Af269

Af269 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

J. Geilfusi Ethica exemplaris Geilfus, Johann at h- M e ial U TE — —— À i — CM D. m B. Ed s N E 57 E j f [ F ^ ^ i f:r 27 a N12«511943087 021 F & UAAU UB Tübingen 4 Er Poys [ E6 47 L Grrreusl ÉTHICA EXEM- PLARIS. In qua e ralis doctri na, füc« LIniverfa mo €in& traditur , quzfítioncs variz brevi- r refolvuntur , plurima dubia tolluntur,ac —— ,te fimul ex diverfis difciplinis; multz notatu dignz obfervationes; paflim ádducüntur. CuM INDICE TUBING £, HAN. ALEXANDRI Crril. Typis Jo Jinpen m fis JoHAN. HEINRICI EEISI- $9 Anno M,DC.LII j D A Ewi À —— « Exd I LL« [z3 ] EXTS p Wt [ —— — — — — QGrodil Cs x L d Eu AE EM V.w.» i5 T P b zX »u m d nm«ww D6 Candzdo €9' Amico Eeä?orz Salutem.s Iennium przteriit,ex quo bre. ves €exercitationes 1n univer- fam ethicam, rogatus typis defcri. bendas dedi , non alio confilio, uàm ut Academicis apud nos ex- ercitiis difputatoriis fervirctexepla- ribus a. diftractis, cum de iteranda edicione interpellatus fuiffzm, no- 1111 id dCHCGQVC, ac nactus pau- ]ulum orii feriis canicularibus, z- gro quamvis corpore. pagellas re- legi, ac patfim non tantüm eas au- xi & emendavi, fed eum quoque ordinem addidi, quo; prima philo- fophia, intelligentia; phyfica, pneu- matica & logica € me traditz fue- runt Juvat difcentes plurimum hzc tractandi via, füntque ingenii [] L] & ) (2 Prefatio ad Letlorem, ff & memoriz fübfidia, quibus feli- qlll cius difciplinas apprehendunt & ül tenacxus fervant. Addidi obfer« ü u vationcs varias, variarum difcipli- j narum, theologicas, politicas, ju- (ih ll ridicas, quibus pretermiffis mens Jio facilé di(trahitur, & circa moralia q lil in dubitationum pracipitatur gur- Qdon item, unde mora poftea in difci- n D Non phna addifcenda nafcitur. d paucas quoque dubitationes adje- f &i, easque breviter diffolvi, quod t hinc veritas mag:s inclarefcit. Nec minoris cnlm monenti eft dubia f (ur diffolvere, quam veritatermi confir- PESMNNUNER UP UMNTUEUM f inate. Imo iftis infaper habitis, lx perfacilé eftipfàm veritatem amit- tetc. fr Nec fcrlpü his folum, qui h præcepus ethice contenti , ultra non l Prefatío ad Le&orem. Tf l non affuigunt; fed his inprimis, qui fundamenta totius doctrinz lt ( ls. cupiunt cognofcerere. Ethicatan- [ tzeít dlgmraus utomnematatem deceat, cam nulla vittutem exclu- !S,lu. dat, maximé autem hos ornat, qui Mi alios cupiuntantecellere.. Quod j €adam quinon reputat aut fecun- Ia dum virtutes vitz fuz rauonesnon (ic. inftituit , 15 coecam ducit ztatem, N recteque vivendi precepta 1gno- aj tacquo nihilin hac mortalitate de- qui terius. N« In pretio habet mundus dubi fpeciofos titulos, voluptatü blan- dimenta, opum fupra fortem af- orit fluentiam , quz omnia etiam fuo r Virtus loco non improbantur. Aftit folaardua eft, cui uni laus debetur, ] ,qu huic affurgendum. Maximum id- u A Ch CO nl | : Pr.efatia aJ Leiforem, circo momentum , i(ti incumbe- h re difciplinz, quz virtutes profite- Il tur. Virtutesaffucfactione quidem Ill V J parantur, doctrina intelle£tum in- Jl format; qui auté cum vit huma- [ ng dux fit & arbiter,idcirco appeti- lL. lIl tum ftimulat, ut id non detrectet, ;; quod probü rectumd; arbitratur. Ingens przfidiuminadverfis virtus g. eít, ad quam fi accedit vera pietas, Ill nil beatus mortalibus obüngere A. poteít. Eximiumttopaxü & contra V. Ti quasvis adverfitates prefidium tu- II tum. Valeamicelector,acimpro- Ti bo calumniatori aures ne prebeas. Ciuus maledicentiffimam profter- net vindicta divina linguam, quàm fibi perfua- ) debit. Scrics Series & ordo exercita- lk tlonum.. ( , De fummo bono morali, II De f. b. accidentibus, z III De óbjeclo do&hrina moralis. It IF. De aciionum bumanarum principig, I Fi De bonitate g malitia morals. FI * C De «irtute £ vitto merali, VII. De juffitia. FHI. tt De jure & aquitate. Itf IX. De fortitudine. De temperantia. [(Us Xt l/.di De lberalitatze & tmagnificent (45y XII, De magnanimitate eg modeffia. XHT. De man[uetudine. XIF. ttt De affabilitate g urbanitate, Itl XF. De veracitate. XFI ( De voirtute beroica. XF. De fenai-virtutibus, Ji XVIIIDe wirgutibm iptellsciualilus, Q$ kl Ts d'abule Tabulz in Ethicam. I - [ Natura feu effeutia, summum bonum | Attributa. civile , tanquam f libertas. finis. — Circa hoc divitis, c-— S» i ET. , " confideranda, QY 4 bonor, r amicitid. Occtfcvvtesit [ Lwlu;mu » C NT 0 Accidentia, pof tus, fummi malum, K Intelleius, b n M Hotho , ut felicitatà Voluntas. $Sunt autem, capax, tanquam aü-( Liberum aubiteium, «Uiwcom zCPiorsie s boraTrice ice. fie v95O Y xLeg E. aR jedum. — Occut- 1 Affcéus. U Ethica verfatuv in tv vunt bic I Aüliones bumane, j Tab.2. Virtw moralis , ut felmmm " medium, Tab. a. — — Tab. I1 f - f Violentiam. ( Iurig. Invitum. 4 Ignomntmm.( Fatii. Hortum 1d$, p l Hat vel t ] 4 Sponitaneum. ^M RA C Eletlio. fant quia, Ab hi attiones funt Confultatio, exterüa, occurtunt Principia. | v Volitie. -;? Ml l f Affectiones, defcviptio Hic attio-. . bonitas. ) Vtr:uagy ! duplex. lIs Circa adiones bumanas feu movales, num morá- vmalitia. f adfertut. Y exiftentia v lium. u L invebu. 11 ] "u — 1 ; Tab. III. PENSES F Definition e f Objelum « Mb;cüuw, 4 ubi 1 Oppo]' itum , eslá, vitium. —— f'Operationes ordinarias, ut ^ 4 Iufüitia. ais ^ vitam corpo- C Fertitudo. - talem , esfïgg v Temperantia. sittit, en ( Liberalitas C Máto» f3demwatzar u5 izatellecfrei£s Res extetiae gm]ïcmtm. o t t gnofci ubi agnanmitas * purft ^ !M 14 60 ^M Modeflia, M znþetu.la. ar.ver]izv Affabilitas. tioneim. l Vrbanitas. pIX LOH Simplex. Hac ver(atur aut circ Vemczra/s. Virtut moralü Perfea. — Hac yel eit ('—"'""'—'—-—-—-VN-—.-—-...—.. Herozm. Emmenm oninium Diyifione. Est autem vel virtutut. U Verecundw Mifericordia. Imperfeda. ] Ht 4 Centinentia, Tolerantia. l Qledientia, e r-—-—-——-——-——-A t t ( t Ms BU u Tab. IV..- * f definitio, u 4 C divifio. in genete. " h f !Mte theoretica. Pa [ Intelligentia,esla, c;r. 1 h confideratur ca prima principia. C pradiica. Virtus intellediualà Scientia, occupata circa conclufiones ;W i demon[irativas, Specie. Vbi 4 Sapientia , conjungens intelligentiatm la & fiientiam. ^ Prudentia, qua citea acliones est, L At in effeiione occtipata. jdia. If 01 ll | n gl ] [ [ l 4 i j sühM f tor t jtti L hia | h . [ p ! I | pisl j aund. 1 n& l, | mdi . ] Mi ] !äll'llm, LT ] Md 4 )*]Ium | * t * ii 100 Exercitatio T. |! DE SUMMO BONO MORALI. l. Ethicaeft pars prudentiz, homi- ncm virtutibus informans , ad fum- mum bonum civile confequendum. Hilofophia * ftudium fapientiz & pru- P dentie cft adeoque intelle&us accidens; ba- i bitis nimirum ,induffria C* exercitatione acqui- Jitiu. — Ejus objectum eft ens , vationeveri G boni confideratii, in quantii bomolumine natura ad id fertur, Hinc difziplinz: humang aliz in cogni- tione veri acquiefcüt;alize cognitioné ad opera- tioné extédüt,ac in bono acquirédo occvpátur, Difeiplinz operatrices ; qug artium nomine veüiünt, exeluduntur à philofophia, utpoté mani- bus aliisque. inftrumentis corporeis exercentur 8 fert (art fordidz, animum deprimunt, nec honefta- ti per fc conducunt. In * bono comparando ea philofophiz pats fe exercet, quz Pradtica feu Adtiva dicitur, cunctaque ad honeftatem refert , adeoque ex fine & : objecto cognofcitur. Objectum eft bomo , quatenus actionibus honeftis eft infor- mandus. Finis eft beatitudo civilis. feu ma- t4li. Cumque * homo ratione aCtionum mo- ralium, confiderari poffit;vel generaliter, quate. nus actiones ejus funt bonefla feu virtuofes vel [e- &aliter , quatenus adliones certo bominum ordioá pelfunt. applicari , eodemque snodo fe finis babeatz idcirco duz cjus erunt partes ; generalis una; Etbica didla; altera fpecialis , &* e$l Politica, fub qua Qeconomiia Continetut, A Philo« r] Exmimiin l, : Philofophia cft totum analogüm » ideircó in lu !s partes analogas , qua propoitione partibus quanti- tativis refpondent, dividitur; ut aliz difcipline quo- .que, idque partim ratione fubjcéti, in quo funt, par- i tim ratione obje&i, circa quod occupantur. " Hic'di- viditur. rationc obje&ti. oial tym . 4 I::tbica * principia & fündamenta civilis » u t difciplinz proponit, monflratque quomodo ad civilem queamus afpirare felicitatem , per cognorflll jb virtutis ftudium; — Politica ad fpecialia defcen- dit, leges condit, ac ethica precepta accommo- ( g dat ad certos ordines hominum ; viamá; mon- ftrat particularem pcrvcnicndi ad civilem feli- odb citatem.. qi u Hujus Philofophiz fureulus eft Iurispruden ría, Dost funtque leges judicio politico examinanda , ut Cu- nfi laciusICtus ait.. Hinc namá; prima legum pendent cic) n principia feu generalia, fpeciahaex ipfo iurc funt ad- difcenda. Leges funt praccpra juftitie ac proadenriae Arttilts 1 eprepago. Neccffaria idcirco ut politica , ita ethica p ICto, non quoad notitiam fimplicem fcd quoad ple- Tatur u niurþnu, felu pcrfc&warp.r difequr ]. Summum bonum civile eft ope- Ditiri rátio fecundum virtutem optimam & tv D fitt vudur perfedtitlimam , in vita perfedta. (b) Ethica * definitur ex tribus illis, in qui- confi[t:ns( , Áltinj, d busoccupatur, Obje&tum est bomo , virtuti- bus informandus, virtutes funt medium, felici- Torj b"ïmodiu 145 civilis cft finis,ad quem tendit. Prudentia & philofophia pra&tica: idem funt; lnl : five igicur dicas; ethica eft pars pbilofophiae pr;j&n- od « five prudentiz, idem dicis, (a) telormnid |6 in tri- : Sanc * totg philfophia practica ^bus UT De fuumno bono tnotalis, ii i $ J Quiyi, D que bus iftis occupátur , adeoqueethicz definitio TUDt, [ ; i quoque competit , fed applicatio esl alia tá- Hone bujus, alia ratione ifHius parti, quodque ir : 'Hic'di. politica fit per leges, id in ethica per folius vir- i rl omodo tutis amoremacquirimüs. 4 * fine fit ipitium, quia-hoe cognito, media melius & certius 7 m p cognofcuntur. Dari ultimum'finem movalem in- deícen. de ronffat , quia a&iories human& ob certum Ommmo« fufcipiuntur finem , adeoque ultimus dabitur; 1', mon- & ultra quem alius non datur in aCtionibus adie moralibus. Infinitum enim naturafinita confe- qui nequit, cum unicufn fit infinitum, folus ;rudmria. ; Ut« Deus.Ultimus * hic finis vocatur fammuim boz num , felicitas, beatitudo civila. Vinominis id- 8 n . [unt ad- circó fummum bonum notat altimum feu ex- rudenriz tremum, quo omnia re&té vivendi, faciendique jacthici qiad d pracepta & coníilia referenda funt , quodque natura humana, st fuinmum, in- rebus expetezs di's fequatur. :eltope Datur quoque fclicitas theorctica, qua autcn; imam & €itca veri apprehenfionc.n eít occupata. — Ejus duo i (b) funt gradus , altet emihentiz, in cognitione Dei confiftens, alter communis entitátís creaturas €on- üs; n qul- fiderans ; de qua autem felicitatealids, — j; virtt" Porró * felicitas confiderari poteft d;JO- uf* 9 bus modis abfolute , feu ut fimnpliciter eg felici- 'i&m flli]b t45 tivila , adeoque quatenus ab omni imper. fectione eft remota, atque ita in hac mortalita- pie p te homini obvenire non poteft, Obflat corporia j?agilim € &enerum fottuna inconflattia, maltis /bu; L2 E Exercatatio 1. 4 yw flex mifevia C* calamitatei infinità j qua felicita ei tem riakime impediunt.. j Obftat quoqué defe&us in cognitione &adtios nc. Res (zyé rion tc&te pércipimusi ac facillat cogni- h] i tio; fes perceptas voluritas & appctitus fapé rcpus diat; t(tque defe&us ii aQione; ? $o ^ Secund * felicitas confiderari potc& €0ffi- pátatà s & ad hanc mortalem vitam bominemque Ht femoboa peccatü übtoxium, adeod; quatenus eft tale bo- ul numi; ad qud in liac imperfecta vita; ftudia o5 mnia ; actiones omnes , quas füfcipimus , funt jj Ul referenda, . Hoc iftud eft, qued. civile vocanius, t hu m W & cüm quo miferia & calamitqtes [tate poffunt; modoó nói fint extrema;hominemque omüihó giz r fubvertentes: : i oprtá Sümiüin bonur per ef ir entiam cft folus Dcuif; avj d Eft aliud qu6quebonum, quod entis eft affz&tio,qvà m eftens; Eítitém bonum fpirituale; nimirum fruitig Dci, con(iftens in exercitiis Qs od cüitu, veroque cjus fcnfu. fpitituglibuss véro. Dei " fBinntn X : S ümmum * boruta cänfid&färi 'potefb queQon1; Aut in fua e]&mifz.; auí in fui atitibutiss funine dor Oiniffis autem vàriis opinionibus; quz de fum- MT gào bono circamferüntar ; um quaramus þm.' yrgrcotin i&fitiuu:hm muim bonum civile, ádeóq, id quod per civiles adtio- nes impetrare quéámaus 1dcircó fte dubio aliud Mul t 'uttdlun crit-zjuïlum T. q"u'äm quód alia omnia antecellit, At 1 fitqy hominá propriumi.. At vero bonum homis W nis$ maximé proprium aliud éffe non p'ol;eff,j M T quamyitus.. . Tlxe tiainque ei.foli competit. 12 Etenim * MA viveré , plantis ineft; femtire brus RUT tisanimalibus, . Vixtus hominis. propria. eít., - | Ad | ! "Wufm Da fummo bono tmorali. 5 d f 'üdfll Ad hanc tanquam ad bonum bonum praftan- tifimum,omnia referre debemus , hzc animz htl rationaliscft propría , à qua ctiam dependet. acillau,gnf, Fpi r Non poteft aliundé effe a&tuofa illa hominis vita, quám ab anima rationali, ut virtus, poté d qua foh!c& itlLm, Sed * in virtute duo funt att&ndenda, I minemque talebos babitus & operatio, po[feffio & ufi.. Neutrumà fummo bono poteft abeffe. | Forma!is rasio ejus Rudia 0s in actione confiflit C ufu, non in poffeffioue aut ba- us, fint bitu. Ultimum enim eft, quod autem efl adlio, WIAHMSS propter hanc enim virtutis poffeffionem que- pfüint rimus, - Ideó juftus laudatur, quia jufté agit, omnjhö quia fecundum juflitiam operatur. A&io "1 Íeu operatio fecundum virtutem düplcx eft: . Is Dcu;; sniverfalis C* patticulatis. Hec interruimpitug - &lo,qu ab adlionibus bomini naturalibus , & in qua feli- Es n ftüitig quv Dd citas moralis non confiflit. Illa notat perfe- t&ionem aclionis, qua fit fecundum virtutem, qua- l POt&) que non magis interrumpitur ab his, quàm ab, ittibitin 1 homine dormiente rationis effentia. ;defüme Traníeunta&iones (ingulz; colle&tio a&tionum 7 W- permancntiam notat. Vaiverfalis feu fpecifics attio 1d £acit, ut homo perpctuó virtutem «olat / Is namd; il in aCtione verfatur perpetua & non in'terrurra» qui jbio df femper eít pacatus, (ecundum virtutem agere. antcceïhþ Atque * hoc obfervato evidens eft, quod 15 um hoint: felicitas moralis non in una confiflat a&imne, aut n ?Oïï " in fiogulu virtutis aclibus f:d iv omnium collecio- comPCUh nt, A&tiones fingule funt tranfeuntes;ac modà tint U funtmodó nó funt,u mverfalis eft vonlans €z per - D io aCtionis .)[OPIiz' c."' qee quift immanens, cltque períect N 3 fccundum é FExercitatio. 1. ) fecundum virtutem,quz non augetur, fed mul- u, 't ) 16 tis a&tibus diutius durat. Adiio* autem feu ope ratio , non eft. intelligenda catfaliter ,qquafifcli- suii citatis hac caufa fit , féd. ferma rationem babet, jgimrccr estque ultima eju perfediio. Nec enim ad ali- gl x quid ulterius refertur hzc virtutis operatio, fed od in fciptfa acquiefcit, Eft terminus &ultimum, at gnmoni ultra qugd aliud. in morali philofophia non datur. Pcram.' Summum bonum ut confideratur in funda- ] mento , confiftit in. virtute; ut in forma & poftic- donc lt ma perfe&ione, in actione proba & perfe&ta; ut i& db affe&tione, in jucundirate cx actione perfc&a pro- ecdi r d.'qun.tc,-a,il: Pnccolpmineus. (c) Sufici p([P(flh Et * quia eft adio optüma, idcircó ul- £ ( g tró infertur, quod virtus quo optiia effe debeat. hii vt j nec enim caufaeft deterior íuo effe&tu. Optima quil yirtus autem fþ, quavis virtus pevfe&a, quatenus qorty iu bominem cadere potefl. , Complexus & colle- particulw €tio virtutum efl, quia virtutes inter fe diftin- (lorcoc & , ufu conjunguntur. Formalis eft pevfediio , j qux graduum quoq; vocatur. Fimalié. in con- l tinuatione exercitiorum virtutis confi&cns,nan tb excludiur. K «dcon Obie&t. Effc&us non eft praftantior fua caufa, fitms Ergo £clicitatis caufa non cft virtus. Refpond. ante- €:dens verum eft de eo , quod tantüm eft cffc&us; (s At verà felicitas non eft tantüm effe&us virtutis, 1 fed eft quoque cjus cau(a , finalis nimir. ab hac enim terminantur & peificiuntur virtutes. Di(ïingu*enä P"MIM dum quod; inser caufam principalem , quz anima& ling, rtu$. ;gljionahgs & m(trqmgnglgm » qualis eft vi B D Dcni- :ï De fummo bono mórali. ? itfed tl Denique * peifeita virtus , vitam quo 18 tf iif que poftulat perfectam , qualis hoc loco eft erate hm h, smaturitas Ó* temporis. diuturnitas, ACtionum um d d igitur continuatio requiritur. Ceffatio tuvpis eft, perato f nifi rclaxationis fiat gratia. AEtatü matutit4s adeó eft neceffaria , ut propterea pueri ab bac ex- &u[timum! eludantur difciplina , utpote qui-ob ignoranti- hi m am monitis & Præccptis vittutum vix obtenmi- ! in fundi. perant. Q. Anfclicitas inidea defcribatur, an verà ra- it & poftt feta; utit tione fuz exiftentiz ? R. in idea,negari camen noht debet , in uno cam inyeniri individuo , in gradibus iilb pre- excellentibus unius virtutis ; reliquazum remiffis. Sufficit Ícire omnibus rcété uti. Secundum omnes Jcircà ul« perpetuó agere , eft impoífibile. uod * igitur nonnulli przferunt ba- 19 feiut, bitii virtutis ejus aioni , ex co fundamento, , 0i quod ifte fit conflantiov, bac autem fdile pereat, T id oritur cx ignorantia actionis univerfalis & s &col- particularis , quas quia diftinguere nefciunt, cfe dilin- idcitcó ex ifta difficultate nequeunt fe expedire. TL b) 1. Ethic, c c) Grad. g. phil. mor c-14, j,in con- Ill. Summum bonum pc£eftex- 1[1&6,05)50" 'petibile: eft divinum & honorabile: A o[ml uuüo cftconítans & imn'm;abile ; eft (ibi fu£- E ficiens. ^ ond, ante Confiderabimus * nunc fummum bontem 29 ii hus vittut n fuis attributu.. Elxc funt duplicia: 4lia pro-. p hacett ia alia commumia. Propria furt (i.) [ummum piting bonum eft proptet. (e expetilile , nimir. ratione EL a&ionum moralium, alia eft ratio , fi ad altc- [ ! v A4 ram , D $ Exercitatio ]. Vol! ram vitam refpiciamus. Omnia ejus grátís ex- | giis/ petimus, ipfum autem propter fefe. (2) «s & gcnilff if um-f l boniü divini C? fenarabile,idQue imitatione & ex- Qu f emplo, quia divinz actionis eft quoddam ex- [7] n emplar; tüm quiadivino quodam inftin&u ci ] [ opus eft , quifelicitatem.fequi velit. ) m [ tvf Obi. divihüie(t propriü felieitátis theologies. ergà fon competicbono Piorali, R, divinum quod fi* ab y i operarione Spiritus San&ti per fidem hic non intel- yutarat ligimus; fed eft quod; divinum , à lege naturz & fibnt ! xe£ta ratione dependens , quod Dco nos facit fimilig- resrin a&tionibus huius vitz, * dpore. 2l ] nw ia n "(2 ) summum * bouum morale es& conflans c pl v(fj immutabile.Nec facile enim amitti pote[l quia à i. Mat virtutis pendeta&ione perpetua , nil idctrcó eo la 1 difficilius inter actiones humanas permutatur, (« ) et. fibà fuffiiens , ultimus nim, a&ionum W. moralium gradus , quodd; omnia præfupponig du 3 media.Perfe&iffimü idcircó,cui nihil adimi po- nitns. .teft. Deniq; * quibusdam videturquod pauzi Summ competat , rari quippe boni. Sané ratiene pe- al ciei nemini denegatur ; eftq; (ic bonum omni- bus coftune ; éndividuorum ratione,cft commune .| hpsovs - j tl multis, Attributa * communia funt voluptas Cf bo- tf t o 33 14 (or[cientia. Sed animi, voluptas, non corporis , nam hgc competit quoque brutis.. 10la eff lz. ttmtoref püïe?t,inqu titia Ó* gaudium , confiftens in re&é fa&orum complacenria , quà quis exultat, fibique de re&ó Ti !o'mgi dict:s & factis gratulatur. Hzc fola eft honc- LT ; n ifo lt fta, fqh eft Veta, Íola humana, .mem;uug Volu-. .De fumtmo bono movali. 9 j gmïm- Voluptas triplex e(t: honefta , turpis & in his * ( media, Honefta fola dele&atur vir bonus; (olacon« yenit cum recta ratione, Non perficit fummum bo- tlonedia, num , fed ut:eff-&us oftendit id adeffe. Turpis, quà oddm v dele&antur improbi , quz à perver(a oritur natura, nlnd d & hanc iníequentibus aGionibus.. Media, quz ] quandiu non excedit , bona eft , ut voluptas cibi & potus» alizq; corpori neceffarie. H logiez nl : Corf'ventia " intellzdus eft operatio.exami- a. quod feay ais acliones , dila « facla, neg!eida, Ea filegi : n intd. & rectz rationi confentiunt, fena dicitur ;hine bt nature fiabeunt; mala oritur confcientia , cum adjun- fictfnili þ &o dolore. illa à Deo, hac à diabolo eft. Qui vitem ita toflituit , ut nibil admittat , cuju vel w Aj qiià pudeat , vel peniteat , i bonam confiientiam ba- ber.. Maximum. - — ldctcoeo inr Gz.,b,usïadyegüs gfþldvagncn1 TIutatuf, tum, iduonum IV. Summum malum eft a&ig) dnpont depravata , à vitiofo habitü prove- m pe- niens. Summo * i pri bono merali oppofitum cft ]ïcm 25 f pt« mumwnalii mnorale, adcoq; eft malum prafentis m ompnt« hujus civilis ; non futurzvitz. Hocdari abundé Lcoffunt paret,mulrig; de eo couqueruntur. Cumq; con- t traría ex contrariis cognofcuntur ,idcircó ex (piti y cognitione fummi boni,haud difficilé conftare m É poteft, in quo confiftat, fa&torum Theologicé (ummüm mslum id 6mnc eit ,. ederedt uod hominem przcipitat ex ftatu felicitatis in fta- etbone €um infelicitatis & zterna damnationis .cüq; omne €. pecatum , otiginale & actual Cum Va a* To Bxerc, de fummo lono morali. 26 Cum* igitur felicitas civilis fit a&io pro? DESE ba ex virtute perfe&ta prodiens, in vita perfe* &a : ideirco infelicitas feu miferia erit adlio im* Ll proba feu depravata, àvitiofo habitu proveniens- AcCtiones (4) virtutis funt beatudinis dominz ; | [iut cótrarii vero dominz funt cótrariz aCtiones.(5) (oni Vt £clicitas non eft pofita in bonis foxtunz aut N hvj naturz ; ita miferia & calamitasei oppo(ita, non im | f adveríá fortuna» neque in advería valetudine locum u n tius conditiones fübit. habet , quin potius qui hac fortiter fert, is felicis po- NT 27 Sunt * quidem aliquot vitiorum gradus, TTTI tit Viti natura, vitia morum, feritas, in[citia, im- 3 a, pietai: Ícd de folo vitio morali & feritate, quz | . bet beroicz opponitur virtuti, hic fumus folliciti, j uf n quodque de ravat mores & actiones. uane l (;hgfptü:ïäy h | jrtu, Hact 18 do " igitur omo ctttii praelechione vitiis indul- get, virtutem averfatur , adeoque univerfum vi- gl i | dbl tium, univevíe virtuti eppofitum, feiLatur, is cx- | prtuibun trémum habet vitium & in miferiam prolabi- |- Chafiant, z9tur. . Vitium * hoc abfoluté eft deformitus , du lberant , quqie nor depravatio , impevfedlio. Nihil hic per- fectum. lw mor Quod enim abfoluté Libe malum, id erfe&ionem - exc Í A. s udit. qiuity, b) L Eth. c, 1o, | ?1 kquoquc 1 ] hod L] , l : int:gm; Éxer- l, Dereitaeost L I vtf Y DE SUMMI BONI MORALIS' l1 vt j ACCIDENTIBUS. | Lrm 'f".P'W!nilr, L Libertas eft facultas cxþcditg - IDtS domin, &ioncs virtutis obeundi & exercendi. tidiongj Comitantur * füummum bonum, que- lllifomm'z li; J0lltd , Nj dam bona fecundaria , qux ad ejus exiftentiam ! ctudine r funt neceffaria. In his alia funt innobis , «t li- titfelidiy bertas C* fanitass alià funt extra nos, ut divitie, bonor , amici.. Libertas vitam ve[pirit & per quamm Tümpradis attiones in quovis objecto , quovu loco C tempore Linþtiu, [ exercemus, Id hic eft liberum. erttatey qu nus follciti Libextas, alia eft abfoluta,competens foli Deo? qua facit quidquid vult, pro fuo beneplacito ; alia a ldfle cít re(peQtiva, quz creaturis incft, ac legi divine fub- ritüs indul- Bicitur. Hac cft multiplex» alia ex gratia; in bonis an- iyerfum i. gelis; caque tantüm ad bonum; alia cx permiflu, in Hatit,is cte àngelis malis; alia naturalis, caquc homihisin xebug paturalibus, quas aliquandiu poteft fufpendete ; alia am prolbi Chriftiana, ectam bominis t fpiricualibus, qua fide- les liberantar à legis malcdikione ; alia moralis, dfimiu, quoque hominis , qua poteft agere & non agere a- licete €&1ones morales. Jute Libertati * opponitur fevvitu. 6 capti- l vitar Servitus jure gentium eft introducta,qua qu& alieno arbitrio contratiaruram faübjicitur.. Id fitquoque in captivitate. Utrumque impedi- mento eít felicitati , ad minimum quoad cxi- ftentiam. A bellis eft fervitus, lL. Sanitas eft re&a corporis in fua integriiate. difpofitio. E4 6 Sani« f ) "? Exercitatio 11, TT : Sanitas * cft bonum corporis , qua in« lono firu&us homo,facilitas oritur ad recipendos i ügt TT virtutis habitus , & probas actiones edendas. (s Hinc egri languefcunt, & vix excitati funt ad (?Willnlh virtutis obeundas actiones. j quih MP Obi.' Sanitas eft à natura, felicitas ab a&ionis bus. ergó non eít neceffaria ad felicitatem. . Refg. Ob], li . fclicitas cgetinftrumentis naturalibus,ut poifit con- jl fervari in.fuo ftatu. ! n * iohdgoi ( 4 Appendix * fanitatis eft pul. britudo.qua; FTT . confiftit in partipgm congruentia , cum coloris !s pb fuayitate. Minus hzc neceffaria eft ad felicita- jmm, V L acidehtta tem parandam, ornat tamen ear fi adeft. Vefus : III. Divitiz funtbona poffeffionis, gü;non ii | Aedane 4 in agris, pecuniis, fru& . ibus? aliisqgc viptfi t $ rebu $ confiftentes. )! j i Accedamus * adbona externa, quz ne- ceffarió ad felicitatem requiruntur, funtquedi- L U Mï vitiz & dignitates. Diyitie bone funt , quiahis lii bomines utuntur, tam ad honorem , quàm ad felicitatem confequendam, Male fiunt.aut alis fb quid vitii atttabunt , quoad hominum perver- | trod famufurpationem. — Virtus eft quafi epifex feli- — dMefl ! gitatis, qua Autem opu babet inffeumentis, nec fibà J Lliig, F eit fati. (a) Pari modo felicitas. Impoffibile a, | At [6 aut non facile,bonefla agere , cni defu nt opes. (b) Hmr.iranlm 6 Sané * libertas & magnificentia fme . di- O vitiis excrcerinon poffunt. Et quis eum dice- L T li J ; ;'et'feficem » qui femper neceffariis indigeat , qui j (s E dver- LT 'pcgqïum noyercam bfüent. féttunam tain a lmmi fatty De fummi boni moralis. accident. 3j n Yi " fam.ut niinquam adione dat praclatam.. Vivit Fbl homo vitam; corpori & " imó communerii, in- 165 edend, diget igitur mulus, ut fplendor & vitzfequátur d funa fclicitgs. Tria funt généta bonorum ; externá, Cer 35 db al tuntüf. ait Philofopus.. (« por& ; Animi , Qué ouiniá ad felicitatem ,te.qui,i tatem, M t poít i Obi. i, fummum boriüin eft ftabile: divitiai hoü iunt (tabiles,fed luxs, — Ergó ad fummum bo- hü^ nonrequitunitur. - fummum bonum primá- dritilqu iio i$ noti eget, fecundarió ópiis liábet divitiis; && . fui; & fubje&ti.cui incft, rátioné. a. divitiatum con- Cumcolor emipius probatur. éigó rion conducunt ád (ügnmunmi talfelcto bonum. R. contemptus divitiaruni nof per fe; . (ed latl &x áccidente ad bonum ducit, r Nefus *'divitiüruni inodus. confi ift itin 7 üfü) (ronis nonipoffeffione, .. Hincper fe non funt neceffari ad felicitatem ;; nifi in ufuim dedu- .aliisqtfc : €antuf & fint inftium í entà virtutis; Virtug.üpg is exéréeri nóri ót qiene n (a) Alékand. Aphrod T4 anim.,d,)" ü etixic.c.gi ; (c) 5. Polit.c. 1. h qyiahis 1V. Honóor e& dignitas; qui cori: [ um al fertur $ viro i 4it dl prudenti h4i5, qui Virtg;g funt przditi. |:8 m P;:ver- Altetuin S * bonurni exteriium feiicftätiä pfs t ti, t eft digiitas, pracipue veró boner, cujus quoque i nomine cztéerá bona dignitatis continentur, 'ofibiiu Ó Honor bonerum eternotum. máximum eit. (d) p (i Vox fumitur yel genetaliter, vel ffecialiter, . 1Ula Íne d todo pro dignitate quavis , ex virtute prodeunte, eum dit ac comprehendit honorem. proprie . ditum , ligat, ( autboriatem ,. gloriam, laudem , C benam T a. (c) [ ffïngm. Eft conditio Virtu? inperfon Honen Exeicitatio T1, y| 14 f Bu Honor * hic fignum notat "externuni , güram i quod vultu vel geftu alicui tribuitur, adeoque !g Ti dicitur effe tv bonorante potius, quàm in benorato. fiigi (f) Ab ifto entm externum hoc eft fignum. mu/ül, VUX "Iria funt honorabilia, Dew feu numen . tan- PL qint, Ut quam principium, animts ut optimum in homi- yiim p9 fic, virtw denique per quam probus efficitur. | ul I (g) Virtuti idcircó , aut homini propter vir- gri tuter eft conferendus. Honor externus cít bonum neceffarium, quod 1' at FTL exeitat homines ad virtutem & aCtiones prebas » tanquam externum fignum impellens. | yit o P Confertur * primarià his, qui meritis i ] gïor'aa w rempublicam clarent ; feeundario omnibus vir- porc/fetiæ zute praditis , etiamíi privatam degant vítam. Hcbuno Nam hi exemplo & imitatione ad reverentiam j pl . | foninius, füiinvitant, Hinc gradas recipit honor, ac a- lius exhibetur maguatibti;dlius inferioris con- B T . ' ditionis horsinibus. /Tribïuntur mun'erg , fl4- 1 (s s tuo, monumenta , fepultura. , Qutinüra Honor etiam dátur internus, qui virtti meritó tntd]n debetur, ac ab ejus fluit gftimarióne , exfi Gullus fit, qui huac tribuat; imó etfi ignominia notetur. Hic tht in ip(o eft honorato, fluit à virtutc immediaté, nec iptitig ; " huc pertincte n- Caterum * bener in eminentia C* grada lg VIODQfecer virtütis confideratws , dicicur autovitas C* gloria, ; Mul Autovitas eft honor cum eminentia quadam , bis '(IA Mputr éompetens.qui potefratem babent armatam. Vir- Prndr tus$ namque ad reverentiam (fui homirtes exci- , Bll tat, undé occafionem przbet, ut infigni virtute is prz- l DAR Ptædito ; thcüftem & jus largiatur ali *,e;' l & De fummmi boni moralis accident, " fomUm effe, His igitur- maximé competit, quiin ma- LT ' giflratu funt, aut alio munere reipublicz fun- LTA guntu'r. cdi flgnun Patri quoque tribuitur , quia hiceft Rexindo- B t mo füa.. Vox aliás eft ambigua, (umiturque pro fen- tentía clari viri,ut autoritas Ariftotelis, Platonis; aut Ym in lr pro jure , ut habet autoritatem in fundum füum , in- qbus ii terdum pro periculi praftatione & evi&tione , apud : Paulum ICtuüm. L pEopterr Gloria * adrerum geflarum vefertur m)-' Is tfarium, i gnitudinem , ac tuncexiflit, quando multi a&« honts préb n nes celebrant reílas. - Diffett ab honore pro- prié dicto, quia hic absque figno effe nequit, qumentoi ormmious vir- gloria poteft.:| Hacculilibet virtuti competere poteít etiam praterits, honor tantürm prefenti; kgat TAT rertrentm Hic ab uno poteft conferri , illa multitudineni poftulat. ofl0t C d* Déo prg;»riä'c*ompetit ; fuo modo bominibus. Denique * ad honorem perti- : riris CO« nent law C* bona fatna , al virtutis Petrarchae Inu.nþe" j Bl' di&e. .His namQue tanquam ftimulis homines ^: excitantur ad virtutem. Latu ob virtutem , etiatm. vt merit minu excellentem confertur,. Ympropti? rebusaliié - &i Lillus f Jotetut. Ií tribuitur. 1ca landamus:flores. Bena fama ab mediati n ignoti etiam confettuv, idá, ob vita integritatem. ia & gl Ea facit illuftriorem felicitatem.- "Fantüm . * 14 dehonore generaliter ficdicto. Specialiter ho- 4 d quri nor fumptus eft dignitas generis , u Imperato- 4 vuden, i riay Regta. Principum, Comitum, Nobilium. Ori- TL Ye ginemtrahit à gentium jure. In eo enim omneg jmittes ec confentiunt, quosdam inrepublica eminentiori lfiglli Vimm €at, emi- , €ilc loco habenqo;, cum nemo npa vid s£ntiaté at aluS Ü | ié Exer citatio: 11. gentiam virtutis id mereri, uodaliis non tribüi- lgpfïa QUh 4 uf tur, de quo dignitatis gradu agit Politica. j (d) 4. ethic, c. 7;. (€) Scal. exerc. 3iT. f s. (f) 1. €thic. c. 4 «( g ) 2, mág. moral. c. 1. Plato s. de 1l. u nl -V, Amicitia eft benevolentía mu- il tüa; non occulta, néc incognita; (5.l & * 'Tandem * a4mica ad (urami boüi perfe- flrnit, &ionem requiruntur quoque , & qui mutua be- ,,»gbnnnäf?u - gevolentia [? ptofequunturi. Neceffariam effe au- qraonoad friqultà tem amicitiam; adfummüm honum confequens dum, idqüe voveridum & ornándumi hiric patet, | r ul f Rctas uia nulla domus eft.tàifi ftábilis ; nulla. civitas | ho t tam eft firiia; qua nóri odiis & diifidiis funditus N poffit everti, — Hiric arima éivitatis & juftitiae Á ii Y prafidium dicitu£; 2 l ! ficiterum L Caufz procreantesámiei tiam fünt väri"a", hitu'.ï tà» zqualitas ztatis, ingenii, ftudiorum , coriveifarios jurca | tetciolg ! eonjun&io fanguinis; ütilitás, vqluþiaä,bdndium af- Tb fluentia aurindigeritia. 16 iAamicitia, * aliaest beneffa yAlid fücunda, leízro; alia.utilis. Mta ex fola honeftate provenit;4deoqy l Trtuisaut fola pevfetka est amicitia: - Jücunditas & utilitasy | quiüidum vemota-boneflate , faciutt amicitiam imperfe- tl Cam:' poflunt tamen progreffu temporis in il- ; tj làm converti. | lii VL Voluptas co "'r'poris & fortunae | -jcquisqua.» bona,à fümmo bono . nQn funt cxcluf Clmsirwitä denda. Mfv ^* Nemo * non eít, quinon certó fibi per- 7 adest;/fuumtim bonum in bene vivere ( bené vem Üf g?f?ï: fità effe, quod propterea, non tàm virtus !y Camtk ipf?»: [ De fummi boni tnovalis acciden£. i s Dontrl 1 F Jitica, ïpfw, quäm ejus operatio haberi debet. L nc quando nonnulliid virturem , prndentiam r fa. ET 4003 d || pientiam vocant, tunc per virtutem cjusactus fe- entià m cundus intelligendus , adeqc'luc Operatio; per prudentiam àutem & fapientiam cognitio pra- ità €üca;& fine qua virtus effe nequit. Doiii perfg. Obj. fümmumbonum denorat qualitatem , eft ii Wt fclix non is; qui agit; (ed qui qualitate eft praditus. m effeq. ergó non á&us fccundus,, fed primus erit felicitas. R. utc nonnulla vidéntur nóraréactionem , que tamen Confeque, funt qualitatés; & viciffim, ita accidithic quoque. Va« Aere, qualitás eft ; & tamen vidctur dicer € actionem j ihircpat €vcra tàamen tll cisit fi: felicitás videtur riotare qualitatem , r €ft actio fcü operatio. ls fundii & ulttiz Sed * non funt excludendaà furmo bo- 1 ho, oluptái, aut corporis € forttine bona ; quod yirid; t hic iterumrepeteridum eft; Nam animi volu- onvtifatiós ptas veré cum fummo bono coüjurigituf ; cum daoum af* revera volupefit oómneid; quo quis dele&atur, In his virtutis àctionibus autem eft màxima de- hi jirandi le&tatio ; modà virtütem ameí. Imó nemo eft vetity t virtutis aut honeffatis cupidus ; nifi quiex utra- s &rtiltai, que folidaim capiat voluptatem. — Fortunz r 18 »imp 'C' autem bona; ut funt divitié, bonorés, amtici , fani- iporisin D | t4i,ideó ei juricta fint;quia fine his virtutis qui- dem habitus effe poteft,sinimé átüteth ejus adtio; v fottut Nec quisquari eniii przclarumi edere poteft fa- cinusin vita, fi amicás efl deflitutui, adt &grum b4- int C?(d"' bet corpus. vel nullo bonore ini. repüblica dignu eíf, ofb gt dit quicum petpetua couflikatut paupertate , ad- O ö'. . : (f TL Xque fieri nequiit, ut is felix fit, Kqui omnibus 14 ls careatbonis, -] p um Wo H ongt D] e- ;;3 Ex.mit.- I1. de fummi bont miorali accid, ia Honor alius eft (ervilis: qui debeturhero ; aliu$ naturalis, qui patri ; alius civilis, qui regi propter ju* b ( ftum defertur imperium, felicitati debetur honor in prazmium, Non * confiftit quidem fummum bontm )u 19 in externi bonis. fed im fola virtute. Actio tamen m virtutis non potcft perfici , fine aliquibus faltem P!apf borii fortune , eflque longé aliud fummum bo- f num-onfiftereinbonis fortunz , & fummum TT his carere. Poteft valetudo bonutm non polTe l [W:qlwd fclicitati, fubfervire eidem B officere, (Lmala est. guzmum q1 eft, aut fibona. ipiatamen fummum bonum non L cognitume ! fummum malum. nonomninó funt fixe;ita mopar Vixtus cjusque a&tios mofcendu utloco moverition poffint. Impcdit namq ue advcrfæ am invi« | ,vita (xpe honcítas a&iones, ac ex torquet eti 1 äxmmu f(lz orbus robur corpo- tis liberalitatem, unicusautem m fortitudinem in acie , nec ) avrtatelit vis ita poteft affigere, ut nec | m henr ceas. Màe $ "prudentiam in confulendo ampliug tn;ri qu mentunme jeiptd, | goum impedi 20 Indé * reété dicitur,quod felicitas omnibus ; Mi non pofíit,quadam jitratm fortune C* corporis boniscatere 0l H tamen &inprimis hac, que non funt advitam ne- ï i at fit pvopterea . ut feli- (thlbnum D ceffartas abeffe poffunt ; 5 idun, qui citacmen fit aboluté inconflans ; nec acci dit feré, Cl qu ut quis omnibusiftiscareatbonis, ; mec tamen bmtbuthu esl tam conff ans, ut labem nullam uniquam contva- (b bat, Eftenim imperfe&tz hujus vitz Mldy 9crfe€cio, adcoque certo modo li conítans. lt 'mfl EU lq:y T 3. SICRSEEISOLUISSDSNTTNSAMSBEIM 3 1 Exet- ^ j L : Exercitano Ill luflhtm; m' d 19 I9 p Xtr hony ; DE OBIECTO DOCTRIN.E MORALIS. LUTTY R AGto t I. Objectumethicz homo eft, qua- fiquibusþ!m, tenus fclicitatiscivilis capax eft. ümmum k Proprium * eftdifciplinarum pra&ica- & fimmz füm, non ràm objeium um cognofcere quam cet- tfb valent tum in bocinivoducere fiuem, iffudq, per bunc pet- TVlte eidia ficeve, quod fieri autem nequit ; sifi id notum f[it, nonel at quantum quidem fes po&ulat. Sané non in- cognitum eft ethicz obje&tum, caufi tamen & fünt fiyeit principia ejus difficultatem habent;undé przco- mqucadmü gnofeendum. Obje&um * ethice eft bomo, : etiam inyi robur corpo- quatenusfelicitatis e$t capax motalis ; quz cum »in acit, nec in virtute fit pofita, cjusque actionibus , abani- iqueas. Màe ma fluentibus , adeoá, bonefliffime, &* quantuns fievi potest , vetla vationi confentanea cffe debent : citug um Idcircó homo hic obje&um eft , inprimis pro- fit at pter animam, à qua eft virtus. advitam Obj. Homo eft (ubje&um ethicg , recipiens irs fc habitum prudentiz.ergó non eft objc&um eft (ub- , if je&um , quia recipit prudentiam , utbené vivt; eff ciditie objectum, quatenus przceptis excolitur moralibus;ut ; n tin bené beateque vivat. Obje&um * ethica etfi aliis bomo fit aliis qwmtamll intelletus , voluntas , affeilus, adio humana, Jjus vitz nodo ententiz tameniftepoflunt conciliari.. Con- fiderari poteft objectum autem vel. indetermie W t4t£ , atque ita eft homo; vel determinat? , ffá, vel internum , ut intelle&us & voluntas , «um appetitu & locomotiva ; yel. exteee I b a tlhls 40 Exercitatio. 111, $um;ut omnià circa quæ virtutum exercentur W' 7 actiones, adeoque ipfz a&iones ; humanz. i WIW Voxationis fumitur 1. pro quayis actione,quá Wm homo cum plantis communem haber, z. pro accufa- a tione. 3. pro opcratione, qui mediante intelleétu & volunzaw perficitur, ut hoc loco. j Áil (I; Intellcchus x* ab ob]eäa excludi son d:Bet, g/ano bic namq; perficitur virtutibus, quatenus prin- j um cipiis informatur practicis , & ex quibus varias wnok mt conclufiones ducit. Pradlitu & vetatur, à quo Atdnu alius efk is,qui tbeoreticus dicitur, & per quem res ij Ii4 A d Íua natura tantüm cognofcibiles apprehcndl— j 2 uf mus. Hic prmapus practicis pchatur,nec mi« 0ij ; nus conclufionibus. Volunt as x objectum e3t, ' ;ætlp( ct * quia hic quoque pcrHatur, atq; tunc bona mo- ] gagtunqi !gi Á«tit ralia pmfeqmtur, malafugx:. In hac eft electio Lj :| $d* €5 libertas, propriz virtutis caufr. Affediw funt mncsoratw ebjectnn, quxa funtinftrumenta voluntatis,quam Í:quuntur in boni clectione , aut eidem repu- h* TU j ctum &ob gnant. Adliones deniq, faut objectum, quia poí- funt effe? bonz aut malz. finuudit f r M /xm, DeobjcétoaliiGc. "Totale & adequatum dici- £urtotus homo virtutibus informandus. Inadzquas RLT TU 3v tum feu partiale principale eft intelle£tus & volune tas ; inftrumenra!c funtaffectus; ab his ortum;funt quidlm, actiones humang. 2 Yiunt Mnlk&uu 1. intelle&us per effentiam cft ra- | BUTM tionalis,& per quamrerum naturas co- fttd o Vi gnofcimus, fimulque dcactignibus vi- luuüe, te confultamus. L 6 Ut * res fit clarior ex doctrina phyfica hl; ; conftat , tres effe facultates anima humanzs | enp. '/'limdog, De objetlo docirina movalu. - at TA t lm qm4, qua vivimu; alteva , qua fentimu . tertia, — lViSaOiDm. l quáintelligimus, Prier,quia eft omninó rationis ! 2 0 aj expersidcircó hinc excluditur , cxterz duz hic Lt inddul locumhabent, fed diverfimodé. Etenim * 7 LTA altera per participationem esl vationalis, cum per fefitirrationaliss tertia eff rationaluper e[feuti- Natentsm Qubt v «m C natursg fuam, & per quam rerum naturas cognofcimus, fimulque de vitza&tionibus con- GL fultamus, Eftque in utraquecognitio €* appeti. t quem : apprelent 1155 Acillavel fenfitiva, vel intellecliva , gademg, € ratto in bor, Srdtuecm Obi. phyfica agit deanima. ergó malé de ea - dj d pracipit ethica, Reíp. de anima eatenus.rantürmg WCDOT - hicagiturquatenus yirtutis cognofcendz cxplicatios pi fervit, 5077 Sed * intelle&ivusappetitus proprio no- Aftdu [unt mine vocatur yolantas. Ingens autem eít inter ts quam utrumque appetitum difcrimen , atque fubje- tidemteue €tam & objectum inutroque diverfum. senfi- i ii tiviss e$l in farultate fenfitiva , fertura, inid , quod squatum dic fu*? feufu cadit. Intelle&ivus eft infacultate t4e ; Indaqui tionali, & in bonum tendit tmelligibüe, 46 in id, u & volum quod esl boneflum. ipormutt Voluntas, ut eftfacultras animgzerationalis , res &b intelle&u judicatas cligens, aut repudians;pertinet m efte adphyficam , ut veró przceptis excolitur moralibuss ethicz eft confidérationis, hic enim informatur ad TOE Virtuces. mibusvin Intelletius *. adomne feextendit intelligi- bile, Ficautem confideratur , ut «d motum fertue j voluntati ; non.eam impellendo , fed dirigendo, r p ; lo maut fugiendum. 1n- [7] efteudendog, quid /appetendu 3 tellectus 39 Exercitatio 11l fuamhïl telle&us igitur in ethica cognofcit principia ol pra&tica natura nota. e. gr. quod tibi non vis fieris j alteri ne feceriss boneffe efe vivendum ; neminem yjot u effe ladendum, aliaq,. Eadem eft cogcluiïonum It ratio. Áirat!t Natuid notum effe diciturid;quod fine demon- At / pl fh ul!il ftratione, aut przceptore: folius naturz inftin&u;co- i nofcimus. Id fir, quando propofitionis alicujus ve- Titas, (tatimatque ejus fimpliccs intelligunrur termi- igeim | ni,cognofcimr. Non igitur nobi fcum adferimus haec um ec hoc tmodo re- principia, quando in lucem edimurin dicitur. Princi- dmgend €t$ vered; aliquid natura notum ceffc pia habitu quodam cognofcumur ^ qui fine difcurfü apiá m comparatur, exercitatione t amen opus eft. guide fijuiun Xo Etenim * intelle&tus , eriatm poft lapfum ds verum 1prz'mm' tm paventum , vetdam adhuc. babet fatia- fitonefer liter bonum est videte & co« eem, quaid quad mora )u nofcere potest.. Exrare quidem poteft, etiam iu $ ]u V €iyi libus , nec is eft re&ta ratio ; fed redla vatiore- ppetts Gum ed devebmsjudicium, five fint res naturaliter motz, five ex principiis naturaliter notis dedu- bonavd Volu cantur. Hoc intelled us iudicium , etiam posi la« D m reliquum.vedta esl vatio, homini,im; Reé&ta ratio duplex cft ; theoretica, cum de re« fnayi " N busjudicat theoreticis ; practica,quando de practicis. K Y !) Tmüm Perperam fumitur vox rationis à multis tantüm in malam partem , aut pro ipfa hominis corruptione, ilmd cum in bonam partem accipiatur quoque in ipfis fcri- Wt pturis facris, Rom., 12, v.I, r Pctr.2. v.1- Rom2.v.r4o Sicultus Deo debitus eft rationalis; ratio & racionalc (l t rem bonam denotabunt. Eu Atque * hinc de intelle&tus poffumusju- [ mglum " . dicare dignitate, utpote ex cujus lumine omnes -i: t tdtnilmz J difciplinz humanz dependent , in eoque fedem CT uam 2j Deoljetto docirine motalis. Eit pïlmtlïp:l faam habent, eftque hinc earum certitudo.imà n fär. hs ff intelledus alis facultatibus imperat. omnibu$, * Meus appetitui ut vex aut. magiftratus vinperats Otcluion ait Ariftoteles. (4) Imperium intelle&us a&us eft internus, intrá X ine dem diverfas animi facultates intercedens, & à fuprema a* reinftinthug; nimi facultate in «ateras exercetur. Dis alicujum. Sed * non nimis latà cxtendendum eft id 12 ihgumur t Ladferimuttz imperium intellectus , cum voluntati quoG, fuo tc hocmodoy competat modi. Intelle&us normam feu regu- dicitur, Dris lamagendi prafcribit , impellere autem proprié yi (ine diu non poteft. Prafcribitnon rem apprehendend.o imenopuiel fed judicando ; nec fimpliciter; ut fitin theoreti- a p . hY Cis, veru moftendit hoc iftotempore & locoeca t hbt tl tatione fieri omninó debere. EM (a )1. Pol. c.5. Vide1.eth. c. ult. t 3. 2071 llI. Voluntas animz rationalis eft bt :smoturdtt appetitus , fügiensautapprehendens - notis ded bonavel mala;ab intellectu monftrata Voluntas * inanimalibus foli competit 13 dj p homini , mpropri? brutis tribuitur, C* quatenus x i, m t fümitur profpontaneo. — Fertur primarià ad per- jodc pridi fe&tiffimum bonum,quale eft divinum, proximà li tantüt adbonum dirigitur morale. Hoc duplex eft, . ; corrüptit yerum C* apparens, ac per fc in iftud, per aeci- uein p p Romet dens & propter difpofitionem malé affc&am),vinl jo & a bocvergit. (5) .Obi. Homo plerunque fuapte ingenio fertur ad voffumif malum. ergo. nontantüm peraccidens. Refp.]d non effe de natura voluntatis, utin fe eft, fcd provenità uminC o [ E depravationc voluntatis aut univerfali, quam exa* eofit 4 ll « *Pu N 24 Exercitatio 1. f'p primorim contraxitparentum s. aut partieu]aris 07mm L €x mala voluntat N is difpofitione, ut fit in ínjufto, pres ] o , ä?go, aváro. t4 À * voluntatealiquid dependet aut dire- lus &, cujus principium esl pofitive,diciturque itavo- I(rn/,/WW"f um luntarium quod fimpliciter volumus ; ut ambu- ! 0ij a lare, ederes aut indiretté , cnjus puincipium cst y Em privative, quodQue cum impedire poffctaut dc- yldy bervetgJ non jmpedit, ut cum quis Vabinteritu ho- minem poffet vindicare, id autem non facit. D W.M , Tuncid voluiffe dicitur. Non omnis qui per- H l Mp nopr v | fittitq uicquam,iftud vult aut voluit; fed 15 demüm, ] ieomnesdt qui cum potuiffet & deberet, non impedivit. 1 $ane . AGus * voluntetis duplexeft; urtsquem at " immediate producit, ur velle, nolle, eligere, aver- unappett . féti ac diciturelicitus, quàüd. eum ipla voluntas fonuncu exfe eliciat, inqua ctiam eft: alrer mediante a- vtlb lia potentiaà voluntate prodit, ac imperarus vo- du tAtv , quia à voluntatis cft imperio,, cxcitante Ymf sliam pote z ntiam, à qua elicitur, ut videre , amba- 'nodioDrih lave, G. DTTTg12] Voluntas impellit czteras facultates ad agem- dum, etiam intelle&tum, Hinc omnes à&us intelle- UI j En €us, quoad exercitium voluntarifunt.— Vtenim de | W. Lio " z6 cogites,aut nó cogites;id voluntatis cft.Sed ut atus j tisobjed intellectus fit affenfus ;dotdiffenfus , id non fubjacec voluntati, aétus enim ifti caufas non habent neceffa- zias, ac intelle&tum convincentes, aut non habere vi- le,s,&fug od dentur: in czteros nullum eft irnperium, | Parent a- €tus quoque appetitu: fenfitivi voluntati , ut & 1ma- ( £inationis, reminifcenziz , (ed non fem por. Detre- Unitg, €ant enim (pé juffa iftius, fl 16 Diftinguendi * quoque in voluntate 4- topulm volendi w volendi C nolendi , habctäluc actus LU bonum i De objetto doftiina movalis. 2 -lut.p"üwhx*f ^ * | B N bonum verum & apparens pro objecto ; a&tu veró nolendi objectum malum eft. Id enim vo- tj | luntasaverfatur, nec fieripoteft , ut. velimus ma- At iv I U5j mb | lum, ub tatione mali, fi.ut nec nolimus bonum , eà quia bonum est. 4 Pt Obj, 2omnescogitationes humanz funt corru- pta. E voluntas motu fuó noa ferturadbonum Refp. Mlitaei. Yttrtm h. aliud eft bonuim fpirituale , ad'quod voluntas per fe noD£errür, quia eftcorrupta peccato s aliud eft bo- nonhui, n E! L k morale, ad quod fcrtur inclinatione Onis qi M. ftdisdmi, fua, propter vires reli&as in animo à lapfu, nec hice- nim omnes aufert, tdm;. |Sané * quiexmalitia & perverfitate pec- 12 lumqum cat i malum agit f-iens & prudeus , fed tamen. ptrt i non appetit malum fine bono, quod ei putat ef- Dl volntas fe conjunctum, Ita creatura Deum averfatur medintea« quia falsó fibi perfuadet , effe in hoc a&tu bo-. npemw Vl« numaliquod, Eftquidem fimpliciter malum , excitante Deum od:f^, utpoté qui eft abfoluté bonus, fed Mett tl in odio Dei homo videt apparens bonum , gi- mitum ux pooam evitet aut aliud. qes d agele (b.) 3- Eth. c«4- t. 56-- idus intellte Ytenimde 1V. Libertaseft, qua voluntas fer- Md ucadus turin obje&um , ut id poffit cligere fi pon fubii(!f vclit, & fugere fi nolit. enr nectde n habere v Conditio * voluntati s confï[ïii in l;ber. 18 , Darentie tate. Hzc duo requirit,tüm ut habeat principi- TA um internum, per quod ferturad appetendum ; ptr Dett | tüm utfitimmunisà vi & coactioneexterni,ad- - - codq; ut libero motu ad fuum feratur objectum, oluntatt yyj vold Voluntas eniti, qua talis, cogi nonpoteil. j bonut Volun- 4 26 Exercitatio 1Il. g li Voluntas coa&a eft voluntas quoq: ajunt ICti, ergócogi poteft. Refp. ratione principii interni cogi p 0U nonpoteít , quamvis viexterna aliquandocogatur. Homo ízpé cogitur aliter agere, quàm vult, voluntas Y tàmen vim adintranon admittit, voluntarium non u eft violentum. mi ! 19 Dari * autem liberum arbitrium in ho- j üt. -mine, fí res civiles & ratiom fabject as [ettes , binc D &' äc oluibu fatet; quiaexperientiateftis eft, nos poffe res i- ftas facere aut omittere, ac ideà de. iflis confulta- « quicmus e siui.. Fruftra igitur hec. facultas homini data, Hrmäuï u aut in noftro cít arbitrio id fequi , de quocon- L] [ Vil'tüïCS . &o fultamus, autettam omittere. Porró * liber- « feyOCaDtur 145 non esl akus, quia hic tranfit, illa manet. Es , g pl Motus. acuum principium,.acideó proprié a&us non eft. * dsproquat Nec esl babitus, quia naturàineft, | Potentia igi- Quntür mái : tur erit, & quidem adliva, Paffio enim ut talis hh liberanon eft, fed quicquid libertatis ei tribui- du t tur,id actioni competit,huic propter aCtionem. eyrdsch Est autem potentia antma intelhgentis &* quidem voluntattt, quz fola formaliter eft libera. lms; n titi G Obje&t. libertas eft faeultas hominis, qua de z emünt oppofitis ad ejus aCtiones pertinentibus, ratiocinari sitüs f eppofitaq: prael igere valet , ut habet Píccolomi- neus. (c) Ergo c j 1in intelle&tu. R. radix libertatis Vaf jn intelle&tu eft. fibertas ipfa cftin voluntatc. Intel- yoo r ligere nec in fe formalirer, nec quoad exercitium Aidntm aétus , eft liberum. nitigr i emaf Nifi * velimus dicere ,hoc modo forma- od | literin intelle&u effe libertatem , quatenus folis ii terdftin agentibus iutelledualibus. libertas competit, ac propterca intellectum feu rationem efle facul- D taten L De objetto docttina motalis. 2? , N | tatem illam , 1n qua formaliter refideat illa li« Il WUHI(M i bertas ; caufx creata. indo wgm'ï. c) Grad. 9. phil. moral. c. 49. il Yolttya Dlrip - V. Affe&usfunt mutationes ani- mi, cum voluptate & dolore con- lum inho. x jun&e.: du hg Appetitus * fevfitivus fedes eft. ajfetuum, * Sunt natürales , Dolleresj. & de quibus hic eft quaftio. ii hominis natura prodeunt , perti- quatenus ex Yini dtay nentQue ad phyficam : funt motales , quia per m ita huc ao eas virtutes morum exequimur, atq; t'à * lw revocantur, Defcriptio atq; Arifferela (d) & my, W per fe plana. usnoncdt Motus nudé hic intelliguntur ; fine exorbitan- di'- hts ii tia , pro qua quandod; voX fumitur,ac propterea m ut talis * cuntur maiji affcdus. In * his ne aberremus; dijfinguendi fant ?5 ; d trbur- ï x affe&tus à dep a yavatiene qua. iftis ineft , docetque ratonem, | les , (e) propter affechus nos ned, expreisö Ariftote TP bonos , ntá, malos dici , nec laudari , nec vitupe- btrà qgAfi, 1.€. O b affe&us in fe confideratos. Si&. jnis,qui d enim fuünt. appetitiones fimpliciter , hz autem ; j, rátiocinat st tales . funtnaturales anima facultates. : Diccolomi Si affcétus fumimus, quatenus € xorbitant à dix lbertatà o rcectx rationis, tunc omnes m ali lunf- inrate, Tntt præfcript; onos aut Aliud autem eft dicexe affeétus non effe b & aliud j exercitit males moraliter, quatenus fun t affc&tus ; |1 eft dicere affeQt usnullo modoeffc bonos aut m alos ofterius falfum. odo fortt moraliter. priuseft verum, p Hitu& * ignorare non debemus , fzpe in-24 "TE teraffe&tus recenferi , quorum nomina implicang uml ? jj ) Suntque iu- y dic 1 puavitatem , ut ait Ariffoteles;s( gidies ul | i ET ÉExevcitatio 1N - hg vidia , emalatio, impudentia aliaque, qux nog " folüm affe&us à re&a ratione exorbitantes, qil fed in fe pravi funt. j Invidia eft dolor, ex proximi cemmod's per- €eptus, adeod; plus quàm voluptas & dolor, aut jl /W:;Wlill iinlta animiaff-étus , undé in fe mala eft. L2l ' Affectus * funtvarii, ac non uno divi- Vtgono * grthalpib . dunturmodo. Ratione fubje&i alii funt comct- dion ib ba pifcbiles, ut amor, edium, defiderium, fuga , gau- guials t dium, triflitia; aliifunt irafcibiles, ut [pes, defpe- jhominiu vatio, audacía, titr , it4, . Omnes cogno'fcurg-, gitum n Deu grceptores tur ex objecto. vl ailpibi Diverfitasaffe&uum in homine caufax habet va- xias. Principiirationcfluuntex lapfu primorum pa- hutuditi opy zcntum. Augenturà corporis vario temperamento, od fexuque diver(o. Terminantur ab objcéto , affuefa- p €&ione, confuetudine;amulatione, indigentiá , fitque lm appt idcó, utin ali;s fint alii, 46 4Amor * 6fb cum bonum. placet appetitui Tulw, m t fenfitivo. Odium efl reiingrata aver(atio.. Defide- lia tendm. vium feu concupifcentia eft. appetitio rei deletabi- - hi, li. Fngaesi abominatio malum avertendi , quod imminet,. Gaudium feu letitia cfl, quando contun- UT eth gituv fenfus bono fuo idá, percipit — Triflitia feu da« T Ad ler, quando appetitusj ungitut. ctitn malo. titrter Indifferenter (amitur bonum, pro utili , jucun? do,honefto,vero & apparenti. Amor placens volun- hninead tati dile&tio vocatur.. Hzc enim in (ola voluntate 8z tithun e:eatura datur rationali, quo charitas pertinet , tan- Tolm quàm ejus fpecies. Ma gnicnim zftimare, quod dili- ]s gas eft charum habere. q ' Qs ULTA ' T -Spes "* appetitio boni futuri poffibilis eft. ; Hoc offunt, I fperatur, Irpoffibilia cogcugi[ci P fpsrari De objecto doftrine moralhs, 2$ : f erari nequeunt. Inde defperatio inteligituy. du P Qu Audaciafacit promptos ad fuperandum imminens periculum.. Timor feu metus eft mali ex(bedlatio, od , à grandi periculo orta.. Ita affedbusmixtus e$l , exe dolor, al ulcifcendt defiderio & triflitia productus. Oppo- fitum habetnullum. 'uto diyi Vtnonomnisira eftvitiofa,ita nec omnis tí« (nt hMs - gnor eft culpabilis. Iracongruens cuni rc&ta ratione t(t bona, ab haecabiens vitiofa eft, Ità timor alius cft ugd D g*w' naruralis, deftructionem fui metuens, qui omnibus i. ineft hominibus ; alius cff fpiritualis zevcrentia ni- mre mirum in Deum, ejusque pracepta:s alius eft civilis, jn przceptores, magiítratus, parentes » quorum neu- ^ atb tereftculpabilis. Inordinatus cft habitus ícu a tiorüm p fortudini oppofitus, adeoque vitiofus. TRDU, Quod * autem uidam affe&us dicantur 2€. .. l, afütfe ; concupifaibiles,idideó t,quia his fimpliciter aut at f bonum appetimus , aut. ingratum refpuimüs, Irafcibilesverà alii ditutittur,quia his aut inftans t apptiti malum nitimur amovere , aüt ad bonum cum ti. Dd d- lucta tendimus, de qua re plgra docentur in. phyfïca. tnl, g (2) z. shetor. c 1. &) z. ethic, cs. t z. f) 3« adecenfte ethic; c. 6. t, 39 VI. €tio humana feu moralis vo- ( [eu t l catur determinatio motus naturalis i& ii jrut* homine, ad bonum vel malum, ab in- gns volute telle&u & voluntate facta. oluntate tintt , til Tandem.* de a&ione humana , que ob- 29 jectum quoq; eft ethicz pauce dicenda.. Ea ba- , quod dii bitum precurtit , aut fequitur.. Alia eft ad virtu- [ lhlb' 'H' tem & vitia, alia ex his fequitur, INam exactio» [ip Dibü$. í 0 ;Im(! fPrul : Exevcit. I11, de objetto doctrina ttovalis. 30 nibus oritur habitus,& hic eft actionum mora- n lium caufa. Adtio * 4lia efl bona,alia est mala; F 3Outmg'3 esl voluntaria, vel inyoluntavia ,vel mixta. 11 Cognofcuntur ex fuis principiis, de quibus de- zc(uflfe f Ü inceps. Hic notetur, quod acfio bona &* mala feti judicetur inprimis ex - electione ,non autem ex in- m zentione fini. Finis bonus effe poteft , actio in ngs It ( fepoteít effe mala. Itabonum eft pauperi dare Junuutiy eleemofynam, fedbona fua aliis propterea eri- qi nqik ) ! ] . pere; eft malum. gidur . A&io mala bona dicitur, propter finem bo- num; non revera,fed apparenter , refpectu finis boni., fiitt lr Síhtentio niala facit mala media, bona intentio non Quasd r facit bona media. guaem doc fempe AGiones * fine quidem difcernuntur, fed gunebunt, dlratioeledio 3twon. femper. fecundum. qualitatem moralem , ita dilorum pr ut illz fint bonz , quz finem fibi habent bo- Hinc*x num Propofitum. Attendenda esltetla finis con- LT ffitutio. Conftituitur autem re&é non per SineaChon quzvis media, fed per virtutem. : Quod * fi hoe vitum at non effet, tunc actiones multz, etiam homi- yurtites & y num fccleratiffimorum effent bonz , cum fapé af finem bonum fibi babeant propofitum. — Yta multi 'itropt exercent pyraticam , ut habeant undé fe fuosq; Ti poffint fuftentare , quis autem propterea T pyraticam bonam diceret. ntbtsz?iis,id( ( PTL*CS ü $ Ti P t d ! Yin, Dj l Ti Exer- W mum( hi Htj Exercitato IV. jl Onum Wt —— DE ACTIONVM MORALIVM. .'H i d 4 mim PRINCIPIIS. j Qubts d. I. Principiaadionum moralium MÓ ml | accuraté cogno(cenda fünt. T0 Veriffimé *dicitur, quod in ethica nulla X Tudioin | fit aut nobilior, aut ad vitam civilem cognitu Aperidare magis neceffaria do&trina eà , que de aclionuns humanavum,aut moralium est principiis. Nam nra eri- qui nequit judicare , quid fponté fiat aut invité , t ts Do. | qui d certo propofito , quid ex affeu.aut imbecil- Tl Cb litate , is in totius vitz ratione miferé errat, LU n Quia a&iones virtutem cfficientes pertinent ad | imoralem do&rinam,, etiam carum principia huc r d pextincbunt , & ex quibus ifte judicantur. Quz enim Motdint, 3 eft ratio ele&lionis , adem quod; eftratio voluntatis 1 hia bo- &aliorum principiorurn. Hinc * Ariftoteles oftendit, ex eledlione t i tf anores magis eflimari, quàm ex actionibuipfis. (4) ( n t ipiis virtus & od *fdo: Sine actionum humanarum princ vitium nequeunt definiti, ex his folis conftat; ! ,ium fom virtutes & vitia cffe in noftra poteftate. Quod jr, dm j autem fundamentum cft totius civilis pruden- j fami tiz , acpropterea diligenter hanc rem expendit ydefelit; Philofophus. (P) Ne * igitur aberremus in popa principiis actionum moralium, atq; itain aCtio- f nibus ipf.ïs,idcircö principa ordine adheremus & paucis ea, ac fine ambagibus declarabi- ius. Principia hec funt: Isvitum, Spontane- um , Eledie , Cenfultatio, Voluntas feu Volunta- rium. Eftque ab invito actio invita,à cateris voluntaria, Cumque actus bominum fint du- m plicess Á | pri $4 Exercitatio. 1y, E plices, zteriotes & exteviores , hic princïpïa exs i dl teriorum aCctuum 'intelligimus. Hiin fenfusin- ,fg);utll currunt ; ac ideó in primis actiones vocantur, [j 4ni ACus interioreSaltorum fünt principia. It4 ab eleitione, tanquam principio interno ; eff virtus S'im:m P | éut vitiun, . j^p Voluntas hic nion. tiotat potentiam vol;näis j quiaþc áutadum primum, fed a&um fecundum. quiq; à *jasinacto príao procedit , atQ; ita rectius dicicur voluntarium; Quj verou 4 quàm voluntas , ut infrà patet. aniim d Sufficientem * iítumi effe principibruni humeruim hincpatet , quia nec plura dari pofz i pignti jiondiri funt, nec pauciora. Coindicere quidem vi- 7 pmmr. dentur ffontaneui C voluntaviut , Ícd non eft Violenti $ta , cum iftud infantibug quoc'lue & brutis fug mitáturabage competat thodo. (c) Libertás * autein arbitrii , dc tilaam naturdi fateiefent ol . quo peculiariter agit Ariftoteles ; (4) non cft $e * o peculiare principium; fed idem eft partim cuni voluntario , partim cum fpontaneo. inidi nct Si libertas accipidtür propri?; tufic eft ideni 277 7790 quód voluntatum , liber? enim & libera voluntate kiteaferto velle idem funt ; fi autem furnitur pro libertatis ve- LU *ftigiis; idem eft cum fpontatco , hoc enim moda quid feciffe dicitur , qui ultià autnon invitus reni tritolltg af aliquam facit. Patüype Interim " orania principiavealiter no diffeyunt, 10 ut nj $ curn omniselcctio fit fpótanea, nec tamé vicif- .-'-l-'aicns hi fim. Electio definitür per fpontaneum, hoc non pet illam. Ytà omne eligere eft velle ; fed hioc eft * fl "dtdetnod 1llo latius. . Nec neceffarium eft qtiog,, ut vealites "tl differant , quia hinc difcrimen actionum ipfas V. A&WHE j /l'l tum dependet, Plurimum enim intgrcft ; fitné "adig ini m De atlionum moralium principiis. 33 Lf ('lþlw( áctio tantüm fpontanea , an etiaim prozreticà ; ief feüex eleähone facta. * VOCQ']IUV (c )áceth.€ i. zi €.2. t.30. (d); ethic. €.5; . Jl lL. invituni eft ; quod quis aut per :l/f Titlli vum; aut per ignmanuam committit. li * PIII'IUPIIS CXPOIICndIS mc1p1mus Ab : : volend invitó, qula hoceft notius;ac cernitur major va- »Quas fietas in 1&10mbu5 invitis; quam in fponmïels. Inárim un ver O mvxtum aut per Vlm fii,aut per 1gno- orum tantiáni ; idcitcó eft duplex asf per vialentiatis áut pet ignorántiasi. Violentum 63l , cüjus princis ämg " v piuth esi foris, ita tit nibil confetat adid.i qui agif hod Aut pultiltï Violentum phy('cum eft, quando pátiens jrs V bnits f inutátur ab agente;contra naturam fuam. Dico con- tlimi, d tta (uam naturdm, I]KRS Omnes gcncrauoncs & alterá- Jnn dt &iones c(ï?:nt violentz. Sané j2 [5 CUR CU omne objectim alliciens animü, ] fotiseít ;- nec tàmmen actio ftatim eft. violenta. uic el ide Extrinfecum idcirc) effe debet, ita ut iftum acum 1 voluntaté violentizalter non promoveat; af cutii quis elte- [benais ve u vianti alterim pulfat. Yd enim nifi cflet; tunc qnim mod Inyitus Tei] omnes noftre a&xoncs, etiàm qux magno fiunt 2mmnmpetu, per vim fierent. Ita:gxtur fit ex- trinfecum, ut nihil ad actionem cónferat agens j Mnum. amé vicie | aut patiens , gimirumpér /e. Vocatue * idyios Ab m,hocno ] lentum fimpliciter feu purum C merum. h fedlocd €o cft aliud quod fecundum quid dicitur,vel mix- T qulil. tuin,quodque inter iftud & fpontaneum eftme- num lF dium. Aienes funt inpitds fi extra finem cónfide- fantui ; jþontanea, quia Jïms in noftta esl. potefta- Wü 1 unc íé. Ma—- [ 44 1 J à Exergita:ia IV. ;gnmu 1e.. Màgisad fpontaneas interim accedunt,quia vur d propter eas interdum rc&té laudamur, vitupera- £n, mur,pariunt execrationem a2ut Velïi&lïl. qualis in reipfa i fl I ] Res quavis talis eft fimpliciter, eft; fccundum quid au tem prout à nobis certa ratione [n;fm fiunt metus cauía funt fpon- cogitatur. Hinc ea; qua quod expetimus ut fh"iH tanea, nec idenim eft tantüm tale; liad. Ita nemo finem, fedid quoque; quod pro pter a Pf lt tamen ut confulat vult projicere mierces per fe, vu vita. fut, D antiam esfi,q»uad: ftpet lo Invitum " pet ignor QU G ita ut poftea facientem peniteat. (e) ignovantiam, l Qce ularium. Aliud est nefcive , aliud - Kítrerum fing lgnc ignovare , notatd, iffud fimplicem rei negationem yincibiln mis ld boc privatie nem. Nam hom o neícire dicitur,qua ignorate autem propnä, (dremon| Ícire plan& non potefä, ft. 1gnarantm varias habet D .H quz fcirc pote . , la differenti as. Pt inb, olia dicitur pure negationis, (f)! alia praya di[poft tionis s. eslq, illa cim fimplicitee ?ïä(['»gï'. Aliquid ignoratur, ut fi lapidem. projicias ac ca'u qu'æ 0 hominem vulneres. Hac alias ervor dicitur , quA iij quod non cít; ut fi quis homt- madat qui id e[fe judicat, hcfn occidat, quem puta batefíe feram. quxi Sertno hic eft déilla tantüm ignor antia, quz cít N in hoininibus, quibu . s xatio conítat; nam amentes, Tonti furiofi, melancholici ,etiam quid agant,igrwranr,quæ ünd áliris ignorantia h uc non pertinet. uamvis * autem ignorantia fit privatio, ! fit tamen ut caofa fit ves pofitivas non quidem per mlls,fim fe2c4 uafi rem fimPhciter efficiat; fed per 4c äf/'lifd//]//;. edire pote- cidens; removendo d quod rem imp p fafubmer- rat. Íta ab fentia gubäfnatoris eftcau ^ fj']l. tam 1 QU. fragi'i. Ita fionis. T'empeftas perfe caufa ctn Ts f ighie-, * j ! ; De alkionim wiovalium priicipiás. 3l :dqmsqlüi ignorantia cft ?aupz acttonis , tollitque aut mora- Mp ll tur fcientiam, quz impedire iftum poterat a- E. Itin Ti &um. ngd* diximus; invitum per jgnorantiä t rationt am penitentiam trabere fecum, id de eaignoran- n (or. - tia verum, quz proprié efttalis, non autem de KEImus u lr n AE ea qux eftaffeiata ; ut fi quis inimicum dicat Tonfult per ignorantiam occidiffe , nec peenitentia du- citur, cunc enim voluntasoccidendi ei non de- dityr ' - fuit, Iftud igitur de ignoranti4 ptrra verum eft, itu. u) quæc'*iue dolorem habet conjunctum ; aut qui t dul a hancfequitur. ^ Ignórantia alià s dividitu£ ín vincibilem Sc iü- neg:twmm m JCIEUES vincibilem. Illa cft, cam eaignoramus , qu& potera- qUI ; mus,& debeamus fcire: Hac cum eai&noramus,qud npnprt (cire non poteramus, Illa non excufat, fed hzc. a ais libd Deindé ignorantia aliaeftjuri ; alia fatti. 1 «gariants, (f ) Mfta veleftjoris umiverfalis , quà ignorantür : fmmpütim przcepta communiajuft & injufti;adeoque. ea; ii ac at quz omnes homines fcire poterant & debebantj j pi veleit juri particulava , quà ignoratur fpeciale f mandatum feu edictum , promulgatum ab eo; guis lomi- n qui poteft conderclegem.; nfia: quï t[t Nimis generale e(t ethicorum preceptum;igno- " amontet rantía juris non excufat. Neceffarió enim diftinguen- zi dum eft interig ;noranhquiz €ularis; norantiam Jüris univerfalis & pa;ci- i Ignovautiafatti e$l, quando non ignora- 1$ udenyl mus, fitne aliquid honeftum vel inhoneftum, fed u ignovamus fackt ciecumflantias, etque hzc vel fa- r p PO €[i-pr0prii, five ejus quod quis ipfe facit, vel ali- eni. namalienafacta haud raró in nos transfe- oco alieno convivio od rimus, ut fi q.uis amicum 1 471 C z eXxci- lx * 36 Exercitatio lV. Til ni 16 cxciperct, aut rem honeftam denegaret, Ifte & al diftin&iones neceffariz funtut & ca, qua aliquis a ignotans dicitur agete C* Agere pev ignorantiam. fl Hinc enim patet,quanam ignotantia adtiouetn fas [ ciat invitam &^ excufet. . Non excufat. ignorau- j tia juris univerfalia fatum agentis , nec facit id jume invitum, cum hujus cognitio omnibus naturali ü ( inftinctu & quotidiana praxi ineffe debet. — Ex- N 17 cufat * ignorantia jutis pavticulatü. ad teinpuss ] Pümi ( non atitem perpetub. Hac excufatur Jonathan hibeq Saulis filius, dum mel comedit, contra pattis e- r mae dictum. «Ignotantia fatti exctat , quia agens propter circumftantias impeditur , aliter enim giturà egiflet. gt Ignorans agere dicitur, qui errorem fibi accer- tinidif fit; cujus ipfe caufa eft; uteft ebrietas & ira., Per igno- liuifu rantiam agere dicitur; qui & fadum & calíam , cu£ Ql ficagit; ignorat. Hicexcufatur,ille non , factum ta- qiini men quandoque allcyatur. TT 18 Scd * quia ignorantia juris univerfális, puli, gt alia esl juris natuvalis , alia bumani , idcircó te- fommo. nendum, quod iff a nullo modo excufet... Licita fu- | hr runt &adhuc in quibusdam rebuspublicis con- ceduntur,qux pIan& cumprzceptis P'ugnänt na- Tv i innds turalibus, uz furta & adultevia apud Lacedamo- nios ,cd non merentur excufationem , cumis Mäh'd ! as gnorarinon poffit fceda illa effe t'urpia(iue 32 fc'.;mï.ip 19 cum recta ratione pugnare. Ignorantie ,* juris bumani pauló alia eftratio. Sané im foro exterio- N ri non cxcufat, aut facit invitam actionem hac non agi: ignorantia, cum leges ab omnibus debeantir- fl?« b nïx te.uigia' : De attionum moralitm principiit, 37 ;* telligi. Imó in foro confcientia quoque non ex- n Vlidllquu cufat hac ignorantia, fi debitam quis diligenti- Htf amnonadhibeat. Interim (f qui ignorat legem hhj iflam effe prümulgatam, excufatur in confcientia, gwmy. €)3. ethic. €.2: t.14«. ( £) 5 eth.c.t. € 16, t il IIL Spontaneum cft cujus princi- itural pium eft inagente,& fcientc fingulasa- 2 €tionum circumftantias. aioni 20 fifis Sequitur * (poutaneum quod ele at li 1 premittimus , quia eft generalius ac plus in fe A V habet, quàm clectio. Dwuas habet conditiones, Ü ^ .M'Ws M D Prima eft,ut principium fit internum, quo diftin- T CUT guitur à violento. Altera eft, ut agens fciat fin- gulas ciecumftantias, quo ab invito per ignoran- li 4ctte tiam differt, Inde eft quod eaque ira. aut cupi- rim- ditatefiunt, fponté & noninvite fiant, )QL. im, Quf dum t* Obj. affe&us non funt in noftra poteftate. e, qua ab ira fiunt, aut cupiditate non fiunt (ponté.Refp. affe&us quatenusà natura fluunt, non funt in noftra yferhl oteftate, funt autem in noftra poteftate» quatenus moderandi & ad bonum vel malum morale poffünt ticà - accommodari, fita fe Intrinfecum .* iftud a&ionum noftra- 21 (discote rum principium cft confiientia, quà de factis & ;nzmtm- faciendis judicamus.Sed judicium de rebus faci- r:edæmq- endis hic locum habet , utpoté quod actionem , m przcedit. Abhoc intelle&tus judicio feu à con- ue ; « Ícienti proxim? pendent atbus omnes, ret2d, facit: " » jl«'I?i quiid agit quod confcientia przcipit ; maleé,qu Q non agit quod ifta jubet, aut facit contrarium. gem At Éx duobus imalis id eft cligendum, quod minus - e(t. Si nimitum neutrum c&cu ppe vel fi alterum tan- beati C5 um gp ) 38 Exercatatio 1. tüm eft turpe.. Aliàs neutrum eftelizendum; quia eft faj(n contraconíeientiam.:. Itanon funtfacienda mala,ut t A 10 £veniantbona. A€tione (cil. f-xontanca ; alia eft ra- "m tio a&ionisi mvxtæ ; & per qua multa cogimur tole- mala. - VT II 22 anum * idcircó eft afferere, bone/fa]ie- Uum a erefon Y ri [þam*c turpia invité, cum eadem fit utriusque umM caufa, qui laqc &:unquea ïpPCtll'nUS, æfnontc & non lï*VitC Jï)P etim »lS- epnumtn | p IV.Electio eft fpontancum dcubera« fmpliitet tum , five appctitus ex confültatione us It quid volu provénien s. Electi x . la B5 vocatur etiam praelectio, Grz- (itione €à cís eft proarcfis. Eft a cms voluntatis,quem au- Di tem praccdit a&us i inteflectus , feu cognitio. mfec Completé idcircó C per fe esl voluntatis. Inde ab 1 quor elcctione dicimur £ori ant malt; à judicio intel- tüts que lc&us nonitem. z potcü*tc Ele&io cft folius hommls ,Oriturque ex multis anteinter fe collatis , & quibus unum liberé accipit, pofi n y Non eft cupidiras autira, quia hzc in brutis quoque fuünt, imó ele&ioni fzepe adverfantur. Impropria cft locutio, quando brutis ribuitur, ut quando paícun- quifit tür, & ex multisherbis bas pra illis decerpunt. , nec à apt poffunt enim conferre bruta res mter Íe. (ra 24 Eft.* autem non cujusvis voluntatis a- Qrinob &us elcctio, fed cjus quem Plæceffxt aon/älmtm " eut d;!zbevana. . Eft enimelieere exiis,queanté qunolo contuleris, num dCC*PErC aut præopta— jïmh Yf eoq; illud demum velle efi eligeve ; quod fit Dd ente certa rerum disquifione aut. con- Cvf ultatione," Omninó igitur confültatio cam BAtont ? Kcedit, Elc&io " non efl rerum omnium, j nci - fl N De atliontth moralium principid. 39 Vi fäd pofibilium. Eligere enim eft rem vell eage- Ws idn, re,actione completa. . Quiigiturid vultagere, TT is ratione cáret. Ele- quod novit fieri non poffe , &io est verum qua ànobis fieri poffunt, Quz alii hi ! faciunt ea velle poffumus ut aliter fiant; eli- u'iu'&qug alemus. Eff deni, mediorum potius , gere nonv Yl quam finis. De1ftis confultamus , finis cftprin- AC — cipiu min pra&icis. libet Plena feu completa volnntas vocatur, cum fimplieiter & fimp licitér & abfoluté aliquid volu- UIUDe snus. Incotnpleta c ft . quà (ub certa conditione ali- $ mpoffibilium effe poteft, illa quid volumus. Hac i fub con- ] n Gn- non. Impoffibilia enioc velle poffumus; ditione ea fi funt poffibilia. Q5 dU Differt * 2 voluntate , quiahzc pet fe bo- O0 Ü num fpecat , etiamfi fieri nonpoffint, & ad alic- [ ) na quoq; Íe extendit: eledlio autem ea inrue- jitc- funt in noftra g. tur, qux nos fpectant, quzq; poteflate , media refpicit per que putamus nos x miltt finem affecuturas. , actpl pofle VI. Coníultatio eft mediorum qugic ii inquifitio, qu& ad fincm confequen- P;fcun- p,MC dum apta funt. Á Cóvenit * cü cle&ione obiedfoquia eorü cít, itls d« quz à nobis fieri poffüt.Sed res magni mometi aut iltatih dubie fint.catera contemnitur lt nemo cófultat, ganté quomodofurgendum. Eff mediorum quod, non. yoptt- ti5, nifi quatenus unus fit medium alterius, yodflt Differtab ifta fubiedfo , quia intellectus eft. t COl Confultatio communiter (umpta pro quayis in- daga tione rerum futurarum ineft fcientiis, unde o em Aftto logi djcgn;tir , confultare d c prafagiis, Proprci& 4 mium; ' ji í DT $? Exercitatto IF. forto eft indagatio mediorum, quaz in noftra funt pote- ftate & arbitrio. if 28 - Quod * ficonfültatio quandog; inftitua- al tur de rcbus alienis , wt guando confiliarii conful- igrto tatt de 'egibus aut vepublica , aut quando paren- 161 m! q tes deliberant de liberis , amici de amtis: cltca uw p;u't COInhlwth de nobis aut noftris, cum his omnia qu* 1 complcctamur ; u 1* quocunq; modo ad nos lu x-«m'f Ípeétant, ctiam o d CIIIQUODC. joret VII. Voluntas eü a&us internus, Muo Y &i 0« €x quo fluunt opcratxoncs externz 29 Vulun 7) * eft ultimu m. -Hac non notat Hf»o.mrw* fuindul ul D) potentiam feu facultatem animz rationalis,fic e- inttqum e nim ad ob;c&um ethica pertinet ; fedachtm vo- jecimb: unbit, Q* luntatis.. Flinc dicimus , quod fit. adbus interzus, W €x quo fluimt operationes exierne. Scu ,edl appe- titio boni , frve id verum, five apparens fit- qu (f tonemte Abfolut& & per fe appetimus bonum verum; «omparare , & quatenus hoc vel illo modo affe&i, appetimus bonum apparens. (h) Bene enim affc&tus gj Scdlerm de omnibus rebus bene judicar, malé affectus pro- pteranimi pravitatem m malé de rcbus fcmt,ac faepe nmhz €ligit quod non debet. quaj 30 Voluntas * igitur hic fumitur pro velle, quimi estó, finis i tnprimis , uti electio efl mediorum. 1n ca - fuy actus exterior eff terminus & perfetiio acus i in-- y Hitt. terioris. Qui plene yult , is ajorem addit per (aly actum externum dele&.txovem,& vel commo- tum f dum , vcl incommodum proximi. Qui non benà eite sult , is fopplet tamen, quod voluntati deerat, proras Qui impeditus fmt exeicendi a&um liberalita- tis, eque iftud acceptum eft , ac (i feciffet, Eadem cR: pnum in peccato ratío, Tate f Porró [ pe 4Zjiqnum moralium principihs, $1 h It Porró * velle diciturnon uno modo , nam 3 £ ipfe facere potes C per alium,. Quod quis fa- nl I cit peralium , per fe feciffe putatur. 'Hto ut in- ) p ftrumento utitur.. Qui jubet , is approbat , qui confentit , qui facientem collaudat , qui com- ia Ti v modi particeps fit , qui cum poffet non im- l lioj pedit, qui auctorem fovet aut occíltat, nead postam trahatur , fed porró p t cccaliïdi fgcu,lga—f tem habeat. u Ratio voluntarii augetur, quando nec errore M. fedu&ti, nec vi affe&uum abrepu aliquid facimus. n at Ita voluntarium eft maximé , quando quis ultró affes liste. £&uiindulget , ut có copfidenuius peccet. Minus vo» luntarium cft , quod defignatur ex errore , aut quan- TTTE do ex imbellicitare humana affectui aliguis fuc- Ms cumbit, quod eftfacile, THta * (unt actionum noftrarum principia, fupt 33 l qua cii mnoffra fiut poteflate, idcircó contra Pla- X m tonemrect e docetur , ()'quod adtienes quoá, ab Q äïcæi vafcu iü ptofecte , im uobis fita funt ,yirtutes C* vitia. Scdiermo eft de actionibus moralibus , & quo- dhs po- rum hzcprincipia, Plané alia eft ratio in his, ul que à folius Spiritus Sandli in nobis funt. gratta , &* rvl quormn bic non exponuuttm pritcipia, Altiora ifta j Ina funt. Quod * autem Plato virtüfes tantum volun. 33 Qus I« tarias , Vitia autem inyoluntaria effe afferebat , lt pt id nimis abità veró. Flomo enim per pecca- omtno-« tum femel corruptus , tleró. vergit ad malum , nonlltnä cítque in rem nullam proclivior. Et quia mala i detri proveniunt ab hís principtis , uti funt. expofita, 1 ia Planum [31 teae flc voluntaria & in noftrg. pote- d flate fita, € ; Qljed. Porrö, 4t Exerc IV. de attionum motal. principiis. Objc&. natura eft caufa, cur homines appe- tunt , quod ipfis videtur. e. vitia non (unt in noftra p poteftate. Refp. naturanon tam caufa eft, quàm di- Ípofitio & affc&io appetentis;. A voluntate funt ope- (D 1] rationes , ab his habitus; à habitibus eleé&kio , finis. 84 Quod * autem putant nonnulli, mala ex g ágnotantia fieri, que autem ex ignovantia fiunt, Mf ea facere attionem invitain : id falfo nititnr prin- L cipio ,. cum non omnia mala ab ignorantibus A ( , qü&t( fiant , nec omnis ignorantia facit a&ionemin- gt vitam, ut ex ante dictis conftat. jr, nX Vt principía a&tionum funr in.noftra poteftate, dnt; Ó ita actiones ipfe , imó non a&tiones tantüm , fed & habitus, qui ex iis in nobis gignuntur. w aptt 35 Sunt * autem actiones magis in noffra pote- Qb n fieonf flate , quàm babitus. Ylle enim immediatà funt à i& propter voluntate, hi mediaté & per operationes, ac dplonclti d ropterea ab iftis magis cavendum, quàm ab H j abitibus , quia actiones prave funt caufa C secs ial puncipia babituum vitioforum. Sunt in noftra n 4 ii poteftate actiones , poffunt à nobis TT coerceri pro libitu , habitus infuttmd vitiofi difficulter. f umg; h) s; ethic. c. 4. €, 65. ( 3. ethic. e. g. t. iUTLAM , $5. leqq. z wijlti l X Wat& libtei v ($ pl f prati Ptl Excr» I | ! etediy Wa lii Excrcita(io V. 43 i, Muf DE .BONITATE ET MALITIA qlinj MORALI. fUn!op:« HG D äflii- I Bonitas & malitia moralis ac- Ihit t curaté determinanda cft. ! fin, Conftare * inprimis debet , quemam attio tpri. morali civiliter aut movaliter , bonaaut mala (it ; ntibuy tmin. adeod; quatenus appetitus tam ii qui eft in facul. iate intelligente , quam qui in fenfisiva fedem ba- bet, rationem bonitatis aut malitiz - moralts du n habeat; (* «srper C? propter eos bomo benà aut mal? agat . (ivc feliciter aut miferé vivat. Jripm- Obie&tum ethice tunc demum re&e intelligi- i n mus ,fi conftat quomodo & quatenus animz poten- tiis & propter ezs homini.ejusq; actionibus ineft ra- J65, dC tiohonefti aut honefti. hi 1uim n Eft*innobis naturale lumen , ut in theo- 4 T reticis , itain practicis, quo boneflum d turpi » bo- TAT num à mále. poffumus difcerneve ,. feu nazuralia ybis principia pest Lapfum fupevjunt , ad dijcernendam $ boneflatem à tutpitudine , vitia à virtutibus. No- l runt namq; ethnici malitiam , fornicationem , ifl & 7' l avatitiam , nequitiam C (pmilia morte digna effe, contta ju[litiam , temperantiam , laudibus ovnari, Errare & falli poteft intelle&us nofter in civi- libus, fzpe c tiam fallitur in hís,quia malzex prin- cipiis natural is luminis rátiocinatur» id camen quod ex principiisiftis re&é & legitim? eruitur, fallere non poteft ; aut fidei repugnare. H Hzc* principia excolit philofophia civilis , quz recte propterca dicitur facultas , juxta te- Gamtationem , Q naturale iffudlunien judicaudi * € 6 & fla- 44 Exerctatio Y, , Wi e ffatuendi , debis qua ad vitam banc boneff? tj Pl( u prudenterinflituendam pertinent ; adcoque quic- quid lumini naturz ex amuffim. refpondet ;id «enti, Mi A (onumd bonum;à quo veró quod abit id error eft;à quo- a cunc'luþ dictum fuerit. bomo errate p ? oteäï D d!/;,. plina non errat. "] [i[,COS I.H U Aliud c(t habitum non omnia affequi , que po- terat, fj perfe&tior effet; & habitum illum errare , «t, Donum aut pravé rem, docere, & errorem docere. .Multa poteft difciplina civilís non artingere; at non proe uf fum pterea in his errat, quz attingir.- iil PEIEF 4 Unde * infertur, quod cognitio vetitatis p d de difcrimine boneflovum & turpium in vita civili, dntic hg £tiam in etbnici , à Deo fit. Nec enim à diabolo imisiid elt, nifieum veritatis patrcm'velis dicere , qui jrirojer t pater audit mendacii.. Cognitio idcircà veritatit, nonfunt prout est in impits, 4 Deo eft, adeod, non fallit , aut Sumiai jusbonitas deripit, necüineblaspliemiaid erroris poteft di- a effentiz €t principinm, quod Deus doccet. Tris ,Obj. dona Dei depravari poffunt , & à fua inte- gritatedeficere. Ergó aliquid quodà Deo eft; potcft tptt cum fide paguare & erroneum effe.. Refp, Id ex ac- cidente e(t, nec donis illisullo modo per fe competit, 1 adtoq $. D of aüt quà fünt talia. At veró cognitio veritatis, etiam, quà eft talis, à Deo cft, & donum ejus, & p. c, non po- Ü nn:,r,f (u €cft pugnare cum fide. Pnpi Hinc * virtus moralis, fuo modo Deo per fe lt grata efl; quiaeft bona & honefta , licet in ho- filihngi minenon renato inveniatur. Complacenti 44 Nllug j jklütem aternam 63l aliavatio. Fl i Il. Bonum eft , quod appetibilita- iolts Wt ) Ül ml tem habcet, fcu congruentiam cum QClgtur i ) ho u Inf?i— De vaonime & malitio morali. 4f honej] i Infpiciamus * boviratem C* malitiam me- 6 1 Wi tAlém, üt ex lymine fluit natura, Kes magnimo- odl menti. Multi enini de rectitudine & pravitate l, iqu. aCtionum humanarum, nec non de vitiis & vi» j i »dl];i. GE tiofis habitibusitaloquuntur & fcribunt, ut pa- Íam fit;eos neterminos quidem; qui hinctamen QU p h r t petendi ,affequi , quo mihil abfurdiw fieri pote- : s i2f. Bonum * dicitur duobus mod 1s,41f ptO- 7 » Mul 01 BQ prer effe fuumy aut propter qualitatem velopetati- onemi, Patetex perfectione , qu&taliseft , aut wohtk propter effentiami, aut quatenus notat aliquid TM A effentic fuperadditum. Pofterius conftatquid 4 dtboh ómnes iutelleum, fenfum, fapientiam, videre , lo- Ktt, Qu co moveri, multaá, alia ves vocant bonas , nec ta- At men funt rei effentia;fed qualitates autaCtiones, 4lit, wit Summsé neceffarium éft intelligere , quibus re- bus bonitas moralis incft, tüim veró quom pl * i iodo ä'bonia tate effentig diftingüatur. / fiquidem óiinis $ yà (udint Prius * quoque apertüm ; toelpot tes appetit fui confevvationem , déffrudhionem bot- j ld r ve5, adéoque effe cujusquerei bonum fit opor- f comptt ais eltt tet Hoc otunienti comfetit , in quantum ensest, C omni quod effealiquod. babet ; five alterám il- ?' fsnon PU" Ílam habeant bonitatein, five non. Vócatur a- pp liàs bonum transfcendentale, fubflantiale & gü"m- euin d tiale, ac boc mado otane en$ bonum . e$t..— yentit Nullum effe, quá eft tale, malum cft. Non fub- ftántiale, quia omni$ fubílantia cftà Deo, etiaim dia- bolusipfe, Nonaccidentale, quia aliás effe fubftari- tiale, malum cffet;curn hoc fit à fubftantia & per eami, etibi N Ho« igitur càm malumnon fit, nee illuá erit. N j ^ Porró * bonumpront sotàt a liquid éffeis lié fa. r . | Exerditatio 1ij. r '»',r;(mfli- | tia fuperadditum, eft duplex : naturale & mora.. qui M le.. 1flud. denotat quicquid ordinem ad fubje-- f[*cgquatflï &um habet, cui ineft, five fit in rebus corporeis asb five incorporeis, five ànaturaultró emergat , fi- r dibo ve aliundé eiingeneratur. Hoec dicitur omne id; T quod conformitatem habet cum voluntate & * Ht lege Dei, five à naturz oriatur principiis , five pl IO aliundé veniat. (iscom Hinc * bonum naturale funt vitnda t omnes perfe&iones creaturarum , qua: effenti- hod am cujusque reiin fe abfolvunt & complent; biteyedi nectantüm quz à natura funt, fed quxà nobis sm quodt tontrariur parantur, autaliundé accedunt. Benum morale Vuli efl, quicquid & quatenus ex his & aliis perfecti- onibus, in creatura intelligente , ordinem habet Aut entm.: -ad Deum & voluntatem ejus. sfeperc Bonum morale certo modo eminenter includit fklibem . bonur fupernatürale, dequo Theologi. . Etfi enim dDewny hoc efficientis & dignitatis ratione toto genere ab illo ditferaGtamen quia naturam hominis in ordine ad tdemam Deum perficit,idcircó ad módum boni moralis fe ha- tjuicbo betípes, charitas. Sed vox non eft accipienda preci« alfluina s&, pró eo tantàm quod à lumine naturz eft. i1 cttr molt Unde * ultróliquet ; qued bonum appetis n , bilitatem babeat feu congruenttam cum . aliquo. Mi ne Quicquid enim norat perfcétionent, five effen- tialem, fiveaccidentalem, id omne eft appetibi- F;n'ronu t moy le, five übi ipfi, five alteri , ut 1nductione con- D at. ! DO gan - Ts habem I IlI. Malum eft pr £ci. .ivatio & abíentia füdtm dl(l P( r d r i2 ^ Ex * di&üs de ti4lo judicare poffumus. Sift t lg fe Hoc namque qui-aotat: abfentiam & pryatio- [ 1 De bonitate & malitia morali, 47 nem téi.. idcircó eftpofterius , & exillo intelli- T gitur. Malutmn quà malum , non babet effe veale, Ll M]e COf Íed quatenus eít tale accedit ad son- ens. Omne Va [ ens eft bonum, & p.c. malum non efteus , quia 'Orntejl noneftbonum. $eduon est omnino n?htl, cum itite fit in vebus. Privationes dicuntur in rebus effe;non quod ve- )if& ) f]vg rum & pofitivum in hiseflehabcant , fed quod ver& il fubje&tis competant. Nec ideó enim privationi € d. tribuenda natura pofitiva , quia tenaciter trei füo in- at haret modo. Coccitas nuda eft privauo ; nec tamen inde evelli poteft. Nec verum eft; idnon effe privatio- VRR nem, quodtotum corrumpit fubjc&tum, cum de mor- LU i fs te contrarium conftet.. TC [ 3 i Malum * . eftduplex: matarale & morale, Qb Aut enim abeft perfectio aliqua , que naturam infe perficit, & eftmalum naturale, vcl ed hunc t idudit fe habetmodum ; autabeftperfe&tio in ordine B enimt veabillo ad Deum, esique malum morale. "'Tranfcendenr- vordint 4 o tale malum non datur. Non enim ftatim , ut ordls t tae effe rei bonum eft, ita non- effe malum eft , quia udi at abfolutà non effe, efl ens negativum, quodnón di- 1 citur malum. Differunt * multum. Malum 4 TEUM namqg, metale bis potest ineffe , qui poffident bonum n hp naturale, ncc ftatim enim bona valetudo trahit fredie fccum bonum morale, fed hzcin his eft quoq;; ïgPPCtibï' qui funt moribus cor?xætiiïïmis. Eadem eft ra- jone C? tlo mali naturaiit,quod his fxpé ineft, qui opti- mos habent mores. Ita utrumque malum de abíeni codem dicipoteft, nec tamen ipfum effe quà t4- le malum eft. of Si effe rei, cui malum ineft , malum effet , tnné s effee malum effct natura pofitiva, ad uc aut Dcu J m X éaufa p P. j 43 Évercitatio V. caufa mali, aut neceffarió effetaliquod primümm flati? ; lum endum priucipium,à quo malum dependeret. Eft àus grin d tem utrumqQue horridum di&u. m A 1V. Bonüni morale in cteatürisnos j;genaruræ tatordincm ad Deum, ejüsque legem : Horme. malum morale in Tortdle 'egorbitantia & lege Alidartüm;t confiftit. . ya ii j i6 De * moralibono & malo accuratius di- ETO Camus. - Iffud in cteatutis notat ordimein Ad De- yadtect xuride; ii tm éjiisg, legem; adeeG, in fola créainta vationali Cattri inveuitur, Necprimo eniim & pcr fe poteft ulla luml áCtio ad legem cónformari, if cognitió €$ libes- ar bonali Ídi ad[it, qux autem nonnifi in-intelle&u prz- ditis; Ità :h malo ínorali, & quodmodo fe ha- wfacimp bet contrario. mfmmi g Quz de boni & mali vária dicuntur diffcrehtia, Atv t Nec 1in Deo enim €d oiiriia ad creaturas pertínent, gudlecvet *e- locum habetit; cum fitipfa bonitas, cjusque effe emi- ütem at heütiffimé omtem includit boritatem ; malum nul- laxatiofie in eüm cadit, lex praapi efesint f Hinc * fequitur; áuod intrinfeca boni c* onifione snali hovalis vatio, in fela ff a conformitate cum Le- ftri qu geyaut exorbitantia ab ea cotfifldt. Nec enini aliunde cognofcimus, quid bonum áu£ imalum ïumeüW,, fit morale, nifí ad legem C divinan juffitiam,aut lg, li éxorbitantiam ab Dac vepbicigiius. E&c'ïüe/illa' refporidet ; f'ioind i ,—- 6m4 d&io mürdlll , quæ I.Cgi natufæ Tf Inde recté dici- saalaque hinc exorbitat. Obi. n [) is boyi totalis confi- " totgd fnus, quo? f vmealivatio omm ' lege naturas € for- Aiüti m flatim conformitate illa cum illa exóf- ?J(M"&"N:m fnalié tatio ompis mali movali fita esl in bitantidg "ii Ld De bonitate C malitia morali. 49 'H'mum m, "] Atl Eüm' bitantia, aut defectu à lege, i. , omnis res moralis ter bona idcó eft bona, quia legi naturz eft con- tlrigno; formis; & omneid meraliter eff malum , quodà legenaturz & recta ratione exorbitat ! chCmg difforme. ; eique ;ü: Formale non eff tota rei effentia, aut quidditas, T ï fed id tantàm, quod communem reinaturam ad cer- ttüsdi. tam redigit fpeciem. — Materiale igitur vocatur id, quod rescomnnne habeccum alterá ; formale eít id, LT per quod res cítid quod eft. Ita in homin materiale ; rationale eft formale. € animal cíft Mitirij vdui Caterum * conformitas illa d exorbitag 18 T tiain multis ineft rebus,ac proptereamulta dan- li p tur bona aut mala moraliter, — 14f4 othifíio , cantt« iUf miffie C ineptitudo ad faciendum aliquid , esf in- confovimis legi . at verà aptitudo ad. faciendum (ifetttiy contvariutn, e5l ei conformá. Nam qui omittit, Dto enini quad lex vetat , is legi vivit conformiter ; qui ln ) malutini- autem facit;q uodlex vetat;aut quiomittit;quod lex pracipit, isexorbitatabea, Sed * major eff 1 defe&usin commiffione,aut repugnantia,quàm "T TO inomiffione. Iffud nama, minus congruit cum les N eüm g nAtUura, quäm nonfacere aut omittere. Itama- lum eft pauperi denegare eleemofjuain , fed pejus g imaum | iri:m;üüf | cft,acceptam ab alio eidem eripere. Sic Deum non E[häue ll diligere malum eft, eundem odi epejus eft. Ma- joridcircó in hoc ; quàm in illo perverfitas aut vfpontt j malitia. st Obj. agerc ponitaliquid in genere naturz, e, non notat d efc&tum ingenere morum, & p. c- forma- mulurh lisratio malinon eft defe&tus. Refp. aliud eft facere, ruM,W aut non facere, ut fufit res naturales ; aliud eft loqui TL dcinconformirateà lege. Alifxd eft agcre, üt eftran- W"h um $9 Exercttaiio V. tb quod aliquid ponit, & aliud eft agere mas tàg agere: bus; 1 lum, quaeft xaleformaliter, quod non ponit. I 20 * omneid, quod eft moraliter busc Etquia qi malum, eff exorbitantia à lege üature €7 divina; ä Doni üiones tantüm ; fed idcircó ultró fequitur, ion 4 lias inalas effe poffe. lgl habitus quog,, aut qualitates 4 l qu at bitare poffunt , cftqQue in his Omniaenim éxor Q9 IT malum, quicquidlegi noncon o ruit , five fit ine- (o:npätum ptitudo ad agendum, qu od debebas, five fit procli- abftinere debebas. atl vitas 4d faciendum ; à quo 2lprzterea * inomniactione mor ali, pcrpetuö militia qu homo, t m ,objecium Cf citcum- refpiciendum eft ad fine e 0. &iones in actione bona, hislrgun flantias . fint g, omnes per. Poteftenimactio effe bo na obje&ti ratione,quz flaàrebus m eft facere mi- tiaebus i mnala eft ratione finis. Ita bonu bus autem fericordiam, fraut & m facias, ut gloriam habeas z 1 [ aquadvx( coram! i ominibu I9 s, tünc mai umeft. Aliud eff in V J pwe analo, quo & e^ uuico defe&lu tale est, Non omnis circum ftantia a€ionem moralem ls cbmp lun &t fpecificat, fed que daim tantu m augent bonitatem aut malitiani, quz ante ader ant. jta copiofam largiens LUE facit morale fpecificum, eleemofynam bonum non timnon fedid auget. ionibus id diferté Arifto-- litit ld 22 De * malis a& quia aut id agitut, Hïque teles (b) Peccatur , inquit., T0 0j on ut oportet; aut quod quod n»n oporret .aut quod n Vitlong »0on quo tempore oportet. , 4 ut. aliquid bujumodi. is Avecta ratione. qua ut Int In his omnibus eft recefft DAT fiin uno aut altero bonz actionis norma eft, ita J Butndum fit exorbitantia, ftatim actio fequitur m ala.Cir- cuinfpecte idcircó hic agendffim, (b) Ethic. cap. 7: text. 94» | Pme Vc BO" ; De bonitate C malitia imorali, 3t d 0njt s Bonum & malum revera funt in ordiy febus; funttamen diftin&a à rebus, C i, quibus compcetunt. ntin, d Bonum * & malum revera in relu e[fe, 23 if nf bisque denominationem latgiri, caret dubitatione. juc 1n Jig Ex quoautem concludendum non cft » bonita- t i tem G maliriam non effe difluntdias à vebus , quibus (f competunt, aut quas denominant, 4/4 eff. ve& ts effentia ab bis qua 1lli accidunt, aliud bomo ; aiisá ; pitto iC Q malitia que eflsn e0,. Aut Íi malitia idem qvod omo, tunc hominis fuübflantia eft peccatuim E ( hn Obj. bonum & malum (funt in rebus reyera,; ac his largmnturdrnominationcm.crgönon funt diftin- ] ragionc,qqæ &aàrebus. Refp. id vanum effecum omuia acciden- LC IT tia rcbus infint, hisque denominationem danr jà qui- m libets bus autem funt diftin&ka, Itafrigus eft in aqua; & ab '€o aqua dicitur frigida. iif à Veré * idetrcó bonitas &ghaiitfä mora-24 : n od lis competit a£ioni , f aciens eam bonam aut ma- onigrcm du lam, & tamen difcrimen cft inter adtionem per fe Áim lrgis ejuq, bonitatem aut malitiam , ac propterea et- : fp(;ii(uüh 1am non dicitur Propriä,bamd est bonitas aut maz ï& AIIPLO litia,(edin concreto , bomo e8 bonus vel malus; TEU - Eftque perindé five malum committas, five bo- "T W num omittas, utrumque enim defectum feu pri- vátionem notàat, utantea dictum. l bu; TOA Interhominem & cjusaccidentia , inter actios i U nes earumque adhzrentia, in omni difciplina diftin- m JE*'*J guendum eft, aliás ifta omnia cffent unum & idem; I malïyw quod dici nequit. Verüm * asalum quandog, notat. puvam 34 ptivationem, ut quando omittimu , quod facere ! l D5 däbe—* Exercitatio V, $2 Í debebamus, aut quando adeft ineptitudo ad £a- ciendum? Quandoque notat babitum aut aciio- cimu&l nem, ut in commiffione peccati , homicidio aut l j g itih ! furto, ubi malum non eft pura privatio, fed actus aut babitus pravus.. Utrumque cít malum & ex- Miti u mate orbitantia àlege, ac utrumque formaliter dicit ijfan privationé , alia eft ratio; quando fumuntur ma- 26terialiter. Ne * igitur aberremus fciendum eft, min d quod omne malum,quá malum, formaliter fit pri- lub vatio, C* tamen adliones aut babitus veclé quoque Qd vum,hila mali dicuntur. Sed in aCtioneaut habitu malo, dafiret ipfe babitus aut actio non (unt pavs formalis , quia irrationd actionem & habitum effe, etiam bonis compe- i. titactionibus & habitibus, adeoque uterque eft Q indifferens ad bonum & malum. judcate, Aliud eft pura privatio, & aliud fecundum rati- onem formaiem eft privativum, fcu formaliter priva- quipmer du tivum effe. Hocomnibus compctit malis, iftud non. Illud primó dicitur defetus, hzc res defectü habens, TTT x , AcCtio * igitur & habitus in zmalis ad par- - piyicy tem pertinent materialem. Efquepars materi- LUH alis male acionis habitus, non fubflantia, in qua est j Quim salum., Hac enim eftfabjecium remotum, & in Y quo cft actio aut habitus ; fed ipfa adfio & babi- fl 15 esl pars materiali mali,ac propter actionem quiqy & habitum malum ipfum vespofitiva dicitur,non ibeyg quidem formaliter & quà eft malum, fed materi. : Tib a N aliter, 1.c, quà eft aCtio velhabitus. ! Tota (ubítantia hominis per peccatum corru- | Qum i Dxi; pta effe dicitur, nonquod ejus effentia aut ejus quan- titas; qualitas, a&io cateraque fint conyerfa in pecca- tunp fcd quia hjs peccatum adharet. Ec - De lonitate & malitia morali. $3 T| n Et * neulla relinquatur dubitatio, id di- 28 a .'ldio àl cimus, per materiale non intelligi fubflantiam i- píam. feu vemotiw [ubjeum, cui inest adlio aut ba- Z bitu , fed materiale peccati feu mali est adio lr babitus. 1 dicit Quanquàm enim fubftantia dici fo- leat materia actionis aut habitus , sop tamen U fd« fibflantia eft ipfa atlio mala. Hinc eft quod res nl mala dicatur pofitiva , quatenus eft actio vel ftyi. habitus. quit Qui defe&um dividuntin privativum & pofiti- ddny yum, hi (üam produnt imperitiam, eftque aliud nihil idafferere, quàm homines alios effe rationales , alios " qu irrationales, tenebras alias effe tenebricofas; alias lu- scompc- cidas. d uibus ita fe habentibus haud difficile eft 29 ! judicare, quid de illà fentiendum diftin&ione, im rl« quáprzter ufitatas entis fpecies alia nova intro- tptitie hiinons ducitur, &* quod ensintroductum appellant,ac ens jhibttty z4le effe malum.. Hinc * quando dicunt meta- 39 jalpte phyfici, omne ens eff bonum, diltinguuntifli inter T ens, creatum , faidum C introductum, dicuntque T P. quod regula 1lla locum habeat in ente facto & -- jn at creato, non autem in ente introducto, boc enim effe malum. Verüm * ficta eft ifta diftin&io, ehui s. Qionen quia omne quod abit à bonitate, id abit quod; jpyr, ao ab entitate, nec malum dici potest ens veale effen- lhnitt tiale, adeod; entibus annumerari nequit,. Fi- &um igitur eft ens introductum ,. ac yeritati n [v11] Dei repugnat ; qui omnis entis autor eft, g mali autem minime, inpt $ l D 5 Exer- x 4 l $4- Exercitatio VI. 4 Wi f" -DE VIRTUTE ET VITIO B[quoülm MORALI, i, j L. Virtus eft id, quo quis fe opti- (UjUS(E?); mé habet, & munus fuum exequitur. fwm fed J D Medium * perveniendiad beatudinem ci- : | 1 vilem virtus est moralis , cujus idcircó natura eft tcadion cognoícenda , idque ex definitione & divifio- Cai ne ,fmzdg'y vititti npvoþmm ? quodöl;hommem à felicitate, vel fummo bono avertit. Virtus ia ip genere efid , quo quis fe optimà babet , C munia qit. .Vdj mT &mpoi f fuwim . exequitur , notatque ita quamvis perfe- €üonem , etiam hyperphyficam. 1 bos, m Cognitio virtutis per & propterfe, nullam ad- tem virtü fert vitz utilitatem, quatenus autem cognitio ad praxin tenáit, ca ratione pluríimum prodctt. uxijuli ATT Varias * habet aliás fignificationes , hic Qj o notat babit um crebris aclionibus compatatum , & Qs ficeftduplex: moralis & intelledtualis , (a) qux tusmoit diftinctio à duplici animz facultate, intelledu Ya atodens; & appetitu prodit. Duobus enim ad re&é vi- thali vendum opus eft , fcire quid fatta opus fit , quod &ni, u intellectuali , C id prompte exequi , quod tmorali jud; eompetit hi Intelle&us & appetitus multipliciter potefter- f J r rare , nifi di(ciplina accefferit auc affuefactio. Is igi- J)Pï?lïï Mstoete tur demum re& in vita fe habebit ; cujus intelle&tus & a É fku&ï*nn tus eft. ppetitus perfe&tionem per vircutes confcquru,.-. CUR lp T5« It In * multis istelle&ualis differt virtus à & tnotali , hxc autem b. 1. differentia eft przci- dl : Hi;, pua, quod . illa poteutiam tantimn largiatur bene Wal agends ïï, w De vi'rmte Q vitio mofali. 55 Tio agendi fubjecto , bec autem [imul actum. Unde fit quoque , ut hzc magis virtus dicatur , quàm illa.. Proprium enim virtutis eft , (P) facere id [ i. cujus eftbenéfe habere , tüm opus ejus perte- li, &um reddere , quod cftà morali. lltm - a)r.eth. c. ulc t. ult.. b) 2. Eth., c. 6. t. 30. t df —— 1L. Virtus.moralis confuetudine dinfo. & aQione paratur. JRfem Caufa * e fficiens virtutis moralis , non eft 4 Ti dothrina , fed. confuetudo , undé & moralis di- Ó t citur. Multi namque pulla do&rina. inftructi gt eam poffident , uti patet in mulicribus & ple- beis. Innata funt nobis virtutis femina , qux au- ullim ad. tem virtus non funt, dicunturd; quidam na- mito 4 l tura jufti aut temperantes , proptcr virtutum femina. c;, lit Obj. omnis habitus comparatur natura» do- hu Qrina & ufu feu exercitatione. ergo.his paratur vir- tus moralis & intelle&ualis, Refp. virtus moralis eft ()qz iaid 3 natura ut à caufa remota ; à doCtrina ut à caufá per accidens; caufa per fe eft ufus & exercitatio. 1tain- vdev- telle&tuális eft à confuetudine , ut à caufa pet acci- f qii dens , quatenus ifta eff cum ufa & cxpcricgtxa con- "TT juncta. Facit* a dhanc aliquid etiam corporis con- yrete ffitutio , cum conftet pravam temperiem ratio- , lsf nis tollere ufüum non tantüm, at fit in «maniactás yelledus fed & mortemaccelerare animamc'lqe àcorpore onfequi fcparare. Qu idni igitur voluntatem noítram . ret? Hinc alii ad virtutem , i & actiones imþcdx alii ad vitia funt magis proclives , ad bonumaut di Prm; (iras ex omni 6 malü.Intelle&us * cupiditates no u Parte D 4 ( $6 Exetcitatio V. parte in hac naturz imbecillitate fub—igerc qui- (s ( dem non poteft , derreBare tamen fationis im- Jobium f iiï:ïb | perium appetitus ita nequit , quin perillum mo- res honeítifiant. Nec animus in corpore exi- du ftens , omnemvit ave ejus poteft contagionem ,ipfc fedetam tamen vire mortalium dux eft, & acionum ar- siltet Ia biter , nec natus cft fervire ; fed imperare cor- gmords ori, )d Obj. Gálenus; laudamus qua naturá bona funt, I odimus quz mala, Ita viperz odio habentur, ]l quia natura funt malz , Deus amatur quia natura bonus. E, hominesagunt, quia natura funt boni aut eledtimus mali;, non quia hzc funt in illorum poteftate Refp. diftin * conform i uendo intez malum per (e & per accidens. Vi- P.| 4 It* peraec hoc modo mala nonillo, primó enim non eft mala nifi ei cui noceat. Id autem non eftperíc ma- ! ndis, conf lum. Nec confundendum malum naturalé, cum mali morali. « aim uj 7 Porró * quia virtus moralis cenfuetudine j pratu, N li & i ftu alhione pavatur ,idcircó fciendum eft , adtio- &intys nes fieridebere fecundumve&tam vationem feu pru- ttüm vt dentiam ,(b) utpoté quz condimentum eft o- 0)j.1 mnium virtutum. . Imo virtus eft optimum prtones quid, eptima autem à veda ratione debent per- i(ühiliappl f adeoque actiones rectx rationifint con- ^ Opttines formes. (d) Hac przluceat , aliás ftudia noftra V ue t [ -beatz vitz non funt utilia, (€) fed eidem no- | "ttüliy 8 cent. Tales * funt a&iones in medio confiften- DT tes.. In exceffu. enim aut defectu conftitute 35 ftig, Tolint, corrumpunt , quia homines propter delectatio- L] nem, in ipfo vitio facile impelluntur ad pecca- &i* wum. - Corrupta hominis natura fponté fua ; Wdtig, q delabitur-in vitiay ad virtites vero 1nvitó de- "if j Ícendit, n Devirtute C yitio movali. 57 b ttw fcendit. i, Mf uanquam * aütem actiones virtutis 9 babitum antecedehtes ,. diverfa habeant prin- *rillummm cipia ;ab his qua habitum fequuntur: cum in TDore « n if!i redta vatio , in b virtutis babitus preluceat : fpecietamen nou differuut. Eadem funt mate- OT at- rialiter, formaliter differunt, cum forma a&tio- Tift Q0f, nis moralis potiffimüm fit ab animo agentis, tort , €) 2. ethic. c. 2. t 30. ) 2. eudem. . 5. (c) Plato in menor. i, TT III. Virtus moralis eft habitus t bt t ele&ivus, redz rationi & legi divinz lat Ms ts Vi conformis. tim odf His * prafuppofitis, naturam virtutis mo- 1g ltl mi- yile, u ralis , confiderabimus. Habitus £f. , quia eft in anima fubjectivé, ac crebrisactionibus com- futulnt paratur. Namtria funt in anima, potentia,Da- bitus $ effeitus. (f) Mla à natura eft , hi fübitó d udi. & fepé prater fpem accidunt, adeoque neu- vj w dio- trum virtuti competit, Erit igitur habitus. Obj. In anima Yunt fpecics intelligibiles & o- optlmum perationcs variz. e. non tantüm iffa tria. Refp. in facultate appetitiva ifta tria funt, & de qua eft (ermó., dint t i Cot- Operationes funt communes huic & intelle&tivz fa- cultati, qua huc non pertinent. 2. Obj. habitus cont- j moltn paratur vera fcientia , firmo judicio &conftatia. at jem m hac noncadunt in hominem.Refp.in aCtionibus mo- onfilae ralibus hzc in hominem cadere poffunt, etfi actio- nes ipfz fint contingentes, ac fieri poffint, & non pnfttu: poffint. j Sed * babitus aliu eft intellecius, alius vo- 11 d t luntatis , pértinetá; virtus moralis ad hunc , 4 o proptetea elecdiyu dicitur, Virtus namq; libe- mvite 5 fam D5 a J $8 Exetcitatio VI. j:,:bcturr?ff ram requirit voluntatem , cum fcienter & ex ele- jurim a dione agere , fint notz prirflarie actionis vir- tuofz. Conjuntka est virtus cum fiientia C pru- ais. Pl yim dentia , non tamen eftintellectus habitus. ;undat» ncf Iudicium & notitia de virtute nunquam tam funtfirma , ut his pofitis voluntas nequeat deflecte- ia r€ , aut in transyerfum xapi. Corruptio natur£ qdinpt «auía eft. fnito, i Sed * vitium efl quoá, babitus electivus , id- a du circó fciendum , qued virtus fit. habitus etigendi dbus bona , adeoq, vetba vationi feu iumini nature lum boneflati ac legi divine conformia, Id fit quando yios. H voluntas & appetitus omnesqne ejus motus ita inofficio continentur , ut nec in defectu nec tionisnon: httocinior inexceffu peccent; fedteftent mediocritatem. 1; Afeüus * quidem , wt funt motus natura- 1t quio nodumqu les, infe non [unt movaliter bomi aut mali, fed Mediun prout congruunt, aut repugnant rectx ratio- titremornm ni , at omnis in vita noflra ide orittur inotdinatio, igorc, qu quod modum à veda vatione prafctiptum non te- gmoncm D yirtuti ; lia neant, Virtutis igitur efteligere, quz legi & exc & d re&z rationi conveniunt, i. e. eligere medi- mustiterm ocria, aut talia qug. cupiditatibus ponunt mo- ; Wtmiti in dum. , Rütqil,o Virtus primárió feu formaliter in congruen- Ia tia cum re&ta ratione & lege divina con(iftit , fecun- ht darió & confequenterin mediocritate. Nam in ifta formaliter à vitie diftinguitur , quod eft legi & rectae IT rationi difforme. AÀut dicendum , quod medioeri- fmp/i(arum; tas firaliquid congruum re&z rationi & legi divine » Byutnt. ac naturz , & ficcft ratio formalis virtutis. tl i Medium * duplex eft , vey && perfone.. 1ftud " gxtrama &qualitge dfjfat, & in quo nullus iwd WIIJ A( habetur De virtute & vitio morali, $9 !l habetur r?fpe&us temporis, loci ; perfonz, aut ioni . aliarum circumftantiarum , eftqQue idem apud MO . It omnes. Hocratio dererminat C eff tale ve[pe- &u circumflantiarum , neque. deficit, neque a- um m bundat , nec apud omnes eft unum idemque. t defirf 0 niturg Ita erogare indies fex fcutatos pauperi nimi- um eft, inprincipe eft parum. Neceffaria * di- Dd 3 inr, d- Íunctio , quia virtus nontam est medium vei , T quàm niedium rationí , eftdue hic modus quem wnu d affectibus ponit , ne plus mimwve gaudeas aut. do- Itlb leas , quam qued loco , tempori , perfona, eft. conye- TO d niens, Hinc medium rei in vitit effc potefl , ra- du t tionis non item.. Nam modicum gaudere fi uper ACRULCT latrocinio malü cft;eft namque füper re gaude- Mu re,quà nondebebas. Id autem- nimium eft & ul, f modum;,quem vatio prefcribit , excedit. i n Medium cít varinm , aliud per. participationem extremorum , utaqüa tepida participat de calore & vtl frigore, quod virtuti non cempetit; aliud per ne- 1 n r gationem quod non cadit in oppofita; competitds virtuti ; aliud perfe&tionis,quod alienum eft ab omni g igt exceffu & defectu tribuiturj; virtuti quoque. Obj. je d- virtus eft extremitas. ergo non cft medium. Refpond. un me extremitas interdum notat perfe&tionem & opti- sum quid, quomodo virtus eft exiremum. IG wggtufn' Przclare. * Ariftoteles : Nen omnis adtio, lic lt [ inquit , nec omni perturbatiomedtumecipit.Sunt am n 1:* i enim quadawi quavum nommibus fl'atum. e$t virium implicatum y ut malevolentia letans alieno malo, | mel Jgi jt impudentia , invidentia: Cf in attionibus furtum, g, adulterium , cades , Hac omnta fic appellantue (ie H | quod m«la funt , nun eorum immoderationes -(g » g D.6 Hing p I 60 Exeicitatio V1. NT 17 Hinc * folu ;;r'udcns virtutem pofidet , ut- inqntt pote qui a&iones non tantum intelligit, fed $ub redté quoque judicat. Variantprzcepta mora- * iif lia fecundum circumftantias varias in obje&tis ys fit feni feu rebus , quasvidere non poteft mifí prudens, ub Hoc eft mediumiftud rationis , quid hic folüs ylid recté confiderat. aalntats £)2.eth.c.s.t $.. g) 2. ethic.c. 6. t.30. ';ushäbfthab IV Obje&um virtutis moralis gge Wi eft voluptas & dolor, fübjc&um cft vo nitumdi j luntas. ficmmqi [1 -.— Hzc * quoq; pertinent ad virtutis natu- c]pia, d ram cognofcendum. Obieilum omnis virtutis lPrincipium moralis eft voluptas * dolor. (b) Ob volupta- npot [ tem multa fzpé facimus mala, st patet in intem- g;inapwm | perantia. Ob dolorem Íxpé honeíta omittimus; 1qudem. Qb t.t st e$t defenfio patrie , amicorum , parentum,libe- 19 ror&. Quia* veró duplices funt voluptates, ani- hddbusef t appt sni C* corpotís , idcircó tenendum 1n utrisque priaciplite verfari virtutes morales , quatenus nimir. va« IDIETTT tionis egent moderamisie, Magis autem verfan- ! fimenerteni Pudlcdudet tur circa voluptates, quám circa dolores.. Nam ifl« funt communes omnibus animalibus , no- j Mbindre tf i bifcum nafcuntur, nos comitantur , his diffi- cilius refiftimus. Effrenes funt , ubi ad malum BN 2 Bcttyg tendunt , ac vehementiffimz: paffiones. Obi. Voluptas & dolor (unt obje&um uhius Éecdii Qu temperantiz. (i)Igitur non erunt objectum omni- um virtutum. Rcíp. exqualibet virtutis aCtione pot- tttolicm eft excitari voluptas aut dolor , & fic fünt objectum omnis virtutis; quatenus autem fe extenduntad gu- !i. Eaj u fOJusm ftum ad tactum in fpecie, funtobje&tum tempcran- tia: De virtute C vitio morali. ét j IJ". ll tiz. Yta affabilitatis dicuntur objectum, (k)quate- tttUigit, " nusin quotidiano ufu fermonis fpe&anture Subjectum * virtutis moralis eft voluntas, 20 f?pta T. quebabitu perfici potest. — Refpecturerum , ad T ob ET quas fua fertur natura, & quas neceffarió appe- . E EEE tit; habitunon habet opus, bic autem faperadda- i li (jy tur bis, ad quai(la procltvitas nonest.. Indifferen- tia voluntatis,ad faciendum automittendum,o- 3207 u pus habet habitu, qui hanc dcterminat , perfi- ls tly Sané x Qul citque. i appetitu quoque fenfitivo e$l 2x virtusmoralis , fedprincipaliter efl m voluntate, —— Hic namque funt propria & effentialia ejus prin- It t cipia, eletio C libertas.| Appetitus fenfitivus eft Ti vt principium redie adfienis , quz autem proficifci P vdigt- non poteft , wiff à potentia ben? difpofita , undé Htl principium quoque clectionis eft , fed indired?, Titimus, fiquidem voluntatem movet. iilb Obj. 1. cadem fpecie & numero virtus non poteft in duabus effe potentiis. ergó non erit fimulin volun- gmes,, lll tate & appetitu. Refp. virtus qua in una cft potentia n utidt principaliter,per modum diffufionis poteftextendi ad nimy. w aliam, ut patet in prudentia, quz in intelledu eft, & nvetae tamen extend:turad voluntatem. Obj. 2. Voluntasab i, Mi intelle&u determinatur. Ergo non opus eft habitu. Refp. indiget tamen habitu, ut id quod cum difficul- jbus, - tatc facit, facilé fiat. ,his di Quanquam * igitur virtutes morales in ap- 22 3d maium petituponantur , veluntas tamen propterea non H eff excludenda , arguitque id abundé prozrefis Bun uf feu electio, que quia omninó eft voluntariajid- um 0^ circo hic meritó reponuntur , &* quidem prima- iuott p Ts PITISriM d ais T ri). Eairrationalis vocatur , refpediu intelled, d qui folus ratiocinatur, (h) 1. 1 t:mP"ä; EE CORHRENE I 62 Exercitatio VI. figia d (h) 1 ethic. €.3,t.45.. (i ) 3- etht. c, 1o. t iio. (k) y i mon 4. eth. c. 8. t.121; d du V. Virtus moralis alia eft fimplex, alia heroica: alia perfe&ta, alia imper- PVI. Vi feda. ';;m;ämc 25 Vitiun Refpectu * graduum ita dividuntur vir- tutes morales. Perfectz & fimpliccs virtutes agldffci comruniter folent adferri undecim , funtque aj at duflitia, fortitudo, teperantia, libevalitasmagmfi - ,j ] centia, magnanimitas, modeflia .imanfueiudo , co - aliriagt miitas, urbanitas , veracitas. Patet inductione, : hus ul quà principia & Ípecierum numerus recté pro- Non enit batur. Necenim ulla dari pötefc virtus moralis; habitqg.' & quz natura duce poffit parari, prater iftas, o- Vruia wdenoni mnesqueinter fe fpecie differunt. Pietas, beneficentia, mifericordia, amor , fimii- lis, 4 s lesque habitus nihil obftant, Nam (i pietas eft numi- nis cultus, cunc eft virtus theologica;, nec natura duce cognoíci pote(t, quomodo Deus recté colatur. Si au- ( t üj mitur r i Ms , tem pic € in pátriam, parentes; li- ] beros;t affcétus , ac natürd ineft. Ita behefi- , quaidh] centia & miféricordia pertinentad liberalitatem. — Eft * fddibar hzc quoque affc&us, ( nim fumatur pro animi com- motionc. i quido Qu | ta:eiw.ping 24 Pratet* iftas dartur virtutes imperfedte.ut funtverecandia , mifeitcordia , continentia , tole- Tnto]og1 , W vantia, obedientia. Funinentiain perfe&is voca- ln tlj turbereica. Áliás virtus dividitur ip pure mora- D inha;cr lem, quä: äpruden;ia dirigitur ; & smoralem theo- Cb utde la logicam , ut font virtutes morales in fïdelibu;, dlir "quarum forma aftftens fides est Ehgl Virtus puré mozalis non differt fpecie in ethni- It virtutis uj ää'& Chriftiano, in utroque enim cft cadcm e(lentias De virtute C vitio morali. 63 RTE effentia, definitione expreffa. Itanon mutatur cafti- tas, fi ex non renato fit rcnatus , fcd magis fplendet. " Éadem eft utzobique forma cenftituens , aífiftens cít -L UM alia. linyr. VI. Vitium eft habitus cligendi ma- z ]um,;à mediocritate aberrans. U|tat v Vitium * opponitur virtuti , & ex hac 2$ 5 Virtitoy haud difficulter intelligitur. Copulantur cum . | flmtque -- lumine naturz prave cupiditates, in eodem fub- dupij. jecto, propter naturz corruptionem, efig'? bomo ttibi, . ad vitia protnus, ac oriuntur ab hac proclivitate a- hi, us mali , qui repetiti tranfeunt in habitum. ttdi g. Nova enim hec promptitudo fuperveniens eft tsmordy habitu;.. l- tl o undenon fimpliciter dicitur habitus, fed habitus ma- nor, (s lus. d rumi. Eft * autemvitiumhabitu eligendimalus, 26 atua dte , tur. Siate adeoá, difformitas à medio C medioctitate.abet- vans in exce[fu aut defecu. Eft habitus electivus, parcntcs,l';- a b uiaid h.l. propriéeft vitium , quod ex animo um D fit deliberato & cui quisaffuevit. Alia eft ratio iimi ( quando quis femel, aut ex affectu, vel imbecilli- tate impinxgit. ufidia Theologi peccatum originis vocant vitium. quod (ii, l * x tamen natura ineft & in naturali proclivitate ad ma- Guisyo lum.confiftit, fed id fit propterea , ut à peccato actuali u m : reétiusdiftinguatut, &quia corruptio illa naturz fem- per inheret, omniumque aliorum peccatorum origo j eft, unde & málum habituale; & habitus corrüptus di-- citur. | ii ! Eliguntur * autem ea, qua abeunt a medio, i idque exceffu aut defc&tu,, Uterque aftimatur ex r g £4 Wié* " TT 1 ; é4 Éxercitatio Vt, x ea mediocritate, quavirtuti esl proptia , qualis eft tationi. Interdum unum, plerunque duo divevfa "I adfant vitia C babitus. Iítud accidit, cumuna um e TL eademque actio plus & minus habet , ut in inju- flitia.. Hoc fit quoties a&iones funt diftin&z, Wäf l 05/?3 quárum una extedit, altera tantüm deficit , ut in p vitiis aliis. dilbistorn Iuftitia medium obtinet inter duo extrema tan- vll ] tüm, ceterz virtutes mediz füntinter duo vitia, feu duosvitiofoshabitus, Itafortitudoeft media inter detis , fecedimm audaciam & timiditatem. Caret tamen fxpéalterum extremum vitium nomine. fanciat 28 Differunt * vitia objectís & fubjectis, Quae cuntas, ( dm niur diverfis adverfantur virtutibus, ea aCtionum fu- ^ arumdiftinguuntur ebjetti. Qua tuui eidemque guuntur | opponuntur virtuti , ea fubjedtis funt diftincta. 109 t Ratioformalis vitii femper e$t privativa. Ylomo- qua if do differunt , exempli gr. injuflitia &* avaritia ; N 29 hoc modo, audacia & timiditas.. INimirum * o- rh V* mnis actus malus, quatenus s malus , per. fe in- tetm ( cludit defectum feu privattionem, que fermalis & hb £jus ratio, ac proptercaperpetuó adprivatiouem ffall refpiciendum. Omni eniin actw malus privatio- tus qu siem includit in fua pecie.. Extamen differentia te- Qj & ab objeito C fubjecto petitur. Id cnim poftu- nonoppc lat defcenfus ad inferiora. £ 6; Quj quiligy Obj. fi percbjectadiftinguuntur vitia & fub - j«&ta, tunc formaactuum malorum erit malum pofi- N tivum, quodabfurdum. Refp. quod alia fit ratio di- quodyi ftin&ionis in pofitivis & privativis. Quod diftinguit aétus malos; idnon ftatim in fec(t malum , fed ma- Q L | ' ;um ci áccidit, Claret L De virtute & vitio morali. éj tg 'Claret * hoc in privationibus natufali-39 ii dlmfg C bus. Certé furditas difinguitur à ccecitate peé laeitum, eftQue illa auditus, hzc vifus abfentias | iripi. Eadem es vatio actuum malorum , qui vivtutibus Ilj : oppofiti objetto diflinguuntur. Ita injufté & ti- f, Ut fn midé agere differunt; quod hoc fit aberratio in aCibus formidolofis , iftudin bonis commu- T tf tandis & diftribuendis. l g Aliud * eft diceidum 3* TE de vitiis , uxivirtuti oppefitis, & quze fabjedo di£- lum ferre diximüs.Ita avaré & prodigaliter agere di- Ítant interfe , quod id eft aberrare circa pe- i t cunias, dumuiihilautparum expet adi AGI tür, hoc um l dum, nimium. Nonigitur performam diftin- m guunturnovam, nec ideó actus funt mali ; qua- ln tenus multum aut pavum obtinent pracis , fed lomo- quia à re&aratione abeunt. — Oppofitio* vitio- 33l Wtf tiim duplex eft, oppenuntut enim virtuti & intet n o fe Virtuti ópponuntur priyative, inter ic au- gf tem contrarie, Katio hujus eft, quia a&uum f & bábituum eft eadem ratio , at duo actus AtLOUCTT mali contrárié oprponuntur , atque i;a habi- prim'a- tus quoque. rutitt Obj. formalis ratio in vitiis eft privatio, erga. 1p0 l 8onopponuntur cohtrarié, Refp. opponuntur inter fe; non qua íunt vitia formaliter, fed qua fünt qualitates longiflime diftantes. TU Es Ratio * ifi:us eft, quia virtus ponit id, 33 llumpfg(' 2 Td quod vitia, qua vitia privant, unde virtus quo;q utigt qua virtus ; & vitium qua vitium qua m yitium privatiyé opponuntur. J z E Qu 3 . Exet- * Exercitàtio VIL | 66 lu (on E TUSTLLEA ti Juftitiaeft habitus, quojufti (ümus; qllæ five ad jutta volenda & agenda apti, | dto quaque jufta agimus & volumus. [j Culmen* virtutum mota lium Juftitia eft, 1 ( Ó quam fiomnes«colerent, tot ii civitatibus lites nonorirentur. Principem inftruit , leges €0fidits t z » fs magiffratus infor: nat, civium incolumitatt confu- vindicat, quà etiam fubla- nc,qua lit, vespubl. ab interitu tamox jura, leges. focietates tolluntur. nihm txftantie habita ratione prazpo- Digaitatis & p 2 hd nimusIuftitiam. Inter virtutes, qui busergaalios no$ dinatque iri. a f honefíté gerimus eft precipua quoque» or acionibus bominem ada!teruniinratione debiti. i Ut * natura juftide certius intelhgatur, ais idcircó à tali defcriptione incipimus , quam o- lutt mnes facilé intelligunt juf'itiz competerc. Nec tamer non altró concedat , ja- quisquam enim elt, qui de X an, quo juftà futsws , feu ad fétiam effe talem babit: dift juflavolenda C agenda apit , éy proptez quám ju- Ti atra fe hab ecinjuftitia. (fa agimus & voluinus, Co lhoti Trianeceffaria funt in juftitia. 1. aptitudo ad ju« T B ft? agendum, qua fluit ex habitv, z:a&tio. 3.jufta vel- le. i.e. exlibera volunta tc agere iufta, o aut quia lcgi- AN anity Sed * juflu aliquis dicitur bus obtemperat, autquia de bonis externis fu- u um cuique tribuit ; eodemq . ue modo isjuffus di-- Putape HH]M 1 citur, quiau: legi busnon obtemperat, aut q.ui &fidei alterum defraudat, & plus fibi quà a Iteri tribuit. UET * quo fluit, qued juf ia CF oinjuflitia BI 4 Ex do ex^ [ W;quia i 1 guoque bifariam däcatur. Uno enimmo tendit lz 2 : De Iuflitia, é7 tendit fe ad omne, quod legibuscontinetur , jurid; | T conferitaneum eft, nec bac! modo fpecies est virtau- tie, [ed tota Virtus. . Leges namque quà tàles, & ipi, qué rectam rationem pro fundamento habent, - de omni virtute przcipiunt. Eftque hzceaquz « vulgó aniver[alis juflitia omnesque virtutes in fe litt complecti dicitur. lil Vox juítitiz accipitur 1. tam late, utferis comi- petat. z. pro juítitta (alvifica, 3. prootficio , quod de- Mj fun&is preftamus ii- ï 4: pro preda zquali diftributio- he,quam predones(ervant, $ de ez, quzin cominus n1 hominum foetetace requiritur, ut h. 1. D ^ p atet * igitur tàm laté, quam virtus ixpfä, $ j m iftud in tereft, quod virtutis in fe fbectata o(lici- il t um fit, virum bonum facere pofTeiTqrc.m; Iufli: Afl tia umiverfalis autemidefficit , ut poffeffor ejus aliis & reipubl. profit.: Har autém d i '0- haut raró; ut al "nyerant, fitá; N iquis res fuas recté difponat , nec il tamen ergaalios itafe gerit, proutpar eft. . Un- 3 m dé * efficitur, quod juflitie wmverfati non fit 6 i . diftincta virtutis Ípecies 5 fed eft applicatio o- iny ultii mnium virtutum ad fubjeGtüm , $. e. bominis ad aj bominem, quod ideó obfervandum, néquiscum T Platope exiftimet, juftitiam univerfam non tam in convictü hominum, quàm concentu partium iakgi ánimz confiftere. Pendet quidem ab his jufti- f 1'5 lls T« tia ut omnis virtus, fed proprié non eft juftitia, Obj. Charitas eít (p W*ï' tamen actus aliarum vir ecies virtutistheologica, & j gül tutumimperat, fpei timirum. & fidei. Ergó univerfali s juftitia eft (pecies peculiaris. U[W. Refp. quzvis virtus the. charitatitamen czterar ologica per fe in Deum fertur, g;g(mll um virtutum munera tribuun- p* tur,quia iftas virtutes przfüppohit; aut fecum trahit, g.*ndit à Hinc — a 68 Exersitatia Vil al 7 Hinc * conftare poteft, quid fit injufitia. * UO univer(alis, omnium nimirum virtutum oppofi- W tavitiacomple&itur. Sed juflitia univerfalis in ym unoindividuo ineffe poteft , iajuflitia autem in ]f totafualatitudinenon poteft , utpote vitiorum f( contratictas tepsgnat. idem enimnon eft fimul dic iM prodigus & avarus. " l) A« Obj. fcientia e ft contra.riomm & cft habitus. j (tt ergó habitus virtutis eft contrariorum. Refp.habitus contemplativus contrariorum cft, quia (cientia agens 4 qami de uno contrariorum, agit q:'oque de altero; habitus gulut pra&icus nó ité,Obj.z. temperantia eft eirca volupta- volur teim & dolorem, Ergó circa contraria.Refp. id verum eft objectivé, non autem operatiyé, Circa unum ver- dit fatur per fc;circa alterum per accidens. £a 8 j um Fruftra * obloquuntur,quiputant juffiti- am non poffe effe omnem virtistem , C fimul virtu- hale zem (pecialem. Convenit juftitia re & fübje&o dumþ cum omni virtute, differt ratione & ufu , dici- l turque juftifia omnis virtus, quatenus tendit ad pot bitu; Bonum publicum. tinti (a) $. etli. c. 1. t 2. virtu cdit II, Juítitiaeft conttans & perpetua &if voluntas; fuum cuiq;tribuendi. 9 € t Hic * igitur unus eftjuftitiz gradus. AI- tereftlong? ftrictior , & fecundum quem is ju- nd flus dicitar, qui (uum « ,,,,,, ique tvibuit de boui exter- .mäqu 277 tís. Exenim is eftiajuffus, qui plus juflo capit de benisexternis. Fiocautemnon pertinet adullum Qu od; cxterorum vitiorum. Erif i1gitur peculiare viti- : li X sim,quod injuþi;ia dicitux.. Siigitur vitiu m eftpe- culiare, De zup;:i.;; ! é? T culiare, diftinCtum ab omnibus aliis vitiis , erit ppol- quoque juftitia diftin&a abaliisvirtutibus. (b) Hinc * re&é condudis , datur injuftitia 19 Áili t particularis, ergà etiam datnv juflitia particulavis. Itri Idem quidem habentnomen univerfalis & par- [l ticularis juftitia , fed naturam fortiuntur longé diverfam. Particularis quz vulgó vocatur juftt- Jlifs 5 tia, accuraté cognofcenda eft, ac definiturre&té bt à JCtis,conflans C* perpetuavoluntasjus futrm cui- äng us quetribuendi. (c) Dicitur " conflans C^ perpetua 12 - Qi« voluntas, quia nontam de actü ; quàm de habitu dy voluntatis fermo cft. "Habitus enim proprium yaye eft, itacuique jusfaum tribuere velle, ut conflanter € perpetuo id facias, Nam femelac iterum velle, tj etiaminjüftiffimo poteft competere, cum non ] irty facilé inveniaturhomo adeó perditus,qui inter- fjcco dum non velit, quod juftum eft. "Conflantia & perpetuitas hic non alia intelligi , d- xdal poteft; quàm quz in omni requiritur virtute aut ha- bitu;ut non opus fit cum quibusdam cenfere, divinz tantüm juftitiz hanc competere definitioncm. Nam virtus abfoluté perfeéta in hominem corruptum non ' cadit, utpote qui conformitatis omnium facultatum , mptut & affc&uüi, cum re&tzrationis regula , non eft capax. Deinde * additur,jus feum cuique tribu 19 " endi; i.c. illud. quod cuique jure debetur. d fie« / l ri debetin omni acta jgfïitiæ , tantumque de bo- mij qis quisque accipiat , quantum ipfi debetur; de, jl malisautem , st fant onera C* perue , illud ferat, NW gduüulP quod ipfi debetur, utcitra alterius injuriam ab iftis liberari nequeat. u Non eft bonum furi ut fufpendatur, nec ut 3lte : d z E ti onera (uW) 270 Exercitátio VIH. Yi oneraimponantur , fautem utrumque omittatuzs eontt iftis non fitinjuria. . Sed huic Bit injuria , cujus inter- g cft , ut ei fausfiat, t Tribuendi x 5 vox late accipitut, pro omni eos, q:mL quod ad jnfPtie atbum pertinet,ita emptorfolvens ( en prétium fuum cribuit. -Im comnexus eft cum atdu, T p tribuendi, etam actus Ab[lnendi absujutia y feu ut M neminem ld5 Uterque ad juftiGiám pertinet, frdoi ao Íéd pofterior contineturpriori. — Honeff? vivere Y huc non quadtai,cum non fit aCtus uni virtuti pe- li culiatis, fed cofeunis omnibus,nulla hinc exclu- s 34 ditur, Eft * igitur particularis juflitia parsjuffi- um rimu tie untver[alis, ac occupatum eiria objettum parti- a culare. d uno autem nomine exprimi zxczqtlit,x $ " V.t 1n& bo- w fed funt. bonoves, pecunia , peua aliaq, fex s4, cum limitatione nimirum 44 Iporum C da- lonty mnum, fraudem ct dolum. Yn bis enisnnec plusfi- 1d1^1ï [ dumyi bivindicare, & alteri minus relinquerb » qued fit in bonts ; nec minus fibi & plus alteri , qued fit in. ]oft. malis, conferre docet. v Obj. 1. paxs non poreft (eparari àtoto. ergó mal& dividitur particularis utpars , ab univerfali, ut à toto. dit Refp. pars non poteít feparasi à toto re & (ubjeto,ita lita wit maneat pars, rationc tamen poteft.. Imó paxsindi- ftiná cognofcitur in toto. Obj. 2. juftitiz cftin- Éormare hominem in his, quz referuntur ad aliuna, e. Mi non rc&te univerfalis feparacur à particulari,Refp.mo- di li dus eftalius, illa namque primarió in ordine ad rem» publicam hominem informat, hzc in ordine ad per- f fonam. I 15 Medium * in juffitia particulari mult,t.tm. ! frim diffezt à medio aliarum virtutum.. ( d) Cxtere poui virtutes,omnes ixlt—e.; duo contraria vitia , duas * Üj con-. De tuflitia. 7I al contrarias verfantur actiones, quarum una tan- Iitt. tüm exeedit, altera tantüm deficit. Isffitia au- lit tem intev extremainterjacet duo , quorum utrum- fcns que est in eadem adione , funtá, exttema . bic plus (( Q minus, Unum hic cftvitium, quod utrumq; 7 includitextremum. Mediocritas non cftnuda negatio extremorunm, tl fed aliquid congruens re&tzrationi &legi divinz. Ex "m accidente eít, quod extrema accefferunt. » In * hocquoque differunt , quo d n cete- 16 ( vis medium eS tantiimvationis, in juflitia est medi- jj um queá, rei. Nam aqualitas veiin juftitia quàm t primum adeft, ita ut nec plus nec minus inveni- Nquit,x atur, flatim adeft quo, medium vationis, feu vatio- Inli- ni confentit. Nec neceffe enim conditionem per- m Íonz, loci, temporisaut fimilem addere , modó l iU f- ad(it equialitas pramiorutà aut exaquatio lucvi C TE damni. (b) s. eth. c. z. « 16.. (c)1. 10, ff. de juft. &c juxe. i Inft. cod. in princ. ( d) s. feth. c. $. t« 60. III. Diftributivajuftitiaeft , quz in Ü nd* d tOtO. diftributione rerum cxterqarum «eqva- OT litatem fervat. g ind« di Juftitia * particularis eft duplex : Com- 17 mutativa C Diffributiva, Necres enim tantüm jum.t p diftribuere, fed commutare quoque huc perti- adicm nct, cum in utroque po[ïf;t: effe iniquitas.' 14 aL pt bona C mala communta, i. e. preinia. C* onera di- T ftribuit, ut pav esl. . Hac bona & mala ttibuit, qu& Cntt —privatim cuig, debentut. Differentiain fola debi- ti confiftit ratione diverfa. , Permu- gt E 4 y722 Éxercitatio VII. Permutatio duplex eft ; impropría, quz caditin "t gespüblicas , ut quando regna permutantur, aut proe eit pter commoditatem aut voluptatem, non propterin- £on digentiam ; alia cítpropria, qua fit caufa neceffitatis & indigentiz, quz in rebus eft & perfonis Privatis,aut fooi yum faltem utintex privatas. 18 Diffributiva * juflitia commune ctvitatis d) bonumprimarib refpicit,fecundario fingulasper- n um 4(';; Á u Íonas, quod contva fit in commutatiya. . Nihil igi- tur huc pertinet,uifi quod ex communibus veipubl, nl loni cuiquam deberur,& quatenusis eft civis,effá, futye eadem onerum vatio,qua hic ratione totius com- fpl munitatis omnes ferre tenentur. Quod aliter x 19 fit; huc non Quadrat. uando igitur res- fmbuti: publica efcialibus fuis flipendia folvit.aut aliam o- üei peram compenfat, live id fiat ex pato , five quia habit dignum eft , ut przftitum officium compenfe- fatelll tur, id non ad banc pertinet itflttiam , fed ad com- C anutativam. Compcnfatio enim & mercesnon fiac cft totius ad partes ; nec datur, quiä aliquis eft ciyis, fed quia idlabore promeruit fuo. " namqlu nobi) In Ariftocratia optimatibus plus debetur,quàm plebeis,& tamé plebeio quandod; plus conferrur quà nl optimati. Id ideó fit,quia hic non commune reipub., bu diftribuitur bonü;fed compenfatur induftria pracftita. 20 Proprium * igitur diftributivz jufütiz eft, g [2 UL st perfonarum babeatur vatio, /Equalia enim fi tit aufferunt-zquales, sulle oritutáv quatele. aut IT vixa ,íed omnes diftributionem ut juftam ap- o probant , nec indi o nantur , fi excellentiores tes ( Tfti) plus accipiunt. Itain prede diltributione miles (li,i nünquàm cupit Imperatori zqualis effe, nec unquàm fuum ffipendium cjus zcquari pfzfumit. Á N De Iuflitia.. 72 i dtin Obj, Virtus eft regula re&tz rationis, ergoín AUt a, £a non cít habenda ratio perfonarum, Refp.s aliud Opttrin, effe merita perfonarum confidcerare, quod non eft lts £ontrareétam rationem ; aliud autem facta in per- Jatis d fonis elevare vcl aggravare, idd; propter perfona- xum dignitatem » quodifti adverfatur. Yitit Olbjed um * diffributiva juffitia confiftit in 23 Sper. duobuspotiffimim. Prim) in bonoribu , ut funt i rgl magiftratus , dignitates , victus publicus, coro- il nz,ftatux , & id genus alia.. Secundà in ve , ut s,ef.fj! funtpecuniz , agri , vinez , peffeffiones. « Sed OR fit publica & à republica aut principe fa&ta di- IT G ffributio, n6 privata aut inter perfonas privatas. IV. Commutativa juftitia eft, At usinrerum commutatione ,: nullo titqui habito refpec&tu perfonarum, zquali- npenfc- tatem fervat. ', (d tf Commutativa * juflitia alia est , & difftribu- ?* cnont tiva,ac differtab illa obiedto & equalitate. F1xc j [ namque inzqualibus zqualia confert , tantüm nobili quantüm plebeo ; quod in diffributiva fe- r Ui cu fl , & in qua aqualibus zqualia , inzquali- mrirqui reiptb bus inzqualia tribuuntur, habetur enim hic yadite E meretiim L perfonarum ratio , ut di&um. Oljeum * 23 t eül commutativa ju[litie funt vesomnes , que commtu- enin zaripo[funt ed indigentiam bominum [upplendam, du t Non fumt ves tantam externz , fed qualita- am4 tesquoque & affe&tiones,in quibus lucrum cer- fmifl'fs nituraut damnum. In his contracius proprié di- n &i , ut emptio , venditio , mutuum ,commodatum, f m depofitum , piguaa , üonþ;i : asl-iac'luc. La 'zfllmif' (y. —— ÉÓ 24 Exercitatio VII. Lat? accipienda funt vocabula contra&tus, com.- qu'm C mutationis , permutationis ; commercii , nec cft e- [ii dC nim proprié commercium aut contrac&us linter fu- fbu rem , & eum cui quid furto aufextur, adulterium &z adulterz maritum. Omnes obligationcs hic no- iil tantur quoque , five ex delicto , tl five ex quafi dcli&o, & i quid eft fimile. NDI 24 l .: li Voluntarii * zjlz dicuntur, ac libero contra- !d i ]n bentium rranfiguntu confeufa, quibus autem ad- | ia jiciendz cominutationes involuntavia , qua intet | ..fS '-"uk nolentes fiunt & ignorantes , Adená, clandeflina ä anlich partin fant , partun violenta.. Clandeftinz no- 5 ii bisomninó ignorantibus fiunt , ut furtum, ve- | msma neficium, adulterium. "Violente à vi aperta tt, Df prodeunt , ut funt vincula, mors, verberatio , gibu Y £5 mutilatio , contumelia. Non * eodemtamen 4 lijhin modo verfatur commutativa juftitia p volun- k tatis. C* involuntaria ; verüm in iftis per fe, poprias ftatis, quia ibi revera cernitur permutatio aut contra- tia ; utc us , cuta utrinque caufz dantur , quz volun- : tatem promptam reddunt & paratam. In cate- LT risnempe in vitiis verfatur per 4ccidens, & poti- L | Qd us videtur injuftitia commutativa , cum fuum qua cuique ut debetur non. tribuatur. Duaz funt partes commutatiyz . juftitiz , quia mhï q unacirca voluntariás verfatur commutationes, al- ] hs j tera circa involuntarias, nec tamen fupt duz fpe- Altdg cies. Eft enim in utraque cadem debiti ratio , unus ! ctiam modus redigendi res ad aqualitatem , una formalis ratío, In materià e(t diverfitas ac in illa turquan patfusel tanirüm res compenfantur,in hisdamnum & offenía. 26 , "m , gj .. Ex * quibus ultró fequitur, quod bic aon , d [fl'um'[am - babeatur refpeiius perfonarum , fed tantàm . tei, quia [ i (a ; | !omkidm; De Iuflitia. 75 Mf [5 IT quia commutationes ideó non funt inftitutz , litrfn ütde comtmunibus bonis civibus Præmia di- tim l ftribuantur , aut onera 1mponantur , fed ut ves lic . ioter perfonas privatas per communicationes vità ii p traufigantur , taytumque a!ter veripiat , quan- tum alteri contulit. MÉ In* rebus commutationi 27 mat: fübje&tis , batetur vatio lucri & damni , quz vo- cabula autem longé latiüsaccipienda , (e) quàm TU aliàs vulgó folet fieri.. Omne namque fuperflu- IT um bic lucrum vocatur, (iut & emne quod minu - est dicitur damnum. Lucrum plus boni & mi- d- nusmali , damnüm plus mali & minus boni no- u d tat. Prigi enim exercetur juflitiata commutatio- thenyio, H CAl nibus volütarii , cui proprié illa infunt vocabu- la, hinc ad alia;circa quz eft jufütia transfertur. i. Permutatio eft duplex, alia propria alia im- sprfh propria. Illa eft caufaindigentizinflituta & necef- t CODtde fitatis.,., Bac fit voluptatis aut commoditatis gra- tia,utquando:egna permutantur, ut fupra dictum. g volu Juftum * 1gitur medium effe igrer lucrum 28 Inate & damnum ,idem eft ac fi dicas, tunc demum ) POii- commutationes vel effe juflas , vel ad juffitiam à um lat qua abeunt vedudlas ,cum nullus inter commu- tantes plus bont aut minus mali habet , quàm iti!l quäi habere debet,.In velunt avits igitur neuter lucrum ionei» d* T22 aut damná habeat, z2 invità utrumque tollitur. (io , u9 Qui lucracus eft aut plus jufto habet, ei demi- m ! tuf quantum fatis eft & additur alteri,qui damnuna T l ! paffuseft autminus habet. — Ita à fure alteri redden- : &oggr,;l. dum , quantum abftulit, imó duplum & plus, quia offendit proximum. Demitur quandod; íimplici- TL L terunitaniüm^ quantüm is altert abftulit , ut homi- T LU cidz in czde voluntaria, & in qualucrum,eft penes qma homicidani,damnum penes bominem quem occidit. 7'E6 ; Oþi.tzer* 1 76 Exer(itatio VlL. 4 e9 Obiter. * nota quod commutativa jtu- g yam flitia dicatur. quoque corrediva ,. quia rerum / m commutationem 1ta corrigit 52Ut pcrfonarum li dignitate fepofita, res itainter fe comparantur, | pnrfg ut ; omnis inzqualitas tollatur. : J a €) $. ethic. c. 4. €. 36. .Q El Iul [j . V.Poenarum irrogatiojuftitie com jakci mutativz eft. * fic Hoc* ex dictis ultró fequitur. Nec alio quumitt * Ficito enim modo poena infligitur, alio juxta leges decernitur. Lex autem vult citva vepectum per- yia hi fonarum panam iufligi , ac propterea aliis delictis at AUCCIT I alias decernit poenas. In abffracte quidem lo- quitur lex feu generaliter , fed nonita ut nefciat yetat, r Vi faääm ex eledione diftinguere ab eo , quod ex imbecíllitate aut alio fitmodo, Hinc * id tan- ! fints,| s , ttdum, . tum diftribuitur ; qued totius communitatis esl , yrivatut acinter cjus membra id partiri folet respublica, tut p ut funt pecunia publica, bonores, agri ab boste qum hi ] €4pti.. At quis diceretpenas C fuppliciaex pu- &a,pr« Llico depromi , ac intev. cives ita difribui , ut. fin- gulipartem auferant. Nunquam pane omni- hico büs irrogantur civibus. f pr'c - Si fcripturam facrum confulimus , omninó fine |/ r xefpe&tu perfonarum funt poenz irrogandz ,ita ta- ^ ] tuf, men, ne reijciatur prozrefis delinquentis, Commutativz * igitur hic locus juftitiz. 3 r confi Ex accidente esl , quod pevfone quandoque babea- zur ve[pekus , ac eatenus tantum , quatenus pre- | dierf fens deliétum vel aggravat , vel elevat, Ita mitius L : gum'unltur. qnandoque vitiute praditi aut nabifcs "; i 71[(/?/0 quAm "d De luffitia, 27 MW la fenm quan 4lii,qàia deli&üin unonon eft tàm grave; quàm in altero, vel fi esl;non prefumitur, aut una Tom eademá, est pena, ctiamíi vulgó-non videatur.' V, Aliud eft deli&ta jufta peenere atfica, & aliud , fi princeps deli&um, quod puniri poterat, remittit aut quando reipubl. intereft , ut necetfitati cedamus. C0ft Eft aliud delidum , ex prozrefi commiffum, aliud ex imbecillitate peccare, Deiflis hic loquimur. Sic" fieri poteft , ut nobilis & plebejus idem 3 C dl committant deliium ex affetiu, aut imbecillitate. — gt Hic iftius delictum levius habetur quàm hujus, ! t« quia hic femper cávit feduló ; ne delinqueret , o atque itaex minori lapfus esbnegligentia ; inifto mlo- autem major eft culpa,quodtàm feduló tion ca- adtat verat, Unum . delictum, fed in altero gravius, ]uod e Idem deli&um hominis nequam & viri pra- idtn- ftantis , codem genere poenznen ftatim eft fubjici- endum. [tà fi virfapiens honoreà republica collato , tf Á privatur, plebens fuftigatur; hic illa minor vide- oblic tur poena quàm hzc, fed equ& gravis aut major, ibl cum hicignominiam majoris aítimct. n p Non * igitur diverfa poena;diverfis infli- Cta,propter idem delitum, facit ut diftributiva 1j,M :Ml TO hiclocá habét juftitia;fed videttr tantiim mitior, cü pro perfonaráü qualitate utraq; fat gravis fit.- gninolt VL Talio cft, cum quisviciffim pati- Ut ,'XU " tur, quod alteri fecit. $ T Commutatiye * juflitiz: ratio in eo N confiftt , ut quantum boni vel mali alter uV alteri facit, tantum recipiat , ut propterea ca- T » mmw dem effe videatur cum talione , & is qua quis id viciffim patitur , quod alteri fecit , adeoque in j jl D gqualitate paffionis confifüt. (e) Veràmidnon qw. elt isa 4 28 Exert, VII .De Iufitia, eft ita cotmparatum , quanqüam in comimttationg pE locum habent s fi vedté - y um proportione ufur- : 136 patur..— Hac* ineo nen coníifüt , cum fimpli- fif citer quispatitur quod fecit , fed f iftud pa tic urs fulti quod ei ve[pondet. aut. equale eff feu quod vatioue szfm «[limationts tale eit.. Nec vult enim futor ven- M : 1 dendo calceum,alium reciperejfed xftiniatione 4 A fa&taaccipit pecuniam ; vel aliud quid. tiadtnon : Fit interdüm , ut plan? ideni reddatur , ed qua- j tenus res if aítimatione coincidunt. Ita nullá drprior poteft cffe a(timatio vita humanz alia , adeoque red ditur anima proanima. In' cetctis fpicam duz eftimari j poffünt fufficir equivalens. 1 fuih] 57 lYta * in ais qucq;, C in quibus p roprie eft faceve &* paii. $i quis enim itapuniatur , gt bm!gf 4 ümnium pena fado illi vefpondeat , tunc in delictorum coercitione eíft quadam talio. f jure : Sed non eft. fim- quodjur plex àut abfoluta ; fed proportionalis . Idem enim ]u quis patitur quodfecit , nim. ratione effimatio- 8i, ctamfi ratione naturz füz ; feü ratione '1', Cicero injtbo, 38 quantitatis phyficz fit aliud.. Difficile* autem pdri 1 elt dicere ,. snde verum eflimatio petenda, i plate £omnutationibus voluntaviis cv 1nvoluntavit,pen- fun d detque ea , non et naturali femper pevfecitoné , nuievo , pondere , senfara, aut ex effentia nobi- tf ! ' !(t [ b It E ltate, fed fepe ex hominum opinione. ut füt , D üt autem id fe habeat ; quoties quis accipit equie Valeus ejus quod dedit aut fécit , non eft | mj lecus querelz quod füfficit. L Jparri, €) $. cth;c. €,$ 444 . Pf g : j &Ompy j iï;xc;f - Exercitatio VIII. 79 INf Ht , DEJVRE ET £QVITATE Itf I fuseftlegis prefcriptum , quodin | Pt mutuz íocietatis humanv ufu recta ( tifi Of yen. prafcribit rátio. Juftitiz foboles jus esl;quo dqüe dependet fítlone àb illa, tanquam effettus à fua caufa. Nam jufti- tia denominat Juftum, àquo jus promanat. Quod Árdqu. li nl autem aliud denominat, id eo prius e$1.. Ytaalbedo Qu d. eft prioralbo. Quanquam fi derivationem re- X Ípiciamus grammaticam, concretum fit prius ab- fítadlo, feu primitivum id dicitur , quod pauciores d IUtur babet fjllabas. Logicaderivatione eft à juftitia. Vox eft ambigua ac fumitur . pró authoritate diclonm ómnium confenf(u alteri conceffa, 2.pro neccífitudine ul f fcu jurc affinitatis aut confanguinitatis. 3. pro co» jemenm quod jure introdu&um eft, &c. Iu * preferiptem legis dicitue ( 4)) feu'ut af Ciceroni (5) placet, est resta quedam ratio , que . i fotont l injubendo G vetando, quid fit licitum & illicitum, x ! J* um prafcribit. (b) Sed deeo jure quztitür, quodfim- tiyli, i pliciter C abfoluté est tale , quodq, peliticum dui- !mB.PfU' tur, &àquoaliud eft, quod Oeconvmicim voca- ifiinh ftur, queay tndomcffuis fosietatibus datur, ut pate» ti bit. Eteuim * iftud jus. inpriinis hic fpecta- , U tur, quod est inter perfonas feu homines , qui n ea- ii ul dem focietate inter fe (unt devintti & qui in eadern none vivitate , iindem utuutuv legibus C funt aquales , proportione, feti communione quadat libertatis in- tev fe gaudent; &* equalitati. Legum enim hic eft communio, quz autem tunc commuries di- * cuntur; d $é Exmimi; Viit. i - J. iumd cuntur, cum fingulis & univerfis idem] uftum & : uaten injuftum communi confenfu habetur. Non (unt confundenda lex, jus & juftum. Lex Visord (tri&à fumpta eít ratio noftra, juffa & honefta praci» elua piens ; laté autem accepta omnem illam notat fcien- tiam;quam legislator difcernit.Iuftum cft;quod à le« quem ( * p geimperatur. us * legis pra(ceiptutm diximus.nam hujus jllgfmf ) (j« ncrma eftlex feurectaratio. Homo eft muta- jl bilis, fzpeaffe&u ducitur & cupiditatibus ; qui idcircó norma effe nequit. Cuffos juris quidem (atum esi magiffratus C judex, led re&a. ratio aut vir- | I tutes przluceant, utpote quz funtregula actio- P'&t Aril nümomnium moralium, Hinc * magifiratu | ml £* iudex aliis pottus debet confulere, quatm [ibi, (e) 1 | ;Tm'vdu fieque bonorumi fibí plus;aliis minus tribuat;fed quem tül ex prefevipto vationis vetla fuum cuiá, concedat. gnia Ti Sané ut lomo privatus fibi plus obffritius est,quàm munete alii, ícdrefpectu muneris quod in vepnbl. getity NT plus aliisquàm fibi confulere debet. « | f* ha Hinc claret curjuftítia dicatur bonum alienum, l huncte nemp? quod ab uno cxerceaturin alium, à magiítratu ditum. m fu , divifud Cum * hoc jure fimilittdinem habet jus fl Oecauomiicum, quodque triplex ; parrium , berile mll ( maritale. Nam cítinter perfonas tales; igter E 'mm,ah l | quas lex C* juflitia non viget, qualis in jure politica Xiriism 77 cernitur. — Servi enim propria domini dicuntur poffeffio; libériautem, inprimis minorennes Omm & nondum emandpati,velut una perfona cum tm, qui; j fitztes [ /parente cenfentur. Nemo autem jus exercet rma- g gm 7 inrsfuss, I * matitale, quodá inte '.v riltum $i : De Ture C equitate; mj ! itumeft& uxorétm,propióus accedit ad politicum, quatenus ut diftinct confiderantur períóna, jufum, li mtfh p LIxorenim debet aliquam habere imperandi po- hotat [citns teltatem;ac propterea plus hic eft juris,habent- iduodile que in quibusdam conjunctum imperium.. Ac propterea tantüm non hiabet imperii vir in con- RTT jugem; quam infervos & liberos; dimuo- () 1. eth. . s. t 67.. (b) 1. delegib, li, i II. Iusaliud eft publicuni, aliud pri- t quie do a t^ vatum; & hoc naturale aut civile. qui dv I * politicum feucivile long? aliter acci- pit Ariftoteles, quàm JCti. Sumir enim proontni "mf jure, quod ad cottimune teudit civitatis bonum, five Wll 'M (i) stibut fir civile in fpecie [ic ditum, five naturale, quod ne quem turbet hic moónendum duxi. — Casfa eft, NT T quia naturale jus ad civitatis quod; bonum com- munetendit. Proprie id dicitur jus politicum fett qui gnh civile, quod quisque poptlus fibà conflituit.. Omif- fà * haclata fignificatione,dividamus jus juxta humaïitnumy nunc receptam fententiam. Sumima autem jüris Anigid divifío esl, quod aliud fit publicum , aliudprivatum, iabl 1flud fLatum piblicum fpetat , continctque facra, riuy, r magiftratus, confederationes, leges , bellum & pacem, legationes, multaque alia,de quibus di- sls 1 'u(epdi!i(i ximus n Politicis, (e) Hoc fimgulorum utilitateim ii duf eoncernit. (f) — qunor Omnejus pote& dici puElicüm. ciuo;:i intentió- )EI(603 gn mein, quia publicé intereft, ut omnia re&é fiant in ci- vitate. Ita jus publicum fingulís utilitatem ádfert;pile h N ngICCI gm atuim autem publice prodeft: m Ius m | Exetcitatio VIII. 82 ] gt io lu * privatum rurfus dividitur ip natura- jj p le & civile.. Naturalejus est, quod natüralis vatio qcaiájt inter bominescon[lituit. Yd fit duobus modis.Pri- Amiqumyi ) fimpliciter absq; difcurfu- & ratiocinatione, pmum/tï : dum omnibus hominibus dictat , quid hone- (jatid ftum aut turpe ; quid faciendum aut omitten- [f du tendumfit. Vocatur jus gentium primavum. c. g. Lonlathy. Deum colere ; pareutes bonovare , boneffé vive- hi* f W g o Serundo * per difcurfum & ratiocinatio- t fuidi nem, dum pro ulu & neceffitatibus humanis ali- andemíel qu::ä fuggerit, qucd gentium confenfu eft ap- esulat probatum. Voecatuvjus gentium fecundarium. Ex - TTTE hoc introducta funt sseutma C* tuum , domimiorum ]ul dtn diflindtio, bella,commetcia, conttadius , fervitutess jus patronatus manumiffiones & alia multa, LA [ l l Ius naturaletam lat fumitur quandoque ; ut 0f ! ulhtelnati brutisetiam competat, quz autem locutio eft impros pria & confundit )us naturale; cum naturalt 1nclinas ul Mp (ispovenie: tione.Ius gentium ptimzyum vocant ctiam divinum, Aionts. j quíaà Deo hominym mentibus infculptum, item na« [ turale fimpliciter & gentium jusantiquum: *| n remot jutnaturde 12 Civile * feuleguimum jw esl, quod quique at origne populus fibi conflituit, ita ut fit ipfim & civium [u- li orutm propritum. Hujusmodi apud R omanos fu- ! dineh, t itpatria poteflas, beveditates ex te[Lamento, coni- ) ehlfig traiiu jure civiliintrodudli, ut e$t flipulatio , lite- timiaiij zarum obligatio , 'WMiphyreufes, Item promiffig t5 Mif dotis.divovtium,donatio mortis cau[a , aliag, pluvae N fettes ub 13 Differunt * autem. hec jurain eo, quia jure na- adero turali primzvo omnes utuntur homines , liberi & fervi ; jure naturali autem fecundario, foli u- ltl [ Ivie WMW(MH * tuntur hi, quiliberi dicuntur; non agtcm fe Hos ! — De Iute & æquimt'?.' 8 Tij Hos enitt non aquali loco babet cum bominibus libe- Afhtiliry fíj, utpote iftis rerumi concedit dominia multas STOOd , quealia; àquibus autem fervos excludit. Iufié - Octaton, denique civilis bi foli fut patticipes , qui eiudem qwd honc. funt civitatit, nonperegrini. - j OT (e) exerc. 4. $. 14. feqq. ( £)1 nft.deTuft. & Ture 5 PA I V. Ius naturale eft immutabile & 0U. €, P Wf vt — conítans, pofitivum mutari poteft. Nocnitqo- Dati * iuinaturale; id probat Ariftoreles 14 wmsdle (e) eo fuidamento ; quod quxda: ;1,fc mpér ad eundem fe habeantmodum, nec uh:.&s gfcn- eud ? nn.E tes;nifi raró admodum aliter eveniant. Inm igitue . dtitttu qued ubique est ideim , quodqué ubique eandesm vint babet, adeoque perpetuum & conffaus esl y uec ullà tf 17175 teinpore mutatut, idesl naturale. Obj.Iuftitia eft virtusa&tione comparata & p.cz indoqut y ut od iree fiulla eft naturális. ezgó us quoque nullum datur nas u tocinte turale. Refp, Iuftitia eft habitus ab a&ionibus liuma- Vr du nis proveniens, jusautem eft regula dirigcns iltas a« &iones. juftitia noncftà natuia , ut à caufa proxi- yum It ma, remoté camen inde eft , ut omnís viitus. Deinde um jus naturale fic dicitur,nó quodà aatura rantüim ha- qui i beat originem, fed quod candem ubique vim habeat: éamum ) Immutabilitatem * iuri natutalisquod az- 15 Vomanostt tinet, esl eacumcautione accipienda. Nec enim ifitato, d eft abfoluté immutabile.. In fingulavi enim C cir- "RT eumLantiis fubinde mutatur/ — Itade jurenaturae em pl eft, parentibus e[fe obediendiit, — At veró fi pa- Al rentes jubent fidem abnegare aut innocentem quiji KHZ" occidere, & ejusmodi alia, bic non tenentur libe- sine, l " tiobedire parentibu, — Jus * igitur naturale im- 16 tuutabile dicitum, ex fe G* faanatuta , variatio au- dmol om,' [ L guem A n i teni ?0-3) Exercitatio VIII. 84 ylils f tem eorum, qua funt juris naturalts , non ex eo yenti contingit, quod ius natuvale in f€ mutetur fcd quia nóva circümftantiaéx materia feu obje&to ad- m veniens, ipfum extrahit énümero eorum , qua p wj feclufa tali circumftantia, erànt de jure naturali. f JH n Íus civile nondebet pugnare» cum jure naturali, éjc l quamivis vidcatür quandoque pugnare cum eodem. ;Wmm IYta fervitus cft juris civilis, narure tamen non omninó yunx p tepugnat, fed cft diver(um quid ab ea. rum*gubhc; Hinc * jusnaturale; aliquid przcipiens muyeiim UP faciendum, aut prohibens omittendum; non eft referendum ad obictlum abfolutà. confidetatums qnfitnà quia illud nonfic prohibet aut præcipit, fedcum fm[iü ) k ijtu fuiscircumítantüs. It4 nonomnis occifio bomini ]rrit iure natutali eft ptobibita, fcd qua; fit authorita- qua tac TET te privata, extra cafum neceffarie defenfionis: Ius haturalein fe femper idem rnanet; dicitur yindit g obiigando autem mutari per denominationem extriníecam , ob materiz variationem.;ratione aliarum circumftantia- ls lib xum. 1llasex parte óbje&ti poteft adderc aut detrahe- : xe jus civile. lV! Atque * ita int erpretandus eft Ariftote- les , quandoait , (f) nonomnia naturalia effe im d Sunt enim duorum ge- snutabilia [impliciter. eetta; derari pof- nerum , aut faltem bifariam confi [ funt, vel quéad deos, in quos cum nulla cadit DT anw mutatio., neq; apud hos naturalia mutantur $ pro vatriis Tuturty vel fecundum bomines & fic naturalia cafibus mutantur. , Gomparaté igitur ad juspó- ^ j llflh[ [ sittidij fitivum eft imuutabile, — Ali4 * eff ratio juris F9 que ff ä pofitivi feu civilis , qu od priusquàm decreto fan- ä Ul citur , eff indiffevens , adeoque per fe & fua vi non j ms f Cbuspu ?ftk! [] Á De Iure & aquitate, 8 iS, nOHfm vAlet , fed hominum inftituto, pa&o & con- Lff ürlfïä(iwz : yentu. A natura idcirco non est , fed bominum Q autbovitate fancitum ,legibus inclu[um C proba- Ommz u biliex caufa. ad jus natura additum, 1ta jus na- ifenaturjj, cur farem punite jubet , detcrminatio poenz eft lrtnati é jure civili, Vocatur * alias jus bumanum ( ?9 tüm codtm. DO Omnino: jw feviptum , eftqgc variis mutationibus obno- xium ac pro variis circumftantiis & variis re- uatras rumpublicarum formis exiftit varitmn. Ad ifta- hm gum enim utilitatem eft introdu&um. Hinc nj confuetudo , lcgi contraria, feu tacitus populi con- Xpi, rl ) fenfis , legem mutare & abrogare potelt , ma« rajrmi difit vationabilg. ftabort Irrationabilis confuetudo legem non mutat; denlons quia hzclegi & rationi contradicit. Aliud eft vin-- cere , aliud tollere legem. Confuetudo quandoque mpanet, diitut yincit legem , i. e. non eft maioris authoritatis in yrincam, 0U obligando , quàm lex , legem enim imitatur & vim reumtant legis habet. a d g) 5.ethiec. 4. t z.. b) 3« eth. c 7.t.78. sdirltt IV. Ius commune eft; quod omnes du cives obligat: lus fingulare propter Certas períonas & caufas cftintrodudtü, sdiormg yüderui * Jus * civile fcriptum dividitur i2 commtt- 21 " nuïh a. ae C fingulate. lflud. communiter in omnes ffa- f t tuitur cives ejusdem civitatis, Singulare de fingu- dip laribus perfonis & vebus propter certas caufas est qur i éntrodudum , ut funt privilegia omniaque 1lla, ï ( meW , quz fuffragits & decretis populi, fenatus con- d fultis , plebifcitis & edictis pretorum in va- yj n riis rebuspublicis conftituuntur, j MT g F3 4 Exercitatio VI D - ä gnqütm' s« d Ius fcriptum eft, qnod publica autoritate eft fancitum , five fitin (cripturam reda&tum fiye non. Ei opponitur confnetudo, qua tacita populi cone i. fenfu eft intxodu&ta, & jus nonfcriptum dicitur, N1 22 Sortitur * jw civile fcriptum pro variis w reip. formis in quibus'invcnitur , diverfa no- jf mina. In democratiaubipopulus regit; eft ple- g bifiitum , quia totius popult confentu fancitur, ii In arifloctatia dicitur fepatusconfaltum, 1nmo- u gt varcbia est placitum fen conflitttio , cujus varia t tuft Ípecics , ut mandamm, tefcriptum , ovatie, inttt- (t , locutia. F! Injure Romano refcripta funt principisrefponfa nitufa Ad preces , acdiverfz danturípecies, ut annotatio , f d epiftola ,'p.x-agn.uatica, fan&tio. atribu Privilegia * conceduntur .vel certis ho- fon & minüm ordinibus, qualia fant doctorum , flu- fiionef dioforum , militum: velcertis tantum perfonis ; Iny dtfinat vel ad certum tempus : velfunt hzreditaria. V, Injuria eftaGio injufta & in- pavadi juftum fadum,abinjuftitia dependens, yism M Juri * opponitur injuria. Ef delichuim in contumeliam alicujus commnif[um ,feu e$st attio c cutilh factum injuflum. . 1njurià autem fa&a dicuntur ttili; Fit duolus mo- dfint omniaea , qux non fiunt jure. dit, aut ve aut verba. . Re , quoties manus infe- ledi ; runtur. . Verbis, quoties non manu vis adfer- juhiá Tictttr, tur, fed verbis fit convitium. — Vocatur vta- la C verbalis. /mttj,;p, Q.an veritas convitiirab aGione injuriarum ex-. Arfani) €ufet? Et folet diftingui inter deli&ta & vitia , qua k expediat nota effc magiftratui ; ut fant furtum , adul- frtttyi| Wlatiy tcrium , mendacium , & que non expediat» veluti aliquena l 27 De Iure C aquitate: Utb aliquem effe gibbofum , furdum , fcabiofum, Exhis m (f naíci aCctionem , ex illis non. Confideratione* dignum eft, quenam (nt ?5 I oj m i ille injurie ob quas. aliqui injuftus efe dicatur. n po vt Nam 4riff. eft opinio (b) noufflatim. eum injte » diverfa , flum effe , quifacit altevi injuriam »fed qui ex in- ts lh juflitia agit habitu. Nonnegattamen , eum pec- Tf fucie, care aut pana diguum effe , qui injufla agit aut , It injutiam facit.. Injuftitia enim e fthabitus, nec yQijs vtig una gignitur actione. Verüm * durum eft, 26 WU UE eum tantim injuflum dicere, qui ex babitu pec- cAt; aut urd tantum fit. fut vel bomicida , qui vtl totus furtis C* bomicidiis eff deditu ? 'San vitie W amordt, É E fünt babitus , re& tamen vitiorum nomina his attribuuntur , qui volentes ea & fcientes, licet ul erts ho -non ex deftinata malitia, fed ex pravadifpo- h, f * * fitione faciunt. m peron Injuftus primarió is dicitur , qui'ex prozx;cü & vredtata, deftinata malitia iniufta facit; fecundarió qui ex wta r prava difpofitione agit , etiam(i non ex habitu. inc * damnum ex ttibus venit princi- 27 dependtn piis, vel ex ignorantia , cum quis ignoratis cir- pf um a "LT UM cumftantiis alterum ledit, ac dieitur proprié et« vatum ; vel ex affeiu, iva , libidine,odio ; vel ex faCradicurt deflinata malitia, cum quis de induftria alterum r du ledit. Pofferior gradi est. ex quoquis inprimiin- at juflus dicitur , quique veniam propterea non nu Vij p jl :8 meretur, Id * quoque confiderandum,an vo- Ti lenti fiat injuria?. ac Ípontà inferriinjuriam,aif . , Arifloteles (?) & res loquitur.. Non autem pro» inurittt . gietea voleati fit injuria, buic nim . qui plena vult um tfu['lllmxI voluntáte,. Cedit namquejuri fuo, atq; ita con- j n FaA tra ju: j J p UTR — $8 Exercimtio V1l tra jus tunc agi non poteft , aut tali inferri inju- vanmï.ï f rja. Mliud eib, fi coactus aut fub. certa conditione iujutis Pdl voluit, Ita latroni volens dans pecuniam, ut vi- voluntit tam retineat, injuriam patitur. j ! H Nullus volens, voluntate expreffa, intcgra,fïm- plici & libera;injuftum patitur. Nec is quoque qui pertimaciter delinquit & poftca punitur. j ia -Ex * eodemfluitfonte, qued nemo fitii- /Mf" pfi facete poffit : d injttiam. (k) Sané ingen.s eft injuria, fi quis feipfum intevfiiat 5 fed. haec inju- nirnqt ria fit Deo C teipublica, huic enim civem füb- j v trahit. Deum autem antevertit ejusque injuffu od vitam deponrt. Eodemmodo injuriam faceve quia ()pe Vl potest, licet nemo fit cui fiat ,ut is qui volentem interficit, eftque is poena dignüs,ac bocjure Da- - puep. yid Rex Amaleciram occidit. lj Homines perverfi & malitiofi injuria proprià & fponté non afficiuntur, ali hia quid mali tamen plerun- queetiam in fe ipfos agunt. friptidia 30 uod * fi voluntas non eft re&té difpo- dict,d ! fitaaut etiam depravata , zunc volenti fievi potest alv | anjuria, ut i quis furiofo telum másiffret , ut. fe aut nuqu tin. T alium intetficiat. Molà hic eft affe&a voluntas, quz proptereahoc non videtur admittere , fed afibis, appetitus, qui rationem & voluntatem rejeciífe lii E ho j 1 putanduseft, Par * ratiocít, ff finis non con- Quoqu t : fentiat. "Tunc enir volentiinjuria infertur. A- Chtüm lio enim fine & modo fitlzíio, aut damni feu- ftat, injuriz 1llatio , quàm alter voluit. — It& mar- M gyribus inistia edh illata à tyrannis, et[i iffi prompta hæf & : | voluntate mortemelegetint. — Pro Chrifti gloria LT 564:1 vcri';atistc&imonium hanc oppetiverunt,- tl tyrannf [ De Ittre & equitate. $9 n | cyranni furori fuo litarunt. Ita ingens fa&a eft : Ui - anjuria Chrifto, àgentibus & judzis. mm) Us',l & Sponté tülerunt martyres fupplicia, nontamen [ voluntate integra, quia mortem horrebant, fpes ma- intent r joris boni illos excitavit, ut lpome morté oppeterent. (Uogueq , X TGB. . dxft-nguunt inter damnum leve & rave, dicuntq;s volenti non fieri inintiam.etiamfi — LU] T lafío accefferit, modà non fit gravis, ut f quis vo- Ittens «f lenti alapun impegerit,qui jufté in judictum ve- k ætm,u. nirenequit.. Quod fi autem damutm fit grave,a- qven h. z junt, volenti fieri iniutiam , ut fi quis volentem if | $ occiderit, aut membrum ei wmputwent. ( fmn g (h) s. ethic. c.7. &8 (1) s.cth 632:(k ) s. cth.c.xz. RU vontem VI, äquxtas eft corrc&tiojuris fcrie lj ptieaparte, qualcx deficit. Hizc * de jure eique oppofita. injuria, Jurapropri Aequit as fluit ex iute non- feripto , ac anima turi imen plerun fetipti dicitur, & correitio legis ea parte , qua lex w d deficit, ob faam genevalitatem.. V1zc idcircónon tifetipttd ad verba legu vejpicit fimpliciter, ícd adintentio- 377 nem cjus, qui legem tulit, Lex smiverfaliter fer- aWl tur. ldcirco dc omnibus non pote& decernere itec, f cafibus, unde aquitas defe&um fupplet. (gi) emroedi lus non fcrlptum cft quod uíus approbavit. Ad hocnon pcrtmet tantüm confuetudo , fed zquitas 1009 (0V quoque tüm civilis, quz ex interpretatione venit pru- fertur, À dentum, tum €a ; qua ex jurisdictione prod:t magi- damoi t ftratus. Defe&ü& Iu non eäï ad]&nbmdus legi pet ]ä, 34 hzc enimin fua hatura manet jufta » vmum in ! ;pnmþm negotii natura refidet, Voriabilis quippóà mate- wilgi tià eft eorum qua fub aétionem cadunt , i idá, ob- etire M sE i s m- 1yrmü! £s $90 Exerc. VII1L Dé lure C* equitate. infinitam multitudinem, adeó ut lex certa de bis I conftitui gequeat. A4equitas idcircó pro cafu- H um incidentium refpectu legem refftingit , ac ita jure melior dicitur. ia j Lex homicidam jubet ple&eic, equitas habita satione circumftantiarum, homicidam aliquando ab- u folvit; aut poena ordinariá in extraordinariam mutat. a Voca tur OX 8 aliás legum bona fides quod quem ^ fecundum utilitatem homtnum & finceram le- :nusti?äï f*' gislatoris fidem leges explicet. Pendet.enim 2 rimis) iudicio viri prudents , quipro fua prudentia , & wl Ten rerum multiplici ufu,certis addu&tis rationibus, legem benigue interpretatur, & ad hominum u- deostim tilitatem accommodat. yitio, Im J&quitatis eft , in cafibus fpecialibus accuraté ! difpicere , an fa&tum comprchendatur fub legis prz- auimod Ícripto, & an mens lcgislatoris có poffit dirigi? reis at Quod finon conftat, & fi legislator fortatfis aliter judicaret, dum viveret , tunc jure ftri&o non cít ff procedendum. sint p 6 Habet * füa quoque oppofita. Ín exceffu du eft fridum C rigerofum us , ubi leges fine miti- h«f Om ' gatione retinentur , de quo dicitur , fummum zus fumma (ep? inimtia.. 1n. defeCtu eft malitiofa &t o haccfent €* callida iuris interpretatio,ad dolum C frau. aä Uyquæ — deminflituta, Dicitur aliàs calumnia, cum ll verbalcgis in alium torquentur fen- litmfi fum & àmente legislatoris dtmoms alienum. fl g) $* eth. c. 10.t. 119. 1z0. LT $ d | D m EXCE UET 4fingy 91 Excfcitatio IX. T t gl I d DE FORTITVDINE. I. Fortitudoe(t virtus, quz circa fi- B duciam & metum verfatur. "At lj In* virtutibus, quibus ipfi benefhi efficimur, Mqunii, rincipem tenet locum fortitudo. Hominem ARáCL4R m lg, quoi j periculavariaà gradu dejicerc poffuntfuo,quod autem ne fiat, opus e$t prudentta, quá ifl4 averta- Ainceram [e« tht um ] - a eslá, fortitudo. Laté patet vox, Ícd duo in- ii ' primis notat,corporis robur & periculorum decen- zem fafceptionem feu conflantiam in adver[is. Jsrilonby, Fortitudo eft confulta quzdam audaeia & pru- ] hommm; l dens timidi as, 2 mulatur enim hane &illam, fed fine yitio. Im propria eft. locutio. GAlions at ! Foritudo * intrepido & conftanti i g. animo effe docet , in fubeundis & perferendis o of dingi! - dortffs ditet rebus adverfis,. Obiechum funt omnia tertibilia frido n d feufovinidabilia, qua bomtuis animuin poffuut ma- xune pertucbare , nimir. mala quzvis fubjectum i Inereft deftruentias quorum idcircü metum tollit fam'tu'- cgesfmc n do, ac (imul fiduciam adfert. g, fs Omnis habitus obje&um babet , per quo4 ejus T7177 &&tio cognofcitur, ex a&ione innotefcit potentia ; cx haceffentia;atqüe ita à notioribus nobis procedimus lm & fu. ad ca, que r'obis minus funt nota. a um Mala * circa que occupatur fortitudo, ny(cn— bic non funt labitus aut opevationes vitiofat, fiqui- [is dem omnes virtuteshis malis dicuntur medert; féd notantlafionem , que aliundà. accidit,st funt 0 mors, exilium, paupertas, morbus, folitudo , plzga» utpote quz non funt in noftra poteftate ac pro- nfecm nimit. pterca metucnda non funt, fi extii M a ,PM?, hi * Exerctatio 1X, $2 li 4 C prater noffram culpam accidunt, — . Contra. * emia/ quazdam smala feu formidolofa metuenda,quia funt. vt mot inhonefta, ut igsominia , infamia , qui enim ea non mctuit, cum famam ledant, à gon eft fortiz, hod ii J fed impudens. Fit paupertas quandoque' culpa propria, ut in niaqel 'prodigo, que utique timenda, cum vitiis onerctani- T mum. Metus & fiducia ut fumuntur naturaliter,non Cirta funt fortitudinis extrema, funt enim affedtus natura- apità qml les; moraliter accepta ei opponuntur,quia ex habitu gorietum agendi acquiruntur, ac funt vitia, faibus d Non * igitur fortitudo circa quzvis ver- acindpu hicd a fatur mala, fé4 eirca maximà ardua acerbiffimad,, minus terribile proprié huc non pertinet. 4rdu4 d ma: T «ut funt fupra hominem, ut prodigia, inundatio- i Jl nes,quz qui non metuit,fatuus cft ; aut fant fe« cundum bominem, eiuG, metam non [uperant , ut rd'gionf : ventate 0 vulnera, pericula, mors. In bis proprie nafcitur fortitudo, non inilli, inbi metuit fovtis , ut vedla mum fibe hibent, prafcribit vatio. dlbendi II Fortitudocirca quevisoccupa- eibiy a tur formidabilia & fiduciaria,inprimis Yor autem circa mortem honeftam. p vi L1 Ut * rectius naturam fortitudinis , que ttiz pf hfs virtus e$$ moralis , intclligamus , idcircó obied & w €jus accuratius cognofcendum eft. . Id duplex lpl eft primarium, funtá, formidabilias fecundavium, lni fantque fiduciatia. ls enim ab omnibus habetur fortis qui animo. imperterrito in vebus fe praftat paiali /Ig lit f formidolofts, cüm loneé gravius fit periculum fu- Atüinere, quàm iftud ingredi. Hic enim [peu babet ^s Pt f fote u: Vincat, ille n1ane iyicto videtut anime. (4) — 'Dciädf»' b Ó " De Faititudineï 921 [ Conm i Deinde, * objedum aliud eft gänerule, ut 7 mdd,lqui'äüjï emnia formidabilia & fiduciaria; aliud fpeciales Q eti. ut mors honefta , tüm quodvis vitz periculum L honcftatis caufa fufceptum. Mors est maximé firmidabiiis , cum fit rerüm omnium ultimum, propra, i !l$ Oneretanj vitzque hujus omnia commoda & lucis ufuram; eripiat, 4deog, maximée timenda. itUCter noy Circa mortem naturalem non eft fortitudo oc- &Us natüras a eyhabit cupata, quia fic omnis homo effet fortis, omni enim moriendum ; nec circa mortem in mari aut tempe- uv ftaribus, dut morbis, hic enim virtuti tíon eft locus, ac índighatur in moite tali vir fortis. Nectamen merbijïimxa;], hic;éft animo abje&o. Vir fortis vult morttc fua prz- cláre moreri. yetie r [ Honeffa * inovs duplex eft, bellica & mái- 1 n 1yri. llla, quia pro patrià, liberis, parentibus, ; atfatj. fiut , religione fufcipitur. Hac , quia martyres pro n miti veritate evangelii animo intrepido acerbiffi- mam fubeunt mortem eamque vità potiorets It , at tud habent. Eximia mortis [pecies , cum nulla. hic elabendi via , in bello autem vir fortis poteft vis occtpt elabi, aut honefté etiam fugam adornare. jaintitis Non hi tantum fortes dicendi, qui ob falutem ln. patrie vitari cottemnunt ,fed etiám, qui vitam pa- itudins , qu trie confervant«, Fortis igitur non debet fugcre,fi honeftas, religio.patriz falus id poftulat, fecus eft ; fi kircà d hzc poffunt conferyari; & fi (alus civitatis à vita ta- e . Tl d lis pendeat viri. /aumlmwu, Imà * fifertitudo pro intrepido animo in ibus habt periculis faflinendis fumatue 3 vebusg, adverfis de- $ lu bit? ferendis , nulla excellentior eft , quám mae- ericulum tyrum fortitudo , cum his cruciandis non hora i los ii W l It n 'aut momentum impcndcbantmï, utft in bel C 4* » fo" Exetéitatio 1X. $4 hod fed fepe dies & menfes. Nullahic evadendi ffes, nihus,cuigl qua dolorem velevat, nulla bie tefiffemia aut vin- j didla lccum babet , fcd impuné acerbiffimis fub- , jiciuntur tormentis. Mors honefta eft obje&um fortitudinis, qua qujn ] [ antiquis erat bellica. Martyrium tunc fuit incogni- titi [ ul tum, ad quod tamen re&té applicaturfortitudo. Non "RUL eft quidem inter fiduciam & mcetum , fpe melioris gt tamen vitz fufcipiture toinllhy 4?" 10 In * morte igitur bonefla ata, praclara, t ibusdi quzque hanc poffunt adferre confidit vir fortis qin j eilg, imperterritus, fcd id tüm eft inprimis con- ivradunnd | fpicuum, ff quid accidat fubitü. Vir fortis fem- dunc etimy vilnerat g per fit paratus , fubitanea autem fovrtius animum Tüntuf, percellunt quam previfa , adcoque funt magis ar- É dua , in quibus veró virtus maximé verfatur, fegitr, Imó smagis ex babitu videtur agere , qui in fubi- 14neis promptus eft. itrftit. ujd. mors hone fta eft obje&tum h.1. idcir'cä p iif latrenes &incendiarii ad füupplicium rapti & tormen- aini Trj ta (uftinentes animo intrepido, fortes dicendi non funt. A&tio enim virtutis fit honefta & ab electione qutitium ] fortsut r p.rofc&z. ; Korum, Cxterum * um prater tortem pe- Q 5 Vricula quavis, honeffatis gatia [ufcepta,objeCtum Md y fortitudinis effe dictum fit, idcircó is recté for- 30 aol tis dicitur, qui parpertatem C tmorbos aliag, pe« , Ponütitig im, fj sicula, quatenus noflra culpa iflanon conttabimus, Augfliy, auimo faflinet intrepido; quod fit quoque quando T graves & molefte. afflictiones (uflinentur , etiamfs enortem non adferant. * 9'*?/' lii Qtm ef Non tantüm a&io,quá 'ertis cadit eft objectum (Tung (s tiligs fortitudiniss fed omnia qua mortem adferre po once TM - Dé Fortitudine. 5 95 Mil !j honéftam. Comparatur igiturfortitudo crebris a&io» UJIT] almm nibus; etiamfiuna actione cadat vir fortis. Tlfnyg ll Er * quia boneffatis caufa pericula fübeunt vt fortes , idcircü temeraria duclla extra hujus fant tüdinis, u cenfum. Temeraria dico.. Fiunt namque illegi- lt lncogni, timé, ac licita dimimendz litis media afpernan- titüdo, Nor f melirig tur. Non fuícipiendum /ellum , fine urgente neceffitate , multó minus duellom. | Alia eft ra- li, tio ip bis , qua autberitate publica fufcipiuntumt s 1:':. DC de quibus dixi in Politicis. (^) yunisqu. ui non foli,fed magna ftipati caterva alíquem rfortis . invadunt, hi fortes non funt, fed pufillamines , diffi- dunt cnim vircuti fuz. Idem dicendum de his;qui TM r vulnerati )preira & dolorc ixruunt in hoftcm aut £e- tntngü r runtuür, Je verttur Ex * eodem fundamento id quodque 12 fequitur , bos non effe fortes dicendos, qui feipfos auinfili intevficiunt.. (c). Nulla hic honeftas, fed ob fu- l ikeo |gam mali id fit,quod autem mollis eft & infracti u tormen. animi. Virfertis nil agit contta juffitiam veciam- ; dicendi nof j ab eledott que rationem, quod ifti autem faciunt.. Metuit fortis ut ratio pr;efcribit, ac nil agit contra de- corum,. martat t Obj. Samfon catalogo fidelium annumeratur, , objun ad Hebr. 12. v 32. qui tamen feipfum interemit.Refp. j redeh non exemplis, fed legibus effe judicandum, nec pro« ^ponuntur in (cripturis femper exempla ad imitdn- i dun dum. Samíon excufatur, quia miraculose egit , ait ipttain Auguftinus. t qmäd Idque * in tantum eft yerum, ut son liceat 13 "m quis fe occidere ideü,ne cogatur peccare. Generale ením eft praceptum, non occides. Eftque de- j Obifw cies millies melius mortem aliena manu oppe- pl téer g; j 9$ Éxercitatia 1. ET tere j quàm fibi manus inferre , aut impi coZ iij fic o actionifervire. Hinc non excufatur virgo fi fe 1 ihterficiat, n pudicitià ejus ldatur. lisal ^ Auguftinusait, ( d) fi hzc effetjufta caufa in i- gonuntax nem fe conjicere,ne cogamuridola adorare, tàm.ni- j ileffet melius aut beatius, quàm ftatim fe poft ba- od ptifmum occidere, ne femel per fidem Chrifto infiti iil ád peccata relabamur. periam; 1 14 Hac * eft fortitudo proprié didia,que rori diaté t incommodé à quibusdam dividitur in togatatni iV. To & bellicam.. 1llà mala quotidiana fortitet aggre- jicimce diuntuv C fuftinentur, ac in profperis C* adverfis animus esl unmotus.. Yd peculiariter fit in republ; pa&ftl Torto gubemanda, contemtu munerum ,-jute dicen- do, iniprobis puniendis, modisque aliis: Hác jitin il [7174777 smortem faffinere vir fortis in bello non dubitat, ; (a)3 ethi &.9. c..2.. (b )exerc. 6.$. 8. in notis. 3. & f ) 0 foritiditetn $& (c) $: eth. c. 7: t.100. (d) lib.r;de civit,Del, €,235. vtl tl III. Audaciaeft vitium ; quaplus f d wija quam par eft confidimus, nihil metui- mus: limiditaseft; quz ea quoq; me- lls camidue UA p tuit, que contemiienda erant. fieinia i 15 Éxtrema * fortitudo habct duo, u£ virtus gulldalg omnis. In exceffu eft audacia, quÀ plus quam ff uj p^r est. confidimus , nil metuimus. In defe&tu eft Atl timiditas, que in bis quog, metuit, que contemneu- « fs i daerant. Vlimere decet inbonefta & fuperiora, Trenii funtque infamia & ira Dei, ut di&um , in cate- J Pilga, tisanimo fimus przfentiffimo. ] ene 'mnimw» Q. an fortitudo habuiffet locum ín ftatu inte- Ailjgi gritatis? Refp. fortitudo & omnis virtus confiderata Mi i IY & quatenus cft reóta rátioai conformis tunc fu'- Deé Fortitudiné- $7 [ Qut ïmp j ifet j t Veró per accidens ac [j £urit liic non habuit locüni. quatenis vitià acceffee aturmg Yi IUf Audatia* efl viciniot fottitudini,quamtimi- 1 é It ditas, und? fovíes quoque diciuntur audaces , fedhi Motdrt tj fion funt conftantes i per'iculis, metuunt & re- itim (e pl trocedunt; Opponuntur quidem zimere & 4u- t Crrito i deíe,Íed inaudaci eft temeritaispellens eum in U du i periculum; in eodem eft timidit a propter in- t i fupttn firmitaté natürz ; quz périculo non refpondet, IV. Fortitudofucataconfpicua eft irtitt i. Ytü C dj incivica; experimentali;iracunda , ra« t ftinted paci & ftulta, im , uredo: Porrà. * forutudo équiveré. disiditur in 13 ul H yerám Ó apparehtem; De verádiximus. Appa- du tens esl Varias civica , militati, itacundá, tapax, j &i norsj fintta. (e) Omnes iftx geheraliter cum vera diit.Dei é25. fortitudine in éo convenitnt) quodin his quo- h , quiyut que fit timiditas Ó* atidacia, decit auté cónffan- tia & boueflas, qua propria futit verz fortitudi« iil metut his, eamique certó riotant, Forritudo * ci V. Qquopue legum & pénatum metu tantüm ciyeí eXcitát ád ;icd Ig Tib fubeunda pericula ; im bonéffo propul[ando c* vé- adüo iT publ.defendenda.Hinc flrenué pugnantibus praa pl p fitia, iguavis pané proponuntur. Id véranon ; [ndefeut facit fortitudo quzque riori coá&é & neceffitas u (anree tis, fed honeftatis gratia omnia facit. — 6 f Prémiorum & pornarum mágria eff vísiriré- pübl. quz proptefea eam totám continere dicantur, Bun, i E Sine his enim vix multitudoin officio continetur, ! i d Militarü * feu expeiieutalis boc facit; üt g v Ea irtuscon jit nf j tulii edï fottiter fubeant, qua alimetuunt. ín yés W 98 Exttécitatio 1X. or militilus , qui D in VEN:T.'U?I'/S PIGX'UHqUC I'CpCl'it autem metuere maximé folent erefeente pericu- fpecius lo & «uxilii deftituti. Imó mortem potius me- n Portes idcircó ufu tuunt, quàm ignominiam. fuis T & experientia, non veré funt fortes, nec rectz pifitnn matori u enim rationi parent. Experientia in znultis rebus locum habet, ut in du gt fiautis malos fcandentibus & adverfus rempeftares 1 que a intrepidis. In medicis morbos defperatos curantibuse (AU.?!IC fundiores fcrutantibus. 0. ] In urinatoribus aquas pro &amor t ] Praílat * inprimis duo. Práno reram 20 d incundin lites vanos cognofcunt terrores, Tüntury p cxpcriemia mi cognitis non mo ventur , fed intrepidos fe ge- Fii runt. Deindà docet armorum ufum;& quo- UM D mod o hofttum i&us avertendi,ac occafione AA 0 commoda hoftes invadendi. Sed non nititur forelper prudentia , boueflate , & covflantia, qua vera li, non p fortitudini competunt. am fortitudinem gux, Fab Civica magis accedit ad ver Ml um utur vana confidentia, quàm militaris, quia hc u exitium ; 1lla honeftatem habet qua multos trahit in E 0b | propo fitam, patriz ni mirum amorem ;adcoque in pe« pteviis po riculis fufcipicndis illi eft vicinior. li& &inf Fortitudo ivaiumda ab ira e$t yel odiv, pvíüs m feindjeri qua ad cupiditarem viudicta, fine certo confilie ex- citat. EÍtigitur in ea animofitas & invadendi hipotiusin impetus, non a gitautem honeftatis gratia 8cut m príyg, recta prafcribit ratio , fed ur affeitus diclitat. Iu - Hinc malis &infanis competit hominibus. Ira dicitureos fortitudinis, non autem immoe "n i g ex animo oritur furiofo» íed moderata 8d derata qu fitnt, fHjiy uz rationem audit Confitinat enim vires corporis, qm mjll] Pm adducens Ipirituum vitalium copjam circa cor » ex cbullitione fanginis, ) Wio 'Digno-. r De Fortitudine. 99 LU Dignofcitur * hzc fortitudo à cateris 22 t'/aenrepzn?q. P pottn. ipeciebus , quod ip veram facilà convertatur , fi ST 4ccedit veiia vatio ut principium; Ó boneffas ut finis. Hine maximé est fecundum natuvam .flueng 65 D fed ab affectu naturali, 4b tr4 nemp?.qui cft affe&us o fabet, nt h - naturà infitus. At prima eft ex metu, fecundá !t tempelars ab ufu, quarta à fiducia, quinta ab igporantia, 05 Curantibus, Tütanubus, qu& neque affe&us, neque caufz naturales. Obj. plures funtaffcétus naturales; quam iras Prito rerm & amor. c, plures erunt fortitudinis fpecics. Refp, ünt terromes ad iracundam fortitudinem omnces alii affeétus refe- funtur,ui patetifti amore cáco. : pidos f Fiduciatia * fortitudo nitittm fola fpes quam t2 3 lum qu externa prefidia in peticulis, propter cettam [bemg Ac occfoit d mon nitit anuma conceptam , excitant. . Hlàc contidunt fe fore fuperiores. Videntes incomumoda Cf perisu- 4, que vt l4 , non perferunt caut veré fortes, fed refu- giunt.. Habet locum ig pravifis tantum; in fubi. y fotivudinen m confidcnti taneis animum defpondet, m(üa[gm ht Obj. fortis corifiderate & confultà agit. e. íd madeqieit pizvifis potius véra cernjtur fortitudo. Reíp. abfo- lut? & in fé fpe&tata atque fecundum effentiam in "TPL praviüis magis cernitur-fortitudo; compasaté & arto fl fccundü exiftehtiam ac poftulante neceffitate pugnans di;potius in repentinis cft confpicua- ;: 25 3, inm Iufiia * feuftulta denique fortitudo ignorat , '[ ms gratla j 4 periculi magnitudinem ( citeumflantias, — Hinc n 0 1ntoU5 fi majus ingruit periculum ; quam erat przevi- fum, ftatim homines fugiunt.. Mortem potiws ti- gaueninf (43 qodti l tnent, quam ignominiam. Incitantur fpe quoq; , ] m ; WWUHSI quia nihil periculi fubeffe putant, fine confilio: T (c) a« ethio c. 7« m L z V. Fors d 100 Exercitatio IX. V. Fortitudo magiseft confpicua inü gbudib virtti formidolofis, quàm in fiduciariis ? ha- foniudn bet conjunctum dolorem ? nec caret Ti voluptate. füfx" ! M 25 Poftremó " quadam fortïtudihis & for- gr(i//w [7 tisproprietates funt notandz. L. fertitudo ma- if gis (peclatur in formidolofís, quam in fiduciariis. Ys m ag enim vulgó judicatur fortis potius , qui animo hij m eft impezterrito in formidolofis, quàm qui in Pterv'mute his occupatur , qua fiduciam adferunt. Pericu- qilil tint lum n. perferre gravius,quàm hoftem invadere. exeret Geminum cft fortitudinis munus,viriliter ferre, fi quid acerbí aceidat; & fidere , optimapue fperares fafimne quorum iftud tamen majoris virtutis, t infri 26 . fortitudinis * aékio eft conjuudia cum hi d delore.. Vulnera enim & morsnon obveniunt hm n fine dolore , quanquam bic fini viro forti non fit fracipit, propofius fimpliciter.. Ob dolores laudatur, eit- Yeüd ue difficilius circa afpera verfari , quàm à ju- honeftas:di cundo abftinere. — Dolor boflis natura esl, vo- injuceti Hinc animus viri for- j luptas e5l eidem aiica. tis facilà perfert dolores. jitwilit ceremi Tenerem fi fpectas & mollem naturam , dif- cilius cft dolores perferre, quàm à jucundis abftineres &mendey zi HE In*fortitudtne cst üalupt:u/ä' delecias Bl tie. Sedhzcnontàmex actiene capitur , quàm. £rüdls m exfine. A&tiones,utyulnerari , mori, funt mo- fetmponm lefte. Adio in fe C* ratione objedii ef molejf'a, iif tatione finis ff jucunda, Hiunc ut confequaris , ( M. Utfig opus eft ut multas perferas moleftias. A&io virtutis duplex.eft, interna & externae (Meret, q ucunda Illa t,lm ex babitu atq; hujus rationc omnis j & laus X De Fortitudins. Tot t x Katiis h. &laudabilis habetur. Hzc ex obje&o venit; & fic virtutis a&tio triftis & molefta dicitur, maxime in BC fortitudine propter mortem. Undé * efficitur stoicos non recté arbi- 28 Xisf. trari, virtüte preditum nulli dolori , ne in ipfa Afl . quidem morte , effz obnexium. — Nam quo quis füirini, eft inftructior pluribus virtutibus ; tanto mor- 1 tem zgrius fert. Videt namq; fe orbari vite » Qu aimo qunqi n fuju commodis C ipfa etiam luce , quaerat pro- unt, Derqte pter virtutes dighiffimus. Non * igitur debet ?9 lemivite, pibil timere vir fortis. Tta namque naturam ilter f exueret humanam. |Dolor enim & voluptas. Vimaput fa. Íenfumneceffarió fequuntur. Nec eft vir for- ] tis inflar trunci aut. lapids , qui omni doloris [ Íenfu . deftituitur. Imó fortitudo eft virtus Qn obrentüx dolorem vetté ferendi , undé doloris, majoris vf wm f przcipitii , gloria major. hodir d- Vt dulce eft viro forti mori & vulnerari , cum qinije honeftas aliter non patitur; ita hominis in feipfum injurii cft & infani,absq; neceffitate, vità profundere. utiti i L nimus i Id * quoque viro forti competit, t in-30 jutiesillatas patienterferat. Seipum enim vin- cere maxima eft vi&oria; quod autem nufpi- aiirim , d Sanué yandisabfünte am evidentius , quàm in injuriis illatis. ja t ! propulfare quoque. debet injurias vir fortis , alias crudelis. in famam effet fuam , fed locorum & apitur , qu yori lu temporum circumftantiis obfervatis , & hoc & j i m iftud faciat, Id enim prudentia requirit. Q. quousq; vir fortis debeat injurias ferre? confegi Refp.nefamam lzdant.. Cur enim famam non de- ts fenderet, qui honeftatis cau(a mori parátas eft. ii &t v urml l Nec * minus viri 'ortis eft ut fortunam at o G ? utraind, ggmlf i 202 Exerr, 1X.. De Fortitudine. ätramg'g equo fevat auimo. — In his enim in qui- E Di busanimi hominum maxüné folent perturbari , ].T inprimis cernitur vis & robur viri fortis, ut funtresadverfz. Resfecunda autem & volu- tatent dl ptates, quia abblandiendo affatim fe infinuant , eut j & à modeftia ad infolentiam abducunþ , ideà fedulo viro forti moderandz. Ti Viri fortes fapiffime folent cirea amoresim- N pingcte» ut patetin Samíone , qua caufa quoque cít; quod Mars & Venus à pié&toribus folent coniungi. ini i 32 Obiter * notandum , res adverías animi aititim feh, ('ïMSC : Q fortune, communiter facilius ferri , quam ves At in rebus adverfis , que corpus fler db Jäcunddfs. Mf vitam concernunt, aliter eft comparatum. FH owprim ii Qy. namque gatür ipfi fant. contrarie , utmors & pitem nl uz hanc adfcrunt, quas idcit có moderaté fet- moteratirít 3 rteeft difficilius. De * foeminis quaftio eft, lunaempro ac in iflas cadat fovtitudo? — quod. quibus- C dam videtur abfurdum, quia nomen fortitudi- fionepum nis hisnon competit;à viro enim. dicta eft;tüm i. Om veró quod famina per naturam fit animi deli- «| - vuftvitn cati & mollis, adeo('l. periculi in?patiens. Ve- Vatt, cate titem, H 2 rüm *. contrarium videtur potius efle, partim quia omnis homöper naturam capax eft virtu- lícntn) tis ordinariz, paztim etiam quia in fzminas ca« 05f Vil!ui,nami dit metus & audacia , qux quia funt vitia al Qþþöfita fortitudiui, idcircó forti- tudinis quoque erunt [ capáces. Ti fefatmyi Cïfhommcn , Exer- Mi Exetcitatio X. 107 suxim'mm d DE TEMPERANTIA. Atl fort v I. Temperantia eft virtüs,mediocri- tmy wj s tatem tenens,in expetendis vel fugien- 'ft Minuy, 3 iur, i dis voluptatibus & ferendis doloribus, exreijucüdz perceptione exiftentibus. Temperantia , utipfa vox innuit, 2tem- amore m l quqieeft perando dicitur, quod voluptates temperet , coér- ceat, at bis inodum ponat.. Cum enim nülla fic tmcmmngi. iperur ii capitaltorvoluptattbus pe[li , hominibus inhz- t um rens, quasc':luc vincere difficilius eft, quàm ho- quamit ftem debellare, idcircó virtute opus cft; qul.a eas yanum, H opprimamus. 14, ütmors Obj. temperantia non definitur ratione;fed ad partem fenfitivam pertinet. e. non eft virtus. Retp. modertefer- moderatàr fenfum, ratione autém definitur, cum vo- l qus;&io di luntatem pro fubjcé&to habeat. 1.uod quit- Convenit - temperantia omni etati, nec nendorttudi suimnpueritie & adolefcentie, quam pevfedda &ta- dión duum ti, Omnes enim promifcue fciant , quomodo ba- yfianimi dgïi. k ncflovivant C fuis cupiditatibus modum praferi- antis. V bant, cxterz virtütesmaturam feré Ípectant $« mis i p tatem. . Hinc pr£cipua laus eft pueritia &ado- ay d lefcentiz,huic virtuti vel maxime operam dare. Obj. fi temperantia competit pueris»no n erit i feminti H Refp. virtus, nam in hos non cadit habitus virtutis H i , aliud i ntrità aliud eft hahizus; o c vixt eiiti - (6ford- efacti . J centi& com»poetit- Finis *- tem /p?eymntiæ eft boneflas , ut cz- terarum virtutum quoque, fed in Ípecie hizc fa- urpi- cit homipem bonum , eunique 4 vitíis QY t 4 diue W $4 Exercitatio X. dine avertit, Nec convenit enim re&z rationi i mhisag rebu turpibus operam dare,(ed honeftati ftudere, iRistubu |. . Vox quandoqne laté fumitur pro virrute , per gruy quam in rebus omnibus modum ponimus , unde Ci- ceronieft moderatrixomnium commotionü,nec hoc qoncts modo differrà virture morali £eneratim accepra, E- r ' Definitio * eft Artis, petita ab ebiecto, Id i M j ( duplex eft, voluptas & dolor , fedilla primarium, murandin bic fecundavium. Circa voluptatem enim primà at jnlr occupatur temperantia, utpote in his modcran- uhgusmis,:'l dis magna difficultas occurrit , zmp longà maioe fjimonvei quam in doloribus ayertendis. Virtus autem circq mirum Y difficilia occupatur, Intelligimus veró veluptas cpuhrum ; tescorpori, non animi, p g Temperantie objectum aliisvel eft generale,eft guthiect que omnisanimi commotio : vel fpeciale & cft omnis corporis voluptas: veladequatum u . mp € lorexguftu & ra&u proveniens, t Voltfgtas & do- Cascnimp: Duplices * " enimfunt voluptates, animi tb kgmugk a ; g'z';grgvr?. Ille fiunt absque aliqua perturbatio- Ig'm [ YQ Atidms, Q li ) - me aut iutatione.ac ex folo animni motu procedant, quales funt voluptates, que ex bonoribus tapitun- bi v fenfiu | tur, ex artium C contemplatiónis fludio,ex divitiis (; yenationibus, congreffibus, coufabulationibus,alia- IT quebuiusmodi vebus, — Fizc (ant. hic alienze quia nimia ex his voluptas non dicitur intemperantia. volipat Obj. Voluptates animi fepe funt immaniores corporis voluptatibus, uramor inhoneftus aut ánimi f libido; quz in immania fepe precipitant fcelera. [A C* magis circa has verfatur. Refp. videntur effe imma- tinonvers niores, fed non funt, quia oribínem tra huntà corpo- xis voluptatibus; tanquam d fuis caufis. f i 6 Corporis *' voluptatesfunt, que cum alie T t O ugmen- NI n qua corporis mutatione C ]&nþmm fiunt « £0, Im. De ifempemmig. s nre.&ïï?&g l atf E yo. In hisaliz percipiuntur vifa aüt oculis , utex T0 Viriye " Pi&is tabulis, forma mulierum; alie ex auditu l m.us d C proveniunt , ut ex fuaviffimis carminibus aut ?o"oflü.ncch j concentibus. In quibus non verfatur tempe- Tldccepy, D M rantia, nec proprié intemperans dicitur, qui;his immodicé delectatur, nifi per accidens, ob me- '.14primam1m, | moriam aliarum '»'oluptatum, Ita * fehabet 7 ! lm r Is moderan. quoque in his , que ex odoratu percipiuntur , ex unguentis, fuffitis, rofis.. INam intemperans in i It wuig iis non verfatur, sifí. per accidens.. Kevocat nt- ls autem n mirum fibi in memoriam voluptatem ex odore YO Wlgty. epularum , non tàm propter odorem, quàm [ propter guftá. Idé* accidit in beluis,que volg- letotntihrd 8 idle& dfonii ptatibus ex audituodorutu,vifu,provenientbus , gon proprió C* per fe , ícd cx eventu capiuntur, Wüpakd C Canis enim gaudet odore leporis propter efum, nttess n leo mugitu bonum propter przdam. Capiunt pertiriti igitur volüptatem ex aliis fenfibus tantüm per- oti p accidens, quia id faciunt propter fruitioneni i p tei fenfibus perceptz, ii qx i (2) $- ethic. € ro, t 115, tjb II Temperäntia"circä eas folüt TT temperart) voluptates verfatur, qua ex guftu & i inmaniot ta&tu percipiuntur. flns antani ic (celera ! Circa* iftas igitur voluptates temperan- 9 tianon verfatur , fed in his , que fenfum * ta- ür cü'c i huntár" &um afficiunt. Nec tamen tàm in guftus, quàm in taótus occupatur voluptatibus, Intempe- "m rantes enim magis gaudent vqluptatc tactus y u n , qum i N 106 Exercitatio. X« j ^. quàm judicio faporum. — Parum enim intem- H.C ^Jed ü perantis cupiditati fervitfapor, ingluviem ci- bi&potus amat. fus s Torol Ta&us eft fenfus communiffimus nobisque cum omnibus beftiis communis; circa cujus volu- gnitit VN" ptátes quia verfíatur maximé temperantia , 1dcircó at ) ; i t J intemperantia huie oppofita, vitium eft viliffimum Scplanébeluinum. Hinchomini non competit ut ngnt homo eft, fed ut animal. /h Ü ii ft'j Xo Sed * non crca omnestacius voluptates efl yftum. L tempemn,täa,ut- quando 1n balneis homines per- ; j Bam fricantur , aut in palaftris fefe. exercent. In his fim forint enim yolupras non est vituperanda , propterea qummdtit quod difficilé fit modum in iis fervare , cum bo- dnt, Ia minum variet conflitutio, ac pro temperamen- ec fs , ts variis diverfïsqnc magis & ininus intendan- Deccatlit Altur. Erit * igitur ea voluptas obje&um tem- 1, oljeto, cup fantomaesdlia perantiz , que ex cibo, potu ( rebus amatoriis i percipitur. Hzc maximé nobis cum brutis gios 2 quanut jaioen,qe : eft communis , beminemque cum primis dedecet, Mi* fi modum excedat »atque ita coercitione opus petre atj habet, Adjungit fe pediffequa jucunditas & plc- $s el, in runque przire conatur , decipit fallaci fpecie , ibus, ciu nifiaccuraté obferves; modumque citó ponas. te.ligt, Temperantiz duo funt requifita , abfentes vo- luptates moderaté expetere ; & praí(entibus honcíté LL Do & moderaté uti. luptais i2 Nondum * fatis. Voluptas amplius eft di- hgt . ftinguenda. | Cupiditas, & hanc explens volu- diimy d tas , Alia esl communis , alia propria. & peculia- EUF tcmpcæ il - giter adfeita, (b) Communis naturalis est , C* qua K Yoluptge guines bommes cibumn Q* potum a etate convee D nienti imigiturvolup De Temperantia, 107 wlenti amores eppetunt. Yn his noh facilis eft la- , Iple pfus ,* fed tunc tantüm fj modum . excedas , ut a " plus edas aut bibas , quàm natura poftulabat. mmm t0y i Involuptate communi vitium perfe non com- IG Qj v snittitur. Nec enim malum eft cibum aut potumt Crntia , g appetere.- Ita appetitus fexus ad fexum ron cft per fe ] ('ü Vülmm;! malus;quia fuiflet in ftatu innocétiz,(ed inordinatus. 01 tompeti Propria * voluptas e$d , qua. in certos cibos H C* cevtum fertur potum ,. in certe item fomina Mlpttt i confortium.. Eic lapfus eft facilior , nec unifor- Shomimspe:. Ft enim hic dele&tatio ; son exceffa tan- xercent, Inh mis. uun feu in veplus fmplicitee , fed in ea quoque , in n)da, props qua non decet , aut. quomodo vel. quo tempove mon ietyare, ul decet. — lnanium enim cupiditatum ncc modus «.'01 tcmpcram;; nec finis. ninus infendt Peccatur in propriis voluptatibus tribus modis. iobjedum z 1. obje&to , cupicndo ea, qua non oportet ; prout vtbug atáton fantomncesillicitiamores , cibus & potus jficonyce- jbis oum bre niens z. quantitate , cum plus quàm opoitet, 3. cu- piendo ea , quz alio modo debebant expeti ratione. [ pwimlis t Multa * funt, que omnino nefas eft ex- 14 coerctiont d Vs "T aut alterius uxorem,. Ita ne-. petere , at forot ijamdta " fas eft, in lupunari, aut cum fccleratis homi- pit alaci i nibus, cibum fumere, autparticipare 1n alia re illicita. mie cto p [ita, abf P 11 I. Dolor eft privatió cupitz/ vo- I (cncibus i luptatis. M asamplisd Objectum * fecundarium temperantiz diximus cfíle.dolorem. Circa hunc enim ver- nc pl fatur temperuntia per accidens , quatenus fcili- npit od Ob abfenti- undi tf cet voluptates confcqui nequit. dit. Dolent enim ho- TL h'ï.'*; am igitur voluptatis acci Mþ;l mines G61 108 Exeriitatio X. v iopt mines fi rebus jucundis potiri nequeunt. — vf autem dolornon (it nimius , id facit temperantia, j n L Fortitudini per fe fubjicitur dolor , cum adfint qua Zolorem adferunt. Temp£rantia peraccidens , v gl quatenus abíunt, qua voluptatem adferunt. 16 idiset Undeé * apparet,quod dolor fit privatio cq- jj pite veluptatis , ut eft abfentiafive detractio fu. erflui nutrimenti & amorum. Hinc. redté (ppot dicitur, quod appetitus fit conjuntlus cum mole- W;;mn!iæ d vt fli4, quatenus .nimirum indigentiam ,1'efpicit; iav 'Prout autem habet fpem acquirendi , quod dei- derat , tuncfuavis dicitur. Ita igitur docet tem- TT Animut ( perantia delorem moderart , ut ex cjus abfentia conxmlmpttu non ledatur , id quod decet aut honeftum youptl yd 17 eft. Circa *valupmtem C dolevem ver(atur id- unr. Berrban cimmetosd circó temperantia, ut. vedla prafctibit vatio, (c) Ia Voluptates inboneffas , ut funt ffupva ; commeffa- w i tiones , cborea , deteftatur.. Voluptates boneffas [ fnodó legitimo & honefto appetit. Voluptates L. a voluyar medias , quales capiuntur ex cibus lautoribus tnprodel vluptats & conceffis amoribus ufürpat , ut re&ta prafcri- bit ratio. In omnibus honeftatem óbfervat. V.R " Murius temperantia in tribus confiftit. r. In p 2 (utendis. confli&tu voluptaris & doloris, , In abítinentiaà cibo & potu fupexfluo. s. In coercendis amoribus. Tcmprr b) s« Eth.€. 11 t, 124 €) Ethic. c. rr. T. 128. fet, liv 18 Effectus * temperantiz , «liu eft Corporit, to i lius animi. fhtatul Hic occurrit fanitas & pulchri- zudo. Morbi fat magni hinc curantur,aut non (Mt:nemim,i« invadunt corpus. Ibi (iftit fe canfervatio/inge- Q Cf Caquo] sii, prudentie , memeria , judicii. Praparan- li ptu , om- MA pj ;urrit;exxk animi ad zli:as virtutum actiones pr , p De Tempevantid, 10j Tetity v té fufcipiendas. — Voluptas snoderata bominem Ti » fpiritiug, vitales confervat in fuo vigore. MITTTM ] V. Intemperantia eft volupta- ia Ptj Adteruny. tum guftus & tadus immoderata cu- 179 piditas : Stupiditas eft omnis volupa- C detratol tis àveríatio. Hinc rcdc Opponitur *tempcrantïæ in exceffu in- 19 u u tl tetperantia cftque vitium , quo homo emnis ge- at t neri voluptatesex gu[flu C tatlu venientes , fiue ullo re&a vationa & boneflatis feufu , immoderatà M quui f Stut d ( absque ullo appetit diferimine. Animus affe&tibus interdum ita vincitur » u& t s d t a hod éoruim impetuà re&zrationis fcde deturbetur. Hine voluptates vehementiores hominem infanire faci- hr unt. Pertusbantur enim fpiritus animales nimjum s li ac immeníos dolorcsin appetitu excitant, frtlt vt I i, m In* defectu ei eítoppofita flupiditas , d- 2& vendoia , quxq; omnes , etiam honeftas aver- lipate hn fatur voluptates & neceffarias. . Hac virtuti ett, Voiytt cibus latorbe non prodeft, quia absque ordine & fine ratione voluptates fugit y easq;contcmnit. utrcäaprzf:i- fltem r V. Frugalitaseft tempctiantia in fumendis nutrimentis. ] us confilit. ii . n abditeni Temperantia,* magis diftin&é ut appa- ?f rendis 4mori € Il T, 13 feat, lüut incommodé dividitur in fpecies , funtq; frugalitas G caflitas.. Mla toderatur nü- li f n trimenta & iterum dividitur in fobrietatem & ju ( p abflinentiam ,idque pro ratione objecti dupli- yranturati cis circa quod verfatur , at funt. cibus & potus. m llla potum moderatur , bac cibums prout vetta j MÉ poffulat tatio. Hic * quoque lunt extreta. Ab- ,ai ]^ innemip N nó Exerditatio X, n g [ flinentio in exceffu opponitur gulofitas ,. in :i.kfe; Hac laborant giri at u , nimia à cibis abflinentia. uiden f feré , quiira , odio , amore , aliisque affectibus at irregularibusintricantur. 1514 cft frcquentior Vl cun n [ acvariis committitur modis , quantitate, nimi4 m ft) feflinatione , praponendo fuayia faniribus , intem- fr h.ï(,)ff:f- ( peftvà. comedendo. Bs Q. an neceffa rius ciborum äclc&us? Refp. quod'alius dele&us fit medicus, qui fanitati condu- iif | kinqu PT cit & eft neceffarius; alius eft moralis & in novo fe- ln lo dere omainó fuüblatus. Ad tempus duravit; nunc mundis omnia funt munda. Quvl 22 Sobrietati * in exceffu cft oppofita ebritas; entndaud in defe&u nimia a potu abflinentia, H«« eft ra« temitto t riffima, de quaidcircó nihil. 1l ut frequens at urgensz ita omnino deteítanda. ten rfutt Trahit namque effe- tUt Diture d * €bus peffumos. — Esl matev malita, impugnatio vir- Ruri , ex modeflo facit lafcivum , juflitiam igno» db liperat, vat ; prudentiam abolet , e5t (pecies furoris volun. 100 Íont cy dm, fedor 35 taria,/ Non *efttamen confundendum pocu- Isfud. Q angi /Cdum bilaritatis cum populo faperfluitatis, fuerunt fined 205 651 imptobandum , quia Deus non condidit primus mund hominem ad triílitiam perpetuam, fed ad lati- credibile i tiam. Huic veró fervit hauftus moderaté füm- !Aïbjuf F:.' tus. Ho: ebtuit fenfum C intelledum, eslque dlérfirgr eimninà illicitum, — Indé omnis ebrictatis actus /]*Ww;&] culpobilis , nifi ex ignorantia irrepferit. Talicaaip, Obi. ebrietati noneftlex pofita. e. non eftim- probanda. Refp. negarido antecedens , quia leges ftj, (äod di "?"Porcüäm divinz & humanz eam prohibent, que malis mori- bus autem raró folent ob(ervari. Vurpo z Hünc * c[t, quod ebeii pescantes à pena Tif t 2005 De Temperantia. itf Mw; D JeFe. . son examinantur, feu ebtietas delidla tan excufat, ! Hl[ I(lhg;m Ebrii euim peccant. voluntavi£. Comparantut [sqllfj me(ïms quidem ignorantibus, fed perturbationäm fibi MUg attraxerunt fponté. — Mitius tamen folent puniri, Uif i cum in delictis voluntas, coufiltum C propofitum, VL : maximé fit Ípe&andum , quz in ebriis recté fe nonhabent. Culpa longé cst minor quam dolus, ttdu? l Ebrius & ebriofus feu ebrietas & ebriofitas funitati od diftinguuntur, hzc enim ex habilu nafcitur vitiofo, I5 & i ntvo fr & in qua ad naufiam usq; bibitur , illa preter inten- tionem cafu & :gnoratioae irrepit. i dyit; m x 25 Caveudi idcirco omnues e brietatis aäm.f ppolta dj eyitanda e$l madida C intev pocula contradia fra- 4 Badu ^ ternitas, vitrea enim eft & facilé frangitur,. .Ne- l it fs mo uvgendus ut. invitus in alterius bibat fanita- L n d tem, boc fine ut inebrietur, quia lex juftitia: ledi- inpugdtia tur, naturz funt inzquales, aliique alios biben- do füperant, ac propterea ad hauftus equales jufinum i non funt cogendi. Amicis eft aliquid dan- ts urai la andendum pt um , fed cum modo & ratione. Q. an vinum fucritante diluvium? Refp, unse »'5 vfuituti, 1 fuerunt fine dubio. Ergó vinum. Hinc repreheuditur eus on cod primus mundus propter ebrietatem. Luc.i7. v.16.nec €redibile cft in ufu fuiffc potum artificialem. yn, fall g moderacln Abfürda, * hinc fratrum madidorum fa- & um aï;. cilé refutatur opinio , qui fe felicius po[fe trattare fludia, fi fiut ebrii , quam fobrii, exiftinant.. Ani- ; ebrictatis d ma ficca anima. prudens, olim dicebat. Hippocra- impfetit (ta; ; nondit te5.. Quod damnum infert corpori & animo,id iion poteft literis conducere. | Praftantia inge- «ans , qii n qui malay* nii quandoque caufa, ut ebrii eximiz praftent, quz non facilé fuit obruiaut vinci b ebrietate. piiwi"fW; VL Ca—,— 7 * ji2 : 'Exer'c,itatia X. Miudd VI- Caftitaset tc'mpcra'nt!i'ä, quá dtdlg um 1 nmoderatur amores: m boni Püü 37 Caflitas * moderatuy amoves. Íd fe- impidicttt I ?xzsbng*m cunduüm præfi:rfptum Dei C? leguin , 10 & extra Qftts conjugitim fieri debet. Ab illictto igituv jubet ab« i M,—/(,'l,'läl flinere amove, in licito madum obfevvare ptacipit. m Jj /Oninis amor extra conjugitin eft illicitus. — lr u um 5 conjugio fervandus eft modus. — Nec caret e- jbidns d nim peccato, ab hoé exorbitare; aut nimium á i efl,quod gussein [ sgmoriindulgere. Proptium " caftitat goctem t inprimis ornét hominem , eftque reliquarum N (l virtutum vélut cotoná & palma. Effedué ejus ho funt die incus interint dicitur pudicitia, que cfl vitatio vetborum ac ge- fouum , ardorem. amoris figtificantium vel provo- coplttioribu eantiuin, Estren Eximius eft gradus iu virginitaté * ilibata , cum viri & foeminz ab amoribus o- f)ul/häo.. $u $ tontattuni inninó abftinenthabetq; eximia paffimi eldgia.» Impudicitía aon fa&tis tantüm; fed verbis quo- inité qiiq üe cómmittitur aq geftibus , & quibus adolefcentia ia um ad libidires incitatar. Gaut? hic agendum a€ patres- yituhi; d familis inprimis adhibéant curam ;ne hic pecceturs J Aatttnti j 49 Hinc * virginitas vera apud plerásque entes;qui veda C bouefli cognitionein habueruntg &ftqiefin ag olim fuitinpretio. Sed aliud esl virginitas,aliud fti, r eam fervare, Virginitas eft eximia, propofitum gutem eam fervandiapud Iudeos adeó notum tirmen 9'W m [j nonfuit utcontrà, ff qua perpeti) virgo maue- tet , probro illi verteretur & genus quoddam nj maledictionis cenfcretur. Inde impura Helen4 11 i, "m Eled'tam , contamceliz caufa , virginem diutur- fU Pt Pb hiA VRiAfs Áljuá NPESES TA D w -De Temperantia. "g H Aliud eft virginitatem preftar e,quod omnilau- de digoum, aliud votum virginitatid r lcipere, quod bona pars inundi facitin Papatu. L« w hic habetur- " Wi impudicitia omnis generis,quàm ma ) onium int- a as xe. Preítanda non laudanda virginitas É caelibatus, fl j ) Caftitas "* dividi poteítim eam qua ferva- 29 Dit tj &tv à coptilatis in cohjugio, confiltitque in ordine as n mirando Dci coníiio inftitutos x b«ne quam Ni t e: calibés praflant , citque animi mundicies, fine T libidinis zftü Competit liis;aut qui nullam can- tfaxerunt focietátem cónjtügalem , aur qui poft ,[!ztatisg&.quoä t lu mortem alterius conjugis extrá coniugiam vivuat., Nulli cüpiditári feevieridum, àc propteiea ca(ti & i hon funt dicendi/quj nullam attingunt mulierem, TT j inrus interíai cupiditatibus uruntur, ac impudicis tf v p cogitatioiiibus diftorquentut. i i iil Extremum * in exceffu vocatur folacitas 29 EOR feu libido , qua in aiiovibus moduiü éxctdit. Eftá; i p p non taritum luxus ille, qui forntcatio dicitur; fed r d ebitq. imptre quoque cogilationes ; impudi.i fermones ; vibus al l l illicite flamma; lafeivia circà atnplexus, inceffam, igena um PIII(:'- im n vefitums abu[us permatis, ejusd, probibitis med'- Tosd camenti provócatio , inceffus , fodomia, beflialitae, & fiquz funt aliaturpidinis nomina. In * de- 3E kimeir bt fectu opponitur caflitati; affe&hata amoris dete- p f[4tio. "Caret nomine & vix invenitur, Sunt n p oW : tamen qui fludent caflitati, & cam fervantes fine j i flammis libidinis haud improbandi , mo4à non um faciant opinione cultus aut meriti, . Alia eft ratio ceni u in his, qui donum babent caflitatis , quodque ;æim g áu Deus peculiariter quibusdam largitur, potefía, j precibus quari, voyeti nequit, [ À $ 814 Exmitratio X. ! Longo intervallo diftanr , precibus Deum fa- tigare, de aliquo impetrando , & voto gb fé obítringere aliquid preftándum. Hoc nifi fi€ ( in poteftate eft cum peccato cónjuncdum, d 33 Undé * infertut,ctrzo f magis quam utile j li effe difputatione quoründam, quando conten- gremobt dunt , bonum quod fit ex voto , ac propterea t« ned .iCCFv] ptias nuptias gloriofas inprimis effe.. Quod enim h^n voveri nequit,id meritoriü quod; nón eft,qui- diyeietimis quàm nullum omninó votum fit meritoriü. In- Qf germ ntptas nuptias cii perpetua fanctimonia conjüdias, j forfitan nufpiam invenies ,nifi in B. Vtrgine, ovifle virgi- dgrtt gt Vanum eít afferere B. virginem v Admi-« nitatem, cujus nufp iam extat veftigium. vidcircoopis tanda fan&timonia; ad mirandaz virginis, non ftatim vocti;ncl €x voto orta eft. Teserttto Coronidis * joco qïlæf'cio movetur , 44 iardldope 34 liceat faltare ? D iftinguendum auté Guberm tenipevant? * elt inter faltationem bo neflam, decoram. modera- vittstor illalicita modo recté zam & inboneftam; eftque It ml ( Yta David faltavit coram atca Jeibut, n & rité ufurpetur. ctoriam de Goliatho us d Domini, & puella Indaica vi lebrarunt. Fnc * re&té dicitur ,quod ttn. As ?« choreis ce non omnis faltio fit t uvpis at illicita , fed qua est tiula Lj lafciva. aut libidinofa , qu € gmwtati idcircó & Quz, lati- ficliti virtutibus « aliis adverfatur. . it L Xcmmhh us u [altatio, ea. fua natura tie caufa fufcip f dlguilrlmgl ; non eft. prohibita. Agilitas : corporis do- Detitbtys aum. Dei est, adquam fi artis aliquid "accedit ; Of eftreprehen- modi fiat cirra offenfioné, non MP N enaume ! ü;ahls doti lcinty ( Éxer- — - (Cibus Dwmfl. d , W Fxcrcï'tatïo XÍ. ll Imi. Ro rm j ?Düdtum. DE LIBERALITATEET M A. GNIFICENTIA. MEL UR l2000 conta L Liberalitas eft virtus, mediocri- Vptrot i, tatem obíervans,circa opum erogatio- - Quodcrin nem &acceptionem. : j cfr,quj. In * virtutibus quihus honeftatem erga 'nmwl'll.'h li« alios exerimus , eminent liéeralitas & inagnifi- W CUf ceitiaquarum utraque citcá pectmiai d* fumptus B. lïrgnxc. Jciendos occupatur.. Magna enim circa opes oc- tm vll carrit iniquitas , facilis in biseft lapfus, Virtute Misun,. Mi L mpius,non du idcircó opus efl,utad mediocritatem poffintre- vocari, ne honeftas lxdatur, lio mortt a Resexternz in utraque (uatobjectum, non qua- vis auté fed opes & numini, ac ii mediocres & magni. püendum if Guübernat * utraque animum, ut omnes Atl lt ctamodo r virtutes morales, ftd iti bonis exteruis ba verfati- tur, ac fumptibus inodicis c maguis modum pra- ii cotam t fevibunt. Liberalitas mediocritatem obfervat circa yiam de Gl epes inodicas C^ eavum erogationem C acceptio- eGiédictu n anem. Alás dicitur benevolentia, ben eficentia, be- (TP W ql&lii niguitas. Md d Liberalitas interdum fumitar lat pro qualibet r facultatein pecuniaaccipienda & €roganda occupa-- ta. Nomen habcet autàlib ertate , quia homine libero à fuü fdti eft digniffima;aut àlibera ndo;quiaà ncceffitat ;aüqg u ao libexat beneficiis, autà liberé dando. i uid « Objetum * liberalitatis funt opes,divitie, nummifeu pecunia, In his qui recte fe gerit, is li- d beralis dicitur. Omnes enim virtutes ex fadtis n judicantur fuis & cognofcuntur. Ex quibus fa- j étis [aus feclui;ur, ca objectum vircutis ftatüen- L da funt; l TE pi n6 Exercit4tio X I, k "" dafunt. Hac proptia nota, quà cujusvis virtui- tonm í 4 tisobje&umfacile eft invenire. — In pe«uniis i- jj u gitur feu opibus re&e & cum laude fe gerit libe- ii ralis, Nec laudatur enim quod fortiter in bello ox V. f oqt egerit, aut quod temperanter ixerit, autin ju- diciis & paüis contrahendis juffum Íe prebuc- p o xit, fed quod circa pécumias libevalues fe ge[erit. jiement Obje&um igitur etuntpecunid, In his quoqueé rumæftimï yerfantur cjus extrema. o Nulla majore ftiniquitás,quàm ea qu& eft circa Ymv pecunias,& teftatur quotidiana praxis , quantum hic eccent (ummi & infimi, inprimisautem ifti , qui a- fasdcont umiiaq ienas tractant pecunias. i4 feui muintni o2 Jecnon a 5 Nomine * autemi pecun [ PIIVJIO[IJ smmes denotantur res, quatitn e$t aliqui in tota vi- um ta comimuni ufws feu vevum allimatio . Hinc fre- us ndlcant , quens e& 'apud](ltos, üt per.'umz' nomén non 46« lr itquid ! eipiant tantum pro nuiamié , fed pro omi €o quod focitascyt in fapelledile babetur, ut ogris, pecudibus,fylvis, ventum, | Nummo enim otíiia ex hominum inflitutà inenfa- TAntur. Hicfutura indigentta [ponfor. UT &nümero Objedtum internudi eft ?rudium,cuþiditas & á- )mor nummi, feu concupifcentia divitiarum; cui libe- tiende tr ralitas ex pre[cripto re&ta ratioriis moderatur: exter- N* fl : '"nüfuntpecuniz feu omnia,qua nummo méfurantur, füm n Sané * liberalitas verfatür eirea concupi- V 6 féentiam divitiarum, & citéa nummum ipfain,ad- Tl &quatum tamen objectum muinemus feu pecunia tatti th'm ent judicari virtutes; ponitur , quia ex facüis fol | Prtrinfog ponex caufis, ut dictum. 1ni0 hoc objectum CUf rere maxim? incurrit in fenfum , & qui circahoc re&é & fe NULT. verfatur , is haut dubié circa internum re P [ geriti L * De Liberalitate & Magni/icentid. u7 ïCUiUsvisvï,m gerit. Quod * diximus exhominum inflitu. E. TM to nummo omnia menfurati , (4) id indé patet, i quia nummus introductus eft ob commodio- rem & faciliorem faciendx permutationis rati- Nl[it"' d C dutin . onem. Nummo enimres exæquantur.Eft men- m gb furanon quatenus res fic metiuntur,qua eadem lt /, MW. | menfura exxquantur , fed quatenus vice pretis intervenit , quo definitur rerum permutanda- W (]uquc ; rum zftimatio, ut pars faciat pretium, cum acfti- T5 quæt(h'ma matione rei que traditur. It quantum h Numnii ufum à privatorum inftituto &confen" m t qui fu adcontra&us introdu&um fuiffe putat Ariftoteles: Numiíma quipp? non lex; fed confuctudo vel mos & 4 fni ii lex non fcripta. Indé nomen hoc hetit nummo, quia Al €x privatorum more inftitutus fit. L ii Hinc fre Cum * enim nonin omnibus regroni- bus nafcantur omnia, imo quedatm ade) fint [leti- 4 h006 00 d les, ut quod dent non babeant , idcircó ne mutua Ti um t quie focietas convelleretur , hoc remedium fuit in-' ecalibusls / ventum. Praftat igitur nummus efhmationem if | anfvr. tei, que emenda est, plus aut minus in quantitate & numero, quafi pari menfüra res aliquz adme- ämm;tupldim&l- jitarurmy t tiendz traderentur & acciperentur invicem, smoderatür; Nec * folum id verum eft, cum nummus ut pre- ammomiuit j cium , pro merce aliqua datur, fed etiam cut ves iM k »irinta rebuspermutantur. . Nummo enim prius zfti- LE mantur, permutatio fit ex equo. lta agricola Y n ] tanti zftimat fua frumenta, mercator contra 1 T jcur t pannum fuum tanti fc xftimare dicit, f1 velit pe- cuniaemere; Indéeítimatio procedit , fitque ; hoc Ubjf;n;? OLm uar(äh peunutatio imediante numimo. a gfilïl H 3: 5 eram- - 118 Exvercitat:0 XI. pi Qanquam nummus fitex inftitüto, not tàmg ld 9t5 eft contra natur am. Nám tota pcrmutandx ratio , et- li J iam fine nummo, àlege & inftituto eft profeta,quia mumul' Tij nihil tale mmawt 3 natura, qua ommbus omnia cre- t at J avit. Zisrude, aurum, :xrocntumqucmfc&umvemc- batolim in permutattonem , qua aut naturalía non FUUB"' À Pn'rO pumda,aut æque nümmus, utilla, naturalis céfendus, 10 Jus cudendi monetas qu, ef, qui f[ummam [] p n babet poteflatem, ut pohtlca docet, acpropterea (it 0 f CDtat ] Ia V V')leL quoqnc tnoneta tantum, n quanmm biva- DC lorem. eius daf qnavunt , quod hominum tamen mFO f I iniquitate fz»pe aliter accidit, indeq; graves haut Am(m i raro in republ. oriuntur confufiones , ut expe- EU rientia tcítatur. of (a) $. eth. c. $. t. s5. dndo at Il. Munus liberalitatis confiftit fearefin indando & accipiendo. mins ltU falaum; II Officium * feu munus liberalitatis confi- od ftit in dando & accipiendo , quod propterea de- finitionc continetur. Qui enim dat gratis is ())Dua liberalis eft , & qui non accipit tmtum ;quan- qio b quod di tum accipere poterat , is liberalis quoque. Aut, temfet ut communiter exponunt , ver/atur circa opum DIDTT pofffionem Q ufum. Hlic in largitione & fum- Di*j tu, lll" in ac qulilUODC & COU[CI'V"['CIODC COI](- debet lr ïz ftic. Magis * tamen cosfflit in largiende , quam T. B in accipiendo, Eft namque virtutis magis pro- T0 d& prium agere qudm pati, qum dlfhcxhus & lau- dabiltus. Acvirtus hocagit , ut omnibus bene- Qudrg facmt neniininoceat , quod autem fit dando , non ft L ampzenaa. Imó propuum virtutis eft honefté f ) í Tieros f POtluS a [o] gere , quam tuI'PItCI' non agere ac ma- gis ifte ! v D I9 Ritum, Mlb De Liberitate ö' Magnificentia, quàm hic. mtandiraxim. is ifte laudatur i Pracipuum igitue Ptl us ompic. smunus láberalitatis eft alius benefaceve. Accipere unde & quod decet, i. e. aliena non Cl m It atqtaà v appetere ad juftitiam magis, quàm ad liberalitatem pextinet. Airdlis ii of fUf Porró * inlargitione duo refpicienda, fL 4 ni * modus. llle eftfola honeftas. ui enim P QCPI Optcrel dat oftentationis gratia , aut ut majus inde ac- fuitm lik. 3 cipiat lucrum , aut ut fit immunis deinceps ab J tamen i]npOftUBitQtC petentium , is non eft liberalis. RTM Amor virtutis folius preluceat , rctributio pra— QUES , t €XP*,. vifa aliaque , ab honeftate procul funt. Officium liberalitatis commune confiftit in dando &accipiendo; proprium in dando jubet ob- tatis conlli fervare finem & modum , ícu circumftantias varias» mens fit jucunda »frons grata, res pxopria, proportio , facultatum , cura honcfta;caufa ad largiendum jufta. xralatis n d f Modus * varias Præfcribit circumftantias. 24. 1fgroptcrea]dc- . m dat 0 j (D) Det cit & libenter , ine hafitatione anitmo- quo benefaciendi. Ingratum eft beneficium , tr 1tum, quod diuinter manus dantís hzret, quod au- MM qUOQUC,. tem fecundum virtutem fit , id prompte C cum Jatit ii veluptate,non cum moleftia eft conjunctum. yotione V Det* quantàm C quando oportet. Nam fieri 25 bmatont debet largitio fecundum praícriptum retfa r4- lggindt tionis. Kdxc vult;uthomo det quantum & quo- 1nodo decet. Nam prodigi quoque dant. it mags ifcluste Qui dat igitur , tf alii babeant quad profundant, T aut ad amores illicitos vel alias tesfutiles impen- in )99101 a 1 it dl)llüvw dant , utparentes quandoque ex ulgentia n (üs dior?, liberos facere confueverunt, bi lengé à veil& : nag d patione. abeunt. gb'z.'f»f H 4 Q. an 120 y Ji Exereitatio. X1. Q.anomnia bona communia effedebeant? N. ( li W M quia bonorum quorundam communicatio eft inho- ncíta & turpis, quaedam eftinutilisaut noxia. Dan- | nm SinOR' dum quod nec tibi nec alteri nóccat. Obj. amico. tiruclt rum omn!ia communia. Reíp. non omnia fimplici- umauao ter ,fed honefta & urilia & quantum f£eri poteft. farcdu? 16 Det * quoque non petenti.. Diffimulant t quandog; paupercs indigentiam fuam , quibus ! qedoati ! alidann iberalis ideircó obtrudat. - Detplura c* pre- | pf Jlantiora quam fibi velinquat , nec enim tàm fe ! ia t z refpicit, quam alics , ac fit propterea, utraró . fintditiffimi, quilbcraffimi — Facit prompti- j E pü?ïüï" fcholis mer tuco ad dandumut fe exhau À riant , adgoclue mi- quidembem nimur fibi relinquunt, Dona funt duplicia interna & externa. Interna digent, m ut fcientia » Virtutes , artes , quibus animus perfici- f zutparcc'bc tur,in quibus plus nobis licet appetere , quàm aliis darc. Externa bona vel neceffaria fünt vitae & £a: j | draltatum : Trprob miliz honefté fuftentandz , in quibus nobis mclius decet profpicere quàm aliis: ve l funt fuperílua, qua | lia contm: absque familiz & vite detrimento in alios con£crri ! ais nf (tit malis t6 poliunt , & in his p " retinexc. lura licct dare aliis , q-uäm fibi yropter mdl obfritus eí 17 . Nec * tamen magnitudine eflimatur libe- fucous abfol talitas aut multitudime corum, qua dautur , fed Fa judicanda eft e; t facultatibus, ex animo & pro- li, fig penfa voluntate. Nam is magis habeturlibe- | mbusbo ralis , qui pauca ex re tenubidat , quàm qui multa fserimos €x magnis divitiis , & non pro rata feu earum Gdtmaly copia expendit. Hinc pauper animum prom- b! ptum ad dandum habens, etiamfi nihil det, T]] 18 liberalis diitur, — Denique * liberali largitut de fuo ,nonde alieno.. Hincrem familiarem non funt bend iffii- * UtQna & ncgligit , ut h/abeat quod det. Mide nor, afat 0 bus De Liberalitate & Magnificentia. i2t efedo bt nltauo du il; bui fine. diferimine, fed fecundum vectam vatio- lUt nojjs D ntm. Sinon urget neceffitas aut utilitas, clauda- MU turarca liberalitatis,ne beneficium fit fuperflu- 0mnig Gmpm umaut noxium , &ficbeneficii nomen amittat, ) m pottf* Interdum cft honcítius , publicé dare , prafer- tim ejusmodi;quod virtutis debet cffc pramium , in- Vm, qUAb terdum melius eftclam erogare , quando nimirum hn "N adfüblevandam paupcrtatc facx:, ut cfíteleemofyna. cetm tim f Perfone * autem quibus eft dandum, fimt H 5 &6 Wttarg indigentes, ptobe. Tn his funt confangumcl, ci- Vit Pï() P ves , popularcs, bene de nobis, ecclefia & Ícholis meriti , cunctiqueviri beni. Omnibus ) aLCOqUx fh quxdem ben ctacwndum eft, qui opxsnofïræ in- xterta, Tneny digent, megis tamen iftis. Improbs nunquàm 3 dQUmus p aut parcé bcaefacxendum, benejinum enim ma«- ffh,qbde l£ collocatum maleficium. füt vte & Improbis dcncganda funtbeneficia, nein ma- ut nobis mclu litia confizmentur , aut ne abutantur ad malitiam t fiptidua,qa nofizis beneficiis. Propter bonos tamen benefa- i alios conttr cere malis conyenit , ne non beneficiamus bonis Ilf quam l Nec homo enim homini abfolut& propter malos, obftrictus eft, fed civiliter & ex charitate ; Dco af l fuinus abfolutc obligati. n dul Hac * virtute quam proxime ad Deutn 420 animo & cedunus , etg , fimiliores reddzmur, utpote qui" 'o- shubetacib mnibus benefacit , nemini denegat fua bona , gim qu d. is eximmenfa liberalitate mundum cteavtt , ex cadem adhuc mundum confetvat. It fnemi! ymur prOF b) 4 cth. c- E nfi lhl il III. Liberalitatis modi fpeciáles vl hg. fünt bencficientia &hofpxtahtas.par- nillarem N fimonia & autarkcia. um [ H ; Éx * J pu 122 Exettitatio X 1, 0nc $ PlOfl 21 Ex *liberalitate fluit Peneficentia &* bofi. «ccpa n zalitas , tanquammodi ejus fpeciales. — II2 ani- W iil ! mus commovetur ad beneficiendum cuivis , ad iliu d ^ malefaciendumnemini. Hac peregrinis & ad- w( 11 !l lii venis vera beneficentia & officiis liofpitalibus ) dmgrzmi/l" occurrimus , de victu & ami&u Profpicimus. | arpdg Sed modu obfervandu , ne nimia bopbitalitate no- bis noceamus. | dadormodin T Ius & nomen hofjitalitatis feu hofpitii apud antiquos magnum.femperfuit habitum , ac fuerunt ] Conrihct in eo inprimis Gtaci diligentes , quos fecuti Romani, | fuplic d hofpitalía jura necetfitudinesque fanctiflime femper coluerunt, quamdiu prifcoscoluit Roma mores. | Vcoihllccy 22 ^ Affines * funt liberalitati parfimonia d ï modb rmn | attatkeia. IIla vesproprias cuftodit, utiliter col- ] bcarquodi.u dealitasttn locat,vitatque fumptus non neceffarios , fio ta- ( men tempore expendit. H«c ita moderatur o- hile ! 15 d2f pum defiderium, ut prafentibus bonis contenti Ciuci Vntpn n acquiefcamus. Vtraá, veca vationi eff conformis, tis f ol dta namque decet expendere, ne poPcea egeas; Alisimpeti itaappetere convenit , ut laudem mercearis. Tinc Autarkeia fignificat fufficientiam feu abundan- ; CA A | | tíam opum , fed deduciturà fubftantivo autarkeis, yerum ii quód propri? notat eum;qui fibi fufficit feu qui rebus i Íuis eft contentus. spotel 23 Ubique * .certus modus, certus finisnec ti rl in. benefaciendo fontem liberalitatis exhauriat feiminin nec i parfimonia omnia. retineat liberalis , aut Dataturm in attterbeia plus petat,quàm hxc requirit. Cun- jund &ta expetenda & eroganda, prout circumftan- 00 Tf efi lo tiz 1d poftulant. Bitité lii I V. Prodigalitas eft Vitium ; temeré | rtiel o t l opcs dl l De Liberitate €& Magificentia. 723 ïïf!mia 0 M. opes profundens: Avaritiain nimium "s, D 1: 1 2 accipiendo& retinendo modü excedit. m j A Vitialiberalitàti oppofita duo funt , prodi. 24 Xtornitei galitas & avaritia (a) illa exceffus , hzc defe- ins hofpitahb;-, &us. 1lla temer? opes profundit , bac in accipien- 1 bprin. do,c» retinendo modum excedit. In omnibus pec- Mitditgn cat prodigus, in quibus liberalis vetià fe gerit , in. dando modum excedit , in accipiendo modum d ht E deferit, verumque liberalitatis ufum pervertit, t ac Cren Contra facitavarus. Prodigalitas * cft duplex, " tosfteutiNongi .&i(ümi fm,v,; ünplex & rhixta. llla cft, qua quis dac nimium itNoma mons, - & nihilaccipit. - Hac eft, qua quis non omnia E wf ) modó lareitur, fed aliorum opes inyolat, ut ha- c " lod Il Ttlttt) beat quodl;u*giatur alis. Eftigitur mixta pro- vcefarios, s äigalitqs,fx diverfis compofita vitiit , conjunctam d moderiun habens avaritiam, injuftitiam, intermperantiam. Jsbonis cont Capucini mendicantes, ut habeanrquod aliis dent.non funtdicendi liberales,nec fitenim honefta- ii d wj tis, (ed oflentationis gratia, voluntque ita merita fua aliisimpertiri, repolt g Flinci* dem meteu quando praä'ägus minus dicittr pec- 2 ientiam (eudbd care aut qmelior effe quam av ^c3stuncde coid cft ubflntiyoa verum, qui e& fimpliciter talis.. Flic enim facili- fuficituq Ü 1. us poteft reduci ad virtutem, cum opibus mul- tis profit, avarus eft incuvabilis, faaque tenacita- ys f J eih te nemini, ne fibi ipfi proacft. Iíte igitur com- eitliberdis £ paratur cum avaro, non qui alia vitia habet con- juncta. g requime 'Obj. A&iones prodigi nonj fünthoneftz. Ergó non eít bonusautanimi non degeneris. Refp. com- fout circumi:,a:; [ paraté dicitur bonus fimplex prodigus ; quia refpettu Avari eft non malus , ac gencrofi animi dici poteft, ltium;w""ä. pros quod aliarum Po:ius commodis ftudeat quam opii priis. [ f24 Exercitatio XI, jl priis. Obj. 2. (i avaritía eft incurabilis, nequit vitus "Ea perari. R. eft incurabilis refpe&tu aliorum vitiorum, quia difficulter admodum potcft curari. Wis fu. j Is v -Avaritiam: * effe malum incurabile þa- j | g tet indé, quia eft vitium plerunque fenectutis, fenesautem funtintractabiles,quilongo uf di- ( j p a n "(f dicerunt,quantifit pecunia. Imóavaritia eft vi- 3l dU $ jo Yi tium humano generi admodüm cognatum,cum gulsti plurespecuniz deditos , quàm ad largiendum ful It faciles liceat reperiri . 3 duan PT l;gm « Sene£ta per fe non eft caufa avaritiz, fed per ac- cidens, quia plerunque cadit in fenes, 1 fj t 2 1 Bcaoraton? Ayan * funt trium generum , alii vibil dant , ab aliorum autem opibus manus abfti- u;magni u Á Qu nent : elij non dant C? fimul per fas. C nefas o- J quia PrOPWI mnia corradunt, ut fant plerunque opifices , lc- ] cum n fe5. nones, feeneratores, aleatores, fures , graffato- tes;aliiqueid genus homines turpis queftus cu- fimtus mpe pidi; alii nibil dando & nimium accipiendo de- Unde prad B (elentiot,. linquunt. Obi. forneratores fünt liberales , quia benefici- ] ii freqit uminalios conferunt, mutuó dando pecuniam. ergó 1 infigniors nonreété annumcetantur ávaris. Refp. foencratores Ctats, privatam refpiciunt ntilitatem, aliosque damno pre- Obim gnunt, dum fcenus illicitum exigunt , adeoq; nulla in el vitus, h illorum a&ionibus efthoncftas.. Jiberalaten 2 Hinc ratio peti poteft,cur difficile fit libera- confftt, t lem ditefcere, avarum veró facile. Liberalis e- | flonis, eyt nim promptus eftad dandum , avarus minimé, 1 hátus & d | turam ving(is fed autnihil in datus aut aliis fua quoq; nititur auferre, iter | L0 (/c) 4- €th. c. 1, t. z0. ['cr?q. LU ! Magni- - é De Libmlim?e e Magni]?centik; 125 l]lS, n tqu& D Torm v , [ V. Magnificentia cft virtus,in má- gnis fumptibu s decorum obfervans. itardie, - Habet * cuni liberali tate ideni objéctum, 39 Que fene&ui;!. N pimirum fimtué, qui bic autem magni C fere pu- ln bli.i, ibi fant modici. Nectamen eft fpecies libe- wtitiacl. ra litatis,aut gradü tantum ab ca differt,quia for- QgTatim,cur inalis ratio variat objectum, effque eain magti- id Ilïgimdum centia decetum im fumptibus magnis s libevalitas décorum in modirió obfetvat. Magnificentia fumitur t, pro dignitate , ut fi *.'i(i*»fc& pmcl' dicas Re&or magniEcus ,2.pro fermone ,ut magni- ; m , d vl Éca oratio , 3. proeo quod authoritatem conciliat; 5 manis df " ut magnificz edcs, facies. . Hic virtus cft. J eufo. Quod nugnüicentizi fit virtus probatut , ax € homines maxime laüdantur, topifices , quia propter han & cum in tes neceffartas ; honeftas & diuturnas fuyes,grafïase- psquihec. fumtus impendat. 1d autem emni laude dignum. Unde praftantior quog; liberalitate eft & ex- FITTE j cellentior. Comimunior quidem eft ifta,refpe- ley quiabt &u frequentioris actus , fed hec ufus habet opeunan. " infigniores in rcpuþlica , qui pleranque totius Vf feneitu civitat!s. xque damort Obj.magnificentia excedit liberali £atcm'. e.non c(t virtus, hec enim eft mediocritas. Refp. excedit i, adtog li ! Jiberalitatem , fed non excedit mediocritatem in qua confiftit ; - excedit in objecto,nonit modo re&z ra - jf tionis ; excedit quoad exiftentiam & fplendorem or- - Libetls d hatus & decori , nomn vcrö quoad cílentiam & na- raris minjm:) ] 7 £uram virtutis; " Differt . quor nit *in eo quoque älibemlitag&f quod 3* centia muzus fuum in fumtibus folüm faci- ä magnifi ends exevceat , illà $ n dando & accipiendo 0citt» uando Mu patut. Eft hac in fe quoque fuosque , ut q uont f pl 126 Exetcitátió X 1. yoilt imagnificus edes zdificat amplas, hortos , po- J lst ? uilitatm xl maria & ejusmodi fibi & pofteris parat; libe- qinum ; ürnt EU j» ralitas exercetur erga alias , opitulatur & pro- x UIX yle deft his , quiegentaut digni funt. Porró * de- T? :xe-;ffxf corum in hac virtute fpectatur, aat in fumptibus 4 lo j X Qp ipfis , aut ipfis in operibus. In fumptu faciendo Íervatur decorum, | j qii quando conyenit operi G* per- fs hr n fone. Nec enim eadem in omnibus eft ratio, ijües ml Ut variant operz & perfonz , ita fumtus l , : D' )l AU jtte o dcbent variari. Majorfané fumtus impendi dc-. j | . ipaut f 1 ) lo i bet in ludos publicos , quautin celocem , quia 0 p major ibi ratio decori habenda. ï [ Nam grudt Ariftoteles ait,magnificentíam verf(ari circa ho- a ( Artm, & Qu fpitum receptiones & dimiffiones , quia quzdam ha- et communia cum liberalitate. quitot a us n 34 Perfous * in quas fümptus faciendi , 4quas Ut les uon fant , ac propterea majores requiruntur | Hac * d in excipiendo rege , quam in duce, majores.ta- | i men in duce , quàmin barone. Id quinon ob- 4 lgt tincnt inten fervat , inexceffa aut in defedtu peccat , & nomen: ptimuit magnificentix non recté tuctür , quod his folis j competit, qui 1n magfis fumtibus mediocri- | fumvegoi 35 tatem obfervant. Operá * in quz magni faci- ls funt&pm; Tütertionl endifamtus, fuor publica.C privata. (e) Publica, [ u ut extructiones & rcparationes templorum & publicorum zdificiorum , vafa facra, ecclefia- | Wv LHM Ítici reditus in nfum fcholarum,ecclefiz & pau- ! etoj; Y peram: theatra , fphzrifteria , pontes , viz pu- | (2 P?füm* blice , ludi , epulae publicz. — Privata Ípectant Ti* magnificum ipfum & fuos , ut funt nuptiz , 'NOfnU j fplendidaconvivia, veftes ; fugcugx. Mágni« De Libetitate & Magnificentia, 147 5 hOï[()s Magnificus & liberalis interdum i rc aliqua eosdem facinnt fumtus , modótamen diffimili. Hic * pirt; l utilitatem refpicit & pretium, ille decorum & pul- [ü chritudinem. | atyr ï Ut * autem aliquis fit magnificus duo in- 36 [ p()rmac i primis neceffaria funt. (f) 1. ut fit dives, five 2 ijpn'äm . DA ii opera fua & induftria , five propinquorum & majorum opibus & labore fiat , fecus enim hos : Ht . fumtus facere non potefl. 11. ut fit clarus & 15 d ntg, » a m illufiris,ex familia nobili, aut faltemin aliqua di- gnitate conftitutus , fecus fumptibus fuis de- usimpenäx d. cusaut fplendorem addere nion poteft. Cotem ; quia Obj. pauperpotefteffe prudens. e. & magni&- VEtfar ial 1 cus. Nam prudens habetomnes virtutes. Refp. pru- ja (umitur quandoque laté pro corona omnium- (ula quadim b virtutum, & qui hanc haber, is omnes habet virtutes$ quandoq; firiét pro habitu quo rebus noftris poffu-- hciedi, qu uperi.- mus E:ïecifc & aliis confulere » quomodo pa ". 6 requitum Cymijores t Hzc .* eft magnificentia regibus ac 4- J M quamd lits magnatibus in primis digna. Hi namq; ideó eminent inter mortales, hisideó datum eft im- ïïlfï [ &10 I Q1 D j perium, ut maltis benefaciant , foli verà divitia- ntbus medoc- rum veripoffeffores, Dl erunque enim hofpita- les funt & prompti in munetibus ddiidis & re- qui ngy ht munerationibus exercendis. ó vt ) n (d) 4-ethic. c.2.t.44. feqq-. (e) 6. ethic. c.s. ( tcmplarum l i, xb VI. Luxus eft exceffus & imperitia decori: Sordities eft defe&us & inde- df | oníes uf* | Cora parfimonia. niuti t ; Vitia * oppofita magnificentiz funt , It« 19 t fun npo : xu C fovdities, Luxus excelfu eft &* impetitia de- ]on £gt. OM o hr d j pul 128 Exercitatio X 1. 1 ^ - vt j x2 éori , quando fumtus magni in res non neceffa- * ao rias impenduntur, idque oftentationis gratia, * lia Sordities est. defeclus ac indecova C intempefliva : ii V parfimonía, n operibus neceffariis vel faciendis ; nritd 39 vel confervandis. Vitia * hzcnón putát adeó m H[ reprehendenda Ariftoteles () ul nama, no-. eii lr cent. fed potius profants nec funt turpiá admodümi gonin lo5 t per fe C [(ua natura , vitiumi autem in fe turpe. st In luxuriá eft fpecies decori, in forditie eft um- glb tanslto brahoneíti. Id autem abfoluté intelligendum i, conr ]u non eft ; quia omne id quod virtuti adverfatue intur omni 2 ng teprehenfionem meretur;fed comparaté, i coni- 4Oóparantur cum extremis liberalitatis, Aut *- di- wfteymit cendum eft , 'quod vulgo nou videantut vitia ifla ao umb à elcum eni deteviora teyera autem fant vitia pefina. Luxus | at lendid namqj cít potiffima caufa everffonis veipublica. Expenía enim inutilia in convia fuperflua, in : fs ci profufas perfonarum largitiones, aliaque qua Inge plure m Fttqut luxuriam notant, populum laceffunt & rebel- | ndo, rarur lionem caufam, undé civitatum interitus. ; àgendo.. ]i Arcanum imperii eft,ut princéps faciat fumiptus j Ctam vt tales ; in primis €x tributis , qui reftricti & uti- i Cuf, les, & qualesin familia boni patris. Abfit profufio, 4t Poflunt * quóque vitia ifta confiderari; p f Yilc m aut vatione teceffus à medio, aut ratione actus.. $1 lifi in rece[fuyutique funt deteriora vitia. Sunt enimi declinationes à przftantiffimo medio; quantà g N medium eft przftantius in virtute , tantó detes ( riora funt extrema. Jam certum eft, quod in4« gnificentia long? fit excellzntior virtus liberalitae 4316 acidcirc vitia habebit deteriora, At * fi z adium m D l [ De Liberalitate & Magn'ficentia, 120 BICTTA ?k um réfpiciamus , i. e. confideratis adfionibus Yitiong 2** j extremorum , utriufque virtutis , tuné non ita ; 'm"";q?:u unt probrofa vitia magnificentie , qum libeta- IYf liratis, Nam in vitiis iftius longó majus eft be- TOn Ugj nefaciendi ftudium , magisque profant homi- H t v a nibus , nec vitia alia habent ita conjuncta , ut extrema liberalitatis. Y d Ita avatitia injufta eft, non in alios tamtüm, fed in feipfum. Mi p üttte t um. Nihil eft liberale, nifi idem quoque fit juftums undé translatio pecuniaaum à ju(tis dominis ad alic- i intelïigm&nm n0s, conrra jus facta, minimé eft liberalis. Merità foun advetnr igitur . omnis avarita eft injufta. mpatati as uod * diximus , vitia maguificcntia op- 45 us L pefita , majorem adferre utilitatem geueri buma- Mntrr r no,quat liberalitatis, id de ]uxu intelligendum pf La eft;cum enim vir magnificus plurimum impen- dat fplendidis zdifictis , fi id emulatur. luxu- ii p ia : riofus,facilé eft videre, quod expenfz cjus ad s diüqie t longé plures veniant , quam magnifici. Frequens cft viros magnos zmulari in edifi- celrint & r cando, rarum autem eorundem imitari virtutem in minferius agendo. Iftud nimirum eft facilius & fortunz, quae «pilicacngd €riam vilibus obtingit horinibus. D & gu relrid Caufa * ( vir maguificus plurimum im-44, s. Abft RrofLLQ« la conlid pend.at fplendidis adificiis , ea cft, quiaillum ma- uitiant d ximé commendant,oftendunt excelfi ani- mi ejusindolem, quodque nihil z- ( Suni grius ferat, quàm fordes. nelio; qif - (g) 4. ethic. €« 2. t. $9. ye, tino ? ndi, g $ ittu TL EXLf e ^. « l 120 Exercitatio X II n( (UU DE MAGNANIMITATE EX LL ' MODESTIA myuri xe[]" L Maesnanimitas eft virtus, ine- ECTUM lufaw fl Jl diocritatem fervans;iu magnis hono- Howf ? (:m W* i ribus cxpetcndls vcl fuolcndls. ] " m)mm Honores * quoq; bonis iw rebus annume- didifbns s us . C Qj rantur externts ,46 o]jïuum vittuti debitii , meritit j mW lï" ii ejus repmfentanres » relte dicuntut. In hxs haut | goimeni mic raro cxorbitamus , mprm.: s1n nimia bonorit ap- DO petentia , idcircó reniedio opus erat , quibus - fpiritus fmngu*cntur. Duzhic fe offerünt vir- apterut ii a m tutes Magnannmmitas G* Modeflia , quarum illá ! a. Fact tmagnos» bec parvos moderatur bonores. Ob; Magnanimitas opponitur humilitaci. Ergo fitis HAI]L ,non eft- mrus Refp. logic& omnes virtutes poffunt j dur mágnani die$ oppolite, quia una non eft altera. Ethice funt 3 Mm)an r fubordinatz; non efleptialiter; quia una ab altera -| ff t - 'effentialiter non dcpmdct, fed accidentaliter & ra- -] aepnqa fione ufus. Omnesenim propterufum fibi funcde- fümmam j vxn&æ,convmxunt & fuboxdinantur: tv Z .Igïldi"lmltdä /;mcadh , quïa frcquentxo—- 003!314 res (thï aétusin vità communi nlagnammltatls funcita / quam modeftiz aut quia crebrior hujus quam XBM 1434 illiusufus. Pauciaur mdlz imven)untur , qui tie- quitn p diocribus contenti bonoribus , ad majores & fubli- j C ! miores viam non foleant fibi parave, ut ita fortu. bupfijt naàcomite aut natura duce , famam nominis fui- ; M)C Hs( 3 adpolteros transmittant. Maanantmttæ: q TT yntus , :n magni bonoribus occtipata, Comgxt affectum honoris , ne i$ exorbitet aut defiaat. J wrfzrau,zq ? Marieum fà Dop uj Inde non uithis Anxia €33 in benotibws expetendw , DT " [ 12í De Magnanimitate & Ma.a'cfia. péc. eos afflat tánquam rem varam. C sovam , At 4 fea'modemtö ut premiam virtatis., Honor nam- |: que figaum eft ; quo hominesnopimntur : quod ille qui honoratur poffit benefacerc. ighis lg Honor omnis virtutis eft premium , inprimis fidg í | áutem excellentiflime 8(præclar«lïimæ'wrtutiä ; qua- du amus. l |: liseft magnanimitas; NT i Objectum *ganem!e m.4gmnimimtü est o- snneid ; quod magnum in tebus buimanit, Id enim * hliar 4 r [ nomen indicat ; eftque & magnanimus qui cum n mï.) quicu,- sugnus fit mmagnis quoque fe dignum judicat, Qnod ántem ut confequt poffit,magnus requiritur aai- df ! & ] j dius, CoY excelfum 5 cárptus fpieitud calersque p?e- E ! !s quiti 1771 átum. Hxc namque funtinftrumenta tantz vir- muttumiitr f tu üs, Hinc ab animo magno 'dedu&a vide- e kLtuts p tur maghanimitas; , . s. Eficc Magnanimitas quaán titatïär'ffpc&u ;ieut äon; Qua uta d) at , fiftit inter nimium & parum ; dicitur medioeritasz eldentalter &L - át re(p c&u qualitátis && quatenus i magnitudine tultm ( ini.- fümmam perfe &ionem & praltantiam intendit;eft intui. [j éxtremita$. E É i Objellum * [peciale & proprium, eft bono*-l-'" $ | quia frcq ägll.'hh. d fum externorum maximumiqualis bonot magirus hrior hu - feu maxi mu. LicDeo competit quoque; ton ut- est fignum virtutis , fed emi- m u 3 uidem pr'opïiä.s 5 jH ( dtenter.Cum ent m nihil majusa creaturaDeo tri- um t | bu: poHit,i deó honoréi li gratitudinis ergó ex- j u ] yim noni j M hibet. Hisquoque tribuitur honorínprimis, ag 3- qui Dei vicem in terra getunt , G* indignitate fun£ phth Qu corffituti , 2 c propterea eít maximus; [ Maximum eft bonorum exteraorum honor. r; E itet at j l. y itatc y s $uia Dco uibuipur , qui a hfs äui in dign func T e j i | Exertitatio 'X 1. 122 p funt conítirüti tribuitur. 3. quia virtus eum me« retut,qua eximia. Eit * autem hoc modo honor virtutis ä g j i præmium ,quia virtuspotius verfatur in bene- faciendo aliis , quàm fibi. EL Honore igitur tan- EL quam figno offendimus , nos bunc vel illum bonorare ]u gt propter opinionem , quam fovemus deipfius virtute 5 odon. benefatirics, 15 autem. meritó maximus eff in magnanimitate , quod hic eft excellentiffimz | gj f | gtf virtutis prazmium. Obj. virtus verfatur circa obje&tum ; quod eft ! nj 2 feret ts in co; qui cft virtute preditus. at honor non eft in .j magnanimo ;fedin honorante. Reíp. objectum du- j Mu plex eft; internum, & externum, ut honor Non ! pim & at autem neceffe eft , utexternum obje&tum fit in agen- (hum ecund te, fed ut agens in id extra agat. j] H. j Ita * igitur magnanimitas circa honores ag i verfatur, st appetat convenientes , ve[buit fecus 1 od | babenutes , &'quidem propter virtutem , folius 1 ts q honeítatis gratia , uti exempl o | a loquuntur in | wat, Q Davide ; Jofiaaliisque piis regibus. DEU II. Magnanimus tàm proprias, A Ctanimi quàm aliarum yirtutum actiones ita ptcreamag moderatur,;utundique magnus & þd- H | filints h Viti noredignus habcatur. Nil refert , an de ipfo virtutà babitu, an t'xg TL Wl de'eo , qui el virtutis babitu preditus , circa vir- :1 mod r futes agatur, idcircó magnanimi funt confide- ;qi randz conditiones. (b) l. cummaximi rebus fit Iorj digniffimus , idcircü vir queque debet effc optimus | od Ti er,quo J ls hoj e præläantqiiþw. Fïa;n honorem femp dignus. drim g, Imorlus, v j | Vi u * De Magnanimitate & Modeflia. 133 honor D S üignus eft, appetit. Magna confequi & ma- Tütür Q gnis dignum Íe praftare ftudet Vtrumque * 9 ET eit necef[arium , fi enim pofterius abeft, zunc tl hp non eff magnanimitas , fcd vanitas & animi elatio, 'J'WJ LT Ita magnanimus ad magna adfpirat ; ut tamen Wsimy dj modum non excedat , nec majora appetit, quàm quz ipfum decent. - Summus eff idcircó verum exccllcnti(ïuzfl quas gerit magnitudine, (edmedius eo, quod de me- )k&um ! quod g'w vitis fuis judicat ut oportet.. Yd enim nififaceret, 0n0r non dj fieret elatus ac fibi diffimilis. Al cbjedr d t lonon ) Magnanimus quoq; recke fehabet, circa bo- nam & adveríam fortunam, tanquàm circa'objc- r ts étum (ecundarium. r Il Magnanitmus * id femper intendat agat- 10 t5 tb ho ue , quod in vittute quavis maxime eximium C it;, tf j excellens efl, — Nec patitur enim animi magni- ritutem , fl tudo, ut quis fugiat in prelio , aut intemperantee À loqunnrt givat. Contemnit animus magnus,que Ad/in- ls. juias , fugam & libidines homines incitant. Con- tm proyy Ítat animi magnitudo rebus boneffiffimi , ac pro- n actiones pterea magnanimitas otnes virtutes veddit jþlel- i mgnini didiores, & ampliores. l Vir magnanimus neminem injuría affiit , illa- uplices » recordatur. Injuriz ta ii hA. tif non ofz, h. e. famam lzdentes, quas omninà us "m'H | , modo legitimo debet vindicare: alie famam non lzdunt , quas ferre debet. . nilint oU Il TY Porró circabonores magnostribus verfetur iif modis magnanimus. Primó enim in appeten- dis honoribus juffe. & moderatà fe habeat , ne " fmecïf i aliorum incurrat reprehcnf"xonem. Secundo in bonochuc accipiendis parcé C decore agat , ne 13 þtgerbu's ) 134 Exemmm X IT TU l;tperlma vel ambitiofus videatur. T*rti)in per- od fruendis gerat fe fobrie teneatque modum; agat QuX cauté reípectu hoftis qui infidiatur; fruduosé 1 ] his vtdtW propter civitatis commodum.. Pre- | yarito n b V terea * bonoribus deleftatur , qui à viris probis & ( f*(JDN J gravibus f'efemntur ; utpon hi non folenthono- hi yun; ( Yesdeferre immeritis, Nec agré fert fi minores E. qu NH'M ab hisconferuntur quàm pro mwto beneau- N m:cumu«ö Hl tem confulit hos , quodfibi per fuadet majores , at quibu: (cafficere po[ï'ent non habcant. Ani- mum potius deferentis refpicit. j &njms Plunmnm intereft, nt fclamus quomodo actu fimmostt fs Serat mágnanimus, tüm yeró quem modum fs. uml dcbeatobicrvar» in virtutibus aliis exereendis. 3 hosmodd E Circa * petentiam , divitiae, fecundam & A VU edi l lt ( adverfam fotunam.ita f gerit maguammws , ut Tag QTT euncla decore & snodefte ferat. Honor namque [ fmnr.cm n6 cffcrtur, multó minus his bonis,qua pr opter | hat honorem acquxrtntur , funtque iftis miores. Solavirtus vere bonom:um reddit hominem, ad- DT hi eoque magnanimus propter felam virtutein ho- " noratur & hornorat. fontdiari Potentia & divitiz prz honoris ftudxo contem- Tütatus m 0. . funruür quldzm à magnanimo, neceffaria camen füunt. ä* E : magnonimitacem (uflinendam. "Habentur enim Y Egon, vulgo :n excellentia, & hominum conditio in his nc- dnirqury cciiano indiget. Dorisqumg Vetíotur * CWH 14 quoque decenter circa forti- tudiuem nec ClerO necde rebus palv1momcn- liittn, ti adit pericula, cum omnia alia, preter bonorem, M g D parvi faciat. at pericula . fe dtgnaþt'hnet cin ltdaty j ! bis yita &on paréir [uæ,þd ultvó bi feoffevt.. Circa TE tattyy libeta- ? D a T De Magnanimitate C Modeflia, 73 i libemütatem ftudet de omnibus bené metert; Tmixoinw. | . TOU ss N inbencficiis accipiendis tardus eft & verecun- Ws fmä:ï;:s : dus, nec quicquam ab ullo pétit. Obj. Magnanimitas ver(atur circa pericula & todum, . . beneficia, que fünt objcéta liberalitatis & fortitudi- Yi nis. E. non eft virtus peculiaris. Refp. Magnanimi- tas abíoluté & in fe (ümpta;circa folum ver(atur ho- Vlorog lertfiiitn V norem ; comparat? & refpetu fubje&ti , n quo eft, ver(atur círca ob;eéta aliarum virtutum. Ompis ;nim fit bereas. virtus cumulata effe debet in magnanimo àdet miore, Erga * omnesbominesin genete ita fe gevit, 15 H ibent, Ar. ut gravitatem non violer, fed erga fummos , medios C infinos , prodignitatefua est affcdu, — Exga It quomodo d fummos utitur gravitate, erga catteros eft faci- Q qm noiz lis; Cum ilis de honore contendit , adyerfus ? Ortreendjs & fumimt, hos modefté fe gerit, & animi mag;i*tudinem dulcedine quadam temperat. Preter * ifta! mgwmmw n magnanimus , sen adit frequentee loca ubi bonov Eonornumqt - eonferturcundtatur in vebu agendis,nil agit fimue Is quz p lat? ac occult2, non vivit ad alterius nutum , fed i & Ms mitt virtute f alios omnes anteccllit, Yoprimis nihil K hominen d admiratur eortm, que vulgus magni affimat , ut ) vmumnb-: funt charitas fupelle&ilis, deliciz ciborum; co- isftodio t ; mitatus multorum fervorum, Obj. Admiratio cadit in praftantiffima inge- [fiia ml nia. E.nondebetabeff? à magnanimo, Refp. non giabentüt f admiraturbona fortunz, atbona animi && bona cor-- onditoinbit poris cum raritate quadam & fupra vulgus aftimat. i Cxterum * quia magnt eft . animi , qon x ituf laudat temer quenquam. nemini fa i& maledicit, puim "L non loquitur multa defc mfa ant alis « nec etrats laudetut ab obvia quw;& an vituperetur, motus ha- ",;, ' Mlzn ,Ü $ . et jedatos vocem gravem & tatdani, non e5t que- TUllf. W[Q( I 4 li N 136 : xeritatio. X 1. ) fulis Poftremó pulcbra mavult pofdere , quam '1 fomitto fiuituefa, 1n quibus tantus non ineft fplendor. zem.Adh[ Obj. repugnat prudentiz res potius inutiles Vs' gtibt tefpicere, quam utilcs. e. non competit magnanimo, Qh. Refp. aliz res funtutiles & honeftz (imul,quas refpi- Gïizuifnifll | cit magnanimus: aliz funt utiles; nec honeítz , quas f nontàm refpicit, quàm inutiles. jnuliitr 18 Ita * fehabet magnanimus i5 Attionibus i , füis , boc modo cirta alias vevfattr virtutes, Ut enatrfun pididtut nec cupidénec arxid appetit honores , ut rem 1 Ro raram ícilicet & novam, itateftatur fe omnibus In* virtutibus effe parem, PT III.Pufillanimitas eft honorum,et- dorlec com iam promeritorum contemptus ?. Su- at Inop perbiaeitcaninus glorizappetitus , in | Mp qui his qui plané funtindigni. facobltr Y9 Extrema * fcu vitia maguanimitati oppo- l DEU j l fitafunt pufillanimitas feu animi objeclio, C fü- - ] neliocts perbia. Vitianonadmodum nociva, nec enim ] p 1in publicum funt mala & qui his.vitiis laborant be! nonaliis,fedfibi nocent. — Pafillanimitas peccat n defettu, vejicitá, bonoves promeritos. . Superbia Wappttnd ttitjdlq in exceffa delinquit putatque füperbus fe eo bonore PA LUE " dignum, quo dignus uon cit. Vitia hic oppofita per fe confiderata non nocent ia j aliis, at commiíta cum aliis vitiis:graviffima funt & maxima repichenfione di qui m gna, cum magna rcipublicz UT ao inferant damna. Mois In * bis pufillamimitas babetur deterimvi- Verécundaa tium füperbia, quia boc vitio laborantes funt in- : ippctcndp; i juriiin Deum , fpernentes autorem praclaro- j moderg rum l "m bfll&coh'o AE u) donorum, Ef frequeutim vitium quam fa- ^ £ »h:seécti anime? lj ) be Magnanimitate Ó Modeflia, — 137 iln, Qu : homines, qui honores fpernunt ob pauperta- ï f i tem.Ad hónorem enim tuendum opus cft fum- UUS ij ptibuä. tmagnihimux | Obj. fuperbia cxätat in republ. tumultus; pu- U quiiy, Qtda, g fillanimitas quietis cauía eft. e. illa eft deterior. Refp. fuperbia id per fe non facit, fed vitia huic conjun&a, injuftitia & rapacitas. Deinde ratione piimz caufa & - it nj effe&tus fuperbia eft deterior, quia eftà diabolo & nos Tihtn, ( omnes feduxit 5 fed ratione objc&i & finis;pufillani- fGS, t tem mitas dicitur deverior, cum honcftatem refpuat & ho- norem. ? í m Imó * pufillanimitas propter bypocvyfin est F deterior fuperbia, quamtales plerunque tegunt, OROCURDU ! donec commodum fe prodendi tempus reperi- npus t t ant, Imó pufillanimes emnem opetat reipubl. de- ts fiégatt, quam cidem tamen debent, cum omnes d fint obftricti bonum publicum promovere. ia Qu IV. Modettiaeft virtus ; que circa lidn, 6 f mediocres honorcs verfatur, prout re- , Decenn &a praícribit ratio. vits lo De * modcítia pauca. Vocatur ita, quod 22 initi at in appetendis modicis bonovibus modum fcienter do- us u £eat,cítque velut habenayiuter ambitionem €& ab- du n jellioném animi.. Honorenim quamvis virtutis | t fitpramium, hoc autem magnum effe debeat, 1 rya non t quia magno labore acquititur , fir tamen tit bo- ifima d nor varii gradibw po[(it augeri & minpi. u p | : [ Modeftiz nomen fumitur vel. naturaliter pro' TU | verecundia,qui eft affe&tus naturz infitus,ad honores appetendos aucfugiendos ; aut moraliter;eftque fie quem vel moderatus virtutum ufus, vel bona difpofitio t€- rüum bené collocandarum. m szfk"f' Honoribus * inagnis & parvis dat d!itnf yit- '23 ) m u futes st 1j $ Exercitatio X 1. p j tutes peculiaves, non iteu voluptatibus & affetti- (c?äuumï | bus cetera./. Major namque eft difficultas, £n di" j j vitiis & bonevibus, fccundum gradus fuos mode- f mäïiu randos, quàm ra yoluptatibus & czteris affecti- TA / l bus. Qui poteft magnis ftatuere modum vo- | Til i luptatibus,isparvispoteft quoq; , non itain iftis, 9 2 *2 Q. an liceat. emerc honores?. N.eftenim tur- gl iffimnum & indigniffimum vi:is probis , largitionie z.w,":mmd:r À usemcere yirtutis premia. Hoc vitium in temperae libus diciturambitus, in fpiritualibus Simonia. goimute p VT 24 Comitatur modeftiam Humilitas, quaves * djotim , ! fecndas earuma, ufum moderamur.. Hac homo * gedehettr wett AW excognitione fui & confideratione benorum j IUlij ! Xï u fibiadfunt; «* malefum , qux abfunt , fube f001/ ! | ! miffe defe fentit G* loquitur, neminemque pr« fe | demple [ contemnit, (* ffc in verum fecundavum, prafertim Quipet Nec vultenim fupitaipoliaa bonorum ufa moderaté fe gerit. ; Deusut bona à fe acceptaabnegemus & fuppri- donorproprta gqi at 25 mamus. Hac * virtus, in. Chrifliants fi 1nve- | rf niatur , non pugnat cum magnanimitates Sané j j Qu | T (edomn ve[pectu Dei nemo potesl dict magnus aut magna- nimus, fed ownis debet effe.humili at ve[pectu bo- Ww minum invepublica viventium,csl alia ratio. Flinc qum b cum variis hominibus aliter atque aliter verfa- w j , tur magnanimus, mifcet, temperat , ne nota in- torgeay minitn ( uraturfuperbiz, Obj. omnes gentes coram Deo funtnihil. erg. li quio . ftare non poteft cum humilitate magnanimitas.Relp, pteture 0maes gentes in collatione ad Deum funt nihil , ex V- Am quoautem magnanimitas moralis non cvertiture (x; 26 . Vexata * eft quacítio, an ullo modo petere petentà: ! honoris liceat baïwres. Nonnulli enim omnes honores repel-. poí l J [ 139 pe Magnmgimitaie & Medeflia. b | i ii l [ yepe lunt, p;:mntque indà in republica oriti rix as, dif ovdias, & teliqua ma la." Verum non eftita, lSrtod. fed mala ifta proveniunt ex iniqua bonorum di- ts df ! h um firitu tioge , cum unicuique honor promeritus nontrib uiturs vel ex falfo boncre , qui jure non ytunils n improbitate illovum. qui malisar- Ílenim t debetur; vel ex Vagionj tibus honoresa fc&ant. Quaftio * eft quoque, 27 Sané funt mul- ! tinptn an benorindividum virtutió comes? Q t exiguus ti virtute praditi , quibws aut nullus au Ms MU yuodut itafit, honortamen ju- defertur bonor. Hhc hm l re dcbetur virtuti ; comitaturque virtutem €o- te p I ut fant rum refpe&tu, qui re&té de eo fentiunt , | | atf probi,fcd non femper eodem gradu , net eo- ï['lT.Ci'[Lf l )d d endore, nec omnitempore, dem fpl nf Qui perinjuria s aliorum exiftimant fe honore iari, ur €o fintind! gni, validé errant, cumn Vec viltenm fuoita fpol honor prop riam fequatur vittutem.Decipiunturquo- nis p l t ereptum injutia honorem non ques qui exiftiman fi parcim aut maiorem inferantine fini j T poffe cecuperari, m Wt p juriam. (Lqieniminiuü*l* agit; non rccuperat honq- rem, fed om ni honore fe privat. "TU Qlando *.dicunt , bonorare effe melius zä T quam bonorari, tu ncid verum eft, quando bono- jj ruph b ifftibuere, ut quá- rate idem fignificat ac bonotes d Ti honores fuis fubditis aut doreges aut pf"mcipes' d miniftris conferunt. Interimn bonorari esd me- ï) ltus, quand o idem eft ac de virtute teftari, pro- fintolil & im honor tribuitur. þj,» ter virtutem en unimitb " (unt n ]i V. Ambitio eft nimia honotris ap- Contemptus cít omnis p gtl petentia :- lwh pl honoris repudiatio: p * modeftiz vitium in exceffie € )pggiitum &b [ I /6 040 Extr XIL. De Magnan. & M deflia; | Di €3l ambitio, in defedtu b of0Tís cantïmtus. Cadit 1 N ambitio inhos,quicum nullo-hozore digni ha 1 diond beantut,utpote omni carent virtute,honorari ta- men volunt & inter primos effe, — Hinc vi, frau- Fgrer | — od de, doloy crudelitate, lavgitionibus, calumaits , de- tractione aliorum, ad iflos graffantut, graviffimas ' /mf;lgW' olim rationes reddituri. ag Qui cum detrimento fams aliorum, graffantue tith mil adho nores, illi rem illegitimis aggrediuntur mediis, u nec finem confequuntur. putts prix 30 Abjeclio * feu contemtus bonorum est , qua tir aj lonores debiti contra velam vationem vepudian- du d itwt tur.. Obvertunt,boneres tanquam fumes C* cali- Manfo gines obfcurave mentem bumanam , adeoá, repel- andeferg ( lendos . Hinc Chriftiani pariter & ethnici con- ] tudint qua temtum honorum laudant. Non diftinguunt 3 vitute : Muf autem inter honorem verum & fucatum, appe- titum moderatum. & immoderatum. | poitnung Is demum eít verus honor, qui ex judicio bo- cerentbu norum virorum & prudentum pendet , qui nemini (&t, ( fano . poteft improbari, nifi omnes lcges cupiat con- | iaf veliere , cum bonorum judicio. 3l Abje&tio * duplex eft : purà & affeilata. quoLmp lllanomine caret, confiflit autem in nimia dono- equusinf eum fuorum extenuatione Ó* borum detelatione, Qu J Qu fi eft conjun&ta cum vera humilitate & M oj fimplicitate, minus vitii habet, nec fic enim li- T0 comy Áf tnites rationis excedit. Affe&hata dicitur levitas, «onjuncta enim cum hypo:ryfi & fuco pal- Nam f liata.eft, veriw ambirio, quàm bo- ngris i 18 vIOUOS COnteitus. ï ml'lsl&Pænis . Exer- i Exercitatio XIII. LAl CM Ilf ( ';22 DE MANSVETUDINE. d , l. Maníüctudo eft virtus,irz in vin- hononri-h:. dicando & puniendo; modum certum HWiyjs 'prafcribens. AUW Conftituenda * eft virtus, que iram cotii« f Prarilm; - gefeat;quod nullus fit nobis affe&us familiarior autqui majores plerunque det turbas. Tranfit Ut rfitu At medi, zttatem, nullum hominum genus excipit. Un Íxpé agmine itur in iram, viri, fceminz, fenes, TOTTAN W pueri, principes vulgusque confentiunt. Vocá- [ tur man[uetudo cernitura, in malis externis , quie L hfu. àus ad iramfacilé concitamur. Manfuctudinis vox varie accipitur upro cícure» ID &ethnia qy-" unde ferz cicures maníuetz dicuntur, z. pro leni- tudine qua aliàs eiopponiturin defe&u, 3. pro hac on dfingus ! virtute. " lctUm a f Manfuetudo *. verfatur circairam. Com- At | ponit namque appetitum irafcendi , ut in con- ;uiexluditioän:; cernentibus ad iram & viudictam id eligat,quod det qui n decet. — Objectum e$t 1ra, ( 4) vchcmengi[ïïmds lg cupia:m-t ille affectus , qui bominis animum pertufbat C quodammoco rationem evertit,non fecus ut ferox yi df * equus infefforem pracipitat, Vocatur * aliàs v ripmimi d elementia, gratia, lenitudo , placabilitas, modera- "TE ; hum t4 feveritas , quz autem vocabula totam ejs non complectuntur amplitudinem, fed fust mó- ycficenne * di (hecialem: bujus virtutis. conditionem notautes. :diciwlafm» i fucope Nam clementia C gratia notat a&ionem füpe- rioris erga inferiorem , in conftituendis prz- jnlt miis & poenis; feveritas jufté in delicta animad- vc;tit 3 placalilitas coincidit cum clementia. b Seyeti- . Exefcim:io TIFL » B . Severitas q uandoque in malam accipitür pats tudini opponitur. Quando igitur (ieco nii £em, a:qqgman(uc buitür & cumi laude a magiftratu Deco in fcripturis tri fl [u d exercetur turic bona eft &c manfüetüdiniconveniens. feveritas prafextind erga J Requiriturenim haut raró improbós. ? hit niala, fed tunc demum quan- 4 Ira* per fe oon eft fUl do moduin excedit, Nam qui irafcitur , quibus (l l f do oportet, aliasq, obfetvat citcum- f(f m d eportet , quan antidí , i5 n on dicitur modum. excedere , fed * aj dntrarectx ratiónis limites confiftere, atque ita j;: vucuy ne eft przditus. Qy.V .Vera manfuetudi Quod non e mnis ira (it mala indé patet, quia ! &extermum. Deo in (criptura tribuit ur , cui nullam competit vi- ntermurm, 9 humaho'more de Deo dica: tium; quo d autem'ecfi | mnorem, n càtur, nefas tárcema liquid mali Deo tribui. | damnum, o 5 ! qim dul Hinc * re& & dicitur,quod ita fit duplex: 1lla covfideratur affe- ] deanirefic otdinata C inordinata. L Hi 8 voluntas malefa- üivb Ceffedivé, — 1llo modoe ! tonftuend um vindicandi aut puniendi , at que fic non eft fedin aífio, aut in facultate exiftens irafcibili mf NT voluntate eft. , Hoz modo esí. pafíto irafcibilis ad B defitu Bionem tendens alterius , ac ita pev zelum dicitur. Inotdinata * ita contrario fe babet mo- pauimt, do & fit contra vecte vationis reg ulam. Exorbi- propmqwä CUT -tantia cít m anfüetudint oppoüta » diciturá, itA D pet yitium. Ea vemilfa el, aut intenfa.. Illa atiué l ndefcens. Hac babet fe es vitiofué levitet. exca Tf g itaciindia, notatd, babi- |. ll n fnodo oppo[ito & vocatu tuni , it4 veró atium. "Indé irato tribuitur 1ra ; Ptlne ij | áGtualiter, iracundo autem incidcnter. ] Mij j hag (a( 4 €tbie € j« t 97 ; IIJ— »Mcd J 143 De Manfnetudine. VA. U (s IL. Medium manfuetudinis tuncre- RRE i magln[ Wl &6 conftituitur;fi refpiciamus ad cau- [WCOH Vtin. fas & circumftantias. praletii «s Irz * du plcxo rigo cfhinterna ö'exrer- sa Externé oritur ex contemtu vel /'mzlnau/h, Jmmm m. interné ex effervefcentie & ebullitione fangsinis , (l T li emca cor,. t d -mr m anfuetüs re&é fe habeat- Wf IHIU]I ! circafium ooy*ct"m proprium, neceffe eft, ut "XU.M abomni avimi periurbatione & affadu irvegulari h.x. »,Wum fi: vactus, av bulentiores affectus irá concitant. Ob;. Virtus duplex habet oble&um internum ;.m Wt.,out ]wt o WN* & externum. Manfuetudo habet tantüm objedtum internum, nempéiram. E non eft virtus. Refp. neg. o dt Dcou.t. minorem, nàm cxternum objedtum hic funt offenfio, Yotribu damnum, conterntus noftri, injuria illata. Incrinfe-- il tll cum au:éhictantüm ponitur , quod isqui poteft mo- deraxriire;facilé ceteris moderatur. i i [ dutit f Vil d Hinc * mediocritati in tt4, certi hic func $ !: que n Q onftituendi limites, quos ultra citraque nequit ü'u $ Adb Ms coufifieve vecium, — Reficiendum ad caufas C cir- cumflantias. Caulx propterquas debemus ira- ij hi li lt [ !MW Íci, non fint leves. fed vaves & avdua, ut.funt qua — " TM i perrinent ad defesfionem ïelzgzams, legum, patries l j B proprüque benori.. Etenim * religio, þcurdum diviuum verbum H]ï:tum cft optimum maximü *J MW)H' hominisbonum,per quam folam vitz noftrz fi- uj I ] Tut h ,W nem pofïumus confe qw,ejf,]ue atermayvita HlnC meritó non publica tantüm,fcd private quoq, il D] W Perfonæ irafcuntur adverfw tdololatrtam, depta- d vationem fidei, contemtum verbi divini, Ulapbemi- jotef x 4ni; & alia religioni fang adverfantias : / ! ) [ Le j " . 144 Exercitatio XlIf. l Hác ira commotus Chriftus ejccitex templo €« &pont mentés & vendentes ; Hàc occidit Moyfes JEgyptiiis PT 1 felcoiit Elias Prophetas Baal. ie Poft f religionempatria,C? leges cum pa- f st NT zentibus C liberis famaque bona , mericó effe de- fiu bent nobis res chariffime,quas idcircó jufté de- ücfup"A (t cet vindicare.. Falluntur enim qui putant mju- n tias ita c[fe fuflinendas. ux vtudicare eas. mon liceat. ii Cum enim irafci fit conceffum , injuriam quoque j1 aj ficnntou yindicare liebit, cumpar fíc utrobique ratio, eft enim r 1 iumj at àzec punitio jufta contumeliz iïïatg,caufæ. venitidc Obj Scriptura S. prohibet vindictam jubetque " maledicentibus benefacere. e. injuria non eft vindi- yn gt «anda. Reíp. diftinguendo inter vindi&tam juflam & imifis qi /injuftam, ac hanc prohibet , nempé cum conyitium ' convitio, maleficium redditur maleficio. Mu audifitlrim Hinc* Deus ipfe nó vindicat tantüm & coer- 1- BHoriicidi cet injuríasfibi illatas, acpropterea in fiviptutis t pruden ultor dicitur C vindex ,Íed etià magiftratü in his ionov rdet terris vicarium fuum,ad puniendam & exigen- idc&townin pitinto, dam illatam injuriam conftituit, & hoc nifi ef- Dinlt fet,tunc nulla difciplina aut fecuritas, neq; pu- N r n blica neque privata re&é confiftere poffet. Iranda di II.. Circumftantiz ,exquibus me- gt dium manfüetudiuis eftimatur,perfo- &t pf * nas,modum & tempüsconcernunt. Al ld i2 Caufzx * igitur ita fe habent. Circum[tan- f tié;propter quas conyenit iraíci, funt variz. Pri- $nó non omnibus cít irafcendum. Non brutis, Tutane Vl'ndi(h ] uia funt rationis expertia, nec delinquere pof- Ptsig i j funt. Sané dant damna & homines occidunt,id JManjs frinty Plttifins tamen faciunt ut rationis expertia;adeoq; fpon- &aDeumnon eít, ,Hf*l Sponta- De mn/:'æiædino. 14 ';ccitcxtm:'.:z. ! Spontaneum duobus dicitur modis, aut quáre- ^ 0?[(3 f[eï', | | &us éft contradiftinctum ei, quod fit vi ezterna, fiye I | * fit ei conjuncta cognitio fivenon, 8 hioóe modo bru- C lg | tis competit ; aut ftri&té pro modo agéndi cur yo- r :;. lutitate & cognitione compctitque foli homini ; && Morodi fié (üpra dcfinitur. (b) , Irafcendum * veró eft bominibw. necta- QU putart i b 3 men omnibus. - Non mortuit , quia inhos vindi- ts tiyli ,m;urumqmgh x vix lc€ i. Respubl. quidem punit mórtu- OOiquetuto t os facinorofos quandoque poft mortem , quod autein fic in dezeflitionem fceleri. . Nec his con- dz lo inddam jubt yenit iralci,qui per imprudentiam peccant, C? cul- wia noi eft vj pain deprecantur aut veniam petunt. 1onofcen- vndidam. jf dum iflis, quantum officii admittit ratio.. H i« B cum conitit aleice, tafcendum , qui ex deflinata peccant malitia &* uullafcelerum p&nitudine ducuntut. atantm o Homiciditim aliud eft malitiofum,quandoquie tmi if fciens & prudensaliquem occidit; & quisuali homia €idio non iráíceretur ? aliud &t culpo(ü,utfitin dixaz magiür.tü inli Mam & ait áliud cftemninó fortuitum, in quibus circumftantias pondetanda. i, hoc n Deinde * in modo non eft errandum, p4' curias t , Nec enii niniis cito , néc tatdà ivafci oportet, fed (l pl | fervanda eft honeftas & medium, quod recta erquibts prafcribit ratio. Qui eit8 irajcitury ne ditmos imatur t derari irz fus ; qui veró tardé aut' d upidior ODcernu aut vindicte cüpidior effe videtur, vindida e& ax, t ponendus inedus , nec nimis fcrupulose & acriter injuriam perfequamur. i funtrart s nf Vindi&a publica non omnis cft licíta; quid máe fiftzatus iniufté poteft aliquem condemnare; Neé igliqit &;anis privata vindicta eft illicitá, cüm paterfamiliáe s pefüit caftigare liberos fuos. j y ! .E .; h r: Huc * poitinet, quod ita fit irafcendum, tg PW [* Exercitatio XIIL, l, 146 - þ&tamu'shoväll | ne in primo irz furore quicquàm committae ! K05 mus, qhed fit vl coutra boneflatem vel utilitatem m juut. f aut altevius, C? cujta poftea paniteat.Nec primi [ enim motus in noftra funt poteftate , fed à na« turz violentia concitantur. lmpetus mala cun- -a &a miniflrat. — Fitque haut raró ut delicti ma- ao Y [ gnitudinem pcena excedat. . Denique * dr- : fauidacl cumftantia quande obfervetur. Non fovenda cuas d i ira doniec in odium degeneret. Ira diutius ba. Tatremun vens bominem defftuit. Inconveniens , ut homo 3 atl t mostalis immortales geratiras. Obruatur ira 3j Lureio d caufa oblivione,ne recurrente caufa fimul recur- "nmodá Y rataffectus, Omnes irz occafioncs avertantur, Q. an parentes ex jufta iza , liberos clandeftina atl enri f jmprcm quod fponfalia copula carnali corroborantes , poffint ex- haredarc ? aff. quia ingensinjuriain parentes com- 14 fanf tsát mittitur, dum cos auroritate fua defraudant ; horzie 4 ] t d damá; maculum fimiliz affricant; digrii propterea s 4 | Wt ut*p—ænam promeritá , juxtalegem Juftitiz,aufferant, ^ ts at non 1 Quando * es irafc endum? Non tempore cot « ttionis qim Arutas od fultationts, quod tunc omnia pervertantur'con- filia bona, judicium depravatur. INec £une ewm K*'] ] animus pra[ens C* latitia adeffe debet, ux in con- . iilleiing 17 bi.tolmado IIMM viviis & folennitatibus,eft enim rufticitatis.Nec í hatj 25nc quando puniendum, quiaid crudelitatis eft. 1 1p Verüm * difficilé eft. omnia manfuetudi- LL Wmimmzim:j, nis adferre requifita & figillatim cum fuis cit- puut; ffünqu 8 cuinftantiis explicare. . Nam vulgo lentos fole- mus appellare smanfuetos,quafi hi unicé ftudeant., um nl - itüngr manfüetudini, contra iracundos & fjomachantes udare, & Ptj d " j :'afuquäm fortes & viriles folemus la putamus * :m J n«g— " tr!u; ! L | De Mähf;'ieïuiinä./ ij n Wmmïü& . püutamushos maxime ad imperanciqfh effe ido- ! Wtl Heos. Utilis foleteffe irà ad poeenam à fonti- t N bus: exigendam; àte, (Cüh': b) exerc. 4. $: 20. eeclefiaít. iib. 2.de£ 61, €) Vidé Caipzoy; qusp. PU MU Q At deldin, 7 IV. Lenitidoett vitiuni, pet quod tnique * d fejuftis quidem de caufis ira movetur: Nonforenl Iracundia eft vitium , quo preter juftas driditi hu Cauías ad irám cómniovemur. jcns, utorf "Extremum * manfuetudinis in defe&ueft 19 . Obrutri ifa vacttas aut lénitaj. — Ciceroni eft lenitg. af ilo. Lueretio dicitur clémenti 4 ; fed non fatis comrhodé. QY . Vitium omnirió vituperandum , fiperos lh -' fatui enimi funt & ftupidi , ui hoc laborant; í aptes, pf - propterea quod irijurias fibi Iuisque illatas;tans.. p parentes Q ! quàm .Pciþr'cesþ& trunci nion & fentiaht, néc coms detatdant, ho Y gt pwyttm;jï: : -Snoyentur ád irani , etiamfi lionefte poffint. Eit abje&tus in his animus;éum qüz veri ho« - s f fiíinis funt non fdpiunt , ormnemquefamg & cxifti- xonnmyv""*'x fnationis curam abjiciant ; fufirque ad res preclarb — errertanumt gcrendas jrorfus inepti. Ea * inprimis eftcon f ; Netnit E iciain parentibus, z& j Qui liberis indulgeté. mituian , mec vitia córum de- p D r J 6?!0 madoyjmprgbant. I'ïl concitant in fe iram ul divinam & liberos ine xitium precipitant; Nec 3 crudeümtlsï* i sninus e$ famofa in i j maniie agifratti, niihia ad deliciá. ,: quavis contiventia. Deli&a eniminon funtim- s am li^ punita relinquenda » nie Aunius flagitium feriüs upo n , punitüm; mubltis fit occafio "d €ontumaciz; petulantis in legeg hi Pona interd ur eft éxafperanda; quia, püblicá dam&l i&cx igit neec(firas )u ku i quod Qefpcratis morbis defperat s j I '& e | 148 Exevcitatio X!1l. fint adhibenda remedia. Interdum eft mitigandas gint ol x quando-lex equitatem admittit, aut quando res fine | "i fott cena duriori poteft emendari, aut refpubl. detemen- tum indé non captat, &c. dio, n 21 In * exccflu opponitur iracundia , que est jj g yitium in ira ptater juffas caufas modum excedens, frgqur:rzusf Homines qunndoq; leviféma ex caufis ad men- ! Jennts Q ris exitium excandefcunt , vindi&que cupidi- J um tateflagrant. — In omnibus idi, in quibus recté fe d vt habet manfuetudo & fecundum rationem fe - fs Drater 22 gerit, fupra modum peccat iracundia. Ejus " tres J dizcontitn adferuntur fpecies, excande[centta, amarulentia tin a e 4geïbz'rm'. Prior ex lcviffima oritür caufa ac ! disebulitt mox etiam ceffat, Nec celant enim tales iram; Altéra homings ] ebulitiodll íed omnia fimul effundunt. | tur,tnc ori tar,dä iraícuntur, fed iram animo femel conce4 J inqumice pram diu fovent. — Tertia eft ia pertinax: ] t $d aperta , qua homines crudeles & (xvi diutiüs | prdoninet uàm oportet irafcuntur ; nec placantur nifi | Year vindicta extraordinaria. | tittizs quie Q. An inconviyiis ninquam irafcendum:? neg. modoirii, «qui enim in convivio temeré mi(cet íc aliorum fcr- tnodi irafcun monibus. io primis fi eft juvenis, is r fpn:hcnüOnem Vr in;cumt & icam mereur. | wf 25 Iracundia * poftrema eft detevrima, Nam | wj u quiprima laborant citó adiram concitantur , ft- l & Dedo d f c«undi diutiusiram cont/nent , t ertii aperte iram Wiitgr gerunt funtque omninó implgcabxles. Hoc t]mnmisfamiliarc eft vitium ,' quique fpirant füperay. (nmy, v vindictamfupra quàm credibile ac crudelitatis / üpledl cdunt exempla infanda. Serviunt tyranni fuz cupiditati, & ne proþinq A t'gumeni quorum quidem parcunt fanguini, oíunia in malam äl*"!w IT tores de interpretantur pattem ; mctuun'm fuos, dcla " mant , j 4 x 149 De Manfuetudine. d T ? n M gant, Odezünt bonos , do&tis faünt inimici, metu- il untg; ne pofterirati per hos innofcant. - Porró * fiextrema comparamus cum me- 14 dio , tunc iracundia magis advev[atut i(manfuetu- MM g wäumxuam j dini , quàm lenitudo. Eftenim iracundiamalum fdlifs lh frequentius & ufitatius , in quo fxpius peccant as Mu cn homines, quàm in lenitudine , ut esf-pcricntia confirmat, Eft quoquemalum gravius , diffr.. qubureiy| Im tationerj €ilé eft vivere cum iracundo , cum lento faci- t Bs* lius. Prater * has tres iracundiz Ípecies , plures 2 ts étpetiln aliz conftituendx non funt, quia triplex eff tan- tjen cou[a ira in exceffu, Tribus namque mo- iaontiürcult dis ebullitfanguis circa cor , undéira oritur. Si tenm tl Altithorid) ebullitio eft /zbtilis, & in qua flava bilis domina- tur, tunc oritur excandef.entia, St media cft & mo lend. u r in qua mifcetur flavbili cholera , tunc fit ama- rulestia. Si denique cft eraffa & lenta, ita ut s & nl äit:ä, przdominetur atrabilis , exiftit amaritudo. « Placanturï , - Neceffarió plures iracundz fpecies funt confti- tueudz, quia experientia teftatur, homines non unà v infendunit. modo iraíci , fed pro ingenierum variceate, variant 5 iecfe d qnodi irafcundi. jl rcprchm m:l Utrumque * extremum zftimari folet ex 4& veceffa à madio , prout ab o accedunt & rece- H pernim N:f dunt. . Si parum recedunt, tàm graviter repre- i cogct hendenda non funt ; fi mul&um , gravius. — Si untiatt maxim graviffime , ut vitia graviffima , funt vi- )Jacabvlks.ïï C j tuperanda, . Solum idcircó medium , reli&is , qulqllf nj extremit , tanquàm vitiis virtuti contrariis eft J p ac n ampledtendum. Auctuarii * loco tria folvam X snift ergumenta , quz- folent adferri , de ira im Des. &t o animi ex vindidm - j d a1g,. dra. eft perturbati ,Oln j u L K 5 cupi- fy li Vxerc, XI1. De Manfuetudiues h Uil .£upiditateorta, Ergó non caditin Deum. R:jþ pii Tta fe habet ira in creaturis , non autem ih Deo. ngcquld eft in creatura & ad Deum [ M transfertul ; id cum remotione 1mperfc6t10- gt nis intelligendum, K Noppertutbatar aut muta- tur Deus, quanda ivafcitut, fed d:]þzcenmm fuam veritire if « erga peccata manifeflat. Cum In Deo ira aliud eft nihil , quàm jufta pcccatx aver(atio , comun&a cüm volunta;c ulci(cendz Iug; yotdanis, ma;c&ans Ita Deus dicitur oblivifci noürarum ml- sv quicatum,.non quod ahqmd ncfclrc muplat, fed quxq pænas peccatorum non xmmltut. ltia , qu| Nam 10 vt 1I. erg. lra*eít accidens. E. noncom- petlt Deo. Refp. Íra formahter accepta & ut | lorum com W €ft in creatura cft accidens, In Deo autem eü | ntuta COR v1rtua11tcr, effcctivé & eminenter. LH'N M Obi. 5i irain Dconon eít accidens, erit in eo WHondtat fubftantia & ip(a divina ciTcntxa,atquc fic idem cffc: il quecia fubftantia & accidens. Refp. aliter ira de Dco dici- q qui en €ur, aliter de creatura , nec enim uniyoce fed analo- | trim iottrt, gice przdxcatur de Deo & creatura. Es 29 IIL. arg. Ira * eft cum dolore conjun&ta iiv H ac fïgnum vitij; Ergo non cadit Deum, Ref. fumilianita ^ Ycerum in creatura. . Tmó juftus judex, fine omni Vibanitu; animi cominotione , hominibus íceleratis potefk vittütcs d srafci ,ac éos ad poenam traheré, quanto ma- dünt od gl s Deus. ufitia Deo denegari nequit » nec it4 fne hn tgttur C& pena. Hinc poena bona d1c1tur, Yivere od quatenus ex juftitia Dei dedu- Hoim citur. LCEI Y TUf ,quoru Is dt Qotdec Addy d llfdtfm,quam Exer- N Wt ï Excrcïtatio XTV. LEf D DE AFEABILITATE ET EM URBANITATE. ' & Jd D(m L Affabilitas eft virtus mediocri- Inpeeti, AU ( gt tatem fervans in familiaritate & con- verfationeferia, ita ut nos faciles vel AV u l difliciles exhibeanius, ficut oportet. IMK LY & Cum fine confuetudine & congreffibus t loltra lus tolhanmig. quotidian'is, vitacivilis confiftere nequeat, id- circo virtutes buic vei deflinata funt , qua bomi- Xipat d g | letie ,. quafi dicas in congreffu pofita vocantur. La Nam in vitz confuctudine , fermonum ac fa- T at hg i Corum communione,curz nimiz nocent,; his Deoaiend natura contabefcit, quare deleiatio adbibew- iC da , fed benefta- C* decota. & Honcfítatem exerimus. non tanti m virtu.tïbuc iltos, trit n um d illis » qua circa res externas occupantur , fed his quo- irade Deo d quc quz converfationem moderantur. Plurimum €nim intereft , ut cum aliquo converferis. iv f:&amlu-.': Ea* confiftit ve! in ferio , vel'in jecofo, vel 'oïorcconjmä: invero. Honeftum ferium in converfatione & jtDem, b f familiaritate dirigit Affabilita; jocotum regit j f Vrbanitas verum format Veracitas. Hztres (elento ] | virtutes dicuntur bomiletice, quia nos aptas red- dunt ad converfationemin vita quotidiana,Nec t quitpt Y at a fine his enim ullus homo commodé aut jucundé vivere poteft. onadct órnamenta &udiofo- j d Hz virtutes funt inprimis zum ,quorum do&tina nifi concinnis & politicis mo- bus át condecorata, non funt hurinitatis ftudia, Addunt * nonnulli- civilitatem C tacitut- witateimyquarumhac autem ad veracitatetm per-- f K 4 Une:; i I 1f2 Exeriátatio X1V. g tinet ,illaad affabilitatem ,ut patebit, Affabili..— um i tos citca feria inconvevatione veratur.. Ideó au- haC viftllïlf tem dita eft affabilitas ,. quia hac virtute pra- diti , alios ámicà compellamus aut falutamus, vlb v Vocatur etiam comitas , familiaritas, Grzci proprium ei nomen non dederunt , fed appellantami4 pj &itiam , non qued fit revera talis , d quia huic cons m Humanitas di- g, L 'ciliandz admocüm accommodata. citur; quod omnes homines deceat; familiaritas au- intrcum d jo duv tem , quod hác prediti vulgó fc przftent tra&tabiles. t 4 . Dari * talem virtutem probat Ariffeteles gf (4)2rgumentis duobus. Prim quia duo funt Qftc bominum gencra ;. quidam blandi &* faciles, ficilis o nullis moleftiam facientes , quidam fünt morofi — ditione, Xt € diffiles, omnibus adverfi & molefti. Utri- ii Bisielel que vclffäntur in extremis. Erunt igitur aut ofenfiote cíte de!þönt, qui medium obfervant. . Secumdü, ct tim i quia értüum ,€i. datum eft nomen & vocatur DN s ratton amicitia , erit igituripfa. Differt *tamen áveré (i4t aimiciti4 induobus , tàm quod hac fit conjuncta l.M cum vero & fyncero affe&tu & amore, affabi- litasautém , folius honeftatis gratia , alteri ex- busobí hibet benevolentiam ; tàmquod illa fit tantüm as ver(ari €rgà notos & amicos , hzc autem erga omnes Ti ingenere hoimines [e ,notos&i ficlis m gnotos , gomiter - Íc geret & familiariter, € ul Idcó dicitur interalia amicitia; quia hoc virtutis fbl ij babitu przditi tales funt , quales probos & honcftos aniicos volumus. Viliptuy: Objeium* affabilitatis intetnum funt volu- iültüppmb( tates G. dolorés animi , qu& ex rebus feriisin Afyi Tsittines f «uetidiena converfatione hominum cxiftunt ; [ €xitt. ; Wittdní De Affabilitate & Vrbanitate. $3 ) Mi externum eit communio diclorum & fa&torum,in V. ls. quavis congreffu bominum. — Corrigitur idcircó Viftte . hac virtute rufficitas , que in hominum con- NT greffibus ánvenitür, cunctaque ad rectam ra- N iif Gd tionem & honeftatem dirigit. : Doelntai j Obj. Virtutis capax eft omnis homo. At matug "R DUic epp, . affabilitatis non cft capax, quia ufu fctmonis deftitui- umaid. | £ur. E. non eft virtus. Refp firefpiciamus habitum mll au, | internum, tunc muto potcft competeie ; alia eft ra- Deinde non coníiftit affabilitas ttdblts, | £io &us' externi. Xt df | tantüm iu verbis,fed in geftibus varis;in quibus mue. ti faciles effe poflunt yià duo n | x i € fs Officium * ejus duplex.. Primà affabilis fit 3 « facilis, omnibusque facilem fe prabeat, ea con- t fnt wj mod U. ditione, ut cuiq; pro ftatus dignitate occurrat. Deindi fivfuavis & blandus & fine moleftia aut Ti It 1j offenfiohe cüm aliis di&ta & fata fua communis Wp d. 3 & voca cet, tüm in omnibus fecundum Pfræfc;iptum 7 ectx rationis fe gerat. : / '(a) 4 eth. c..6. t 97. rclconjut 1L. Affabilis nonomnibusinomni- amort, d bus obízqui, fcd quandoque debet ad- n dint- Vif m verfari. Quanquam * affabilis erga omnes fit $- m ergu o Qt05, G15 | facilis,non tamen debet alicui $n omnibu obfequi " / €& nulla in ve advex(ati. Humanus enim feu af fabilis, debet approbare Q impvobare, laudare cp qui h w n gl viupetare, commendare C veprebendeté ea , quae funtapprobanda & improbanda. &are debet quàm oK'cndc. i Affabilispotius dele rbulP! ge,attamen fi aliter ficsi nequeat quin potius dedecug taciaendum fit, ofenGoncm meruere non debet. . nn o^ j 3 "4 Exercitatio XIV, ! & 9 Id * luculentum eft ex affabifitatis pro- . en prietatibus. 1. evga omnes bonines placide C de- merdis €or? ficut decet C* debet , fe gevit,Nihiligitur com- 7 busvïïZOH ynittit, quocli honeftatem aut utilitatem non fa- ao lat. uia autem homines omnes dividuntur upiif 3n fideles é* infideles, idcircó utrique cum utris- haj que, juxta hanc virtutem poffunt communicare s j damnc & converfari, j pmhlbitiotz .Fides non eft omnium, fed donum Dei fingula- E TRUE te;quod neminitamen vult denegare, modo homo i. píc non refiftat, Fideles tamen cum infidclibus pof. o fonun converíari. ; qnamictis Xo — Converfatio * eft varia , alia demeffica flianostatt .confiftens inconjungio ; alia civilis refpiciens cum inyeni homines in eadem ctvitate viventes; alia mera«- 3777 lis,qualis amicorum quiin omnibus communi- ? du Etti cant; alia fibolaftica, nter condifcipulos & ftu- ? tethocloar diofos; alia denique ecclefiafliea , quz eft inter ! ( Qijon $? homines in ecclefia viventes. Converfatio * con- ! M jugali improliatuv interfideles Cj infideles, fà e- ! Md j fü» quam [ fpiaamus matrimonium contrahendü , pugnat |. pradisal narnque cum pietate,cum honeftate & cnm pri- Sihi vatautilitate, Hinc Cbriflisnus contrahens ma- | ov trimonium csuu Iudea, aut Mubumetana Íciens N7 volensque, ut apoflatapunitur. Cum igitur con- * , enutdly ugium tale ómninó fit illicitum , & converfatio i hzc conjugalis improbatur. 1 ,MMM Mu Umüm "t Aliud eft dicendum de hominibus, diver(a ejuf- dem Chriftianz religionis dogmata fequertes. Intea mü,ltasopim' hos enim quamvis non facilé fit contrahendum mae Clesft. $rimonium,fi tamen contcactum eft, conver(atio liare lod * ii 931"33'55 non cft ipprobanda, €oftt« Wl""üquow 5e Affalilitate & Vrbanitate. [424 Mltmsm Mu '(m Converfatio *. Givilis, quia confi ftitin com- 12 Ig fütty. merciis feré,feu negotlatxombus & communi- Utem nml bus vitz officiis, adeoque ex jure gentium prodit, It diy m idcircó hecimprobandanon eft.| Peculiari efü Iu um . €a qua infederibus ver(azat , quaque. jutamentofa- CQtmunt lent confirmari, . Nec hec omninó improban- a,cumin certistantum cafibus locum habeat um Deiinndi p ohlbltïo talià federü,ut in Politicis oftendi.(5 modohon F Ethica * — converfatio iuter. paganos Q? Cbri- " iil | þz«nos locum babere tion potest. . Fundatur enim in amicitia, Odiaautem inter paganos & Chri- i m Ítianos tantafunt, ut firmainter eos amicitia lo- dnii rc[pm cum inveniat nullum. Amor eii cau]k amicitia ntes t €* contotdia, odium adfert inimicitiam & di(iov- ]Duscommi . de. Ethiea ldCII có& ünccraconverfatxq 1n- Mapulos&fhh ter boslocum non habet, oqedi u f .'Obj: emaes hominesdebentfe mutuo dili erq. 7 anaiti Rom.15. v.s-ergó amicitia cum mfidehbus eft licita, R.cfp.aliud eft dile&io, aliud amicitia. Illa chamas iil eft, quam debemus omnibus bomihnibus, amicitia cü bendi, pf Ípecialis dile&tionis imodus. (hre um ï Scbolaflica * convev[atio per fe uon ei 111:- 14 (onti rahcnsm cita, cavendum tamen quantum poteft , ne mji- dul deliusm tecbnis fideles feducautur. Hinc experi- Af gt Y entia teftis eft,fi ablegantur fidelium libeti ad d conrct Iihalzu Iudaeovum aut Mabumemnarum,quod non tantüm virgsinfidelium fugant ,& depravams u t multas opiniones fecum adierant, fed (zp infi- &qucnmu deles fiunt. i mhcndüm' Non eft mfrequens. ut Chriftiani apud Mahu- qucit UUR NI HU qnetanos viventes,à fide deficiant, dementati mumig; na glona. quos Rmcgacos vecante L 6 Deniqg J 806 Exercitatio: X1Y. m 5 Denique * ecclefiaffica converfatio du-. ritim. lex cfLinterna & externa ; ac becvocatur,quan. do fidcles cum infidelibus de religionis difpu, ; ol u tant negotio, quz per fe non eft illicita , cum : «f hoc modo hi ad veram religionem poffint de- 6al duci; illa autem nituir. interna , confiftit in uni- tyutg táte fpiritus & fidei , quz adeó non poteft effe inter fideles, ut fe mutuó evertant. Jidcunut Malgnus fpiritus regit infidcles , fidesque illo- vumdudo. yum eft fucata, imó nulla. Fidelesreguntur à fpiritu exrentu €onfelationis,lolique eam habent fidem , per quam xoloinom falvantur. Hic igitur nulla communio. FA 16 ondisq , Praterea *. affabilutasán ackionibus fuis feut- Moroi pev fibi proponit uti'itatem G boneflatem,ut pau- affeattdo, t lóante didum. . Hinc nullis difplicere malis po- ». dii um qui teft. 1n didiis ( factis pluvimum fludet adfertevo- : exdasdt 4 j* - luptatis ; moleflia G* doloris minimum. Quodfi ! Hix qihh voluptates damnofe C* turpes, ad evitandum da- mnüm & turpitudinem , ffadet adferre doloten, , jifen rerumcoy 94 Id'Eigim fibi & alteri melius, Denique * di. - verfimod? cum diverfi generi wesfauur bominibus. ; hum en decen Alii funt conftituti in dignitate, alii funt priva-. t alii noti, ali ignoti, Majori,recta monents,con- m yenit aufcultare C obtemperare ; minori modeff& buslud perfaadere,ne quid adferat ei moleffia , aqualicen- fentive, fi quidjuflo & «quo confentaneum adferat, [crl Refpe&us perfonarum eft habendus. (tr Erfi omnibus placere ftudet ; fi quis tamenin tilterhty Deum & bonos mores peccare videatur , modeítà & demifse monet, prefertim fi admonitio plus volupta- Ptrtl a £ig & utilitatis deinccps allatura fit, quam in praelen- . [ " N &ia doloris aut goicalæ. IV. Adu- ?** 4 pe Afabilitite Q Vibanitate. ? 1V. Adulatiolücri caufa, Affentatio Welis P i. gratiam venándi caufa, placere ftudet? tIons dlfp;. Morofitasin omnes eft difficilis. l 'Ciü y Qu Extrema * effabilitatis duo funt, fed in 18 1 poffnt d. exce]fu quod «s duplici infigniter nomine, ob fi- tltinu. nem duplicem. Nam qui folius voluptatis gra- i pote( efe tia,aut utgratiam aucupentur, placere Ítudent, bi dicuntur affeutatores ; . qui lucri & pecunias '. fiegrlln. rum ftudio ducuntur , hos adulatores vocant, ntüra ln extremum in defectu eft morofitas , foletq; mo- 8 Wt qua Q. rofas in omnibus effe durus & difficilis , & ne honcftis quidem ftudet placere. ii iij Morofitas magis advcrfatur aä'abilitäti.qu?id dutemt p affentatio, tum quia minus participat de natura mes icremalisp» dii, tüm quia majori ræprchcnügnc* digna , fcrit dif- «ordias & lites. hitfenm ; t * aliud videri morofam. 19 imit. (Qodf«. Sed* aliud est effe levitandm t Hinc qui ftudiis dediti & libris feré affixi funt, ulfo d morofi effe videntur , alius enim dum inharrent rerum confiderationi, negligunt feré fenfus of- Deige * vf ha ficiam, mox tamen ad fe redeunt & convetfati- N | oni decenti refpondent. . s difine | ( d ) exercit: « $. 79» s Ü * um V, Urbanitas cít virtus, quz in re- ; ninmim | | 1 !(/'/4) WWM' l busludricis & jucundis vc;fatur,ut de- quanum d Cct. Corrigit * hzc virtuslvingu'am " ch Ícur- 36 ts 'riliter hinc inde volitetaut latius vagetur quàm f u p jur, m l ii ar eft, aut omninö conticeícat, i& jocis nim.aut, ij hu | libus aliis dicendis , qua bilavitatem adfevunte. quni a urbibus 23 l lNomen * habet 4b süe, quia in propter p DT Éxercitalio X1F. N li H oj propter hominum multitudinem frequeritíos rem, hacvirtüte praditi inveniuntur, quàni iri MTTD. H nont págis autagto. — Facilitas quóque dicitur au£ dsirab Jlexibilitas morutii, quia ex ludo & joco hominü 1 gt mores facilé fle&untür, vel quia hac virtute iti- snoniz ftructi, dicta & facta fua àd alioruri arbitrium | fui 4 d li haut difficulter flectere poffuni "Vrbanitas fumitur t. pro infita humariitate 8& l uj fic áffc&tus eft , 2. improprie & fic urbarius cft idem ! tíiqqu Qui bene moratu$ àut fcurra auimi mod quadam morali. L proprié pro virtute 22 * ia Dati * talem virtutem patét, quia vita hu * gt t maiía opus habet relaxatione & quiiete; opus igitur virtute quz miódum przfcribat. i4 argtl.x iocni bt utbanitreo 1 snt quoque extrema , qua i nimio. Ó pauco citcá « fimm, l, ludumcernuntur Cf jocum. . Erit igitur medium s 6t qul €ircà candem materiam , rationem prafcribens; ^ pl jocan quomodo & quz loquiaut audire deceat, Per- fonis enim diffinguendi joci, aliterlicet jocari apud J n lt ] mb familiates & hotos , aliter apud ignotos. (c) Obj. Res leves & ludtice non exiguünt virti- j nb T t£em. E. urbanitas fron eft vittus. Refp. nónalicnum à | t rior ratione in rebus levibus dari virtutem;quia laborantes Obi-01 c? us habe nt quiete,cui moderatusjocus e(t inyentuss | Mtviruran (b) 4- Ethic, c. $, 'E. 1. | tomparatir| 123 Oljeitn* duplex eft: ipfermum cíl mo- | um t . deratió cupiditatuniinludis&jocis ; éxternuni Tojt, firg eft hidus & jocus , qui per fe non contrariantur', Técttittani 1 firtiads virtuti. Praparantmentem ad virt&üte'rrj & vire$ àd aCtiones bene óbeundas atigent, — Exhaurit :j ll li Mu i labor affiduus vitales fpiritus & cor exficcat ; xänm. h f'l"?ff"iffö guietf. &in hfzc- Iude d joco, n tum,&ä F i l De A]fabilitaie C* Vrbanitate, u$ em fl't ln Utj v Ri Obj. Virtus ver(atur circa difficilia; at urbani- $2$ circa talia non verfatur , fedcitcajocos & ludoss u dic'mul Ergónon eft virtus. Refp. aliud eftjocus , aliud mo- duscirca hunc verfandi , jocus eft facilis, moduniaus l j [ g £cm tenerc in jocis e(t arduum &. difficilé , accu- lu Vj"mïir.u | li £ato enim Judicio & lon gà experientia opus, circum- OR i ftantias dextr& obfervarc. W | Hinc " Vrbani dicuntur , qui apte &* mode-24, Tt hag ïv paté jocantur , ficut te(la prafcribit tatio. Vera- Uodts t Iüyi r i. | | tiles quoque , quiaad rotionem & verfionem animi admodüm funt proclives. . Ac experientia . |: Mth qua r eft céftis , quosdam ad feflivitatem * jocos effe ] promptos , quosdam tatdos , cognofciturque inde tl euete n xl i arp'i ingenii fübtilitas aut ftupiditas, Proprietates * $ tit Ó hu urbani tres funt. 1. baber. vationem circumflan- f m tiavum , loci , temporis , perfonarum , tantim dicit nemjteíil «* audit qualbomine libero digna funt. — Eftenim diedecei W duplex jocandi genus, qaum liberale & inge- lcetjtnd nuum ialterum illiberale,fcurrile honeftog; ho- mineprorífusindignum, Iíto gaudet urbanus, difnaos ] o etiptt t nonhoc. lftudnatura vírtutis hujus patitur & Vp nonditm] te&z rationis dü&tus , quem fequitur. vmguialioa [ Obi. Omnis virtus tenditad füummum bonum. sjocuralimtm. At vir urbanus-hücnon renditfuisjocis. Seriis enim J €omparatur & difficulter. Refp. quzdam virtutes niuut du | proxim tendunt ad füummum bonum , quedam re- mott. Hoc modo id competiturbanitati, quia joci jj fatim recreant animum 3 curis , quibus fi quis eft obxutus , n contranatt. virtutis a&ioni fludere non potcft. I ytuemdtrt [ 1l Vebanu* non fiudet , quid buic aut illis j Exhilm ': pleceat aut. difbliceat, fed tantim quid viro bono cored videatur, Hujus enim judicium eft recte di« Qj l judi- X fPoütum;öf jdeà. de factis cujusq; recte en J 160 Exetcitatio X1V. - käæ ] q""d E[ 27 care potéft. 11 1, Urbani * duplex eft muns; pdiusdt jocos velià dicere eosdema, vedlà audire, , Hxe Juitt funthonefta & libero homine digna , ab/int fl« | pecnt. ll gitifa r infuriofa. — Ylla intemperantiam fap r iu.* ; il unt , hzc ignáviam ingenii arguunt. B Obj. Virtus debet omnibus placere ; hcmuinem [ ,Wnt. offendere. Atuibanitas nof debet placere omuibus, E.non eft virtus. Refp. comparáráte dicitur , quà lprdetts Suntenit di- ictoletibl Viro bono urbanus fe debca't probare Verfi ftatus & mores hominum; divería íngenia ; o- a« m tünibus igimrfc attemperare non poteft, quod huie (l Ea $ 3oco (um , illi eft ferium, Ad viri boni igitur iudi 2 ) tbticim at ciuminprimis refpiciat. 38 Hinc* fales debet effe eravitate conditi-& a m t dv pauci , continzant fal mercurih, procul fit fal mami, i. e. non ex virulentia & obfcrenitate inepta ve- fümpint une hiant, fed ex fermonis & figurarum quäflam fuumá lm Tripedia | venuftate, acres admonitiones contineant,quá m eritm: , Qque altius animum penetrant. j puncsum f V I. Rutticitaseftjociomnisayet- At Contr. fàtio: Scarrilitàs eft , qua nimiisjocis UL famam petrdit. 29 Extremum * urbanitatis in excelfi efb ruc Malorig w |tinidili flicitasin defectu frurrilitas. 10 neque jucunda .| titen d""d/!t; proferre , nec aliorum jocos ferte movit, — Hac ità í gm'&qüæfu jocatut , ut tiec dignitatis nec boneftatis babeatut ! dim &t 14tio. Hinc non poteftnon fcurna famam pet- SHfCi Ono dere, — Scurraita fe gerit , ut citca quodvis ob- je&um rifum moveat , nec fibi necaliis parcits W/IIWQ fiec i turpibus & indecoris abftinet. 'Omnis fcutrilitas eft evitanda/quia deceteunctá gitare» qua alios pof(unt offcndere & ad iram provo- «are 7 VU De Affabilitate G Vrbanitaia, i6í vt E& ts 3 ; táre , quod fit autem (i quis fit fcopticus ; i, e. Ihtem- 34 Al M peftivis dicteris aliós laceffit. lgmMü]Suif lLv Kufticitatis * vitio laborahtes in duobus 38 Roetintg . peccant. I. 4d volloquium C converfationem quo- mut, tidianaim [unt proríus inept: , cum ludos & jocos pictre; n fpargerenequcant. 1£. in ütrumqueurbanitatis et PI!(HC orts genus peccant. Nec jocos enim dicunt , nec rité dicub, od , alios dicentes jocos libenter audtunt aut ferunt. . Sunteg Vixtoletábiles;,. Sed .* fun:ne tragedia 3k At (neehi) t pottlo quol comedia in vepubl. bene conflitura babenda aut fe- Vi boniiiuri rendé. FEthnicifmum redolere dicuntur, quod . etbuiciin coinedih &^ tvagedi vita publica C pri- miatecond yate [ectlum exbibere folebaut : at chbriffiani ba- ial Mäms' bent divinum verbuu , vita fue Jpeculum.. * Cor- febre u rumpunt Juventutem ; avocaht àferiis ? Yitam & famam. 5 lædupt urirm qui Tra s contincant g tem cxici gzdia lzum habet initiuui tragicum au- um:.contra fe hábet inc omtüedia, cujus$ principium fere trifte aut moleftu i, cxitus dutermi ;ciomnisaves &tus. a nimiis Contraadferunt al ii , quod verborum C ve- 33 um felectifima vut fapelledlilein Juppeditent jquad anercef d memoriam verum omnium tbe[aurum exeolant s ] n ;'m'n:þ thmidiufiulis snimutm addant , ac loquendi liber- fatem doceant , sores vion usque probatos corri- ! nm" , HH ;lx &£ant , & quz funt alia. Videtur * diftinguen: yiiti /möm.»*, dum elfe inrer u c» 461!/127"0 Honettatem ym famtt ante omnia debent refpicere » C ab omni r quodi' iminünditie c. impüdicitia longi- "o a[ns at ii.m& abeffe; TA qulldff j & [ L Exci'i — as ii l 162, Exercitatio X V. DER VERAGCIT.ATE, Vert ! ts obka l. Veracitas eft virtus moralis,per w[;:ur; DL quam homo promptus fit àd dicen- us u varus d dum verum. " geadi r Inter * virtutes homileticas haut poftre- fnil ma eft Veracitas , quzque pernitiofiffimum , fcd Edf frequentiffimum vitium, nim, mendacium-G fi- qicoquset mulationem , vitare docet. Nec quisquam e- y ibl m nim honeftus cffe poteft,aut cumaliis recté vi- - eptuiini vere , nifi inidincumbDat, ut juxta affabilitatem erione [ & urbanitatem, etiam veritatem colat , & qui- fhum d dem n omnive, verbu & fadiu. Nulla converfatio honcíta effc poteft , (i verita- abjetum Acidit'an tem ex ca removeas. Amota enim veritate menda. cium regnat , quo nihil eft turpius & ingénuo animo dis. rintà 7 indigntus. d H 15 Veracitas * dici confucyit integritas , (in- ts fbl ceritas , fides ,candor , vevitas. Sed veritatis vo- Qu &Xuïxsinþ cabulum hic non fumitar. iuffrumentaliter feu . fmontny logice , ubi ad veritatem omnia diriguntur; mec jspus d fumitur matevialiter , quomodo oritur ex rerum Nondt cognitione , eftque omnibus difciplinis com- quiin dul 9) fütiampeni munis ; nec formaliter , quando inquirimus in quidditatem veritatis , ut fit in prima philofo- tutein, () phia. Veritas * bic notat id cum quis dicit ve- H Trti Til , aC proptcrea recüius dicitur veracitar, jl quàm yeritas, Nam veritas proprié eft entis f dl attributum; veracitas eftfolius hominis. Hinc tierit 4f veritas entitativa eff congruentia tei cum iutelle- . ren i ii du divino, Veracitasautem eff virtus moralis.per- OC vero li [ | qu(m bomo prmptm jïf 4l dicendum veru um dlcmg ch'tasï Uj Exetce.. XV.. De Veracttate. 164 ATE Meritas;przertim in verbis,eftobjetum veraci- SIhonl tátis , obiectum autem & íd, quo4 circa objeduni ) verfatur, idem non debenc habeie nomen. Eft ve- Á ad d ( ritas quoq; alià complexa;alia incomplexa,quomodo veracitas dividi nequit, quz eft tantum habitus di- " &endi verum in congreffibus. Y Gs ht gj j ï' Veracitas * esl virtus , quevetut in didtis &* »i:iofiiïsmum;.f oiacim fatlis featur , falfam. avevfatur./ Objectum id- circó ejus eftveram , didlis C* fatlis ita expveffum, VC quisqum ut nibil filium aut. fucatum adfit (4) Verum est umals redes yata afbiltis convenientia cordis CF oris, ex objedii equa can- Hoc ipfo enim , quando fa- þdemtione 0rt4: du at, C g & um nobis nótumi , G* de quo dicere mens eft , cunc ' obje&tum confideramus & ex corde proferimüs. T a etim veritae ntd Accidit * autem ut quis verum dicattribus mo- dis. . Prim) dum vera docet ; quz doctrinz folet lus ingtnug i dici veritas,de qua non eft fermo , quia ad vir- enit intgriti dl tutes feu habitus intelle&tus pertinet. Secundó . Selyer n ii dum quisinjudicio verum dicit feu veritati te- afandn j ftimonium perhibet , qu juftitiz dicitur ac e- i, drrguntur k jus pats eft, quectiamnon eft hujus loci, dooriturerrtt) Non deillo nunc dicimus, inquit Ariftoteles, qui in ftipulationibus verum dicit &in iis qua ad ju- r difäpïipisf füitiam pertinent ; hac enim ad aliam pertinent vir« ndo ingai tütem. (b) inprimi p Tertià * verum aliquis dicit, fiquis extra a qui d — dicitur yuM judicium tota fua vita talem fe exbibet , qualis eft, nec aliud dicat , aliud fentiat, mendacium per je mpricd'é ederit ac fimulationem , veritatem autem. C can- jus homins/ doreim ita- dil igat , ut bis nibil ei chaviu. De | MMWW ] hoc vero hicfermo eft, cum'non tantüm ve- f dyirty i? fl rum debemus dicere aut Rudþrc in contracti- um j A u$5 f | 1ó4 Exércitatio, XV. J bus, féd ibi etiam uli [ine altevius damno mens E ER EEE LT TR tiri quispoterat. Obj. Veritas nón cónfiftit in níedio. Ergà gni('.lcäïlif noneftvirtus Ver(atur enim in veró , in quo autem um ! áicendo nemo poteft modum excedere aut deficére. ]Ia,u« 'Yelt Reíp. in vero dicendo modus certus cít (ervandus; fed verum hoc confiftitin medio duarum falfitatum ; d €€—— Ó A M in mendaci affirmatione & mendaci negatione. Hinc * de viri veracis. officio judicium j ii lt ! gucd l n l ferripoteft, quodeft triplex. 1. fit probw C& ja- fl , mec dicat propter commodum privatum quic- j ff quam , quod nonfit. 11. fit cautus C* per omnia NTUM verum fedbetut , nilin gratiam aliorum à vero abe- mendan at. II1.. non fit ja&katot , (ua aut aliena. extollens, i goyfitina Iactatio pertinet ad iniu(titiam , quantó enim ) mendido. fibi plus qui tribuit, tantà aliis plus detrahit & fic fé fültim dice iniufte gerit.— Extenuet potius res,quod extehuatio plerunq; conjunctam habeat modcftiam; pauci aut j qimd, nulli fua exeéenuant ,. nifi fint modefto ingenio. ; ifilfmdai Porto * veritas ratione graduum , triplicem | imptni $8 , admittit confiderationem.. Confideratur enim J dul vel quä ore profertur,za dicitur candor , quo abs- ! t ' que fucorem dicimus ut eft; vel qua ote prolata | , Sty pra[lantur , idó, at ad extva, eila, fides : dut ad a d5 b lx intta , quacredita cordi firmiter retinemüs ; ac Ntra ; 4di vocatur taciturutt as M varis i Taciturnitás dicitur vixtus,quà fermonem tem- Pinrgi peftivà inhibemus. Confiftit quoq; in loquendo ; N À Ícd primario in. tacendo. E moderatrix fere fit d þ:L monis , linguam refrenans, ne loquatur cum fitfi- | Ut lendum. Eft enim indecorum. 1 atimum fj Eidcs * hic notat dictordüm conftantiant;, L 'etit n 9 ac tunc exiftit , yquando ea, quz promifimus s MU profe reipfain commodum proximi comprobamus. TTis ) 4. €th. c, z. t«102;. b) ibid. t. 165, "at d ll Men- : Ü De' Vemämte.* LL. g LU | II. Mendacium ef falfà vocis fi- in mf&iO. Eu glxiücatio ;cumantentione fallendi, Qtó jin quml.& tere at Veracitatis * natura quàm rectiffimé intel- ro AUs cd r ligiturex ejus oppofito , quod autcm in genere Vartm Gdf clt mendacium , & de quo diligenter cft agen- ntoatio, dum. Oinco vl fendacium perpetuó cum tntentione fallendi eft conjun&um. Rem enim fecus nar- m s tj rataceft. Per vocem intelligimus omne figuum, W pyvtum i five nutus fit , five [cviptum » feu fatium , feu vos ht C pr av His omnibus enim modis ln d d denique € fermo. mendacium committitur. Formale * mendaciü II Vaf ertil £orfilit inintentione fallendi. Nec flatim enim , quang t db &t mendacio fe obf)ctingit, qui falfum dicit , cum tsquod eredun falfum dicere poffit ,fine animo fallendi. Ita f Xdtam, pat: quis nova ab aliis conficta , pro veris aliis narvat , ii ingio. | & fal(um dicit,fed non mentitut. Nam ad menda- lum cium proprie dictum vequivitur proarefis feu ptaele- D onfderati ra o C judicium bominis, falfum camen dicit, um ttit. Q n 165 Teyera ita fe non babeat , fed aliter. i yuitt? [ Sicut vesitasita falfitasà rebus dependet, üam d fit: i d; alis ab hominum opinionibus rerum dependeret r retmen 1 f natura, adeoq; pro hominum variis cogitatis, res. ipía variis fubijcerentur mutationibus. al emonttt Voluntas igitur falfum dicendi ad bocvequivitur, g in o st aliquid fit iaendacium. Qäod intantüm pro- | moderatu * cedit , ut etiam[; quis veva dicat. fi tamen habet g , animum fallendi, mentiri cenfeatur. Nec con- ( wn&aqïv'f fentit enimoratio cumipfius mente , cum aliud lingua proferat ; aliud mens cogitct. " Pfomim Omnis a&io moralis ,. ab cle&ióne & vo- ,Omljl'(?bjr;l r compcetít a&ui , i 15 luntate dcpc?ndct, quicquird igitu 3 prout ' - Exereitatio - X V. 166 qp dct prout eft voluntarius , per fe ei ineft) quod (ine eo | €X accidente eft. dlcaj!^ i Ex * quoporró quoque infertur , non effe N yuut [ 5 mentiriid, fi qui vepreJentattve aut vecitative fal- [ m þlm dicat. Qui enim falfum fciens & volens hp » 1ta profert , at tautum alterius vetba recitet , vcl d Á füb alia perfona id. fe facere oflendat aut. faciat , lts d i animum fallendi non babet. Nec enim non veerlenta tàm ipfe fic fe rem habere dicit , quám idalios Menda pium vl 14.dicere fignificat. . Non *igiturismentitur li. dicium retn cet falfa dicat , cum nulla adfit affeveratio, feu hodbie d quiaaffertivé nibil profertur. Et nifihoc effct, iDmlïluN:^ zunc omnia byperbolica , itonica , fabulofa C am- Àril bigua didla , in communi vita , imÓ in facris fcri- Df ptoribus occurrentia , effent mendacia. Fiunt t 4017l enim hujusmodi ut plurimüm , animo reprc- cSan murn, Orf hendendi vitiapravosque mores, d pect Hyperbole, ironie, fabulz,; fi adducunm;* animo malevolo aut fallendi & nocendi cupido, aut g tnrt [ NTATE vitio hypocrifis & diffimulationis illicite ; aut arro- gantiz , aut affentacionis aut detra mnes (unt illicite. .&ironi,s cauía , o- el vitye YU. vatit 5 Mendaciutn * eít contrarium focietati *. — betob ho humanz, multoruma, malorum caufa, quod fe- dacium j cus cft, quando vitia aliorum. te&té reprchen- Nuloí dimus, aut fub fi o eurarum fchematibus aliis ea dirim vd h infinuamus , uti Nathan fecit ad Davidé miffus. iit At (b) 2, Samucl. c. 12. I ILO mne mendacium per fe eft vitu- COl n perabile & illicitum. tabet ii Mendacium * vulgo dividitur in jocofum LL efficiofum , C pernitiofum , cítque iffud quod jo- 0fit lj ' €o di- D ' De Veratitate. 162 il quc;l Glï " co dicitur , illud quod pro falute & commodo fertur,nm,f! alicujus5 boc quod ex malignitate. Dwo priora vocant mendatia improptia , poflerius veró propri? AL dns X i fic di&um , illa licita effe , hboc ininime Menda- tht x cii * pernitiofi autor primus diabolus dicitur , cau- 16 lt n fj fe fecunda funt ervores mentis C judizii , in primu voluntas , qua contra confcientiam interdum ; Nic enm a velex levitate, & fpe commodi falfum dicit. ; qun d Mendacium injudicio dicitur falfum /teftimo- rismemitur,h. nium, vel fal(a fententia, vel falfa-defenfio , extra ju- 5 dieium retinet nomen fuum. Falfum teftimonium feeatio, E [ Trnfiocz! horribile eft peccatum , frequens tamen in vita I | communi. [inid a Ariftoteli * omne mendacium eflillicitum. m n Per fe, ait, omne 'nendacium e$t. vituperabile , ve-. 4 mendicis f" vum autem probum ac laudabile. ( c)-(lil/odüve- , A0 f rum , omne mendacium,etiam minimumsturpe ( cft & peccatum. Sane mendacium jocofum tàm z. f al yeendi cupilodt maluim ton est , ac id quod in. alterius fit pevniti- illicite; a u em,aut ex imera mentiendi libidine , quia tamen ra&n-uniscauh,z-b eft vituperabile, ideó malum & peccatum eft. Vbi vanitas &* in ea delechatio , quz abcfï'e de- vrum o " 4 i'. bet ab homine, ibi peccatü , atq; ita omne men—- uf u dacium jocofum. toie rey i /Nulio facto, nullo fine , nulla difpenfatione amitibus divina vel hamana, licit& poteft dici'mcndacxium , ait Auguftinus. (d) dDwidéne | Eadem * eít ratio mendacii officiofi , quia 18 enim omne mendacium eft falfum, idcircó vitii xreedi habet rationem, adeeque eff illucitum, Ut enim 1 I | virtus dicitur licita , quiaeft bona , ita vitium di- itor nj i ; eiur illiitum , quia. eft malum. Quid com- L 4 modi u l l 162 Exetcitatio X V. modi proveniret homini ex mendaciis , quafi- ]i' je d ( tus Arifloteleszeípondit, ut. cum verum dixerit C»J aum | M a2ontmo eicredat, , Circa * jocofam diitum obfervan- | ) mm:mllsü« | Alud . dum ,id non dici , fi quis falfum dicat, non ferit , — fed joco tantium , ita ut omnes intelligant , aliud |. flin t NT iïgnificariquäm quqd dicitur , e. g. f1 quis dica; k'üi * fe hodié vidiffe naturale horologium , ab arti- iiv fice conftru&tum , & ubi omries intelligunt di- 4 €tum iftud effe ] ocofum. . Hic non esl | gt F fal figui- ficatio, adeoque nec mendacium, ! gmdfF iij j dat, u Iftad. demum eft mendacium jocofum, cum animi caufa & quod delectationem ind? capiat, falsó » cnimquism a(h'quis namat, quz aliis ut feria , per(uafa cflecupit. ] fetidprim 2 Falfa * vocis fignificatio hac fini prolata, ] uno, ltl Ut alim credat id verum effe , quià alitey pronun- iponlum À ! ciat quàm res eft , ideó eft méndacium. ) at dedatt €) :2 ethic. €. 7. : €) Laert. t..104. d) enchirid. e 18 qud pf in vita Ariftotelis, quardtn LV. Mendacium dicere & verum Qu dv occultarc idem non funt. lum erptte Vetat * veracitas falfum dicere, jubetque temerat p utverumfit quicquid afferitur; uude mendaci- Yor, Atnqy Commt um nunquam dicere licet, non tamen cxigit ve-. racitas , t oimeid dicatur , quod efferti non con- fexitus f tonftlerengd yeuit. Nec arcana enim fidei tux commiffa 1 dlctretprimgg( äperïrc debes ; quodut levitatis cít , ita viro bo- Ls 35 no eft probrofum, Quare * vir bonus veri- CUT tatem.quidem dicere debet , fed caur? c* obfet - r g vati civcumffantiis , nempe quibus , quomodo , cur, 'äffïd Dasiy quantum C quandodebet, — Quod igitur jure o- U mand I punfo tacendum eft , aut ad quod officii ratio- ne di- * R, g ] pe Veracitate, 169 lii ; * ne dicendum obligati non fumus , id reticen- ILTM dum. Nec ulla enim urget neceffitas ut de- fmifm, | promamus omne id, quod novimus effe verum, I(4f, g Ti Á Aliud eft vecum non femper dicere, aliud eft temgnn $) um S falfum dicere. ,Nam aliquis potcft verum non di- g.ilq cere , at falfam dicere non poteft, dum tacet, Y Et * diftinguendum eft inter id , qued eft 22 d yi l l diverfum à veritate , Q id quod veritati plan? ve- Dtclipuy i llgh'/ltx Fieri enim poteft,' ut aliquis dicat, il i& f»l[fl I.?g;;;, quod eft diverfum Averitate, &tamen falfum non dicat, aut contrarium veritati. V jetofüm, t Nec femper iüuaa . enim quis tenetur ex mente-alteri refpondcre T yetsfseftecy fed id primó dicere licc—:t,quod verum eft fenfu dà LL ac *:,v f " ] TU uo m uno , lcet ille de altero q rat. Huc * referunt23 f aif:cr prom refponfum Abrahami, Pharaoui & Abünelecbo dictm, datut de Sata., oppellantis eam fororem iuam , J enchirid.; ! quod poftea quoque fecit lfodc. Ex utroque quierebatür ; atrum uxoreseffent.. Ecané uter- ere & veua p que dixit verum. Sara enim erat foror Abra- ham ex patte , licet non ex matre, Rebecca au- icero; o tem erat proxima agnata, qux chræis cít fo-, - qnát n ror, Átneuter ad propofïtum rciþondit. men oygte Communiter.ita loquuntur ; quod Abraham mentitus fit, Saram efleuxorem fuam, ut vite fuz | fjfmi " confuleret; idem feciffe Ifaacum,& Iacobum cum fe tigz conma diceret primogenitüi. Hz locutionesfunt corrigendas. Eadem * eft ratio ; quando ad. unam iuter- , (j itavir j bonus v —— vogationem multiplex dari poteft ve[ponfio , ubi * -- u d unun poteft veticeri , altevum autein dici. ]uiï |! m fitid Deusipfe Prophetam Samucl, poftquàm -in mandatis haberet ,. inungendi Davidem in figiurjrt ä Regem , ut Betlehemum veniens diceret, fe jofiim n Ls mifum L] 170 Exercitátio X V "; ( NU r amiffum. effe a facrificandum. Deo , ctfi prxcipud venerat ad inungendum Davidem. muti Obj. Vir bonus eft verax.. Ergó femper debet veritatem dicere Refp. veritatem femper & in omni- bus dicerecafibus repugnat prudentiz & taciturni- ï L tati ,ideó non femper verum cft proferendum , nifi Md fuotempore & loco. LU 2 Ut * fummatim dicam , veracitas est vire [ 1'05137: L / itis, adcoque exigit, wt omnes ejus acliones ad um € m TeCla vatiouts normam dirigantut, Minimé id- j ' m non o circó recté fentiunt, qui in veritate patefaci- diinyiut Qbi.omni enda , nullà habita ratione temporis , loci aut filaa d perfonarum, planiffim? verum femper & ubique 1 hrio & Q apud quosvis diceudum e[fe autumant ,. utpoté jl dolus db quod huci virtuti repugnat. Hauqb Quandotenemur veritatem dicere , ut in judi- cio vero & legitimo, aut ubi quis veritatem confi- à qud eevel u d t tcri obflri&tus eft, aut deniq; (e didurum eam de re quapiam recepit , tunc occultanda non eft. qujm, at á 26 Dc* veritate veligiofa feu Chrifliana, qua ! quim a m LE ! concevnit fideim Ó veligtonem , gravior cft diffi- hn cultas. Ejw enim confefíio eff neceffaria C fub yitirdod periculo damnationis fidelibus iujundla. Diftin- 0bj. Qu ? &fuet, 5 guunt tamenthcologi dicuntque , aliud effe offi- ! mio,isagärti cium fidelis , quando veritas ab ipfo exigittur-legi- time , quz non eft fubterfugienda ; aliud quan- liv » Onttri ( do veritas non exigitur , atque tunc temere fe l Facklg: nemo debet obijcere periculo.: feCdt, f IV. Simulatio eft reinon eftexi- Qubus v ftentis fi&io: Diffimulatio eft | reivere jQte, lyyey y exiftentis negatio. ' Ti fe mula- Dui d 37 1 Circa " jonnen de fimulatiene & diffi tl tione Ti i i j De Vemcithte. 171 » Y V, hed Piy fioné quoq; aliquid dicendum. . Vocabula fu- muntur quandoq; promifcué, qua tamen di- n ïrgö &mPl! c*&« füingunto 1 Id hoc loco exponendum eft; an Wptr&on m MU£ & t vira bone liceat famulave & diftmulare?. Et ante omnia nó funt confundenda negoría religionis C Totrendum, i olitica. Simulatio * in religiene omninó im-28 Wt dv robatur. Ea qu& cernitur in quotidiana con- [ leü d&mms i verfatione C palitica vocatur , diftinguenda eit , ^. Mi cum non omnis fit probanda , necomnis etiam verttte pitl eftimp: obanda, alia enim est bonefla.alia turpts. - Obi. omnis fimulatio eft inhonefta, quia eft r , lod ifepa 6 i fallacia & deceptio. e. nulla e(t honefta. Refp. fimu- latio & deceptio non funt fimpliciter idem , quiain KUMU Ut[FC,, illa dolus abeft malus. Honefla * fimulatio esl, cum fingimus ali- ; tditres t n ii vrittem o quid effe vl non effe , mon enimo injufle fallendi aut aliis nosendi , aut con| fe quendi bonorem vel idurum em d itondf. queftum , aut dettedandi vel evitandi offcia Deo., i Chnfun t l Qw proximo debita , patrie inprims, paren- gravio': Rf tibus , cognatis: fed. aniimo ju[fé aliquem probands pf ( 1:19 velteprebendendi aliorum mores , & his fimilia. Obj. Qui fimulat aut diffimulat is agit callide T & fucaté.' Ergó non licet; Refp. qui idfacitanimo if f malo , is agit improbe. j n I&bonefla * fimulatio eft priori omninó ;5 m aliudqu:m; l contraria , C* qtte fingit modo C fine emnin alio. Hzc fallitaut fallere conatur ; adeoque à virtute qnc temet * f recedit, — Hac eb bypocrifis F vitium morale , inon dl quibus fe vir bonus nullo modo debet impli- oelt d care , utpote virtuti diametro repugnant. Hàc verbis fe (imulant amicos,, pe&ore funt inimici. ',;w't' David apud Regem Achis, ad evitandum peri- n dl «ulumi fimulayit ; : & um vultum fuum mutaret 8&c i ultum 178 Exetiütatio " X . ?2 j T flultüm fe fingerct. Chriftus ipfe cum duobus difcipu. lis Emaunta euntib us fimulavit longius iturum. 1 D qus, d ( ] 31 U Hinc dividunt alii (imulationem i5 officio- fau , perniciofan C* jocofain, Fit enim aut animo ( donu psd delelkandi , aut nocendi , aut boneftà juyandi vel d iil bofles deprimendi , qua inter magna eft differen. tia. Sané non omne que proximus juvatur , at 1 qintren quod nobis vel. aliis prodeft , (Xatim eft licitum & 1I j, m honeftüm , obíervatis tamen circumftantiis , jipudtng '& Jfiefl de ve licita, nón improbatur. Ex * di. Cs iftud quoq; intelligitur, quod vir bozus nemi- ii gndendlimd memdebeat decipere aut falleve , xpers enim de- " qe j ais bet effe omnis doli ,ut pote vitium eR'oppofï— Hiunug::;:äz,, tum virtuti , adeoque à viro bono longé debet bj x d abeffe. — Diftin&io tamen non eft ncgligenda [ Rtfp;dhä l ipter dolum banwn C malum. 1ille fit ex pra;fcriptq L pilà, gurmaa YCi.e TAtionis , nec ulli nocer. )4 X;q aumdanon (f Hic habet fe modo eppofito. lntim, qia ( Alii dicunt o u ol hoftes quod dolo malo uti liceat adverfus 7j ginta;quatt ;modó non fit inter pofíitum juramentum , & fi ides hofti non (it data, de conon fallendo. Vérüm 7 hiber odtotgj dolo malo , quà efttalis ; non licet uti viro bono ullo Ms in ca(u ,quia intentio mali femper éi conjuncta, & pittis qua, quia mendacium pernitiofumi in malitia fuperat ; |lin mapg mendacium enim fi tindi&is , dolus malus in diis & £fadkis (imil, : eim ii : alisdey 33 Neceffaria. * diftinctio, : quanquàm enim jitgtut vi vocabuli , dolus omnisper fe malus effe videa- iaj tur , (itamen refpiciamus rem ipfat , tunc bonus dolus eft aliud nihil ; quàm animi quzdam faga- eitas cum prudentia civili conjun&a , nullam maliintentionem habens, adroque fallacia & dece-. Í De I;eravitkre. 13 Viting décéptio nec &j mec dici debet. — Hic igitur eft ib i^ licitus; dblus malus procul à viro bono. Ontm i V 1. Mendaxáffirinatio eft, quan- &nm Qütznrs do plus dicitur ; quam reveracft: Men- Vf g j m d (iftre. dax negatiocft, quando minus dicitur. WTH Hac* de mendacio , ex quo duplex pro- 354 tyanat verácitatis extrémum , i5 excefu eff men- T d lt dax affirmatios in defedtu eft imendax megatio, circumüm:ïx, w E* Til À plus dicitur quamvevera e$t , ive nosfive ali- 6s refpiciamus. Hác minu dicitur quam efl,& tdrir hg quidem diffimulando ea quz in nobisfunt; vel Jovsrom a àm d 0 ea quz in aliis funt extenuando , undé invidia. i llla avtogantia , làc diffnulatio dicitur. n longe Obj. 1. diffimulatio eft licita. ergó non cft vidi- ndi rrfgiirf uüm. Refp. alia diífimulatio fit lucri & oftentatioriis Tf gratia, quae mala & vitium : alia fit modefti cauía; qua mala non eft. Obj. 2. atrogantia & diffimulatio VATA T funtidem , quia diffimulatio dicitur arrogantia, E non funt duo yitia. Refp. diffimulatio dicitur arro« xi lo ade gantia , quia in rebus obviis & notis potius folet ad- juramentum, d hiberi oftentationis , quàm modeftie caufa. falltndo, Yenin Magis autem opponitur veracitati arro. 35 uui o dono u & conuda, & gantia quam diffininlatio , quia deterius eft ma- Habet niliid füpmg j lum magisq; in communt vita nocct. mdis i ddir enim igjufhitiam conjunctam,ac plus (bi tribuit , aliis detrahit.. Cim . damno alterius Íxpé con- jubgitur & mendacis tantum delectatur , mauimcit um difiniulatio nulli , nififibi ipfi ts eferitt jj, tuXc W ] fOlite obfit, gedami , 1 $ TT IW W Exer- li. * p ! 174 Exercitatio XVI. . ; offPhO) f( DE VIRTUTE HEROICA. ; i;zäüïbd'lf?f t J. Heroicavirtuseft habitus,quo f0 homines tales obeunt actiones ; qua communem fortem excedunt. l10 Virtus * cum quadam eminentia C digni- 1 j J jon tate fingularà conjun&ta , Heroiza vocatur.. Ele- ^ter Ti ( vat hominem fupra communerm fortem & con- jj bí ditionem , exadtiuque firmius & [plendidim fuum h H attingit finem., & quia peculiari divino afflatu in Qurite hominibus invenitur quibusdam ; 1dcircó pra- ...... 1 -Mïl ftabilior & honoratior habetur virtute cofuni. Hetoica virtus dicitur ab Heros, qua vox Graca g d quidem eft , fed undé (it ejus derivatio, de eo litigant u us':,vimvl inter fe. Auguítinus ampletitituream opimonem , « Ilf) quz ab aere vocem deducit. (a) Non * fpecic , fed gradu differt a communi, n i(ppdl lise quiautraque eíthabitus. Neccafuenim quo- m hommm dam ineft heroibus , fed multó labore & fudo- auadt qui re parta , ut cxempla docent. Hint idem babet tritque d objedium cum virtute communi, G 4d eundem fi- Qu t du nem ,civilem sempe felicitatem tendit. Obj: 1. Libcralitas & ma2gnificentia habent idem fute pradii ebic&tum & tamen fpecie differunt. E. virtus com- frlitulirm munis & heroica. Refp. i ittis eftdiftin&tum obie- Wortdig, &um , ibi fumptus modici , híc magni. Obj. z. he- roicà habet alia extrema à communi. Ergó fpecie dif- EL £fert Refp. funt alia , fpecicautem non differunt , fed flïfd']m m)m tantum permagis & minus. 4l Laté fe. extendit heroica virtus , eftque Popterqa ! alia intelle&ualis in excellenter doctis & fapien- Détt, ( tibus , inprimis difciplinarum inventoribus z AUntur fan&is hominibus , ut caftitas P fætcrïpl lia üir?mnlis in in Jo- UI Exere.. XVI, De virtute Heroita, 155 torr, | in Jofepho , fortitudo in Jofua: aliaest meralis hufus loci. Meralis esl babitis , quia labore com- Lab P(U'Gt*. r Nec * confundendi funt, motus he- 4 Vüong, . IO-;L ic atdor divinus cüm virtute ipfa. Motus tdünt, heycims cft actio divinitüs excita t2 , nec prz- Mititia ( lj ftari ! nperpotis, Virtus ipfa ex iteratione la vocatr, fublimium bonarum actionum , qurq; com- mlorem i l AlvVi ne : fortem excedunt, fequitur, 3. (a) lib. ro. de Civit. Dei c. zz. € p [ Y dirino 4 croica virtus ex caufis m tcire Curz acj té cognofcitur. rvitute c Natura * virtutis heroicz ex caufis , fub- d quevorü Tyatl0, dc 0 yCfo Ó objedlo innoteftit.| Caufa efficiens prima e n uliaris Deiafflatus , isenim przclaram dat 'fl 1rcám opinpi, 4 cm & fingulari quodam impetu homines Wzï!i;wm:h quosdam impellit , ad res magnas & przclaras 1 ] C C C gC!'Cï'la L as ; iisdcmque felicitatem fupra commu- Ü tbore &t nem hominum fortem largitur. Atque * hec Wincidm t caufa eft quod Heroes foleant Deo &quiparari , pu— "Z tavitque credula vetuftasnon aliundé eos Ortos$, g. quam ex devtum connubiis, Nimirum hac virJ t lbt [i5] tute przditi magis ad Dei , quàm ad hominis ; E, virtur Com- fimilitudinem accedere videntur. Plerique enim illidumobe yi, 002 1 mortalium , mediocres tantim impetus babent [ó gt «ffucfacti funt , ut actiones mediocves virtuti con- feutaneas edant. ,dffum ; Naturz heroicz altiffima fibi proponunt, $c "ttis, t ] qüC Propter quem du&um numinis,nan(ciícun tur Oportu- nitates, fucceffus & felicitates, g a s cquuntur, quasaliinon con- m yentor It tiam fe- 7 j U c.a l Præfer* primam cgufanm dantur e 04 cundz ,. iá Exeititatió - X V I. cundz ; fibi invicem fubordinatx. — In his e j [ jg p t jingulare cerporis temperamenttm . , tanquam SM Hdum p caufa remota; t CF peculiari. nattve impetuà, f l 1ecurd I ab ejumodi temperamento peudens. Propinqui- yl b or caufa eft ogiima inflitutio, quzque indé ori- jortid iU tur doctrina C* fapientia excellens. Cui affinis üc j hocyt eft ardens amor C* appetitus peculiatis honefta- il (iT2) tis ac divinz conditionis. Denm ! Ámor atdens & appetitus peculiaris Piccolgz m mineo (b) eft fpiritus quafi , hominem clevans & m,:mg [þ!mi ! heroem forrüans. Ef[ ur*,flü(iä [ Proximia * caufa eft a&iogtim beroicarum frequens itevatoi, Omnisenim virtus ex atio: jom p o virtisaont numbonarum oritur itératione , adeoqite bacin primis s utpotà fablimes & eminentes [Deans adtio- glgü p gt aintt, iitti nes, Flsigitur deficientibus , fieri nequit ut il alterin habitus virtutis heroice perfe&té acquiratur; Yius ol Nec habitus enim acquifitus ineft homini fine U datq acionibus. Fini* duplexeft , proximus eff ve- DN vum snagnartn fajeptio & guteiusnon geftio; quam fcqui-' hus ia virutem felicitas & fucceffus intredib , ac omminó ma- u intenfio lt jorquàm alii à Deo confequuntut , ita ut feli- 1Yt Vtutibuser ciffimé his o lii ni4 fuccedant , ad quz alii omi- Hirc*n nespervenirenonpotuerunt. Altér finis confi- tht df ftit in fumma affimilatione bominis cum. Deo , di- LUE citurque ei cum reliquis virtutibus,fimis cotmmdü- iordig s fii , Ícd majoris dignitatis & excellentiz.. Mo- Ms tütoir 40 vetur * qnzflio ; ag virtus moralis vecipiat má- . niriing l gi C minu? | Occafionem huic dat virtus he- UL rpica » quz quia eft eminentia virtutum mora- NI Ut r ) quàm d Q lium , idem magu.em viz(m motalis ,. X E Pt De Virü:te Heroica. 7j hg d | Md M äömmunis.- Ubi obfervandum quöä virtuti$ hftly Y fs | äuplex fit perfectio, effentialis & accidentalis, MLUUTS M Ilj Secundum illam non recipit magis & minus), !li, Pig IN l fed fecundum hanc. quæqugg n li Qualitates recipiunt magis & minus ; nori ra- ". C atïl; tione é(fentiz & definitionis , que non variatur, fed iatione exiftentiz & fingularis inhafionis, in hoc vel Ml s illo fubjecto, hoc vel illo modo difpofito; Á Etenim * rei cujusvis efféntia certa & 3 puliris D äefïnita eft; habens fe inftar numeri, cái fige va- Ormner lr riatione [peciei mibil potest addi , vel. detrabi. i o Eft anicuió, unum €* ideun effe , quod neg, inten- m ts ec dj fionerà neg, vemiflionein vecipit, Hoc igitur mo- , iltnitl; do virtus non recipit magis aut minus: Atveró quia per gradus acquiritur, idgb ob acbionum ti:Jenrc:s/þgddi;s;i- i, fet Q aliaremq, citcmftantiarum yarictatein , aliter in hoc , aliter in ifto invenitur homine: ertae at inel hominre Virtus con(ideráta in perfe&ione fua acciden- tali, vel fpe&tatur quatenus c(t omnibus numeris ab- 3 f l - proimg h foluta , atque ita non recipit magis & minus; vel " Quateaus non eft oraninó abfoluta , atque fic in re- 9 ii qum ï.-'«:g bus;quz virtutem conftituunt; aut/in quibus exercé- j, «c Omttf tur, intenfio locum labet, poteftque idin (ingulis munigt i E yirtutibus ex circumftantiis cogao(ci. R al quii li Hinc * re&te conc luditur; quo major vel 13 . N siinor affaefatlio & boneflatum actionum exerci- winium Di* tatio, eo major vel minor acquiritur virtutis inoralis habitus. — Quo quis ssájeri bonore dig- aus i " exclenta. &tus, tanto major in eo virtus; deledatio qua af- quli rl cimur in yirtutis munere , esf figauin babitus yicdarite £ontratli, qua,autem non in omnibus zqualis, €um unus magis probis a&ionibus delectetur irutum " tus. j MW! 7 quam alter, adeoque majg; in co vir H Suba ; ! ) 178 Extrcitatio - XVI. III. Subje&tum virtutis heroics $p lilica ylitt funt perfonz illuttres,virtuté cxim gcit n fiot. lios ántecellentes. ycltl j 5 fünt Hetoés l m hllm uti Veniamus * ad fubjetium, Yd u "] C Heroina , i; e. petífon illuftres , ob eximiam r gl A ) virtutem, fupra comniunem hominumi fortemi Qd * pl & conditionem elevatz. — Aliud esi perfonaillu- j qucqlk fol fltiss aliud illuflis familia, | Ex illuftribus fami- -- al liis quidem Heroes & Heroine plutes prodeunt; ]V. Hito: quàni aliis ; ex his folis camen non veniunt; d n Aio enit perfonam facit illuftrem, nqh Ífem- ol er familia. Familiarum illufirium magria cft glorià in re- ff publica, quod hínc plura excellntía prodeunt inge- tur; at nia, quibus respubl. aliquando in arduis negotiis fe- liciffime utitur. Ha idcircó fünr confervanda. Et ;;mm/iwn f quodaman alia Imperatorum , Regum , Principum; Nobiliuümg hlanui o ut Politica docet. ingenid; 1 Excitat *, nim. Deus jingulmia pliz fs quando ipfi eft vifum aliquid fin o [o) ulare efficere; & ceittyqu alferimt vt & regna & respublicas fundare vel collapfas re- , Cirh ftaurarc. — Ad magna enim effecka opui est magnis P-] teiti divelta catifis. Hujusmodi idcircó ingenia virtute & ij ml ul z felicitate 1d praftant, quod fecus non fieret. Yiolentiun Ardent: enim. vebementiffuno. amore Q defiderio tv iifar vittutis C boneflatis, quo Aeäcfit,zntzsï 4d agendytiis tlit dogi, M x ( * 1S Hertoins competit.. INee foeminz emim ex- fidi t cludenda funt ab bujus virtutis poffeffione, €um dentur tales, quz fint animo & affecibue iüaöezirsi4f4 viris pares , tantisque inftru&z virtutibus,ut , A Kerdi trefa la viros fuperent, faeit natura eas folertes,induffria litevaias, tüucati pidis expetiéntia fapientes« ; tlj j UI, * De Vim&z Heroim.- "79 Ti Qbi. Heroica vixtus eft virorum. (e) Ergó non Tüttcin, Édditin mulieres. Refp. focmina ordinari? eft infe- tior, obtemperamentum frigidum & humidum, at- h, Vg Que itain cam non cadit; extraordinarié aütem Deus fexum hunc ornat virtutibus quandoque mafculis, VfeS, (j p adeoq; ingenium his largitur acre , exccllens, igacü. Ti omitmils c) 3: Politic c. 4- Sed * exempla in fémini fünt vata, quia 16 Al r Exilidryi taró quoque folet fieri ut fceminz actionibus t tsl foleant ádmoveri , quibus hzc virtus paratur. IV. Heroicá virtus mrnoderatur affe- 'üer ton w tididrem n &us &aliarum virtutum a&iories. Obieum * virtutis heroice intetuum r irigta i eit funt afg&m , quos eminéntiori modo modera- ntfa p tur ; externutn funt ves circa duas Yirtütés occu- Voinaruis Mp ) [unr con(etyud] jantut ordiiarie , fed quatenus in his excellen- tia quzdam animadvertitur & éminéntia; Im ,ricipum N bit babeutué boua publïca, g!o'rinm' Dei, rei- s fagiuman publica fcticitatein , filutemd; hominum con- cerneritia ; queque evidentem liumano generi udlnpulzetz arevdolg adferunt vitilitatem. Q. Cur heroum filii ioxz ?. R. facit temperá- ufitu i menti diverfitas; miala éducatio, filiorum infolentia, 10 i::gmiz "us divini iudicii zelus. Deus enim quandoque vindicat infolentiam Heroum inliberis, autvult utagnofca- gl us 1 s a d9 mus , inipfius effe arbíitrio pofitum, fingularid con - fetre dona, nec pendere ifta à familiarum dignitate. xfi!;mmlzgf':r Circa * hzchaut perfunctorié verfatür,g x fenint d fed ádest impetus C^ facultas inchoandi praclara qiits po(fe:;iih : illa C exituia fadiay Mundus eaadmiratur , ipfe T ULL alto & excelfo animo hzc contemnit. Ardua & i& v1rru::cf*3 I ? P r j [ excelía tolerat & fuperat , mortem pracipué 7 [al:rm,mf Aonformidat z,fingulari celetitas &* conftan- :(itn!ilf'iwoþ;, — 4 fts E 120 Exeritatio XVI. gitt j tia efficiendi, prompté enimac alacriter rem ag- gt grediturmagnoque animo tolerat fhperatquc. j ( y fig p 3. Felicitas feu fucceffus perjiciendi incomparabilis, fteti I9 Formalis * hinc confpicua heroicz virtutis ra- p kda at tio, quzque in eo confiftit, quod. beroicé & fu- stl (ungn At atq, Adeü cum admira- p conditionem buman ( at at tione adverfifjuma quad, inquibus alii mifzrïftc- Ti Hinc facta corum funt cumbunt, perfevre patest. mf ! qmmquc inimitabilia, nemoque id tentet facete , vifi (pritu "TL Qv virtute bac fentiat fe infudtum , qua imbuti m quan&o y fuerunt, quos cupit imitari, Vincit heros hu- vivux, Bj manam conditionem , etiaam in fammis tni(euii, tilhiber l quod imitari difficile. sutcii V. Feritaseft vitium, per quod ho- gm' (morep feyeritàt mo q. exuit naturam füam : Ignavia - famunt lictntia omné ad virtutnum impcete excludit. nnidem notit fübdiamork 207 Oppefita * virtutis heroicz duo funt. In €xte u efl feritas feu ummanitas , vitium tale pet gitndam s Tets quod humo. quodamtodo exuit natutam fuam & convertit ur 10 beluam. Excludit nimirum bac tunc du homo omne rationis judicium , ac turpifüma f t foit nefandaque perpetrat ; àquibus natura abhor- Mdf rethumana./ In defedin est ignavia C ineptitu- vtl f 21 do Ad omnem virtutem. — Feritas. * eft duplex, r Ym n alia est fine omni vatione , alia cum vatione , fed D lefa C depravata. (d) la vel excludit omnen rationi aétum, qualis in his qui horrenda quan- u9 * d j doque patrant ; vel rationem ex parte excludit, Wil vj tcfiggs qualis Aut ex inorbo C* bumorum permrlmtiane. utin pica, aut ex hatutali confuetudine à primis li ) Vi[ium l ( UT u ' De Virtute. Heroica. I8t dhtrte t eritur incnabilis, quque cadere poteftin gen- dent Faperatq&, tes Integras. hlj i'r:compmg.l Errant quandoque integri populi in fylvis && IOICe vt vaftis regionibus; nullisque yivunt legibus ac foeda patrant ; fit etiam ut quidam focietatem deferant Tind herijd civilem ac beftiarum inftar degunt , fibique pilose- TM vellunt aut un tra&ant. («) ges rodunt , aut corpus horribiliter ib di ij hC ha corimie Feritas * cum vationeé conjuntta esl dete- ?* ; t t nl tior , quamque homines patrabt , ex eminentia ii u i quadam vitiofi babitus , fine morbo aut barbarie, . Vittit heroj i. e. quando nec morbofi funt, nec in barbarié vivunt. Ejusmodt prater hominis nomen ni- m ijami w hil habent, fed degenerant libidine in avfos, fe- vocitate in fues, crudelitate in tigtes, "Valesfunt n pcrquodh:- qui cruore pafcunt oculos. Severitas fit clementia temporata. Hac enim füam: Tpuis *u mpete exclit fumunt licentiam peccandi homines , illa fola ty- rannidem notat. Conjungenda idcircó utraque, ut erojcz dpo lu fubditi amore & metu ad obfequia incitentur. Cle- iia, n mentiam autem reduudare quandoque par cft. 2 u wtun j Feritas * fi conferatur cum vitio communi tunc dicitur boc deterius effe illa,quod verum cft, ychdtnmim chum, 4 tU ]i fi de fevitate natutali aut. movbofa. loquamur, !l xbusnatura d* Aliud est in feritate morali, utpoté quz fuapra- Opponitur u e k:ïz;zuþ vitate fuperat vitium commune. ; Ke dïf*ïf enim praftantiori virtuti adeoque deterius eft n viium. Privat hominem omni rectz rationis TT miw.ï/ L acdilt ufü, caditque. in . homines infigniter turpes. uhorren if Quo * obfervato promptum cít videre , mn24 H "T omnta4 y:i tia & peccata effe paria, Si enim virtus [ eft przftantior virtute, v1 oppofitorum fequi- " ptr!u(hï li tur, vitium unum altero effe deterius. — Facit P4 64" MW A;TI i M 2) huc, y 132 Exercitatio XVI. , huc, quod objefta diverfa faciant divevfitatem vee u qi TUf atque indé gravioraerunt vitia, que ho- mitudo*i [ minem pro objecto habent, iis quz bona ho- " fqä jth minis externa concernunt. T l ^ In theologia tritum eft, gravius peccaffe Iu- YO dam, qui Chriftum prodidit, quam Petrum;qui fervo opa aurem abícidit, Tta parricidium à promiícua eade " WM L " longointervallo diftat. W "DI 25 .. Nec * concluditur contrarium in ! oj Qoi ää, quod omnia peccata aqué [int ilitta , quod fint animi ii m yeu; tU pravitates, quod oviantur ex ratjonis perturbatio- xoymi IT ne, quod fint metienda, non ex inequalitate obje- r &orum . fed ex «qualitate yitiorum , quodque boc g digm snodo boniines arceantur ab omni improbitate, fi pumiquis J credant omnia vitia effe aqualia. 'Ex his nonin- akerodibito fertur cont:azium , cum fumatur pro certo & qu Cl vero, quod falfum tamen & incertum, adeoque hi^ quum principium petitur, Obj. Qui delinquit in uno,;is in omnibus delin- peccat,&g*im queredicitur. E. omnia peccata funtzqualia. Refp. pj antecedens non effc fimpliciter verum » fed quoad ea Ti cridty quz funt communia omnibus vitiis, ut receffus à amqueir m edio, turpitudo, non autem quoad ca;qu« funt fin- gulorum vitiorum propria. milpitio $36 Alii * dicunt, peccata ratione fue effentia queju D C generis confidevata po[fe dici pavia, quia omnia funt peccata : ànequalia auem ea effe fi dtverfa peccata intev fe conferautur, aut fi fingula feovfim ij fU fumanttr in fuis gradibus C circumflantiis , qui- bus à parvis initiis paulatim affurgunt, donec pro períonarum, locorum, temporum, medio- sum r:itionc,graviera fiant. Ka funt inæqu-a- lia. VXI De Virtute Heroica, I$2 * Ht lia, Hinc & qui majora accepit deud gvavius 217 IV i ec£at , quod tanto major in hoc rcquigatur 15 u g gratitudo & obedientia. Graviwpeccar printeps, quam fubditus, nec minus verbi divini minifler, PrU p quam auditor. Graviora funt peccata, quorum xmecnum,qm(m objecta praftantiora, — In Deum atrocius pecca- 1 Promife tur, quam n bomines , ut C in bominum animas, uàm in corpora. timindo o L] , Obj. Qurtotam legem fervat; delisquitautem , Ui fnt u ^ jn uno, is omnium eft rcus. (d) Refp. id non abíoluté yerum , fed quia peccans recedit à charirate Dei & iftisprtida LTET. Proxlmi, & fic peenam omnibus dc(tinatum incurrit. Grande * fcelus eft , acvix expiabile , f(28 Wt u quis aliquem occidit, t ejus fimul animam perdat, . n t ju, Ex hs puta fi quis in peccato mortali deprchenfus ,ab matür pro t altero fubito trucidatur , qued delictum propte- te4 Chrifliamn magiflrati. feveré. falet: punire, ycertim, al I t ta .* qui temeré jurat , is contra Deum ipfum 29 [sin omriburtls peccat, & primam legis tabulam, fed committens füntaquii M perjuvium laonge atvocius peccat, ac bomicidio gra- irum f u vius creditur. comimittere peccatum. Perjurus vitis, ut r« namque fic primam violat legis tabulam, ut fi- iad etiqua a mulpictatem & religionem labefa&tet, Deum- TT que juftiffimum & potentiffimum fibi ipfi optat vindicem, ac 1a crimen lefa maje[Latis yris Qu divide incidst. * uift n d') 7« eth. c.1r. t.r c)ibid.&ce. $. t.38.. f) Ia* cobi c, 2. V. 10. rfngium at [ $ furguft ] d Exer- hafurt W*L M .4-. b ) 184 "Excrc'itatio XVII. gt i , p hi .DE SEMI-VIR TV TIBVS, ul ! I Semi-virtutuus fünt habite im- H il W ( i D) fW'( perfecti, quibus animus excitatur ad ä j tl r virtutes perfectas. quny * Cum * moralibus virtutibus cognationem funish D) jmt quandam habent, memuulh imperfedi babitus , f [J& cnyziq quorum quidam natura homini compctunt , sf - Gd i Vererundia & Mifevicordia ; quidam autem affue- N ii aQ jeim; du tudine comparantur, «t Continentia ; Toleran- aliut hus : tia & Obedientia. Sunt namque mediocritates sbiinyites ,y; — fecundum veilam vationem , adcoque laudabiles, T neque declinant ad exceffum vel defe&um, corisfenjt Obj. Vixtus in. mediocritate confiftit. E. ifti habitus funt virtutes. Refp. mediocritas primarió tri- K ai'jqUOd j buitur virtutibus , fecundarió affectibus , nec fufficit Verecun. €nim mcediocritas,alias omnis actio effet virtus; cft ksichas, jgitur virtus medium quoad nos , quod re&a prafcri- bit ratio , quodq; in noftra fitum eft poteftate. tarum r 2 at vereg Sed * rario in bis aut-appetitus non omni- n dominatur, st in virtute C vitio, fed lucta tv erit bt ": adeft, & diffenfio rationis & appetitus , snde droi fu. virtutes uou fünt , aCtiones tamen illarum non pcti&jumh,. Tetüt, Igg, unt ab 1isomninó diverfr. His namque prope- YA4t , tendit C excit atur animus ad. virtutem per- d B / 3 fectam. — Vocantur * babitus imperfedii , quia qunyd ! non funt merz potentiz,fcd difpofitiones adeo- gli!ït,/,hfg ! [ l quce imperfecti habitus. Semi- Virtttes dicuntur Tditgy j . quoque, quod dimidiatam quafi viam ad veram firper & gerfc&am virtutem monflrant, cum cupi- Vetagig GOfpusrubo:;;u( ditates P.'anä C pleue imkrrio fationis nondum funt Wi * ", m De Semi-Virtutibus, A 18j funt fübjc&te , adeoque praparationés ad per- .VTIBV& 1 fectos habitus. Veresundia * & Mifevicordia mmhäbitciæ þ effekus funt natttales , feu inflinitus & difpofitio- sies animi probi C candidi. Patet indé quiain- i5 Cl ftinctus eft facultas interna ad aliquid peragen- Discomeis dum , dicendum aut recipiendum. Hoc autem competit sifericordie C* verecundia , uti ex utri- inpefrti l usque deícriptione planum fiet, mïxi Cmpetus 1 !] Generaliter inftin&us notat quamvis inclina- m qutif F , faciendum ; aut reci- tionem ad aliquid dicendu LLTTTIRM 3 piendum ; eftque alius divinus à Deo promanans; alius humanus , quo ob temperamenti varictatem Y mediorr alii in virtutes , aliiín vitia magis proclives. adcoque ld ll Verecundia eft metus dede- L niute nf 1b coris feu juftz reprehenfionis, ob tur- dioctiasprmiii lr pe aliquod ,quà perfonam ; commi(si, f Chous, nec i Verecundia * eft moderatrix pudori , in $ ieio eftt ts d dictis & factis. Cum autem asetw C* puder fint g d at m t povdac tantüm «ffeüliones , qua corpus afficiunt , id- ptiwnon r circó verccundia, quz metus & pudor dicitur , DN IN non. evit babitus & p. €. uec vittus. — Manetid-- &'appcritus]m j circó affeliu. Verccundia " etati tantüm com- 6 ramen ianuma! petit juvenili, qux. hac facilé à peccatis abfter- retur , in quz , eupiditabus impulfa , folet inci- Hispamquep al i ere. — Hinc fenes quía non tàm cupiditatibus TT ; quàm przele&ione & mentis judicio omnia a- guntfolaverecundia àpeccatis nonabfterrentur. ï:'iþolitioucs:c. Tintutr d Halitum fibi compararunt longo uf , adcoque jiviam ad vix perfuafionibus aut verecundia detetrentur. | Verecundia metus & pudor diciturs qui quod' unt, m £orpus rabore aut pallore afficiunt, idcO verecundia fion eft habitus;, nec fencs cerret. ationis nw » M& Quod ? "né Exetctatio XVIT, fyco . Quod" diximus , verecundiam effe metum 0b turpe quà perfonam, id ita fehabet. — Turpe j nöum [ riti emmW i ] aliud eff pev fe tale, ut furtum , homicidium; PL aliud per fe non esl tuvpe , vatione autem . perfona nf aliquid turpitudinis contrabit , ut in publico lu- dicras res agere , quod in plebeo toleratur, U inviro gravi aut honeftatis ftudiofo turpe eft, zs:vcrecunïïian g gt In hisvevecundia locum babet , nonin iffis. Pudor dicitur metus dedecoris ob turpe fa&tum. f*)non (1&*.( 1*.1'.8'41 Verecundia eft metus dedecoris ob fa&tum , quod nie äaïzzfgqm liominum fzpe opinione, non in rei veritateturpe habetur. Sed yocabula fzpé confunduntur. p UTO il y fm'am.' Cxterum * in paradoxis habetur fententia Ariftotelis , qui ftatuit , verecundiem non ca- aod hp dere inyirum bouum , eftq; vulgata hominum o- qu lt pinioni plané contraria , stpote qua omnes bomi- tid yertcux nes velimaxime deceat , fiquidem moderatur pu- Irógiic dorem, in didis C* fail , ut antca diximus, (u i tozvivr gt N l At Imó eft babitu per fe landabil&, quem omnes pdhenforis. 5 commendant, .. Contraria* fententia probatur rationibus duabus. 1.. uía verecumdia ex re- Nu'j Mi C n busturpibus oritur; five fint revera tales , five i nl exopinione. Atvirbonus in neutro peccat ge- nere. Qus nemeir Ubi autem non eft peccatum, ibi nec hdbet &i pudor ob peccatum & p. e. mec verecundias vl rccc(ïäibc 2. Quia viri boni non.eft committeré ea, ob blis mj quaz pudore aut verecundia afficiatur, Obi. Vir bonus poteft incidere in vitia. E.de- D bet affici pudore ciq; verecundia competit. Kefp. an- Tintm d Batratum o tecedens eft falfum , cum vir bonus quatalis non in- gidatinvitia. Aut enim fponré incidit in ea , & fic Ditvub Qj deíinit effe vir bonus ; aut invite & fic non. debet ve- frloptnei ] AU ia 3ccundari , quia ycfccundia fit ol fponte fa&ta. Sané ) Jll, pe Semi-Virtutibus. 1174 TWj g (f 1 Sané opponuntur * impudentia C veretuu- 19 fl W fi4 . neutra tamen'competit viro bono. Con- n,| Ol A traria enim viciffim infunt , fed in fubjedio babili; UH g E quodautem non eft virbonus. — 1lla mala est, D Malum àutem non bac ex malefacti fequitur. ! Dbeo tl competitviro bono , nec mala aut turpia facit ; Alol0 f nec yerecundiaidcircó nec impudentia eicom- »tniy if 1P petere poteft, Sed * verecundia proprie. & per Rtrsob tf ftnon cadit in virum bonum , utpoté ob fponte ib um , Vr vt male factafequitur, ex bypotbefi tamen & pro- ontunduntur. pter aliud,viro bono interdum conyenire dici- xi labenr (s tur , fi nim. preternaturam bonitatis in vitta , Ya w quod bumanum est, labatur. Si enim dclin- v honin quit , debet verecundari , poteftque ita ex hypo- It um tliefi verccundia dici bona & laudabilis. m modertuy InGrecia olim turpe erat, uxorem fecum du- Ut antea dini «cre in cozvivium » quod apud Romanos fccus fuit, Hic igitur incurrit in metum infamiz , fcu jufta rc- Bilj, quem D prehenfionis. " *fnteniapto Naim * pudoy C fic verecundia duplex eft , (5 a verecokdi n natutalis G* moralis , cftque ille per fe indifferens, w rerera ub i, e, neque laudabilis nequevituperabilis, affe- i neamopta " &us nempéanatura proventens; biccontra fe peccatüm, 2 habet & prout regimen re&é rationis acceffit mET vel teceffit ab eo. Motalis tmoderatus eftlauda- coumitetct bilis, immoderatus cít culpabilts. ffcatth Pudor peccatum antecedens eft moderatus ho- minemq; ab eo abítrahit, Immoderatus fequitue a'dcrcinþvilii ' comptti. v patratum fcelus. llle fitex praefcripto re&a ratio- j qua li? nis»ubi , quando , erga quos, quantum, quomodo addit int ) ficrioporieat. — Hic contrafc habet , oriturq; ex con- glic non^ i fcientia nialefa&orum. M 6 Oppo..' (Pome fiä* Y ) 138 Exercitatio XVII, | 5 ]nis ! 1 ' Opponitur * verecundiz in exceffu pavi. ditas , qua homines correpti, etiam leviffimas ais 'uæ hicnonjf'Cï ob caufas erubefcunt: in defeitu impudentia, qua quilaborant , nillo infamiz aut dedecoris d metu abfterrentur à turpi. rcäum fhg! : ) (4) 4. ethic. €. 9. t. 122. m Con:mcmia I1I. Mifericordia eft condolen- jan! yandiot i [UWNW tia , exrebus adverfis alterius orta, qui- jarg od busindigné & preter meritüafflgitur, y r / " Ex * objecto defcribitur mifericordia, gur um ii efla, is qui indigne affigitur. Nam qui digné lxiomotia. ) mala patitur, isvi juftitiz mifericordiam non () t Eihic. meretur. Quem autem alterius . calamitas, Oppolït* quam indigné patitur , non affligit ,isne homo quftit v sls lude d quidem dicendus eft. — Hodie mibi , cras tibi. Sumitur mifericordia aut pro affe&tu & fic non gin jorenitu eft virtus , aut pro voluntate fübveniendi alterius in- qutim sfedi opiz , quomodo cft eadem cum charitate. aorbusad Y Mifericordia * digni omnes funt homi- iitisquj nes, qui indigna patiuntur , Ymprimis imbecil- ( rationis liores & inferiores,ad aliquid agendum aut pa- Mtque* hi uendum, ut. funt. infantes, mente capti , pueri, fi iptmma, vidue , omui bumano prafidio deflituti, inopes y egeni , quiex tebus pro[beris in malorum gurgiten, pa df g lat g ex tranquillo fietu in borrendas conijciuntur tem- pofiates. Opponitur ei Zelus intempe[livus Cf tiontmy il titii,c i quifericordia. Y(te in exceffu , hec in defe&u. quibuseif IV. Continentia cft, quà homo eudi, qui du&u redz rationis fibià voluptatibus On quo lt fcee d tempctat , cupiditate repugnante. Imus 84 jipy i, [ De Semi- Virtutibut 149 UT ^ Imus * ad affe&tus noftra induftria com-.16 id &t j tm| 1 paratos , in quibus primó occurrit continentia , Wi ityi ii qua& hic non accipitur pro caflitate, icenim pars AT qu d li eft temperantiz : fed pro imperfeito babitu, quo re&um eligimus in voluptatibus, cum pugna t n l " tamen fenfuum interna. Continentía dicitur quod appetitum intrà ra- i lt n eneraliter quan- tionis cancellos continere dicitur. lteriüs Ott doque (uimiturpro virtute quadam , qua prava cupi- ditates & inordinati affe&us re&tz rationi füjiciun- eritüafty übitur mifer tur. (b) Specialiter eft virtus imperfc&ta qua lu&ka- mur cum ira, cupiditate cibi, amorum , fermonis, ". Naqii locomotiva. (c 2 nifericordan 0 (b) T. Ethic. e 1. (c) Ibid, & h. l. c. 4. T. 34- 1 dterts cli Oppofitum in defectu nomine catet. Íta ] aingit yste l averfatur voluptates , ut ne propter hone- Mdl t r neftas laude dignum fufciperet: Raró autnun- i proafdug la . quàm invenitur. In exceffu eft Incontinentia fübveniendi alet qua tüm affectibus aliis, tüm in cibo, potu & n chatitat. . . amoribus modus exceditur. Cupiditates prava L omnes fint n invitum quafi trahunt peccantem. Superatur te- , inprini inl &z rationis judicium à cupiditatibus pravis. ujdagendmat Atque * hinc incontinens agit partim fciens , pat- at at tim ignorans, Agit fctens , quatenus novit tur- 19 - lo if pia effe fugienda; ignerans agit, quatenus non p um r applicat generalem iftam notitiam ad fuam a- d anjant &ionem, ida, propter vepugnantiam appetitus G- d itnpr tationi , C* in primis ob vatias perturbationes , ü) hat indes quibus averfus incontinens, id fxpé non appre- Cü;qUä hþ hendit, quod debet.. Non quod libet, fed quod licet; nec omne quod jvolupt^ licet facere debemus, fed quod decct. — Ratio enim. prafit, cui appetitus fenfitiyus parcre debet. :Pugnmfas om- [L] ] Éxercitatio XViI. . ii YT0 19 Committititur * duobus modis aäeoquä &hbo[i()fäf duplex eft:. pracipitantia &* infirmitas. . Mla fü- bitó " quafi pev imprudentiam quis ad péccandum jqumal pic abripitur, dntequám cogitare poffit.. Ea minus C dgas i'eprch&znditur, quia temeré antequam de re. inedio eft qurs follicitus irrepfit. Hac Aliquié hi Jl sefiflié aliquandiu. Voluptatibus , quibws tandem A(Wd emi | U £ctunbit, um Eft priori deterior, quod fpacium f abeat & moram fe munieridi ad feitius N veríus Kpnvos Totituo affectus, Omnia conffánti dnimo, nécdemigremus ex tiocopt éfficii cancelli&, Confcientie riamq; eft mille teftis. E^n Hinc fucceffu folent carexe feliér , qui vocationem duritit i deferunt f(uam, tiim, at 20 Eft * quoqué irnicontinentinentia alia bu- //II//W]W!I? shiatia , quz fï"equcntcr' cadit in homitiés , pec- DT cantes in voluptatibus tactus i 4ii4 beluina , tl P quzin móftrofis invenitur loriinibus;lza mors Qphnionts t bofa, qux per tmorbum attrahitur, ut in pica: pofis , df ália denique affueta , Qüx ex inveterataconfuc- rf tüdine eftin hominibus , ut cüm pràvo more titatem oiny fiürit gulofi, qué eft ipfa buimana intemperantia. Quinir 21 Quod * diximus, incontinentem peccare [cien- j dutoui nt i ter F finul iguoraniet , in eo temporis in- 3 geftunt i tervalla €onvenit diftinguere. Ante adionem in- tut , hi Indgn continens habet fcientiam generalem & fpecia- Ml lem. Imadhone ipfa, ignoranti eft fimili ; quod do!msbonejf. animum affectibus perturbatum habeat, Posl UT attionem , vedit ad notitiam priorem, quia pce- 1 al nitet eum & pudore fuffunditur. : Diverfo id- 451!4)1!,414; circà refpectu peccat ut fciens & ignorans. (lity puy V. To- (Wi*' ) IM "l De Semi- Virtutibus, 19í us modis adï';;l V. Tolerantia eft,qua resadverfas AMftmtg. l . &laboriofashoneftatis gratia ferimus, ! t «d N íed cüm dolore,moleftià & lu&aanimi. ! ) Dfüt' l i " Differc* à continentia oljecto , quia illa vo- 22 Vatttqum d. juptates ; hzcdoloreim perfert, fed utraque cum Q Rj lu&ta C dolore,EftimperfeGta fortitudo & difpof ET lj fiioádeam. —Honcflatis gratid ; per toleran- T05 quodjs tiam re$ adverfas & laboriofa$ magno animo d duerfs n feririus. Fortitudo ín adeundis & perferendis periculis ov titdemioreg €ft occupata ; tolerantiain impofitis perferendis. bramq dhmilte Ei* in exceffu opponitur pertinacia feu 23 titt, qui vodtit durities , in defe&u mollities.. Pertinacid eft vi- tium, modum in adveyfis ità éxcedens , ut quavis tOenttnenta 4 diti homitisyg Jine boneflatis tatiane pevferamus. Confiftit 1n : du hn fa&us & verbis. Pertinax vel est fingularia, vel indotFus,vel agreflis, Duo priores ita fuas tuentur Hontitibusdius opiniones , utcumhis tamen utcunq; difputare vihitr u poffis , difficulter tamen & raró cum fructu: C ivectratico agreflesfunt immoti , nec honeftatem, nec ve- t aim pr'avo fit i'itatem curant. tht Qui nón cürant utrum bene vel riialé fentiant , Id dutqui nec veritatem , nec honeftatem amant, fed E. j j (0 m* perfitunt. in fua opinigne ; aut fa&is fuis dcle&tan- tur ; hi indigni (urt omni admonitioric. « iif Mollities * esl vitium , quo nullos labores aut 24. ag m doloves lioneflatis gratia perferte volumus, EX du ,f m plex: infita cr acquifita. (e) 1la est , qua bomi- Q habcaF J fits quidam propter loci laborant naturam »in quo vim, Q babitant , aut propter fexum vel atatem. Hac est w Di* quá ex prava difpofitione & ineptitudine aut fa- cotdia , adiones virtuti repugnantes edimus. lsgignoræg i l l Petfas ) t91 Éxercitatio. XVII. s u Perfe hatura femper fuerunt molliores, undà proverbium : mollities Perfica. . Compctit infantis t& ?[ld ' "E bos, foeminis & diuturnis morbis laborantibus. g j d 25 Differunt * in eo , quod poftertor vitium fie us u motale,laborantque eo voluptarii ignavi & lufu , !unum P dediti. — Infita efl à cau(is plevunque naturalibus adeod, praprie non cf morali.. Nec eft enimab hu " /,auduo actionibus pravis , fed à prava difpofitione aut li J )le m animi, autcorporis. Indé brutis q u 9que mol- j ib x af lities quibusdam ineü ; ut cate]lis elitenfibus "m,m';,dihcd Ó equis Pevficis. silis i lo (d) ?. ethic. €. 4. .55 xale. A VL Obedientia eft actus . intelíe- oj BN &us & voluntatis, humilitet obtem: a, LaX perans füperiori, ex debito-. i, Ht li 26 Supereft * obedientia , qua ex debito fu- fl jrod periovi paremus, — Esb difpofitio laudalilis manida- PITTPHIT ta prafcvipta implédi pro facult ateyboneflatis gr4- tb ddiemdum. tia. Non decet exquirere ra ioncs pradlcripto- Ab lominibus;ettn rum àfuperiori, Pareudum enim imferanti, a6 fubditis obfequià gloviavelidta est. Quando au- fintur, qui tem firola ercii tem contra jus aliquid imperatur , tunc mian- lg. dati caufas poflunius p&ter&. Obedientia * du- ln* ] pléx eft,aur bominis ad Deum, aut hominis ad bo- i fiqidmc: minem, — llla esf actio covformis divine legi.. Co 'tïïc,äcbtmb(l gnofcimus hac quibus officiis Deus-coli velit; ts ol quavé pietate vencrandus fit. ^ Nullam patitut ATedt ul exceptionem.. Quod enim Deus mandat, iá fine fioninongly dubio faciendum, nec poteft non effe juftum. ctatem hls Hins pteda belliza à Deo ptacepta, inju[ta e[fe nee fs fef f quite Effe- S li * De Seiii-Virtutibi. 1$ j MLC l N Effe&us bello folenni ex jure gentiuifi proprius; RR ii éftpreda. Sed bellum ficjuffum, Tuncenim Jure À bt l lu maturz cà nobis acqüiruntur , qua aüt pátià funt ei, Mitryig quod cum nóbis fit debiturn,aliter con(equi non pof- Xari ignavi&ki fumus; autetiam quz nocenti damnum inferunt,in- tra æqgüm 'peenz modum. WH Vg d Nelag, Hominis * ad bomineth obedientia vatia est, 15 ^ Ín ecclefia auditores funt obftri&ti his; qui fa- f iboftiny MOQUt m .. lutaria juxta mandata. mandant divina. Infoli- NG q tia fubditi debent obedire mágiftratui. In mejlü j zäirenj,, eeconomia liberi & fervi capiant juffa patrisfa- 668 miliás, aut illorum; quos rei oeconomicz hic us intt prafecit. .Sed * juffa bominum Deo nón adver 2 fentui. — Hüic enim magis obedienduim, quài bo- ümiltet o ahinibis, Flincfi jübent ecclefiaftici fidem abne- tbito, | gare, aüt callidé diffimulaté , fi ejin et neceffaria 4, u rl covféffio, proculidjuffam hàbeas. — Cáüm Dorni- jl i i carnis 2 Domiuo (pyritu diverfam imperat,noh - datjmitip €il obediendum, dixit olim 5. Hieronymus. T Abíoluté Dco mágis eft obediendum , quàm inc.non excus p ii ul hominibus; etiamfi morrendum fit. fantur , qui tempore perfecutionis à fide deficiunt; P T Wndox- riyola exc A * ufátiode ütentes ; gejmungen $£b if£ vritir, tuc 6 Ottlenb. — . Obedenta' -fnde * ff LEX 365 magiffratus jubet f[uditos milita- 33 ; at bamnid tt, fiquidem conft4s ipfis,injuftam belli caufam "TT l:gf. j elfe, debent abftinere.. Ipfa jura civilia, que pec- j Dau col eatis ekcufabilibus fácilem veniam pr&bent; E faverit quideni his, qui parére neceffe babent, fcd gmadi noninomribus. Excipíunt emitn ca, qua atro- ia dj citatem habent facinoris vel fceleris, quz fe- ipfis Befaria furi. . Ín. * dubio difficilé eft ali-3e. .:4,:'»;«!4&'* Cne» »g? | guxd dcüm,rc, utfi dubites,n "r'cs fit liita ne crie i 194 Exerc. XVII. De Semi-Virtutibþ. Eu Plerique putant parendum. Videtur enim in ve dubia obfecundandum fuperiori. — Verüm fi quis i Vlä non modó dubitat, fed argumentis probabili- ] Vi bus indu&us , magis in id propendeat , ut vem in- pomani a juftam putet, tunc abftinendum. .Nec eft enim ca inobtdientia , qux huic opponitur virtuti. Eft ea per fe manifefta. (icdp eï Liberi fpernentes con fenfum & Iaütoritatcm' jupti. párentum, in connu biis contrahendis, inobedientiae 1ei fünt , qui propterea poena carceris» aut alia arbi- aisl du la n trdria à magiftratu ple&tendi. 31 Infignis * inobedientiz documentum hi proud us ta5 QU irti edunt, qui fab pratextu ecclefiaflici muneris , om« nem magiflratui politico denegant obedientiam, qis,Knqua Felcuas ratione ea, quod (pititualia boua fint antefevenda corporalibus. Ecclefiaftici autem: in. iftis ver- rationals,(ecu ff Sellice fantur , adeoque funt fecularibus fuperiores. m & humai Obj. Princeps & omnis magiftratus politicus Trtelet eít ovis inecclefia & (ubicétus vere doctzinz , ergo t0n pertine non eft fuperior illi, qui hancdifpenfat. Refp. ma- giftratus politicus non eft tantüm ovis, fed prote&or (ant, LT quoquc patronus & nutritius €cclefia. i n C quys 3 Valé * enim confunditur peteffas cum jroptereadi imperio , Cf poteflas cum miniflevio. — Flac lunt pteream dec füperiores ecclefiaftici, non 2,2; i. & in his, qu Suftcit pf funt propria minifterii, £ est verbi divini predi- pudeng, catio C facramentorum admini[fratio aliaque [bi- UT títualia munera; non autem in his que Tntelediis politicam concernunt gu- Donft lil / bernpationem. f tlj MT $ TR n Exer- A LI Viltulibm, Àttit t — Éxercitatio X VIII. 105 Vcrüm lr DE VIRTUTIBUS INTEIL. Qs p EBCTUALIBUS. 'ndut, DITN L. Virtus iatelle&ualis eft habitus; h N Dpontu: v quo mens affirmando & negando ve x rumenunciàt. Ut duplex * eft felicitas , alia theoretica, m & aütoits i ttdiiinobelis alia pradica ; ita duplex quoque eft virtusalia Kceti autalit intelleiualis, alia moralis: & &t bac prailicam, ita. illa tBeoreticam felicitatemi pro fine . babet, z dcumenta proutex füperioribus conftat. Practica felici- if mmtti tas cum virtute morali, ethicz eft confideratio- igut lt » nis, & inqua hactenus verfati fumus. u nf Felicitas theoretica eft quoque óperatio animae qutem n if rationalis, (ecundum virtutem perfc&tam,in vita per- fc&a. Sed hic cognitio & contemplatie rerum ater« arbus p narum & humanarum intelligitur. gf pl itradodrint t Intellectuales * virtutes per fz ad ethicám ifpat. p n non pertinent, cum ad cjus finemper fe nihil fa- s oris p ciant. Virtwu quidem morvalit vecta vatione defini- deia, tut, C* que pev ptudeutiami dirigitur ; non tamen ia p proptereade prudentia hic agendum eft & pro- j d ! pteream de cateris virtutibus intellectualibus. ?i tin ubf Sufficit noffe , quod practica philoföphia fic wii ii prudentia, du Obj. re&ta ratio nequit intelligi fine virtutibus intelle&ualibus. ergo dc his agendum in ethicá.Refp. sns g ld non fequi, aliundé cognitio hzc hauxienda, nimire nge €x metaphyfica , ad quam earum pettinct explicatío. ' Sed * quianon omniapoffumus omnes,& j omres nó pofsüt omnes di cip'lin"as percurrere, ' & dMsitcà de yitiutibw iutellectualibus bic pracipitur, p - 2 st alfg Exercitatio, XVILL p 196 ut Aliqua earum babeaturnotitia, Vocanturali. ts d PCI ott m ii 3s (implicitet habitwintellectus, ac fant h.l. quali- ( tátes re1 fupervenientes ; naturà fuà durabiles en M 4qy li j Yeu difficulter mobiles. ia Ü qwauïïi Habitus voéatur quoqué difpofitio, nam difpo- l f0 1 fitiolaté acecpti omneid notat, quod fubje&tum di( n j ponit; firi&té pro co,quodfubje&dum difponit cum magnaimpcerfc&ionce, ac ita contradiftinguitur ha« giesoptt bitut. itu i Df 4. Accidit * ut babitus dificulter tmoveatue, vits bb contra duvalilis fit difpofitio. Yta frigus facilà ac- letns hd. 1 éedit & recedit, eftque difpofitio in fubjecto, & ifisilnen tamenin morbis frigidis difficulterloco moves T Virtü turífuo. Inflabiles effe babitus , Cvidens eft in virtutibus theologicis, fide, fhe, tbaritate,& quae que: p culpa hominis facilé amittuntur. — Habitus hi prdtnta, funt & poflent perpetuó durare , fi homo eas IH*/M nonexcuteret. yridsqu Habitus interdum primó perficit operationem;, hus interduu primó naturam. Ita (cientia primó perficit animarni.quodautem ab e3 prodit , id perficit opera- qugüaccmïx(t tiones.Precipu? ordinanturhábitusad opciationemi. rdiqis a 'Ex * quibusultró fequitur, quodvirtutes ntelidudu, antelletualés vecte babitibus anmmeventur. Sunt frmliitrm autem mentis habitus feu intelle&us;. Corporis vetum i:a(og e[fe non poffunt,cum in boc aliàs etiam proprié Qjtipá Qu tttinr nullus fit habitus, anima eft babituum fubjectü, Obj. animz facultates pet membra córporis mascnämpgm quasdam operationes exercent, ergo habitus funt irà njüï;ïuzqumd( n niirhus €orpore. Rceíp. quod habitus fit principium funétio- V gt num, quiautem primó & proprié inanimz potentiis xefidet., Sccundarió corpori habitus afcribitur. lg $ "Non * fant quog, habitw eleitiyi, cum vi- n dhml [ ti$ CUJCSJ üqmd l 197 Y iütod De Vivgutiäm Intelle&iualibu. ! Ánrd] " tiis id competat & virtutibus moralibus. — Nec (unt babitus facultatis fenfitive, quos nonnulli af- d dtjjs ferunt, & qui propterea brutis animalibus, ha- bitus quoqueadícribunt. Sumt habitus bottinis i m LU f Kmá proprii, qui propterea intelle£tum feu mentem UM fubje&umagnofcunt fuum. Cumque * in-7 lii a. telle&us operatio propria fit , verum cognofcere, ifludá, à falfo difcernere , idcircó intelle&ualis Vrutg, virtus eft habitus talis, cujus beneficio idintel- hl lectus facit. Perficitte intelle&us hi habitibus, ac Rb lo n iftis inftru&tus munus fuum rité complet. TR . 1. Virtutesintelle&tuales füntquin- N &'Q) hst que: fapientia, intclligentia, fcientia, D Fl prudentia, ars. pae, fono t In * habitibus intelle&us , alii dicuntut principales, qui per fe animum perficiunt & per vctopeitont feexpetuntur; aliiinffrumentales , qui illorum deagom g quafi accenífi feu miniftri funt, quique propter lil pf ,b:tusadaycmicu: reliquos expetuntur. Principales funt virtutes intelleiuales, modó memoratz quinque , quiid, »guitur, quint n untrtntis d Jfimpliciter verumdicnit, Per hos enim animus lo (iU hw ii verum ita cognofcit, ut nibil fal(i fubeffe pofit- (qti J]!d,; etamp Opinio & fides humana funt habitus quoques qui autern verum dicunt,cum formidine oppofiii.Ve- "hitmumbo vitas enim pore(t fubeffe, cum opinionem de rc habe- pet mb mus,aut quando credimus fide ea;qux autoritate tan« f,'"go habi:us'!ijf tlm nititurhumana, quod autern non cft perpetu- üwnncipiumï'—j i um, quia fal(am quoque poteft fubeffe. giinanmtp^ Intelle&uales * virtutesita veritatem ma- busas - nifeftant, ut nibil falfi bis fabft, imó definunt ef- j :I:dirhf-'ä Íe tales, fi quid falíi habeant. Facitidobje&um N 3 .&res pl 108 l;xmitdtio XV1II., j on dcgl & res intelligibilfs, à quib, quando ita movetur intelleCtus, ut uni cütradictionis pavtà affentiatur, fiicos pf 1 g quod fit vel immediaté in principiorum cogni- jginr, a tione, vel mediaté in Ícientiis, tunc falfum fub- effenequit. dntir T]E Ti Intelle&us quoque affen(um prebet, ob auto- ritatem dicentis,ut fitin fide divina,qua innititurau: porura prir toritati divinz, & propter quàm unam contradictio- 'bius nis partem eligimus , quia tanta cft divina autoritas s ut cifimpliciter affentiamur, dupices, 10 Sarié * negari non poteft, habitus illos in fingati nobis e[fe imperfectos , &* in multis deficere, mens benttt, n bomitiis quog , babaibus ifli inffruda , fapiffime fl impingit : exquo autem nondum licet inferre, 1 duo rescon x: hab 1 tus iftos in fe £alfum dicere. Nec * idem Indlg cnim funt , habitum efle imperfe&tum, aut mul- penenmi nott lib ! tà velomni3 non apPrchcndcrc ; & habitum in ledom venjunt 'his errare; que attingit. Eftaliud quoq; ho- lj minem, st ut babitu es praditus , in nonnullis dpi,ituq tamé imó in multis cc-fpitarc; & aliud eft ipfum Prim at habitum caufam erroris cffe , aut erroretm infe jrittás x continere. — Errare poteff is qui babitu aut di- mtum cnim] féiplina «f ihbutws , non tamen pev. banc dz'fcipl;- nat 4ut per bunc babitum, gnitmt quconof 'Nulla difciplina eft , mentem perficiens, que fion plurimum ignorantiz relinquat; necomnis enim tsf ignorantia expellitur ex niente , nec difciplina fta- lia itim ita exhaurit objectum fuum.ut nihil fit reliquum quatur, d quod ultrá inveftigari poffit. — Imperfe&io & igno- rantiain fubje&to codem eft reliqua , cum difciplina. tanqtan i 12 ' Porro * quoad numerum virtutum intel- Pfïfllpporün . de& MOH Q ualittm quinarium , quamvis ille paffim fo- perosé leat confimari ab oljeddo , ngs tamen o fiäfdw;:[f,g illum,. De Virtutibus Intelleiualibu. 129 10 ita mU?ïg illilm non demonftrabimus. Sufficiat omnes Vf habitus principales , quiq, in veri invefligatione IOrum cre. propri occuipantur , hucpoffe referri , ut res ipfa lcfni loquitur , adeoq; nec plurcs , nec pauciores dantur. Plzhtto [ LY Quz intiitu; III. Intelligentia cft habitus pri- Am contridifr morum principiorum. rita a "Habitus * feu virtutes intelle&uales funt & duplices , alii circa ves nuece[farias , aliicirca con- y lulit ii tingentes verfantur. In iftis tres priores ha- li uf v bentur, funtd; zntelligentia C fiientia babitus Jruda, fj t icet i fimplices; fapientia vero eft compofitu,. Cxteri duo res contingentes confiderant. f& Ne*i Intelligentiaaliás dicitur mens/ & intelle&tus; fibum, at per metonymiam fubjc&i , quia in intelle&u eft. Hic notat habitum , per quem prima principia in intel- ts hbt le&tum veniunt. d qLqu;P:'f Objedium * babitus bujus , funt prima prin- 14 ! 1n nonm cipia , circa qua formaliter cognofcenda occupatur. ul dl Prima autem dicuntur , que non babent . alia fe ait eronddé priora , taliaq; dariipfaresarguit. Nec in infi- p hii aviff nitum enim progredi poffumus,nifï omnem co- p p gnitionemtóllere animus fit, Pofteriora nam- que cogan ci non poflunt , nifi de prioribus an- pf d té fis certiffimus. Caterum * principia hzc,ba. 19 upntcomniud litu quodam cognofii , nec xamen ullo ex cteris a dl quatuor , idnon efthujusloci demonftrare , fed albl f puíctio K? tanquàm indubitatum & alibi demonftratum 4,«0m le præfupponimus.Etln'm nude in explicatione bujus virtucm ^ babitus occupatur , & utintelligamus, eum effe in- e€m. isile gt temiqtcüeäual tfll«?us perfedtionem C fic virtu 4 bj. tamel Uf! y p 308 ixerci:at;a XV11f. il j Obj. principia prima dicuntur naturs 86t, érgg, *ion cognofcuntur per habitum. Refp. ideo habitu, qu p varam Oopus cft ;ut promptius veriratem principiorum per- IIVC Cipiamus , quam per folam potentiam naturalem & «s lumen intelle&us habere non poffumus, Eft elcn- chus cauía. gu nl 16 Prima * principia funt duplicia, theore- cU gt tica & praciia , ut in intelligentia docui. (a), at gt Theorcticafünt: quedlibet tf aut nonefl , fiui- m d m tum non efl capax infiniti , omne zótum eft majus dishibbes fa. parte, & alia imulta. Practicafunt: Deus. Vateris, C € colendus, patentes fant bonoxandi , magiflta- al tui eft obediendum , athite(us commodo loco ftu- , princplorum at edificia. Fternurt Pra&icum hic lat fumitur , prout artes quoq; &emprrien includit & notiones fecundas , d in quibus cgjam cft At ln Atttoum operatio , fed late fic dicta. 5 eonnesionlate Hac * & (imiliaprima dicuntur soffre co- ais complts nitionis principia , & 1n qua catera recidunt, &i Ea autemvera e[fe omnis is novit , qui faltem tex- fl diim qinos intelligit , qui bis comtinentuv. Nam fine » J p terminorum cognitione manent incognita, Sa- Tacre al d né natura notum eft , tozum effe majus [ua pattes, dcm diqu u tuum autem eft noffe , quid totum fit , quid p4ts, mondrtioye aliás manct. incognitum. Jta in aliis quoq;. Wi ( Piincipia in fafpe&ata ita (unt comparata, ut YT, quojsm nemo de his dubitare poffit , alia eft ratio fi accedat P s cCircumftantia peculiaris, Itainfe verum eft, nemo R, g. Qicüntur, eft occidendus, quod fi v cró vulneratus te oret, ut mortem ipfi approperes, ibi principium fit dubium. (M*( 18 EM t Atq; * hzc caufa eft, quod principiorum &65 r l Aftorumnotitía fit longé evidentior, perfectior F p $ & Præfcant;iorin adulrü & longo ufu exer ^. citatis, quim UI ii dl).m A H. - pe Virtutibu tutelledioalibus. EL tUt h, 1 Rgfp. i i qüäm in invenibus, & qui ufum & experientiam j rerum vàáriarum nondum habent. Xitcipione j H f IV. Scientiacít habitussquo per Umug, u d veras & immediatas cáüías, conclufio- lpl d nes necetfarias cognoícimus. Scientia * proprie Q" inrigore fic dicta, nulli Xo, vttià doni t od compétit cognitioni , nifi ei, que fir per catfas veras (* immediatas. Ita enim diftinguitur ab LU ia fnt: aliis habitibus. Reperitur igitur in neceffariis Ittl, magijï E- & xternis , caufam continentibus próximam & li adzquatam. Conclufionum eft fcientia, non | l TT lm principiorum. (b) Kternum hoc loco notat;quod eft perpetuum DT in quiby eiand & femper verüm, licetalis non extiterit ab eternÓ, necin zternum exiftat de propolitionum cnim feu «onnexionis terminorum neceffitat fcitur Mjn l aliás complexa dicitur, g fezmo cft,que Catera i. X Acquivitur * pet demonffrationem , & que 20 , i f fola est viaperveniendi ad faentiam , quam fru- w Nal ffta propterea extra füientiam querimus , ut de gticomi hac re aliás difputatur. Præcognofcuntur qui.- dém aliqua ante demonftraticnem , fed ex de- mj fuyt humj i monítratione fcientia immediaté oritur. Vulgó fcientia notat quamvis animi cognitio- dl quog i compatit ! nem ,quovis modo perceptam , in quo latiori figni- datio f ficatu, grammatica (b) rhetorica ; logica (gicntiæ d dicuntur. qerum edi t quatus t of Quod * diximus, fcientiam vigorost fic di- »x jum fit db &am , ex caufis-eonclcfiones neceflarias dedu- yiprini cere , ex eo intelligimus , quod detur quod fciu entia pev analogiam , ut funt pneunatica- C sna- jor p Íunt enim hic caufz t t .;' ;kemavtica abfitada , - nec effendis r . 3 " p 202 "Exerdtatio XVIILL mT. effendi; per immota tamen principia conclu- m dppulcani fiones probant , quz virtualiter caufa non- nullis dicuntur. gt (b) Vide contemp. metaph. 13. $.55. m.. ((c) lib, Vingtnt catcgor.;'c'. 8. $..52 m ij Videcontt V. Sapientia eft habitus ; con- intel, co ftansintelligentia & fcientia. apyie: 22 Sapientia * hic non fumitur pro halitu di- Bu - fiurfivo, qui edicit conclufiones ex principiis (a) cumragï o fed determinaté pro merapbyfica, Hac enim con- Yif ftat intelligentia & fcientia.Haec occupata eft in wefacis, primis principiis , quz intelligentia formaliter confiderat (b indé conclufiones deducit, quod pudaris [ veici facit aliás fcientia ex fuis principiis. Sapiens fecumdum duid dicitur, qui in certa frii, ia difciplinà excellit ; fapiens fimpliciter eft, qui novit hii at n quod inomnibus praclaraffimum cft.. Vérfatur enim dctr,quif circa qmnia-. Ncfinereda: 2 Hinc * princeps falutatur metaphyfica , inter difciplinas omnes , naturà duce inventas , Sdconfequipo* .. bj u quas humanas aliás dicimus. Quodex proprie- tatibus ejus; (c) & quas paffim omnes appro- lone , DT dlatem tht bant,cft luculentü quod;. Omnium difciplinarum fon(deratuito principiis & conclufionibus fubfidio venit: civca dif- fuicquam a Vi inteled ficilima verfatur C in univer(ali omnia cognofcit. - Vniverfaliffimum objc&um, quale eft imeta- Wt ouf. ehy(cz , non poteft no& circa difficilima & cirea teaet tj c omnia verfari ; Omnia enimc D ' omple&itur & fic diffi- cilima quoq;. Mi j 2 Eft. * autem fapientia proprié fic di- L -a ,"ntcll R igentia & fcientia, mwon formaliter , T tf [ hoc modo à neutra. formaliter differret ; : T hitg, j fcd ut, [I e De Virttütibus Intellediualibus, 102 MO Virtus CQ edutalibi quoq: dixi (d) virtualiter. hn enim applicandi hic eft illorum principiorum, l qua intelligentia formaliter confiderat. Adeft ?* (j hic intelligentia & ícientia , meutra fub vatione " propria , utvag, fub formalitate fapientie. 2 Ul COf (a) Vide contemp. metaph.:r.$. 12. m. (b) : Vid, intell. contempl. x. $. 26, m« (c) Vider. me- taphyf.c-z, (d) Conteimpl. metaph.i5.$.29.m. t hiliti d VI. Prudentia eft habitus rc Xicnis ( 2 CQ t« cum ratione activus. &a ia d -Mti * funt habitus qui in rebus occupantur ; r f neceffariis. Contingentibus deftinanta funt, Sttich al - prudentia Ó* ars, PrudentiaaCtiones hominum pis refpicit, ac modum bene beateq; vivendi pra- àt, quin t Ícribit, idg, duitu vecla vatiouis , per legemm na itr d i um tutà ,ut C per dica Cv firiptapradentum. Hinc fi Velturenn dicitur , quod fit babitus cum teka vatione adlivus. Nec fine recta ratione enim 5 nec fine actione , y meaprit idconfequi poffumus. à a, : Obj. prudentia in a&ione confiftit , assin effe- (äodexpropnf €tione, crgo non funt virtutes intelle&uales , ad feli- m m 4f* citatem theoreticam ducentes. Refp. neuter habitus gt confideratus concreté , & ut in fübje&tum fuum agit, quicquam ad hanc felicitatem facit: quatenus au- j tem in intelle&tuminducitur & quando de natura eo- ii p rum eft quzftio , tune contemplationi fubfunt, In- i t ] teile&tus.enim omnia debet intelligere. : f i Proprium * prudentiz eft , tàm fibi quàm a uml lod aliis confuleve , quavite falutaria cum primis funt, eama, boneflifimam faciunt. Yd autem pendetà gl gi j reGa ratione, que rectum eff de vebus judicium & tge natuta. dependens, ut fupra quoq; diétum. l j ' d'üfmct E Lee í d P. p 204 ^ Exercitatio XVIII. : Dc*P&fti] Lex autem natuve eft lex Dei , smentibus bominum ajquodauzcn infiripta , adeoq, vadius quidam , poft lapfum teli- sucid p voluu p quus, ad civilem vitam regendam? Quicquid re- €tx rationi non congruit , aut ad; honcftatem m non tendit, id omne;utut fpeciofum eft,)nomen j 27 prudentiz mentitur. . Hinc * primum prudentia g motdur principium à Deo immortali petendnm eft , utpoté golocircaltg à cujus voluntate & lege unicé prudentia de- PL pendet. Neme prudens efl , qui Deut nefcit , oit lrin lg Ambrofius. (e) Quicquid igitur legi naturz r n congruit , id' Deus ipfe approbat, adeoq; per * txpliut totam vitam eft fe&andum. ()ae Nihil cum prudentia, commune habet ars illa, quodvis fimulandi, diffimulandi & alios callidé cir- vll j cumveniendi, queque affertores fuos tandem peffun- dare folet. efitins. 28 Caterum * prudentia aut ve[picit feipfum Tutden TU CERUE Af Aut alios ( f) undé alia privata , alia publica eft, Jlla rem privatam recté adminiftrat, neceffaria dttp. Cor familiz procurat; utque benéin moribus fe ge- fiumagttln xat providet. H püblice prodeft ac reipubli- 110 co cojl cz negotiis rcCté curandis incumbit,quodis de- t n rá um re&é vereque poteft, qui virtute cxcellit. ltis efediy 9 Publiga * prudentia amplius dividitur im legi- Wanon fl c latoriam, judiciariam & confultalivam. . Legis- - Ais fumit latotia leges coudit, totamque vempubl. ordinat : Vatione r z olv tadi Jsdiciaria judicia adminifltat : Confultativa feu U iitu deliberativa delibevat C fententiz in fenatu dicie. | ) qui Ariftoteles vocat legislatoriám prudentiam dre Igniic 4tio f An* a chite&onicam;quia czteris pre(cribit, cum publica & privata condat jura, (ecundum quz confültationes & fv TU C d judiciainftitaenda: Archite&oni prafcri- "ere, F'i ett fabris tl De pax- De Virtutibus Intellettualibur 20j » u be* partibus fingulis multá 'hic-poff&:nt di—-'»"kg ]i l'hu bm' L Cl quod autem nunc non fert inflitutum & ple- raque ad politicám pertinent. Idtantüm obfer- Qu C DOnefhtm vandum, quód alio modo de legibus agat I&us, alia smodo Pbilofopbus, J Ctus leges interpretatur con- nl nomg W prdua ditas & fecundum eas facta decidit ; delegibus autém nondum latis, st tali, nonagit. — Alio * x Mf upore a de- modo circa leges verfatur philofophus , & qui ad primam ve[picit legum oviginem, legesque civi- Iw les in legem natuve , C* banc in divinam nititut j kgi t reducere ; fimulquevationem legum condendavum ht explitat, de qua reautem aliàs plura. (e) z« offic. c. 25. ( £) 6. ethic. c. 8. t,75. (g) 166- Vab as d Cit. 6. ethic. Alor dl d n du VIL . Ars eft habitus cum ratione effectivus. ij ff "Tandem * virtutihus intellectualibus an- jþz 11 publicaue&. numeratur ars, abffractivé nim. & innatura fua vi, edara etctpla. Concreté énim & quatenus in fubjea, morbiskte étum agit fuum,huc non pertinet, Formale at« hp tisin eo confiftit, & in quo à prudientia differt, zi od quod eum ratione efficiat. Ideó enim dicitur ha« virtute r bitus effe&ivus. — Cum vatione dicitur efficere , idior a quia non cft operatio naturz. diun. V Ars fumitür 1, pro quávis cognitione, 3. pro colle&ione przceptorum ; in vitautilium ; quomode m difciplinz tradüntu£ per variá pracepta. 3. promens cofiltai tis habitu , qui effectioncm proprié fpectat, eftque T hec fignificatio propria. n ru&cwim Ars * circa corporis perfe&ïbncm óccu- an patur.Corpm duebusinprimis opus babet , vitz fu- , (onful mand ftentatione, bine agniculiua , arte excolenda z idi fabri Prg-[ D;ii deindé l 206 — Exetc, XVILL. De Vittutib.Intelledt, deinde inftrumentis, binc artes alie, quxin pel- pormum les & res alias , formas introdunt artificiales, p 34 calcei, vefli, — Ars * omnis autem per inffru- menta operatut corporea , corporeumqa, post fe ve- « linquit effetum , five is poft aCtionem fuperfit, ib li ut calceus ; five cum actione definat, . ut eff fal- : j fodiu) tatio. Efficere femper requirit habitum cor- jlini x 4 poris, qux caufa quoque eft , quod ratio cà- fmm d nendi fidibus, artibus annumeretur , cum per n ftint Inftrumenta exerceatut corporea. Ficta eft diftin&io intercffe&tionem materia- Afo m at Jun t lem, & imraaterialem. Illam dicunt operari per in- Nulla enim ars$ ftzumenta corporea, hanc fine iftis. quum i agit fine corporeis inftrumentis. (h) A f (h) Vide intellig. contempl. 3. $.50. & Con- [77/ 07 templ. 5» $. 33. &c feqqe 6 uarc.* mon quodlibet opus avguit artem, Mu m lt p gf Jed id quod per inflrumenta producitur corporea; féu quod babitum vequirit covporeum. — Floc folo fiituisg enim adzquitaté differt à prudähktia, & quz a- ( famli Mljrdi, git fine inftrumentis corporcis, nec opus 'aliquod poft fe relinquit, nifi forté LT. per accidens. 3t t f Aff * [ e&uumdm ünjy DEO. VIRTVTVM. AVTORI. Amilitia (fm /VITIORUM. VINDICL Atl wj LAUS. GLORIA, RNONOGOR. AIII&IIW l DT hia f INDEX [« 4 lia INDEX lt QU Prior numerus paginam, pofterior 1 at " paragraphum,lit. m. typum mi- TC j norem notat. o i, A. D [UPCFflt, —— ' 4 0. 3!. ib uf þ[. A bjettio alia esl pura , alia affettata. AOCU r Abfurditas fcibentium de vebus moralibu. — 45. Altionis vox esl ambigua. /20. fife Q ftio d. L] 31.:3» It Qnyr Aihionum moralium principia. non differunt vealiter. 32« $. t ràttts Ailio metus caufa esl [pontanea. 34.m. doscusqd Wlacinu bona aut tnala, 30. 20, ut difcetnantut. Ib. gt. | quanam bona C mala. i 50. z'.' AtlHo fine medio. g9. 16. est innoffra poteflate. 41.22« s dC oralis e$t ab electione && voluntate. 165. 12,mr. Afl ii Aequitas el anima juris. 89, 33. es legum bona fi- ii t des, go. 35. ejus oppofita. lbid. 56. Affabilitas divigit ferium. 151. 2. vocatur comitas j, Wt u € familiaritas. 152, m. . objedi. ibid. 6. S, t OQU objeitio, 153,1). Affeitu fant diffinguendi ab eorüi pvavitate.. 27. 32. ulifore ut mali fant. ibid, m. Affetius per fe pravi. 2$7. 24. Affeduum diverfitas, 23.0.. definitio. ibid, 26. divifto, 29. 28. AVTON Ainicitia C amicinece[[arii felici, 16. tf. Amalecita quo jure à Dayide occifus. $8. 296 VDICL h Ambitio quale vitium, 139. 29, Anime facultates trés,. 20, 16. o?:je&io. 21. 2,ff. Appetirus d uplx. zi. 7. perfe feutut in verum .bmum: 49 29. yd 4At$ INDEK | i igjunh TL dAis concreià fumpta. 205. 32. fit pet infruäh&hiä C z;!rn!iP'J cotpotea, 206. 344 cuiiutm Avaritia inalum incurabile, 124. 27 fenedi ub pet accidens eius caufa. - ib. À. Canm&rwl Atidacia quid.. g. 15. Vicina effortitudini, — 97. i22. 22; cutttii Autarkeia vationi cónforinis v5h, PT. 1. [l« Autorit4s qü'ibus foMpeiai, fgqq Objtt x * - ] fidth en&firemi) in quo conififlat. 122. 2i. B : Qpl h Beseficia imptobi ut dencganda i2i. 19. 9. Bonitas rioralis fundatur in lege nátuta. 42. 2. [ giu Bonii dicitur duob. modis, 45. 7. ttanfiedentale. ib, & Dint natürale & morale, 46. 9i $ 5l Bonum morale includit (spernatuvale. — 46, 11 m. [ quid fit. ib. 11. notat otdinem àd Deuim, 48. 165 ibid. 17. Ti it formalis tju vatid. —— i qqi 4pu;i;zi m:;zdivätes non.ft'mt liberales. $25. 25 tf tutih. Ca[litas modetatut Amores. 112.. 27* est in coni- ib. 36. 1 DuuDr p jugio. 113. 29. ejw repuguautia. . Dotipi i Comodia an fint férenda, t6r. 3l Dueda l ? Giborum delectus quis necefarini. 119. 15 24. tfi, Coinmertii vox pluta includit, Briti Communio bonotum que licita. i20, tll TM Y Conjugium inter fideles C infideles. 154 1. á lis " Itj berís invitia paventibis Contradtum , ut puttiau i tur. 194 W. | Dhig [ | hr g Confcientia quid & quotuplex. g. 24« efbintrinfe- esum actionum principiuti, NU Hfiiu, BU &opfuctudo fit vatiónabilit, Bj. 29 ff5 €infub? - 1N DEX. Wmm'i Confuetudo (it. vationalilis. if. 20.fi; 40. 28. A g Con[ultatio. 39. de. vebus álienis. i Cóntinentia cuür dicatur, 189. 16. th. ejus oppofitae D! lbid, 1$. ä hg Contta&ius volunt&rii C* involuntari. 74'1 24" DT Contraria quomodo viciftin infinz. 1$7. 19. [ ATR Converfatio ef varia, i5 4. 10. ut licita. 1bid. i. feqa-. Oljectio, i5j. 13. tn.. écclefiaflica quanam licita, / 1 d 156. Ife ^ IW. Corporis babitüi propié nullué eil. 196,. $; & ïdllv M'. Efetlu pofitiviu C? privativus. TAEIN D Divitiafant" bona G male, 12» $« bis opus babet D NT S B- dbid. O 7 pbjääiä. i3. i, inodus A h earum. Óbid. 7. liLl Dolores üt facilius fevaniur, quam voluptates, to. 26. * 102. 254 témpt- n !j .Tü'u Dolor quid fit. 107. com P"'", fartirudini [£À 108 8 TTTE tantie. Dona Dei poffant deprayaris 44. d. fs h lil Deo magüi obediendum , quàm bominibié |i9$. 28. Duella licita & illicita. 9j. 1f; mu m-' E. 7'4.17!. . Brietati eft lex þojïta'. i19. 23.1h. ejus aliui a. j du ii i mnes vitandi, ui.. 25« fraternitas in ea cone tratla, ibid. 36. n il 24« N Ebrii ut puniantut. jii, $. N Ebrius C ebriofus diffetunt, TL / Effedu ut pre[lantior caufa. é. 17. iff. p j , l- 206. m, ] j Effetdio materialas &* immateriali. h :. " 9 Effcdlie l r INDEX Effethio e& (olius hominis, 23. 23. tm, €ft eotutii, quà 38. 244 n confultata fust. "D) Edecita virgo diututná. 1i2. 29. f füm Eligendum cst minus malum , fed non turpé. 27. 21.. g m &ffe nullum e$ malums 45. 8. m. * 42. 14. f. Ens introducium non datur. PES 29 p n s f Ktbice objedhum. i9, 2. objedbio. Ibid. m. vatiat. Ilid. 3. g ( Experientia datur in multis vebus, $8. . F TRoyt qlllï At Abula quenam illicite 160. 14. iif F a hn Faihilie illuftres funt confervauda, 178. th. Feritas quale vutiuim., 186. 20. Toyote llid. 1 Fidesnotat didborum con[flantiam. i64, 9. bumiand est babitus. 179.. 8. m. divina, 198, H. f. Juntett Fortitudo esl citca tervibilia. gi. 1. esb eirta dvdudà 100. $. citc4 fiduciaria. 93. / - ciréa quayu petis cula. 94..10. togata C* bellica. 96. 14 ortitudo fuit ii flatu innocentie.. 964 15. fn. fhar- Adunti leitart tyrum e$t exitiia, 93. 9 fucata e[l vatia. 97. 17; l objecii0. 99, [///73 gnmnm id. i. Fortitudo rrævfjïzejïpnar 99. 23. objedlio, Ibid. ATA fHA m. conpicta magis eft in faïm;dalof is, 100. 25. est Vapttent in feminis. 102« 32- Fotti yulnera C snots dulcia fuht. 101, . injurias ui JWutifopg ( ferre debeat. Ibid. 30, m. lib Fæneratares no« fant libevales, 2434, 28. 15, G. at (Sïsmungm Xb ift 6 w)äq 193. 28. ttt; M qil Qä Gletia in quo confiflat. 1$, 12. - u Habitiw INDEfXkX, I 'jmmm,qug ' H. 38- 44 Abitus non errat. 44. 0. 198. 9. ut contvario- la, 3j I & Xyum. 68. 7. m.. vocatur. difpofitio, 196. 1, IT 27, 21j Ilid. 14. Habitus fant. inflabiles. 47 1d, ff Herioca virtus d'ffert à communi 174.2.0jus fubjeium. p 29, 178.. 12. objectum. 179. 17, li M. Vatiaf, '72- I7o m' Heroum filii cur noxe, llil. 4 Hominis teta. fubflantia quomodo . fit cortüpta. $2. 27. ff. 921 ml Honor quid fit. 22. 21, 8 quibus confevatur. 14. 10« V M. w internus, 14.. 10. (pecialis, iy. 12. fevvilis. 18. mt. ^ T. n cur bonorum externorum maximus, 141. j. fft» Wal Honores an emendi. 138. m. an licitum eos peteve Ibid. 26. an individuus yututi comes. 139« 27. If4, e. lum 191 V ] Hunilitas eft comes modeflie. 138. 24* ATT I. t quniy ! , il h A&antia pertinet ad injuftitiam, 164. 7. fH- TE 34. !0« I Ignotave, C -nefire differunt. ifude u Ignorantia e&b varia. 24. 1. eff caufa vei pofitive. f afidio, IHb 1bid, 12. jttris. C fatli. 35 14- extu[at. 36« 16 36. 18-- gpj;, yun ij d | Ignorautia juris natuvalis non excufat.. IÀ 3 Incontinentia est. varia. 190. 1. j 190. 2l, , ia lucontinens peccat fciens C iguovans, lnobedientia ecclefiafficevum i. teges Q* principes. IT EULI 194 3l« PL 28. li Injaria quid. ää. 24, Ctii fiat. 88. 29. ab ejws Adias ne quid excufet.. 86, 24. m. ab alio ilata n / 193. ] mi- yindicAnda. 144« 10. 9H. [ .tl. l :a)almt bonore 129,27.. an O2 Injuti4 n E INbEXe 84 35 u rjferia martynibus & Cbriffo fuit ilata. 1 | j ]'u/fi!il Injuffus aliquis dicitur modis duobus. 87. 26, m. Iutelletus ad omne. iutelligibile fe exteudit. 21. 9. g. mtdl ylitindi oft lapfum babet adbuc veiiam vationem. 22. 10. ab eo difipline dependent. 1bid. 1. imperium á j m(&w: M quale, 23. 12. errare. poteft etiam in. civilibus, 22,10. * 43. 2, t fth 7 [ at Intelligentia eft babitus principiorum, 199. 14« Invitum yiolentum. 33. 7. mixtum.. Ibid. 9. pet i- ilditi gnorantiam. 44. 10, penitentia in co. 3. 13. lIra non ommis Vitiofa. 29. m. cos fortitudini, 98. T | n zi. . per fe non eji mála, 142, 4. otdinata CF inordinatá. llid. g. m n Iracadit in DEum. 142. 4. m. objection.tres, 149. 27, lracundie varia [pecies.- 148. 21. cuv plures. 149.25. lus dicitur A juflitia. 79. 1. aliud eff. politicum ,. a Iigin lind economicum. ibid, esl legis prafeviptum: 8e. 4, T lus xonomicum esl iiplex , patrium , berile, mari- d) tale, $0. $. Qp lus peliticum aliud el publicum , aliud privatum. 8t. lbid.m. 9. quomodo omne fit publicum. ] Ubetdli lus naturale primayum C ferndavium, 82. 1. an ] wtn bruris competat. ibid. m. civile. 82. 12. 0 D bjeclio, j Uhtts $3. ". A [ Iny natüvale ut itimutabile. 83. 15. femperid * £f tl4- lii f net. 184. 17. tf. It lus civile ef murabile. 1$4. 1. cepmnune C fin- gulate. 185. z1- feviptum quoduam fit. $6. m. Iofhitte. dignitas. 66. 1. vox esl ambiguád, 67. , tt- Ag. nvevalis non esl diflinda vittus Ibid. 6. [ Iuftitia INDE X. Wlan H quflitia pavticularis quod & quid fit. 69. 10. efl pars ]. if juffitie univevfalis. 70.. 14. objecliones dua. 1bid. li 2 g, an. medium in e4 71« -16, WH 21 Iuflitia diffvibutiva. 71. 17. vefpicit. pevfonas. 7 2. 20 lmperz A objeclio. 73.m. objecium Ibid. 21, (filby, iuflitie commutativa objettum. 72..23. ejus due pat- E tes, 74. m. non re[picit perfonas. 74« 26. re[bi- 1 M cit luerum & damnum, 7g. 27. ineademitur P ) i Additur.. lbid, 28. m. dicitur cotrecliva. 76. 29. hj L 'ldlnu, Í Ex diffevt & jure & juflo. g0. m. eam mutat con- diMti d L etudo rationabili. $5. 20. , J lil Lex nature esl lex Dei, mentibus bominum infcri- HH ,204,. 26, ptay poft lapfum veliqua. Waf Legem aliter 1&us aliter Philofophus conf idevat. II 4 209. 30. 4 Liberalitas ver(atur in bonis externís. 115.. 2. civcas MT conmptfcemmm nummi. i16. 6. in dando ( ac- LUSA uptenao 118, 11.. non. eflimatur multitudine. t 129. 17e lil Liberalis obferyat. modum. 119.. 20, dat plura quam m Tettnet, 120. 16, fj Libertas quid, i, 1. eft varia. ibid. m. ejw oppo- Ibid. 2. " Ill fita. fant fervitus c captivitas. j Ludi fcenici an tolerandi, 161. 3t. 17 M Luxus eil exceffu. decori. 127. 36, (rjr * M hm 77 t Ld Agiflratus eft cuflos legit, 80, 4. quous, fabditi Jl b M ei obedite debent. 193. 29, ujfm 0 3 Magna- INDEX M ujmndt!t Mda'namtmm ut fit mediocritas, 131. 4« 18.. ejus ob xlm mum il ;ec'tum ut in agente. 132. 6. til. eil vitus. peculias fís. ( 13j* ff, j a AJW" ti lmm Magn animus injutias condonat, 122. m. ut fe babeat V(!MPWU ( circa Alias virtutes. 153. 11. mon violat gmwtatem. 12;.15. Ut ve[piciat utilia, 13ó. 1. ut inco admie yfai grlis p ii apàd Tati0. 135. 16, ( du Magnificentia varte[tmztur. 127. tl mon excedit me«s diactitatem. ibid. 34 in i&dem , quandog, verfa- Mul p fur cumMiberalitate, 126. 35. h. * 127. hi, Malam eninus. quando eligendum. 37. 21, m. efl pri- Attra t vatio. 46. 12, efl babitus Q* adlio. j2. 2j. vf Malum naturale & morale, 47. '; um walt Mali moralàá ,ormælc, 4$. 18. objeilio, 49. 19. . TAntut- 117, €Miità tidll Malum worale eff in omifione C commiffiane, , 1. eft diffintium Avebus, gi... 23. objectio. ibid,m. iib i, ii nan eft iu Deo,. 48. 16. th. pl stpre "a. ejus objectum. Manfaetudo varie þmfmr 141. €XIOIHUIM. 142« 7.« 18, imrai ubà moderatur, 14 3. pulontit $. circum[Lantie. 144, 12. Opini «f Marþe:udmt st2 megis adverfatue , quam . lenitudo, ts efum 149. 24. extrema ut vepcebendenda. 14.9.. 26. titi f icd Materiale quid (it. 49. tf Medzocmm non e/f nuda negam extvemortum. 71. m. Arttuti d Melium tei ö'?"/ö"æ 58. 14. vAYUI. 651. 159.15.fe ! las exbag Modeffia estvirtus peculmm 1012 27. þnmmr pro ve- "nf v recundia, ibid. 22. m. oppefíta. 139. 12. Paymtft p Menda:ium quid fit. 165. ejus formale. ibid. 1t, Mendaciuim nmzqumn dicete licet, 168, 22, gon c& Pt ii id, quad esl a veritate dtverþtm. 169. 22, Hl Mendax lts ij n P INDE X LA UT Mendax ajirinatio C negatio. i75á ULCTM Mendacium officiofum, jocofum & pernitiofum 166.15. !t Mendacium omne eft illicitum- 167, 12. in judicio eff RUL falfum teffimoniam. lbid. m. a Mgrdwtdt?m Metapbyfica etv. difiiplina princeps 202. 22. QU Mifericordia pertinet ad liberalitatem. 62, m. quid 15f if fit 138. erga quos exercenda. ibid. 15. e$t effectus 101 CX cefit t & caritas Ióid. m, um cqg Wt. Mollütes opponitur tolerantie. 191. 24. h nn g * numæm ) Attra notuin quid dscatum. 22. thi. PA N 47. 13. Non effe non flatün efl malum. 44 Nuimtmus multas ves wotat, 116 y. omnia eo menfü- ( 4 Tanttt- v7. 7, 68 ex inffituto. ibid. m. mon eft ctmtrifi, j €ontt4 naturam. 113. m. cujus fit. jus cudendi, lr d 11$, $. 4l ibid. 1o, iniquitas citca. eum. Nuptis inttupta. 114. 33; h. ( dj O. TT Bedientia bominis ad deum & bominem. 192. 26. Wl Opinio eft babitus imperfeclus. 197. 5* quin t Occidens feipfum non efl fortis. 9y. 12, efl omnino illi- n | eituin fe occidete. llid. 1$. "] D. | um . D Arentutm. lenitudo improbatur, 147. . 20. poffunt j d rfplib P liberos exbavedare ob injuvias fibi llatus. 146. 16. fuicun Pavfimouia ves cuftodit. 122. 22. hi [ auperut fit ptudens. 127, 36. Im. iil Peccatum . oviginis ctv. dicatuv vitium. és. 26.m. j2 l j ll Ebilofepbia practica inquo, verfetur. t. 2. partes ba- lh 7 bet duas. ibid, 3. e8t neceffttia. Iio. 2. . tin eil y» eadem cum prudentiae ilid. ;. m. Petfat, IN DE X Pecéata non omuia funt pariá. t81. 24. quomodo di: gf ii i$2. 26. $ me [l éántür patia. Pertinacid opponituv tolerantie. 191. 23. gqpiettid W mtelligm"" Permüutatio eff duplex. 72. "U. 7f. 27. tli. Pana irrogatio eff juffitia commutative. 76.8e. ejus $a ; mf il remi(to. 77. m. exajberatio. 147. 20. i. Sewr/m n rw/,] Poculum hilaritatis ff conctffam, 100. 23« 1771 WW | qqaninmt at d Potefla cum. impetio uon competit pevfonii ecclefi - 194 324 gurrilitur um t afficit. Prada bellicà quenam licita. 193. fii. qua pet atcidt 97. 18. 7h. Premiorum c* pænarum vá. «nnplmttrö f Princeps ex tributi fumptu faciat modicos. 128. 49. gmlatio quomota ditiio. i, t.t Principia prima cognofcuntur per babitum, 199. 14. óbjedlio. 200.Ó. alia tleovética alia practica., ibid; yrietes um opptj in, de hbis semo dübitat. ibid. iz. ti. tunpum quib Piüvatio tüt detur in vebus, 47,. th. fummum onum da Privilegia quibu concedantur. 86. 23. Jiut poftdt titt. 4.t d) Pradtgaiztu quid & quotuplex. 124, 24. &t melios AVaritia, ibid. 26. objectio. ibid. mi. suivajdi t 400 tudentia laie G flridle fumpta. 127.. 36. m. veppi- cit acliones hominum- 20 2j. €jus ptumum prine drfribitur n ibid, 23. cipium. 204. 27. publica C* privata. Mbitu it o 130. 20; Pufillanimitas quouodo deterior fuperbia. Aprbia d dl * alitas ut tecipiat nagu C minus. ,770 "s A&m&fenf Q N e [ Tutttttits Reda ratio quid fit. 22. 10. eft duplex. ibid. tmi, yirty, 161.,30; Ruflicitas. 160. peccat in duobus. u(w quidft,»», T w* Wtuntig lifent difvibutio efl juflitia comutativa.7 2.19. WU 0fm. SAlmorum $4ltaré / INDEX * H qunidih, Saltare an fit licitum. Was aj 414 24 Sanitas neceffaria ad fummum bonum. 22, fh. Wi aj, ULP Sapientia pro metapbyfica fumitur. 202. 22. ut fit intelligentta C fcientia. lbid. 24. ïivt. 76.«, 'jw Semi virtutes. 184, objectio. ibid, M. 20.ti, Seyeritas Deo compztit. 142, 1H. It 2j Scientia rigoros? didla. 2?1« 19. Wtti edof. acquivitur per demonflrationem. ibid. 20. 194. ji; Scurrilitas omnis esl vitanda, 160. 29. tft, 19j & Senclta per accidens e8 caufa avarjtia. 127. t« (7. 18 i Simpliciter C fecundum quid. 34. th. tindii, v2 d Simulatio quomodo licita. 171.27. per analogiz ib.zx. bilitif i. Vl objectio. ib, tm. officiofa, pernitiofasjocofa. 172. 21. aliapudiu, i Sobrietas cum oppofitis, 'la. 22. iil . Spontaneum quid, 37. 20. ut brutiscompetat. 143.,m. 4l Summaum bonum datur. 2.7.. tbeoreticum. 1b,8. i. FTA abfolutà pevfettum non datur.. $.. 9. per effen- jj 24 it w tiam. 4.m. ejus formalis vatio, $« 15. sl adlio ib w univer(ali. ibid. 14. j ff in o 4clio e$t intelligenda formaliter. 6. 16, quprim p defcribitur in idea. 7. 18.tf. jui, Db 2b babitus in eo non esi preferendus aciioni. 70 '90 us J Supetbia est à diabolo, 137. tfi. . lh gt Adias e$t fenfus rammu;sijfimw. 106, 71, $ Tacituttitas refertur ad veracitatem. . 164. g. iib esl yirtus. tbid,m, m ibi.dh Talio quid fit. 77. 25. quanam fit probanda, 78.. 36, Tolerantia differt à contisentia. 19i. 22. " eju oppofitas ibid. 2;. ii P Tempe- iil N 1NDExX. . n tfï l T:mpemnm eflvirtur, 1039 1. nb;ec'tw. ;bid. a, ;1& u f competit omsi atati. ib. 2. yox eft ambigua 104.m, eit circa dolorem CF yoluptatem, 198. 17. dgnluï '43. 23 m' j Tjramwrum 1hores. V. quapl Yi n Elle dicitt duobus smodie, 41. 3f * M V: 4* jb Veritatis cognitio in etbhíciseft 4 Deo. — 44. ibid. [ 9 objedio, Ti Veritas varie dicitur, 162, 2- ut ]' t virtus. 163. E li 164. ti. ut fit in medie. ln Verum lzm occultave, 168. 22. n 4 &t dicendum. i70. 25,. inteligione an femper di- vendum. ibid. 26. yout Vetecündia ef afeius. 135 6. am cadat in yirum PW bonum. 186. 8. objedioe ibid. 9. m. un $7. Ife ex byporbeft $ fumpta, Ya Pmd:äa eil licita, 144. 10. obje&m. bid. m. wjr 145. l* m. Toun son omni publica efl licita. Virginitas est gradw cajhmtu. 12. 244 fl praflan- Vuunta da. 1/g. th. voveri nequite ilid. fihyti Virtusoptima. 6. 17. quomodo felicitatis eatifa.. ib. dny .mon esi omnino conflans. 18. 19. . yi - quid & quotuplex fit. ,4. l. 2. hh ell extremitas. $9. m. Ibld m: p Virtutis moralá catfe. $5 4.. objettio. Ti objeitio alia, 56. m. efl vecia vatio C mediocti- fas. 18. 13. f8. tficomunäa mmdolure. 101. 28, DT Virtuti omnis objedium est yoluptas C* dolor. 6o. 18, D ibid. m. obje&so. LU / Virto INDE YX - Mu!' yirtis eft involantate, 61 20 objetio, ib. 2t, m. Hj. 2 TT ex fatli judicatur. 120. 1, fH- l. 17; yirtutes funt. oppofite. dantur quoQ, citca ves leves. 158. 22,. ff h 159. 0. funt circa difficilia, 126. 10. *- recipiunt magis C minus. E Virtus intellettualis per fe non pertinet ad etbicam. i 195. 2, objedlio. ibid. m.. Ted1à annumevatur ba- ^ bitibus. 196. objetlto. ib. m. numerus. 198. 12, lil Vitium quid fit. 63.. 26. diffeventia. 64. 28. X objetio. ib 29, . mon emnia [unt patia. . 181. 24» M Voluntas per fe fertur in bonum, 23. 13. objectio. ib.m, "d 24. 14. tt ii ab eo divcéle C indivedté aliquid pendet, Actus ejus.. ihid. 25. T Q uon.plena, 39.m. n Voluntas coatia, 26, m. plena 40. pro actu voluntatis fumpta. 29. j vefertut ad finem. )u Voluntas non appetit malum , ut malum. A Aj* | M . 25, 18. objelio, 26.H. objectio. m. nen potesl cogi 1 Voluntas pra volendi patentta, 52. . pro yelle. 40.30. 41. l. T. i Voluntarium ut augeattm. Il Voluptas est varia, g. . animi C* corpors. 104. 3. ld corporis e$l deterior, ibid, m. communi ( ptü. T 10i4. 106. 12* l. é0. $. P Voluptas & dolev omuis virtutis objectum, * in proprii voluptatibus ut peccetur. 107, 13.28. lld M Vorum cum peccata conjundum. 14 1. B. virgitite ji f ibid. 35. 1. Jl 1j7?, 20. (l Vrbanitas esl circa jotos, l [ vatie vox fumitur, 155.. m. j^ Vrbani quina 15 9. ut omnibw placere debét. 160.27 m« (U) ———— P | Corri- ! "N Corrigenda. Pag, ?. transpofiti funt. $. 6. & 7. flatim [o- —ä candi pofttypum minorem paragraphi quarti. p.4. lin. 4. vacillat. p. 39. lin. 2x. V. p. 40. lin. ro. VI. p. 120. lin. 15. Bona. p. 188. lin. 28. mifericordia intempefliva. Catera zquus le&or cmenfiabit. i BOoI N I:S 13 i | , l- p P z — , TRUNN - i æ.., RIW ., .«, aM D n. p as u Md w b vt 3 MUA Cs n5 A *X AS » * - l..rv.»; Y VAm d- * M P U * P T x d *&i s 3 I Mp rmoveyibecs: 1b um wl - — pb ts W ml C a ? e9 20 : du e 15 o 14 e 13 AO VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset E ä 12 o j Grireusl E 11 £THICA EXEM- ä PLARIS. IHWHHH'HIHIHI(IIIIHIII'iHIIHII!IHHIIH!IHI 10 z In qu4 d Üniverfa moralis doctrina ; Ál e2 €iné&té traditur , quzftiones varie bt— ter refolvuntur , plurima dubia tolluntury— S fimul ex diverfis difciplinis, multae notatu|— — co 2 dignz obfervationes; paílina ádducüntur. 7 CuM INDICE 2 6 WIHIIHI)!HIIII TUBING £, ito) Typis JonaN. ArzxANDRI Cu— L— Impenfis JouAN. HrrNnict Enxsl. ä Anno M,DC. Ll 4 3 HIII'HIIHIIIUIH W um TILILLLLLUUURS il 4!HII'IHlIIHlllïllllllïj!'lllïwllll)ll!i!lllllllll!) 7 lllllllll 8 9 1 15 IIIHIIIF[H Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com