" uly="1508">Sandſteine gehandelt, und aͤhnliche Bemer⸗</line>
        <line lrx="751" lry="1648" ulx="360" uly="1584">kungen gemacht.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="1782" type="textblock" ulx="463" uly="1706">
        <line lrx="1507" lry="1782" ulx="463" uly="1706">In der Gegend von Coimbra kommen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1468" lry="2452" type="textblock" ulx="317" uly="1786">
        <line lrx="1468" lry="1850" ulx="359" uly="1786">verſchiedene Bergzuͤge zuſammen. Hieher</line>
        <line lrx="1464" lry="1917" ulx="360" uly="1855">erſtrecken ſich die wahren Zweige der Eſtrella,</line>
        <line lrx="1465" lry="1989" ulx="358" uly="1921">oder die ſuͤdweſtlichen Forſetzungen, — ferner</line>
        <line lrx="1465" lry="2051" ulx="357" uly="1988">die Nebenzuͤge, wozu man auch die Serra de</line>
        <line lrx="1464" lry="2124" ulx="356" uly="2057">Buſſaco rechnen kann, und endlich ſetzt, wenn</line>
        <line lrx="1463" lry="2188" ulx="353" uly="2125">ich ſo ſagen darf, ein Zweig der Kalkſtein⸗</line>
        <line lrx="1459" lry="2272" ulx="351" uly="2190">kette von Suͤden her uͤber den Mondego, und</line>
        <line lrx="1458" lry="2320" ulx="317" uly="2254">erfuͤllt den weſtlichen Theil mit Kalkbergen.</line>
        <line lrx="1459" lry="2390" ulx="349" uly="2321">Die uͤbrigen beſtehen aus einem ſchiefrigten</line>
        <line lrx="1459" lry="2452" ulx="1298" uly="2393">Sand⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="53" type="page" xml:id="s_Bg53-2_053">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_053.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="916" lry="315" type="textblock" ulx="639" uly="245">
        <line lrx="916" lry="315" ulx="639" uly="245">[(45 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2323" type="textblock" ulx="171" uly="355">
        <line lrx="1338" lry="426" ulx="236" uly="355">Sandſteine mit Schieferthon. Hin und wie⸗</line>
        <line lrx="978" lry="496" ulx="238" uly="431">der bricht auch Rotheiſenſtein.</line>
        <line lrx="1336" lry="556" ulx="334" uly="495">Die Berge an der Kuͤſte, von dem Mon⸗</line>
        <line lrx="1333" lry="625" ulx="235" uly="566">dego an bis an die Ufer des Vouga, ſind</line>
        <line lrx="1331" lry="694" ulx="235" uly="631">aͤhnliche Kalkberge, wie die von Coimbra,</line>
        <line lrx="1333" lry="762" ulx="234" uly="700">allein merkwuͤrdig, weil unter dem Kalkſteine</line>
        <line lrx="1333" lry="831" ulx="235" uly="765">Schieſerthon und thoniger loſer Sandſchiefer</line>
        <line lrx="1331" lry="898" ulx="234" uly="836">liegt, worinn Steinkohlen, oder vielmehr</line>
        <line lrx="1328" lry="966" ulx="233" uly="901">Braunkohlen, brechen. Am haͤufiaſten ſind</line>
        <line lrx="1328" lry="1033" ulx="231" uly="971">ſie nahe an dem Vorgebirge, welches nord⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="1104" ulx="230" uly="1037">waͤrts die Muͤndung des Mondego bildet, bey</line>
        <line lrx="1325" lry="1167" ulx="228" uly="1104">dem Flecken Buarcos, von welchem auch das</line>
        <line lrx="1325" lry="1256" ulx="222" uly="1168">Vorgebirge Monte de Buarcos heißt. Das</line>
        <line lrx="1326" lry="1304" ulx="228" uly="1238">Lager iſt hier uͤber 4 Fuß ſtark. Man hat</line>
        <line lrx="1326" lry="1372" ulx="196" uly="1312">angefangen, es zu bearbeiten; doch hat der</line>
        <line lrx="1323" lry="1440" ulx="226" uly="1346">Bau noch keinen ſonderlichen Fortgang gehabt.</line>
        <line lrx="1323" lry="1507" ulx="224" uly="1444">Die Steinkohlen enthalten zu viel Schwefel⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="1574" ulx="223" uly="1511">kies, und taugen daher nicht ſonderlich zum</line>
        <line lrx="1322" lry="1642" ulx="225" uly="1575">Schmieden; man bedient ſich ihrer bloß zum</line>
        <line lrx="1493" lry="1711" ulx="222" uly="1611">Kalkbrennen. An der ganzen Kuͤſte von Fi⸗ .</line>
        <line lrx="1451" lry="1779" ulx="222" uly="1711">gueira bis uͤber das Vorgebirge hinaus be.</line>
        <line lrx="1322" lry="1845" ulx="220" uly="1779">merkt man Spuren von Steinkohlen, ſo wie</line>
        <line lrx="1322" lry="1911" ulx="171" uly="1848">am Cap Espichel, wovon ich unten reden werde.</line>
        <line lrx="1343" lry="2034" ulx="218" uly="1909">Um den Ansſlaf des Vouga iſt die Kuͤſte</line>
        <line lrx="1322" lry="2046" ulx="217" uly="1984">ſehr flach, und beſteht, bis auf einige Meilen</line>
        <line lrx="1318" lry="2114" ulx="218" uly="2048">ins Land, aus bloßen Sandhuͤgeln, bis ſich</line>
        <line lrx="1323" lry="2177" ulx="217" uly="2118">bey Ovar die Verge des Douro wieder an⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="2247" ulx="215" uly="2180">fangen. Aveiro liegt in der Mitte dieſer fla⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="2323" ulx="218" uly="2248">chen, ſandigen, ſumpfigen Kuͤſte, und buͤßt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1351" lry="2446" type="textblock" ulx="215" uly="2316">
        <line lrx="1351" lry="2429" ulx="215" uly="2316">fuͤr ſeine Lage durch eine ſehr ungeſunde Luft.</line>
        <line lrx="1316" lry="2446" ulx="1221" uly="2387">Da,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="54" type="page" xml:id="s_Bg53-2_054">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_054.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1077" lry="315" type="textblock" ulx="805" uly="251">
        <line lrx="1077" lry="315" ulx="805" uly="251">I 46 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="654" type="textblock" ulx="380" uly="366">
        <line lrx="1491" lry="429" ulx="380" uly="366">Da, wo die Kuͤſte ſehr flach wird, zieht ſie</line>
        <line lrx="1492" lry="497" ulx="382" uly="434">ſich auch mehr nach Oſten zuruͤck, welches die</line>
        <line lrx="1492" lry="591" ulx="384" uly="501">obigen Behauptungen von der Bildung des</line>
        <line lrx="933" lry="654" ulx="382" uly="566">feſten Landes beſtaͤtigt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="843" type="textblock" ulx="485" uly="693">
        <line lrx="1196" lry="754" ulx="678" uly="693">E ſt r emadura.</line>
        <line lrx="1492" lry="843" ulx="485" uly="742">Ohne mich genau an die politiſchen Gren⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1534" lry="906" type="textblock" ulx="387" uly="843">
        <line lrx="1534" lry="906" ulx="387" uly="843">zen zu halten, will ich hier von dem Land⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="2462" type="textblock" ulx="375" uly="909">
        <line lrx="1490" lry="1026" ulx="387" uly="909">ſtriche zwiſchen dem Mondego und dem Teio</line>
        <line lrx="1488" lry="1084" ulx="389" uly="974">(Tagus), ſo wie zwiſchen der Eſtrella und</line>
        <line lrx="878" lry="1109" ulx="388" uly="1048">dem Tejo, handeln.</line>
        <line lrx="1491" lry="1176" ulx="490" uly="1068">Der oͤſtliche Theil dieſer Gegend „welcher</line>
        <line lrx="1494" lry="1248" ulx="386" uly="1180">politiſch zu der Provinz Beira gehoͤrt, beſteht</line>
        <line lrx="1492" lry="1316" ulx="389" uly="1248">aus den Fortſetzungen der Eſtrella und den</line>
        <line lrx="1493" lry="1410" ulx="385" uly="1312">Bergen, welche zu den ſpaniſchen Bergzuͤgen</line>
        <line lrx="1491" lry="1448" ulx="391" uly="1380">des Tagus gehoͤren. Von der letztern Berg⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1547" ulx="389" uly="1450">kette werde ich unten bey den Bemerkungen</line>
        <line lrx="1492" lry="1584" ulx="390" uly="1518">uͤber Spanien reden. In Portugal beſtehen</line>
        <line lrx="1492" lry="1651" ulx="389" uly="1586">ſie meiſtens aus ſchiefrigtem Sandſteine. Der</line>
        <line lrx="1493" lry="1719" ulx="390" uly="1652">oͤſtliche Theil der eigentlichen Provinz Eſtre⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1789" ulx="388" uly="1722">madura wird ebenfalls noch von jenen Schie⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1871" ulx="375" uly="1766">ferbergen durchzogen, die man zu den Zweigen</line>
        <line lrx="1491" lry="1921" ulx="390" uly="1858">der Eſtrella rechnen kann *), beſonders</line>
        <line lrx="1490" lry="1989" ulx="388" uly="1924">diejenigen, welche den Zezere begleiten. An</line>
        <line lrx="1491" lry="2056" ulx="389" uly="1993">den Ufern dieſes Stromes kommt ein ſehr</line>
        <line lrx="1493" lry="2127" ulx="387" uly="2062">guter Zeichenſchiefer in großer Menge zum</line>
        <line lrx="1399" lry="2194" ulx="388" uly="2128">Vorſchein, den man gut benutzen koͤnnte.</line>
        <line lrx="1490" lry="2251" ulx="1396" uly="2195">Die</line>
        <line lrx="1491" lry="2369" ulx="430" uly="2322">*) Ich rechne ſie zu den Zweigen, weil die Linie, welche</line>
        <line lrx="1491" lry="2413" ulx="479" uly="2374">den Zug der Eſtrella vorſtellt, ſich hier als geſpaltet be⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="2462" ulx="477" uly="2419">trachten laͤßt, und dann in dieſe Bergzuͤge ſich fortſetzt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="746" lry="2561" type="textblock" ulx="733" uly="2548">
        <line lrx="746" lry="2561" ulx="733" uly="2548">*</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="55" type="page" xml:id="s_Bg53-2_055">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_055.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="8" lry="897" type="textblock" ulx="0" uly="872">
        <line lrx="8" lry="897" ulx="0" uly="872">.</line>
      </zone>
      <zone lrx="153" lry="1952" type="textblock" ulx="140" uly="1941">
        <line lrx="153" lry="1952" ulx="140" uly="1941">„</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="1380" type="textblock" ulx="249" uly="255">
        <line lrx="936" lry="319" ulx="657" uly="255">[427 1</line>
        <line lrx="1355" lry="435" ulx="352" uly="372">Die Mitte der Provinz nimmt ein hohes</line>
        <line lrx="1355" lry="502" ulx="254" uly="440">Kalkſteingebirge ein, welches in ſeinem Haupt⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="571" ulx="253" uly="509">zuge ziemlich genau von N. N. O. nach S. S.</line>
        <line lrx="1355" lry="637" ulx="254" uly="577">W. ſich erſtrickt, an ſeinen beyden Enden</line>
        <line lrx="1355" lry="705" ulx="255" uly="641">aber ſich zertheilt, und an andere Bergketten</line>
        <line lrx="1355" lry="775" ulx="256" uly="708">anſchleßt. Bey Condeixa, zwey Legoas von</line>
        <line lrx="1353" lry="839" ulx="258" uly="773">Coimbra, zertheilt es ſich in verſchiedene nie⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="908" ulx="249" uly="844">drige Aeſte, welche uͤber den Mondego nach</line>
        <line lrx="1355" lry="969" ulx="258" uly="908">Coimbra fortlaufen, und die Kuͤſte uͤber Buar⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1042" ulx="256" uly="982">cos bilden. Von Condeixa erſtreckt es ſich</line>
        <line lrx="1353" lry="1111" ulx="251" uly="1044">ſuͤdwaͤrts uͤber Pombal, oſtwaͤrts von Leiria</line>
        <line lrx="1351" lry="1180" ulx="252" uly="1111">und Batalha nach Porto de Moz, neben Al⸗</line>
        <line lrx="1351" lry="1243" ulx="253" uly="1182">co baca fort, oſtwaͤrts von Obidos und Tor⸗</line>
        <line lrx="1350" lry="1316" ulx="252" uly="1252">res vedras, wo es ſich dem Zuge des Monte</line>
        <line lrx="1351" lry="1380" ulx="253" uly="1318">junto anſchließt. Es hat eine Menge Neben⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1402" lry="1451" type="textblock" ulx="158" uly="1382">
        <line lrx="1402" lry="1451" ulx="158" uly="1382">zuͤge. Ein ſehr anſehnlicher Nebenzug auf</line>
      </zone>
      <zone lrx="1387" lry="2462" type="textblock" ulx="245" uly="1452">
        <line lrx="1351" lry="1519" ulx="252" uly="1452">ſeiner Oſtſeite iſt der Louſcho, das hoͤchſte</line>
        <line lrx="1352" lry="1584" ulx="255" uly="1517">Gebirge dieſer Zuͤge, ſuͤd⸗oſtwaͤrts von</line>
        <line lrx="1348" lry="1654" ulx="257" uly="1584">Coimbra, noch in Beira. Es iſt ſo hoch,</line>
        <line lrx="1351" lry="1717" ulx="258" uly="1652">daß im Winter viel Schnee faͤllt, den man</line>
        <line lrx="1350" lry="1788" ulx="254" uly="1718">jetzt nach Liſſabon bringt. Die Bergzuͤge ſind</line>
        <line lrx="1387" lry="1857" ulx="252" uly="1788">einander ſehr nahe, draͤngen ſich ſo ſehr auf</line>
        <line lrx="1350" lry="1919" ulx="251" uly="1856">einander, daß man ihre Richtung gegen Suͤ⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="1992" ulx="249" uly="1924">den ſchwer verfolgen kann. Der Monte junto</line>
        <line lrx="1351" lry="2060" ulx="248" uly="1989">ſcheint nur eine bloße Erhebung des Haupt⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="2126" ulx="250" uly="2061">zuges zu ſeyn, welcher, ſeiner betraͤchtlichen</line>
        <line lrx="1377" lry="2193" ulx="248" uly="2122">Hoͤhe wegen, als ein beſonderer Bergzug</line>
        <line lrx="1316" lry="2254" ulx="245" uly="2185">auffaͤllt. G</line>
        <line lrx="1351" lry="2323" ulx="349" uly="2258">Es iſt alſo hier eine Verkettung von Kalk⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="2395" ulx="249" uly="2322">bergen, welche gegen Oſten und Norden ſehr</line>
        <line lrx="1352" lry="2462" ulx="959" uly="2415">genau</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="56" type="page" xml:id="s_Bg53-2_056">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_056.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1060" lry="316" type="textblock" ulx="783" uly="253">
        <line lrx="1060" lry="316" ulx="783" uly="253">[48 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1498" lry="2458" type="textblock" ulx="315" uly="369">
        <line lrx="1483" lry="432" ulx="370" uly="369">genau und beſtimmt von allen Granit⸗ und</line>
        <line lrx="1484" lry="498" ulx="371" uly="436">Sandſchieferbergen getrennt iſt. Sie erhebt</line>
        <line lrx="1480" lry="569" ulx="369" uly="504">ſich an einigen Stellen zu anſehnlichen Gip⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="636" ulx="368" uly="571">feln, worunter der Louſaho, der Porto de</line>
        <line lrx="1479" lry="703" ulx="369" uly="638">Moz und der Monte junto die anſehnlichſten</line>
        <line lrx="1478" lry="770" ulx="369" uly="705">ſind. Sie uͤbertreffen ſogar die Granit⸗ und</line>
        <line lrx="1477" lry="838" ulx="371" uly="775">Schieferberge im Reiche ſehr oft an Hoͤhe:</line>
        <line lrx="1477" lry="908" ulx="368" uly="841">ja, den Gerez, den Marao, die Eſtrella</line>
        <line lrx="1474" lry="975" ulx="366" uly="910">und Monchique ausgenommen, machen der</line>
        <line lrx="1469" lry="1045" ulx="370" uly="976">erſte und letzte Berg die hoͤchſten in Portu⸗</line>
        <line lrx="569" lry="1108" ulx="370" uly="1050">gal aus.</line>
        <line lrx="1468" lry="1176" ulx="473" uly="1113">Der Kalkſtein liegt ohne allen Zweifel</line>
        <line lrx="1468" lry="1242" ulx="333" uly="1181">auf Sandſtein. Sobald man in tiefere Ge⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1315" ulx="368" uly="1250">genden kommt, erſcheint der letztere, — ſo⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1383" ulx="359" uly="1316">bald man ſich wieder erhebt, der erſtere. An</line>
        <line lrx="1498" lry="1446" ulx="367" uly="1382">vielen Stellen, wie in der Folge erhellen</line>
        <line lrx="1466" lry="1515" ulx="368" uly="1450">wird, kann man dieſe regelmaͤßige Abwechſe⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="1582" ulx="367" uly="1517">lung ſehr deutlich beobachten. Der Sand⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1651" ulx="366" uly="1586">ſtein aber, welcher auf dieſe Weiſe mit dem</line>
        <line lrx="1467" lry="1736" ulx="365" uly="1643">Kalkſteine wechſelt, iſt nicht der dichte Sand⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1786" ulx="315" uly="1724">ſteinſchiefer, ſondern ein gewoͤhnlicher loſer,</line>
        <line lrx="1465" lry="1852" ulx="365" uly="1788">meiſtens durch Kalkcement verbundener Sand⸗</line>
        <line lrx="1462" lry="1923" ulx="365" uly="1859">ſtein, der quaderfoͤrmig, oder auch ſchiefrigt</line>
        <line lrx="1462" lry="1988" ulx="363" uly="1923">bricht. Jener dichtere Sandſtein kommt, mit</line>
        <line lrx="1474" lry="2055" ulx="364" uly="1991">Kalkſtein verbunden, in dieſem Lande ſelten</line>
        <line lrx="1460" lry="2122" ulx="363" uly="2056">vor. Oft iſt dieſer loſe Sandſtein eiſenſchuͤſ⸗</line>
        <line lrx="1460" lry="2193" ulx="361" uly="2129">ſig; und dann zeichnet er ſich bald durch eine</line>
        <line lrx="1482" lry="2283" ulx="362" uly="2182">rothe Farbe aus. Zuweilen liegt auch ein</line>
        <line lrx="1460" lry="2361" ulx="362" uly="2255">Thonlager auf dem Sandſteine, und ſcheidet</line>
        <line lrx="839" lry="2441" ulx="359" uly="2330">ihn vom Kalkſteine.</line>
        <line lrx="1461" lry="2458" ulx="1314" uly="2365">Salz⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="57" type="page" xml:id="s_Bg53-2_057">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_057.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="947" lry="313" type="textblock" ulx="622" uly="247">
        <line lrx="947" lry="313" ulx="622" uly="247"> 49 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1384" lry="834" type="textblock" ulx="213" uly="325">
        <line lrx="1368" lry="430" ulx="356" uly="325">Salzanellen und Gyps ſind in Portugal</line>
        <line lrx="1366" lry="498" ulx="257" uly="424">aͤuſſerſt ſelten. Es findet ſich eine Salzquelle</line>
        <line lrx="1364" lry="564" ulx="213" uly="496">bey Rio mayor am oͤſtlichen Abhange dieſes</line>
        <line lrx="1384" lry="653" ulx="256" uly="562">Zuges von Kalkſteinbergren. Gyps haben</line>
        <line lrx="1364" lry="699" ulx="258" uly="631">wir nicht gefunden; er ſoll ſich aber in den</line>
        <line lrx="1363" lry="763" ulx="259" uly="699">Bergen am Ufer des Meeres finden, z. B.</line>
        <line lrx="741" lry="834" ulx="260" uly="770">bey St. Martinho.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1398" lry="1628" type="textblock" ulx="259" uly="869">
        <line lrx="1367" lry="941" ulx="357" uly="869">Der hohe Mittelzug dieſes Kalkſtein⸗</line>
        <line lrx="1366" lry="1011" ulx="262" uly="944">gebirges beſteht aus einem ſehr dichten Kalk⸗</line>
        <line lrx="1398" lry="1076" ulx="260" uly="1012">ſteine, welcher gewoͤhnlich rauchgrau von Farbe</line>
        <line lrx="1369" lry="1143" ulx="259" uly="1078">iſt. An manchen Stellen erſcheint er aber</line>
        <line lrx="1367" lry="1212" ulx="261" uly="1147">weiß oder ganz ſchwarz, laͤßt ſich auch poliren,</line>
        <line lrx="1368" lry="1279" ulx="261" uly="1213">und liefert hin und wieder vortrefflichen Mar⸗</line>
        <line lrx="1367" lry="1353" ulx="263" uly="1255">mor. Der ſchwarze Marmor von Porto de</line>
        <line lrx="1368" lry="1414" ulx="263" uly="1340">Moz und Leiria gibt dem beſten in dieſer Art</line>
        <line lrx="1367" lry="1483" ulx="261" uly="1417">nichts nach. Die Verſteinerungen ſind in</line>
        <line lrx="1366" lry="1546" ulx="263" uly="1484">dieſem Kalkſteine ſelten, und, wo ſie ſich</line>
        <line lrx="1367" lry="1628" ulx="265" uly="1544">finden, von Corallen oder Pflanzenthieren.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1404" lry="2433" type="textblock" ulx="255" uly="1621">
        <line lrx="1367" lry="1711" ulx="368" uly="1621">Alle Kalkſteinberge des hohen Miktelzuges</line>
        <line lrx="1369" lry="1774" ulx="268" uly="1683">ſind ſteil, mit kleinen Steinen bedeckt, zwiſchen</line>
        <line lrx="1388" lry="1842" ulx="267" uly="1778">welchen nur hie und da einige groͤßere Felſen</line>
        <line lrx="1371" lry="1910" ulx="264" uly="1839">hervorſcheinen. Felsmaſſen von betraͤchtlicher</line>
        <line lrx="1373" lry="1979" ulx="267" uly="1910">Groͤße, hohe Abriſſe, zackige Gebirge ſieht</line>
        <line lrx="1370" lry="2046" ulx="265" uly="1979">man nicht; die Seiten ünd G pfel erſcheinen</line>
        <line lrx="1371" lry="2111" ulx="268" uly="2047">ganz abgerundet und mit niedrigen Straͤu⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2177" ulx="268" uly="2109">chern bedeckt. Die Duͤrre und Trockni iß,</line>
        <line lrx="1373" lry="2263" ulx="255" uly="2173">welche auf ihnen herrſcht, macht ſie nicht ſehr</line>
        <line lrx="1404" lry="2330" ulx="268" uly="2241">angenehm. Die niedrigen Nebenzuͤge unter⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="2427" ulx="263" uly="2314">ſcheiden ſich hierinn ſehr: eine uͤppige Vege⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="2433" ulx="1216" uly="2384">ſtation</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="58" type="page" xml:id="s_Bg53-2_058">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_058.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1090" lry="322" type="textblock" ulx="770" uly="240">
        <line lrx="1090" lry="322" ulx="770" uly="240"> So 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1523" lry="2403" type="textblock" ulx="323" uly="373">
        <line lrx="1500" lry="441" ulx="367" uly="373">tation, ein munteres Gebuͤſch geben ihnen</line>
        <line lrx="1344" lry="510" ulx="369" uly="445">einen Vorzug vor den Sandſteinbergen.</line>
        <line lrx="1510" lry="575" ulx="471" uly="508">An der weſtlichen Seite des Hauptzuges</line>
        <line lrx="1485" lry="646" ulx="370" uly="580">wechſeln die Sandſtein⸗ und Kalkberge eben</line>
        <line lrx="1484" lry="713" ulx="370" uly="649">ſo, wie an der oͤſtlichen; nur bemerkt man</line>
        <line lrx="1482" lry="779" ulx="373" uly="715">hier gegen das Meer zu mehr Saͤndhuͤgel und</line>
        <line lrx="1496" lry="847" ulx="330" uly="784">Geſchiebe. Braunkohlen und warme Quellen</line>
        <line lrx="1483" lry="916" ulx="373" uly="848">ſieht man nicht ſelten. Bey Torres v dras,</line>
        <line lrx="1483" lry="1038" ulx="364" uly="918">am ſuͤdlichen Erde der Kette, kommt beides</line>
        <line lrx="1482" lry="1051" ulx="376" uly="983">zugleich vor. Die Huͤgel bey dieſem Orte</line>
        <line lrx="1523" lry="1118" ulx="377" uly="1051">gegen das Meer zu beſtehen aus Sand und</line>
        <line lrx="1484" lry="1187" ulx="323" uly="1121">Geſchieben, gegen Oſten aus Kalkſtein. Am</line>
        <line lrx="1484" lry="1257" ulx="344" uly="1187">Fuße der letztern entſpringt eine warme Quelle,</line>
        <line lrx="1486" lry="1326" ulx="377" uly="1234">welche ſtark nach Kohlenſaͤure ſchmeckt. Ihre</line>
        <line lrx="1488" lry="1388" ulx="370" uly="1306">Waͤrme betraͤgt etwa 20°R. Sie entſpringt</line>
        <line lrx="1492" lry="1459" ulx="379" uly="1390">aus einem blaͤulich⸗grauen Thonlager, auf</line>
        <line lrx="1483" lry="1523" ulx="380" uly="1458">welchem der gewoͤhnliche Kalkſtein der nah⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1593" ulx="382" uly="1528">gelegenen Huͤgel zu ruhen ſcheint. Andert⸗</line>
        <line lrx="1519" lry="1662" ulx="382" uly="1569">halb Legoas (eine deutſche Meile etwa) von Tor⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1732" ulx="334" uly="1659">res vedras hat die Akademie zu Liſſabon Un⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1796" ulx="378" uly="1731">terſuchungen uͤber ein Steinkohlenlager anſtellen</line>
        <line lrx="1487" lry="1864" ulx="383" uly="1797">laſſen, und man fand verſchiedene Lager von</line>
        <line lrx="1486" lry="1956" ulx="383" uly="1846">Stein kohlen in einer Bank von blaͤulich⸗ grau⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1997" ulx="385" uly="1928">em Thone mit verſteinerten Muſcheln. In</line>
        <line lrx="1488" lry="2066" ulx="385" uly="1998">derſelben Gegend, in einem Kirchſpiele, Aze⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="2133" ulx="383" uly="2065">viche genannt, befindet ſich ein Steinkohlen⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="2199" ulx="383" uly="2132">lager zwiſchen dem Sandſtein und Kalkſtein;</line>
        <line lrx="1486" lry="2270" ulx="382" uly="2200">jener macht das Haͤngende, dieſer das Lie⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="2338" ulx="382" uly="2262">gende aus. Eine thaͤtige Regierung wuͤrde</line>
        <line lrx="1487" lry="2403" ulx="382" uly="2310">dieſe vielverſprechenden Spuren verfolgen laſ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1485" lry="2467" type="textblock" ulx="1359" uly="2405">
        <line lrx="1485" lry="2467" ulx="1359" uly="2405">ſen,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="59" type="page" xml:id="s_Bg53-2_059">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_059.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1407" lry="1402" type="textblock" ulx="199" uly="269">
        <line lrx="947" lry="333" ulx="626" uly="269">I 51 ]</line>
        <line lrx="1389" lry="452" ulx="250" uly="383">ſen, welche einem Lande, wo der Holzmangel</line>
        <line lrx="1359" lry="523" ulx="249" uly="455">ſehr groß iſt, von großem Nutzen ſeyn koͤnn⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="589" ulx="250" uly="519">ten. Alle Steinkohlen dieſer Gegend gehoͤ⸗</line>
        <line lrx="1407" lry="655" ulx="199" uly="579">ren, nach Herrn Bergraths Voigt Unter⸗</line>
        <line lrx="1156" lry="726" ulx="247" uly="656">ſcheidung, zu den Braunkohlen.</line>
        <line lrx="1354" lry="791" ulx="203" uly="721">Von Torres vedras bis Obidos hat man</line>
        <line lrx="1355" lry="861" ulx="248" uly="785">immer Huͤgel von Sand und Geſchieben zur</line>
        <line lrx="1352" lry="926" ulx="248" uly="858">Begleitung; dicht bey Obidos erſcheinen felſi⸗</line>
        <line lrx="1396" lry="994" ulx="243" uly="925">ge Kalkſteinhuͤgel. Wir bemerkten hier in</line>
        <line lrx="1403" lry="1063" ulx="242" uly="990">einem Thonlager, am Fuße eines Huͤgels,</line>
        <line lrx="1344" lry="1128" ulx="239" uly="1056">welcher aus dichtem gelben Kalkſteine beſtand,</line>
        <line lrx="1344" lry="1195" ulx="233" uly="1122">Schichten von bituminoͤſer Holz⸗erde. Sie</line>
        <line lrx="1342" lry="1265" ulx="237" uly="1195">war braͤunlich⸗ſchwarz, ungemein zart und</line>
        <line lrx="1366" lry="1335" ulx="237" uly="1262">fein, und lieſſe ſich vielleicht als Umber ge⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="1402" ulx="235" uly="1331">brauchen. Der Thon, worinn ſie ſich fand,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="1463" type="textblock" ulx="152" uly="1398">
        <line lrx="1340" lry="1463" ulx="152" uly="1398">hatte eine grauweiße Farbe, und war von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1392" lry="2466" type="textblock" ulx="181" uly="1467">
        <line lrx="926" lry="1534" ulx="232" uly="1467">Wurzeln ganz durchdrungen.</line>
        <line lrx="1340" lry="1603" ulx="331" uly="1531">Zwey Leavas von Obidos, an der Weſt⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="1670" ulx="229" uly="1598">ſeite deſſelben Zuges von Kalkſteinbergen, der</line>
        <line lrx="1338" lry="1739" ulx="230" uly="1667">ſich aber hier in einiger Entfernung gegen</line>
        <line lrx="1336" lry="1808" ulx="228" uly="1734">Oſten haͤlt, drey Legoas vom Meere, und</line>
        <line lrx="1384" lry="1874" ulx="227" uly="1804">nur eine Legoa von einem Binnenſee — Lagoa</line>
        <line lrx="1338" lry="1938" ulx="231" uly="1871">de Obidos —, liegen die beruͤhmten warmen</line>
        <line lrx="1338" lry="2006" ulx="227" uly="1937">Baͤder von Caldas da Raynha. Sie werden</line>
        <line lrx="1339" lry="2072" ulx="181" uly="2002">haͤufig beſucht, und die Regierung hat hier</line>
        <line lrx="1392" lry="2141" ulx="227" uly="2071">manche Anſtalten fuͤr die Badegaſte treffen</line>
        <line lrx="1337" lry="2212" ulx="228" uly="2138">laſſen: in meiner Reiſebeſchreibung habe ich</line>
        <line lrx="1339" lry="2271" ulx="227" uly="2206">weitlaͤuftig davon gehandelt. Die Quellen</line>
        <line lrx="1337" lry="2344" ulx="230" uly="2278">entſpringen auf der weſtlichen Seite eines</line>
        <line lrx="1355" lry="2411" ulx="228" uly="2342">Huͤgels, am Abhange deſſelben, welcher aus</line>
        <line lrx="1369" lry="2466" ulx="864" uly="2418">2 einem</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="60" type="page" xml:id="s_Bg53-2_060">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_060.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1502" lry="1525" type="textblock" ulx="361" uly="247">
        <line lrx="1062" lry="310" ulx="781" uly="247">I 52 à</line>
        <line lrx="1495" lry="432" ulx="378" uly="359">einem ſehr loſen, roͤthlich⸗braunen, eiſen⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="502" ulx="377" uly="433">haltigen, quaderfoͤrmigen Sandſteine beſteht.</line>
        <line lrx="1493" lry="573" ulx="378" uly="496">Nur die Huͤgelkette, oſtwaͤrts von Caldas,</line>
        <line lrx="1496" lry="636" ulx="378" uly="568">haͤlt ſolchen Sandſtein; gegen die See hat</line>
        <line lrx="1495" lry="699" ulx="379" uly="631">man nur Sand und Geſchiebe. Es ſind vier</line>
        <line lrx="1495" lry="769" ulx="380" uly="705">Quellen vorhanden, die aus einem gelblich⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="841" ulx="382" uly="773">weißen Thone hervorkommen, und wovon ſich</line>
        <line lrx="1497" lry="905" ulx="361" uly="839">die ſtaͤrkſte und waͤrmſte, die eine Hitze von</line>
        <line lrx="1495" lry="979" ulx="386" uly="907">27° R. hat, in da Bad der Maͤnner er⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="1045" ulx="386" uly="971">gießt. Wir haben eine chemiſche Analyſe</line>
        <line lrx="1494" lry="1114" ulx="376" uly="1042">dieſes Waſſers von Will. Withering, welche</line>
        <line lrx="1497" lry="1183" ulx="388" uly="1109">zu Liſſabon 1795. 4. engliſch und portugieſiſch</line>
        <line lrx="1500" lry="1251" ulx="388" uly="1179">herausgekommen iſt. Der Verf. entſchuldigt</line>
        <line lrx="1500" lry="1318" ulx="389" uly="1247">ſich mit dem ſchlechten Apparat, welchen er</line>
        <line lrx="1501" lry="1387" ulx="390" uly="1314">hier nur haben konnte, und ſetzt ſelbſt in die</line>
        <line lrx="1502" lry="1451" ulx="388" uly="1380">Angaben von der Menge der Gasarten kein</line>
        <line lrx="1455" lry="1525" ulx="390" uly="1448">Zutrauen. Er fand in 128 Unzen Waſſer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="2263" type="textblock" ulx="449" uly="1509">
        <line lrx="1499" lry="1591" ulx="457" uly="1509">Kohlenſaͤure 1 Unz nmaaß,</line>
        <line lrx="1504" lry="1657" ulx="458" uly="1590">hepatiſches Gas k— — „</line>
        <line lrx="1506" lry="1720" ulx="449" uly="1653">luftſaure Kalk⸗erde ⸗ 12 Gran,</line>
        <line lrx="1506" lry="1789" ulx="460" uly="1719">luftſaure Bitter⸗erde ⸗ 3 ¾ — „</line>
        <line lrx="1506" lry="1858" ulx="463" uly="1793">hepatiſches Eiſen ⸗ 2  — „</line>
        <line lrx="1507" lry="1924" ulx="464" uly="1861">Thon⸗erde ⸗ „ 1½ — „</line>
        <line lrx="1508" lry="1990" ulx="467" uly="1926">Kieſel⸗erde ⸗ 3 — „</line>
        <line lrx="1510" lry="2063" ulx="464" uly="1998">ſalzſaure Bitter⸗erde ⸗ 64 —,</line>
        <line lrx="1509" lry="2130" ulx="465" uly="2059">ſchwefelſaure Kalk⸗erde ⸗ 44 —,</line>
        <line lrx="1511" lry="2198" ulx="465" uly="2131">ſchwefelſaure Soda 2 64 —,</line>
        <line lrx="1513" lry="2263" ulx="465" uly="2198">ſalzſaure Soda ⸗ . 148 — .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="2446" type="textblock" ulx="400" uly="2256">
        <line lrx="1512" lry="2328" ulx="502" uly="2256">Die Unterſuchung iſt nach den Regeln der</line>
        <line lrx="1513" lry="2397" ulx="400" uly="2328">Kunſt angeſtellt, und man kann ſich auf die</line>
        <line lrx="1512" lry="2446" ulx="604" uly="2395">Re⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="61" type="page" xml:id="s_Bg53-2_061">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_061.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1378" lry="1089" type="textblock" ulx="252" uly="234">
        <line lrx="929" lry="299" ulx="663" uly="234">[583 ]</line>
        <line lrx="1352" lry="470" ulx="254" uly="351">Reſultee, uͤberhaupt genommen, ſehr gut</line>
        <line lrx="1352" lry="483" ulx="255" uly="418">verlaſſen. Daß Eiſen im hepatiſchen Gas</line>
        <line lrx="1368" lry="549" ulx="255" uly="458">aufgelöſet war, ſchließt er daraus, daß blau⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="618" ulx="253" uly="554">ſaures Alkali in dem Waͤſſer nur eine Opal⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="687" ulx="252" uly="623">farbe, Gallaͤpfeltinctur aber, nachdem ſie</line>
        <line lrx="1378" lry="759" ulx="256" uly="660">damit geſtanden hatte, eine Purpurfarbe ver⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="819" ulx="256" uly="756">urſachte. Er ſchied die Thon⸗erde von den</line>
        <line lrx="1355" lry="888" ulx="258" uly="824">uͤbrigen Erden durch Weineſſig. Es iſt ſehr</line>
        <line lrx="1355" lry="955" ulx="258" uly="892">wahr ſcheinlich, daß ſie ſich nicht aufgeloͤſet</line>
        <line lrx="1353" lry="1022" ulx="257" uly="958">im Waſſer befinde, ſondern daß feine Theil⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="1089" ulx="257" uly="1026">chen von dem Thone, worinn die Quellen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="1158" type="textblock" ulx="248" uly="1096">
        <line lrx="1354" lry="1158" ulx="248" uly="1096">entſpringen, in dem Waſſer ſchwammen, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="2240" type="textblock" ulx="256" uly="1161">
        <line lrx="1356" lry="1225" ulx="256" uly="1161">Kieſel⸗ und Thon⸗ erde in den abgedampften</line>
        <line lrx="1367" lry="1292" ulx="258" uly="1229">Ruͤckſtand brachten. Das hepatiſche Gas</line>
        <line lrx="1357" lry="1372" ulx="258" uly="1296">iſt unſtreitig der vornehmſte und wirkſame</line>
        <line lrx="846" lry="1428" ulx="256" uly="1365">Beſtandtheil im Waſſer.</line>
        <line lrx="1361" lry="1496" ulx="358" uly="1433">Vergleicht man die Art, wie die Quellen</line>
        <line lrx="1359" lry="1563" ulx="260" uly="1500">entſpringen, mit den vielen Steinkohlenlagern</line>
        <line lrx="1360" lry="1626" ulx="262" uly="1561">der umliegenden Gegend, — erinnert man</line>
        <line lrx="1357" lry="1696" ulx="265" uly="1634">ſich, daß am Cap Espi chel, zu Buarcos ꝛc.,</line>
        <line lrx="1361" lry="1768" ulx="260" uly="1702">Braun⸗ oder Steinkohlen in einem aͤhnlichen</line>
        <line lrx="1361" lry="1832" ulx="260" uly="1767">Sandſteine, oder im Thone zwiſchen Sand⸗</line>
        <line lrx="1362" lry="1898" ulx="257" uly="1837">und Kalkſtein vorkommen: ſo koͤnnte man</line>
        <line lrx="1363" lry="1970" ulx="257" uly="1905">ſehr leicht auf die Vermuthung gerathen, dieſe</line>
        <line lrx="1362" lry="2034" ulx="258" uly="1971">warmen Quellen ruͤhrten von unterirdiſchen</line>
        <line lrx="1362" lry="2103" ulx="259" uly="2038">brennenden Steinkohlenlagern her. Schon</line>
        <line lrx="1362" lry="2169" ulx="262" uly="2056">oben habe ich der Schwierigkeiten gedacht,</line>
        <line lrx="1364" lry="2240" ulx="260" uly="2175">welche bey dieſer Vorausſetzung aus dem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1365" lry="2306" type="textblock" ulx="241" uly="2240">
        <line lrx="1365" lry="2306" ulx="241" uly="2240">Wege zu raͤumen ſind, und ich muß hier noch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1366" lry="2416" type="textblock" ulx="263" uly="2308">
        <line lrx="1366" lry="2416" ulx="263" uly="2308">erinnern, dat alle warmen Quellen in dieſem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="2454" type="textblock" ulx="1218" uly="2376">
        <line lrx="1367" lry="2454" ulx="1218" uly="2376">Lande,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="62" type="page" xml:id="s_Bg53-2_062">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_062.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1045" lry="287" type="textblock" ulx="875" uly="219">
        <line lrx="1045" lry="287" ulx="875" uly="219">54]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1537" lry="2418" type="textblock" ulx="344" uly="334">
        <line lrx="1483" lry="394" ulx="369" uly="334">Lande, welche im Sand⸗ oder Kalkſteine ent⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="467" ulx="369" uly="404">ſpringen, bey weitem nicht ſo heiß ſind, als</line>
        <line lrx="1482" lry="530" ulx="369" uly="469">die, welche man in den Granit⸗ und Sand⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="602" ulx="370" uly="538">ſchieferbergen antrifft. Liegt auch Granit</line>
        <line lrx="1537" lry="667" ulx="371" uly="606">unter dem Sand⸗ und Kalkſteine, wie nicht</line>
        <line lrx="1482" lry="735" ulx="372" uly="674">ganz unwahrſcheinlich iſt: ſo wuͤrde der an⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="806" ulx="373" uly="741">gefuͤhrte Umſtand den Urſprung aller warmen</line>
        <line lrx="1523" lry="873" ulx="371" uly="809">Quellen aus Granit ſehr wahrſcheinlich ma⸗</line>
        <line lrx="1517" lry="936" ulx="344" uly="878">chen. Denn die Quellen im Sandſtein und</line>
        <line lrx="1483" lry="1007" ulx="372" uly="945">Kalkſtein ſprudeln in einer groͤßern Entfernung</line>
        <line lrx="1483" lry="1075" ulx="373" uly="1014">von ihrem Urſprunge hervor, und mußten</line>
        <line lrx="1483" lry="1144" ulx="376" uly="1080">daher ſtaͤrker abgekuͤhlt werden, als die uͤbri⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="1213" ulx="375" uly="1147">gen. Vielleicht aber waren Erderſchuͤtterun⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1279" ulx="377" uly="1218">gen, durch eben die Urſache veranlaßt, welche</line>
        <line lrx="1487" lry="1350" ulx="377" uly="1284">heiße Quellen hervorbringt, auch an den</line>
        <line lrx="1484" lry="1417" ulx="379" uly="1349">Steinkohlen und aͤhnlichen Producten Schuld.</line>
        <line lrx="1485" lry="1484" ulx="378" uly="1420">So lieſſen ſich vielleicht manche Erſcheinun⸗</line>
        <line lrx="1514" lry="1552" ulx="358" uly="1489">gen, welche von einander abhaͤngig zu ſeyn</line>
        <line lrx="1488" lry="1628" ulx="380" uly="1557">ſcheinen, auf eine letzte, von allen verſchiedene</line>
        <line lrx="902" lry="1688" ulx="379" uly="1622">Urſache zuruͤckfuͤhren.</line>
        <line lrx="1489" lry="1757" ulx="485" uly="1692">Nordwaͤrts von Caldas erſtreckt ſich die</line>
        <line lrx="1490" lry="1822" ulx="382" uly="1760">Reihe von Sandſteinbergen vor den hoͤhern</line>
        <line lrx="1489" lry="1890" ulx="382" uly="1826">Kalkſteinbergen hin. Die erſtern gehen uͤber</line>
        <line lrx="1487" lry="1958" ulx="383" uly="1896">Alcobaca, Batalha, bis Leiria; dann</line>
        <line lrx="1489" lry="2029" ulx="385" uly="1964">aber hoͤrt der wahre Sandſtein auf, und gegen</line>
        <line lrx="1489" lry="2095" ulx="383" uly="2031">Pombal iſt alles mit Sand und Geſchieben</line>
        <line lrx="1489" lry="2162" ulx="384" uly="2097">erfuͤllt. Im Oſten geht das Kalkſteingebirge</line>
        <line lrx="1489" lry="2284" ulx="384" uly="2165">ununterbrochen fort, und nimmt genen Coim⸗</line>
        <line lrx="1537" lry="2299" ulx="382" uly="2232">bra die Stelle der Sandſteinberge ein. An dem</line>
        <line lrx="1491" lry="2366" ulx="382" uly="2256">Fuße derſelben, bey Porto de Moz, hat man</line>
        <line lrx="1519" lry="2418" ulx="1384" uly="2368">bitu⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="63" type="page" xml:id="s_Bg53-2_063">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_063.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1402" lry="2421" type="textblock" ulx="189" uly="214">
        <line lrx="1366" lry="295" ulx="684" uly="214">4 585  —</line>
        <line lrx="1356" lry="395" ulx="256" uly="331">bituminoͤſes Holz gefunden. Zwiſchen Pom⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="464" ulx="223" uly="399">bal und Condeira, auch bey Coimbra, kommen</line>
        <line lrx="1356" lry="532" ulx="254" uly="466">Lager von einem ſehr guten Rotheiſenſteine</line>
        <line lrx="1355" lry="599" ulx="233" uly="535">vor, den man mit Nutzen verſchmelzen koͤnnte,</line>
        <line lrx="1353" lry="666" ulx="230" uly="601">wenn es nicht an Feuerung fehlte. Bey Leiria</line>
        <line lrx="1356" lry="734" ulx="253" uly="667">lieſſen ſich die Abwechſelungen der Geſchiebe</line>
        <line lrx="1402" lry="800" ulx="252" uly="737">und des Kalkſteins deutlich beobachten. Man</line>
        <line lrx="1400" lry="870" ulx="216" uly="801">ſieht hier an den Bergen zuerſt Thon und</line>
        <line lrx="1402" lry="936" ulx="254" uly="874">Sand, dann Schichten von einem weißgelben</line>
        <line lrx="1317" lry="1003" ulx="250" uly="940">Kalkſteine, dann wieder Sand und Geroͤlle.</line>
        <line lrx="1351" lry="1077" ulx="348" uly="1008">Ich habe das Kalkſteingebirge in ſeinen</line>
        <line lrx="1351" lry="1139" ulx="248" uly="1061">weſtlichen Nebenzuͤgen von Suͤden bis Norden</line>
        <line lrx="1351" lry="1208" ulx="247" uly="1138">verfolgt, und will nun von Norden nach Suͤ⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="1275" ulx="249" uly="1210">den auf der oͤſtlichen Seite wiederum zuruͤck⸗</line>
        <line lrx="1350" lry="1343" ulx="248" uly="1278">gehen. — Am Fuße des Louſaäo hat man</line>
        <line lrx="1351" lry="1411" ulx="249" uly="1346">ebenfalls bituminoͤſes Holz gefunden. Die</line>
        <line lrx="1349" lry="1479" ulx="246" uly="1414">Abwechſelung der Berge von Sand⸗ und</line>
        <line lrx="1350" lry="1605" ulx="246" uly="1477">Kalkſtein iſt von dem Flecken Eohinhal bis</line>
        <line lrx="1351" lry="1618" ulx="249" uly="1549">Thomar ſehr auffallend. Der Sandſtein iſt</line>
        <line lrx="1349" lry="1682" ulx="250" uly="1616">zuweilen ſchieferigt, braungelb und ziegelroth,</line>
        <line lrx="1349" lry="1751" ulx="250" uly="1684">alſo eiſenſchuͤſſig, der Kalkſtein rauchgrau und</line>
        <line lrx="1348" lry="1815" ulx="246" uly="1753">gelblich⸗grau. Von Venda da Maria bis</line>
        <line lrx="1356" lry="1884" ulx="189" uly="1817">Cabacos geht man oft in einem Thale auf</line>
        <line lrx="1348" lry="1951" ulx="245" uly="1876">Sandſtein; zu beiden Seiten erheben ſich</line>
        <line lrx="1350" lry="2019" ulx="244" uly="1954">Kalkſteinhuͤgel. In dieſem ganzen Bezirke</line>
        <line lrx="1350" lry="2085" ulx="246" uly="2022">ſind Eiſen⸗erze nicht ſelten. Bey dem Flek⸗</line>
        <line lrx="1387" lry="2154" ulx="246" uly="2090">ken Pouſa⸗ flores bricht in einem Berge, wo</line>
        <line lrx="1349" lry="2243" ulx="246" uly="2148">Sandſtein, Kalkſtein und Geſchiebe wechſeln,</line>
        <line lrx="1349" lry="2286" ulx="245" uly="2223">in einem Thonlager ein beynahe horizontales</line>
        <line lrx="1353" lry="2354" ulx="247" uly="2290">Lager, 1 —– 2 Fuß ſtark, von magnetiſchem</line>
        <line lrx="1354" lry="2421" ulx="1203" uly="2360">Eiſen⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="64" type="page" xml:id="s_Bg53-2_064">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_064.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1514" lry="2379" type="textblock" ulx="312" uly="226">
        <line lrx="1046" lry="305" ulx="698" uly="226">( 56 ]</line>
        <line lrx="1467" lry="404" ulx="356" uly="339">Eiſenſtein. Ein anderes Lager von Rotheiſen⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="473" ulx="355" uly="409">ſtein, 2 Fuß ſtark, in einem kleinen Berge,</line>
        <line lrx="1465" lry="541" ulx="352" uly="475">zwiſchen Thonlagen, ſieht man bey Macans</line>
        <line lrx="1466" lry="606" ulx="356" uly="540">de Caminha, am Fuße der Serra de Alvaia⸗</line>
        <line lrx="1468" lry="697" ulx="355" uly="607">zere, Ferner gibt es Eiſenſtein in der Serra</line>
        <line lrx="1492" lry="745" ulx="357" uly="681">da Aguda und in andern Gegenden dieſer</line>
        <line lrx="1467" lry="811" ulx="356" uly="748">Bergzuͤge. Bey dem Flecken Figueiro wa⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="879" ulx="356" uly="816">ren noch bis zum Jahre 1759, da ſie aus</line>
        <line lrx="1470" lry="946" ulx="355" uly="881">Mangel an Holz auſſer Thaͤtigkeit kamen, 2</line>
        <line lrx="1468" lry="1013" ulx="357" uly="949">Eiſenhuͤtten im Gange. Auch waren vor⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1086" ulx="357" uly="1019">mahls Eiſenwerke bey Machuca und Foz de</line>
        <line lrx="1489" lry="1149" ulx="356" uly="1063">Alge, wohin die Erze von Pouſa⸗flores ge⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1250" ulx="355" uly="1151">fuͤhrt wurden; aber dieſe ſind ſchon ſeir langer</line>
        <line lrx="1113" lry="1291" ulx="357" uly="1186">Zeit nicht mehr im Gange.</line>
        <line lrx="1474" lry="1354" ulx="458" uly="1290">An dieſer oͤſtlichen Seite trennt die Ebene</line>
        <line lrx="1472" lry="1423" ulx="357" uly="1357">von Golega'o und Santarem die Berge,</line>
        <line lrx="1473" lry="1487" ulx="357" uly="1423">welche dem hoͤhern Tagus und dem eben be⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1557" ulx="356" uly="1490">ſchriebenen Kalkſteingebirge angehoͤren.</line>
        <line lrx="1475" lry="1625" ulx="459" uly="1560">Der Zug dieſer Kalkſteinkette ſchließt ſich</line>
        <line lrx="1474" lry="1691" ulx="312" uly="1629">an einen andern, der von N. O. nach S. W.,</line>
        <line lrx="1514" lry="1765" ulx="356" uly="1697">oder beynahe gerade nach Weſten geht. Er</line>
        <line lrx="1474" lry="1828" ulx="356" uly="1750">iſt ziemlich hoch, und erſtreckt ſich zwiſchen</line>
        <line lrx="1474" lry="1896" ulx="357" uly="1832">Enxara dos Cavalleiros und der Cabeca de</line>
        <line lrx="1473" lry="1994" ulx="356" uly="1900">Montachique bis Mafra, wo er ſich gegen</line>
        <line lrx="1477" lry="2028" ulx="356" uly="1967">das Meer verlaͤuft. In ſeinem Mittelzuge</line>
        <line lrx="1478" lry="2097" ulx="354" uly="2034">iſt er ziemlich hoch, und beſteht dort ganz</line>
        <line lrx="1477" lry="2167" ulx="355" uly="2103">aus einem feſten, gelblich weißen, ſehr dich⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="2252" ulx="351" uly="2161">ten Sandſteine, der ſich in Felsmaſſen ab⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="2299" ulx="349" uly="2236">loͤſet. An ſeinen Seiten, beſonders bey Mafra,</line>
        <line lrx="1481" lry="2379" ulx="348" uly="2304">iſt er mit Kalkſtein bedeckt. Die Cabeca</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="65" type="page" xml:id="s_Bg53-2_065">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_065.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="183" lry="1651" type="textblock" ulx="178" uly="1639">
        <line lrx="183" lry="1651" ulx="178" uly="1639">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="936" lry="289" type="textblock" ulx="633" uly="226">
        <line lrx="936" lry="289" ulx="633" uly="226">I 527 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="545" type="textblock" ulx="248" uly="319">
        <line lrx="1354" lry="405" ulx="250" uly="319">de Montachique, ein Seitenzug, welcher mit</line>
        <line lrx="1351" lry="523" ulx="250" uly="400">ihm zuſammen ingt, iſt ebenfalls an den</line>
        <line lrx="1247" lry="545" ulx="248" uly="447">Seiten mit Kalkſtein und Baſalt bedeckt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1394" lry="2365" type="textblock" ulx="237" uly="612">
        <line lrx="1355" lry="673" ulx="352" uly="612">Nachdem man in einer Ausdehnung von</line>
        <line lrx="1355" lry="782" ulx="253" uly="677">20 und mehr geographiſchen Meilen in der</line>
        <line lrx="1354" lry="811" ulx="253" uly="745">Laͤnge, und beynahe eben ſo vielen in der Brei⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="878" ulx="255" uly="813">te, keine Granitberge nordwaͤrts vom Tagus</line>
        <line lrx="1355" lry="957" ulx="256" uly="879">angetroffen hat, verwundert man ſich, ploͤtz⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1014" ulx="254" uly="948">lich ein hohes zackiges Granitgebirge empor⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1083" ulx="252" uly="1019">ſteigen, und das noͤrdliche Vorgebirge am</line>
        <line lrx="1394" lry="1151" ulx="251" uly="1084">Ausfluſſe des Tagus bilden zu ſehen. Es</line>
        <line lrx="1357" lry="1217" ulx="251" uly="1153">iſt das Gebirge von Cintra. Sein Zug von</line>
        <line lrx="1357" lry="1286" ulx="254" uly="1219">N. O. nach S. W. erinnert an die vielen gra⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="1356" ulx="254" uly="1288">nitiſchen Bergzuͤge in Spanien und dem noͤrd⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="1420" ulx="254" uly="1354">lichen Portugal, ſo daß man es den Geo⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="1494" ulx="253" uly="1422">graphen nicht verdenken kann, welche es zu</line>
        <line lrx="1362" lry="1556" ulx="254" uly="1492">einem Aſte der Eſtrella machen. Dieſes geht</line>
        <line lrx="1364" lry="1631" ulx="253" uly="1559">indeſſen auf keine Weiſe an, wenn man nicht</line>
        <line lrx="1362" lry="1747" ulx="256" uly="1615">mit den Worten ſpielen, und dem usdructe</line>
        <line lrx="1361" lry="1775" ulx="256" uly="1681">A ſt eine beliebige Bedeutung geben will. Ich</line>
        <line lrx="1364" lry="1826" ulx="257" uly="1733">moͤchte es eher eine Protuberanz jener</line>
        <line lrx="1365" lry="1893" ulx="258" uly="1829">granitiſchen Bergzuͤge nennen, welche ſich hier</line>
        <line lrx="1366" lry="1969" ulx="261" uly="1865">wiederum aus der Erde emporhebt. Zer⸗</line>
        <line lrx="1366" lry="2029" ulx="259" uly="1959">riſſene Felſen, ſteile, zackige Gipfel, unzaͤh⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="2096" ulx="262" uly="2026">lige Baͤche, welche daran entſpringen, der</line>
        <line lrx="1370" lry="2163" ulx="263" uly="2097">waldige Abhang an der Nordſeite, machen</line>
        <line lrx="1370" lry="2230" ulx="237" uly="2162">dieſes Gebirge zum angenehmen, romantiſchen</line>
        <line lrx="1372" lry="2346" ulx="265" uly="2227">Sommer⸗Aufenthalte der Vornehmen und</line>
        <line lrx="744" lry="2365" ulx="265" uly="2298">Reichen in Liſſabon.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="66" type="page" xml:id="s_Bg53-2_066">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_066.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1475" lry="404" type="textblock" ulx="465" uly="221">
        <line lrx="1423" lry="305" ulx="785" uly="221">(58 1</line>
        <line lrx="1475" lry="404" ulx="465" uly="336">Der ganze Bergzug vom Flecken Cintra</line>
      </zone>
      <zone lrx="1522" lry="474" type="textblock" ulx="363" uly="403">
        <line lrx="1522" lry="474" ulx="363" uly="403">bis zum Vorgebirge Cabo de Rocca hat in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="612" type="textblock" ulx="305" uly="472">
        <line lrx="1475" lry="541" ulx="305" uly="472">der Laͤnge nicht mehr als zwey Legoas, ſetzt</line>
        <line lrx="1472" lry="612" ulx="363" uly="542">gegen N. O. ſchnell ab; gegen das Vorgebirge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="680" type="textblock" ulx="365" uly="610">
        <line lrx="1501" lry="680" ulx="365" uly="610">aber verflaͤcht er ſich nach und nach, endigt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="1088" type="textblock" ulx="325" uly="677">
        <line lrx="1473" lry="750" ulx="363" uly="677">ſich in einen Abhang, der nur 50 — 80 Fuß</line>
        <line lrx="1475" lry="818" ulx="365" uly="743">hoͤher iſt, als das Meer. Der Kern beſteht</line>
        <line lrx="1474" lry="879" ulx="364" uly="812">aus Granit in großen, oft abgerundeten Fels⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="951" ulx="363" uly="881">maſſen. Der Quarz iſt hellweiß, der Feld⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1023" ulx="325" uly="946">ſpat roͤthlich⸗weiß, der Glimmer braͤunlich⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1088" ulx="363" uly="1016">ſchwarz. Man behauptet zu Liſſabon gewoͤhn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1511" lry="1161" type="textblock" ulx="361" uly="1078">
        <line lrx="1511" lry="1161" ulx="361" uly="1078">lich, das Gebirge habe ſeine zerriſſene, zackige</line>
      </zone>
      <zone lrx="1474" lry="1697" type="textblock" ulx="315" uly="1151">
        <line lrx="1473" lry="1225" ulx="366" uly="1151">Form, ſeinen wilden Character durch die Zer⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1291" ulx="365" uly="1221">ſtoͤrungen von Erdbeben erhalten: aber wer</line>
        <line lrx="1473" lry="1357" ulx="367" uly="1287">dieſes behauptet, muß noch keine andere Gra⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1426" ulx="358" uly="1356">nitberge geſehen haben. Gegen das Cabo de</line>
        <line lrx="1473" lry="1488" ulx="367" uly="1421">Rocca kommt Sandſtein hervor; der Ab⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1565" ulx="369" uly="1492">hang gegen das Meer zu beſteht ganz und gar</line>
        <line lrx="1473" lry="1627" ulx="315" uly="1560">aus einem Granit in zerriſſenen Felsmaſſen,</line>
        <line lrx="1473" lry="1697" ulx="368" uly="1626">worinn der Feldſpat in großen Stuͤcken liegt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1537" lry="1761" type="textblock" ulx="337" uly="1694">
        <line lrx="1537" lry="1761" ulx="337" uly="1694">Er iſt dem Granit von Cintra voͤllig aͤhnlich,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1474" lry="1833" type="textblock" ulx="367" uly="1761">
        <line lrx="1474" lry="1833" ulx="367" uly="1761">nur der Feldſpat oͤfter roͤthlich⸗grau. Spu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="1900" type="textblock" ulx="367" uly="1828">
        <line lrx="1503" lry="1900" ulx="367" uly="1828">ren von Erzgaͤngen hat man in dem Granit⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1472" lry="2033" type="textblock" ulx="367" uly="1902">
        <line lrx="1371" lry="1966" ulx="367" uly="1902">kerne noch nicht angetroffen.</line>
        <line lrx="1472" lry="2033" ulx="468" uly="1964">Die Seiten dieſes Gebirges ſind mit an⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1530" lry="2170" type="textblock" ulx="366" uly="2030">
        <line lrx="1530" lry="2098" ulx="367" uly="2030">dern Stein⸗arten bedeckt. Die Vorberge</line>
        <line lrx="1485" lry="2170" ulx="366" uly="2101">beſtehen aus einem rauch⸗ oder blaͤulich⸗grauen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1480" lry="2378" type="textblock" ulx="353" uly="2166">
        <line lrx="1473" lry="2247" ulx="365" uly="2166">oft ſchiefrigten Kalkſteine, wie er in dieſer</line>
        <line lrx="1480" lry="2306" ulx="363" uly="2232">Provinz ſehr haͤufig iſt. Steigt man auf</line>
        <line lrx="1477" lry="2378" ulx="353" uly="2297">der nordoͤſtlichen Seite hinan, ſo bemerkt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1670" lry="2130" type="textblock" ulx="1663" uly="2011">
        <line lrx="1670" lry="2130" ulx="1663" uly="2011">——</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="67" type="page" xml:id="s_Bg53-2_067">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_067.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="923" lry="290" type="textblock" ulx="648" uly="226">
        <line lrx="923" lry="290" ulx="648" uly="226">[59 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="811" type="textblock" ulx="239" uly="341">
        <line lrx="1349" lry="407" ulx="239" uly="341">man zuerſt verwitterten Granit; daruͤber liegt</line>
        <line lrx="1346" lry="472" ulx="243" uly="409">eine Stein⸗art, welche den Uebergang vom</line>
        <line lrx="1351" lry="540" ulx="245" uly="477">Granit zum Sandſteine macht. Sie loͤſet</line>
        <line lrx="1353" lry="609" ulx="245" uly="544">ſich ſchieferigt ab, beſteht aus Quarzkoͤrnern</line>
        <line lrx="1353" lry="673" ulx="244" uly="613">und Glimmer, nebſt Spuren von verwitter⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="744" ulx="246" uly="683">tem Feldſpate, die bald ganz verſchwinden,</line>
        <line lrx="1352" lry="811" ulx="246" uly="747">ſo daß nun das Ganze einen ſchiefrigten Sand⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="876" type="textblock" ulx="249" uly="802">
        <line lrx="1475" lry="876" ulx="249" uly="802">ſtein darſtellt. Weiter hinauf kommt man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1397" lry="2424" type="textblock" ulx="188" uly="882">
        <line lrx="1352" lry="946" ulx="248" uly="882">zu einem grauweißen, koͤrnig⸗blaͤttrigen Kalk⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1014" ulx="247" uly="950">ſteine oder vielmehr Stuͤckſteine, worinn me⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1081" ulx="244" uly="1018">gnetiſcher Eiſenſtein neſterweiſe vorkommt.</line>
        <line lrx="1352" lry="1148" ulx="244" uly="1083">Die Lagen dieſes Kalkſteins ſind ſehr undeut⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1220" ulx="245" uly="1153">lich: man ſieht nur zerkluͤftete Felsmaſſen.</line>
        <line lrx="1350" lry="1290" ulx="249" uly="1220">Nahe beym Flecken Cintra iſt er ſchoͤn weiß,</line>
        <line lrx="1355" lry="1356" ulx="218" uly="1290">und liefert Marmor von ſchoͤner Farbe; nur</line>
        <line lrx="1355" lry="1423" ulx="248" uly="1325">verhindert ſein großkoͤrniges Gefuge, daß er</line>
        <line lrx="1355" lry="1486" ulx="248" uly="1422">zu den feinern Arbeiten der Bildhauerkunſt</line>
        <line lrx="1355" lry="1554" ulx="249" uly="1492">gebraucht werden koͤnnte. An dem nordweſt⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="1622" ulx="248" uly="1559">lichen Abhange, gegen das Dorf Colares,</line>
        <line lrx="1355" lry="1691" ulx="197" uly="1627">erſcheint dieſer weiße Marmor ebenfalls.</line>
        <line lrx="1356" lry="1755" ulx="248" uly="1691">Steigt man auf der Suͤdſeite des Gebirges</line>
        <line lrx="1359" lry="1825" ulx="250" uly="1758">gegen Liſſabon herab, ſo folgt auf den Gra⸗</line>
        <line lrx="1358" lry="1890" ulx="239" uly="1827">nit Sandſtein, und darauf der blaͤulich⸗graue,</line>
        <line lrx="1370" lry="1959" ulx="252" uly="1894">oft ſchiefrigte Kalkſtein der Liſſabonner Huͤgel.</line>
        <line lrx="1360" lry="2027" ulx="352" uly="1960">Werfen wir nun einen Blick auf die Kuͤſte,</line>
        <line lrx="1363" lry="2095" ulx="253" uly="2032">ſo wird das beſtaͤtigt, was oben von der gan⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="2165" ulx="253" uly="2099">zen Form des feſten Landes in Europa geſagt</line>
        <line lrx="1397" lry="2222" ulx="254" uly="2165">wurde. Das Cabo de Rocca bildet eine Land⸗</line>
        <line lrx="1366" lry="2300" ulx="254" uly="2234">ſpitze, welche ſich unter allen europaͤiſchen am</line>
        <line lrx="1367" lry="2424" ulx="188" uly="2300">meiſten gegen Weſten zieht. Ein beirzapii⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="68" type="page" xml:id="s_Bg53-2_068">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_068.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1063" lry="302" type="textblock" ulx="741" uly="237">
        <line lrx="1063" lry="302" ulx="741" uly="237">T 60 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1498" lry="2444" type="textblock" ulx="335" uly="352">
        <line lrx="1480" lry="419" ulx="371" uly="352">ches Granitgebirge, die Serra de Cintra,</line>
        <line lrx="1483" lry="506" ulx="372" uly="418">ſpringt hier auch al leichſe⸗ am aus dem Boden</line>
        <line lrx="1485" lry="553" ulx="373" uly="491">hervor, und laͤuft bis zu jener Stelle ununter⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="622" ulx="373" uly="525">Prochen fort. Eben ſo erſtreckt ſich der Berg⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="689" ulx="374" uly="623">zug von Mafra bis dicht an das Meer. Von</line>
        <line lrx="1485" lry="756" ulx="374" uly="695">hier bis zum Cabo de Peniche wendet ſich die</line>
        <line lrx="1485" lry="827" ulx="375" uly="735">Kuͤſte mehr gegen Oſten. Das hohe Kalk⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="893" ulx="376" uly="830">ſteingebirge von Eſtremadura laͤuft in derſel⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="957" ulx="377" uly="898">ben Richtung nicht weit vom Meere fort.</line>
        <line lrx="1484" lry="1028" ulx="380" uly="964">Seiten⸗ und Nebenzuͤge ziehen ſich zwiſchen</line>
        <line lrx="1484" lry="1095" ulx="378" uly="1032">ihm und dem Meere hin, und man findet</line>
        <line lrx="1486" lry="1164" ulx="380" uly="1100">dicht an dem letztern wenigſtens betraͤchtliche</line>
        <line lrx="1487" lry="1231" ulx="378" uly="1168">Huͤgel von Geſchieben, oft auch Sandſtein⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1300" ulx="380" uly="1237">berge. Am Vorgebirge Peniche iſt ein Vor⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1368" ulx="380" uly="1300">ſprung gegen Weſten; die Sandſteinberge</line>
        <line lrx="1486" lry="1434" ulx="381" uly="1372">naͤhern ſich auch hier dem Meere ungemein.</line>
        <line lrx="1490" lry="1507" ulx="381" uly="1438">Die beiden Inſeln Berlenghas gleichen der</line>
        <line lrx="1488" lry="1573" ulx="381" uly="1509">Inſel Helgoland im Nordmeere auſſerordent⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1638" ulx="383" uly="1576">lich: ſie beſtehen, wie jene, aus einem Sand⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="1705" ulx="382" uly="1641">ſteinberge, und ſind auf allen Seiten ſchroff</line>
        <line lrx="1491" lry="1772" ulx="381" uly="1712">und ſteil. Gegen Caldas zu, wo das Ufer</line>
        <line lrx="1488" lry="1844" ulx="382" uly="1779">flach wird, iſt auch die See eingedrungen,</line>
        <line lrx="1490" lry="1908" ulx="382" uly="1844">und hat die Lagoa de Obidos gebildet. Nord⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1999" ulx="383" uly="1898">waͤrts von Peniche naͤhern ſich die Berge</line>
        <line lrx="1493" lry="2051" ulx="383" uly="1969">zwiſchen Caldas und Alcbaca dem</line>
        <line lrx="1495" lry="2112" ulx="370" uly="2049">Meere noch ſehr; der Eingang zu dem klei⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="2179" ulx="335" uly="2115">nen Hafen von S. Martinho iſt zwiſchen</line>
        <line lrx="1495" lry="2250" ulx="383" uly="2179">Bergen, welche aus Sandſtein, mit Kalkſtein</line>
        <line lrx="1496" lry="2319" ulx="383" uly="2250">gedeckt, beſtehen, und in denen große Thon⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="2382" ulx="382" uly="2318">lager vorkommen. Man will hier Gyps ge⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="2444" ulx="362" uly="2382">. funden</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="69" type="page" xml:id="s_Bg53-2_069">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_069.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1426" lry="2449" type="textblock" ulx="244" uly="240">
        <line lrx="938" lry="310" ulx="599" uly="240"> or</line>
        <line lrx="1358" lry="426" ulx="254" uly="309">funden haben. Nordwaͤrts zieht ſich die Kuͤſte</line>
        <line lrx="1358" lry="490" ulx="257" uly="425">gegen Oſten zuruͤck, ſo wie es die Kalkſtein⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="557" ulx="254" uly="494">kette im Lande thut, und maͤcht mit der letz⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="626" ulx="256" uly="561">tern zugleich einen neuen Vorſprung am Aus⸗</line>
        <line lrx="1380" lry="691" ulx="257" uly="627">fluſſe des Mondego. Von den Ufern des</line>
        <line lrx="1359" lry="756" ulx="258" uly="697">Vouga bis Ovar iſt die Kuͤſte am meiſten ge⸗</line>
        <line lrx="1359" lry="829" ulx="261" uly="749">gen Oſten zuruͤckgezogen; hier iſt auch die</line>
        <line lrx="1358" lry="895" ulx="262" uly="833">Gegend noch weit ins Land hinein ſehr flach</line>
        <line lrx="1361" lry="963" ulx="261" uly="874">und ſumpfig, wie ich ſchon oben geſagt habe.</line>
        <line lrx="1362" lry="1034" ulx="260" uly="965">Kurz: die Kuͤſte richtet ſich uͤberall nach den</line>
        <line lrx="1361" lry="1127" ulx="260" uly="1029">hohen Bergzuͤgen im Lande, welche ihr anmm</line>
        <line lrx="1398" lry="1168" ulx="258" uly="1103">naͤchſten liegen.</line>
        <line lrx="1360" lry="1241" ulx="244" uly="1165">Idch habe noch zuletzt die Huͤgel um Liſſa⸗</line>
        <line lrx="1361" lry="1304" ulx="262" uly="1239">bon zu ſchildern, deren mineralogiſche Unter⸗</line>
        <line lrx="1362" lry="1399" ulx="260" uly="1301">ſuchung wegen der Baſaltberge beſonders</line>
        <line lrx="1364" lry="1439" ulx="261" uly="1374">wichtig iſt. Der groͤßte Theil dieſer Huͤgel,</line>
        <line lrx="1368" lry="1506" ulx="263" uly="1440">welche den Tagus uͤberall und ſehr in der Naͤhe</line>
        <line lrx="1425" lry="1575" ulx="262" uly="1511">begleiten, auch mit ihm meiſtens nach S. W.</line>
        <line lrx="1376" lry="1640" ulx="264" uly="1569">ſich erſtrecken, beſteht aus Kalkſtein. Auf</line>
        <line lrx="1369" lry="1707" ulx="268" uly="1641">der Oſtſeite der Stadt ſieht man nichts als</line>
        <line lrx="1370" lry="1776" ulx="266" uly="1706">ſolche Huͤgel. Sie laufen an dem Fluſſe bis</line>
        <line lrx="1374" lry="1843" ulx="268" uly="1776">Villa franca hinauf, wo die Gegend ebener</line>
        <line lrx="1371" lry="1909" ulx="267" uly="1841">wird, und wo Sandſtein⸗, auch nur Sand⸗</line>
        <line lrx="1426" lry="1977" ulx="268" uly="1911">huͤgel bis Santarem anhalten. Der Sand⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="2046" ulx="268" uly="1980">ſtein iſt meiſtens rauch⸗ und blaͤul lich⸗grau,</line>
        <line lrx="1380" lry="2146" ulx="273" uly="2045">auch gelblich⸗weiß, nicht reich an Verſteine⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="2180" ulx="273" uly="2117">rungen, und deutlich geſchichtet. In der</line>
        <line lrx="1415" lry="2247" ulx="274" uly="2180">Tiefe, an der Oſtſeite der Stadt, kommt ein</line>
        <line lrx="1381" lry="2331" ulx="275" uly="2251">Kalkſteinlager vor, welches ganz und gar aus</line>
        <line lrx="1386" lry="2385" ulx="280" uly="2318">einer Maſſe von verſteinerten Muſcheln, mei⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="2449" ulx="1266" uly="2391">ſtens</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="70" type="page" xml:id="s_Bg53-2_070">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_070.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1120" lry="330" type="textblock" ulx="792" uly="263">
        <line lrx="1120" lry="330" ulx="792" uly="263">K 52</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="2415" type="textblock" ulx="311" uly="381">
        <line lrx="1477" lry="445" ulx="367" uly="381">ſtens von einer Art, beſteht. Sie ſind</line>
        <line lrx="1478" lry="516" ulx="367" uly="450">glatte, auf der Oberflaͤche nicht geſtreifte</line>
        <line lrx="1529" lry="584" ulx="372" uly="515">Mytul ten, 6 Zoll lang und nur 2 Zoll breit,</line>
        <line lrx="1477" lry="651" ulx="368" uly="585">aber ſo zuſammengedraͤngt, daß man ihr</line>
        <line lrx="1373" lry="721" ulx="368" uly="657">Schloß ſchwer unterſcheiden kann.</line>
        <line lrx="1477" lry="797" ulx="432" uly="722">Gegen Norden von Liſſabon wechſeln zu⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="854" ulx="369" uly="790">erſt die Baſalt⸗ und Kalkhuͤgel bis in die Ge⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="927" ulx="367" uly="858">gend von Bellas, wo auch Sandſtein hervor⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="993" ulx="368" uly="926">kommt. Die Berge von Bellas bis Agoas</line>
        <line lrx="1475" lry="1063" ulx="368" uly="993">libras wechſeln ab: bald beſtehen ſie aus</line>
        <line lrx="1474" lry="1130" ulx="366" uly="1060">Kalkſtein, bald aus Sandſtein. Der Kalk⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1202" ulx="366" uly="1129">ſtein iſt ebenfalls rauch⸗grau, oder gelblich⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1267" ulx="366" uly="1198">weiß, und enthaͤlt wenig Verſteinerungen.</line>
        <line lrx="1475" lry="1335" ulx="368" uly="1263">Um Venda ſeea, etwa eine halbe Legoa von</line>
        <line lrx="1476" lry="1399" ulx="369" uly="1333">Bellas gegen Nordweſt, entſpringt eine vi⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1470" ulx="367" uly="1398">trioliſche Quelle. Der Berg beſteht aus einem</line>
        <line lrx="1473" lry="1536" ulx="368" uly="1463">weißen feinkoͤrnigen, halbharten Sandſteine,</line>
        <line lrx="1474" lry="1605" ulx="369" uly="1536">welcher nahe um die Quellen locker wird,</line>
        <line lrx="1513" lry="1673" ulx="360" uly="1601">Glimmer mit ſich fuͤhrt, und von Eiſen⸗ ocher</line>
        <line lrx="1476" lry="1744" ulx="353" uly="1673">braun gefaͤrbt iſt. Das Waſſer quillt tief,</line>
        <line lrx="1489" lry="1812" ulx="368" uly="1740">beynahe 20 Fuß tief, ſchmeckt nicht nach Gas,</line>
        <line lrx="1479" lry="1882" ulx="365" uly="1805">ſondern zeigt deutlich, daß es Eiſenvitriol</line>
        <line lrx="1478" lry="1946" ulx="320" uly="1876">enthaͤlt. Es wird nicht gebraucht; man ver⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="2017" ulx="311" uly="1940">ſchließt vielmehr die Quellen ſorgfaͤltig, weil</line>
        <line lrx="1475" lry="2076" ulx="364" uly="2012">man es zu Befoͤrderung unzeitiger Geburten</line>
        <line lrx="1014" lry="2145" ulx="363" uly="2082">mißbrauchen ſoll.</line>
        <line lrx="1479" lry="2212" ulx="433" uly="2142">Auf der Weſtſeite der Stadt wechſeln eben</line>
        <line lrx="1470" lry="2279" ulx="361" uly="2210">ſo die Kalkſtein⸗ und Baſalthuͤgel. Der</line>
        <line lrx="1470" lry="2354" ulx="360" uly="2284">Kalkſtein iſt meiſtens gelblich⸗weiß, arm an</line>
        <line lrx="1514" lry="2415" ulx="361" uly="2352">Verſteinerungen, und gehoͤrt meiſtens zum</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="71" type="page" xml:id="s_Bg53-2_071">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_071.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="929" lry="344" type="textblock" ulx="654" uly="220">
        <line lrx="929" lry="344" ulx="654" uly="220">H 63</line>
      </zone>
      <zone lrx="1399" lry="2457" type="textblock" ulx="172" uly="374">
        <line lrx="1341" lry="440" ulx="235" uly="374">dichten Kalkſteine, kommt auch immer ge⸗</line>
        <line lrx="1362" lry="512" ulx="234" uly="441">ſchichtet vor. Man ſieht darinn, weſtwaͤrts</line>
        <line lrx="1341" lry="575" ulx="208" uly="504">von dem Thale von Alcantara, Feuerſteine,</line>
        <line lrx="1342" lry="643" ulx="233" uly="577">welche neſter⸗ oder ſchichtweiſe und in betraͤcht⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="711" ulx="238" uly="642">licher Menge vorkommen. Sie ſind nichts</line>
        <line lrx="1340" lry="780" ulx="240" uly="713">weniger als abgerundet, ſondern haben noch</line>
        <line lrx="1348" lry="845" ulx="197" uly="775">ihre deutlichen Ecken. Die Schichten erſtrek⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="914" ulx="240" uly="848">ken ſich oft ziemlich weit, und bilden ein klei⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="980" ulx="238" uly="913">nes Lager, das nicht ſelten ziemlich ſtark iſt.</line>
        <line lrx="1338" lry="1093" ulx="235" uly="982">Der Kalkſtein iſr noch ſehr von der Kreide</line>
        <line lrx="1336" lry="1115" ulx="235" uly="1048">verſchieden: er hat eine groͤßere Haͤrte, einen</line>
        <line lrx="1336" lry="1185" ulx="232" uly="1068">ſplitrigten Bruch, und iſt viel deutlicher ge⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="1253" ulx="234" uly="1187">ſchichtet, als die Kreide zu ſeyn pflegt. Oſt⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="1320" ulx="234" uly="1254">und ſuͤdwaͤrts von dem Thale von Alcantara,</line>
        <line lrx="1363" lry="1390" ulx="235" uly="1323">dicht hinter dem Campo de Ourique, bricht</line>
        <line lrx="1335" lry="1454" ulx="234" uly="1392">ein hellweißer und koͤrnig⸗blaͤttriger Kalkſtein</line>
        <line lrx="1335" lry="1523" ulx="235" uly="1462">ohne alle Verſteinerungen, der einen ſehr gu⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="1592" ulx="197" uly="1522">ten, nur zu großkoͤrnigen Marmor liefert.</line>
        <line lrx="1358" lry="1653" ulx="236" uly="1591">Alle uͤbrigen Kalkhuͤgel von Belem bis Cas⸗</line>
        <line lrx="1394" lry="1721" ulx="238" uly="1657">caes und bis in die Naͤhe des Cabo de Rocca</line>
        <line lrx="1399" lry="1792" ulx="215" uly="1724">beſtehen aus dichtem Kalkſteine.</line>
        <line lrx="1338" lry="1880" ulx="332" uly="1785">Der Baſalt ſtrich faͤngt bey Belem mit</line>
        <line lrx="1337" lry="1926" ulx="232" uly="1861">dem Ufer des Tagus an, und erſtreckt ſich</line>
        <line lrx="1338" lry="1993" ulx="229" uly="1928">bis Bellas und bis zur Cabeca de Monta⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="2088" ulx="230" uly="1999">chique, etwa drey Legoas weit. Man muß</line>
        <line lrx="1337" lry="2130" ulx="229" uly="2066">nicht glauben, daß dieſe ganze Strecke aus</line>
        <line lrx="1338" lry="2198" ulx="172" uly="2132">Baſalt beſtehe: er kommt vielmehr in dieſem</line>
        <line lrx="1337" lry="2265" ulx="207" uly="2200">Bezirke nur hier und da in einzelnen Huͤgeln</line>
        <line lrx="1337" lry="2331" ulx="230" uly="2269">vor, die durch viel groͤßere und laͤngere Kalk⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="2447" ulx="231" uly="2330">hüͤgel getrennt ſind. So er ſcheint er bey</line>
        <line lrx="1331" lry="2457" ulx="1150" uly="2400">Belem,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="72" type="page" xml:id="s_Bg53-2_072">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_072.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1115" lry="308" type="textblock" ulx="783" uly="212">
        <line lrx="1115" lry="308" ulx="783" uly="212">64 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="1371" type="textblock" ulx="371" uly="357">
        <line lrx="1503" lry="424" ulx="390" uly="357">Belem, um Quelus, gegen Bellas zu, dicht</line>
        <line lrx="1504" lry="493" ulx="391" uly="421">hinter Liſſabon, um die Waſſerleitung von</line>
        <line lrx="1503" lry="559" ulx="391" uly="469">Alcantara, und endlich gegen die Cabeca</line>
        <line lrx="1504" lry="626" ulx="396" uly="564">de Montachique. Auf der ganzen Nordſeite</line>
        <line lrx="1504" lry="695" ulx="395" uly="631">des Toagus iſt, auſſer dieſer ſehr begrenzten</line>
        <line lrx="1505" lry="761" ulx="371" uly="693">Strecke, durchaus kein Baſalt zu finden.</line>
        <line lrx="1505" lry="829" ulx="397" uly="764">Er bildet hier keine hohe, koniſche Berge,</line>
        <line lrx="1507" lry="899" ulx="396" uly="832">ſondern niedrige Huͤgel, welche uͤberall von</line>
        <line lrx="1504" lry="965" ulx="396" uly="902">den Kalkhuͤgeln an Hoͤhe uͤbertroffen werden.</line>
        <line lrx="1506" lry="1037" ulx="381" uly="968">Er weicht hierinn von den Baſaltketten in</line>
        <line lrx="1504" lry="1132" ulx="399" uly="1025">Frankreich „Deutſchland und England voͤllig</line>
        <line lrx="1505" lry="1169" ulx="402" uly="1102">ab. Nirgends erſcheint er hier in Saͤulen,</line>
        <line lrx="1510" lry="1248" ulx="401" uly="1174">nicht i in Schichten; ſondern uͤberall macht er</line>
        <line lrx="1359" lry="1308" ulx="402" uly="1242">nur unregelmaͤßig gebildete Fel ls maſſen.</line>
        <line lrx="1510" lry="1371" ulx="488" uly="1254">Der Baſalt iſt meiſtens ſchwat, „und an</line>
      </zone>
      <zone lrx="1545" lry="1443" type="textblock" ulx="402" uly="1369">
        <line lrx="1545" lry="1443" ulx="402" uly="1369">ſehr vielen Stellen mit baſaltiſcher Hornblende</line>
      </zone>
      <zone lrx="1509" lry="1503" type="textblock" ulx="404" uly="1428">
        <line lrx="1509" lry="1503" ulx="404" uly="1428">und Olivin gemengt. Dann hat er eine be⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="1574" type="textblock" ulx="404" uly="1508">
        <line lrx="1540" lry="1574" ulx="404" uly="1508">traͤchtliche Haͤrte, und klingt zuweilen. An</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="1711" type="textblock" ulx="404" uly="1578">
        <line lrx="1509" lry="1640" ulx="404" uly="1578">andern Stellen iſt er braun, viel weicher,</line>
        <line lrx="1512" lry="1711" ulx="407" uly="1643">ohne Hornblende und Olivin, mit roͤthlich⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1539" lry="1846" type="textblock" ulx="360" uly="1712">
        <line lrx="1522" lry="1780" ulx="360" uly="1712">braunen Punkten von Eiſen⸗ocher. Die</line>
        <line lrx="1539" lry="1846" ulx="406" uly="1778">braune Farbe dringt oft nicht weit in den Stein,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1514" lry="2120" type="textblock" ulx="403" uly="1845">
        <line lrx="1510" lry="1915" ulx="407" uly="1845">deſſen Inneres ganz ſchwarz iſt. Alle dieſe</line>
        <line lrx="1513" lry="1978" ulx="404" uly="1916">Ab⸗arten vom Baſalt ſind da, wo ſie zu</line>
        <line lrx="1514" lry="2051" ulx="406" uly="1983">Tage anſtehen, ungemein zerkluͤftet und zer⸗</line>
        <line lrx="1514" lry="2120" ulx="403" uly="2048">ſpalten. Sehr oft fuͤllt Kalkſpot dieſe Spal⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1554" lry="2266" type="textblock" ulx="404" uly="2119">
        <line lrx="1554" lry="2183" ulx="405" uly="2119">ten aus, ſehr oft aber zwey andere Foſſile,</line>
        <line lrx="1544" lry="2266" ulx="404" uly="2186">welche genauer beſchrieben zu werden verdie⸗.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1546" lry="2387" type="textblock" ulx="398" uly="2243">
        <line lrx="1546" lry="2318" ulx="398" uly="2243">nen. Das erſte kommt dem Speckſteine</line>
        <line lrx="1480" lry="2387" ulx="405" uly="2313">nahe, und hat folgende Eigenſchaften;:</line>
      </zone>
      <zone lrx="1620" lry="2413" type="textblock" ulx="1597" uly="2395">
        <line lrx="1620" lry="2413" ulx="1597" uly="2395">6.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="73" type="page" xml:id="s_Bg53-2_073">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_073.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="20" lry="1734" type="textblock" ulx="0" uly="1657">
        <line lrx="20" lry="1734" ulx="0" uly="1657">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="930" lry="311" type="textblock" ulx="653" uly="248">
        <line lrx="930" lry="311" ulx="653" uly="248">( os 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="1107" type="textblock" ulx="229" uly="361">
        <line lrx="1334" lry="429" ulx="332" uly="361">Die Farbe iſt weißlich⸗-gelb, oder gelb⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="567" ulx="309" uly="497">Es kommt meiſtens nur eingeſprengt vor,</line>
        <line lrx="1298" lry="633" ulx="231" uly="568">durchzieht aber aderweiſe den ganzen Stein.</line>
        <line lrx="1334" lry="701" ulx="245" uly="631">Ess iſt aͤuſſerlich und innerlich matt; im</line>
        <line lrx="1246" lry="766" ulx="231" uly="700">Bruche eben, naͤhert ſich dem ſplittrigten.</line>
        <line lrx="1332" lry="835" ulx="335" uly="768">Es ſpringt in unbeſtimmt eckige, ſtumpf⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="904" ulx="235" uly="832">kantige Bruchſtuͤcke; iſt an den Kanten durch⸗</line>
        <line lrx="1329" lry="973" ulx="232" uly="905">ſcheinend; wird durch den Strich glaͤnzend 5</line>
        <line lrx="1328" lry="1038" ulx="230" uly="966">iſt ſehr weich, milde; fuͤhlt ſich etwas fettig</line>
        <line lrx="1335" lry="1107" ulx="229" uly="1038">an; haͤngt nicht an der Zunge, und iſt nicht</line>
      </zone>
      <zone lrx="902" lry="1169" type="textblock" ulx="201" uly="1105">
        <line lrx="902" lry="1169" ulx="201" uly="1105">ſonderlich ſchwer.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1366" lry="2458" type="textblock" ulx="224" uly="1168">
        <line lrx="1324" lry="1244" ulx="316" uly="1168">Vor dem Loͤthrohre brennt es ſich weiß</line>
        <line lrx="1324" lry="1309" ulx="227" uly="1236">und hart, ließ ſich aber nicht in Fluß bringen.</line>
        <line lrx="1324" lry="1375" ulx="227" uly="1307">In Waſſer zerfaͤllt es nicht, ſcheint aber et⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="1448" ulx="230" uly="1379">was durchſichtiger zu werden. Die Saͤuren</line>
        <line lrx="1228" lry="1514" ulx="226" uly="1443">wirken nicht merklich darauf. —</line>
        <line lrx="1324" lry="1579" ulx="329" uly="1510">Dieſes Foſſil kommt alſo in den meiſten</line>
        <line lrx="1326" lry="1649" ulx="232" uly="1574">Eigenſchaften mit dem Speckſteine uͤberein;</line>
        <line lrx="1326" lry="1714" ulx="234" uly="1642">doch fuͤhlt es ſich nicht ſo fettig an. Ungeach⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="1782" ulx="230" uly="1714">tet es den Baſalt um Queluz und an der</line>
        <line lrx="1327" lry="1848" ulx="228" uly="1777">Waſſerleitung von Alcantara ſo ſehr durch⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="1917" ulx="225" uly="1845">zieht, daß man kaum ein Stuͤckchen, einer</line>
        <line lrx="1326" lry="1981" ulx="226" uly="1912">Haſelnuß groß, erhalten kann, worinn es</line>
        <line lrx="1326" lry="2053" ulx="227" uly="1981">ſich nicht faͤnde: ſo iſt es doch ſo zart einge⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="2116" ulx="226" uly="2052">ſprengt, daß man nur mit Muͤhe eine betraͤcht⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="2184" ulx="225" uly="2116">liche Menge davon ſammeln kann. Es iſt</line>
        <line lrx="1327" lry="2251" ulx="224" uly="2181">ſehr moͤglich, daß dieſes Foſſil durch die Ver⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="2324" ulx="228" uly="2253">witterung eines andern entſtanden iſt.</line>
        <line lrx="1327" lry="2389" ulx="322" uly="2319">Mit dieſem Foſſil kommt auch zualeich</line>
        <line lrx="1366" lry="2458" ulx="474" uly="2391">. E Berg⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="74" type="page" xml:id="s_Bg53-2_074">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_074.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1540" lry="313" type="textblock" ulx="811" uly="215">
        <line lrx="1540" lry="313" ulx="811" uly="215">[66]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1564" lry="2460" type="textblock" ulx="335" uly="362">
        <line lrx="1550" lry="478" ulx="408" uly="362">Bergpapier vor, deſſen Beſchreibung ich hier</line>
        <line lrx="990" lry="491" ulx="407" uly="433">ebenfalls einruͤcken will:</line>
        <line lrx="1547" lry="570" ulx="508" uly="458">Die Farbe iſt hellweiß; an der aͤuſſern</line>
        <line lrx="1518" lry="664" ulx="407" uly="567">Oberflaͤche, wo es dem Baſalt anhaͤngt, oft</line>
        <line lrx="1564" lry="699" ulx="405" uly="637">gelblich⸗braun.</line>
        <line lrx="1519" lry="770" ulx="509" uly="673">Es kommt in duͤnnen, nur eine halbe Linie</line>
        <line lrx="1518" lry="901" ulx="408" uly="768">dicken Platten in den Spalten. des  Vaſalts</line>
        <line lrx="504" lry="891" ulx="406" uly="853">vor.</line>
        <line lrx="1557" lry="974" ulx="508" uly="906">Inwendig iſt es matt.</line>
        <line lrx="1512" lry="1042" ulx="508" uly="948">Das Gefuͤge iſt ſehr unvollkommen faſerig,</line>
        <line lrx="1515" lry="1135" ulx="408" uly="1044">aus verworrenen Faſern; der Bruch daher</line>
        <line lrx="1548" lry="1178" ulx="363" uly="1112">nicht, genau angeſehen, erdig.</line>
        <line lrx="1514" lry="1246" ulx="511" uly="1175">Es iſt undurchſichtig; zerſpringt in unbe⸗</line>
        <line lrx="1516" lry="1316" ulx="409" uly="1247">ſtimmt eckige, ſtumpfkantige Bruchſtuͤcke;</line>
        <line lrx="1515" lry="1382" ulx="403" uly="1314">iſt ſehr weich, milde; fuͤhlt ſich mager an;</line>
        <line lrx="1522" lry="1447" ulx="401" uly="1355">haͤngt ſich ſtark an die Zunge; ſchwimmt auf</line>
        <line lrx="1516" lry="1517" ulx="410" uly="1450">dem Waſſer, ſo lange es noch kein Waſſer</line>
        <line lrx="1266" lry="1587" ulx="409" uly="1519">eingeſogen hat. — —C-</line>
        <line lrx="1536" lry="1650" ulx="508" uly="1586">Man ſieht aus dieſer Beſchreibung, daß</line>
        <line lrx="1515" lry="1721" ulx="406" uly="1653">man Gruͤnde genug hat, dieſes Foſſil zum</line>
        <line lrx="1512" lry="1787" ulx="406" uly="1722">Bergpapiere zu rechnen. Es ſſt an manchen</line>
        <line lrx="1514" lry="1856" ulx="406" uly="1788">Stellen nicht ſelten, und laͤßt ſich in anſehn⸗</line>
        <line lrx="1513" lry="1921" ulx="405" uly="1855">lichen Stuͤcken zwiſchen den Spalten ausziehen.</line>
        <line lrx="1512" lry="2019" ulx="404" uly="1922">Eine chemiſche Unterſuchung iſt von dieſem</line>
        <line lrx="1512" lry="2056" ulx="335" uly="1989">Foſſil zu wuͤnſchen, und ich hoffe, ſie noch</line>
        <line lrx="1552" lry="2130" ulx="389" uly="2004">liefern zu koͤnnen. So viel ich weiß, hat</line>
        <line lrx="1511" lry="2223" ulx="403" uly="2121">man bis jetzt noch keine aͤhnliche Foſſ ilien im</line>
        <line lrx="877" lry="2302" ulx="402" uly="2181">Vaſolt angetroffen.</line>
        <line lrx="1510" lry="2325" ulx="501" uly="2227">Aus den Huͤgeln um Liſſabon entſpringen</line>
        <line lrx="1510" lry="2430" ulx="401" uly="2295">an verſe chiedenen Stellen warme Quellen, ſo⸗</line>
        <line lrx="1513" lry="2460" ulx="1432" uly="2409">gar</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="75" type="page" xml:id="s_Bg53-2_075">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_075.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1362" lry="985" type="textblock" ulx="223" uly="260">
        <line lrx="927" lry="322" ulx="667" uly="260"> 57 3</line>
        <line lrx="1362" lry="442" ulx="223" uly="327">gar in der Stadt ſelbſt an den Hügeln „ wor⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="505" ulx="238" uly="432">auf das Caſtell ſteht. Doch iſt ihre Waͤrme,</line>
        <line lrx="1342" lry="579" ulx="235" uly="499">ſowohl als ihr Gehalt an fremden Beſtand⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="646" ulx="235" uly="573">theilen, ſehr unbedeutend. Bey kuͤhlem Wet⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="711" ulx="234" uly="643">ter iſt ſene nur um 2 — 3 Grade groͤßer,</line>
        <line lrx="1342" lry="774" ulx="236" uly="707">als die Waͤrme der Atmoſphaͤre. Man be⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="846" ulx="237" uly="775">dient ſich ihrer nicht als Heilmittel. Die</line>
        <line lrx="1338" lry="913" ulx="235" uly="843">warmen Quellen bey Cascaes haben elne groͤ⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="985" ulx="233" uly="909">ßere Hitze, einen ſtaͤrkern Gehalt an kraͤf⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="1050" type="textblock" ulx="194" uly="983">
        <line lrx="1332" lry="1050" ulx="194" uly="983">tigen Beſtandtheilen, und man hat ſeit eini⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="1250" type="textblock" ulx="226" uly="1049">
        <line lrx="1360" lry="1117" ulx="227" uly="1049">ger Zeit angefangen, ſich ihrer zu bedienen.</line>
        <line lrx="1357" lry="1203" ulx="309" uly="1113">Die Hoͤhle bey Alcantara hat Hr. Mag.</line>
        <line lrx="1330" lry="1250" ulx="226" uly="1183">Tileſius, in den Beſchreib. merkw. Hoͤhlen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="1391" type="textblock" ulx="201" uly="1251">
        <line lrx="1328" lry="1318" ulx="201" uly="1251">von Roͤſenmuͤller und Tileſius, genau beſchrie⸗</line>
        <line lrx="1382" lry="1391" ulx="202" uly="1320">ben, und ich will meine Leſer darauf verwei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1329" lry="1793" type="textblock" ulx="220" uly="1388">
        <line lrx="1328" lry="1455" ulx="223" uly="1388">ſen. Sie hat mir nicht ſehr merkwuͤrdig ge⸗</line>
        <line lrx="1326" lry="1548" ulx="221" uly="1445">ſchienen, beſonders da ſich ſchwer ſagen laͤßt,</line>
        <line lrx="1328" lry="1592" ulx="220" uly="1522">was in ihr natuͤrlich oder kuͤnſtlich iſt. Ich</line>
        <line lrx="1328" lry="1659" ulx="221" uly="1588">muß aber erinnern, daß ich die meiſten Foſ⸗</line>
        <line lrx="1329" lry="1725" ulx="222" uly="1647">ſilien, welche Hr. Mag. Tileſius hier will</line>
        <line lrx="1327" lry="1793" ulx="220" uly="1721">gefunden haben, nicht bemerken konnte, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="1926" type="textblock" ulx="200" uly="1789">
        <line lrx="1330" lry="1874" ulx="200" uly="1789">geſtehe aufrichtig, daß ich an der Richtigkeit</line>
        <line lrx="1330" lry="1926" ulx="201" uly="1861">mancher Angaben zweifele. Indeſſen werde</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="2192" type="textblock" ulx="218" uly="1926">
        <line lrx="1328" lry="1998" ulx="218" uly="1926">ich gern dieſes Urtheil oͤffentlich zuruͤcknehmen,</line>
        <line lrx="1173" lry="2066" ulx="218" uly="1996">ſobald man mich eines Beſſern belehrt.</line>
        <line lrx="1330" lry="2130" ulx="320" uly="2060">Nirgends ſucht man hier den Baſalt als</line>
        <line lrx="1333" lry="2192" ulx="218" uly="2129">Decke des Kalkſteins. Am Ufer des Fluſſes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="2287" type="textblock" ulx="209" uly="2192">
        <line lrx="1330" lry="2287" ulx="209" uly="2192">liegt der Kalkſtein deutlich auf dem Baſalt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="2394" type="textblock" ulx="220" uly="2265">
        <line lrx="1382" lry="2394" ulx="220" uly="2265">und noch Kain in waagerechten Schichten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="2454" type="textblock" ulx="220" uly="2329">
        <line lrx="1333" lry="2447" ulx="220" uly="2329">Ueberall nimmt auch der Kalkſtein die Gipfel</line>
        <line lrx="1333" lry="2454" ulx="851" uly="2402">E 2 der</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="76" type="page" xml:id="s_Bg53-2_076">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_076.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="117" lry="1401" type="textblock" ulx="104" uly="1354">
        <line lrx="117" lry="1401" ulx="104" uly="1354">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="999" type="textblock" ulx="389" uly="210">
        <line lrx="1087" lry="273" ulx="810" uly="210">1 68 J</line>
        <line lrx="1499" lry="387" ulx="390" uly="321">der Berge ein, und man kommt immer von</line>
        <line lrx="1499" lry="459" ulx="390" uly="389">den niedrigen Baſalthuͤgeln auf hoͤhere Kalk⸗</line>
        <line lrx="535" lry="559" ulx="389" uly="454">huͤgel.</line>
        <line lrx="1501" lry="597" ulx="488" uly="525">In ganz Portugal findet ſich nur Baſalt</line>
        <line lrx="1499" lry="662" ulx="390" uly="595">um Liſſabon und am Cap St. Vincent, gerade</line>
        <line lrx="1499" lry="725" ulx="389" uly="665">in den Gegenden, wo die Erdbeben am haͤu⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="821" ulx="391" uly="721">figſten und ſtaͤrkſten ſind. Man koͤnnte alſo</line>
        <line lrx="1502" lry="868" ulx="392" uly="799">auf den Gedanken kommen: ob nicht jene</line>
        <line lrx="1501" lry="935" ulx="391" uly="866">beiden Erſcheinungen in einem Zuſammen⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="999" ulx="391" uly="934">hange ſtaͤnden? Nimmt man an, daß Vul⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1532" lry="1071" type="textblock" ulx="340" uly="998">
        <line lrx="1532" lry="1071" ulx="340" uly="998">kane, Erdbeben und aͤhnliche Erſcheinungen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="1202" type="textblock" ulx="391" uly="1071">
        <line lrx="1497" lry="1136" ulx="393" uly="1071">von ausgedehnten und brennenden Steinkoh⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="1202" ulx="391" uly="1138">lenlagern herruͤhren, — vereinigt man da⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="1273" type="textblock" ulx="302" uly="1204">
        <line lrx="1501" lry="1273" ulx="302" uly="1204">mit die Bemerkung, daß der Baſalt ſehr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1553" lry="1947" type="textblock" ulx="390" uly="1268">
        <line lrx="1504" lry="1341" ulx="392" uly="1268">oft Steinkohlenlager deckt: ſo ſcheint dieſe</line>
        <line lrx="1503" lry="1408" ulx="390" uly="1344">und manche andere Erſcheinung leicht zu er⸗</line>
        <line lrx="1553" lry="1475" ulx="392" uly="1409">klaͤren. Man ſieht dann den Grund, war⸗</line>
        <line lrx="1528" lry="1543" ulx="392" uly="1476">um der Baſalt in manchen Gegenden vulka⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1630" ulx="394" uly="1532">niſche Producte in der Naͤhe hat, und war⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1684" ulx="394" uly="1586">um er ſogar zuweilen Spuren von einer Ver⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1747" ulx="395" uly="1680">aͤnderung durch das Feuer zeigt. Dieſe Theo⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1815" ulx="395" uly="1749">rie ſchien mir ſelbſt vormahls wahrſcheinlich*).</line>
        <line lrx="1504" lry="1881" ulx="398" uly="1815">Nachdem ich aber die Wirkungen der Vulkane</line>
        <line lrx="1502" lry="1947" ulx="397" uly="1886">genauer erwogen, — naͤchdem ich ein Land</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="2037" type="textblock" ulx="389" uly="1947">
        <line lrx="1503" lry="2037" ulx="389" uly="1947">geſehen habe, welches groͤßtentheils granitiſch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1546" lry="2250" type="textblock" ulx="397" uly="2017">
        <line lrx="1503" lry="2084" ulx="397" uly="2017">und aͤuſſerſt reich an warmen Quellen iſt, wo</line>
        <line lrx="1507" lry="2152" ulx="397" uly="2087">ſogar die meiſten und waͤrmſten Quellen aus</line>
        <line lrx="1546" lry="2250" ulx="399" uly="2149">dem Granit hervorbrechen „welches uͤberdieß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="2287" type="textblock" ulx="1411" uly="2223">
        <line lrx="1507" lry="2287" ulx="1411" uly="2223">ſehr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1547" lry="2420" type="textblock" ulx="444" uly="2326">
        <line lrx="1509" lry="2371" ulx="444" uly="2326">*²) In den Anmerkungen zu le Grand's Reiſen durch Au⸗</line>
        <line lrx="1547" lry="2420" ulx="493" uly="2374">vergne. Goͤttingen, b. Ruprecht. 1797.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="77" type="page" xml:id="s_Bg53-2_077">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_077.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1369" lry="856" type="textblock" ulx="217" uly="273">
        <line lrx="944" lry="342" ulx="529" uly="273">—69 ]</line>
        <line lrx="1321" lry="451" ulx="220" uly="386">ſehr oft an Erdbeben leidet: ſo kommt mir</line>
        <line lrx="1369" lry="519" ulx="222" uly="455">die vorige Hypotheſe ſehr unwahrſcheinlich</line>
        <line lrx="1319" lry="588" ulx="220" uly="522">vor. Der Sitz aller jener Erſcheinungen</line>
        <line lrx="1320" lry="652" ulx="217" uly="585">muß tiefer angenommen werden. Auch muß</line>
        <line lrx="1321" lry="722" ulx="218" uly="657">ich erinnern, daß gerade jener Theil der Stadt</line>
        <line lrx="1319" lry="792" ulx="220" uly="722">Liſſabon, welcher auf Baſalt ſteht, von dem</line>
        <line lrx="1318" lry="856" ulx="222" uly="792">großen Erdbeben 1755 am wenigſten litt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="926" type="textblock" ulx="172" uly="850">
        <line lrx="1321" lry="926" ulx="172" uly="850">und daß noch alle Erdbeben in dieſem Theile</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="1196" type="textblock" ulx="215" uly="926">
        <line lrx="1380" lry="990" ulx="220" uly="926">minder ſtark geſpuͤrt werden, als in den tie⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="1062" ulx="218" uly="993">fern Thaͤlern mitten in der Stadt, welche</line>
        <line lrx="1304" lry="1130" ulx="215" uly="1061">auf Kalkſtein ruhen. ðèYU⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="1196" ulx="315" uly="1132">Diejenigen, welche dem Baſalt einen vul⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1318" lry="1266" type="textblock" ulx="188" uly="1173">
        <line lrx="1318" lry="1266" ulx="188" uly="1173">V kaniſchen Urſprung zuſchreiben moͤchten, wer⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1875" type="textblock" ulx="211" uly="1265">
        <line lrx="1319" lry="1335" ulx="219" uly="1265">den hierinn Beſtaͤtigungen ihrer Meynung zu</line>
        <line lrx="1358" lry="1401" ulx="218" uly="1329">finden glauben. Sie werden ſagen, die Ver⸗</line>
        <line lrx="1317" lry="1471" ulx="216" uly="1397">ſtopfung des vulkaniſchen Heerdes errege die</line>
        <line lrx="1329" lry="1537" ulx="216" uly="1466">Erdbeben; dort, wo der Vulkan ſchon vor⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="1606" ulx="216" uly="1535">mahls den Baſalt emporgehoben, wo er die</line>
        <line lrx="1315" lry="1680" ulx="217" uly="1601">Hinderniſſe, welche ihm entgegen ſtanden, ent⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="1743" ulx="216" uly="1670">fernt hat, muͤſſen ſeine Wirkungen jetzt ſchwaͤ⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="1805" ulx="216" uly="1738">cher ſeyn, als dort, wo er aͤhnliche Hinder⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="1875" ulx="211" uly="1807">niſſe zu entfernen ſtrebt; kein Wunder alſo, daß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="1945" type="textblock" ulx="168" uly="1875">
        <line lrx="1315" lry="1945" ulx="168" uly="1875">die baſaltiſchen Gegenden jetzt weniger von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="2487" type="textblock" ulx="209" uly="1940">
        <line lrx="1313" lry="2007" ulx="211" uly="1940">Erdbeben leiden, als die tiefern vom Kalk⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="2077" ulx="209" uly="2009">ſteine gedeckten in der Naͤhe. Dieſer Theo⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2145" ulx="209" uly="2074">rie koͤnnte ich meinen Beyfall nicht verſagen,</line>
        <line lrx="1310" lry="2212" ulx="209" uly="2145">wenn nicht folgende Gruͤnde dagegen waͤren:</line>
        <line lrx="1311" lry="2277" ulx="210" uly="2208">Geſchmolzen war der Baſalt nicht: ſein Ge⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="2348" ulx="211" uly="2273">fuͤge, ſeine Schmelzbarkeit zeigen dieſes deut⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="2414" ulx="209" uly="2342">lich. Bloß durch vulkaniſches Feuer empor⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="2487" ulx="973" uly="2414">geehoben</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="78" type="page" xml:id="s_Bg53-2_078">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_078.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1050" lry="314" type="textblock" ulx="737" uly="225">
        <line lrx="1050" lry="314" ulx="737" uly="225">I 70]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="1242" type="textblock" ulx="317" uly="350">
        <line lrx="1486" lry="415" ulx="317" uly="350">gehoben kann er wohl nicht ſeyn, da ſich ſonſt</line>
        <line lrx="1488" lry="493" ulx="374" uly="413">anſehnliche Steinkohlenlager unter ihm beſin⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="550" ulx="375" uly="487">den. Will man behaupten, er ſey vormahls</line>
        <line lrx="1487" lry="618" ulx="373" uly="554">geſchmolzen geweſen, nachher aber durch das</line>
        <line lrx="1486" lry="689" ulx="351" uly="622">Waſſer wiederum zuſammengeſchwemmt; ſo</line>
        <line lrx="1488" lry="754" ulx="373" uly="691">habe ich dagegen nichts einzuwenden, halte</line>
        <line lrx="1487" lry="821" ulx="326" uly="758">mich aber an dem naͤchſten, alſo neptuniſchen</line>
        <line lrx="1485" lry="889" ulx="370" uly="823">Urſprung. Doch will ich nicht laͤugnen, daß</line>
        <line lrx="1484" lry="958" ulx="371" uly="890">nicht vulkaniſches Feuer auf manche Baſalte</line>
        <line lrx="1481" lry="1025" ulx="321" uly="962">gewirkt habe: ich wollte nur in dem vorlie⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="1093" ulx="370" uly="1028">genden Falle die Zufaͤlligkeit des Zuſammen⸗</line>
        <line lrx="1528" lry="1167" ulx="370" uly="1097">treffens vulkaniſcher Erſcheinungen mit dem—</line>
        <line lrx="1319" lry="1242" ulx="370" uly="1155">Baſalt zeigen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1115" lry="1407" type="textblock" ulx="751" uly="1278">
        <line lrx="1115" lry="1407" ulx="751" uly="1278">Alentejo.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="2435" type="textblock" ulx="366" uly="1384">
        <line lrx="1480" lry="1510" ulx="472" uly="1384">Die Grenzen des Landſtrichs vom Tagus</line>
        <line lrx="1481" lry="1570" ulx="371" uly="1486">bis an das algarviſche Grenzgebirge ſind ſehr</line>
        <line lrx="1481" lry="1637" ulx="371" uly="1568">natuͤrlich. Nur das Corregimento von Se⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="1706" ulx="370" uly="1620">tuval und ein kleiner Landſtrich, gegen Abran⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="1769" ulx="370" uly="1706">tes und Santarem uͤber, gehoͤren nach der</line>
        <line lrx="1540" lry="1901" ulx="368" uly="1767">polleiſchen Eintheilung zu Eſtremadura.</line>
        <line lrx="1520" lry="1951" ulx="472" uly="1807">Ein hoher Boden erſtreckt ſich durch die</line>
        <line lrx="1477" lry="1976" ulx="368" uly="1906">ganze Provinz von N. N. O. nach S. S. W.,</line>
        <line lrx="1477" lry="2063" ulx="368" uly="1939">und theilt die Baͤche und Fluͤſſe e dieſer Pro⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="2116" ulx="370" uly="2046">vinz in zwey Reihen: in ſolche, welche der</line>
        <line lrx="1477" lry="2177" ulx="370" uly="2091">Guadiana, und ſolche ‚welche dem Tagus</line>
        <line lrx="1482" lry="2248" ulx="368" uly="2174">und der weſtlichen Kuͤſte zuflieſſen. Man ſieht</line>
        <line lrx="1478" lry="2313" ulx="368" uly="2247">hier nicht einen Bergzug, ſondern eine Menge</line>
        <line lrx="1477" lry="2381" ulx="366" uly="2315">kleiner unterbrochener Zuͤge, welche meiſtens</line>
        <line lrx="1509" lry="2435" ulx="1392" uly="2391">von</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="79" type="page" xml:id="s_Bg53-2_079">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_079.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1424" lry="2370" type="textblock" ulx="161" uly="341">
        <line lrx="1323" lry="408" ulx="219" uly="341">von Norden nach Suͤden mit einer geringen</line>
        <line lrx="1320" lry="475" ulx="163" uly="411">Abweichung gegen Weſten ſich erſtrecken.</line>
        <line lrx="1322" lry="541" ulx="308" uly="479">Die ſpaniſchen Ebenen gehen, wie die</line>
        <line lrx="1323" lry="609" ulx="219" uly="542">Bergzuͤge, von welchen ſie eingeſchloſſen wer⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="678" ulx="220" uly="614">den, von N. O. nach S. W., und ſind eigentlich</line>
        <line lrx="1321" lry="743" ulx="217" uly="681">ſehr weite Thaͤler. Tritt man alſo von der</line>
        <line lrx="1319" lry="813" ulx="219" uly="748">Seite von Badajoz in Portugal, ſo aͤndert ſich</line>
        <line lrx="1318" lry="880" ulx="222" uly="814">die Richtung der Gebirge. Bisher hatte man</line>
        <line lrx="1323" lry="947" ulx="219" uly="882">lauter einzelne entfernte Bergzuͤge, welche von</line>
        <line lrx="1317" lry="1017" ulx="218" uly="952">N. O. nach S. W. ſich erſtreckten; ploͤtzlich</line>
        <line lrx="1319" lry="1093" ulx="217" uly="1019">aber trifft man Bergzuͤge, welche ſehr gedraͤngt</line>
        <line lrx="1314" lry="1150" ulx="214" uly="1087">neben einander einen andern Strich halten;</line>
        <line lrx="1316" lry="1219" ulx="216" uly="1156">und Portugal erſcheint hier als ein ganz be⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="1288" ulx="215" uly="1221">ſonderes, von Spanien natuͤrlich getrenntes</line>
        <line lrx="1317" lry="1353" ulx="214" uly="1289">Kuͤſtenland. Der Lauf der Guadiana machr</line>
        <line lrx="1332" lry="1456" ulx="212" uly="1352">dieſe Veraͤnderung ſohr auffallend.</line>
        <line lrx="1333" lry="1490" ulx="262" uly="1425">Ich will zuerſt die Bergzuͤge des hohen</line>
        <line lrx="1314" lry="1560" ulx="193" uly="1493">Bodens dieſer Provinz ihrer Breite nach</line>
        <line lrx="1319" lry="1624" ulx="212" uly="1559">ſchilbern. Die Ebene von Badajoz, mit</line>
        <line lrx="1322" lry="1694" ulx="216" uly="1628">Sand und Geſchieben bedeckt, erſtreckt ſich</line>
        <line lrx="1316" lry="1760" ulx="177" uly="1693">uͤber die Grenze von Portugal, den Bach</line>
        <line lrx="1323" lry="1829" ulx="214" uly="1760">Caya, bis an den Fuß der Huͤgel, worauf</line>
        <line lrx="1399" lry="1899" ulx="213" uly="1831">die Grenzfeſtung Elvas liegt. Hier erſcheint</line>
        <line lrx="1346" lry="1964" ulx="161" uly="1901">ſogleich Granit, welcher ſich durch einen gro⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="2031" ulx="208" uly="1966">ßen Theil dieſer Huͤgel verbreitet, und ge⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="2096" ulx="212" uly="2035">woͤhnlich die Unterlage derſelben ausmacht.</line>
        <line lrx="1314" lry="2167" ulx="213" uly="2102">Er beſteht aus hellweißem Quarz, roͤthlich⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="2232" ulx="211" uly="2167">weißem Feldſpat und braͤunlich⸗ſchwarzem</line>
        <line lrx="1372" lry="2298" ulx="215" uly="2236">Glimmer; zuweilen haͤlt er auch ſchwarzen</line>
        <line lrx="1424" lry="2370" ulx="217" uly="2303">Stangenſchoͤrl und einen gelblich⸗braunen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="80" type="page" xml:id="s_Bg53-2_080">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_080.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1058" lry="119" type="textblock" ulx="1040" uly="101">
        <line lrx="1058" lry="119" ulx="1040" uly="101">2</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="742" type="textblock" ulx="381" uly="333">
        <line lrx="1503" lry="409" ulx="383" uly="333">Speckſtein. Oben auf der Hoͤhe, dicht neben</line>
        <line lrx="1486" lry="476" ulx="383" uly="404">der Feſtung Elvas, erſcheint ein koͤrnig⸗blaͤt⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="545" ulx="381" uly="466">terigter Kalkſtein von gelblich⸗ oder grauweißer</line>
        <line lrx="1484" lry="611" ulx="383" uly="537">Farbe, der die Decke aller dieſer Huͤgel bildet.</line>
        <line lrx="1485" lry="680" ulx="382" uly="605">Man findet hier alſo dieſelben Abwechſelun⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="742" ulx="382" uly="678">gen, wie in den Gebirgen von Eintra: nur</line>
      </zone>
      <zone lrx="1580" lry="817" type="textblock" ulx="383" uly="739">
        <line lrx="1580" lry="817" ulx="383" uly="739">deckt hier der Kalkſtein die Gipfel, da hina—⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="1627" type="textblock" ulx="375" uly="815">
        <line lrx="1481" lry="883" ulx="381" uly="815">gegen dort der Granit uͤber ihn hervorragt.</line>
        <line lrx="1483" lry="948" ulx="381" uly="873">Auch ſind dieſe Huͤgel viel niedriger, als die</line>
        <line lrx="1480" lry="1013" ulx="381" uly="940">Berge von Cintra, wenigſtens von dem Bo⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1089" ulx="381" uly="1014">den an gerechnet, worauf ſie ſtehen, und nicht</line>
        <line lrx="1502" lry="1148" ulx="377" uly="1080">ſo grotesk und zackig.</line>
        <line lrx="1481" lry="1221" ulx="482" uly="1149">Auf der Weſtſeite dieſer Huͤgel trifft man</line>
        <line lrx="1482" lry="1285" ulx="377" uly="1218">wiederum gemeinen lockern Sandſtein, und bald</line>
        <line lrx="1481" lry="1354" ulx="381" uly="1287">darauf an geringen Erhoͤhungen wiederum den</line>
        <line lrx="1479" lry="1421" ulx="377" uly="1357">grauweißen koͤrnig⸗blaͤttrigen Kalkſtein an.</line>
        <line lrx="1480" lry="1492" ulx="376" uly="1418">Wir bemerkten darinn Kupferkies und Kupfer⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="1560" ulx="375" uly="1490">fahl⸗erz eingeſprengt. Hierauf folgen Berge</line>
        <line lrx="1490" lry="1627" ulx="376" uly="1561">von einem gemeinen blaͤulich⸗grauen Kalk⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1562" lry="1695" type="textblock" ulx="375" uly="1626">
        <line lrx="1562" lry="1695" ulx="375" uly="1626">ſteine, welche beynahe drey Legoas und bOis</line>
      </zone>
      <zone lrx="1533" lry="2441" type="textblock" ulx="337" uly="1694">
        <line lrx="1533" lry="1764" ulx="374" uly="1694">zur Venda do Senhor Jurado anhalten. Al⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="1831" ulx="348" uly="1762">ſo eine Folge von Granit, Sandſtein, koͤrnig⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1902" ulx="337" uly="1828">blaͤttrigem Kalkſtein und gemeinem Kalkſtein.</line>
        <line lrx="1479" lry="1959" ulx="475" uly="1898">Die Huͤgel von der Venda bis in die</line>
        <line lrx="1477" lry="2035" ulx="374" uly="1963">Naͤhe von Eſtremoz beſtehen aus einem ſchiefe⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="2101" ulx="370" uly="2033">rigten Sandſteine von weißlich⸗grauer oder</line>
        <line lrx="1479" lry="2169" ulx="373" uly="2101">auch weißlich⸗gelber Farbe, der in einen grau⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="2235" ulx="369" uly="2166">gelben Schieferthon uͤbergeht. Die Schichten</line>
        <line lrx="1475" lry="2302" ulx="366" uly="2233">ſtehen oft vertical. Man bemerkt Quarz⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="2441" ulx="369" uly="2296">ſtuͤcke, die zu Gaͤngen zu gehoͤren ſhennen,</line>
        <line lrx="1462" lry="2425" ulx="941" uly="2392">— auch</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="81" type="page" xml:id="s_Bg53-2_081">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_081.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="921" lry="311" type="textblock" ulx="652" uly="235">
        <line lrx="921" lry="311" ulx="652" uly="235"> 73 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1399" lry="2473" type="textblock" ulx="197" uly="348">
        <line lrx="1344" lry="415" ulx="249" uly="348">auch Thongemenge. Bey Eſtremoz heben</line>
        <line lrx="1346" lry="482" ulx="250" uly="417">ſich die Berge wiederum, und ſind mit wei⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="554" ulx="250" uly="469">ßem oder auch ſchwarzem koͤrnig⸗blaͤttrigen</line>
        <line lrx="1346" lry="617" ulx="265" uly="551">Kalkſteine bedeckt, der einen vortrefflichen</line>
        <line lrx="1344" lry="689" ulx="204" uly="622">ſchwarzen Marmor liefert. Er wird haͤuſig</line>
        <line lrx="1346" lry="755" ulx="227" uly="685">zum Baue der Kirchen benutzt, und man</line>
        <line lrx="1347" lry="820" ulx="251" uly="757">rechnet ihn zu den beſten Marmor⸗arten im</line>
        <line lrx="627" lry="888" ulx="250" uly="817">Reiche.</line>
        <line lrx="1345" lry="964" ulx="352" uly="852">So wie man die Berge von Eſtremoz</line>
        <line lrx="1344" lry="1027" ulx="249" uly="960">verlaͤßt, kommt man wieder auf Huͤgelketten,</line>
        <line lrx="1344" lry="1090" ulx="247" uly="1028">welche aus ſchieferigtem Sandſteine beſtehen.</line>
        <line lrx="1393" lry="1159" ulx="248" uly="1094">Er haͤlt viel Glimmer. Gewoͤhnlich iſt er</line>
        <line lrx="1346" lry="1238" ulx="223" uly="1163">gelblich⸗grau; durch das Vergroͤßerungsglas</line>
        <line lrx="1346" lry="1315" ulx="223" uly="1223">erkennt man in ihm eine Menge ſehr kleiner</line>
        <line lrx="1369" lry="1365" ulx="203" uly="1299">dicht zuſammengedraͤngter Quarzkoͤrner, zwi⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="1432" ulx="247" uly="1365">ſchen welchen aͤuſſerſt feine Punkte, wie von</line>
        <line lrx="1348" lry="1499" ulx="248" uly="1434">einer ſchwarzen Thonmaſſe, liegen. Eine</line>
        <line lrx="1348" lry="1568" ulx="244" uly="1498">Legoa von Venda do Duque kam Malachit,</line>
        <line lrx="1350" lry="1676" ulx="245" uly="1559">in Granit eingeſprengt, vor, und nach genauer</line>
        <line lrx="1347" lry="1753" ulx="246" uly="1635">Unterſuchung der Ggerd ſchien der Granit ei⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="1768" ulx="197" uly="1702">nen Gang in dem Sandſteine zu bilden. Von</line>
        <line lrx="1350" lry="1835" ulx="249" uly="1770">jener Venda bis in Naͤhe von Montemor</line>
        <line lrx="1349" lry="1902" ulx="249" uly="1835">o' novo wechſeln ſchieferigter Sandſtein und</line>
        <line lrx="1377" lry="1974" ulx="250" uly="1905">Granit; doch liegen die Granitfelſen ſo, daß</line>
        <line lrx="1351" lry="2078" ulx="251" uly="1937">man nicht unterſcheiden kann, ob ſie hier den</line>
        <line lrx="881" lry="2103" ulx="251" uly="2035">Boden bilden, oder nicht.</line>
        <line lrx="1350" lry="2197" ulx="352" uly="2070">In einem Thale zwiſchen Arraholos und</line>
        <line lrx="1351" lry="2241" ulx="252" uly="2171">Montemor bricht ſchwaͤrzlich⸗gruͤne Horn⸗</line>
        <line lrx="1399" lry="2329" ulx="253" uly="2237">blende in ziemlich großen Maſſen. Die Unter⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="2427" ulx="254" uly="2309">ſuchung dieſer Gegend iſe einem Mineralogen</line>
        <line lrx="1356" lry="2473" ulx="1228" uly="2383">ſehr</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="82" type="page" xml:id="s_Bg53-2_082">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_082.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1520" lry="2253" type="textblock" ulx="287" uly="216">
        <line lrx="1070" lry="284" ulx="760" uly="216">174</line>
        <line lrx="1460" lry="401" ulx="291" uly="330">ſehr zu empfehlen. Wir bemerkten hier auf</line>
        <line lrx="1454" lry="467" ulx="315" uly="399">der Oberflaͤche der Hornblende ein ſtalactiti⸗</line>
        <line lrx="1452" lry="539" ulx="345" uly="467">ſches Foſſil in ſehr geringer Menge, deſſen aͤuſſere</line>
        <line lrx="1233" lry="619" ulx="301" uly="528">3 Beſchreibung ich hier einruͤcken will:</line>
        <line lrx="1012" lry="670" ulx="448" uly="603">Die Farbe iſt hellweiß.</line>
        <line lrx="1456" lry="740" ulx="450" uly="671">Es bildet einen ſtalactitiſchen, nur eine</line>
        <line lrx="1458" lry="809" ulx="348" uly="736">halbe Linie dicken Ueberzug auf der Horn⸗</line>
        <line lrx="1520" lry="872" ulx="348" uly="807">blende.</line>
        <line lrx="1477" lry="947" ulx="450" uly="857">Es iſt aͤuſſerlich und innerlich glaͤnzend</line>
        <line lrx="901" lry="1013" ulx="345" uly="922">mit einem Glasglanze.</line>
        <line lrx="1461" lry="1082" ulx="449" uly="1011">Das Gefuͤge iſt unvollkommen und un⸗,</line>
        <line lrx="832" lry="1168" ulx="346" uly="1071">ordentlich bl aͤtterigt.</line>
        <line lrx="1455" lry="1225" ulx="448" uly="1115">Es zerſpringt in unbeſtimmt eckige, nicht</line>
        <line lrx="1454" lry="1301" ulx="346" uly="1207">ſonderlich ſcharfkantige Bruchſtuͤcke; iſt durch⸗</line>
        <line lrx="1456" lry="1354" ulx="330" uly="1259">ſcheinend, in kleinern Stuͤcken durchſichtig; H</line>
        <line lrx="1456" lry="1420" ulx="347" uly="1353">weich: doch laͤßt ſich dieſes der Zerſprengbar⸗</line>
        <line lrx="1454" lry="1488" ulx="346" uly="1420">keit wegen ſchwer angeben; ſehr leicht zer⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1559" ulx="345" uly="1488">ſprengbar; fuͤhlt ſich mager an, und iſt nicht</line>
        <line lrx="761" lry="1625" ulx="344" uly="1527">ſonderlich ſchwer.</line>
        <line lrx="1457" lry="1693" ulx="449" uly="1623">Saͤuren wirken nicht merklich darauf;</line>
        <line lrx="1466" lry="1761" ulx="287" uly="1693">vor dem Loͤthrohre ſchmilzt es, doch nicht</line>
        <line lrx="1458" lry="1828" ulx="344" uly="1763">gar leicht zu einer weißen Perle. Es ſcheint</line>
        <line lrx="1456" lry="1933" ulx="347" uly="1816">dem Znolit, vorzuͤglich dem Prehnit nahe zu</line>
        <line lrx="558" lry="1951" ulx="344" uly="1858">kontmen.</line>
        <line lrx="1458" lry="2029" ulx="415" uly="1921">Um Montemor iſt alles Granit. Der</line>
        <line lrx="1457" lry="2098" ulx="345" uly="2033">Feldſpat iſt oft, ſo wie der Quarz, ſchoͤn hell⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="2166" ulx="346" uly="2085">weiß, und der Glimmer ſchwarz; daher er ſich</line>
        <line lrx="1462" lry="2253" ulx="345" uly="2168">auch vortreff lich ausnimmt. In einigen Huͤgeln</line>
      </zone>
      <zone lrx="1452" lry="2301" type="textblock" ulx="344" uly="2235">
        <line lrx="1452" lry="2301" ulx="344" uly="2235">iſt der Granit mit jenem gelblich⸗gruͤnen Foſ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1451" lry="2425" type="textblock" ulx="339" uly="2296">
        <line lrx="1451" lry="2408" ulx="339" uly="2296">ſil durchzogen, deſſen ich ſchon oft unter dem</line>
        <line lrx="1450" lry="2425" ulx="1346" uly="2374">Na⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="83" type="page" xml:id="s_Bg53-2_083">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_083.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="931" lry="298" type="textblock" ulx="618" uly="219">
        <line lrx="931" lry="298" ulx="618" uly="219">[75 3</line>
      </zone>
      <zone lrx="1422" lry="2418" type="textblock" ulx="184" uly="331">
        <line lrx="1347" lry="424" ulx="243" uly="331">Namen gelblich⸗gruͤnes Steinmark</line>
        <line lrx="1346" lry="497" ulx="243" uly="403">gedacht habe. Dieſes Foſſil kommt haͤufig</line>
        <line lrx="1347" lry="535" ulx="238" uly="473">in den Graniten dieſes Reiches vor; ich habe</line>
        <line lrx="1347" lry="608" ulx="240" uly="542">es auch in den ſchwediſchen und norwegiſchen</line>
        <line lrx="1347" lry="670" ulx="240" uly="609">Graniten bemerkt, ſo wie in den Granit⸗</line>
        <line lrx="1344" lry="744" ulx="184" uly="675">geroͤllen in Meklenburg. Doch iſt es in dem</line>
        <line lrx="1344" lry="815" ulx="241" uly="746">letztern haͤrter und ſplitterigter im Bruche,</line>
        <line lrx="1358" lry="878" ulx="242" uly="809">als in Portugal. Ich will die aͤuſſere Be⸗</line>
        <line lrx="1364" lry="945" ulx="201" uly="880">ſchreibung dieſes Foſſils, da es ſo oft vor⸗</line>
        <line lrx="831" lry="1011" ulx="209" uly="951">kommt, hier mittheilen:</line>
        <line lrx="1344" lry="1080" ulx="337" uly="1013">Die Farbe iſt gelblich⸗gruͤn, welches vom</line>
        <line lrx="1231" lry="1151" ulx="238" uly="1081">Spargelgruͤn zum Zeiſiggruͤnen uͤbergeht.</line>
        <line lrx="1344" lry="1245" ulx="336" uly="1150">Es kommt meiſtens eingeſprengt, auch</line>
        <line lrx="1422" lry="1279" ulx="238" uly="1223">derbe, vor.</line>
        <line lrx="1345" lry="1379" ulx="339" uly="1286">Es iſt matt; das weichſte wird durch den</line>
        <line lrx="1403" lry="1420" ulx="239" uly="1355">Strich glaͤnzend.</line>
        <line lrx="1346" lry="1517" ulx="337" uly="1372">Der Bruch iſt eben, und geht ins Split⸗</line>
        <line lrx="529" lry="1589" ulx="237" uly="1491">terigte uͤber.</line>
        <line lrx="1345" lry="1631" ulx="310" uly="1510">Die Bruchſtuͤcke ſind unbeſtinunt eckig/</line>
        <line lrx="563" lry="1692" ulx="238" uly="1627">ſtumpfkantig.</line>
        <line lrx="1344" lry="1762" ulx="264" uly="1661">Es iſt undurchſichtig; bald ſehr weich,</line>
        <line lrx="1346" lry="1827" ulx="241" uly="1736">bald weich, bald naͤhert es ſich dem Halb⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="1894" ulx="233" uly="1830">harten; milde; fuͤhlt ſich etwas fettig an;</line>
        <line lrx="1348" lry="1993" ulx="241" uly="1864">haͤngt etwas an der Zunge; und iſt nicht ſon⸗</line>
        <line lrx="694" lry="2025" ulx="241" uly="1966">derlich ſcwer.</line>
        <line lrx="1346" lry="2103" ulx="344" uly="2004">Saͤuren wirken nicht betraͤchtlich darauf; .</line>
        <line lrx="1348" lry="2166" ulx="244" uly="2099">vor dem Loͤthrohre brennt es ſich ſchwarz,</line>
        <line lrx="1348" lry="2231" ulx="243" uly="2166">ſchmilzt aber nicht. Vorlaͤufig nenne ich die⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="2300" ulx="245" uly="2232">ſes Foſſil Steinmark: es entſpringt aber</line>
        <line lrx="1350" lry="2367" ulx="247" uly="2301">wahrſcheinlich durch die Verwitterung aus ei⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="2418" ulx="1235" uly="2382">nem</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="84" type="page" xml:id="s_Bg53-2_084">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_084.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1081" lry="320" type="textblock" ulx="774" uly="245">
        <line lrx="1081" lry="320" ulx="774" uly="245"> 76 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="2463" type="textblock" ulx="295" uly="333">
        <line lrx="1469" lry="434" ulx="352" uly="333">nem andern Foſſil, welches vielleicht eine be⸗</line>
        <line lrx="1464" lry="503" ulx="351" uly="439">ſondere Art ausmacht. Hier bey Montemor</line>
        <line lrx="1462" lry="583" ulx="352" uly="486">war es am haͤufigſten im Reiche, und ſehr</line>
        <line lrx="510" lry="679" ulx="351" uly="565">weich.</line>
        <line lrx="1507" lry="700" ulx="439" uly="643">Von Montemor weſtwaͤrts nehmen die</line>
        <line lrx="1463" lry="778" ulx="354" uly="711">Berge ſchnell ab, und verlaufen ſich gegen</line>
        <line lrx="1464" lry="845" ulx="356" uly="778">die große Sand⸗ebene des Alenteſjo. An</line>
        <line lrx="1464" lry="911" ulx="355" uly="846">dem Abhange der Granitberge trifft man</line>
        <line lrx="1461" lry="978" ulx="354" uly="917">wiederum auf den ſchieferigten Sandſtein, bis</line>
        <line lrx="1485" lry="1079" ulx="354" uly="981">man endlich in die Ebene herabkommt „ wo</line>
        <line lrx="955" lry="1117" ulx="353" uly="1030">man nur Geſchiebe ſieht.</line>
        <line lrx="1457" lry="1186" ulx="459" uly="1117">Wir haben jetzt den hoͤhern Theil des</line>
        <line lrx="1460" lry="1251" ulx="355" uly="1186">Alentejo nach einer Richtung betrachtet, wel⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1319" ulx="349" uly="1256">che ſeinen Zug gerade ſchneidet, und zwar auf</line>
        <line lrx="1462" lry="1387" ulx="356" uly="1324">einem Wege, wo er am merkwuͤrdigſten iſt.</line>
        <line lrx="1461" lry="1451" ulx="354" uly="1390">An andern Stellen findet man meiſtens nur</line>
        <line lrx="1459" lry="1557" ulx="355" uly="1460">eine einfoͤrmige Abwechſelung von ſchieferigtem</line>
        <line lrx="1183" lry="1580" ulx="354" uly="1525">Sandſtein und Granit.</line>
        <line lrx="1478" lry="1656" ulx="456" uly="1595">Gegen Norden von Montemor erſtreckt</line>
        <line lrx="1461" lry="1730" ulx="353" uly="1660">ſich der hohe Boden des Alentejo bis Porta⸗</line>
        <line lrx="1459" lry="1794" ulx="353" uly="1730">legre und bis an den Tagus. Granit wech⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="1862" ulx="352" uly="1799">ſelt mit dem Sandſteinſchiefer beſtaͤndig ab.</line>
        <line lrx="1457" lry="1927" ulx="336" uly="1863">Suͤdwaͤrts erſtreckt ſich der Granitboden uͤber</line>
        <line lrx="1460" lry="2000" ulx="352" uly="1933">Evora, Vidigueira bis Beja, und von dort</line>
        <line lrx="1459" lry="2067" ulx="350" uly="2001">bis jenſeits der Guadiana nach Serpa unun⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="2133" ulx="352" uly="2068">terbrochen fort. Die ganze Gegend bildet</line>
        <line lrx="1456" lry="2199" ulx="351" uly="2135">eine hohe, ſehr fruchtbare Ebene mit niedri⸗</line>
        <line lrx="1456" lry="2271" ulx="315" uly="2201">gen Huͤgeln. Es entſpringt hier eine Menge</line>
        <line lrx="1455" lry="2336" ulx="295" uly="2268">kleiner Fluͤſſe und Baͤche, welche meiſtens</line>
        <line lrx="1453" lry="2427" ulx="348" uly="2331">dem Sado und dem weſtlichen Meere zufallen.</line>
        <line lrx="1454" lry="2463" ulx="1326" uly="2407">Man</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="85" type="page" xml:id="s_Bg53-2_085">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_085.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="937" lry="289" type="textblock" ulx="660" uly="216">
        <line lrx="937" lry="289" ulx="660" uly="216">1 227 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1396" lry="1013" type="textblock" ulx="241" uly="334">
        <line lrx="1364" lry="410" ulx="253" uly="334">Man ſieht hier an vielen Stellen Spuren von</line>
        <line lrx="1359" lry="476" ulx="241" uly="395">Gaͤngen, und viel Quarzſtuͤcke, welche aus</line>
        <line lrx="1360" lry="543" ulx="252" uly="471">ſolchen Gaͤngen, wie es ſcheint, abgeloͤſet ſind.</line>
        <line lrx="1358" lry="612" ulx="253" uly="540">Bey Viana, zwiſchen Vidigueira und Evora,</line>
        <line lrx="1360" lry="676" ulx="253" uly="601">hat man in den zerriſſenen Granitgebirgen</line>
        <line lrx="1359" lry="749" ulx="253" uly="674">vormahls noch Erz gegraben; jetzt ſind aber</line>
        <line lrx="1357" lry="813" ulx="254" uly="741">kaum noch Spuren davon uͤbrig, und die Ein⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="895" ulx="255" uly="804">wohner kennen ſelbſt die verlaſſenen Gruben</line>
        <line lrx="1396" lry="955" ulx="256" uly="872">nicht. Es ſoll, alten Nachrichten zufolge,</line>
        <line lrx="1082" lry="1013" ulx="254" uly="942">hier Silber⸗erz gebrochen haben. .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1402" lry="2432" type="textblock" ulx="210" uly="1051">
        <line lrx="1361" lry="1129" ulx="296" uly="1051">Fenſeits der Guadiana kommt man auf</line>
        <line lrx="1354" lry="1196" ulx="252" uly="1122">eine Reihe von niedrigen Bergen, welche aus</line>
        <line lrx="1355" lry="1257" ulx="251" uly="1190">ſchieferigtem Sandſteine beſtehen, und eine</line>
        <line lrx="1352" lry="1327" ulx="254" uly="1254">uͤber alle Vorſtellung wuͤſte Gegend bilden.</line>
        <line lrx="1354" lry="1401" ulx="252" uly="1321">Sie ſind eigentlich fortgeſetzte Nebenzuͤge der</line>
        <line lrx="1356" lry="1468" ulx="210" uly="1390">Sierra morena in Spanien, und ziehen ſich</line>
        <line lrx="1355" lry="1532" ulx="252" uly="1461">von N.O. nach S. W. Ungeachtet die</line>
        <line lrx="1354" lry="1603" ulx="251" uly="1527">Berge, von der Ebene an gerechnet, niedrig</line>
        <line lrx="1352" lry="1675" ulx="254" uly="1593">ſind: ſo ſcheint doch der ganze Boden noch</line>
        <line lrx="1355" lry="1727" ulx="251" uly="1661">ziemlich hoch zu ſeyn. Man redet viel von</line>
        <line lrx="1355" lry="1805" ulx="254" uly="1727">den Erzgaͤngen, welche ſich hier befinden ſollen:</line>
        <line lrx="1352" lry="1872" ulx="252" uly="1795">wir haben aber nichts davon angetroffen. Bey</line>
        <line lrx="1354" lry="1945" ulx="249" uly="1861">Mertola faͤngt das algarviſche Grenzgebirge</line>
        <line lrx="1214" lry="1995" ulx="250" uly="1933">an, von welchem ich unten reden werde.</line>
        <line lrx="1402" lry="2105" ulx="352" uly="2025">Gegen Weſten verflaͤchen ſich dieſe Berge</line>
        <line lrx="1355" lry="2176" ulx="251" uly="2088">auf die gewoͤhnliche Art. An ihrem Abhange</line>
        <line lrx="1353" lry="2240" ulx="249" uly="2159">kommt ſchieferigter Sandſtein zum Vorſchein,</line>
        <line lrx="1353" lry="2307" ulx="232" uly="2231">und dann folgen der Sand und die Geſchiebe</line>
        <line lrx="1157" lry="2362" ulx="238" uly="2294">der Ebene.</line>
        <line lrx="1356" lry="2432" ulx="1241" uly="2373">Eine</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="86" type="page" xml:id="s_Bg53-2_086">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_086.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1677" lry="2517" type="textblock" ulx="310" uly="261">
        <line lrx="1677" lry="346" ulx="630" uly="261">Ml</line>
        <line lrx="1676" lry="444" ulx="470" uly="373">Eine Ebene, wie die Luͤneburger Heide,</line>
        <line lrx="1565" lry="513" ulx="334" uly="444">wellenfoͤrmig mit niedrigen Huͤgeln, meiſtens</line>
        <line lrx="1511" lry="578" ulx="367" uly="513">in der Richtung von O. bis W., durchzogen,</line>
        <line lrx="1504" lry="647" ulx="366" uly="578">nimmt faſt den ganzen uͤbrigen Theil der Pro⸗</line>
        <line lrx="1517" lry="717" ulx="366" uly="648">vinz ein. Der ganze Landſtrich, von den</line>
        <line lrx="1484" lry="783" ulx="366" uly="719">Ufern des Tagus gegen Norden bis zum</line>
        <line lrx="1483" lry="852" ulx="314" uly="782">Campo de OQurique gegen Suͤden, ferner von</line>
        <line lrx="1505" lry="917" ulx="367" uly="854">einer Linie, die uͤber Abrantes, Montemor</line>
        <line lrx="1532" lry="1041" ulx="366" uly="888">und Beja geht „ bis an die weſtliche Kuͤſte,</line>
        <line lrx="1477" lry="1081" ulx="367" uly="990">beſteht „ ein paar Bergzuͤge ausgenommen,</line>
        <line lrx="1476" lry="1155" ulx="365" uly="1055">aus einer ſolchen ſandigen und mit Geſchieben</line>
        <line lrx="1478" lry="1190" ulx="366" uly="1127">bedeckten Ebene. Je mehr man ſich von dem</line>
        <line lrx="1478" lry="1259" ulx="364" uly="1195">Ufer des Fluſſes entfernt, deſto mehr hebt</line>
        <line lrx="1476" lry="1331" ulx="372" uly="1261">ſich die Gegend, deſto hoͤher werden die Huͤ⸗</line>
        <line lrx="1530" lry="1399" ulx="310" uly="1330">gel. Sie ſind in dem ſuͤdlichen Theile mit</line>
        <line lrx="1527" lry="1465" ulx="365" uly="1395">einem Gruß von ſchieferigtem Sandſtein und</line>
        <line lrx="1474" lry="1531" ulx="367" uly="1468">Granit bedeckt, welcher den Boden ſehr feſt,</line>
        <line lrx="1473" lry="1600" ulx="366" uly="1536">aber auch ſehr trocken macht; und es ſcheint,</line>
        <line lrx="1475" lry="1708" ulx="365" uly="1601">als ob darunter ſchieferigter Sandſtein liege.</line>
        <line lrx="1479" lry="1737" ulx="362" uly="1672">Die Berge des Campo de Ourique, eigentlich</line>
        <line lrx="1491" lry="1810" ulx="365" uly="1739">Vorberge des algarviſchen Grenzgebirges,</line>
        <line lrx="1474" lry="1875" ulx="321" uly="1803">beſtehen ſchon wirklich aus einem ſchieferigten</line>
        <line lrx="1474" lry="1940" ulx="364" uly="1876">Sandſteine. Er iſt dort gelblich⸗grau, mit</line>
        <line lrx="1473" lry="2024" ulx="362" uly="1943">Glimmer gemengt, ünd geht in den Schiefer⸗</line>
        <line lrx="1530" lry="2079" ulx="360" uly="2012">thon uͤber. Zuweilen bildet er ungemein zarte</line>
        <line lrx="1523" lry="2144" ulx="324" uly="2076">und duͤnne ſchieferigte Abloͤſungen, hat eine</line>
        <line lrx="1473" lry="2214" ulx="357" uly="2144">gelblich⸗graue Farbe, iſt fett anzufuͤhlen, haͤngt</line>
        <line lrx="1487" lry="2278" ulx="317" uly="2212">ungemein ſtark an der Zunge; und nur mit</line>
        <line lrx="1471" lry="2344" ulx="357" uly="2249">dem Vergroͤſterungsglaſe bemerkt man eine</line>
        <line lrx="1476" lry="2440" ulx="354" uly="2346">Menge von ſehr kleinen, aber deutlichen Quarz⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2517" ulx="1375" uly="2414">kor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1652" lry="2774" type="textblock" ulx="1505" uly="2747">
        <line lrx="1652" lry="2774" ulx="1505" uly="2747">/</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="87" type="page" xml:id="s_Bg53-2_087">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_087.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1414" lry="2479" type="textblock" ulx="221" uly="268">
        <line lrx="931" lry="329" ulx="651" uly="268"> 79 ]</line>
        <line lrx="1358" lry="449" ulx="252" uly="377">koͤrnern. Dieſer zarte Sandſchiefer koͤnnte</line>
        <line lrx="1357" lry="518" ulx="254" uly="447">zu einem Hygrometer dienen. Er findet ſich</line>
        <line lrx="1360" lry="587" ulx="253" uly="511">bey Meſſejana in den erſten Bergen, welche</line>
        <line lrx="1359" lry="652" ulx="252" uly="584">nicht mehr aus Geſchieben beſtehen, ſondern</line>
        <line lrx="1359" lry="720" ulx="243" uly="644">ihre Stein⸗art wirklich zeigen. An andern</line>
        <line lrx="1356" lry="794" ulx="257" uly="716">Stellen findet man graugelben Schieferthon,</line>
        <line lrx="1358" lry="858" ulx="256" uly="788">worinn nur hier und da kleine Quarzkoͤrner</line>
        <line lrx="1360" lry="926" ulx="259" uly="855">eingeſprengt ſind. Aehnliche Uebergaͤnge und</line>
        <line lrx="1356" lry="1000" ulx="256" uly="917">Abwechſelungen ſieht man an mehrern Stel⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="1063" ulx="254" uly="989">len im Lande: hier wollte ich ihrer vorzuͤglich</line>
        <line lrx="1356" lry="1129" ulx="253" uly="1057">erwaͤhnen, weil ſie beſonders deutlich und aus⸗</line>
        <line lrx="1363" lry="1201" ulx="251" uly="1123">Zezeichner addod.</line>
        <line lrx="1353" lry="1268" ulx="341" uly="1192">Gegen das Meer und das Ufer des Fluſ⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="1332" ulx="251" uly="1256">ſes hoͤrt der Gruß auf, und ſtatt deſſen iſt</line>
        <line lrx="1356" lry="1400" ulx="253" uly="1326">alles mit einem feinen Sande bedeckt, der oft</line>
        <line lrx="1356" lry="1471" ulx="221" uly="1393">einige Fuß tief iſt. Hin und wieder ſieht</line>
        <line lrx="1388" lry="1539" ulx="252" uly="1463">man in dieſen ſandigen Gegenden Suͤmpfe;</line>
        <line lrx="1357" lry="1611" ulx="254" uly="1532">und bey Comporta, nicht weit von Setuval</line>
        <line lrx="1406" lry="1675" ulx="256" uly="1592">am Ufer des Meeres, graͤbt man Torf. Un⸗</line>
        <line lrx="1357" lry="1739" ulx="227" uly="1669">ter dem feinen Sande liegt oft eine Schicht</line>
        <line lrx="1356" lry="1807" ulx="254" uly="1733">von Geſchieben, und unter dieſen ein Lager von</line>
        <line lrx="1358" lry="1875" ulx="254" uly="1802">einem ziemlich feſten rothbraunen Thone.</line>
        <line lrx="1356" lry="1950" ulx="251" uly="1867">Dieſes Thonlager iſt an den Ufern des Tagus</line>
        <line lrx="1358" lry="2011" ulx="250" uly="1936">bey Liſſabon deutlich zu ſehen, und oft auſſer⸗</line>
        <line lrx="1358" lry="2083" ulx="251" uly="2006">ordentlich maͤchtig, ſo daß man die Unterlage</line>
        <line lrx="1358" lry="2146" ulx="253" uly="2072">nicht bemerken kann. Da, wo es nahe am</line>
        <line lrx="1356" lry="2215" ulx="253" uly="2134">Tage liegt, macht es den Boden ſo ſtrenge,</line>
        <line lrx="1404" lry="2286" ulx="252" uly="2207">daß man, um ihn zu bearbeiten, 6 — 8</line>
        <line lrx="1414" lry="2349" ulx="251" uly="2268">Ochſen vor den Pflug ſpannen muß. Sehr</line>
        <line lrx="1357" lry="2472" ulx="253" uly="2343">auffallend iſt das gediegene Queckſilber, wel⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="2479" ulx="1262" uly="2422">che⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="88" type="page" xml:id="s_Bg53-2_088">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_088.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1080" lry="297" type="textblock" ulx="797" uly="232">
        <line lrx="1080" lry="297" ulx="797" uly="232">f. 80 3</line>
      </zone>
      <zone lrx="1517" lry="2446" type="textblock" ulx="331" uly="303">
        <line lrx="1490" lry="417" ulx="385" uly="303">ches man in dieſen Gegenden gefunden hat.</line>
        <line lrx="1495" lry="522" ulx="384" uly="412">Be ene Conna, einem Flecken an einer Bucht</line>
        <line lrx="1491" lry="574" ulx="385" uly="481">des Tagus, beynahe Liſſabon gegenuͤber, und</line>
        <line lrx="1492" lry="621" ulx="384" uly="520">nur drey Legoas davon entfernt, in einer ſan⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="687" ulx="387" uly="620">digen, hier und da ſumpfigen Gegend, be⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="757" ulx="384" uly="688">merkte man in einem Hohlwege eine anſehn⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="821" ulx="384" uly="754">liche Menge von laufendem Queckſilber. Die</line>
        <line lrx="1491" lry="892" ulx="385" uly="819">Sache erregte Aufmerkſamkeit, da dieſes</line>
        <line lrx="1491" lry="957" ulx="384" uly="891">Metall in dieſem Reiche theuer iſt, und zur</line>
        <line lrx="1490" lry="1020" ulx="385" uly="958">Scheidung des Goldes und Silbers in Bra⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1094" ulx="383" uly="1029">ſilien von großem Nutzen ſeyn wuͤrde. Der</line>
        <line lrx="1485" lry="1158" ulx="385" uly="1091">Seeminiſter und Miniſter der Colonien, D.</line>
        <line lrx="1488" lry="1230" ulx="383" uly="1131">Rodrigo de Sonſa Coutinho, ein thaͤtiger</line>
        <line lrx="1487" lry="1308" ulx="381" uly="1220">Mann, ließ die Gegend durch einen deutſchen</line>
        <line lrx="1487" lry="1363" ulx="381" uly="1297">Ingenieur, Niemeyer, unterſuchen, weiter</line>
        <line lrx="1486" lry="1432" ulx="382" uly="1366">graben, und die Gruben verſchlieſſen. Van⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="1499" ulx="382" uly="1432">delli lachte uͤber dieſe Entdeckung; er behaup⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1570" ulx="381" uly="1472">tete: es habe an dieſer Stelle eine Spiegel⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1634" ulx="379" uly="1567">fabrik geſtanden, und das Queckſilber ruͤhre</line>
        <line lrx="1484" lry="1701" ulx="377" uly="1639">noch davon her. Daß in der Gegend eine</line>
        <line lrx="1483" lry="1768" ulx="363" uly="1704">Glas⸗ und Spiegelfabrik unter der vorigen</line>
        <line lrx="1479" lry="1838" ulx="378" uly="1770">Regierung ſtand, iſt gewiß; aber, wie ich</line>
        <line lrx="1480" lry="1907" ulx="377" uly="1840">hoͤrte, nicht an derſelben Stelle; und ſo viel</line>
        <line lrx="1480" lry="1972" ulx="376" uly="1881">Queckſilber, als hier gefunden wird, ver⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="2043" ulx="374" uly="1979">ſchuͤttet man eben nicht. Andere glaubten,</line>
        <line lrx="1517" lry="2108" ulx="331" uly="2043">das Queckſilber habe ſich von der nahgelege⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="2174" ulx="373" uly="2112">nen Serra da Ar rabida, die nur drey Legoas</line>
        <line lrx="1477" lry="2243" ulx="374" uly="2183">entfernt iſt, und von der ich ſogleich reden</line>
        <line lrx="1479" lry="2309" ulx="372" uly="2247">werde, herabgeſenkt. Mir kommt dieſes</line>
        <line lrx="1478" lry="2382" ulx="370" uly="2315">nicht unwahrſcheinlich bLor.: Das Thonlager,</line>
        <line lrx="1479" lry="2446" ulx="610" uly="2384">. welches</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="89" type="page" xml:id="s_Bg53-2_089">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_089.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1349" lry="1302" type="textblock" ulx="216" uly="239">
        <line lrx="930" lry="305" ulx="656" uly="239">I. sr</line>
        <line lrx="1328" lry="416" ulx="227" uly="352">welches gewoͤhnlich zwiſchen Sandſtein und</line>
        <line lrx="1328" lry="489" ulx="227" uly="418">Kalkſtein liegt, kommt auch an dem Fuße</line>
        <line lrx="1329" lry="554" ulx="229" uly="486">der Serra deutlich zum Vorſchein, und ſenkt</line>
        <line lrx="1324" lry="624" ulx="224" uly="555">ſich von dort bis an die Ufer des Fluſſes.</line>
        <line lrx="1322" lry="695" ulx="225" uly="620">Es iſt uͤberdieß, wie ich ſchon geſagt habe,</line>
        <line lrx="1323" lry="763" ulx="222" uly="689">ſehr feſt, und laͤßt nicht leicht fluͤſſige Koͤrper</line>
        <line lrx="1339" lry="822" ulx="225" uly="754">durch. Auch findet ſich das laufende Queck⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="903" ulx="224" uly="824">ſilber im Sande uͤber dem Thonlager, und</line>
        <line lrx="1319" lry="958" ulx="222" uly="890">zum Theil in dem Thon ſelbſt. Es koͤnnte</line>
        <line lrx="1315" lry="1033" ulx="222" uly="958">daher wohl ſeyn, daß das Queckſilber ſich</line>
        <line lrx="1313" lry="1094" ulx="218" uly="1029">aus einigen Gaͤngen in dem Kalkſteine des</line>
        <line lrx="1313" lry="1166" ulx="217" uly="1092">Gebirges herabſenkte, das Thonlager aber</line>
        <line lrx="1312" lry="1232" ulx="216" uly="1157">nicht durchdringen konnte, ſondern ſich uͤber</line>
        <line lrx="1349" lry="1302" ulx="216" uly="1227">ihm bis zur Ebene hinab begab. Doch wir</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="1373" type="textblock" ulx="129" uly="1299">
        <line lrx="1335" lry="1373" ulx="129" uly="1299">wwerden wahrſcheinlich bald genauere Nach⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="2458" type="textblock" ulx="166" uly="1362">
        <line lrx="1307" lry="1432" ulx="214" uly="1362">richten daruͤber erhalten, da der bekannte</line>
        <line lrx="1331" lry="1505" ulx="211" uly="1428">treffliche Mineralog und Bergbaukundige, d a</line>
        <line lrx="1303" lry="1574" ulx="213" uly="1495">Camara, nach Liſſabon zuruͤckgekehrt iſt,</line>
        <line lrx="1338" lry="1643" ulx="213" uly="1566">und dieſe Gegend mit dem Miniſter in Augen⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="1698" ulx="211" uly="1632">ſchein genommen hat.</line>
        <line lrx="1300" lry="1780" ulx="277" uly="1700">Die Serra da Arrabida, ein ziemlich ho⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="1844" ulx="166" uly="1770">hes Gebirge, erhebt ſich ploͤtzlich aus einer</line>
        <line lrx="1296" lry="1911" ulx="183" uly="1835">ſandigen Ebene, und zieht ſich von O. N. O.</line>
        <line lrx="1297" lry="1970" ulx="200" uly="1903">nach W. S. W. gegen das Meer. Es bil⸗</line>
        <line lrx="1296" lry="2049" ulx="201" uly="1970">det das ſuͤdliche Vorgebirge am Aus fluſſe des</line>
        <line lrx="1295" lry="2112" ulx="199" uly="2032">Tagus, das Cap Espichel, und liefert wieder⸗</line>
        <line lrx="1294" lry="2187" ulx="198" uly="2106">um eine auffallende Beſtaͤtigung unſerer Be⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="2256" ulx="198" uly="2167">hauptung, daß die Geſtalt der Kuͤſten ganz</line>
        <line lrx="1290" lry="2320" ulx="200" uly="2235">allein von dem Zuge der Gebirge abhaͤnge.</line>
        <line lrx="1320" lry="2391" ulx="198" uly="2299">Hier, wie am Cabo de Rocca, ſpringt ploͤtz⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="2458" ulx="833" uly="2382">F lich</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="90" type="page" xml:id="s_Bg53-2_090">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_090.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1098" lry="315" type="textblock" ulx="823" uly="249">
        <line lrx="1098" lry="315" ulx="823" uly="249"> 82 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1586" lry="2397" type="textblock" ulx="379" uly="365">
        <line lrx="1521" lry="433" ulx="413" uly="365">lich ein Gebirge hervor, und macht einen</line>
        <line lrx="1533" lry="502" ulx="417" uly="432">Vorſprung, den man nur auf der Landkarte</line>
        <line lrx="1521" lry="572" ulx="416" uly="501">zu betrachten braucht, um ihn ſehr auffallend</line>
        <line lrx="1524" lry="639" ulx="419" uly="565">zu finden. Gegen Suͤden wird der Fuß des</line>
        <line lrx="1542" lry="703" ulx="379" uly="636">Gebirges vom Meere beſpuͤhlt, und es er⸗</line>
        <line lrx="1525" lry="773" ulx="420" uly="706">hebt ſich uͤber dieſem beynahe gerade in die</line>
        <line lrx="1527" lry="845" ulx="420" uly="772">Hoͤhe. Gegen Norden hat es ſeine Abda⸗</line>
        <line lrx="1544" lry="908" ulx="423" uly="841">chung in die ſchmale Erdzunge bis zum</line>
        <line lrx="1526" lry="977" ulx="422" uly="908">Tagus. Auch hier erhebt ſich das Ufer, ge⸗</line>
        <line lrx="1523" lry="1044" ulx="424" uly="971">rade gegen Liſſabon uͤber, bey Caſilhas pPloͤtz⸗</line>
        <line lrx="1523" lry="1110" ulx="426" uly="1040">lich aus der Sandheide, und ſetzt in kurzen</line>
        <line lrx="1524" lry="1180" ulx="425" uly="1104">Huͤgeln bis zum Torre de Bugio, am Ein⸗</line>
        <line lrx="1528" lry="1249" ulx="414" uly="1170">gange des Hafens von Liſſabon, fort. Die</line>
        <line lrx="1528" lry="1314" ulx="391" uly="1244">untere Lage dieſer Huͤgel iſt ein ſehr feſter</line>
        <line lrx="1529" lry="1383" ulx="426" uly="1314">Kalkſtein, faſt durchaus ein Gemenge von</line>
        <line lrx="1529" lry="1447" ulx="429" uly="1378">verſteinerten Muſcheln, wie an der Oſtſeite</line>
        <line lrx="1586" lry="1518" ulx="431" uly="1447">von Liſſabon. Die Decke bilden Sand und</line>
        <line lrx="1532" lry="1654" ulx="452" uly="1583">Ein niedriger Nebenzug gegen Norden</line>
        <line lrx="1531" lry="1723" ulx="433" uly="1648">kuͤndigt das Gebirge bey Aldea dos Mouros</line>
        <line lrx="1533" lry="1788" ulx="435" uly="1717">an, und begleitet es bis gegen Calheriz, be⸗</line>
        <line lrx="1532" lry="1858" ulx="435" uly="1786">ſteht auch aus Sandſtein und Kalk. Gegen</line>
        <line lrx="1530" lry="1923" ulx="434" uly="1845">Oſten faͤnat es mit einem abgerundeten, faſt</line>
        <line lrx="1532" lry="1988" ulx="434" uly="1923">koniſchen Berge an, worauf das Kloſter von</line>
        <line lrx="1532" lry="2064" ulx="436" uly="1983">Palmella liegt. Ein nicht ſehr vertieftes</line>
        <line lrx="1533" lry="2128" ulx="436" uly="2053">Thal ſcheidet dieſen Berg von dem Haupt⸗</line>
        <line lrx="1534" lry="2196" ulx="395" uly="2123">zuge. Dieſer erhebt ſich ſogleich zu einer</line>
        <line lrx="1534" lry="2263" ulx="436" uly="2187">ganz anſehnlichen Hoͤhe, worinn er dem Ge⸗</line>
        <line lrx="1535" lry="2333" ulx="436" uly="2261">birge von Eintra wohl wenig nachgibt (1500</line>
        <line lrx="1566" lry="2397" ulx="437" uly="2325">Fuß hoch?), und hut ſchroffe Seiten mit ei⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="91" type="page" xml:id="s_Bg53-2_091">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_091.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1340" lry="431" type="textblock" ulx="240" uly="352">
        <line lrx="1340" lry="431" ulx="240" uly="352">nem ſchmalen Ruͤcken. Zwiſchen Azeytao</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="497" type="textblock" ulx="189" uly="431">
        <line lrx="1341" lry="497" ulx="189" uly="431">und Aldea dos Mouros und dem Meere iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1351" lry="1513" type="textblock" ulx="234" uly="501">
        <line lrx="1351" lry="567" ulx="237" uly="501">ſeine hoͤchſte Stelle. Gegen Cezimbra und</line>
        <line lrx="1341" lry="684" ulx="238" uly="567">endlich gegen das Cap Copichel verflaͤcht er</line>
        <line lrx="1337" lry="701" ulx="235" uly="638">ſich ſehr; doch lange nicht ſo ſehr, als das</line>
        <line lrx="1338" lry="767" ulx="240" uly="705">Gebirge von Cintra gegen das Cabo de Rocca,</line>
        <line lrx="1340" lry="874" ulx="238" uly="771">und endigt ſich uͤber dem Meere in einem ſtei⸗</line>
        <line lrx="959" lry="902" ulx="239" uly="837">len, ziemlich hohen Abhange.</line>
        <line lrx="1339" lry="997" ulx="337" uly="868">Den Fuß des Gebirges bildet auf der</line>
        <line lrx="1333" lry="1040" ulx="237" uly="976">noͤrdlichen Seite, beſonders am oͤſtlichen Theile,</line>
        <line lrx="1335" lry="1105" ulx="235" uly="1043">eine Art von Sandſtein, der aus feinem Sande</line>
        <line lrx="1333" lry="1177" ulx="235" uly="1113">und groben Geſchieben zuſammengebacken iſt:</line>
        <line lrx="1334" lry="1246" ulx="234" uly="1178">kurz, ein todtes Liegendes. Er wechſelt mit</line>
        <line lrx="1335" lry="1309" ulx="238" uly="1245">dem Lager von rothbraunem Thone, und iſt</line>
        <line lrx="1333" lry="1381" ulx="237" uly="1316">faſt ganz damit durchzogen. Hierauf folgt bis</line>
        <line lrx="1334" lry="1446" ulx="238" uly="1380">an den Gipfel ein gemeiner dichter Kalkſtein</line>
        <line lrx="1334" lry="1513" ulx="237" uly="1446">mit wenigen Verſteinerungen, hoͤchſtens von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1371" lry="1582" type="textblock" ulx="222" uly="1517">
        <line lrx="1371" lry="1582" ulx="222" uly="1517">Corallen und Pflanzenthieren. Gewoͤhnlich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1392" lry="2391" type="textblock" ulx="238" uly="1581">
        <line lrx="1333" lry="1650" ulx="241" uly="1581">iſt die Farbe gelblich⸗weiß oder blaͤulich⸗grau;</line>
        <line lrx="1335" lry="1717" ulx="240" uly="1649">allein man findet ihn auch ganz we iß, roth,</line>
        <line lrx="1392" lry="1784" ulx="242" uly="1718">ſchwarz und von andern Farben, wo er denn</line>
        <line lrx="1339" lry="1850" ulx="241" uly="1787">einen vortrefflichen Marmor liefert, deſſen</line>
        <line lrx="1340" lry="1919" ulx="238" uly="1853">man ſich auch bey der Erbauung des praͤchti⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="1983" ulx="240" uly="1922">gen Kloſters von Mafra bediente. Oben auf</line>
        <line lrx="1342" lry="2050" ulx="240" uly="1990">dem Gipfel und in den Spalten kommt Kalk⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="2122" ulx="239" uly="2058">ſpat, oft ſehr ſchoͤn kryſtalliſirt, vor; doch</line>
        <line lrx="1344" lry="2192" ulx="242" uly="2121">bemerkten wir nur die gewoͤhnliche dreyſeitige</line>
        <line lrx="502" lry="2254" ulx="245" uly="2191">Pyramide.</line>
        <line lrx="1347" lry="2321" ulx="346" uly="2258">Da, wo das Gebirge anfaͤngt niedriger</line>
        <line lrx="1346" lry="2391" ulx="247" uly="2329">zu werden, an der noͤrdlichen Seite bey Cal⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1345" lry="2459" type="textblock" ulx="825" uly="2395">
        <line lrx="1345" lry="2459" ulx="825" uly="2395">F 2 heriz,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="92" type="page" xml:id="s_Bg53-2_092">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_092.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1521" lry="1091" type="textblock" ulx="372" uly="232">
        <line lrx="1078" lry="296" ulx="800" uly="232"> 84 1</line>
        <line lrx="1498" lry="414" ulx="388" uly="344">heriz, auf der ſuͤdlichen bey Cezimbra, hat</line>
        <line lrx="1495" lry="481" ulx="387" uly="417">man Spuren von Braunkohlen angetroffen.</line>
        <line lrx="1494" lry="547" ulx="385" uly="486">An dem erſten Orte hatte man die Gruben</line>
        <line lrx="1492" lry="615" ulx="385" uly="554">wiederum zugeworfen, und wir ſahen nur das</line>
        <line lrx="1491" lry="682" ulx="372" uly="619">blaͤulich⸗graue Thonlager, worinn ſie vorka⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="752" ulx="381" uly="689">men. Auch bey Cezimbra trafen wir ſelbſt keine</line>
        <line lrx="1493" lry="820" ulx="384" uly="756">Braunkohlen an, ſahen aber Stuͤcke, welche</line>
        <line lrx="1491" lry="887" ulx="383" uly="800">man dort geſammelt hatte, mit Schwefelkies.</line>
        <line lrx="1491" lry="955" ulx="382" uly="891">Der Fuß aller dieſer Verge beſtand aus einem</line>
        <line lrx="1521" lry="1023" ulx="382" uly="958">grobkoͤrnigen Sandſteine und abgerundeten</line>
        <line lrx="1486" lry="1091" ulx="381" uly="1028">Quarzſtuͤcken, oft in ein todtes Liegendes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="1158" type="textblock" ulx="300" uly="1091">
        <line lrx="1500" lry="1158" ulx="300" uly="1091">verbunden. Daruͤber lag bey Cezimbra ein</line>
      </zone>
      <zone lrx="1499" lry="2377" type="textblock" ulx="365" uly="1164">
        <line lrx="1488" lry="1245" ulx="382" uly="1164">ſchwarzer Schieferthon. Die Decke der Berge</line>
        <line lrx="1489" lry="1296" ulx="381" uly="1233">war, wie gewoͤhnlich, ein blaͤulich⸗grauer</line>
        <line lrx="1234" lry="1363" ulx="381" uly="1300">Kalkſtein mit ſplitterigtem Bruche.</line>
        <line lrx="1486" lry="1468" ulx="481" uly="1365">Am Cap Espichel 3 ahen wir die Folge</line>
        <line lrx="1499" lry="1498" ulx="381" uly="1436">der Schichten, und die Art, wie die Braun⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="1569" ulx="377" uly="1504">kohlen vorkommen, am deutlichſten. Klet⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1637" ulx="377" uly="1569">tert man den ſteilen Abhang dieſes Vorgebir⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="1703" ulx="376" uly="1638">ges bis an das Meer hinunter, welches an⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="1773" ulx="374" uly="1708">geht: ſo kann man an dem Ufer gegen Nor⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="1838" ulx="376" uly="1773">den uͤber eine Legoa weit fortgehen, freylich</line>
        <line lrx="1479" lry="1907" ulx="373" uly="1842">auf einem beſchwerlichen, oft gefaͤhrlichen</line>
        <line lrx="1481" lry="1973" ulx="371" uly="1909">Pfade, weil der Weg uͤber hohe Klip? n fuͤhrt.</line>
        <line lrx="1486" lry="2041" ulx="370" uly="1977">Auch muß man ſich huͤten, daß man an man⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="2119" ulx="370" uly="2039">chen Stellen nicht von der Flut uͤberraſcht</line>
        <line lrx="1481" lry="2174" ulx="368" uly="2115">werde, weil man alsdann ſich nicht leicht retten</line>
        <line lrx="1480" lry="2243" ulx="366" uly="2177">kann. Ein Fiſcher war kurz vorher, ehe</line>
        <line lrx="1487" lry="2310" ulx="367" uly="2248">wir dort waren, auf dieſe Art umgekommen.</line>
        <line lrx="1475" lry="2377" ulx="365" uly="2313">Die unterſte Lage beſtand hier aus einem fe⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="2443" type="textblock" ulx="1392" uly="2387">
        <line lrx="1475" lry="2443" ulx="1392" uly="2387">ſten</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="93" type="page" xml:id="s_Bg53-2_093">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_093.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="954" lry="309" type="textblock" ulx="659" uly="245">
        <line lrx="954" lry="309" ulx="659" uly="245"> 85</line>
      </zone>
      <zone lrx="1409" lry="2437" type="textblock" ulx="191" uly="359">
        <line lrx="1352" lry="424" ulx="247" uly="359">ſten Kalkſteine, der beynahe ganz und gar ein</line>
        <line lrx="1335" lry="493" ulx="244" uly="426">Gemenge von verſteinerten Muſcheln iſt, ge⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="561" ulx="242" uly="495">rade wie am ſuͤdlichen Ufer des Tagus gegen</line>
        <line lrx="1339" lry="661" ulx="240" uly="563">Liſſabon, oder eigentlich Belem, uͤber, oder</line>
        <line lrx="1334" lry="729" ulx="241" uly="627">auch an der Oſtſeite von Liſſabon ſelbſt. Hier⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="765" ulx="240" uly="698">auf folgt zuerſt ein gruͤner Thonmergel, dann</line>
        <line lrx="1331" lry="856" ulx="209" uly="748">ein loſer grobkoͤrniger, oft eiſenhaltiger Sand⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="933" ulx="237" uly="832">ſtein, worinn Braunkohlen und bituminoͤſes</line>
        <line lrx="1330" lry="968" ulx="191" uly="900">Holz einzeln in Neſtern, oder auch in duͤnnen</line>
        <line lrx="1328" lry="1035" ulx="199" uly="970">Schichten, vorkamen. Dieſen deckte ein fein⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="1102" ulx="232" uly="1039">koͤrniger feſter Sandſtein, und auf dieſem</line>
        <line lrx="1326" lry="1172" ulx="230" uly="1105">lagen der Sand und die Geſchiebe, welche</line>
        <line lrx="1324" lry="1237" ulx="229" uly="1171">zu Tage ausgehen. Dort, wo wir die Braun⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="1356" ulx="229" uly="1240">kohlen fanden, war das Ufer nicht ſehr hoch;</line>
        <line lrx="1409" lry="1370" ulx="231" uly="1307">allein das Cabo de Espichel lag ſehr nahe,</line>
        <line lrx="1361" lry="1440" ulx="227" uly="1372">wie gewoͤhnlich, mit dichtem Kalkſtein gedeckt.</line>
        <line lrx="1320" lry="1559" ulx="225" uly="1445">Jch 9 zweifele alſo nicht aus Vergleichung mit</line>
        <line lrx="1316" lry="1573" ulx="255" uly="1488">ndern Gegenden, daß die Sandſteinlage auch</line>
        <line lrx="1317" lry="1641" ulx="199" uly="1528">hier ſich unter dem Kalkſteine, welcher dieſe</line>
        <line lrx="741" lry="1706" ulx="226" uly="1645">Berge deckt, beſinde.</line>
        <line lrx="1314" lry="1774" ulx="324" uly="1711">Mir war indeſſen der Kalkſtein mit Ver⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="1845" ulx="223" uly="1778">ſteinerungen unter dem Sandſteine auffallend.</line>
        <line lrx="1311" lry="1915" ulx="206" uly="1846">Gewoͤhnlich wird der Sandſiein von dem Kalk⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2002" ulx="219" uly="1911">ſteine gedeckt; nur da, wo beide Lagen zu⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="2048" ulx="216" uly="1981">ſammenſtoßen, wechſeln Schichten einer</line>
        <line lrx="1321" lry="2112" ulx="217" uly="2047">Stein⸗art mit der andern. Hier hingegen</line>
        <line lrx="1347" lry="2180" ulx="216" uly="2112">liegt ein maͤchtiges Sandſteinlager auf einem</line>
        <line lrx="1309" lry="2268" ulx="214" uly="2178">Kalkſteine, deſſen Entſtehung ſehr neu ſcheint.</line>
        <line lrx="1312" lry="2314" ulx="216" uly="2249">Man kann dieſes auf eine doppelte Art er⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2382" ulx="216" uly="2318">klaͤren: Ehe der gemeine Kalkſtein gebildet</line>
        <line lrx="1308" lry="2437" ulx="1146" uly="2389">wurde,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="94" type="page" xml:id="s_Bg53-2_094">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_094.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1065" lry="306" type="textblock" ulx="775" uly="237">
        <line lrx="1065" lry="306" ulx="775" uly="237">I 86</line>
      </zone>
      <zone lrx="1499" lry="889" type="textblock" ulx="367" uly="350">
        <line lrx="1494" lry="415" ulx="388" uly="350">wurde, war unſer Boden feſtes Land, wie</line>
        <line lrx="1493" lry="483" ulx="389" uly="419">die Steinkohlen, die Abdruͤcke im Schiefer,</line>
        <line lrx="1493" lry="551" ulx="391" uly="487">die Verſteinerungen von Landthieren beweiſen,</line>
        <line lrx="1496" lry="621" ulx="391" uly="555">welche der Kalkſtein deckt. Dann gehoͤren</line>
        <line lrx="1496" lry="691" ulx="380" uly="622">alſo auch dieſe Braunkohlen in jede Epoche,</line>
        <line lrx="1496" lry="755" ulx="392" uly="691">und die Verſteinerungs ſchicht ruͤhrt nur zufaͤllig</line>
        <line lrx="1499" lry="822" ulx="393" uly="758">von dem Umſtande her, daß hier das Meer</line>
        <line lrx="1499" lry="889" ulx="367" uly="825">einen Theil des vormahligen ſeſten Landes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1536" lry="958" type="textblock" ulx="396" uly="894">
        <line lrx="1536" lry="958" ulx="396" uly="894">bedeckte, welcher ihm endlich entriſſen wurde,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="1757" type="textblock" ulx="397" uly="963">
        <line lrx="1498" lry="1025" ulx="397" uly="963">um bey einer zweyten Kataſtrophe noch ein⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1091" ulx="399" uly="1030">mahl bedeckt zu werden. Dann muß man</line>
        <line lrx="1499" lry="1161" ulx="401" uly="1099">annehmen, daß die Sandſteinlagen ſich von</line>
        <line lrx="1501" lry="1228" ulx="400" uly="1166">hier unter dem Kalkſteine des Vorgebirges</line>
        <line lrx="1500" lry="1299" ulx="402" uly="1236">fortziehen. Oder man muß behaupten, ſo⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1367" ulx="403" uly="1302">wohl die Verſteinerungslage als der Sand⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1431" ulx="404" uly="1370">ſtein mit Braunkohlen liegen an den Seiten</line>
        <line lrx="1503" lry="1542" ulx="407" uly="1437">des gemeinen Kalkſteins auf, welcher die</line>
        <line lrx="1505" lry="1568" ulx="407" uly="1504">Gipfel der Berge uͤberzieht; und dann waͤre</line>
        <line lrx="1504" lry="1637" ulx="408" uly="1533">all s von einer ſehr neuen Entſtehung. Ich</line>
        <line lrx="1505" lry="1757" ulx="405" uly="1642">muß geſtehen, daß o die erſte Me ynung</line>
      </zone>
      <zone lrx="1551" lry="1771" type="textblock" ulx="406" uly="1705">
        <line lrx="1551" lry="1771" ulx="406" uly="1705">viel wahrſcheinlicher halte. Die Verſteine⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="2311" type="textblock" ulx="403" uly="1726">
        <line lrx="1506" lry="1840" ulx="405" uly="1726">rungslage kommt uͤberai nur in ſehr tiefen</line>
        <line lrx="1506" lry="1906" ulx="405" uly="1843">Gegenden, am Ausfluſſe des Tagus und an</line>
        <line lrx="1507" lry="1975" ulx="406" uly="1913">der Oſtſeite von Liſſabon, in beynahe waage⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="2046" ulx="405" uly="1979">rechten Schichten vor. Waͤre ſie zuletzt nur</line>
        <line lrx="1509" lry="2111" ulx="405" uly="2047">angelehnt worden, ſo ſieht man nicht ein, war⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="2179" ulx="403" uly="2114">um ſie an hoͤhern Stellen dieſes Gebirges,</line>
        <line lrx="1510" lry="2242" ulx="405" uly="2180">wo doch Sandſtein und ſogar das todte Lie⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="2311" ulx="405" uly="2247">gende in Menge ſich finden, niemahls er⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="2382" type="textblock" ulx="382" uly="2311">
        <line lrx="1524" lry="2382" ulx="382" uly="2311">ſcheint. Ueberdieß kommt auch jene Erklaͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="2445" type="textblock" ulx="1404" uly="2399">
        <line lrx="1513" lry="2445" ulx="1404" uly="2399">rung</line>
      </zone>
      <zone lrx="1543" lry="1262" type="textblock" ulx="1532" uly="1256">
        <line lrx="1543" lry="1262" ulx="1532" uly="1256">.*</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="95" type="page" xml:id="s_Bg53-2_095">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_095.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="10" lry="2039" type="textblock" ulx="0" uly="1585">
        <line lrx="10" lry="2039" ulx="0" uly="1585">—,,,,, — ,— — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="8" lry="2460" type="textblock" ulx="0" uly="2216">
        <line lrx="8" lry="2460" ulx="0" uly="2216">— — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="902" lry="290" type="textblock" ulx="606" uly="204">
        <line lrx="902" lry="290" ulx="606" uly="204">[ 87]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="413" type="textblock" ulx="224" uly="335">
        <line lrx="1317" lry="413" ulx="224" uly="335">rung mit der allgemeinen Erfahrung uͤberein,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="1421" type="textblock" ulx="221" uly="404">
        <line lrx="1319" lry="479" ulx="223" uly="404">nach welcher maͤchtige Lagen von Sandſtein</line>
        <line lrx="1319" lry="544" ulx="223" uly="473">niemahls uͤber dem gemeinen Kalkſteine be⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="607" ulx="221" uly="540">merkt worden: wenigſtens kenne ich kein deut⸗</line>
        <line lrx="1114" lry="683" ulx="223" uly="608">liches Beyſpiel von dem Gegentheile.</line>
        <line lrx="1319" lry="748" ulx="323" uly="671">Parallel mit der Serra da Arrabida zieht</line>
        <line lrx="1329" lry="816" ulx="227" uly="741">ſich ein eben ſo iſolirtes, aber nicht ſo hohes</line>
        <line lrx="1319" lry="888" ulx="228" uly="809">Gebirge bis an das Meer. Es iſt die Serra</line>
        <line lrx="1322" lry="943" ulx="227" uly="877">de Grandola. Sie macht zwey Zuͤge, die</line>
        <line lrx="1319" lry="1015" ulx="228" uly="950">dicht neben einander ſuͤdwaͤrts von dem ge⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="1085" ulx="227" uly="1006">dachten Orte fortziehen. Beide beſtehen ganz</line>
        <line lrx="1353" lry="1154" ulx="224" uly="1082">und gar aus einem feſten thonigen Sandſteine,</line>
        <line lrx="1320" lry="1223" ulx="226" uly="1148">der an einigen Stellen ſchieferigt ſich abloͤſet,</line>
        <line lrx="1321" lry="1284" ulx="227" uly="1217">und viel Glimmer enthaͤlt. Das Thoncement</line>
        <line lrx="1319" lry="1355" ulx="227" uly="1282">iſt doch nicht in der Menge in ihm vorhanden,</line>
        <line lrx="1343" lry="1421" ulx="226" uly="1348">wie in dem Grauwacke. In dem ſuͤdlichſten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1560" type="textblock" ulx="207" uly="1418">
        <line lrx="1322" lry="1494" ulx="207" uly="1418">Zuge findet man maͤchtige Gaͤnge zu Tage</line>
        <line lrx="1323" lry="1560" ulx="218" uly="1486">ausgehen, wo in einer Berg⸗art von Quarz</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="2418" type="textblock" ulx="231" uly="1556">
        <line lrx="1324" lry="1626" ulx="231" uly="1556">Kupferkies, Kupferglaserz und Malachit</line>
        <line lrx="1322" lry="1694" ulx="233" uly="1623">brechen. Man bemerkt noch die Spuren,</line>
        <line lrx="1325" lry="1760" ulx="232" uly="1691">daß man hier vormahls nach Erz grub: es</line>
        <line lrx="1325" lry="1829" ulx="232" uly="1758">liegen noch große Haufen von Sandſteinen</line>
        <line lrx="1326" lry="1896" ulx="231" uly="1824">mit eingeſprengtem Erze, als Ueberbleihſel</line>
        <line lrx="1326" lry="1966" ulx="232" uly="1889">alter Halden; doch ſieht man nirgends, daß</line>
        <line lrx="1327" lry="2031" ulx="232" uly="1959">dieſer Bau ordentlich bergmaͤnniſch betrieben</line>
        <line lrx="1328" lry="2100" ulx="232" uly="2025">ſey. In den Landkarten iſt dieſer Bergzug</line>
        <line lrx="1331" lry="2166" ulx="232" uly="2094">unter dem Namen Serra minas de Cobre</line>
        <line lrx="1331" lry="2233" ulx="235" uly="2161">angezeigt, wofuͤr man aber den bekannten</line>
        <line lrx="1331" lry="2296" ulx="235" uly="2227">Namen Serra de Granddla ſeten muß. Es</line>
        <line lrx="1335" lry="2367" ulx="237" uly="2293">iſt kein Zweifel, daß ein regelmaͤßiger Bau</line>
        <line lrx="1343" lry="2418" ulx="657" uly="2364">. auf</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="96" type="page" xml:id="s_Bg53-2_096">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_096.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1071" lry="293" type="textblock" ulx="795" uly="228">
        <line lrx="1071" lry="293" ulx="795" uly="228">I 88 à]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="481" type="textblock" ulx="380" uly="337">
        <line lrx="1487" lry="410" ulx="380" uly="337">auf Kupfer von Vortheil ſeyn wuͤrde, wenn</line>
        <line lrx="1451" lry="481" ulx="380" uly="412">es nicht hier, wie uͤberall, an Holze fehlte.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="980" type="textblock" ulx="367" uly="505">
        <line lrx="1487" lry="567" ulx="481" uly="505">Die Serra da Arrabida und de Grandola</line>
        <line lrx="1486" lry="641" ulx="367" uly="572">liegen alſo einzeln in dieſen ausgedehnten, nur</line>
        <line lrx="1486" lry="711" ulx="378" uly="640">mit niedrigen Huͤgeln erfuͤllten Ebenen; doch</line>
        <line lrx="1486" lry="778" ulx="378" uly="708">ſteht die letztere durch andere einzelne Huͤgel⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="847" ulx="377" uly="775">reihen mit den Bergen des Campo de Ou⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="917" ulx="377" uly="844">rique und den Vorbergen des algarviſchen</line>
        <line lrx="1120" lry="980" ulx="377" uly="910">Grenzgebirges in Verbindung.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1484" lry="1471" type="textblock" ulx="372" uly="1036">
        <line lrx="1146" lry="1097" ulx="714" uly="1036">Algarvien.</line>
        <line lrx="1483" lry="1198" ulx="479" uly="1125">Ein anſehnliches Grenzgebirge ſcheidet</line>
        <line lrx="1483" lry="1266" ulx="376" uly="1197">dieſe Provinz von Alentejo; die Guadiana</line>
        <line lrx="1484" lry="1338" ulx="373" uly="1266">trennt ſie von Spanien; uͤbrigens iſt ſie vom</line>
        <line lrx="1481" lry="1404" ulx="372" uly="1331">Meere umfloſſen. Die natuͤrlichen Grenzen</line>
        <line lrx="1412" lry="1471" ulx="373" uly="1399">dieſes Landſtrichs ſind auch die politiſchen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1479" lry="1634" type="textblock" ulx="373" uly="1485">
        <line lrx="1479" lry="1562" ulx="412" uly="1485">Das Grenzgebirge erhebt ſich nordwaͤrts</line>
        <line lrx="1478" lry="1634" ulx="373" uly="1565">vom Cap St. Vincent, nahe an der Kuͤſte,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1483" lry="1700" type="textblock" ulx="369" uly="1636">
        <line lrx="1483" lry="1700" ulx="369" uly="1636">empor, ſteigt dann ſchnell bis zur hohen Serra</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="2446" type="textblock" ulx="329" uly="1701">
        <line lrx="1476" lry="1772" ulx="368" uly="1701">de Monchique, ſenkt ſich wieder, und bildet</line>
        <line lrx="1475" lry="1837" ulx="367" uly="1764">die Serra de Caldeirao, und endigt ſich</line>
        <line lrx="1473" lry="1907" ulx="364" uly="1839">zuletzt mit den Bergen an der Guadiana bey</line>
        <line lrx="1475" lry="1972" ulx="364" uly="1903">Mertola. Auf der Nordſeite hat es eine</line>
        <line lrx="1478" lry="2045" ulx="361" uly="1971">Menge Nebenzuͤge als Vorberge. Es beſteht</line>
        <line lrx="1475" lry="2107" ulx="359" uly="2043">aus Granit und Sandſtein. Auf der Suͤd⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="2174" ulx="353" uly="2108">ſeite wird es vom Cap St. Vincent, bis nahe</line>
        <line lrx="1470" lry="2233" ulx="329" uly="2178">an die Guadiana von einer Kette von Kalk⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2309" ulx="354" uly="2241">ber gen begleitet, deren Abdachung ſich gerade</line>
        <line lrx="1467" lry="2377" ulx="352" uly="2309">bis ins Meer verlaͤuft, oder eine aͤuſſerſt</line>
        <line lrx="1465" lry="2446" ulx="579" uly="2387">G ſchmale,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="97" type="page" xml:id="s_Bg53-2_097">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_097.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1338" lry="455" type="textblock" ulx="240" uly="244">
        <line lrx="928" lry="306" ulx="657" uly="244">(So 1</line>
        <line lrx="1338" lry="455" ulx="240" uly="340">ſchmale, hoͤchſtens zwey Legoas breite Ebene</line>
      </zone>
      <zone lrx="1071" lry="491" type="textblock" ulx="243" uly="429">
        <line lrx="1071" lry="491" ulx="243" uly="429">zwiſchen ſich und dem Meere laͤßt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1379" lry="1642" type="textblock" ulx="235" uly="496">
        <line lrx="1339" lry="556" ulx="338" uly="496">Es maͤcht alſo ein betraͤchtliches Gebirge</line>
        <line lrx="1338" lry="643" ulx="240" uly="562">hier jeue Fortſetzung des feſten Landes, welche</line>
        <line lrx="1337" lry="692" ulx="241" uly="607">das ſuͤdliche Portugal bildet, und ſich betraͤcht⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="761" ulx="240" uly="697">lich weit gegen Weſten vor der ſpaniſchen Kuͤſte</line>
        <line lrx="1335" lry="827" ulx="241" uly="764">erſtreckt. Das Eindringen des Meeres ließ</line>
        <line lrx="1335" lry="896" ulx="242" uly="832">der Abdachung dieſes Gebirges nur die ſchmale</line>
        <line lrx="1335" lry="963" ulx="241" uly="898">Ebene von Algarvien; es verurſachte den</line>
        <line lrx="1334" lry="1031" ulx="237" uly="964">großen Meerbuſen zwiſchen der Guadiana</line>
        <line lrx="1332" lry="1102" ulx="237" uly="1034">und dem Guadalquivir und die kleinere Bay</line>
        <line lrx="1333" lry="1166" ulx="236" uly="1103">von Cadiz. Es liefert dieſes eine auffallende</line>
        <line lrx="1379" lry="1238" ulx="237" uly="1169">Beſtaͤtigung der im Anfange dieſer Schrift</line>
        <line lrx="1334" lry="1306" ulx="238" uly="1233">aufgeſtellten Theorie. Und noch mehr: die</line>
        <line lrx="1334" lry="1388" ulx="237" uly="1299">weſtliche Kuͤſte von Portugal iſt von Stelle</line>
        <line lrx="1333" lry="1441" ulx="236" uly="1373">zu Stelle felſig, die ſuͤdliche hingegen beynahe</line>
        <line lrx="1334" lry="1512" ulx="235" uly="1437">uͤberall flach und ſandig: jene mußte dem</line>
        <line lrx="1332" lry="1608" ulx="236" uly="1504">Eindringen des Meeres widerſtehen, dieſe</line>
        <line lrx="1334" lry="1642" ulx="236" uly="1576">nicht in der Maaße; oder vielmehr: jene iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1331" lry="1749" type="textblock" ulx="214" uly="1641">
        <line lrx="1331" lry="1749" ulx="214" uly="1641">Folge eines lange fortgeſetzten W. Viderſtandes,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="2362" type="textblock" ulx="233" uly="1709">
        <line lrx="762" lry="1770" ulx="237" uly="1709">dieſe des Nachgebens.</line>
        <line lrx="1333" lry="1844" ulx="338" uly="1774">Die Serra de Monchique iſt der hoͤchſte</line>
        <line lrx="1357" lry="1940" ulx="238" uly="1834">Theil dieſes Grenzgebirges, und uͤbertrifft</line>
        <line lrx="1333" lry="1979" ulx="237" uly="1912">die Serra de Caldeirg'o und das Gebirge</line>
        <line lrx="1370" lry="2043" ulx="236" uly="1937">an der Guadiana betraͤchtlich. Sie iſt ent⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="2111" ulx="235" uly="2048">weder eben ſo hoch als der Gerez und der</line>
        <line lrx="1331" lry="2180" ulx="235" uly="2085">Margo, oder gibt ihnen doch nur wenig</line>
        <line lrx="1333" lry="2243" ulx="233" uly="2182">nach, und wird nur deutlich von der Eſtrella</line>
        <line lrx="1334" lry="2362" ulx="233" uly="2244">ubertroſten. Auf ihrer Nordſeite geht mit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="2418" type="textblock" ulx="211" uly="2312">
        <line lrx="1332" lry="2418" ulx="211" uly="2312">ihr ein Bergzug para liel, der zwar viel nie⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="2449" type="textblock" ulx="1195" uly="2392">
        <line lrx="1332" lry="2449" ulx="1195" uly="2392">driger</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="98" type="page" xml:id="s_Bg53-2_098">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_098.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1054" lry="304" type="textblock" ulx="745" uly="225">
        <line lrx="1054" lry="304" ulx="745" uly="225">90]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="2450" type="textblock" ulx="321" uly="354">
        <line lrx="1468" lry="423" ulx="364" uly="354">driger als ſie ſelbſt, aber doch anſehnlich hoͤ⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="490" ulx="364" uly="424">her als die Huͤgel iſt, welche vor ihm liegen.</line>
        <line lrx="1466" lry="558" ulx="365" uly="491">Er zieht ſich zwiſchen dem Dorfe S. Mar⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="626" ulx="364" uly="559">tinho und der Serra de Monchique hin, wo⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="694" ulx="366" uly="626">von ihn ein breites Thal trennt. Er beſteht</line>
        <line lrx="1467" lry="760" ulx="366" uly="695">aus ſchieferigtem Sandſteine. Der hoͤchſte</line>
        <line lrx="1470" lry="828" ulx="323" uly="764">Bergqgzug der Serra de Monchique, welcher</line>
        <line lrx="1467" lry="893" ulx="368" uly="829">den beſondern Namen Serra de Foia fuͤhrt,</line>
        <line lrx="1466" lry="970" ulx="365" uly="899">iſt auf ſeiner Nordſeite mit einer Menge ge⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1031" ulx="355" uly="967">draͤngter Berge umgeben, welche ſich dicht</line>
        <line lrx="1465" lry="1102" ulx="366" uly="1032">an den hoͤchſten Gipfel lehnen. Sie beſtehen</line>
        <line lrx="1466" lry="1166" ulx="367" uly="1097">uͤberall aus einem ſchieferigten oder quader⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1240" ulx="367" uly="1170">foͤrmigen Sandſteine. Die Serra de Foia</line>
        <line lrx="1469" lry="1305" ulx="371" uly="1237">oder der hoͤchſte Gipfel dieſes Zuges iſt ein</line>
        <line lrx="1512" lry="1371" ulx="370" uly="1306">Granitruͤcken, welcher ſich aus den Sandſtein⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="1444" ulx="371" uly="1375">bergen, die ihn auf allen Seiten umlagern,</line>
        <line lrx="1466" lry="1513" ulx="370" uly="1441">hervorragt. Der Granit bildet Felsmaſſen;</line>
        <line lrx="1470" lry="1581" ulx="370" uly="1509">doch ſieht man keine hohe Felſen und tiefe</line>
        <line lrx="1469" lry="1651" ulx="370" uly="1575">Abriſſe, wie an dem Gerez und der Eſtrella;</line>
        <line lrx="1470" lry="1718" ulx="369" uly="1645">ſelbſt das Gebirge von Cintra hat hoͤhere und</line>
        <line lrx="1472" lry="1786" ulx="370" uly="1712">groͤgere Felſen. Der Granit iſt, wie gewoͤhn⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1851" ulx="369" uly="1784">lich, aus hellweigem Quarz, roͤthlich⸗weißem</line>
        <line lrx="1471" lry="1922" ulx="370" uly="1851">Feldſpat und braͤunlich⸗ſchwarzem Glimmer</line>
        <line lrx="1470" lry="1990" ulx="371" uly="1919">gemengt; auch ſieht man, doch ſelten, ſchwar⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="2055" ulx="370" uly="1987">zen Stangenſchoͤrl. An der Suͤdſeite der</line>
        <line lrx="1471" lry="2120" ulx="371" uly="2052">Serra de Foia, nahe am Gipfel, liegt zwi⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="2195" ulx="321" uly="2120">ſchen Kaſtanien⸗ und Orangenhaynen hoͤchſt</line>
        <line lrx="1265" lry="2254" ulx="368" uly="2191">romantiſch der Flecken Monchique.</line>
        <line lrx="1472" lry="2320" ulx="470" uly="2251">Der Abhang des Berges laͤuft von hier</line>
        <line lrx="1473" lry="2392" ulx="370" uly="2323">nicht gerade ab; ſondern von Monchique</line>
        <line lrx="1474" lry="2450" ulx="1347" uly="2401">gegen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="99" type="page" xml:id="s_Bg53-2_099">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_099.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1354" lry="1166" type="textblock" ulx="242" uly="242">
        <line lrx="1259" lry="317" ulx="653" uly="242"> er 1</line>
        <line lrx="1336" lry="422" ulx="242" uly="323">gegen Suͤ uͤden ragt eine Erhoͤhung bervor, an</line>
        <line lrx="1335" lry="520" ulx="243" uly="418">deren Suͤdſeite die warmen Baͤder entſpringen.</line>
        <line lrx="1344" lry="561" ulx="244" uly="495">Sie liegen an dem ſchr offen waldigen Abhange</line>
        <line lrx="1337" lry="626" ulx="244" uly="562">des Berges zwiſchen Granitfelſen; und von</line>
        <line lrx="1354" lry="694" ulx="242" uly="631">ihnen hemmt nichts die Ausſicht uͤber die nie⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="759" ulx="244" uly="696">drigen Huͤgel bis zum Meere. Der rauhe</line>
        <line lrx="1337" lry="827" ulx="244" uly="765">Abhang hat nur die Anlage eines Bade⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="897" ulx="247" uly="834">hauſes erlaubt, worinn die Quellen das Waſ⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="962" ulx="247" uly="898">ſer zu vier Baͤdern liefern. Die Waͤrme</line>
        <line lrx="1335" lry="1034" ulx="248" uly="968">des Waſſers betraͤgt etwa 25 — 27° R.;</line>
        <line lrx="1338" lry="1109" ulx="245" uly="1035">ihr Gehalt iſt ſehr gering, und man ſpürt</line>
        <line lrx="1340" lry="1166" ulx="245" uly="1103">kaum den Geruch von hepatiſchem Gas oder</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="1238" type="textblock" ulx="214" uly="1171">
        <line lrx="1339" lry="1238" ulx="214" uly="1171">Kohlenſaͤure. Die Quellen kommen unmit⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1348" lry="1933" type="textblock" ulx="241" uly="1240">
        <line lrx="1338" lry="1304" ulx="248" uly="1240">telbar aus dem Granit herpor, der hier aus</line>
        <line lrx="1340" lry="1372" ulx="250" uly="1306">hellweißem Quarz, hellweißem Feldſpat und</line>
        <line lrx="1343" lry="1437" ulx="246" uly="1375">ſchwarzem oder meſſinggelbem Glimmer be⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="1506" ulx="247" uly="1442">ſteht. Man ſieht keine Schichten, keine Ver⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="1614" ulx="247" uly="1510">witterung, keine Spuren von Gaͤngen und</line>
        <line lrx="1347" lry="1644" ulx="241" uly="1579">andern fremd⸗artigen Materien, — kurz,</line>
        <line lrx="1346" lry="1709" ulx="249" uly="1645">nichts, was an ſecundaͤren oder regenerirten</line>
        <line lrx="1347" lry="1773" ulx="251" uly="1711">Granit erinnert. Alles iſt hier, wie am</line>
        <line lrx="1346" lry="1844" ulx="252" uly="1779">Gerez: nur hat das Waſſer nicht einen ſo</line>
        <line lrx="1348" lry="1933" ulx="252" uly="1843">hohen Grad der Waͤrme, und ent tſor ingt hoͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1348" lry="1980" type="textblock" ulx="212" uly="1912">
        <line lrx="1348" lry="1980" ulx="212" uly="1912">her als dort. Es liefert eine Beſtaͤtigung des</line>
      </zone>
      <zone lrx="1352" lry="2182" type="textblock" ulx="256" uly="1967">
        <line lrx="1350" lry="2049" ulx="256" uly="1967">Satzes: daß die Entwickelung des Waͤrine⸗</line>
        <line lrx="1351" lry="2116" ulx="257" uly="2048">ſtoffs, welche warme Baͤder, vielle icht auch</line>
        <line lrx="1352" lry="2182" ulx="256" uly="2114">Vulkane und Erdbeben verurſacht, unter dem</line>
      </zone>
      <zone lrx="823" lry="2250" type="textblock" ulx="239" uly="2182">
        <line lrx="823" lry="2250" ulx="239" uly="2182">Granit vorgehen muͤſſe.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1388" lry="2440" type="textblock" ulx="257" uly="2251">
        <line lrx="1354" lry="2314" ulx="288" uly="2251">—Man ruͤhmt die warmen Baͤder von</line>
        <line lrx="1354" lry="2390" ulx="257" uly="2270">Monchique ihrer Heilk raͤſte wegen, und es</line>
        <line lrx="1388" lry="2440" ulx="380" uly="2391">. kommen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="100" type="page" xml:id="s_Bg53-2_100">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_100.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1064" lry="310" type="textblock" ulx="784" uly="242">
        <line lrx="1064" lry="310" ulx="784" uly="242"> o⸗ ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="2455" type="textblock" ulx="335" uly="355">
        <line lrx="1480" lry="423" ulx="366" uly="355">kommen im Sommer einige Badegaͤſte aus</line>
        <line lrx="1481" lry="490" ulx="376" uly="425">der Provinz dorthin. Da nur ein Haus</line>
        <line lrx="1479" lry="578" ulx="374" uly="469">ſich dort befindet, ſo koͤnnen nur wenige Per⸗</line>
        <line lrx="855" lry="625" ulx="343" uly="562">ſonen bequem leben.</line>
        <line lrx="1478" lry="694" ulx="476" uly="629">Auf allen uͤbrigen Seiten — gegen Suͤ⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="766" ulx="346" uly="687">den, Weſten und Oſten, iſt dieſes Geb irge,</line>
        <line lrx="1476" lry="833" ulx="372" uly="730">wie auf der Nordſeite, mit Bergen von ſchie⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="900" ulx="370" uly="832">ferigtem Sandſtein umgeben, welche beynahe</line>
        <line lrx="1474" lry="964" ulx="372" uly="902">bis zum Gipfel hinanſteigen. Eigentlich lie⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="1037" ulx="337" uly="969">gen die Sandſteinſchichten ſchon an dem Gra⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1101" ulx="370" uly="1035">nitkerne ſelbſt. Gegen Weſten ſenkt ſich die</line>
        <line lrx="1469" lry="1171" ulx="369" uly="1103">Kette ploͤlich, und endigt ſich mit niedrigen</line>
        <line lrx="1481" lry="1236" ulx="370" uly="1172">Bergen, die aber uͤberall aus ſchieferigtem</line>
        <line lrx="1468" lry="1305" ulx="371" uly="1241">Sandſteine beſtehen, dicht an der Kuͤſte.</line>
        <line lrx="1469" lry="1373" ulx="370" uly="1308">Gegen Suͤden liegen nur niedrige Vorberge</line>
        <line lrx="865" lry="1439" ulx="366" uly="1376">vor dem Hauptzuge.</line>
        <line lrx="1466" lry="1526" ulx="471" uly="1445">Der Zug der Sandſteinberge faͤhrt gegen</line>
        <line lrx="1464" lry="1596" ulx="335" uly="1510">Oſten fort, wird aber ploͤtzlich niedriger, und</line>
        <line lrx="1500" lry="1644" ulx="366" uly="1537">erhebt ſich nur erſt bey der Serra de Cal⸗</line>
        <line lrx="1461" lry="1712" ulx="365" uly="1648">deircho wieder. Der hoͤchſte Theil dieſes</line>
        <line lrx="1486" lry="1780" ulx="363" uly="1717">Gebirges iſt zwiſchen Faro und os Pa⸗</line>
        <line lrx="1460" lry="1851" ulx="363" uly="1785">droes in Alentejo. Doch iſt die Hoͤhe, mit</line>
        <line lrx="1457" lry="1940" ulx="361" uly="1853">der Hoͤhe von Monchique verglichen, unbe⸗</line>
        <line lrx="1457" lry="1981" ulx="360" uly="1920">deutend. Gegen Tavira und Caſtro marim</line>
        <line lrx="1456" lry="2052" ulx="357" uly="1990">naͤhern ſich die Berge dem Meere; und von</line>
        <line lrx="1455" lry="2117" ulx="356" uly="2020">ihnen gegen Oſten erheben ſich die Berge am</line>
        <line lrx="1455" lry="2183" ulx="357" uly="2124">Rio Deleyte und um Mertola. Einzelne</line>
        <line lrx="1453" lry="2266" ulx="354" uly="2179">Kuppen ſind hoͤher als die Serra de Cal⸗</line>
        <line lrx="1452" lry="2376" ulx="354" uly="2230">deirc'o. Die B Berge haben nackte algernn</line>
        <line lrx="1453" lry="2387" ulx="349" uly="2325">dete Gipfel und ſehr ſteile Seiten. Dieſer</line>
        <line lrx="1466" lry="2455" ulx="1309" uly="2351">Vanze</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="101" type="page" xml:id="s_Bg53-2_101">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_101.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1376" lry="2429" type="textblock" ulx="158" uly="237">
        <line lrx="917" lry="299" ulx="650" uly="237">os</line>
        <line lrx="1335" lry="417" ulx="236" uly="351">ganze oͤſtliche Theil der Kette von Caſtro ma⸗</line>
        <line lrx="1376" lry="483" ulx="158" uly="422">rimm bis Mertola beſteht aus einem thonigen,</line>
        <line lrx="1336" lry="592" ulx="194" uly="488">nicht ſchieferigten. Sandſteine, welcher der</line>
        <line lrx="1335" lry="619" ulx="225" uly="556">Grauwacke vom Harze ungemein aͤhnlich iſt;</line>
        <line lrx="1334" lry="690" ulx="237" uly="590">Schiefer haben wir hier nicht bemerkt, auch</line>
        <line lrx="1279" lry="753" ulx="238" uly="691">keine Spuren von Erzgaͤngen. .</line>
        <line lrx="1332" lry="821" ulx="280" uly="757">Vor dieſem Grenzgebirge zieht ſich eine</line>
        <line lrx="1333" lry="888" ulx="238" uly="826">Kette von Kalkſteinbergen hin. Sie bilden</line>
        <line lrx="1328" lry="1012" ulx="236" uly="895">Pa⸗ Cap St. Vincent, welches ſich nur 50</line>
        <line lrx="1329" lry="1024" ulx="236" uly="960">bis 80 Fuß uͤber die Meeres flaͤche erhebt,</line>
        <line lrx="1358" lry="1110" ulx="193" uly="1030">aber einen? Felſen von blaͤulich⸗grauem Kalk⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="1176" ulx="200" uly="1098">ſteine mit wenigen Verſteinerungen macht.</line>
        <line lrx="1326" lry="1227" ulx="231" uly="1164">Die Schichten ſind ſo maͤchtig, daß man ihrer</line>
        <line lrx="1328" lry="1298" ulx="235" uly="1174">oft nicht gewahr wird. Bey Lagos halten</line>
        <line lrx="1328" lry="1364" ulx="232" uly="1299">ſich dieſe Kalkhuͤgel noch nahe am Meere;</line>
        <line lrx="1328" lry="1431" ulx="230" uly="1338">gegen Loule entfernen ſie ſich, und erlangen</line>
        <line lrx="1329" lry="1499" ulx="230" uly="1433">dort ihre groͤßte Hoͤhe; bey Tavira naͤhern</line>
        <line lrx="1328" lry="1564" ulx="227" uly="1502">ſie ſich wieder, und verlaufen ſich ganz und</line>
        <line lrx="1356" lry="1633" ulx="227" uly="1566">gar gegen Caſtro marim, oder werden, ſo zu</line>
        <line lrx="1330" lry="1699" ulx="227" uly="1637">ſagen, von den Kalkſteinbergen abgeſchnitten.</line>
        <line lrx="1328" lry="1789" ulx="228" uly="1697">Die ganze Kette beſteht aus einzelnen abge⸗</line>
        <line lrx="1362" lry="1837" ulx="227" uly="1771">ſetzten Zuͤgen, deren Seiten ſehr ſteil und</line>
        <line lrx="1329" lry="1901" ulx="225" uly="1836">uͤberall mit loſen Steinen bedeckt ſind. Oft</line>
        <line lrx="1327" lry="1969" ulx="225" uly="1905">trennt ein ziemlich breites Thal die Sandſtein⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="2072" ulx="225" uly="1974">berge von den Kalkbergen, wie gegen das</line>
        <line lrx="1325" lry="2105" ulx="227" uly="2040">Cap St. Vincent, und dann bemerkt man,</line>
        <line lrx="1327" lry="2173" ulx="225" uly="2111">wie in vielen Gegenden von Deutſchland, einen</line>
        <line lrx="1324" lry="2262" ulx="195" uly="2173">gruͤnen Thonmergel, welcher die Grenze zwi⸗</line>
        <line lrx="1323" lry="2313" ulx="225" uly="2220">ſchen dem Kalkſteine und Sandſteine bezeich⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="2376" ulx="226" uly="2311">net. Weiter gegen Oſten ſind die Kalkberge</line>
        <line lrx="1321" lry="2429" ulx="1236" uly="2389">von</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="102" type="page" xml:id="s_Bg53-2_102">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_102.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1109" lry="305" type="textblock" ulx="835" uly="243">
        <line lrx="1109" lry="305" ulx="835" uly="243">1094]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1489" lry="530" type="textblock" ulx="353" uly="344">
        <line lrx="1489" lry="430" ulx="359" uly="344">von den Sandbergen durch ein enges Thal</line>
        <line lrx="1351" lry="530" ulx="353" uly="422">geſchieden, und beruͤhren ſich gleichſam.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1547" lry="1952" type="textblock" ulx="367" uly="523">
        <line lrx="1489" lry="628" ulx="485" uly="523">Nahe am Cap St. Vincent, zwiſchen</line>
        <line lrx="1489" lry="693" ulx="384" uly="630">dem Flecken Villa do Bispo und dein Dorfe</line>
        <line lrx="1509" lry="762" ulx="384" uly="694">Budes, ſieht man den Baſalt in großen</line>
        <line lrx="1492" lry="829" ulx="386" uly="765">Stuͤcken liegen. Er iſt ſchwarz, feſt, klin⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="929" ulx="386" uly="834">gend, haͤlt viel baſaltiſche Hornblende und</line>
        <line lrx="1491" lry="1016" ulx="440" uly="898">livin. Dieſe Waͤſalhl oͤcke liegen zerſtreuet</line>
        <line lrx="1488" lry="1032" ulx="387" uly="955">auf den Kalkhuͤgel n. Gegen Norden war ein</line>
        <line lrx="1488" lry="1105" ulx="387" uly="1012">Berg, welcher, ſo viel man ſehen konnte, da</line>
        <line lrx="1489" lry="1190" ulx="388" uly="1095">man nur die mit Baſalt bedeckte Ober flaͤche</line>
        <line lrx="1499" lry="1236" ulx="387" uly="1171">ſah, ganz aus Baſalt beſtand. Er lag zwi⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1307" ulx="388" uly="1239">ſchen den Sandſtein⸗ und Kalkſteinbergen.</line>
        <line lrx="1491" lry="1372" ulx="391" uly="1305">Sonderbar iſt es, daß der Baſalt hier nur</line>
        <line lrx="1491" lry="1439" ulx="390" uly="1376">in ſo geringer Menge vorkommt, und daß</line>
        <line lrx="1491" lry="1506" ulx="367" uly="1437">ſich kaum ein Berg findet, von welchem man</line>
        <line lrx="1492" lry="1575" ulx="390" uly="1512">mit Gewißheit behaupten koͤnnte, er ſey ba⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="1645" ulx="389" uly="1578">ſaltiſch. Und wenn ſich auch noch ſolche Ber⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="1712" ulx="390" uly="1647">ge finden ſollten, ſo koͤnnen ſie doch nicht be⸗</line>
        <line lrx="1547" lry="1823" ulx="374" uly="1717">traͤchtlich ſeyn, auch ſech nicht weit erſtrecken,</line>
        <line lrx="1491" lry="1860" ulx="389" uly="1780">weil wir umher eine Menge von Sandſtein⸗</line>
        <line lrx="1190" lry="1952" ulx="389" uly="1820">und Kalkſteinbergen unterſuchten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="2386" type="textblock" ulx="388" uly="1955">
        <line lrx="1492" lry="2077" ulx="486" uly="1955">Ich endige hiemit die kurze phyſikaliſche</line>
        <line lrx="1494" lry="2118" ulx="389" uly="2025">und mineralogiſche Geographie von Portugal.</line>
        <line lrx="1493" lry="2181" ulx="390" uly="2121">Die wir von dieſem Lande in dieſer Ruͤckſicht</line>
        <line lrx="1489" lry="2254" ulx="388" uly="2191">beynahe noch nichts wußten, ſo hoffte ich,</line>
        <line lrx="1492" lry="2319" ulx="389" uly="2256">auch kurze Nachrichten wuͤrden nicht unwill⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="2386" ulx="389" uly="2322">kommen ſeyn. Allein die Mineralogie er⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="103" type="page" xml:id="s_Bg53-2_103">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_103.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="8" lry="953" type="textblock" ulx="0" uly="720">
        <line lrx="8" lry="953" ulx="0" uly="720">— —  —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="896" type="textblock" ulx="253" uly="241">
        <line lrx="939" lry="304" ulx="664" uly="241">95 ]</line>
        <line lrx="1352" lry="422" ulx="256" uly="356">fordert ein fortgeſetztes Studium einzelner</line>
        <line lrx="1355" lry="488" ulx="256" uly="421">Gegenden, einzelner Berge, welches ein</line>
        <line lrx="1355" lry="556" ulx="255" uly="490">Reiſender nicht uͤbernehmen kann, wenn er</line>
        <line lrx="1355" lry="624" ulx="253" uly="551">nicht viele Jahre in einem ſolchen Lande ſich</line>
        <line lrx="1356" lry="691" ulx="258" uly="627">aufhaͤlt. Vielleicht gibt aber dieſe Schrift</line>
        <line lrx="1354" lry="759" ulx="256" uly="692">kuͤnftigen Reiſenden einige Winke, welche</line>
        <line lrx="1353" lry="826" ulx="262" uly="763">Gegenden einer beſondern aufmerkſamen</line>
        <line lrx="1067" lry="896" ulx="260" uly="831">Unterſuchung werth ſeyn moͤchten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="2434" type="textblock" ulx="1165" uly="2380">
        <line lrx="1355" lry="2434" ulx="1165" uly="2380">Bemer⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="104" type="page" xml:id="s_Bg53-2_104">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_104.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1451" lry="653" type="textblock" ulx="420" uly="374">
        <line lrx="1451" lry="462" ulx="420" uly="374">Bemerkungen uͤber die phyſikaliſche</line>
        <line lrx="1399" lry="550" ulx="503" uly="458">und mimeralogiſche Geographie</line>
        <line lrx="1179" lry="653" ulx="706" uly="541">von Spanien.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1483" lry="1215" type="textblock" ulx="376" uly="706">
        <line lrx="1483" lry="816" ulx="378" uly="706">Ueber ein ſo großes Land, als Spanien,</line>
        <line lrx="1483" lry="878" ulx="377" uly="811">welches ich nur nach ſeiner Breite durchreiſen</line>
        <line lrx="1482" lry="962" ulx="377" uly="881">konnte, kann ich nur einzelne Bemerkungen</line>
        <line lrx="1480" lry="1011" ulx="378" uly="951">liefern, und es iſt mir nicht moͤglich, alle</line>
        <line lrx="1478" lry="1109" ulx="376" uly="1013">Provinzen zu ſchildern, wie ich mit Portu⸗</line>
        <line lrx="1278" lry="1148" ulx="378" uly="1084">gal thun konnte.</line>
        <line lrx="1480" lry="1215" ulx="481" uly="1150">Das Gebirge, welches die Provinz Biscaya</line>
      </zone>
      <zone lrx="1545" lry="1301" type="textblock" ulx="377" uly="1185">
        <line lrx="1545" lry="1301" ulx="377" uly="1185">mit Bergen erfuͤllt, gehoͤrt effenbar zu den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1479" lry="1558" type="textblock" ulx="377" uly="1287">
        <line lrx="1479" lry="1354" ulx="377" uly="1287">Pyrenaͤen, und laͤßt ſich als eine Fortſetzung,</line>
        <line lrx="1479" lry="1418" ulx="379" uly="1356">oder vielmehr als Zweige derſelben, betrach⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1508" ulx="378" uly="1405">ten. Die Pyrenaͤen, welche bis dahin ge⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1558" ulx="379" uly="1473">draͤngt in einem Zuge fortgingen, theilen oder</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="1635" type="textblock" ulx="377" uly="1552">
        <line lrx="1490" lry="1635" ulx="377" uly="1552">faͤchern ſich gleichſam an ihrem noͤrdlichen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="2427" type="textblock" ulx="323" uly="1623">
        <line lrx="1477" lry="1690" ulx="376" uly="1623">Ende, und ſchicken eine Menge von Zweigen</line>
        <line lrx="1477" lry="1755" ulx="376" uly="1691">aus. Wenn man an der Seekuͤſte aus Frank⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="1824" ulx="372" uly="1763">reich nach Spanien kommt, fangen gerade an</line>
        <line lrx="1471" lry="1896" ulx="374" uly="1828">der Grenze, wo der Bidaſſoa beide Reiche</line>
        <line lrx="1469" lry="1961" ulx="371" uly="1895">ſcheidet, die hoͤhern Bergzuͤge an. Sie ha⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2029" ulx="371" uly="1940">ben zuerſt eine beynah ge gerade Richtung nach</line>
        <line lrx="1472" lry="2097" ulx="358" uly="2030">Norden; je weiter man aber in Guipuscoo</line>
        <line lrx="1471" lry="2163" ulx="369" uly="2099">weſtwaͤrts fortgeht, deſto mehr wenden ſie</line>
        <line lrx="1468" lry="2231" ulx="323" uly="2167">ſich auch nach Weſten, bis ſie endlich bey⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="2298" ulx="381" uly="2232">nahe ganz und gar ſich von Oſten nach We⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2416" ulx="368" uly="2286">ſten e erſtrecken. In der Mitte der Provinz</line>
        <line lrx="1469" lry="2427" ulx="1417" uly="2370">iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1932" type="textblock" ulx="1710" uly="1781">
        <line lrx="1720" lry="1932" ulx="1710" uly="1781">—). ——</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="2254" type="textblock" ulx="1708" uly="1949">
        <line lrx="1720" lry="2254" ulx="1708" uly="1949"> — — — —</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="105" type="page" xml:id="s_Bg53-2_105">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_105.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="16" lry="1465" type="textblock" ulx="0" uly="1389">
        <line lrx="16" lry="1465" ulx="0" uly="1389">„☚ —</line>
      </zone>
      <zone lrx="8" lry="1800" type="textblock" ulx="0" uly="1522">
        <line lrx="8" lry="1800" ulx="0" uly="1522"> — — — =</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="1603" type="textblock" ulx="189" uly="274">
        <line lrx="917" lry="349" ulx="534" uly="274">97 1</line>
        <line lrx="1327" lry="450" ulx="213" uly="386">iſt ihre Richtung ſchwer zu bemerken, weil</line>
        <line lrx="1325" lry="525" ulx="214" uly="454">die Berge zu gedraͤngt, die Thaͤler zu enge</line>
        <line lrx="1321" lry="589" ulx="210" uly="521">ſind. Der Lauf des Oria, des Deba und</line>
        <line lrx="1321" lry="657" ulx="209" uly="588">der uͤbrigen Stroͤme in Biscaya bezeichnen</line>
        <line lrx="1350" lry="727" ulx="206" uly="655">die Richtung der Thaͤler und Bergzuͤge ſehr</line>
        <line lrx="1317" lry="794" ulx="206" uly="725">deutlich. Ihr Urſprung beweiſet ferner, daß</line>
        <line lrx="1315" lry="862" ulx="206" uly="793">der hoͤchſte Boden ſich an ihrem ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1312" lry="930" ulx="205" uly="856">Theile befindet, wenn gleich einige Kuppen</line>
        <line lrx="1031" lry="990" ulx="200" uly="926">gegen Norden hoͤher ſeyn ſollten.</line>
        <line lrx="1335" lry="1067" ulx="300" uly="992">Die Richtung der Berge bringt eine ploͤt⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1128" ulx="197" uly="1054">liche Aenderung in der Richtung der Kuͤſte</line>
        <line lrx="1303" lry="1200" ulx="194" uly="1126">hervor. Die franzoͤſiſche laͤuft gegen S. S. W. ;</line>
        <line lrx="1360" lry="1265" ulx="196" uly="1196">die ſpaniſche wendet ſich ploͤtzlich nach Weſten,</line>
        <line lrx="1299" lry="1332" ulx="194" uly="1260">ſogar weiter hin nach W. N. W., und macht</line>
        <line lrx="1294" lry="1400" ulx="192" uly="1328">beynahe einen rechten Winkel mit der vorigen.</line>
        <line lrx="1298" lry="1467" ulx="289" uly="1395">Kalkſtein iſt die vorzuͤglichſte Gebirgsart</line>
        <line lrx="1296" lry="1535" ulx="189" uly="1464">in den Bergen von Guipuscoa. Er gehoͤrt</line>
        <line lrx="1293" lry="1603" ulx="191" uly="1531">zum dichten Kalkſteine, hat einen ſplitte⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1381" lry="1671" type="textblock" ulx="192" uly="1596">
        <line lrx="1381" lry="1671" ulx="192" uly="1596">rigten Bruch, ſehr oft eine grauſchwarze, auch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1290" lry="1872" type="textblock" ulx="182" uly="1662">
        <line lrx="1290" lry="1736" ulx="191" uly="1662">eine blaͤulich⸗ oder ſchwaͤrzlich⸗graue Farbe.</line>
        <line lrx="1288" lry="1802" ulx="185" uly="1728">In den tiefern Stellen iſt er ſchieferigt, und</line>
        <line lrx="1288" lry="1872" ulx="182" uly="1796">unter ihm bemerkt man einen wahren Thon⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="1938" type="textblock" ulx="132" uly="1864">
        <line lrx="1333" lry="1938" ulx="132" uly="1864">ſchiefer. Die Kuppen werden aber immer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="2007" type="textblock" ulx="180" uly="1932">
        <line lrx="1286" lry="2007" ulx="180" uly="1932">vom Kalkſteine gedeckt. Man ſieht dieſes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="2063" type="textblock" ulx="154" uly="1998">
        <line lrx="1286" lry="2063" ulx="154" uly="1998">deutlich um Bergara, wenn man aus den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1328" lry="2475" type="textblock" ulx="175" uly="2063">
        <line lrx="1328" lry="2139" ulx="177" uly="2063">tiefen Thaͤlern ſich auf die hohen Berge um</line>
        <line lrx="1284" lry="2204" ulx="177" uly="2132">dieſen Ort erhebt. Der ſchieferigte Kalkſtein</line>
        <line lrx="1312" lry="2275" ulx="177" uly="2199">macht Uebergaͤnge zum Thonſchiefer. Ich</line>
        <line lrx="1279" lry="2338" ulx="179" uly="2265">erinnere mich nicht, in dieſem Kalkſteine Ver⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2406" ulx="175" uly="2332">ſteinerungen bemerkt zu haben. Wahren</line>
        <line lrx="1277" lry="2475" ulx="750" uly="2407">G koͤrnig⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1506" lry="1549" type="textblock" ulx="1499" uly="1541">
        <line lrx="1506" lry="1549" ulx="1499" uly="1541">.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="106" type="page" xml:id="s_Bg53-2_106">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_106.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1093" lry="343" type="textblock" ulx="813" uly="280">
        <line lrx="1093" lry="343" ulx="813" uly="280">I[ osS à</line>
      </zone>
      <zone lrx="1582" lry="2475" type="textblock" ulx="352" uly="396">
        <line lrx="1518" lry="466" ulx="384" uly="396">koͤrnig⸗blaͤtterigen Kalkſtein ſieht man nir⸗</line>
        <line lrx="1519" lry="532" ulx="405" uly="465">gends in dieſer Provinz. Die Baͤnke des</line>
        <line lrx="1528" lry="596" ulx="406" uly="531">Schiefers und des Kalkſteins ſtreichen ohn⸗</line>
        <line lrx="1551" lry="664" ulx="405" uly="595">gefuͤhr von Oſten nach Weſten, und fallen ſo,</line>
        <line lrx="1541" lry="732" ulx="407" uly="661">daß der obere Theil der Bank gegen Suͤden</line>
        <line lrx="1521" lry="803" ulx="406" uly="733">gekehrt iſt. Ich habe dieſes durch die ganze</line>
        <line lrx="1519" lry="866" ulx="407" uly="804">Provinz beobachtet: zwiſchen Oyarzoun und</line>
        <line lrx="1519" lry="939" ulx="405" uly="869">Hernani, zwiſchen Hernani und Toloſa, und</line>
        <line lrx="1517" lry="1003" ulx="407" uly="933">um Mondragon iſt dieſes leicht zu ſehen.</line>
        <line lrx="1516" lry="1072" ulx="406" uly="1003">Ueberhaupt wird man finden, daß in den</line>
        <line lrx="1516" lry="1142" ulx="393" uly="1072">hoͤhern groͤßern Gebirgen die Baͤnke in allen</line>
        <line lrx="1519" lry="1205" ulx="407" uly="1139">Bergen auf eine aͤhnliche Art fallen, da ſie</line>
        <line lrx="1520" lry="1275" ulx="406" uly="1205">hingegen in den kleinern einzelnen Zuͤgen ſich</line>
        <line lrx="1519" lry="1344" ulx="406" uly="1269">nach dem Falle der Seiten des Berges richten.</line>
        <line lrx="1518" lry="1409" ulx="508" uly="1341">Der Schiefer iſt gewoͤhnlich voll Adern</line>
        <line lrx="1517" lry="1479" ulx="406" uly="1410">von Kalkſpat. Wahrſcheinlich waren ſie ur⸗</line>
        <line lrx="1518" lry="1547" ulx="402" uly="1476">ſpruͤnglich Spalten, welche durch den daruͤber</line>
        <line lrx="1520" lry="1617" ulx="352" uly="1544">liegenden Kalkſtein mit Kalkſinter gefuͤllt ſind.</line>
        <line lrx="1519" lry="1681" ulx="511" uly="1612">In der Gegend um Mondragon, bey</line>
        <line lrx="1522" lry="1749" ulx="409" uly="1677">Somoroſtro, bricht der Eiſenſtein in anſehn⸗</line>
        <line lrx="1520" lry="1815" ulx="408" uly="1746">lichen Gaͤngen, welche den Kalkſtein durch⸗</line>
        <line lrx="1582" lry="1889" ulx="407" uly="1814">ſetzen. Rotheiſenſtein macht die gewoͤhnliche</line>
        <line lrx="1521" lry="1953" ulx="410" uly="1881">Erz⸗art; doch kommen auch andere Erze:</line>
        <line lrx="1543" lry="2019" ulx="410" uly="1950">Bleyglanz und dergleichen, vor. Die genauere</line>
        <line lrx="1522" lry="2087" ulx="409" uly="2018">Beſchreibung dieſer Bergwerke muß ich denen</line>
        <line lrx="1520" lry="2154" ulx="409" uly="2085">uͤberlaſſen, welche laͤngere Zeit, ſie zu unter⸗</line>
        <line lrx="1571" lry="2222" ulx="408" uly="2158">ſuchen, hatten. .</line>
        <line lrx="1522" lry="2285" ulx="512" uly="2214">Alle Berge von Guipuscoa ſind abge⸗</line>
        <line lrx="1525" lry="2354" ulx="410" uly="2285">rundet; das heißt: ſie haben keinen ſcharfen</line>
        <line lrx="1526" lry="2475" ulx="410" uly="2343">Ruͤcken, dabey aber gewoͤlbte ſteile Secnten.</line>
        <line lrx="1524" lry="2465" ulx="1496" uly="2429">n</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="107" type="page" xml:id="s_Bg53-2_107">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_107.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="32" lry="447" type="textblock" ulx="3" uly="400">
        <line lrx="32" lry="447" ulx="3" uly="400">it⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="84" lry="517" type="textblock" ulx="0" uly="473">
        <line lrx="84" lry="517" ulx="0" uly="473">ee8</line>
      </zone>
      <zone lrx="38" lry="598" type="textblock" ulx="0" uly="552">
        <line lrx="38" lry="598" ulx="0" uly="552">n⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="30" lry="924" type="textblock" ulx="0" uly="880">
        <line lrx="30" lry="924" ulx="0" uly="880">d</line>
      </zone>
      <zone lrx="26" lry="1602" type="textblock" ulx="0" uly="1557">
        <line lrx="26" lry="1602" ulx="0" uly="1557">d.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1013" lry="338" type="textblock" ulx="718" uly="273">
        <line lrx="1013" lry="338" ulx="718" uly="273"> 90 ]1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1421" lry="592" type="textblock" ulx="259" uly="384">
        <line lrx="1365" lry="456" ulx="259" uly="384">An ihnen laufen, wie an den Pyrenaͤen und</line>
        <line lrx="1368" lry="578" ulx="261" uly="457">andern Kalkſteinbergen, ſharſe Kaͤmme her⸗</line>
        <line lrx="1421" lry="592" ulx="260" uly="526">ab. Um den Gipfel ſind ſie mit loſen Stei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="660" type="textblock" ulx="228" uly="542">
        <line lrx="1367" lry="660" ulx="228" uly="542">nen bedeckt; aber hohe abgeriſſene Felſen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1419" lry="1542" type="textblock" ulx="257" uly="633">
        <line lrx="1367" lry="758" ulx="260" uly="633">waͤnde und Felſenmaffen bemerkt man eben</line>
        <line lrx="385" lry="791" ulx="261" uly="733">nicht.</line>
        <line lrx="1367" lry="871" ulx="364" uly="783">Die herrſchende Stein⸗art, die Folge</line>
        <line lrx="1368" lry="932" ulx="264" uly="865">der Stein⸗arten, die Geſtalt der einzelnen</line>
        <line lrx="1366" lry="1042" ulx="263" uly="932">Berge beſtaͤtigen es, daß dieſes Gebirge zu</line>
        <line lrx="1395" lry="1075" ulx="261" uly="964">den Aeſten der Pyrendͤen gehoͤrt.</line>
        <line lrx="1365" lry="1132" ulx="358" uly="1039">An den Grenzen von Guipuscoa und</line>
        <line lrx="1368" lry="1228" ulx="257" uly="1133">Alava, ſuͤdwaͤrts von einem Flecken, welcher</line>
        <line lrx="1368" lry="1291" ulx="260" uly="1200">von den dortigen Salzquellen den Namen</line>
        <line lrx="1410" lry="1339" ulx="263" uly="1270">Salinas de Lech fuͤhrt, zieht ſich ein hoher</line>
        <line lrx="1367" lry="1405" ulx="260" uly="1336">Bergzug beynahe in gerader Richtung von</line>
        <line lrx="1419" lry="1473" ulx="259" uly="1406">Oſten nach Weſten. Daß hier der hoͤchſte</line>
        <line lrx="1390" lry="1542" ulx="259" uly="1472">Boden der Provinz ſey, beweiſet die Richtung</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="1674" type="textblock" ulx="219" uly="1539">
        <line lrx="1368" lry="1612" ulx="234" uly="1539">der Baͤche und Stroͤme dieſes Zuges. Alle</line>
        <line lrx="1368" lry="1674" ulx="219" uly="1606">Quellen an der Nordſeite flieſſen gerade gegen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1426" lry="2480" type="textblock" ulx="261" uly="1675">
        <line lrx="1419" lry="1740" ulx="265" uly="1675">Norden, und durch den Deba ohne viele Um⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="1806" ulx="263" uly="1741">ſchweife in die Bay von Biscaha. Nur der</line>
        <line lrx="1370" lry="1876" ulx="262" uly="1808">hohe Berg hinter Bergara zwingt ihn, eine</line>
        <line lrx="1369" lry="1947" ulx="262" uly="1877">Wendung zu machen. Auf der Suͤdſeite</line>
        <line lrx="1367" lry="2013" ulx="261" uly="1938">fallen die Quellen und Baͤche dem Ebro, und</line>
        <line lrx="1426" lry="2080" ulx="264" uly="2014">endlich dem mittellaͤndiſchen Meere zu. Am—</line>
        <line lrx="1371" lry="2147" ulx="264" uly="2067">Fuße dieſes Berges bemerkt man zum erſten⸗</line>
        <line lrx="1378" lry="2216" ulx="264" uly="2146">mahl Sandſtein. Er hat eine gelblich⸗weiße</line>
        <line lrx="1372" lry="2295" ulx="264" uly="2215">Farbe loͤſet ſich ſchieferigt ab, und iſt mit</line>
        <line lrx="1413" lry="2349" ulx="267" uly="2283">einem ſchwarzen oder rothbunten dichten Kalk⸗</line>
        <line lrx="1373" lry="2467" ulx="267" uly="2347">ſteine gedeckt. Es iſt anfkallend, daß in den</line>
        <line lrx="1372" lry="2480" ulx="887" uly="2421">G 2 Gie⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="108" type="page" xml:id="s_Bg53-2_108">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_108.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1057" lry="320" type="textblock" ulx="877" uly="258">
        <line lrx="1057" lry="320" ulx="877" uly="258">100]</line>
      </zone>
      <zone lrx="804" lry="323" type="textblock" ulx="782" uly="260">
        <line lrx="804" lry="323" ulx="782" uly="260">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="1485" lry="583" type="textblock" ulx="377" uly="372">
        <line lrx="1485" lry="441" ulx="377" uly="372">Gebirgen, wo die Berge dicht zuſammen ge⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="509" ulx="377" uly="443">draͤngt ſind, die aͤufſerſten nur allein, oder</line>
        <line lrx="1368" lry="583" ulx="377" uly="482">doch vorzuͤglich, aus Sandſtein beſtehen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1530" lry="1146" type="textblock" ulx="363" uly="604">
        <line lrx="1530" lry="670" ulx="474" uly="604">Die Bergzuͤge von Guipuscoa erſtrecken</line>
        <line lrx="1485" lry="740" ulx="376" uly="673">ſich gegen Weſten und Nordweſten durch Viz⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="824" ulx="375" uly="741">caya nach Aſturien fort. Die Hauptgebirgs⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="872" ulx="374" uly="808">art iſt uͤberall, auch in Aſturien, Kalkſtein,</line>
        <line lrx="1484" lry="966" ulx="372" uly="874">welcher ſchieferigten. Kalkſtein und Thonſchiefer</line>
        <line lrx="1478" lry="1007" ulx="375" uly="945">deckt. Eben dieſe Kette ſcheint ſich durch</line>
        <line lrx="1475" lry="1076" ulx="375" uly="962">den noͤrdlichſten Thein von Gallicien zu ziehen,</line>
        <line lrx="1209" lry="1146" ulx="363" uly="1083">und das Cap Ortegal zu bilden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="2465" type="textblock" ulx="319" uly="1172">
        <line lrx="1478" lry="1236" ulx="474" uly="1172">Von der noͤrdlichen Seite von Salinas de</line>
        <line lrx="1480" lry="1310" ulx="371" uly="1241">Lech an ſteigt man ſteil in die Hoͤhe; auf der</line>
        <line lrx="1529" lry="1376" ulx="369" uly="1307">ſuͤdlichen iſt der Abhang nicht ſteil, ſondern</line>
        <line lrx="1476" lry="1447" ulx="372" uly="1378">man kommt bald auf die Ebene von Vittoria.</line>
        <line lrx="1475" lry="1508" ulx="372" uly="1444">Es iſt deutlich, daß dieſe Ebene betraͤchtlich</line>
        <line lrx="1476" lry="1578" ulx="369" uly="1513">hoͤher liegt, als die Thaͤler an der Nordſeite</line>
        <line lrx="1477" lry="1647" ulx="352" uly="1581">des Bergzuges. Sie ſenkt ſich etwas gegen</line>
        <line lrx="1516" lry="1715" ulx="371" uly="1649">den Ebro; doch iſt die Abdachung nicht be⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="1800" ulx="369" uly="1716">traͤchtlich. Man ſieht hier uͤberall den ge⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="1848" ulx="367" uly="1784">meinen dichten blaͤulich⸗grauen Kalkſtein, un⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="1916" ulx="367" uly="1849">ter welchem an tiefen Stellen Schieferthon,</line>
        <line lrx="1498" lry="1985" ulx="319" uly="1918">oder auch Sandſtein hervorkommt. An den</line>
        <line lrx="1472" lry="2051" ulx="366" uly="1988">Huͤgeln auf dieſer Ebene richtet ſich ſchon der</line>
        <line lrx="1470" lry="2118" ulx="365" uly="2028">Fall der Baͤnke nach dem Falle der Seiten⸗</line>
        <line lrx="542" lry="2186" ulx="364" uly="2122">flaͤchen.</line>
        <line lrx="1470" lry="2271" ulx="465" uly="2161">Die Ebene von Alava, ſelbſt noch ziem⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="2335" ulx="324" uly="2270">lich hoch, koͤnnte man die erſte Terraſſe der</line>
        <line lrx="1396" lry="2401" ulx="360" uly="2336">phrenaͤiſchen Gebirge nennen.</line>
        <line lrx="1480" lry="2465" ulx="641" uly="2399">G . Auf</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="109" type="page" xml:id="s_Bg53-2_109">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_109.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1347" lry="752" type="textblock" ulx="241" uly="226">
        <line lrx="942" lry="293" ulx="663" uly="226">I IoI ]</line>
        <line lrx="1345" lry="413" ulx="342" uly="343">Auf der Suͤdſeite des Ebro liegt die zweyte</line>
        <line lrx="1343" lry="480" ulx="243" uly="407">Terraſſe dieſer Gebirge, die Ebene von Alt⸗</line>
        <line lrx="1344" lry="545" ulx="243" uly="475">Caſtilien, welche ſich bis nach Leon zieht. Ich</line>
        <line lrx="1345" lry="614" ulx="241" uly="539">verſtehe hier nicht unter Ebene ein Land ohne</line>
        <line lrx="1345" lry="679" ulx="243" uly="609">alle Berge, ſondern nur ein Land voll nicht</line>
        <line lrx="1347" lry="752" ulx="242" uly="678">hoher Berge oder Huͤgel, welche ſehr weite</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="815" type="textblock" ulx="214" uly="745">
        <line lrx="1343" lry="815" ulx="214" uly="745">und offene Thaͤler zwiſchen ſich laſſen. Dieſe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1403" lry="2367" type="textblock" ulx="237" uly="812">
        <line lrx="1342" lry="883" ulx="244" uly="812">Terraſſe wird von der erſten durch einen Zug</line>
        <line lrx="1341" lry="950" ulx="244" uly="880">von Kalkbergen geſchieden, welche den Ebro</line>
        <line lrx="1342" lry="1020" ulx="242" uly="947">hier begleiten, und als Vorlaͤuſer des bis⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="1088" ulx="241" uly="1015">cayiſchen Gebirges anzuſehen ſind. Sie ha⸗</line>
        <line lrx="1403" lry="1154" ulx="240" uly="1083">ben bey Pancorvo eine nicht geringe Hoͤhe,</line>
        <line lrx="1393" lry="1219" ulx="242" uly="1153">bilden ein felſiges, ſteiles Gebirge, welches</line>
        <line lrx="1340" lry="1286" ulx="243" uly="1220">aus einem roͤthlich⸗ oder gelblich⸗weißen</line>
        <line lrx="1342" lry="1354" ulx="241" uly="1284">Kalkſteine beſteht, der ſich dem koͤrnig⸗blaͤttri⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="1430" ulx="241" uly="1356">gen naͤhert. Er iſt naͤmlich nicht durchaus</line>
        <line lrx="1340" lry="1495" ulx="242" uly="1425">dicht, ſondern mit Kalkſpat innig gemengt,</line>
        <line lrx="1344" lry="1558" ulx="241" uly="1487">haͤlt auch, ſo viel man bemerken konnte, keine</line>
        <line lrx="1342" lry="1625" ulx="242" uly="1553">Verſteinerungen. An dem Fuße dieſer Berge,</line>
        <line lrx="1342" lry="1690" ulx="243" uly="1624">bey Ameyugo, lag ein anſehnliches, aus ro⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="1758" ulx="242" uly="1682">them und blauem Thone gemengtes Lager,</line>
        <line lrx="1372" lry="1823" ulx="243" uly="1757">welches ſich bis an den Ebro erſtreckte; und</line>
        <line lrx="1384" lry="1892" ulx="241" uly="1826">in der Tiefe kam Sandſtein zwiſchen dem</line>
        <line lrx="1242" lry="1962" ulx="241" uly="1891">Thone zum Vorſchein. ðUMUD</line>
        <line lrx="1344" lry="2026" ulx="288" uly="1963">Die Flaͤche von Alt⸗Caſtilien hat noch</line>
        <line lrx="1344" lry="2096" ulx="243" uly="2030">eine anſehnliche Hoͤhe, wie die Vergleichung</line>
        <line lrx="1364" lry="2161" ulx="241" uly="2088">mit der Lage von Madrid, wie die Kaͤlte die⸗</line>
        <line lrx="1345" lry="2230" ulx="237" uly="2165">ſes Landſtrichs im Winter bezeugt. Sie iſt von</line>
        <line lrx="1347" lry="2297" ulx="244" uly="2231">langen Huͤgelketten durchzogen, die in ver⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="2367" ulx="242" uly="2300">ſchiedenen Richtungen ſtreichen. Ein großer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1377" lry="2427" type="textblock" ulx="1217" uly="2365">
        <line lrx="1377" lry="2427" ulx="1217" uly="2365">Theil</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="110" type="page" xml:id="s_Bg53-2_110">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_110.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="337" lry="444" type="textblock" ulx="321" uly="435">
        <line lrx="337" lry="444" ulx="321" uly="435">X</line>
      </zone>
      <zone lrx="789" lry="284" type="textblock" ulx="767" uly="215">
        <line lrx="789" lry="284" ulx="767" uly="215">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="694" type="textblock" ulx="360" uly="326">
        <line lrx="1480" lry="395" ulx="360" uly="326">Theil dieſer Huͤgel beſteht aus Gyps, der</line>
        <line lrx="1480" lry="463" ulx="360" uly="393">mit Thonlagern von verſchiedener Farbe ab⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="526" ulx="360" uly="463">wechſelt. Eine Legua von dem kleinen Orte</line>
        <line lrx="1478" lry="598" ulx="361" uly="532">Cubo, gegen das Staͤdtchen Bribiesca zu,</line>
        <line lrx="1480" lry="694" ulx="361" uly="600">liegt eine beynahe waagerechte Schicht von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1056" lry="277" type="textblock" ulx="833" uly="215">
        <line lrx="1056" lry="277" ulx="833" uly="215">102]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="733" type="textblock" ulx="312" uly="665">
        <line lrx="1481" lry="733" ulx="312" uly="665">dem ſchoͤnſten faſerigen Gypſe, den man nur</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="1007" type="textblock" ulx="359" uly="736">
        <line lrx="1481" lry="801" ulx="359" uly="736">ſehen kann. Die Farbe iſt das reinſte Hell⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="869" ulx="362" uly="804">weiß; der Glanz iſt ungemein ſtark, und die</line>
        <line lrx="1479" lry="936" ulx="362" uly="872">Faſern haben eine auſſerordentliche Feinheit.</line>
        <line lrx="1482" lry="1007" ulx="361" uly="937">Das Lager befindet ſich im Thone, erſtreckt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1479" lry="1127" type="textblock" ulx="357" uly="997">
        <line lrx="1479" lry="1127" ulx="357" uly="997">ſich enſeh nltch weit, und iſt eigentlich, wie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1480" lry="1139" type="textblock" ulx="364" uly="1074">
        <line lrx="1480" lry="1139" ulx="364" uly="1074">die Faſern zeigen, aus einer doppelten Schicht</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="1212" type="textblock" ulx="314" uly="1144">
        <line lrx="1482" lry="1212" ulx="314" uly="1144">zuſammengeſetzt. Dieſer Gyps iſt nicht weit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="2020" type="textblock" ulx="366" uly="1208">
        <line lrx="1378" lry="1275" ulx="366" uly="1208">von dem Fuße der Berge von Pancorvo.</line>
        <line lrx="1483" lry="1340" ulx="468" uly="1278">Ueberall, wo man ſich aus den tiefern</line>
        <line lrx="1482" lry="1410" ulx="367" uly="1345">Gegenden in die hoͤhern erhebt, verlaͤßt man</line>
        <line lrx="1482" lry="1480" ulx="369" uly="1411">den Gyps, und kommt auf dichten Kalkſtein.</line>
        <line lrx="1483" lry="1545" ulx="370" uly="1479">Es iſt daher nicht zu zweifeln, daß der Kalk⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="1614" ulx="369" uly="1549">ſtein den Gyps eigentlich decke. Eine ſolche</line>
        <line lrx="1488" lry="1683" ulx="368" uly="1616">Abwechſelung von Gyps⸗ und Kalkbergen</line>
        <line lrx="1488" lry="1749" ulx="372" uly="1684">bildet den noͤrdlichen Theil der Ebene. Nur</line>
        <line lrx="1487" lry="1816" ulx="371" uly="1752">an einigen Stellen kommt auch Sandſtein</line>
        <line lrx="1486" lry="1885" ulx="370" uly="1822">zum Vorſchein, der dann gewoͤhnlich mit ro⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1952" ulx="369" uly="1888">them und gruͤnem Thone wechſelt. Dieſes</line>
        <line lrx="1488" lry="2020" ulx="369" uly="1953">iſt beſonders in den tiefern Stellen, vorzuͤglich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="2088" type="textblock" ulx="319" uly="2023">
        <line lrx="1490" lry="2088" ulx="319" uly="2023">an dem Duero, der Fall. Viele Gegenden</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="2414" type="textblock" ulx="369" uly="2088">
        <line lrx="1491" lry="2154" ulx="369" uly="2088">ſind mit Geſchieben bedeckt. Dieſes iſt die</line>
        <line lrx="1490" lry="2222" ulx="371" uly="2158">allgemeine Anſicht der Ebene, welche ſich an</line>
        <line lrx="1497" lry="2289" ulx="370" uly="2223">den Ufern des Duero hin erſtreckt, und ſich auf</line>
        <line lrx="1493" lry="2414" ulx="369" uly="2284">eine betraͤchtliche Eutfernung, zuerſt geen</line>
        <line lrx="1493" lry="2406" ulx="1221" uly="2372">ANor⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="111" type="page" xml:id="s_Bg53-2_111">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_111.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="921" lry="264" type="textblock" ulx="644" uly="189">
        <line lrx="921" lry="264" ulx="644" uly="189"> I03 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1346" lry="643" type="textblock" ulx="235" uly="299">
        <line lrx="1340" lry="377" ulx="236" uly="299">Norden, dann gegen Suͤden, von dieſem</line>
        <line lrx="1341" lry="437" ulx="238" uly="367">Strome verbreitet. Wer den Ausdruck Ebene</line>
        <line lrx="1343" lry="510" ulx="239" uly="433">nicht paſſend findet, da ſich betraͤchtliche Huͤgel⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="576" ulx="239" uly="497">ketten auf ihr verbreiten, mag den Ausdruck</line>
        <line lrx="1346" lry="643" ulx="235" uly="569">Terraſſe beybehalten: ein Ausdruck, der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1346" lry="712" type="textblock" ulx="228" uly="634">
        <line lrx="1346" lry="712" ulx="228" uly="634">ſehr bequem iſt, einen erhoͤhten Boden zu</line>
      </zone>
      <zone lrx="1398" lry="2193" type="textblock" ulx="242" uly="693">
        <line lrx="1352" lry="779" ulx="243" uly="693">bezeichnen, worauf ſich nicht gar hohe Berge</line>
        <line lrx="1398" lry="844" ulx="244" uly="774">mit weiten offenen Thaͤlern befinden.</line>
        <line lrx="1347" lry="911" ulx="343" uly="837">Im Norden des Duero, gegen die Gren⸗</line>
        <line lrx="1350" lry="982" ulx="246" uly="906">zen von Portugal, erhebt ſich in Gallicien</line>
        <line lrx="1350" lry="1046" ulx="245" uly="973">ein Granitgebirge, mit welchem der Gerez</line>
        <line lrx="1349" lry="1116" ulx="242" uly="1044">parallel fortlaͤuft. Die Berge von Monterey,</line>
        <line lrx="1352" lry="1184" ulx="243" uly="1110">wo Zinngruben ſich befinden, gehoͤren zu dieſer</line>
        <line lrx="1353" lry="1247" ulx="243" uly="1173">Kette. Mit ihnen laufen ebenfalls die Berge</line>
        <line lrx="1352" lry="1316" ulx="248" uly="1245">am Douro in Portugal beynahe parallel, und</line>
        <line lrx="1353" lry="1387" ulx="246" uly="1309">uͤberhaupt ſcheinen alle dieſe ſpaniſchen Berg⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1453" ulx="247" uly="1382">zuͤge, welche ich nicht genau kenne, zu der</line>
        <line lrx="1274" lry="1521" ulx="249" uly="1448">Klaſſe der folgenden zu gehoͤren. —“</line>
        <line lrx="1364" lry="1583" ulx="346" uly="1513">An den Grenzen von Neu⸗Caſtilien kuͤn⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="1653" ulx="253" uly="1582">digt ſich ein hohes Gebirge durch viele Seiten⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="1719" ulx="254" uly="1652">zuͤge an. Nicht weit von den Ufern des Duero,</line>
        <line lrx="1359" lry="1787" ulx="254" uly="1719">ſuͤdwuͤrts von der Stadt Aranda, kommt</line>
        <line lrx="1359" lry="1858" ulx="255" uly="1787">man zum erſten Zuge. Er geht von Oſten</line>
        <line lrx="1361" lry="1922" ulx="253" uly="1854">nach Weſten, beſteht unten aus einem feſten</line>
        <line lrx="1363" lry="1993" ulx="255" uly="1921">Sandſteine, weiter hinauf aus einem ſchiefe⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="2058" ulx="255" uly="1989">rigten Sandſteine, mit ſehr vielem Glimmer</line>
        <line lrx="1366" lry="2125" ulx="258" uly="2056">vermengt, welcher ſich dem Glimmerſchiefer</line>
        <line lrx="1369" lry="2193" ulx="260" uly="2123">naͤhert; und auf dem Gipfel liegt ein braun⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="2259" type="textblock" ulx="227" uly="2189">
        <line lrx="1372" lry="2259" ulx="227" uly="2189">rother, eiſenhaltiger, ſehr grobkoͤrniger Sand⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1374" lry="2327" type="textblock" ulx="261" uly="2258">
        <line lrx="1374" lry="2327" ulx="261" uly="2258">ſtein, zuweilen in anſehnlichen Felsmaſſen.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="112" type="page" xml:id="s_Bg53-2_112">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_112.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1534" lry="381" type="textblock" ulx="325" uly="289">
        <line lrx="1534" lry="381" ulx="325" uly="289">Der Abſatz dieſes Zuges gegen das Gebirge,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="1187" type="textblock" ulx="352" uly="374">
        <line lrx="1491" lry="448" ulx="368" uly="374">welches ihn von dem Hauptzuge ſcheidet, be⸗</line>
        <line lrx="1061" lry="505" ulx="369" uly="441">ſteht aus dichtem Kalkſteine. 3</line>
        <line lrx="1489" lry="579" ulx="473" uly="507">Das hohe Gebirge, welches beide Caſti⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="648" ulx="372" uly="574">lien ſcheidet, gehoͤrt zu den betraͤchtlichſten in</line>
        <line lrx="1494" lry="718" ulx="372" uly="640">Spanien. Man kann es betrachten, als</line>
        <line lrx="1493" lry="787" ulx="372" uly="709">beſtehe es aus einer Menge von kleinern Zuͤ⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="851" ulx="370" uly="781">gen, die aber mit leichter Muͤhe ſich zu e nem</line>
        <line lrx="1493" lry="919" ulx="370" uly="846">groͤßern Zuge verbinden laſſen. Gegen die</line>
        <line lrx="1491" lry="991" ulx="372" uly="913">arragoniſche Terraſſe und den Ebro ſetzen ſie</line>
        <line lrx="1488" lry="1052" ulx="352" uly="979">voͤllig ab, gehen dann aber bis zu den Gren⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1122" ulx="371" uly="1048">zen beider Caſtilien, bilden hier den Puerto</line>
        <line lrx="1489" lry="1187" ulx="371" uly="1113">de Somoſierra, welter gegen Weſten den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1535" lry="1256" type="textblock" ulx="369" uly="1182">
        <line lrx="1535" lry="1256" ulx="369" uly="1182">Puerto de Guadarrama; dann kommt gegen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1491" lry="1997" type="textblock" ulx="308" uly="1250">
        <line lrx="1491" lry="1319" ulx="372" uly="1250">S. W. die Sierra del Pico, ferner die Mon⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1389" ulx="371" uly="1320">tana de Griegos, endlich die Sierra de Gata</line>
        <line lrx="1490" lry="1460" ulx="334" uly="1383">und die Serra de Eſtrella. Es ſind betraͤcht⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1529" ulx="370" uly="1452">liche Luͤckhen in dieſem Zuge: er iſt an mehrern</line>
        <line lrx="1490" lry="1596" ulx="369" uly="1520">Stellen durch flaches Land unterbrochen; aber</line>
        <line lrx="1487" lry="1664" ulx="308" uly="1592">jeder folgende Zug hebt in der Richtung an,</line>
        <line lrx="1488" lry="1729" ulx="367" uly="1661">worinn der vorige aufhoͤrte, ſo daß eine et⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1798" ulx="365" uly="1724">was gekruͤmmte Linie den ganzen Zug deutlich</line>
        <line lrx="1410" lry="1865" ulx="364" uly="1793">darſtellen kann. S</line>
        <line lrx="1487" lry="1929" ulx="467" uly="1862">Man kann dieſen Zug, wenn man nicht</line>
        <line lrx="1486" lry="1997" ulx="360" uly="1928">mit Worten ſpielen will, nicht fuͤr einen Aſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="2066" type="textblock" ulx="362" uly="1996">
        <line lrx="1529" lry="2066" ulx="362" uly="1996">der Pyrenaͤen anſehen. Die huͤgeligte Ebene,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="2392" type="textblock" ulx="326" uly="2064">
        <line lrx="1487" lry="2135" ulx="360" uly="2064">welche der Ebro bey Saragoſſa bewaͤſſert, die</line>
        <line lrx="1487" lry="2201" ulx="326" uly="2129">einzelnen Zuͤge von Kalkbergen, welche paral⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="2269" ulx="362" uly="2196">lel mit den Pyrenaͤen laufen, gleichſam Vor⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="2339" ulx="365" uly="2261">laͤufer der letztern, ſchneiden ihn voͤllig ab,</line>
        <line lrx="1485" lry="2392" ulx="1399" uly="2347">und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1526" lry="1625" type="textblock" ulx="1509" uly="1605">
        <line lrx="1526" lry="1625" ulx="1509" uly="1605">*</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="113" type="page" xml:id="s_Bg53-2_113">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_113.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="937" lry="289" type="textblock" ulx="637" uly="215">
        <line lrx="937" lry="289" ulx="637" uly="215">I 1oS]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1381" lry="1221" type="textblock" ulx="225" uly="337">
        <line lrx="1340" lry="414" ulx="225" uly="337">und bezeichnen ihn als einen voͤllig fuͤr ſich</line>
        <line lrx="1363" lry="481" ulx="228" uly="404">beſtehenden Bergzug. Er beſteht uͤberdieß</line>
        <line lrx="1341" lry="545" ulx="228" uly="469">hauptſaͤchlich aus Granit, da hingegen die</line>
        <line lrx="1381" lry="611" ulx="225" uly="538">Zweige der Pyrenaͤen aus Kalkſtein zu beſte⸗</line>
        <line lrx="1339" lry="673" ulx="227" uly="603">hen pflegen. Kurz: man kann nur, wenn</line>
        <line lrx="1336" lry="748" ulx="228" uly="673">man ſich etwas Beſtimmtes dabey denken will,</line>
        <line lrx="1338" lry="815" ulx="231" uly="739">die biscayiſchen und aſturiſchen Berge, ferner</line>
        <line lrx="1338" lry="881" ulx="233" uly="800">die cataloniſchen u. ſ. f., als Zweige oder</line>
        <line lrx="1172" lry="948" ulx="233" uly="872">Abkoͤmmlinge der Phyrenaͤen betrachten.</line>
        <line lrx="1335" lry="1011" ulx="329" uly="941">Der Kern und die hoͤchſten Gipfel des</line>
        <line lrx="1335" lry="1093" ulx="230" uly="1009">ganzen Zuges beſtehen uͤberall aus Granit;</line>
        <line lrx="1337" lry="1152" ulx="229" uly="1077">an den Fuß legt ſich Sandſtein in Felsmaſſen</line>
        <line lrx="1335" lry="1221" ulx="228" uly="1144">und ſchieferigt, oft ſo ſehr mit Glimmer gemengt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="1283" type="textblock" ulx="198" uly="1214">
        <line lrx="1338" lry="1283" ulx="198" uly="1214">daß er dem Glimmerſchiefer ſich naͤhert. Der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1392" lry="1632" type="textblock" ulx="229" uly="1274">
        <line lrx="1335" lry="1353" ulx="233" uly="1274">Granit der Gipfel iſt zerriſſen, felſig, und</line>
        <line lrx="1334" lry="1422" ulx="232" uly="1345">macht groteske wilde Gegenden. Der Puerto</line>
        <line lrx="1335" lry="1486" ulx="234" uly="1410">de Somoſierra hat noch ein abgerundetes An⸗</line>
        <line lrx="1392" lry="1557" ulx="229" uly="1479">ſehen; aber die nicht ſo hohen Berge gegen</line>
        <line lrx="1336" lry="1632" ulx="229" uly="1545">Madrid, der Pico de Miel und ſeine Gefaͤhr⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="1763" type="textblock" ulx="192" uly="1617">
        <line lrx="1338" lry="1698" ulx="200" uly="1617">ten, ragen durch zackige, ſtarrende Gipfel</line>
        <line lrx="1337" lry="1763" ulx="192" uly="1677">hervor. Der Guadarrania hat aͤuſſerſt zer⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1389" lry="2367" type="textblock" ulx="230" uly="1746">
        <line lrx="1363" lry="1832" ulx="231" uly="1746">riſſene felſige Seiten; und die Sierra del</line>
        <line lrx="1338" lry="1890" ulx="232" uly="1812">Pico erhielt wahrſcheinlich ihren Namen von</line>
        <line lrx="1338" lry="1955" ulx="230" uly="1880">ihrer zackigen Spitze. An vielen Stellen</line>
        <line lrx="1389" lry="2027" ulx="232" uly="1949">ſteigt das Gebirge von der neu⸗caſtiliſchen</line>
        <line lrx="1362" lry="2103" ulx="235" uly="2014">Ebene raſch ohne viele Vorberge in die Hoͤhe.</line>
        <line lrx="1339" lry="2157" ulx="235" uly="2079">Der Guadarrama macht dadurch einen uͤber⸗</line>
        <line lrx="1339" lry="2224" ulx="231" uly="2150">raſchenden Anblick, noch mehr aber die Mon⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="2301" ulx="235" uly="2216">tana de Griegos. Daß die hoͤchſten Gipfel</line>
        <line lrx="1341" lry="2367" ulx="236" uly="2287">an 8000 Fuß uͤber die Meeres flaͤche erhaben</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="2438" type="textblock" ulx="1187" uly="2375">
        <line lrx="1341" lry="2438" ulx="1187" uly="2375">ſeyn</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="114" type="page" xml:id="s_Bg53-2_114">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_114.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1069" lry="271" type="textblock" ulx="790" uly="201">
        <line lrx="1069" lry="271" ulx="790" uly="201">ä</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="2398" type="textblock" ulx="300" uly="314">
        <line lrx="1484" lry="389" ulx="365" uly="314">ſeyn muͤſſen, kann man aus der Kaͤlte, welche</line>
        <line lrx="1483" lry="454" ulx="368" uly="383">dort herrſcht, und dem beynahe beſtaͤndigen</line>
        <line lrx="1343" lry="525" ulx="369" uly="453">Schnee in einer ſolchen Breite ſchlieſſen.</line>
        <line lrx="1483" lry="591" ulx="467" uly="517">Dieſes Granitgebirge wird, wenn es noch</line>
        <line lrx="1485" lry="661" ulx="368" uly="579">genauer unterſucht wird, gewiß vortreff liche</line>
        <line lrx="1486" lry="728" ulx="322" uly="653">Sachen fuͤr die Oryctognoſie liefern. Viele</line>
        <line lrx="1486" lry="789" ulx="369" uly="718">merkwuͤrdige Sachen hat ſchon der unermuͤdete</line>
        <line lrx="1486" lry="860" ulx="370" uly="788">Eifer des Hrn. Bar. v. Forell, ſaͤchſiſchen</line>
        <line lrx="1484" lry="931" ulx="371" uly="848">Geſandten am ſpaniſchen Hofe, entdeckt.</line>
        <line lrx="1484" lry="998" ulx="369" uly="916">Auch iſt noch ſehr viel von dem zweyten Auf⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="1068" ulx="371" uly="985">ſeher des Madrider Cabinets, einem Deut⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1136" ulx="350" uly="1050">ſchen, Hrn. Herrgen, welcher Wiedemanns</line>
        <line lrx="1510" lry="1199" ulx="372" uly="1125">Handbuch der Oryctognoſie ins Spaniſche</line>
        <line lrx="1487" lry="1271" ulx="373" uly="1181">uͤberſetzt hat, zu erwarten. Ich zweifele nicht,</line>
        <line lrx="1510" lry="1340" ulx="374" uly="1260">daß ihre Unterſuchungen uns die Schaͤtze die⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="1407" ulx="371" uly="1328">ſes noch wenig bekannten Gebirges offenbaren</line>
        <line lrx="1165" lry="1478" ulx="373" uly="1395">werden.</line>
        <line lrx="1487" lry="1531" ulx="478" uly="1462">Der Granit befindet ſich zwar meiſtens,</line>
        <line lrx="1488" lry="1610" ulx="379" uly="1524">beſonders in der Mitte des Zuges, in Fels⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1677" ulx="300" uly="1600">maſſen abgeloͤſet, aber an vielen Orten ge⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1746" ulx="319" uly="1669">ſcichtet, wo er denn den Uebergang zu andern</line>
        <line lrx="1490" lry="1812" ulx="376" uly="1727">aͤhnlichen Gebirgsarten macht. Solche Ge⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1880" ulx="376" uly="1800">genden pflegen am reichſten zu ſeyn. Er ent⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1948" ulx="377" uly="1863">haͤlt, auſſer Quarz, Feldſpat, Glimmer,</line>
        <line lrx="1491" lry="2010" ulx="378" uly="1934">oft noch Stangenſchoͤrl und Granaten. Am</line>
        <line lrx="1490" lry="2082" ulx="376" uly="2008">Puerto de Somoſierra, gegen Buhtrago,</line>
        <line lrx="1490" lry="2152" ulx="378" uly="2071">ſindet ſich der Titankalk, wovon Hr. Prof.</line>
        <line lrx="1491" lry="2214" ulx="377" uly="2145">Klaproth eine chemiſche Analyſe in dem zwey⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="2278" ulx="378" uly="2207">ten Bande ſeiner Beytraͤge geliefert hat, und</line>
        <line lrx="1491" lry="2345" ulx="380" uly="2269">wir bemerkten ihn dort nicht gar ſelten. Merk⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="2398" ulx="358" uly="2336">wuͤrdig</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="115" type="page" xml:id="s_Bg53-2_115">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_115.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="22" lry="702" type="textblock" ulx="0" uly="517">
        <line lrx="22" lry="702" ulx="0" uly="517">—  = -</line>
      </zone>
      <zone lrx="19" lry="967" type="textblock" ulx="0" uly="730">
        <line lrx="8" lry="967" ulx="0" uly="738">AJ f—— — —</line>
        <line lrx="19" lry="956" ulx="2" uly="730">X — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1350" lry="2388" type="textblock" ulx="238" uly="2287">
        <line lrx="1350" lry="2388" ulx="238" uly="2287">birge nahe hey Madrid liegt, ſo wird uns</line>
      </zone>
      <zone lrx="896" lry="280" type="textblock" ulx="619" uly="210">
        <line lrx="896" lry="280" ulx="619" uly="210">[TIoZ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1384" lry="2283" type="textblock" ulx="210" uly="324">
        <line lrx="1321" lry="391" ulx="214" uly="324">wuͤrdig iſt eine beſondere Abaͤnderung der</line>
        <line lrx="1322" lry="481" ulx="214" uly="392">Kohlenblende, welche man bey S. Ildefonſo</line>
        <line lrx="1323" lry="525" ulx="215" uly="461">in demſelben Gebirge gefunden hat. Ich will</line>
        <line lrx="1323" lry="600" ulx="215" uly="530">die aͤuſſere Beſchreibung dieſes ſchoͤnen Foſſils</line>
        <line lrx="556" lry="663" ulx="210" uly="592">hier einruͤcken.</line>
        <line lrx="1357" lry="727" ulx="315" uly="662">Die Farbe iſt dunkelſchwarz. .</line>
        <line lrx="1323" lry="829" ulx="319" uly="725">Sie kommt derbe vor, doch i in einer Ge⸗</line>
        <line lrx="1326" lry="861" ulx="218" uly="800">ſtalt, welche ſich, wegen der Form der Bruch⸗</line>
        <line lrx="1121" lry="935" ulx="220" uly="866">ſtuͤcke, der regelmaͤßigen ſehr naͤhert.</line>
        <line lrx="1325" lry="998" ulx="318" uly="933">Aeuſſerli ch und innerlich iſt ſie ſtark glaͤn⸗</line>
        <line lrx="1326" lry="1099" ulx="218" uly="1002">zend, von einem Glanze, welcher ſich dem</line>
        <line lrx="1381" lry="1132" ulx="215" uly="1069">metalliſchen ſehr naͤhert. KWM</line>
        <line lrx="1327" lry="1200" ulx="241" uly="1136">Das Gefuͤge iſt blaͤtterigt, mit einem</line>
        <line lrx="1067" lry="1269" ulx="222" uly="1206">doppelten Durchgange der Blaͤtter.</line>
        <line lrx="1065" lry="1359" ulx="320" uly="1268">Der Bruch iſt flach muſcheligt.</line>
        <line lrx="1367" lry="1406" ulx="322" uly="1338">Sie zerſpringt immer in regelmaͤßige,</line>
        <line lrx="1373" lry="1473" ulx="220" uly="1407">parallelepipediſche, ſcharfkantige Bruchſtuͤcke,</line>
        <line lrx="1063" lry="1538" ulx="222" uly="1477">und loͤſet ſich auch in ſolche abb</line>
        <line lrx="1332" lry="1606" ulx="295" uly="1543">Sie iſt undurchſichtig; faͤrbt gar nicht ab;</line>
        <line lrx="1335" lry="1683" ulx="229" uly="1577">iſt weich, naͤhert ſich dem Halbharten; ſproͤde;</line>
        <line lrx="859" lry="1777" ulx="228" uly="1641">leicht t zerſprengbar; leicht.</line>
        <line lrx="1334" lry="1810" ulx="331" uly="1714">In der Hitze verfliegt ſie faſt ganz und</line>
        <line lrx="1338" lry="1878" ulx="230" uly="1812">gar, und hinterlaͤßt nur eine ſehr geringe</line>
        <line lrx="1384" lry="1949" ulx="229" uly="1879">Spur von Eiſenkalk. Man koͤnnte ſie ſpa⸗</line>
        <line lrx="896" lry="2012" ulx="230" uly="1948">tige Kohlenblende nennen.</line>
        <line lrx="1343" lry="2079" ulx="335" uly="2016">Ueberdieß hat man in dieſen Gebirgen</line>
        <line lrx="1345" lry="2167" ulx="236" uly="2083">hin und wieder Spuren von Erzen und Erz⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="2215" ulx="235" uly="2151">gaͤngen angetroffen, wovon einige vielleicht</line>
        <line lrx="1348" lry="2283" ulx="238" uly="2219">bauwuͤrdig ſeyn moͤchten. Doch da dieſes Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="2408" type="textblock" ulx="1235" uly="2353">
        <line lrx="1354" lry="2408" ulx="1235" uly="2353">Herr</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="116" type="page" xml:id="s_Bg53-2_116">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_116.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1081" lry="304" type="textblock" ulx="806" uly="239">
        <line lrx="1081" lry="304" ulx="806" uly="239">Ir108]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1538" lry="469" type="textblock" ulx="383" uly="334">
        <line lrx="1538" lry="469" ulx="383" uly="334">Herr Herrgen bald Nachrichten von groͤßerer .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1499" lry="1229" type="textblock" ulx="358" uly="428">
        <line lrx="835" lry="488" ulx="387" uly="428">Bedeutung liefern.</line>
        <line lrx="1495" lry="554" ulx="488" uly="460">Die Vorberge dieſes Zuges gegen die</line>
        <line lrx="1496" lry="621" ulx="386" uly="559">Ebene von Neu⸗Caſtilien beſtehen zuerſt aus</line>
        <line lrx="1497" lry="689" ulx="385" uly="627">einem feſten Sandſteine, welcher ſich in Fels⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="760" ulx="384" uly="694">maſſen abloͤſet; tiefer herab trifft man ſchie⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="832" ulx="382" uly="731">fexigten Sandſtein mit Glimmer an, zu⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="895" ulx="382" uly="829">letzt gemeinen Sandſtein, mit dichtem</line>
        <line lrx="1498" lry="962" ulx="381" uly="896">Kalkſteine gedeckt. Doch ſfehlen die letzten</line>
        <line lrx="1496" lry="1032" ulx="383" uly="965">oft; das Granitgebirge ſteht gleich an der</line>
        <line lrx="1495" lry="1145" ulx="381" uly="1029">Flaͤche, oder iſt nur durch Sandlteinſchitfer</line>
        <line lrx="593" lry="1167" ulx="358" uly="1102">getrennt.</line>
        <line lrx="1496" lry="1229" ulx="484" uly="1168">Die Ebene von Neu⸗Caſtilien kann man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1535" lry="1301" type="textblock" ulx="380" uly="1234">
        <line lrx="1535" lry="1301" ulx="380" uly="1234">wiederum beſſer eine Terraſſe nennen. Sie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="2148" type="textblock" ulx="330" uly="1308">
        <line lrx="1496" lry="1371" ulx="378" uly="1308">liegt zwar tiefer als Alt⸗ ⸗Caſtilien; denn man</line>
        <line lrx="1495" lry="1439" ulx="380" uly="1338">ſteigt von der Suͤdſeite zum Grenzgebirge be⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1504" ulx="379" uly="1440">traͤchtlich in die Hoͤhe, weniger von der Nord⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1575" ulx="378" uly="1506">ſeite; aber doch iſt ſie betraͤchtlich uͤber die</line>
        <line lrx="1496" lry="1700" ulx="377" uly="1574">reren flache erhaben. Dieſes beweiſet der</line>
        <line lrx="1495" lry="1708" ulx="377" uly="1612">tiefe Stand des Queckſilbers zu Madrid und</line>
        <line lrx="1497" lry="1805" ulx="380" uly="1708">die Kaͤlte im Winter, welche fuͤr dieſe Breite</line>
        <line lrx="1501" lry="1862" ulx="377" uly="1775">ungemein groß iſt. Dieſe T erraſſe erſtreckt</line>
        <line lrx="1494" lry="1914" ulx="378" uly="1847">ſich oſtwaͤrts bis an die Bergzuͤge zwiſchen</line>
        <line lrx="1495" lry="1981" ulx="379" uly="1912">dem Ebro und dem Tagus; dann erſtreckt ſie</line>
        <line lrx="1495" lry="2048" ulx="379" uly="1983">ſich auf beiden Seiten des Tagus fort, und</line>
        <line lrx="1496" lry="2148" ulx="330" uly="2046">zuletzt nur auf der Nordſeite des Fluſſes, bis</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="2207" type="textblock" ulx="376" uly="2118">
        <line lrx="1521" lry="2207" ulx="376" uly="2118">da, wo die beiden Bergzuͤge, der Zug vom</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="2449" type="textblock" ulx="370" uly="2183">
        <line lrx="1492" lry="2250" ulx="370" uly="2183">Tagus und das Grenzgebirge, ſich naͤhern,</line>
        <line lrx="1494" lry="2317" ulx="374" uly="2248">welches gegen Plaſenzia und Coria geſchi eht.</line>
        <line lrx="1495" lry="2384" ulx="378" uly="2317">Sie iſt groͤßtentheils mit Sand und Geſchieben</line>
        <line lrx="1493" lry="2449" ulx="1320" uly="2378">bedeckt,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="117" type="page" xml:id="s_Bg53-2_117">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_117.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="940" lry="309" type="textblock" ulx="629" uly="236">
        <line lrx="940" lry="309" ulx="629" uly="236"> Id9 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1318" lry="630" type="textblock" ulx="210" uly="458">
        <line lrx="1249" lry="561" ulx="210" uly="458">ner Kalkſtein und andre Foſſilien, beinerkt.</line>
        <line lrx="1318" lry="630" ulx="310" uly="564">Die Geſchiebe dieſer Ebene kommen zum</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="724" type="textblock" ulx="167" uly="629">
        <line lrx="1315" lry="724" ulx="167" uly="629">Theil von dem caſtil iſchen Grenzgebirge, theils</line>
      </zone>
      <zone lrx="1314" lry="1239" type="textblock" ulx="203" uly="667">
        <line lrx="1314" lry="773" ulx="210" uly="667">von den Bergen am Tagus. Die ſchoͤnen</line>
        <line lrx="1312" lry="826" ulx="214" uly="768">Granite von Madrid, unter dem Namen</line>
        <line lrx="1312" lry="898" ulx="211" uly="834">Avanturine, ſind bekannt. Sie beſtehen</line>
        <line lrx="1310" lry="967" ulx="209" uly="902">meiſtens aus Quarz, halten wenig Feldſpat,</line>
        <line lrx="1309" lry="1038" ulx="208" uly="969">ſind aber durchaus mit feinen Stuͤckchen von</line>
        <line lrx="1312" lry="1105" ulx="204" uly="1040">meſſinggelbem Glimmer gemengt, welcher</line>
        <line lrx="1306" lry="1188" ulx="203" uly="1105">ihnen, wenn ſie geſchliffen werden, ein ſchoͤ⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1239" ulx="204" uly="1171">nes Anſehen gibt. Ich habe wenigſtens keine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1305" lry="1641" type="textblock" ulx="202" uly="1444">
        <line lrx="1301" lry="1512" ulx="202" uly="1444">werden die Geſchiebe dieſer Ebene noch manch⸗</line>
        <line lrx="1303" lry="1576" ulx="202" uly="1513">faltiger. Man ſieht, auſſer den Graniten,</line>
        <line lrx="1305" lry="1641" ulx="206" uly="1578">Glimmerſchiefer, Porphyrſchiefer und andere</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="1708" type="textblock" ulx="185" uly="1645">
        <line lrx="1302" lry="1708" ulx="185" uly="1645">Stein⸗arten; der Porphyrſchiefer kommt ſo⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="1779" type="textblock" ulx="203" uly="1712">
        <line lrx="1301" lry="1779" ulx="203" uly="1712">gar in Stuͤcken vor, welche Spuren von Re⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1097" lry="1847" type="textblock" ulx="202" uly="1781">
        <line lrx="1097" lry="1847" ulx="202" uly="1781">gelmaͤßigkeit haben, wie der Baſalt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="1919" type="textblock" ulx="302" uly="1813">
        <line lrx="1302" lry="1919" ulx="302" uly="1813">Um Madrid, Aranjuez und uͤberhaupt in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="1995" type="textblock" ulx="148" uly="1913">
        <line lrx="1302" lry="1995" ulx="148" uly="1913">dem noͤrdlichen Theile von Neu⸗Caſtilien be⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1303" lry="2114" type="textblock" ulx="199" uly="1982">
        <line lrx="1302" lry="2049" ulx="201" uly="1982">ſtehen die Huͤgel, wie in dem noͤrdlichen Theile</line>
        <line lrx="1303" lry="2114" ulx="199" uly="2051">von Alt⸗Caſtilien, aus Gyps, der, wie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="2188" type="textblock" ulx="198" uly="2118">
        <line lrx="1330" lry="2188" ulx="198" uly="2118">gewoͤhnlich, mit Schichten von grauem, weiß⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="2470" type="textblock" ulx="199" uly="2179">
        <line lrx="1302" lry="2269" ulx="199" uly="2179">lichem, gruͤnlichem oder roͤthlichem Thone</line>
        <line lrx="1300" lry="2377" ulx="199" uly="2232">wechſet. Auch ſieht man, wie gewoͤhnlich,</line>
        <line lrx="1302" lry="2446" ulx="199" uly="2320">dichten, faſer igen⸗ blaͤttrigen Gyps bey ein⸗</line>
        <line lrx="1299" lry="2470" ulx="1139" uly="2389">ander; 3</line>
      </zone>
      <zone lrx="1337" lry="511" type="textblock" ulx="171" uly="360">
        <line lrx="1337" lry="429" ulx="171" uly="360">bedeckt, doch aber auch mit Huͤgelketten durch⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="511" ulx="213" uly="424">zogen, worinn man Thonlager „Gyyps, ſelt⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="1443" type="textblock" ulx="169" uly="1242">
        <line lrx="1334" lry="1305" ulx="195" uly="1242">andere Avanturine dort geſehen, als Gemenge</line>
        <line lrx="1304" lry="1372" ulx="169" uly="1310">von Quarz mit einem feinen Glimmer, auch</line>
        <line lrx="1335" lry="1443" ulx="184" uly="1340">wohl Feldſpat. Gegen Talavera de la Rehna</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="118" type="page" xml:id="s_Bg53-2_118">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_118.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1549" lry="1776" type="textblock" ulx="411" uly="383">
        <line lrx="1549" lry="447" ulx="411" uly="383">ander; doch nirgends wird er, ſo viel ich weiß,</line>
        <line lrx="1531" lry="513" ulx="411" uly="450">ſo ſchoͤn gefunden, als bey Bribiesca in Alt⸗</line>
        <line lrx="1532" lry="582" ulx="412" uly="516">Caſtilien. Steinſalz findet ſich, wie oft, in</line>
        <line lrx="1533" lry="650" ulx="411" uly="584">ſeiner Geſellſchaft, auch Glauberſalz und Bit⸗</line>
        <line lrx="1529" lry="717" ulx="414" uly="650">terſalz in Quellen in der Gegend von Madrid.</line>
        <line lrx="1531" lry="804" ulx="414" uly="720">Unter den Huͤgeln um Maͤdrid zeichnet ſich</line>
        <line lrx="1534" lry="875" ulx="416" uly="783">vorzuͤglich ein Huͤgel bey dem Dorfe Vallecas,</line>
        <line lrx="1531" lry="921" ulx="416" uly="850">eine Stunde von Madrid gegen Suͤden, aus.</line>
        <line lrx="1528" lry="990" ulx="417" uly="924">Er liegt zwiſchen den Thon⸗ und Gypshuͤgeln,</line>
        <line lrx="1526" lry="1061" ulx="417" uly="991">beſteht aber aus einer beſondern Stein⸗art,</line>
        <line lrx="1528" lry="1125" ulx="417" uly="1059">welche im Aeuſſern dem Bergkorke ſehr nahe</line>
        <line lrx="1533" lry="1194" ulx="414" uly="1127">kommt. Die Beſchreibung deſſelben iſt fol⸗</line>
        <line lrx="576" lry="1260" ulx="418" uly="1201">gende:</line>
        <line lrx="1532" lry="1345" ulx="521" uly="1243">Die Farbe iſt am friſchen Foſſil graulich⸗</line>
        <line lrx="1531" lry="1429" ulx="420" uly="1347">weiß, am trocknen hellweiß und gelblich⸗weiß.</line>
        <line lrx="1530" lry="1491" ulx="524" uly="1426">Es findet ſich nur derb; iſt aͤuſſerlich und</line>
        <line lrx="768" lry="1558" ulx="419" uly="1498">innerlich matt.</line>
        <line lrx="1532" lry="1640" ulx="522" uly="1571">Der Bruch iſt uneben, erdig; auch durch</line>
        <line lrx="1531" lry="1741" ulx="423" uly="1637">Vergroͤßerungsglaͤſer iſt man nicht im Stande,</line>
        <line lrx="1147" lry="1776" ulx="421" uly="1713">etwas Faſeriges zu entdecken.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1584" lry="2466" type="textblock" ulx="415" uly="1784">
        <line lrx="1531" lry="1901" ulx="462" uly="1784">Die Bruchſtuͤcke ſind unbeſtimmt⸗ eckig</line>
        <line lrx="973" lry="1925" ulx="420" uly="1860">und ſehr ſtumpfkantig.</line>
        <line lrx="1532" lry="2008" ulx="522" uly="1938">Es iſt undurchſichtig; wird durch den</line>
        <line lrx="1576" lry="2074" ulx="415" uly="2008">Strich glaͤnzend; iſt hart, naͤhert ſich aber</line>
        <line lrx="1531" lry="2143" ulx="421" uly="2078">doch dem Weichen; milde; ſehr ſchwer zer⸗</line>
        <line lrx="1528" lry="2212" ulx="419" uly="2112">ſprengbar; in duͤnnen Stucken etwas elaſtiſch</line>
        <line lrx="1584" lry="2320" ulx="421" uly="2182">biegſam; klingt trocken ein wenig; fuͤhlt ſich</line>
        <line lrx="1571" lry="2375" ulx="421" uly="2276">etwas fett an; haͤngt trocken ſehr ſtark an der</line>
        <line lrx="889" lry="2411" ulx="418" uly="2312">Zunge; iſt leicht.</line>
        <line lrx="1547" lry="2466" ulx="1423" uly="2380">Vor</line>
      </zone>
      <zone lrx="1107" lry="329" type="textblock" ulx="924" uly="266">
        <line lrx="1107" lry="329" ulx="924" uly="266">110 ]</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="119" type="page" xml:id="s_Bg53-2_119">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_119.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="49" lry="447" type="textblock" ulx="0" uly="390">
        <line lrx="49" lry="447" ulx="0" uly="390">eiß,</line>
      </zone>
      <zone lrx="52" lry="914" type="textblock" ulx="0" uly="457">
        <line lrx="51" lry="507" ulx="0" uly="457">Alte</line>
        <line lrx="51" lry="584" ulx="3" uly="526">in</line>
        <line lrx="52" lry="646" ulx="0" uly="591">Bit⸗</line>
        <line lrx="46" lry="710" ulx="1" uly="664">drii</line>
        <line lrx="49" lry="790" ulx="1" uly="729">6</line>
        <line lrx="47" lry="858" ulx="0" uly="803">Aas,</line>
        <line lrx="43" lry="914" ulx="0" uly="870">s.</line>
      </zone>
      <zone lrx="77" lry="1368" type="textblock" ulx="0" uly="1284">
        <line lrx="77" lry="1368" ulx="0" uly="1284">6</line>
      </zone>
      <zone lrx="38" lry="1486" type="textblock" ulx="0" uly="1358">
        <line lrx="38" lry="1419" ulx="0" uly="1358">iß.</line>
      </zone>
      <zone lrx="38" lry="1644" type="textblock" ulx="0" uly="1581">
        <line lrx="38" lry="1644" ulx="0" uly="1581">ch</line>
      </zone>
      <zone lrx="37" lry="1714" type="textblock" ulx="0" uly="1660">
        <line lrx="37" lry="1714" ulx="0" uly="1660">ſde⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="36" lry="1866" type="textblock" ulx="0" uly="1803">
        <line lrx="36" lry="1866" ulx="0" uly="1803">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="31" lry="2155" type="textblock" ulx="0" uly="1964">
        <line lrx="6" lry="2155" ulx="0" uly="1964">.</line>
        <line lrx="31" lry="2136" ulx="13" uly="1967">S =☛ —</line>
      </zone>
      <zone lrx="9" lry="2278" type="textblock" ulx="0" uly="2167">
        <line lrx="9" lry="2278" ulx="0" uly="2167">— 2 —</line>
      </zone>
      <zone lrx="24" lry="2343" type="textblock" ulx="6" uly="2308">
        <line lrx="24" lry="2343" ulx="6" uly="2308">=☛</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="453" type="textblock" ulx="346" uly="254">
        <line lrx="948" lry="336" ulx="673" uly="254"> III ]</line>
        <line lrx="1355" lry="453" ulx="346" uly="387">Vor dem Loͤthrohre ſchmilzt dieſes Foſſil</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="589" type="textblock" ulx="245" uly="456">
        <line lrx="1354" lry="527" ulx="245" uly="456">nicht. Nach Herrn Prouſt's chemiſcher Un⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="589" ulx="245" uly="524">terſuchung ſoll dieſes Foſſil wenig Talk⸗erde,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="654" type="textblock" ulx="223" uly="591">
        <line lrx="1355" lry="654" ulx="223" uly="591">aber viel Alaun⸗erde enthalten. Es unter⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="856" type="textblock" ulx="247" uly="654">
        <line lrx="1354" lry="723" ulx="247" uly="654">ſcheidet ſich zwar von dem Bergkork im Aeuſ⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="791" ulx="248" uly="725">ſern nicht weſentlich, findet ſich doch aber auf</line>
        <line lrx="1352" lry="856" ulx="253" uly="795">eine ganz andere Art, als jenes gewoͤhnlich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="925" type="textblock" ulx="201" uly="852">
        <line lrx="1359" lry="925" ulx="201" uly="852">gefunden wird. Es bildet in dieſem Huͤgel</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1262" type="textblock" ulx="249" uly="927">
        <line lrx="1353" lry="992" ulx="252" uly="927">ein ſo maͤchtiges Lager, daß er eigentlich ganz</line>
        <line lrx="1352" lry="1058" ulx="249" uly="997">und gar daraus beſteht. Man bricht Steine</line>
        <line lrx="1352" lry="1127" ulx="249" uly="1062">davon, welche in Madrid zum Bauen ange⸗</line>
        <line lrx="1351" lry="1195" ulx="249" uly="1129">wandt werden, wozu ſie ſich vorzuͤglich ſchik⸗</line>
        <line lrx="1351" lry="1262" ulx="250" uly="1198">ken, weil ſie ungemein feſt und dabey ſehr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1447" lry="1329" type="textblock" ulx="251" uly="1262">
        <line lrx="1447" lry="1329" ulx="251" uly="1262">leicht ſind. In den Spalten dieſes Geſteins</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="1940" type="textblock" ulx="249" uly="1330">
        <line lrx="1351" lry="1403" ulx="250" uly="1330">kommt Bergpapier, und zuweilen auch Kalk⸗</line>
        <line lrx="1351" lry="1467" ulx="249" uly="1400">ſpat, vor. Der Gipfel des Huͤgels iſt uͤber⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1534" ulx="252" uly="1467">all mit loſen Stuͤcken von Chalcedon und ge⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1601" ulx="252" uly="1534">meinem Opal bedeckt. Herr Herrgen wollte</line>
        <line lrx="1382" lry="1668" ulx="255" uly="1600">damahls eine geognoſtiſche Beſchreibung dieſes</line>
        <line lrx="1355" lry="1733" ulx="253" uly="1669">ungemein merkwuͤrdigen Huͤgels liefern, der</line>
        <line lrx="1095" lry="1801" ulx="254" uly="1734">ich begierig entgegen ſehe.</line>
        <line lrx="1354" lry="1872" ulx="353" uly="1800">Die Huͤgel in dem mittlern Theile von</line>
        <line lrx="1354" lry="1940" ulx="250" uly="1869">Neu⸗Caſtilien beſtehen aus Thon, der ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="2008" type="textblock" ulx="240" uly="1936">
        <line lrx="1356" lry="2008" ulx="240" uly="1936">woͤhnlich mit Sand und Geſchieben gemengt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="2342" type="textblock" ulx="250" uly="2005">
        <line lrx="1355" lry="2075" ulx="250" uly="2005">iſt. Gegen die Ufer des Tagus erſcheinen</line>
        <line lrx="1356" lry="2141" ulx="252" uly="2070">Huͤgel von einem grobkoͤrnigen Sandſteine</line>
        <line lrx="1355" lry="2207" ulx="252" uly="2138">einer Art von todtem Liegenden, worauf ſo⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="2276" ulx="253" uly="2205">gleich Granithuͤgel folgen. Jene Sandſtein⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="2342" ulx="254" uly="2271">huͤgel wechſeln mit Thonhuͤgeln ab. Bey</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="2413" type="textblock" ulx="212" uly="2340">
        <line lrx="1358" lry="2413" ulx="212" uly="2340">Nabalmoral bricht in einem ſolchen Thonhuͤgel</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="2466" type="textblock" ulx="1174" uly="2415">
        <line lrx="1355" lry="2466" ulx="1174" uly="2415">braͤun⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="120" type="page" xml:id="s_Bg53-2_120">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_120.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1061" lry="317" type="textblock" ulx="875" uly="256">
        <line lrx="1061" lry="317" ulx="875" uly="256">TII2 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="802" lry="318" type="textblock" ulx="781" uly="256">
        <line lrx="802" lry="318" ulx="781" uly="256">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="509" type="textblock" ulx="272" uly="338">
        <line lrx="1478" lry="449" ulx="356" uly="338">braͤunlich⸗ ⸗ſchwarzer Pechſtein, welcher in dem⸗</line>
        <line lrx="1474" lry="509" ulx="272" uly="434">ſelben Stuͤcke mit hellweißem Opal abwechſelt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="1179" type="textblock" ulx="311" uly="501">
        <line lrx="1477" lry="573" ulx="311" uly="501">ſo daß das Ganze aus Opal und Pechſtein</line>
        <line lrx="1477" lry="639" ulx="362" uly="573">gemengt iſt, wozu hin und wieder noch Chal⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="708" ulx="364" uly="639">cedon kommt. Die Erhoͤhung, wo dieſer</line>
        <line lrx="1477" lry="818" ulx="361" uly="706">Pechſtein bricht, iſt unbetraͤchtlich, „ kaum</line>
        <line lrx="774" lry="833" ulx="361" uly="772">Huͤgel zu nennen.</line>
        <line lrx="1478" lry="927" ulx="464" uly="805">Beynahe parallel mit dem caſtiliſchen</line>
        <line lrx="1470" lry="998" ulx="360" uly="886">Gren zzgebirge gehen die Bergzuͤge, welche den</line>
        <line lrx="1466" lry="1044" ulx="319" uly="973">Tagus begleiten, und die hohe Gegend zwi⸗</line>
        <line lrx="1464" lry="1111" ulx="360" uly="1044">ſchen dem Tagus und der Guadiana durch⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1179" ulx="358" uly="1111">ziehen. Der Laͤnge nach genommen, beſtehen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1489" lry="1252" type="textblock" ulx="361" uly="1145">
        <line lrx="1489" lry="1252" ulx="361" uly="1145">die Zuͤge nicht aus ſo vielen kleinern Zuͤgen, .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1474" lry="1650" type="textblock" ulx="351" uly="1248">
        <line lrx="1474" lry="1368" ulx="357" uly="1248">als das eben genannte Gebirge; doo mehr</line>
        <line lrx="1464" lry="1381" ulx="356" uly="1315">Zuͤge laufen neben einander hin. Die Hoͤhe</line>
        <line lrx="1461" lry="1447" ulx="357" uly="1330">des Guadarrama, der Sierra del Pi co, der</line>
        <line lrx="1458" lry="1516" ulx="354" uly="1446">Montana de Griegos, erreichen ſie nicht;</line>
        <line lrx="1465" lry="1581" ulx="355" uly="1517">doch iſt die Hoͤhe der Sierra de Guadalupe</line>
        <line lrx="1460" lry="1650" ulx="351" uly="1585">ganz anſehnlich. Dieſe gebirgige Gegend hat</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="1717" type="textblock" ulx="350" uly="1652">
        <line lrx="1513" lry="1717" ulx="350" uly="1652">auf der oͤſtlichen und ſuͤdlichen Seite die hohe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1458" lry="2446" type="textblock" ulx="272" uly="1720">
        <line lrx="1458" lry="1784" ulx="349" uly="1720">Terraſſe von la Mancha, auf der weſtlichen</line>
        <line lrx="1455" lry="1854" ulx="301" uly="1782">und ſuͤdlichen Seite die Ebene an der Guadia⸗</line>
        <line lrx="1451" lry="1920" ulx="295" uly="1856">na. Mit ihr parallel geht die Sierra morena</line>
        <line lrx="1450" lry="1990" ulx="345" uly="1924">nebſt ihren Fortſetzungen, den Gebirgen in</line>
        <line lrx="1449" lry="2055" ulx="344" uly="1969">den Provinzen Cordova und Sevilla, welche</line>
        <line lrx="1451" lry="2142" ulx="341" uly="2053">ſich an die portugie ſiſchen Berge der Guadiana</line>
        <line lrx="1448" lry="2191" ulx="341" uly="2128">ſchlieſſen: — ein zwar nicht hohes, aber erz⸗</line>
        <line lrx="1445" lry="2256" ulx="272" uly="2192">reiches Gebirge. Die Haupt⸗ art dieſes Ge⸗</line>
        <line lrx="1443" lry="2319" ulx="304" uly="2255">birges iſt Granit. Die Montanas de</line>
        <line lrx="1445" lry="2417" ulx="336" uly="2320">Toledo, die Sierra de Guadalupe, der mittlere</line>
        <line lrx="1444" lry="2446" ulx="1270" uly="2392">Ruͤcken</line>
      </zone>
      <zone lrx="460" lry="2809" type="textblock" ulx="391" uly="2792">
        <line lrx="460" lry="2809" ulx="391" uly="2792">—.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="2234" type="textblock" ulx="1712" uly="1864">
        <line lrx="1720" lry="2234" ulx="1712" uly="1864">— — — —— — —</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="121" type="page" xml:id="s_Bg53-2_121">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_121.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="933" lry="305" type="textblock" ulx="639" uly="240">
        <line lrx="933" lry="305" ulx="639" uly="240">I II3 .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1331" lry="489" type="textblock" ulx="214" uly="326">
        <line lrx="1331" lry="423" ulx="214" uly="326">Ruͤcken zwiſchen dem Tagus und der Guadia⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="489" ulx="220" uly="425">na beſtehen daraus. An den aͤuſſern Zuͤgen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1331" lry="556" type="textblock" ulx="179" uly="489">
        <line lrx="1331" lry="556" ulx="179" uly="489">welche ſich den Ebenen naͤhern, kommen Ab⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1329" lry="768" type="textblock" ulx="214" uly="558">
        <line lrx="1329" lry="625" ulx="217" uly="558">wechſelungen, wie gewoͤhnlich, vor, welche</line>
        <line lrx="1140" lry="696" ulx="214" uly="627">ich hier naͤher aus einander ſetzen will.</line>
        <line lrx="1326" lry="768" ulx="318" uly="692">Ehe man ſich dem Tagus naͤhert, ziehen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="829" type="textblock" ulx="201" uly="757">
        <line lrx="1324" lry="829" ulx="201" uly="757">Huͤgel, die zum Theil aus dem Todten Liegen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="1100" type="textblock" ulx="212" uly="827">
        <line lrx="1322" lry="898" ulx="219" uly="827">den, zum Theil aus wahrem Granit beſtehen,</line>
        <line lrx="1322" lry="968" ulx="216" uly="897">mit den mittlern Zuͤgen parallel. In der</line>
        <line lrx="1321" lry="1028" ulx="215" uly="960">Naͤhe des Fluſſes verliert ſich der Granit</line>
        <line lrx="1318" lry="1100" ulx="212" uly="1026">wiederum, und macht einem ſchieferigten Sand⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="1173" type="textblock" ulx="151" uly="1098">
        <line lrx="1315" lry="1173" ulx="151" uly="1098">ſteine, mit vielem Glimmer gemengt, Platz.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="1302" type="textblock" ulx="211" uly="1163">
        <line lrx="1315" lry="1237" ulx="211" uly="1163">Er bildet hier anſehnliche Berge, zwiſchen</line>
        <line lrx="1314" lry="1302" ulx="211" uly="1233">welchen ſich der Tagus durchwindet. In dem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1313" lry="1372" type="textblock" ulx="176" uly="1298">
        <line lrx="1313" lry="1372" ulx="176" uly="1298">ſchieferigten Sandſteine findet ſich Quarz in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1390" lry="2396" type="textblock" ulx="201" uly="1365">
        <line lrx="1312" lry="1436" ulx="210" uly="1365">Adern, oder vielmehr: er bezeichnet den An⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="1507" ulx="208" uly="1434">fang von Gaͤngen. Wir bemerkten zwiſchen</line>
        <line lrx="1312" lry="1572" ulx="211" uly="1500">dem Flecken Almaraz und Truxillo in den Huͤ⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="1642" ulx="213" uly="1568">geln, welche den Tagus begleiten, ein Lager</line>
        <line lrx="1313" lry="1710" ulx="211" uly="1634">von phosphorſaurem und kohlenſaurem Kalk</line>
        <line lrx="1310" lry="1775" ulx="209" uly="1702">zwiſchen den Baͤnken von ſchieferigtem Sand⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="1844" ulx="209" uly="1769">ſtein. Es iſt bekannt, daß Hr. Prouſt den</line>
        <line lrx="1310" lry="1909" ulx="206" uly="1834">erſtern bey Logroſan, in der Gerichtsbarkeit</line>
        <line lrx="1308" lry="1979" ulx="205" uly="1902">von Truxillo, zuerſt als ein Lager in derbem</line>
        <line lrx="1309" lry="2047" ulx="203" uly="1970">Quarz entdeckt hat. Hier war er lange nicht</line>
        <line lrx="1308" lry="2115" ulx="204" uly="2040">in der Menge, als dort, vorhanden, mit</line>
        <line lrx="1351" lry="2182" ulx="201" uly="2104">kohlenſaurem Kalke gemengt, und als Lager</line>
        <line lrx="1350" lry="2250" ulx="202" uly="2174">in einem Sandſchiefer, uͤbrigens aber dem phos⸗</line>
        <line lrx="1305" lry="2317" ulx="204" uly="2239">phorſauren Kalke von Logroſan in allen Stuͤk⸗</line>
        <line lrx="1390" lry="2396" ulx="206" uly="2305">ken ganz aͤhnlich. M “</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="122" type="page" xml:id="s_Bg53-2_122">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_122.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1600" lry="2407" type="textblock" ulx="359" uly="222">
        <line lrx="1542" lry="305" ulx="816" uly="222">L II4 ]</line>
        <line lrx="1524" lry="414" ulx="510" uly="338">Steigt man den hohen Puerto del Mira⸗</line>
        <line lrx="1544" lry="484" ulx="410" uly="397">vete hinauf, welcher nahe am Tagus, hinter</line>
        <line lrx="1527" lry="545" ulx="412" uly="470">der Venta de Almaraz, liegt, ſo folgt zuerſt</line>
        <line lrx="1526" lry="613" ulx="395" uly="535">auf den ſchieferigten Sandſtein gruͤner Thon;</line>
        <line lrx="1525" lry="676" ulx="413" uly="610">weiter hinauf liegt ein ſeſter quaderfoͤrmiger,</line>
        <line lrx="1522" lry="752" ulx="413" uly="678">nicht ſchieferigter Sandſtein, der hier wieder⸗</line>
        <line lrx="1526" lry="810" ulx="417" uly="747">um den Schiefer deckt; auch ſieht man am</line>
        <line lrx="1600" lry="888" ulx="376" uly="805">Gipfel eine große Menge von Geſchieben.</line>
        <line lrx="1526" lry="951" ulx="417" uly="876">Die Suͤdſeite dieſes Berges beſteht aus ſchie⸗</line>
        <line lrx="1525" lry="1023" ulx="415" uly="946">ferigtem Sandſteine, welcher, wie in Portugal,</line>
        <line lrx="1416" lry="1086" ulx="378" uly="1017">den Uebergang zum Schi ferthon macht.</line>
        <line lrx="1524" lry="1149" ulx="498" uly="1076">Um Truxlllo iſt eine hohe granitiſche Ebene.</line>
        <line lrx="1529" lry="1233" ulx="420" uly="1147">Die Stadt ſelbſt iſt mit anſehnlichen Felſen</line>
        <line lrx="1528" lry="1294" ulx="420" uly="1216">umgeben, welche in einer ſonſt offenen Gegend</line>
        <line lrx="1527" lry="1362" ulx="421" uly="1284">einen ſonderbaren Anblick machen. Auf die⸗</line>
        <line lrx="1530" lry="1431" ulx="419" uly="1344">ſer Granit⸗ebene liegen die zackigen Granit⸗</line>
        <line lrx="1531" lry="1498" ulx="422" uly="1419">berge von St. Cruz. Die Zuͤge der Granit⸗</line>
        <line lrx="1541" lry="1565" ulx="395" uly="1483">berge werden gegen die Guadiana ſehr kurz</line>
        <line lrx="1562" lry="1632" ulx="423" uly="1551">und ſehr durch Ebenen unterbrochen; doch</line>
        <line lrx="1531" lry="1701" ulx="387" uly="1622">halten ſie einerley Strich. Bey Merida ſez⸗</line>
        <line lrx="1533" lry="1770" ulx="414" uly="1686">zen ſie uͤber die Guadiana; dieſer Fluß hat</line>
        <line lrx="1533" lry="1832" ulx="428" uly="1754">dort ein granitiſches Bette, wo der Granit</line>
        <line lrx="1532" lry="1899" ulx="426" uly="1819">viel Hornblende enthaͤlt. Gegen Merida uͤber</line>
        <line lrx="1532" lry="1972" ulx="429" uly="1880">zeigt ſich der letzte Berg, und alles verlaͤuft</line>
        <line lrx="1534" lry="2039" ulx="401" uly="1954">ſich in die mit Thon und Sand bedeckte Ebene</line>
        <line lrx="1558" lry="2098" ulx="424" uly="2024">der Guadiana, wo ſie in Portugal eintritt.</line>
        <line lrx="1541" lry="2169" ulx="430" uly="2094">Die niedrigen Huͤgel, weiter hinauf an der</line>
        <line lrx="1532" lry="2235" ulx="431" uly="2157">Guadiana, beſtehen in der Gegend von Mea⸗</line>
        <line lrx="1532" lry="2310" ulx="359" uly="2223">jadas aus ſchieferigtem Sandſteine, oder wei⸗</line>
        <line lrx="1536" lry="2373" ulx="431" uly="2292">ter herab, bey dem Dorfe San Pedro, aus</line>
        <line lrx="1536" lry="2407" ulx="1387" uly="2359">einem</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="123" type="page" xml:id="s_Bg53-2_123">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_123.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="897" lry="295" type="textblock" ulx="620" uly="204">
        <line lrx="897" lry="295" ulx="620" uly="204"> IIS]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1320" lry="450" type="textblock" ulx="215" uly="283">
        <line lrx="1320" lry="391" ulx="215" uly="283">einem ſehr grobkoͤrnigen Sandſteine oder dem</line>
        <line lrx="807" lry="450" ulx="216" uly="387">Todten Liegenden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="586" type="textblock" ulx="311" uly="516">
        <line lrx="1317" lry="586" ulx="311" uly="516">Die Berge im ſuͤdlichen und oͤſtlichen Theile</line>
      </zone>
      <zone lrx="1327" lry="654" type="textblock" ulx="184" uly="590">
        <line lrx="1327" lry="654" ulx="184" uly="590">von Spanien habe ich nicht ſelbſt geſehen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="1262" type="textblock" ulx="203" uly="655">
        <line lrx="1315" lry="720" ulx="213" uly="655">Aus den Nachrichten Anderer ſchlieſſe ich ſo</line>
        <line lrx="1316" lry="821" ulx="213" uly="723">viel, daß die Bergzuͤge von Catalonien und</line>
        <line lrx="1317" lry="859" ulx="212" uly="791">Valencia Zweige der Pyrenaͤen ſind. Die</line>
        <line lrx="1316" lry="924" ulx="213" uly="842">Alpujarra in Granada hingegen, ſo wie die</line>
        <line lrx="1314" lry="990" ulx="214" uly="927">Sierra morena, ſind davon gaͤnzlich zu tren⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="1058" ulx="209" uly="991">nen, und gehoͤren zu der Klaſſe von Bergen,</line>
        <line lrx="1314" lry="1126" ulx="203" uly="1062">welche mit dem caſtiliſchen Grenzgebirge pa⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="1215" ulx="206" uly="1126">rallel fortgehen. Die valenzianiſchen Berge,</line>
        <line lrx="1311" lry="1262" ulx="205" uly="1196">ſo wie die angrenzenden cataloniſchen, beſtehen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1312" lry="1329" type="textblock" ulx="179" uly="1264">
        <line lrx="1312" lry="1329" ulx="179" uly="1264">den Nachrichten von Cavanilles zufolge, aus</line>
      </zone>
      <zone lrx="1313" lry="1452" type="textblock" ulx="206" uly="1328">
        <line lrx="1313" lry="1452" ulx="206" uly="1328">Kalkſtein, der gewoͤhnlich Verſtetnirungen ent⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1312" lry="1464" type="textblock" ulx="173" uly="1396">
        <line lrx="1312" lry="1464" ulx="173" uly="1396">haͤlt. Doch ſcheint in Catalonien eine große</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1597" type="textblock" ulx="204" uly="1466">
        <line lrx="1323" lry="1532" ulx="204" uly="1466">Manchfaltigkeit von Stein⸗arten zu herrſchen;</line>
        <line lrx="1313" lry="1597" ulx="207" uly="1530">auch iſt dieſes die einzige Provinz, worinn</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="1663" type="textblock" ulx="206" uly="1599">
        <line lrx="1383" lry="1663" ulx="206" uly="1599">Baſalt vorkommt, wenn man ſich auf die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1346" lry="1797" type="textblock" ulx="204" uly="1664">
        <line lrx="1346" lry="1756" ulx="206" uly="1664">Angabe von dem Geburtsorte einer Saͤule .</line>
        <line lrx="1312" lry="1797" ulx="204" uly="1734">im Madrider Cabinet verlaſſen kann. Die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1313" lry="1865" type="textblock" ulx="176" uly="1800">
        <line lrx="1313" lry="1865" ulx="176" uly="1800">Hauptgebirgsart in der Sierra morena iſt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1312" lry="2090" type="textblock" ulx="196" uly="1871">
        <line lrx="1312" lry="1934" ulx="203" uly="1871">den Proben zufolge, welche ich davon geſehen</line>
        <line lrx="1311" lry="2025" ulx="196" uly="1929">habe, ein ſchieferigter Sandſtein. Die Alpu⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="2090" ulx="199" uly="1997">jarra in Granada ſoll groͤßtentheils aus</line>
      </zone>
      <zone lrx="647" lry="2175" type="textblock" ulx="200" uly="2063">
        <line lrx="647" lry="2175" ulx="200" uly="2063">Kalkſtein beſtehen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1325" lry="2406" type="textblock" ulx="203" uly="2162">
        <line lrx="1309" lry="2274" ulx="302" uly="2162">Spanien hat in manchen Gegenden warme</line>
        <line lrx="1307" lry="2385" ulx="203" uly="2266">Bder, z. B. bey Trillo, an den Ufern des</line>
        <line lrx="1325" lry="2406" ulx="820" uly="2341">H2 Tagus,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="124" type="page" xml:id="s_Bg53-2_124">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_124.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1095" lry="290" type="textblock" ulx="818" uly="227">
        <line lrx="1095" lry="290" ulx="818" uly="227">IL II6 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1520" lry="612" type="textblock" ulx="390" uly="341">
        <line lrx="1518" lry="410" ulx="390" uly="341">Taaus, zu Caldas, nicht weit von Barcelona,</line>
        <line lrx="1520" lry="473" ulx="400" uly="412">zu Archeno in Murcia u. dgl. m., doch ver⸗</line>
        <line lrx="1520" lry="541" ulx="401" uly="478">haͤltnißmaͤßig bey weitem nicht ſo viele, als</line>
        <line lrx="1520" lry="612" ulx="401" uly="548">Porkngal. Gyps, welcher in Portugal aͤuſ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1544" lry="755" type="textblock" ulx="400" uly="617">
        <line lrx="1538" lry="682" ulx="400" uly="617">ſerſt ſelten iſt, gehoͤrt zu den gemeinſten Foſſi⸗</line>
        <line lrx="1544" lry="755" ulx="401" uly="659">lien in Spanien; auch findet ſich Steinſalz</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="1251" type="textblock" ulx="398" uly="751">
        <line lrx="1521" lry="814" ulx="401" uly="751">nicht gar ſoelten, wovon man in Portugal bis</line>
        <line lrx="1520" lry="883" ulx="398" uly="816">jetzt nichts bemerkt hat. Der Steinſalzberg</line>
        <line lrx="1518" lry="955" ulx="400" uly="883">von Cardona in Catalonien iſt ſehr bekannt,</line>
        <line lrx="1519" lry="1018" ulx="400" uly="942">und man ſieht haͤufig Kunſtſachen aus dieſem</line>
        <line lrx="1519" lry="1108" ulx="402" uly="1017">Steinſalze bereitet. Eben ſo ſind Salzquellen</line>
        <line lrx="1521" lry="1202" ulx="402" uly="1087">in Spanien nicht gar ſelten: in Portugal iſt</line>
        <line lrx="1185" lry="1251" ulx="402" uly="1141">nur eine zu finden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1527" lry="1376" type="textblock" ulx="503" uly="1266">
        <line lrx="1527" lry="1376" ulx="503" uly="1266">Unter den europaͤ aiſchen Laͤndern hat S Spa⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="1764" type="textblock" ulx="387" uly="1329">
        <line lrx="1519" lry="1428" ulx="387" uly="1329">nien eine vorzuͤglich regelmaͤßige Bi ldung.</line>
        <line lrx="1520" lry="1493" ulx="403" uly="1428">Zwey Gebirgsketten, welche man als Zweige</line>
        <line lrx="1519" lry="1560" ulx="406" uly="1494">der Pyrenaͤen betrachten kann, eine von Gui⸗</line>
        <line lrx="1521" lry="1628" ulx="405" uly="1566">puscoa und Navarra bis Cap Ortegal, eine</line>
        <line lrx="1521" lry="1693" ulx="408" uly="1634">andere von Catalonien bis Murcia, beſtimmen</line>
        <line lrx="1521" lry="1764" ulx="408" uly="1702">beynahe den aͤuſſern Umriß. Verſchiedene</line>
      </zone>
      <zone lrx="1548" lry="1833" type="textblock" ulx="408" uly="1768">
        <line lrx="1548" lry="1833" ulx="408" uly="1768">Bergzuͤge ziehen beynahe voͤllig mit einander</line>
      </zone>
      <zone lrx="1525" lry="2427" type="textblock" ulx="386" uly="1835">
        <line lrx="1518" lry="1933" ulx="408" uly="1835">darallel durch die Mitte und den ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1519" lry="1966" ulx="411" uly="1903">Theil des Landes von Oſten nach Weſten.</line>
        <line lrx="1522" lry="2035" ulx="411" uly="1920">Sie ſind vorzuͤglich: der Zug in Suͤd⸗Galli⸗</line>
        <line lrx="1524" lry="2103" ulx="412" uly="2040">cien, der Zug des caſtiliſchen Grenzgebirges</line>
        <line lrx="1524" lry="2194" ulx="413" uly="2097">bis zur Sierr a de Gata und de Eſtrella, die</line>
        <line lrx="1524" lry="2236" ulx="412" uly="2173">Berge am Tajo, die Sierra morena, die</line>
        <line lrx="1525" lry="2305" ulx="387" uly="2240">Alpujarra. Sie haben eine Menge Seiten⸗</line>
        <line lrx="1524" lry="2424" ulx="386" uly="2301">und Nebenzuͤge, die zuweilen, etwas entfernt,</line>
        <line lrx="1525" lry="2427" ulx="1401" uly="2376">Vor⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="125" type="page" xml:id="s_Bg53-2_125">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_125.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="916" lry="338" type="textblock" ulx="642" uly="245">
        <line lrx="916" lry="338" ulx="642" uly="245">1 117 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="900" type="textblock" ulx="226" uly="348">
        <line lrx="1332" lry="424" ulx="227" uly="348">Vorlaͤufer bilden. Zwiſchen ihnen befinden</line>
        <line lrx="1328" lry="510" ulx="227" uly="428">ſich einzelne hohe Flaͤchen oder Terraſſen, z.</line>
        <line lrx="1331" lry="559" ulx="226" uly="493">B. Alaya, Alt⸗Caſtilien und ein Theil von</line>
        <line lrx="1358" lry="629" ulx="226" uly="564">Leon, Arragon, Neu⸗Caſtilien und la Mancha.</line>
        <line lrx="1332" lry="699" ulx="227" uly="630">Kurz: ſo wenig Ordnung man bemerkt, wenn</line>
        <line lrx="1330" lry="761" ulx="227" uly="698">man die Landkarten von dieſem Reiche anſieht,</line>
        <line lrx="1349" lry="853" ulx="228" uly="769">ſo ſchoͤn entwickelt ſich alles, wenn man das</line>
        <line lrx="676" lry="900" ulx="231" uly="836">Land ſelbſt erblickt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="2446" type="textblock" ulx="1187" uly="2386">
        <line lrx="1343" lry="2446" ulx="1187" uly="2386">Einige</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="126" type="page" xml:id="s_Bg53-2_126">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_126.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1090" lry="339" type="textblock" ulx="794" uly="267">
        <line lrx="1090" lry="339" ulx="794" uly="267">T rTIS ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="481" type="textblock" ulx="407" uly="399">
        <line lrx="1540" lry="481" ulx="407" uly="399">Einige Bemerkungen uͤber die phyſikaliſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1422" lry="643" type="textblock" ulx="508" uly="495">
        <line lrx="1422" lry="568" ulx="508" uly="495">und mineralogiſche Geographie von</line>
        <line lrx="1191" lry="643" ulx="743" uly="576">Frankreich.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1578" lry="927" type="textblock" ulx="412" uly="768">
        <line lrx="1578" lry="859" ulx="412" uly="768">In einer Abtheilung der Laͤnder nach natuͤr⸗</line>
        <line lrx="1554" lry="927" ulx="416" uly="861">lichen Grenzen wuͤrde das pyrenaͤiſche Gebirge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1532" lry="1562" type="textblock" ulx="360" uly="929">
        <line lrx="1527" lry="993" ulx="416" uly="929">zu Spanien zu rechnen ſeyn, wohin es Aeſte</line>
        <line lrx="1525" lry="1087" ulx="417" uly="970">ſchickt, und zu deſſen ganzer Bildung es den</line>
        <line lrx="1525" lry="1129" ulx="417" uly="1065">Grund legt. Es ſteht auch mit keinem ein⸗</line>
        <line lrx="1525" lry="1202" ulx="360" uly="1133">zigen Bergzuge in Frankreich in Verbindung.</line>
        <line lrx="1529" lry="1266" ulx="394" uly="1202">Vielmehr verflaͤchen ſich die letztern gegen die</line>
        <line lrx="1531" lry="1334" ulx="419" uly="1266">Pyrenaͤen, und machen mit ihnen beynahe</line>
        <line lrx="1532" lry="1400" ulx="420" uly="1336">rechte Winkel. Auch erheben ſich die hoͤchſten</line>
        <line lrx="1532" lry="1506" ulx="422" uly="1402">Berge der Phrenaͤen ſehr raſch von der Ebene</line>
        <line lrx="1082" lry="1562" ulx="422" uly="1466">zu einer anſehnlichen Hoͤhe.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1551" lry="1677" type="textblock" ulx="524" uly="1573">
        <line lrx="1551" lry="1677" ulx="524" uly="1573">Von den Phrenaͤen kann ich hier nur we⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1530" lry="2277" type="textblock" ulx="364" uly="1673">
        <line lrx="1529" lry="1742" ulx="422" uly="1673">nig ſagen, und muß auf die Schriften ver⸗</line>
        <line lrx="1529" lry="1825" ulx="421" uly="1736">weiſen, welche davon ausfuͤhrlich handeln.</line>
        <line lrx="1528" lry="1876" ulx="385" uly="1793">Nur ein langer Aufenthalt an einem Gebirge</line>
        <line lrx="1524" lry="1943" ulx="419" uly="1872">kann uns daſſelbe vollſtaͤndig kennen lehren;</line>
        <line lrx="1528" lry="2010" ulx="417" uly="1942">nur ein muͤhſames Erklettern aller Spitzen</line>
        <line lrx="1530" lry="2078" ulx="418" uly="2010">und Durchſuchen aller Thaͤler kann uns mit</line>
        <line lrx="1530" lry="2145" ulx="419" uly="2077">den manchfaltigen Foſſilien deſſelben bekannt</line>
        <line lrx="1529" lry="2253" ulx="415" uly="2095">machen. Da, wo Pehnahe jeder Schritt mit</line>
        <line lrx="1528" lry="2277" ulx="364" uly="2211">Beſpchwerde, oft mit Gefahr, zu machen iſt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1530" lry="2344" type="textblock" ulx="414" uly="2280">
        <line lrx="1530" lry="2344" ulx="414" uly="2280">muß man eine betraͤchtliche Zeit ſchon den 2</line>
      </zone>
      <zone lrx="1532" lry="2487" type="textblock" ulx="414" uly="2345">
        <line lrx="1532" lry="2416" ulx="414" uly="2345">Schwierigkeiten aufopfern, bloß zu den merk⸗</line>
        <line lrx="1532" lry="2487" ulx="1348" uly="2412">wuͤrdig⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="127" type="page" xml:id="s_Bg53-2_127">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_127.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="22" lry="1724" type="textblock" ulx="0" uly="1623">
        <line lrx="22" lry="1656" ulx="0" uly="1623">,</line>
        <line lrx="18" lry="1724" ulx="0" uly="1692">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="60" lry="1792" type="textblock" ulx="0" uly="1758">
        <line lrx="60" lry="1792" ulx="0" uly="1758">„</line>
      </zone>
      <zone lrx="7" lry="2127" type="textblock" ulx="0" uly="1837">
        <line lrx="7" lry="2127" ulx="0" uly="1837">—— — —  —</line>
      </zone>
      <zone lrx="914" lry="323" type="textblock" ulx="637" uly="244">
        <line lrx="914" lry="323" ulx="637" uly="244">I TII9 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="499" type="textblock" ulx="221" uly="358">
        <line lrx="1322" lry="428" ulx="223" uly="358">wuͤrdigſten Stellen des Gebirges zu gelangen.</line>
        <line lrx="1323" lry="499" ulx="221" uly="422">Alſo nur wenige Bemerkungen im Allgemeinen!</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="563" type="textblock" ulx="320" uly="494">
        <line lrx="1342" lry="563" ulx="320" uly="494">Die Pyrenaͤen ziehen ſich bekanntlich bey⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="632" type="textblock" ulx="221" uly="563">
        <line lrx="1324" lry="621" ulx="221" uly="563">nahe von Oſten nach Weſten, oder von</line>
        <line lrx="771" lry="632" ulx="290" uly="583">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="1102" type="textblock" ulx="221" uly="696">
        <line lrx="1323" lry="767" ulx="221" uly="696">verglichen mit der Breite der Alpen, ſehr ge⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="837" ulx="222" uly="763">ring, — ihre Ausdehnung in die Laͤnge, mit</line>
        <line lrx="1354" lry="905" ulx="224" uly="828">der Breite verglichen, ſehr anſehnlich. Gegen</line>
        <line lrx="1323" lry="968" ulx="224" uly="897">Norden ſenken ſie ſich ungemein ſchnell gegen</line>
        <line lrx="1322" lry="1034" ulx="224" uly="968">die Ebene herab; die hoͤchſten Berge liegen in</line>
        <line lrx="1321" lry="1102" ulx="221" uly="1035">einer geringen Entfernung von der Ebene, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1172" type="textblock" ulx="198" uly="1103">
        <line lrx="1324" lry="1172" ulx="198" uly="1103">der Hauptzug mit den hoͤchſten Gipfeln bleibt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1329" lry="1844" type="textblock" ulx="220" uly="1172">
        <line lrx="1322" lry="1237" ulx="220" uly="1172">immer mehr an der noͤrdlichen Seite des gan⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="1309" ulx="223" uly="1237">zen Zuges. An der Suͤdſeite hingegen neh⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1379" ulx="222" uly="1306">men ſie ſtuffenweiſe durch eine große Menge</line>
        <line lrx="1322" lry="1441" ulx="223" uly="1372">von Rebenzuͤgen oder Vorbergen ab; auch</line>
        <line lrx="1325" lry="1511" ulx="220" uly="1441">theilen ſie ſich an dieſer Seite in Zweige. Die</line>
        <line lrx="1324" lry="1574" ulx="225" uly="1510">Ruͤcken der Berge halten, uͤberhaupt genom⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="1642" ulx="226" uly="1574">men, die Richtung des ganzen Zuges; allein</line>
        <line lrx="1327" lry="1711" ulx="228" uly="1641">die Berge haben, wie die meiſten hohen Kalk⸗</line>
        <line lrx="1329" lry="1778" ulx="227" uly="1711">berge, ſehr betraͤchtliche Kaͤmme, welche an</line>
        <line lrx="1327" lry="1844" ulx="228" uly="1777">den Seiten herablaufen, oft ſo anſehnlich, daß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="2051" type="textblock" ulx="227" uly="1914">
        <line lrx="1341" lry="1978" ulx="227" uly="1914">nen. Bergmaſſen, wie ſie die Schweiz in</line>
        <line lrx="1330" lry="2051" ulx="227" uly="1985">Menge aufzuweiſen hat, ſieht man hier we⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="2117" type="textblock" ulx="227" uly="2049">
        <line lrx="1369" lry="2117" ulx="227" uly="2049">nige. Die großen Thaͤler laufen, wie ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="2185" type="textblock" ulx="228" uly="2116">
        <line lrx="1332" lry="2185" ulx="228" uly="2116">woͤhnlich, in einer dem ganzen Zuge entgegen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1377" lry="2256" type="textblock" ulx="229" uly="2183">
        <line lrx="1377" lry="2256" ulx="229" uly="2183">geſetzten Richtung, und zwar von Norden</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="2318" type="textblock" ulx="230" uly="2245">
        <line lrx="1335" lry="2318" ulx="230" uly="2245">nach Suͤden, erhoͤhen ſich aber, ſo wie ſie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1099" lry="2388" type="textblock" ulx="231" uly="2320">
        <line lrx="1099" lry="2388" ulx="231" uly="2320">ſich dem Ruͤcken des Zuges naͤhern.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="2373" type="textblock" ulx="1179" uly="2311">
        <line lrx="1336" lry="2373" ulx="1179" uly="2311">Es iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="2449" type="textblock" ulx="1210" uly="2383">
        <line lrx="1340" lry="2449" ulx="1210" uly="2383">daher</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="514" type="textblock" ulx="1344" uly="510">
        <line lrx="1355" lry="514" ulx="1344" uly="510">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="693" type="textblock" ulx="184" uly="629">
        <line lrx="1353" lry="693" ulx="184" uly="629">W. N. W. nach O. S. O. Ihre Breite iſt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1391" lry="1917" type="textblock" ulx="184" uly="1843">
        <line lrx="1391" lry="1917" ulx="184" uly="1843">ſie Abtheilungen des Berges zu machen ſchei⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="128" type="page" xml:id="s_Bg53-2_128">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_128.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1087" lry="295" type="textblock" ulx="806" uly="225">
        <line lrx="1087" lry="295" ulx="806" uly="225">E 120]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1545" lry="2436" type="textblock" ulx="351" uly="335">
        <line lrx="1508" lry="408" ulx="380" uly="335">daher die Hypotheſe ſehr wahrſcheinlich, daß</line>
        <line lrx="1507" lry="475" ulx="376" uly="404">ſie alle durch Fluten gebildet ſind, welche zu</line>
        <line lrx="1504" lry="540" ulx="378" uly="473">beiden Seiten von dem hoͤchſten Ruͤcken des</line>
        <line lrx="1541" lry="605" ulx="377" uly="541">ganzen Gebirges herabſtroͤmten. An der Suͤd⸗</line>
        <line lrx="1545" lry="681" ulx="376" uly="606">ſeite machen die vielen Vorberge, daß die</line>
        <line lrx="1505" lry="741" ulx="378" uly="675">Richtung der Thaͤler nicht ſo deutlich iſt, als</line>
        <line lrx="1500" lry="811" ulx="378" uly="745">an der Nordſeite. Uebrigens ſind die meiſten</line>
        <line lrx="1520" lry="877" ulx="377" uly="811">Phrenaͤen von der Nordſeite weit ſteiler als</line>
        <line lrx="1500" lry="946" ulx="377" uly="880">von der Suͤdſeite. Forſter, welcher uͤber⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="1012" ulx="377" uly="947">haupt behaupten wollte: die Suͤdſeite aller</line>
        <line lrx="1500" lry="1081" ulx="376" uly="1016">Gebirge ſey ſteiler als die Nordſeite, weil</line>
        <line lrx="1500" lry="1146" ulx="377" uly="1083">die Erde eine Flut von Suͤden aus erlitten</line>
        <line lrx="1501" lry="1221" ulx="374" uly="1150">habe, wuͤrde das Gegentheil in den ſpaniſchen</line>
        <line lrx="1502" lry="1284" ulx="378" uly="1218">Gebirgen ſehr oft finden. Die ganze Ab⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1354" ulx="376" uly="1288">dachung der Pyrenaͤen gegen Suͤden geht weit</line>
        <line lrx="1543" lry="1419" ulx="373" uly="1357">langſamer nieder, als gegen Norden,</line>
        <line lrx="1498" lry="1488" ulx="443" uly="1423">In dem untern Theile dieſer Gebirge</line>
        <line lrx="1500" lry="1557" ulx="351" uly="1488">kommt uͤberall der Granit zum Vorſchein;</line>
        <line lrx="1502" lry="1625" ulx="375" uly="1558">doch hebt er ſich ſelten zu einer anſehnlichen</line>
        <line lrx="1503" lry="1693" ulx="375" uly="1626">Hoͤhe. Indeſſen beſteht die Maladetta, ein</line>
        <line lrx="1514" lry="1759" ulx="373" uly="1695">anſehnlicher Berg, groͤßtentheils aus Granit.</line>
        <line lrx="1502" lry="1828" ulx="371" uly="1762">Die meiſten Berge ſind Schieferberge; der</line>
        <line lrx="1519" lry="1897" ulx="371" uly="1829">Schiefer iſt oft ein wahrer Thonſchiefer; oft</line>
        <line lrx="1500" lry="1961" ulx="368" uly="1900">gehter in einen Kalkſchiefer uͤber. Die hoͤch⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="2031" ulx="369" uly="1966">ſten Gipfel der meiſten Berge, die Haupt⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="2097" ulx="368" uly="2028">maſſe des Marbore, des anſehnlichſten und</line>
        <line lrx="1502" lry="2166" ulx="368" uly="2100">hoͤchſten im ganzen Zuge, beſteht aus Kalk⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="2233" ulx="367" uly="2169">ſtein. Er iſt durchaus kein koͤrnig⸗ blaͤtterig⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="2302" ulx="367" uly="2235">ter Kalkſtein, aus dem alle ſogenannten ur⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="2420" ulx="364" uly="2300">ſpruͤnglichen Gebirge zuſammengeſetzt ſen</line>
        <line lrx="1505" lry="2436" ulx="1410" uly="2376">ſoll⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1357" lry="2477" type="textblock" ulx="632" uly="2436">
        <line lrx="643" lry="2451" ulx="632" uly="2436">7</line>
        <line lrx="1357" lry="2477" ulx="1349" uly="2460">7</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="129" type="page" xml:id="s_Bg53-2_129">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_129.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="30" lry="665" type="textblock" ulx="0" uly="547">
        <line lrx="30" lry="600" ulx="0" uly="547">d⸗</line>
        <line lrx="30" lry="665" ulx="0" uly="620">die</line>
      </zone>
      <zone lrx="951" lry="291" type="textblock" ulx="661" uly="206">
        <line lrx="951" lry="291" ulx="661" uly="206"> rIzI ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="474" type="textblock" ulx="244" uly="288">
        <line lrx="1356" lry="409" ulx="244" uly="288">ſollten; er r iſt ein dichter Kalkſtein mit ſplitte⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="474" ulx="245" uly="409">rigtem Bruche. Gewoͤhnlich haͤlt er keine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1357" lry="746" type="textblock" ulx="185" uly="480">
        <line lrx="1356" lry="540" ulx="191" uly="480">Verſteinerungen, und dieſes iſt auch in den</line>
        <line lrx="1355" lry="625" ulx="199" uly="545">meiſten, ſelbſt niedrigen Kalkbergen der Halb⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="677" ulx="185" uly="608">inſel ein gewoͤhnlicher Fall; allein auf den</line>
        <line lrx="1357" lry="746" ulx="230" uly="681">hoͤchſiten Spitzen hat Ramond verſteinerte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1357" lry="878" type="textblock" ulx="248" uly="747">
        <line lrx="1357" lry="810" ulx="248" uly="747">Schaalthiere entdeckt. Es faͤllt auch ſehr</line>
        <line lrx="1356" lry="878" ulx="248" uly="815">auf, wenn man dieſen Kalkſtein erblickt, daß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1357" lry="945" type="textblock" ulx="214" uly="883">
        <line lrx="1357" lry="945" ulx="214" uly="883">keine Verſteinerungen darinn ſind, da er ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1215" type="textblock" ulx="246" uly="947">
        <line lrx="1358" lry="1016" ulx="249" uly="947">doch von dem gemeinen, mit Verſteinerungen</line>
        <line lrx="1357" lry="1082" ulx="246" uly="1018">angefuͤllten Kalkſteine nicht unterſcheidet. Ge⸗</line>
        <line lrx="1358" lry="1151" ulx="246" uly="1085">woͤhnlich bildet er zwar Felſen; doch ſieht man</line>
        <line lrx="1356" lry="1215" ulx="247" uly="1154">mitten im Gebirge Stellen, wo er offenbar</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="1285" type="textblock" ulx="224" uly="1222">
        <line lrx="1360" lry="1285" ulx="224" uly="1222">geſchichtet iſt. Der koͤrnig⸗blaͤtterigte Kalk⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1354" type="textblock" ulx="251" uly="1290">
        <line lrx="1358" lry="1354" ulx="251" uly="1290">ſtein, welcher zwar in den Pyrenaͤen haͤufig</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1422" type="textblock" ulx="238" uly="1357">
        <line lrx="1358" lry="1422" ulx="238" uly="1357">vorkommt, bricht nur in den tiefen Thaͤlern,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1421" lry="2422" type="textblock" ulx="249" uly="1423">
        <line lrx="1135" lry="1488" ulx="249" uly="1423">z. B. dem Thale von Campan u. a.</line>
        <line lrx="1361" lry="1576" ulx="258" uly="1487">Arn dem Fuße der Pyrenaͤen gegen Nor⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="1623" ulx="256" uly="1560">den breitet ſich eine große Ebene aus, welche</line>
        <line lrx="1367" lry="1692" ulx="255" uly="1626">ſie beynahe ganz umgibt. Der weſtliche Theil</line>
        <line lrx="1388" lry="1780" ulx="258" uly="1694">dieſer Flaͤche an der Seekuͤſte iſt ganz eben,</line>
        <line lrx="1368" lry="1825" ulx="257" uly="1760">und erſtreckt ſich von Bayonne bis uͤber den</line>
        <line lrx="1369" lry="1917" ulx="256" uly="1829">Ausfluß der Garonne hinaus. Die Haupt⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="1964" ulx="260" uly="1897">fluͤſſe von den beiden hoͤchſten Bergketten in</line>
        <line lrx="1369" lry="2029" ulx="261" uly="1965">Frankreich, die Garonne und die Dordogne,</line>
        <line lrx="1372" lry="2095" ulx="264" uly="2031">uͤberſchuͤtten dieſe Ebene mit Sand und Ge⸗</line>
        <line lrx="1375" lry="2162" ulx="265" uly="2101">ſchieben, wodurch ſie zu einer der unfruchtbar⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="2228" ulx="268" uly="2168">ſten im Reiche wird. Die Landes de Bord⸗</line>
        <line lrx="1421" lry="2300" ulx="271" uly="2235">eau x halten eine Menge von Geſchieben, wel⸗</line>
        <line lrx="1380" lry="2422" ulx="271" uly="2298">che aber  ſelten von Kalkſteinen, ungeachtet</line>
        <line lrx="1378" lry="2418" ulx="1315" uly="2376">die</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="130" type="page" xml:id="s_Bg53-2_130">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_130.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1064" lry="320" type="textblock" ulx="759" uly="242">
        <line lrx="1064" lry="320" ulx="759" uly="242">Lrz2 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1531" lry="2463" type="textblock" ulx="329" uly="371">
        <line lrx="1484" lry="438" ulx="366" uly="371">die Pyrenaͤen meiſtens daraus beſtehen, ſon⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="501" ulx="367" uly="440">dern von Graniten, Kieſelſchiefer u. dal. ſind,</line>
        <line lrx="1531" lry="574" ulx="367" uly="507">wahrſcheinlich weil jene fruͤher zertruͤmmert</line>
        <line lrx="1483" lry="639" ulx="367" uly="576">wurden. Dieſe Ebene hat die groͤßte Aehn⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="706" ulx="365" uly="644">lichkeit mit der Ebene des Alentejo in Por⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="812" ulx="362" uly="708">tugal, mit einigen Ebenen in Eungland und</line>
        <line lrx="1526" lry="840" ulx="366" uly="775">der Luͤneburger Heide. Wahrſcheinlich ent⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="911" ulx="366" uly="847">ſtanden die Geſchiebe im Alentejo eben ſo durch</line>
        <line lrx="1478" lry="978" ulx="365" uly="898">die Zertruͤmmerung des hohen Bergruͤckens</line>
        <line lrx="1476" lry="1044" ulx="365" uly="980">im Alentejo. Die Geſchiebe in der noͤrdlichen</line>
        <line lrx="1474" lry="1115" ulx="366" uly="1046">deutſchen Ebene zeugen von der Zertruͤmme⸗</line>
        <line lrx="1133" lry="1180" ulx="363" uly="1120">rung eines noͤrdlichen Gebirges.</line>
        <line lrx="1475" lry="1249" ulx="468" uly="1184">Der mittlere Theil dieſer Ebene, welche</line>
        <line lrx="1475" lry="1318" ulx="366" uly="1251">die Pyrenaͤen umzingelt, bey Pau, Tarbes</line>
        <line lrx="1476" lry="1384" ulx="364" uly="1321">u. ſ. w., beſteht zum Theil aus Huͤgeln, die</line>
        <line lrx="1483" lry="1453" ulx="364" uly="1390">durch Zuſammenhaͤufung von Geſchieben ent⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1542" ulx="364" uly="1447">ſtanden ſind, zum Theil aus Kalkbergen.</line>
        <line lrx="1474" lry="1588" ulx="364" uly="1520">Die erſten haben eine andere Form, eine an⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1674" ulx="365" uly="1592">dere Richtung, als die letztern, und zeigen</line>
        <line lrx="1476" lry="1761" ulx="364" uly="1658">deutlich, wie unabhaͤngig beide von einander</line>
        <line lrx="1476" lry="1792" ulx="362" uly="1726">ſind. Jene folgen der Richtung der Pyrenaͤ⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1892" ulx="364" uly="1796">en; dieſe ſtoßen beynahe ſenkrecht auf die</line>
        <line lrx="1471" lry="1930" ulx="362" uly="1830">Pyrenaͤen: Jene haben eine ſehr unregel⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2046" ulx="362" uly="1918">maͤß ige Geſtalt; dieſe verhalten ſc⸗ voͤllig,</line>
        <line lrx="1472" lry="2063" ulx="363" uly="1999">wie die gemeinen Kalkhuͤgel. Durch die ganze</line>
        <line lrx="1473" lry="2132" ulx="365" uly="2066">Gascogne und Suͤd⸗Languedoc halten jene</line>
        <line lrx="1470" lry="2199" ulx="361" uly="2134">Zuͤge von Kalkhuͤgeln an, ziehen ſich meiſtens</line>
        <line lrx="1468" lry="2299" ulx="362" uly="2197">von Norden nach Suͤden mit geringen Ab⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="2335" ulx="361" uly="2266">weichungen. Je naͤher ſie den Pyrenaͤen</line>
        <line lrx="1474" lry="2404" ulx="329" uly="2334">komimen, deſto mehr entfernen ſich die Zuͤge,</line>
        <line lrx="1476" lry="2463" ulx="1355" uly="2406">deſto</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="131" type="page" xml:id="s_Bg53-2_131">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_131.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="33" lry="498" type="textblock" ulx="0" uly="383">
        <line lrx="33" lry="416" ulx="0" uly="383">n</line>
        <line lrx="31" lry="498" ulx="0" uly="442">id,</line>
      </zone>
      <zone lrx="52" lry="554" type="textblock" ulx="0" uly="513">
        <line lrx="52" lry="554" ulx="0" uly="513">144</line>
      </zone>
      <zone lrx="31" lry="827" type="textblock" ulx="0" uly="658">
        <line lrx="31" lry="690" ulx="0" uly="658">br⸗</line>
        <line lrx="28" lry="776" ulx="4" uly="714">10</line>
        <line lrx="26" lry="827" ulx="0" uly="787">t⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="18" lry="962" type="textblock" ulx="0" uly="920">
        <line lrx="18" lry="962" ulx="0" uly="920">5</line>
      </zone>
      <zone lrx="938" lry="339" type="textblock" ulx="662" uly="257">
        <line lrx="938" lry="339" ulx="662" uly="257">E r3 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1365" lry="449" type="textblock" ulx="213" uly="367">
        <line lrx="1365" lry="449" ulx="213" uly="367">deſto offener und weiter werden die Thaͤler.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="517" type="textblock" ulx="256" uly="443">
        <line lrx="1367" lry="517" ulx="256" uly="443">In einiger Entfernung, vorzuͤglich in der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="579" type="textblock" ulx="227" uly="511">
        <line lrx="1367" lry="579" ulx="227" uly="511">Mitte der Gascogne, um Auch, draͤngen ſie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1410" lry="917" type="textblock" ulx="257" uly="579">
        <line lrx="1410" lry="651" ulx="257" uly="579">ſich mehr zuſammen, und werden hoͤher.</line>
        <line lrx="1368" lry="716" ulx="258" uly="647">Jenſeits der Garonne erſtreckt ſich eine andere</line>
        <line lrx="1368" lry="774" ulx="260" uly="713">Ebene uͤber Montauban und Toulouſe, die</line>
        <line lrx="1367" lry="851" ulx="263" uly="779">mit Thon und Geſchieben bedeckt iſt. Sie</line>
        <line lrx="1368" lry="917" ulx="261" uly="848">iſt eine wahre Ebene mit geringen Erhoͤhun⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="986" type="textblock" ulx="222" uly="915">
        <line lrx="1368" lry="986" ulx="222" uly="915">gen, die kaum den Namen von Huͤgeln ver⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1384" lry="1797" type="textblock" ulx="260" uly="984">
        <line lrx="1366" lry="1053" ulx="264" uly="984">dienen. Das pyrenaͤiſche Gebirge iſt folglich</line>
        <line lrx="1374" lry="1118" ulx="261" uly="1051">von dem Gebirge im innern Frankreich auf</line>
        <line lrx="1367" lry="1188" ulx="262" uly="1118">alle Weiſe getrennt, und die Geographen,</line>
        <line lrx="1372" lry="1260" ulx="260" uly="1186">welche die Phrenaͤen mit den Schweizer⸗Alpen</line>
        <line lrx="1371" lry="1319" ulx="267" uly="1255">verketten wollen, koͤnnen ſich unmoͤglich etwas</line>
        <line lrx="1321" lry="1388" ulx="268" uly="1321">Beſtimmtes dabey gedacht haben.</line>
        <line lrx="1372" lry="1459" ulx="265" uly="1390">. Auſſer jener Fortſetzung der Schweizer⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="1528" ulx="267" uly="1456">Alpen, welche ſich in die Dauphine verbrei⸗</line>
        <line lrx="1384" lry="1591" ulx="269" uly="1524">ten, — auſſer den uͤbrigen ſchweizeriſchen</line>
        <line lrx="1377" lry="1658" ulx="274" uly="1592">und deutſchen Bergketten, welche ihre Fort⸗</line>
        <line lrx="1379" lry="1731" ulx="274" uly="1659">ſetzungen uͤber den Rhein nach Frankreich</line>
        <line lrx="1381" lry="1797" ulx="273" uly="1726">ſchicken, die ich hier, als zu meinem Zwecke</line>
      </zone>
      <zone lrx="1435" lry="1929" type="textblock" ulx="251" uly="1796">
        <line lrx="1435" lry="1862" ulx="276" uly="1796">nicht gehoͤrig, uͤbergehen will, durchzieht eine</line>
        <line lrx="1383" lry="1929" ulx="251" uly="1861">gedraͤngte Reihe von Bergzuͤgen, wenigſtens</line>
      </zone>
      <zone lrx="1385" lry="1994" type="textblock" ulx="277" uly="1930">
        <line lrx="1385" lry="1994" ulx="277" uly="1930">in der Richtung von N. O. nach S. W., das</line>
      </zone>
      <zone lrx="1386" lry="2067" type="textblock" ulx="176" uly="1997">
        <line lrx="1386" lry="2067" ulx="176" uly="1997">mittlere Frankreich. Es iſt das einzige Haupt⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1406" lry="2448" type="textblock" ulx="280" uly="2066">
        <line lrx="1385" lry="2135" ulx="282" uly="2066">gebirge, welches Frankreich allein eigen iſt,</line>
        <line lrx="1387" lry="2198" ulx="281" uly="2132">da man, wie ich ſchon geſagt habe, der Na⸗</line>
        <line lrx="1388" lry="2276" ulx="280" uly="2198">tur nach die Pyrenaͤen zur ſpgniſchen Halb⸗</line>
        <line lrx="1388" lry="2335" ulx="283" uly="2264">inſel rechnen muß. Alle andere kommen aus</line>
        <line lrx="1390" lry="2402" ulx="283" uly="2332">der Schweiz oder Deutſchland in dieſes Land,</line>
        <line lrx="1406" lry="2448" ulx="1310" uly="2408">und</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="132" type="page" xml:id="s_Bg53-2_132">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_132.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1518" lry="2434" type="textblock" ulx="283" uly="347">
        <line lrx="1472" lry="415" ulx="356" uly="347">muͤſſen mit jenen zugleich betrachtet werden.</line>
        <line lrx="1478" lry="485" ulx="356" uly="418">Dieſes Hauptgebirge wird durch die Gewaͤſſer</line>
        <line lrx="1511" lry="549" ulx="357" uly="485">der Rhone, an den meiſten Stellen, von den</line>
        <line lrx="1478" lry="618" ulx="355" uly="554">Alpen der Dauphine geſchieden, faͤngt ſich in</line>
        <line lrx="1476" lry="692" ulx="355" uly="620">Suͤd⸗Burgund an, zieht ſich durch Forez,</line>
        <line lrx="1480" lry="755" ulx="354" uly="689">Auvergne, wo es ſeine groͤßte Hoͤhe erreicht</line>
        <line lrx="1487" lry="821" ulx="354" uly="757">und ſeinen Hauptzug hat, durch Limouſin bis</line>
        <line lrx="1479" lry="890" ulx="354" uly="824">Perigord, wo es ſich gegen die Heiden</line>
        <line lrx="1478" lry="958" ulx="354" uly="894">von Bordeaux verlaͤuft. Ich habe nichts ein⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1026" ulx="355" uly="965">zuwenden, wenn man dieſes Gebirge ebenfalls</line>
        <line lrx="1476" lry="1096" ulx="355" uly="1029">mit den Alpen verketten will, da ich die Gren⸗</line>
        <line lrx="1518" lry="1160" ulx="306" uly="1095">zen zwiſchen den beiden Gebirgen nicht genau⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1231" ulx="353" uly="1164">kenne; nur eine Verkettung mit den Pyrenaͤ⸗</line>
        <line lrx="970" lry="1295" ulx="306" uly="1201">en kann ich nicht zugeben,</line>
        <line lrx="1473" lry="1419" ulx="304" uly="1292">Die nanpegebirgsart in dem oͤſtlichen und</line>
        <line lrx="1517" lry="1431" ulx="353" uly="1366">weſtlichen Theile der Kette iſt Granit, wel⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="1502" ulx="310" uly="1435">chen in dem mittlern Theile der Baſalt deckt.</line>
        <line lrx="1473" lry="1571" ulx="354" uly="1505">Die Gebirge in Auvergne, Vivarais ꝛc., ſind</line>
        <line lrx="1479" lry="1635" ulx="283" uly="1572">ſchon von vielen Mineralogen unterſucht wor⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="1706" ulx="325" uly="1641">den; noch zuleßt hat ſie Dolomien ſorgfaͤltig</line>
        <line lrx="1477" lry="1774" ulx="355" uly="1708">durchreiſet: aber alle ſetzten den vulkaniſchen</line>
        <line lrx="1473" lry="1840" ulx="353" uly="1776">Urſpr ung des Baſalts ſchon voraus. Dieſes</line>
        <line lrx="1474" lry="1911" ulx="354" uly="1844">hat einigen Einfluß auf die Reſultate ihrer</line>
        <line lrx="1471" lry="1976" ulx="353" uly="1913">Unterſuchungen gehabt, und ſie gehindert,</line>
        <line lrx="1473" lry="2045" ulx="353" uly="1980">verſchiedene Foſſilien aus einander zu ſetzen,</line>
        <line lrx="1510" lry="2110" ulx="354" uly="2046">welche ſie gewoͤhnlich unter dem Namen Lava,</line>
        <line lrx="1474" lry="2177" ulx="355" uly="2116">oder auch granitiſche Lava — Granit,</line>
        <line lrx="1475" lry="2249" ulx="355" uly="2181">welcher im Feuer gelitten hat —, vermengen.</line>
        <line lrx="1479" lry="2359" ulx="359" uly="2245">Ein großer Theil dieſer Foſilien gehoͤrt zu</line>
        <line lrx="1479" lry="2393" ulx="359" uly="2310">den ſehr manchfaltigen Trapp⸗ ⸗Porphyren</line>
        <line lrx="1478" lry="2434" ulx="1395" uly="2391">und</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="133" type="page" xml:id="s_Bg53-2_133">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_133.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="7" lry="402" type="textblock" ulx="0" uly="370">
        <line lrx="7" lry="402" ulx="0" uly="370">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="16" lry="687" type="textblock" ulx="0" uly="439">
        <line lrx="16" lry="687" ulx="0" uly="439">— — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="15" lry="1013" type="textblock" ulx="0" uly="770">
        <line lrx="15" lry="1013" ulx="0" uly="770">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="947" lry="299" type="textblock" ulx="666" uly="237">
        <line lrx="947" lry="299" ulx="666" uly="237"> 125]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1397" lry="759" type="textblock" ulx="250" uly="351">
        <line lrx="1397" lry="416" ulx="250" uly="351">und Mandelſteinen; doch ſind die erſtern viel</line>
        <line lrx="1364" lry="490" ulx="254" uly="386">haͤufiger als die letztern. Der Uebergang</line>
        <line lrx="1367" lry="551" ulx="251" uly="485">vom Granit zum Porphyr, und von dort</line>
        <line lrx="1366" lry="638" ulx="252" uly="554">zum Baſalt, geht durch ſehr feine Abſtufun⸗</line>
        <line lrx="1365" lry="706" ulx="251" uly="618">gen. Indeſſen ſieht man einige Baſalte, wel⸗</line>
        <line lrx="1364" lry="759" ulx="254" uly="693">che dem Anſcheine nach wirklich Spuren von</line>
      </zone>
      <zone lrx="990" lry="843" type="textblock" ulx="207" uly="754">
        <line lrx="990" lry="843" ulx="207" uly="754">Schhmelzung zu haben ſcheinen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="2062" type="textblock" ulx="253" uly="823">
        <line lrx="1365" lry="891" ulx="358" uly="823">Der Granit findet ſich in Auvergne nur</line>
        <line lrx="1365" lry="961" ulx="257" uly="897">in den tiefern Gegenden; die Gipfel der Ge⸗</line>
        <line lrx="1364" lry="1028" ulx="256" uly="958">birge deckt eine andere Stein⸗art. In Li⸗</line>
        <line lrx="1361" lry="1095" ulx="256" uly="1029">mouſin, wo die Gebirge ſich uͤberhaupt nie ſo</line>
        <line lrx="1363" lry="1164" ulx="253" uly="1096">ſehr erheben, als in Auvergne, herrſchen die</line>
        <line lrx="1366" lry="1230" ulx="255" uly="1165">verwandten Stein⸗arten des Granits noch</line>
        <line lrx="1360" lry="1300" ulx="257" uly="1230">mehr als dort, und Porphyre, Baſalte und</line>
        <line lrx="1362" lry="1367" ulx="259" uly="1301">dgl. ſind ſeltener. Der niedrigere Theil der</line>
        <line lrx="1364" lry="1435" ulx="258" uly="1368">Gebirge um Limoges ſelbſt, alle Berge von</line>
        <line lrx="1363" lry="1505" ulx="257" uly="1426">der Sand flaͤche bey le Fay bis Chanteloube,</line>
        <line lrx="1365" lry="1570" ulx="256" uly="1504">um Pierre Buffiere, Uzerche bis Brives,</line>
        <line lrx="1383" lry="1637" ulx="259" uly="1566">beſtehen meiſtens aus Glimmerſchiefer. Die⸗</line>
        <line lrx="1366" lry="1705" ulx="259" uly="1638">ſer enthielt, wie gewoͤhnlich, den Glimmer</line>
        <line lrx="1365" lry="1793" ulx="259" uly="1702">ſchichtweiſe, oft in wellenfoͤrmigen Schichten,</line>
        <line lrx="1369" lry="1857" ulx="259" uly="1772">mit mehr o—oͤder weniger Quarz. Oft iſt der</line>
        <line lrx="1368" lry="1925" ulx="258" uly="1842">letztere wenig kenntlich, und die Glimmer⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="1977" ulx="257" uly="1909">ſchichten ſind mit einer weigen oder auch brau⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2062" ulx="258" uly="1966">nen eiſenſchuſſigen Thonmaſſe durchzogen. Oft</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="2113" type="textblock" ulx="250" uly="2044">
        <line lrx="1367" lry="2113" ulx="250" uly="2044">aber, wie z. B. in der Naͤhe von Limoges,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="2180" type="textblock" ulx="262" uly="2109">
        <line lrx="1368" lry="2180" ulx="262" uly="2109">ſcheint die ganze Maſſe nur ein ſchieferigter</line>
      </zone>
      <zone lrx="1398" lry="2250" type="textblock" ulx="264" uly="2177">
        <line lrx="1398" lry="2250" ulx="264" uly="2177">Quarz zu ſehn. Nicht ſelten kommen Gra⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1375" lry="2447" type="textblock" ulx="264" uly="2252">
        <line lrx="1371" lry="2315" ulx="264" uly="2252">naten darinn vor. Die Schichten dieſes</line>
        <line lrx="1373" lry="2424" ulx="266" uly="2311">Glimmer ſchiefers ſind ſelten horizontaͤl: ſie</line>
        <line lrx="1375" lry="2447" ulx="1205" uly="2388">machen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="134" type="page" xml:id="s_Bg53-2_134">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_134.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1116" lry="277" type="textblock" ulx="792" uly="181">
        <line lrx="1116" lry="277" ulx="792" uly="181">E 126 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1484" lry="462" type="textblock" ulx="340" uly="309">
        <line lrx="1484" lry="399" ulx="361" uly="309">machen gewoͤhnlich einen betraͤchtlichen Winkel</line>
        <line lrx="1480" lry="462" ulx="340" uly="397">mit dem Horizont, der zuweilen 70 bis 80</line>
      </zone>
      <zone lrx="1580" lry="533" type="textblock" ulx="364" uly="463">
        <line lrx="1580" lry="533" ulx="364" uly="463">Grade betraͤgt. Bey Pierre Buffiere—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1515" lry="2442" type="textblock" ulx="298" uly="529">
        <line lrx="1476" lry="597" ulx="312" uly="529">ſieht man den Glimmerſchiefer in Schichten,</line>
        <line lrx="1475" lry="664" ulx="363" uly="602">welche ſehr unordentlich liegen, zwiſchen den</line>
        <line lrx="1476" lry="753" ulx="363" uly="663">Schichten Granit in Maſſe eingeſchloſſen, grob⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="799" ulx="363" uly="734">koͤrnig und feinkoͤrnig, ja ſogar den erſten</line>
        <line lrx="1478" lry="871" ulx="364" uly="802">aderweiſe im letztern, auch Spalten, mit</line>
        <line lrx="1495" lry="936" ulx="362" uly="867">grobem Quarzſande angefuͤllt. Die Porcellan⸗</line>
        <line lrx="1515" lry="1004" ulx="322" uly="939">erde von Limoges, welche in der Fabrik zu</line>
        <line lrx="1472" lry="1069" ulx="361" uly="1004">Seve angewandt wird, graͤbt man ebenfalls</line>
        <line lrx="1470" lry="1139" ulx="359" uly="1074">im Glimmerſchiefer, wo ſie anſehnliche Reſter,</line>
        <line lrx="1471" lry="1205" ulx="360" uly="1140">auch kleine Baͤnke, bildet. Sie hat eine</line>
        <line lrx="1492" lry="1274" ulx="358" uly="1210">gelblich⸗weiße Farbe, iſt zerreiblich, nicht</line>
        <line lrx="1472" lry="1341" ulx="358" uly="1276">fettig anzufuͤhlen, und mit kleinen Glimmer⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1409" ulx="357" uly="1345">blaͤttchen gemengt, ohne Zweifel aus verwit⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="1499" ulx="357" uly="1407">terten Granitmaſſen entſtanden. Wahren</line>
        <line lrx="1468" lry="1544" ulx="301" uly="1457">Granit in Felsmaſſen ſieht man in den hohen</line>
        <line lrx="1467" lry="1630" ulx="356" uly="1549">Gegenden von Chanteloube bis Maiſon rouge,</line>
        <line lrx="1467" lry="1679" ulx="312" uly="1615">nicht weit von Limoges. Der Feldſpat iſt</line>
        <line lrx="1467" lry="1764" ulx="350" uly="1682">ſehr oft zu einem weißen Thon verwittert.</line>
        <line lrx="1466" lry="1818" ulx="351" uly="1746">Nur auf den Hoͤhen bey Maſſere erſcheint ein</line>
        <line lrx="1464" lry="1904" ulx="298" uly="1813">Trapp⸗Porphyr, deſſen Grundmaſſe dunkel⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1951" ulx="349" uly="1886">ſchwarz, beynahe hart und ſplitterigt im Bruch</line>
        <line lrx="1465" lry="2017" ulx="347" uly="1950">iſt, worinn ſich kleine Stuͤckchen von einem</line>
        <line lrx="1465" lry="2084" ulx="344" uly="2018">weißen Feldſpate finden, oder vielmehr von</line>
        <line lrx="1460" lry="2155" ulx="340" uly="2087">jenem weißen, matten, ſplitterigten Foſſil,</line>
        <line lrx="1460" lry="2221" ulx="340" uly="2154">welches gewoͤhnlich fuͤr Feldſpat angenommen</line>
        <line lrx="1505" lry="2273" ulx="340" uly="2224">wird</line>
        <line lrx="1463" lry="2381" ulx="442" uly="2285">Auf der Suͤdſeite trennen hohe Sandberge,</line>
        <line lrx="1455" lry="2442" ulx="1335" uly="2363">deren</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="135" type="page" xml:id="s_Bg53-2_135">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_135.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="10" lry="379" type="textblock" ulx="0" uly="346">
        <line lrx="10" lry="379" ulx="0" uly="346">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="17" lry="517" type="textblock" ulx="1" uly="416">
        <line lrx="17" lry="517" ulx="1" uly="416">☛☚ —</line>
      </zone>
      <zone lrx="11" lry="1398" type="textblock" ulx="0" uly="1113">
        <line lrx="11" lry="1398" ulx="0" uly="1113">N W —— r—</line>
      </zone>
      <zone lrx="8" lry="1676" type="textblock" ulx="0" uly="1626">
        <line lrx="8" lry="1676" ulx="0" uly="1626">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="226" lry="2052" type="textblock" ulx="214" uly="2042">
        <line lrx="226" lry="2052" ulx="214" uly="2042">7</line>
      </zone>
      <zone lrx="955" lry="292" type="textblock" ulx="648" uly="215">
        <line lrx="955" lry="292" ulx="648" uly="215">I27 I</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="1096" type="textblock" ulx="244" uly="285">
        <line lrx="1352" lry="436" ulx="244" uly="285">deren Sandſtei n ſich in Felsmaſſen abloͤſet,</line>
        <line lrx="1354" lry="462" ulx="246" uly="399">wie hinter Brives, das Glimmerſchiefer⸗</line>
        <line lrx="1357" lry="536" ulx="247" uly="468">gebirge von den Kalkſteinbergen. Ein ſolcher</line>
        <line lrx="1356" lry="602" ulx="248" uly="536">Sandberg iſt gewoͤhnlich der Vorlaͤufer nie⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="670" ulx="248" uly="601">driger Kalkberge, und der Beſchluß des hoͤ⸗</line>
        <line lrx="1356" lry="738" ulx="249" uly="671">hern Gebirges; oder umgekehrt kann man</line>
        <line lrx="1354" lry="818" ulx="252" uly="709">zwiſchen Kalkbergen erwarten, ein hoͤheres</line>
        <line lrx="1354" lry="872" ulx="254" uly="806">Gebirge zu treffen, wenn ploͤtzlich ſich ein ho⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="939" ulx="255" uly="854">her Sand ſteinberg erhebt. Die ganze ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1353" lry="1004" ulx="253" uly="889">liche Seie jenes Gebirges iſt uͤberall mit</line>
        <line lrx="1368" lry="1096" ulx="250" uly="1003">Kalkbergen umgeben, welche zuerſt anſehnlich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1142" type="textblock" ulx="211" uly="1076">
        <line lrx="1353" lry="1142" ulx="211" uly="1076">hoch ſind, aber, ſo wie man nach Suͤden</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="1207" type="textblock" ulx="250" uly="1144">
        <line lrx="1354" lry="1207" ulx="250" uly="1144">fortruͤckt, niedriger werden, immer aber ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1319" type="textblock" ulx="241" uly="1212">
        <line lrx="1353" lry="1319" ulx="241" uly="1212">draͤngt und ſteil bleiben. Sie erfall en die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1395" lry="2151" type="textblock" ulx="251" uly="1280">
        <line lrx="1395" lry="1344" ulx="252" uly="1280">Ufer der Dordogne und das weinreiche Querch</line>
        <line lrx="1352" lry="1411" ulx="254" uly="1345">mit nackten, dichtgedraͤngten, abgerundeten,</line>
        <line lrx="1354" lry="1477" ulx="252" uly="1411">ſteilen Kalkhuͤgeln. Bey Cahors iſt der</line>
        <line lrx="1355" lry="1545" ulx="253" uly="1481">Kalkſtein dicht, ſplitterigt im Bruche, graulich⸗</line>
        <line lrx="1357" lry="1612" ulx="254" uly="1551">weiß von Farbe. Verſteinerungen ſind darinn</line>
        <line lrx="1357" lry="1678" ulx="256" uly="1612">gar nicht ſelten. Alle dieſe Berge entfernen</line>
        <line lrx="1357" lry="1749" ulx="257" uly="1643">ſich von einander, und Lerflächen ſich gegen</line>
        <line lrx="1357" lry="1847" ulx="256" uly="1729">die Ebenen von Languedoe und gegen die Py⸗</line>
        <line lrx="1385" lry="1885" ulx="251" uly="1811">renaͤen.</line>
        <line lrx="1357" lry="1951" ulx="352" uly="1883">Auf der Nordſeite hat das ganze Land</line>
        <line lrx="1359" lry="2017" ulx="252" uly="1954">in einer auſſerordentlich großen Strecke ein</line>
        <line lrx="1383" lry="2085" ulx="251" uly="2020">ſehr einfoͤrmiges mineralogiſches Anſehen.</line>
        <line lrx="1360" lry="2151" ulx="254" uly="2088">Von hier bis nordwaͤrts von Paris ſieht man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="2220" type="textblock" ulx="214" uly="2150">
        <line lrx="1359" lry="2220" ulx="214" uly="2150">nur Zuͤge von Kalkhuͤgeln, die im Aufange</line>
      </zone>
      <zone lrx="1402" lry="2408" type="textblock" ulx="241" uly="2214">
        <line lrx="1357" lry="2283" ulx="254" uly="2214">ziemlich hoch, von einander ziemlich entfernt,</line>
        <line lrx="1359" lry="2408" ulx="241" uly="2284">von N. O. nach S. 2. ziehen, und gegen die</line>
        <line lrx="1402" lry="2407" ulx="1246" uly="2357">Loire</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="136" type="page" xml:id="s_Bg53-2_136">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_136.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="981" lry="312" type="textblock" ulx="887" uly="242">
        <line lrx="981" lry="312" ulx="887" uly="242">128</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="483" type="textblock" ulx="375" uly="344">
        <line lrx="1492" lry="415" ulx="375" uly="344">Loire niedriger werden. Nordwaͤrts von der</line>
        <line lrx="1493" lry="483" ulx="376" uly="414">Loire werden die Huͤgel gegen Etampes, Ver⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="549" type="textblock" ulx="375" uly="482">
        <line lrx="1495" lry="549" ulx="375" uly="482">ſailles, wiederum hoͤher, und haben, im</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="890" type="textblock" ulx="370" uly="550">
        <line lrx="1491" lry="618" ulx="376" uly="550">Ganzen betrachtet, meiſtens denſelben Strich.</line>
        <line lrx="1493" lry="688" ulx="374" uly="618">Hin und wieder draͤngen ſich die Kalkhuͤgel</line>
        <line lrx="1490" lry="756" ulx="375" uly="689">ſehr zuſammen, ſo wie in Quercy; dieſes iſt</line>
        <line lrx="1492" lry="823" ulx="370" uly="755">der Fall in einem Theile von Berry. Die</line>
        <line lrx="1492" lry="890" ulx="378" uly="820">Sandſteinberge ſind ſeltener; doch wechſeln</line>
      </zone>
      <zone lrx="1523" lry="1023" type="textblock" ulx="290" uly="887">
        <line lrx="1523" lry="962" ulx="377" uly="887">ſie am Cher, bey Fontainebleau ꝛc., mit</line>
        <line lrx="1486" lry="1023" ulx="290" uly="959">den Kalkbergen. Aber man trifft oft in den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="2107" type="textblock" ulx="377" uly="1026">
        <line lrx="1484" lry="1093" ulx="379" uly="1026">tiefen Thaͤlern, vorzuͤglich gegen Paris, den</line>
        <line lrx="1484" lry="1161" ulx="379" uly="1094">Sandſtein an, wo ihn Kalkſtein deutlich deckt.</line>
        <line lrx="1486" lry="1231" ulx="379" uly="1164">Nur einige wenige Ebenen, mit Sande be⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="1296" ulx="379" uly="1231">deckt, ſieht man zwiſchen den Kalkzuͤgen, wor⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1362" ulx="379" uly="1299">unter die Ebene der Sologne durch ihre Groͤße</line>
        <line lrx="1492" lry="1430" ulx="378" uly="1369">ſich auszeichnet. Es ſcheint, als ob dieſe</line>
        <line lrx="1490" lry="1502" ulx="381" uly="1432">Ebene, ſo wie die andere bey Chateaux roux</line>
        <line lrx="1489" lry="1565" ulx="378" uly="1502">u. ſ. f. bloß durch das Verwaſchen von Sand⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1632" ulx="380" uly="1570">ſteinbergen, deren Sand nun alle Ungleich⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1703" ulx="379" uly="1637">heiten ausfuͤllt, urſpruͤnglich gebildet wurden.</line>
        <line lrx="1490" lry="1772" ulx="380" uly="1698">Der Sandſtein aller dieſer Gegenden hat die</line>
        <line lrx="1491" lry="1837" ulx="379" uly="1771">weiße Farbe immer zur Hauptfarbe. Das</line>
        <line lrx="1489" lry="1908" ulx="379" uly="1838">Cement iſt kalk⸗artig, nie, wie in Portugal</line>
        <line lrx="1485" lry="1973" ulx="377" uly="1905">und Spanien es ſo oft der Fall iſt, thon⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="2037" ulx="378" uly="1971">artig. Der Kalkſtein iſt uͤberall dichter Kalk⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="2107" ulx="378" uly="2040">ſtein, meiſtens ſplitterigt im Bruche; um</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="2176" type="textblock" ulx="361" uly="2106">
        <line lrx="1501" lry="2176" ulx="361" uly="2106">Paris und an einigen andern Stellen ſieht man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="2430" type="textblock" ulx="374" uly="2175">
        <line lrx="1487" lry="2247" ulx="374" uly="2175">ihn erdig im Bruche, gleichſam tuffſtein⸗artig.</line>
        <line lrx="1487" lry="2314" ulx="478" uly="2243">Eine kleine Ausnahme von dieſer unauf⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="2375" ulx="376" uly="2310">hoͤrlichen Folge von Sandſtein oder Sand</line>
        <line lrx="1490" lry="2430" ulx="1398" uly="2381">und</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="137" type="page" xml:id="s_Bg53-2_137">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_137.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="899" lry="296" type="textblock" ulx="581" uly="231">
        <line lrx="899" lry="296" ulx="581" uly="231">I IZz9</line>
      </zone>
      <zone lrx="1299" lry="432" type="textblock" ulx="194" uly="365">
        <line lrx="1299" lry="432" ulx="194" uly="365">und Kalkſtein, nebſt den gewoͤhnlichen Thon⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="568" type="textblock" ulx="208" uly="435">
        <line lrx="1302" lry="501" ulx="208" uly="435">und Mergellagen zwiſchen beiden, ſieht man</line>
        <line lrx="1292" lry="568" ulx="208" uly="502">bey Paris. Der ſchon ſo oft beſchriebene</line>
      </zone>
      <zone lrx="1334" lry="838" type="textblock" ulx="146" uly="569">
        <line lrx="1334" lry="636" ulx="202" uly="569">Huͤgel von Montmartre beſteht aus Gyps,</line>
        <line lrx="1300" lry="702" ulx="184" uly="636">in demſelben Zuge, bey Menilmontant, ſieht</line>
        <line lrx="1300" lry="766" ulx="186" uly="704">man den Menilit darzwiſchen. Ich will hier</line>
        <line lrx="1298" lry="838" ulx="146" uly="770">nur einige Bemerkungen uͤber dieſe Gegen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1373" lry="970" type="textblock" ulx="212" uly="837">
        <line lrx="1373" lry="907" ulx="215" uly="837">den machen. Die Schichten von Gyps</line>
        <line lrx="1316" lry="970" ulx="212" uly="892">wechſeln, beſonders gegen die Oberflaͤche des</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="1305" type="textblock" ulx="192" uly="976">
        <line lrx="1290" lry="1037" ulx="199" uly="976">Huͤgels, mit einem gelblich oder graulich weiſ⸗</line>
        <line lrx="1290" lry="1105" ulx="192" uly="1041">ſen, oder gruͤnlich grauen Mergel, welcher</line>
        <line lrx="1338" lry="1174" ulx="207" uly="1110">auch die Decke des Gypſes bildet. An der</line>
        <line lrx="1302" lry="1239" ulx="194" uly="1174">Stelle dieſer Mergelſchichten befindet ſich zu</line>
        <line lrx="1287" lry="1305" ulx="195" uly="1242">Montmartre oft ein gelblich weißer Quarz,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1293" lry="1372" type="textblock" ulx="208" uly="1310">
        <line lrx="1293" lry="1372" ulx="208" uly="1310">der ebenfalls mit dem Gypſe wechſelt. Der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1292" lry="1508" type="textblock" ulx="148" uly="1377">
        <line lrx="1289" lry="1441" ulx="148" uly="1377">Menilit zeigt durch ſein Vorkommen, durch</line>
        <line lrx="1292" lry="1508" ulx="198" uly="1446">die ſchichtenweiſe Vertheilung der Farben</line>
      </zone>
      <zone lrx="1320" lry="2046" type="textblock" ulx="204" uly="1509">
        <line lrx="1292" lry="1574" ulx="206" uly="1509">in ihm, eine große Analogie mit jenen Schich⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="1640" ulx="206" uly="1578">ten von Thonmergel. Aber noch mehr, die</line>
        <line lrx="1292" lry="1707" ulx="208" uly="1642">Lagen von einem gemeinen dichten Kalkſtein</line>
        <line lrx="1286" lry="1793" ulx="208" uly="1712">in der Naͤhe dieſes Huͤgelzuges bey Charen⸗</line>
        <line lrx="1286" lry="1843" ulx="206" uly="1781">ton wechſeln ebenfalls mit einem aͤhnlichen</line>
        <line lrx="1320" lry="1910" ulx="205" uly="1844">Mergel. Dieſe Anaglogie in der Bildung</line>
        <line lrx="1292" lry="1994" ulx="204" uly="1897">ſolcher Huͤgel von verſchiedenen Stoffen iſt</line>
        <line lrx="1289" lry="2046" ulx="204" uly="1976">merkwuͤrdig, und ich fuͤhre ſie fuͤr diejenigen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1283" lry="2109" type="textblock" ulx="191" uly="2045">
        <line lrx="1283" lry="2109" ulx="191" uly="2045">an, welche ſich bemuͤhen, allgemeine Aus⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="2445" type="textblock" ulx="201" uly="2112">
        <line lrx="1283" lry="2181" ulx="207" uly="2112">druͤcke fuͤr die Verſchiedenheiten der geologi⸗</line>
        <line lrx="912" lry="2245" ulx="201" uly="2179">ſchen Erſcheinungen zu finden.</line>
        <line lrx="1282" lry="2311" ulx="306" uly="2247">Der dritte Theil von Frankreich, mit</line>
        <line lrx="1279" lry="2417" ulx="206" uly="2309">Ausnahme der Bretagne, am Meere, be⸗</line>
        <line lrx="1323" lry="2445" ulx="213" uly="2381">4 J ſteht</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="138" type="page" xml:id="s_Bg53-2_138">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_138.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1612" lry="2416" type="textblock" ulx="447" uly="233">
        <line lrx="1143" lry="298" ulx="866" uly="233"> 130 ]</line>
        <line lrx="1545" lry="474" ulx="460" uly="365">ſteht ganz und gar aus Kreidebergen, welche</line>
        <line lrx="1544" lry="501" ulx="463" uly="437">ſich anſehnlich weit in das Land verbreiten.</line>
        <line lrx="1544" lry="569" ulx="456" uly="506">Man ſieht ſie noch um Amiens und nahe</line>
        <line lrx="1544" lry="636" ulx="447" uly="571">bey Chantilly in einer anſehnlichen Entfer⸗</line>
        <line lrx="1542" lry="706" ulx="461" uly="641">nung vom Meere. Die Kreideberge der</line>
        <line lrx="1542" lry="791" ulx="463" uly="707">Champagne ſtehen ohne allem Zweifel mit</line>
        <line lrx="1541" lry="838" ulx="457" uly="777">den Kreidebergen am Meere in einer un⸗</line>
        <line lrx="1541" lry="908" ulx="461" uly="841">unterbrochenen Verbindung. Das ganze</line>
        <line lrx="1539" lry="974" ulx="460" uly="912">Land hat eine wellenfoͤrmige Geſtalt; unre⸗</line>
        <line lrx="1537" lry="1045" ulx="459" uly="979">gelmaͤßig gebildete Huͤgel durchſchneiden es</line>
        <line lrx="1536" lry="1110" ulx="459" uly="1047">nach allen Richtungen. Die Kreide liegt</line>
        <line lrx="1534" lry="1179" ulx="460" uly="1113">entweder in gar keinen oder ſehr maͤchtigen</line>
        <line lrx="1534" lry="1245" ulx="460" uly="1180">Baͤnken und haͤlt Feuerſteine, aber keine</line>
        <line lrx="1560" lry="1314" ulx="457" uly="1244">Verſteinerungen eingeſchloſſen. Doch ich</line>
        <line lrx="1535" lry="1379" ulx="457" uly="1316">werde unten bey Gelegenheit der engliſchen</line>
        <line lrx="1534" lry="1452" ulx="453" uly="1379">Kuͤſte noch mehr davon ſagen. Am Ufer</line>
        <line lrx="1533" lry="1514" ulx="457" uly="1447">des Meeres bildet dieſe Kreidegegend uͤberall</line>
        <line lrx="1531" lry="1599" ulx="449" uly="1519">ein hohes felſiges Ufer, wodurch die noͤrdliche</line>
        <line lrx="1530" lry="1650" ulx="454" uly="1586">Kuͤſte von Frankreich eine ſo zackige, von</line>
        <line lrx="1535" lry="1763" ulx="451" uly="1650">Wuchten durchſchnittene Bildung erhaͤlt. Die</line>
        <line lrx="1612" lry="1815" ulx="460" uly="1721">Bergzuͤge, welche die Bretagniſche Landſpiz⸗</line>
        <line lrx="1557" lry="1854" ulx="455" uly="1785">ze bilden, ſind wenigſtens im Innern des Lan⸗</line>
        <line lrx="1530" lry="1920" ulx="454" uly="1853">des mehr aus thonigen Geſteinen gebildet, und</line>
        <line lrx="1531" lry="1986" ulx="454" uly="1920">vielleicht, man erlaube mir dieſe Vermu⸗</line>
        <line lrx="1575" lry="2054" ulx="452" uly="1989">thung, der ſuͤdweſtlichen Landſpitze von</line>
        <line lrx="977" lry="2122" ulx="454" uly="2060">England analog.</line>
        <line lrx="1530" lry="2190" ulx="554" uly="2077">Es laͤßt ſich alſo Frankreich bequem in</line>
        <line lrx="1532" lry="2255" ulx="453" uly="2187">folgende Diſtricte geologiſch theilen: 1) Die</line>
        <line lrx="1530" lry="2320" ulx="448" uly="2256">Ebene zwiſchen dem Adour und der Garonne,</line>
        <line lrx="1534" lry="2416" ulx="454" uly="2324">nebſt allen andern Huͤgeln und Ebenen, wel⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1559" lry="2465" type="textblock" ulx="1466" uly="2389">
        <line lrx="1559" lry="2465" ulx="1466" uly="2389">che</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="139" type="page" xml:id="s_Bg53-2_139">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_139.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="48" lry="761" type="textblock" ulx="0" uly="374">
        <line lrx="47" lry="430" ulx="0" uly="374">elche</line>
        <line lrx="48" lry="490" ulx="1" uly="444">ten.</line>
        <line lrx="47" lry="570" ulx="0" uly="512">lahe</line>
        <line lrx="44" lry="693" ulx="0" uly="651">N</line>
        <line lrx="45" lry="761" ulx="2" uly="716">mml</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="505" type="textblock" ulx="183" uly="341">
        <line lrx="1301" lry="435" ulx="230" uly="341">che ihren Urſprung den Phrenaͤen zu verdan⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="505" ulx="183" uly="438">ken haben. 2) Der gebirgige Diſtrict. Ei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1138" type="textblock" ulx="229" uly="506">
        <line lrx="1299" lry="568" ulx="232" uly="506">ne Menge von Bergketten verbreiten ſich aus</line>
        <line lrx="1299" lry="655" ulx="232" uly="572">dem ſuͤdlichen Deutſchland, der Schweiz</line>
        <line lrx="1299" lry="702" ulx="231" uly="638">und dem noͤrdlichen Italten in das ſuͤdliche</line>
        <line lrx="1306" lry="774" ulx="229" uly="705">Frankreich, mit ihnen verkettet ſich das fran⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="839" ulx="233" uly="774">zoͤſiſche Hauptgebirge in Forez, Auvergne,</line>
        <line lrx="1370" lry="905" ulx="233" uly="843">Vivarais, Velay, Limonſin, bis Perigord.</line>
        <line lrx="1302" lry="974" ulx="232" uly="910">Dieſes Gebirge zieht ſich in einer Menge von</line>
        <line lrx="1355" lry="1043" ulx="229" uly="977">Zuͤgen von N. O. nach S. W. 3) Die ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1138" ulx="230" uly="1042">liche Kalkſteingegend in Querch u. ſ. f./ welches</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="1242" type="textblock" ulx="174" uly="1111">
        <line lrx="1301" lry="1176" ulx="174" uly="1111">ſich gegen die Pyrenaͤen verlaͤuft. 4) Die</line>
        <line lrx="1301" lry="1242" ulx="223" uly="1180">noͤrdliche Kalkſteingegend, mit den davon</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="1447" type="textblock" ulx="231" uly="1246">
        <line lrx="1339" lry="1316" ulx="232" uly="1246">abhaͤngigen ſumpfigen Flaͤchen am Meere,</line>
        <line lrx="1304" lry="1377" ulx="232" uly="1310">und den eingeſchloſſenen Ebenen. Sie beſte⸗</line>
        <line lrx="1303" lry="1447" ulx="231" uly="1382">het ebenfalls aus einer Menge von Bergzuͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1305" lry="1527" type="textblock" ulx="192" uly="1446">
        <line lrx="1305" lry="1527" ulx="192" uly="1446">gen, wovon ſich die anſehnlichſten von N.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="2318" type="textblock" ulx="232" uly="1513">
        <line lrx="1359" lry="1579" ulx="232" uly="1513">O. nach S. W. erſtrecken, meiſtens Kalk⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1649" ulx="234" uly="1583">ſtein, in der Tiefe aber mit Sandſtein wech⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1717" ulx="236" uly="1649">ſeln. Das flache Uferland zwiſchen der Ga⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="1783" ulx="237" uly="1720">ronne und Bretagne, welches nur hier und</line>
        <line lrx="1308" lry="1893" ulx="238" uly="1781">da hervorſtehende Sandſtein⸗ berge und Sand⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="1919" ulx="236" uly="1854">ſteinfelſen zeigt, iſt mit den Truͤmmern dieſer</line>
        <line lrx="1326" lry="1987" ulx="238" uly="1919">Berge bedeckt. §) Die Kreidegegend, von</line>
        <line lrx="1310" lry="2051" ulx="239" uly="1988">der ſich noch 6) die Bretagne ausnehmen</line>
        <line lrx="1311" lry="2117" ulx="237" uly="2052">laͤßt. Hierzu kommt endlich 2) die flan⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="2208" ulx="239" uly="2119">driſche Ebene, welche eigentlich mit Belgien</line>
        <line lrx="1312" lry="2301" ulx="241" uly="2181">und Holland einen natürlich begrenzten Land⸗</line>
        <line lrx="543" lry="2318" ulx="244" uly="2255">ſtrich bildet.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1319" lry="2449" type="textblock" ulx="788" uly="2388">
        <line lrx="1319" lry="2449" ulx="788" uly="2388">J 2 Die⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1222" lry="2795" type="textblock" ulx="1130" uly="2769">
        <line lrx="1222" lry="2795" ulx="1130" uly="2769">r”ð</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="140" type="page" xml:id="s_Bg53-2_140">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_140.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1534" lry="1848" type="textblock" ulx="369" uly="359">
        <line lrx="1495" lry="427" ulx="510" uly="359">Dieſen Landſtrich unterſcheidet La Me⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="492" ulx="410" uly="430">therie nicht genau, wenn er in ſeiner Theo⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="560" ulx="410" uly="497">rie der Erde, bei Calais, behguptet/ das fran⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="647" ulx="410" uly="564">zoͤſiſche Ufer zeige keine Uebereinſtimmung</line>
        <line lrx="1492" lry="695" ulx="410" uly="630">mit dem gegenuͤber liegenden engliſchen Ufer.</line>
        <line lrx="1495" lry="772" ulx="412" uly="691">Er glaubt ſogar darin Gruͤnde gegen die</line>
        <line lrx="1494" lry="830" ulx="411" uly="764">Meynung zu ſinden, England ſey nicht von</line>
        <line lrx="1494" lry="897" ulx="411" uly="833">Frankreich ourch das Meer geriſſen worden.</line>
        <line lrx="1499" lry="965" ulx="369" uly="901">Aber wie kam er dazu, die Kuͤſte von Ca⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1034" ulx="414" uly="971">lais mit der Kuͤſte von Dover zu vergleichen,</line>
        <line lrx="1496" lry="1104" ulx="415" uly="1025">da die erſtere keinesweges der letztern gegen⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="1169" ulx="413" uly="1104">uͤber liegt. Die Gegend von Calais gehoͤrt</line>
        <line lrx="1503" lry="1236" ulx="418" uly="1172">offenbar zur flanderiſchen Ebene; ihr ſind die</line>
        <line lrx="1504" lry="1324" ulx="418" uly="1240">Sandbaͤnke, welche die Duͤnen bilden, entgegen⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1373" ulx="415" uly="1307">geſetzt. Man braucht nur eine Meile weit von</line>
        <line lrx="1497" lry="1438" ulx="416" uly="1376">Calais am Ufer fort zu gehen, ſo kommt man</line>
        <line lrx="1499" lry="1530" ulx="419" uly="1422">zu Kreidebergen, und gerade dem Caſtell</line>
        <line lrx="1497" lry="1574" ulx="414" uly="1510">von Dover gegenuͤber liegen ungemein aͤhn⸗</line>
        <line lrx="1534" lry="1642" ulx="414" uly="1577">liche Kalkberge. Ich werde unten von der</line>
        <line lrx="1492" lry="1708" ulx="414" uly="1645">Meynung reden, daß England von Frank⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1774" ulx="414" uly="1713">reich durch das Meer geriſſen, und ſie mit</line>
        <line lrx="1418" lry="1848" ulx="414" uly="1778">einigen Gruͤnden zu unterſtuͤtzen ſuchen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="1940" type="textblock" ulx="1264" uly="1928">
        <line lrx="1321" lry="1940" ulx="1264" uly="1928">2 *</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="2030" type="textblock" ulx="1265" uly="2009">
        <line lrx="1317" lry="2030" ulx="1265" uly="2009">ðð</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="141" type="page" xml:id="s_Bg53-2_141">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_141.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="900" lry="299" type="textblock" ulx="572" uly="235">
        <line lrx="900" lry="299" ulx="572" uly="235">[ 133]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1295" lry="438" type="textblock" ulx="221" uly="367">
        <line lrx="1295" lry="438" ulx="221" uly="367">Einige Bemerkungen uͤber die mineralo⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="625" type="textblock" ulx="218" uly="448">
        <line lrx="1333" lry="534" ulx="218" uly="448">giſche Geographie des ſuͤdlichen Theils</line>
        <line lrx="966" lry="625" ulx="396" uly="523">von Engl and.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1300" lry="1038" type="textblock" ulx="220" uly="724">
        <line lrx="1290" lry="820" ulx="221" uly="724">Die ſuͤdweſtliche Spitze von England, das</line>
        <line lrx="1290" lry="882" ulx="224" uly="815">Cap Lizard, endigt ſich in einen ſteilen,</line>
        <line lrx="1290" lry="949" ulx="222" uly="884">ſchroffen, gegen das Meer voͤllig abgeriſſe⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="1038" ulx="220" uly="947">nen Felſen. Ein erhabener Bergruͤcken,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="1082" type="textblock" ulx="182" uly="1018">
        <line lrx="1286" lry="1082" ulx="182" uly="1018">welcher eigentlich ganz Cornwall ausmacht,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1688" type="textblock" ulx="215" uly="1070">
        <line lrx="1294" lry="1152" ulx="215" uly="1070">iſt die Fortſetzung dieſes Vorgebirges und</line>
        <line lrx="1283" lry="1223" ulx="217" uly="1153">verkettet ſich mit den Bergen in Wales.</line>
        <line lrx="1283" lry="1284" ulx="219" uly="1221">Ein Gebirge, welches alſo zuerſt von N.</line>
        <line lrx="1283" lry="1351" ulx="219" uly="1288">nach S., endlich nach Suͤdweſt fortgeht, legt</line>
        <line lrx="1324" lry="1421" ulx="220" uly="1353">auch hier den Grund zur Bildung des feſten</line>
        <line lrx="1283" lry="1486" ulx="216" uly="1423">Landesßs. Cap Lizard iſt eine neue Beſtaͤti⸗</line>
        <line lrx="1282" lry="1553" ulx="220" uly="1490">gung von dem, was oben uͤber die Bildung</line>
        <line lrx="1285" lry="1645" ulx="221" uly="1554">des feſten Landes im ſuͤdweſtlichen Europa</line>
        <line lrx="782" lry="1688" ulx="221" uly="1628">geſagt worden iſt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1299" lry="1847" type="textblock" ulx="220" uly="1690">
        <line lrx="1299" lry="1796" ulx="310" uly="1690">Die Hauptgebirgs⸗ art in dieſem ſuͤdweſt⸗</line>
        <line lrx="1284" lry="1847" ulx="220" uly="1780">lichen Bergruͤcken iſt Thonſchiefer. Die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1283" lry="1916" type="textblock" ulx="205" uly="1823">
        <line lrx="1283" lry="1916" ulx="205" uly="1823">Farbe iſt gewoͤhnlich ſchwaͤrzlich grau, zuwei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="2316" type="textblock" ulx="218" uly="1916">
        <line lrx="1291" lry="1981" ulx="218" uly="1916">len auch gelblich grau. Er iſt voll Erzgaͤn⸗</line>
        <line lrx="1286" lry="2047" ulx="220" uly="1985">ge; in ihm brechen die bekannten Kupfer⸗ und</line>
        <line lrx="1285" lry="2115" ulx="219" uly="2051">Zinnerze von Cornwall. Die Kupfergru⸗</line>
        <line lrx="1285" lry="2183" ulx="220" uly="2119">ben liegen mehr gegen Suͤden und in dem nie⸗</line>
        <line lrx="1286" lry="2252" ulx="219" uly="2183">drigen Theile des Gebirges; die Zinngruben</line>
        <line lrx="1302" lry="2316" ulx="222" uly="2253">mehr nordwaͤrts in den hoͤhern Gegenden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="2406" type="textblock" ulx="223" uly="2306">
        <line lrx="1380" lry="2406" ulx="223" uly="2306">Eine weitlaͤuftige Beſchreibung dieſer Minen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1288" lry="2475" type="textblock" ulx="1168" uly="2393">
        <line lrx="1288" lry="2475" ulx="1168" uly="2393">der eren</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="142" type="page" xml:id="s_Bg53-2_142">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_142.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1097" lry="297" type="textblock" ulx="913" uly="233">
        <line lrx="1097" lry="297" ulx="913" uly="233">134 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1547" lry="482" type="textblock" ulx="418" uly="367">
        <line lrx="1547" lry="482" ulx="418" uly="367">deren Ban dem teutſchen Verahalte gewiß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1496" lry="704" type="textblock" ulx="416" uly="436">
        <line lrx="1495" lry="500" ulx="417" uly="436">nachſteht, gehoͤrt nicht zu meinem Zwecke;</line>
        <line lrx="1496" lry="620" ulx="417" uly="502">auch ſend die hoͤchſt merkwuͤrdigen, in ihrer</line>
        <line lrx="1493" lry="634" ulx="416" uly="570">Art einzigen Erze bekannt genug. Die Ber⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="704" ulx="417" uly="638">ge haben auch hier, wie allenthalben, wo</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="785" type="textblock" ulx="442" uly="708">
        <line lrx="1505" lry="785" ulx="442" uly="708">lele Gaͤnge ſind, eine abgerundete Form,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="835" type="textblock" ulx="417" uly="774">
        <line lrx="1500" lry="835" ulx="417" uly="774">keine ſteilen Seiten, keine tiefe verſchloſſene</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="908" type="textblock" ulx="417" uly="843">
        <line lrx="1503" lry="908" ulx="417" uly="843">Thaͤler, ſondern verlaufen ſich wie ſanſte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="1111" type="textblock" ulx="417" uly="906">
        <line lrx="1495" lry="975" ulx="417" uly="906">Huͤgel gegen einander, das ſteile Meer⸗ufer</line>
        <line lrx="1494" lry="1050" ulx="417" uly="975">ansgenommen. An vielen Stellen erſchei⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1111" ulx="417" uly="1042">nen zwiſchen den Schieferbergen ploͤßzlich Ber⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="1177" type="textblock" ulx="418" uly="1111">
        <line lrx="1528" lry="1177" ulx="418" uly="1111">ge von andern thonigen oder kalkigten Sub⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="1313" type="textblock" ulx="418" uly="1171">
        <line lrx="1493" lry="1248" ulx="418" uly="1171">ſtanzen; dahln gehoͤrt das Serpentingebirge</line>
        <line lrx="1493" lry="1313" ulx="418" uly="1249">an Cap Lizard, worin Seifenſtein bricht,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1522" lry="1455" type="textblock" ulx="417" uly="1312">
        <line lrx="1510" lry="1379" ulx="418" uly="1312">die Berge von einer nicht ſchiefrigen Thon⸗</line>
        <line lrx="1522" lry="1455" ulx="417" uly="1382">maſſe bey Plymouth, und andere dieſer Art.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="1535" type="textblock" ulx="418" uly="1447">
        <line lrx="1497" lry="1535" ulx="418" uly="1447">Bey P ymouth kommen zugleich auch Huͤgel</line>
      </zone>
      <zone lrx="1506" lry="1586" type="textblock" ulx="418" uly="1518">
        <line lrx="1506" lry="1586" ulx="418" uly="1518">von einem Puddingſtein vor, der aus abge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="1705" type="textblock" ulx="367" uly="1585">
        <line lrx="1497" lry="1705" ulx="367" uly="1585">rundeten Q narztrneru braunrothen eiſen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="1721" type="textblock" ulx="324" uly="1635">
        <line lrx="1490" lry="1721" ulx="324" uly="1635">ſchoͤſſigen Thon und Kalk beſteht. Hin und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="1881" type="textblock" ulx="418" uly="1702">
        <line lrx="1492" lry="1825" ulx="418" uly="1702">wieder erhebt ſich Granit t aus den Schiefer⸗</line>
        <line lrx="1185" lry="1881" ulx="418" uly="1773">bergen, z „B. bey St. Auſtel.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1498" lry="1922" type="textblock" ulx="519" uly="1829">
        <line lrx="1498" lry="1922" ulx="519" uly="1829">Der Thonſchlefer haͤlt mit den angefuͤhr⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="2058" type="textblock" ulx="418" uly="1911">
        <line lrx="1487" lry="1992" ulx="418" uly="1911">ten Abwechſelungen durch ganz Cornwall und</line>
        <line lrx="1488" lry="2058" ulx="418" uly="1991">Debonſhire an. Er verliehrt ſich oͤſtlich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="2171" type="textblock" ulx="380" uly="2019">
        <line lrx="1521" lry="2171" ulx="380" uly="2019">bey Aifihhurtes, und es folgt eine Ebne mit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="2444" type="textblock" ulx="415" uly="2126">
        <line lrx="1489" lry="2191" ulx="418" uly="2126">Sand und Geſchieben bedeckt. Gleich dar⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="2259" ulx="419" uly="2165">auf, in der Gezend von Exeter, fangen die</line>
        <line lrx="1492" lry="2325" ulx="417" uly="2265">Kalkberge an, welche ſich durch das ganze</line>
        <line lrx="1492" lry="2436" ulx="415" uly="2301">ſudliche England bis an die oͤſtliche Kuͤſte von</line>
        <line lrx="1494" lry="2444" ulx="1342" uly="2396">Dover</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="401" type="textblock" ulx="1701" uly="352">
        <line lrx="1720" lry="401" ulx="1701" uly="352">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="607" type="textblock" ulx="1705" uly="378">
        <line lrx="1720" lry="607" ulx="1705" uly="378">—, — — 9%2</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="671" type="textblock" ulx="1708" uly="625">
        <line lrx="1720" lry="671" ulx="1708" uly="625">—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="143" type="page" xml:id="s_Bg53-2_143">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_143.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="881" lry="275" type="textblock" ulx="606" uly="196">
        <line lrx="881" lry="275" ulx="606" uly="196">[ I35 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1299" lry="497" type="textblock" ulx="193" uly="343">
        <line lrx="1299" lry="407" ulx="193" uly="343">Dover verbreiten. Sie ſind nur flach an⸗</line>
        <line lrx="1272" lry="497" ulx="194" uly="410">ſteigende Huͤgel, vorzuͤglich landeinwaͤrts,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1276" lry="547" type="textblock" ulx="146" uly="479">
        <line lrx="1276" lry="547" ulx="146" uly="479">ſteiler und gedraͤngter nahe am Meere. Der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="1423" type="textblock" ulx="196" uly="520">
        <line lrx="1299" lry="615" ulx="196" uly="520">Kalkſtein iſt di cht, meiſtens, ſplittericht im</line>
        <line lrx="1272" lry="678" ulx="198" uly="615">Bruche, nicht ſelten voll Verſteinerungen.</line>
        <line lrx="1275" lry="747" ulx="201" uly="679">Ein ſchmaler Raum von Kreidebergen trennt</line>
        <line lrx="1301" lry="816" ulx="202" uly="749">ihn im oͤſtlichen Theile vom Meere.</line>
        <line lrx="1273" lry="877" ulx="304" uly="816">An den wenit ſten Stellen laͤßt ſich die</line>
        <line lrx="1274" lry="951" ulx="206" uly="882">Grundlage entdecken, worauf der Kalkſtein</line>
        <line lrx="1280" lry="1018" ulx="204" uly="952">ruhen mag. Doch bemerkt man in einigen</line>
        <line lrx="1273" lry="1084" ulx="202" uly="1016">tiefen Thaͤlern und an den Fuͤßen der Huͤgel</line>
        <line lrx="1277" lry="1152" ulx="201" uly="1086">Sandſtein. Ein Beiſpiel davon ſieht man auf</line>
        <line lrx="1272" lry="1220" ulx="202" uly="1152">dem Wege von Hythe bis Dover. In der</line>
        <line lrx="1272" lry="1285" ulx="203" uly="1222">Tiefe bey Foulkſtone iſt alles voll von einem</line>
        <line lrx="1272" lry="1353" ulx="205" uly="1288">weißen, durch Kalkcement verbundenen Sand⸗</line>
        <line lrx="1272" lry="1423" ulx="205" uly="1357">ſtein; weiter hinauf kommt man auf Mer⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1274" lry="1491" type="textblock" ulx="190" uly="1423">
        <line lrx="1274" lry="1491" ulx="190" uly="1423">gel, der auch hier von einer gruͤnlichen Farbe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="2431" type="textblock" ulx="202" uly="1492">
        <line lrx="1271" lry="1588" ulx="203" uly="1492">zu ſeyn pflegt, und endlich folgt die Kreide.</line>
        <line lrx="1286" lry="1622" ulx="204" uly="1557">In dieſer Gegend lag eine anſehnliche Sand⸗</line>
        <line lrx="1283" lry="1689" ulx="205" uly="1625">ſteinmaſſe aus Seeſand und calcinirten Mu⸗</line>
        <line lrx="1272" lry="1756" ulx="202" uly="1692">ſcheln zuſammengebacken, gleichſam neuern</line>
        <line lrx="1274" lry="1823" ulx="204" uly="1759">Urſprun es. Doch beweiſet das Vorkom⸗</line>
        <line lrx="1273" lry="1898" ulx="203" uly="1827">men des gemeinen Sandſteins in dieſer Ge⸗</line>
        <line lrx="1155" lry="1959" ulx="203" uly="1895">gend, daß er unter dem Kalkſtein liege.</line>
        <line lrx="1279" lry="2025" ulx="303" uly="1962">Der Kalkſtein geht durch feine Abſtu⸗</line>
        <line lrx="1276" lry="2093" ulx="205" uly="2029">fungen in die Kreide uͤber. Die Kreide liegt</line>
        <line lrx="1277" lry="2161" ulx="205" uly="2097">in ſehr maͤchtigen Baͤnken, die man oft kaum</line>
        <line lrx="1279" lry="2227" ulx="206" uly="2161">gewahr wird, nur in Felsmaſſen durch Spal⸗</line>
        <line lrx="1278" lry="2293" ulx="207" uly="2232">ten getrennt. So wie man ſich vom Mee⸗</line>
        <line lrx="1279" lry="2361" ulx="207" uly="2299">res⸗ufer entfernt, werden die Baͤnke viel we⸗</line>
        <line lrx="1279" lry="2431" ulx="1160" uly="2370">niger</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="144" type="page" xml:id="s_Bg53-2_144">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_144.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1498" lry="956" type="textblock" ulx="410" uly="344">
        <line lrx="1498" lry="411" ulx="414" uly="344">niger maͤchtig und der Stein faͤngt an, ſich</line>
        <line lrx="1494" lry="479" ulx="415" uly="411">in duͤnne quaderfoͤrmige Stuͤcke abzuloͤſen,</line>
        <line lrx="1495" lry="544" ulx="413" uly="482">ja, endlich ganz ſchiefricht zu werden. Die</line>
        <line lrx="1496" lry="616" ulx="413" uly="548">Farbe wird gelblich weiß, oder grau; es er⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="680" ulx="410" uly="617">ſcheinen Verſteinerungen, kurz, nach und nach</line>
        <line lrx="1494" lry="750" ulx="414" uly="685">wird der Kalkſtein von der gemeinen dich⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="818" ulx="413" uly="750">ten Abaͤnderung. Solche Abſtufungen kann</line>
        <line lrx="1492" lry="881" ulx="413" uly="819">man in Menge beobachten, wenn man von</line>
        <line lrx="1102" lry="956" ulx="412" uly="884">Dover nach Cambridge geht.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1084" lry="274" type="textblock" ulx="904" uly="213">
        <line lrx="1084" lry="274" ulx="904" uly="213">136 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1539" lry="2423" type="textblock" ulx="387" uly="1022">
        <line lrx="1487" lry="1088" ulx="514" uly="1022">Es iſt eine bekannte Sache, daß die</line>
        <line lrx="1514" lry="1159" ulx="411" uly="1089">Kreide immer Feuerſteine einſchließt, die ge⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1221" ulx="414" uly="1156">woͤhnlich abgerundet, oder wie Werner es</line>
        <line lrx="1492" lry="1292" ulx="413" uly="1227">nennt, kuollig ſind. Sie liegen oft einzeln</line>
        <line lrx="1491" lry="1359" ulx="387" uly="1295">in den Kreidemaſſen, ſeltener wechſeln Schich⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1425" ulx="411" uly="1363">ten von Feuerſteinen mit Schichten von Krei⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1494" ulx="413" uly="1431">de, wie man ebhenfalls bey Dover auf dem</line>
        <line lrx="1488" lry="1563" ulx="411" uly="1494">Wege nach London ſehen kann. Die Feuer⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1630" ulx="412" uly="1565">ſteine ſind nicht weniger abgerundet. Bey</line>
        <line lrx="1490" lry="1697" ulx="408" uly="1630">Liſſabon kommen, wie ich ſchon oben geſagt</line>
        <line lrx="1490" lry="1761" ulx="409" uly="1699">habe, ebenfalls Feuerſteine, aber in einem</line>
        <line lrx="1489" lry="1832" ulx="409" uly="1769">dichten Kalkſtein vor. Dieſe haben ſelten</line>
        <line lrx="1487" lry="1900" ulx="408" uly="1835">eine knollige, ſondern eine viel mehr eckige</line>
        <line lrx="1539" lry="1967" ulx="407" uly="1901">Geſtalt, zeigen ſich entweder neſterweiſe oder</line>
        <line lrx="1488" lry="2034" ulx="405" uly="1970">ſchichtenweiſe in dem Steine. Die Geſtalt der</line>
        <line lrx="1489" lry="2100" ulx="406" uly="2036">Feuerſteine, welche in dieſem Kalkſtein ge⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="2169" ulx="405" uly="2105">funden werden, zeigt einen andern Ur⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="2236" ulx="404" uly="2169">ſprung an. Außer Feuerſteinen ſieht man</line>
        <line lrx="1487" lry="2302" ulx="403" uly="2238">noch neſterweiſe Kiesnieren in den Krei⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="2371" ulx="403" uly="2305">defelſen bey Dover. Vielleicht entſteht die</line>
        <line lrx="1488" lry="2423" ulx="1333" uly="2375">braun⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="145" type="page" xml:id="s_Bg53-2_145">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_145.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="30" lry="534" type="textblock" ulx="0" uly="349">
        <line lrx="30" lry="408" ulx="0" uly="349">l</line>
        <line lrx="30" lry="477" ulx="0" uly="418">1,</line>
        <line lrx="29" lry="534" ulx="0" uly="486">Ne</line>
      </zone>
      <zone lrx="25" lry="601" type="textblock" ulx="0" uly="566">
        <line lrx="25" lry="601" ulx="0" uly="566">19</line>
      </zone>
      <zone lrx="24" lry="750" type="textblock" ulx="0" uly="691">
        <line lrx="24" lry="750" ulx="0" uly="691">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="19" lry="804" type="textblock" ulx="0" uly="772">
        <line lrx="19" lry="804" ulx="0" uly="772">n</line>
      </zone>
      <zone lrx="17" lry="1666" type="textblock" ulx="0" uly="1044">
        <line lrx="17" lry="1666" ulx="0" uly="1044">— —  ———  — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="910" lry="278" type="textblock" ulx="635" uly="212">
        <line lrx="910" lry="278" ulx="635" uly="212">rS8Z ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1347" lry="816" type="textblock" ulx="234" uly="347">
        <line lrx="1311" lry="411" ulx="235" uly="347">braunrothe Farbe und der Eiſen⸗acker der</line>
        <line lrx="1245" lry="481" ulx="234" uly="417">Kreide von dem Verwittern ſolcher Kieſe.</line>
        <line lrx="1313" lry="553" ulx="323" uly="482">Man hat ſchon laͤngſt geglaubt, Eng⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="617" ulx="237" uly="551">land habe urſpruͤnglich mit Frankreich zuſam⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="693" ulx="236" uly="618">mengehaͤngt, und ſey erſt in den ſpaͤtern Zei⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="758" ulx="238" uly="688">ten durch das Meer davon abgeriſſen. Die</line>
        <line lrx="1309" lry="816" ulx="239" uly="750">Ufer ſind ſich auf beiden Seiten des Pas de</line>
      </zone>
      <zone lrx="1311" lry="887" type="textblock" ulx="187" uly="819">
        <line lrx="1311" lry="887" ulx="187" uly="819">Calais voͤllig gleich, wenn man naͤmlich nicht</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="1092" type="textblock" ulx="237" uly="888">
        <line lrx="1308" lry="954" ulx="242" uly="888">die Ufer von Calais mit den Ufern von Do⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="1023" ulx="239" uly="958">ver vergleicht, ſondern ſtatt der erſten die</line>
        <line lrx="1308" lry="1092" ulx="237" uly="1022">Ufer waͤhlt, welche eine oder zwey Lieues</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="1158" type="textblock" ulx="182" uly="1092">
        <line lrx="1308" lry="1158" ulx="182" uly="1092">weſtwaͤrts von Calais liegen. Auch die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="1366" type="textblock" ulx="237" uly="1158">
        <line lrx="1307" lry="1229" ulx="237" uly="1158">Berge in einiger Entfernung von Calais,</line>
        <line lrx="1310" lry="1299" ulx="238" uly="1228">wo das Denkmahl von Blanchard's Luftreiſe</line>
        <line lrx="1321" lry="1366" ulx="238" uly="1289">uͤber den Canal ſteht, ſind eben ſo beſchaffen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1334" lry="1429" type="textblock" ulx="224" uly="1363">
        <line lrx="1334" lry="1429" ulx="224" uly="1363">wie die Berge hinter Dover. Es iſt ferner</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="1498" type="textblock" ulx="231" uly="1428">
        <line lrx="1307" lry="1498" ulx="231" uly="1428">auffallend, daß ein großer Theil des noͤrd⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="1566" type="textblock" ulx="209" uly="1497">
        <line lrx="1309" lry="1566" ulx="209" uly="1497">lichen Frankreichs auf Kreide ruhet, da ſie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="1771" type="textblock" ulx="239" uly="1562">
        <line lrx="1308" lry="1634" ulx="239" uly="1562">hingegen in England nur einen ſchmalen</line>
        <line lrx="1307" lry="1701" ulx="239" uly="1630">Saum am Meere bildet; es ſcheint, als ob</line>
        <line lrx="1308" lry="1771" ulx="241" uly="1700">dieſes geringe Stuͤck an dem engliſchen Ufer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="1833" type="textblock" ulx="230" uly="1767">
        <line lrx="1308" lry="1833" ulx="230" uly="1767">uͤbrig geblieben ſey, indem das Meer durch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1310" lry="1975" type="textblock" ulx="238" uly="1836">
        <line lrx="1307" lry="1913" ulx="240" uly="1836">die weiche Kreide ſich einen Durchgang oͤff⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="1975" ulx="238" uly="1904">nete. Allein noch auffallender iſt die Menge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="2044" type="textblock" ulx="204" uly="1971">
        <line lrx="1309" lry="2044" ulx="204" uly="1971">von Geſchieben, welche ſich an der engliſchen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1311" lry="2441" type="textblock" ulx="240" uly="2035">
        <line lrx="1307" lry="2112" ulx="240" uly="2035">Kuͤſte findet. Nicht weit von Rumney,</line>
        <line lrx="1310" lry="2177" ulx="241" uly="2108">an einem Buſen, wo ſich ein auter Anker⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2246" ulx="240" uly="2173">plaß befindet, gewoͤhnlich die Shingles oder</line>
        <line lrx="1309" lry="2318" ulx="242" uly="2238">Singles genannt, erſtrecken ſich die Geſchie⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="2384" ulx="241" uly="2306">be weit ins Land und liegen ſo dicht wie</line>
        <line lrx="1311" lry="2441" ulx="1255" uly="2407">an</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="146" type="page" xml:id="s_Bg53-2_146">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_146.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1481" lry="419" type="textblock" ulx="396" uly="215">
        <line lrx="825" lry="276" ulx="803" uly="215">D</line>
        <line lrx="1481" lry="419" ulx="396" uly="303">an der Kuͤſte. Bey Hythe findet ſich eben⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1125" lry="312" type="textblock" ulx="898" uly="170">
        <line lrx="1125" lry="312" ulx="898" uly="170">138 J1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1538" lry="484" type="textblock" ulx="395" uly="419">
        <line lrx="1538" lry="484" ulx="395" uly="419">falls eine ungeheure Menge von Geſchieben,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1486" lry="807" type="textblock" ulx="395" uly="485">
        <line lrx="1486" lry="553" ulx="395" uly="485">welche das Ufer bis zu einer betraͤchtlichen</line>
        <line lrx="1476" lry="616" ulx="397" uly="553">Entfernung vom Meere bedecken. Dort,</line>
        <line lrx="1477" lry="685" ulx="396" uly="623">wo das Ufer hoͤher iſt, wie bey Dover, liegt</line>
        <line lrx="1485" lry="807" ulx="398" uly="688">ein ziemlich hoher Damm non Geſchieben vor</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="821" type="textblock" ulx="399" uly="758">
        <line lrx="1494" lry="821" ulx="399" uly="758">den Kreidebergen her. Die Geſchiebe be⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1479" lry="1056" type="textblock" ulx="398" uly="769">
        <line lrx="1479" lry="895" ulx="398" uly="769">ſtehen groͤßtentheils aus ſcheibenſörmig abge⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="978" ulx="399" uly="894">rundeten Feuerſteinen und auch wol Pudding⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="1056" ulx="399" uly="961">ſteinen, nur hin und wieder bemerkt man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="1094" type="textblock" ulx="399" uly="1025">
        <line lrx="1488" lry="1094" ulx="399" uly="1025">andere Foſſilien, z. B. Sandſteine und der⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="1229" type="textblock" ulx="399" uly="1092">
        <line lrx="1473" lry="1162" ulx="399" uly="1092">gleichen. Die Geſchiebe zeigen alſo offenbar,</line>
        <line lrx="1487" lry="1229" ulx="400" uly="1161">daß ſie nicht von fernen Gebirgen herkom⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="1298" type="textblock" ulx="400" uly="1231">
        <line lrx="1490" lry="1298" ulx="400" uly="1231">men, ſondern aus den Foſſtlien gebildet ſind,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1486" lry="2241" type="textblock" ulx="385" uly="1297">
        <line lrx="1486" lry="1385" ulx="399" uly="1297">welche ſich an der Kuͤſte ſelbſt befinden. Auf</line>
        <line lrx="1479" lry="1433" ulx="399" uly="1364">der gegenuͤber liegenden Kuͤſte von Frankreich</line>
        <line lrx="1480" lry="1505" ulx="399" uly="1432">ſieht man an einigen flachen Stellen eben⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1569" ulx="399" uly="1499">falls eine große Menge von Geſchieben, doch</line>
        <line lrx="1477" lry="1655" ulx="399" uly="1568">nicht ſo dicht am Meere, ſondern gewoͤhnlich</line>
        <line lrx="1478" lry="1700" ulx="398" uly="1634">in einiger Eutfernung von der Kuͤſte. Sie</line>
        <line lrx="1476" lry="1770" ulx="398" uly="1703">beſtehen aus Geſchieben von derſelben Art.</line>
        <line lrx="1478" lry="1869" ulx="385" uly="1767">Ich erinnere mich, nie an irgend einer Kuͤ⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="1909" ulx="399" uly="1838">ſte eine ſolche Menge von Geſchieben geſehen</line>
        <line lrx="1478" lry="1973" ulx="398" uly="1908">zu haben. Man findet ſie allenthalben am</line>
        <line lrx="1477" lry="2076" ulx="397" uly="1925">Aakfluff e der Stroͤme, aber was anſehnliche</line>
        <line lrx="1477" lry="2155" ulx="397" uly="2040">Fluͤſſe, die durch Gebirge ſtroͤmen, die Elbe,</line>
        <line lrx="1479" lry="2177" ulx="398" uly="2078">der Tagus, die Garonne, mit ſich füͤhren, iſt</line>
        <line lrx="1478" lry="2241" ulx="396" uly="2176">unbedeutend, wenn man ſie mit der Menge</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2308" type="textblock" ulx="397" uly="2243">
        <line lrx="1493" lry="2308" ulx="397" uly="2243">an der engliſchen Kuͤſte vergleicht. Der hei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1482" lry="2470" type="textblock" ulx="397" uly="2310">
        <line lrx="1478" lry="2378" ulx="397" uly="2310">lige Damm bey Doberan im Meklenburgi⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="2470" ulx="1363" uly="2377">ſchen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="147" type="page" xml:id="s_Bg53-2_147">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_147.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="919" lry="323" type="textblock" ulx="562" uly="197">
        <line lrx="919" lry="323" ulx="562" uly="197">I 139 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="765" type="textblock" ulx="191" uly="308">
        <line lrx="1314" lry="427" ulx="191" uly="308">ſchen darf mit dem Geſchiebedaͤmmen bey</line>
        <line lrx="1341" lry="548" ulx="230" uly="431">Rumney, Hythe und Dover nicht verglichen</line>
        <line lrx="1303" lry="563" ulx="229" uly="500">werden. Kurz, dieſe aufgehaͤuften Geſchie⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="629" ulx="231" uly="502">be, fern von nen rogen Stroͤmen, aus</line>
        <line lrx="1299" lry="697" ulx="229" uly="633">Foſſilien, welche ſich an der Kuͤſte finden,</line>
        <line lrx="1298" lry="765" ulx="230" uly="694">ſcheinen wenigſtens zu beweiſen, daß das</line>
      </zone>
      <zone lrx="1299" lry="855" type="textblock" ulx="224" uly="762">
        <line lrx="1299" lry="855" ulx="224" uly="762">Meer hier große Zerſtoͤrungen verurſacht ha⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="1310" type="textblock" ulx="228" uly="836">
        <line lrx="1298" lry="900" ulx="232" uly="836">be. Ich ſehe dieſe Erſcheinung fuͤr eine ſol⸗</line>
        <line lrx="1298" lry="969" ulx="233" uly="906">che an, welche die Meynung, daß England</line>
        <line lrx="1297" lry="1066" ulx="232" uly="971">durch das Meer von Frankreich geriſſen ſey,</line>
        <line lrx="1310" lry="1108" ulx="228" uly="1028">vorzuͤglich wahrſcheinlich machen.</line>
        <line lrx="1297" lry="1171" ulx="326" uly="1104">Schon in der Naͤhe von London faͤngt</line>
        <line lrx="1297" lry="1238" ulx="229" uly="1172">die große Ebene an, welche den ganzen doͤſt⸗</line>
        <line lrx="1333" lry="1310" ulx="230" uly="1203">lichen Theil von England bildet. Man ſieht</line>
      </zone>
      <zone lrx="1310" lry="1374" type="textblock" ulx="193" uly="1307">
        <line lrx="1310" lry="1374" ulx="193" uly="1307">keine Berge mehr, nur zuſammengeſchwemmte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1316" lry="1441" type="textblock" ulx="230" uly="1372">
        <line lrx="1316" lry="1441" ulx="230" uly="1372">Huͤgel von Sand und Geſchieben. Die gan⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1314" lry="1511" type="textblock" ulx="187" uly="1442">
        <line lrx="1314" lry="1511" ulx="187" uly="1442">ze Kuͤſte iſt ungemein flach und ſandig.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1320" lry="1717" type="textblock" ulx="229" uly="1509">
        <line lrx="1316" lry="1580" ulx="229" uly="1509">Sie kommt mit den Kuͤſten in Europa, wel⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="1639" ulx="230" uly="1577">che dem Andraͤngen der Fluten von Weſten</line>
        <line lrx="1320" lry="1717" ulx="231" uly="1644">her, nicht ausgeſetzt waren, voͤllig uͤberein.</line>
      </zone>
      <zone lrx="790" lry="1820" type="textblock" ulx="775" uly="1810">
        <line lrx="790" lry="1820" ulx="775" uly="1810">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1304" lry="2449" type="textblock" ulx="1147" uly="2385">
        <line lrx="1304" lry="2449" ulx="1147" uly="2385">Einige</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="148" type="page" xml:id="s_Bg53-2_148">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_148.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1102" lry="293" type="textblock" ulx="911" uly="231">
        <line lrx="1102" lry="293" ulx="911" uly="231">140 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="552" type="textblock" ulx="407" uly="316">
        <line lrx="1490" lry="461" ulx="407" uly="316">Einige Bemerkungen uͤber den Boden</line>
        <line lrx="1142" lry="552" ulx="778" uly="445">des Meeres.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1656" lry="2445" type="textblock" ulx="367" uly="682">
        <line lrx="1488" lry="772" ulx="403" uly="682">Mit den vorigen Bemerkungen will ich eini⸗</line>
        <line lrx="1656" lry="834" ulx="405" uly="775">ge andere uͤber den Boden des Meeres ver⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="909" ulx="405" uly="842">binden, da ſie darauf einen ſehr nahen Be⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="977" ulx="405" uly="910">zug haben. Sie ſind leicht anzuſtellen und</line>
        <line lrx="1484" lry="1060" ulx="404" uly="976">koͤnnen von einem jeden bald eingeſehen wer⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1111" ulx="406" uly="1048">den, wenn er nur verſchiedene Seekarten be⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1174" ulx="407" uly="1111">trachtet. Allein das Studium ſolcher Kar⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1246" ulx="410" uly="1181">ten in dieſer Ruͤckſicht iſt wol deswegen ſeltener</line>
        <line lrx="1489" lry="1312" ulx="404" uly="1252">geweſen, weil nicht leicht ein Mineraloge auf</line>
        <line lrx="1493" lry="1379" ulx="406" uly="1314">dem feſten Lande ſie zur Hand nimmt. Die</line>
        <line lrx="1494" lry="1448" ulx="402" uly="1381">Langeweile, welche auf Seereiſen unvermeid⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1538" ulx="402" uly="1448">lich ſind, noͤthigen, ſich genauer damit zu be⸗</line>
        <line lrx="642" lry="1583" ulx="402" uly="1519">ſchaͤftigen.</line>
        <line lrx="1483" lry="1652" ulx="505" uly="1587">Es faͤllt ſogleich in die Augen, daß der</line>
        <line lrx="1490" lry="1720" ulx="387" uly="1654">Meeresboden dem feſten Lande ſehr unaͤhn⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="1788" ulx="402" uly="1724">lich iſt, was auch einige moͤgen geſagt haben,</line>
        <line lrx="1482" lry="1853" ulx="403" uly="1791">die nur einzelne Meerbuſen, vorzuͤglich in</line>
        <line lrx="1481" lry="1923" ulx="400" uly="1859">ſolchen Gegenden betrachteten, wo das Meer</line>
        <line lrx="1479" lry="1989" ulx="401" uly="1925">wahrſcheinlich Fortſchritte gemacht hat.</line>
        <line lrx="1480" lry="2099" ulx="400" uly="1992">Das an den Kuͤſten ſo ſichte adriatiſche</line>
        <line lrx="1481" lry="2127" ulx="400" uly="2060">Meer, wo noch jetzt das Waſſer vom Lan⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="2191" ulx="367" uly="2099">de ſich zuruͤckzieht, und wo es alſo vormahls,</line>
        <line lrx="1481" lry="2260" ulx="399" uly="2172">wie ſich vermuthen laͤßt, eindrang, ſchickt</line>
        <line lrx="1479" lry="2328" ulx="397" uly="2261">ſich am wenigſten zu einer ſolchen Unterſu⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="2410" ulx="398" uly="2294">chung. Es waͤre eben ſo, als ob man an</line>
        <line lrx="1479" lry="2445" ulx="1405" uly="2403">den</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="149" type="page" xml:id="s_Bg53-2_149">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_149.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="922" lry="298" type="textblock" ulx="640" uly="199">
        <line lrx="922" lry="298" ulx="640" uly="199">E r41.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1316" lry="911" type="textblock" ulx="234" uly="368">
        <line lrx="1311" lry="436" ulx="238" uly="368">den Kuͤſten von Holland und Oſt⸗Friesland</line>
        <line lrx="1314" lry="499" ulx="237" uly="437">Bemerkungen dieſer Art anſtellen wollte.</line>
        <line lrx="1314" lry="571" ulx="234" uly="505">Man muß nothwendig das Meer in Gegen⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="641" ulx="235" uly="573">den betrachten, welche von allen Kuͤſten ſehr</line>
        <line lrx="833" lry="704" ulx="236" uly="643">entfernt ſind.</line>
        <line lrx="1311" lry="775" ulx="338" uly="707">Im atlantiſchen Meere laͤßt ſich wegen</line>
        <line lrx="1316" lry="845" ulx="240" uly="773">der großen Tiefe wenig von dem Meeresbo⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="911" ulx="242" uly="843">den ſagen; die Nordſee iſt mehr dazu ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="1043" type="textblock" ulx="200" uly="907">
        <line lrx="1309" lry="978" ulx="200" uly="907">ſchickt. Hier finden ſich einige anſehnliche</line>
        <line lrx="1309" lry="1043" ulx="228" uly="973">Erhoͤhungen in großen Entfernungen vom fe⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1306" lry="1115" type="textblock" ulx="235" uly="1041">
        <line lrx="1306" lry="1115" ulx="235" uly="1041">ſten Lande, worunter die Doggersbank</line>
      </zone>
      <zone lrx="1404" lry="1380" type="textblock" ulx="202" uly="1109">
        <line lrx="1346" lry="1179" ulx="222" uly="1109">und die große Fiſchersbank die groͤßten ſind.</line>
        <line lrx="1404" lry="1253" ulx="202" uly="1176">Aber dieſe Erhoͤhungen haben nichts aͤhnli⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="1319" ulx="224" uly="1241">ches mit einem Gebirge, man findet keine</line>
        <line lrx="1307" lry="1380" ulx="223" uly="1311">ſchnelle Abwechſelungen von Hoͤhen und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1405" lry="1920" type="textblock" ulx="229" uly="1375">
        <line lrx="1335" lry="1449" ulx="234" uly="1375">Tiefen. Wenn auch die Sandbank ſchnell</line>
        <line lrx="1312" lry="1517" ulx="232" uly="1449">zu einiger Hoͤhe anwaͤchſt, ſo erhaͤlt ſie ſich</line>
        <line lrx="1372" lry="1585" ulx="233" uly="1517">doch in einer außerordentlichen Ausdehnung</line>
        <line lrx="1310" lry="1651" ulx="231" uly="1581">immer in derſelben Hoͤhe. Wollte man eine</line>
        <line lrx="1308" lry="1720" ulx="230" uly="1647">ſolche Sandbank mit dem feſten Lande ver⸗</line>
        <line lrx="1405" lry="1791" ulx="231" uly="1715">gleichen, ſo muͤßte man ſie als eine voͤllig</line>
        <line lrx="1388" lry="1855" ulx="232" uly="1781">ebene Bergflaͤche anſehn, von einer Groͤße,</line>
        <line lrx="1352" lry="1920" ulx="229" uly="1849">welche auf dem feſten Lande beiſpiellos iſt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="1982" type="textblock" ulx="219" uly="1913">
        <line lrx="1309" lry="1982" ulx="219" uly="1913">Behauptet man alſo, der Boden des Meeres</line>
      </zone>
      <zone lrx="1310" lry="2458" type="textblock" ulx="231" uly="1982">
        <line lrx="1308" lry="2056" ulx="231" uly="1982">ſey urſpruͤnglich dem feſten Lande gleich ge⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="2124" ulx="231" uly="2050">weſen, eine allerdings ſehr wahrſcheinliche</line>
        <line lrx="1308" lry="2191" ulx="231" uly="2115">Behauptung, ſo muß man hinzu ſetzen, das</line>
        <line lrx="1309" lry="2257" ulx="231" uly="2181">Meer habe die urſpruͤnglichen Ungleichheiten</line>
        <line lrx="1310" lry="2324" ulx="233" uly="2251">durch ſeine Bewegung ſo abgeplattet, als ſie</line>
        <line lrx="1307" lry="2391" ulx="232" uly="2316">jetzt ſich finden. Dieſes ſetzt freilich eine auf⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="2458" ulx="1219" uly="2404">ſer⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="150" type="page" xml:id="s_Bg53-2_150">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_150.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1568" lry="2400" type="textblock" ulx="370" uly="235">
        <line lrx="1113" lry="299" ulx="813" uly="235">I42 ]</line>
        <line lrx="1511" lry="440" ulx="419" uly="370">FEerordentlich lange Zeit voraus, ſeit welcher</line>
        <line lrx="1568" lry="510" ulx="432" uly="402">der Boden des Meeres unter Waſſer gewe⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="575" ulx="416" uly="508">ſen iſt. Aber eine Menge von Erſcheinun⸗</line>
        <line lrx="1567" lry="643" ulx="418" uly="579">gen bewegen den Geologen, ein viel groͤßeres</line>
        <line lrx="1507" lry="711" ulx="431" uly="645">Alter der Erde anzunehmen, als die Chro⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="785" ulx="408" uly="712">nologen gewoͤhnlich wollen gelten laſſen, und</line>
        <line lrx="1510" lry="847" ulx="515" uly="779">hoͤre ſogar von Theologen, daß ſich ein</line>
        <line lrx="1507" lry="950" ulx="466" uly="849">ohes Alter der Erde ſogar mit der aͤlteſten</line>
        <line lrx="1254" lry="1016" ulx="417" uly="854">Geſuſzee vereinigen laſſe.</line>
        <line lrx="1508" lry="1051" ulx="499" uly="945">Eine andere Bemerkung betrifft die Fort⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="1136" ulx="416" uly="1025">bewegung von Geſchieben durch das Meer.</line>
        <line lrx="1506" lry="1191" ulx="398" uly="1119">Es iſt eine bekannte Sache, daß der Boden</line>
        <line lrx="1524" lry="1249" ulx="370" uly="1180">des Meeres oft den Schiffern Anleitung</line>
        <line lrx="1509" lry="1321" ulx="421" uly="1258">giebt, die Stelle kennen zu lernen, wo das</line>
        <line lrx="1510" lry="1388" ulx="419" uly="1324">Schiff ſich befindet. Rother oder weißer,</line>
        <line lrx="1510" lry="1477" ulx="423" uly="1390">großkoͤrniger. oder feinkoͤrniger Sand, zer⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="1521" ulx="415" uly="1457">truͤmmerte oder vollſtaͤndige kleine Muſcheln</line>
        <line lrx="1511" lry="1592" ulx="416" uly="1522">wechſeln in einer nicht ſehr großen Entfer⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="1659" ulx="430" uly="1595">nung von einander ab, und bleiben an der⸗</line>
        <line lrx="1516" lry="1726" ulx="435" uly="1641">ſelben Stelle oft lange Zeit hindurch. Auf</line>
        <line lrx="1511" lry="1792" ulx="421" uly="1728">den Seekarken iſt die Beſchaffenheit des Bo⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1863" ulx="418" uly="1796">dens allenthalben, wo er zu ergruͤnden iſt,</line>
        <line lrx="1508" lry="1929" ulx="388" uly="1863">angegeben, und die Schiffer koͤnnen ſich dar⸗</line>
        <line lrx="1531" lry="1998" ulx="416" uly="1926">auf in vielen Faͤllen ſehr verlaſſen. Waͤre</line>
        <line lrx="1511" lry="2060" ulx="418" uly="1999">das Meer im Stande, ſeſte nicht ſchwim⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="2129" ulx="433" uly="2066">mende Koͤrper in kurzer Zeit auf eine be⸗</line>
        <line lrx="1513" lry="2198" ulx="428" uly="2126">traͤchtliche Entfernung fortzufuͤhren, ſo waͤre</line>
        <line lrx="1512" lry="2266" ulx="432" uly="2201">es unmoͤglich, die Beſchaffenheit des Bodens</line>
        <line lrx="1514" lry="2332" ulx="414" uly="2265">nur auf einige Zeit zuverlaͤſſig anzugeben. Es</line>
        <line lrx="1514" lry="2400" ulx="432" uly="2334">laͤßt ſich alſo wohl daraus folgern, daß die</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="151" type="page" xml:id="s_Bg53-2_151">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_151.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="81" lry="504" type="textblock" ulx="0" uly="464">
        <line lrx="81" lry="504" ulx="0" uly="464">o⸗⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="27" lry="634" type="textblock" ulx="0" uly="532">
        <line lrx="27" lry="564" ulx="0" uly="532">⸗</line>
        <line lrx="23" lry="634" ulx="0" uly="590">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="29" lry="769" type="textblock" ulx="0" uly="728">
        <line lrx="29" lry="769" ulx="0" uly="728">dD</line>
      </zone>
      <zone lrx="29" lry="907" type="textblock" ulx="0" uly="792">
        <line lrx="29" lry="838" ulx="1" uly="792">ein</line>
        <line lrx="27" lry="907" ulx="0" uly="861">n</line>
      </zone>
      <zone lrx="68" lry="1043" type="textblock" ulx="0" uly="1003">
        <line lrx="68" lry="1043" ulx="0" uly="1003">„</line>
      </zone>
      <zone lrx="921" lry="308" type="textblock" ulx="650" uly="242">
        <line lrx="921" lry="308" ulx="650" uly="242"> I48 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1328" lry="591" type="textblock" ulx="211" uly="378">
        <line lrx="1323" lry="456" ulx="229" uly="378">Geſchiebe, an und im Meere, ihren Geburts⸗</line>
        <line lrx="1326" lry="518" ulx="233" uly="449">ort nicht weit von der Stelle haͤben, wo ſie</line>
        <line lrx="1328" lry="591" ulx="211" uly="516">ſich jett finden. Wahrſcheinlich wurden</line>
      </zone>
      <zone lrx="1327" lry="786" type="textblock" ulx="255" uly="582">
        <line lrx="1325" lry="651" ulx="255" uly="582">dann die zaͤrtern Foſſilien zu Staub zer⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="716" ulx="255" uly="652">malmt, die haͤrtern aber verlohren blos ihre</line>
        <line lrx="1326" lry="786" ulx="255" uly="720">ſpitzen Ecken. Was ich oben von den Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="921" type="textblock" ulx="239" uly="782">
        <line lrx="1323" lry="854" ulx="249" uly="782">ſchieben am Canal in England geſagt habe,</line>
        <line lrx="1324" lry="921" ulx="239" uly="856">erlaͤutert dieſes; die Kreide wurde groͤßten⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="1056" type="textblock" ulx="255" uly="919">
        <line lrx="1327" lry="993" ulx="257" uly="919">theils zermalmt, die Feuerſteine blieben in</line>
        <line lrx="1355" lry="1056" ulx="255" uly="990">ihrer abgerundeten Geſtalt zuruͤck. Ich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1190" type="textblock" ulx="239" uly="1049">
        <line lrx="1324" lry="1130" ulx="246" uly="1049">glanbe alſo, daß die Geſchiebe Truͤmmer der</line>
        <line lrx="1323" lry="1190" ulx="239" uly="1126">Berge ſind, welche vormahls an derſelben</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1325" type="textblock" ulx="255" uly="1191">
        <line lrx="1323" lry="1264" ulx="255" uly="1191">Stelle lagen. Es iſt nicht wahrſchein⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="1325" ulx="257" uly="1260">lich, daß nur eine große Flut jene Zerſtoͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1461" type="textblock" ulx="240" uly="1324">
        <line lrx="1324" lry="1401" ulx="240" uly="1324">rungen anrichtete, ſondern eine Reihe von</line>
        <line lrx="1322" lry="1461" ulx="241" uly="1392">großen Fluten und viele Jahrhunderte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1088" lry="1526" type="textblock" ulx="254" uly="1452">
        <line lrx="1088" lry="1526" ulx="254" uly="1452">brachten dieſe Wirkungen hervor.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1591" type="textblock" ulx="237" uly="1523">
        <line lrx="1324" lry="1591" ulx="237" uly="1523">MDan braucht ferner nur Seekarten an⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="1670" type="textblock" ulx="257" uly="1592">
        <line lrx="1322" lry="1670" ulx="257" uly="1592">zuſehen, und oft dem Sondiren beizuwohnen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1730" type="textblock" ulx="258" uly="1659">
        <line lrx="1324" lry="1730" ulx="258" uly="1659">um ſich zu uͤberzeugen, daß keineswegs im</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="2204" type="textblock" ulx="253" uly="1726">
        <line lrx="1324" lry="1792" ulx="260" uly="1726">Meere neue Berge gebildet werden. Allent⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="1863" ulx="258" uly="1792">halben wird der Boden des Meeres nur von</line>
        <line lrx="1325" lry="1934" ulx="256" uly="1859">Sand, Schalthieren und ſeltenen Thon be⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1996" ulx="255" uly="1926">deckt. Spuren von Kalkſtein, von andern</line>
        <line lrx="1324" lry="2059" ulx="253" uly="1995">Foſſilien findet man auf dem Boden des</line>
        <line lrx="1324" lry="2129" ulx="253" uly="2061">Meeres nie, faſt nie groͤßere Steine in eini⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="2204" ulx="253" uly="2129">ger Entfernung vom Lande. La Metherie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="2262" type="textblock" ulx="235" uly="2192">
        <line lrx="1370" lry="2262" ulx="235" uly="2192">fuͤhrt in ſeiner Theorie der Erde einen neu</line>
      </zone>
      <zone lrx="1325" lry="2335" type="textblock" ulx="256" uly="2263">
        <line lrx="1325" lry="2335" ulx="256" uly="2263">entſtandenen Stein bey Rochelle an; ich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1375" lry="2404" type="textblock" ulx="210" uly="2330">
        <line lrx="1375" lry="2404" ulx="210" uly="2330">glaube aber nicht, daß man auf den zuſame⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="2457" type="textblock" ulx="1126" uly="2423">
        <line lrx="1324" lry="2457" ulx="1126" uly="2423">men⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="152" type="page" xml:id="s_Bg53-2_152">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_152.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1083" lry="320" type="textblock" ulx="796" uly="235">
        <line lrx="1083" lry="320" ulx="796" uly="235">I 144</line>
      </zone>
      <zone lrx="1496" lry="1727" type="textblock" ulx="304" uly="367">
        <line lrx="1496" lry="438" ulx="403" uly="367">mengebackenen Maſſen an den Ufern des Mee⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="508" ulx="304" uly="434">res, die nie betraͤchtlich werden, etwas rech⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="570" ulx="354" uly="504">nen duͤrfe. Dieſes einzige Beiſpiel bleibt</line>
        <line lrx="1493" lry="642" ulx="404" uly="570">alſo wenigſtens noch ſehr zweifelhaft. Das</line>
        <line lrx="1492" lry="714" ulx="402" uly="639">jetzige Meer bietet alſo auch nicht eine Analo⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="779" ulx="405" uly="704">gie fuͤr die Erzeugung des feſten Landes aus</line>
        <line lrx="1491" lry="839" ulx="390" uly="774">einem Meere dar, und man ſieht, mit</line>
        <line lrx="1492" lry="909" ulx="406" uly="839">welcher Behutſamkeit eine ſolche Hypotheſe</line>
        <line lrx="1493" lry="982" ulx="407" uly="910">zu behandeln iſt, ſo wenig dieſes auch von</line>
        <line lrx="1466" lry="1043" ulx="407" uly="978">den Geologen zu geſchehen pflegt.</line>
        <line lrx="1489" lry="1115" ulx="511" uly="1042">Genauere Unterſuchungen uͤber den Bo⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1173" ulx="396" uly="1112">den des Meeres, deren Schwierigkeit nur zu</line>
        <line lrx="1488" lry="1253" ulx="397" uly="1176">groß iſt, wuͤrden vielleicht mehr Entdeckun⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1320" ulx="410" uly="1243">gen fuͤr die Zoologie veranlaſſen, als fuͤr die</line>
        <line lrx="1490" lry="1390" ulx="412" uly="1313">geologiſche Mineralogie. Die Einſoͤrmig⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="1450" ulx="412" uly="1382">keit der Foſſilien auf dem Boden ſcheint zu</line>
        <line lrx="1491" lry="1525" ulx="414" uly="1446">groß, der Sand, der mehr als drey Vier⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1590" ulx="413" uly="1510">tel des ſeſten Landes bedeckt, iſt vielleicht</line>
        <line lrx="1491" lry="1660" ulx="308" uly="1582">die einzige Decke des Meergrundes, und zeigt,</line>
        <line lrx="1491" lry="1727" ulx="414" uly="1650">daß Quarz das allgemeinſte Foſſil unſerer</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="153" type="page" xml:id="s_Bg53-2_153">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_153.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1268" lry="453" type="textblock" ulx="306" uly="219">
        <line lrx="979" lry="304" ulx="661" uly="219">145 1</line>
        <line lrx="1268" lry="453" ulx="306" uly="372">Allgemeine geologiſche Bemerkungen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="1127" type="textblock" ulx="243" uly="558">
        <line lrx="1329" lry="655" ulx="244" uly="558">Die meiſten jetzigen Geologen laſſen die Foſ⸗</line>
        <line lrx="1336" lry="721" ulx="243" uly="656">ſilien, woraus die Berge zuſammengeſetzt</line>
        <line lrx="1342" lry="784" ulx="246" uly="723">ſi d, durch eine Kryſtalliſation oder einen</line>
        <line lrx="1337" lry="853" ulx="251" uly="788">Riederſchlag entſtehen. Wenige nehmen an,</line>
        <line lrx="1327" lry="920" ulx="251" uly="858">daß ſie ihren Urſprung dem Feuer und einer</line>
        <line lrx="1327" lry="1043" ulx="248" uly="918">Schmelzung zu verdanken haben. Zugleich</line>
        <line lrx="1328" lry="1057" ulx="248" uly="993">nnterſcheiden die Erſten uranfaͤngliche Ge⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1127" ulx="245" uly="1060">birge, Mittelgebirge, Floͤtzgebirge und zu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1008" lry="1194" type="textblock" ulx="195" uly="1129">
        <line lrx="1008" lry="1194" ulx="195" uly="1129">ſammengeſchwemmte Gebirge.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="2137" type="textblock" ulx="237" uly="1191">
        <line lrx="1324" lry="1261" ulx="345" uly="1191">Der Gedanke, daß Granit durch eine</line>
        <line lrx="1320" lry="1326" ulx="246" uly="1262">Kryſtalliſation entſtanden ſeyn koͤnnte, iſt</line>
        <line lrx="1319" lry="1394" ulx="246" uly="1329">ſehr natuͤrlich: der bloße Anblick muß dar⸗</line>
        <line lrx="1339" lry="1463" ulx="244" uly="1398">auf fuͤhren. Von den geſchichteten Fofſilien</line>
        <line lrx="1318" lry="1531" ulx="242" uly="1464">laͤſtt ſich dieſes nicht ſagen; die Lagerung in</line>
        <line lrx="1321" lry="1596" ulx="243" uly="1532">Schichten ſcheint vielmehr von einem An⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="1665" ulx="241" uly="1600">ſchwemmen oder Aufſchwemmen zu zeu⸗</line>
        <line lrx="1317" lry="1731" ulx="237" uly="1666">gen. De Luc aͤußerte, wenn ich nicht irre,</line>
        <line lrx="1319" lry="1800" ulx="242" uly="1735">zuerſt die Meynung, daß auch hier ein Rie⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="1869" ulx="242" uly="1803">derſchlag aus einem Aufloͤſungsmittel und</line>
        <line lrx="1316" lry="1933" ulx="241" uly="1870">eine Art von Kryſtalliſation Statt finde.</line>
        <line lrx="1321" lry="2003" ulx="239" uly="1935">Sauſſure fuͤhrte in ſeinen Reiſen durch die</line>
        <line lrx="1321" lry="2068" ulx="238" uly="2003">Alpen dieſe Meynung zuerſt aus, und belente</line>
        <line lrx="1320" lry="2137" ulx="237" uly="2073">ſie mit einer Menge von Erfahrungen, welche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="2245" type="textblock" ulx="230" uly="2137">
        <line lrx="1315" lry="2245" ulx="230" uly="2137">er nicht anders, ald darch eine Kryſtalliſation,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1328" lry="2475" type="textblock" ulx="235" uly="2206">
        <line lrx="1328" lry="2272" ulx="236" uly="2206">zu erklaͤren wußte. La Metherie hat dieſe</line>
        <line lrx="1317" lry="2335" ulx="235" uly="2270">Lehre in ſeiner Theorie der Erde am weite⸗</line>
        <line lrx="1296" lry="2405" ulx="235" uly="2341">ſten getrieben; 3 er hat ſie uͤber trieben.</line>
        <line lrx="1319" lry="2475" ulx="740" uly="2410">K Durch</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="154" type="page" xml:id="s_Bg53-2_154">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_154.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1078" lry="296" type="textblock" ulx="802" uly="232">
        <line lrx="1078" lry="296" ulx="802" uly="232">1 146 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1708" lry="2455" type="textblock" ulx="191" uly="366">
        <line lrx="1487" lry="433" ulx="495" uly="366">Durch die Beobachtungen dieſer Geolo⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="503" ulx="394" uly="437">gen iſt ein Schritt geſchehen, und zwar ein</line>
        <line lrx="1601" lry="569" ulx="334" uly="505">bedeutender Schritt. Allein wir muͤſſen</line>
        <line lrx="1516" lry="641" ulx="394" uly="572">nicht glauben, daß man nun geradezu alles—</line>
        <line lrx="1649" lry="707" ulx="364" uly="631">aus dieſer Vorausſetzung erklaͤren duͤrfe.</line>
        <line lrx="1652" lry="774" ulx="394" uly="708">Welches Meer waͤre wol im Stande, alle</line>
        <line lrx="1651" lry="842" ulx="397" uly="776">Granitmaſſen der Erde aufgeloͤſet zu erhalten,</line>
        <line lrx="1485" lry="912" ulx="395" uly="845">da die Erden derſelben nur wenig aufloͤslich</line>
        <line lrx="1530" lry="980" ulx="395" uly="913">im Waſſer ſind? La Metherie giebt zu, daß</line>
        <line lrx="1482" lry="1046" ulx="394" uly="982">viel mehr Waſſer dazu noͤthig war, als man</line>
        <line lrx="1480" lry="1118" ulx="393" uly="1045">jetzt auf dem Erdboden findet; er geſteht ſo⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="1204" ulx="396" uly="1113">gar, daß es nicht unwahrſcheinlich ſey, Waſ⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="1251" ulx="394" uly="1184">ſer habe ſich in das Innere der Erde gezogen,</line>
        <line lrx="1482" lry="1319" ulx="398" uly="1231">oder ſey gar zu andern Planeten uͤbergegan⸗</line>
        <line lrx="1708" lry="1388" ulx="396" uly="1318">gen. So weit kann jene Theorie fuͤhren. .</line>
        <line lrx="1480" lry="1453" ulx="498" uly="1387">Daß viele Foſſilien durch Kryſtalliſation,</line>
        <line lrx="1480" lry="1523" ulx="398" uly="1454">und ſogar aus dem Waſſer entſtanden ſind,</line>
        <line lrx="1484" lry="1584" ulx="398" uly="1519">keidet keinen Zweifel. Selbſt in neuern Zei⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="1658" ulx="396" uly="1587">ten haben ſich Gypskryſtalle, Kalkkryſtalle,</line>
        <line lrx="1487" lry="1736" ulx="397" uly="1656">Bergkryſtalle, unlaͤugbar auf dieſe Weiſe</line>
        <line lrx="1484" lry="1792" ulx="360" uly="1726">gebildet. Indeſſen ſind wir noch nicht im</line>
        <line lrx="1486" lry="1861" ulx="400" uly="1792">Stande geweſen, nur Gypskryſtalle von ei⸗</line>
        <line lrx="1535" lry="1928" ulx="191" uly="1858">niger Groͤße durch die Kunſt hervorzubrin⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1996" ulx="398" uly="1927">gen, ungeachtet der Gyps unter den erdigen</line>
        <line lrx="1483" lry="2063" ulx="398" uly="1993">Koͤrpern ſich vorzuͤglich leicht in Waſſer auf⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="2148" ulx="401" uly="2047">loͤſet. Wir finden Spalten in den Gebirgen</line>
        <line lrx="1483" lry="2198" ulx="399" uly="2129">ganz mit Kryſtallen ausgefuͤllt, wo doch das</line>
        <line lrx="1485" lry="2265" ulx="390" uly="2196">zur Aufloͤſung noͤthige Waſſer nicht Raum</line>
        <line lrx="1539" lry="2333" ulx="400" uly="2263">hatte; eine Erſcheinung, welche ich ſchon in</line>
        <line lrx="1485" lry="2436" ulx="399" uly="2329">der Anleit. z. . geolog. Kenntn. der Mineral.</line>
        <line lrx="1486" lry="2455" ulx="1361" uly="2412">ange⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="433" lry="2792" type="textblock" ulx="347" uly="2777">
        <line lrx="433" lry="2792" ulx="347" uly="2777">.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="155" type="page" xml:id="s_Bg53-2_155">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_155.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="34" lry="834" type="textblock" ulx="0" uly="441">
        <line lrx="34" lry="489" ulx="0" uly="441">eſn</line>
        <line lrx="32" lry="568" ulx="0" uly="510">en</line>
        <line lrx="29" lry="624" ulx="0" uly="576">1</line>
        <line lrx="25" lry="761" ulx="0" uly="713">e</line>
        <line lrx="26" lry="834" ulx="0" uly="796">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="25" lry="908" type="textblock" ulx="0" uly="851">
        <line lrx="25" lry="908" ulx="0" uly="851">6</line>
      </zone>
      <zone lrx="38" lry="984" type="textblock" ulx="0" uly="921">
        <line lrx="38" lry="984" ulx="0" uly="921">5</line>
      </zone>
      <zone lrx="938" lry="298" type="textblock" ulx="754" uly="204">
        <line lrx="938" lry="298" ulx="754" uly="204">147</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="505" type="textblock" ulx="260" uly="355">
        <line lrx="1339" lry="441" ulx="261" uly="355">angefuͤhrt habe. Angenommen alſo, daß</line>
        <line lrx="1338" lry="505" ulx="260" uly="440">Foſſilien durch Kryſtalliſation aus dem Waſ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="571" type="textblock" ulx="248" uly="506">
        <line lrx="1383" lry="571" ulx="248" uly="506">ſer entſtehen, ſo iſt das Wie? doch noch eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="985" type="textblock" ulx="260" uly="572">
        <line lrx="1339" lry="641" ulx="260" uly="572">Froge von Wichtigkeit, und man ſollte den</line>
        <line lrx="1339" lry="712" ulx="260" uly="642">Anfang mit Beobachtungen uͤber die jetzige</line>
        <line lrx="1339" lry="776" ulx="260" uly="711">Entſtehung der Cryſtalte machen, ehe man</line>
        <line lrx="1103" lry="843" ulx="264" uly="781">zu weitern Hypotheſen fortſchreitet.</line>
        <line lrx="1337" lry="910" ulx="357" uly="844">Unterſucht man genauer und nach chemi⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="985" ulx="261" uly="883">ſchen Grundſaͤtzen, was bey einem Nieder⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1046" type="textblock" ulx="237" uly="976">
        <line lrx="1336" lry="1046" ulx="237" uly="976">ſchlag vorgehen mußte, die Bedingungen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1379" lry="1112" type="textblock" ulx="227" uly="1050">
        <line lrx="1379" lry="1112" ulx="227" uly="1050">welche ihn allein und zu verſchiedenen Zeiten</line>
      </zone>
      <zone lrx="227" lry="1756" type="textblock" ulx="218" uly="1733">
        <line lrx="227" lry="1756" ulx="218" uly="1733">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1222" type="textblock" ulx="257" uly="1117">
        <line lrx="1336" lry="1222" ulx="257" uly="1117">moͤglich machen konnten, ſo wird man lin⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1250" type="textblock" ulx="213" uly="1186">
        <line lrx="1336" lry="1250" ulx="213" uly="1186">den, daß hier alles von unſern jetzigen Er⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="1859" type="textblock" ulx="257" uly="1218">
        <line lrx="1336" lry="1317" ulx="259" uly="1218">fahrungen abweicht. Wurden die aufgeloͤſe⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="1384" ulx="258" uly="1322">ten Subſtanzen durch einen ſremden Koͤrper</line>
        <line lrx="1335" lry="1451" ulx="258" uly="1388">niedergeſchlagen, oder ſielen ſie durch bloßes</line>
        <line lrx="1337" lry="1573" ulx="257" uly="1457">Werdunken des Aufloͤſungsmittels nieder? —</line>
        <line lrx="1337" lry="1587" ulx="258" uly="1526">Fragen, die hier unvermeidlich, aber eben</line>
        <line lrx="1336" lry="1676" ulx="261" uly="1552">ſo weni ig auszumachen ſind, und daher auf un⸗</line>
        <line lrx="1070" lry="1722" ulx="261" uly="1651">nuͤtze eitle Speculatlonen ſuͤhren.</line>
        <line lrx="1338" lry="1809" ulx="327" uly="1704">Man kann Aufls ſungsmittel annehmen, die</line>
        <line lrx="1339" lry="1859" ulx="260" uly="1794">ſich gegenwaͤrtig nicht mehr finden, ein Meer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1362" lry="1929" type="textblock" ulx="214" uly="1859">
        <line lrx="1362" lry="1929" ulx="214" uly="1859">der Vorwelt von dem jetzigen verſchieden;</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="1993" type="textblock" ulx="258" uly="1930">
        <line lrx="1340" lry="1993" ulx="258" uly="1930">kurz, man kann ſchoͤne Romane dichten, aber</line>
      </zone>
      <zone lrx="1351" lry="2062" type="textblock" ulx="245" uly="1993">
        <line lrx="1351" lry="2062" ulx="245" uly="1993">man muß nur ſagen, daß man dichten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="2502" type="textblock" ulx="251" uly="2061">
        <line lrx="1327" lry="2128" ulx="263" uly="2061">wolle.</line>
        <line lrx="1341" lry="2197" ulx="362" uly="2129">Diejenigen, welche die Bildung der Berge</line>
        <line lrx="1341" lry="2261" ulx="251" uly="2199">aus der Wirkung des Feuers erklaͤren, haben</line>
        <line lrx="1340" lry="2329" ulx="263" uly="2266">ein eben ſo leichtes Spiel: ſie haben ein</line>
        <line lrx="1340" lry="2437" ulx="314" uly="2284">ikungomittel, was ditznen alles leiſtet,</line>
        <line lrx="1340" lry="2502" ulx="811" uly="2396">K 2 wie</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="156" type="page" xml:id="s_Bg53-2_156">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_156.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1098" lry="304" type="textblock" ulx="785" uly="241">
        <line lrx="1098" lry="304" ulx="785" uly="241">[1I48 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1533" lry="1532" type="textblock" ulx="324" uly="376">
        <line lrx="1482" lry="444" ulx="386" uly="376">wie ſie es wuͤnſchen. Sie moͤgen damit</line>
        <line lrx="1480" lry="517" ulx="386" uly="446">ſpielen, wie ſie wollen; nur ſollten ſie uns</line>
        <line lrx="1480" lry="579" ulx="387" uly="512">erſt einen Granit zeigen, durch Schmel⸗</line>
        <line lrx="1454" lry="651" ulx="336" uly="583">zung kuͤnſtlich erzeugt.</line>
        <line lrx="1479" lry="719" ulx="487" uly="648">Die Vertheidiger beider Hypotheſen pfle⸗</line>
        <line lrx="1533" lry="785" ulx="387" uly="716">gen ſich oft darauf zu berufen, daß man ihre</line>
        <line lrx="1482" lry="853" ulx="387" uly="783">Behauptungen widerlegen ſolle. Man kann</line>
        <line lrx="1479" lry="920" ulx="388" uly="850">es nicht genug wiederholen, daß dieſe Art,</line>
        <line lrx="1479" lry="988" ulx="387" uly="921">eine Hypotheſe zu vertheidigen, eben nicht</line>
        <line lrx="1474" lry="1055" ulx="388" uly="989">die beſte ſey. Gerade die ausſchweifenden,</line>
        <line lrx="1471" lry="1125" ulx="324" uly="1057">phantaſtiſchen Hypotheſen entfernen ſich ſo</line>
        <line lrx="1474" lry="1190" ulx="364" uly="1125">weit von der Erfahrung, daß man in dem</line>
        <line lrx="1476" lry="1262" ulx="387" uly="1190">Gebiete der letztern keine Waffen findet, ſie</line>
        <line lrx="727" lry="1329" ulx="386" uly="1265">zu bekaͤmpfen.</line>
        <line lrx="1477" lry="1393" ulx="449" uly="1326">Soll die Geogonie kein bloßes Spiel</line>
        <line lrx="1474" lry="1463" ulx="332" uly="1396">mit Hypotheſen ſeyn, ſo muͤſſen wir die Ent⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="1532" ulx="385" uly="1462">ſtehung der Foſſilien durch Mittel erklaͤren,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1473" lry="1599" type="textblock" ulx="311" uly="1532">
        <line lrx="1473" lry="1599" ulx="311" uly="1532">deren Wirkſamkeit wir noch jetzt beobachten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="2465" type="textblock" ulx="328" uly="1599">
        <line lrx="1473" lry="1667" ulx="385" uly="1599">und erforſchen koͤnnen. Wir muͤſſen ſuchen,</line>
        <line lrx="1472" lry="1736" ulx="348" uly="1666">ſo weit als moͤglich, damit zu kommen.</line>
        <line lrx="1476" lry="1800" ulx="386" uly="1729">Sollte es ſich ergeben, daß dieſe Mittel</line>
        <line lrx="1472" lry="1869" ulx="372" uly="1804">durchaus nicht zur Erklaͤrung der jetzigen</line>
        <line lrx="1470" lry="1938" ulx="387" uly="1870">Bildung des Erdbodens hinreichen, ſo waͤre</line>
        <line lrx="1498" lry="2003" ulx="386" uly="1939">weiter nichts uͤbrig, als, die Geogonie aufzu⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="2073" ulx="328" uly="2002">geben, oder Romane als Romane drucken</line>
        <line lrx="1529" lry="2140" ulx="385" uly="2081">zu laſſen.</line>
        <line lrx="1470" lry="2207" ulx="483" uly="2134">In dieſer Abſicht verſuchte ich in meiner</line>
        <line lrx="1468" lry="2273" ulx="384" uly="2209">Anleit. z. geolog. Kenntn. d. Mineralog.,</line>
        <line lrx="1469" lry="2339" ulx="384" uly="2275">einen beſondern Weg zu betreten, und alles</line>
        <line lrx="1468" lry="2407" ulx="384" uly="2342">in der Geogonie auszuſchließen, was ſich</line>
        <line lrx="1473" lry="2465" ulx="1392" uly="2410">auf</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="157" type="page" xml:id="s_Bg53-2_157">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_157.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="940" lry="294" type="textblock" ulx="668" uly="217">
        <line lrx="940" lry="294" ulx="668" uly="217"> 149]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="1298" type="textblock" ulx="253" uly="349">
        <line lrx="1335" lry="425" ulx="253" uly="349">auf große Revolutionen, kurz, auf Erſchei⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="492" ulx="253" uly="416">nungen gruͤndet, die nicht mehr koͤnnen beob⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="561" ulx="254" uly="485">achtet werden. Das Syſtem der Ueber⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="628" ulx="254" uly="543">gaͤnge der neuern Erzeugungen und Veraͤnde⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="696" ulx="254" uly="619">rungen blieb allein uͤbrig. Ich laͤugne kei⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="763" ulx="257" uly="684">nesweges, daß ich es in jener Schrift uͤber⸗</line>
        <line lrx="1335" lry="828" ulx="259" uly="759">teieben habe. Vielleicht iſt es nicht ganz un⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="900" ulx="260" uly="823">nuͤtz, zuerſt ein Syſtem zu uͤbertreiben: man</line>
        <line lrx="1336" lry="964" ulx="258" uly="891">ſieht dann, wohin es fuͤhrt. Mancher wird</line>
        <line lrx="1383" lry="1029" ulx="262" uly="958">das Kryſtalliſations⸗ und Riederſchlags⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="1099" ulx="256" uly="1026">Syſtem fuͤr ſehr wahrſcheinlich halten, bis</line>
        <line lrx="1365" lry="1165" ulx="255" uly="1093">er La Metherie's Theorie der Erde gele⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="1236" ulx="254" uly="1165">ſen hat.</line>
        <line lrx="1370" lry="1298" ulx="357" uly="1230">Die Grundlagen jener Theorie ſind fol⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1361" lry="1370" type="textblock" ulx="220" uly="1299">
        <line lrx="1361" lry="1370" ulx="220" uly="1299">gende. Der erſte Urſprung der Foſſilien iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1436" type="textblock" ulx="257" uly="1367">
        <line lrx="1336" lry="1436" ulx="257" uly="1367">uns voͤllig unbekannt; alles, was wir dar⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1337" lry="1638" type="textblock" ulx="204" uly="1434">
        <line lrx="1337" lry="1505" ulx="204" uly="1434">uͤber ſagen, iſt bloße Dichtung. Nur ſo viel</line>
        <line lrx="1336" lry="1571" ulx="252" uly="1502">iſt waͤhrſcheinlich, daß die Erde einſt aus ei⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="1638" ulx="241" uly="1569">ner Fluͤſſigkeit beſtand, in welcher ſich das</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="1709" type="textblock" ulx="263" uly="1636">
        <line lrx="1338" lry="1709" ulx="263" uly="1636">jetzige feſte Land bildete. Die ſphaͤroidiſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1337" lry="1772" type="textblock" ulx="218" uly="1705">
        <line lrx="1337" lry="1772" ulx="218" uly="1705">Geſtalt der Erde macht dieſes wahrſcheinlich.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1348" lry="2439" type="textblock" ulx="261" uly="1769">
        <line lrx="1338" lry="1838" ulx="363" uly="1769">Spaͤtere Veraͤnderungen ſetzten die Foſ⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="1912" ulx="261" uly="1840">ſilien in den Zuſtand, worinn ſie ſich jetzt be⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="1975" ulx="262" uly="1907">finden. Die erſte Aufgabe iſt alſo: zu ſu⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="2045" ulx="263" uly="1974">chen, welche Veraͤnderungen die Foſſilien</line>
        <line lrx="1346" lry="2114" ulx="264" uly="2042">noch jetzt erleiden koͤnnen, um von ihnen auf</line>
        <line lrx="1346" lry="2180" ulx="266" uly="2117">die vorigen zu ſchließen.</line>
        <line lrx="1344" lry="2247" ulx="272" uly="2177">Waſſer und Gasarten dringen tief bis in</line>
        <line lrx="1346" lry="2313" ulx="268" uly="2241">das Innere der Erde; ſie erfuͤllen alle Spal⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="2383" ulx="269" uly="2311">ten, alle Hoͤhlungen der Steine. Ihre Wir⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="2439" ulx="1238" uly="2379">kung</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="158" type="page" xml:id="s_Bg53-2_158">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_158.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1073" lry="295" type="textblock" ulx="795" uly="224">
        <line lrx="1073" lry="295" ulx="795" uly="224">„ 150 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="425" type="textblock" ulx="390" uly="356">
        <line lrx="1528" lry="425" ulx="390" uly="356">kung iſt unbezweifelt groß. Das Kryſtalle</line>
      </zone>
      <zone lrx="1479" lry="901" type="textblock" ulx="385" uly="426">
        <line lrx="1479" lry="494" ulx="389" uly="426">durch Waſſer erzeugt werden, ſo wie kryſtal⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="563" ulx="388" uly="493">liniſche Subſtanzen, iſt offenbar; nur ſcheint</line>
        <line lrx="1474" lry="629" ulx="387" uly="561">dieſes nach und nach zu geſchehen. Der erſte</line>
        <line lrx="1473" lry="699" ulx="385" uly="626">kryſtalliniſche Ueberzug, oft noch aͤuſſerſt</line>
        <line lrx="1469" lry="766" ulx="385" uly="692">duͤnn, zieht die feinen gleichartigen Theile an,</line>
        <line lrx="1472" lry="835" ulx="386" uly="767">welche das durchfließende Waſſer mit ſich</line>
        <line lrx="1472" lry="901" ulx="386" uly="828">fuͤhrt, und nun iſt es moͤglich, daß eine Ma⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1517" lry="968" type="textblock" ulx="385" uly="900">
        <line lrx="1517" lry="968" ulx="385" uly="900">terie die Spalte eines Steins ganz erfuͤllen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1476" lry="1243" type="textblock" ulx="361" uly="964">
        <line lrx="1474" lry="1042" ulx="386" uly="964">kann, ungeachtet zu ihrer Aufloͤſung viel mehr</line>
        <line lrx="1473" lry="1102" ulx="361" uly="1033">Waſſer gehoͤrte, als die Spalte faßt. Es</line>
        <line lrx="1476" lry="1170" ulx="372" uly="1104">iſt wahrſcheinlich, daß auch das Waſſer die</line>
        <line lrx="1474" lry="1243" ulx="387" uly="1169">Steine, worüber es hinfliegt, zugleich durch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1535" lry="1445" type="textblock" ulx="384" uly="1242">
        <line lrx="1535" lry="1310" ulx="385" uly="1242">eine chemiſche Zerſetzung aͤndere, und folg⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1380" ulx="384" uly="1308">lich nicht durch Ueberzug allein, ſondern ſogar</line>
        <line lrx="1524" lry="1445" ulx="384" uly="1377">auf die Maſſe des Steines ſelbſt wirke.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1471" lry="2050" type="textblock" ulx="325" uly="1442">
        <line lrx="1471" lry="1511" ulx="383" uly="1442">Der Geruch beym Aunhauchen mancher Foſſi⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1580" ulx="383" uly="1513">lien lehrt uns ſogar, daß eine ſehr geringe</line>
        <line lrx="1470" lry="1645" ulx="382" uly="1577">Menge von Waſſer eine auffallende chemiſche</line>
        <line lrx="1467" lry="1720" ulx="381" uly="1645">Wirkung auf das Foſſil macht. Kein Che⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="1784" ulx="381" uly="1708">miſt wird laͤngnen, daß wir die Wirkungen</line>
        <line lrx="1466" lry="1850" ulx="380" uly="1781">des Waſſers, als Zerlegungs⸗ und Veraͤnde⸗</line>
        <line lrx="1372" lry="1918" ulx="378" uly="1853">rungs⸗Mittels, noch lange nicht kennen.</line>
        <line lrx="1465" lry="1982" ulx="366" uly="1918">Gaasarten wirken nicht weniger. Die</line>
        <line lrx="1468" lry="2050" ulx="325" uly="1983">Erzeugung von vielen Erzen durch Gasarten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1477" lry="2120" type="textblock" ulx="376" uly="2053">
        <line lrx="1477" lry="2120" ulx="376" uly="2053">und Daͤmpfe iſt ohne allen Zweiſel. Die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1467" lry="2398" type="textblock" ulx="370" uly="2117">
        <line lrx="1467" lry="2185" ulx="376" uly="2117">Verwitterung vieler Foſſilien iſt ebenfalls ei⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="2253" ulx="375" uly="2187">ne merkwuͤrdige Erſcheinung und noch we⸗</line>
        <line lrx="1467" lry="2324" ulx="372" uly="2253">nig erklaͤrt. Die verwitterten Lagen bilden</line>
        <line lrx="1465" lry="2398" ulx="370" uly="2317">keinen duͤnnen Ueberzug; die Verwitterung</line>
      </zone>
      <zone lrx="1531" lry="2457" type="textblock" ulx="1325" uly="2385">
        <line lrx="1531" lry="2457" ulx="1325" uly="2385">dringr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="740" type="textblock" ulx="1496" uly="721">
        <line lrx="1510" lry="740" ulx="1496" uly="721">–</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="159" type="page" xml:id="s_Bg53-2_159">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_159.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="925" lry="272" type="textblock" ulx="651" uly="203">
        <line lrx="925" lry="272" ulx="651" uly="203">I ISI ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="538" type="textblock" ulx="250" uly="333">
        <line lrx="1330" lry="414" ulx="250" uly="333">dringt oft ungemein tief in den Stein. Ein</line>
        <line lrx="1382" lry="482" ulx="250" uly="406">beruͤhmter Mineraloge behauptete: das,</line>
        <line lrx="1330" lry="538" ulx="250" uly="473">was man verwitterten Baſalt nenne, ſey</line>
      </zone>
      <zone lrx="1453" lry="687" type="textblock" ulx="235" uly="538">
        <line lrx="1392" lry="613" ulx="235" uly="538">nicht erſt ſpaͤter, ſondern mit dem feſten Ba⸗</line>
        <line lrx="1453" lry="687" ulx="250" uly="606">ſalt zugleich entſtanden. Der Einfall war—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1374" lry="1219" type="textblock" ulx="252" uly="672">
        <line lrx="1331" lry="751" ulx="252" uly="672">nicht uͤbel; denn, gibt man ſolche ſpaͤtere Ver⸗</line>
        <line lrx="1329" lry="819" ulx="256" uly="741">aͤnderungen zu, ſo iſt es um die ſchoͤnen</line>
        <line lrx="1331" lry="889" ulx="255" uly="808">Hirngeſpinnſte uͤber die Erzeugung der Foſ⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="956" ulx="256" uly="890">ſilien geſchehen.</line>
        <line lrx="1342" lry="1012" ulx="354" uly="944">Wir bemerken ferner, daß die Schich⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="1090" ulx="253" uly="1016">ten zweyer Stein⸗arten ſelten genau von ein⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="1159" ulx="254" uly="1083">ander geſchieden ſind; ſondern da, wo ſie ein⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="1219" ulx="255" uly="1152">ander nahe kommen, gehen ſie in einander</line>
      </zone>
      <zone lrx="1348" lry="1286" type="textblock" ulx="228" uly="1222">
        <line lrx="1348" lry="1286" ulx="228" uly="1222">uͤber. Als die Decke erzeugt wurde, ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="1496" type="textblock" ulx="256" uly="1287">
        <line lrx="1333" lry="1362" ulx="256" uly="1287">ſchah alſo zugleich eine Veraͤnderung der</line>
        <line lrx="1332" lry="1431" ulx="256" uly="1355">Grundlage. Wir ſehen gleichfalls, daß ge⸗</line>
        <line lrx="1333" lry="1496" ulx="257" uly="1421">gen alle Hoͤhlungen und Spalten Veraͤnde⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="1564" type="textblock" ulx="246" uly="1486">
        <line lrx="1335" lry="1564" ulx="246" uly="1486">rungen im Steine vorgingen, weil dort</line>
      </zone>
      <zone lrx="1361" lry="2308" type="textblock" ulx="260" uly="1554">
        <line lrx="1335" lry="1629" ulx="261" uly="1554">Waſſer⸗ und Gas⸗arten dem Steine beykom⸗</line>
        <line lrx="1336" lry="1691" ulx="260" uly="1623">men konnten. Es ſind im Innern der Stein⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="1765" ulx="261" uly="1693">maſſen neue Foſſilien erzeugt worden, wie</line>
        <line lrx="1338" lry="1832" ulx="263" uly="1761">die getropften Maſſen im Mandelſtein deut⸗</line>
        <line lrx="1298" lry="1904" ulx="260" uly="1841">lich zeigen. .</line>
        <line lrx="1340" lry="1970" ulx="360" uly="1896">Ohne eine Verwandlung der Erden in ein⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="2035" ulx="262" uly="1963">ander, wird man bey dieſen Erklaͤrungen</line>
        <line lrx="1361" lry="2102" ulx="264" uly="2032">nicht weit kommen. So lange man alſo ei⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="2166" ulx="264" uly="2102">ne Erd⸗art noch nicht in eine andere verwan⸗</line>
        <line lrx="1346" lry="2239" ulx="264" uly="2164">delt hat (verſteht ſich, durch Zuſatz oder Ent⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="2308" ulx="265" uly="2228">fernung eines Beſtandtheils), laͤßt ſich noch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1348" lry="2376" type="textblock" ulx="215" uly="2301">
        <line lrx="1348" lry="2376" ulx="215" uly="2301">nicht in das Einzelne gehen. Allein dieſes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1347" lry="2419" type="textblock" ulx="1189" uly="2370">
        <line lrx="1347" lry="2419" ulx="1189" uly="2370">nimmt</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="160" type="page" xml:id="s_Bg53-2_160">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_160.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="999" lry="269" type="textblock" ulx="813" uly="208">
        <line lrx="999" lry="269" ulx="813" uly="208">C 152</line>
      </zone>
      <zone lrx="1527" lry="2377" type="textblock" ulx="385" uly="340">
        <line lrx="1495" lry="411" ulx="406" uly="340">nimmt dem Werthe ſolcher Erklaͤrungs⸗arten</line>
        <line lrx="1496" lry="489" ulx="406" uly="410">nichts, ſobald man nur ſolche Verwandlun⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="539" ulx="406" uly="473">gen wahrſcheinlich machen kann. Denn</line>
        <line lrx="1494" lry="617" ulx="406" uly="541">dieſe Theorie liegt doch ganz im Felde</line>
        <line lrx="1491" lry="684" ulx="403" uly="613">unſerer jetzigen Erfahrung, woraus man</line>
        <line lrx="1492" lry="751" ulx="395" uly="678">ſich entfernt, wenn man alles auf urſpruͤng⸗</line>
        <line lrx="1527" lry="819" ulx="406" uly="746">liche Niederſchlaͤge und Keyſtalliſationen zu⸗</line>
        <line lrx="1263" lry="871" ulx="405" uly="810">ruͤck fuͤhrt.</line>
        <line lrx="1491" lry="956" ulx="509" uly="883">Neuere chemiſche Verſuche zeigen, daß</line>
        <line lrx="1501" lry="1020" ulx="402" uly="950">in dem Magen der Huͤhner die Kieſel⸗erde</line>
        <line lrx="1484" lry="1087" ulx="406" uly="1018">der Vegetabilien in phosphorſaure Kalk⸗erde</line>
        <line lrx="1484" lry="1155" ulx="403" uly="1078">verwandelt wird. Es ſcheint ſogar, als ob</line>
        <line lrx="1523" lry="1226" ulx="404" uly="1153">die Kieſel⸗erde der Vegetabilien ſchon von</line>
        <line lrx="1485" lry="1291" ulx="393" uly="1221">neuer Erzeugung ſey. Ohne die Verſuche von</line>
        <line lrx="1488" lry="1359" ulx="403" uly="1288">Vauquelin daruͤber haͤtte man dieſes ſchon</line>
        <line lrx="1487" lry="1424" ulx="403" uly="1358">aus der Erzeugung der Schnecken⸗ und Mu⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1498" ulx="402" uly="1426">ſchelſchalen ſchließen koͤnnen, wo eine Menge</line>
        <line lrx="1486" lry="1563" ulx="401" uly="1493">Kalk durch organiſche Kraͤfte aus Subſtanzen</line>
        <line lrx="1486" lry="1630" ulx="403" uly="1565">erzeugt wird, welche nur wenig davon ent⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1697" ulx="403" uly="1630">halten. Das Mißgluͤcken mancher Verſuche</line>
        <line lrx="1486" lry="1765" ulx="385" uly="1696">uͤber die Verwandlung der Erdarten beweiſet</line>
        <line lrx="1485" lry="1836" ulx="402" uly="1765">nichts wider dieſelbe, ſo wie das Mißgluͤcken der</line>
        <line lrx="1482" lry="1903" ulx="387" uly="1834">Verſuche zur Verwandlung des Waſſers nichts</line>
        <line lrx="1308" lry="1969" ulx="401" uly="1901">uͤber die Zerleg ung deſſelben entſchied.</line>
        <line lrx="1482" lry="2039" ulx="499" uly="1970">Die Wirkungen der organiſchen Natur</line>
        <line lrx="1481" lry="2106" ulx="400" uly="2036">ſind uͤberhaupt ſehr groß. Pflanzenthiere</line>
        <line lrx="1474" lry="2173" ulx="399" uly="2107">erzeugen große Corallenmaſſen aus luftſaurer</line>
        <line lrx="1478" lry="2236" ulx="399" uly="2173">und etwas phosphorſaurer Kalk⸗erde in</line>
        <line lrx="1477" lry="2309" ulx="398" uly="2239">einer Fluͤſſigkeit, welche nur ſalz ſaure und</line>
        <line lrx="1500" lry="2377" ulx="396" uly="2306">ſchwefelſaure Kalk⸗erde enthaͤlt. Ich habe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1484" lry="2429" type="textblock" ulx="1383" uly="2390">
        <line lrx="1484" lry="2429" ulx="1383" uly="2390">da⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="161" type="page" xml:id="s_Bg53-2_161">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_161.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="96" lry="1712" type="textblock" ulx="56" uly="1282">
        <line lrx="96" lry="1712" ulx="56" uly="1282">᷑</line>
      </zone>
      <zone lrx="1313" lry="1297" type="textblock" ulx="221" uly="216">
        <line lrx="900" lry="300" ulx="566" uly="216">1 I53 ]</line>
        <line lrx="1302" lry="416" ulx="223" uly="353">daher vormahls die Grundlage des ganzen</line>
        <line lrx="1304" lry="483" ulx="221" uly="420">feſten Landes organiſchen Kraͤften zugeſchrie⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="552" ulx="224" uly="486">ben. Ich ſehe dieſes nur als eine Hypotheſe</line>
        <line lrx="1301" lry="620" ulx="223" uly="551">an, die manchem ſehr auffallend ſeyn wird,</line>
        <line lrx="1303" lry="688" ulx="224" uly="625">die ſich doch aber vielleicht zu einiger Wahr⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="756" ulx="222" uly="691">ſcheinlichkeit bringen laͤßt. Indeſſen baue ich</line>
        <line lrx="554" lry="818" ulx="228" uly="760">nichts darauf.</line>
        <line lrx="1300" lry="888" ulx="329" uly="823">Faſt jede Stein⸗art loͤſet ſich auf eine be⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="957" ulx="227" uly="893">ſondere Weiſe ab. Einige bilden Blaͤtter, ande⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1028" ulx="228" uly="960">re Schiefer, andere rhomboidaliſche Stuͤcke; ei⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="1096" ulx="226" uly="1031">nige zerſpringen in keilfoͤrmige, andere in mu⸗</line>
        <line lrx="1303" lry="1163" ulx="225" uly="1098">ſcheligte, andere in ſaͤnlenfoͤrmige Stuͤcke. Die⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1230" ulx="232" uly="1163">ſes Abloͤſen und Zerſpringen iſt oft eine Folge</line>
        <line lrx="1302" lry="1297" ulx="228" uly="1230">aͤußerer Gewalt,“oft eine Folge der Verwitte⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="1368" type="textblock" ulx="197" uly="1299">
        <line lrx="1302" lry="1368" ulx="197" uly="1299">rung und anderer fremden Einwirkungen, iſt ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1306" lry="1976" type="textblock" ulx="225" uly="1369">
        <line lrx="1301" lry="1434" ulx="227" uly="1369">wiß die Urſache mancher Riſſe und Spalten im</line>
        <line lrx="1301" lry="1497" ulx="228" uly="1435">Gebirge geweſen, welche man unter den Namen</line>
        <line lrx="1305" lry="1571" ulx="229" uly="1501">„Schichtenbegreift. Dieſe Erſcheinungen ruͤh⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="1638" ulx="230" uly="1570">ren allerdings von einem gewiſſen Triebe her,</line>
        <line lrx="1303" lry="1702" ulx="230" uly="1638">beſtimmte Geſtalten anzunehmen, oder von ei⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="1775" ulx="229" uly="1702">ner Tendenz zur Kryſtalliſatton; und man</line>
        <line lrx="1305" lry="1840" ulx="227" uly="1772">kann folglich alle ſolch Erſcheinungen, wie ſchon</line>
        <line lrx="1304" lry="1910" ulx="227" uly="1840">Saufſſure that, einer Kryſtalliſation zuſchrei⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1976" ulx="225" uly="1909">ben. Nur iſt es nicht noͤthig, ſie insge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1305" lry="2047" type="textblock" ulx="182" uly="1977">
        <line lrx="1305" lry="2047" ulx="182" uly="1977">ſamimt in die Zeiten zu verſetzen, wo die Foſſi⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="2314" type="textblock" ulx="229" uly="2046">
        <line lrx="868" lry="2106" ulx="230" uly="2046">lien zuerſt gebildet wurden.</line>
        <line lrx="1306" lry="2177" ulx="322" uly="2110">Zu dieſen Bemerkungen uͤber den Ur⸗</line>
        <line lrx="1307" lry="2250" ulx="229" uly="2179">ſprung und die Erzeuguag der Foſſilien ſetze ich</line>
        <line lrx="1308" lry="2314" ulx="231" uly="2246">noch einige uͤber die Eintheilung der Gebirge.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="2382" type="textblock" ulx="187" uly="2311">
        <line lrx="1307" lry="2382" ulx="187" uly="2311">Genoͤhnlich theilt man ſie in uranfaͤngliche,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1310" lry="2453" type="textblock" ulx="1169" uly="2388">
        <line lrx="1310" lry="2453" ulx="1169" uly="2388">Floͤtz⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="162" type="page" xml:id="s_Bg53-2_162">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_162.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1160" lry="297" type="textblock" ulx="832" uly="200">
        <line lrx="1160" lry="297" ulx="832" uly="200">I 154 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="440" type="textblock" ulx="423" uly="325">
        <line lrx="1512" lry="440" ulx="423" uly="325">Floͤtzgebirge und zuſammengeſchwememmte Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="498" type="textblock" ulx="342" uly="434">
        <line lrx="1512" lry="498" ulx="342" uly="434">birge. Dieſe Eintheilung iſt nicht mehr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1533" lry="2333" type="textblock" ulx="374" uly="501">
        <line lrx="1510" lry="567" ulx="423" uly="501">brauchbar. Es iſt hoͤchſt wahrſcheinlich, daß</line>
        <line lrx="1508" lry="634" ulx="423" uly="569">nicht die Gebirge ſelbſt uranfaͤnglich, Floͤtze</line>
        <line lrx="1507" lry="702" ulx="423" uly="640">u. ſ. w., zu nennen ſind, ſondern nur einige</line>
        <line lrx="1509" lry="771" ulx="422" uly="705">ihrer Lagen. Von den Schweizer Alpen iſt</line>
        <line lrx="1508" lry="837" ulx="424" uly="772">es bekannt, daß der Granit auf ihrem Gip⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="908" ulx="421" uly="842">fel meiſtens geſchichtet iſt. Die Pyrenaͤen</line>
        <line lrx="1499" lry="976" ulx="422" uly="908">zeigen gleichfalls eine Schichtung in ſehr hohen</line>
        <line lrx="1504" lry="1044" ulx="424" uly="975">Gegenden, und haben ſogar eine Decke von</line>
        <line lrx="1510" lry="1130" ulx="424" uly="1044">einem gemeinen dichten Kalkſtein, der ſogar auf</line>
        <line lrx="1502" lry="1179" ulx="424" uly="1112">den hoͤchſten Gipfeln Verſteinerungen enthaͤlt.</line>
        <line lrx="1505" lry="1248" ulx="386" uly="1132">Wenn dieſe hohen und großen Bergmaſſen</line>
        <line lrx="1505" lry="1313" ulx="417" uly="1248">auf ihren Gipfeln nicht mehr uranfaͤnglich</line>
        <line lrx="1507" lry="1384" ulx="427" uly="1320">ſind; wenn ſie ſogar Spuren zeigen, daß ſie</line>
        <line lrx="1506" lry="1478" ulx="374" uly="1382">vormals vom Meere bedeckt wurden, ſo laͤßt</line>
        <line lrx="1508" lry="1522" ulx="397" uly="1451">ſich wohl erwarten, daß die niedrigen Berge</line>
        <line lrx="1506" lry="1584" ulx="424" uly="1521">ebenfalls unter dieſem Meere ſich befanden,</line>
        <line lrx="1507" lry="1685" ulx="426" uly="1586">daß ſie aͤhnliche Veraͤnderungen erlitten, als</line>
        <line lrx="1508" lry="1724" ulx="426" uly="1658">die hoͤhern Berge. Ihre Decke koͤnnte gar</line>
        <line lrx="1506" lry="1799" ulx="425" uly="1677">wohl zerſtoͤrt, und ihre Grundlage „die man</line>
        <line lrx="1507" lry="1904" ulx="425" uly="1789">ebenfalls an den hoͤhern Gebirgen d euelichwagr</line>
        <line lrx="1505" lry="1927" ulx="424" uly="1855">nimmt, allein uͤbrig geblieben ſeyn. Will</line>
        <line lrx="1505" lry="2015" ulx="424" uly="1925">man ganze Verge uranfaͤnglich u. ſ. w. nen⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="2076" ulx="424" uly="1987">nen, ſo iſt die Maladetta in den Pyrenaͤen</line>
        <line lrx="1533" lry="2167" ulx="424" uly="2064">ein uranfaͤngliches Gebirge, der Marbore ein</line>
        <line lrx="1502" lry="2200" ulx="424" uly="2131">Floͤtzgebirge. In den meiſten Gebirgen</line>
        <line lrx="1502" lry="2266" ulx="422" uly="2199">iſt die Grundlage aus einem andern Zeit⸗alter</line>
        <line lrx="1505" lry="2333" ulx="412" uly="2263">als die Decke; man thut alſo am beſten, die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1509" lry="2458" type="textblock" ulx="424" uly="2308">
        <line lrx="1509" lry="2445" ulx="424" uly="2308">Berge nach ihrer Decke oder nach dem Faſe</line>
        <line lrx="1490" lry="2458" ulx="1459" uly="2399">ſi</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="163" type="page" xml:id="s_Bg53-2_163">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_163.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="31" lry="417" type="textblock" ulx="0" uly="364">
        <line lrx="31" lry="417" ulx="0" uly="364">Ner</line>
      </zone>
      <zone lrx="27" lry="892" type="textblock" ulx="0" uly="860">
        <line lrx="27" lry="892" ulx="0" uly="860">en</line>
      </zone>
      <zone lrx="195" lry="2042" type="textblock" ulx="184" uly="2030">
        <line lrx="195" lry="2042" ulx="184" uly="2030">7</line>
      </zone>
      <zone lrx="890" lry="296" type="textblock" ulx="322" uly="202">
        <line lrx="890" lry="296" ulx="322" uly="202">.  155 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="1162" type="textblock" ulx="222" uly="365">
        <line lrx="1299" lry="435" ulx="224" uly="365">ſil zu benennen, woraus der groͤßte Theil</line>
        <line lrx="1299" lry="502" ulx="225" uly="438">ihrer Maſſe beſteht. Die gewoͤhnliche Ein⸗</line>
        <line lrx="1321" lry="571" ulx="223" uly="507">theilung iſt alſo auch nicht einmahl geogo⸗</line>
        <line lrx="1299" lry="638" ulx="222" uly="575">niſch brauchbar; geologiſch iſt ſie nicht allein</line>
        <line lrx="1299" lry="745" ulx="224" uly="642">zweideutig, ſondern auch gegen die Regeln</line>
        <line lrx="457" lry="763" ulx="225" uly="709">der Logik.</line>
        <line lrx="1299" lry="874" ulx="318" uly="733">Nach dieſen vorlaͤufit gen Bemerkungen</line>
        <line lrx="1298" lry="909" ulx="226" uly="845">will ich beſonders die Folge der Lagen ver⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="974" ulx="225" uly="913">ſchiedener Foſſilien betrachten, auf welcher die</line>
        <line lrx="1342" lry="1045" ulx="224" uly="981">meiſten geologiſchen Erſcheinungen und faſt</line>
        <line lrx="910" lry="1162" ulx="223" uly="1047">die gande Geogonie beruhen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1163" lry="1278" type="textblock" ulx="355" uly="1154">
        <line lrx="1163" lry="1278" ulx="355" uly="1154">a) Ueber die Granitlage.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="2066" type="textblock" ulx="221" uly="1282">
        <line lrx="1299" lry="1386" ulx="311" uly="1282">Daß der Grant it die Grundlage der uͤbrigen</line>
        <line lrx="1299" lry="1451" ulx="222" uly="1385">Lagen ausmache, und nur in den beſondern</line>
        <line lrx="1300" lry="1564" ulx="222" uly="1440">Faͤllen, n wo er wiederum aus zertruͤmmertem</line>
        <line lrx="1295" lry="1639" ulx="223" uly="1523">Granit s iſt, andere Lagen</line>
        <line lrx="1323" lry="1679" ulx="226" uly="1590">decke, wird von den meiſten Geologen ange⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="1721" ulx="225" uly="1658">nommen. Ich erinnere mich nie, ein Bei⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1789" ulx="223" uly="1727">ſpiel gefunden zu haben, welches dieſer Be⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="1857" ulx="223" uly="1795">hauptung entgegen ſtaͤnde. Man ſindet an⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="1928" ulx="223" uly="1861">dere Stein⸗arten niemahls in einer ſolchen</line>
        <line lrx="1303" lry="1991" ulx="221" uly="1927">Lage, daß man ſie als den Grund einer an⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="2066" ulx="224" uly="1997">ſehnlichen Granitmaſſe anſehen, oder auch nur</line>
      </zone>
      <zone lrx="664" lry="2157" type="textblock" ulx="224" uly="2062">
        <line lrx="664" lry="2157" ulx="224" uly="2062">vermuthen koͤnnte.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="2453" type="textblock" ulx="225" uly="2133">
        <line lrx="1306" lry="2220" ulx="320" uly="2133">In der Auvergne wird der Granit vom</line>
        <line lrx="1306" lry="2283" ulx="225" uly="2175">Baſalt gedeckt; im ſuͤdlichen England vom</line>
        <line lrx="1307" lry="2331" ulx="228" uly="2262">Thonſchiefer; an den Pyrenaͤen, wo er uͤber⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="2450" ulx="228" uly="2333">all in den tiefern Gegenden erſcheint, krr⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="2453" ulx="1172" uly="2404">Kalk⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="164" type="page" xml:id="s_Bg53-2_164">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_164.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1112" lry="310" type="textblock" ulx="824" uly="229">
        <line lrx="1112" lry="310" ulx="824" uly="229">L 1S6 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1676" lry="2449" type="textblock" ulx="280" uly="363">
        <line lrx="1545" lry="435" ulx="426" uly="363">Kalkſtein; in Portugal vom Thonſchiefer</line>
        <line lrx="1512" lry="499" ulx="428" uly="432">und Sandſtein. In allen dieſen Faͤllen</line>
        <line lrx="1504" lry="573" ulx="426" uly="501">kommt man, ſo wie man ſich hoͤher erhebt,</line>
        <line lrx="1509" lry="633" ulx="416" uly="569">vom Granit auf andere Foſſilien. Man</line>
        <line lrx="1507" lry="704" ulx="280" uly="637">4 koͤnnte ihn hier oft als angelehnt betrachten.</line>
        <line lrx="1508" lry="772" ulx="425" uly="705">Indeſſen, wo Granitberge an dem Meeres⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="838" ulx="426" uly="771">ufer ausſtreichen, wie in Portugal am Cabo</line>
        <line lrx="1640" lry="906" ulx="427" uly="841">de Rôcca, ſieht man deutlich, daß die Un⸗ G</line>
        <line lrx="1508" lry="979" ulx="361" uly="908">terlage Granit iſt. Ueberdieß gilt jene Ver⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="1046" ulx="390" uly="976">muthung ſo lange, bis man den Granit in</line>
        <line lrx="1390" lry="1115" ulx="426" uly="1043">großen Maſſen angelehnt gefunden hat.</line>
        <line lrx="1503" lry="1178" ulx="522" uly="1110">Man muß den Namen „Granit“ bloß</line>
        <line lrx="1504" lry="1247" ulx="428" uly="1177">einem Gemenge von Quarz, Felobſpat und</line>
        <line lrx="1508" lry="1315" ulx="427" uly="1248">Glummer geben, weil der Granit, welcher</line>
        <line lrx="1507" lry="1384" ulx="427" uly="1317">die O uptmaſſe der Gebirge bildet, nie ohne</line>
        <line lrx="1506" lry="1451" ulx="427" uly="1382">Glimmer iſt. Ich beſtimmte in der Anleit.</line>
        <line lrx="1504" lry="1524" ulx="394" uly="1449">z. geolog. Kenntn. d. Mineralog. vormahls</line>
        <line lrx="1506" lry="1592" ulx="430" uly="1518">den Begriff ſo, daß Quarz und Feldſpat</line>
        <line lrx="1507" lry="1660" ulx="429" uly="1584">zum Granit durchaus erforderlich ſey, der</line>
        <line lrx="1508" lry="1724" ulx="430" uly="1656">dritte Beſtandtheil hingegen von verſchiede⸗</line>
        <line lrx="1538" lry="1793" ulx="429" uly="1725">ner Ratur ſeyn duͤrfe. Es iſt aber ge⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1861" ulx="430" uly="1790">wiß, daß der Glimmer in der Hauptmaſſe</line>
        <line lrx="1509" lry="1927" ulx="430" uly="1861">der Gebirge beſtaͤndig vorkommt, daß er</line>
        <line lrx="1676" lry="1998" ulx="424" uly="1926">nur in geringen Bergen und an einzelnen</line>
        <line lrx="1505" lry="2062" ulx="429" uly="1994">Stellen des Hauptgebirges fehlt, oder auch</line>
        <line lrx="1506" lry="2131" ulx="429" uly="2059">durch andere Foſſilien erſetzt wird. Alle</line>
        <line lrx="1504" lry="2196" ulx="428" uly="2134">andere, ſtatt des Glimmers eingemengte</line>
        <line lrx="1507" lry="2265" ulx="426" uly="2196">Foſſilien ſind in der Hauptmaſſe der Gebirge</line>
        <line lrx="1507" lry="2329" ulx="414" uly="2264">ſelten: ſie lieben die Kuppen, die Spalten,</line>
        <line lrx="1567" lry="2398" ulx="425" uly="2334">die Auslaͤufer und Vorberge der Hauptzuͤge.</line>
        <line lrx="1555" lry="2449" ulx="1381" uly="2398">Man</line>
      </zone>
      <zone lrx="631" lry="2460" type="textblock" ulx="608" uly="2445">
        <line lrx="631" lry="2460" ulx="608" uly="2445">—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="165" type="page" xml:id="s_Bg53-2_165">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_165.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="30" lry="484" type="textblock" ulx="0" uly="436">
        <line lrx="30" lry="484" ulx="0" uly="436">en</line>
      </zone>
      <zone lrx="25" lry="620" type="textblock" ulx="0" uly="505">
        <line lrx="24" lry="564" ulx="0" uly="505">t,</line>
        <line lrx="25" lry="620" ulx="0" uly="588">In</line>
      </zone>
      <zone lrx="29" lry="758" type="textblock" ulx="0" uly="714">
        <line lrx="29" lry="758" ulx="0" uly="714">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="889" lry="347" type="textblock" ulx="613" uly="180">
        <line lrx="889" lry="347" ulx="613" uly="180"> ,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="2460" type="textblock" ulx="207" uly="325">
        <line lrx="1294" lry="450" ulx="211" uly="325">Man Fann folglich alle granitaͤhnliche Maſ⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="509" ulx="214" uly="444">ſen, worinn der Glimmer fehlt, ſehr bequem</line>
        <line lrx="777" lry="575" ulx="215" uly="515">After⸗Granite nennen.</line>
        <line lrx="1295" lry="646" ulx="309" uly="581">Zugleich mit dem Glimmer kommen an⸗</line>
        <line lrx="1294" lry="712" ulx="215" uly="648">dere Foſſilien in der Hanptmaſſe der Gebir⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="780" ulx="215" uly="716">ge weit verbreitet vor. Dahin gehoͤrt beſon⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="848" ulx="216" uly="786">ders in den portugieſiſchen und ſpaniſchen Gra⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="916" ulx="216" uly="850">niten das gelblich gruͤne Steinnark. Solche</line>
        <line lrx="1292" lry="1012" ulx="216" uly="919">Granite ſind blos als Abaͤnderungen zu be⸗</line>
        <line lrx="408" lry="1041" ulx="210" uly="988">trachten.</line>
        <line lrx="1289" lry="1120" ulx="308" uly="1055">Die Farbe der Gemengtheile des Gra⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1231" ulx="208" uly="1122">nits aͤndert ſich ſtrichweiſe, und iſt att in einer</line>
        <line lrx="1312" lry="1254" ulx="210" uly="1190">ziemlichen Entfernung dieſelbe. Der Glim⸗</line>
        <line lrx="1287" lry="1343" ulx="214" uly="1219">mer iſt gewoͤhnlich braͤunlich⸗ ſihwarz, z, und aͤuſ⸗</line>
        <line lrx="1286" lry="1393" ulx="210" uly="1326">ſerſt ſelten findet man weißen oder meſſing⸗</line>
        <line lrx="1285" lry="1459" ulx="208" uly="1393">gelben ohne alle Spuren von ſchwarzem Glim⸗</line>
        <line lrx="1285" lry="1562" ulx="207" uly="1461">mer. Wo aber weißer Glimmer eingemengt</line>
        <line lrx="1286" lry="1595" ulx="209" uly="1528">iſt, pflegt dieſes ſehr weit anzuhalten. Im</line>
        <line lrx="1305" lry="1681" ulx="211" uly="1593">Hauptzuge des Gerezgebirges iſt der ſchwarze</line>
        <line lrx="1287" lry="1731" ulx="212" uly="1661">Glimmer ſehr gemein, der weiße ſelten</line>
        <line lrx="1286" lry="1799" ulx="211" uly="1698">oder gar nicht vorhanden; an den Ufern</line>
        <line lrx="1286" lry="1867" ulx="210" uly="1772">des Douro hingegen wird der weiße Glim⸗</line>
        <line lrx="1286" lry="1934" ulx="209" uly="1865">mer ſehr gemein, und eben dieſes iſt auch der</line>
        <line lrx="1287" lry="1998" ulx="208" uly="1932">Fall an den Vorbergen der Eſtrella. Der</line>
        <line lrx="1289" lry="2070" ulx="207" uly="2000">Feldſpat iſt meiſtens fleiſchroth; die weiße</line>
        <line lrx="1288" lry="2135" ulx="209" uly="2065">Farbe findet ſich ebenfalls ſtrichweiſe. Das</line>
        <line lrx="1288" lry="2197" ulx="212" uly="2134">Gerezgebirge, die Eſtrella und andere halten</line>
        <line lrx="1290" lry="2270" ulx="210" uly="2203">meiſtens fleiſchrothen Feldſpat; am Mon⸗</line>
        <line lrx="1288" lry="2335" ulx="214" uly="2269">chique iſt Weiß die Hauptfarbe. Quarz wird</line>
        <line lrx="1342" lry="2438" ulx="212" uly="2331">indeſſen ſelten anders ale weiß angetroffen,</line>
        <line lrx="1287" lry="2460" ulx="1242" uly="2414">in</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="166" type="page" xml:id="s_Bg53-2_166">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_166.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1720" lry="2471" type="textblock" ulx="367" uly="235">
        <line lrx="1290" lry="314" ulx="831" uly="235">I 158 1</line>
        <line lrx="1551" lry="437" ulx="418" uly="370">in der Hauptmaſſe der Gebirge vielleicht</line>
        <line lrx="658" lry="500" ulx="367" uly="442">niemahls.</line>
        <line lrx="1510" lry="573" ulx="520" uly="500">Wahren Granit, ein Gemenge aus</line>
        <line lrx="1562" lry="641" ulx="421" uly="576">ziemlich gleichfoͤrmig vertheiltem Quarz und</line>
        <line lrx="1553" lry="711" ulx="418" uly="638">Feldſpat, nebſt bloß hier und da eingewach⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="800" ulx="419" uly="712">ſenem Glimmer, findet ſich ſelten geſchichtet;</line>
        <line lrx="1509" lry="842" ulx="420" uly="782">ich erinnere mich keines deutlichen Beyſpiels.</line>
        <line lrx="1511" lry="921" ulx="419" uly="848">Allein wo der Feldſpat abnimmt, der Glim⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="981" ulx="420" uly="918">mer anfaͤngt, Schichten zu bilden; wo viele</line>
        <line lrx="1508" lry="1049" ulx="420" uly="955">fremde Foſſilien darinn vorkommen, wie in</line>
        <line lrx="1720" lry="1115" ulx="422" uly="1050">den Vorbergen des franzoͤſiſchen Hauptge⸗</line>
        <line lrx="1720" lry="1187" ulx="405" uly="1115">birges, oder in den Nebenzuͤgen des Guadar⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1253" ulx="420" uly="1189">rama, da zeigt ſich auch der Granit geſchichtet.</line>
        <line lrx="1527" lry="1320" ulx="423" uly="1258">Es iſt hier immer ein Uebergang zu andern</line>
        <line lrx="1508" lry="1391" ulx="422" uly="1324">Fuſſilien, zum Glimmer ſchiefer, oder Sand⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1461" ulx="424" uly="1391">ſtein ſichtbar. Der Granit ſcheint vorzuͤg⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1526" ulx="424" uly="1461">lich in ſolchen Bergen geſchichtet, welche zwi⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1597" ulx="423" uly="1529">ſchen einer anſehnlichen Ebene und einem</line>
        <line lrx="1506" lry="1664" ulx="424" uly="1595">Hauptzuge liegen. Ich gebe hier nur das,</line>
        <line lrx="1563" lry="1730" ulx="424" uly="1667">was ich bemerkt habe; Beobachtungen in an⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1797" ulx="425" uly="1733">dern Gegenden werden zeigen, ob manche</line>
        <line lrx="1576" lry="1894" ulx="424" uly="1798">dieſer Bemerkungen ſich zu Regeln verwan⸗</line>
        <line lrx="1720" lry="1931" ulx="424" uly="1873">deln laſſen.</line>
        <line lrx="1720" lry="2012" ulx="526" uly="1895">Gaͤnge in dem Hauptzuge eines Granit⸗</line>
        <line lrx="1513" lry="2066" ulx="423" uly="1997">gebirges kommen hoͤchſt ſelten oder nie vor,</line>
        <line lrx="1524" lry="2163" ulx="370" uly="2068">man findet ſie aber haͤufig in den Vorbergen,</line>
        <line lrx="1503" lry="2201" ulx="421" uly="2139">und noch haͤufiger da, wo eine andere Stein⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="2272" ulx="422" uly="2208">art auf den Granit folgt. Dieſe Erfahrung,</line>
        <line lrx="1506" lry="2339" ulx="420" uly="2224">welche man in andern Ge Zenden oft ange⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="2431" ulx="416" uly="2331">ſtellt hat, habe ich in Spanien und Portu⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="2471" ulx="1436" uly="2409">gal</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="671" type="textblock" ulx="1703" uly="379">
        <line lrx="1720" lry="671" ulx="1703" uly="379">„ — — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="734" type="textblock" ulx="1708" uly="655">
        <line lrx="1720" lry="734" ulx="1708" uly="655">——</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1443" type="textblock" ulx="1712" uly="1334">
        <line lrx="1720" lry="1443" ulx="1712" uly="1334">—ʒ-—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1544" type="textblock" ulx="1711" uly="1455">
        <line lrx="1720" lry="1544" ulx="1711" uly="1455">— — —</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="167" type="page" xml:id="s_Bg53-2_167">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_167.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="897" lry="289" type="textblock" ulx="620" uly="204">
        <line lrx="897" lry="289" ulx="620" uly="204">[( 159 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1298" lry="637" type="textblock" ulx="215" uly="361">
        <line lrx="1298" lry="434" ulx="221" uly="361">gal ſehr beſtaͤtigt gefunden. Dahin gehoͤrt</line>
        <line lrx="1295" lry="499" ulx="216" uly="430">auch jene, daß die haͤufigſten Gaͤnge in ver⸗</line>
        <line lrx="1297" lry="569" ulx="215" uly="495">flaͤchten Bergen bemerkt werden. Der Haupt⸗</line>
        <line lrx="1294" lry="637" ulx="215" uly="566">zug des Guadarrama, die Eſtrella, der Gerez,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1294" lry="701" type="textblock" ulx="174" uly="631">
        <line lrx="1294" lry="701" ulx="174" uly="631">zeigen in ihrem Kerne keine Spur von Gaͤngen;</line>
      </zone>
      <zone lrx="1295" lry="973" type="textblock" ulx="215" uly="698">
        <line lrx="1295" lry="766" ulx="219" uly="698">deſto mehr ſieht man ſie in ihren Vorbergen, in</line>
        <line lrx="1295" lry="835" ulx="219" uly="770">der niedrigen Sierra morena u. ſ. w. Die Ebe⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="902" ulx="218" uly="832">ne von Viſeu, die hohe Ebene des Alente⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="973" ulx="215" uly="905">jo, beyde granitiſch, gehoͤren zu den ſehr erz⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1292" lry="1038" type="textblock" ulx="133" uly="973">
        <line lrx="1292" lry="1038" ulx="133" uly="973">reichen Gegenden der phrenaͤiſchen Halbinſel.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1849" type="textblock" ulx="210" uly="1039">
        <line lrx="1292" lry="1108" ulx="212" uly="1039">Die Gang⸗art bilden hier Quarz, wie ge⸗</line>
        <line lrx="1211" lry="1171" ulx="211" uly="1107">woͤhnlich, Steinmark und dichter Fluß.</line>
        <line lrx="1289" lry="1240" ulx="309" uly="1174">Unter allen Uebergaͤngen des Granits</line>
        <line lrx="1289" lry="1306" ulx="213" uly="1243">hat man im ſuͤdweſtlichen Europa am mei⸗</line>
        <line lrx="1336" lry="1375" ulx="215" uly="1311">ſten Gelegenheit, die Uebergaͤnge in Sand⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="1443" ulx="213" uly="1379">ſtein und Glimmerſchiefer zu beobachten.</line>
        <line lrx="1288" lry="1513" ulx="211" uly="1445">In den Hauptmaſſen der Gebirge hat der</line>
        <line lrx="1287" lry="1581" ulx="212" uly="1511">Feldſpat den groͤßten Antheil an der Zuſam⸗</line>
        <line lrx="1289" lry="1646" ulx="214" uly="1584">menſetzung des Granits: er macht beynahe</line>
        <line lrx="1288" lry="1714" ulx="214" uly="1649">zwey Drittheile des Ganzen aus. Der Gra⸗</line>
        <line lrx="1287" lry="1780" ulx="215" uly="1716">nit vom Guadarrama, der Eſtrella, dem</line>
        <line lrx="1285" lry="1849" ulx="210" uly="1782">Gerez, dem Monchique, zeigt dieſes deutlich;</line>
      </zone>
      <zone lrx="1289" lry="1917" type="textblock" ulx="177" uly="1850">
        <line lrx="1289" lry="1917" ulx="177" uly="1850">den Quarz bildet dort nur große eckige Koͤr⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1289" lry="2054" type="textblock" ulx="208" uly="1913">
        <line lrx="1289" lry="1983" ulx="208" uly="1913">ner, der Glimmer, wie gewoͤhnlich, kleine</line>
        <line lrx="1289" lry="2054" ulx="209" uly="1985">Blaͤttchen. Naͤhert man ſich den Vorber⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="2121" type="textblock" ulx="171" uly="2049">
        <line lrx="1286" lry="2121" ulx="171" uly="2049">gen, wo der Granit dem Sandſtein Platz</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="2443" type="textblock" ulx="209" uly="2121">
        <line lrx="1287" lry="2186" ulx="209" uly="2121">macht, ſo nimmt der Feldſpat ab, und wo</line>
        <line lrx="1289" lry="2250" ulx="211" uly="2186">er ſich findet, bildet er kleinere, mit einer</line>
        <line lrx="1338" lry="2320" ulx="211" uly="2253">thonigen Maſſe umgebene Stuͤcke. Endlich</line>
        <line lrx="1287" lry="2387" ulx="212" uly="2317">findet man keine Spur von vollſtaͤndig gebil⸗</line>
        <line lrx="1284" lry="2443" ulx="1148" uly="2398">detem</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="168" type="page" xml:id="s_Bg53-2_168">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_168.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1112" lry="336" type="textblock" ulx="829" uly="245">
        <line lrx="1112" lry="336" ulx="829" uly="245">I 160 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1515" lry="514" type="textblock" ulx="423" uly="383">
        <line lrx="1515" lry="447" ulx="423" uly="383">detem Feldſpat; man ſieht n ur Ueberblei bſel</line>
        <line lrx="1514" lry="514" ulx="424" uly="453">der weißen thonigen Maſſe; die Quarzkoͤrner</line>
      </zone>
      <zone lrx="1554" lry="584" type="textblock" ulx="422" uly="521">
        <line lrx="1554" lry="584" ulx="422" uly="521">werden kleiner, und liegen dichter auf einander.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1511" lry="787" type="textblock" ulx="420" uly="585">
        <line lrx="1511" lry="673" ulx="420" uly="585">Der Glinnner haͤlt ſich am laͤngſten, und bleibt</line>
        <line lrx="1507" lry="720" ulx="423" uly="655">mit dem Sandſtein noch immer vermengt.</line>
        <line lrx="1510" lry="787" ulx="422" uly="724">Zuweilen vermehrt ſich der Glimmer, ſetzt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="873" type="textblock" ulx="421" uly="791">
        <line lrx="1524" lry="873" ulx="421" uly="791">ſchichtenweiſe durch den Stein, und macht ſo</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="990" type="textblock" ulx="424" uly="860">
        <line lrx="1271" lry="924" ulx="424" uly="860">den Anfang des Glimmerſchiefers.</line>
        <line lrx="1508" lry="990" ulx="525" uly="927">Eine beſondere Erſcheinung iſt der grob⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="1062" type="textblock" ulx="406" uly="992">
        <line lrx="1502" lry="1062" ulx="406" uly="992">koͤrnige Granit, welcher ſich im feinkoͤrnigen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="1127" type="textblock" ulx="423" uly="1062">
        <line lrx="1503" lry="1127" ulx="423" uly="1062">oder umgekehrt der feinkoͤrnige, welcher ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="1262" type="textblock" ulx="415" uly="1128">
        <line lrx="1504" lry="1195" ulx="421" uly="1128">im grobkoͤrnigen Granit findet. An der</line>
        <line lrx="1505" lry="1262" ulx="415" uly="1196">Eſtrella habe ich Felſen geſehen, wo ploͤßzlich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="1329" type="textblock" ulx="423" uly="1263">
        <line lrx="1507" lry="1329" ulx="423" uly="1263">der feinkoͤrnige Granit anfaͤngt, ohne Spu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="1398" type="textblock" ulx="386" uly="1334">
        <line lrx="1505" lry="1398" ulx="386" uly="1334">ren von einer Spalte, Ader und dergleichen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="1466" type="textblock" ulx="425" uly="1400">
        <line lrx="1507" lry="1466" ulx="425" uly="1400">ohne eine duͤnne Quarzlage, welche, wie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="1602" type="textblock" ulx="381" uly="1466">
        <line lrx="1505" lry="1534" ulx="411" uly="1466">ſonſt, die Grenze bezeichnet. Dieſe letztere Er⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1602" ulx="381" uly="1535">ſcheinung iſt noch viel ſchwerer zu erklaͤren, als</line>
      </zone>
      <zone lrx="1511" lry="2242" type="textblock" ulx="419" uly="1604">
        <line lrx="1509" lry="1720" ulx="426" uly="1604">die erſte, da der grobtrrnise Granit der ge⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1735" ulx="424" uly="1673">meinſte iſt, und leichter eine Spalte oder ein</line>
        <line lrx="1357" lry="1804" ulx="425" uly="1740">Neſt im feinkoͤrnigen ausfuͤllen koͤnnte.</line>
        <line lrx="1508" lry="1871" ulx="525" uly="1808">Felſen von Quarz finden ſich nie in der</line>
        <line lrx="1507" lry="1940" ulx="421" uly="1876">Hauptmaſſe des Gebirges, ſondern immer</line>
        <line lrx="1509" lry="2009" ulx="422" uly="1941">nur an dem Abhange der Berge, auf Berg⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="2068" ulx="422" uly="2009">ebenen und an aͤhnlichen Orten. So kom⸗</line>
        <line lrx="1511" lry="2161" ulx="420" uly="2075">men ſie in Deutſchland vor und an der einzi⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="2242" ulx="419" uly="2145">gen Stelle, wo ich ſie ſonſt geſehen habe,</line>
      </zone>
      <zone lrx="993" lry="2279" type="textblock" ulx="413" uly="2154">
        <line lrx="993" lry="2279" ulx="413" uly="2154">am Gerez in Porlugal.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="2475" type="textblock" ulx="420" uly="2238">
        <line lrx="1506" lry="2364" ulx="503" uly="2238">Der Urſprung des Granits gehört zu</line>
        <line lrx="1508" lry="2441" ulx="420" uly="2346">den Fragen in der Geogonie „welche man</line>
        <line lrx="1505" lry="2475" ulx="1402" uly="2413">ohne</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="564" type="textblock" ulx="1704" uly="329">
        <line lrx="1720" lry="564" ulx="1704" uly="329">—.  — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="747" type="textblock" ulx="1706" uly="598">
        <line lrx="1720" lry="747" ulx="1706" uly="598">— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1986" type="textblock" ulx="1706" uly="1886">
        <line lrx="1720" lry="1986" ulx="1706" uly="1886">— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="2241" type="textblock" ulx="1708" uly="2006">
        <line lrx="1720" lry="2241" ulx="1708" uly="2006">— — —</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="169" type="page" xml:id="s_Bg53-2_169">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_169.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="45" lry="568" type="textblock" ulx="0" uly="383">
        <line lrx="45" lry="443" ulx="0" uly="383">lſel</line>
        <line lrx="45" lry="499" ulx="0" uly="467">ner</line>
        <line lrx="42" lry="568" ulx="0" uly="525">det.</line>
      </zone>
      <zone lrx="93" lry="635" type="textblock" ulx="0" uly="590">
        <line lrx="93" lry="635" ulx="0" uly="590">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="37" lry="856" type="textblock" ulx="0" uly="796">
        <line lrx="37" lry="856" ulx="0" uly="796">ſ</line>
      </zone>
      <zone lrx="34" lry="976" type="textblock" ulx="0" uly="944">
        <line lrx="34" lry="976" ulx="0" uly="944">0⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1267" lry="2376" type="textblock" ulx="197" uly="2257">
        <line lrx="1267" lry="2376" ulx="197" uly="2257">Hoͤhlungen aus. Ob Feldſpat und Glim⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="899" lry="271" type="textblock" ulx="623" uly="174">
        <line lrx="899" lry="271" ulx="623" uly="174">I 161 7</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="578" type="textblock" ulx="210" uly="279">
        <line lrx="1290" lry="382" ulx="211" uly="279">ohne Folgen uneroͤrtert laſſen koͤnnte. Man</line>
        <line lrx="1340" lry="497" ulx="210" uly="374">beruft ſich ge ob nlich auf ſein Gefuͤge, wenn</line>
        <line lrx="1287" lry="509" ulx="211" uly="437">man beweiſen will, daß die erſten und groͤß⸗</line>
        <line lrx="1288" lry="578" ulx="211" uly="511">ten Gebirge durch eine Keyſtalliſation erzeugt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1292" lry="642" type="textblock" ulx="170" uly="580">
        <line lrx="1292" lry="642" ulx="170" uly="580">wurden. Das mag freylich, ſo roh genom⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="845" type="textblock" ulx="207" uly="646">
        <line lrx="1308" lry="712" ulx="207" uly="646">men, nicht unrichtig ſeyn. Allein unterſucht</line>
        <line lrx="1279" lry="778" ulx="210" uly="714">man die Sache genauer, ſo entdeckt man,</line>
        <line lrx="1283" lry="845" ulx="210" uly="781">daß man nichts mehr geſagt hat, als der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1393" lry="1119" type="textblock" ulx="179" uly="848">
        <line lrx="1279" lry="912" ulx="209" uly="848">Granit gehoͤrt zu den kryſtalliniſchen Steine⸗</line>
        <line lrx="1393" lry="980" ulx="179" uly="916">arten. Wie ſo ſehr verſchiedene Foſſilien</line>
        <line lrx="1387" lry="1048" ulx="193" uly="983">in einer weichen Maſſe auf eine ſehr verſchie⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="1119" ulx="207" uly="1050">dene Art, ſtellenweiſe, ſich bilden koͤnnen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="1586" type="textblock" ulx="199" uly="1118">
        <line lrx="793" lry="1181" ulx="201" uly="1118">ſieht man nicht leicht ein.</line>
        <line lrx="1273" lry="1270" ulx="299" uly="1185">Iſt es daher erlaubt eine Hypotheſe uͤber</line>
        <line lrx="1274" lry="1321" ulx="206" uly="1234">dieſen Gegenſtand zu aͤußern, ſo wuͤrde ich</line>
        <line lrx="1274" lry="1388" ulx="204" uly="1321">annehmen, der Quarz ſey zuerſt koͤrnerweiſe</line>
        <line lrx="1308" lry="1455" ulx="203" uly="1350">oder ſtückweiſe erzeugt worden. Die Art</line>
        <line lrx="1271" lry="1522" ulx="199" uly="1456">wie dieſes geſchah, kann man bey unſern jez⸗</line>
        <line lrx="1268" lry="1586" ulx="204" uly="1523">zigen Kenntniſſen noch ununterſucht laſſen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1270" lry="1656" type="textblock" ulx="193" uly="1589">
        <line lrx="1270" lry="1656" ulx="193" uly="1589">Ihre Bildung in einer tropfbaren Fluͤſſigkeit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1269" lry="2054" type="textblock" ulx="196" uly="1656">
        <line lrx="1267" lry="1722" ulx="198" uly="1656">iſt wahrſcheinlicher als im Feuer. Zwiſchen</line>
        <line lrx="1269" lry="1787" ulx="200" uly="1719">dieſen aufgehaͤuften Quarzkoͤrnern bildete ſich</line>
        <line lrx="1265" lry="1855" ulx="199" uly="1787">ſpaͤter der Feldſpat, und verband ſie dadurch</line>
        <line lrx="1265" lry="1925" ulx="196" uly="1855">zu einer Steinmaſſe. Hierdurch laͤßt ſich</line>
        <line lrx="1266" lry="2020" ulx="196" uly="1923">einſehen, wie das Ganze aus verſchiedenen</line>
        <line lrx="1267" lry="2054" ulx="196" uly="1989">Stuͤcken entſtanden iſt, und woher die ver⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1266" lry="2121" type="textblock" ulx="178" uly="2051">
        <line lrx="1266" lry="2121" ulx="178" uly="2051">ſchiedene Richtung der Feldſpotblaͤtter in den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1293" lry="2256" type="textblock" ulx="193" uly="2121">
        <line lrx="1292" lry="2188" ulx="193" uly="2121">mannichfaltigen Stuͤcken ruͤhrt. Noch ſpaͤ⸗</line>
        <line lrx="1293" lry="2256" ulx="196" uly="2189">ter fuͤllte der Glimmer die uͤbrig gebliebenen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1284" lry="2396" type="textblock" ulx="1176" uly="2340">
        <line lrx="1284" lry="2396" ulx="1176" uly="2340">mer</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="170" type="page" xml:id="s_Bg53-2_170">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_170.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1218" lry="250" type="textblock" ulx="824" uly="115">
        <line lrx="1218" lry="250" ulx="824" uly="115">1 162 3</line>
      </zone>
      <zone lrx="1550" lry="380" type="textblock" ulx="417" uly="285">
        <line lrx="1550" lry="380" ulx="417" uly="285">mer ſich zuerſt aus der Fluͤſſigkeit oder durch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="447" type="textblock" ulx="417" uly="381">
        <line lrx="1503" lry="447" ulx="417" uly="381">Umwandlung eines andern Foſſils bildeten,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1564" lry="513" type="textblock" ulx="418" uly="446">
        <line lrx="1564" lry="513" ulx="418" uly="446">iſt eine Frage, welche hier von gar keinen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="852" type="textblock" ulx="388" uly="515">
        <line lrx="1501" lry="579" ulx="419" uly="515">Folgen iſt. Anzunehmen, wie ich vor⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="650" ulx="404" uly="584">mahls that, der Feldſpat und Glimmer habe</line>
        <line lrx="1498" lry="718" ulx="418" uly="650">ſich im dichten Quarz ſpaͤter erzeugt, er⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="785" ulx="388" uly="720">klaͤrt nicht, warum nur ſtellenweiſe und nicht</line>
        <line lrx="1505" lry="852" ulx="420" uly="781">in der ganzen Maſſe eine ſolche Veraͤnde⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="919" type="textblock" ulx="327" uly="856">
        <line lrx="1508" lry="919" ulx="327" uly="856">rung vorging. Es muß eine zuſammenge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="1137" type="textblock" ulx="392" uly="921">
        <line lrx="1503" lry="989" ulx="420" uly="921">ſetzte Stein⸗art zum Grunde gelegt werden,</line>
        <line lrx="1503" lry="1057" ulx="424" uly="993">um die Mannichfaltigkeiten der Foſſilien be⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="1137" ulx="392" uly="1059">quemer zu erklaͤren. Die einzelnen Quarz⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="1205" type="textblock" ulx="422" uly="1126">
        <line lrx="1528" lry="1205" ulx="422" uly="1126">felſen ſcheinen vielmehr einen beſondern Ur⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="1680" type="textblock" ulx="423" uly="1198">
        <line lrx="1505" lry="1274" ulx="423" uly="1198">ſprung zu haben, und vielleicht in großen</line>
        <line lrx="1342" lry="1339" ulx="425" uly="1267">Hoͤhlungen ſpaͤter entſtanden zu ſeyn.</line>
        <line lrx="1506" lry="1401" ulx="526" uly="1331">Allein zur Erzeugung des Quarzes, des</line>
        <line lrx="1506" lry="1477" ulx="429" uly="1398">Feldſpats, war doch ein anderes Meer, we⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1545" ulx="430" uly="1466">nigſtens eine andere Fluͤſſigkeit noͤthig als</line>
        <line lrx="1504" lry="1608" ulx="430" uly="1530">man⸗ jetzt findet, da ſich Quarz und</line>
        <line lrx="1508" lry="1680" ulx="427" uly="1599">Feldſpat nirgends mehr erzeugen. Dann</line>
      </zone>
      <zone lrx="1557" lry="1742" type="textblock" ulx="429" uly="1668">
        <line lrx="1557" lry="1742" ulx="429" uly="1668">waͤre es ja einerley, ob man mit den meiſten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1506" lry="2012" type="textblock" ulx="373" uly="1737">
        <line lrx="1506" lry="1810" ulx="381" uly="1737">Geologen den Granit auf einmahl aus einer</line>
        <line lrx="1502" lry="1877" ulx="373" uly="1797">beſondern Fluͤſſigkeit kryſtalliſiren, oder ob</line>
        <line lrx="1503" lry="1942" ulx="429" uly="1869">man den Feldſpat nach den Quarzkoͤrnern</line>
        <line lrx="1502" lry="2012" ulx="432" uly="1927">entſtehen laͤßt. Ich erinnere nur, daß ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1548" lry="2079" type="textblock" ulx="432" uly="2002">
        <line lrx="1548" lry="2079" ulx="432" uly="2002">aus der letztern Hypotheſe leichter die Ver⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="2347" type="textblock" ulx="372" uly="2070">
        <line lrx="1503" lry="2148" ulx="430" uly="2070">mengung des Quarzes mit dem Feldſpat ein⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="2214" ulx="372" uly="2135">ſehen laͤßt. Ein Meer, ohne die kalkigen</line>
        <line lrx="1503" lry="2279" ulx="431" uly="2200">Beſtandtheile, welche das jetzige bey ſich</line>
        <line lrx="1507" lry="2347" ulx="428" uly="2270">fuͤhrt, konnte mehr Kieſel⸗erde aufgeloͤßt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="756" type="textblock" ulx="1699" uly="380">
        <line lrx="1720" lry="756" ulx="1699" uly="380">————☛☚r = = —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1638" type="textblock" ulx="1704" uly="1257">
        <line lrx="1720" lry="1638" ulx="1704" uly="1257">— —— = — —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="2250" type="textblock" ulx="1704" uly="1866">
        <line lrx="1720" lry="2250" ulx="1704" uly="1866">— — — —2 —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1569" lry="2385" type="textblock" ulx="1420" uly="2343">
        <line lrx="1569" lry="2385" ulx="1420" uly="2343">ent⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="354" type="textblock" ulx="1703" uly="320">
        <line lrx="1720" lry="354" ulx="1703" uly="320">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1233" type="textblock" ulx="1705" uly="1027">
        <line lrx="1720" lry="1233" ulx="1705" uly="1027">—  —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1845" type="textblock" ulx="1708" uly="1677">
        <line lrx="1720" lry="1845" ulx="1708" uly="1677"> NN7N—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="171" type="page" xml:id="s_Bg53-2_171">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_171.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="895" lry="230" type="textblock" ulx="620" uly="168">
        <line lrx="895" lry="230" ulx="620" uly="168">[163 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1295" lry="368" type="textblock" ulx="213" uly="292">
        <line lrx="1295" lry="368" ulx="213" uly="292">enthalten. Dann war es nicht ſonderbar,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1296" lry="519" type="textblock" ulx="215" uly="371">
        <line lrx="1296" lry="438" ulx="216" uly="371">daß an ruhigen wenig bewegten Stellen ſich</line>
        <line lrx="1295" lry="519" ulx="215" uly="433">nach und nach Quarzkoͤrner bildeten, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1294" lry="571" type="textblock" ulx="182" uly="495">
        <line lrx="1294" lry="571" ulx="182" uly="495">daß in ihren Zwiſchenraͤumen viel ſpaͤter ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1293" lry="706" type="textblock" ulx="211" uly="573">
        <line lrx="1293" lry="655" ulx="212" uly="573">Feldſpat erzeugte, worinn die Kieſel⸗erde</line>
        <line lrx="1292" lry="706" ulx="211" uly="636">ſchon zum Theilen andere Erd⸗arten umgeaͤn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="573" lry="795" type="textblock" ulx="168" uly="711">
        <line lrx="573" lry="795" ulx="168" uly="711">dert ſeyn mag.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="909" type="textblock" ulx="215" uly="749">
        <line lrx="1288" lry="845" ulx="221" uly="749">Diie Granitberge waren unſtreitig vor⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="909" ulx="215" uly="842">mahls viel hoͤher als jetzt. Sie haben noch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1290" lry="1043" type="textblock" ulx="163" uly="910">
        <line lrx="1290" lry="973" ulx="164" uly="910">immer ein ſehr zerruͤttetes, zerkluͤftetes Au⸗</line>
        <line lrx="1284" lry="1043" ulx="163" uly="975">ſehen. Sie bilden an manchen Stellen hohe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1281" lry="1108" type="textblock" ulx="208" uly="1044">
        <line lrx="1281" lry="1108" ulx="208" uly="1044">Gebirge, an andern ſieht man granitiſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1280" lry="1177" type="textblock" ulx="104" uly="1109">
        <line lrx="1280" lry="1177" ulx="104" uly="1109">Ebenen, welche in Anſehung der Vor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1277" lry="1782" type="textblock" ulx="202" uly="1178">
        <line lrx="1277" lry="1245" ulx="208" uly="1178">berge dieſelbe Lage haben, als das hoͤhere</line>
        <line lrx="1277" lry="1310" ulx="207" uly="1245">Gebirge, und wahrſcheinlich nur die Ueber⸗</line>
        <line lrx="1274" lry="1379" ulx="206" uly="1312">bleibſel deſſelben ſind. Ich erinnere hier nur</line>
        <line lrx="1273" lry="1448" ulx="204" uly="1383">an die portugiſiſchen Ebenen des hoͤhern</line>
        <line lrx="1271" lry="1534" ulx="202" uly="1442">Alemtejogo „um Vieſeu, und an die Gra⸗</line>
        <line lrx="1270" lry="1579" ulx="204" uly="1516">nit⸗ebene im ſpaniſchen Eſtremadura. Die</line>
        <line lrx="1275" lry="1649" ulx="204" uly="1581">leichte Verwitterung des Feldſpats, das zarte</line>
        <line lrx="1268" lry="1716" ulx="205" uly="1647">Gefuͤge des Glimmers ſind wahrſcheinlich</line>
        <line lrx="1268" lry="1782" ulx="202" uly="1716">die Urſachen der Zerſtoͤrungen, welche der Gra⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1280" lry="1848" type="textblock" ulx="180" uly="1783">
        <line lrx="1280" lry="1848" ulx="180" uly="1783">nit erleidet. Er zerfaͤllt endlich in einen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1279" lry="1985" type="textblock" ulx="196" uly="1849">
        <line lrx="1279" lry="1917" ulx="198" uly="1849">Granitſand, deſſen Quarzkoͤrner viel feiner</line>
        <line lrx="1266" lry="1985" ulx="196" uly="1917">ſind, als die Quarzkoͤrner des vollſtaͤndigen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1266" lry="2054" type="textblock" ulx="142" uly="1984">
        <line lrx="1266" lry="2054" ulx="142" uly="1984">Granits, und beweiſen, daß auch der Quarz</line>
      </zone>
      <zone lrx="1266" lry="2389" type="textblock" ulx="194" uly="2055">
        <line lrx="1266" lry="2121" ulx="195" uly="2055">ſogar durch die Verwitterung angegriffen</line>
        <line lrx="1265" lry="2191" ulx="194" uly="2119">wird. Dieſe Erſcheinung, welche noch</line>
        <line lrx="1264" lry="2254" ulx="197" uly="2185">taͤglich vorkommt, kann uns Winke geben,</line>
        <line lrx="1264" lry="2363" ulx="198" uly="2250">die Entſtehung mancher Berge zu erklaͤren.</line>
        <line lrx="1262" lry="2389" ulx="726" uly="2324">L 2 Durch</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="172" type="page" xml:id="s_Bg53-2_172">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_172.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1080" lry="249" type="textblock" ulx="803" uly="171">
        <line lrx="1080" lry="249" ulx="803" uly="171"> 164]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="514" type="textblock" ulx="409" uly="307">
        <line lrx="1498" lry="374" ulx="505" uly="307">Durch die Zertruͤmmerung vormahliger</line>
        <line lrx="1501" lry="446" ulx="409" uly="375">hoher Gebirge mußten viele Veraͤnderungen</line>
        <line lrx="1501" lry="514" ulx="411" uly="443">vorgehen. Ganze Berge, deren Unterlage</line>
      </zone>
      <zone lrx="1511" lry="575" type="textblock" ulx="411" uly="510">
        <line lrx="1511" lry="575" ulx="411" uly="510">wankend gemacht wurde, konnten ſich ſenken,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="713" type="textblock" ulx="414" uly="580">
        <line lrx="1502" lry="642" ulx="415" uly="580">es entſtanden dadurch Spalten, in welchen die</line>
        <line lrx="1495" lry="713" ulx="414" uly="645">Gasarten, das Waſſer ihr Spiel hatten,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="780" type="textblock" ulx="415" uly="714">
        <line lrx="1512" lry="780" ulx="415" uly="714">kurz es bildeten ſich Gaͤnge. Sie finden ſich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1501" lry="1184" type="textblock" ulx="406" uly="781">
        <line lrx="1501" lry="847" ulx="416" uly="781">am haͤufigſten in den Gegenden, wo die ur⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="921" ulx="415" uly="850">ſpruͤngliche Form des Gebirges am meiſten</line>
        <line lrx="1501" lry="980" ulx="417" uly="918">veraͤndert iſt, in verflaͤchten Bergen, in</line>
        <line lrx="1498" lry="1051" ulx="417" uly="983">Berg⸗ebenen. Sie entſtanden gewiß, wie</line>
        <line lrx="1495" lry="1116" ulx="406" uly="1050">manche Beyſpiele zeigen, viel ſpaͤter als</line>
        <line lrx="1499" lry="1184" ulx="419" uly="1115">die Berge, wodurch ſie ſtreichen; man hat</line>
      </zone>
      <zone lrx="1517" lry="1254" type="textblock" ulx="421" uly="1184">
        <line lrx="1517" lry="1254" ulx="421" uly="1184">abgerundete Foſſilien von ganz anderer Form,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="1393" type="textblock" ulx="408" uly="1251">
        <line lrx="1502" lry="1321" ulx="408" uly="1251">man hat Holzſtuͤcke und andere Spuren or⸗</line>
        <line lrx="1372" lry="1393" ulx="408" uly="1319">ganiſcher Koͤrper in ihnen angetroffen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="1726" type="textblock" ulx="413" uly="1453">
        <line lrx="1502" lry="1526" ulx="525" uly="1453">Die großen Granitgeſchiebe, in Gegen⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="1593" ulx="416" uly="1521">den, wo man keine Granitberge mehr ſieht,</line>
        <line lrx="1506" lry="1662" ulx="413" uly="1591">ſind wahrſcheinlich die Ueberbleibſel ſolcher</line>
        <line lrx="1507" lry="1726" ulx="415" uly="1657">Gebirge an dem Orte, wo ſie ſich finden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="1792" type="textblock" ulx="415" uly="1727">
        <line lrx="1540" lry="1792" ulx="415" uly="1727">Es iſt nicht wahrſcheinlich, daß ſolche unge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1508" lry="1927" type="textblock" ulx="420" uly="1795">
        <line lrx="1508" lry="1862" ulx="426" uly="1795">heure Maſſen, wie man noch ſehr oft in</line>
        <line lrx="1506" lry="1927" ulx="420" uly="1862">Meklenburg und andern flachen Laͤndern an</line>
      </zone>
      <zone lrx="1516" lry="1994" type="textblock" ulx="423" uly="1930">
        <line lrx="1516" lry="1994" ulx="423" uly="1930">der Oſtſee findet, durch Fluten von entfern⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1512" lry="2332" type="textblock" ulx="419" uly="1997">
        <line lrx="1509" lry="2062" ulx="423" uly="1997">ten Gebirgen dorthin gebracht wurden.</line>
        <line lrx="1512" lry="2131" ulx="419" uly="2061">Fluten, welche ſolche Maſſen fortbringen koͤn⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="2195" ulx="428" uly="2128">nen, gehoͤren zu den Meeren, welche ſich</line>
        <line lrx="1512" lry="2262" ulx="430" uly="2196">nicht mehr finden, und welche eine freygebi⸗</line>
        <line lrx="1029" lry="2332" ulx="424" uly="2265">ge Phantaſie herzaubert.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1561" lry="2380" type="textblock" ulx="1407" uly="2321">
        <line lrx="1561" lry="2380" ulx="1407" uly="2321">Aus</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="173" type="page" xml:id="s_Bg53-2_173">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_173.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1316" lry="993" type="textblock" ulx="0" uly="318">
        <line lrx="916" lry="382" ulx="0" uly="318">l/rés</line>
        <line lrx="236" lry="442" ulx="0" uly="386">c</line>
        <line lrx="1316" lry="518" ulx="0" uly="453">ge Auus einem ſolchen zertruͤmmerten Gra⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="584" ulx="2" uly="521">hn, nit, der zuweilen nur an Ort und Stelle ver⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="657" ulx="1" uly="579">de witterte, zuweilen vom Waſſer herbeige⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="723" ulx="0" uly="654">„ fuͤhrt wurde, entſtanden wahrſcheinlich die</line>
        <line lrx="1310" lry="793" ulx="0" uly="714">4 Berge von Gneiß, Glimmerſchiefer, man⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="858" ulx="0" uly="785">un  che Arten von Sandſtein, kurz, von den ge⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="925" ulx="0" uly="851">en ſchichteten Bergen, woran der Quarz den</line>
        <line lrx="1306" lry="993" ulx="3" uly="920">1 groͤßten Antheil hatte. Die Schichten ſind</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="2537" type="textblock" ulx="0" uly="985">
        <line lrx="1306" lry="1060" ulx="0" uly="985">. oft deutliche Lagen und zu verſchiedenen Zei⸗</line>
        <line lrx="1305" lry="1129" ulx="184" uly="1062">ten entſtanden, oft aber durch ſpaͤtere Ab⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="1196" ulx="0" uly="1124">AAlAläöͤſungen gebildet, wovon nicht ſelten ausge⸗</line>
        <line lrx="1310" lry="1261" ulx="226" uly="1194">ſchlemmter Eiſen⸗acker und Thon die Veran⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1331" ulx="0" uly="1261">laſſung ſcheinen. Aus entfernten Gegenden</line>
        <line lrx="1301" lry="1400" ulx="156" uly="1333">wurden dieſe Maſſen nicht herbeygeſpuͤhlt,</line>
        <line lrx="1300" lry="1469" ulx="228" uly="1398">denn die Koͤrner ſind ſelten und nur zufaͤllig</line>
        <line lrx="1298" lry="1530" ulx="188" uly="1463">abgerundet, ſie haben noch deutliche Ecken.</line>
        <line lrx="1300" lry="1598" ulx="177" uly="1527">Es iſt vielmehr wahrſcheinlich, daß die mei⸗</line>
        <line lrx="1298" lry="1667" ulx="226" uly="1595">ſten durch Gewaͤſſer auf dem ehemaligen fe⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="1731" ulx="170" uly="1661">ſten Lande gebildet wurden, welche in der</line>
        <line lrx="1300" lry="1806" ulx="128" uly="1728">Naͤhe hoher Gebirge ohne Zweifel auch eine</line>
        <line lrx="1299" lry="1868" ulx="226" uly="1798">große Wirkung aͤußern mußten. Man fin⸗</line>
        <line lrx="1298" lry="1938" ulx="220" uly="1868">det noch zuweilen Stuͤcke von unzerſtoͤrtenn</line>
        <line lrx="1299" lry="2002" ulx="224" uly="1931">Granit in dieſen Bergen, wovon ich oben</line>
        <line lrx="1343" lry="2074" ulx="155" uly="2001">ein Beiſpiel angefuͤhrt habe, welche die Mey⸗</line>
        <line lrx="1341" lry="2138" ulx="157" uly="2069">nung von ihrem Urſprunge beſtaͤtigen.</line>
        <line lrx="1298" lry="2207" ulx="161" uly="2135">. Die Berge dieſer Art, ich moͤchte ſie</line>
        <line lrx="1297" lry="2274" ulx="224" uly="2204">geſchichtete granitiſche Berge nennen, lagern</line>
        <line lrx="1302" lry="2340" ulx="217" uly="2269">ſich um das hoͤhere Granitgebirge her. Die</line>
        <line lrx="1308" lry="2413" ulx="193" uly="2331">Berge dieſer Art in Frankreich, ſo wie die</line>
        <line lrx="1302" lry="2481" ulx="223" uly="2402">Berge in der Halb⸗inſel, ſind davon auffallen⸗</line>
        <line lrx="1297" lry="2537" ulx="692" uly="2481">MD de</line>
      </zone>
      <zone lrx="6" lry="1644" type="textblock" ulx="0" uly="1543">
        <line lrx="6" lry="1644" ulx="0" uly="1543"> —</line>
      </zone>
      <zone lrx="17" lry="1961" type="textblock" ulx="0" uly="1679">
        <line lrx="17" lry="1961" ulx="0" uly="1679">= — =</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="174" type="page" xml:id="s_Bg53-2_174">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_174.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1012" lry="361" type="textblock" ulx="901" uly="258">
        <line lrx="1012" lry="361" ulx="901" uly="258">166</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="512" type="textblock" ulx="423" uly="416">
        <line lrx="1510" lry="512" ulx="423" uly="416">de Beweiſe. Ich darf auch das deutſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1506" lry="781" type="textblock" ulx="416" uly="514">
        <line lrx="1505" lry="578" ulx="416" uly="514">Gneißgebirge in Sachſen und aͤhnliche hier</line>
        <line lrx="1503" lry="646" ulx="422" uly="580">anfuͤhren. Oft erhebt ſich nur in der Mitte</line>
        <line lrx="1503" lry="712" ulx="423" uly="650">der Kern von wahrem Granit, uͤberall mit</line>
        <line lrx="1506" lry="781" ulx="421" uly="715">Schichten von den gedachten Foſſilien umla⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1567" lry="852" type="textblock" ulx="421" uly="784">
        <line lrx="1567" lry="852" ulx="421" uly="784">gert. Auch dieſes laͤßt ſich als eine Beſtaͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1504" lry="984" type="textblock" ulx="421" uly="851">
        <line lrx="1435" lry="938" ulx="421" uly="851">tigung der gedachten Meynung betrachten.</line>
        <line lrx="1504" lry="984" ulx="523" uly="921">Der Feldſpat iſt in ihnen in weit gerin⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1600" lry="1321" type="textblock" ulx="388" uly="983">
        <line lrx="1600" lry="1050" ulx="421" uly="983">gerer Menge, als im Granit, er verſchwindet</line>
        <line lrx="1501" lry="1120" ulx="420" uly="1055">zuletzt ganz und gar, und man bemerkt die</line>
        <line lrx="1518" lry="1185" ulx="418" uly="1124">feinſten Stuffenfolgen vom Granit zu den ge⸗</line>
        <line lrx="1536" lry="1254" ulx="421" uly="1191">geſchichteten Stein⸗arten, wie ich ſchon oft</line>
        <line lrx="1526" lry="1321" ulx="388" uly="1255">angefuͤhrt habe. Der Feldſpat iſt auch ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1669" lry="1390" type="textblock" ulx="419" uly="1318">
        <line lrx="1669" lry="1390" ulx="419" uly="1318">rade derjenige Theil des Granits, welcher</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="1480" type="textblock" ulx="420" uly="1392">
        <line lrx="1500" lry="1480" ulx="420" uly="1392">die erſte und groͤßte Zerſtoͤrung leidet. Er</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="1525" type="textblock" ulx="420" uly="1462">
        <line lrx="1497" lry="1525" ulx="420" uly="1462">muß ſich folglich in geringer Menge in den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1546" lry="1616" type="textblock" ulx="420" uly="1527">
        <line lrx="1546" lry="1616" ulx="420" uly="1527">Stein⸗arten finden, welche aus dem zerſtoͤr⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="987" lry="1655" type="textblock" ulx="419" uly="1596">
        <line lrx="987" lry="1655" ulx="419" uly="1596">ten Granit entſtanden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1542" lry="1792" type="textblock" ulx="418" uly="1660">
        <line lrx="1510" lry="1747" ulx="519" uly="1660">In den geſchichteten granitiſchen Gebir⸗</line>
        <line lrx="1542" lry="1792" ulx="418" uly="1730">gen findet man eine Menge von Foſſilien,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="2129" type="textblock" ulx="363" uly="1793">
        <line lrx="1497" lry="1880" ulx="418" uly="1793">welche ſich in der Hauptmaſſe der Granit⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1929" ulx="363" uly="1864">gebirge ſelten oder nie zeigen. Verſchiedene</line>
        <line lrx="1494" lry="1995" ulx="417" uly="1931">Erze, Granaten, Speckſtein und manche</line>
        <line lrx="1494" lry="2062" ulx="418" uly="1992">andere Subſtanzen kommen hier vor. Sie</line>
        <line lrx="1493" lry="2129" ulx="415" uly="2052">ſind alle, wie es ſcheint, von einem ſpaͤtern</line>
      </zone>
      <zone lrx="1545" lry="2198" type="textblock" ulx="371" uly="2129">
        <line lrx="1545" lry="2198" ulx="371" uly="2129">Urſprunge. Zu der Zeit, als jene Maſſen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2265" type="textblock" ulx="416" uly="2199">
        <line lrx="1493" lry="2265" ulx="416" uly="2199">loſe zuſammengehaͤuft waren, boten ſie dem</line>
      </zone>
      <zone lrx="1614" lry="2332" type="textblock" ulx="417" uly="2256">
        <line lrx="1614" lry="2332" ulx="417" uly="2256">durchfließenden Waſſer, den Gasarten, ene</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2467" type="textblock" ulx="358" uly="2331">
        <line lrx="1493" lry="2398" ulx="414" uly="2331">betraͤchtliche Ober flaͤche und einen anſehnli⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="2467" ulx="358" uly="2398">chen Wirkungskreis dar. In ihnen findet</line>
      </zone>
      <zone lrx="1488" lry="2518" type="textblock" ulx="1383" uly="2482">
        <line lrx="1488" lry="2518" ulx="1383" uly="2482">man</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="175" type="page" xml:id="s_Bg53-2_175">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_175.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="913" lry="358" type="textblock" ulx="637" uly="295">
        <line lrx="913" lry="358" ulx="637" uly="295">I 167 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="503" type="textblock" ulx="232" uly="402">
        <line lrx="1342" lry="503" ulx="232" uly="402">man auch jene ſonderbaren Lager von koͤrnig</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="569" type="textblock" ulx="230" uly="479">
        <line lrx="1336" lry="569" ulx="230" uly="479">blaͤttrigem Kalkſtein, deren Entſtehung eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1216" lry="643" type="textblock" ulx="198" uly="567">
        <line lrx="1216" lry="643" ulx="198" uly="567">ganz beſondere Veranlaſſung haben muß.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="974" type="textblock" ulx="333" uly="766">
        <line lrx="1080" lry="864" ulx="483" uly="766">b) Sandſteinlage.</line>
        <line lrx="1307" lry="974" ulx="333" uly="854">Der Sandſtein iſt, in Ruͤckſicht ſeines</line>
      </zone>
      <zone lrx="1350" lry="1107" type="textblock" ulx="232" uly="970">
        <line lrx="1307" lry="1043" ulx="233" uly="970">Urſprungs und ſeiner Gemengt heile, von ſehr</line>
        <line lrx="1350" lry="1107" ulx="232" uly="1037">verſchiedener Art, und man muß ſie in der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1306" lry="1168" type="textblock" ulx="231" uly="1105">
        <line lrx="1306" lry="1168" ulx="231" uly="1105">Geologie und Geogonie als von einander</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="1237" type="textblock" ulx="213" uly="1172">
        <line lrx="1307" lry="1237" ulx="213" uly="1172">ſehr abweichende Foſſilien unterſcheiden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1304" lry="1308" type="textblock" ulx="231" uly="1238">
        <line lrx="1304" lry="1308" ulx="231" uly="1238">Daß ſie in einander uͤbergehen, beweiſet</line>
      </zone>
      <zone lrx="1344" lry="1371" type="textblock" ulx="232" uly="1305">
        <line lrx="1344" lry="1371" ulx="232" uly="1305">nichts fuͤr ihre Verbindung; denn der Gra⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1342" lry="1474" type="textblock" ulx="227" uly="1374">
        <line lrx="1342" lry="1474" ulx="227" uly="1374">nit geht in Sandſtein, Porphyr und Ba⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1366" lry="1583" type="textblock" ulx="185" uly="1441">
        <line lrx="1366" lry="1507" ulx="185" uly="1441">ſalt uͤber.</line>
        <line lrx="1351" lry="1583" ulx="325" uly="1485">Die erſte Art iſt der thonige Sandſtein,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="1915" type="textblock" ulx="228" uly="1577">
        <line lrx="1303" lry="1643" ulx="228" uly="1577">ein Ausdruck, welchen ich lieber waͤhlen</line>
        <line lrx="1302" lry="1714" ulx="228" uly="1609">wuͤrde, als Sandſtein mit Thon⸗Cement,</line>
        <line lrx="1336" lry="1774" ulx="231" uly="1710">da der Thon oft nicht als Cement dient. Er</line>
        <line lrx="1302" lry="1845" ulx="230" uly="1781">beſteht nicht ſelten aus ſehr kleinen dicht zu⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="1915" ulx="228" uly="1848">ſammengedraͤngten Quarzkoͤrnern, welche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1304" lry="1981" type="textblock" ulx="168" uly="1889">
        <line lrx="1304" lry="1981" ulx="168" uly="1889">man nur durch das Vergroͤßerungsglas</line>
      </zone>
      <zone lrx="1347" lry="2566" type="textblock" ulx="227" uly="1984">
        <line lrx="1305" lry="2057" ulx="228" uly="1984">deutlich unterſchelidet, mit zerſtreuten Koͤr⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="2131" ulx="227" uly="2046">nern einer thonigen Maſſe. . Von dieſer</line>
        <line lrx="1306" lry="2201" ulx="228" uly="2116">ſchwarzen thonigen Maſſe hat er oft ein</line>
        <line lrx="1325" lry="2248" ulx="230" uly="2182">graues Anſehen. Aber nicht immer iſt dieſe.</line>
        <line lrx="1330" lry="2317" ulx="229" uly="2249">thonige Beymengung ſchwarz, man ſieht ſie oft</line>
        <line lrx="1311" lry="2383" ulx="231" uly="2314">weiß und gelblich weiß, in welchem Falle man</line>
        <line lrx="1313" lry="2508" ulx="231" uly="2378">damit nicht den kalkigen Sandſtein verwech⸗</line>
        <line lrx="1330" lry="2566" ulx="1209" uly="2456">ſein</line>
      </zone>
      <zone lrx="576" lry="2557" type="textblock" ulx="543" uly="2540">
        <line lrx="576" lry="2557" ulx="543" uly="2540">„</line>
      </zone>
      <zone lrx="1584" lry="2027" type="textblock" ulx="1425" uly="2011">
        <line lrx="1584" lry="2027" ulx="1425" uly="2011">. .</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="176" type="page" xml:id="s_Bg53-2_176">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_176.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1527" lry="2507" type="textblock" ulx="347" uly="383">
        <line lrx="1513" lry="518" ulx="349" uly="383">N darf. Der letztere brauſet mit Saͤuren.</line>
        <line lrx="1514" lry="579" ulx="431" uly="494">Die Thonmaſſe iſt oft in ſehr geringer Men⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="659" ulx="401" uly="569">ge und ſo wenig vorhanden, daß man nur</line>
        <line lrx="1512" lry="700" ulx="428" uly="635">eine Zuſammenhaͤufung von Quarzkoͤrnern</line>
        <line lrx="1511" lry="767" ulx="427" uly="703">gewahr wird. Oft iſt aber die Thonmaſſe</line>
        <line lrx="1508" lry="865" ulx="412" uly="766">ſehr haͤufig, wie z. B. in der Grauwacke.</line>
        <line lrx="1506" lry="903" ulx="425" uly="838">Immer zeichnet ſich dieſe Abaͤnderung durch</line>
        <line lrx="1043" lry="969" ulx="426" uly="906">eine große Feſtigkeit aus.</line>
        <line lrx="1503" lry="1036" ulx="528" uly="954">Berge von dieſer Art ſind in allen Laͤndern</line>
        <line lrx="1522" lry="1105" ulx="425" uly="1041">ungemein haͤufig. Sie umgeben nicht allein</line>
        <line lrx="1501" lry="1173" ulx="425" uly="1109">das hoͤhere Gebirge, ſie erſtrecken ſich auch</line>
        <line lrx="1501" lry="1240" ulx="422" uly="1176">in einzelnen weit ausgebreiteten Zuͤgen durch</line>
        <line lrx="1504" lry="1317" ulx="398" uly="1242">das Land. Sie ſind beſonders in Portugal</line>
        <line lrx="1527" lry="1375" ulx="419" uly="1308">ungemein haͤufig; ſie machen bei weitem den</line>
        <line lrx="1502" lry="1442" ulx="418" uly="1378">anſehnlichſten Theil der dortigen Gebirge</line>
        <line lrx="1496" lry="1511" ulx="370" uly="1445">aus. Ueberall, wo ich ſie beobachtet habe,</line>
        <line lrx="1499" lry="1579" ulx="417" uly="1499">fand ich den ſchiefrichten Sandſtein, wenn er</line>
        <line lrx="1499" lry="1654" ulx="382" uly="1578">uͤberhaupt zugegen iſt, unten an den Bergen,</line>
        <line lrx="1517" lry="1713" ulx="416" uly="1647">weiter hinauf den quaderfoͤrmigen, und end⸗</line>
        <line lrx="1500" lry="1781" ulx="414" uly="1715">lich einen kalkigen Sandſtein, oder auch Sand⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="1846" ulx="398" uly="1783">ſtein im Felſen. Oft aber wird er von Thon⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="1916" ulx="411" uly="1851">ſchiefer gedeckt; zuweilen wechſeln Lagen von</line>
        <line lrx="1494" lry="1982" ulx="410" uly="1919">dieſem Sandſtein mit Thonſchiefer; ſehr oft</line>
        <line lrx="1491" lry="2048" ulx="408" uly="1984">geht er in Thonſchiefer uͤber, dadurch, daß</line>
        <line lrx="1492" lry="2117" ulx="408" uly="2049">die Thonmaſſe zunimmt, die Quarzkoͤrner</line>
        <line lrx="1336" lry="2182" ulx="405" uly="2119">ſeltener, zerſtreut und einzeln werden.</line>
        <line lrx="1487" lry="2249" ulx="510" uly="2184">Er geht oft in den Granit uͤber. Die</line>
        <line lrx="1489" lry="2317" ulx="347" uly="2250">weiße Thonmaſſe haͤuft ſich, man entdeckt</line>
        <line lrx="1488" lry="2385" ulx="402" uly="2312">hin und wieder einzelne groͤßere Koͤrner da⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="2493" ulx="401" uly="2376">von eingeſprengt „ und d bald folgen an ihrer</line>
        <line lrx="1482" lry="2507" ulx="1330" uly="2453">Stelle</line>
      </zone>
      <zone lrx="1033" lry="389" type="textblock" ulx="939" uly="299">
        <line lrx="1033" lry="389" ulx="939" uly="299">168</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="177" type="page" xml:id="s_Bg53-2_177">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_177.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="37" lry="767" type="textblock" ulx="0" uly="449">
        <line lrx="37" lry="484" ulx="0" uly="449">en.</line>
        <line lrx="34" lry="550" ulx="0" uly="519">el</line>
        <line lrx="32" lry="620" ulx="0" uly="586">e</line>
        <line lrx="32" lry="687" ulx="0" uly="654">el</line>
        <line lrx="28" lry="767" ulx="0" uly="709">ſ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="925" lry="366" type="textblock" ulx="652" uly="304">
        <line lrx="925" lry="366" ulx="652" uly="304">k 169 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1367" lry="503" type="textblock" ulx="257" uly="425">
        <line lrx="1367" lry="503" ulx="257" uly="425">Stelle zerſtreute Feldſpatkoͤner. Glimmer</line>
      </zone>
      <zone lrx="1343" lry="843" type="textblock" ulx="254" uly="504">
        <line lrx="1327" lry="572" ulx="256" uly="504">findet ſich uͤberhaupt in dieſer Art des Sand⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="641" ulx="255" uly="574">ſteins ſehr haͤufig, beſonders da, wo er zu⸗</line>
        <line lrx="1123" lry="706" ulx="254" uly="639">naͤchſt an den Granit ſich anſchließt.</line>
        <line lrx="1327" lry="774" ulx="357" uly="708">Die Koͤrner dieſes Sandſteins haben</line>
        <line lrx="1327" lry="843" ulx="257" uly="775">deutliche Ecken, ſie haben auf keine Weiſe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="909" type="textblock" ulx="257" uly="842">
        <line lrx="1383" lry="909" ulx="257" uly="842">das Anſehen abgerundeter Stuͤcke. Dieſe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1325" lry="975" type="textblock" ulx="256" uly="907">
        <line lrx="1325" lry="975" ulx="256" uly="907">Erſcheinung, welche ich ſonſt fuͤr einen ent⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1383" lry="1180" type="textblock" ulx="213" uly="977">
        <line lrx="1383" lry="1044" ulx="255" uly="977">ſcheidenden Beweis anſah, daß der Sand⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1109" ulx="213" uly="1043">ſtein nicht durch Zuſammenſchwemmen ent⸗</line>
        <line lrx="1321" lry="1180" ulx="233" uly="1111">ſtanden ſey, und welchen Herr Bergrath</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1246" type="textblock" ulx="255" uly="1177">
        <line lrx="1323" lry="1246" ulx="255" uly="1177">Voigt in den kleinen mineralogiſchen Bey⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1365" lry="1313" type="textblock" ulx="252" uly="1239">
        <line lrx="1365" lry="1313" ulx="252" uly="1239">traͤgen, S. 162, in derſelben Ruͤckſicht an⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="1583" type="textblock" ulx="248" uly="1308">
        <line lrx="1319" lry="1383" ulx="252" uly="1308">fuͤhrt, ſcheint mir jetzt dieſes nicht mehr dar⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="1441" ulx="250" uly="1379">zuthun. Ich finde die kleinen Koͤrner des</line>
        <line lrx="1321" lry="1515" ulx="248" uly="1445">Sandes, welchen die Oſtſee auswirft, aller⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="1583" ulx="251" uly="1514">dings eckig, doch nie die großen Koͤrner.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1787" type="textblock" ulx="193" uly="1579">
        <line lrx="1370" lry="1653" ulx="225" uly="1579">Was alſo fuͤr die mehr grobloͤrnigen Foſſilien,</line>
        <line lrx="1323" lry="1724" ulx="196" uly="1650">den Gneiß, Glimmerſchiefer u. ſ. w. ange⸗</line>
        <line lrx="1323" lry="1787" ulx="193" uly="1713">fuͤhrt werden konnte, gilt alſo nicht mehr fuͤr</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1854" type="textblock" ulx="248" uly="1786">
        <line lrx="1323" lry="1854" ulx="248" uly="1786">den feinkoͤrnigen Sandſtein. Es mag im⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1412" lry="705" type="textblock" ulx="1395" uly="697">
        <line lrx="1412" lry="705" ulx="1395" uly="697">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1326" lry="1918" type="textblock" ulx="244" uly="1846">
        <line lrx="1326" lry="1918" ulx="244" uly="1846">mer ſehn, daß dieſer Sandſtein durch das</line>
      </zone>
      <zone lrx="1325" lry="2052" type="textblock" ulx="242" uly="1916">
        <line lrx="1323" lry="1987" ulx="242" uly="1916">Zuſammenſchwemmen entſtanden ſey, doch</line>
        <line lrx="1325" lry="2052" ulx="242" uly="1984">koͤnnen eben ſo gut Stroͤme als Meere ſie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1326" lry="2122" type="textblock" ulx="245" uly="2053">
        <line lrx="1326" lry="2122" ulx="245" uly="2053">angehaͤuft haben. Die Thonmaſſe konnte</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="2511" type="textblock" ulx="241" uly="2118">
        <line lrx="1326" lry="2186" ulx="243" uly="2118">ihnen aber nicht zum Cement dienen; ſie</line>
        <line lrx="1325" lry="2256" ulx="243" uly="2187">entſtand wahrſcheinlich aus den beygemeng⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="2326" ulx="244" uly="2253">ten Koͤrnern von mehr thon⸗artigen Foſſilten,</line>
        <line lrx="1325" lry="2390" ulx="241" uly="2320">ſo wie man ſie auch in feinem Flußſande an⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="2456" ulx="241" uly="2387">trifft. Das Zuſammenbacken der Koͤrner</line>
        <line lrx="1330" lry="2511" ulx="1261" uly="2466">im</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="178" type="page" xml:id="s_Bg53-2_178">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_178.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1541" lry="2504" type="textblock" ulx="384" uly="288">
        <line lrx="1264" lry="367" ulx="810" uly="288"> 7</line>
        <line lrx="1487" lry="493" ulx="384" uly="422">im Sandſtein iſt eine Sache, die noch Unter⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="562" ulx="402" uly="493">ſuchung verdient; ſie ruͤhrt ohne allen Zwei⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="630" ulx="401" uly="560">fel von einer Erweichung des Quarzes her,</line>
        <line lrx="1484" lry="696" ulx="402" uly="626">ſie geht ſogar zuweilen ſo weit, daß der gan⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="759" ulx="393" uly="694">ze Stein einen ſplittrichten Bruch bekommt.</line>
        <line lrx="1540" lry="834" ulx="503" uly="761">Die Truͤmmer vormahliger Gebirge,</line>
        <line lrx="1481" lry="899" ulx="402" uly="829">wahrſcheinlich ebenfalls granitiſcher Gebirge,</line>
        <line lrx="1526" lry="971" ulx="400" uly="899">gaben alſo auch den Sandſteinbergen ihren</line>
        <line lrx="1492" lry="1030" ulx="401" uly="962">Urſprung. Die Quarzkoͤrner ſind feiner als</line>
        <line lrx="1480" lry="1101" ulx="401" uly="1031">in den uͤbrigen granitiſchen, geſchichteten Foſ⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1169" ulx="402" uly="1095">ſilien; die Sandſteinberge ſcheinen alſo juͤn⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1237" ulx="403" uly="1171">ger zu ſeyn, als die Berge, welche aus je⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1300" ulx="402" uly="1237">nen beſtehen. Doch ſcheint es, als ob eini⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1374" ulx="403" uly="1303">ge Sandſteinberge, vorzuͤglich die Berge</line>
        <line lrx="1484" lry="1439" ulx="402" uly="1370">aus Sandſteinſchiefer in Spanien und Por⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1507" ulx="402" uly="1440">tugal, wenig oder gar nicht juͤnger ſind als</line>
        <line lrx="1482" lry="1573" ulx="404" uly="1502">die Gneiß⸗ und Glimmerſchieferberge, kurz,</line>
        <line lrx="1484" lry="1641" ulx="402" uly="1574">als alle granitiſchen geſchichteten Berge.</line>
        <line lrx="1541" lry="1710" ulx="401" uly="1643">Dieſes widerſpricht auch der gegebenen Er⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="1779" ulx="401" uly="1707">klaͤrung von ihrem Urſprunge nicht; denn</line>
        <line lrx="1524" lry="1843" ulx="401" uly="1774">ſtaͤrkere Waſſerſtroͤme und Fluten konnten</line>
        <line lrx="1509" lry="1909" ulx="400" uly="1843">hier in derſelben Zeit mehr zertruͤmmern, als</line>
        <line lrx="1476" lry="1976" ulx="401" uly="1913">dort durch langſamere Verwitterung und</line>
        <line lrx="1478" lry="2045" ulx="397" uly="1978">ſchwache Fluten geſchah. Uebrigens ſcheint</line>
        <line lrx="1481" lry="2113" ulx="386" uly="2042">der feſte, dichte Sandſtein aus ſehr feinen</line>
        <line lrx="1477" lry="2181" ulx="397" uly="2112">Koͤrnern ein hoͤheres Alter zu haben, als der</line>
        <line lrx="1117" lry="2243" ulx="398" uly="2180">großkoͤrnige, loſe Sandſtein.</line>
        <line lrx="1477" lry="2315" ulx="499" uly="2246">Dieſe Art des Sandſteins iſt nicht ohne</line>
        <line lrx="1479" lry="2383" ulx="397" uly="2306">Verſteinerungen von Schalthieren, ohne</line>
        <line lrx="1479" lry="2450" ulx="395" uly="2375">Spuren von foſſilem Holz und aͤhnlichen</line>
        <line lrx="1502" lry="2504" ulx="1074" uly="2453">Ueber⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="990" lry="2541" type="textblock" ulx="974" uly="2523">
        <line lrx="990" lry="2541" ulx="974" uly="2523">0</line>
      </zone>
      <zone lrx="1202" lry="2562" type="textblock" ulx="1186" uly="2551">
        <line lrx="1202" lry="2562" ulx="1186" uly="2551">—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="179" type="page" xml:id="s_Bg53-2_179">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_179.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="13" lry="753" type="textblock" ulx="4" uly="738">
        <line lrx="13" lry="753" ulx="4" uly="738">+</line>
      </zone>
      <zone lrx="13" lry="833" type="textblock" ulx="0" uly="743">
        <line lrx="13" lry="833" ulx="0" uly="743">— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="10" lry="990" type="textblock" ulx="0" uly="856">
        <line lrx="10" lry="990" ulx="0" uly="856">— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="918" lry="361" type="textblock" ulx="644" uly="286">
        <line lrx="918" lry="361" ulx="644" uly="286">I TIZ1 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="588" type="textblock" ulx="227" uly="406">
        <line lrx="1317" lry="505" ulx="240" uly="406">Ueberbleibſeln organiſcher Koͤrper. Man</line>
        <line lrx="1317" lry="588" ulx="227" uly="500">hat davon manche Beyſpiele, beſonders in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="1240" type="textblock" ulx="240" uly="569">
        <line lrx="1318" lry="634" ulx="241" uly="569">Deutſchland. Daß ein ſolcher aus einem</line>
        <line lrx="1320" lry="702" ulx="240" uly="635">ſpaͤtern Zeitraume herruͤhre, als die Berge</line>
        <line lrx="1319" lry="774" ulx="243" uly="678">von geſchichteten granitiſe chen Foſſilien, erhel⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="837" ulx="246" uly="769">let leicht. Ich habe in Portugal und Spa⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="903" ulx="246" uly="839">nien nie Verſteinerungen im Sandſteinſchie⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="971" ulx="245" uly="906">fer gefunden, nie Spuren, daß zur Zeit</line>
        <line lrx="1319" lry="1040" ulx="242" uly="974">ſeiner Entſtehung ſchon organiſche Koͤrper</line>
        <line lrx="1318" lry="1107" ulx="243" uly="1043">in Foſſilien uͤbergingen, und auch dieſes be⸗</line>
        <line lrx="1252" lry="1175" ulx="244" uly="1110">ſtaͤtigt das hoͤhere Alter jener Gebirge.</line>
        <line lrx="1331" lry="1240" ulx="343" uly="1178">Die zweite Art des Sandſteins iſt der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="1310" type="textblock" ulx="232" uly="1235">
        <line lrx="1321" lry="1310" ulx="232" uly="1235">kalkige Sandſtein. Auch hier iſt die Kalk⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1341" lry="1512" type="textblock" ulx="238" uly="1313">
        <line lrx="1318" lry="1377" ulx="244" uly="1313">ſteininaſſe bald in groͤßerer bald in geringerer</line>
        <line lrx="1341" lry="1448" ulx="239" uly="1376">Menge vorhanden, und oft ſo, daß ſie durch⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="1512" ulx="238" uly="1447">aus nicht den Cement abgeben kann. Die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="1598" type="textblock" ulx="185" uly="1513">
        <line lrx="1317" lry="1598" ulx="185" uly="1513">Quarzkoͤrner ſind auch hier, wie in der vori⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1318" lry="1644" type="textblock" ulx="242" uly="1581">
        <line lrx="1318" lry="1644" ulx="242" uly="1581">gen Art, durch ihre eigne Maſſe an einander</line>
      </zone>
      <zone lrx="1319" lry="1712" type="textblock" ulx="223" uly="1648">
        <line lrx="1319" lry="1712" ulx="223" uly="1648">geleimt. Oft iſt dem Kalke ſehr viel Eiſen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="1914" type="textblock" ulx="244" uly="1713">
        <line lrx="1319" lry="1782" ulx="246" uly="1713">acker beygemengt, oft erſetzt der Eiſen⸗acker</line>
        <line lrx="1321" lry="1843" ulx="246" uly="1782">an manchen Stellen den Kalk. Verſteine⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="1914" ulx="244" uly="1849">rungen, foſſiles Holz und aͤhnliche Subſtan⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1980" type="textblock" ulx="203" uly="1916">
        <line lrx="1323" lry="1980" ulx="203" uly="1916">zen findet man nicht ſelten. Er geht in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="2182" type="textblock" ulx="248" uly="1982">
        <line lrx="1324" lry="2047" ulx="248" uly="1982">Kalkſtein uͤber; die Schichten von dieſem</line>
        <line lrx="1323" lry="2114" ulx="251" uly="2051">Sandſtein wechſeln oft mit den Schichten</line>
        <line lrx="1324" lry="2182" ulx="250" uly="2119">von Kalkſtein. Ich darf wohl nicht hinzu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="2276" type="textblock" ulx="206" uly="2186">
        <line lrx="1335" lry="2276" ulx="206" uly="2186">fuͤgen, daß er eiten viel ſpaͤtern Urſprung</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="2382" type="textblock" ulx="249" uly="2253">
        <line lrx="867" lry="2317" ulx="249" uly="2253">habe, als die vorige Art.</line>
        <line lrx="1324" lry="2382" ulx="350" uly="2319">Die dritte Art des Sandſteins iſt die,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1328" lry="2513" type="textblock" ulx="225" uly="2382">
        <line lrx="1328" lry="2513" ulx="225" uly="2382">welche ich zuweilen das Todte Liegende ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1327" lry="2506" type="textblock" ulx="1188" uly="2463">
        <line lrx="1327" lry="2506" ulx="1188" uly="2463">nannt</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="180" type="page" xml:id="s_Bg53-2_180">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_180.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1108" lry="371" type="textblock" ulx="826" uly="306">
        <line lrx="1108" lry="371" ulx="826" uly="306">[. 172 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1523" lry="650" type="textblock" ulx="408" uly="412">
        <line lrx="1503" lry="513" ulx="410" uly="412">nannt habe , ob ich gleich wohl weiß „daß</line>
        <line lrx="1502" lry="578" ulx="408" uly="510">nicht alles ſogenannte Todte Liegende hieher</line>
        <line lrx="1523" lry="650" ulx="411" uly="578">gehoͤrt. Er haͤlt eine Menge von großen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1592" lry="714" type="textblock" ulx="411" uly="645">
        <line lrx="1592" lry="714" ulx="411" uly="645">abgerundeten Quarzſtuͤcken, oft auch ganz</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="1456" type="textblock" ulx="367" uly="714">
        <line lrx="1500" lry="782" ulx="410" uly="714">verſchiedene Stein⸗arten, und beweiſet offen⸗</line>
        <line lrx="1540" lry="851" ulx="411" uly="783">bar durch ſeine Zuſammenſetzung, daß er</line>
        <line lrx="1495" lry="917" ulx="410" uly="851">zuſammengeſchwemmt wurde. Es ſcheint,</line>
        <line lrx="1496" lry="982" ulx="367" uly="918">als ob wilde Bergſtroͤme noch am meiſten da⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1048" ulx="410" uly="987">zu beytrugen. Die Ufer der Guadiana und</line>
        <line lrx="1489" lry="1118" ulx="410" uly="1053">des Tagus ſind in vielen Gegenden von Spa⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1186" ulx="409" uly="1120">nien mit ſolchen Bergen, den Truͤmmern an⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="1252" ulx="407" uly="1189">ſehnlicher und hoher Gebirge, umgeben. Es</line>
        <line lrx="1489" lry="1322" ulx="408" uly="1259">laͤßt ſich ſchwer ſagen, zu welcher Zeit ſie ge⸗</line>
        <line lrx="1509" lry="1388" ulx="407" uly="1319">bildet wurden, doch ſcheint es, als ob ſie mit</line>
        <line lrx="1433" lry="1456" ulx="408" uly="1393">dem loſen Sandſtein einerley Alter haben.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1522" lry="2468" type="textblock" ulx="390" uly="1527">
        <line lrx="1487" lry="1592" ulx="508" uly="1527">Man ſieht alſo, daß der Sandſtein aus</line>
        <line lrx="1488" lry="1660" ulx="405" uly="1594">ſehr verſchiedenen Zeitpuncten herruͤhrt, und</line>
        <line lrx="1487" lry="1730" ulx="403" uly="1665">in ſeiner Zuſammenſetzung ebenfalls große</line>
        <line lrx="1488" lry="1802" ulx="405" uly="1721">Verſchiedenheit zeigt. Aber üuͤberall ſcheint</line>
        <line lrx="1486" lry="1864" ulx="404" uly="1796">er aus Truͤmmern der Granitberge zu entſte⸗</line>
        <line lrx="1522" lry="1932" ulx="403" uly="1866">hen, die zu verſchiedenen Zeiten und in</line>
        <line lrx="1482" lry="2000" ulx="404" uly="1930">verſchiedenen Folgen abgeſetzt wurden. Es</line>
        <line lrx="1483" lry="2064" ulx="402" uly="2002">waͤre alſo vielleicht bequem, alle Berge, wor⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="2137" ulx="390" uly="2066">inn der Quarz den betraͤchtlichſten Antheil</line>
        <line lrx="1479" lry="2202" ulx="400" uly="2134">hat, Berge der Quarzlage zu nennen, da</line>
        <line lrx="1517" lry="2270" ulx="397" uly="2197">bey ihnen keine neue Bildung der Hauptmaſſe,</line>
        <line lrx="1477" lry="2334" ulx="397" uly="2267">ſondern eine Zerſtoͤrung der vorigen Maſ⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="2402" ulx="395" uly="2334">ſen vorging. Die neuen Erzeugungen in ih⸗</line>
        <line lrx="1443" lry="2468" ulx="395" uly="2401">nen ſind nur einzeln und zerſtreut zu finden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1471" lry="2524" type="textblock" ulx="1248" uly="2467">
        <line lrx="1471" lry="2524" ulx="1248" uly="2467">c) Mit⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="181" type="page" xml:id="s_Bg53-2_181">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_181.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="998" lry="371" type="textblock" ulx="546" uly="154">
        <line lrx="908" lry="234" ulx="583" uly="154">(173]</line>
        <line lrx="998" lry="371" ulx="546" uly="308">c) Mittellage.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1458" type="textblock" ulx="236" uly="440">
        <line lrx="1316" lry="515" ulx="334" uly="440">Ich will hier von verſchiedenen Bergen</line>
        <line lrx="1324" lry="577" ulx="236" uly="513">reden, die aus einer, obgleich ſehr großen</line>
        <line lrx="1319" lry="645" ulx="238" uly="577">Epoche herruͤhren. Sie beſtehen aus ſehr</line>
        <line lrx="1317" lry="710" ulx="238" uly="645">verſchiedenen Stein⸗arten; daher iſt der Aus⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="779" ulx="244" uly="709">druck: Thollaſe, welchen ich vormahls ge⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="850" ulx="243" uly="779">brauchte, nicht ſo bequem als der hier gewaͤhl⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="918" ulx="243" uly="847">te. Dieſe Stein⸗arten ſind Porphyr, Thon⸗</line>
        <line lrx="1317" lry="986" ulx="243" uly="913">ſchiefer, Schieferthon, Baſalt, Trapp, Gyps,</line>
        <line lrx="1319" lry="1051" ulx="246" uly="980">Steinſalz, Steinkohlen u. dergl. m. Sie</line>
        <line lrx="1317" lry="1120" ulx="244" uly="1050">zeichnen ſich dadurch aus, daß ſie wohl von</line>
        <line lrx="1316" lry="1191" ulx="244" uly="1118">einer ſehr betraͤchtlichen Maſſe der Kalklage,</line>
        <line lrx="1316" lry="1253" ulx="246" uly="1184">aber nie von der Quarzlage gedeckt werden.</line>
        <line lrx="1319" lry="1326" ulx="348" uly="1250">Es wird manchem auffallen, daß hier</line>
        <line lrx="1323" lry="1399" ulx="247" uly="1319">Berge zuſammengenommen werden, welche</line>
        <line lrx="1316" lry="1458" ulx="245" uly="1388">von ſehr verſchiednem Alter zu ſeyn ſcheinen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="1527" type="textblock" ulx="195" uly="1452">
        <line lrx="1330" lry="1527" ulx="195" uly="1452">Der Porphyr und der Thonſchiefer ſollen mit</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="1726" type="textblock" ulx="243" uly="1521">
        <line lrx="1322" lry="1595" ulx="245" uly="1521">den Steinkohlen und Gyps unter einerley</line>
        <line lrx="1320" lry="1663" ulx="244" uly="1587">Abtheilung kommen. Aber es wird auch</line>
        <line lrx="1320" lry="1726" ulx="243" uly="1657">nicht behauptet, daß der Porphyr mit den</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="1796" type="textblock" ulx="191" uly="1720">
        <line lrx="1355" lry="1796" ulx="191" uly="1720">Steinkohlen zugleich entſtanden ſey; es wird</line>
      </zone>
      <zone lrx="1349" lry="2202" type="textblock" ulx="242" uly="1794">
        <line lrx="1318" lry="1866" ulx="245" uly="1794">nur geſagt, daß er in eine Periode gehoͤre,</line>
        <line lrx="1318" lry="1931" ulx="243" uly="1857">wo beſonders Thonmaſſen erzeugt wurden,</line>
        <line lrx="1319" lry="2002" ulx="242" uly="1926">welches in der erſten Perioden nicht geſchah.</line>
        <line lrx="1320" lry="2062" ulx="244" uly="1991">Es laſſen ſich naͤmlich drey Perioden der Bil⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="2134" ulx="243" uly="2061">dung der Foſſilien deutlich unterſcheiden.</line>
        <line lrx="1349" lry="2202" ulx="243" uly="2126">1) Die Periode, worinn beſonders Steine ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1321" lry="2265" type="textblock" ulx="186" uly="2193">
        <line lrx="1321" lry="2265" ulx="186" uly="2193">bildet wurden, in denen der Quarz ſich in</line>
      </zone>
      <zone lrx="1328" lry="2391" type="textblock" ulx="241" uly="2262">
        <line lrx="1328" lry="2335" ulx="241" uly="2262">anſehnlicher Menge findet. 2) Die Periode,</line>
        <line lrx="1321" lry="2391" ulx="1259" uly="2344">in</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="182" type="page" xml:id="s_Bg53-2_182">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_182.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1123" lry="232" type="textblock" ulx="800" uly="137">
        <line lrx="1123" lry="232" ulx="800" uly="137">[(174 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1595" lry="374" type="textblock" ulx="404" uly="272">
        <line lrx="1595" lry="374" ulx="404" uly="272">in welcher die Thonmaſſen vorzuͤglich erzeugt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1491" lry="844" type="textblock" ulx="401" uly="374">
        <line lrx="1491" lry="435" ulx="403" uly="374">wurden, und 3) die Periode, worinn die</line>
        <line lrx="1488" lry="508" ulx="401" uly="441">Kalkbildung beſonders vor ſich ging. Daß</line>
        <line lrx="1490" lry="574" ulx="403" uly="503">die Erzeugung des Sandſteins ſich durch alle</line>
        <line lrx="1488" lry="643" ulx="404" uly="575">drey Perioden erſtreckte, iſt ſchon oben ge⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="718" ulx="401" uly="645">ſagt worden, und eben dieſes laͤßt ſich auch</line>
        <line lrx="1487" lry="776" ulx="402" uly="706">vom Thon behaupten; doch geſchieht die Er⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="844" ulx="402" uly="781">zeugung deſſelben in ſolchen fremden Perio⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="922" type="textblock" ulx="402" uly="846">
        <line lrx="1524" lry="922" ulx="402" uly="846">den nur hier und da an ſehr beſchraͤnkten</line>
      </zone>
      <zone lrx="616" lry="967" type="textblock" ulx="401" uly="913">
        <line lrx="616" lry="967" ulx="401" uly="913">Stellen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1532" lry="1062" type="textblock" ulx="501" uly="953">
        <line lrx="1532" lry="1062" ulx="501" uly="953">Ich bringe den Thonſchiefer und Schie⸗ 8</line>
      </zone>
      <zone lrx="1477" lry="1114" type="textblock" ulx="398" uly="1048">
        <line lrx="1477" lry="1114" ulx="398" uly="1048">ferthon, ja ſelbſt die Mergellagen, unter die⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1655" lry="1181" type="textblock" ulx="377" uly="1090">
        <line lrx="1655" lry="1181" ulx="377" uly="1090">ſelbe Abtheilung. Ich koͤnnte genug Bei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1536" lry="1249" type="textblock" ulx="396" uly="1184">
        <line lrx="1536" lry="1249" ulx="396" uly="1184">ſpiele anfuͤhren, wo ſowohl Schieferthon</line>
      </zone>
      <zone lrx="1480" lry="1386" type="textblock" ulx="398" uly="1253">
        <line lrx="1479" lry="1316" ulx="398" uly="1253">als Mergel von einer anſehnlichen Maſſe</line>
        <line lrx="1480" lry="1386" ulx="399" uly="1308">von dichtem Kalkſtein bedeckt werden. Daß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1670" lry="1591" type="textblock" ulx="394" uly="1377">
        <line lrx="1670" lry="1458" ulx="398" uly="1377">der Thonſchiefer ſich in hoͤhern Bergen fin⸗ .</line>
        <line lrx="1670" lry="1519" ulx="396" uly="1455">det und haͤrter iſt, kann nicht als ein Gegen.</line>
        <line lrx="1558" lry="1591" ulx="394" uly="1521">grund angefuͤhrt werden. Es iſt bekannt,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="1666" type="textblock" ulx="395" uly="1572">
        <line lrx="1475" lry="1666" ulx="395" uly="1572">daß wahrer Thonſchiefer in anſehnlichen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1581" lry="1930" type="textblock" ulx="391" uly="1657">
        <line lrx="1490" lry="1722" ulx="393" uly="1657">Gebirgen Abdruͤcke von Pflanzen eben</line>
        <line lrx="1581" lry="1790" ulx="392" uly="1725">ſo wohl zeigt, als Schieferthon und Mergel⸗</line>
        <line lrx="1523" lry="1880" ulx="391" uly="1784">ſchiefer. Zuweilen wechſeln Lagen von Kalk⸗</line>
        <line lrx="1526" lry="1930" ulx="393" uly="1856">ſtein mit Thon und Mergel, ſo wie Thon⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1476" lry="2059" type="textblock" ulx="379" uly="1927">
        <line lrx="1474" lry="1994" ulx="390" uly="1927">ſchiefer mit Sandſtein wechſelt; dann folgt</line>
        <line lrx="1476" lry="2059" ulx="379" uly="1991">aber immer, wo die Berge nur eine Hoͤhe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1472" lry="2148" type="textblock" ulx="390" uly="2057">
        <line lrx="1472" lry="2148" ulx="390" uly="2057">von einiger Bedeutung haben, eine große</line>
      </zone>
      <zone lrx="1468" lry="2383" type="textblock" ulx="388" uly="2127">
        <line lrx="905" lry="2190" ulx="389" uly="2127">Kalkmaſſe als Decke.</line>
        <line lrx="1468" lry="2263" ulx="492" uly="2194">Daß die Thonlager nicht uͤber dem Kalk⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="2331" ulx="388" uly="2259">ſtein in aufgeſchwemmten Lagern vorkommen</line>
        <line lrx="1466" lry="2383" ulx="1298" uly="2333">koͤnn⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="183" type="page" xml:id="s_Bg53-2_183">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_183.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="807" lry="246" type="textblock" ulx="618" uly="151">
        <line lrx="807" lry="246" ulx="618" uly="151">[175</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="393" type="textblock" ulx="207" uly="290">
        <line lrx="1309" lry="393" ulx="207" uly="290">koͤnnten will ich nicht leugnen, da noch Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="522" type="textblock" ulx="229" uly="385">
        <line lrx="1330" lry="453" ulx="231" uly="385">waͤſſer den Thon hin und wieder zuſammen</line>
        <line lrx="1312" lry="522" ulx="229" uly="453">ſchwemmen moͤchten. Wo aber nicht eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="586" type="textblock" ulx="210" uly="516">
        <line lrx="1369" lry="586" ulx="210" uly="516">anſehnliche Kalklage ſich darunter befindet,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="720" type="textblock" ulx="232" uly="590">
        <line lrx="1310" lry="653" ulx="232" uly="590">laͤßt ſich noch immer zweifeln, ob nicht die</line>
        <line lrx="1335" lry="720" ulx="234" uly="653">Decke einſt Kalkſtein geweſen ſey, oder ob</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="799" type="textblock" ulx="236" uly="722">
        <line lrx="1368" lry="799" ulx="236" uly="722">nicht uͤberhaupt die Thonlage in eben die Pe⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="1465" type="textblock" ulx="232" uly="787">
        <line lrx="1308" lry="857" ulx="237" uly="787">riode gehoͤre, wohin die voͤllig aͤhnlichen</line>
        <line lrx="1307" lry="958" ulx="237" uly="850">Thon⸗ und Mergellagen unter dem Kalk⸗</line>
        <line lrx="740" lry="987" ulx="237" uly="927">ſtein zu rechnen ſind.</line>
        <line lrx="1306" lry="1059" ulx="269" uly="951">Die Steinkohlen, der Gyps, und das</line>
        <line lrx="1316" lry="1136" ulx="232" uly="1052">Steinſalz haben oft zum Haͤngenden und Lie⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1215" ulx="232" uly="1123">genden Thonlager; ſie wechſeln mit Thon⸗</line>
        <line lrx="1329" lry="1258" ulx="233" uly="1165">ſchichten, ſie finden ſich nie uͤber einer be⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1326" ulx="232" uly="1263">betraͤchtlichen Kalkſteinmaſſe. Die erſtern</line>
        <line lrx="1330" lry="1397" ulx="232" uly="1329">kommen ſogar unter Sandſtein und Porphyr</line>
        <line lrx="1306" lry="1465" ulx="235" uly="1398">vor. Alle drey ſind alſo in dieſe Periode</line>
      </zone>
      <zone lrx="1306" lry="1530" type="textblock" ulx="208" uly="1462">
        <line lrx="1306" lry="1530" ulx="208" uly="1462">zu bringen. Das foſſile Holz, die Braun⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="1598" type="textblock" ulx="238" uly="1529">
        <line lrx="1307" lry="1598" ulx="238" uly="1529">kohlen, werde ich aller Analogie zufolge, von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1308" lry="1664" type="textblock" ulx="219" uly="1593">
        <line lrx="1308" lry="1664" ulx="219" uly="1593">den Steinkohlen nicht trennen, bis man mich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1344" lry="2089" type="textblock" ulx="237" uly="1655">
        <line lrx="1308" lry="1749" ulx="239" uly="1655">durch Braunkohlenlager uͤber anſehnlichen</line>
        <line lrx="764" lry="1793" ulx="237" uly="1729">Kalkmaſſen uͤberzeugt.</line>
        <line lrx="1332" lry="1869" ulx="339" uly="1799">Von dem Baſalt moͤchte es noch die Fra⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1934" ulx="237" uly="1867">ge ſeyn, ob man ihn hieher rechnen duͤrfe.</line>
        <line lrx="1312" lry="2002" ulx="237" uly="1933">Ich habe ſchon oben angefuͤhrt, daß er in</line>
        <line lrx="1344" lry="2089" ulx="238" uly="1996">Portugal wahrſcheinlich von der Kalklage ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1311" lry="2135" type="textblock" ulx="180" uly="2067">
        <line lrx="1311" lry="2135" ulx="180" uly="2067">deckt wuͤrde. Eben dieſes glaubte ich an</line>
      </zone>
      <zone lrx="1349" lry="2408" type="textblock" ulx="231" uly="2137">
        <line lrx="1312" lry="2204" ulx="231" uly="2137">den deutſchen Baſaltbergen zu bemerken, und</line>
        <line lrx="1349" lry="2268" ulx="238" uly="2200">wo der Baſaͤlt ſich hoͤher als der Kalkſtein</line>
        <line lrx="1312" lry="2377" ulx="240" uly="2271">erhob, ſchien dieſer nur an elehnt. Doch</line>
        <line lrx="1333" lry="2408" ulx="1167" uly="2347">ſcheint</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="184" type="page" xml:id="s_Bg53-2_184">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_184.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1085" lry="242" type="textblock" ulx="804" uly="169">
        <line lrx="1085" lry="242" ulx="804" uly="169">K 176</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="372" type="textblock" ulx="401" uly="305">
        <line lrx="1494" lry="372" ulx="401" uly="305">ſcheint es der Muͤhe werth, zu unterſuchen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1492" lry="976" type="textblock" ulx="402" uly="373">
        <line lrx="1492" lry="437" ulx="402" uly="373">ob ſich nicht Baſalt uͤber betraͤchtlichen Kalk⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="506" ulx="402" uly="438">ſteinlagen befinde, und ebenfalls anſehnliche</line>
        <line lrx="1488" lry="573" ulx="404" uly="507">Maſſen bilde. Da er durch dieſen Umſtand</line>
        <line lrx="1486" lry="641" ulx="403" uly="575">ſich von den uͤbrigen thonigen Stein⸗arten</line>
        <line lrx="1486" lry="710" ulx="404" uly="643">ſehr unterſcheiden wuͤrde, ſo waͤre dieſes fuͤr</line>
        <line lrx="1489" lry="774" ulx="404" uly="710">mich ein Grund, ihn fuͤr vulkaniſch zu hal⸗</line>
        <line lrx="1489" lry="844" ulx="404" uly="779">ten; ein Grund, von dem ich nicht laͤugne,</line>
        <line lrx="1491" lry="912" ulx="406" uly="847">daß er blos ſubjective Ueberzeugung gewaͤh⸗</line>
        <line lrx="677" lry="976" ulx="404" uly="917">ren moͤchte.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1540" lry="1057" type="textblock" ulx="507" uly="956">
        <line lrx="1540" lry="1057" ulx="507" uly="956">Es iſt auffallend, daßz in der phrenaͤt⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="1117" type="textblock" ulx="403" uly="1046">
        <line lrx="1481" lry="1117" ulx="403" uly="1046">ſchen Halb⸗inſel ſich keine Porphyrberge fin⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="1248" type="textblock" ulx="406" uly="1115">
        <line lrx="1495" lry="1182" ulx="406" uly="1115">den. Die einzelnen Porphyrſtuͤcke, wel⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="1248" ulx="408" uly="1185">che man hin und wieder ſieht, kommen an</line>
      </zone>
      <zone lrx="1490" lry="1452" type="textblock" ulx="405" uly="1253">
        <line lrx="1489" lry="1318" ulx="407" uly="1253">den Abhaͤngen von Granitbergen, meiſtens</line>
        <line lrx="1490" lry="1384" ulx="405" uly="1317">als Geſchiebe vor, doch nie in betraͤchtlicher</line>
        <line lrx="1486" lry="1452" ulx="406" uly="1389">Menge. Felſen davon habe ich nirgends</line>
      </zone>
      <zone lrx="1533" lry="1520" type="textblock" ulx="407" uly="1452">
        <line lrx="1533" lry="1520" ulx="407" uly="1452">geſehen, auch nicht davon gehoͤrt. Die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="1920" type="textblock" ulx="405" uly="1518">
        <line lrx="1488" lry="1622" ulx="405" uly="1518">Porphyrſtuͤcke, welche man noch zuweilen fin⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1653" ulx="406" uly="1587">det, enthalten auch Quarz. In Frankreich</line>
        <line lrx="1493" lry="1723" ulx="407" uly="1657">ſind dagegen, wie in Deutſchland, die Por⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="1789" ulx="405" uly="1724">phyrberge ſehr haͤufig, wie die Berge von</line>
        <line lrx="1489" lry="1878" ulx="405" uly="1788">Trapp⸗ und Baſalt⸗Porphyr in Auvergne</line>
        <line lrx="625" lry="1920" ulx="407" uly="1861">beweiſen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="2007" type="textblock" ulx="502" uly="1901">
        <line lrx="1510" lry="2007" ulx="502" uly="1901">Eigentliche Thonſchieferberge ſind in der</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="2429" type="textblock" ulx="404" uly="1992">
        <line lrx="1485" lry="2058" ulx="404" uly="1992">Halb⸗inſel ebenfalls ſelten. Der Thonſchiefer,</line>
        <line lrx="1486" lry="2142" ulx="406" uly="2061">welcher ſich in jenen Laͤndern findet, iſt nur</line>
        <line lrx="1484" lry="2192" ulx="408" uly="2128">ein Uebergang vom Sandſteinſchiefer zum</line>
        <line lrx="1488" lry="2259" ulx="409" uly="2192">Thon, und bildet ſelten anſehnliche Lager.</line>
        <line lrx="1490" lry="2330" ulx="407" uly="2258">Er iſt auch gewoͤhnlich nicht von der dunkeln</line>
        <line lrx="1494" lry="2429" ulx="1345" uly="2322">Farbe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="694" type="textblock" ulx="1702" uly="581">
        <line lrx="1720" lry="694" ulx="1702" uly="581">— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="506" type="textblock" ulx="1708" uly="376">
        <line lrx="1720" lry="506" ulx="1708" uly="376">— ——</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="559" type="textblock" ulx="1703" uly="527">
        <line lrx="1720" lry="559" ulx="1703" uly="527">=—*—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1548" type="textblock" ulx="1709" uly="1134">
        <line lrx="1720" lry="1548" ulx="1709" uly="1134">—,TDT2-0ʒʒ— ——— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1923" type="textblock" ulx="1707" uly="1736">
        <line lrx="1720" lry="1923" ulx="1707" uly="1736">—, GNGW</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="185" type="page" xml:id="s_Bg53-2_185">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_185.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="41" lry="471" type="textblock" ulx="0" uly="311">
        <line lrx="40" lry="373" ulx="0" uly="311">et,</line>
        <line lrx="41" lry="471" ulx="0" uly="380">l</line>
      </zone>
      <zone lrx="12" lry="1510" type="textblock" ulx="0" uly="1277">
        <line lrx="12" lry="1510" ulx="0" uly="1277"> —.  ——.</line>
      </zone>
      <zone lrx="17" lry="1784" type="textblock" ulx="0" uly="1549">
        <line lrx="17" lry="1784" ulx="0" uly="1549">s☛  —☛ ☛</line>
      </zone>
      <zone lrx="911" lry="308" type="textblock" ulx="628" uly="237">
        <line lrx="911" lry="308" ulx="628" uly="237">177 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1305" lry="445" type="textblock" ulx="221" uly="364">
        <line lrx="1305" lry="445" ulx="221" uly="364">Farbe des Thonſchiefers in andern Gegenden,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1304" lry="512" type="textblock" ulx="238" uly="449">
        <line lrx="1304" lry="512" ulx="238" uly="449">ſondern mehr oder weniger gelblich grau,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="645" type="textblock" ulx="194" uly="509">
        <line lrx="1358" lry="581" ulx="195" uly="509">und oft ſchwer vom Schieferthon zu unter⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="645" ulx="194" uly="581">ſcheiden. Auf dem Gipfel des Maräao fin⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="1516" type="textblock" ulx="230" uly="647">
        <line lrx="1302" lry="710" ulx="238" uly="647">det ſich der wahre Thoͤnſchiefer am deutlich⸗</line>
        <line lrx="1299" lry="783" ulx="240" uly="711">ſten. Deſto haͤufiger trifft man ihn in den</line>
        <line lrx="1301" lry="845" ulx="241" uly="778">Pyrenaͤen und ihren Aeſten an. Nirgends</line>
        <line lrx="1297" lry="927" ulx="238" uly="843">zeigt das ſchiefrigte Thongeſtein ſowohl dort,</line>
        <line lrx="1298" lry="982" ulx="241" uly="914">als in der ganzen Halb⸗inſel Spuren von Ab⸗</line>
        <line lrx="916" lry="1056" ulx="230" uly="975">druͤcken und Verſteinerungen.</line>
        <line lrx="1296" lry="1115" ulx="268" uly="1031">Der Baſalt iſt ebenfalls, wie ich ſchon</line>
        <line lrx="1296" lry="1183" ulx="236" uly="1116">oft geſagt habe, in der Halb⸗inſel ſehr unge⸗</line>
        <line lrx="1296" lry="1247" ulx="234" uly="1183">woͤhnlich. Liſſabon, Cap St. Vincent,</line>
        <line lrx="1295" lry="1315" ulx="237" uly="1249">Catalonien ſind die einzigen Gegenden, wo</line>
        <line lrx="1295" lry="1381" ulx="236" uly="1318">er in niedrigen Huͤgeln vorkommt. Solche</line>
        <line lrx="1292" lry="1453" ulx="232" uly="1369">Zuͤge von Baſaltbergen, wie die Auvergne,</line>
        <line lrx="1295" lry="1516" ulx="231" uly="1451">Deutſchland, Schottland u. ſ. w. aufzuwei⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1329" lry="1583" type="textblock" ulx="226" uly="1515">
        <line lrx="1329" lry="1583" ulx="226" uly="1515">ſen haben, fehlen der pyrenaͤiſchen Halb⸗inſel</line>
      </zone>
      <zone lrx="1298" lry="2050" type="textblock" ulx="228" uly="1585">
        <line lrx="461" lry="1642" ulx="231" uly="1585">durchaus.</line>
        <line lrx="1296" lry="1715" ulx="334" uly="1650">Es iſt alſo uͤberhaupt eine beſondere Be⸗</line>
        <line lrx="1296" lry="1808" ulx="231" uly="1716">ſchaffenheit der Halb⸗inſel, daß anſehnliche</line>
        <line lrx="1296" lry="1850" ulx="230" uly="1784">Lager von thonigem Geſtein dort ungemein</line>
        <line lrx="1296" lry="1917" ulx="228" uly="1853">ſelten ſind. Die vielen und hohen graniti⸗</line>
        <line lrx="1295" lry="2010" ulx="228" uly="1919">ſchen Zuͤge ſcheinen daran Schuld zu ſeyn.</line>
        <line lrx="1298" lry="2050" ulx="230" uly="1984">Ihre Zerſtoͤrung lieferte zu viel Quarz, wel⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1298" lry="2116" type="textblock" ulx="199" uly="2054">
        <line lrx="1298" lry="2116" ulx="199" uly="2054">cher ſich mit der Thonmaſſe mengte, und die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1337" lry="2439" type="textblock" ulx="228" uly="2115">
        <line lrx="1298" lry="2184" ulx="228" uly="2115">aͤußerſt haͤufigen Berge von thonigtem Sand⸗</line>
        <line lrx="534" lry="2246" ulx="229" uly="2186">ſtein machte.</line>
        <line lrx="1313" lry="2319" ulx="254" uly="2249">Steinkohlen hingegen ſind faſt uͤberall</line>
        <line lrx="1300" lry="2385" ulx="228" uly="2317">in Portugall zwiſchen der Sandſtein⸗ und</line>
        <line lrx="1337" lry="2439" ulx="783" uly="2385">M Kalk⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="186" type="page" xml:id="s_Bg53-2_186">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_186.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1111" lry="318" type="textblock" ulx="777" uly="217">
        <line lrx="1111" lry="318" ulx="777" uly="217">1. 178 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1542" lry="2421" type="textblock" ulx="425" uly="312">
        <line lrx="1506" lry="430" ulx="431" uly="312">Kalkſteinlage anzutreffen, oft mit Thonla⸗</line>
        <line lrx="1520" lry="508" ulx="431" uly="417">gern umgeben, oft nicht. Zuweilen ſind ſie</line>
        <line lrx="1504" lry="561" ulx="425" uly="490">einzeln im Sandſtein. Gyps und Steinſalz</line>
        <line lrx="1504" lry="639" ulx="434" uly="558">gehoͤren den hohen ſpaniſchen Ebenen vor⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="731" ulx="432" uly="617">zuͤglich an, immer mit Thonlagen abwech⸗</line>
        <line lrx="643" lry="755" ulx="431" uly="694">ſelnd.</line>
        <line lrx="1508" lry="836" ulx="535" uly="736">Die vielen Pflanzen⸗ Abbdruͤcke, die</line>
        <line lrx="1507" lry="897" ulx="434" uly="827">Braunkohlen und Steinkohlen beweiſen offen⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="964" ulx="434" uly="896">bar, daß zu der Zeit, als die Foſſilien dieſer</line>
        <line lrx="1508" lry="1028" ulx="435" uly="962">Mittellage ſich erzeugten, auch ſchon Pflan⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1098" ulx="435" uly="1030">zen auf der Erde ſich befanden, und daß dieſe</line>
        <line lrx="1501" lry="1160" ulx="435" uly="1096">Mittellage einſt das feſte Land ausmachte.</line>
        <line lrx="1502" lry="1229" ulx="436" uly="1157">Thonmaſſen mußten ſich durch Verwitterung</line>
        <line lrx="1505" lry="1317" ulx="437" uly="1228">der granitiſchen Steine bilden, ſie gaben den</line>
        <line lrx="1505" lry="1363" ulx="438" uly="1296">Boden fuͤr die Pflanzen und wurden endlich</line>
        <line lrx="1505" lry="1431" ulx="435" uly="1364">in Thonſchiefer, vielleicht auch Porphyr,</line>
        <line lrx="1505" lry="1497" ulx="436" uly="1432">Baſalt und Wacke verwandelt. Ob der</line>
        <line lrx="1507" lry="1565" ulx="434" uly="1499">Feldſpat in Porphyr nicht erſt ſpaͤter ent⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1632" ulx="435" uly="1567">ſtanden ſey, ließe ſich noch fragen. Es</line>
        <line lrx="1506" lry="1699" ulx="437" uly="1633">wurden mit dieſen Thonmaſſen, von denen</line>
        <line lrx="1508" lry="1766" ulx="434" uly="1701">manche ſelbſt aus organiſchen Koͤrpern ihren</line>
        <line lrx="1508" lry="1832" ulx="436" uly="1766">Urſprung herleiten moͤgen, Gyps und Stein⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="1901" ulx="436" uly="1834">ſalz abgeſetzt. Wir ſehen nach unſern jetzi⸗</line>
        <line lrx="1503" lry="1966" ulx="434" uly="1903">gen chemiſchen Kenntniſſen nicht ein, wo⸗</line>
        <line lrx="1542" lry="2061" ulx="435" uly="1964">durch dieſe beiden Lagen entſtehen konnten.</line>
        <line lrx="1504" lry="2100" ulx="433" uly="2035">In Gyps hat man Verſteinerungen von</line>
        <line lrx="1501" lry="2167" ulx="433" uly="2101">Landthieren getroffen, auch das Steinſalz iſt</line>
        <line lrx="1492" lry="2233" ulx="433" uly="2170">zuweilen nicht ohne alle Reſte organiſcher Koͤr⸗</line>
        <line lrx="1501" lry="2303" ulx="431" uly="2233">per. Duͤrfte man wohl annehmen, daß or⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="2404" ulx="429" uly="2302">ganiſche Materien zu beiden den Grund leg⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="2421" ulx="1393" uly="2381">ten?</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="187" type="page" xml:id="s_Bg53-2_187">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_187.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="17" lry="1433" type="textblock" ulx="0" uly="1139">
        <line lrx="17" lry="1433" ulx="0" uly="1139">— ☛  =</line>
      </zone>
      <zone lrx="12" lry="1627" type="textblock" ulx="0" uly="1457">
        <line lrx="12" lry="1627" ulx="0" uly="1457">.</line>
      </zone>
      <zone lrx="17" lry="1826" type="textblock" ulx="0" uly="1660">
        <line lrx="16" lry="1759" ulx="0" uly="1727">11</line>
        <line lrx="12" lry="1826" ulx="0" uly="1797">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="687" lry="143" type="textblock" ulx="669" uly="126">
        <line lrx="687" lry="143" ulx="669" uly="126">7</line>
      </zone>
      <zone lrx="949" lry="311" type="textblock" ulx="630" uly="228">
        <line lrx="949" lry="311" ulx="630" uly="228">[ 179 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1330" lry="443" type="textblock" ulx="243" uly="373">
        <line lrx="1330" lry="443" ulx="243" uly="373">ten? Doch dieſe Hypotheſe mag zu ſonder⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="709" type="textblock" ulx="258" uly="445">
        <line lrx="1331" lry="509" ulx="258" uly="445">bar ſcheinen, ich will ihrer alſo nicht weiter</line>
        <line lrx="1332" lry="576" ulx="258" uly="510">gedenken. Von den Steinkohlen nehmen</line>
        <line lrx="1333" lry="643" ulx="259" uly="580">die meiſten Geologen an, daß ſie aus foſſi⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="709" ulx="259" uly="647">lem Holze oder andern vegetabtliſchen Stof⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="849" type="textblock" ulx="244" uly="712">
        <line lrx="1333" lry="779" ulx="244" uly="712">fen entſtanden. Es ſcheint mir wahrſchein⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="849" ulx="247" uly="778">lich, daß vormahlige Torfmoore zu dieſen La⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="915" type="textblock" ulx="256" uly="849">
        <line lrx="1333" lry="915" ulx="256" uly="849">gen die erſte Veranlaſſung gaben. Die große</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="1047" type="textblock" ulx="221" uly="909">
        <line lrx="1332" lry="988" ulx="221" uly="909">Veraͤnderung, welche dieſe vegetabiliſchen</line>
        <line lrx="1332" lry="1047" ulx="247" uly="983">Subſtanzen erlitten, koͤnnen zum Beweiſe</line>
      </zone>
      <zone lrx="1334" lry="1180" type="textblock" ulx="257" uly="1052">
        <line lrx="1331" lry="1116" ulx="262" uly="1052">dienen, welche Veraͤnderungen die Foſſilien</line>
        <line lrx="1334" lry="1180" ulx="257" uly="1118">nach ihrem Urſprunge noch erleiden konnten,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1333" lry="1249" type="textblock" ulx="240" uly="1184">
        <line lrx="1333" lry="1249" ulx="240" uly="1184">und die Meynung derer widerlegen, welche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="1450" type="textblock" ulx="258" uly="1245">
        <line lrx="1372" lry="1317" ulx="258" uly="1245">alles, ſo wie es iſt, aus einem erdichteten</line>
        <line lrx="1021" lry="1388" ulx="258" uly="1319">Meere niederſchlagen laſſen.</line>
        <line lrx="1332" lry="1450" ulx="314" uly="1384">Es iſt alſo ein merkwuͤrdiges Factum</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="1522" type="textblock" ulx="245" uly="1446">
        <line lrx="1332" lry="1522" ulx="245" uly="1446">fuͤr die Geſchichte der Erde, daß ſich Ueber⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1335" lry="1853" type="textblock" ulx="263" uly="1520">
        <line lrx="1333" lry="1584" ulx="263" uly="1520">bleibſel von Pflanzen unter der Erde in ei⸗</line>
        <line lrx="1334" lry="1647" ulx="264" uly="1583">ner Lage finden, welche mit einer andern be⸗</line>
        <line lrx="1334" lry="1720" ulx="268" uly="1652">deckt iſt, worinn man unbezweifelte Spuren</line>
        <line lrx="1335" lry="1784" ulx="267" uly="1717">von Meergeſchoͤpfen antrifft. Nach aller</line>
        <line lrx="1335" lry="1853" ulx="266" uly="1786">Wahrſcheinlichkeit laͤßt ſich alſo folgendes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1337" lry="1986" type="textblock" ulx="199" uly="1852">
        <line lrx="1336" lry="1918" ulx="199" uly="1852">ſchließen. Es gab einſt feſtes Land, we⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="1986" ulx="233" uly="1921">nigſtens mit Pflanzen verſehen, welches</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="2458" type="textblock" ulx="262" uly="1988">
        <line lrx="1337" lry="2053" ulx="267" uly="1988">nachher lange Zeit unter ein Meer kam,</line>
        <line lrx="1340" lry="2118" ulx="262" uly="2054">und erſt, nachdem ſich dieſes zuruͤckgezogen</line>
        <line lrx="1341" lry="2186" ulx="269" uly="2119">hatte, wiederum feſtes Land wurde. Das</line>
        <line lrx="1342" lry="2256" ulx="268" uly="2187">Meer ging bis zu den Spitzen der hoͤchſten</line>
        <line lrx="1342" lry="2320" ulx="268" uly="2254">Berge, die Verſteinerungen auf den hohen</line>
        <line lrx="1382" lry="2388" ulx="269" uly="2317">Pyrenaͤen, den Alpen und in Amerika be⸗</line>
        <line lrx="1342" lry="2458" ulx="795" uly="2387">M 2 weiſen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="188" type="page" xml:id="s_Bg53-2_188">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_188.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1098" lry="308" type="textblock" ulx="882" uly="200">
        <line lrx="1098" lry="308" ulx="882" uly="200">rS0 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="622" type="textblock" ulx="400" uly="365">
        <line lrx="1490" lry="452" ulx="412" uly="365">weiſen dieſes. Ich halte dieſes fuͤr das ein⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="563" ulx="400" uly="449">zige Datum in der Geogonie, worauf ſich</line>
        <line lrx="870" lry="622" ulx="411" uly="516">etwas bauen laͤßt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1544" lry="1056" type="textblock" ulx="389" uly="602">
        <line lrx="1487" lry="721" ulx="508" uly="602">Ich will einen Verſuch hinwerfen, die⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="841" ulx="407" uly="720">ſes ohne Annanie großer allgemeiner Revo⸗</line>
        <line lrx="1490" lry="852" ulx="407" uly="789">lutionen, die nicht in dem Laufe der N. atur</line>
        <line lrx="1489" lry="923" ulx="389" uly="855">zu ſehn ſcheinen, zu erklaͤren. Die Geſtalt</line>
        <line lrx="1544" lry="988" ulx="409" uly="923">der Erde macht es wahrſcheinlich, daß ſie</line>
        <line lrx="1488" lry="1056" ulx="407" uly="988">einſt mit einer Fluͤſſigkeit bis zu einer anſehn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1577" lry="1122" type="textblock" ulx="395" uly="1038">
        <line lrx="1577" lry="1122" ulx="395" uly="1038">lichen Tiefe bedeckt war. In dieſem Meere V</line>
      </zone>
      <zone lrx="1539" lry="2443" type="textblock" ulx="353" uly="1122">
        <line lrx="1483" lry="1189" ulx="406" uly="1122">entſtanden nach und nach hohe Berge. Ge⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1261" ulx="353" uly="1185">ſetzt, ſie hatten die Bildung von Wallgebir⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="1327" ulx="405" uly="1256">gen, wie wir noch jetzt im Monde ſehen, ſo</line>
        <line lrx="1491" lry="1390" ulx="404" uly="1324">konnten ſich auf den hoͤhern Stellen, vielleicht</line>
        <line lrx="1487" lry="1459" ulx="392" uly="1390">in Hoͤhen, wie ſie jetzt nicht mehr anzutreffen</line>
        <line lrx="1539" lry="1524" ulx="402" uly="1460">ſind, noch Meere befinden, indem die tiefern</line>
        <line lrx="1482" lry="1592" ulx="404" uly="1522">ſchon trocken waren. Denn dieſe Berge</line>
        <line lrx="1484" lry="1655" ulx="405" uly="1589">mugten die Wolken und Duͤnſte anziehen,</line>
        <line lrx="1486" lry="1740" ulx="398" uly="1659">welche die Feuchtigkeit den niedrigen Gegen⸗</line>
        <line lrx="1485" lry="1831" ulx="407" uly="1724">den raubte, um ſie den hoͤhern zuzufuͤhren.</line>
        <line lrx="1485" lry="1860" ulx="406" uly="1795">Ein ſolches von Wallgebirgen umſchloſſene</line>
        <line lrx="1484" lry="1926" ulx="406" uly="1858">Land konnte auch ſchon trocken ſeyn, und ſpaͤ⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1993" ulx="405" uly="1926">ter durch den noch ungewiſſen Lauf der Stroͤme</line>
        <line lrx="1481" lry="2059" ulx="404" uly="1994">wieder uͤberſchwemmt werden. So war es</line>
        <line lrx="1481" lry="2127" ulx="406" uly="2061">moͤglich, daß nach und nach, auch durch beſon⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="2242" ulx="404" uly="2124">dere Durchbruͤche jener eingeſchloſſenen? Meere,</line>
        <line lrx="1476" lry="2259" ulx="436" uly="2195">ie Waſſermenge endlich die Tiefe erreichte,</line>
        <line lrx="1481" lry="2369" ulx="403" uly="2200">orinn ſie ſich jetzt, mit Aus ſe hluß einiger</line>
        <line lrx="1292" lry="2393" ulx="402" uly="2328">Gegenden, noch befindet.</line>
        <line lrx="1479" lry="2443" ulx="1333" uly="2394">Man</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="189" type="page" xml:id="s_Bg53-2_189">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_189.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="27" lry="463" type="textblock" ulx="0" uly="388">
        <line lrx="17" lry="463" ulx="0" uly="388"> =—</line>
        <line lrx="27" lry="431" ulx="19" uly="406">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="919" lry="287" type="textblock" ulx="737" uly="225">
        <line lrx="919" lry="287" ulx="737" uly="225">I181</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1567" type="textblock" ulx="239" uly="358">
        <line lrx="1309" lry="430" ulx="259" uly="358">Man wird bey genauer Betrachtung die⸗</line>
        <line lrx="1318" lry="499" ulx="245" uly="428">ſe Hypotheſe auf den jetzigen Zuſtand der Erde</line>
        <line lrx="1337" lry="566" ulx="243" uly="494">ſehr anwendbar finden. Nicht uͤberall fin⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="632" ulx="244" uly="562">det man jene Spuren, daß der Voden einſt</line>
        <line lrx="1310" lry="697" ulx="240" uly="629">feſtes Land war, ſondern nur in einigen Ge⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="766" ulx="245" uly="696">genden. In andern deckt der Kalkſtein ei⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="831" ulx="244" uly="763">nen Sandſtein, der mit Meerprodukten an⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="901" ulx="244" uly="829">gefuͤllt iſt; in andern einen Schiefer, Ba⸗</line>
        <line lrx="1313" lry="967" ulx="243" uly="892">ſalt oder gar Granit, ohne alle Verſteine⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="1035" ulx="243" uly="964">rungen. Dort ragen nackte Granitkuppen</line>
        <line lrx="1306" lry="1100" ulx="241" uly="1033">hervor, hier deckt eine hohe Kalkſteinmaſſe</line>
        <line lrx="1305" lry="1168" ulx="243" uly="1100">das Granitgebirge. Hin und wieder wech⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1234" ulx="242" uly="1165">ſeln die Schichten, und zeigen, daß der vor⸗</line>
        <line lrx="1307" lry="1302" ulx="242" uly="1234">malige Boden verſchiedene Veraͤnderungen</line>
        <line lrx="1353" lry="1367" ulx="241" uly="1300">in kuͤrzern Zeitraͤumen erlitt, bald feſtes</line>
        <line lrx="1305" lry="1431" ulx="241" uly="1366">Land, bald Meer war. Selbſt die Form</line>
        <line lrx="1302" lry="1502" ulx="239" uly="1433">mancher Gegenden laͤßt ſich daraus erklaͤren.</line>
        <line lrx="1305" lry="1567" ulx="242" uly="1499">Die pyrenaͤiſche Halb⸗inſel iſt beynahe noch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1319" lry="1634" type="textblock" ulx="194" uly="1566">
        <line lrx="1319" lry="1634" ulx="194" uly="1566">von allen Seiten durch Berge eingeſchloſſen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1320" lry="1967" type="textblock" ulx="245" uly="1632">
        <line lrx="1317" lry="1697" ulx="245" uly="1632">durch welche ſich, wahrſcheinlich ſpaͤter, nur</line>
        <line lrx="1305" lry="1769" ulx="246" uly="1695">einige Fluͤſſe dem Meere zudraͤngen. Sie</line>
        <line lrx="1315" lry="1833" ulx="245" uly="1766">hat in ihrer Mitte deutliche Terraſſen, welche</line>
        <line lrx="1320" lry="1900" ulx="246" uly="1833">den Boden vormahliger Meere machten.</line>
        <line lrx="1304" lry="1967" ulx="245" uly="1899">Nach und nach entledigte ſich dieſes Land gegen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1307" lry="2032" type="textblock" ulx="206" uly="1966">
        <line lrx="1307" lry="2032" ulx="206" uly="1966">Guͤdweſten ſeines Meeres und ſo hob eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1311" lry="2429" type="textblock" ulx="247" uly="2032">
        <line lrx="1307" lry="2102" ulx="248" uly="2032">Terraſſe nach der andern ſich aus dem Waſſer</line>
        <line lrx="1308" lry="2174" ulx="247" uly="2098">empor. Aehnliche, obwohl weniger deutliche</line>
        <line lrx="1308" lry="2235" ulx="247" uly="2164">Terraſſen ſieht man in Frankreich; die Ebe⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="2302" ulx="250" uly="2232">ne, worauf Orleans liegt, endigt ſich gegen</line>
        <line lrx="1311" lry="2370" ulx="253" uly="2304">die Loire, wie die darauf folgende gegen den</line>
        <line lrx="1308" lry="2429" ulx="419" uly="2366">Cher,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="190" type="page" xml:id="s_Bg53-2_190">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_190.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1088" lry="304" type="textblock" ulx="900" uly="228">
        <line lrx="1088" lry="304" ulx="900" uly="228">182 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1557" lry="972" type="textblock" ulx="350" uly="364">
        <line lrx="1484" lry="438" ulx="408" uly="364">Cher, und ſo geht es fort bis zum Gebirge</line>
        <line lrx="1557" lry="505" ulx="403" uly="430">in Limouſin. Auch in Deutſchland haben</line>
        <line lrx="1542" lry="569" ulx="406" uly="498">wir ſolche Terraſſen an der hohen Ebene im</line>
        <line lrx="1490" lry="635" ulx="405" uly="566">noͤrblichen Bayern und der fraͤnkiſchen Ebene.</line>
        <line lrx="1480" lry="707" ulx="403" uly="633">Doch ich will hier nur alles kurz andeuten,</line>
        <line lrx="1482" lry="774" ulx="350" uly="703">es iſt nicht der Ort, dieſes genauer auszufuͤh⸗</line>
        <line lrx="1482" lry="838" ulx="399" uly="767">ren, und uͤberhaupt erlauben unſere chemi⸗</line>
        <line lrx="1481" lry="904" ulx="404" uly="836">ſchen Kenntniſſe noch keine beſtimmtere Geo⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="972" ulx="389" uly="905">gonie.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1143" lry="1177" type="textblock" ulx="756" uly="1078">
        <line lrx="1143" lry="1177" ulx="756" uly="1078">4) Kalklage.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1478" lry="2450" type="textblock" ulx="382" uly="1242">
        <line lrx="1477" lry="1313" ulx="506" uly="1242">Von dieſer Lage brauche ich nur wenig</line>
        <line lrx="1478" lry="1379" ulx="404" uly="1311">zu ſagen. Da ſie, in anſehnlichen Maſſen,</line>
        <line lrx="1477" lry="1441" ulx="404" uly="1378">immer die uͤbrigen deckt, ſo kann maͤn ſie</line>
        <line lrx="1476" lry="1511" ulx="405" uly="1444">als die letzte anſehen. Die Menge von verſtei⸗</line>
        <line lrx="1475" lry="1578" ulx="404" uly="1509">nerten Seeproducten in ihr zeigt ihren Ur⸗</line>
        <line lrx="1476" lry="1645" ulx="402" uly="1578">ſprung aus dem Meere. Wie, laͤßt ſich</line>
        <line lrx="1476" lry="1718" ulx="401" uly="1645">ſchwer ausmachen. Aus unſerm jetzigen</line>
        <line lrx="1476" lry="1780" ulx="403" uly="1709">Meere ſind nur organiſche Geſchoͤpfe im</line>
        <line lrx="1474" lry="1848" ulx="403" uly="1774">Stande luftſauren Kalk zu zeigen. Buffon</line>
        <line lrx="1471" lry="1914" ulx="402" uly="1846">glaubte daher, alle Kalkberge waͤren organi⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="1985" ulx="400" uly="1913">ſchen Urſprungs. Man ſetze ihm die Kalk⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="2049" ulx="382" uly="1980">lager im Gneiß, in Porphyr, die hohen</line>
        <line lrx="1468" lry="2116" ulx="398" uly="2046">Kalkalpen ohne Verſteinerungen entgegen,</line>
        <line lrx="1466" lry="2185" ulx="399" uly="2116">aber man widerlegt ſeine Behauptung da⸗</line>
        <line lrx="1464" lry="2248" ulx="398" uly="2185">durch nicht. Die Kalklager im Gneiß, der</line>
        <line lrx="1462" lry="2318" ulx="397" uly="2245">koͤrnigblaͤttrige Kalkſtein uͤberhaupt iſt ſo ver⸗</line>
        <line lrx="1463" lry="2450" ulx="394" uly="2312">ſchieden von dem dichten Kalkſtein, daß nan</line>
        <line lrx="1461" lry="2436" ulx="1341" uly="2392">ihm</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="191" type="page" xml:id="s_Bg53-2_191">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_191.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="916" lry="285" type="textblock" ulx="641" uly="211">
        <line lrx="916" lry="285" ulx="641" uly="211">[(185 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1346" lry="969" type="textblock" ulx="237" uly="353">
        <line lrx="1331" lry="429" ulx="237" uly="353">ihm wohl einen andern Urſprung beylegen,</line>
        <line lrx="1308" lry="492" ulx="237" uly="424">und Buffons Meynung nur auf den dichten</line>
        <line lrx="1310" lry="560" ulx="238" uly="489">Kalkſtein einſchraͤnken kann. Der Mangel</line>
        <line lrx="1310" lry="626" ulx="240" uly="557">an Verſteinerungen lehrt weiter nichts, als</line>
        <line lrx="1311" lry="695" ulx="242" uly="622">daß die erſte kalkige Grundlage nachher ſehr</line>
        <line lrx="1312" lry="763" ulx="244" uly="690">veraͤndert wurde, und ein bloßes Zerfallen</line>
        <line lrx="1312" lry="831" ulx="248" uly="756">und Verwittern war dazu hinreichend. Doch</line>
        <line lrx="1346" lry="895" ulx="248" uly="830">ich gebe dieſer Hypotheſe nur ſo lange meinen</line>
        <line lrx="1122" lry="969" ulx="250" uly="895">Beyfall, als wir keine beſſere haben.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="1635" type="textblock" ulx="200" uly="1032">
        <line lrx="1314" lry="1097" ulx="344" uly="1032">In den hohen Gebirgen iſt der untere</line>
        <line lrx="1314" lry="1165" ulx="247" uly="1097">dichte Kalkſtein gewoͤhnlich ohne Verſteine⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="1233" ulx="244" uly="1162">rungen, nur auf dem Gipfel werden dieſe</line>
        <line lrx="1316" lry="1298" ulx="246" uly="1228">deutlich oder haͤufiger. In den Pyrenaͤen</line>
        <line lrx="1316" lry="1368" ulx="243" uly="1295">und der pyrenaͤiſchen Halb⸗inſel iſt dieſes ge⸗</line>
        <line lrx="1315" lry="1433" ulx="244" uly="1359">woͤhnlich der Fall. In Deutſchland habe</line>
        <line lrx="1319" lry="1501" ulx="249" uly="1433">ich oft bemerkt, daß der untere Kalkſtein ge⸗</line>
        <line lrx="1363" lry="1568" ulx="248" uly="1491">woͤhnlich verſteinerrte Corallen, der obere</line>
        <line lrx="1280" lry="1635" ulx="200" uly="1564">mehr Muſcheln und Schnecken enthaͤlt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1327" lry="1972" type="textblock" ulx="259" uly="1701">
        <line lrx="1323" lry="1769" ulx="302" uly="1701">Die ſonderbare Lage von verſteinerten</line>
        <line lrx="1326" lry="1834" ulx="259" uly="1768">Muſcheln an den portugiſiſchen Kuͤſten ver⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="1901" ulx="264" uly="1834">diene hier wiederum einer Erwaäͤhnung. Ich</line>
        <line lrx="1327" lry="1972" ulx="266" uly="1901">habe aͤhnliche Verſteinerungen aus der Bar⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1408" lry="2038" type="textblock" ulx="270" uly="1966">
        <line lrx="1408" lry="2038" ulx="270" uly="1966">barey geſehen, und man hat mir geſagt, daß</line>
      </zone>
      <zone lrx="1384" lry="2418" type="textblock" ulx="216" uly="2033">
        <line lrx="1328" lry="2102" ulx="272" uly="2033">ſie ſich auch dort am Ufer des Meeres finden.</line>
        <line lrx="1330" lry="2172" ulx="240" uly="2102">In einigen Reiſebeſchreibungen nach den</line>
        <line lrx="1384" lry="2236" ulx="216" uly="2167">nord⸗afrikaniſchen Kuͤſten finde ich ihrer, doch</line>
        <line lrx="1334" lry="2302" ulx="276" uly="2234">nur obenhin, erwaͤhnt. Dieſe Lage unter</line>
        <line lrx="1333" lry="2369" ulx="275" uly="2301">Sandſtein und Kohlen ſcheint einen zufaͤlligen</line>
        <line lrx="1334" lry="2418" ulx="1249" uly="2368">Ur⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="192" type="page" xml:id="s_Bg53-2_192">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_192.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1080" lry="266" type="textblock" ulx="800" uly="184">
        <line lrx="1080" lry="266" ulx="800" uly="184">[184 1]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1484" lry="478" type="textblock" ulx="404" uly="337">
        <line lrx="1484" lry="412" ulx="405" uly="337">Urſprung zu haben; ſie ruͤhrte vielleicht von</line>
        <line lrx="1480" lry="478" ulx="404" uly="404">einem Landſee her, welcher angefuͤllt wurde,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1536" lry="535" type="textblock" ulx="402" uly="473">
        <line lrx="1536" lry="535" ulx="402" uly="473">als der vormalige Boden feſtes Land war.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1477" lry="736" type="textblock" ulx="398" uly="532">
        <line lrx="1477" lry="613" ulx="401" uly="532">Die Verſteinerungen, und die Art wie ſie vor⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="677" ulx="400" uly="606">kommen, zeichnen ſie von den uͤbrigen Kalk⸗</line>
        <line lrx="1225" lry="736" ulx="398" uly="673">ſteinlagen aus.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1520" lry="874" type="textblock" ulx="500" uly="793">
        <line lrx="1520" lry="874" ulx="500" uly="793">Ueberbleibſel der ſpaͤteſten Veraͤnderun⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1475" lry="949" type="textblock" ulx="398" uly="878">
        <line lrx="1475" lry="949" ulx="398" uly="878">gen ſind die Knochen, welche ſich in den Hoͤh⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1527" lry="1012" type="textblock" ulx="399" uly="944">
        <line lrx="1527" lry="1012" ulx="399" uly="944">len der Kalkberge, beſonders in Kalktuff fin⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1477" lry="1887" type="textblock" ulx="383" uly="1011">
        <line lrx="1468" lry="1082" ulx="401" uly="1011">den. Ueberall bemerkt man ſie blos in Hoͤh⸗</line>
        <line lrx="1465" lry="1146" ulx="397" uly="1078">len oder einzelnen Huͤgeln, nie ſind ſie von</line>
        <line lrx="1477" lry="1219" ulx="398" uly="1146">einer andern Lage gedeckt, nie in der Maſſe</line>
        <line lrx="1470" lry="1280" ulx="397" uly="1211">betraͤchtlicher Berge zerſtreut. In Portu⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1347" ulx="395" uly="1281">gal weiß ich kein Beyſpiel von ſolchen Kno⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="1416" ulx="396" uly="1347">chen; in Spanien finden ſich ſolche, außer</line>
        <line lrx="1465" lry="1482" ulx="394" uly="1408">in dem Felſen von Gibraltar, in Aragonien</line>
        <line lrx="1466" lry="1550" ulx="383" uly="1481">an dem Abhange der Pyrenaͤen. Ein ſchnell</line>
        <line lrx="1466" lry="1617" ulx="395" uly="1548">entſtehender Kalktuff ſchuͤtzte wahrſcheinlich</line>
        <line lrx="1464" lry="1683" ulx="395" uly="1616">dieſe Knochen vor der Zerſtoͤrung. Die Er⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="1752" ulx="391" uly="1682">ſcheinung, daß ſich Knochen von Thieren</line>
        <line lrx="1465" lry="1822" ulx="391" uly="1749">unter ihnen finden, welche ſich jetzt in ſuͤdli⸗</line>
        <line lrx="1462" lry="1887" ulx="391" uly="1815">chern Gegenden aufhalten, beweiſet nichts</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="1952" type="textblock" ulx="390" uly="1882">
        <line lrx="1513" lry="1952" ulx="390" uly="1882">mehr, als daß die noͤrdlichen Gegenden vor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1460" lry="2264" type="textblock" ulx="388" uly="1950">
        <line lrx="1459" lry="2019" ulx="390" uly="1950">mahls ein gelinderes Klima hatten, wie ich</line>
        <line lrx="1460" lry="2088" ulx="390" uly="2017">ſchon oben geſagt hahe, und dieſes gelinde</line>
        <line lrx="1458" lry="2152" ulx="388" uly="2081">Klima ruͤhrte vielleicht bloß von der mehr</line>
        <line lrx="1454" lry="2264" ulx="389" uly="2144">inſalariſchen Lage der ehemahligen Laͤnder</line>
      </zone>
      <zone lrx="1454" lry="2418" type="textblock" ulx="1250" uly="2360">
        <line lrx="1454" lry="2418" ulx="1250" uly="2360">e) Bil⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1720" lry="1429" type="textblock" ulx="1709" uly="913">
        <line lrx="1720" lry="1429" ulx="1709" uly="913">— — — — — — -—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="193" type="page" xml:id="s_Bg53-2_193">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_193.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="893" lry="285" type="textblock" ulx="614" uly="219">
        <line lrx="893" lry="285" ulx="614" uly="219">I[185 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1344" lry="2431" type="textblock" ulx="219" uly="355">
        <line lrx="1284" lry="423" ulx="256" uly="355">e) Bildung der Thaͤler und</line>
        <line lrx="1142" lry="488" ulx="231" uly="427">„Berge.</line>
        <line lrx="1283" lry="624" ulx="320" uly="560">Die Bildung der Thaͤler iſt wol den</line>
        <line lrx="1280" lry="693" ulx="223" uly="626">Wirkungen des Waſſers allein zuzuſchreiben,</line>
        <line lrx="1282" lry="760" ulx="227" uly="693">welches die Seiten der Berge aushoͤhlte. Be⸗</line>
        <line lrx="1289" lry="829" ulx="225" uly="763">weiſe dieſer Behauptung ſind die Erhoͤhun⸗</line>
        <line lrx="1280" lry="895" ulx="227" uly="826">gen der Thaͤler gegen den Ruͤcken des gan⸗</line>
        <line lrx="1282" lry="960" ulx="223" uly="895">zen Zuges und die betraͤchtlichen Winkel,</line>
        <line lrx="1281" lry="1031" ulx="221" uly="962">welche ſie mit dem Hauptzuge machen, ge⸗</line>
        <line lrx="1280" lry="1098" ulx="221" uly="1029">rade ſo wie die Thaͤler beſchaffen ſeyn muͤſſen,</line>
        <line lrx="1282" lry="1159" ulx="221" uly="1097">wenn ſie durch das Herabſtroͤmen von Boͤ⸗</line>
        <line lrx="1289" lry="1231" ulx="221" uly="1163">chen und Fluͤſſen von dem hoͤchſten Theile</line>
        <line lrx="1283" lry="1300" ulx="221" uly="1230">des Bergzuges gebildet wurden. Alle Ge⸗</line>
        <line lrx="1282" lry="1365" ulx="220" uly="1296">birge, welche ich geſehen habe, ſind von die⸗</line>
        <line lrx="1223" lry="1432" ulx="219" uly="1364">ſer Form, am deutlichſten die Pyrenaͤen.</line>
        <line lrx="1283" lry="1500" ulx="313" uly="1431">Man wendet dagegen ein, daß nicht alle</line>
        <line lrx="1283" lry="1565" ulx="220" uly="1494">Thaͤler jene correſpondirenden Winkel zeigen,</line>
        <line lrx="1344" lry="1632" ulx="221" uly="1566">welche man zu dieſer Erklaͤrung noͤthig haͤlt.</line>
        <line lrx="1287" lry="1693" ulx="224" uly="1629">Aber ſind ſolche correſpondirende Winkel</line>
        <line lrx="1315" lry="1768" ulx="222" uly="1696">wirklich noͤthig? Sie koͤnnen, wie ich glaube,</line>
        <line lrx="1288" lry="1826" ulx="224" uly="1764">nur dann entſtehen, wenn der Strom, wel⸗</line>
        <line lrx="1288" lry="1899" ulx="225" uly="1828">cher das Thal vertiefte, einen langſamen</line>
        <line lrx="1340" lry="1963" ulx="224" uly="1896">Lauf hatte, und ſich von einer Seite zur an⸗</line>
        <line lrx="1290" lry="2033" ulx="227" uly="1964">dern wandte. Sobald der Strom ſchnell</line>
        <line lrx="1290" lry="2095" ulx="226" uly="2030">herabſtuͤrzte, riß er die Seiten auf eine un⸗</line>
        <line lrx="706" lry="2160" ulx="228" uly="2099">beſtimmte Art weg.</line>
        <line lrx="1337" lry="2231" ulx="325" uly="2164">Aber wenn auch die Thaͤler in den hoͤhern</line>
        <line lrx="1292" lry="2300" ulx="230" uly="2229">Gebirgen ſo gebildet wurden, ſo laͤßt ſich</line>
        <line lrx="1303" lry="2364" ulx="232" uly="2300">doch dieſes nicht von den Ebenen behaupten.</line>
        <line lrx="1302" lry="2431" ulx="1162" uly="2372">Nicht</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="194" type="page" xml:id="s_Bg53-2_194">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_194.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1006" lry="161" type="textblock" ulx="995" uly="144">
        <line lrx="1006" lry="161" ulx="995" uly="144">.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1176" lry="287" type="textblock" ulx="827" uly="190">
        <line lrx="1176" lry="287" ulx="827" uly="190">[(186 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="499" type="textblock" ulx="428" uly="349">
        <line lrx="1507" lry="428" ulx="429" uly="349">Nicht bloß Fluͤſſe und Stroͤme, nicht ein⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="499" ulx="428" uly="431">mahl das Meer allein gab ihnen ihre jetzige</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="829" type="textblock" ulx="387" uly="499">
        <line lrx="1496" lry="565" ulx="428" uly="499">Geſtalt, urſpruͤngliche Bergzuͤge trugen das</line>
        <line lrx="1496" lry="631" ulx="387" uly="565">ihrige dazu bey. Man kann dieſes aus dem</line>
        <line lrx="1494" lry="698" ulx="426" uly="632">Falle der Schichten in den Bergzuͤgen bewei⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="764" ulx="408" uly="701">ſen, welche einzeln das Land durchziehen.</line>
        <line lrx="1502" lry="829" ulx="428" uly="766">Sie lehnen ſich ſehr oft von beiden Seiten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1521" lry="966" type="textblock" ulx="427" uly="828">
        <line lrx="1521" lry="921" ulx="428" uly="828">an den Berg, und uͤberzeug⸗ n uns augen⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="966" ulx="427" uly="903">ſcheinlich, daß ſchon fruͤh eine mittlere Erhoͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1496" lry="1977" type="textblock" ulx="426" uly="969">
        <line lrx="1496" lry="1032" ulx="427" uly="969">hung da war, woran ſich die Schichten leh⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1117" ulx="427" uly="1038">nen konnten. In den hoͤhern Gebirgen hin⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1191" ulx="427" uly="1099">gegen fallen ſehr oft alle Schichten ‚Rſelbſt in</line>
        <line lrx="1493" lry="1235" ulx="426" uly="1171">verſchiedenen Bergen, nur einer Gegend zu.</line>
        <line lrx="1496" lry="1303" ulx="428" uly="1238">Es ſcheint, als ob urſpruͤnglich nur eine hohe</line>
        <line lrx="1496" lry="1372" ulx="426" uly="1308">Bergmaſſe vorhanden geweſen ſey, woran</line>
        <line lrx="1496" lry="1441" ulx="426" uly="1337">ſich die ſpaͤtern Schichten legten, welche</line>
        <line lrx="1494" lry="1504" ulx="427" uly="1439">nachher durch Fluthen und Stroͤme in mehrere</line>
        <line lrx="980" lry="1572" ulx="427" uly="1505">Berge zerſtuͤckt wurde.</line>
        <line lrx="1496" lry="1638" ulx="528" uly="1575">Alle dieſe Erſcheinungen konnten nur</line>
        <line lrx="1496" lry="1706" ulx="429" uly="1643">durch eine Zeit hervorgebracht ſeyn, deren</line>
        <line lrx="1496" lry="1773" ulx="426" uly="1709">Laͤnge auch der Phantaſie zu faſſen ſchwer</line>
        <line lrx="1494" lry="1840" ulx="426" uly="1777">wird. Aber gerade mit der Zeit darf der</line>
        <line lrx="1493" lry="1909" ulx="426" uly="1845">Geologe nicht karg ſeyn, wenn er nicht mit</line>
        <line lrx="1491" lry="1977" ulx="426" uly="1912">Revolutionen, auf bloße Hypotheſen gegruͤn⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="2109" type="textblock" ulx="426" uly="1978">
        <line lrx="1513" lry="2049" ulx="426" uly="1978">det, verſchwenderiſch ſeyn will. Es iſt nicht</line>
        <line lrx="1499" lry="2109" ulx="428" uly="2043">der Ort, dieſes hier weitlaͤuftiger auszufuͤhren.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="2410" type="textblock" ulx="425" uly="2115">
        <line lrx="1483" lry="2177" ulx="426" uly="2115">Einer unſerer groͤßten Geologen leidet es</line>
        <line lrx="1483" lry="2296" ulx="426" uly="2177">nicht ‚ daß man unſere Erde aͤlter mache,</line>
        <line lrx="1486" lry="2318" ulx="427" uly="2241">als die moſaiſche Geſchichte nach ſeiner Mey⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="2410" ulx="425" uly="2304">nung angiebt. Leſer, welche doch noch eini⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="2440" type="textblock" ulx="1411" uly="2381">
        <line lrx="1524" lry="2440" ulx="1411" uly="2381">gen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="195" type="page" xml:id="s_Bg53-2_195">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_195.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="11" lry="1493" type="textblock" ulx="0" uly="1213">
        <line lrx="11" lry="1493" ulx="0" uly="1213"> — ——</line>
      </zone>
      <zone lrx="881" lry="297" type="textblock" ulx="571" uly="229">
        <line lrx="881" lry="297" ulx="571" uly="229">(187 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1277" lry="438" type="textblock" ulx="198" uly="356">
        <line lrx="1277" lry="438" ulx="198" uly="356">gen Anſtoß an Behauptungen finden moͤch⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1284" lry="1038" type="textblock" ulx="217" uly="436">
        <line lrx="1277" lry="502" ulx="218" uly="436">ten, wodurch die Erde aͤlter als ſechs Jahr⸗</line>
        <line lrx="1278" lry="570" ulx="217" uly="507">tauſende gemacht wird, moͤgen den Beweis</line>
        <line lrx="1284" lry="671" ulx="220" uly="538">des Herrn Abts Pott, daß Moſes kein Geo⸗</line>
        <line lrx="1280" lry="702" ulx="220" uly="641">loge war, nachleſen. Ich will damit nicht</line>
        <line lrx="1280" lry="769" ulx="223" uly="708">ſagen, daß man aus der Geologie beweiſen</line>
        <line lrx="1280" lry="836" ulx="227" uly="773">koͤnne, die Erde habe ein hoͤheres Alter, als</line>
        <line lrx="1284" lry="947" ulx="224" uly="832">die gewoͤhnliche Chronologie angiebe; denn</line>
        <line lrx="1280" lry="972" ulx="228" uly="908">was die Natur, ſelbſt in kurzer Zeit vermag,</line>
        <line lrx="1281" lry="1038" ulx="227" uly="974">kann niemand beſtimmen. Ich will da⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1279" lry="1106" type="textblock" ulx="177" uly="1044">
        <line lrx="1279" lry="1106" ulx="177" uly="1044">mit nur behaupten, daß man einen Erklaͤ⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1282" lry="1175" type="textblock" ulx="221" uly="1110">
        <line lrx="1282" lry="1175" ulx="221" uly="1110">rungsgrund annehmen duͤrfe, welcher durch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1284" lry="1325" type="textblock" ulx="223" uly="1170">
        <line lrx="1284" lry="1247" ulx="223" uly="1170">Unterſuchungen anderer Art nicht widerlegt</line>
        <line lrx="347" lry="1325" ulx="223" uly="1241">wird.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1300" lry="1778" type="textblock" ulx="224" uly="1378">
        <line lrx="1284" lry="1446" ulx="324" uly="1378">Es hat wahrſcheinlich viele Gebirge ge⸗</line>
        <line lrx="1287" lry="1514" ulx="224" uly="1451">geben, welche jetzt ganz zerſtoͤrt und vernich⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="1577" ulx="227" uly="1516">tet ſind. Vielleicht beſtanden die meiſten</line>
        <line lrx="1287" lry="1646" ulx="230" uly="1581">Gegenden in Niederſachſen aus einem ſol⸗</line>
        <line lrx="1287" lry="1729" ulx="229" uly="1647">chen Gebirge. Vielleicht war in Portu⸗</line>
        <line lrx="1287" lry="1778" ulx="231" uly="1712">gal, jenſeits des Tagus, vormahls ein ſo</line>
      </zone>
      <zone lrx="1291" lry="1849" type="textblock" ulx="189" uly="1748">
        <line lrx="1291" lry="1849" ulx="189" uly="1748">anſehnliches Gebirge, als man noch jetzt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1386" lry="2248" type="textblock" ulx="229" uly="1846">
        <line lrx="1290" lry="1912" ulx="229" uly="1846">dieſſeits des Fluſſes antrifft. Vielleicht</line>
        <line lrx="1386" lry="1977" ulx="230" uly="1913">— doch ich will nicht mehr Hypotheſen</line>
        <line lrx="1337" lry="2045" ulx="234" uly="1979">haͤufen, welche vielen Leſern auffallend</line>
        <line lrx="1289" lry="2112" ulx="230" uly="2048">ſeyn moͤchten. Wegen der bisher geaͤuſ⸗</line>
        <line lrx="1291" lry="2179" ulx="231" uly="2112">ſerten bitte ich meine Leſer nachzudenken,</line>
        <line lrx="1341" lry="2248" ulx="233" uly="2181">was fuͤr Hypotheſen man in der Geogo.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1293" lry="2313" type="textblock" ulx="218" uly="2249">
        <line lrx="1293" lry="2313" ulx="218" uly="2249">nie verlangen kann. Es kann hier Dich⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1294" lry="2428" type="textblock" ulx="235" uly="2316">
        <line lrx="1294" lry="2428" ulx="235" uly="2316">tungen geben, welche alles und zwar vor⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1312" lry="2444" type="textblock" ulx="1169" uly="2383">
        <line lrx="1312" lry="2444" ulx="1169" uly="2383">treff⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="196" type="page" xml:id="s_Bg53-2_196">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_196.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1118" lry="304" type="textblock" ulx="841" uly="238">
        <line lrx="1118" lry="304" ulx="841" uly="238">188</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="917" type="textblock" ulx="420" uly="375">
        <line lrx="1507" lry="444" ulx="439" uly="375">trefflich erklaͤren, und doch nur Dichtun⸗</line>
        <line lrx="1504" lry="513" ulx="437" uly="444">gen ſind. Wir werden nie mit einiger</line>
        <line lrx="1497" lry="580" ulx="435" uly="510">Gewißheit uͤber den Urſprung unſers Pla⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="645" ulx="434" uly="576">neten urtheilen koͤnnen. Da nun aber al⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="713" ulx="430" uly="642">les ungewiß iſt, ſo waͤhle man ſolche Hy⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="783" ulx="432" uly="711">potheſen, welche fuͤr unſere uͤbrigen Kennt⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="849" ulx="420" uly="778">niſſe von dem groͤßten Nutzen ſeyn koͤnnen,</line>
        <line lrx="1495" lry="917" ulx="431" uly="849">welche auf Verſuche und Beobachtungen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="197" type="page" xml:id="s_Bg53-2_197">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_197.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="84" lry="422" type="textblock" ulx="0" uly="380">
        <line lrx="84" lry="422" ulx="0" uly="380">f.</line>
      </zone>
      <zone lrx="39" lry="624" type="textblock" ulx="0" uly="444">
        <line lrx="39" lry="502" ulx="0" uly="444">ger</line>
        <line lrx="32" lry="557" ulx="0" uly="510">⸗</line>
        <line lrx="23" lry="624" ulx="0" uly="578">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="31" lry="910" type="textblock" ulx="0" uly="719">
        <line lrx="31" lry="837" ulx="0" uly="795">en,</line>
        <line lrx="30" lry="910" ulx="0" uly="861">e</line>
      </zone>
      <zone lrx="883" lry="301" type="textblock" ulx="612" uly="236">
        <line lrx="883" lry="301" ulx="612" uly="236">[1989 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1278" lry="455" type="textblock" ulx="191" uly="343">
        <line lrx="1278" lry="455" ulx="191" uly="343">Beytraͤge zur botaniſchen Geogra⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1251" lry="564" type="textblock" ulx="253" uly="439">
        <line lrx="1251" lry="564" ulx="253" uly="439">phie des ſudweſtlichen. Europa.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1280" lry="1085" type="textblock" ulx="220" uly="685">
        <line lrx="1278" lry="765" ulx="220" uly="685">Wenn es den Mineralogen wichtig iſt, zu</line>
        <line lrx="1278" lry="833" ulx="223" uly="770">wiſſen, welche Foſſilien er an einem Orte ver⸗</line>
        <line lrx="1277" lry="903" ulx="221" uly="836">muthen darf, ſo iſt es dem Naturforſcher,</line>
        <line lrx="1279" lry="966" ulx="221" uly="898">welcher uͤber das Klima eines Landes, uͤber</line>
        <line lrx="1280" lry="1085" ulx="221" uly="953">ſeine jetzigen oder moͤalichen Produkte urtheilen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1286" lry="1165" type="textblock" ulx="192" uly="1036">
        <line lrx="1286" lry="1103" ulx="192" uly="1036">will, nicht weniger wichtig, die Pflanzen ei⸗</line>
        <line lrx="1280" lry="1165" ulx="212" uly="1104">nes Landes kennen zu lernen, in ſo fern ſie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1314" lry="1499" type="textblock" ulx="218" uly="1168">
        <line lrx="1314" lry="1234" ulx="220" uly="1168">ſich bloß dort oder auch anderwaͤrts befinden.</line>
        <line lrx="1305" lry="1300" ulx="221" uly="1238">Die botaniſche Geographie macht einen an⸗</line>
        <line lrx="1279" lry="1427" ulx="218" uly="1305">Eenolichen⸗ aber noch wenig bearbeiteten Zweig</line>
        <line lrx="1279" lry="1436" ulx="220" uly="1371">der Geologie aus. Was ich hier liefere ſind</line>
        <line lrx="1282" lry="1499" ulx="218" uly="1439">nur Bruchſtuͤcke und Materialien fuͤr eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1282" lry="1607" type="textblock" ulx="214" uly="1504">
        <line lrx="1282" lry="1607" ulx="214" uly="1504">kuͤnftige ausfuͤhrliche Behandlung dieſes Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1289" lry="2078" type="textblock" ulx="218" uly="1572">
        <line lrx="1289" lry="1638" ulx="220" uly="1572">genſtandes. Ich werde hier das noͤrdliche</line>
        <line lrx="1284" lry="1701" ulx="218" uly="1635">Deutſchland, Frankreich, Spanien, Por⸗</line>
        <line lrx="1244" lry="1768" ulx="220" uly="1702">tugal und das ſuͤdliche England betrachten.</line>
        <line lrx="1285" lry="1835" ulx="320" uly="1771">Zuerſt muß ich ein Verzeichniß von ſolchen</line>
        <line lrx="1287" lry="1931" ulx="218" uly="1836">Pflanzen aufſtellen, welche ſich durch den</line>
        <line lrx="1287" lry="1971" ulx="220" uly="1904">groͤßten Theil von Europa, von dem aſten bis</line>
        <line lrx="1286" lry="2078" ulx="227" uly="1969">38ſten Grade N. B., finden. Sie ſind</line>
      </zone>
      <zone lrx="434" lry="2104" type="textblock" ulx="166" uly="2043">
        <line lrx="434" lry="2104" ulx="166" uly="2043">folgende:</line>
      </zone>
      <zone lrx="1290" lry="2435" type="textblock" ulx="247" uly="2177">
        <line lrx="793" lry="2240" ulx="287" uly="2177">Aphanes arvensis.</line>
        <line lrx="1289" lry="2309" ulx="247" uly="2237">Chara vulgaris und einige andere Ar⸗</line>
        <line lrx="1289" lry="2430" ulx="354" uly="2305">ten dieſes Geſchlechts, Zannichellia</line>
        <line lrx="1290" lry="2435" ulx="1206" uly="2389">Pa-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="198" type="page" xml:id="s_Bg53-2_198">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_198.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1546" lry="2397" type="textblock" ulx="466" uly="243">
        <line lrx="1124" lry="310" ulx="840" uly="243">T90 ]</line>
        <line lrx="1526" lry="496" ulx="574" uly="357">palustris und alle Arten von cann.</line>
        <line lrx="751" lry="512" ulx="577" uly="454">triche.</line>
        <line lrx="1416" lry="581" ulx="509" uly="516">Veronica agrestis und arvensis.</line>
        <line lrx="1507" lry="641" ulx="512" uly="582">Gratiola ofhicinalis und Utricularia</line>
        <line lrx="1481" lry="721" ulx="577" uly="647">vulgaris.</line>
        <line lrx="1518" lry="784" ulx="480" uly="714">Lycopus europaeus. Verbena off-</line>
        <line lrx="1505" lry="836" ulx="557" uly="782">cinalis. l</line>
        <line lrx="1214" lry="914" ulx="512" uly="851">Orchis latifolia, Morio.</line>
        <line lrx="1134" lry="976" ulx="510" uly="920">Viele Arten von Lemna.</line>
        <line lrx="1546" lry="1051" ulx="512" uly="986">Salix triandra, alba, decipiens und</line>
        <line lrx="1510" lry="1117" ulx="574" uly="1054">vitellina finden ſich zwar hin und wie⸗</line>
        <line lrx="1512" lry="1208" ulx="577" uly="1119">der durch das weſtliche Europa „wer⸗</line>
        <line lrx="1515" lry="1288" ulx="576" uly="1181">den aber gegen Suͤden immer ſeltener.</line>
        <line lrx="1049" lry="1309" ulx="512" uly="1257">Fraxinus excelsior.</line>
        <line lrx="1518" lry="1387" ulx="466" uly="1285">Iris Pleud-Acorus. Sparganium</line>
        <line lrx="1524" lry="1482" ulx="576" uly="1390">erectum. Typha latifolia und an-</line>
        <line lrx="855" lry="1525" ulx="470" uly="1456">gustifolia.</line>
        <line lrx="1166" lry="1592" ulx="516" uly="1522">Plantago coronopifolia.</line>
        <line lrx="1358" lry="1658" ulx="512" uly="1594">Galium palustre, uligino sum.</line>
        <line lrx="1540" lry="1717" ulx="512" uly="1661">Sherardia arvensis.</line>
        <line lrx="1480" lry="1791" ulx="514" uly="1728">Verſchiedene Arten von Potamogeton.</line>
        <line lrx="1512" lry="1852" ulx="474" uly="1792">Urtica urens, nicht aber U. dioica Linn.</line>
        <line lrx="1515" lry="1912" ulx="511" uly="1857">Parietaria officinalis. Echium vul-</line>
        <line lrx="1159" lry="1995" ulx="574" uly="1933">gare.</line>
        <line lrx="1300" lry="2058" ulx="508" uly="1993">Myrica Gale. Betula Alnus.</line>
        <line lrx="1323" lry="2127" ulx="509" uly="2058">Lithospermum arvense.</line>
        <line lrx="1394" lry="2192" ulx="512" uly="2131">Myolotis palustris et arvensis.</line>
        <line lrx="1389" lry="2258" ulx="510" uly="2200">Convolvulus arvensis, sepium.</line>
        <line lrx="1515" lry="2325" ulx="508" uly="2264">Datura Stramonium, Hyoscyamus</line>
        <line lrx="1132" lry="2397" ulx="575" uly="2324">niger. .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1520" lry="2448" type="textblock" ulx="1434" uly="2395">
        <line lrx="1520" lry="2448" ulx="1434" uly="2395">So-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="199" type="page" xml:id="s_Bg53-2_199">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_199.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="42" lry="771" type="textblock" ulx="5" uly="720">
        <line lrx="18" lry="771" ulx="5" uly="739">=</line>
        <line lrx="42" lry="769" ulx="19" uly="720">S</line>
      </zone>
      <zone lrx="62" lry="1255" type="textblock" ulx="0" uly="1212">
        <line lrx="62" lry="1255" ulx="0" uly="1212">“</line>
      </zone>
      <zone lrx="801" lry="2372" type="textblock" ulx="293" uly="2308">
        <line lrx="801" lry="2372" ulx="293" uly="2308">Dianthus prolifer.</line>
      </zone>
      <zone lrx="909" lry="316" type="textblock" ulx="629" uly="201">
        <line lrx="909" lry="316" ulx="629" uly="201">1 ror 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1300" lry="2295" type="textblock" ulx="250" uly="361">
        <line lrx="1132" lry="428" ulx="295" uly="361">Solanum nigrum, Dulcamara.</line>
        <line lrx="970" lry="494" ulx="294" uly="431">Lonicera periclymenum.</line>
        <line lrx="807" lry="558" ulx="295" uly="499">Hedera Helix</line>
        <line lrx="1083" lry="626" ulx="293" uly="564">Illecebrum verticillatum.</line>
        <line lrx="1294" lry="693" ulx="294" uly="635">Gentiana Centaureum, aber mit man⸗</line>
        <line lrx="999" lry="764" ulx="334" uly="699">nichfaltigen Abaͤnderungen.</line>
        <line lrx="1294" lry="845" ulx="297" uly="767">Chenopodium viride, album, mu-</line>
        <line lrx="965" lry="892" ulx="361" uly="837">rale, maritimm.</line>
        <line lrx="1289" lry="973" ulx="297" uly="883">Herniaria glabra, doch haͤufiger H.</line>
        <line lrx="675" lry="1017" ulx="362" uly="971">hirſuta.</line>
        <line lrx="1292" lry="1142" ulx="293" uly="1019">Eryngium maritimum, Hydrocotyle</line>
        <line lrx="1099" lry="1166" ulx="359" uly="1105">vulgaris. HW</line>
        <line lrx="1013" lry="1233" ulx="293" uly="1171">Heracleum Sphondylium.</line>
        <line lrx="947" lry="1303" ulx="253" uly="1239">Tordylium Anthriscus.</line>
        <line lrx="862" lry="1356" ulx="292" uly="1305">Conium maculatum.</line>
        <line lrx="670" lry="1420" ulx="291" uly="1372">Atsine media.</line>
        <line lrx="730" lry="1487" ulx="291" uly="1439">Linum Radiola.</line>
        <line lrx="753" lry="1567" ulx="295" uly="1509">Statice Armeria.</line>
        <line lrx="811" lry="1635" ulx="290" uly="1575">Atriplex hastata.</line>
        <line lrx="1295" lry="1714" ulx="263" uly="1605">Iuncus conglomeratus, effusus doch</line>
        <line lrx="1295" lry="1777" ulx="357" uly="1701">ſeltener in den ſuͤdlichen Gegenden,</line>
        <line lrx="1293" lry="1879" ulx="357" uly="1772">Iuncus aduaticus und sylvaticus</line>
        <line lrx="616" lry="1884" ulx="364" uly="1840">Roth.</line>
        <line lrx="1126" lry="1973" ulx="250" uly="1886">Peplis portula.</line>
        <line lrx="1126" lry="2035" ulx="293" uly="1945">Rumex Autosa und Autosella.</line>
        <line lrx="773" lry="2103" ulx="291" uly="2038">Alisma Plantago.</line>
        <line lrx="1300" lry="2173" ulx="292" uly="2078">Erica vulgaris. Polygonum avicu-</line>
        <line lrx="1133" lry="2234" ulx="362" uly="2168">lare.</line>
        <line lrx="895" lry="2295" ulx="296" uly="2240">Butomus umbellatus.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="2429" type="textblock" ulx="1183" uly="2382">
        <line lrx="1336" lry="2429" ulx="1183" uly="2382">Are-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="200" type="page" xml:id="s_Bg53-2_200">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_200.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="998" lry="303" type="textblock" ulx="810" uly="239">
        <line lrx="998" lry="303" ulx="810" uly="239">[192</line>
      </zone>
      <zone lrx="1491" lry="2386" type="textblock" ulx="427" uly="341">
        <line lrx="1425" lry="447" ulx="489" uly="341">Arenaria Serpylli folia, marina.</line>
        <line lrx="890" lry="494" ulx="474" uly="444">Sedum album.</line>
        <line lrx="1412" lry="590" ulx="489" uly="464">Spergula arvensis und pentandra:</line>
        <line lrx="1432" lry="647" ulx="486" uly="575">Agrostemma Githago.</line>
        <line lrx="1436" lry="707" ulx="485" uly="647">Oxalis corniculata. ““?ZV</line>
        <line lrx="1485" lry="778" ulx="487" uly="713">Agrimonia Eupatoria. Reseda lutea.</line>
        <line lrx="1491" lry="876" ulx="445" uly="777">Euphorbia Peplus, helioscopia; exXi-</line>
        <line lrx="660" lry="911" ulx="553" uly="865">gua.</line>
        <line lrx="1415" lry="978" ulx="447" uly="884">Prüntis spinosa. .</line>
        <line lrx="1478" lry="1086" ulx="486" uly="981">Crataegus Oxyacantha, monogyna.</line>
        <line lrx="1421" lry="1128" ulx="427" uly="1052">Spir aea Filipendula. .</line>
        <line lrx="1412" lry="1210" ulx="490" uly="1078">Rosa canina. Rubus Kruticosus.</line>
        <line lrx="1051" lry="1234" ulx="486" uly="1186">Formentilla erecta.</line>
        <line lrx="1485" lry="1315" ulx="486" uly="1207">Papaver hybridum. Chelidonium</line>
        <line lrx="1487" lry="1422" ulx="550" uly="1306">majus, doch ſeltener im ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="686" lry="1449" ulx="551" uly="1402">ropa.</line>
        <line lrx="1224" lry="1514" ulx="444" uly="1451">Nymphaea alba und lutea.</line>
        <line lrx="1335" lry="1582" ulx="486" uly="1519">Delphinium Consolida.</line>
        <line lrx="1484" lry="1646" ulx="487" uly="1584">Ranunculus Ficaria, doch findet ſich in</line>
        <line lrx="1489" lry="1753" ulx="551" uly="1653">den ſuͤdlichen Laͤndern eine viel groͤßere</line>
        <line lrx="870" lry="1784" ulx="508" uly="1719">Abaͤnderung.</line>
        <line lrx="1489" lry="1848" ulx="484" uly="1742">Ranunculus repens, Flammula, ar-</line>
        <line lrx="1486" lry="1947" ulx="550" uly="1848">vensis, heterophyllus, aquatilis</line>
        <line lrx="927" lry="1972" ulx="550" uly="1922">und fluviatilis</line>
        <line lrx="1178" lry="2036" ulx="485" uly="1994">Zostera marina.</line>
        <line lrx="1197" lry="2117" ulx="485" uly="2056">Myriophyllum spicatum.</line>
        <line lrx="1122" lry="2183" ulx="484" uly="2123">Poôterium Sanguisorba.</line>
        <line lrx="1483" lry="2250" ulx="483" uly="2182">Lamium purpureum, amplexicaule.</line>
        <line lrx="1490" lry="2318" ulx="483" uly="2251">Digitalis purpurea, nur fehlt ſie im noͤrd⸗</line>
        <line lrx="1036" lry="2386" ulx="550" uly="2323">lichſten Deutſchland.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1494" lry="2429" type="textblock" ulx="1403" uly="2382">
        <line lrx="1494" lry="2429" ulx="1403" uly="2382">Cli-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="201" type="page" xml:id="s_Bg53-2_201">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_201.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="911" lry="341" type="textblock" ulx="633" uly="248">
        <line lrx="911" lry="341" ulx="633" uly="248">K 193 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="462" type="textblock" ulx="282" uly="383">
        <line lrx="1302" lry="462" ulx="282" uly="383">Clinopodium vulgare, doch nur im ſuͤd⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1292" lry="1111" type="textblock" ulx="286" uly="450">
        <line lrx="1225" lry="514" ulx="387" uly="450">lichen Europa an kuͤhlen Stellen.</line>
        <line lrx="921" lry="579" ulx="297" uly="516">Cochlearia Coronopus.</line>
        <line lrx="953" lry="648" ulx="295" uly="583">Thlaspi Bursa pastoris.</line>
        <line lrx="748" lry="703" ulx="300" uly="647">Arabis thaliana.</line>
        <line lrx="701" lry="780" ulx="295" uly="715">Bunias Cakile.</line>
        <line lrx="1292" lry="853" ulx="297" uly="783">Geranium Robertianum, molle, ro-</line>
        <line lrx="1114" lry="909" ulx="361" uly="849">tundifolium, cicutarium.</line>
        <line lrx="1081" lry="981" ulx="293" uly="916">Polygala vulgaris.</line>
        <line lrx="1250" lry="1050" ulx="294" uly="982">Ulex minor, doch ſeltener in Norden.</line>
        <line lrx="738" lry="1111" ulx="286" uly="1049">Ononis spinosa.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1246" lry="1190" type="textblock" ulx="276" uly="1108">
        <line lrx="1246" lry="1190" ulx="276" uly="1108">Lathyrus palustris. Vicia sativa.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1288" lry="2368" type="textblock" ulx="272" uly="1177">
        <line lrx="1282" lry="1257" ulx="284" uly="1177">Trifolium arvense, procumbens,</line>
        <line lrx="1288" lry="1329" ulx="341" uly="1255">pratense; aber dieſes wird im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="810" lry="1381" ulx="348" uly="1315">Europa ſehr ſelten.</line>
        <line lrx="839" lry="1446" ulx="283" uly="1380">Cichoreum Intybus.</line>
        <line lrx="993" lry="1506" ulx="280" uly="1450">Sonchus oleraceus laevis.</line>
        <line lrx="985" lry="1574" ulx="277" uly="1513">Eupatorium cannabinum.</line>
        <line lrx="995" lry="1640" ulx="277" uly="1579">Bidens tripartita, cernua.</line>
        <line lrx="998" lry="1714" ulx="278" uly="1646">Chrysanthemum segetum.</line>
        <line lrx="752" lry="1760" ulx="279" uly="1711">Arnica montana.</line>
        <line lrx="843" lry="1840" ulx="276" uly="1778">Erigeron canadense.</line>
        <line lrx="1076" lry="1909" ulx="278" uly="1845">Senecio vulgaris.</line>
        <line lrx="1052" lry="1979" ulx="276" uly="1911">Anthemis arvensis, Cotula.</line>
        <line lrx="1276" lry="2042" ulx="276" uly="1978">Aster Tripolium. Iasione montana.</line>
        <line lrx="1217" lry="2102" ulx="275" uly="2044">Viola canina, arvensis.</line>
        <line lrx="1059" lry="2181" ulx="272" uly="2110">Anthoxanthum odoratum.</line>
        <line lrx="1060" lry="2242" ulx="276" uly="2177">Cyperus flavescens, fuscus.</line>
        <line lrx="1279" lry="2316" ulx="277" uly="2243">Scirpus palustris, lacustris, seta-</line>
        <line lrx="1226" lry="2368" ulx="337" uly="2313">ceus, maritimus.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1279" lry="2437" type="textblock" ulx="746" uly="2385">
        <line lrx="1279" lry="2437" ulx="746" uly="2385">N Ca-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="202" type="page" xml:id="s_Bg53-2_202">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_202.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1529" lry="2355" type="textblock" ulx="466" uly="278">
        <line lrx="1090" lry="347" ulx="781" uly="278"> 194 J</line>
        <line lrx="973" lry="494" ulx="466" uly="417">Carex paniculata.</line>
        <line lrx="1493" lry="544" ulx="491" uly="476">Phalaris arundinacea, wird in den ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1144" lry="628" ulx="557" uly="553">lichen Gegenden ſeltener.</line>
        <line lrx="1529" lry="700" ulx="492" uly="607">Panicum glaucum sanguinale, werden</line>
        <line lrx="1493" lry="752" ulx="560" uly="682">ebenfalls in den ſuͤdlichen Gegenden ſelte⸗</line>
        <line lrx="1409" lry="823" ulx="561" uly="755">ner; ferner Pchleum pratense.</line>
        <line lrx="1335" lry="896" ulx="492" uly="812">Aria canescens, caryophyllea.</line>
        <line lrx="1496" lry="958" ulx="492" uly="880">Poa pratensis Roth (trivialis Willd.),</line>
        <line lrx="923" lry="1009" ulx="561" uly="977">annua.</line>
        <line lrx="852" lry="1080" ulx="494" uly="1024">Briza media.</line>
        <line lrx="1490" lry="1146" ulx="491" uly="1040">Festuca ovina, fluitans, decumbens.</line>
        <line lrx="1494" lry="1232" ulx="483" uly="1148">Bromus mollis, secalinus, pinnatus.</line>
        <line lrx="1380" lry="1283" ulx="493" uly="1207">Arundo arenaria, Phragmites.</line>
        <line lrx="1495" lry="1347" ulx="490" uly="1282">Lolium temulentum. Hordeum mu-</line>
        <line lrx="1090" lry="1415" ulx="561" uly="1357">rinum, secalinum.</line>
        <line lrx="1495" lry="1484" ulx="493" uly="1397">Triticum repens, doch im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="1348" lry="1556" ulx="561" uly="1490">Europa viel ſeltener, junceum.</line>
        <line lrx="974" lry="1620" ulx="497" uly="1540">Osmunda regalis.</line>
        <line lrx="1497" lry="1690" ulx="494" uly="1610">Poly podium vulgare. Pteris aquilina.</line>
        <line lrx="1496" lry="1756" ulx="495" uly="1677">Polytrichum juniperinum, Pilife-</line>
        <line lrx="1025" lry="1812" ulx="564" uly="1776">rum.</line>
        <line lrx="988" lry="1887" ulx="495" uly="1821">Lursia pulvinata.</line>
        <line lrx="1368" lry="1950" ulx="496" uly="1866">Dicranum purpureum, varium.</line>
        <line lrx="1225" lry="2012" ulx="496" uly="1939">Tortula subulata, ruralis.</line>
        <line lrx="1188" lry="2080" ulx="482" uly="2015">Barbula muralis, rigida.</line>
        <line lrx="1152" lry="2154" ulx="500" uly="2085">Didymodon rigidulum.</line>
        <line lrx="1032" lry="2222" ulx="496" uly="2165">Bryum argenteum.</line>
        <line lrx="1137" lry="2280" ulx="492" uly="2220">Fisidens bryoides.</line>
        <line lrx="1292" lry="2355" ulx="494" uly="2256">Leksea complanata, sericea.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="203" type="page" xml:id="s_Bg53-2_203">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_203.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="25" lry="535" type="textblock" ulx="1" uly="482">
        <line lrx="25" lry="535" ulx="1" uly="482">⸗,</line>
      </zone>
      <zone lrx="12" lry="726" type="textblock" ulx="0" uly="693">
        <line lrx="12" lry="726" ulx="0" uly="693">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1112" lry="97" type="textblock" ulx="1089" uly="70">
        <line lrx="1112" lry="97" ulx="1089" uly="70">4</line>
      </zone>
      <zone lrx="1282" lry="496" type="textblock" ulx="265" uly="415">
        <line lrx="1282" lry="496" ulx="265" uly="415">Hypnum purum, cupressiforme,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1284" lry="1938" type="textblock" ulx="272" uly="489">
        <line lrx="685" lry="554" ulx="347" uly="489">praelongum.</line>
        <line lrx="1012" lry="620" ulx="281" uly="555">Fontinalis antipyretica.</line>
        <line lrx="1284" lry="691" ulx="279" uly="622">lungermannia tamariscifolia, com-</line>
        <line lrx="1238" lry="749" ulx="348" uly="689">planaaaa.</line>
        <line lrx="1279" lry="834" ulx="284" uly="756">Verrucaria confluens, Glaucoma, geo-</line>
        <line lrx="1278" lry="892" ulx="347" uly="822">graphica, arenaria, immersa, scru-</line>
        <line lrx="1276" lry="966" ulx="343" uly="897">Posa, punctata, tessellata, per-</line>
        <line lrx="1274" lry="1026" ulx="344" uly="961">tusa, Perella, Ruscorum (Psora</line>
        <line lrx="1271" lry="1106" ulx="344" uly="1022">Hoffm.) purpurascens, farinosa, pe-</line>
        <line lrx="1270" lry="1167" ulx="340" uly="1091">traea. Die folgenden ſind im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="1271" lry="1229" ulx="340" uly="1156">Europa weit weniger haͤufig, als im</line>
        <line lrx="1268" lry="1298" ulx="338" uly="1222">noͤrdlichſten. V. pallide, rubra, atra,</line>
        <line lrx="582" lry="1339" ulx="340" uly="1290">subfusca.</line>
        <line lrx="1264" lry="1432" ulx="273" uly="1356">Lobaria lentigera, aculeata, citrina,</line>
        <line lrx="1267" lry="1499" ulx="311" uly="1424">iſt im ſuͤdlichen Europa haͤufiger, oli⸗</line>
        <line lrx="1266" lry="1561" ulx="336" uly="1495">vacea, centrifuga, parietina, ci-</line>
        <line lrx="1195" lry="1630" ulx="336" uly="1556">liata, prunastri.</line>
        <line lrx="1264" lry="1701" ulx="272" uly="1621">Peltigera canina. Umbilicaria pu-</line>
        <line lrx="826" lry="1737" ulx="342" uly="1689">stulata.</line>
        <line lrx="1099" lry="1823" ulx="274" uly="1757">Collema crispum. L</line>
        <line lrx="1280" lry="1895" ulx="273" uly="1822">Cladonia rangiferina, pyxidata, fo-</line>
        <line lrx="1032" lry="1938" ulx="329" uly="1889">liacea.</line>
      </zone>
      <zone lrx="899" lry="2017" type="textblock" ulx="245" uly="1956">
        <line lrx="899" lry="2017" ulx="245" uly="1956">Usnea hirta, florida.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1262" lry="2153" type="textblock" ulx="275" uly="2024">
        <line lrx="1262" lry="2095" ulx="275" uly="2024">Lepraria antiquitatis, flava, rubens,</line>
        <line lrx="648" lry="2153" ulx="334" uly="2090">botryoides.</line>
      </zone>
      <zone lrx="826" lry="2287" type="textblock" ulx="200" uly="2159">
        <line lrx="702" lry="2224" ulx="239" uly="2159">Obpegrapha atra.</line>
        <line lrx="826" lry="2287" ulx="200" uly="2227">Geastrum stellatum.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1258" lry="2368" type="textblock" ulx="268" uly="2291">
        <line lrx="1258" lry="2368" ulx="268" uly="2291">Tremella Nostoc, mesenteriformis.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1309" lry="2503" type="textblock" ulx="692" uly="2430">
        <line lrx="1309" lry="2503" ulx="692" uly="2430">N 2 Aga-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="204" type="page" xml:id="s_Bg53-2_204">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_204.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1504" lry="1434" type="textblock" ulx="446" uly="249">
        <line lrx="850" lry="314" ulx="805" uly="249">1</line>
        <line lrx="1488" lry="455" ulx="476" uly="386">Agaricus campestris, doch im ſuͤdli⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="517" ulx="521" uly="455">chen Europa ſeltener, arvensis, Bul-</line>
        <line lrx="1404" lry="583" ulx="543" uly="520">liardi, procerus, porcellaneus.</line>
        <line lrx="1504" lry="675" ulx="478" uly="580">Boletus igniarius, edulis, versico-</line>
        <line lrx="805" lry="720" ulx="545" uly="656">lor.</line>
        <line lrx="918" lry="776" ulx="479" uly="723">Helvella Mitra.</line>
        <line lrx="1152" lry="847" ulx="479" uly="789">Peziza cochleata, hirta.</line>
        <line lrx="1014" lry="921" ulx="480" uly="827">Phallus impudious.</line>
        <line lrx="1485" lry="990" ulx="482" uly="917">Sphaeria clavata, deusta, virescens,</line>
        <line lrx="1459" lry="1052" ulx="548" uly="993">uda, Corylea, acuta. .</line>
        <line lrx="1246" lry="1126" ulx="483" uly="1026">Stemonitis typhina, fusca.</line>
        <line lrx="976" lry="1174" ulx="483" uly="1128">Ulva intestinalis.</line>
        <line lrx="1487" lry="1276" ulx="446" uly="1190">Conferva bullosa, amphibia, capil-</line>
        <line lrx="1487" lry="1345" ulx="541" uly="1252">laris glomerata, curallina und die</line>
        <line lrx="893" lry="1434" ulx="552" uly="1326">meikten Fuci.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1083" lry="313" type="textblock" ulx="897" uly="250">
        <line lrx="1083" lry="313" ulx="897" uly="250">196 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1483" lry="1612" type="textblock" ulx="489" uly="1477">
        <line lrx="1483" lry="1582" ulx="489" uly="1477">Aus dieſem Verzeichniſſe laſſen ſich ſor⸗</line>
        <line lrx="1088" lry="1612" ulx="555" uly="1545">gende Saͤtze herleiten:</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2347" type="textblock" ulx="388" uly="1663">
        <line lrx="1490" lry="1753" ulx="415" uly="1663">10 Diejenigen Pflanzen ſind am weite⸗</line>
        <line lrx="1491" lry="1796" ulx="424" uly="1732">ſten verbreitet, welche in Suͤmpfen und in</line>
        <line lrx="1490" lry="1864" ulx="421" uly="1799">ſtehendem ſuͤßen Waſſer wachſen. Daß man</line>
        <line lrx="1488" lry="1931" ulx="424" uly="1865">ſie uͤberhaupt im ſuͤdweſtlichen Theile von</line>
        <line lrx="1488" lry="2026" ulx="426" uly="1932">Europa ſeltener ſindet, kommt bloß daher,</line>
        <line lrx="1492" lry="2086" ulx="388" uly="1997">weil Suͤmpfe dort ſeltener ſind. In den</line>
        <line lrx="1491" lry="2132" ulx="429" uly="2064">Suͤmpfen in Portugal oder im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1491" lry="2197" ulx="430" uly="2133">Spanien findet man aͤußerſt wenige Pflan⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="2315" ulx="431" uly="2193">zen, welche dem ſaͤdlichlien Europa allein</line>
        <line lrx="737" lry="2347" ulx="431" uly="2266">eigen waͤren.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1493" lry="2444" type="textblock" ulx="1445" uly="2393">
        <line lrx="1493" lry="2444" ulx="1445" uly="2393">2)</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="205" type="page" xml:id="s_Bg53-2_205">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_205.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="39" lry="503" type="textblock" ulx="0" uly="459">
        <line lrx="39" lry="503" ulx="0" uly="459">ul.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="528" type="textblock" ulx="244" uly="218">
        <line lrx="939" lry="308" ulx="619" uly="218">[197 1</line>
        <line lrx="1322" lry="447" ulx="349" uly="343">2) Naͤchſt dieſen ſind die Pflanzen, wel⸗</line>
        <line lrx="1323" lry="528" ulx="244" uly="444">che im Sande am Ufer des Meeres fortkom⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1356" lry="647" type="textblock" ulx="205" uly="512">
        <line lrx="1356" lry="577" ulx="205" uly="512">men, am weiteſten verbreitet. Die meiſten</line>
        <line lrx="1323" lry="647" ulx="208" uly="579">Pflanzen naͤilich, welche in den noͤrdlichen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1325" lry="919" type="textblock" ulx="254" uly="647">
        <line lrx="1325" lry="712" ulx="254" uly="647">Gegenden vorkommen, finden ſich auch in</line>
        <line lrx="1324" lry="780" ulx="257" uly="715">den ſuͤdlichſten; aber es finden ſich an dem</line>
        <line lrx="1323" lry="847" ulx="256" uly="782">ſuͤdlichen Meerſtrande manche, welche man</line>
        <line lrx="1314" lry="919" ulx="257" uly="847">an dem nordlichen nicht antrifft.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1329" lry="1342" type="textblock" ulx="253" uly="941">
        <line lrx="1324" lry="1008" ulx="360" uly="941">3) Mooſe, musci frondosi und he-</line>
        <line lrx="1329" lry="1076" ulx="254" uly="1007">Ppatici, ſind uͤberhaupt in dem ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1142" ulx="253" uly="1077">ropa nicht gemeine Pflanzen, und wenige</line>
        <line lrx="1324" lry="1208" ulx="256" uly="1141">derſelben hat es mit dem nordlichen Europa</line>
        <line lrx="1325" lry="1278" ulx="256" uly="1206">gemein. Flechten⸗arten hingegen ſind ſehr</line>
        <line lrx="1129" lry="1342" ulx="256" uly="1279">weit verbreitet; Pilze am wenigſten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1370" lry="1912" type="textblock" ulx="259" uly="1380">
        <line lrx="1325" lry="1455" ulx="363" uly="1380">4) Es gibt manche Pflanzen, welche</line>
        <line lrx="1326" lry="1518" ulx="259" uly="1450">uͤberall in großer Menge vorkommen. Hie⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="1583" ulx="264" uly="1518">zu gehoͤren Veronica agrestis und arven-</line>
        <line lrx="1327" lry="1649" ulx="266" uly="1582">sis, Urtica urens, Solanum nigrum,</line>
        <line lrx="1329" lry="1714" ulx="266" uly="1648">Chenopodium viride, album, Alsine</line>
        <line lrx="1331" lry="1781" ulx="266" uly="1717">media, Erica vulgaris, Thlaspi Bursa,</line>
        <line lrx="1370" lry="1845" ulx="268" uly="1772">Geranium molle, Trifolium procum-</line>
        <line lrx="1364" lry="1912" ulx="265" uly="1848">bens, Senecio vulgaris. Uebrigens kann</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="1978" type="textblock" ulx="252" uly="1915">
        <line lrx="1332" lry="1978" ulx="252" uly="1915">man es als Regel annehmen, daß die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1386" lry="2427" type="textblock" ulx="265" uly="1981">
        <line lrx="1345" lry="2048" ulx="267" uly="1981">oben aufgezaͤhlten Arten ſich in den nordli⸗</line>
        <line lrx="1386" lry="2116" ulx="268" uly="2050">chen Gegenden haͤufiger finden, als in den</line>
        <line lrx="1337" lry="2185" ulx="265" uly="2114">ſuͤdlichen, wenn ich folgende ausnehme, die</line>
        <line lrx="1335" lry="2247" ulx="269" uly="2180">im Suͤden beynahe noch haͤufiger ſind: Plan-</line>
        <line lrx="1333" lry="2319" ulx="270" uly="2246">tago coronopifolia, Linum Radiola,</line>
        <line lrx="1335" lry="2381" ulx="270" uly="2312">Rumex Acetosella, Oxalis corniculata,</line>
        <line lrx="1336" lry="2427" ulx="1240" uly="2384">Ru-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="206" type="page" xml:id="s_Bg53-2_206">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_206.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1147" lry="261" type="textblock" ulx="924" uly="153">
        <line lrx="1147" lry="261" ulx="924" uly="153">198</line>
      </zone>
      <zone lrx="1503" lry="2250" type="textblock" ulx="371" uly="319">
        <line lrx="1503" lry="394" ulx="425" uly="319">Rubus fruticosus, Scirpus setaceus,</line>
        <line lrx="1202" lry="458" ulx="408" uly="382">Aira canescteans.</line>
        <line lrx="1502" lry="530" ulx="527" uly="458">5) Wenn auch einige Pflanzen, welche</line>
        <line lrx="1500" lry="596" ulx="422" uly="523">in Kornfeldern wachſen, ebenfalls im ſuͤdli⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="665" ulx="423" uly="590">chen Europa zu Hauſe, oder dahin verpflanzt</line>
        <line lrx="1500" lry="733" ulx="371" uly="657">ſind, als Chrysanthemum ſegetum, Agro-</line>
        <line lrx="1499" lry="795" ulx="425" uly="730">stemma Githago, Bromus secalinus,</line>
        <line lrx="1498" lry="867" ulx="420" uly="793">Lolium temulentum: ſo gilt dieſes doch</line>
        <line lrx="1498" lry="930" ulx="418" uly="860">nicht von allen. Centaurea Cyanus wird</line>
        <line lrx="1500" lry="1000" ulx="419" uly="930">zuweilen in den Gaͤrten im ſuͤdlichſten Europa</line>
        <line lrx="1495" lry="1069" ulx="422" uly="996">angetroffen, nicht aber in den Kornfeldern.</line>
        <line lrx="1494" lry="1133" ulx="521" uly="1062">Daß Suͤmpfe und ſtehende Gewaͤſſer ei⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1201" ulx="420" uly="1131">nerley Pflanzen unter verſchiedenen Breiten</line>
        <line lrx="1495" lry="1267" ulx="393" uly="1194">hervorbringen, ließe ſich wohl aus dem ge⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1334" ulx="418" uly="1264">ringen Unterſchiede der Temperaturen, wor⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1401" ulx="417" uly="1329">inn ſie ſich befinden, herleiten. Im Win⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1469" ulx="419" uly="1398">ter ſchuͤtzet ſie eine Decke von Eis in den</line>
        <line lrx="1492" lry="1536" ulx="416" uly="1466">nordlichen Klimaten; im Sommer kuͤhlet ſie</line>
        <line lrx="1493" lry="1603" ulx="416" uly="1531">die vermehrte Ausduͤnſtung in den heißen</line>
        <line lrx="1491" lry="1669" ulx="415" uly="1595">Klimaten ab. Daher ſcheint es auch zu</line>
        <line lrx="1497" lry="1739" ulx="400" uly="1662">kommen, daß die obige Bemerkung blos auf</line>
        <line lrx="1492" lry="1808" ulx="414" uly="1732">eigentliche Suͤmpfe und ſtehendes Gewaͤſſer</line>
        <line lrx="1490" lry="1870" ulx="414" uly="1799">einzuſchraͤnken, nicht auf Torfmoore auszu⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="1939" ulx="408" uly="1865">dehnen iſt. Die letztern, welche mit Mooſen</line>
        <line lrx="1486" lry="2003" ulx="411" uly="1933">ausgefuͤllt ſind, und bis zu einer anſehnlichen</line>
        <line lrx="1487" lry="2072" ulx="410" uly="1995">Tiefe frieren, laſſen die Wurzeln der Pflan⸗</line>
        <line lrx="1483" lry="2139" ulx="409" uly="2069">zen nicht ſo tief eindringen, und ſetzen ſie</line>
        <line lrx="1479" lry="2208" ulx="407" uly="2133">folglich mehr den Wirkungen des Froſtes</line>
        <line lrx="1475" lry="2250" ulx="407" uly="2203">aus.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="207" type="page" xml:id="s_Bg53-2_207">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_207.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="958" lry="235" type="textblock" ulx="647" uly="141">
        <line lrx="958" lry="235" ulx="647" uly="141">[1099 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1322" lry="513" type="textblock" ulx="253" uly="295">
        <line lrx="1318" lry="380" ulx="351" uly="295">Daß Pflanzen am Ufer des Meeres im</line>
        <line lrx="1321" lry="447" ulx="253" uly="353">Sande ſich auch in ſuͤdliche Gegenden verbrei⸗</line>
        <line lrx="1322" lry="513" ulx="254" uly="426">ten, ſcheint daher zu ruͤhren, weil ſie auch</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="575" type="textblock" ulx="249" uly="497">
        <line lrx="1323" lry="575" ulx="249" uly="497">in den noͤrdlichen Laͤndern im Sommer eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1376" lry="989" type="textblock" ulx="254" uly="563">
        <line lrx="1376" lry="654" ulx="254" uly="563">große Hißze auszuhalten haben, und weil im</line>
        <line lrx="1325" lry="710" ulx="257" uly="635">Winter die Luft durch das nicht gefrorene</line>
        <line lrx="1328" lry="782" ulx="261" uly="695">Meerwaſſer betraͤchtlich gelinder wird. Die</line>
        <line lrx="1329" lry="850" ulx="261" uly="756">Flora der nordlichen Strande iſt oft mit</line>
        <line lrx="1329" lry="920" ulx="262" uly="826">Pflanzen geſchmuͤckt, die nur waͤrmern Ge⸗</line>
        <line lrx="1326" lry="989" ulx="263" uly="909">genden eigen ſind. Doch ſind von der ange⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1332" lry="1108" type="textblock" ulx="204" uly="970">
        <line lrx="1329" lry="1053" ulx="204" uly="970">fuͤhrten Regel die ſaftigen Pflanzen von den</line>
        <line lrx="1332" lry="1108" ulx="260" uly="1035">trocknen See⸗ufern auszunehmen. Eigent⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1361" lry="1848" type="textblock" ulx="260" uly="1103">
        <line lrx="1331" lry="1182" ulx="260" uly="1103">liche Meerpflanzen, als Fuci, ſind eben⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="1251" ulx="260" uly="1168">falls weit verbreitet; doch muß man hier die</line>
        <line lrx="1334" lry="1319" ulx="261" uly="1239">bloß angeſpuͤhlten Arten mancher Meere von</line>
        <line lrx="1333" lry="1382" ulx="263" uly="1304">denen unterſcheiden, welche dort wirklich an</line>
        <line lrx="1102" lry="1457" ulx="266" uly="1379">den Steinen und Klippen wachſen.</line>
        <line lrx="1335" lry="1514" ulx="356" uly="1436">Mooſe ſind im ſuͤdlichen Europa ſelten,</line>
        <line lrx="1337" lry="1578" ulx="267" uly="1505">weil dort feuchte, ſchattige, kuͤhle Gegenden</line>
        <line lrx="1337" lry="1652" ulx="268" uly="1572">ungemein ſelten ſind. Fluchten hingegen er⸗</line>
        <line lrx="1340" lry="1725" ulx="269" uly="1634">fordern Trockniß und bloße Felſen, welche</line>
        <line lrx="1361" lry="1786" ulx="272" uly="1703">ſie dort in Menge antreffen. Pilze koͤnnen</line>
        <line lrx="1340" lry="1848" ulx="274" uly="1761">nicht mit einander in den nordlichen und ſuͤd⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1345" lry="1915" type="textblock" ulx="251" uly="1838">
        <line lrx="1345" lry="1915" ulx="251" uly="1838">lichen Laͤndern uͤbereinkommen, weil ſie dort</line>
      </zone>
      <zone lrx="1346" lry="2253" type="textblock" ulx="272" uly="1903">
        <line lrx="1345" lry="1980" ulx="272" uly="1903">in den feuchten Waͤldern, hier nur auf den</line>
        <line lrx="1344" lry="2045" ulx="276" uly="1966">trockenen Huͤgeln in dem warmen und feuch⸗</line>
        <line lrx="1344" lry="2111" ulx="278" uly="2034">ten Winter hervorſprießen. Alle Pilze,</line>
        <line lrx="1346" lry="2195" ulx="278" uly="2105">welche abgeſtorbenes, faules Holz erfordern,</line>
        <line lrx="1346" lry="2253" ulx="279" uly="2169">muͤſſen im ſuͤdlichen Europa nur ſelten ſeyn.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="2360" type="textblock" ulx="1266" uly="2303">
        <line lrx="1354" lry="2360" ulx="1266" uly="2303">Die</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="208" type="page" xml:id="s_Bg53-2_208">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_208.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1083" lry="272" type="textblock" ulx="806" uly="189">
        <line lrx="1083" lry="272" ulx="806" uly="189">[200</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="2419" type="textblock" ulx="359" uly="334">
        <line lrx="1529" lry="415" ulx="505" uly="334">Die meiſten ſehr verbreiteten Pflanzen</line>
        <line lrx="1481" lry="488" ulx="404" uly="399">ſcheinen eigentlich Bewohner der nordlichen</line>
        <line lrx="1478" lry="554" ulx="403" uly="468">Gegenden zu ſeyn; daher werden ſie gewoͤhnlich</line>
        <line lrx="1477" lry="615" ulx="402" uly="536">gegen Suͤden ſparſamer. Es iſt auch leich⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="682" ulx="402" uly="606">ter moͤglich, daß Pflanzen der nordlichen</line>
        <line lrx="1477" lry="749" ulx="399" uly="666">Himmelsſtriche im Suͤden ein heimiſch wer⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="815" ulx="361" uly="735">den, als umgekehrt. Gewaͤchſe, welche im</line>
        <line lrx="1478" lry="883" ulx="399" uly="798">ſuͤdlichſten Europa aͤußerſt haͤufig ſind, fangen</line>
        <line lrx="1478" lry="949" ulx="402" uly="871">daher erſt wenig weiter gegen Norden an.</line>
        <line lrx="1476" lry="1015" ulx="401" uly="937">Nichts iſt gemeiner als einige Ciſtusarten im</line>
        <line lrx="1473" lry="1082" ulx="389" uly="1004">ſuͤdlichen Spanien und Portugal  aber das</line>
        <line lrx="1472" lry="1150" ulx="396" uly="1073">noͤrdliche Spanien enthaͤlt ſie nur ſehr ſpar⸗</line>
        <line lrx="513" lry="1203" ulx="402" uly="1140">ſam.</line>
        <line lrx="1475" lry="1282" ulx="504" uly="1207">Die letzte Bemerkung zeigt, daß doch</line>
        <line lrx="1475" lry="1349" ulx="403" uly="1276">das Verwildern der Pflanzen ſeine Grenzen</line>
        <line lrx="1490" lry="1412" ulx="401" uly="1340">hat. Viele Gewaͤchſe, welche bey uns in</line>
        <line lrx="1470" lry="1481" ulx="404" uly="1408">den Kornfeldern wachſen, ſind im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1474" lry="1543" ulx="404" uly="1472">Europa nicht einheimiſch geworden. Die</line>
        <line lrx="1472" lry="1616" ulx="402" uly="1540">Kornblume Centaurea Cyanus, zum Bei⸗</line>
        <line lrx="1472" lry="1685" ulx="400" uly="1609">ſpiel, findet ſich in jenen Gegenden nicht</line>
        <line lrx="1498" lry="1746" ulx="405" uly="1677">mehr. “</line>
        <line lrx="1477" lry="1820" ulx="503" uly="1744">Manche Pflanzen⸗arten ſind zwar nicht</line>
        <line lrx="1470" lry="1884" ulx="401" uly="1808">ſo ſehr verbreitet als die vorigen, aber es</line>
        <line lrx="1468" lry="1950" ulx="402" uly="1877">giebt zwey ſehr nahe verwandte Arten, von</line>
        <line lrx="1506" lry="2015" ulx="403" uly="1947">denen ſich eine in den nordlichen, die andere</line>
        <line lrx="1470" lry="2083" ulx="401" uly="2010">in den ſuͤdlichen Himmels ſtrichen findet. Oft</line>
        <line lrx="1467" lry="2156" ulx="359" uly="2076">ſind ſie ſo nahe verwandt, daß man ſie als</line>
        <line lrx="1503" lry="2217" ulx="400" uly="2140">Abkoͤmmlinge einer Art anſehen duͤrfte, —wenn</line>
        <line lrx="1465" lry="2282" ulx="398" uly="2208">ſie ſich gleich jetzt nicht mehr in einander ver⸗</line>
        <line lrx="1466" lry="2361" ulx="384" uly="2270">aͤndern. Die genaue Betrachtung ſolcher</line>
        <line lrx="1464" lry="2419" ulx="1302" uly="2359">Pflan⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="209" type="page" xml:id="s_Bg53-2_209">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_209.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="32" lry="481" type="textblock" ulx="0" uly="373">
        <line lrx="32" lry="419" ulx="0" uly="373">e</line>
        <line lrx="31" lry="481" ulx="0" uly="442">en</line>
      </zone>
      <zone lrx="1317" lry="504" type="textblock" ulx="249" uly="219">
        <line lrx="931" lry="294" ulx="654" uly="219">I 20r. J</line>
        <line lrx="1316" lry="458" ulx="251" uly="357">Pflanzen koͤnnte uns dahin führen, zu finden,</line>
        <line lrx="1317" lry="504" ulx="249" uly="432">was urſpruͤnglich das Klima auf die Pflan⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1339" lry="570" type="textblock" ulx="243" uly="501">
        <line lrx="1339" lry="570" ulx="243" uly="501">zen vermochte. Doch muß ich vorher noth⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1320" lry="1101" type="textblock" ulx="250" uly="571">
        <line lrx="1318" lry="637" ulx="250" uly="571">wendig erinnern, daß niemahls die Grenzen</line>
        <line lrx="1318" lry="703" ulx="250" uly="632">zwiſchen dieſen Arten genau gezogen ſind,</line>
        <line lrx="1319" lry="823" ulx="251" uly="702">ſondern daß es Gegenden giebt, Diner bey⸗</line>
        <line lrx="1320" lry="835" ulx="253" uly="768">de Arten zugleich vorkommen. Dieſes koͤnnte</line>
        <line lrx="1318" lry="901" ulx="252" uly="789">wiederum ein Grund ſeyn, beyde Arten als</line>
        <line lrx="1318" lry="969" ulx="256" uly="899">urſpruͤnglich verſchieden anzunehmen. Ich</line>
        <line lrx="1318" lry="1086" ulx="254" uly="967">werde in dieſem Verzeichniſſe e auch d die blo⸗</line>
        <line lrx="1072" lry="1101" ulx="252" uly="1033">ßen Abaͤnderungen anfuͤhren.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="2426" type="textblock" ulx="266" uly="1168">
        <line lrx="1318" lry="1227" ulx="269" uly="1168">Salicornia herbacea und fruticosa</line>
        <line lrx="1317" lry="1309" ulx="378" uly="1237">finden ſich im ſuͤdlichen Europa zugleich,</line>
        <line lrx="1222" lry="1379" ulx="310" uly="1304">inm ſuͤdlichſten bloß die letztere.</line>
        <line lrx="1319" lry="1443" ulx="318" uly="1374">Agrostis stolonifera waͤchſt nicht im</line>
        <line lrx="1318" lry="1534" ulx="359" uly="1407">ſſudlichſten Europa, wohl aber A. alba,</line>
        <line lrx="1001" lry="1571" ulx="380" uly="1508">im mittlern beide zugleich.</line>
        <line lrx="1322" lry="1647" ulx="310" uly="1568">Agrostis hispida waͤchſt nicht im ſuͤdlich⸗</line>
        <line lrx="1337" lry="1703" ulx="385" uly="1632">ſten Europa. Statt ihrer kommt eine</line>
        <line lrx="1322" lry="1808" ulx="388" uly="1704">andere neue Art, oder auch A. Capilla-</line>
        <line lrx="1369" lry="1835" ulx="266" uly="1782">rie,s, vor.</line>
        <line lrx="1323" lry="1933" ulx="322" uly="1822">Avena elatior iſt bloß bulbosa im ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="1969" ulx="389" uly="1906">lichſten Europa.</line>
        <line lrx="1325" lry="2035" ulx="324" uly="1976">Bromus pinnatus zugleich mit Br. ramo-</line>
        <line lrx="1048" lry="2101" ulx="324" uly="2038">sus im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1332" lry="2173" ulx="326" uly="2107">Bromus s terilis; in Portugal und Spa⸗</line>
        <line lrx="970" lry="2220" ulx="393" uly="2173">nien Br. madritensis.</line>
        <line lrx="1327" lry="2306" ulx="326" uly="2240">Dactylis glomerata. Im ſuͤdlichſten Eu⸗</line>
        <line lrx="1128" lry="2369" ulx="391" uly="2308">ropa bloß var. D. hispanica.</line>
        <line lrx="1330" lry="2426" ulx="1206" uly="2383">Pon-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="210" type="page" xml:id="s_Bg53-2_210">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_210.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1510" lry="2353" type="textblock" ulx="423" uly="202">
        <line lrx="1098" lry="267" ulx="806" uly="202">[202 ]</line>
        <line lrx="1488" lry="403" ulx="479" uly="338">Poa bulbosa; im ſuͤdlichen Europa bloß</line>
        <line lrx="917" lry="471" ulx="546" uly="406">HDon vivipara.</line>
        <line lrx="1487" lry="545" ulx="479" uly="443">Lolium perenne wird im ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="841" lry="614" ulx="508" uly="547">ropa jaͤhrig.</line>
        <line lrx="1484" lry="676" ulx="479" uly="605">Iuniperus communis im noͤrdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="736" ulx="544" uly="676">ropa, I. montana Willd. auf den</line>
        <line lrx="1487" lry="809" ulx="547" uly="740">Bergen des ſuͤdlichen, I. Oxy cedrus</line>
        <line lrx="1433" lry="870" ulx="546" uly="804">in den Ebenen des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1485" lry="938" ulx="465" uly="877">Teucrium Scordium im noͤrdlichen, scor-</line>
        <line lrx="1320" lry="1004" ulx="546" uly="946">dioides Schreb, im ſuͤdlichſten.</line>
        <line lrx="1485" lry="1123" ulx="480" uly="1004">Stachys germanica erſcheint in Portu⸗</line>
        <line lrx="1065" lry="1145" ulx="549" uly="1052">gal erwas veraͤndert.</line>
        <line lrx="1479" lry="1215" ulx="479" uly="1111">Eben dieſes gilt auch von Ballota nigra.</line>
        <line lrx="1485" lry="1279" ulx="479" uly="1178">Marrubium vulgare verliehrt im ſud⸗</line>
        <line lrx="1236" lry="1347" ulx="519" uly="1282">lichen En opa ſeinen Geruch.</line>
        <line lrx="1486" lry="1416" ulx="478" uly="1342">Statt Mentha aquatica wird M. hir-</line>
        <line lrx="1400" lry="1476" ulx="547" uly="1412">suta im ſuͤblichen Europa haͤufiger.</line>
        <line lrx="1484" lry="1544" ulx="478" uly="1478">Eine rauhere Aboͤnderung von Mentha</line>
        <line lrx="1484" lry="1616" ulx="459" uly="1544">Pulegium wird in Portugal haͤufiger.</line>
        <line lrx="1510" lry="1682" ulx="423" uly="1592">Die weiße Abaͤnderung von Origanum</line>
        <line lrx="1484" lry="1753" ulx="519" uly="1677">vulgare kommt im ſuͤdlichſten Europa</line>
        <line lrx="892" lry="1803" ulx="514" uly="1755">nur allein vor.</line>
        <line lrx="1482" lry="1883" ulx="478" uly="1814">Scutelleria galericulatu findet ſich nicht</line>
        <line lrx="1479" lry="1984" ulx="543" uly="1879">mehr im ſuͤs lichen Europa, dafuͤr Scu-</line>
        <line lrx="1501" lry="2006" ulx="546" uly="1957">tell. minor. .</line>
        <line lrx="1479" lry="2082" ulx="473" uly="2013">Euphrasia officinalis nicht im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="1475" lry="2178" ulx="542" uly="2080">Europa, dafuͤr die etwas entfernte E.</line>
        <line lrx="783" lry="2205" ulx="542" uly="2155">latifolia.</line>
        <line lrx="1477" lry="2281" ulx="474" uly="2210">Eine ſehr große Abaͤnderung von Pedicu-</line>
        <line lrx="1477" lry="2353" ulx="537" uly="2279">laris sylvatica iſt allein im ſuͤdlichſten</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="2424" type="textblock" ulx="539" uly="2354">
        <line lrx="1481" lry="2424" ulx="539" uly="2354">Europa. Statt</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="211" type="page" xml:id="s_Bg53-2_211">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_211.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1369" lry="742" type="textblock" ulx="324" uly="342">
        <line lrx="1369" lry="400" ulx="325" uly="342">Statt Antirrhinum Elatine des mittlern</line>
        <line lrx="1319" lry="524" ulx="388" uly="405">Europa wird im ſuͤdlichſten A. spuri.-</line>
        <line lrx="727" lry="539" ulx="388" uly="478">um haͤufiger.</line>
        <line lrx="1318" lry="604" ulx="324" uly="517">Statt Antirrhinum Orontium wird A.</line>
        <line lrx="1322" lry="682" ulx="417" uly="606">calycinum Encyclop. im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1355" lry="742" ulx="406" uly="681">Europa haͤufiger.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="830" type="textblock" ulx="314" uly="715">
        <line lrx="1323" lry="830" ulx="314" uly="715">Plantago lanceolata ſelten im ſuͤdlichen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="948" type="textblock" ulx="360" uly="783">
        <line lrx="1323" lry="879" ulx="360" uly="783">Europa, dafuͤr verwandte Arten, als</line>
        <line lrx="1228" lry="948" ulx="396" uly="848">altissima „Serraria, argentea.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1011" type="textblock" ulx="330" uly="945">
        <line lrx="1323" lry="1011" ulx="330" uly="945">Eine beſondere Abaͤnderung von Scabiosa</line>
      </zone>
      <zone lrx="1401" lry="2281" type="textblock" ulx="324" uly="1016">
        <line lrx="1322" lry="1081" ulx="391" uly="1016">colum baria bloß im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1326" lry="1149" ulx="324" uly="1082">Neben Parietaria officinalis kommt eine</line>
        <line lrx="1324" lry="1214" ulx="377" uly="1149">verwandte jaͤhrige Art in Portugal vor.</line>
        <line lrx="1328" lry="1282" ulx="326" uly="1216">Urtica dioica findet ſich im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="1324" lry="1348" ulx="393" uly="1283">Europa nicht mehr, ſondern bloß U.</line>
        <line lrx="1401" lry="1415" ulx="395" uly="1351">caudata Vahl. Doch ſieht man an</line>
        <line lrx="1378" lry="1509" ulx="393" uly="1416">der Grenze von beiden Arten ſie zuwei⸗</line>
        <line lrx="871" lry="1535" ulx="393" uly="1486">len neben einander.</line>
        <line lrx="1330" lry="1614" ulx="332" uly="1551">Cuscuta europaea; im ſuͤdlichen Europa</line>
        <line lrx="1227" lry="1678" ulx="380" uly="1617">wird C. Epithymum haͤufiger.</line>
        <line lrx="1331" lry="1795" ulx="333" uly="1680">Anchus officinalis im noͤrdlichen Euro⸗</line>
        <line lrx="1076" lry="1812" ulx="398" uly="1750">pa, A. italica im ſuͤdlichen.</line>
        <line lrx="1332" lry="1880" ulx="332" uly="1816">Echium vul gare ſelten im ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1334" lry="1951" ulx="395" uly="1850">ropa, dafuͤr find andere ſehr verwandte</line>
        <line lrx="1336" lry="2014" ulx="391" uly="1950">Arten haͤufiger, als E. lusitanicum</line>
        <line lrx="1223" lry="2081" ulx="398" uly="2018">und angustifolium Lamark.</line>
        <line lrx="1337" lry="2165" ulx="337" uly="2050">Cynoglossum ofſicinale fehlt im ſuͤdli⸗</line>
        <line lrx="1338" lry="2233" ulx="402" uly="2124">chen Europa, an deſſen Statt C. pi-</line>
        <line lrx="905" lry="2281" ulx="401" uly="2223">ctum gefunden wird.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1381" lry="2349" type="textblock" ulx="269" uly="2248">
        <line lrx="1381" lry="2349" ulx="269" uly="2248">Cynoglossum Omphalodes im mitt⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="2475" type="textblock" ulx="387" uly="2351">
        <line lrx="1339" lry="2418" ulx="387" uly="2351">lern Europa, eine ſehr verwandte Art</line>
        <line lrx="1382" lry="2475" ulx="1296" uly="2423">in</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="212" type="page" xml:id="s_Bg53-2_212">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_212.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1099" lry="346" type="textblock" ulx="823" uly="240">
        <line lrx="1099" lry="346" ulx="823" uly="240">C 204 j</line>
      </zone>
      <zone lrx="1537" lry="2451" type="textblock" ulx="429" uly="339">
        <line lrx="1492" lry="451" ulx="544" uly="339">in Portugal , welche Tournefort om-</line>
        <line lrx="1496" lry="514" ulx="543" uly="448">phalodes lusitanicum nannte, und</line>
        <line lrx="1421" lry="577" ulx="547" uly="515">Linne bey C. lusitanicum anfuͤhrt.</line>
        <line lrx="1487" lry="643" ulx="478" uly="581">Primula veris und elatior finden ſich</line>
        <line lrx="1537" lry="715" ulx="548" uly="648">im ſuͤdlichſten Europa nicht mehr, bloß</line>
        <line lrx="850" lry="765" ulx="546" uly="719">Pr. acaulis.</line>
        <line lrx="1490" lry="853" ulx="481" uly="749">Verbascum thapsoides im ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1314" lry="914" ulx="547" uly="854">vopa, nicht V. Thapsus.</line>
        <line lrx="1476" lry="982" ulx="478" uly="919">Vinea minor im nordlichen Europa, V.</line>
        <line lrx="1391" lry="1048" ulx="547" uly="987">major im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1485" lry="1118" ulx="478" uly="1051">Bupleurum rotundifolium im nordli⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="1183" ulx="547" uly="1121">chen Europa, eine ſehr verwandte neue</line>
        <line lrx="1486" lry="1259" ulx="429" uly="1186">Art mit laͤngern Blaͤttern im ſuͤdlichen.</line>
        <line lrx="1487" lry="1337" ulx="478" uly="1255">Daucus carota hat verſchiedene ſehr ver⸗</line>
        <line lrx="1419" lry="1385" ulx="546" uly="1322">wandte Arten im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1485" lry="1452" ulx="478" uly="1386">Atriplex portulacoides iſt im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1061" lry="1520" ulx="429" uly="1456">EuCuropa ein Strauch.</line>
        <line lrx="1491" lry="1584" ulx="482" uly="1522">Statice Armeria hat ſehr viele verwandte</line>
        <line lrx="1485" lry="1653" ulx="544" uly="1588">Arten im ſuͤdlichen Europa, eben ſo</line>
        <line lrx="964" lry="1706" ulx="548" uly="1658">St. Limonium.</line>
        <line lrx="1489" lry="1792" ulx="479" uly="1681">Triglochin palustre; im ſaͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1027" lry="1854" ulx="544" uly="1791">ropa var. bulbosa.</line>
        <line lrx="1485" lry="1921" ulx="480" uly="1857">Colchicum autumnale; im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="1485" lry="1994" ulx="548" uly="1922">Europa eine Abaͤnderung mit gefleckten</line>
        <line lrx="1290" lry="2056" ulx="547" uly="1993">Blumen, wie C. variegatum.</line>
        <line lrx="1484" lry="2121" ulx="476" uly="2056">Fumaria officinalis; im ſuͤdlichen Eu⸗</line>
        <line lrx="1505" lry="2191" ulx="546" uly="2128">ropa nur F. capreolata.</line>
        <line lrx="1482" lry="2256" ulx="481" uly="2190">Statt Polygonum Hydropiper wird P.</line>
        <line lrx="1486" lry="2325" ulx="545" uly="2230">angustifolium im ſuͤdlichen Europa</line>
        <line lrx="872" lry="2388" ulx="552" uly="2324">haͤnfiger.</line>
        <line lrx="1488" lry="2451" ulx="1353" uly="2392">Spar-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="213" type="page" xml:id="s_Bg53-2_213">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_213.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="914" lry="308" type="textblock" ulx="646" uly="246">
        <line lrx="914" lry="308" ulx="646" uly="246">[205 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1314" lry="1300" type="textblock" ulx="307" uly="382">
        <line lrx="1308" lry="449" ulx="312" uly="382">Spartium Scoparium; viele ſehr ver⸗</line>
        <line lrx="1308" lry="535" ulx="374" uly="448">wandte Arten dafuͤr im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1306" lry="594" ulx="316" uly="514">Ulex major Roth. mehr im nordlichen,</line>
        <line lrx="1309" lry="647" ulx="336" uly="584">U. minor mehr im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1309" lry="717" ulx="314" uly="633">Trifolium angustifolium wird haͤu⸗</line>
        <line lrx="1309" lry="835" ulx="383" uly="681">figer im ſuͤdl lichen Europa, als Tr.</line>
        <line lrx="599" lry="833" ulx="384" uly="801">arvense.</line>
        <line lrx="1309" lry="912" ulx="307" uly="824">Lotus corniculatus aͤndert im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1313" lry="987" ulx="381" uly="915">Europa auf eine mannichfaltige Art</line>
        <line lrx="1311" lry="1048" ulx="380" uly="985">ab, und hat auch viel verwandte Ar⸗</line>
        <line lrx="655" lry="1113" ulx="376" uly="1054">ten daſelbſt.</line>
        <line lrx="1314" lry="1212" ulx="310" uly="1096">Anthyllis Vulneraria flore rubro iſt</line>
        <line lrx="1313" lry="1250" ulx="382" uly="1185">haͤufiger im ſuͤdlichen Europa als A.</line>
        <line lrx="895" lry="1300" ulx="382" uly="1254">V. flore luteo.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1316" lry="1389" type="textblock" ulx="316" uly="1284">
        <line lrx="1316" lry="1389" ulx="316" uly="1284">Lathyrus sylvestris nur im nordlichen,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1365" lry="2184" type="textblock" ulx="316" uly="1382">
        <line lrx="1306" lry="1500" ulx="381" uly="1382">L. latifolius im ſuͤdlichen GCuruka.</line>
        <line lrx="1320" lry="1539" ulx="316" uly="1452">Pinus sylvestris nur im nordlichen „P.</line>
        <line lrx="1365" lry="1589" ulx="384" uly="1518">maritima Gerard. dafuͤr im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="585" lry="1646" ulx="385" uly="1588">Europa.</line>
        <line lrx="1329" lry="1721" ulx="322" uly="1630">Mercurialis annua nicht im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1327" lry="1782" ulx="392" uly="1719">Europa, dafuͤr eine ſehr verwandte</line>
        <line lrx="917" lry="1849" ulx="391" uly="1786">Art, M. polygama.</line>
        <line lrx="1331" lry="1937" ulx="328" uly="1852">Im ſuͤdlichen Europa hat Reseda Luteo-</line>
        <line lrx="868" lry="1967" ulx="395" uly="1918">la folia undulata.</line>
        <line lrx="1341" lry="2071" ulx="330" uly="1952">Thalictrum flavum; eine groͤßere Ab⸗</line>
        <line lrx="1343" lry="2144" ulx="396" uly="2049">aͤnderung findet ſich nur im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="596" lry="2184" ulx="400" uly="2122">Europa.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="2278" type="textblock" ulx="293" uly="2175">
        <line lrx="1380" lry="2278" ulx="293" uly="2175">Banunculus Ficaria. Die Pflanze des</line>
      </zone>
      <zone lrx="1344" lry="2444" type="textblock" ulx="399" uly="2252">
        <line lrx="1339" lry="2356" ulx="399" uly="2252">ſuͤdlichen Europa iſt in allen Theilen</line>
        <line lrx="790" lry="2437" ulx="401" uly="2319">viel l groͤßer.</line>
        <line lrx="1344" lry="2444" ulx="1164" uly="2394">Arum</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="214" type="page" xml:id="s_Bg53-2_214">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_214.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1075" lry="328" type="textblock" ulx="803" uly="258">
        <line lrx="1075" lry="328" ulx="803" uly="258">[(206]</line>
      </zone>
      <zone lrx="606" lry="352" type="textblock" ulx="598" uly="339">
        <line lrx="606" lry="352" ulx="598" uly="339">X</line>
      </zone>
      <zone lrx="1504" lry="1414" type="textblock" ulx="367" uly="393">
        <line lrx="1472" lry="467" ulx="468" uly="393">Arum maculatum im nordlichen, A. ita-</line>
        <line lrx="1348" lry="534" ulx="531" uly="463">licum im ſuͤdlichen Europo.</line>
        <line lrx="1466" lry="602" ulx="466" uly="530">So wie fuͤr Cy noglossum Omphalodes</line>
        <line lrx="1470" lry="671" ulx="483" uly="596">ſich Omphalodes lusitanicum Tourn.</line>
        <line lrx="1468" lry="735" ulx="491" uly="665">in Portugal findet, eben ſo ſieht man dort</line>
        <line lrx="1464" lry="802" ulx="480" uly="734">Doronicum plantagineum Tourn.</line>
        <line lrx="1494" lry="875" ulx="488" uly="802">ſtatt D. Pardalianches, Es ſtehen</line>
        <line lrx="1504" lry="941" ulx="492" uly="872">naͤmlich beyde portugieſiſche Arten zu den</line>
        <line lrx="1461" lry="1008" ulx="492" uly="937">beyden ſchweitzeriſchen im gleichen Ver⸗</line>
        <line lrx="1246" lry="1074" ulx="434" uly="1004">haͤltniſſe der Blattform u. ſ. w.</line>
        <line lrx="1455" lry="1143" ulx="367" uly="1074">Bellis sylvestris Cyrill. erſetzt im ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1455" lry="1206" ulx="522" uly="1139">lichſten Europa, nebſt B. annua, die</line>
        <line lrx="1198" lry="1271" ulx="518" uly="1209">B. perennis.</line>
        <line lrx="1454" lry="1344" ulx="411" uly="1274">Fuͤr Chrysanthemum Leucanthemum</line>
        <line lrx="1419" lry="1414" ulx="511" uly="1341">eine neue verwandte Art in Portugal.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1469" lry="2421" type="textblock" ulx="315" uly="1461">
        <line lrx="1447" lry="1534" ulx="418" uly="1461">Hieraus laſſen ſich folgende Saͤtze her⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="1679" ulx="402" uly="1609">195 Viele Pflanzen ſind in den ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1448" lry="1747" ulx="341" uly="1679">Klimaten nach allen Theilen groͤßer als in</line>
        <line lrx="1445" lry="1814" ulx="349" uly="1747">den nordlichen. ODieſe Erſcheinung ließe ſich</line>
        <line lrx="1444" lry="1879" ulx="374" uly="1814">ſchon aus dem guͤnſtigern Himmelsſtriche ver⸗</line>
        <line lrx="1440" lry="1945" ulx="374" uly="1880">muthen. Indeſſen machen doch einige Graͤ⸗</line>
        <line lrx="1469" lry="2018" ulx="371" uly="1946">ſer und Mooſe hievon eine Ausnahme.</line>
        <line lrx="1439" lry="2079" ulx="449" uly="2014">2) Maache Arten, welche im nordli⸗</line>
        <line lrx="1452" lry="2145" ulx="370" uly="2078">chern Europa glatt ſind, finden ſich im ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1434" lry="2213" ulx="359" uly="2152">lichen mit Haaren bedeckt, als Teucrium</line>
        <line lrx="1445" lry="2280" ulx="315" uly="2213">Scordium, Lotus corniculatus etc. Man</line>
        <line lrx="1432" lry="2357" ulx="363" uly="2281">bemerkt eine aͤhnliche Erſcheinung an den</line>
        <line lrx="1431" lry="2421" ulx="362" uly="2344">Alpenpflanzen und den Gewaͤchſen aus dem</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="215" type="page" xml:id="s_Bg53-2_215">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_215.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1320" lry="554" type="textblock" ulx="238" uly="240">
        <line lrx="904" lry="321" ulx="633" uly="240">[ 207 1</line>
        <line lrx="1320" lry="463" ulx="238" uly="380">hoͤchſten Norden. Eine große Kaͤlte, und</line>
        <line lrx="1303" lry="554" ulx="238" uly="455">eine große Waͤrme haben alſo hierbey gleiche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1304" lry="665" type="textblock" ulx="236" uly="532">
        <line lrx="516" lry="590" ulx="236" uly="532">Wirkungen.</line>
        <line lrx="1304" lry="665" ulx="332" uly="562">3) Manche Pflanzen, welche in den nord⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1338" lry="728" type="textblock" ulx="182" uly="658">
        <line lrx="1338" lry="728" ulx="182" uly="658">lichen Laͤndern ausdauren, ſind in den ſuͤdli⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1302" lry="794" type="textblock" ulx="239" uly="724">
        <line lrx="1302" lry="794" ulx="239" uly="724">chen jaͤhrig. Die Heze und Trockniß macht,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="858" type="textblock" ulx="219" uly="793">
        <line lrx="1324" lry="858" ulx="219" uly="793">daß die Wurzel dort abſtirbt. So finde</line>
      </zone>
      <zone lrx="1352" lry="1194" type="textblock" ulx="230" uly="857">
        <line lrx="1349" lry="925" ulx="230" uly="857">ich auch, daß viele jaͤhrige Gewaͤchſe aus</line>
        <line lrx="1303" lry="991" ulx="244" uly="926">dem ſuͤdlichen Spanien und Portugal in Ge⸗</line>
        <line lrx="1303" lry="1057" ulx="239" uly="993">waͤchshaͤußern ſehr leicht ausdauren. Um⸗</line>
        <line lrx="1352" lry="1127" ulx="238" uly="1060">gekehrt weiß ich kein Beyſpiel, daß eine Pflan⸗</line>
        <line lrx="1302" lry="1194" ulx="237" uly="1131">ze, welche ſowohl in den nordlichen als ſuͤd⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="1260" type="textblock" ulx="202" uly="1196">
        <line lrx="1301" lry="1260" ulx="202" uly="1196">lichen Laͤndern einheimiſch iſt, dort jaͤhrig, hier</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="2324" type="textblock" ulx="232" uly="1262">
        <line lrx="1301" lry="1343" ulx="233" uly="1262">perennirend ſey. Man fuͤhrt g woͤhnlich den</line>
        <line lrx="1303" lry="1394" ulx="232" uly="1330">Wunderbaum in dieſer Ruͤckſicht an; aber</line>
        <line lrx="1300" lry="1464" ulx="233" uly="1363">dieſer iſt in den noͤrdlichen Gegenden nicht</line>
        <line lrx="1301" lry="1529" ulx="232" uly="1462">einheimiſch, und ſein aͤußerſt ſchnelles Wachs⸗</line>
        <line lrx="1301" lry="1591" ulx="236" uly="1527">thum ſcheint hier die Ausnahme von der Re⸗</line>
        <line lrx="1300" lry="1679" ulx="237" uly="1588">gel hervorzubringen. Salicornia herbacea</line>
        <line lrx="1303" lry="1726" ulx="234" uly="1661">macht keine Ausnahme, da ſie ſich mit der</line>
        <line lrx="912" lry="1786" ulx="241" uly="1727">S. fruticosa zugleich findet.</line>
        <line lrx="1353" lry="1859" ulx="338" uly="1754">Ich uͤberlaſſe es andern, mehrere Folge⸗</line>
        <line lrx="1303" lry="1945" ulx="240" uly="1856">rungen aus aͤhnlichen Zuſammenſtellungen</line>
        <line lrx="1301" lry="1991" ulx="243" uly="1925">zu ziehen. Ich begnuͤge mich, hier die er⸗</line>
        <line lrx="1304" lry="2062" ulx="243" uly="1967">ſien Beytraͤge dazu geliefert zu haben. Jetzt</line>
        <line lrx="1349" lry="2131" ulx="242" uly="2061">von den Pflanzeu, welche ſich im nordlichen</line>
        <line lrx="1306" lry="2189" ulx="242" uly="2123">oder mittlern Europa in den Ebenen, im</line>
        <line lrx="1297" lry="2260" ulx="232" uly="2195">ſuͤdlichen hingegen auf den Bergen oder an</line>
        <line lrx="796" lry="2324" ulx="242" uly="2258">kuͤhlen Orten befinden?</line>
      </zone>
      <zone lrx="1292" lry="2446" type="textblock" ulx="1152" uly="2397">
        <line lrx="1292" lry="2446" ulx="1152" uly="2397">Vero-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="216" type="page" xml:id="s_Bg53-2_216">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_216.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="757" lry="298" type="textblock" ulx="732" uly="236">
        <line lrx="757" lry="298" ulx="732" uly="236">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1513" lry="1040" type="textblock" ulx="421" uly="359">
        <line lrx="1482" lry="442" ulx="468" uly="359">Veronica officinalis, serpyllifolia,</line>
        <line lrx="1480" lry="519" ulx="532" uly="435">Beccabunga hederaefolia finden ſich</line>
        <line lrx="1479" lry="586" ulx="531" uly="505">nur in den gebirgigen kuͤhlern Gegenden</line>
        <line lrx="1477" lry="636" ulx="528" uly="572">von Portugal und Spanien, V. Bec-</line>
        <line lrx="1498" lry="703" ulx="504" uly="640">cabunga koͤmmt doch am weiteſten</line>
        <line lrx="679" lry="767" ulx="532" uly="706">herab,</line>
        <line lrx="1484" lry="839" ulx="421" uly="772">Nardus stricta bloß auf den hoͤchſten</line>
        <line lrx="1493" lry="905" ulx="531" uly="842">noͤrdlichſten Berggipfeln in Portugal,</line>
        <line lrx="1513" lry="974" ulx="464" uly="908">Scirpus caespitosus ebenfalls auf den</line>
        <line lrx="1476" lry="1040" ulx="518" uly="971">hoͤchſten und noͤrdlichſten Berggipfeln in</line>
      </zone>
      <zone lrx="780" lry="1105" type="textblock" ulx="530" uly="1043">
        <line lrx="780" lry="1105" ulx="530" uly="1043">Portugal.</line>
      </zone>
      <zone lrx="995" lry="303" type="textblock" ulx="893" uly="243">
        <line lrx="995" lry="303" ulx="893" uly="243">208</line>
      </zone>
      <zone lrx="1467" lry="1190" type="textblock" ulx="446" uly="1074">
        <line lrx="1467" lry="1190" ulx="446" uly="1074">Carex ovalis (leporina autor.) flava,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1509" lry="2428" type="textblock" ulx="425" uly="1146">
        <line lrx="1470" lry="1240" ulx="533" uly="1146">distans, patula, penica kommen</line>
        <line lrx="1473" lry="1324" ulx="533" uly="1213">nur auf ſehr hohen Bergen in Portugal</line>
        <line lrx="980" lry="1370" ulx="425" uly="1310">uunnd Spanien vor.</line>
        <line lrx="1506" lry="1444" ulx="425" uly="1378">Agrostis vinealis liebt die kuͤhlern Ge⸗</line>
        <line lrx="1231" lry="1507" ulx="535" uly="1447">genden des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1470" lry="1586" ulx="468" uly="1502">Aira flexuosa auf den hoͤchſten nordlich⸗</line>
        <line lrx="1507" lry="1645" ulx="514" uly="1581">ſten Gebirgen in Portugal, A. cae-</line>
        <line lrx="1233" lry="1709" ulx="505" uly="1646">spitosa in hohen Gegenden.</line>
        <line lrx="1481" lry="1778" ulx="469" uly="1714">Holcus lanatus, mollis lieben bloß</line>
        <line lrx="1506" lry="1844" ulx="536" uly="1778">kuͤhlere Gegenden des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1509" lry="1927" ulx="467" uly="1847">Ajuga reptans, genevensis finden ſich</line>
        <line lrx="1467" lry="2001" ulx="534" uly="1913">nur in kuͤhlern Gegenden des ſuͤdlich⸗</line>
        <line lrx="843" lry="2041" ulx="537" uly="1981">ſten Europa.</line>
        <line lrx="1506" lry="2135" ulx="453" uly="2046">Betonica officinalis ebenfalls, ferner</line>
        <line lrx="1046" lry="2163" ulx="472" uly="2115">Lamium maculatum.</line>
        <line lrx="1490" lry="2246" ulx="462" uly="2148">Clinopodium vulgare, Melittis Me-</line>
        <line lrx="1476" lry="2315" ulx="536" uly="2247">lissophyllum, Prunella vulgaris</line>
        <line lrx="1113" lry="2381" ulx="487" uly="2315">gehoͤren ebenfalls dahin.</line>
        <line lrx="1467" lry="2428" ulx="1361" uly="2385">Me-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="217" type="page" xml:id="s_Bg53-2_217">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_217.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="27" lry="507" type="textblock" ulx="0" uly="374">
        <line lrx="27" lry="433" ulx="0" uly="374">,</line>
      </zone>
      <zone lrx="20" lry="559" type="textblock" ulx="0" uly="525">
        <line lrx="20" lry="559" ulx="0" uly="525">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="16" lry="1029" type="textblock" ulx="0" uly="983">
        <line lrx="16" lry="1029" ulx="0" uly="983">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="11" lry="1313" type="textblock" ulx="0" uly="1198">
        <line lrx="11" lry="1313" ulx="0" uly="1198">—— —</line>
      </zone>
      <zone lrx="912" lry="285" type="textblock" ulx="639" uly="216">
        <line lrx="912" lry="285" ulx="639" uly="216">1209 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1303" lry="625" type="textblock" ulx="294" uly="352">
        <line lrx="1303" lry="430" ulx="294" uly="352">Meélampyrum pratense nur auf hohen</line>
        <line lrx="1202" lry="494" ulx="299" uly="419">Bergen in Spanien und Portugal.</line>
        <line lrx="1302" lry="564" ulx="296" uly="493">Plantago major liebt kuͤhle Gegenden</line>
        <line lrx="897" lry="625" ulx="360" uly="558">im ſuͤdlichſten Europa;</line>
      </zone>
      <zone lrx="1301" lry="694" type="textblock" ulx="277" uly="627">
        <line lrx="1301" lry="694" ulx="277" uly="627">Dipsasus sylvestris ebenfalls, ſo wie</line>
      </zone>
      <zone lrx="1336" lry="2239" type="textblock" ulx="284" uly="695">
        <line lrx="1298" lry="771" ulx="360" uly="695">auch Galium Aparine, Mollugo,</line>
        <line lrx="1315" lry="830" ulx="359" uly="762">Valantia cruciata.</line>
        <line lrx="1301" lry="900" ulx="292" uly="830">Betula alba, die Birke, iſt in Spanien,</line>
        <line lrx="1296" lry="965" ulx="356" uly="895">Portugal, dem ſuͤdlichen und ſchon</line>
        <line lrx="1296" lry="1030" ulx="354" uly="966">mittlern Frankreich ein ſeltener Baum.</line>
        <line lrx="1295" lry="1101" ulx="311" uly="1029">Sie findet ſich nur auf den hohen Ge⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="1169" ulx="310" uly="1093">birgen, der Eſtrella, dem Gerez u. ſ. w.</line>
        <line lrx="1293" lry="1230" ulx="286" uly="1162">ex Aquifolium ſehr gemein im mittlern</line>
        <line lrx="1293" lry="1306" ulx="351" uly="1231">Frankreich, findet ſich nur in den kuͤh⸗</line>
        <line lrx="1294" lry="1374" ulx="350" uly="1300">lern Gegenden von Portugal und Spa⸗</line>
        <line lrx="461" lry="1413" ulx="353" uly="1380">nien.</line>
        <line lrx="1336" lry="1505" ulx="285" uly="1432">Primula acaulis gemein in England und</line>
        <line lrx="1290" lry="1565" ulx="328" uly="1503">dem mittlern Frankreich, kommt nur in</line>
        <line lrx="1288" lry="1640" ulx="352" uly="1565">den kuͤhlern Gegenden von Pogtugal vor.</line>
        <line lrx="1288" lry="1706" ulx="287" uly="1630">Lysimachia nemorum auf hohen Ge⸗</line>
        <line lrx="1032" lry="1769" ulx="354" uly="1697">birgen des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1287" lry="1848" ulx="288" uly="1766">Campanula Rapunculus im nordlichen</line>
        <line lrx="930" lry="1898" ulx="352" uly="1832">Portugal und Spanien.</line>
        <line lrx="1336" lry="1970" ulx="284" uly="1898">Rhamnus Frangula an den Baͤchen und</line>
        <line lrx="1194" lry="2044" ulx="346" uly="1965">Fluͤſſen des nordlichen Portugals.</line>
        <line lrx="1287" lry="2107" ulx="284" uly="2032">Viola canina liebt nur die etwas kuͤhlern</line>
        <line lrx="1285" lry="2174" ulx="348" uly="2099">Gegenden des ſuͤdlichſten Europa; V.</line>
        <line lrx="1287" lry="2239" ulx="349" uly="2167">odorata hingegen bewohnt nur Gebirge.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1288" lry="2305" type="textblock" ulx="267" uly="2234">
        <line lrx="1288" lry="2305" ulx="267" uly="2234">Thesium pratense auf den hohen Gebir⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1285" lry="2439" type="textblock" ulx="342" uly="2304">
        <line lrx="916" lry="2369" ulx="342" uly="2304">gen in Portugal.</line>
        <line lrx="1285" lry="2439" ulx="830" uly="2369">O₰ Sa-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="218" type="page" xml:id="s_Bg53-2_218">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_218.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1136" lry="307" type="textblock" ulx="820" uly="217">
        <line lrx="1136" lry="307" ulx="820" uly="217">I 210 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1541" lry="2436" type="textblock" ulx="476" uly="359">
        <line lrx="1541" lry="427" ulx="487" uly="359">Sanicula europaea an hohen ſchattigen</line>
        <line lrx="1529" lry="493" ulx="551" uly="429">Gegenden in Portugal und Spanien.</line>
        <line lrx="1537" lry="562" ulx="481" uly="496">Linum catharticum auf hohen kuͤhlen</line>
        <line lrx="1218" lry="630" ulx="547" uly="563">Bergen von Suͤd⸗Europa.</line>
        <line lrx="1489" lry="711" ulx="484" uly="631">Corylus Avellana, Ulmus campe-</line>
        <line lrx="1492" lry="764" ulx="551" uly="696">stris, Humulus Lupulus in kuͤhlern</line>
        <line lrx="1388" lry="853" ulx="545" uly="767">Gegenden des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1491" lry="898" ulx="483" uly="835">Sambucus nigra wird zwar uͤberall im</line>
        <line lrx="1516" lry="969" ulx="544" uly="903">ſuͤdlichen Europa gezogen, kommt aber</line>
        <line lrx="1490" lry="1034" ulx="546" uly="970">wild nur auf den hoͤhern und rauhern</line>
        <line lrx="884" lry="1100" ulx="547" uly="1041">Gebirgen vor.</line>
        <line lrx="1490" lry="1165" ulx="478" uly="1103">Anthericum ossifragum findet ſich auf</line>
        <line lrx="1486" lry="1268" ulx="528" uly="1151">den hohen portugieſiſchen Gebirgen ſehr</line>
        <line lrx="715" lry="1305" ulx="506" uly="1241">haͤufig.</line>
        <line lrx="1487" lry="1370" ulx="477" uly="1301">Lilium Martagon nur auf hohen rauhen</line>
        <line lrx="1268" lry="1440" ulx="547" uly="1376">Bergen des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1484" lry="1497" ulx="480" uly="1441">Iuncus nemorosus Poll. nur auf den</line>
        <line lrx="1486" lry="1575" ulx="545" uly="1510">hohen portugieſiſchen Bergen; I. ver-</line>
        <line lrx="1485" lry="1637" ulx="543" uly="1573">nalis Ehrh. kommt zwar weiter herab,</line>
        <line lrx="1487" lry="1716" ulx="495" uly="1633">doch wohnt er noch immer auf Bergen; 3</line>
        <line lrx="1489" lry="1772" ulx="497" uly="1709">noch weiter kommt I. campestris in</line>
        <line lrx="1540" lry="1839" ulx="544" uly="1777">die Ebenen. I. squarrosus auf den</line>
        <line lrx="1297" lry="1909" ulx="542" uly="1846">hoͤchſten Gebirgen in Portugal.</line>
        <line lrx="1486" lry="1976" ulx="480" uly="1900">Convallaria Polygonatum an kuͤhlen</line>
        <line lrx="1489" lry="2091" ulx="545" uly="1980">Baͤchen des ſuͤdlichen Europa, C. ma-</line>
        <line lrx="1185" lry="2106" ulx="544" uly="2045">jalis findet ſich dort nicht.</line>
        <line lrx="1488" lry="2177" ulx="476" uly="2107">Epilobium grandiflorum, parviflo-</line>
        <line lrx="1490" lry="2244" ulx="541" uly="2173">rum, tetragonum kommen noch</line>
        <line lrx="1490" lry="2313" ulx="539" uly="2219">an den Baͤchen des nordlichen Portu⸗</line>
        <line lrx="1492" lry="2378" ulx="534" uly="2313">gals vor; aber E. montanum, an-</line>
        <line lrx="1495" lry="2436" ulx="1409" uly="2389">gu-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="219" type="page" xml:id="s_Bg53-2_219">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_219.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1346" lry="1780" type="textblock" ulx="271" uly="367">
        <line lrx="1299" lry="449" ulx="359" uly="367">gusti folium finden ſich im ſuͤdlichſten</line>
        <line lrx="923" lry="509" ulx="343" uly="439">Europa nicht.</line>
        <line lrx="1298" lry="582" ulx="271" uly="505">Vaccinium Myrtillus iſt das einzige Vac-</line>
        <line lrx="1297" lry="654" ulx="304" uly="571">cinium, welches noch ziemlich weit</line>
        <line lrx="1298" lry="715" ulx="355" uly="639">gegen Suͤden verbreitet iſt; doch fin⸗</line>
        <line lrx="1295" lry="779" ulx="359" uly="709">det es ſich nur auf den hohen und rau⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="849" ulx="355" uly="775">hen nordlichen Gebirgen von Portugal.</line>
        <line lrx="1333" lry="917" ulx="289" uly="842">Acer Pseudo — Platanus im nordli⸗</line>
        <line lrx="1292" lry="987" ulx="355" uly="908">chen Spanien und Portugal; A. pla-</line>
        <line lrx="722" lry="1039" ulx="352" uly="978">tanoides nicht.</line>
        <line lrx="1289" lry="1123" ulx="286" uly="1043">Quercus longipedunculata und brevi-</line>
        <line lrx="1288" lry="1184" ulx="294" uly="1109">pedunculata. Beyde Baͤume werden in</line>
        <line lrx="1288" lry="1252" ulx="348" uly="1177">Spanien ſelten, und finden ſich nur an</line>
        <line lrx="1288" lry="1320" ulx="347" uly="1248">und auf den hoͤhern Gebirgen. Die</line>
        <line lrx="1285" lry="1392" ulx="336" uly="1314">erſte iſt noch ſeltener als die letzte und</line>
        <line lrx="1301" lry="1457" ulx="345" uly="1380">verſchwindet im ſuͤdlichſten Europa ganz.</line>
        <line lrx="1285" lry="1523" ulx="281" uly="1444">Scleranthus annuus und Saponaria</line>
        <line lrx="1284" lry="1599" ulx="347" uly="1510">officinalis an hoͤhern Stellen im ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1306" lry="1642" ulx="346" uly="1580">lichen Europa.</line>
        <line lrx="1346" lry="1726" ulx="277" uly="1643">Arenaria trinervia auf hoͤhern Bergen</line>
        <line lrx="1298" lry="1780" ulx="314" uly="1711">im ſuͤdlichen Europa. B</line>
      </zone>
      <zone lrx="1324" lry="1854" type="textblock" ulx="249" uly="1779">
        <line lrx="1324" lry="1854" ulx="249" uly="1779">Stellaria Holostea liebt kuͤhlere Ge⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1284" lry="1995" type="textblock" ulx="344" uly="1844">
        <line lrx="1284" lry="1932" ulx="344" uly="1844">genden in Suͤd⸗Europa, St. grami-</line>
        <line lrx="1282" lry="1995" ulx="345" uly="1921">nea wohnt dort nur auf hoͤhern Bergen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1306" lry="2060" type="textblock" ulx="218" uly="1981">
        <line lrx="1306" lry="2060" ulx="218" uly="1981">Lychnis Flos Cuculi an kuͤhlern Stel⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1285" lry="2319" type="textblock" ulx="277" uly="2052">
        <line lrx="1094" lry="2120" ulx="343" uly="2052">len im ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1285" lry="2198" ulx="277" uly="2115">Taxus baccata findet ſich im ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1283" lry="2263" ulx="345" uly="2180">Europa nur auf ſehr hohen, rauhen</line>
        <line lrx="1143" lry="2319" ulx="343" uly="2246">Gebirgen.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="220" type="page" xml:id="s_Bg53-2_220">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_220.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1086" lry="318" type="textblock" ulx="810" uly="243">
        <line lrx="1086" lry="318" ulx="810" uly="243">[ 212 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1557" lry="2337" type="textblock" ulx="430" uly="373">
        <line lrx="1549" lry="446" ulx="478" uly="373">Chelidonium majus iſt nicht ſo haͤufig</line>
        <line lrx="1499" lry="520" ulx="543" uly="449">im ſuͤdlichen Europa als im nordlichen,</line>
        <line lrx="1298" lry="584" ulx="430" uly="517">uund waͤhlt bloß kuͤhle Stellen.</line>
        <line lrx="1499" lry="656" ulx="468" uly="579">Hypericum quadrangulare in kuͤhlern</line>
        <line lrx="1225" lry="722" ulx="530" uly="650">Gegenden in Suͤd⸗Europa.</line>
        <line lrx="1502" lry="793" ulx="483" uly="713">Fragus castanea, der Kaſtanienbaum,</line>
        <line lrx="1503" lry="857" ulx="552" uly="783">iſt beſonders dem mittlern Frankreich</line>
        <line lrx="1503" lry="920" ulx="506" uly="850">und Nord⸗Italien eigen. In Spa⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="990" ulx="554" uly="920">nien und Portugal ſieht man ihn nur</line>
        <line lrx="1506" lry="1058" ulx="555" uly="984">noch auf hohen BVergen und an kuͤhlen</line>
        <line lrx="1503" lry="1126" ulx="557" uly="1054">Stellen; F. sylvatica wird ſchon in</line>
        <line lrx="1502" lry="1196" ulx="557" uly="1120">Frankreich ſelten; in Spanien und Por⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="1263" ulx="560" uly="1188">tugal ſieht man ihn faſt gar nicht mehr.</line>
        <line lrx="1505" lry="1330" ulx="497" uly="1253">Pyrus communis ſcheint eher im ſuͤdli⸗</line>
        <line lrx="1506" lry="1396" ulx="565" uly="1322">chen als nordlichen Europa zu Hauſe</line>
        <line lrx="1464" lry="1464" ulx="575" uly="1403">zu ſeyn.</line>
        <line lrx="1504" lry="1531" ulx="499" uly="1455">Crataegus Aria nebſt Sorbus aucuparia</line>
        <line lrx="1506" lry="1598" ulx="568" uly="1528">finden ſich bloß auf den hoͤchſten ſehr rau⸗</line>
        <line lrx="1508" lry="1667" ulx="546" uly="1594">hen und nordlichen Bergen von Portugal.</line>
        <line lrx="1509" lry="1736" ulx="501" uly="1659">Aquilegia vulgaris an kuͤhlern Stellen</line>
        <line lrx="984" lry="1797" ulx="569" uly="1736">in Suͤd⸗Europa.</line>
        <line lrx="1509" lry="1861" ulx="502" uly="1791">Rubus caesius bloß auf hohen kuͤhlen</line>
        <line lrx="1557" lry="1935" ulx="571" uly="1858">Bergen im ſuͤdlichen Europa, R. fru-</line>
        <line lrx="1553" lry="1987" ulx="572" uly="1926">ticosus aber uͤberall.</line>
        <line lrx="1510" lry="2069" ulx="503" uly="1996">Fragaria vulgaris in kuͤhlen, ſchattigen</line>
        <line lrx="1346" lry="2136" ulx="575" uly="2067">Gegenden des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1508" lry="2205" ulx="507" uly="2129">Helleborus foetidus haͤufig im mitt⸗</line>
        <line lrx="1510" lry="2270" ulx="572" uly="2197">lern Europa, im ſuͤdlichen auf hoͤhern</line>
        <line lrx="1312" lry="2337" ulx="574" uly="2273">Bergen. OUJG</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="221" type="page" xml:id="s_Bg53-2_221">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_221.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="922" lry="305" type="textblock" ulx="617" uly="212">
        <line lrx="922" lry="305" ulx="617" uly="212">1 ers ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1315" lry="572" type="textblock" ulx="311" uly="341">
        <line lrx="1315" lry="438" ulx="311" uly="341">Sonchus oleraceus laevis findet ſich</line>
        <line lrx="1315" lry="521" ulx="372" uly="440">uͤberall im ſuͤdlichſten Europa, asper</line>
        <line lrx="933" lry="572" ulx="373" uly="508">bloß an kuͤhlen Stellen.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1318" lry="637" type="textblock" ulx="308" uly="573">
        <line lrx="1318" lry="637" ulx="308" uly="573">Hieracium Pilosella bloß auf ſehr ho⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1372" lry="1182" type="textblock" ulx="308" uly="642">
        <line lrx="1317" lry="735" ulx="351" uly="642">hen Bergen im ſuͤdlichen Europa, eben</line>
        <line lrx="846" lry="774" ulx="378" uly="711">ſo H. sylvaticum.</line>
        <line lrx="1372" lry="842" ulx="311" uly="741">Tanacetum vulgare nur auf hohen Ber⸗ L</line>
        <line lrx="1319" lry="910" ulx="328" uly="816">gen in Suͤd⸗ ⸗Europa ſo auch Matri-</line>
        <line lrx="1321" lry="970" ulx="378" uly="910">caria Parthenium, Chrysna the-</line>
        <line lrx="909" lry="1039" ulx="376" uly="981">mum corymbosum.</line>
        <line lrx="1321" lry="1110" ulx="308" uly="1010">Solidago Virgaurea auf hohen Bergen</line>
        <line lrx="1023" lry="1182" ulx="364" uly="1080">in Suͤd⸗ -Europa.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1323" lry="1240" type="textblock" ulx="286" uly="1174">
        <line lrx="1323" lry="1240" ulx="286" uly="1174">Artemisia Absinthium und vulgaris</line>
      </zone>
      <zone lrx="1374" lry="2371" type="textblock" ulx="308" uly="1243">
        <line lrx="1323" lry="1314" ulx="375" uly="1243">im nordlichen Portugal und Spanien.</line>
        <line lrx="1325" lry="1377" ulx="308" uly="1312">Achillea Millefolium auf hohen Ber⸗</line>
        <line lrx="904" lry="1450" ulx="321" uly="1384">gen in Suͤd⸗Europa;</line>
        <line lrx="1224" lry="1518" ulx="310" uly="1415">Asclepias Vincetoxicum ebenfalls.</line>
        <line lrx="1325" lry="1583" ulx="310" uly="1515">Equisetum arvense nur in bergigten</line>
        <line lrx="1374" lry="1647" ulx="383" uly="1581">Gegenden des ſuͤdlichen Europa.</line>
        <line lrx="1328" lry="1715" ulx="316" uly="1644">Polipodium Filix mas, Filix femi-</line>
        <line lrx="1328" lry="1781" ulx="384" uly="1716">na, fragile kommen nur bloß auf den</line>
        <line lrx="1330" lry="1898" ulx="385" uly="1756">hoern, Gebirgen des ſuͤdlichen Europa</line>
        <line lrx="1364" lry="1916" ulx="386" uly="1844">vor; P. vulgare hingegen iſt uͤberall</line>
        <line lrx="1331" lry="1982" ulx="386" uly="1915">gemein; P. aculeatum kfommt unter</line>
        <line lrx="1332" lry="2054" ulx="388" uly="1979">den uͤbrigen am weiteſten in die Ebenen</line>
        <line lrx="1260" lry="2109" ulx="387" uly="2046">und am meiſten nach Suͤden herab.</line>
        <line lrx="1334" lry="2180" ulx="322" uly="2115">Osmunda Spicanthus Linn. iſt in den</line>
        <line lrx="1333" lry="2248" ulx="390" uly="2181">waldigen und etwas bergigten Gegenden</line>
        <line lrx="1331" lry="2371" ulx="390" uly="2243">des ſuͤdlichen Europa gemeilner als im</line>
      </zone>
      <zone lrx="1387" lry="2444" type="textblock" ulx="390" uly="2324">
        <line lrx="595" lry="2375" ulx="390" uly="2324">Norden.</line>
        <line lrx="1387" lry="2444" ulx="1150" uly="2379">Mooſe,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="222" type="page" xml:id="s_Bg53-2_222">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_222.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1080" lry="314" type="textblock" ulx="804" uly="248">
        <line lrx="1080" lry="314" ulx="804" uly="248">I 214 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1528" lry="2465" type="textblock" ulx="371" uly="385">
        <line lrx="1486" lry="449" ulx="490" uly="385">Mooſe, welche ſich nur in hoͤhern Ge⸗</line>
        <line lrx="1486" lry="515" ulx="405" uly="453">birgen des ſuͤdlichen Europa finden, ſind fol⸗</line>
        <line lrx="1484" lry="585" ulx="406" uly="519">gende: Buxbaumia foliosa, Sphagna,</line>
        <line lrx="1484" lry="663" ulx="406" uly="559">Poly trichum commune, da hingegen P.</line>
        <line lrx="1489" lry="718" ulx="404" uly="655">juniperinum und piliferum viel gemeiner</line>
        <line lrx="1488" lry="783" ulx="407" uly="723">ſind; P. nanum, Orthotrichum affine,</line>
        <line lrx="1487" lry="855" ulx="409" uly="790">striatum, crispum, Hedwigia ciliata,</line>
        <line lrx="1490" lry="921" ulx="407" uly="857">Dicranum scoparium, glaucum, Tricho-</line>
        <line lrx="1492" lry="987" ulx="409" uly="925">stomum lanuginosum, canescens, Mni-</line>
        <line lrx="1491" lry="1052" ulx="407" uly="992">um cuspidatum, undulatum, fonta-</line>
        <line lrx="1497" lry="1124" ulx="406" uly="1055">num, Fissidens taxifolia, polycarpos,</line>
        <line lrx="1487" lry="1190" ulx="406" uly="1126">Neckeria crispa, curtipendula, Les-</line>
        <line lrx="1490" lry="1260" ulx="406" uly="1194">kea complanata, lucens, Hypnum ni-</line>
        <line lrx="1491" lry="1329" ulx="407" uly="1262">tens, proliferum, squarrosum, ruta-</line>
        <line lrx="1291" lry="1395" ulx="412" uly="1328">bulum, Bartramia pomiformis.</line>
        <line lrx="1489" lry="1460" ulx="505" uly="1367">Die meiſten Iungermanniae, nur ta-</line>
        <line lrx="1528" lry="1527" ulx="411" uly="1462">mariscifolia und complanata ausgenom⸗</line>
        <line lrx="1493" lry="1597" ulx="409" uly="1516">men, wachſen im ſuͤdlichen Europa nur auf</line>
        <line lrx="1319" lry="1661" ulx="408" uly="1598">hohen Bergen, ſo auch Anthoceros.</line>
        <line lrx="1490" lry="1729" ulx="511" uly="1665">Flechten, welche man ebenfalls im ſuͤd⸗</line>
        <line lrx="1488" lry="1805" ulx="413" uly="1722">lichen Europa nur auf hohen Bergen trifft,</line>
        <line lrx="1487" lry="1867" ulx="413" uly="1802">ſind folgende: Verrucaria tartarea, gru-</line>
        <line lrx="1486" lry="1931" ulx="414" uly="1868">mosa, Psora decipiens, Lobaria fur-</line>
        <line lrx="1484" lry="1999" ulx="413" uly="1904">furacéa, saxatilis, fahlunensis, rigida,</line>
        <line lrx="1484" lry="2062" ulx="415" uly="1999">saxicola, verrucosa, ciliaris, caeésia,</line>
        <line lrx="1487" lry="2136" ulx="413" uly="2064">muralis, physodes, Peltigera papyra-</line>
        <line lrx="1484" lry="2227" ulx="412" uly="2109">cea, sylvatica, Stereocaulon Paschaleé,</line>
        <line lrx="1501" lry="2264" ulx="371" uly="2198">fragile, lanatum.</line>
        <line lrx="1488" lry="2336" ulx="489" uly="2240">Dieſes Verzeichniß wird ſich noch be⸗</line>
        <line lrx="1487" lry="2405" ulx="409" uly="2330">traͤchtlich vermehren laſſen, wenn man alle</line>
        <line lrx="1483" lry="2465" ulx="1393" uly="2405">Ge⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="223" type="page" xml:id="s_Bg53-2_223">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_223.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="910" lry="298" type="textblock" ulx="730" uly="212">
        <line lrx="910" lry="298" ulx="730" uly="212">215</line>
      </zone>
      <zone lrx="1369" lry="2447" type="textblock" ulx="179" uly="330">
        <line lrx="1302" lry="460" ulx="237" uly="330">Gebirge i im ſuͤdlichen Europa genauer unter⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="542" ulx="234" uly="442">ſucht hat. L</line>
        <line lrx="1305" lry="572" ulx="314" uly="505">Ich komme nun zur Betrachtung der be⸗</line>
        <line lrx="1311" lry="641" ulx="234" uly="576">ſondern Floren, und will wiederum mit dem</line>
        <line lrx="1357" lry="727" ulx="234" uly="639">aͤußerſten Lande in Europa gegen Weſten</line>
        <line lrx="617" lry="783" ulx="231" uly="717">anfangen. S</line>
        <line lrx="1305" lry="844" ulx="317" uly="738">Portugal hat drey Floren: die ſaͤdliche,</line>
        <line lrx="1307" lry="936" ulx="235" uly="843">die mittlere, die nordliche. Die Laͤnder na⸗</line>
        <line lrx="1307" lry="981" ulx="237" uly="911">he am Tagus, und auf der Suͤdſeite dieſes</line>
        <line lrx="1307" lry="1098" ulx="236" uly="979">Fluſſes, gehoͤren zur rſter Flora, mit Aus⸗</line>
        <line lrx="1305" lry="1114" ulx="213" uly="1046">ſchluß, wie gewoͤhnlich, einiger hohen Berge.</line>
        <line lrx="1310" lry="1202" ulx="233" uly="1109">Dieſer Landſtrich hat viele Pflanzen mit</line>
        <line lrx="1311" lry="1247" ulx="227" uly="1184">Andaluſien gemein, wie ſich ſchon erwarten</line>
        <line lrx="1311" lry="1314" ulx="235" uly="1247">laͤßt (er iſt durch die Natur nicht von Anda⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="1398" ulx="236" uly="1316">luſien getrennt); hingegen lange nicht ſo viele</line>
        <line lrx="1312" lry="1448" ulx="235" uly="1384">mit dem mittlern Spanien, und noch weni⸗</line>
        <line lrx="1312" lry="1521" ulx="238" uly="1448">ger mit dem ſuͤdlichen Frankreich. Nur Si⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="1581" ulx="179" uly="1518">cilien und die ſuͤdlichſte Provence haben in</line>
        <line lrx="1326" lry="1651" ulx="216" uly="1584">ihren vegetabiliſchen Producten mit dieſen</line>
        <line lrx="1316" lry="1714" ulx="182" uly="1651">Landſtrichen einige, doch nicht gar große</line>
        <line lrx="1319" lry="1783" ulx="241" uly="1720">Aehnlichkeit. Die andaluſiſche und ſuͤdpor⸗</line>
        <line lrx="1366" lry="1851" ulx="242" uly="1784">tugieſiſche Flora ſind der Flora, welche die</line>
        <line lrx="1317" lry="1927" ulx="242" uly="1851">Kuͤſten der Barbarey haben, am aͤhnlichſten.</line>
        <line lrx="1322" lry="1983" ulx="244" uly="1914">Hier nur einige Beyſpiele, daß Pflanzen, die</line>
        <line lrx="1322" lry="2050" ulx="245" uly="1984">man vormahls nur dem noͤrdlichen Afrika ei⸗</line>
        <line lrx="1369" lry="2121" ulx="245" uly="2049">gen hielt, ſich auch im ſuͤdlichen Portugal</line>
        <line lrx="1326" lry="2184" ulx="247" uly="2117">finden, und umgekehrt. Scirpus pube-</line>
        <line lrx="1325" lry="2240" ulx="250" uly="2185">scens Desfontain. Fl. atlant. Iris alata</line>
        <line lrx="1325" lry="2320" ulx="211" uly="2251">Lam. Festu ca phleoides esf. Stipa pa-</line>
        <line lrx="1330" lry="2382" ulx="249" uly="2316">leacea Vahl. Thymus Cephalotos, Phe-</line>
        <line lrx="1332" lry="2447" ulx="1185" uly="2388">Iypea</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="224" type="page" xml:id="s_Bg53-2_224">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_224.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1089" lry="296" type="textblock" ulx="812" uly="230">
        <line lrx="1089" lry="296" ulx="812" uly="230">[216]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="568" type="textblock" ulx="414" uly="352">
        <line lrx="1493" lry="429" ulx="414" uly="352">lypea lutea Desf. Urtica caudata Vahl.</line>
        <line lrx="1491" lry="499" ulx="415" uly="435">Cynoglossum pictum Vahl Cynogl.</line>
        <line lrx="1495" lry="568" ulx="416" uly="503">clandestinum Desf.; auch die meiſten Cisti,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1529" lry="642" type="textblock" ulx="413" uly="538">
        <line lrx="1529" lry="642" ulx="413" uly="538">welche in Suͤd⸗ ⸗Portugal große Strecken</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="701" type="textblock" ulx="414" uly="637">
        <line lrx="1495" lry="701" ulx="414" uly="637">uͤberziehen, finden ſich im noͤrdlichen Afrika</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="758" type="textblock" ulx="402" uly="705">
        <line lrx="1497" lry="758" ulx="402" uly="705">wieder. Viele andere wird die Flora lusi-</line>
      </zone>
      <zone lrx="1510" lry="1446" type="textblock" ulx="404" uly="774">
        <line lrx="991" lry="838" ulx="414" uly="774">tanica kuͤnftig angeben.</line>
        <line lrx="1510" lry="906" ulx="413" uly="839">Dieſe nordamerikaniſchen Pflanzen be⸗</line>
        <line lrx="1499" lry="970" ulx="413" uly="909">merkt man nur in den Ebenen und den hei⸗</line>
        <line lrx="1498" lry="1041" ulx="412" uly="977">ßern Gegenden. Die waldigen Berge hin⸗</line>
        <line lrx="1495" lry="1110" ulx="415" uly="1044">gegen bringen einige Pflanzen hervor, welche</line>
        <line lrx="1495" lry="1179" ulx="414" uly="1112">man bis jetzt nur in Madeira bemerkt hat.</line>
        <line lrx="1496" lry="1258" ulx="404" uly="1170">Dahin gehoͤren Myrica Faya, Pteris ar-</line>
        <line lrx="1497" lry="1310" ulx="416" uly="1248">guta, Trichomanes canariensis und ei⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="1380" ulx="414" uly="1316">nige andere. Die Kalkberge, ſogar die al⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="1446" ulx="415" uly="1382">garviſchen, haben weniger nordafrikaniſche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1551" lry="1512" type="textblock" ulx="413" uly="1447">
        <line lrx="1551" lry="1512" ulx="413" uly="1447">Pflanzen, ſondern mehr aus dem uͤbrigen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1497" lry="2186" type="textblock" ulx="393" uly="1505">
        <line lrx="1494" lry="1579" ulx="393" uly="1505">ſuͤdlichen Europa. Es ſinden ſich in Algar⸗</line>
        <line lrx="1496" lry="1651" ulx="416" uly="1582">vien mehr Pflanzen aus dem ſuͤdlichen Frank⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="1716" ulx="415" uly="1651">reich, als im Alemtejo, und es iſt auch eine be⸗</line>
        <line lrx="1494" lry="1785" ulx="416" uly="1719">kannte Sache im Lande, daß Algarvien,</line>
        <line lrx="1494" lry="1852" ulx="415" uly="1787">mit Ausſchluß einiger Gegenden, nicht ſo</line>
        <line lrx="1493" lry="1918" ulx="416" uly="1853">heiß iſt, als Alemtejo. Die Naͤhe der</line>
        <line lrx="1493" lry="1987" ulx="417" uly="1919">See und eine Bergkette, welche ſich bis</line>
        <line lrx="1495" lry="2055" ulx="417" uly="1988">dicht an das Meer zieht, ſind offenbar die</line>
        <line lrx="1493" lry="2121" ulx="412" uly="2053">Urſache dieſer Erſcheinung. Die hoͤchſten</line>
        <line lrx="1492" lry="2186" ulx="416" uly="2122">Gebirge in dieſem Landſtriche bringen beſon⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1531" lry="2257" type="textblock" ulx="408" uly="2186">
        <line lrx="1531" lry="2257" ulx="408" uly="2186">ders Pflanzen aus dem ſuͤdlichen Frankreich</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="2318" type="textblock" ulx="413" uly="2252">
        <line lrx="1495" lry="2318" ulx="413" uly="2252">und dem noͤrdlichen Italien hervor. Eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1495" lry="2444" type="textblock" ulx="388" uly="2319">
        <line lrx="1495" lry="2438" ulx="388" uly="2319">andere Klaſſe v von Bergen, . B. die Berge</line>
        <line lrx="1492" lry="2444" ulx="1379" uly="2401">um</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="225" type="page" xml:id="s_Bg53-2_225">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_225.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="947" lry="307" type="textblock" ulx="672" uly="232">
        <line lrx="947" lry="307" ulx="672" uly="232">ä</line>
      </zone>
      <zone lrx="1400" lry="569" type="textblock" ulx="239" uly="369">
        <line lrx="1400" lry="437" ulx="273" uly="369">um Mertola, tragen einige Pflanzen aus</line>
        <line lrx="848" lry="498" ulx="239" uly="436">dem mittlern Spanien.⸗</line>
        <line lrx="1358" lry="569" ulx="351" uly="502">Die Flora des mittlern Portugals iſt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="904" type="textblock" ulx="275" uly="574">
        <line lrx="1355" lry="639" ulx="277" uly="574">aus der vorigen und der nordlichen Flora</line>
        <line lrx="1347" lry="707" ulx="276" uly="639">dieſes Reichs zuſammengeſetzt. Sie ent⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="781" ulx="275" uly="707">haͤlt ſchon weit mehrere Pflanzen aus dem</line>
        <line lrx="1349" lry="838" ulx="277" uly="767">noͤrdlichen Europa, und zwar ſolche, welche</line>
        <line lrx="1348" lry="904" ulx="277" uly="840">uͤberhaupt weit verbreitet ſind. Sie bezeich⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1371" lry="1063" type="textblock" ulx="249" uly="909">
        <line lrx="1371" lry="972" ulx="277" uly="909">net eigentlich nur die Grenze zwiſchen beiden,</line>
        <line lrx="1349" lry="1063" ulx="249" uly="972">und in den hoͤhern Gegenden erſcheint ſo⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1353" lry="1444" type="textblock" ulx="274" uly="1045">
        <line lrx="901" lry="1107" ulx="274" uly="1045">gleich die noͤrdliche Flora.</line>
        <line lrx="1351" lry="1179" ulx="374" uly="1082">Die Flora des noͤrdlichen Portugals hat</line>
        <line lrx="1352" lry="1242" ulx="274" uly="1180">viel beſonderes. Daß ſie mit der gallizi⸗</line>
        <line lrx="1350" lry="1310" ulx="274" uly="1247">ſchen Flora meiſtens einerley ſeyn werde,</line>
        <line lrx="1353" lry="1376" ulx="275" uly="1314">laͤßt ſich ſchon vermuthen, da beyde Laͤnder</line>
        <line lrx="1353" lry="1444" ulx="277" uly="1381">einander ſehr nahe liegen. Mit der bis⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="1511" type="textblock" ulx="252" uly="1448">
        <line lrx="1355" lry="1511" ulx="252" uly="1448">cayiſchen, auch wohl aſturiſchen Flora kommt</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1722" type="textblock" ulx="275" uly="1516">
        <line lrx="1356" lry="1578" ulx="275" uly="1516">ſie in manchen Stuͤcken uͤberein, doch nicht</line>
        <line lrx="1356" lry="1647" ulx="275" uly="1582">ſo ſehr als man glauben ſollte. Der Unter⸗</line>
        <line lrx="1358" lry="1722" ulx="279" uly="1646">ſchied, daß die Berge im noͤrdlichen Portugal</line>
      </zone>
      <zone lrx="1357" lry="1778" type="textblock" ulx="237" uly="1707">
        <line lrx="1357" lry="1778" ulx="237" uly="1707">aus Granit, im noͤrdlichen Spanten aus</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="1912" type="textblock" ulx="281" uly="1769">
        <line lrx="1357" lry="1847" ulx="281" uly="1769">Kalkſtein beſtehen, traͤgt hiezu viel bey. In</line>
        <line lrx="1359" lry="1912" ulx="281" uly="1851">den tiefern Gegenden bemerkt man eben nicht</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="1979" type="textblock" ulx="229" uly="1894">
        <line lrx="1358" lry="1979" ulx="229" uly="1894">vfel mehr Pflanzen aus dem noͤrdlichen Eu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="2181" type="textblock" ulx="281" uly="1977">
        <line lrx="1358" lry="2048" ulx="281" uly="1977">ropa, als in dem mittlern Portugal; allein</line>
        <line lrx="1357" lry="2114" ulx="283" uly="2052">in den hohen Gebirgen, beſonders an rauhen,</line>
        <line lrx="1359" lry="2181" ulx="291" uly="2117">kalten, ſchattigen und ſumpfigen Stellen er⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1358" lry="2247" type="textblock" ulx="259" uly="2185">
        <line lrx="1358" lry="2247" ulx="259" uly="2185">ſheinen die Gewaͤchſe des noͤrdlichen Eu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1360" lry="2444" type="textblock" ulx="294" uly="2250">
        <line lrx="1358" lry="2315" ulx="294" uly="2250">roga in Menge. An den ſonnigen Stellen</line>
        <line lrx="1360" lry="2383" ulx="298" uly="2316">der hohen Gebirge bemerkt man Pflanzen</line>
        <line lrx="1355" lry="2444" ulx="339" uly="2392">. . aus</line>
      </zone>
      <zone lrx="1562" lry="2801" type="textblock" ulx="1536" uly="2716">
        <line lrx="1562" lry="2801" ulx="1536" uly="2716">2ODòOW</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="226" type="page" xml:id="s_Bg53-2_226">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_226.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1050" lry="331" type="textblock" ulx="834" uly="247">
        <line lrx="1050" lry="331" ulx="834" uly="247">218 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1452" lry="587" type="textblock" ulx="371" uly="361">
        <line lrx="1452" lry="457" ulx="373" uly="361">aus dem ſuͤblichen Frankreich und dem mitt⸗</line>
        <line lrx="1345" lry="532" ulx="371" uly="460">lern Spanten.</line>
        <line lrx="1452" lry="587" ulx="473" uly="516">Der ſuͤdweſtliche Theil von England hat</line>
      </zone>
      <zone lrx="1507" lry="657" type="textblock" ulx="374" uly="585">
        <line lrx="1507" lry="657" ulx="374" uly="585">in Ruͤckſicht der Pflanzen ungemein viel</line>
      </zone>
      <zone lrx="1454" lry="1138" type="textblock" ulx="324" uly="651">
        <line lrx="1450" lry="727" ulx="372" uly="651">Aehnlichkeit mit vielen, beſonders noͤrdlichen</line>
        <line lrx="1453" lry="793" ulx="373" uly="721">und kuͤhlen Gegenden in Portugal. Die</line>
        <line lrx="1452" lry="856" ulx="325" uly="790">Rosa arvensis, welche man bisher nur in</line>
        <line lrx="1454" lry="932" ulx="373" uly="854">England gefunden hat, iſt in den Hecken</line>
        <line lrx="1454" lry="1001" ulx="337" uly="924">des nordlichen Portugals nicht ſelten. Fer⸗</line>
        <line lrx="1453" lry="1065" ulx="325" uly="994">ner findet ſich an den Felſen im nordlichen</line>
        <line lrx="1452" lry="1138" ulx="324" uly="1058">Portugal Spergula subulata Smith, Sib-</line>
      </zone>
      <zone lrx="1505" lry="1204" type="textblock" ulx="324" uly="1127">
        <line lrx="1505" lry="1204" ulx="324" uly="1127">thorpia europaea, Scutellaria minor, und</line>
      </zone>
      <zone lrx="1462" lry="2451" type="textblock" ulx="329" uly="1194">
        <line lrx="1456" lry="1269" ulx="352" uly="1194">eben ſo hat man in England Pinguicula</line>
        <line lrx="1458" lry="1343" ulx="368" uly="1265">lIusitanica angetroffen. Vielleicht liefert</line>
        <line lrx="1458" lry="1407" ulx="374" uly="1330">eine genauere Unterſuchung noch mehrere</line>
        <line lrx="1136" lry="1468" ulx="372" uly="1401">Uebereinſtimmungen.</line>
        <line lrx="1458" lry="1542" ulx="474" uly="1467">Viele Pflanzen hat man im noͤrdlichen</line>
        <line lrx="1459" lry="1611" ulx="368" uly="1534">Portugal ausſſchließlich gefunden. Da⸗</line>
        <line lrx="1457" lry="1675" ulx="373" uly="1601">hin gehoͤren Antirrhinum triornitho-</line>
        <line lrx="1462" lry="1742" ulx="329" uly="1670">phorum und Omphalodes lusitanicum</line>
        <line lrx="1461" lry="1805" ulx="375" uly="1736">Tournef. zwey ſehr gemeine Gewaͤchſe in</line>
        <line lrx="1459" lry="1875" ulx="377" uly="1806">den Hecken der hoͤhern Provinz Beira, und</line>
        <line lrx="1255" lry="1940" ulx="378" uly="1878">Entre Minho e Douro.</line>
        <line lrx="1458" lry="2013" ulx="478" uly="1934">Ueberhaupt hat Portugal verhaͤltnißmaͤ⸗</line>
        <line lrx="1460" lry="2079" ulx="364" uly="2005">ßig nicht gar viele Pflanzen mit dem uͤbri⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="2147" ulx="379" uly="2073">gen Europa gemein; ſogar iſt die Aehnlich⸗</line>
        <line lrx="1449" lry="2214" ulx="371" uly="2138">keit mit Spanien und dem ſuͤdlichen Franf⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="2278" ulx="380" uly="2205">reich hierinn viel geringer ausgefallen, ets</line>
        <line lrx="1446" lry="2343" ulx="381" uly="2269">wir vorher glauben konnten. Groͤßer, als</line>
        <line lrx="1447" lry="2415" ulx="383" uly="2338">mwiy vermutheten, war die Aehnlichkeit mit</line>
        <line lrx="1445" lry="2451" ulx="1375" uly="2406">der</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="227" type="page" xml:id="s_Bg53-2_227">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_227.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="951" lry="314" type="textblock" ulx="673" uly="247">
        <line lrx="951" lry="314" ulx="673" uly="247">[2er9 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1394" lry="921" type="textblock" ulx="280" uly="338">
        <line lrx="1348" lry="448" ulx="283" uly="338">der Nordkuͤſte von Afrika auft der eiuen, und</line>
        <line lrx="1394" lry="522" ulx="282" uly="455">dem ſuͤdweſtlichſten England auf der andern</line>
        <line lrx="1394" lry="586" ulx="282" uly="522">Seite. Gar keine oder viel geringer, als</line>
        <line lrx="1354" lry="655" ulx="281" uly="590">man denken ſollte, iſt die Aehnlichkeit mit der</line>
        <line lrx="1354" lry="720" ulx="282" uly="656">Levante; ich kann kaum eine orientaliſche</line>
        <line lrx="1353" lry="788" ulx="283" uly="723">Pflanze auffuͤhren, welche ſich hier finde.</line>
        <line lrx="1355" lry="857" ulx="280" uly="790">Deſto mehr eigenes hat die portugieſiſche Flo⸗</line>
        <line lrx="1354" lry="921" ulx="283" uly="856">ra, wenn man damit die Flora eines Theils</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="993" type="textblock" ulx="241" uly="926">
        <line lrx="1354" lry="993" ulx="241" uly="926">vonm ſuͤdlichen Spanien verbindet, und dieſes</line>
      </zone>
      <zone lrx="1368" lry="1259" type="textblock" ulx="278" uly="992">
        <line lrx="1356" lry="1057" ulx="282" uly="992">ruͤhrt beſonders von den großen ſandigen</line>
        <line lrx="1358" lry="1124" ulx="280" uly="1060">Heiden, und den duͤrren Schieferbergen her,</line>
        <line lrx="1358" lry="1187" ulx="280" uly="1127">welche man in andern Laͤndern von Europa</line>
        <line lrx="1368" lry="1259" ulx="278" uly="1195">nicht in der Menge findet. Eine große</line>
      </zone>
      <zone lrx="1455" lry="1329" type="textblock" ulx="232" uly="1260">
        <line lrx="1455" lry="1329" ulx="232" uly="1260">Menge der groͤßern Ciſten, welche bloßs</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="1662" type="textblock" ulx="279" uly="1329">
        <line lrx="1360" lry="1393" ulx="279" uly="1329">Heiden lieben, und aͤhnliche Pflanzen ha⸗</line>
        <line lrx="1361" lry="1461" ulx="283" uly="1395">ben hier ihren eigentlichen Wohnplatz. Fol⸗</line>
        <line lrx="1360" lry="1557" ulx="283" uly="1430">gendes kann zu einer genauern Schilderung</line>
        <line lrx="793" lry="1595" ulx="285" uly="1532">dieſes Landes dienen.</line>
        <line lrx="1363" lry="1662" ulx="385" uly="1596">Das Gerezgebirge im noͤrdlichen Portu⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1418" lry="1731" type="textblock" ulx="247" uly="1666">
        <line lrx="1418" lry="1731" ulx="247" uly="1666">gal iſt ein hohes, waſſerreiches, ſchattiges</line>
      </zone>
      <zone lrx="1382" lry="2183" type="textblock" ulx="287" uly="1731">
        <line lrx="1367" lry="1795" ulx="288" uly="1731">Gebirge, wo Quercus Robur und pube-</line>
        <line lrx="1368" lry="1898" ulx="292" uly="1797">scens Willd. nebſt dem Oehlbaum ungemein</line>
        <line lrx="1369" lry="1930" ulx="287" uly="1863">haͤufig ſind. In den hoͤhern Gegenden fin⸗</line>
        <line lrx="1368" lry="1996" ulx="290" uly="1932">den ſich Birken, Taxusbaͤume, Sorbus</line>
        <line lrx="1382" lry="2066" ulx="292" uly="2001">aucuparia, an den Fluͤſſen ,qhamnus Fran-</line>
        <line lrx="1367" lry="2132" ulx="293" uly="2066">gula. Das Gebuͤſch iſt Erica arborea,</line>
        <line lrx="1367" lry="2183" ulx="291" uly="2133">Prunus lusitanica nnd Arbutus Unedo.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1379" lry="2265" type="textblock" ulx="241" uly="2201">
        <line lrx="1379" lry="2265" ulx="241" uly="2201">In den hoͤhern, beſonders ſchattigen Gegen⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1371" lry="2465" type="textblock" ulx="294" uly="2267">
        <line lrx="1371" lry="2331" ulx="295" uly="2267">den iſt alles voll von nord⸗europaͤiſchen Pflan⸗</line>
        <line lrx="1371" lry="2465" ulx="294" uly="2332">zen; doch erheben ſich auch die portug lche⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1375" lry="2469" type="textblock" ulx="1291" uly="2415">
        <line lrx="1375" lry="2469" ulx="1291" uly="2415">an⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="228" type="page" xml:id="s_Bg53-2_228">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_228.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1044" lry="311" type="textblock" ulx="767" uly="245">
        <line lrx="1044" lry="311" ulx="767" uly="245">[ 220]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1502" lry="1999" type="textblock" ulx="337" uly="383">
        <line lrx="1445" lry="451" ulx="367" uly="383">Pflanzen bis zu anſehnlichen Gipfeln, da⸗</line>
        <line lrx="1502" lry="519" ulx="368" uly="452">her ein ſonderbares Gemenge von Gewaͤch⸗</line>
        <line lrx="1445" lry="596" ulx="366" uly="518">ſen entſteh t. So iſt auf einer der hoͤchſten Ebe⸗</line>
        <line lrx="1440" lry="650" ulx="366" uly="587">nen Scirpus caespitosus, Nardus stricta</line>
        <line lrx="1482" lry="707" ulx="365" uly="653">mit Betula alba neben Scrofularia sam-</line>
        <line lrx="1460" lry="790" ulx="366" uly="710">bucifolia zu finden. In den mittlern Ge⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="857" ulx="366" uly="774">genden ſind Cytisi, Genistae, Spartia</line>
        <line lrx="1447" lry="974" ulx="364" uly="855">ehr haͤufig, von welchen nur Genista alba</line>
        <line lrx="1447" lry="987" ulx="366" uly="924">Lam. bekannt iſt. Auf den niedrigen Ber⸗</line>
        <line lrx="1444" lry="1058" ulx="337" uly="992">gen ſind die Cisti beſonders C. hirsutus</line>
        <line lrx="1443" lry="1109" ulx="365" uly="1057">Lam. scabrosus Aiton. cheiranthoides</line>
        <line lrx="725" lry="1192" ulx="365" uly="1131">Lam. gemein.</line>
        <line lrx="1448" lry="1261" ulx="465" uly="1193">Die ganze Provinz Entre Dauro e Min⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="1344" ulx="365" uly="1259">ho hat ſchattige bebauete Thaͤler, worinn</line>
        <line lrx="1448" lry="1399" ulx="366" uly="1329">einige nord⸗europaͤiſche Pflanzen, nebſt vie⸗</line>
        <line lrx="1450" lry="1462" ulx="366" uly="1396">len ſchoͤnen eigentlich portugieſiſchen, wachſen.</line>
        <line lrx="1445" lry="1525" ulx="366" uly="1463">Hier findet man Antirrhinum trior ni-</line>
        <line lrx="1448" lry="1594" ulx="367" uly="1529">thophorum, Omphalodes lusitanicum</line>
        <line lrx="1449" lry="1664" ulx="375" uly="1597">Tourn. Spergula subulata, Sibthorpia</line>
        <line lrx="1455" lry="1730" ulx="368" uly="1664">europaea, Aquilegia vulgaris. Auf</line>
        <line lrx="1472" lry="1796" ulx="369" uly="1730">duͤrren Bergen ſieht man die ſchon ge⸗</line>
        <line lrx="1447" lry="1863" ulx="367" uly="1799">nannten CEiſten, in den Heiden Erica um-</line>
        <line lrx="1484" lry="1927" ulx="367" uly="1865">bellata, Daboecia, cinerea. Die hoͤ⸗</line>
        <line lrx="1478" lry="1999" ulx="366" uly="1933">hern Gegenden von Beira, beſonders die</line>
      </zone>
      <zone lrx="1462" lry="2086" type="textblock" ulx="297" uly="2003">
        <line lrx="1462" lry="2086" ulx="297" uly="2003">ſchattigen, ſchoͤn bebaueten Gegenden um</line>
      </zone>
      <zone lrx="1449" lry="2485" type="textblock" ulx="317" uly="2069">
        <line lrx="1222" lry="2132" ulx="368" uly="2069">Coimbra, haben eine aͤhnliche Flor.</line>
        <line lrx="1442" lry="2201" ulx="469" uly="2132">Das Maräogebirge iſt groͤßtentheils</line>
        <line lrx="1444" lry="2267" ulx="369" uly="2201">duͤrr und nackt, und daher nicht ſo reich an</line>
        <line lrx="1447" lry="2333" ulx="317" uly="2266">Pflanzen als der Gerez. Nord⸗europaͤiſche</line>
        <line lrx="1446" lry="2431" ulx="366" uly="2329">Gewoͤchſe finden ſich an den kahlen Stellen</line>
        <line lrx="1449" lry="2485" ulx="1277" uly="2398">wenige,</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="229" type="page" xml:id="s_Bg53-2_229">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_229.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1304" lry="300" type="textblock" ulx="679" uly="229">
        <line lrx="1304" lry="300" ulx="679" uly="229">1221 ] .</line>
      </zone>
      <zone lrx="1432" lry="1506" type="textblock" ulx="281" uly="363">
        <line lrx="1348" lry="432" ulx="285" uly="363">wenige, nur Hieracium Pilosella, einige</line>
        <line lrx="1350" lry="495" ulx="283" uly="433">mehr um das Dorf Campeam, wo ſich ein</line>
        <line lrx="1348" lry="562" ulx="282" uly="499">Waͤldchen von Birken, Eichen, und Cytisis</line>
        <line lrx="1350" lry="631" ulx="286" uly="564">befindet. Die letztern erheben ſich hier zu</line>
        <line lrx="1380" lry="698" ulx="286" uly="631">einer anſehnlichen Hoͤhe, und die groͤßte und</line>
        <line lrx="1432" lry="789" ulx="289" uly="703">haͤufigſte Art iſt noch nicht beſchrieben.  ʒ</line>
        <line lrx="1349" lry="831" ulx="388" uly="768">Die tiefen Thaͤler von Traz os montes, 3z.</line>
        <line lrx="1351" lry="902" ulx="290" uly="835">B. das Thal am Douro, zeichnen ſich durch</line>
        <line lrx="874" lry="969" ulx="287" uly="905">ſpaniſche Pflanzen aus.</line>
        <line lrx="1350" lry="1033" ulx="386" uly="971">Die Berge am Douro, ſo wie die Vor⸗</line>
        <line lrx="1350" lry="1103" ulx="288" uly="1039">berge der Eſtrella, ſind nackt und duͤrre.</line>
        <line lrx="1350" lry="1168" ulx="286" uly="1105">Sie tragen einige nord⸗europaͤiſche Pflanzen,</line>
        <line lrx="1354" lry="1230" ulx="287" uly="1174">Scleranthus annuus, Achillea Millefoli-</line>
        <line lrx="1353" lry="1304" ulx="282" uly="1244">um u. ſ. w., einige wenige aus dem mittlern</line>
        <line lrx="1352" lry="1372" ulx="282" uly="1309">Spanien und verſchiedene ihnen allein eigne.</line>
        <line lrx="1353" lry="1439" ulx="380" uly="1376">Die Eſtrella iſt weniger waſſerreich, und</line>
        <line lrx="1373" lry="1506" ulx="281" uly="1443">folglich nicht ſo ſchattig als der Gerez. In</line>
      </zone>
      <zone lrx="1354" lry="1572" type="textblock" ulx="266" uly="1502">
        <line lrx="1354" lry="1572" ulx="266" uly="1502">den hoͤhern Gegenden finden ſich zwar Bir⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1410" lry="2375" type="textblock" ulx="284" uly="1578">
        <line lrx="1354" lry="1636" ulx="284" uly="1578">ken und Sorbus aucuparia, aber im Gan⸗</line>
        <line lrx="1355" lry="1707" ulx="288" uly="1644">zen weniger nord europaͤiſche als am Gerez.</line>
        <line lrx="1356" lry="1773" ulx="290" uly="1711">Das Gebuͤſch bilden Erica arborea australis,</line>
        <line lrx="1357" lry="1840" ulx="285" uly="1778">einige Ciſten, auch Arbutus Unedo, Pru-</line>
        <line lrx="1359" lry="1906" ulx="293" uly="1845">nus lusitanica nebſt einigen Cytisis. Der</line>
        <line lrx="1386" lry="1976" ulx="293" uly="1911">kahle Gipfel und die Felſen deſſelben tragen</line>
        <line lrx="1361" lry="2041" ulx="293" uly="1980">verſchiedene Pflanzen aus dem ſuͤdlichen</line>
        <line lrx="1410" lry="2111" ulx="294" uly="2042">Frankreich, keine nordeuropaäͤiſche. Man</line>
        <line lrx="1361" lry="2176" ulx="295" uly="2113">ſieht alſo, daß es vorzuͤglich der Mangel an</line>
        <line lrx="1361" lry="2277" ulx="295" uly="2171">Schatten iſt, welcher die Verbreitung dieſer</line>
        <line lrx="707" lry="2313" ulx="291" uly="2248">Pflanzen hindert.</line>
        <line lrx="1361" lry="2375" ulx="392" uly="2311">Die Heiden des mittlern Portugals ſind</line>
      </zone>
      <zone lrx="1434" lry="2510" type="textblock" ulx="264" uly="2379">
        <line lrx="1362" lry="2433" ulx="264" uly="2379">voll von Pinus maritima Gerard. Die</line>
        <line lrx="1434" lry="2496" ulx="1293" uly="2454">ge⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="2510" ulx="1288" uly="2490">O</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="230" type="page" xml:id="s_Bg53-2_230">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_230.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1057" lry="288" type="textblock" ulx="781" uly="191">
        <line lrx="1057" lry="288" ulx="781" uly="191">I 222 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1477" lry="426" type="textblock" ulx="374" uly="313">
        <line lrx="1477" lry="426" ulx="374" uly="313">gewoͤhnlichen Eiſten ſind C. Cheiranthoides,</line>
      </zone>
      <zone lrx="1451" lry="492" type="textblock" ulx="374" uly="424">
        <line lrx="1451" lry="492" ulx="374" uly="424">samnpsuci ifolius; die gewoͤhnlichſten Heiden:</line>
      </zone>
      <zone lrx="1461" lry="561" type="textblock" ulx="373" uly="463">
        <line lrx="1461" lry="561" ulx="373" uly="463">Erica cinerea und umbellata. Sie ha⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1447" lry="761" type="textblock" ulx="369" uly="560">
        <line lrx="1447" lry="622" ulx="372" uly="560">ben manche eigne Gewaͤchſe, als Scilla uni-</line>
        <line lrx="1447" lry="692" ulx="369" uly="625">folia, Hypericum linifolium, und an⸗</line>
        <line lrx="1020" lry="761" ulx="373" uly="700">dere noch nicht beſchriebene.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="829" type="textblock" ulx="471" uly="761">
        <line lrx="1487" lry="829" ulx="471" uly="761">Die Huͤgel am Tagus, beſonders um</line>
      </zone>
      <zone lrx="1448" lry="1237" type="textblock" ulx="368" uly="826">
        <line lrx="1445" lry="897" ulx="370" uly="826">Liſſabon, aus Kalk und Baſalt zuſammenge⸗</line>
        <line lrx="1448" lry="966" ulx="371" uly="900">ſetzt, haben eine ungemein reiche uͤppige Flo⸗</line>
        <line lrx="1446" lry="1034" ulx="368" uly="963">ra. Man findet dort eine Menge Pflanzen,</line>
        <line lrx="1444" lry="1099" ulx="369" uly="1031">welche zur Flora von Nord⸗Afrika gehoͤren,</line>
        <line lrx="1443" lry="1165" ulx="369" uly="1103">viele, welche durch das ganze ſuͤdliche Euro⸗</line>
        <line lrx="1437" lry="1237" ulx="368" uly="1169">pa gemein ſind, z. B. die Trifolia, Me-</line>
      </zone>
      <zone lrx="1500" lry="1303" type="textblock" ulx="368" uly="1235">
        <line lrx="1500" lry="1303" ulx="368" uly="1235">dicagines u. dergl. m., und endlich eine</line>
      </zone>
      <zone lrx="1445" lry="1436" type="textblock" ulx="345" uly="1302">
        <line lrx="1445" lry="1374" ulx="345" uly="1302">Menge Portugal, und zwar dieſen Gegen⸗</line>
        <line lrx="1126" lry="1436" ulx="367" uly="1372">den, eigenthuͤmlicher Gewaͤchſe.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1480" lry="1503" type="textblock" ulx="467" uly="1437">
        <line lrx="1480" lry="1503" ulx="467" uly="1437">Das Gebirge von Cintra enthaͤlt eini⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1443" lry="2038" type="textblock" ulx="361" uly="1503">
        <line lrx="1443" lry="1573" ulx="365" uly="1503">ge dem noͤrdlichen Portugal, einige wenige</line>
        <line lrx="1443" lry="1640" ulx="365" uly="1576">dem noͤrdlichen Europa, und einige, ſonſt</line>
        <line lrx="1443" lry="1706" ulx="364" uly="1643">Madetra eigne Gewaͤchſe. Es iſt daher dort</line>
        <line lrx="1442" lry="1776" ulx="365" uly="1708">eine ſehr zuſammengeſetzte, aber vorzuͤgliche</line>
        <line lrx="528" lry="1897" ulx="363" uly="1775">Fors</line>
        <line lrx="1440" lry="1908" ulx="464" uly="1822">Die Heiden in Alemtejo ſind von einer</line>
        <line lrx="1438" lry="1975" ulx="363" uly="1872">doppelten Art. Die tief⸗ ſandigen ſind</line>
        <line lrx="1440" lry="2038" ulx="361" uly="1975">reich an einer Menge von Ciſten und vielen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1467" lry="2118" type="textblock" ulx="341" uly="2045">
        <line lrx="1467" lry="2118" ulx="341" uly="2045">andern dieſen Gegenden eigenthuͤmlichen</line>
      </zone>
      <zone lrx="1441" lry="2307" type="textblock" ulx="361" uly="2109">
        <line lrx="1441" lry="2176" ulx="363" uly="2109">oder doch nur in Nord⸗Afrika gefundenen</line>
        <line lrx="1440" lry="2242" ulx="361" uly="2178">Pflanzen. Die trockenen mit einem Granit⸗</line>
        <line lrx="1439" lry="2307" ulx="362" uly="2245">grus bedeckten ſind mit Cistus ladaniferus</line>
      </zone>
      <zone lrx="1487" lry="2431" type="textblock" ulx="362" uly="2305">
        <line lrx="1487" lry="2411" ulx="362" uly="2305">und monspeliensis uͤberzogen, aͤußerſt arm</line>
        <line lrx="1435" lry="2431" ulx="523" uly="2391">an</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="231" type="page" xml:id="s_Bg53-2_231">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_231.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="928" lry="281" type="textblock" ulx="635" uly="171">
        <line lrx="928" lry="281" ulx="635" uly="171">l 223 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1381" lry="2429" type="textblock" ulx="191" uly="327">
        <line lrx="1334" lry="423" ulx="265" uly="327">an Pflanzen; ſonſt aber fſindet man dort</line>
        <line lrx="1373" lry="487" ulx="265" uly="417">manche ſeltene, Portugal eigenthuͤmliche Ge⸗</line>
        <line lrx="1331" lry="555" ulx="265" uly="486">waͤchſe. Die Serra da Arrabida, ein Kalk⸗</line>
        <line lrx="1357" lry="641" ulx="264" uly="550">gebirge, gleicht den Bergen in Algarvien</line>
        <line lrx="1362" lry="690" ulx="230" uly="583">ſehr; nur ſind an einigen Stellen ſchattige</line>
        <line lrx="1331" lry="759" ulx="264" uly="690">Plaͤtze, worinn man ſehr ſeltene, meiſtens</line>
        <line lrx="1329" lry="822" ulx="266" uly="753">unbeſchriebene Pflanzen antrifft. Die Ge⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="891" ulx="267" uly="824">gend um die Guadiana iſt voll von eigentlich</line>
        <line lrx="773" lry="960" ulx="265" uly="889">ſpaniſchen Producten.</line>
        <line lrx="1328" lry="1021" ulx="335" uly="952">Die Serra de Monchique traͤgt einige we⸗</line>
        <line lrx="1328" lry="1109" ulx="263" uly="1019">nige nord⸗ europaͤiſche Pflanzen, einige madeiri⸗</line>
        <line lrx="1331" lry="1157" ulx="242" uly="1090">ſche, und einige aus dem ſuͤdlichen Frankreich.</line>
        <line lrx="1381" lry="1221" ulx="238" uly="1155">Das Rhododendron ponticum macht an</line>
        <line lrx="1283" lry="1290" ulx="262" uly="1228">den Baͤchen das gewoͤhnliche Gebuͤſch aus.</line>
        <line lrx="1325" lry="1357" ulx="359" uly="1290">Spanien zeigt, da es viel groͤßer iſt,</line>
        <line lrx="1326" lry="1426" ulx="232" uly="1359">eine groͤßere Ungleichheit, als Portugal.</line>
        <line lrx="1327" lry="1493" ulx="257" uly="1427">Zuerſt iſt dort die phrenaͤiſche Flora zu untker⸗</line>
        <line lrx="1327" lry="1559" ulx="257" uly="1495">ſcheiden, reich an einer Menge von eigen⸗</line>
        <line lrx="1332" lry="1627" ulx="256" uly="1563">thuͤmlichen Gewaͤchſen. Man trifft ſie an</line>
        <line lrx="1327" lry="1696" ulx="256" uly="1628">den hoͤhern Stellen auf den Bergen an, wel⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="1781" ulx="256" uly="1675">che Zweige der Pyrenaͤe n bilden, z. B. in</line>
        <line lrx="1325" lry="1826" ulx="257" uly="1763">Biscaya und Catalonten. Etwas tiefer</line>
        <line lrx="1344" lry="1923" ulx="255" uly="1830">kommt man in allen dieſen Bergen zu Ge⸗</line>
        <line lrx="1154" lry="1960" ulx="254" uly="1893">waͤchſen aus dem ſuͤdlichen Frankreich.</line>
        <line lrx="1323" lry="2028" ulx="354" uly="1960">Die Flora von Alt⸗ und Reu⸗Caſtilien,</line>
        <line lrx="1324" lry="2094" ulx="255" uly="2029">auch einem Theile von Eſtremadura, iſt eine</line>
        <line lrx="1329" lry="2160" ulx="252" uly="2099">beſondere, von den uͤbrigen ſehr ausgezeich⸗</line>
        <line lrx="1325" lry="2228" ulx="249" uly="2162">nete Flora. Die Sand⸗ und Gypsebenen</line>
        <line lrx="1358" lry="2296" ulx="191" uly="2229">dieſer Provinzen erzeugen eine Menge von</line>
        <line lrx="1326" lry="2415" ulx="249" uly="2296">ganz beſondern, ihnen ganz ausſchließlich</line>
        <line lrx="1323" lry="2429" ulx="1222" uly="2369">eige⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="232" type="page" xml:id="s_Bg53-2_232">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_232.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1071" lry="282" type="textblock" ulx="792" uly="219">
        <line lrx="1071" lry="282" ulx="792" uly="219">[224 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1514" lry="2482" type="textblock" ulx="332" uly="354">
        <line lrx="1456" lry="420" ulx="332" uly="354">elgenen Pflanzen. Loeflingia, Queria,</line>
        <line lrx="1456" lry="481" ulx="381" uly="419">Minuartia u. a. m. ſind bekannt; eine</line>
        <line lrx="1476" lry="554" ulx="380" uly="490">große Menge, ſelbſt in den Gegenden um</line>
        <line lrx="1452" lry="620" ulx="382" uly="558">Aranjuez, ſind noch unbeſchrieben. Auch</line>
        <line lrx="1452" lry="687" ulx="382" uly="624">die Gebirge haben manches Eigene, obgleich</line>
        <line lrx="1463" lry="755" ulx="383" uly="689">nicht in der Maße als die Ebenen. Die</line>
        <line lrx="1456" lry="825" ulx="382" uly="759">Hitze im Sommer, die Kaͤlte im Winter,</line>
        <line lrx="1457" lry="889" ulx="382" uly="827">die ſchattenloſe Ebene ſelbſt, der Gypsboden</line>
        <line lrx="1456" lry="978" ulx="381" uly="894">ſind in dieſen Gegenden haͤufige, ſonſt un⸗</line>
        <line lrx="1076" lry="1026" ulx="382" uly="961">gewoͤhnliche Erſcheinungen.</line>
        <line lrx="1453" lry="1092" ulx="486" uly="1030">Die valencianiſche Flor beſonders der</line>
        <line lrx="1450" lry="1158" ulx="381" uly="1098">Kette von Kalkbergen, welche ſich durch ei⸗</line>
        <line lrx="1451" lry="1227" ulx="337" uly="1164">nen Theil von Catalonien und ganz Valen⸗</line>
        <line lrx="1451" lry="1317" ulx="381" uly="1228">cia zieht, hat viel Eigenes. Die Gattung</line>
        <line lrx="1453" lry="1362" ulx="384" uly="1299">Teucrium iſt hier in einer großen Man⸗</line>
        <line lrx="1452" lry="1430" ulx="382" uly="1365">nichfaltigkeit zu Hauſe, ferner Sideritis,</line>
        <line lrx="1454" lry="1498" ulx="385" uly="1434">Cistus u. a. m.; doch ſieht man nur die klei⸗</line>
        <line lrx="1514" lry="1561" ulx="383" uly="1500">nern Arten von Cistus in dieſen Gegenden;</line>
        <line lrx="1478" lry="1635" ulx="385" uly="1569">die groͤßern gehoͤren den heißern andaluſiſchen</line>
        <line lrx="1222" lry="1763" ulx="384" uly="1632">und Parlngieſeſcher Sandheiden an.</line>
        <line lrx="1467" lry="1767" ulx="485" uly="1701">Die Flora von Gallicien und Andalu⸗</line>
        <line lrx="1458" lry="1842" ulx="381" uly="1733">ſien ſcheinen mit der nord⸗ und ſuͤdportugieſis</line>
        <line lrx="1093" lry="1905" ulx="371" uly="1841">ſchen ſehr uͤberein zu kommen.</line>
        <line lrx="1454" lry="1969" ulx="478" uly="1906">Das ſuͤdliche Deutſchland, das nordliche</line>
        <line lrx="1455" lry="2037" ulx="384" uly="1972">und mittlere Frankreich und das ſuͤdliche Eng⸗</line>
        <line lrx="1457" lry="2106" ulx="376" uly="2045">land haben, im Ganzen genommen, eine große</line>
        <line lrx="1453" lry="2172" ulx="386" uly="2108">Aehnlichkeit mit einander. Auch erhellt aus</line>
        <line lrx="1455" lry="2256" ulx="385" uly="2169">der mineralogiſchen Geographie, wie ſehr ſich</line>
        <line lrx="1457" lry="2302" ulx="385" uly="2244">der Boden im Ganzen gleicht, und wie ſehr</line>
        <line lrx="1492" lry="2377" ulx="384" uly="2307">er von der Beſchaffenheit des transpyre⸗ naͤi⸗</line>
        <line lrx="1455" lry="2482" ulx="1348" uly="2377">ſchen</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="233" type="page" xml:id="s_Bg53-2_233">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_233.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="994" lry="308" type="textblock" ulx="703" uly="225">
        <line lrx="994" lry="308" ulx="703" uly="225">[225 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1414" lry="444" type="textblock" ulx="264" uly="370">
        <line lrx="1414" lry="444" ulx="264" uly="370">ſchen Bodens verſchieden iſt. Das ſudliche</line>
      </zone>
      <zone lrx="1398" lry="1188" type="textblock" ulx="301" uly="446">
        <line lrx="1372" lry="510" ulx="302" uly="446">Frankeich, der Landſtrich, welchen Linne Gal-</line>
        <line lrx="1372" lry="574" ulx="301" uly="514">lia narbonensis nannte, die reichſte Gegend</line>
        <line lrx="1375" lry="645" ulx="303" uly="580">an mannichfaltigen Pflanzen⸗arten, vielleicht</line>
        <line lrx="1398" lry="711" ulx="305" uly="647">in ganz Europa, hat ſeine eigne Flora, wel⸗</line>
        <line lrx="1374" lry="781" ulx="308" uly="703">che ſich nur auf die mittlern Berge jenſeits</line>
        <line lrx="1376" lry="850" ulx="310" uly="774">der Pyrenaͤen verbreitet. Die Provence</line>
        <line lrx="1378" lry="914" ulx="309" uly="849">hat allein ſuͤdſpaniſche Gewaͤchſe, doch nicht</line>
        <line lrx="735" lry="979" ulx="309" uly="914">in großer Menge.</line>
        <line lrx="1379" lry="1051" ulx="403" uly="955">Zuletzt wlll ich noch ein Verzeichniß von</line>
        <line lrx="1381" lry="1115" ulx="309" uly="1028">Pflanzen angeben, welche ſich im nordlichen</line>
        <line lrx="1382" lry="1188" ulx="310" uly="1103">Europa haͤufig, gar nicht in Suͤd⸗Spanien</line>
      </zone>
      <zone lrx="1380" lry="1310" type="textblock" ulx="311" uly="1182">
        <line lrx="1380" lry="1275" ulx="311" uly="1182">und Portuga l oder im ſuͤdweſtlichen Europa,</line>
        <line lrx="472" lry="1310" ulx="316" uly="1247">finden.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1428" lry="2380" type="textblock" ulx="359" uly="1381">
        <line lrx="1384" lry="1449" ulx="380" uly="1381">Veronica Chamaedrys, triphyllos,</line>
        <line lrx="613" lry="1497" ulx="445" uly="1465">verna.</line>
        <line lrx="1058" lry="1575" ulx="385" uly="1512">Orchis bifolia, mascula.</line>
        <line lrx="1373" lry="1645" ulx="385" uly="1586">Ophrys ovata.</line>
        <line lrx="1388" lry="1712" ulx="389" uly="1650">Salix pentandra, Caprea, acuminata.</line>
        <line lrx="1155" lry="1798" ulx="386" uly="1711">Valeriana officinalis, dioica.</line>
        <line lrx="1130" lry="1834" ulx="389" uly="1785">Scabiosa succisa, arvensis.</line>
        <line lrx="1389" lry="1911" ulx="387" uly="1827">Plantago major, lanceolata, maritima.</line>
        <line lrx="1161" lry="1977" ulx="389" uly="1888">Galium verum, sylvaticum.</line>
        <line lrx="1198" lry="2045" ulx="359" uly="1984">Asperula odorata.</line>
        <line lrx="1428" lry="2112" ulx="389" uly="2047">Alchemilla vulgaris.</line>
        <line lrx="1404" lry="2177" ulx="365" uly="2113">Cuscuta europaea. Viscum album.</line>
        <line lrx="1025" lry="2237" ulx="391" uly="2181">Pulmonaria officinalis.</line>
        <line lrx="1402" lry="2312" ulx="392" uly="2248">Lithospermum officinale. Lyco-</line>
        <line lrx="817" lry="2380" ulx="456" uly="2317">Ppsis arvensis.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1404" lry="2446" type="textblock" ulx="871" uly="2376">
        <line lrx="1404" lry="2446" ulx="871" uly="2376">Pan Aspe-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="234" type="page" xml:id="s_Bg53-2_234">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_234.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1025" lry="289" type="textblock" ulx="744" uly="221">
        <line lrx="1025" lry="289" ulx="744" uly="221"> 226 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1655" lry="2419" type="textblock" ulx="408" uly="360">
        <line lrx="1645" lry="422" ulx="410" uly="360">Asperugo procumbens. “</line>
        <line lrx="1569" lry="489" ulx="413" uly="426">Cynoglossum officinale. Anchussas</line>
        <line lrx="1423" lry="550" ulx="481" uly="488">officinalis.</line>
        <line lrx="1370" lry="614" ulx="413" uly="560">Primula veris et elatior.</line>
        <line lrx="1431" lry="689" ulx="413" uly="630">Menyanthes trifoliata. Hottonia</line>
        <line lrx="1303" lry="762" ulx="484" uly="693">palustris.</line>
        <line lrx="1258" lry="829" ulx="416" uly="761">Verbascum Thapsus; nigrum.</line>
        <line lrx="816" lry="894" ulx="417" uly="831">Vinca minor.</line>
        <line lrx="922" lry="961" ulx="418" uly="897">Phyteuma spicata.</line>
        <line lrx="1434" lry="1027" ulx="421" uly="965">Campanula rotundifolia, Tracheli-</line>
        <line lrx="927" lry="1098" ulx="485" uly="1035">um, glomerata.</line>
        <line lrx="1012" lry="1161" ulx="420" uly="1099">Lonicera Xylosteum.</line>
        <line lrx="1023" lry="1217" ulx="421" uly="1169">Rhamnus catharticus.</line>
        <line lrx="1047" lry="1298" ulx="408" uly="1235">Omnes Ribesii species.</line>
        <line lrx="1032" lry="1365" ulx="421" uly="1310">Evonymus europaeus.</line>
        <line lrx="1277" lry="1433" ulx="424" uly="1369">Gentiana campestris, Cruciata.</line>
        <line lrx="1440" lry="1499" ulx="421" uly="1437">Chenopodium bonus Henricus, ru-</line>
        <line lrx="1441" lry="1596" ulx="471" uly="1504">brum, glaucum, hybridum, po-</line>
        <line lrx="1053" lry="1634" ulx="480" uly="1573">Iyspermum.</line>
        <line lrx="1654" lry="1702" ulx="425" uly="1636">Bupleurum rotundifolium, falcatum.</line>
        <line lrx="1655" lry="1769" ulx="429" uly="1705">Sium latifolium, angustifolium. “</line>
        <line lrx="977" lry="1835" ulx="427" uly="1775">Aethusa Cynapium.</line>
        <line lrx="1134" lry="1923" ulx="428" uly="1837">Chaerophyllum sylvestre.</line>
        <line lrx="1310" lry="1980" ulx="429" uly="1906">Cicuta virosa; Pastinaca sativa.</line>
        <line lrx="1104" lry="2042" ulx="429" uly="1940">Aegopodium Podagraria.</line>
        <line lrx="1439" lry="2116" ulx="429" uly="2038">Pimpinella Saxifraga. Carum Carvi.</line>
        <line lrx="975" lry="2168" ulx="415" uly="2075">Viburnum Opulus.</line>
        <line lrx="997" lry="2220" ulx="431" uly="2173">Sambucus racemosa.</line>
        <line lrx="966" lry="2299" ulx="428" uly="2238">Parnassia palustris.</line>
        <line lrx="1349" lry="2369" ulx="429" uly="2303">Drosera rotundifolia, longifolia.</line>
        <line lrx="1440" lry="2419" ulx="1324" uly="2379">Ber-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="235" type="page" xml:id="s_Bg53-2_235">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_235.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="978" lry="344" type="textblock" ulx="670" uly="229">
        <line lrx="978" lry="344" ulx="670" uly="229">4 227 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1416" lry="2433" type="textblock" ulx="327" uly="387">
        <line lrx="865" lry="450" ulx="364" uly="387">Berberis vulgaris.</line>
        <line lrx="1010" lry="522" ulx="363" uly="439">Allium Scorodoprasum.</line>
        <line lrx="1158" lry="580" ulx="368" uly="521">Convallaria majalis, bifolia.</line>
        <line lrx="1370" lry="654" ulx="368" uly="588">Ornithogalum luteum, minimum</line>
        <line lrx="1070" lry="708" ulx="432" uly="658">und alle verwandte Arten.</line>
        <line lrx="1023" lry="772" ulx="369" uly="725">Aristolochia Clematitis.</line>
        <line lrx="908" lry="852" ulx="327" uly="792">Trientalis europaea.</line>
        <line lrx="1406" lry="935" ulx="371" uly="844">Vaccinium Vitis idaea, uliginosum,</line>
        <line lrx="734" lry="986" ulx="434" uly="932">OxyGCOCCOS.</line>
        <line lrx="1356" lry="1057" ulx="365" uly="992">Polygonum Bistorta.</line>
        <line lrx="1374" lry="1122" ulx="368" uly="1053">Adoxa Moschatellina. Paris quadri-</line>
        <line lrx="1280" lry="1176" ulx="406" uly="1128">folia.</line>
        <line lrx="1001" lry="1254" ulx="370" uly="1191">Mercurialis perennis.</line>
        <line lrx="1048" lry="1336" ulx="367" uly="1261">Monotropa Hypopithys.</line>
        <line lrx="1011" lry="1389" ulx="370" uly="1329">Omnes Pyrolae species.</line>
        <line lrx="1375" lry="1457" ulx="368" uly="1388">Ledum palustre. Andromeda poly-</line>
        <line lrx="1416" lry="1510" ulx="435" uly="1463">folia.</line>
        <line lrx="1375" lry="1585" ulx="372" uly="1522">Dianthus Carthusianorum, Armeria,</line>
        <line lrx="1272" lry="1655" ulx="436" uly="1591">deltoideus, superbus.</line>
        <line lrx="902" lry="1725" ulx="374" uly="1663">Arenaria peploides.</line>
        <line lrx="1092" lry="1786" ulx="376" uly="1730">Oxalis Acetosella.</line>
        <line lrx="1376" lry="1859" ulx="373" uly="1791">Prunus Padus. Crategus torminalis.</line>
        <line lrx="832" lry="1928" ulx="377" uly="1863">Spiraea Ulmgria.</line>
        <line lrx="766" lry="1980" ulx="376" uly="1932">Rubus idaeus.</line>
        <line lrx="1379" lry="2090" ulx="344" uly="1947">Tormentilla erecta. Potentilla An.</line>
        <line lrx="1123" lry="2123" ulx="443" uly="2071">serina, verna, argentea.</line>
        <line lrx="1054" lry="2188" ulx="365" uly="2129">Geum urbanum, rivale.</line>
        <line lrx="1409" lry="2266" ulx="379" uly="2199">Comarum palustre.</line>
        <line lrx="1410" lry="2326" ulx="377" uly="2259">Anemone Hepatica, pratensis, syl-</line>
        <line lrx="1409" lry="2433" ulx="446" uly="2327">vatica, nemorosa, ranunculoides.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1385" lry="2466" type="textblock" ulx="862" uly="2394">
        <line lrx="1385" lry="2466" ulx="862" uly="2394">P 2 Ra⸗-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="236" type="page" xml:id="s_Bg53-2_236">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_236.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1004" lry="316" type="textblock" ulx="692" uly="224">
        <line lrx="1004" lry="316" ulx="692" uly="224">T 2283</line>
      </zone>
      <zone lrx="1458" lry="2452" type="textblock" ulx="378" uly="351">
        <line lrx="1422" lry="475" ulx="405" uly="351">Ranunculus auricomus, lanuginosus.</line>
        <line lrx="944" lry="511" ulx="407" uly="449">Trollius europaeus.</line>
        <line lrx="1382" lry="600" ulx="409" uly="509">Calla palustris, Arum maculatum.</line>
        <line lrx="1312" lry="645" ulx="408" uly="575">Fagus sylvatica.</line>
        <line lrx="947" lry="699" ulx="408" uly="652">Leonurus Cardiaca,</line>
        <line lrx="1425" lry="780" ulx="412" uly="685">Galeopsis Ladanum, Tetralit, Ga-</line>
        <line lrx="761" lry="832" ulx="474" uly="785">leobdolon.</line>
        <line lrx="1391" lry="923" ulx="399" uly="814">Stachys sylvatica, palustris, recta.</line>
        <line lrx="802" lry="982" ulx="410" uly="921">Nepta Cataria.</line>
        <line lrx="1067" lry="1050" ulx="413" uly="964">Scutellaria galericulata.</line>
        <line lrx="877" lry="1103" ulx="412" uly="1056">Thymus Acinos.</line>
        <line lrx="1312" lry="1191" ulx="410" uly="1098">Euphrasia ofhicinalis, odontites.</line>
        <line lrx="1082" lry="1254" ulx="413" uly="1189">Rhinanthus Crista galli.</line>
        <line lrx="1421" lry="1320" ulx="413" uly="1258">Melampyrum cristatum, arvense,</line>
        <line lrx="1305" lry="1386" ulx="378" uly="1325">ntemorosum, sylvatictum.</line>
        <line lrx="992" lry="1469" ulx="415" uly="1392">Lathraea Squamaria.</line>
        <line lrx="1013" lry="1507" ulx="413" uly="1459">Antirrhinum Linaria.</line>
        <line lrx="1458" lry="1592" ulx="415" uly="1526">Draba verna. Alyssum incanum, ca-</line>
        <line lrx="725" lry="1652" ulx="482" uly="1593">lycinum.</line>
        <line lrx="1028" lry="1711" ulx="417" uly="1660">Cochlearia Armoracia.</line>
        <line lrx="875" lry="1789" ulx="415" uly="1729">Thlaspi arvense.</line>
        <line lrx="1242" lry="1855" ulx="414" uly="1795">Erisimum ofhicinale, Alliaria.</line>
        <line lrx="984" lry="1926" ulx="417" uly="1863">Sisymbrium Sophia.</line>
        <line lrx="954" lry="1983" ulx="413" uly="1931">Brassica orientalis.</line>
        <line lrx="838" lry="2059" ulx="414" uly="1998">Turritis glabra.</line>
        <line lrx="917" lry="2114" ulx="397" uly="2065">Crambe maritima.</line>
        <line lrx="1187" lry="2189" ulx="412" uly="2128">Pihus sylvestris, Abies cet.</line>
        <line lrx="1002" lry="2257" ulx="410" uly="2197">Iuniperus communis.</line>
        <line lrx="1020" lry="2326" ulx="409" uly="2262">Fumaria cava, solida.</line>
        <line lrx="1372" lry="2402" ulx="407" uly="2329">Orobus vernus, tuberosus, niger.</line>
        <line lrx="1423" lry="2452" ulx="1336" uly="2411">La-</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="237" type="page" xml:id="s_Bg53-2_237">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_237.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1047" lry="278" type="textblock" ulx="763" uly="217">
        <line lrx="1047" lry="278" ulx="763" uly="217">229 1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1340" lry="625" type="textblock" ulx="333" uly="350">
        <line lrx="1340" lry="420" ulx="336" uly="350">Lathyrus pratensis, sylvestris, tu-</line>
        <line lrx="654" lry="483" ulx="399" uly="431">berosus.</line>
        <line lrx="841" lry="555" ulx="333" uly="493">Vicia sepium.</line>
        <line lrx="1032" lry="625" ulx="337" uly="555">Astragalus glycyphyllos.</line>
      </zone>
      <zone lrx="820" lry="691" type="textblock" ulx="311" uly="626">
        <line lrx="820" lry="691" ulx="311" uly="626">Medicago fulcata.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1355" lry="1226" type="textblock" ulx="342" uly="699">
        <line lrx="972" lry="759" ulx="342" uly="699">Tragopogon pratense.</line>
        <line lrx="1300" lry="821" ulx="343" uly="752">Leontodon autumnale, hispidum.</line>
        <line lrx="1246" lry="881" ulx="346" uly="824">Prenanthes muralis.</line>
        <line lrx="1353" lry="955" ulx="349" uly="880">Hieracium paludosum, sabaudum,</line>
        <line lrx="953" lry="1022" ulx="415" uly="960">umbellatum.</line>
        <line lrx="840" lry="1083" ulx="353" uly="1026">Sonchus arvensis.</line>
        <line lrx="1150" lry="1162" ulx="350" uly="1094">Lapsana communis.</line>
        <line lrx="1355" lry="1226" ulx="353" uly="1156">Carlina vulgaris. Cnicus oleraceus.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1162" lry="1011" type="textblock" ulx="1155" uly="998">
        <line lrx="1162" lry="1011" ulx="1155" uly="998">X</line>
      </zone>
      <zone lrx="1051" lry="1292" type="textblock" ulx="322" uly="1226">
        <line lrx="1051" lry="1292" ulx="322" uly="1226">Carduus crispus, acaulis.</line>
      </zone>
      <zone lrx="339" lry="2116" type="textblock" ulx="329" uly="2112">
        <line lrx="339" lry="2116" ulx="329" uly="2112">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1361" lry="1564" type="textblock" ulx="355" uly="1296">
        <line lrx="1070" lry="1362" ulx="355" uly="1296">Onopordon Acanthium.</line>
        <line lrx="878" lry="1419" ulx="358" uly="1365">Serratula tinctoria.</line>
        <line lrx="1361" lry="1497" ulx="357" uly="1422">Gnaphalium dioicum, arenarium,</line>
        <line lrx="949" lry="1564" ulx="430" uly="1503">sylvaticum.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1280" lry="1631" type="textblock" ulx="333" uly="1561">
        <line lrx="1280" lry="1631" ulx="333" uly="1561">Chrysanthemum Leucanthemum.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1410" lry="2411" type="textblock" ulx="361" uly="1642">
        <line lrx="747" lry="1702" ulx="361" uly="1642">Erigeron acre.</line>
        <line lrx="949" lry="1765" ulx="365" uly="1697">Cineraria palustris.</line>
        <line lrx="1140" lry="1828" ulx="367" uly="1761">Omnes Tussilaginis species.</line>
        <line lrx="1161" lry="1888" ulx="367" uly="1834">Achiflea Ptarmica.</line>
        <line lrx="1083" lry="1961" ulx="369" uly="1901">Centaurea Cyanus, Jacea.</line>
        <line lrx="981" lry="2028" ulx="373" uly="1977">Schoenus compressus.</line>
        <line lrx="891" lry="2103" ulx="375" uly="2036">Scirpus sylvaticus.</line>
        <line lrx="1101" lry="2169" ulx="372" uly="2096">Eriophorum polystachion.</line>
        <line lrx="1379" lry="2237" ulx="376" uly="2161">Alopecurus pratensis, geniculatus,</line>
        <line lrx="679" lry="2288" ulx="446" uly="2255">arvensis.</line>
        <line lrx="1111" lry="2374" ulx="377" uly="2298">Agrostis vulgaris, hispida.</line>
        <line lrx="1410" lry="2411" ulx="1277" uly="2362">Aira</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="238" type="page" xml:id="s_Bg53-2_238">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_238.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1048" lry="298" type="textblock" ulx="731" uly="236">
        <line lrx="1048" lry="298" ulx="731" uly="236">[ 230 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1450" lry="505" type="textblock" ulx="435" uly="369">
        <line lrx="819" lry="432" ulx="438" uly="369">Aira aquatica.</line>
        <line lrx="1450" lry="505" ulx="435" uly="439">Poa aquatica, trivialis autor. (pra-</line>
      </zone>
      <zone lrx="1481" lry="582" type="textblock" ulx="501" uly="492">
        <line lrx="1481" lry="582" ulx="501" uly="492">tensis Willd.), iſt wenig tens außer⸗</line>
      </zone>
      <zone lrx="1448" lry="901" type="textblock" ulx="415" uly="561">
        <line lrx="1448" lry="642" ulx="501" uly="561">ordentlich ſelten; compressa, angu-</line>
        <line lrx="1317" lry="717" ulx="501" uly="611">stifolia, nemoralis, cristata.</line>
        <line lrx="1005" lry="767" ulx="434" uly="709">Cynosurus cristatus.</line>
        <line lrx="1182" lry="839" ulx="430" uly="775">Avena elatior, pubescens.</line>
        <line lrx="1023" lry="901" ulx="415" uly="841">Elymus arenarius.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1472" lry="973" type="textblock" ulx="431" uly="910">
        <line lrx="1472" lry="973" ulx="431" uly="910">Carex dioica, pulicaris, remota, di-</line>
      </zone>
      <zone lrx="1444" lry="2276" type="textblock" ulx="412" uly="978">
        <line lrx="1444" lry="1042" ulx="496" uly="978">gitata, praecox Jacq. pallescens,</line>
        <line lrx="1409" lry="1107" ulx="497" uly="1045">Pseudocyperus, vesicaria, hirta.</line>
        <line lrx="1444" lry="1179" ulx="432" uly="1111">Ophioglossum vulgatum. Osmun-</line>
        <line lrx="811" lry="1226" ulx="496" uly="1179">da Lunaria.</line>
        <line lrx="1439" lry="1336" ulx="428" uly="1235">Omnes Lycopodii species in Europa</line>
        <line lrx="1095" lry="1375" ulx="497" uly="1317">séptentrionali obviae.</line>
        <line lrx="1440" lry="1451" ulx="426" uly="1381">Polypodium Thely ypteris, Dryopte-</line>
        <line lrx="960" lry="1513" ulx="492" uly="1404">1I8, Phegopteris.</line>
        <line lrx="1437" lry="1584" ulx="426" uly="1486">Omnes Phasci species, Gymnosto-</line>
        <line lrx="1443" lry="1653" ulx="466" uly="1579">mum ovatum; Tetraphis pellucida,</line>
        <line lrx="1436" lry="1721" ulx="457" uly="1653">Leersia vulgaris, Grimmia apo-</line>
        <line lrx="1432" lry="1786" ulx="488" uly="1723">carpa; Orthotrichum anomalum,</line>
        <line lrx="1434" lry="1855" ulx="484" uly="1787">Leskea polyantha. Hypnum tri-</line>
        <line lrx="1431" lry="1940" ulx="485" uly="1858">quetrum, serpens abietinum, Cri-</line>
        <line lrx="1430" lry="1991" ulx="485" uly="1901">sta castrensis. Webera Pyrifor-</line>
        <line lrx="1362" lry="2092" ulx="412" uly="1994">mis. Marchantia Polymorpha.</line>
        <line lrx="993" lry="2127" ulx="419" uly="2054">Bacomyces vulgaris.</line>
        <line lrx="1425" lry="2199" ulx="412" uly="2098">Lobaria pulverulenfa, stellaris, pul-</line>
        <line lrx="1041" lry="2276" ulx="477" uly="2189">monaris, fraxinea.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1639" lry="1651" type="textblock" ulx="1622" uly="1369">
        <line lrx="1639" lry="1651" ulx="1622" uly="1369"> ꝝ .</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="239" type="page" xml:id="s_Bg53-2_239">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_239.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="973" lry="327" type="textblock" ulx="683" uly="219">
        <line lrx="973" lry="327" ulx="683" uly="219">6 231 ]</line>
      </zone>
      <zone lrx="1359" lry="1012" type="textblock" ulx="277" uly="376">
        <line lrx="1351" lry="440" ulx="332" uly="376">Die zoologiſche Geographie uͤbergehe ich</line>
        <line lrx="1359" lry="512" ulx="279" uly="448">jetzt, und erinnere, daß ſie im Ganzen mit der</line>
        <line lrx="1348" lry="575" ulx="279" uly="513">botaniſchen Geographie ſehr uͤbereinſtimmt.</line>
        <line lrx="1349" lry="664" ulx="279" uly="579">So haben Suͤd⸗Spanien und Suͤd⸗ ⸗Portu⸗</line>
        <line lrx="1349" lry="709" ulx="277" uly="646">gal viele Thiere mit der Nordkuͤſte von Afri⸗</line>
        <line lrx="1348" lry="775" ulx="277" uly="712">ka gemein; viele ſonſt dem ſuͤdlichen Frank⸗</line>
        <line lrx="1347" lry="843" ulx="278" uly="780">reich einheimiſche finden ſich dort auf den</line>
        <line lrx="1347" lry="936" ulx="278" uly="846">mittlern Bergen, und die nord⸗ europaͤiſchen</line>
        <line lrx="923" lry="1012" ulx="279" uly="915">auf den hoͤchſten Gebirgen.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="240" type="page" xml:id="s_Bg53-2_240">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_240.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1244" lry="1295" type="textblock" ulx="591" uly="1232">
        <line lrx="1244" lry="1295" ulx="591" uly="1232">Nachtreag.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1053" lry="1440" type="textblock" ulx="842" uly="1423">
        <line lrx="1053" lry="1440" ulx="842" uly="1423">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1470" lry="2054" type="textblock" ulx="387" uly="1572">
        <line lrx="1465" lry="1666" ulx="389" uly="1572">Ich muß hier noch einige Zuſaͤtze zu den</line>
        <line lrx="1464" lry="1725" ulx="389" uly="1660">Bemerkungen liefern, welche ich ſpaͤter aus</line>
        <line lrx="1466" lry="1794" ulx="390" uly="1724">Briefen, vorzuͤglich von dem Herrn Grafen</line>
        <line lrx="1467" lry="1861" ulx="391" uly="1791">von Hoffmannsegg erfahren habe. Sie be⸗</line>
        <line lrx="1470" lry="1930" ulx="387" uly="1860">treffen beſonders die Provinz Traz os mon⸗</line>
        <line lrx="1468" lry="1997" ulx="391" uly="1927">tes, welche wir damahls nicht unterſuchen</line>
        <line lrx="1298" lry="2054" ulx="392" uly="2004">konnten.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1476" lry="2445" type="textblock" ulx="372" uly="2131">
        <line lrx="1471" lry="2198" ulx="493" uly="2131">Die Gegend um Montalegre auf der</line>
        <line lrx="1472" lry="2263" ulx="372" uly="2195">Oſtſeite des Gerez an den Grenzen von Gal⸗</line>
        <line lrx="1473" lry="2330" ulx="395" uly="2262">licien iſt ſehr hoch und kalt. Die Birken</line>
        <line lrx="1473" lry="2396" ulx="395" uly="2330">ſind der gemeinſte Baum. Von hier kann</line>
        <line lrx="1476" lry="2445" ulx="1376" uly="2411">man</line>
      </zone>
      <zone lrx="1656" lry="2119" type="textblock" ulx="1644" uly="2002">
        <line lrx="1656" lry="2119" ulx="1644" uly="2002">—</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="241" type="page" xml:id="s_Bg53-2_241">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_241.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="934" lry="323" type="textblock" ulx="647" uly="242">
        <line lrx="934" lry="323" ulx="647" uly="242">[233 ]1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1376" lry="2121" type="textblock" ulx="244" uly="377">
        <line lrx="1318" lry="449" ulx="247" uly="377">man einen ſehr hohen, aber wenig bergigten</line>
        <line lrx="1316" lry="515" ulx="248" uly="442">Strich annehmen, der ſich bis Braganza in</line>
        <line lrx="1316" lry="581" ulx="248" uly="513">einer Breite von 6 bis 7 Legoas an der</line>
        <line lrx="1316" lry="652" ulx="247" uly="579">Grenze hinzieht. Er iſt wie die ganze Pro⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="719" ulx="249" uly="649">vinz granitiſch, oder beſteht aus dem ge⸗</line>
        <line lrx="1317" lry="784" ulx="247" uly="714">woͤhnlichen Sandſteinſchiefer. Um Chaves</line>
        <line lrx="1315" lry="853" ulx="248" uly="781">iſt die Gegend flach. Braganza hingegen</line>
        <line lrx="1316" lry="916" ulx="249" uly="847">liegt kalt und traurig zwiſchen nackten Huͤ⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="986" ulx="249" uly="915">geln. Auf dieſem ganzen Striche geht es</line>
        <line lrx="1315" lry="1055" ulx="248" uly="983">ziemlich flach nach Gallizien hinein, deſſen</line>
        <line lrx="1316" lry="1120" ulx="248" uly="1048">hohe und dicht beſchneyete Bergzuͤge man faſt</line>
        <line lrx="1317" lry="1186" ulx="246" uly="1117">nie aus dem Geſichte verliehrt. Bey Sal⸗</line>
        <line lrx="1316" lry="1255" ulx="248" uly="1182">cellas, nicht weit von Mirandella, findet ſich</line>
        <line lrx="1318" lry="1323" ulx="248" uly="1251">ein geognoſtiſches Phaͤnomen, welches ſich ſonſt</line>
        <line lrx="1365" lry="1391" ulx="246" uly="1315">hin und wieder, in Spanien und Portugal</line>
        <line lrx="1320" lry="1458" ulx="246" uly="1384">aber noch nicht, gefunden hat. Auf einem Felde</line>
        <line lrx="1320" lry="1523" ulx="247" uly="1451">bey Salcellas geht ein Lager von blaͤttrigtem</line>
        <line lrx="1319" lry="1591" ulx="244" uly="1524">grauen oder weißen Kalkſtein zu Tage aus,</line>
        <line lrx="1322" lry="1658" ulx="249" uly="1587">das an Glimmerſchiefer anliegt. Die ganze</line>
        <line lrx="1320" lry="1725" ulx="248" uly="1653">Gegend beſteht aus Sandſteinſchiefer, der</line>
        <line lrx="1322" lry="1787" ulx="249" uly="1720">bald in Granit und Granitſchiefer, bald in</line>
        <line lrx="1376" lry="1855" ulx="248" uly="1785">Thonſchiefer uͤbergeht. Der Kalkſtein wird</line>
        <line lrx="1323" lry="1924" ulx="249" uly="1854">hier gebrochen, und zum Kalkbrennen durch</line>
        <line lrx="1323" lry="1990" ulx="249" uly="1923">die ganze Provinz verfuͤhrt. Sonſt iſt die⸗</line>
        <line lrx="1324" lry="2061" ulx="248" uly="1988">ſes Lager uͤberall mit dem gewoͤhnlichen</line>
        <line lrx="1242" lry="2121" ulx="249" uly="2057">ſchiefrigten Geſtein bedeckt.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1375" lry="2460" type="textblock" ulx="251" uly="2173">
        <line lrx="1325" lry="2268" ulx="350" uly="2173">Bey Mos in derſelben Provinz iſt ein</line>
        <line lrx="1327" lry="2325" ulx="251" uly="2254">Eiſenhammer angelegt. Der Director iſt</line>
        <line lrx="1375" lry="2400" ulx="253" uly="2323">ein Biscayer, und die Bearbeitung geſchieht</line>
        <line lrx="1327" lry="2460" ulx="259" uly="2398">W auch</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="242" type="page" xml:id="s_Bg53-2_242">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_242.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="1079" lry="307" type="textblock" ulx="798" uly="203">
        <line lrx="1079" lry="307" ulx="798" uly="203">I234 J</line>
      </zone>
      <zone lrx="1517" lry="525" type="textblock" ulx="392" uly="377">
        <line lrx="1517" lry="451" ulx="392" uly="377">auch ganz auf Biscayiſche Weiſe. Doch iſt</line>
        <line lrx="1293" lry="525" ulx="392" uly="448">die Einrichtung nur klein. “</line>
      </zone>
      <zone lrx="1496" lry="1132" type="textblock" ulx="394" uly="581">
        <line lrx="1470" lry="658" ulx="472" uly="581">Da ich Stuͤcke von dem Chiaſtolit geſe⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="726" ulx="394" uly="644">hen habe, welcher in der Bretagne bricht,</line>
        <line lrx="1470" lry="794" ulx="394" uly="718">ſo glaube ich, man koͤnne den oben beſchrie⸗</line>
        <line lrx="1471" lry="849" ulx="395" uly="784">benen Maranit dazu als eine Ab⸗art bringen.</line>
        <line lrx="1470" lry="925" ulx="395" uly="852">Doch ſind die Unterſchiede auffallend genug,</line>
        <line lrx="1469" lry="984" ulx="399" uly="922">aber die Grundmaſſen ſcheinen dieſelben,</line>
        <line lrx="1496" lry="1062" ulx="398" uly="986">auch findet man auch dort ebenfalls einen</line>
        <line lrx="1472" lry="1132" ulx="399" uly="1053">beſondern von der Rinde verſchiedenen Kern.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1524" lry="2452" type="textblock" ulx="386" uly="1190">
        <line lrx="1473" lry="1261" ulx="500" uly="1190">In den Nachrichten, welche Herr von</line>
        <line lrx="1524" lry="1332" ulx="401" uly="1253">Humboldt von dem Pic auf Teneriffa und</line>
        <line lrx="1475" lry="1397" ulx="403" uly="1327">den kanariſchen Inſeln gegeben hat, ſieht er</line>
        <line lrx="1476" lry="1466" ulx="403" uly="1394">die Baſaltberge dieſer Gegend als Fortſet⸗</line>
        <line lrx="1477" lry="1538" ulx="403" uly="1463">zung der portugieſiſchen Baſaltberge an.</line>
        <line lrx="1476" lry="1605" ulx="403" uly="1521">Umgekehrt koͤnnte man dieſe als das Ende</line>
        <line lrx="1476" lry="1673" ulx="404" uly="1598">jener Zuͤge anſehen, da ſie, wie aus dem</line>
        <line lrx="1476" lry="1737" ulx="406" uly="1662">obigen erhellt, ſich nicht weit erſtrecken.</line>
        <line lrx="1478" lry="1801" ulx="404" uly="1733">Dieſer ganze Zug iſt, wie die Baſaltberge</line>
        <line lrx="1484" lry="1873" ulx="405" uly="1800">bey Liſſabon, nach demfelben Verfaſſer, auf</line>
        <line lrx="1475" lry="1936" ulx="404" uly="1866">Kalk aufgeſett. Ich muß hier die Erinne⸗</line>
        <line lrx="1479" lry="2008" ulx="404" uly="1940">rung wiederholen, daß bey dem genauen</line>
        <line lrx="1480" lry="2073" ulx="404" uly="2000">Nachforſchen, welches ich daruͤber bey Liſſa⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="2140" ulx="404" uly="2070">bon angeſtellt habe, das Gegentheil, wenig⸗</line>
        <line lrx="1497" lry="2215" ulx="404" uly="2138">ſtens von dem gemeinen Kalkſtein, erſchien.</line>
        <line lrx="1481" lry="2273" ulx="386" uly="2204">Ich glaube daher, daß dort, wie an ſo vielen</line>
        <line lrx="1481" lry="2338" ulx="403" uly="2271">andern Gegenden, der Kalkſtein auf dem Ba⸗</line>
        <line lrx="1480" lry="2408" ulx="403" uly="2340">ſalt liegt, und daß Herr von Humbold nur</line>
        <line lrx="1483" lry="2452" ulx="1410" uly="2412">da⸗</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="243" type="page" xml:id="s_Bg53-2_243">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_243.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="922" lry="302" type="textblock" ulx="737" uly="240">
        <line lrx="922" lry="302" ulx="737" uly="240">235</line>
      </zone>
      <zone lrx="1327" lry="845" type="textblock" ulx="245" uly="373">
        <line lrx="1323" lry="445" ulx="247" uly="373">dadurch auf dieſe Meynung gerieth, weil</line>
        <line lrx="1327" lry="509" ulx="248" uly="441">Kalkſtein meiſtens an den Baſalt angelehnt</line>
        <line lrx="1321" lry="586" ulx="246" uly="477">iſt. Die Baſaltberge in Portugal ſind zu</line>
        <line lrx="1320" lry="647" ulx="246" uly="576">klein, als daß dort etwas Zuverlaͤſſiges</line>
        <line lrx="1319" lry="712" ulx="245" uly="644">herauszubringen waͤre. Wir muͤſſen aus an⸗</line>
        <line lrx="1319" lry="825" ulx="249" uly="711">dern Gegenden genauere Veſtimmungen er⸗</line>
        <line lrx="603" lry="845" ulx="247" uly="780">warten.</line>
      </zone>
    </surface>
    <surface n="244" type="page" xml:id="s_Bg53-2_244">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_244.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="245" type="page" xml:id="s_Bg53-2_245">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_245.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="246" type="page" xml:id="s_Bg53-2_246">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_246.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
    </surface>
    <surface n="247" type="page" xml:id="s_Bg53-2_247">
      <graphic url="https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/image/Bg53-2/Bg53-2_247.jp2/full/full/0/default.jpg"/>
      <zone lrx="588" lry="668" type="textblock" ulx="583" uly="658">
        <line lrx="588" lry="668" ulx="583" uly="658">7</line>
      </zone>
      <zone lrx="1187" lry="834" type="textblock" ulx="448" uly="714">
        <line lrx="1187" lry="834" ulx="448" uly="714">Beyträageꝶzgze</line>
      </zone>
      <zone lrx="879" lry="1005" type="textblock" ulx="784" uly="970">
        <line lrx="879" lry="1005" ulx="784" uly="970">5 1 1r</line>
      </zone>
      <zone lrx="887" lry="1480" type="textblock" ulx="329" uly="1334">
        <line lrx="887" lry="1480" ulx="778" uly="1446">von</line>
      </zone>
      <zone lrx="1420" lry="1756" type="textblock" ulx="292" uly="1558">
        <line lrx="1150" lry="1625" ulx="511" uly="1558">Heinr. Fr. Link,</line>
        <line lrx="1420" lry="1698" ulx="292" uly="1654">Profeſſor zu Roſtock, und verſchiedener gelehrten Geſellſchaften</line>
        <line lrx="914" lry="1756" ulx="745" uly="1718">Mitgliede.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1287" lry="1761" type="textblock" ulx="1284" uly="1750">
        <line lrx="1287" lry="1761" ulx="1284" uly="1750">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="1134" lry="2488" type="textblock" ulx="521" uly="2421">
        <line lrx="1134" lry="2488" ulx="521" uly="2421">Zweiter Theil.</line>
      </zone>
      <zone lrx="981" lry="2597" type="textblock" ulx="209" uly="2579">
        <line lrx="981" lry="2597" ulx="209" uly="2579">* O</line>
      </zone>
      <zone lrx="681" lry="2633" type="textblock" ulx="294" uly="2608">
        <line lrx="681" lry="2633" ulx="294" uly="2608">—See</line>
      </zone>
      <zone lrx="1363" lry="2634" type="textblock" ulx="1079" uly="2610">
        <line lrx="1363" lry="2634" ulx="1079" uly="2610">—</line>
      </zone>
      <zone lrx="1331" lry="2864" type="textblock" ulx="313" uly="2697">
        <line lrx="1089" lry="2777" ulx="545" uly="2697">Roſtock und Leipzig, HM</line>
        <line lrx="1331" lry="2864" ulx="313" uly="2804">in Karl Chr. Stillers Buchhandlung.</line>
      </zone>
      <zone lrx="894" lry="2938" type="textblock" ulx="746" uly="2907">
        <line lrx="894" lry="2938" ulx="746" uly="2907">1801I.</line>
      </zone>
      <zone lrx="1466" lry="1247" type="textblock" ulx="296" uly="1104">
        <line lrx="1466" lry="1247" ulx="296" uly="1104">Raturgeſchichte</line>
      </zone>
      <zone lrx="2161" lry="3059" type="textblock" ulx="1751" uly="2195">
        <line lrx="1790" lry="2958" ulx="1751" uly="2927">C</line>
        <line lrx="2100" lry="2948" ulx="2073" uly="2516">3 4 5 6</line>
        <line lrx="2161" lry="3059" ulx="2127" uly="2195">Copyright 4/1999 VXVMaster GmbH wwW.VXymaster. com</line>
      </zone>
      <zone lrx="2100" lry="3094" type="textblock" ulx="1753" uly="3063">
        <line lrx="1789" lry="3094" ulx="1753" uly="3063">B</line>
        <line lrx="2100" lry="3086" ulx="2076" uly="3070">2</line>
      </zone>
      <zone lrx="2101" lry="3235" type="textblock" ulx="1753" uly="3201">
        <line lrx="1790" lry="3235" ulx="1753" uly="3201">A</line>
        <line lrx="2101" lry="3224" ulx="2077" uly="3213">1</line>
      </zone>
      <zone lrx="2144" lry="928" type="textblock" ulx="2116" uly="240">
        <line lrx="2144" lry="928" ulx="2116" uly="240">VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset</line>
      </zone>
    </surface>
  </sourceDoc>
</TEI>
