Af265
author: Steinmetz, Christian

"

-s

-

m

M

X

x

E

"

-

25

"UE

i

v

ROR

u

d

5

2

d

m

32

$SS

E

E

x

st

Jw

Ers

n

E

S

A

G as

d

rE

eE

siS

a

"s

s

222

T*

A

2

X

ARA

-

g

(

L

«

je-

s

ged:

T

bt

b

s

M

l

s

o

Ws

u6

2

j

dÉ o

l

4.-

"

**

*

vIU.

-

X

p

2

H

f

"$

N

d

x

:

.

P

jb

f

»

M

21

s*

Ls

p

r

rA

d

as

;

Ex

v

*

waw

*

st

m..

d

E

s

*v

&

d

x

s

Q

Al

d

b

AE

Es

—

YX

s

t

"

a

ss

*

Ms

v

*

z

d

od

A

A

o

j

A

-

us

gt

ys

z

^

"

É

*

pE

M

d

i

..M

**

&u.mx

b

€

z

i

?X

m

d

i.

r

*

25l

M

"

x

r

E

*j

v

M

T

ÉN

E

MVE

À

Is

m

(s

:

.

X

W

ct d

E

DUHE

d

a

p

at

&-

d

*

M

.

s

13

A.

d

fOW

p

z

--

m

*

C

-cAdeo

x

$

*

£E

u

US

(-l

.

23

E

*

Ea

Y

*

"

m

*

u

:

*

L

2$

.W.«!

a.

a

E

pE

[

w

-

i

z*

2

.-.*

T

L5

æs

T25

78

t s

i

m

df»

a

N

A.

«

2

D*

m

i

»

V.W

2

4

L4

AUE

W*.

X5

r

r

*

Mo, i

»

d

nX

il

st

x

E

j

W.

F^

^

?

d

*

M

$

U

A

x

a./

æäf

-

du

^

"r

325

m

E

oN

E

(s

P

B

*

m

E

VE

n

N

o

(

r

* o

s

A

AE

j

E

v

*x

1

*

x

Mi

oW

£

d

*

a

E

£

p

X

*

m

F-*

p*

.

TE

E

j

M

*

£

Vr

-

$;

v

-

n

c

5

d

Te

*

VE

T*

VM

ts

-

$6

i.

E

**

W

--

T

Y

Zs

D

&

ä

&

:

v

r d

x

N

*

I

5

as

T R

a

.

E

r

-

pE

—— —

——

u — T m

—

—

m

Xas

Pl

m

.md

Z

"

ä Zü/fw Z,ugrm

i)[ uw M&wx

jzïä

t

/ij

/'/-'

fä

ï

-/g/7 J P APE

24 fz,ä/,

EÉipun,

m M . ooze ,

t:.)q

k;'l/[k»/ 2 æä&h '[( -:f;

lw &z

/Aï/;w /

Es

/"7

" .

——

)

L

ETHICA

SIVE

PHILOSOPHIA

MORALIS

JUXTA.

ARISTOTELIS

L]

PR]ECIPUORUM JEVI NOSTRI

MORALISTARUM

PRINCIPIA '

AD INSTITUTIONEM

|

DD. ETHICES AUDITORUM

PROPOSITA & EXPOSITA

E. CHRISTIANO STEINMETZ,

i

E

SocigTATIS JEsu;

AA. LL. & Phil. Magiftro; in Alma Univerfitate

Wirceburg,Phyfic.Ethic. ac Metaph.Prof. Publ. & Ord.

ANNO MDCCXLIX.

CUM PERMISSU SUPERIOR

WIRCEBURGI

U

TypisJo.] acobi Chriftoph.;Kleyer, U.

g m

&

PRJEFATIO.

E

:;

Thicamhis typis damus , brevemillam qui-

E

. dem, & eorum , qua in vaftis Moralifta-

I* I

voluminibus 'fusé pertractantur ,

quoddam quafi compendium; at vel ideo fors

Bratiorem , quód , quae copiose fparíà in aliis;

füccin&? adnitatur colligere. . Quanti ejus ftu-

dium Academicos, imó omnes, quorquot exiftunt

homines;fihominum more vivere velint, deceat,

N

aureis jam olim eloquiis cumulaté exprefferunt

xagna illa Sophorum tam Grecoram , quàm Ea-

ünorum miracula, dum eam ftezrzam optimi opri-

mam , üt Plató, avzem. azende vite, üt Epictetus ,

umum. totius. bomin s opus , àt Socrates,, vite du-

l

J

Is

"

cem €9- morumi magifiram , t Cicero , artem ac-

M

D

quirende beatumdus, üt Auguftinus , appella-

runt: Cüm enim in efformandis ad omnem ho-

Tni

;E

bi

meftatem moribus tora fit, vitiorümque defor-

mitatem, virtutum fplendorem edoceat , morbis

bu

H

infuper animi , qui füas zequé ac corpuseegrota-

tiones ha,bct., medelam adhibear, omniáque ad

[

j

recke rationis normam exigat ; dubiumeffe non

L:

poteft, eam reliquis omnibus tantüm prehaben-

Ti

dam , quantum virtus vitiis , probro honeftas,

N

W

tvita beata bonis cereris antecellit. — Favete igi-

Q

tur, quotquot vitam veré humanam in curis ha-

n

betis, & , que ex Ariflotelis , quo nemo feré

u

exquifitiüs hac de re fcripfit, aliorümque Libris

à

[

Ethicis huc deprompfimus , diligenter

perlegite ,

; ánque vobismetipfis exprimité ; & Lthici ,

D

Adeft, homiaes eritis,

"

Af 265

UE

e

5

OOO

A

36

GE5CRS

[d::5]

KR

GD

a

GE GRP

GEGRD

GX

r";,'g)

G

GX2

G e?: Go

o

$

1qui-

dl«

Ub u:

i—) s

m

Yif

fois

"

PROLEGOME

NA.

glisy

INSTRUCTIO L

fü-

aA

lunt

De [bm*

ia Oljeclo; e? Diviftone Etbica.

IN.I.

Thica vi nominis dorà 5& E 2s0z vel

edty

runt

34

"H3«c, quod Greecis confüetudi-

l-

nem vel ufitatum agendi modum

yre

fonat, quia Gepe repetitis actibus

oritur ; Larinis AZovalis dicitur à

1US;

; d-

Moribus. Aeres autem fünt actus volunratis

| -

re&e rationi conformes vel difformes , à qui-

xlli-

bus quis lauderri meretur vel vituperium, prae-

-

inium vel poenam : fsepe tamen etiam pro ha-

eor-

bitibus fümuntur bene vel malé vivendi, àqui-

ylis

bus illi a£&tus procedunt.

Juxta definitionem

Df-

rei à S. Àug. L. 19. de Civ. Dei c.16. /4vs boneftee

T

vite appellatur; fed artem hic fumit lat?, pro

10nt

quavis virrute practica mentis.

Exactius de-

finitur: ZZriui mentii, aCionum bumanavum di«

en.

vetliva ad boneflatem , five ad bonum morale. . Di-

l;

igi-

citur 1. v/v?us 1)é7?i$; quiain menterefidet, vo-

h-

luntatémque de íe ccecam diripit, & certis

ett

quibusdam ac infallibilibus regulis quafi manu-

h

ducit ad proprium opus.

2. JA&liomim buma-

4

warum diretiroa , h.e. talium actionum , quae

liber fiunt & cum advertentia, five cum in-

differentia & ele&tione: deiisenim , qua ne-

fuvales , vel etiam ani-

ceffarió fiunt ; '& a&tus na

À 3

-males

4

S4& (o)0 848

Ü

f

gnales , aut a&hus bominis vocantur , e. g. nutritio,

U

accretio , apert;o oculorüm vel riictatio &c. non

yle

dantur regule.

3. 7dd honeflateim , quia hee

fili

eft illa forma , quam Fthica in a&tiones inten«

dit inducere : ZZogeflas verÓ a&iomis eft recti-

T

fr

tudo vel conformitàs cum füa reeula, fivecum

(i:

eo, unde laudabilis & meritoria redditur actio.

Sed dc his plura in feqq.

qu

N.2. Ex his patet 1mó.

Obje&um nate-

vial Etbice, [ive materiam cirea duam , cífe

&t

It«l

acüones humanas , five operationes humanae

voluntatis, prout recté faciende funt & con-

"

formiter ratoni : Obje&um veró formole quod,

M

u

ffve propter quod , effe re&irudiriem raliüm atio-

num , five conformitatem cumi natira rátionali,

qu

aur honeftatemi. — Aafo xmi ef] : quia Ethica

Y

i

tota occuparur in directione actionum huma-

narüm, prseícribendo regulas, fecundüm quas

N

für

l

recté fiant.

Ratio 2di eff ; quia hanc intendit

Ti

in opefationes introducere ; & propter hanc

tanquam rationem fpecialem easatungir, Utrum-

f

que conftat ex .. 1. E/P. c. 1. ubi, poftquam Phi-

lofophus probavit, quód omnis ars & fcientia

propofitum habeat aliquem finem ; ad quem

DN

ll

per fuos a&£tus, tanquam ad fuum bonum ten-

dit : 2dó, quód tales fines fintvarii, & alii aliis

W

— M

meliores ac preeftanuores ; quia inter artes

fcientias quaedam ferviunt aliis : fübdit 5:io, fi-

j

nem Ícientiee moralis euin effe , qüi regulat

ti

omnes alios fines ; cüm enim Frthica; ütait;

—

——

avchite&enica fit , maximéque prircipalis ,' ceete-

ii

ä

visque activis fcientiis utatur , quid item

ager-

dum;

— —

À

EY

WR yCoO« ä*ï*ä:*fä

5

l

dum, à quibusque abftinendum , preícribat ac

Dor

fanciat; ejus finis aliarum omnium fines com-

hs

plectitur, efficitque ; ut is bonum ipfum hu-

"

K

manum fit.

Subfumo: atqui bonum humanum

«

i

nil aliud eft, quàm operatio rectee rationi con-

Cum

formis, five operatio virtutis, velactiohonefla,

,ll

Vuvi

quà nihil homini eft magis expetibile , & ad

quam omnia debent dirigi: ergo.

Mjt-

N. 3. Sed Dices 1, Ariftoreles in L. Ezf.

dl

apit de fümmo bono ; ad hoc enim omnia re-

ng.

feruntur , quz ibitractantur: ergo hoc erit ob-

jectum Ethicee.

2. Opus honeftum potiüs de-

0n-

h (i,

beret dici objectum Ethice , non operatio vel

actio.

[]o-

3. Ethica agit etiam de actibus pravis,

ld

j

qui tamen rectitudinis non fünt capaces : ergo.

ld

E. ad 1. de fümmo bono , üt fine extrinfeco &

M

ultimo C. intrinfeco & proximo N. . 7242.N.4.

u

iNon in opus, fed in operationem introduci-

tur rectitudo ethica; mores enim non funt bo-

j

nc

ni fecundüm fe, fed fécundüm actum & inten-

ff

tionem, à qua procedunt. Hinc & /riff. ait:

l:

Juftus non eft, qui ju/la agit , fed qui juf/é. /44

!

ld

3. D. A. agit per fe N. per accidens C. ut nem-

[il

pe ex eorum oppofitione actuum bonorum ho-

l-

neftas clariüs elucefcat : vel agit de iis vitandis;

5

non faciendis,

N. 4. Patet2dó. Ezbicam effe fcientiam pvo-

prie didam, fümpliciter pra&icam , €g eundem vea-

liter babitum cum prudentia. Ratio 1mi eft: quia

habet pfinci'pia & dictamina per fe nota , /vera

& univerfilia, ex quibus füuas conclufiones de-

ducit; qualia fünt: bonum effe appetendum ;

3

malum

6

s

y»CoyC ER

a

malum fugiendum , paffiones effe coércendas,

he

ne füo impetu rationem fübvertant &c. — A'azio

2d;; quia omnes fuas notitias , faltem primarias,

ne

dirigit ad operationem honeftam , neque fiftit

[v

in fola boni cognitione.

Habetur hoc fepe

apud Zrif/. Sica. Etb. c.2. ait : Quoniam sgitur

g

prafens tra&atio non efl f[peculatioris causd, quem-

iij

admodum, aliee (nom enim fít , ut cogmofcamus quid

Tur

J virtus , fed ut. boui efficiamuv , aloqui mulla e[fet

"

eyus utilitas) neceffe efd , ut de athionibus , quomodo.

Tüt

agende fint , confideremus. & c. 3. de iis, qui de

morali difputant, nec bene operantur, inquit:

Hi fan pevinde faciunt , atque egvotantes, qui cim

ln

AMedicos diligenter audiaut, nibiltamen corum,que ab

n

spfis uandaituv efficiunt. Ex l. 10.c. 10.. INeque ági-

NU

tur , ait z virzute faris efl , fieam cogmovevimus, fed,

N

k

ut cam babeamus ,edque utamut, efd eiitendum. Dixi

qu

autem finælz'citer pragicam , nempe fecandüm

(f

actus preecipuos & primarios ; quia conftat non

2

n

omnem Fthicam effe actuofám, fed preter hanc

D

dari etiam /peculativam, que naturam & affe-

&tiones actionum humanarum ex Ethice lepi-

[

It

H

bus dire&tarum contempletur &c.

Ratio 311

!

quia conveniunt in definitione, fübjecto;objecto,

b

iisdémque muniis.

Nam z. Prudentia defini-

Ü

tur 6. E7].5. habitus vera cum ratione activus,

circa ea; qua' homini fünt bona vel mala; quód

"l

l

& Ethice congruit. 2. Intelle&us eft utrius-

3. Rectitudo a&ionum hu-

Ti

que fübjectum.

[

1nanarum eft utriusque ratio formalis. 4. Do-

l

cent ambze, quis finis hominis effe dcbeat,

quomodo colendee virtutes ; que fint precepta

uni-

22

HR )y(0o0XC Eu

7

univerfàlia de rebus agendis &c. ergo.

Patent

Ydts,

Tutn

hec omnia fufiüs ex 6. Et/.13..

N. s. $ed Dices 1.. Ethica verfàtur circa fi-

TAridy

efilit

nem: Prudentia veró tantüm circa media ad fi-

a

f

ia

ie9|

l

i

nem; quia ex 6. E/. c. 8. eft habitus eonfulens:

habitus autem confülens eft tantüm de mediis:

z'g;ïmf

2. Ethica verfatur circa

l-

ergo non fünt idem.

fingularia: Prudentia circa univerfalia: ergo

; iil

ruríum. :3. Sequeretur, omnes, qui pruden-

T

1

ter agunt, Érhicos dici debere &Philofophos mo-

9I

u de

rales ; càm tamen multi fine Ethica prudenter

agant.

4. Multi etiam Morales experiuntur

quit :

difficultatem in actibus prudentie : ergo opus

jCit

habent nevo habitu

E. ad 1. 2, 2.p. 4.67 P. D.

ueu

Prudentia adaequaté fümpta, eft habitus rantüm

It igi-

confulens N. inadequaté fumpta C. Prudentia

U)Wï

adequat& fümpta verfatur tam circa media,

n

uàm circa finem , eftque complexum quod-

gdim

dam ex his partialibus habitibus; licét quà ver-

t 0on

fatur circa finem, prudentia dici non foleat nifi

ll

a

reduétivé , quatenus nempe facem preefert al-

if

teri partiali habitui , qui circa media affequendo

]eot

jl

fini paria occupatur, ideoque magis proprié

prudentia dicitur. Porro coz/ulere vel confulrave

re&O,

eft di(curfu inquirere; quenam, & quomodo,

f

& quibus in circumftantiis res rite agenda (t.

VU5

"dd2. m.2. p./4. Nam aliud claré patet ex 6.

T

Erb. g. ubific: /4dde, quód nequeunivevfalium tan-

1üS-

n prudentia efl , fed opus efl , ut fingula etiam

hu

pe

cognofcat ; efl enim aGliva : at a&io circa. particu-

lavia verfatur. — QQuare idem eft habitus, qui

X

h

tradit praecepta de actionibus dirigendis ad ho-

ep[ä

4

nefta-

jl

*

$

üïä JS(CoyC ER

neftatem, eáque applicat ad ufüm per judicium

qu

pra&ticum;quid hic & nunc agendum fit. 2 3.&.

pia

ala

D. fc4. Ethicos dici debere qui prudenter agunt

KT

prudentià naturali & experimentali rantüm N.

prudentià philofophicà C. Prudentia netuvalis eft

quaedam mentis fagacitas & calliditas , judicii ma-

ïeg

turitate & rerum obfervatione adjuta , quà , qui

D

preediti funt, fepe de rebus agendis feliciter con-

h

fültant.

Philofohbica. eft , quee confultat ex re-

tf

m

gulis, concludítque per cauías ; quid hic & nunc

honefié agendum: at fine hac facilié errant

D

etiam fagaces, quia de agendis non ratiocinan-

d

tur per caufam. 7747 4. D. 4. In actibus pru-

D)

dentize imperatis, qui funt a&tus honefti volun-

KY

QU

tatis e. g. actus juflitie, temperantize C.in acti-

bus elicitis, qui funt judicium practicum, dire-

x

€&tivum morum ad honeftatem , de quo infe-

cig

riüs N. Prudentie nomine fepe. etiam denota-

Ti

tur voluntas recié a

oens vel dictans aliquid ex

n

regulis prudentize.

i

:

Jnde ad actum prudentiz

f

LU

imperatum facilé & prompté exercendum, re-

N

quiritur habitus novus in voluntate, e. g. jufti-

tic, temperantie, fiin earundem materia ver-

fetur.

Atque hinc

J

N.6. Patet 3tió multiplex Etbice diviffo. Nama

imó ex parte principii alia eft gaturalis ; alia

avtificialis. Wla, eft ipíà ratio, vel ipfà mens

activa cuivis homini infira, quà honeftum à tur-

i poteft difcernere ; quídque, & quomodo

agendum , fibi preefcribere: Hec, ipfo ufu &

artentione ad certas regulas comparatur, & füis

l

praceptis naturalem robozat. 2. £x parfemodi,

quo

i5 x(o)c £m

j

9

dicum

quo habetur , alia a&ualis , éftque collectio illa

il

preceptorum , actiones humanas dirigentium :

j Hg'll[l'f

alia ^abitualis, éftque qualitas fixa & perma-

üm N,

nens,ex frequenti talium actuum iteratione parta.

J

3. Ex parte mumnevis alia docens , cujus eft tradere

CIL t

regulas de dirigendis actionibus humanis : alia

à; qu

ueii$; cujus eft , easdem ad ufüm applicare. 4.

T'C0f-

Ex parte obje&li alia. univev[alis , alia pavticula-

ex t

115 ; quiaa&tio honefta fpe&tari poteft velin com-

C UC

muni velin particulari. — 5. £x parte flatís bo-

TA

mini alia Mona[lica , quee dirigit hominem üt

inan«

eft perfona privata , & uni fibi vacat : alia eco-

pne

nomica, que tradit precepra , conflituendae

olun-

regendeque familiee , quae eft queedam focietas

yidi-

naturalis: Politica demum vel Crvilis leges dictat

m

recté gubernandi Remp. qua eft quedam fo-

d-

j infe

cietas artificialis , ritéque in ea vivendi.

iNos,

enoti-

miílis duabus pofterioribus , qua ad propofi-

jd eX

tum noftrum modo non pertinent ; de privata

entia

folüm cujusque hominis inflitutione morali de-

n re'

inceps agimus. Sit itaque

l

1

ylti

T2

PARS I. ETHICAE..-

De Natura & Moralitate actuum

Va

humanorum , eorümque principiis,

J

ens

SECTIO I.

[ik

De ii que in geueve requirumtur ad

o

T

actur bumauor.

ü

er actus humanos non intelliguntur hie

li

N.,7.P

omnes ilii; qui ab bomine quomo-

À $

docun-

u)

3. 3

w3

1io

&5 x(o)«

E

i hQ

dócunque procedunt (üt jam füpra N. 1.) fed

(ici

foli illi; qui voluntevit ac libevi fünt ,. & aliquo

(em

modo ad finerm no(trum ultimum referuntur;

usl

quatenus vel ad eum ducunt , fi boni fünt, vel

d

ab eo abducunt, íi mali.

A&um igitur huma-

lx

num duo coníliruint , nempe /'oluntavietas

eii

(quam & plerique Ariftotelis Interpretes fpoa-

r

faneitateim appellant , fed minus proprié, quia

a

latilim? ; cüm hec etiam brutis competat ) &

f

Libertest. Utraquequid fit, & quotuplex, quíd-

V

que fecum patiatur; aut refpuat; damus fequen-

tibus.

a

i

INSTRUCTIO II.

lomi

Quid $? 'quotuplex (£t a&lus volumtevius , e9

dv

quomodo ad ewm fe babeat P'is $g. !guovautia ,

ii

Metus g. Coucupai[centia £

Ton

N. 8. Peluutorietas five Voluntavium , vel

atlus voluntarius definitur 3. E. 3. Cujus prin-

ii

cipium eft in agente (aliz leguzt : quod eft à

Vl

principio intriníéco) cognofcente fingula, in

Iu

quibu. eft actus.

Coníentit $. 75. dum /. z.

W

q. 6. a. 1. voluntarium dicit id , quod procedit

D

ab intrinfeco, cum cognitione finis.

Fatet ita-

vdm

que 1 , quod duplex dilingui debeat uatuve

n

M

vationalis facultas ,. videlicet coguofcitiva, quae

f&t

Intelle&tus aut Mens dicitur : & appetitiva, quee

volugras nominatur ; amba enim íünt actio-

!u

Q

num humanarum principia, & una fine altera ex-

W

plicari non poreft ; tametfi hic maximé volun-

N

tatem fpectemus ; à qua actus voluntarius de-

l

nominatur.

Patet 240 quod ad voluntaviumve-

quivontur duo : 1. utf actus ille; qui volunta

1:iu.s

K

1cl

ER u(oxC SEX

LE

D

dicitur , oriarur d priucipio imtvinfzco , & qui-

aiqu

URtur,

dem non üt quavis alia actio vitalis , fed ut

agens feipfüm movear cum electione , five cum

j vl

hum

inclinatione & cooperatione voluntatis : & per

hoc opponitur volento five coa&o.

2. Ut pro-

ügitdu

cedat ex coguitiome , non tantüm circumftantia-

; þüü

rum , fed etiam finis, eorümque, que ducunt

; Qu

ad finem: per quod zgrorazti« opponitur. De-

4«

fe&u rme conditionis, quando e. g. Petrus

qu

utitur manu Pauli ad percutiendum Joannem,

quen

percuffio ifta non eft voluntaria Paulo. Defe-

&u 2da conditionis , quando venator trajicit

hominem , putans effe feram , jaculatio quidem

HJW

eft voluntaria, quia cognofcit omnia , in qui-

itllidy

bus illa confiftit, homicidium tamen non , quia

non co

onofcit effe hominem.

His pofitis

o

n Wl

N. 9. Poluutavium efl multiplex. Nam 1.

jprin

dii

aliud eft caufaliter €9' effe&ivé tale , quod eft à

voluntate tanquam à caufà & principio efficien-

,in

te: dicitur & alio refpectu formale , quia eít

li

l À

ipfe actus à voluntate elicitus : aliud. 0/5e&v?

cedi

tautüm , & eft obje£tum per volitionem inten-

1ill-

tum; & fub fe habet tam voluntavium in fe,

t

quàm zz alio , five in caufa , àt fi te inebrias;

L]ULE

Íciens inde fecuturum homicidium.

2. Libe-

que

vum , quod fit à voluntate indifferente ad agen-

d10-

e

dum & non agendum , üt amor Deiin via: &

neceJavium , quod fit à voluntate, quee non po-

üt-

teft non agere, licét non cogatur, üt amor

de

Deiin patria. Latiüs ergo patet voluntarium,

!T

quàmliberum. 3. Dive&um vel pofftivum , quod

jl

ten-

"

ita pendet à voluntate ; ut illud ítudiosé in

dat:

«

i2

v

3Co)t

ul

dabise. g. perforario navis, ut mergatur: &

Qu C

andivechum live megativum , quod ita ab ea pen-

103

.dert, ut non impediat , cüm poflet ac deberet ,

he

lo2

e. g. dimiífio

2

ubernaculi in tempeftate. 4. £x-

|

pre[[nma vel atiuale , quando confenfüs expret-

nj

fus ponitur , üt fi fignare dicas , te velle hoc:

A

& sterpretativum , quando juxta prudens ju-

t/i!u;/

dicium confenfus ex circumftantiis preefümitur,

t

[0)

5. Perfitium, quod ex co

[e]

nitione plena oritur:

nliïqui

& imperfetium , quod ex imperfecta ; aliter

3

enim cognofcimus & volumus vigilantes; ali-

ter dormientes.

6. Purum vel fémplex , quod

ell

procedit fine inclinatione ad contrarium: &

ü

M

Ini

mixtum: quod eft cum ea, fed ineíficaci ; üt

IX

l

lic

ex 3. £15. 1. fünt ea , que fiunt ex metu. Huc

fir

l

revocatur voluatavtum fripliciter tale, quod etfi

P

fit. juxta inclinationem efficacem & abíolutam

N

dm

'admixtam tamen habet nolitionem inefficacem.

pv

Et fecundism. quid , quod etfi fit juxta aliquam

dlc'm

inclipationem , eft tamen contra aliam prava-

W l

lentem; üt fe habet cupidoretinendi mercesin-

ini

gruente naufragio. Et fic de aliis.

hi

N.10. Ex bts colliges etiam, quid eg quotuplex

s

$t involuntavium * nempe quod eft ab extrin-

CT

feco, & contra inclinationem voluntatis , aut

NI

eitra cognitionem. Atque hinc ex Zfriff. ]. c,

lt

qis , tucfus , €g ignovantta , [uo modo tollunt vo-

um

luntaviuim ; vis quidem & metus , quia repug-

NQ

nant voluntati vel inclinationi , quee eft de ef-

i

Ó

i

fentia voluntarii ; violeztum enim l. c. eft, cu-

Vol

jus priticipium efh fovis , wibil provfus eo confe-

D)

veute , qui agit aut patiiur : lgnorantia veró,

quia

SBSR YX(0oXxC SS

13

r

quia cognitionefn aufert, quee (üt N. 14. por-

Ca pa-

10 parebit) itidem de ejus ratione eft.— Verüm

jebetet,

üt hacc & anté dicta planoria fiant , efto

aAB

$.L Z volunta$ zullam pojfit pati violenti-

expnt

am 12 [uis attibus ?

fe hC

N. 1r. Z&us voluntatis funt duplices : alá

ens Jt

)mitur

elizici £? proprii, qui ab ip(à voluntate eliciun-

tur, üt amor , odium &e. Ali imperati velexier-

Oritür:

?ii, qui quidem fiunt ad nutum voluntátis, (ed ab

; al

aliis potentiis eliciuntur. lgitur

s; d

W. 1. Quoad a&us elicitos non potefl pati vio-

, qux

leutiom , vel cogi pofftivà; Nam aliàs idem actus

m: $

éffet voluntarius &involuntarius, juxta & contra

ii ; ü

incdinatomem. .Hinc3S. Zfug. L. de lib. avb. c. 2.

, H

fieri rion potefít, ut , cóm non volumnus, veli-

vodetl

mus, h.e.ut coacté velimus. Dixi: poftivs

(olatarm

Nam fine dubio negativam pati poteít, five

od

privative cogi, fi ab extrinfeco principio itripe-

Jigaat

diatur elicere a&tum , ad quem inclinat. 2. Po-

preve

Je[! tamen violentiam pati , foe cogi , tum vega-

(ie) l-

Hvé, fhüm pofriv? , quoad a&us impevatos, — Sie

homo volens ambulare , poteft externá vi inhi-

yupht

beri; & nolens ambulare, poteft impelli: fed

xiri?-

haec fünt violenta volunrai , quia fiutt contra

T

i

ejus nutum, & ipfis etiat porentiis, quae facta

]6 |

nateeque fünt ad faciendum voluntatis impeti-

[ 0

um: ergo. NB. /:olentia tamen ifla; qua

p

per actus imperatos voluntati infertur , zoz z

T

——

pbyfíca , fed moralis ; quia non recipitur in ipfa

;

Voluntate. videatür eriam P. /4gz. 44

yr $. .71

uf

Fhilofoph. pevipat. Pavte II. difp: z. Q.

1. 0R 4.

æm;

& 5. ubi fufiüs de violento agitur,

quü

iN. 12,

——

Wu x(oxc m

n.

N. 12. Nec dicas : voluntas eft indifferens

foranr

ad a&tus aliarum facultatum , etiam oppofitos:

liomin

Àrit.

ergo non patitur violenriamab iis. . 7es Actus

illinon poffunt effe violenti potentiis , quia ab

tj

eis oriuntur.

Nam x« 2d 1. D. C. voluntas in

TcoX

actu 1mo fpectata C. in actu 2do N. dum enim

pnis

voluntas cupit aliquid fieri ; vel prohibet fieri

pid

à potentià exequente; p

atitur violentiam in áàctu

-

peeli

imperato ; faltem moralem ; fi id non fiat; vel

àlur

fiat ; licet maneat quoad a&tum r1mum indiffe-

tolee

rens. 44d ». D. A. potentiis (ecundüm fe fpe-

Ti

B

&atis C. àt fübordinatis imperio voluntatis IN.

Bul

"

X

fic oculus per vim apertus elicit viionem , fibi

j

quidem naturalem fecundüm fe ; at fi fpectetur

Rov

üt inftrumentum voluntatis , vim patitur.

le.

$.IL - Quomodo Jggovantia fe. babeat ad wo-

j

fun

luntavium 2

u

N.14. Jpnovamtia , quc proprie eff mégatio

2

uquat

li

vel pr.

[

vatio [cientie [ive cognitioms in [ubjeto ca-

Ihy

i)ücz' $

ex Ariíl. 3. Ezh. 2. & S. T h. l. c. dividitur 1.

in antecedentem , concomitantem ,

& confe-

inor

Rn

quentem. /4zteccdens eft , quae neque dire&é

!T':iiïüm

M

neque indirecté eft volita, eft tamen cauía ope«

r]

äiliï

:

ris, non per fe quidem , fed per accidens re-

Ia

&

movens prohibens, quatenus nempe eft nega-

pre

tio Ícientize , que fiadfuiffer, a&tus ille non exi-

ïïiejs7

fterer, üt patet in allato (üpra n.8. de venato-

N

rec.

Concomitans efl ,. qusee facit quidem actum

ri?i,'u;

non voluntarium, attamen non facit illum po-

-

fitive involuntarium , h. e. que cum a&u itá

Ti

eh', h

éonjungitur, ut hic eeque pofitus fuiffer cum

cum ig-

g

fiotitia; quam removet, ac pofitus eft

norans

Ws

ER Co)(

E

1j

xifren

norantia ; üt fiin d. c. venator , fi noviffet effe

yopols

hominem; non minüs occidiffer.

]nde ex

tem Adt

; quii

Arift. aliud ff , éx ignovautia ageve , aliud, iguo-

santev; quià àd hoc ultimum (ufficir ignoran-

)|untist

tia concomiràáüs.

lm et

Con[equens eft , quee füo modo

pendetà voluntate, quatenus depelli potuit & de-

yber f

pulfaeffet ; fi opera fuiffer adhibira; ürfi nolis le-

minál,

gerelibros pios, ne difcas modumi pie viven

at V

2. In zmvincililem vel inculpalilem ,' quam quis

1 indite

tollere nec poteft, nec debet; vel quia nun-

nfly

quam iücidit dubium de oppofito ; vel quia

nrans A

iftud poft fedulam inquifitionem folvere non

n f

poteft: & viucibilem five culpabilem, quam quis

fpettt

removere & poteft, & debet morali diligentià;

(tüf.

dividiturque porro in craffam five latam, &in,

j al

afflatan. . NB. Et ifla moralis diligentia fem-

per adhiberi debet; ad dignoícendum an actio

f ngii

aliquafit licita; cafü quo quis eam vult ponere.

d);gg?a (

»

2770

3. In Jgnorantiam facf; , quee eft , quando quis

ignorat rem aliquam particularem ; quc eft ob-

& cone

jectum alicujus actionis moralis; e.g. effe com-

à (s

militones füos; quos in prelio perfequitur: &

lao

Suris quando quis nefcit, quid lege vel quafi

jéns f

lege prieceptum fit aut prohibitum: & heec tri-

f

plex effe poreft , quia & Jus eft triplex : INa-

on CXi*

turale; divinum, humanum. — His praemitfis ;

yefat

IN.14. Be.1.. Jggorantia antecedeus €g imvin-

actutt

cibilit, five fa&i illa fft, five Suris , tollit volun-

m p*

Zarium.

Ratio eft, quia voluntarium ex n. 8.

Qu !

eft, eujus priucipium eft in ageute , coguofceute fin-

g o

gula &c. fed hoc non porelt fieri ine eognitio-

qun

tum;

ne; unde communis pareemia : nihil voli

f

quiü

16 -

O* x(oxc gX

quin preecognitum: ergo. Dein càm dicitut:

linbsti

VitCon

J agente cogno[cente frr

;5ula, omnia ea, qua vo-

luntaria funt , cognofci debent: ergo ubi da-

;

cudite

eim

tur aliquorum ftricta ignoratio ; ea voluntaria

effe non poffunt, falrem fecundàüm circumftan-

tl f

-

2

(dénot

tiam vel praedicata ipnorata: atqui: ergo.

nfequens veró g dincibilis , wom tolit; quia

litlo

línüs f

?illuod ex iíta fit; eodem modo volitum eft, quo

L

ipfà ignorantia: fed heec eft volita vel directe vel

fcmq

indirecté: ergo etiam quod ex ea fit; vel cog-

Pn WA m

nofcitur cum ea: erpgo eft fimpliciter volun-

qui

bt

tarium. 3. de concomitante per fe patet.

N. 15. O/j. 1. Omnis ignorantia vincibilis

Qd

t (

eft, & vinci poteft: ergo nulla caufàt involun-

tarium.

2. Quod nature inditum & quafi in-

Ts

fculptum eft, omnes naturaliter fciunt : ergo.

Vllo

ton datur ipnorantia juris natura. x« d 1. D. /4.

itüy

Vincibilis eft &c. abfoluté & phyficé C. moraliter

Drüpe

& refpeétivé ad viresintellectüs hic & nunc prz-

lil

fentes N. Jy Juvincibilis hic non fumitur phy(ic&

teffas.a:

& in fenfü abíoluto, five pro impoflibili. 744 2;

N

J

D. ,4.. Quoad prima principia e; g. quod tibi

h

it)

non vis fieri &c. & ea , qua facilé inde dedu-

j Dirg

cuntur e, g. neminem effe leedendum &c. C;

:mgj; j]

quoad alia, tantüm remoté inde deducibilia N;

nleü

hec enim invincibiliter ignorari poffunt, e. g.

"t

an poffir poenà affici innocens, in judicio pro-

iny

batus nocens &c.

| lg

$.TH ;2, €9 quomode Metus &? Concu-

aT

pifcentia [lemt cum volumtavio ?

Titr

N.16. Nota. Meius; de quo hic, eft actua:

uj

lis trepidario de imminente malo , vel actus vo-

Q

lun-

dÉ x(o)c d

17

ticitu

lüntatis horrens malum; éftque duplex: Levisquo

u V0«

virconftans noti movetur: Gazis five juffus , qui

abi de:

cadit etiam in. virüm forrem , vel qüi par eft;

antata

eüm ab aliquo actu dimovere.

Aliud infaper

nflan:

eft, fievi éx metu, aliud curi anetu3 110üm enim

20, 2;

denotat , quód metus fit caufà, ur aliquid fiat;

quia

licét hoc ipfüm aliünde involuntarium fit, qua-

; quo

ténüs repugnat affe&tui, non fàciendi, fi abef-

ivl

fer metus. — Pariter cogcupi[certia (per quam fae-

| cog

pe iütelligitür fomes peccati) fumitur hic pro

'olun:

quolibet motu appetitüs fenfitivi in bonum ju-

cundum ; dque itidem duplex : ana prior ele&tione

vobili

&àdtione voluntatis , quam proinde pravenit:

volüt«

àlterá conféquens vel pofterior; quales fünt

a i

motus fenfitivi ex imperio volunratis, áliquid

: eigo

valde cüpientis. — Duplex etiam fl Libertas ; una

n

actidentalis vel equilibiii , eftque immunitas à

yrdlttt

propenfione in alterutram partemi: altera effoz

y p

fialis Nel ele&ionis aut iudifferentig eftque po-

ghy'.iiCä

tefta$ agendi vel non agendi. Jaàm

'/;/(]2.'

N. 17: E. ad i.

Que ex métu fiunt ,. funt

d

fimpliciter voluntaria.

Unde 3. Eth. 1. mixte

dedie

dgitur ejusinodi. a£lioues cum fint , portaneis tamen

( G

magis [unt [imils. Ratio eíft: quia vere fiunt

uN

ab ipía voluntate; àdeóque ab iütrinfeco: item

ep

cum precognitione ; nam füpponimus metum

non privare ufü rationis : ergo fimpliciter vo-

Pl' 0-

luntarià fünt em quoad a&lum smperauten , qua-

n

lis eft volitio abíolut& imperans projectionera

mercium in mare ex metu naufragii ; guà/ quo-

at

4d a&um impevatum, qui in c. eft projectio, in

; Voi

quam fimpliciter & efficaciter confeniit voluntas.

lüte

NB.

.:'1^8

dÉ x(oy( $e

Inl

INB. funt tamen involumtaria fecundüm quid , fal-

Q

tem ratevialiter ; quia fiunt cum quadam repug-

vol

nantia, & füblatà metüs causà, voluntas nollet.

pra

Dixi materialiter , non autemv formaliter ; quia

11]1 l

res v.p. ptojectio mercium , qu«e eft efficacitet

i

volita ob metum , non eftinefficaciter involunta-

D7]

ria vel nolità propter. eundem metum , fe

k

l

propter aliam caufam vel alium metum , v. g.

P&Hïw

paupertatis: ergo non metus naufragii , fed

paupertatis eam projectionem reddit fecundüm

N

Am

quid involuntariatn. — /Vec dicas: lbid. Arift.ait:

Tot

Jpontanea , h.e. voluntaria zgirur bujusmodi funt ;

q il

(qua ex metu fiunt) /mpliciter veró invita, quip-

berü

ge cium tale quippiam per [e eligat zemo: ergo qua

Ti

fiunt ex tnetu , fuünt fimpliciter invita & invo-

g

luntaria.

Nam D. C. fünt fimpliciter invita;

füy

nude fpectata, & extra has vel illas circumftan-

tias C.in illis IN. quia actiories fünt fingularium;

pI

f

precipué attendendum eft ad circumftantias;

quibus illigantur vel junguntur.

f

e.g

N.18. /4d2. &. Que ex concupifteutia frumt,

Jiit. fmpliciter itidem voluntavia ; imà magis vo-

o

n

luntavia , fi volugtarium fumatur pro eo folum,

quod fit ex iuclinatioue volugtaris. Ratio 1mi eft;

j

(

quia quod fit ex concupifcentia;neque fit ex igno-

rantia, neque contra iriclinationem volunratis;

dLFCD

lm

üt patet : ergo ex nullo capite eft involunrarium.

ARatio 2di e] ; quia concupifcentia efficit, ut in-

ln

m

tellectus magis fe applicet objecto dele&tabili ;

& volunras fortiüs in illud feratur: ergo. Dixi

w

l

Q

gutem: // voluntarium fumatur [olitm

vo inclina-

£

entiafepe |

hr

tione voluutatis ; INam quia—con'cupi

$6 (( 66

19

Áimul-obtenebrat Intelle&tum , eámque celatcir-

(ui,

m

cumítantias & finem ; hinc ex ea parte j quà

voluntarium dicit horum , non veró objecti;

tas nold.

precognitionem , minuir illud : /eue £g azuif

ter; qi

Vilerum five libertatem zequilibrii; quia volunta-

efficit

nvolut

tem rapitin hoc potiüis, quàm illud in obje&tum:

Jon tamen ita vimuits ut tollat libertatem proprié

um, &

di&lam ffoe éleflienis ; quia pofità quàcun

m

OT2.

que Prof

penfiorie , hesc femper nianet irite

o

gl h

N. 19. Ob. 1. Concupifcentia refpectu

fecanti

Ants

voluntatis eft aliquid extrinfecum : érgo actus

voluntatis üt caufatus ab ea, eft à principio

vyá u

quafi extriníeco.

2. Coricupifeentia minuit li-

tift df

berumi: ergo & voluntarium ; quia quod mi-

ettog

nuit fpeciem,; etiám minuit genus;

3. Me-

; i

tus rninuir voluntarium ; quia qu& ex metu

fef Inii

fiunt, eo füblato non fierent: ergo à pari dé con-

jcunié

! diná

cupifcentia; qua enim && concupifcentia fiunt;

.eà füblatà , etiam non fierent; — 4. Ipfa concu:

lmp.mfiä

pifcentia pote(t effe , & fiepe eft involuutaria:

ergo & ea, qua tuncfiunt ex ea. & ad 1. D./4;

'f?lfifl j:lf

movens remen voluntatem pet principia ipfi vo-

mgu*

luntati intrinfeca .C. per extrinfeca IN. patet in

l] ülflf

confiliario. , 4d 2. D. Prol. quod minuit fpe-

Imi gi

ciem adequaté C. inadequeré , & fecundüm

'eri

differentiam tantüm fpecificani N. concupifcen-

frmprats

yart

tia minuit liberum , non quà voluntarium eft;

fed quà liberum vel equilibrium eft. /44. 3. V. C.

, üt if

Metus ideo minuit voluntarium, quia agens ex

Qubl

metu, agit cum repugnantia praefenti ; at qui agit

0.

)

cum concupifcentia , non agit cum repugnantià

m

& nifü

prefenti, fed cum majgre propenfione

volun-

(

20

WHS y(CoO( m

voluntatis./;4d 4. D..4. Poteft effe , & fiepé

ipot

ef eoluntaria , antequam voluntatem ad füás

luntar

partes traxit C. poítquam traxit N. 777 Juxra

dia

S. Aug. penalit vitiofitas , h.e. concupifcentia;

i t

ex lilertate fecit ueceffitatem : eigo füftülit eriam

non :

libertatem electionis.

B. D..4. Fecit nécefli-

hæ( l

tatem abfolutam & phyficàm N. moráleui, h. &

n

ut difficulter poffimus omnem tioxami vitare;

gidi

n

vel quoad aétus indeliberatos C. contrariuimi

T

claré patebit Inftr. TH.

[

$ IV. Coroliiub didatlicá.

lklü? [

N. 20. Ex dictis Colliges 1. Zim-vel cio-

(i

lemiawn abfolitam cam[ave fampliciter in2oluntavium,

T

utadeo a&tus ; viabfolutà oeíli , ex párte vim

Iner

paífi; omni culpà vacent, fuóque valore defti-

n

tuantur. Kwro efi : quia violentia dire&té op-

ponitur voluntario five appetitui elicito, ficut

Imyic

Ls g

&naturali opporitur five appetitui innato. Dixi:

vim abfolutam ; quod enim non ornnino per vim

n

àt di

fit; fed cum quodam conferifü in eàm , nón va-

M for

cat culpà. — Col//es a. Jdem effe de Jgmovauria an-

que j

zecedente 69 imuncibili , qualiseunque illà fit ; ut

LT

'adeo operans ex ea 'nullam culpam conícifcat,

aàc proin neque peccet.

Et Aato i quià

?xüiclug

;omnis culpa debet effe voluntaria & libera, quale

non eft, quod fitex taliighorántia. Dixi: de

li

antecedente & invincibili ; mam confeguens & via-

ililis nullatenus éxcufat à culpa; quia non facit

h

actionemi involuntariam ex IN. 13. füpra: Con-

comitans aütem efficit quidem actionem non vo-

q uml-l

Tuntariam , attamen'eam non facit involuntariam

lt

pofitiv , fed folám negativé ; qui'enim agit ex

igno-

ï?fy P(

SuRO )C 0/.):( s

21

& a

ad us

ignorantia:concomiranre ,non agit quidem vo-

luntarié quoad rem vel circumítantias , quod

f. i

eft caufare involuntarium negativé ; agit tamen

ifceritia

]t eriam

ira, ut ageret,. etfi ifta ignorantia abeffet: ergo

non agit invité & contra inclinationem: ergo

n&cell-

haec non caufat involuntarium pofitive, fed fo-

i, hi

vet affectum: ergo. "Hinc praclare Arift. l. c.

vitate;

qui ob jgnorationem aliquid egit , 9 mon fert mole-

d

Jie , fe isud egiffe , [ponte quidem fud nom egit , quod

[//

ve[ciebat , non tai

j

1en evit imvitus , quzþ?e cim n0n:

deleat ob idipfum.

ii

Colliges 3. Lict , que fiunt ex metu gravi ,

jhtriny

minuaut culbam. (quia minuunt voluntarii ratio-

ite Vi

nem ex parte inclinationis voluntatis) Zamez zoz

e del

Jemper excufant à culpa vel peccato ;; quia manent

d o

fimpliciter voluntaria, Dixi: /Vozfemper ; nam

j, hi

metus gravis quandoque excu[at , e. g. fi proece-

o Dit

prum eff puré humanum, imó &fi naturaleeft,

Yi

aut divinum ,. fed pofitivum & afhrmativum:

nonve-

nfi forté exinde fequeretur fcandalum , vel aliud

ii

grave inconveniens.

Concupifcentia. autem, fi

ä;; u

non auferat ufum rationis (quod rariffime fit)

(ci(cah

nunquam excufàt à culpa , üt conftat ex dictis.

! qüfä

: qualc

INSTRUCTIO III.

j: d

Quid, «

g quotuplex fit libertas, queque ad buma-

H til-

fict

gmam voluntazem in ordine. ad [uos a&tus ve-

quiratuy ?

(tt-

N. 21. Sicut Xerum in genere idem eft,

M

ac non ligatum ; ita ///erzasyidem eft, ac immu-

riam

Quia veró /iga-

nitas à ligamine vel vinculo.

i

ale quoque eft liberum

aen poteff e[fe mulriplex , t

3

x li-

,

m

22

GEMR ( oyxC Em

liria

& libertas. Hinc aliud dicitur l/Perum 4 depen-

fing

deutia, àfubje£tione, vel fervitute, ab cbhigatione, im-

pedimento, d peccato, à mifevia €g'c. quz idem fünt ,

Temy

lunta

ac effe independens, efle fui juris, vel expersalie-

n poteflatis, immune vel exemptur à certis.

dive

vdo

officiis, lepgibus &c. non impeditum ,. fine no-

xa, fine miferia.

E fic pariter de liberrate. A,

p

Qj

Moraliftis autem. potiffimüm fpectatur [ifertas

yn

natura, que naturee intelligenti naturaliter com- -

petit; £? Aec duplex ef? : ^altera 4 coatHone vel

&f

ling

libertas fpontaneitatis, eftque faculras agendi ab.

omni violentia. & coactione immunis; que ex

tore

Inftr. praeced. voluntati effentialis eít ; quia co-

PT

À

pits

i non poffürn ad volo, quando solo , & nolendo.

poni non poteft vo//rio : altera, de qua bic qua-

M

pi i

ritur, d fuuplici uecefftote, wel libertas indiffe-

N

ventice €9- eleffionis , quia determinationem ad

fürg

unum excludit, h.e. talem neceffitatem , quà

voluntas ita ad unam. partem alligazur, ut ad al-

f

teram fe convertere.non poflit. Sic BB. in cee-

lng,

lo, etfi in amando Deum liberi fint à coactione,

i nm'g

W

non fünt tamen à neceffitate ,. quia ira fponte

amant , uttamen non pofliat non amare.

W

N.22. Hinc obferva , gemizam. quaft liber-.

K

zatis pavtem effe , liberámque & liberratem quan-

m

doque fümi /a£à, & pro unma tamtüm parte, nem-.

Gted

e pro folo. voluntario, vel libentia & immu-

,

nitate à violentia; uti etiam fepe Ss. PP. fümp-

itin

W

ferunt: at veró Jiberutn propvié $9 fdri&é: zale. (u-

peraddit voluntario etiam indifferentiam ' ad

li

agendum, vel non agendum: Complexum au-

p

Vum av«

ütg|

gem ? quod ex his duobuþs exfürgir, Jie

bitvium

Se X(o»xC d9

23

] Jfþgïæ-

litvium patfim nuncupatur. . Porro duplex di-

0570

fünquitur Z/ertas . seceffitate. vel indifeventie;

nempe contrarietatis vel [pecificatiouis, quà vo-

mfont,

etsal.

luntas poteft ex 2. actibus contrariis, five

diverfie fpeciei , alterutrum elicere v.g. amare

à cetti

ine If-

vel odifTe: & coztraditlionis vel exevcitii , eftque

poteftas agendi vel non agendi , pofitis etiam

que À

Jiett

omnibus ad agendum requifitis:

plici indifferentie duplex opponitur neceffrtas : Yma

ef CUT

jinm v

eft [pecificationis, quae voluntatem ad unam fo-

]àm contrarietatis partem determinat, v.g. ad

gendi Ü

quea

amorem: 2da exercitii, que e(t ad alterutrum,

v.g. ad amorem , vel non amorem. His füp-

quig (

:

177

pofitis , efto

.L 742 ad bumane volustatis libertatem puo-

nicque

14

prià talem [ufficiat immuuitas à coattione ? '

N.23. Nora. mnumitatem à coa&dione na-

n d

ture rationali nemo hodie negat; quia mani-

m (

feftum eft, plurima nos amplecti cum inclina-

ia

tione, confequenter non cogi. .4lrevam veró

jun a

à neceffitate plures negàrunt ,. & etiamnum ne-

adio,

gant. Sic 1mó $/oici, Marcion , & MAcleffifie

| [ponw

eam componi non

offe putabant cum prz-

J

fcientia Dei: Genetb

l

/aci vel /Afhvologi à folo fi-

Í [

derum influxu omnes hominum aéctiones pen-

quio-

dere docebant : Manicbai duo ftatueba nt prin-

nef

nmtr

cipia, unum bonum , alterum malum , à qui-

bus ita penderent homines, ut prevalente bo-

n*

u

nonequirent malé agere , & viciffim. 230

Lutberus & Calvizus eam. quidem adítruebanr

n d

primo homini pro ftatu naturz integra , vé

1 d

ftatu n

nf

agte lapfum; at nggäruqt in

4

aturæal,apfä;

qim

34

&& Xx(oyxC m

9t

€o quàd per peccatum. Ada plan? amiffüm fit

liberum arbitrium ; ut homo nil ampliits libere

n

4gere, nil boni vel mali facere , nil mereri vel

&nor

demereri poffit; fed ita à Deo ad apendum ap-

fetvo

mj

icetur , ut omnia ex neceffitate agat. 3tió.

h

os fecuti funt Zajur, Do&or olim Lovanien-

Ed

Qitjis

fis; & Zanfeniur Epifcopus Iprenfis (qui hodie-

dum plures in Beleio & Gallia fequaces habent)

fitrm

hHe

& retenta folà libertare à coactione , hanc ta-

«men ad merendum & demerendum /i/fficere con-

t

f B

tendebant: duo zzfaper, ad modum Manichzeo-

rum acffruumt principia , nempe gratiam effica-

PF?EFCCI-!

cem vel dele&lationem celeftem ,. à qua voluntas;

Qüfrs|

quam porentiam meré paffivam volupt, traha-

D

tur ineluctabiliter ad bonum, fi ipfa praevaleat;

m h

& concupifventiam , à qua neceffitetur ad malum,

Q

BN

[

fi hec praponderet. ^ Verüm

E

- N. 24. 9« JVon füfficit immunitas à coatlione i

V

h

fed infiper: vequiritur immunitas à necefftate.

H

Ita

P

omnes Catholici, & eftde fide. Ario efl ; quia

llntos

üt quis fit ver& liber in agendo, debet effe Do-

! aj

minus füi actüs: ergo deber illum poffe pro li-

Nn

T

Pf

bitu ponere vel omittere: ergo debet effe in-

N

m

differens ad eum ponendum vel non ponen-

i $

dum: ergo.

Conf. Cuia in eo fita eft effentia

*

libertatis, per quod difiert effentialiter voluntas

UT:

üt libera à potentiis non liberis: fed per folam

i

indifferentiam ad agendum: vel non agendum

W Omn

differt à potentiis non liberis v. g. brutorum;

R

uerorum, &amentium: ergo. [raque

Patet 1mà: ad llertatem ton fufficere indif-

ber;m

ferewz'zäm'oþjä&ivm? z'il judici, vicujus obje&tum

r

r

GN* X(oyxc Se

25

iffum (

ab intelle&u indifferenter proponitur. volun-

s Tber

tati, & üt bonum & ür malum , eligendum

erer d

& non eligendum. £'af;o eff, quiaftante hàc pof-

dumd-

fet voluntas neceffitari ad actum ponendum per.

L Og

immiflam àDeo gratiam ad illum determinantem:

)Vaniet.

velad omiífionem actüs per fübtractionem con-

i hodie

cursüs; adeoque voluntas non foret domina

haben]

füorumactuum. Dein ha indifferentia à nul

honc t

lo Heretico negatur; negatur autem à mul.

Tf

tis vera libertas; ergo heec in ea non poteft fta-

anictt

tui. Eítergo inditferentia objectiva unum ex

qm ff

prerequifitis ad o

perandum liberé, uti& conz

volonta

curfus Dei paratus.

*

y, t

P

T

atet 2d0 : My

ltó minüis fpgjïcere-l fzzdzferqn-

ravaltt

nam paffroein; quia hec opinio damnata eft in

d ml

Luthero, qui voluntatem cumgratia pravenien-

te fe habere àt. aliquid inanimum & paífivum

Y

[D;E?Wl

volebat, uri conftat ex Trid. Sefl. 6. erpo.

u n

Patet 3tió : Davi evgo in flatu matur« .

apfe

TA

libevtatem imudiffeveutie 67 ele&liouis , ffve potefla-

,

PHS p

zem aGioam pro libitw agendi vel non agmdz"'.'

TL

iNam praterquam quód hoc invict& monítrent

[ gfgrö ]

8s. Seript. Gez. 4. v. 7. Ectl 1 $, v.14. & feqq. &c:

ponct

Item Ss, PP, & CC. nominatim TvZezt. Sefs.

efnti

6. can. 4. 5. 6 &c. ac Decreta Pontif. ( quee omnia

olinrá

Foro theologico pluribus exponenda confültó

, folim

relinquimus; ) fatzs idipfum conflat tum ex inti-

ndum

mo omnium fenfü & palpabili experientià , quód

orüm

plurima indies faciamus , que liberé potera-

mus omittere : tum quód alioqui omnes deli-

nf

berationes effent nugaces, vana confilia, irri-

inationes, inania praemia,

d

ta pracepra & comm

imme-

B5

26

SUR yCo»C x

immerita fupplicia ; imó Deus ipfe tyranrius;,

dtinm

& omnis mali author ; üt abífurda hec facilé

fi&

cuivis ob ocülos fünt: ergo. auc ip[am et-

hu di

iam libertatem fusé aflruit. Zvifl. L. 3. Exh. c. 4.

IT

NNam 1mó ftaruit , libertatem effe de iis , quae

molim

fünt in noflra poreftate : &A« £orer Yi 7rpoaigi-

eph

dic 7rep] *d 6Q Wguw duvas.

2dó. Difcrimen fa-

Tdtyg )

cit voluntarium inter &liberum : «à J" exov-

Voltnga

ciey Óv "rdv 7rponiperdy : eoquód liberum deli-

huT

berationem exigat ; que ; üt c. $. conficit, non

adünm

cadit in ea, quz ex neceffitate (iunt.. Demum

putati

c. 7. apt&. concludit : i uoffra igituv potéflate

detrmin

e[fl virtus faniliter £? vitium ; quas euim ves age-

ubp.

ve penes uos fl , efl etiam , uom ageve ; quapro-

tkilione

ptev ff ageve , quod boneflum efl , in nobis efl , non

ts j

ageve quoque , cüm tuvpe ff , in mobis evit Q9«

Witone r

Pudeat ergo Adverfarios vel ab Exhnico difcere.

& uis.

Illud tamen norandum , 24 lbertatem. uon ve-

tl qui

uivi e[entialiter. indiffcrentiam conzravietatis ,

Kte

fed füfficere coutvadi&tiouis ; quia hoc ipfo , quód

|:

'

l

i

A IT

voluntas non neceffitetur , fed poffit aliquid fa-

D

j

ij

€ere vel non facere , jam ett füi juris & libera,

i

V

N

1

habätque perfectum dominium; ergo.

i

W 2(

$. I Solvuztur Qbye&iones.

hn

/ N.25. Obj. x. Volunras eo ipfo, quód vo-

bl

luntas eft, libera eft : fed voluntas, etiam cüm

neceffarió vult, veré voluntas eft : ergo & li-

ïf;ïï j

bera eft : ergo. . Cozf. Omnis volitio eft actus

M

liber : fed volitio non femper fit cum indiffe-

n

Iï

rentia : ergo. .. Maj. patet : quia illud eft libe-

:

rum , quod eft in.noftra poteftate : íed omnis

li

volitig ( quia coacta effe non poreft ; ex N. 1

[

:

Ml'flllip

us

* »(o»xo m

YFenmu

xc hd

eft in noftra poreftate; nam ex S. Aug. L. de

fpir. & lit. c. 3. boc. quisque i fua poteflate ba-

ipfm t

beve dicitur , quod , ff vult , facit, fétton vult

Eh.c4

uon facit : fed omnis volitio eft talis ; fi enim

is, Qu

nolimus , non eft volitio ; ergo. & ad;1. D. M.

p

eo ipfo &c. dum agit üt potentia phyfica vel üt

1men j

natura N. dum agit , üàt liberum arbitrium C.

J r

Voluntas fi fümitur üt natura vel pro potentia

um d

hyfíica elicitiva & effectiva füorum actuum;

ücit,

ad unum determinata eft: fi veró fpectatur ; üt

Demyt

potentia moralis & dominativa actuum , talem

: poli/fak

determinationem excludit.

4d Corf. N. M.

NOLU

ad P. D. M.illud eft liberum &c. fi ex propria

uj

electione & determinatione velimus, itaut pof

j ef? ,

fimus idem velle & non velle C. fi ex determi-

qt fffk

natione naturee, velaliena tantüm velimus N. D.

odiet

$7 miz. omnis volitio ; quatenus non coacta ,

714

vel quatenus fit; cüri volumus, eft in noflra po-

iriti

tefítate phyfica vel potentia naturali C. in po-

j qi

teflate morali & dominativa. N. aliàs etiam mo-

jquid i

tus indeliberati effent in noftra poteftate ; &

j libet

liberi ; quod ramen: & Janfenius negat.

H

^

- N. 26. /afl. Segh

itur, minutà 1n

di

fferentü

minui libertatem ; fed hoc non ; quia habitus;

yöd ye

indoles, confilia, infpirationes , in unam par-

m Cüm

tem inclinant , nec tamen illam minuunt: ergo

p &l

ad libertatem non eft opus indifferentià. Cozf.

) a

Chriftus liberé fuit mortuus, & tamen ob pre-

ndiHC'

ceptum à Patre impofitum , non potuit non

( iv

TnOri. ltem liberé implevit legem naturalem ;

o

& tamen non potuit non implere: ergo. E.

N 11«)

&

Minui per hecindifferentiam & libertatem equi-

E 7777

hi

28:

3:(o):(€ ER

hii

libvii vel propenffonis , quc libero arbitrio ac-

p

cidentalis eft , non veró. 2&osis vel ele&ionis;

v Ib

quia non obftante quocunque habitu , indole,

th , d

infpirarione, poteft homo timpliciter agere vel

[^nid

nonagere. 244 Conf, W. ex líai 33. oblazus eff,

amilun

quiq 1p[e voluit, &c. adeóque mandatum acce-

pit dependenter à previ(à libera acceptatione.

lijetna

1

& d

ANec ob[lat., quód poftea petierit, ut tranfiret

à fe calix ifte ; Nam non pertiit abfolut? & effi-

funr, I

N X::ï

caciter , fed dependenter à voluntate Patris :

quód. veró. fanouinem füdaverit , factum eft

t

i&

ex horrore naturali partis fenfitivee , quo fe ve-

yum hominem effe oftendit.

lp

ZAliüi Y« Chriftum

non fuiffe liberum quoad (übftantiam mortis,

Mi j

Ya f

fed quoad modum & circumftantias ; eoquód

potuerit mori ex hogc vel illo motivo, inter hos

qtu LY

La

vel illos dolores &c. unde ex his ajunt rationem

meriti & falurem noftram fiuxiffe: Sicut & Mar-

1u; j;

tyres non merentur per hoc pracise , quód

lt u

moriantur , ad hoc enim non füunt indifferen-

u

& (

f

tes ; fed quód ex motivo ipfis libero morian-

,

Et fic facilé folvitur In-

d

"

tur v.g. Religionis &c.

ftantia de obíervatione legis naturalis, ad cujus

mï()ique

fübftantiam Chriftus non habuit libertatem in-

mj

JA"

differentiae ; habuit autem pleniffimam ad mo-

Qb

dum & circumftantias.

Sed hec ad TT.

"Mfcteg

N. 27. Obj. L. In ftatu natürziptegra ho-

&t 'H)*O

mo habuit libertatem indifferentiee : erpo in fta-

?Hw

tu naturae lape non habet ;; Nam ex $. Aug.

j

i

Ep. 107. ad Vital. Jibevum avbitrium ad diligen-

lil i

ï

düm Deumn pvimi . peccati. grauditate amifrus.

ep T L*

c.3. libero arbitvio malé utens bomo , £2

] tEnchu

e

büS D

"

d x(oX*( SSm

9

biro «

if pevdidit , g ipfum , &c. ergo. & D. C. per

elenit

péccatum Ade amiffum eft liberum arbitrium

, i

vel libertas à fervitute peccati , à concupifcen-

Fa

tia , aliisqué infirmitatibus hujus vitee , quibus

ollunrd

caruit ftarus innocentiae C. à neceffirate IN. vél

atum a

amiffüm eft quoad perfe &iones accidentales &

À

h.

fupernatürales, quibuseffulfit in páradifoC. quo-

cep[arigr»i

]t r

ad füb(tantiam & perfectiones naturales ; quae

funt, poteftás a

cendi

ex ratione & cum electio-

hd

nie N. vel $ub4. in ordine àd agendum meritori&

o Pa

f&ftun &

ád falutem fiüe affiftente gratia Dei C. narura-

215

litet & müoraliter IN. quzs noffrum , ait idem S.

Ul

i

! Chh'w

Àug. L: 11 ad Boni£. c. 2; dicit , quod primi bo-

m fro

(l

"

mitis peccazo pevieyit liberum avbitrium dé btt-

i

mauo geueve f -libertas quídem peviit , fed illa,

;

OqUL

"

qua 1 pavadifo fuit , babendi plenam cum im-

, inció

t ao

moytalitate juflitism 3 propter duod zatura bu-

mana divinà iudiget gratid. Quare ut doctri-

u

ïiSäa qubi

nam Sanéti Aup. de liberrate facilé penetres,

& que ex ipfo à Janfeniftis dolosé afferuntur,

ii

? mOi'läD'

folvas; adverte: rem ei fuiffe cum duplicis

j

claflis HH. circa liberum arbitrium. | Ut ergó

utrosque convincát, «duo in eo diftinguit':

a

taret [

innn eff , illa naturalis facultas -voluntatis, &

duobus utrumlibet eligendi ; quam negabaim

n al

Mautchei , hominem fübjicientes naturali ne-

T.

ceffirati bonze vel malee animee , ex dictisN. 23.

g lo

Ipfe veró ceu liberi arbitrii effentiam acerrime

?;infïä

defendebat.

Sl Aug,

2dum ef] , felix ille ftatus volun-

tatis , nec effreni concupifcentià , nec peccato

dihgzn»

depravate , fed originali juftitià aliisque virtu-

7 íi

jlb Ü

tibus expedite ; ad operandum fupernatural«iï-

/

fer:

AE

30

66 x00)( 68

ter: & hác libero arbitrio accidentali felicitaté

fietidi

cumS. Aug. ultro fatemur ; per originale pecca-

ám m

tum nos excidiffe , & malé fauciatos ac debili-

m

N

tatos peccati jugum incurriffe , à quo liberari

non poílumus, nifi per gratiam Chrifti : dum

j foi:

wl

econtra Felagiani conteridebant ,. vires arbitrii;

D

etiam poft Adz lapfum , fanas adhuc & (uffi-

Mjfa

,

cientes ex fefe;

doperandam fàlutem &ad ipfam

impeccaritiam

|

& hoc hisce textibus reprobat

tlregran

p

df

SEUL

S. Augufítinus ,. non veró libertatem indifferen:

fridm

tize.

lin d

N.28. Seddicet: S. Àug. vid&tur plus vellej

f/flml:;fl'w

Nam L. de pesf. Sjuflor. ait: ex dde peccate

t

fubfecutam «[]e peenalem vitiofftatem , qu« ex l-

d

bevtate fecit. nece[ftatem.

Hem : 4uia peccavit

voluntas , fecuta ef] pectantem. dura. neceffitas:

L

d)

ergo. H. N. À. ad P. D. C. ergo agnovit né-

ceffitarem quandati sworalem , üitam in rnagna

'ferz, |-

&ans

difficultate refiftendi ubique & conftanter C. p^j-

Jficam , Subd, que fit quoddammodo vaga &

If 1j

Wul[m

indeterminata .vel quoad actus indeliberatos C.

vel T. abíolutam & oppofiram indifferentiz ;

Qem

j Pur

qua fit determinatio ad unum vi alicujus an-

tecedentis N. Ádde , quód S. Aug. per necd-

ij

hi

n

fftatem f£epe intelligat cozcupi[centiam , quam &

i

deccatum vocat cum S. Paulo ; quia eft effectu

Sidn

Ulunra[(

peccati & eaufà peccari: hinc neceffitas peccandi

!t

in pofteros ex Ádamo translata pavtim phyfíca

dici poteft,|quia nos fübmittit motibus indelibe:

m

ratis, que fünt peccata materialiter : pavtim

TW

enoralis, quia magnam difficultatem affert, ma-

BIN

N

n

lq in omnibus refiftendi ; atque hinc malce

cons

Íües

lieete

Cümm

—

:

]

d »xtoyxt hm

j

xal f

füetudini eam comparat £. 8. Cozfrff. c. £. cui,

pindeptt

05 & d

dum non vefiflituv , ait ; fa&a eff neccffrtas. -

N. 29. Adfolvenda ea , quze de gratia ob-

.quo lr

Jhrit: &

Jici folent ; Olferva 1. Gratiam non efJe à fe ipfa

vel ex natuva fua efficacem,(ed dependenterà pree-

virs at

dhacát

vifo coàfenfu liberi arbitrii: Citm enim ex 7rid,

Seff. 6. cau. 4. certum fit voluntatem poffe diffen-

dul

tiregratie, fi velit; non videtur,quomodo poffet

übus f

diffentire, fi gtatia ex e diceretintrinfecam &ef-

em ii

fentialem connexionem cum confeníu ?- ». Gya-

r

furpia

ziam efficacem non inducerve abfolutom , phyffcam

&9 anreced?htem. neceffitatein , t et de fide ex

1 /M[ Wi

eod. can. & prop. . Janfenii ab Innoc. X. 1653.

Jl (lll.l I

damnata&c. — Sed tantürm movalem Q9 con[equen-

g

1em , ex hypothefi confensüs pravifi ; quiá prai-

T

fcientia Dei confenfüm noftrum à priori non in-

) 2gnovatf

fert , fed eurn conditionare futurum füpponir;

am nf

& otdine rationis fübfequitur. 3. Gratiamna-

hml

jur« integra à gvatia fanitatis matuse lopfe vel

ydo d

medicinali tautim . accidentalitev diflingui , &

kllertt

quidem dupliciter: 1mó quod illa dabatur à

d

Deo puré gratis ; hzc veró datur àt praemiurü

aoj

& fruüctus San

guinis Chriftü , unde & gratia

mb

Chrifti dicitur: 2dó quód illa folüm excitaret

» g

intelletum , & voluntatem ; hiec veró infüper

j d

;

voluntatem fanet , & conicupifcentiam reprimat.

: peccat.

4- Deum operavi quidem in uobis ftue nobis pev

n poy

gvatiam pravenientem ; von. autem ffine nobis , per

rindel

coopevagtem ; Nam illa eft motus itideliberatus ;

4 Pamf

elicitus à voluntate tantüm phyficé concurren-

fert; P

te; & üt naturà eft: hzc veró elicitur à volun-

nale o

táte eriám moraliter ; &ütliberumarbitrium eft;

l

gcgncurrente. Sed hecrurfum ad T T.

&.IIE

"m

32

Z6 x(ox( 35

$. IIL. Refolutioues didaclica.

&&

N.30. Quav.1. /fn bomo in flatu natuya l-

fimit

Jf* . folis natura vivibus, facere po[ftt opera 1no-

bonzÍ

valitey bona, vel , üt loquitur S. Aüg. u« a

bus a

pra[entis, oite boneflatem. valeaut? Y Zffirm.

ti certum eft apud Catholicós ex Rorn. 2. 14

i

Ti

'

Gentei , qua legem non babent , watuvaliter ea;

Vicate

mim'; P

qua legis funt, faciumt; quc& verba Orig. Chry-

foft. Hieron. Aimbr. hoc ipío inodo explicant;

Lf

frvaii

üt videre e(t apud Suarez.

Hoc ipfum patet ex

damu.pvopp. Baji, dum 22.àit: cum Pelagio fen-

D

33:&25

diumt, qui textum zdpo[loli ad Roms&. gentes ej6,

sutelligunt de gentibus fidei gratiam non. babenti-

tünaj

bus.

Irem.ex 26. & 28. Et rato eft: quià

homo in ftatu etiam naturz lapfz poller libero

lj

arbiirio: ergo non minus poteít bonum , quàrit

rnálum opus facere ; non quidem in ordine ftüi-

N

pernaturali; absque gratia: ergo in naturali, -

S:

N.34. Quav.2. 4n bouoin flatunature lap[a, fo-

ise ]

IHOdö W

Jisiature vivibus po(zt precepta Dei 69 legis nata-

v ob[ervave? & Poteft potentià phyficà & abfolu- «

ii

tà,nonverómoral. —Aa£0 rmi ef ; quia ex dictis -

nlqïlïjþI [j

liberum arbitrium pott lapfüm Ade manfit in-

m.m li

n

tegrum , quanrum eftex fe & ex natura füa ; uti

E

& ipíe homo quoad naturales facultates , per-

&t d

fe&tiones ac proprietates corporis & animae:

mrmy;)

ergo & remanfit poteftas phyfica & abfoluta;

FUH] iäüd«

ad obíervationem & transgreflionem praecepto-

B ad f

rumDei, & legis naturze; Imó haec poreítas requi-

V ld

ritur , uttransgreílio fit peccaminofa. &a£io 3di

d'lcimï.'

efl : quiaetíiliberum arbitrium per originale péc-

catumnon fit extinétum , viribus tamen multüm

rl

attritum &attenuatum eft; üt habet Trid. S. 6.c.1.

I

ex

4

56 »(o)( 68

33

Lt

&k eo enim orta eft iphorantia intelle&tüs, in-

TL

firmnitas voluntatis, veheménsque propenfio irt

iüg. fit

bona fenfibilia, & ab honeftis abftra&tio; qui-

y A

bus accedunt infeftationes deemonum, exter-

neque occafiones iale &c. Sed hec oimnia

Rom 2

vnülirt

vincere; absque gratia Deidifficillimurm eft ho-

imini, ac moraliterimpoffibile: érgo. 4dver-

Org. O

p eipitl

zc5 famen motauter , diéta heec procedere de ob-

fervantia folüm naturali; & qua&& ad preefentis

ngn u

fiugo !]

vite honeftatem fáciat; rion veró de falutari il

la, & ad (aluteim aeterriam conducibili; ad hane

bont

"

enim abíoluté opus eft pratià.

T

INSTRUCTIÍIO ÍV.

yolez lb

Quid fit movalitàs, a&lüsque. anoralis, quotuplex ;

jurtl; qU:ä

&g unde movalitas defümatur ?

ordd

N. 32. Precipua actüs humani propries

fuatür.

tás eft Movalitàs; eoquód a&tus no(lros non

rl

j til

inodó voluritarios & liberos effe convenit, féd

?

3

ii

snorales effe.

& à judicio rectee rátionis diripi, quod eft; eos

AMof autem & morale tiic non fü-

d

mitur /7? pro qualicunque affüetudine; vel in-

nl

clinatione náturali; qualirer & bruta ex more

T

agere dicimus; fed f/rif?, prout opponitur

$) pef'

watula, five prout eft confuerudo operandi

x anime

cum laude vel Vituperió, atque ordinem ha-

abolt

bet ad fübftantiam rationalem liberam, adeo-

p

Qque laudis vel vituperii capacem, üt jam no-

grqu

Proin a&us moralis re&tà

o 2d

tavimus N. 1. & 7.

dicitur: Operatio libea voluntatis, fata cumad-

xlepe

lo

vertentia vatiotis ad vegulam morum; hec naàrm«

que dié&tat , quid conducens; vel noncondicens

g

fit

ü

34

G xCoxC S9$

fit ad honeftatem, & finem creaturze rationalis:

ldb )

adeoque zoralizas eft conformitas vel diffovmitas

«um rer

a&fás liberi cum vegula morum , five ordo vel ve-

equi

fpe&lus ad vegulam morum; Moralitas enirn a&tós

N

^

humani fita eft in eo, à quo is formaliter

&

.

[/

j]

1

il

proximé dicitur bonus vel malus, honeftlus

fm

vel inhoneítus: íed ralis dicitur per refpectum

& (

& ordinem ad regulam tnorum ; cui conformis,

einhony

vel difformis eft; nam ür f& haber actio Intel-

tüxmo d

lectüs ad regulam fuam , vel artificiale ad re-

dpit;n

'

gulam artis, ita morale íe habet ad regulam

Juh,».h'

Atf

q

morum: erpo. Porro quanam;ac quotüplex

EURN

fit morum regula, dicetur Inftr. VI. & VIL

ts vel di

hic folüm.

& Qïlïä |

N.33. Advertes L. Quàd. Moralitas a&lís

quit «

bumani uon fi fola hbevtas, (etfi bec ad a&um

Bu

qnoralem effaitialiter vequivatur , éoquód eà de-

Qj

ficiente, a&tus non foret imputabilis falrem ad

lbenis:

pramium vel poenam, laudem vel vituperium)

f&km G

fed iufuper nece[Jaria fit advertentia vationis ad ve-

o

gulaim boneflatis.

Ratio eft: quia poteft dari

[

J

'7( ,

actusliber, qui non fir moralis, àt conítat in

Ws

]

pueris; fenibus &c. in quibus feepe eft fuffici-

li $

ens ufüs rationis ad libertatem,. quà unum bo-

li lfs

num phyficum ab alio difcernatur, & elipatur,

]

quin adát cognitio, quà bonum honeftum ab

l

AVec dicas : Libertas ta-

m m(,;

(fxi!

inhonefto diícernatur.

W

men facit actum imputabilem: ergo conftituit

müïäx Q

1noralitatem. . /Va/ D. 4. facit imputabilem

fhtyd

quoad ipfüm effe precisé, quatenus in poteíta-

N

N

te sgentis eft, eum fieri, vel non fieri C. quoad

meritum laudis vel vituperü IN. Loc enim

f;ïfgn),fï

habet

X nj

i

de8 ( o 8

- ff

35

habet pet conformitatem, vel difforimitatem

i] df

: od od

cum regula morum: ergo fola libertas non eft

adaequata moralitas.

3s enmat

N. 34. Advertes II. Quód movalitasgeneva:

forade:

tim dividatur in bouitatem&9 malitiam, quae pat-

, d

fim Poneffas, & inboneflas dicitur3 quia fübje-

r

&um füum, five potentiam rationalem honeflat

caiconrm

Velinhoneftat, h. e. laude & preemio, vel vi-

et at

tuperio & poená affici. — Utraque autem eft

Yicae at

duplex, nempe formalis, que in actut & ob-

T

jecliva, qu&& 1n objecto confiftit.

Alià item

quit

;

—

appellatur A4ovalitas etbica, eftque conformi-

',ä

Val

tas vel difformitas cum recta ratione; dictan-

te, quid fit conveniens natutz rationali, vel

fdit rs

quid fit agendum in ordine ad finem homini

lg iil

proprium: alia 75eolosca, eftque con- vel dif-

) uöd at

formitas cum voluntate Dei jubentis, vel pro-

jj t*

hibentis aliquid; in ordine ad finem füpernatu-

ii

D

j

"

ralem creature iutelle&tualis: & fic pariter de

ratiti d ï»:

actu morali.

Plerique tamen a&tui Jozeffo &

1 pore

inboueflo addunt iudifferentem, faciantque a&tus

y il

morales triplicis fpeciei; nempe precepro; , pro-

e eü [umC

Dibito, & permi[fos à regula morum; fed de

? D

lioc infra N. 39 & 4o0. Nunc

&t

Q. 1 Unde Moralitas, [ive bonitas Q9 mali-

gne[l un:

7ia Thovalis ig a&uimn vefuudatur ? Loquimur au-

dpertist

tem de a&u interno & elicito; qui proprié

conmflf

moralis eft, non de externo & imperato, cui

rbl

moralitas tantüm fecundarió convenir.

y pores

N.34. &deo: Moralitas efl. quidem diretlivà

C*

a egulamorum ; quia hzec eft menfüra honeftatis ,

joc &

nftr. 6.

pié

üt conftat ex N. 32. & .fuüüs patebit I

Dl

2

Eaden

*

55

BR yx(oyC m

Eadem tamen fimul eff tum. ab objetfo , in quod,

in qu

vel propter quod actus intenditur: zum 4 cir-

&ri, !

cumftantiis , quibus id veftitum eít: zum à fize

huxci

quem fibi conftituit operans; prout zempe bec fub-

Tün, (

füauz iutelle&lui vel coguitioniiugenere moris. Ratio

Qo, v

eft; quia juxta vulgatum axioma, a&us in ge-

ftr,

nere phyfico Jpecificantur. ab objetlo, & teuden-

fiim &

:iainillud: ergo etiam in genere moris; cüm

cognofci:

non fit difpar ratio : fed ad objectum in genere

b

moris non modoó fpe&tant objectum materiale

ii i

& formale, verüm & circumftantie, ac finis:

tetr d

Nam voluntas inprimis non folüm tendit in

o

objectum fecundüm fe, five propriam ejus ex-

T gt

petibilitatem ; fed etiam in circumftantias, &

n

propter earundem bonitatem , aut econtra;

Ü

quia & ha f&pe füperaddunt novam bonita-

ftod

tem vel malitiam fpecificam ; üt fi das ftipem

ls

ex promiffo , vel criminaris patrem aut ma-

lïf/fïgä.

trem &c. Nec 2dó agit fine praftituto fine:

lm um

hic namque vel eft intrinfecus, & indiftinétusab

j g

obje&to formali; & fic pertinet ad. (übítantiam

ts f

actüs: vel eft extrinfecus & diftinctus; & fic

Hoc

LT

eft quedam circumftantia actüs: ergo.

n«

ipfüm habetur 2. Ez/j. 5$. £? 6. Porro mora-

Bo

litas a objedo fampta ; dicitur. fusdamcutalis

b"

velvadicalis; quia objectum eft illa radix, unde

Ti m !

ea in actum porrigitur: dicitur etiam przma &

V qi

fpecifica, quia actus fpeciem fuam fümit ab eo

tamm 1

extrinfecé , intrinfecé veró à tendentia propria.

NES

v

N.35. Dixi autem 1. prout. bec fubftaut

Htl

intelle&hui vel cogitiomi ; quia nihil volitum, quin

.precognitum; Imozz £arim duntaxat voliums

nf

in

j

ER x(oyC du

37

h, nqi

in quantum cognitum; cognitio enim eftmen-

um

fura, quà objectum applicarur actui, & in

:tmib

hunc influit.

Unde fi bonitas vel malitia eo-

yonpdi

rum, qua objectum conftituunt, vel omnino

moris K

non, vel imperfecté folüm, & ex parte cogno-

TO

Ícitur, etiam illa vel nullatenus refunditur, vel

?01 & n

Íolüm ex parte, & juxta proportionem, quà

: mori; G

cognofcitur: & hinc poreff objeum in fe maluim

lum t

eff , & tamen a&us circa illud bonus, 1 nempe

um matt

illud, fine culpa agentis, intelle&tui repracfen-

g, k

tetur üt bonum e. g. mendacium pro falute

lm text

proximi vel Reip. efle licitum. — Specialiter ta-

yan

men notandum eft, a a&us. fit fanpliciter bomus

mídanti

fecundüm intrinfecam conftitutionem moralem,

g «

debere tam objectum, quàm circumftantias , &

yam X

finem effe honeíta; quia ex recepto in mora-

( df

libus principio , Zomum ex integra caufa eft, vel

rem d m

üt //rif/. l. c. docet , bonum in moralibus fo-

lüm uno modo dicitur.

gl 9

Ut verà. totum cum-

pilinds

plexum atiís fit malum, fatis eft, modó unum

ex illis fit malum, aut vetitum; quia malum ex

C

zïmbgh

)

iU

f

uolibet defehu &c. — Dixi adó: im genere moris;

rgo. j

i enim cognitioni tantüm fübítent in genere

z

orro I

phyfico, vel materialiter fümpta , impertinen-

al

ter fe habent ad moralitatem actüs, üt vinum

ädiX) un;

rubrum vel album in ordine ad intemperanti-

am; quia hoc vel illo fe inebriare, fünt objecta

jj :

mit àb'

tantàm materialiter divería, formaliter veró &

r ri

in genere moris, vel rélaté ad le

gem tempe-

d

rantice; unum idemque funt.

Q. II.

uomodo movalitas ab

[urt qu

.obje&o- ; civ-

eumfiantüs, cj fine petatur ?

[ W/Wjï'

3

N. 56.

A

38

mZem ytoX(Q

S

. N. 36. &deo. Ut Zonitas in a&um .ab b

(ere, v

refïlndatw, debet ea ab operante direclé 9 per fe

he fef

attiugi vel iutendi, faltem exercitó: At inboneflag

i p

vefunditur , etfi bec folinm materialiter €? indme-

yiab

&à, vel interpretativé fit volita.

Ratio rmi eft;

quia fi bonitas non intenditur, non erit moti-

(j g,

vum actis: fl ergo motivum non eft, nonpo-

fi; qià

teft dare boniratem actui; quia nemo cenfetur

ts

ob virrutem laudabilis, fi non attendat ad ho-

thi) h

neítatem virtutis: Unde appofité 2. Eth. 3.

ft voïija.

EU

Que in virtutibus geruntur, non jufià vel tempe-

vamev aguntur , fi ea quodammodo f& babeant;

t i

Jed , i etiam i5 qui facit, quodammodo . afftius

"p

facit; prünó quidem, fi fciens efh; deinde fi. eli-

maïum a

gens, eg eligeus propter ipfas. tertió autem fi fir-

&tf v

me con[lanterque faciat. &c.

Dixi: Saltem exer-

Wi

cité; íecus enim plurimi actus, qui cenfentur

z j

& fünr virtuofi, non forent formaliter honefti,

T

p;'æfertim in rudibus.

AMultó mimüs vequi-

mre lx

vitur , uf ommis a&us veferatuv fovimaliter &2 ex-

Y

plicité ad Deum , ceu finem ultimum ;; Nam nul-

Qs d

lum extar tale praceptum, eo quód hec obli-

Witrin

gatio forer nimis difhicilis, imó moraliter im-

Ms

Proin illud. 1. Cor.

poflibils, àt patet per fe.

DT

Lo. V. 3. Sive ergo manducatis &c. & Coloff. 3.

LE l

v.17. Omnue , Qguodcunque faciti &c — Solüm

T]

funt de confilio, vel ad fümmum de aptitudine

& habilirate, ut referantur.

Sed neque ex eo,

Uil

quód homo, dum eft in via, femper debeat

UM

j

[M

tendere ad terminum füum, five finem ulti-

V&

mum , .plus evincitur.

Nam D. A. deber fem-

Ts w

per ad illum tendere zegativ? , h. e. non rece-

dere,

N ,

*

)

$ x(o»t 68

35

im d

dere, vel fe non avertere ab eo C. foffivà,

ndi t u

h. e. fe femper ad illum convertere, & opera-

At i

ri propter illum IN. vel Su/4. explicite IN. im-

im g a

plicit?, & quoad habilitatem 'T. — Aario adi

ao 10

0; quia ex recepto axiomate ex S. Dion. de

on enr nr

div. nom. c. 4.. zemo intendens ad malum opeva-

T D

?ur; quia ratio mali nequit effe motivum vo-

emo co

luntatis, üt per fe clarum eft,

Suíficit ergo;

tendt d

ï

modó inhoneftas indirecté , vel interpretativé

fit volita.

ia D

Quod ut planius fiat

ifb od t

N.37. Adverte: propri? non dari a&usmo-

j

?i] H

vales mixtos, qui partum fint boni , pavtim mali,

Tmod) 1

e. g. fi obje&tum, vel finis intentus fit bonus;

; fififl&!

malum autem medium vel circumfítantia; aut

econtra:; uti fi velis furari ad fübveniendum

) af ,/!,'?ï

: SJ]?Z

"Ti

inopiz alterius, vel dare ftipem ob vanam glo-

,n:a«

riam.

i cenid

Rario ef; quia ut actus fir benus & ho-

Aiter ho

neflus; debet, ex dictis, fieri ex affectu vel

m u

amore honefli, ita ut operans moveatur ab ho-

neftate: atqui operans ab ea moveri nequit, fi

ii

; N0

actus aliunde. eft malus , & fine turpitudine

x

exerceri non poteft; Nam erfi quaevis honeftas

Jora

At f

pertineat ad fpecialem virtutem, tamen nof

[ 1

mnodó inclinat adiftam differentiam fpecificam,

vel ad honeflatem virtutis particularem, fed

& C

, $u

etiam.ad honefítatem vel virtutem üt fic, ut

adeo quamliber excludat malitiam: ergo. NB.

gpf [Udi

Quedtd

Heec tamen intelligenda fumt. de inhoneftate vel ma-

dia, que intrin[ecà afficiat aClum , h. e. quae mo-

ef debfa[

]Am uü

veat pofitiv, ira ut talis actus fir. electio fot-

malis relatà ad ejusmodi malum finem, ob-

eberi?

Nam

on I

je um ; medium, vel

circumftantias.

C 4

1

o

*

40

$E xCo»C S

fi ea pur? negativà movet, vel tantüm extrizfecà

p.M. s

actum afficit; quatenus nempe removet prohi-

pdtum:

bens (qualirer & fepe ad opera bona movet

W ded

metus humanus, temporalis utilitas ; bonaeíti.

qim f

matio &c.) nihil obeít pura bonitati . vel ho-

m d

neítati actuum fübfequentium ; erfi futurum

li N |

fuiffet , ut fine his motionibus non fuiffer actus;

Ámnpom

quia datis etiam his cafibus, actus formaliter

xprà

Crene

nituntur motivis bonis & propriis, & vanaglo-

ria, commodum temporale &c.

fe tantüm

Q r

habentüt occafio, extrinfecà actum afficiens &c.

qniveröa

N. 38. Sed Dices. 1.

Sequitur ex his,

iv

quód nunquàm ac&us bonus poffet -habere ob-

F JC?HF [

jectum malum, vel a&tus malus objectum bo-

t d

num; quod ramen utrumque falfüm eft; quia

p

odium objecti boni eft malum, & odium ob-

fj

jecti mali eft bonum: ergo.

2. Ut actus fit

irt a

bonus, debet bonitas formaliter effe bonitas:

Q k

ergo à pari in actu malo: erpo non fufficit , ut

Yüninr

1nalitia fit. tanrüm materialiter volita, vel ob-

g»

hn

ii

jectum mer? terminativum.

3. Idem obje-

m

€&tum quoad unam partem poteft effe phylice

Md

pulchrum & conveniens, quoad alreram tur-

Wt

pe& difconveniens: erpo & idem actus volun-

l]

ä*lq

tatis quoad unam formalitatem poreft effe bonus,

Titom

N. g. quà refpicit ftipem, quoad alteram ma-

tj

]us; quà refpicitfurtum. — 4. Intentio mali finis

uT

1malam facit ele£tionem medii boni: ergo &

hs

hd

.electio medii boni, bonam facit electionem fi-

lh W

nis mali.

$. Confílat experientià , poffe nos

bllller

-aliquid eligere, & quia per fe bonum eft, &

D

&ad. 1.

Wt

þtlïmul ob vanamgloriam:ergo.&c. At

D. M.

d

!

M C 0;'):( Es

4X

m5 D. M. nunquam actus bonus poffet habere ob-

ovetpni

jectum malum àit profequendum & amabile C,

bon m

üt deteffandum & odibile, vel etiam fecun-

, n

dàüm íe füumptum N.

Item : nunquam actus

Qu v

malus objectum bonum üt deteftandum & odi-

. fut

bile N. ür amabile, vel etiam fecundàm fe

vfaiferd

t

fümptum C. — 4&us profecutionis bonitatem füam

"n

s HOTTS

recipit ab objecto. reprzfentato àr honefié &

; pund

convenienter amabili: a&us fuge eam recipit ab

d

eo repra'fentato üt convenienrer odibili: Lrer-

vdicasl

que vero malitiam vecipit ab eo repraefento üt

p W j

difconvenienter amabili, vel odibili.

Infüper,

at hn

ff a&us. avevativi funt boui, i, dum verfantur

obelun?

circa obje&um malum , non. capiunt fonitatem vi

(im df

precisé objecti materialis, fed vi formalis &

& odnt

motivi &c. . 4d 2. Difp. ef] ; quia bonun ex in-

U a

zegra caufa, malum ex . quovis. defetiu.

Adde,

di ii

quód bonitas quà talis intendi poffit: Si ergo

non intenditur , ne

[e]

ley

ligitur: bonitas autem ne-

on (]]Hl;l[

j v

glecta nec voluntatem , nec actum reddir lau-

dabilem; alioqui laude dignus effet, qui jufti-

J

de h

tiam adminiflrat ob lucrum: ergo, Econtra

nemo intendit malum quà malum, fed femper

i?

a&ug vt

füb aliqua fpecie boni: vel bonum , cui ad-

mixtum eft malum &c.

Hinc etfíi nolles adef-

3(fefïeb0n*i

üteerFf

Íe malitiam , ea tamen non difplicet efficaciter,

D

fi facis id ; cui ea admixta eft: ergoliberé eam

i

pnoP

j: 4

amplecteris.

"d 3. Difp. efl ; quia denomina-

tio pulchri non defümitur ab objecto indivifi-

Hoge

biliter tali; fed à proportione vel congruentia

pol

ä :

partium; denominatio autem boni moralis fu-

m

À i

l

tnitur ab acftimabilitate rectee rationis ; ergo ca-

J

i

E

$

ere

*

M

42

£6 xX(oy( db

dere debet fupra torum indivifibiliter a&tum,

N4

dd 4. IV. C.. Quia bonum ex integra caufà &c,

TT

& inrentio finis mali non eft capax bonitatis;

t t t

quia; ütaitS. Th. 1.2. q. 19.a. 7. ad 2.. vult id,

hefin

"Ads. N. A.

Tüon

quodeft de fe bonum; fub ratione mal.

Quia hoc fieri non poteft. uno a&u, eo quód

ia m

motiva fint repugnantia: quodíi ergo hoc fiat

d qiigs

diverfis actibus, üt poffe fieri damus, pofte-

licam (

rior malus non tollet bonitatem anterioris.

QQà ome

J II 2du demtur: a&hus bumani ,. qui t

p ol

bom, nec mali fint, fod im geuere moris indiffe-

W nf

Ventes 2

^

üin

KT

IN. 39. JVota. Ex hactenus dictis conftat,

h

a&us humanos dupliciter fpe&ari poffe; 1mó

atbl

woad ordinem illum, quem dicum ad obje&um;

Sin i

his vel illis, vel nullis circumftantiis veftitum;

Vettter.

& fic fumuntur fecuundum [peciem, quam habent

507110; l

extrinfecé ab objecto: 2dó ex parte fubjedli

Fäfioneh: :

agentis quoad finem , quem fibi operans hic &

ts

nunc prefliruit ; t Jfü fumumtur fecundüm

Inefn :

2udividuum.

Quia ergo objectum fiepe de fe

Rsinid

nec bonum, nec malum eft, fed indifferens;

D?Rj?(] tyi

atque talis. etiam fepe videtur effe finis: Jinc

fütim

Qqueftio oritur , utrum dentur actus indifferen-

od

tes tam in fpecie, quàm in individuo, h..

| R

tam fecundüm objectum materiale, quàm fe-

lt l(me; |

cundüm finem, quem operans, confideratis

M

t

omnibus, hic & nunc habet, dumactum exer-

Vi

cet? udiffeveutia autem hic non denotat exclu-

agmäüäa

fionem geceffitatis , de qua Inftr. 3. preeced. Sed

þrnu, m

Voritatis Q9 malitie moralis

Aüm

j qu.od æquiyocggic);-

)

3iis causà notatum volo

b

o

,.

mlu

N; 4;.

u

ERE )C o :(

43

liter ah

N. 40. &deo. . Daztur a&tus bumani iudiffe:

Jra Cil

ï

ventes in fpecie:: probalilis veró nulli indiffeven-

ax boniz

zes in inávvidue ; fi quidem a&us verà bumani fint ,

d2

h. e. fcienter, lubentérque facti, vel cum plena

rationis advertentia. Nam fi fiant fne adovcev-

du,

1 «

u

fea, non aétus humani , fed Zormzis fünt;

ero0 n

de quibus, ceu ex quadam imaginatione factis;

ams, p

]j

)

hic non qusrimus.

rmüm efbextra dubium;

quia omnes nórunt, dari actus, qui fpectato

uegion-

, du

precise objecto materiali; ex eo nec fint boni,

o i

nec mali formaliter , eoquód objectum fecun-

düm íe nec precipiatur, vel fuadeatur, nec

idis od

prohibeatur ullà lepe , fed puré permittatur,

ipol;

üt ambulare, íe refrigerare, fricare &c. ergo.

u i

2dum probatur; quia homo, quandocunque ad-

tis vel

vertenter vel deliberaté agit, agere debet àz

m hi

bemo; h. e. modo conformi & proprio nature

yre t

rationali: ergo omnes actus, utut ex fpeciein-

differentes, referre deber in finem bonum vel

x o

j o

honeftum: atqui fic nullus datur actus indiffe-

rens in individuo; ergo. 74ns. fundatur in in-

j g

idiftt

trinfeca oydinatione €7 digitate vationalis natuve :

« fns !

cüm enim omnia agentia naturaliaper omnes

fuos a&tus modo fibi con.enienre, & juxta fi-

| indifm

jd00; H

nem naturz fuze debitum agant, üt conftat in-

dq&ione; multó magis hoc competet homini ,

o^

:onfideïm

ne contra naturam agat.'

Conf. etiam . patet ;

tum (

modus enim agendi hominis, eft rationabiliter

agere juxta dictamen rationis; ffgis autem pro-

r od

zcet.

frius , & bonum naturz rationali quà tali de-

bitum, eft & effe poreft fo/a Loneflas, non veró

u'VW

bonum jucundum aut utile; quia 4//e non ap-

petitur

N

,

*

44

$ x(Coo( 9

petirur propter fe: & in delelabili homo non

quetim

poteft quiefcere ; cüm aliàs non difcreparet à

que f

bruto; üt manifeftius fiet infra parte Il. Su/-

jut: 1

tite ]

fumptum pariter teuez; f namque objectum de

fe indifferens referatur ad bonum finem ex-

eyd)

0ms d

trinfecam, actus eric bonus: fi non, neglige-

turfinisille narura' rationali preítitutus, &

nmpoí

t hu

jure nature íequendus tanquam proprietas,

per quam homo differt à bruto, & actus erit

cnlümm

malus: ergo.

Unde & Zrifl. 2. Ezb. 5. actum

1 Q

illum dicit effe virzuzis, ive bonum; qui fit; /-

hRUE

cut oportet , & cujus causá. &c.

(j

QUi

IN. 41.. Signanter. porro notandum efl , nos,

dum actus ejusmodi in individuo bonos vel

fsrm; i

r

malos dicimus, non loqui de illis z5eolegic? , fi-

ve quoad meritum, vel demeritum, fed phlo-

fü qi

Jüpbicà €9 etbicé fpeCtatis; quae duo . perperam

modö pr(

omnino à multis confunduntur: Certum ete-

Á t

nim eft dari actus indifferentes in individuo;

retur

qui nec fint meritorii, nec demeritorii coram

homij']em

Deo, àt conítat ex damn. artic. 16. Joan. Hufs.

!

[us| noi

divifio immediata. Dumanorum operum efl , quàd

fünt. vel virtuofa, vel vitiofa &c. cüm plus uti-

ImmW

que requiratur ad actum meritorium, quàma

Mp

ethicé bonum five honeftum; Nam u fet ethicé

QU Ql

bonus, füfficit attingere motivum de f& bonum

W, ]&Ud

& honeftum. | Preterea dixi: probabiliis ; quia

ïgtionalig

i

oppofita fententia multis quoque rationibus; &

BI

*

Qi

authoritate S. Bonavent. ac Schole fübtilis ni-

al

titur, atque adeo ia praxi tuta eft, faltem n

g nofü! 1

genere, abftrahendo à quibusdam actibus ;z J[pe-

hn em

€ie, quales fünt; comeffio ex [oja voluptate , alii-

Sqg.

que

^

WSuR x(oXx( 5

$

45

li hom

que nimiüim fenfüales; & naturze rationali, ejus-

Qifcrepet

que finibus ordinatis oppofiti.

Tales vatioues

ytte Il d

Junt: 1. Quod magis flet pro humana fragili-

ob

tate & libertate, que reítringi non debet, nifi

um f

expreffo pracepto ; praceptum aurem , ut

omnes actusliberi ac morales referantur ad fi-

non, t

rellitut

nem pofitivé honeftum ex lege naturali , & fyn-

terefi humanae nature non Ííats probari, etfi

n propïäf:

"T

, & d

confiium ad perfe&tiora clar& (atis exhibeat.

"

'2.. Quód ejusmodi a&tus, licét nec pofirivé ho-

Bs

?&

nefti, nec inhonefti, adhuc fintconformes legi

llm)qm 'ï],

& rationi, faiem permittenti, adeoque non in-

ordinati: item conformes nature fo/tem àz fer-

um )!

lo bar

Jitive , nec pofitivé difformes zature àt rariona-

; tum quia plerique conveniunt foli homini:

hag

Iffl (EGVM

tum quia videtur effe proprium hominis, non

modó procurare bonum potentiz rationalis ;

o p*

fed etiam animalis; adeoque per illos adhue

- Cettuf

4

Operetur 4 bemo ; modóque non dedecente

J

" ind"n'zci

hominem quà talem &c.

oriuri

|ON.42. Utut. autemm. beec probabilia, allatee

n

tamen noftrz rationi Paud preponderant: quoad

"T

um quidem, quia, quee ex fragilitatefiunt , ple-

in

rumque indeliberaté fiunt, ideoque extra fta-

Iffl qPij

tum quaz(tionis fütt: & praceptum quod atti-

nuj

net, iftud (àtis utique patet ex ipfius naturoe

l

rationalis ordinatione intrinfeca, qua necefla-

J d

rió exigit Operationes debiras fini fibi pro-

jonbo"

prio &c. 4uoad adum veró, quia; etíi quis co-

(übtis!

fl

gnoícat , actumi fubflare legi permiffiva, ta-

men eum transferre debet ad aliquem . finem,

bus il

be£

eoquód agens intelle&tuale femper agerekde

yat h

[^

46

QW n(oyx(C Go

C.ntg

ob fitem, ut difcernatur à bruto; imó & hune

que ha

affequitur, fi quosdam actus ordinet ad confer-

vationem naturz fenfitivae;: cüm hi fàltem me-

perant

fec o

diaté ad finem nature rationalis referantur;

quia & confervatio nature fenfitivae eft re&te

nl

d

rationi conformis.

AVeque plus. evincunt. contra

f&5; ii

705 aliay v. g.

1. Quód fpecies non fit finein-

4DC

dividuis, adeóque quod convenit fpeciei, etiam

lyote

his competere debeat.

2. Preeceptum de refe-

rendis aéctionibus in bonum finem fit affirmati-

Is

d

f^l

vum; non ergo femper obliget.

3. Actus bo-

QU

m i

nus & malus non opponantur contradictorié;

ac proin dabilis fit aétus medius.

4. Dici non

fttut

poífit ad quam virtutem pertineant ambulare;

ib wgc

ludere, fcreare &c. &c.

$. Saltem nolitiones

Qu

operum honeftorum , qua' non imperantur;

4])

o

fint indifferentes; v. g. nolle laborare; vel ora-

ii

re horà 3tià non imperatà &c.

Nam wad 1.

liT

D

T d)

Utique nulla eft fpecies; cujus aliqua dari non

st

poflint individua; danrur enim actus in indi-

viduo indifferentes praecisé fecundüm fpeciem;

E &

NI

quam habent ex objecto, at non quoad ea;

qua habent à finis circumftantiis: Hinc D. 7l

ii (y

r

mm(ï

Quod convenit fpeciei; competit etiam indivi-

[ ij

duis fpecifice fümptis, & fecundüm id, quod

A

accipiunt ab objecto C. fümptis fecundüm ra-

40 r

4

tionem individuantem N. — Nempe actus qui

fit; fpectari poreft füb duplici virtualitate:

T

N (

1mo per ordinem ad objectum ; dein per or-

W

dinéi ad tales circumflantias & talem finemy

( W

propterquem fit. — e. Difl. aliter.

uodcon-

nj

venit fpeciei pofitivee, competir & individuis

*

C. ne-

h

£ x(o»( S

47

:

im &ir

C. negativee vel precifivee IN. fPecies pofitiva eff,

det ad o

qua habet rationem pofitivam, üt actus tem-

hi fdtenr

perantie: zegatzva fic dicitur, quia ab obje&to

Unde

ls refrum

rec .bonitatem, nec malitiam accipit.

obligatio referendi actus in finem honeftum ca-

v d

ia t

dit tantüm füper actus ex objecto indifferen-

tes; quia hi aliàs effent moraliter otiofi. ,44

non ( o

2. D. C. non femper obligat abfoluté C; ex

[ (pcciei, fä;

hypothefi actüs N.

Sic preceptum de. co.

pfum [

lendis parenübus non íemper. oblipat ab

m t i

. us

Íoluté , obligat tamen ex hypothefi, quód

cum iis agarus.

Idem eft de a&ibus fuper-

:onrradi;"geiï

Kl

érogaorüs, qui eX parte objecti non cadunt

füb preceptum; attamen ex parte finis; nori

quidem abíoluté , fed ex hyporhefi actüs.

'erri I]O]i[ifïï

"d 3. D. C . Si non aliunde fibi contrarié &

i

immediaté opponantur C. i, IN

Dabile qui-

r t

;VJ;" Mi

dem eft medium inter contraria mediata, v. o.

inter album & nigrum flavedo, quia ibi eft

iqua àrid

medium capax; fed non inter immediara v. g.

a ii

anum & egrum, ob incapacitatem.

"d 4.

nj*

R. Si talia deliberaté fiant, fpe&tant ad virtu:

n qu :

tem Curz corporis, vel ad virtutem finis ex-

HIH» í

trinfeci , ad quam diriguntur: Unde & S. 'Th.

m

[//À

-

^

. difl. 20. ludeve , séque recreave . &c.

n i P

fervato modo eutrapelie , vocat opera virtu-

cundin?

tis

d s. N. .4. Quia ex g. Polit. c. 3.

TOb

re&ta ratio non tantüm poftulat, ut recté aga«

v

mus , fed etiam ur honeíle quiefcamus, adeo:

n p*

que, ut & nolitiones actionum bonarumad

m ff

(

bo-;-

num finem referamus: ergo.

yodit

mdllVidUE

IN-

(s

48

0685 »(o»( 69

INSTRUCTIO V.

li

mmperant

Quotmnodo moralitatém participent. aGlus exterri?

boni vd

N. 43. Per a&us extermos intelligimus hic

ls nj

omnes illos , qui aliquo modo à voluntateim:

funt ia

perantur; quales non folüm fünt actus faculta:

titts d

tum externarum, íed etiam fenfüum interno-

dU Qp

rum, velappetitüs fenfitivi. Poffumtvero bi athus

t9. 4

u7

externi duplciter [be&ari: 1mó quatenus appe-

tuntur, vel imperantur à voluntate; & fic fe has

iini; N

Ts ol

bent àz obje&a, uti externa rixatio; vel ambula:

tio refpectu Titii; volentis rixari, vel ambulare:

t ib

2dó quatenus exercentur à fuis potentiis; &

(lb

fic & habent 47 a&ws; uti ipfa a&tualis rixatio,

tht

vel ambulatio. His praenoratis.

lititm

NN. 44. Edeo: 2d&us extermi, üt fünt ob-

jedta voluntatis, wwalitatem objetivam balent

mun.r 1p*q

vel ex bropria tnateria $9 civcum[lantüs; vel ex fí«

s n

tie, quibus alligautur : üt veró fünt actus poten-

ln &

tiarum voluntati fübftantium ,. eam formaliter

m dg?u

extrin[ecé. accipiunt à bonitate, vel smalitia volunta-

Nttt p

N

A

7i$ impevantis.

Ratio 1mi.eft: quia tales actus

]

Wf

ür fünt objecta, fiepe füadentur, pracipiun-

l

: t

tur, vel prolibentur e//zm ratiome [ui: evgo

W,mm

habent in fe conformitatem propriam, vel di£-

aUClmuEn(

formitatem cum regula morum, nempe oj-

nv

Q

Si autem fecundüm

jetlivam ; five vadicalem.

ïmmm lmn

Íe nec precepti, nec prohibiri fünr, torà

N Im n

moralitas illorüm erit ab actu. interno; eos or-

F& l

dinante ad certüm finem, àt N.40. diximus:

OJq

Ratio 2di efl ; quia a&tus externi eomo-

fs

ergo.

N

fþ*r

ms

wf

do -participanz moraliratem ; quo libertate

U

€&

La^

iE

)

y»(o)y( £m

49

V.

fed quàd f

ntliberi, habent ab actu voluntatis

imperantis: ergo & quód fint morales, five

g at

boni vel mali; adeoque nec moralitas formalis

elipims:

ipfis ineft intrinfecé ; quia fecundüm íe non

volpntutt

funt immediat? libera, & cum advertentia ra-

us f

tüionis facta profecutio vel repudiatio honefti

um ia

aut turpis, fed folüm dependenter ab actu in-

intcatil

terno. — /4;que bigc paviter [equitur , quàd a&lus ex-

tarenm 4f

zerni non [it eque boui vel mali movaliter , ac fuut

: &i

Wterii Nam moralitas formalis vel tendentiain

oydant

rationes objectivas boniaut mali moralis ex po-

velanitt

teftare libera, & cognitione talium rationum,

poren

folis a£tibus voluntatis internis primó & imme-

ii r

diaté convenit; externis autem nonnifi median-

tibus internis: ergo.

. N.45s. Dies. ExN.34. A&ushumani fü-

d n !

dficm H

munt fpeciem vel moralitatem ab objectis: fed

nfiiy t

actus interni non fünt objectaactuum externo-

rum: ergo actus externi non poffünt morali-

as pf

tatem defümere ab internis. Dein Multi actus

g jme

externi primarió fünt precepti vel prohibiti

ul

2

E

js us

,

propter fe; & propter hos modó volitio inter-

na, üt patet in obeditione parentibus debira,

!

d

vel in mendacio aut homicidio; ergo in illis po-

p i*

tiüs ftaruenda eftmoralitas. Nam g. ad 1..D. M.

in

fümunt fpeciem vel mediat& vel immediaté C.

g

T

tantüm immediaté N. Actushumani fünt dupli-

ces: Zgrergi fpeciem immediaté fümunt ab ob-

fütt ; [(;:

p; &

je&tis, Exzerni ab objectis mediante actu inter-

n0; quia ad moralitatem requiritur, ut actus

du

rni af

feratur profecutivé, vel averfative circa ratio-

nem honeíli vel turpis; quod competere nequit

fen-

bertafc"f"

50

Em x(oyxC SSx

tss

fenfibus externis, utpote qui tantüm verfantnr

dj

circa fenfibilia, qualis non eft ratio honefti vel

inhonetti. . 44 2. D. C. ergoinillis potiüs fta-

t pæï

tuenda eíft moralitas objectiva, five radicalis &

fundamentalis C. formalisN. Illa quidem eft

guai

Íepe prior in actu externo, & inde etiam in

al

actum internum refunditur; non veró hac, ob

td, ldb

datam mox ante rationem. Interim

ils raio

NN. 46. Quares. 7Znnonergo fit plus bonitatis

f rr

vel malitie ia atlu interuo e9. extevuo fimul fumptis,

V a

"

quam in [alo iutevmo ? S«deo.. Si a&hus exteraus mo-

Á

1q4nt

valitatem pvecise ex fie babet , non auget bonita-

13. ])

tem vel malitiam actüs interni ; quomodo enim

V poti

augebit, cüm eam totam habeat ex actu inter-

Jyrm

no? Siveró moralitatem etiam pvopriam babet ex

qu

objeclovel circumflantiis , phyficé quidem , & ex-

V U

trinfecé , vel extenfivé auget bonitatem vel ma-

ft z'mpd.,

litiam actüs interni , ob diftinctam illam morali-

Ritümm

tatem objectivam & radicalem: nontamen for-

maliter & intvinfecà, faltem per fe; Namin actu

externo non datur nova & diftinéctalibertas, vel

TE

) (

advertentia ad legem: ergo nec nova moralitas

1l

formalis. JDixi: períe; quia per accidens ais

externus augere pote[] etiam antvinecó movalitatem

Mg

aGhás imperamtis; externa enim actüs executio

f&pe in cauíà eft, ut voluntas intrinfecé & fe-

Vr

,

Y

&in

eundümfe fiat melior vel pejor; rmó per mul-

tiplicationem a&huum intermorum , quiin executio-

N

ln 1

ne fepius fübinde repetuntur, aut diutius per-

feverant: 2dó ob majorem affe&um , vifum , và

)

intenfionemn; cüm varia opera ratione difficulta-

hi Qu

tis; arduitatis &c. exigant intenfiores actus in-

DOn CODJ

ternos

A

£MB x(oyC Sem

$r

w

um vers

ternos, eosdémque excitent: Unde aliud lon-

g& eft /peculativé , aliud pratticà virtutem cole--

o hod

r

re, paífiones reprimere &c.

L

[ po

N. 47. Ex his Colliges , qwis ftt Movalita-

ve al

zis effetlus formaliter confecutivus? Nempe £m-

Ja quiis

putalilitas, bive ratio illa, vi cujus homo puo

inde eid

vera actuum füorum caufa, five phyfica five mo-

i vero

Yali, haberi poteft, ideóque ad reddendam de

D

illis rationem adflringi, ira ut in ip(üm legiti-

z!plu;m-

mé redundet, quidquid ab illis provenit culpae

of j

vel peenze, laudis vel praemii &c. | Conftat hoc

ho

füfficienter ex di&tis /gffr. /J. s. 20. & Iuftr. I

l augf[ li

9.35. Dicitur effe£us formalter confocutivus ,

;uomodomi

vel potiüs proprietas metaplyfica, quia tanquam

at

proprium quarto modo fluit ex actu morali

quà rali, five ad normam moraliratis menfüra-

jnm lii

]uidemj&

md. Unde, Regula univer[alis ef ; quàd tanta:

jateme

fit zmputabilitas; quauta füerit actionum huma-

iunai

narum roralitas, id eft, advertentia, & libertas.

yontam,

SECTIO II.

; Namäl'»'

ilb

De ür, que [peclam ad direcfionem . actio-

m

num bumanarum Q moralium,

r';lfc'l?if'ff'ü'

Oft recenfita actuum humanorum

j quii

N.4'8.P

conftitutiva intrinfeca, praecipaame-

j a

que eorum proprietatem, qua eít moralitas

jj

progredimur ad principia eorundem directiva,

m ptr':

íive moralitatis Regulas;: Cüm enim moralis vel

jpexe

lumanus aétus modó bonus fit, modó malus,

diuris?

ratio hujus diverfitatis alia afferri non. poteít,

nj

nifi quia congruir aliquando regule; aliquando

» df

ciputm

j a&gsjü*

Hion congruit. ^ Aegula il:aque'ifive prin

direcis-

(

$2

TFRER )

4(o) 60

dire&ivum in genere eft id, juxta quod aliquid

]emà (

fieri debet, ut fit re£tum: vel eft quafi men-

padi

fura, & index, ad quam, five per quem ex-

particp

ploratur, utrum aliquid habeat debitum ordi-

Y dj

nem ad füum finem: proin Zeegula qmorumidem

ss d

eft, ac lex actionum, five norma agendorum

qui r«

& omittendorum , cui fi conformes fuerint

(mrtend

a&tus, erunt recti & honefti ; fi difformes , obli-

þ/lf 4 f& :

qui & inhonefli. Porro Zuplex ab omnibusaf-

Nitrdj

fignatur smorum vegula: altera primaria, univer[a-

Ti |

lis, objetliva, vel etiam vemeota &g' ultimata: al-

fcpt

tera fecundaria, particularis , formalis eg proxima.

Vlrtte

Tlla fic dicitur, quoniam dirigit, & non dirigi-

tur, eo quód fit emnium prima, adeoque ra-

lls qbfer

Np

tio primaria & objectiva, in quam quis uni-

Rn

verfaliter & ultimató tendere poteft, judican-

VN

do, actum füum effe ilii conformem , atqtle

fttin

ideo rectum aut honeftum, vel difformem, &

fütsh

hoc ipfo irre&tumaut inhoneftum: Iíta, quoni-

Mil

am dirigitur fimul, & dirigir; & quidem pro-

lt j

ximé , quatenus nempe regulam objectivam

P [

ræh [

particularibus cafibus intentionaliter applicat &c.

[u

lm

Sit ergo

W Odlum |

INSTRUCTIO VI.

UM

Quenam fit atiomum Moralium vegula umiver[aliss

n ïd 1

pranaria, ? obietioa ?

Tf

N.49. Adrité percipienda ea, quz hic füb-

L du

jungimus,; prenoraudum efl, quód Lexin gene-

il T

Ut

re fit regula communis & ftabilis, directiva

Q 'ea'uc

& obligans ad aliquid apendum vel non agen-

Vil

NT

dum: differt à »727dazo, quia hoc unitantüm,

abile:

[ q

u

vel paucis imponitur; nec eft de fe ft

Item

u

l

x

a

i

d

ï:'??iä *»(oyxC x

55

iquiLát

Item à confilio, quia hoc non habet vim obli-

E quie

Dividitur in ezerzam,; & participaram

gandi.

X qua:

participata in zaturalem, & pofitivam : potitiva

debirume

in divinam , & bumanam &c.

Lex ererza, eft

jt m

actus diving mentis five idea divina, dictans,

u agenio:.

quid rectum fit ac faciendum, quid turpe &

)rmes 1

omittendum à creaturis rationalibus.

Partici-

forms;d

pata, eft quaevislex, ab eterna illa proficifcens.

jb omnbs

JVaturalis , eft illa ipfalex eeterna, per dictamen

TT

rationis nobis intimgta, & in cordibus noítris

? uf

Íícripra. Pofitiva eft, quae à libera legislatoris

jj p

voluntate pofita eft.in bonum commune &c.

&ondr

His obíervatis

T

N. 5o. Duplex eft circa regulam primari-

um quis

am moralitatis AA. fententia: 1722 cum Vasquez,

rl ]

Suarez &c. pro ea affignat zaruram vationalem

m

quà talem, vel quee utitur difcurfü & libertate,

iformat

ita ut actus 7// convenientes, finthoc ipfo for-

j ma) qEC

maliter honefti , difconvenientes veróinhonefti.

qut

Btatio illerum eff. 1. quód. quaedam fint à Deo

, objecü'j

precepta , quia bonat boueffa, üt cultus Dei, &c.

quadam veró prohibita, quia mala €g inbenefta ,

ütodium Dei, &c. adeoque amzecedenter ad prae-

ceptionem vel prohibitionemzz fe, & inriufece

ia

n

bona vel mala fint : Sed talia amtecedemter effe

non poffünt, nifi quód zz fe ipfis, & ex zpfo uo

uæ h.» d

obje&lo naturz xationali quà tali conformia ve

[

diformia fint: ergo. 2. Quia alioqui ejusmo-

*

dlffu.

di a&us à Deo prohibiti

potui

ffent effe zon malz,

j

001 À

vel faltem Zifpenfabiles, 1 non fuiffent prohibi-

gt

ti; quod aperté falfum eft &c. Equidem Efpar-

!

f f

za, Lugo, &aliquot alii pro hac regula affignant

[a

3

€071-

C

$4

z

3C o Xf

NY

couducentiam vei ad ultimum finem, praponderan-

du

tüam pbyficam &c. fed quia hzc opinio vix ul-

Vdus m

los habet affeclas, eà ftudio abftinemus.

2da

formes

Tio-

Sententia cum S. Aug. D. 'Th. &c.. proea af

nj du

nat /egem Dei eeteruam , five vatiouem Dei pr.

&i-

bongm.

cam, eoquód nullum fit bonum morale, quod

Effäü;

non pracipiatur lege hàc, nullum malum mo-

din, «

rale; quod hàc non prohibeatur.

Fundat au-

fiet

tem fe haec affertio przecipue in illo ad Rom. 4.

Tfürt mg

15. Ubi enim mou efl lex , mec pravaricatios in.

kl

quem locum 3. ,4ug. im expos. P[. 118. ait:

ftltto

omne peccatum efle transgretfionem legis, non

Q per

quidem Mofüice, cüm gentes fine iíla pecca-

Ibtti g

verint, fed naturalis, h.e. divina ; neceffarie,

Q vim

fcriptee in cordibus noftris &c.

Unde & L.

22. contra Fauftum c. 27. peccatum definit:

Wys

510 d

Di&lum fatlum , velconcupitum contva legem ater-

ff [

zàm ; ergoe contrarioactus , qui eft juxta eam,

eft moraliter bonus. & S. Th. 1.2. q. 72. a. 6.

lts d

]

in Q) ait: regula autem voluntatis bumane eft da-

HiS, n

plex: uma propinqua $^ bomogemea, [oilcet ipft

mfüiffr j

bumana vatios alia veró ef. prima vegula, foilicet

lex ererna, que eff. quafi vatio Dei &c.. Ex ge-

W n

Ü

mina ut verofimiliorem , magísque commu-

nem feligamus

Y n

N.51. Dico. Zegula moralitatis objetliva

um ;

urivevalis, €g primaria non eff natura vationalis

quà talis, fed Lex Deiceterna. — Probatur L. parss

T.

NT

quia regula primaria debet effe ratio objectiva

d

piimi vegulans a&tus morales , vegulans efficacitery

1

TM

D

* de

cum obligandi virrute füprema, indefectibili

alitev s

MU

ä&m*mequc eftimabili . vegulans. univerfa

H

Ant

obli-

m

——

60 »(0)( 00

$5

jrapnm

obligando omnes , & ubique; zf emim xmum;

pinio v i

Demus, j

actus nunquam poterunt reddi moraliter con-

formes vel difformes ultimatae alicui regulee:

poad

uifi 2dum , foret inutilis, nec praeferri deberet

m Dupi

norde, g

bonis malísve creatis omnibus: 7/f/ 3ium , non

effet illi ab omnibus, nec in omnibus paren-

n malunt

Fundtt

dum, adeoque non effet prima & adequata

menfíüra moralitatis: atqui talis ratio non eft

]o «d o

natura rationalis, quà talis; nam zgprzuis ante

icutrittdi:

Dr u

fe fupponit naturam naturantem, à quaipía eft

vegulata ceu interpres regulee primse increatee,

n hst

quam per fua nobis diétamina promulegat; üt

pe u p

negari non poteft: 240 zom vegulat efjcaciter

g, n L-

cum virtute obligandi; obligatio enim induci-

Undt N

tur per lepem füperioris; natura veró rationa-

:amm dü)

lis non eít füperior fe ipsà: multó minüs cum

T d

virtute [uprema $g. indefe&ibili , aut. fummà eeffi-

T

maábili; tum quia füupponit divinam, tum quia

4974

finita eft, adeoque non eftimabilior omnibus

m

bonis, malísve creatis: 3tió non regulat wmi-

y, [ )

verfaliter; quia non eft füperior totà fpecie na-

nph r

tura rationalis: ergo.

Probat. I1. pavs;. quia

ii 91

foli divinz legi competunt propofitze conditio-

nes regula primarie ; nam adeam in refolutio-

ne imoralitatis ultimó devenitur tanquam a

"T d

primam radicem omnium pradicatorum ; in

i

quibus alii moralitatem objectivam confticuunt;

T A

adeoque r. eft primà vegulans: five enim cum

j 0^

Vaíq. & Suar. ftatuatur ifta z2 convementia Teà

ii

ad naturam vationalem ; ive cum Efparzazz coz-

ndeft?&'b"'

ducentia vei ad. ultimum finem &c.. hec ómnia

tandem fündantur in lege divina , vi cujus ma-

4

gis

—

t

$6

EMPB x(oy( g

lonefiu

gis conducunt ad ultimum finem, vel magis con-

veniunt natura radonali, aut funt meliora op-

m

pofitis: . ergo.

2. efh] veguleus effiaciter &c.

Qs qu

quia divina, & melior omnibus bonis, malís-

Wt

li

f,

ve creatis. 3. vegulans univer[aliter, non mo-

um

edre r

E gp.. 072

dó zz objc&lis indiffeveutibus , àt conftat ex N.

40. füpra; fed etiam in materialiter inalis , ra-

&dyim

frtime

tione oppofitionis phyficae cum felicitate natu-

r& rationali propria, que ex eod. N. 40. ob-

luvanr

jecta regulat forinaliter ; ut. adeo füb lege divi-

páid

na tota ratio moralitatis ultimató comprehen-

Ng

^

datur: ergo.

fj

N.52. Obferva tamen I. quód Lex Dà

Véndi,

hic non fümatur omnino fítri&? pro fola ob/i-

firt o

gate , fed etiam latiüs, pro fuadente, vel meré

g

etiam permitteite. TI. quód eadem fpectari pof-

]?&mäor

fit àt efl in Deo, & àt in bomine: fiüt eftin Deo,

d p

juxtà quosdam dicit actum Intellectás divini, quo

i l?&-] a

judicat materiam ferende legis effe creaturis füb-

Ü

ditis neceffariam, vel faltem convenientem &

nne)QUCX

earum felicitatem : comrmuniüs autem juxta

Ü pra

]

alios dicit actum voluntatis Dei, approbantisaut

Nisnos

pr&cipientis, vel reprobantis aut prohibentis

la

aliquid üt conveniens vel inconveniens illi re-

I-lqiï'

rum ordini ac fini, quem inter creaturas con-

TRitrje

ftituit, dicente S. 'Th. 2. 2. q. 104. a. 1. ad 2.

Wij

zpfa Dei voluntas ff primavegula ,

u vegulantur

omns natuvales voluztates. Si verà

(

gam;arz,»ï j

pectatur üt eft

isï"]ïï'i!m.

[

in bomine tanquam vegulato, dicit di&famen vatio-

Yi

'

I

zis, quo lex ifta objectiva nobis applicatur , eo-

mnïmgx

ipfo, quód naturam nacti fimus rationalem, h. e.

Ptj

e&; & in"

gptam approbare id; quod honeftum

honeftum

x

CO x(oyxC m

$7

Unde ex eterga Dei 1ota

velmugic

honeftum reprobare.

Yt TRU

eff ommilus , uoniz [e quidem ; quia eft actus divi-

qiair

nus,quem nemo in fe percipit, /2Z i effe&u, tum

bonis,

aniver[ali, quia videlicetadvertitur certa quaedam

i, *

rerum creatarum ordinatio , que non poteftpro-

eonf a

cedere, nifià poteftate & dictamine aliquo altiore

lr d!

&divino: £um particulari; quia omnes in nobis

feictuet

fentimus vim aliquam boni approbativam,repro-

X N t

bativam mali: Proinlexterna prout hominiim-

ib hgec

preffa eft,à naturali non differt. Atque hinc etiam

IN. 53. Patet , quód allate IN. $0. Ratiouesuil

) comprek:

eezucant. Itaquead 1.3y. 1. multa fünt etiam bona

vel mala, quia precepta vel prohibita: ergo na-

qii ln

f

pro 1049

tura rationalis non eft regula faltem prima & uni-

verfalis. g. 2. D. 7. quiabona & honefta vel ma-

27 d

j n

la& inhonefta , bonitate vel malitià formualiter ta-

üü[ c&,/; '

li; fiveproprie moral; N. materialiter tali vel va-

icali, quze dicat contarierarem, tum cum perfe-

crettrb

€tionibus & attributis divinis, tum cum ordine &

fine, quem Deuscreaturz rationali indifpenfabi-

enend

E

liter praefixit C. contrarietas veró hac veldiffor-

mitas non eft moralis formaliter, quia datur inde-

f rob

al

iif

pendenter adlegem: ergo. .4dde, quód S. Th.

j pIo

1.2.q.71. a.6. ad 4. allatamrationem vel axio-

rigs D

ma explicet &intellieat de lege pofrtiva, qucealiqua

:rcatumc?f

j, 4 17

pracipit vel vetat, quae jam antecedenter per . le-

emnatuv« fünt precepta vel vetita; non veró de

j n

1

[4

of

pe

divinarefpectu cujus omnia ait effe mala;quia

prohibita. /42. /V. /Z. quia, utut etiam omitta-

f

mus mox ante dicta , tales actus femper fuiffent

a

materialiter vel fundamentaliter mali , adeoque

nakm, j

Íemper exegiffent prohiberi , ratione oppofitio-

Cü)&

n

ho

58

E (Co:(

is cum attributis Dei, & cum fine creaturce ra-

libeta

tionali indifpenfabilirer proprio : unde etiam per-

dipro

&ictsq

mitti nunquam porueruntficut tamen à Deo per-

folater

miffafuerunt mala phyfica. Quod attinetfurzum,

d f

boutcidium, & fimilia , in quibus videtur aliquan-

dodifpenfatumefleà Deo; notandum eft, nun-

DNT

litsve

quam in iis intercefliffe difpen[atiomem - ( quee

eftoblipationis relaxatio) fed mutatas folüm effe

. Yimi

circumítantias à Deo, aut translatum dominium,

Jttsea

i n

ne fuerit. adlazio vrei alieme, veloccifio privatà au-

tj

thoritate &c.

INSTRUCTIO VII.

Uiv

Quenam fit vegula formalis €2 proxima a&uum

d i

bumanovum ?

«ürgi

N. 54. JVota. Regulam moralitatis, obje&vat,

NT

D ; l (

&ul/imatam (in quocunque praedicato ea pona-

tur) applicari nobis debereper re£am rationem,

Iifüu':aifg

(f yj

ceu regulam propinquiorem , aíferunt omnes; quia

[ttmm

exS. T h.p. r. q.79.a. 12. in ( oportet; naturali-

zev nobis iudita effe principia opevabilium, ficut indita

cd:(lhO(

fendo,

Junt priucipiafpeculabilm. Porro quadruplex eft

rectaratio: 1. NOTITIA PRINCIPIORUM

Uif

fs

MORALIUM, qua greecé eurrifgusis dicitur,

h. e. copfercatio , àcuyrugeo confervo , quia gene-

" alrmpi

ralia vitee moralis principia, lumine natura no-

fhotims

bis indita fervat, eorümque ope hominem in-

(W fs

tegrum vitee, & fceleris purum facit: poráfque

Wüisi

fpeclari vel üt babirus, vel üt aGus.. àt babitus , eft.

tl

qualitas inclinans intelle£ctum pra&ticum ad af-

M

'

fenfüm principiorum rmorum moralium, e. g.

quod fibi uom vis jferi; ideóque fe habet circa

It

;fcd;

ntiafe

üng.

?rincipia rcrum agibilium, ficut intellige

habet

;

t

ER (o»( ää

59

Creaturet

habet circa 1ma principia fpeculabilium. t e&us,

leetaiy

eft propofitio univerfaliffima, &immediaté pra-

niluy

€tica , que nonex alio principio füperiore, fcd ex

tinejr

fola terminorum penetratione patet, e. g. Jorum

eff faciendum, malum fugiendum &c. .. 9. PRU-

enuraliq

DENTIA, quz itidem ípectari poteft velüt ha-

m eft,rn'».

VU

bitus, vel ür a&tus. -àt Jabzus, fonat hic ex 6. Eth.

W

P TORX

5. vim illam con[ulfativam de iis, quee bomini bona

x dominit

Junt, atque utilia, non ex parteyit quemam ad [auita-

zen 9 robur confevaut, fad que ad beue vivendum in

) privaüz',

umverfum &c.

üt 2&u$, eft conclufio moralis

univerfalis, ex principiis morum per f notis du-

]

h)m g

&a; ideóque fe habetad Synterefi , uti fapientia

adintelligentiam.

. CONSCIENTIA, Gra-

I$

fhum

U

cis oueid no7 , ab éid'wwu fcio , quafi cum aliofci-

entia , h. e'üt ait S. 'Th.l.c.a. 13. applicatio [cien-

atoet p

d

zie adaliquem a&um pavticulavem, vel t alii : appli--

catio propofiticuis moralis unvvev[alis ad alionam

pmned

Jingulavem ,e. g. nocere proximo, eft inhoneftum:

iij n uhl

fed, fihocagerem, nocerem proximo: érgo hoc

l ]Q-u:z;:;f

agendo agerem inhone(lé; que conclufio dicitur

yireit

con[cientia pra&ica 9. antecedeus , quia verfatur

YR

circa actum faciendum vel omittendum: $i ve-

;

và a[famptio e|et de pr«etevito , e.g. fed ego nocui

quue

proximo: & z//atjo: ergoiniqué egi; con[cientia

gt

fovet [peculativa & con[equens.

Verüm quia hic

ynind

potiüsagimus de reguía agibilium, conícientia

r u

Ítrictiüs definitur : judicium a&uale intelleclás pra-

u

&ici, di&ans , quid loneflum aut tuvpe , faciendum&s

un &t

appetendim , velomitteudum eg fugicudum fít. dixis

n C«g

judicium a&huale, non veró babitus vel potentias

bet ef

tum quia locum etiam habet in pueris; cüm pri-

ipant

mum

j/ hgbf[

m

E

d

*

Es

6o

£E y(oyxCc um

miüm ad ufum rationis pervenerunt, ubi nullus

1quit

dem ra

adhuc eft talis habitus: tum quia potentia nec

quiaqu

mutatur, necdeponitur, uti fepe confcientia. Di-

xipreterea: zmelle&us pra&ici , quia eft de

agibi-

mure

4

finemit

libus in prefenti, vel futuro. demum: di£ans,

COntIV

quid boneftum &c.' Nam cüm fit a£tus prudentie,

CIt: den

munusejus eft, o(tendereiftaomnia. 4. JUDI-

CIUM, SIVE DICTAMEN ULTIMUM,

FUA

éftque propofitio perfect? fingularis, &ab Arift.

rf

domina actionis appellatur, quia voluntatem im-

ferücm

fnediaté ad actionem, vel actüs omiffionem mo-

Quf

vet.

Sludicium boc , fiverum fuerit, dicitur ve&a

vatio: i fal(üm, vatio prava: eatenus autem ve-

frert e

df

rum eft, quatenus corciemtic congruit ; & heec eate-

nus vera eft, quatenus prudenzue ; ifta, quatenus

qiesi

lt

Jynterefi ; & illa, quatenus eerze legi commenfu-

ratur; hàc enim ratione pendent ab invicem.

in.äppïm

Quuseritur ergo , an recta ratio quadruplici illo

iune

(s f

modo fit regula proxima actionum ?

N.55. Dico. Aegulamorurm, five a&ionum hu-

Q f

m &

manavum proxima, forinalis,eg immediata efl ve&a

ATj

vatio,in toto [enfu explicato, vel, üt breviüs &com-

.

[

muniüsloquimur, dj£amen vationis, aut con[cien-

j

?Ha

Probatur 1. quia regula morum formalis &

j

lD

lira !

Jj

proxima eft; per quam regula remota nobis inti-

matur, & applicatur: fed hocfit per rectam ra-

D

Ui

tionem fiveconfcientiam; huic enimab authore

hm

nature infculpta eft lex illa aeterna; honeftum ap-

robans, malum prohibens, ex dictis N. 52. &

Ut

P£4. 7. Signatumef? [uper uos lumen vultás tui domi-

erguelïbw

ze &c. erpo. II. Quia rectaratio vel confcientia

Rn

ximam

Dote «

habetomnes conditiones ad regulam pro

requi-

"s

:

"

Ü

i XX(oxC X

61

1t, li

requifitas; nam inprimis eft Domegezeg, & ejus-

poteni:

dem rationis cum actu humano: dein ff cerza;

ynfcien

quia quamdiuactiones noftras eidem commeti-

adt g

mur,easàfuüo principio ad ultimum usque vitee

finem ita dirigit, üt in alios fines non deflectant;

nüm i

contra veró ratio prava hominemà fuo fine abdu-

Ü prudqu

h M

cit: denique o///gatoria, üt conítat ex Apoftolo

adRom.14.23. ubiait: omze autem, quod n eft

ULTA

i5 i

ex fide, peccatumefl ; quae verba Ss. PP. communi-

terficinterpretantur: omre,quedmoneft fecundim

Qlüntita?

Vfiontma

con[ciemtiam , peccatum ef? ; utadeo deliquiffe cen-

p dicnrf

eatur, quisquis contra conícientiam quidquam

fecerit, etfi actus ex genere füo alioqui foret

n a

boneftiffimus: infons veró & innoxius habeatur,

ï:;&hæce*

jf qu

qui egeritjuxtaeam: ergo. Hocipfuminfinuat

S. Th.1. c.a. 13. dumconfcientiam confiftere ait

j um

: Hb i',!j'äff

in applicatione noftre cognitionis ad ea, quae

agimus ex principiis fyntereíeos; & quà cogno-

p

Ícimus facta, eam dicit confcientiam teflificamtem

|/

quà facienda, concientiam infligautem €9 obligan-

1ein ; & quà jadicamusfacta, eccufaitem vel excu-

f

Jautem, coufolantem vel vemordentem , &c. ergo.

N.56. Ex his pro directione morum duo

D

4

precipué fluunt Corollaria didactica; 1755: zzl-

n

lus a&us poteft e[fe bonus, aut malus, mifi con[cientia

m

diclet illume[fe talem. . Ratio eft; quia ut actus fit

T

bonus vel malus, conformis vel difformis primae

p

regulee objectivee, moralitas illa, five con- vel dif-

IHCRUM;

formitas debet effe voluntaria, adeoque cognita :

N

gulaformalis;illam

ul

ergo debet dari cognitio velre

remotam applicans: at heec

e

t

confcientia, ut-

gn[äfnü

pote actualis fcientia faciendorum vel omit-

j

n

tendo-..-;

m

62

ï*ää* xCoxC m

tendorum:ergo. 245, Coufcientia regulans mora-

aoftro:

litatem, uece|Javio exigit judicium, vel diamen ulti-

tiendu

um pra&hicum, moraliter certum, de boneflate, five

N. m,

licentia ationis vel omiffionis. Ratio eft, quia alio-

ording

quin poffet honeftas vel licentia actionis compo-

C n

ni cum dubio vel formidine de inhoneftate vel

IUj

prohibitione ; üt manifeftum eft: atqui hocnon;

Tif] (0j

nam cum tali dubio, vel formidine gog ageret quis

17

T

ex fide, fed exponeret fe periculo committendee

elerfi

inhoneftatis ; adeoque aperet contra legem Dei,

deur

Jattem appreben[mn,& timul contra legem Dei uzi-

verfilem, quae jubet inhoneftatis, & peccati peri-

li

Obïigar,;

culum fugere, quantum fieri poteft: ergo. Cof.

UT

quia operans cum dubio,five formidine de hone-

Qtinile

ftate vellicentiaactüs, quivalenterita fe habet:

Nl

five boc fit preceptuimyaut probibitum à Deo.five mom,

mibilominus facio, velomitto: ere'o hocipfolepgem,

T

( (

acLepislatorem contemneret: ergo. Unde, ut

liciré quis & honefte operetur, debet, f1 qua fort-

trfray

affe dubitatio, aut formido füborta eft, per dicta-

"tl

IVing:

men reflexum , illam deponere, pérque hoc fe

certum reddere, fe non malé operari.

R

Vg

IN. 57. Zdtoppones: 1. regula morum debet

operantem oblieare, ut operetur conformitera

Es

nïlxum(

regulam: fed confcientia, five dictamen rationis

fic non obligat ; quia eftactus ipfius operantis: at

Vocli

Vïï &COn

nemo feipfüm obligat , eoquód lex fit ordi-

natio fuperioris, poteftatem habentis in alium.

tsl

BIN

2. Confcientia fiepe eft difformis regulee remotee

&abilla difcordat ; nam fzepe incertis rationibus

M

movemur, quód Deus hoc vel illud velit aut no-

l.llvmü

lïelrju;

lit&c. | 3. Conftientianon femper dirigit actus

*

noftros.

dmnæ

J

ER x(oyxc SeR

63

voulm

ff;&nnm

noftrros ad bonum; ür dum quis putat, men-

hatj

tiendum pro utilirate proximi: ergo. L. ad r.

ÀV. in. P. 1. D. eft actus operantis , füb-

d qiii

Tonis um

ordinatus regule prime , eámque intimans

C. non fübordinatus N. vel eít actus ope-

honelt

rantis, fi füumatur phyficé C. fi formaliter N.

iquho

gt

nam com[demiia reipfa eft lex matuvalis, five

ipfà /ex Dei fcripta in cordibus noftris: adeoque

Sommitt

eftlex fuperioris, fi fevmaliter, & quà talis conti-

s n

deretur ; tamerfi quetalis fit noftra, ive pbyficà no-

cgcmDmï

bis propria. Simuliter D. 2. P. INemo fe ipfüm

peant

obligat ; à£ zpfe ef?, five peractum, üt praecise fuz

: q. ["

ipfius ef? C. üt is participatio legis aeternae, &fu-

Ginetelt

nf a

premi legislatoris eít; per illum in ipfo loquentis

IN. 7dd2. D..A. (iepe eftdifformisregulae remo-

jDwt

tze primarize quafi antecedenti C. confequenti N.

xipkit

AVempe. dupliciter ex. [N. 52.. [pe&lavi poteft. vegu-

o Ut

laprima, fwelex eeterna Dei: 11 üt eft veluzi an-

g f'

tecedens Vive üt eftin mente Dei ; &ficeftipfa idea

dipti

divinee fapientize, dictans, quid fecundürm fe re-

i

&um, & non rectum fit.. 2dó quaficonfequens/five

fif

1

üt effin uobis ; &fic contiftit inco, quód Deus ab

m

seterno velit, illud nosagere, quod bonum & ho-

aformit

neftum eft, adeóque &illud, quód hic & nuncin-

vincibiliter judicamuseffe honeftum, & licitum;

r

velecontra.

uódautem Deusita velit; vel po-

" f d

i

tiàüs hocipfüm permittat;infinitam ejus fapienti-

ngn d

am luculenté demonítrat, que fic optimé difpo-

jgre?

füit, ne homines peccent in eo, quod hic & nuno

ration?

invincibiliter ipnorant effe malum, velineulpabi-

l

j i

licer judicant effelicirum. Sicutergo-perfectioni

j a

divingenil derogatur, quod Deus fuam omnipo-

f

ren-

i. .«ä»**

64

W6 x(o)y( £EX

tentiam noftre libertati attemperet ; ita nec dero-

atur prime regulee morali, quód pari feré modo

u

De fr

i

am legem attemperet errori invincibili. Zzc

ad 3..D. P. obligat fepe ad a&tus malos forrnali-

ter tales IN. materialiter tales /u/4. per fe IN. per

accidens C. quia fcilicer fepe penes nos non eft,

)

malitiam formalem cognofcere.

N.58. Contra Corollavia fuflabis. . 1. Ope-

l

rans cum conícientia invincibiliter errones,

operatur honeflé; & tamen non ex dicta-

MH

Tnine certo ; ergo.

2. Qui agit, quod ipfi

li

penfatis rerum circumftantiis videtur probabilt-

zer, vel etiam probabizis licitum , agit pruden-

m r

ter, adeoque honeílé; quia quidquid propo-

Tfm ä"

nitur üt probabile, eft evidenter licitum, üt habet

VOUr) Ce

fitilos

communis Moraliftarum : ergo &c. g. ad 1. D.2.

p. 4. non operatur ex dictamine marerialiter cer-

tixisdna

to C formaliter fübd, ex vemoro & direfo C. pro-

10 quiis

xuno&9 reflexoN. "Falis zplex habet judicium :

fim m

1mo remotum vel dire£um, v.g. licitum effe, pro

,;IF-M

falute proximi mentiri ; & hoc falfümn eft: 2dó

VtOne r

voximum [rve ultimum; vel voflexum. quo invinci-

Vr Ti

f

iliter judicat, mentientem pro (alute proximi

UT

nonagere illicité ; & hoc eftcertum. ,22. D..A.

M

r

agit prudenter, fi non fimul adíit prudens formi-

Ug

"

iUl

W J

do oppofiti; vel haec deponatur per principia re-

li

flexa C. fecus N. D.etiam P. eft evidenterlicirum

um

ex judicio directo, quo proponitur probabile N.

m

ex judicioreflexo moraliter certo,quo nempe ju-

dicat, licitum effe, opinionem veré probabilem

h

fequi C. Plura fi libuerint; confüle Moraliftas.

LU

W i

PARS II.

T

f y)(CoXxC SO

$$

L sitanecte

PARS II. ETHIC/E.

xrifrin

incbli 1

De fine operationis honeftz, dé-

malosfor:

que imediis, eum affequendi.

p

SECTIO 1.

$ nos n

De fiue. actionuim ultintos &* beaiitudiues

[cli)if. I 0

"

prefertim naturali beminir.

1

lier «t

omini, fi vivere velit 2 jomo , in«

n a&

tendendam fuis in actibus effe ho«

N-f9—-H

;if) qUOä 1

neftatem , füfficienter liquet ex

l

Inftr. IV. & VIL fed preter hanc unum ali-

lr gt

gt p

quem, uti rerum omnium, ita & aétionum nos

Ítrarum fizem ultimum effe oportere, in qua

igid t

inyi

demum ceu meta appetitionum füummáque bea«

il

titudine conquiefcatur, velipfo nature & ra-

m

tionis du&tu nec Ethnicos latuit ; tametfi , quó

i t

füo quivis fenfü & affe&tu eam metiebatur, in

j

tam multiplices opiniones abierint, ut S. Aug;

jum hf

. 19. de Civ. Dei c. 1. omnino 288. ex Marco

'UIHC' j

Varrone recenfeat. Quoniam igitur ; üt fapi-

Di yus

enter monet Arift. 1. Ezh. 1. imagmum ad vitain

V

IU

u

cognitio ipfius inomentum affert, eoquód , f quem-

Y

)l

adimodum [agittavii [cobum babeamus, magis bonur

€g Zoneffum a[fequi. poffumus : & t 1. Eudem 2;

ydens gf

yrind

p

ai: a propofito fine cavens, infiguis flultitiee av-

[/4

mentum e[] ; par eft, in ejus exiftentiam, efs

:n[e] W*

[

jl

L

entiámque folerter inquirere. Sitergo

INSTRUCTIO VIII.

ynetr

y ob

n [it aliquis fimis ultimus a&lionutn , 9 ve«

vuim ommium : quis ille: & quomodo iutendatur ;

aut intendi debeat ?

N.äq'c

DARG

0"

s

$6

£R x(oxC

N. 60. Fisis, fi fpe&atur üt principium

tten pol

a&tionis, eff id , cujus gratid aliquid fit : íiàt ter-

tür fois

minus, ef? àd , quo obtento quie[cit

agens.

Atque

fm; n

hic juxta omnes eft duplex : aJ//us fecunduim quid,

:

debct Ti

tentone

€9 negativé ultimus, five per accidens, qui quidem

in aliqua ferie actionum, aut mediorum fibi in-

& «dtin

vicem fübordinatorum fiftit appetitum, ita ta-

ceffarärqu

men , ut ulterius rationabiliter ordinari poffit:

« df

quene

dicitur £? particularis, vel immediatus, quia eftil-

lud bonum, quod quis proximé per actionem

chs dj

intendit: aLus fampliciter 62 pofitivà ultimus, five

fünum.

per fe, quo nullus ulterior dari poteft, eoquód

Mc ii

omnia alia propter ipfum expetantur; unde &

&Dremm

aimediatus ac totalis dicitur, quia in eo totus eft,

WJ n

ut agenti undequaque Lene fit, & quidquid appe-

r

titur, appetitur tanquam res, quee faltem par-

fir HRIS r&

tialirer ad hoc contribuat : Id autem, per 4uod

li f

agehti undequaque bene eff , dicitur felicitas vel

UL tj

beatitudo completa, quam per actus fingulos tan-

r

quam /rzem totalem appetimus, ordinando ad il-

jf [

lum media, & fines partiale. — Reliquas fübdi-

t (

vifiones finis, & quomodo caufet, vide apud P.

Ui

Antr. Mayr. S. J. Phil. perip. Partell. difp. 3. q.

ilmnv [

4.a.2. & alios paffim. — His praemiflis

Dton &U

N. 61. Dicol. Darur fimis non odo fecun-

L

düm quid ac negative 5 féd 9 per fe , ac fimpliciter

Q

ültimus a&ionum bumanarum , eg verum omnium.

NG

Eft communis & certa.. Ratio imi conftat quo-

Dj (

tidianà experientià; fi enim v. g. ftudium, quod

n

immediaté intendis, non ordinas ulterius, jam

Dettn

lt

ipfüm hoc erit finis ultimus faltem negativé;

EY

fiquidem non cogites dg ulteriore fine; nec ta-

men

hUC Pmp

:

^s

j

&6 »(o»C s

6?

)t pritj

men pofitivé excludas : ergo. Cozf. Nifi dare-

fr: t

tur finis zegativ? ultimus in ferie ationum & re«

a. d

rum ; nunquam poffet agens apere; actio enim

?

um

debet moveri ab aliquo; quod fit 1mum in in-

5 qig

tentione : nunquam etiam poffet quiefcere in

diorum i

eà actione; quia appeteret aliquid ulterius;

eQm, i

ceflarétque etiam ordo executionis: denique

rdina

omnia effent tantüm media, & nullus finis;

1 i

quee fan& abfürda fünt : hercle, nifi e. g. Medi-

T

cina fibi pro fine fanitatem «groti conftituat,

22 um

nunquam Medicus incipiet curationem eegroti,

)0[3&7 50'.'

nec quiefcet reftitutà fanitate; quod manifeftee

nrur; u

experientic? repugnat: ergo.

Ratio 2di eft;

1 9 00

quia, ex modó dictis, actionum & rerum qua-

df

4

rumlibet eft aliquis finis: fed, fi nullus dare-

ye fiten

[v

tur finis fznpliciter ultimus , nullus effet omnino

120

finis; füblato enim eo, quod propter fe expe-

r feicts

titur, tolluntur omnia, qua propter ipfüm ex-

síngi

petuntur : atqui finis fimpliciter ultimus pro-

pter fe expetitur, ceetera veró propter ipfum:

d!

k)«'q us

ergo. Corf.

uia ex 1. Eth. 1. zonompia ob aliud

eligimus ; aliàs in infinitum ita fievet. prozveffus ,

) Vidc?' p

[[.àj

d

vaneque €9 inanes e[érrt ommges appetitiones wmoffrae ;

proindéque natura feipfam deftrueret; eoquó

ils

; II

neceffarió deficerer, nunquam affequendo id,,

ad quod appetitu univerfàli ferretur : ergo.

[

] 1lllþ

jm m

N. 62. JWec dicas 1. Avari divitias, volu-

ptuofi delicias femper plures in infinitum ex-

onfïaff

Itf

Ü

petunt: ergo non habent finem ultimuim in ap-

petendo. 2. Non repugnat proceffus in infini-

rb

It

tum in finibus; quidni enim appetat aliquis

Q.

A

41n

Ocj propter illud; & iftud 2pf'opte'r aliud? er

p

68

dR y(oy( Z

INam Y. ad 1. N. C: habent pro fine magnam

prin

]

copiam opum, vel voluptatum ; appetunt au-

tione:

tem femper plura, quia perperam pro fine fta-

ehost

tuunt id, quod humanum appetitum fatiare vel

f nl

;

quietare nunquam poteft, — 74 2. D. /Z. non

n

t vd

repugnat in fmibus accidemtalitev fübordinatis;

ubi a

r unius non eft ratio volendi & alterum,

&

0

tü

oter

PL

üt cüm quis appetit voluptates, honores ; divi-

tias C. in finibus effegtialiter fubordinatis , quo-

rj

r m

rum unus movet appetitum propter appetitio-

«00

nem álterius N. & difp. ulterior of ; quia in fini-

Plu !t

m

Val

bus accidentaliter diverfis non eft aliquid ulti-

i

i

mum , quod primam appetitionem moveat;

Tm m

unus enim non pendet ab altero, eoquód ran-

W

tüm per accidens junguntur ; ideoque fipifli-

W.N'.e

me folent effe ejusdem fpeciei, üt plures volu-

N!N t

"

D

ptates, plures honores &c. fecus plané eft in fi-

?

nibus effentialiter fubordinatis; qui & ideo ple-

j

)

il

i

[

,

rumque funt diftin&tze prorfüs fpeciei & gene-

htl

ris, ür potio medica; humorum noxiorum cor-

qit f

recdio, fanitas &c. — Quód autem inter ves frve fi-

kmnm !

ues per fé appetibiles, una ves aliqua five unus ali-

li

*

quis figis [it pev fe €g ex. matura vei appetibilis, tau-

fe]ltl.äl

quam extvemum g. perfe&um bogums ac. veliqua

Mij

omuia propter iflud, ideoque. buic effzatialiter fub-

Tl

ordinata [int , inde eft; quia omnia poffünt ap-

Md

peti : fed fi non daretur inter illa aliquod ulri-

| dj

murn, cui reliqua fübordinarentur, non poffent

omnia appeti; quia (praeterquam quód volu n-

At

*

tas nec fimul, nec fücceffivé poffit appetere in-

[

finita, nec intelle£tus cognofcere) neque pos--

f'em-

Vf

tT

ggt appeti per .ordinfm intentionis ; qui

per

A

s

O

"!

*

69

G x(o)c 8

tmW — perincipit ab eo, quod eft ultimum in execu-

ppemn:s

tione: neque per ordinem executionis, qui in-

yo f

choat à primo medio, quod nullum efle poteft;

Md

fi nullus eft finis ultimus: ergo. JDein admifSà

].Àt

etiam totà illà mediorum & finium collectio-

lia

ne, vel illa appetitur propter aliud, vel ultima-

i Gd

,

tó propter fe ? non 1mum ; quia nil füpereft,

nore, d

propter quod expetatur: ergo 2dum: ergo da-

Dnad g-"

tur finis aliquis ultimus, nempe illa ipfa colle-

xpetitur.

r

&tio; quae propter fe e

Denque datur*

quiini

primum principium efficiens rerum omnium;

d.

zliquiä j

vel primum moveas in effe reali : ergo & pri-

q mod

mum movens in effe intentionali, & centrum

:oquöd

omnium appetitionum. Nunc

N.63. Dico II. Zzgis ultimus creatuve vatio-

que i

Jurs

ualis , efi felicitas pevfetla , five. beatitudo , faltem

p d

suaturalis : univerfalier autem loquendo , ffzis

&t

fimpliciter ultimus verumm omnium; g appetitiomum

jl

eujuslibe?. cyeatuve , ef-- Deus. — Ratio primi eft;

quia finis ultimus creaturee rationális eft illud

j

/ )C') )W,:

bonm, quod ita propter fe amatur, ut propter il-

TL

lud eligantur ceetera omnia: fed tale bonum eft

till ':

felicitas hominis perfecta , vel beatitudo , falrem

j lj

maturalis (neque enim per fe loquendo, hic agi-

fur J

mus de füpernaturali, per revelationem cogni-

[unt 3f

tà; fed de ea; quee per lumen rationis manifefta-

od ul

ta eft) erpo. . Major bellé declaratur 1.Eth. 5.

w

| poffïn?

uübific : Quoniam.veró plures effe fines patet , e8

qolut

borum quosdam. ob aliud expetimus , àt divitias

pl

&gc. . . mton omnes effe pevfe&los , pev[picuum eft at

eprimmm finem effe quid perfe&tum conflat : quave

(e PO)"

j

fiuis , i5 bicerit, qui

l? tqiztäin ums pevfe&us Ej:it

3

qua-

Pcf

"o

69 x(o)»( 09

quevitur fi pluves, is, qui borum eft. pevfe&ifr-

tinqii £

hiberet,

enus: eum autem qui per fe eff expetibilis , pevfe-

Giorem dicimus effe o , qui eft proptev alium expe-

fim? n9

tisà bo

zenduss €g eum, qui munquam ob alium expetitur,

35 univevfis , qui per jlf & propter alium etiam ex-

m

e£untuv.

Minor etiam ; nam ibid. fübditur;

&rere

Julis autem felicitas maximé effe videtur ; banc

lii

(f enl

enim propter. feipfam femper, eg. munquam ob aliud

expetunus ; bonorem autem , voluptatem , mentem,

qii qui

fimob

wirtutem denique omnem , €g. propter. fe expeti-

mus.... 7 felicitatis etiam gratil, per bec ipfa

Titr f

Jelices stos fove avbitvantes s. [ed illorum. causá uul-

polte n

lus felicitatem, neque ob aliud quippiam expetitege.

NG

Hinc & Boétius L. 3. de Confol. Phil. prosà 2.

9g g

eam definit: Sratum, bonorum omuium aggrega-

Mf:!fïï ib

tione pevfe&um : & S.'Eh. vocat eam centrum;

hr to

Ti a

cujus poljoffro tetaliter quietat , eg fatiat appetitum

vationalem €?c. — Càm igitur omnes ex ipfo na-

t aj

turee inftin&tu beatitudinem appetant, àt intima

Lun Qu

experientia palam facit; appetitus autem natu-

t^j

ralis & univerfáliffimus nequeat effe fruftraneus,

UL volg

& ab authore natura (apientiffimo gratis indi-

hl; q

tus ; dicendum proríüs, eam effe finem ulti-

Ottre

mur. JAa7/o 2di ef ; quia ficut, monftrante vel

ht

ipfo natura lumine, omnia proficifcuntur 4 Deo

m fn

ceu rmo principio & radice; ita a2 Deum tan-

R

quam ad centrum & finem ultimum omniía ten-

Vs

dant neceffe efl, propzer uem fünt ; pari enim

MW

neceflitate ) & finis ultimus, quà A & primum

um

rincipium eft: & neque ipíe ceu fümmum

onum, & opifex optimus, finem operum füo-

lid ts

rum.habere poteft alium ; quàm feipfüm; quia

V pits

alioqui

m

60 »(0)( 80

71

)

alioqui finem praftantitfimum propofitum non

d

dl

haberet, quando agit extra fe; féque perfectis-

at dlimiy

fimé non amaret, nifi conficeret circulum amo-

m aj

ris à bono in bonum, egrediendo à feipfo per

emanationem & communicationem füi bonij

du d

& regrediendo ad feipfüm per ordinationem il-

hi i

nitr; i

lius ipfius boni ad fuam gloriam : neque etiam

T

creata entia finem ex fefe habere poflunt alium ;

um o

quia quidquid in ipfis eft participatze bonitatis

fummo bono, à quo illud hauftum eft, effentia-

g I

j n t

lirer fübordinatur: ergo. Porro ad 3tiam pro-

n at

pofitee Inftr. partem

N. 64. Dico IlI. ZZeens vationale deliberatà'

m a

t

phi r

operans , uon agit. quidem Jemper explicità ob finem

Jampliciter ultimum

, five ob felicitatem completam;:

yim 4f

/

4m cu

Jemper tamen agit ob vationem [altem geuericà , €9*

dinplicitó comvementem ultimo fuzi. Pars 1macon-

rüt i

ftat manifefl in íceleratis ; qui, quoties pec-

a

cant, agunt contra finem /enplicitev, & ex mert-

i, ld

2o ultimum, eümque ex errore intellectüs, & ab-

u

rl

ufü voluntatis in bono particulari ftatuunt , &

in hoc quiefcunt.

Patet etiam ex eo; quód in

0 grüi*ïf

n*

genere loquendo bonum particulare de fe fit

appetibile ;; etfi non reprefentetur connexio

lr

tntn

cum fine fimpliciter ultimo ; quia de hujus ra-

tione non eft,ut omnia ad eum referantur actu,

n

fed ut referri poflint : ergo. . Pars 2da prola-

omniäfï'

?u; quia nibil appetimus, nifi in virtute illius

a

inftin&üs naturalis, quo volumus bonum illud,

y n

unde reddamur felices & beati : fed bonum il-

füm

lud non eft aliud, quàm fupremum, five Deus;

n

Cüm igitur actio

üt pàtebit Inftr. feq. ergo.

n;

4

Tnora-

d

W x(oyxC £8S

72

moralis neceffarió feratur in bonum vel Done-

tecin t

um, vel utile, vel jucundum,quod in quovis ob-

Sumpe

telation

;jecto relucet üt habile ad appetitum faltem ex

parte fatiandum, conferendámque agenti felici-

vistor f

mo d

tatem aliquam ( eoquód omne bonum creatum.

fit participatio quedam boni increati ) ratio

Ti ij

btidte

motiva operantis faltem oezericé , virtualiter, £

zmnplicité conveniet cum fine fimpliciter ultimo,

T

& fclicitate perfecté fatiante: ergo.

n

- IN. 65.. Seddices 1. Fieri poteft, ut appetitio

fumpo(

noftra fit de bonoillicito , & peccaminofa: ergo

um

non habebit tendentiam ad Deum ; cüm fic foret

tinj.

fimul aver(iva, & converfiva.. 2. Sequeretur, ta-

um ]

Wafürg

lemappetitionem forefaltem fecundüm quid bo-

nam, ratione virrualis intentionis , vel relatio-

rf

nis; quod tamen falfum eft. 3. Videtur plané

N

contra captum talis tendentia; quia peccatum

* [mpy

femper, & fimpliciter avertit à Deo. — 74r & ad

tffa f

i. D. C "Tendentiam formalem , & moralem;,

fili h"

quee fit orta ex intentione expreffa, Deo pla-

W. h

cendi C. virtualem & phyficam , ortam ex ra-

Ms cug

.

tione boni particularis N. 744 P.&. Fore aver-

Ws

fivam moraliter & demeritorié; at fimul con-

dn

verfivam ;phyficé ; quod planó non implicat.

Wi g

"d ». N. M.

uia ad bonitatem moralem non

Qu

füfficit virtualis tantüm appetitio vel relatio , eX

|

1

Wm,

dictis IN. 36.... Dein indeliberata & neceffaria

lim" n e

eft, ex naturali inftin&tu orta; adeoque contra:

RU r

here nequit bonitatem moralem.

Denique;

qui v. g. furatur, ut deinceps beatusfit , non

gt

eccat in eo, precis?, quód beatitatem appetat,

Qütus.

Á

d quód eam non quarat in objecto proprio;.

füi]

i

nec

m

P.

1

:

$R 2CoyxC ZHR

753

um wl

necin medio; ad eam conducente. 7243.p. 1. D.

h qurit

Semper avertit à Deo, defectu intentionis, vel

um (dten

relationis N. rectz ordinationis in actu C. ficut

Ti

viator femper intendit vize terminum , fepe tà-

fium qreag

men aberrat, quia velignorat viam, vel non

yre) t

rite inquirit; ita & peccator femper intendit,

airulit;

beatitatem ; fed vià plerumque ipfi contraria.

lr Ut

"d 2.p. etiam D. Avertit fimpliciter à Deo tam

Ü

genericé , quàm fpecificé fumpto N. fpecifice

fumpto C. finis ultimus generice fumptus , eft

ii

m

cumulus bonorum & fatietas appetituum, quam

& impii quzrunt: fpecificé veró fumptus , eft

n (

bonum illud fupremum , determinatum, ac

iequere;u'r;

creature rationali proprium , quod folum fía-

dinqi

L

tiare perfecté poteft. — Hinc

Ti P

IN.66. DicoIV. Ez/i bono

delibevatà operanf,

aon [emper inteudat finem fimpliciter ultimum ne-

ja p

Ü. //!Fl

ceffitate fa&li teuetur tamen neceffitate legis natu-.

valis per fuos a&us , abfolut loqueudo , ad eum ten-

km

dere.

ü! D*O,'

Ratio eft ; quia tenetur ad ordinem re-

bus creatis ab authore naturz inditum; alioqui

gund

inordinaté ageret , rationi reluctando & Deo:

, of

T

ergo cüm res omnes à Deo ordinate fint, pro-

ximeé quidem ad utilitatem hominis, ultimatà

j n

( ka j

sutem ad Deum , ceu finem fimpliciter ulti»

murm , lege naturali ad hunc tendere univeríà4

r

liter in earum ufü per fuos actus obligatur : i2

[pecie veró officium hominis infüper eft, agere

[Je enti

ipfi obli..

n

ad fuum finem , ad quem peculiaris

gatio eft ratione f/azí, in quo à Deo e

j

C()n&i-,

ft; Ü

tutus. Dicum tamen, a/folur? loquendos. quia

a

enim hoc preceptum eft affirmativum obliga

orOPï*

"

j

quie

74

Ws y(oxC E

quidem /emper , fed non pro femper , àt conftat

m vari

ex N. 56. circa med. &. N. 42. ad 2.

INec ob-

dns; 1

fiat , quód multi plané non cognofcant finem

YOCAntu

ultimum: adeoque gratis videatur hazc lex im-

quà m

poni: /Vam D..4. Non cognofcunt fpecificé

dpim

& determinaté, vel objectivé T. genericé & in

faxmin

abflracto , vel formaliter N. Certé nemo ul-

N

lus eft ; qui non velit effe beatus ; & qui non

lum

aliquam rationem beatitatis faltem abftractam

Qunjtr

cognofcat in eo pofitam , quod fit queedam fa-

quäü'ïipo

tietas & quies appetituum ; licét non cognofcat

&nihm

claré, in quo demum perfecta felicitatis ratio

lm

fita fit.

HGE, f

N. 67. Queres. 727 , €9 quomodo entia na-

j dnr

zuralia vationis expevtia agaut. ob. finem ultimum;

lliiim«:-s; !

five Deum ? Yydeo: Non agunt quidem, nec

Tn: qu

agere poffünt formalirer ob eum; quia defectu

j Donerem

cognitionis & electionis proprié talis eum ne-

| ( n

queunt intendere : agunt tamen ob eum zz4fe-

timy,

vialiter & obje&ivà , quatenus, quse ab iis fiunt,

] ms) tli

non cafü & temeré fiunt ; üt contra Anaxago-

|

|

n

ram & Democritum bene arguit Arift. 2. Phyf.

n j|

7. & 8. fed ordinaté & conítanter , juxtáque

exigentiam fibi ab authore nature inditam.

t

Unde& gloriz Dei ferviunt, quatenus perfectio-

nes divinas, pulchritudinem, fapientiam, po-

N.Sg

fentíam , magnificentiam &c. in f& relucentes

Y

l

nobis exhibent, ut inde advertamus , quan-

A

All.m

tus fit ille fummus plafmator , quantíque eefti-

elm 8

mari debeat ab iis; qui copnitionis , amoris, ac

h d

gaudiifünrcapaces. Hinc & tota hzc creatu-

lque

rarum compiges barmouie qusedam dicituy,

i

exX

—

!

EM )2:Co):( ä"äää

75

; Wïï ex variis tonis conflata , & jupiter Deum lau-

j

:

N

dans; zam celi enarvant gloriam Dei egc. Pf. 18.

ofcant i

vocantur & fpecula , [pectes, imagines, voces , libri

hac hr

uia miro artificio univerforum conditorem

r f

epingunt, mutóque eloquio etiam in minimis

!

eneri: d

maximum depradicant.

t Demo:

N.68. Ex his duo pracipue Corollaria de- -

T

ducuntur: r. Bearitudimem foli naturee vationali

y d

competere; heec enim fola capax eft cognitionis

quin:

quàilla poffidetur ; & amoris ac gaudii, quae feli-

o t

cem illam poffeffionem confequuntur, üt fufiüs:

dicts

demonftrat Arift. r.Eth. à c.9.& ro.Eth.à c.6. ubi

vide, filubet. 2. Zmplicare , ut quis fthi confli-

y) at

quat. duos , vel pluves fines adequatos &$' fimplicitev

ii

ultimos ; nam aliàs quivis perfecté fatiaret . &

Iuidemllff

non: contineret omne bonum, & non : ante-

qi ii

poneretur omnibus , & non &c. Tale autem

js n

quid non contingit inter fines fecundüm quid

T14

ultimos, qui poffunt effe plures ejusdem actio-

T

nis, etiam adequati; quia propter hos non ap-

; Af

petuntur fimpliciter omnia, nec amantur fuper

p

!

D

jj

omnia, aut omnibus anteponuntur.

INSTRUCTIO IX.

, n

Ü

YO^

Quenam f[it, vel inquo confiftat beatitudo bominis;

pef IC-VV

.. precipuà natuvalis, $g Dujus vitee *

[if]

N.69. Nota. Zeatitudo in: genere alia dicitue

eliet

bjetliva , éftque fümmum illud & completum

j Q

bonum, cujus poffeffione & fruitione perfe&te

"

uj di

felices & beati evadimus: alia formalis , éftque:

j0ri5;^

illa actio , quà benum beatificum obtinemus,

a

illique unimur , five ipíà boni beatifici poffe(-

dicim

fio. Quia veró fpectari poteft homo vel z or-

&

Ine

——

d

76.

WR xCo)oc 8

diue pure notura , fltem precifivà (nam licét ifte

aenmt

n0bis.

ftatus actu nunquam fuerit, fuit tamen poffibi-

lis, àt.contra Luth. Calv. Bajum & Janfen. do-

duci;i

cet Ecclefia) vel iz ordine gratie 9 elevationis ;

quiiz

& quidem vel prou* efi i2 via ad finem füperna-

fàm cr

t

[

7

mi

turalem; qui eftflatus vitee pravfentis: vel pro-

sut efd an terimino ejus, qui eft ftatus vitze alterius:

fitur

utrisque autem , üt ex pracedenribus fatis pa-

(wj. h

tet, fua beatitudo correfpondere deber ; hinc

V int

alia infüper dicitur zaturalis , quee non eft fa-

tie, o

pra exigentiam nature folius , fed hujus viri-

un, d

bus, fine prafidio mediorum füpernaturalium

t

obrineri poteft ; alia fupergaturalis, quee ordi-

U xtg

nem & exigentiam natur& excedit, ideóque

qajüs g

hujus viribus acquiri nequit: alia item Zuc/oa-

fs

De fin-

Zjva : alia perfela. & conf[ummata &c.

f

gulis u: ex ordine agamus

D0n tgy

3

N. 70. Dico L. Peatitudo bominis objefliva;

od

etiam gaturalis , uequit confiflere im. bonis cveatis;

n p

nec fingillatim , wec colletlivé fumptis. — Ratio eft;

ïi;ruoü

quia ex dictis , bonum beatificum , five ob-

| U r

jectiva beatitudo deber effe bonum zozaliter quie-

Voqur

£4/$, quo habito undequaque bene fit, nihílque

!

U ün;

reíter amplius expetendum ;. ad quod utique

] Mpl

,

requiritur füummum , & univerfale, ac illimi-

D

t

tatum bonum , ceu folum intrinfecé perfe&i-.

Vg

vum, ílabile 'ac/ permanens, nullisque malis

M D7

permixtum : at tale neque fünt bonà creata fin-:

Wi u

gillatim fpectata; àt per fe patet: neque colle-;

Titc

ctivé fümpta; quia praeterquam quód effentia-:

t

liter dependeant ab alio bono perfectiore in-:

ferug

:

fl'eato » cujus fünt participatio , & fimu]

obti-;

. Ít j

neri

ä'ääïä »Co»C g

77

m lt

neri non po(fint; longé fünt infra nos, üutpote

e pl

nobis ceu fini fuo fübordinata: fluxa item & ca-

Juíen i

duca, multísque malis intermaixta; ac proin ad

at

quietandam animi immortalis, féque ad omnia

tam creata, quàm increata extendenris capaci-

m

E

tatem infüfficientia; tit affatim id: expertus te-

tf

ftatur Salomon toto Libro Ecclefiaftee : ergo,

.5

Conf. Iuduélione. ex. 1. Exth. 4. & 8. Bona creata

: lisp

st

u

vel fünt exzra auinam, üt bona fortune; divi-

a

tiee, honores, fama, & poteflas : vel errea. ani-

main , üt bona corporis, fanitas, pulchritudo,

rugm

J

li

robur, voluptates fenfibiles : ve] zumrà atiimamis

K]J

e

üt potentie, habitus, & operationes: fed in

nullis ex his poteft ftatui beatitudo & humana

em J

l

I

feliciras.

1. /Von in divitiis ; quia he non ex-

D

petuntur propter fe; fed ad alia referuntur ; &

non tam poffeffione füi, quàm effufione com-

j

"

modum afferunt: JVec i2 bonoribus ; quia hi, etfi

fint propter virtutem , non funt in poteflate

V

9d

virtuofi, fed magis in honorante : /Vec ;2 fama

[o)

€7 gloria; quia melius eft, habere illud bonum;

mr ü

1//!:?4'4«

ob quam quis famam meretur : /Vec i7 poreflate

pibit

£9 dominatu; quia porro ordinatur ad bonum

] uti

Ut

n

Reipubl & bene ac malé ufürpari poteft.

: il

2. IVon én fanitate , quze; morbo quovis deperdi-

tur: zec 4 pulchritudine , quee. facilé deflore-

el [e

: fnà»

Ícit : zec im vobore, quod state corrumpitur:

li

tjec in voluptatilus , quze plerumque fordidae &

[à

cl

momentanez. . 3. /Voz 27 potentüis anime ; quia

ha à natura funt infite, & ad operationes re

—

Y

&f

[

re

feruntur; beatirudo autem neque à natura in-

ol

f

fita eft; neque refertur ulterius : zec j9 balaribus,

vel

pti

E

78

66 »(0»( 66

'vel virtutum, vel fcientiarum ; quia & hi fünt

eyphet

propter ufüm, & actio ipfis eft melior: zec de-

tinent

bonic

wique in operationibus five intelle&tüs, five vo-

luntatis; quse fünt quafi vinculum & nexus po-

-

qu x

a

tentiarum & objecti; adeoque nequeunt habe-

lm ]

re rationem finis: ut nihil dicam, quód hac

pucdr

omnia partim fint bona pur? externa, mille fpi-

ftt vj

nis circumdata, partim cum brutis communia ,

:m(fsque

imoó in his (zepe perfectiora, partim difficilibus

h,

pugnis, ulterioríque defiderio obnoxia &c. er-

hat

go. ltaque

f / k

N. 71. Dico l. Solus Deus eft , €9 e,?ä poreft

X

beatitudo objethiva bominis, tam abfoluté loquendo,

ühdlg

& pro flatü buyus ac alterius vitee, quàm ve[petliv?,

i n

vel confiderato folo flatu tatuve. — Ratio 1mi eft;

LU

quia in Deo folo reperire eft cozdiziones omnes

ünd

ad beatitatem objectivam requifitas , bonáque

ftis

omnia cum flabilitate & omnimoda puritate;

$n

quorum polleffione poteft homini wzdequaque

&finn

bene effe; eoquód folus Deus fit Pozum ulti-

TR

zmum , ad quod omnia alia referuntur : folus Jo-

3sdr

aqum fufficieus, quia univerfàle & infinitum, adeo-

[

ue füblativum omnis indigentie : infüper Zo-

T m

enim poffehile , fummum , optimum , jucundiffonum ,

il

ac perfecté /aziativum, quia finis omnium appe-

g,

titionum eíl, & in fe complectitur non modó

hn

bona omnia reperibilia in creaturis, fed etiam

QM h

illa, quee ratio naturalis dictat effe potfibilia ex-

Aiz.)

fra colle&tionem creaturarum in Creatore, &c.

tb

ergo. Aatio 2di efl ; quia fpectato etiam folo

J

atu naturz , foret eadem naturalis capacitas

ibn

anime; Intellectüs & voluntatis: ergo pariter

, Mp

, expleri

SMS y(o»xC m

79

&tl

expleri haud poffet, nifi bono univerfáli, con-

or: n

tinente omne bonum : eadem quoque forent

NU

bona creata, finita nempe, defectuofà &c. adeo-

Terij

que nec iíta poffent fatiare apperitum univerfà-

eunt

lem, boníque infiniii capacem : ergo. ' Hinc

qui

pulchré S. Aug. Ep. 52. /Von faczt bominem bea-

, nibf

gum , qifi qui bominem fecit ; mani qui tauta. bonis

m

malísque lavgitur, ut fint vigeutes fenfibus , valenteg

diicin

;

viribus , opibus afflueutes , fe ipfum debet bomis , ut

n

beati fint, quibus etiam ab zpfo munus boc conce[[um

eft , ut boni fint.

l

N. 72. /4t Obj. 1. Beatitudo obje&tiva fum-

me eft oprabilis : tales fünt divitie; quia ex $.

]

!

Exh. pecunia eít quafi vas es' fponfor emnium re-

IT

YUm; quas querimus : ergo. . 2. Bonum jucun-

j m

dum eft per fe expetibile: ergo voluprates fen-

b

fuales poffünt effe finis & beatirudo hominis.

g

3. Capacitas, appetitá

ominis eft particularis

u

& finitus : ergo bono finito exfàturari poreft.

EK. ad 1. D. mi. Sunt füummóà o

7) Ü

ptabiles per fe,

(s

& ex natura fuüa N. per accidens, & ex pravi-

]j ii

tate voluntatis immoderatee C. dein efto, pecu-

jper

nià multa comparentur ad vite fübfidium ; non

ideo intima illa bona, in quibus fita eft vera fe-

f

p

licitas, per eam valemus acquirere; quis enim

od

hactenus nummis fapientiam coémit? & nun-

tat

quid hoc ipfo patet; pecunias ad aliud referri ?

48

d 3. N. 4. Non enim licité fiftitur in voluptas

j &

tibus fenfüuum , fed ez porro referri debent ad

4oh

finem honeftum, ut homo in fuüo agendi modo

(

à brutis difcrepet. Conftat hoc ipfum ex damn.

f

prop. 8. & 9. ab Innoc. XI. & ex N.40. fupn:f.

Y

Eu

X

$o

$4 xy(oyxc gU

"4d 3. D. A. Eft particularis & finitus fubjéiu)

gpeta

vel qui

& intvinfecó C. obyetliv? & extrinfécà N. fic enim

infinitus eft & univerfális, ac quovis bono crea-

& hd

e0 pofi

to amplior. $i 4/5: Saltem bona creata fimul

fümpta conficient ftatum bonorum oinnium

vlili

&il

complexione perfe&um ; quia quod uni ad

complendum appetitum deeft, ex aliorum con«

Tipofi

Qmdor

fortio fufficitur. s. /V. /2. Quantuscunque fla-

tuatur cumulus, femper erit pars minima ob-

WW )

h

jedi humane cupiditatis , & inftar

uttae ad

oceanum; quia üt S. Bern. de Dedic. ait : Cz-

| Qs

0*

pacem. Dei. animaim , quidquid o minus efl , non

ii

amplebit.

Probat. pariter fal(a eft ; nuriquam

| Qdj

ï

enim bona iíta fimul jun&ta efficient, ut Zoza for-

ï &þeav

TU

zujc à caufis exterioribus non dependeanr, fed

lts

femper in noftra poteftate fint : neque etiam;

Tj

ut Zora corporis non fint nobis cum brutis com-

d g

munia : nec denique, ut faculates, babitus &

['f*?c':; q

a&us anime , non fint propter ipíam animam &

M) ädh

objecta ; adeoque jugiter inerunt cuivis bone

Xitqi

creato füa vitia domeftica, ab aliis bonis non

f& fter

emendanda: ergo. Sed

m, k

N. 73. Juflab. . Inter potentiam & obje-

e'dm7 t

IN

&tum bearitudinis deber efle proportio : nulla

Ti

eft Deum inter & noftram mentem ; quia ille

4

infinitus, heec finita.

2. Obje&tum beatificum

LT

debet à nobis poffle poffideri, & effe in nobis;

d (Umn

quia debet intrinfecé perficere, fenfüsque inti-

Yà Q

mos pervadere : at Deus nequit à nobis poffi-

Dy

deri; quia immenfüs eft, ac infuper extra nos.

Cütm

lm

3. Deum nature viribus obtinere non poffumus;

N.

fed tantüm auxilio gratiee: ergo nec naruraliter

r

d

appee

W xCoyxC Bo

8t

ts f

appetere &c. — & 2d 1. D. M. In rationie ezris;

N.Acet

vel quantitativa , & cominen[uvationis N. ordisis

s bonat

& babitudinis , vel obe&liva C. Hec autem in

ceai

eo pofita eft; quód, cüm Deus fitens fümme in-

um onre

telligibile & amabile; ab homine ad imaginem

qod u

& fimilitudinem Dei condito cognofci & ama-

dionni

ri poffit. 224 2. D. M. Pofletfione civili , &

ss

cum dorninio in ipfüm' N. zzreztiozali ; vel ad:

niti t

befionis , quam' & vitalem, aut fruitivam dici-

Va

mus C. ltem debet effe in nobis zz/afivà, üt

1l

d)

accidens in fübje&to N. o/je&iv? , uti res vifà

Ils

e. g. eft in oculo C. Deus eft in beatis objective;

r n

quia ab ipforum mente apprehenditur ; quam

T

& beatitudo formalis five iíta poffetlio intrinfe-

cé afficit ac perficit: & licét fit extrabeatutm per

t

leque qi

immenfitatem , totus tamen per eandem (imul

eft intrà illum, ut ab ipfo poffideri quear.. /Vec

|brürs f

j /,Jh-'»-:

o)f/at , quod hoc pacto referatur Deus ceu fruis

"i, ad hominem cez fizem citi; nam homo re-

p n

aii

Ípicit quidem Deum z fibi bozum, five (eiptum

ceu finem cui immediatum , attamen: pevfedibi-

j o

lum , & münus appretiarum , ac refevibilem . ad

Deum, eique fujordinatum ; adeoque Deus cft

5

fl Ü

itio:

& manet frnis cui grincipalis ac ultimatus : ergo.

71d 3. O. 4. De quo num. feq. JV. C. Nam ut

jqu

beafiä»lï?

Deum naturaliter appetamus ,. atis eft, illum

effe fümmum noftrum bonum, quàcunque viá;

j m

$ u [

vel quibuscunque mediis poffeffionem illius adi-

piíi poffimus. Sed quia de his quoque fpe«

bis po!ï:'

ciatim hic a

endüm.

r

N.74.

b

ico IV. Beatitudo fovmalis Zomz'zzz'f,

jffons

!£017-

lnuqfi[?f

jz'v.c"" ag&ualis. polféffo &9 frugio objetli beatifici;

fijis

i

k

*

82

EE x(o)q( a";ää:g

Jfflit im coginitione & amore ejusdem ; propovtiona-

titodid

lizev ad flatum bominis. Ratio eft ; quia beatitudo

Ur1

formalis fita eftin iis operationibus mentis, qui-

dumic

bus homo pevfe&iffimà & immanenter conjungi-

betif

tur obje&to & bono fuo ultimo , unde ei u-

| quil

quaque bene fit: atqui per cognitionem & amo-

| n d

rem homo perfectiffime & immanenter unitur

| Wi

Deo tanquam bonoinfinito.& ultimo, fic, ut ex

| tj

hac fruitione oriatur voluptas; oblectatio & quies

L

plené fatiativa, vi cujus i undequaque bene fit,

! Qubus

nihílque ampliusappeti poflit: ergo. . Dixiau-

lr

tem: proporzionaliter ad flatum bominis ; pro hu-

Ti

jus enim & humanz conditionis varietate;

| Quny.

etiam alia & alia eft ifta cognitio & amor , alia

d

item & alia beatitudo; ür jam notavimus N. 69.

Yi D

Sic DEUS UT AUTHOR NATUR/E

Ml d

in hoc vitee ftatu fe cognofcendum dar intellectui

ämüm i

noftro per creaturas ; adeoque formalis beatitudo

ii

bomitis , àt horao eft; /ive felicitas ejus. natura-

Quecn

lis pofita eft zz abflratizva ejus coutemplatione ex

Qp

creaturis, & amore ejusdem saturali fuper omnias

| Wt

tali enim cognitione & amore unitur homo, ex

[

B

hypothefi ftarüs nature , fümmo bono , & ul-

| m

timo fini füo, quantum uniri gaturaliter poteft:

Qti n

UT AUTHOR, GRATUE. elevat fimul ho-

J

minem donis gratuitis, & principiis altioris or-

dinis ad ftatum füpernaturalem; adeoque forma-.

| j

V M

lis: beatitudo. bominis. viatovis we fupermaturalis

W&e

incboativa ;

reter cognitionem. abítractivam

| n(]l'um

confiflit im a&hibus fidei , [pei, 9^ charitatis, veliqua-

j1

dEOqu

vémque virtutum,1t à Charitateinformantur ; per

g

bea-

VE |

þqs enim homo viator immediaté rendit ad

!)Qnud

titu-

$6 XxX(oy( s

83

Yopttin

a bedthi

titudinem füpernaturalem alterius vitee: demu

imn

UT AUTHOR GLORDE dat fe cognofcen-

Yettis &

t oj

dum comprehenforibus in altera vita perumen

beatificum, quo intellectum corroborat , vím-

nde at

m

que illam inchoatam & porentiam obedientia-

lem anime ad ífe videndum

perfruendümque

&tf U

perficit ; adeo

]0) [lü, D

que bearitudo confummata ive. Pa

m'æ vifionetti

ei intuitivam , eg amovem , gau-

luodg

dium ,. ac

"

a lol

Ij«

uieteis intimam infuper compreBendiz.,

qu

quibus defiderium capacitásque humanze mentisg

, Dii

fuaviffimé ac perenniter expleatur : ergo. Porro

; m

quodnam inter hec preedicata fit omnium

pri-

1

mum , quo intelle&o fübfiftat effentialis

con-

at

ceptus beatitudinis , an íola vifio , an ámor;

msM

vel utrumque fimul; "Theolopia rel

inquitnus;

ATUL

nobis enim ad finem noftrum füfficir

, ea potif-

rb

fimüm attuliffe ; ex quibus ille bonor

üm cumu-

jj ib

lus à Boétio defignatus coalefcit. ]

uvat tatnen

"

quaedam adducere , qua contra beatitudinem

d

hominis naturalem ab AA. füpra citt. patlim ob-

11]0

W

?!

moventur. ltaque

fiom?

N.75. Dicunt 1. Iflam coenitionem & frui-

IO)&

tionem Dei non fore perfe&am ac fatiativim,

er PO

j:

uia mere abílractiva eft : animámque cogno-

imu ln

í

C

ere intuitivam poffibilem ; adeoque appetitu

;gfjs [/i

naturali füpernaturalem illam appetere; sícque.

j fum

iftam capacitatem manere inexpletam. 2. Iftam

[

1')'(2,;

beatitatem non fore colle&tionem ormnium bo-

r

y

norum e. g. zmpeccalbilitatis , pevperuitatis &c.

"

adeoque non experrem ornis mali , nec otini-

Ilfrpü

mode quietantem.

3. Eam communetm fore

"l

damonibus 5 cüm &

f

.?nis & malis ; ac.etiam

2

utri-

déib yx(o)( g

84

utrique ex creaturis perfecté cognofcant Deum,

«mori

j

plurimásque perfectiones ejus.

4. Paffim à

Ss. PP. veram beatitudinem ftatui in intuitione

Tem.

fvis.

Dei, & amore, ac gaudio fupernaturali &c.

erpo. Sed w.ad 1. Etiam fruitionem abftracti-

cundi

talse

vam fore iz fuo genere , & pro illoflatu perfe&tam

acfatiativam , cüm anima cerneret, majorem

tiüm

fieo

ro illo ftatu neque fibi effe potlibilem , neque

toni

d

ebitám.

Sané Ariftoreles alitque VV. Sophi,

pudi

qui nullam nórunt felicitatem fupernaturalem,

I d

in contemplatione virtutum moralium vel hu-

mang mentis , junctáque ei bonorum natura-

Qedtü

&VtrI

]

lium copia verum aliquod bonum , verámque

beatitatem agnofcebant ;

üt abundé conftat ex

V

loti

1. Erb. d c.4.6? 10. Eth. d c.6. ergo.. Sed & N.

; jl

Jupp. quód ad beatirudinern veram requiratur;

ut expleatur tota abfoluté capacitas ; tribuatur-

| g

que omne id , quod abfolute eft melius creatu-

| Hgo

N

S

ra&; Íecusenim nec quisquam forer in coelo ve-

yé beatus , cüm nullus poifideat Deum modo

| hu h

Átr (j

abfolute perfectiffimo. — Demum quodfi revela-

tione füppofità, poffit homo appetere appetitu

m

elicito mere naturali beatiratem füpernaturalem;

;.

DeusJ

(etfi hoc plures T T. negent) appetitus ifte foret

a

t Q

qner? conditionatus , i nempe hzec foret poffibi-

re[ j

lis, aut debita : vel üàt alii ajunt ; foret /zplici

i

tantüm zomplacegtie , non defiderii; adeoque

Un

"d 2. X Naturali

nullius anxietatis caufa.

&t

beatitudini füfficere colle&tionem bonorum z«

D

zuvaliter obtinibilium ; & confecutionem finis

l

il

patuvaliter fatiantis; quee colle&tio obtineri pof-

f

n

;;

fet cognitione abürg&ifrä valde perfectá

t

amo-

4

*

d

äü ):C o : iää*?

85

Ycont]ar

amore Dei naturali , perpetuó hominem con-

y s

jungente cumfümmo bono, vel aliis mediis ordi-

] Intatt

nem füpernaturalem non attingentibus, exclu-

rnaunii

fivis tamen omnis peccati : Nam etfi homo fe-

em dl

cundüm quid mortalis fit, anima certé immor-

auperfei:

talis eft ; adeoque capax beatitudinis naturalis;

1 Qf

etiam perpetuze.

"d 2.&. Non eodem modo

yem, E

fore communem beatis ac damnatis ; aut d«e-

dUb

monibus ; in beatis enim foret juncta amori &

erait

gaudio: fed in deemonibus ac damnatis non eft

f "

nifi ad majus füpplicium , quód ex hoc ipfo

yrum f

creaturarum intuitu eum non ficut Deum elorifi-

caverint 744. W. Ss. PP. plerumque loqui de

, Ti

v

"

onit

vera beatitudine | 7 Zeologicà tali , qualis dsfacto

PT

hominibus à Deo deftinata eft, non de Pilofo-

phice fümpta, h. e. juxta demonftrationes phi-

| feqUif:'r

, I

lofophicas , ex natura ipfius rei depromptas:

erpo nihil contra nos.

els :;iï

ia

N. 76. Si ultra queeras : az beatitudo in tri-

jum D

bus bis flatibus fovet equalis s an ad eam vequiva-

tuv confortium corporis: €g an femel obtenta po[fet

ol t

rl

amitti €.Ye. ad 1. Ex Rom. 2.6.. Reddet unicuique

n

Deus fecundim opera ejus: càm ergo opera non

fint aut forent eequalia , nec beatitudo erit aut

j ilk 'f

e pU!S

foret eequalis , utut. obje&tum beatificum pro

conditione fui ftatüs omnes

[lideant. d 2.9«.

du

Cüm effentia beatitudinis fita fit in poffeffione

afk«*

& fruitione intentionali Dei , ea habetur inde-

NU

yrum

pendenter à corpore: idcirco jam olim damna-

"

ta fuit do&rina Ceripthbi , Origemis, ac Clilia-

fiarum , neminem ante generalem corporum

n

E

refurrectionem perfeété beatum fore: in quem

F3

etiam

r

g

86

EUR

yCoYy( Z9

etiam errorem abiit Zuzber. in praele&t. in Gen,

& Calvin. L. 4. Inft. c. 20. & 25.. 4d 3. w. Bea-

"

titudo Pafriz amitti nequit ob ftatum fecuriffi-

mum , omnibüsque periculis fübtractum: bea-

N

mitr,

rirudo autem . bom/zis viatoris amitti poteft ; fi-

des enim per infidelitatem perditur , fpes per

fünjb

fis, d

defperationem , Charitas & gratia fanctificans

per quodvis peecatum grave.

Idem cum pro-

Sil h

hu

portione dicendum de beatitudine zaturali; fi-

quidem pro ifto ftatu e

flm:

bonum & malum &c.

que homo fuiffet libgr ad

| dv

| eyrol

SEC'TIO II.

| n

j fal

De mediis affequeudi finem ultimum , ac bea-

N

u:udinem,

lww

onfiderato fine ultimo & beatitudi-

eämqu

N.77. C

ne hominis, ordo eft, ut de illius

Ts

cómparandse mediis five virtutibus verba facia-

i5 d

imus ; /ola enim virtus. felicitatem eficit , pro qua

ti Oþn

pugnat , natáque im celo oviginem fuam vepetit , em-

lLA

er favfum uitens , g. fuv[um ferens , üt ait Nyf-

Wt

Íenus. Explicat easdem Arift. ab initio L. 2. Eth.

i

hd

tanquam media ad felicitatem , orditürque ab

'

Ais; quz füntgeneralia virtutum , donec in feqq.

lia

N

ea fpeciatim profequatur. Veftigiis his & nos

infiftimus , fic tamen , üt quafi in compendio

L i

i

hic referamus ;.que fusé in ejus LL. dipefta

funt ; paulóprolixiores poftea futuri, ubi ad

li

earundem materiam h. e. paífiones animi de-

:

venerimus, -Sit igirur*

X

M';'

IN-

KE* x(oxC SHR

87

Y n6

INSTRUCTIO X

m

Quid fit virtus moralis m genere ; que differentia

n ftorí

ejus , que dwifiones *

dom:

N. 78. Nomen virzuzis lat& quandoque fü-

pul;:

mitur, pro vi, facultate & energia rerum qua-

n

rumliber naturalium; quo fenfu & rebus inani-

n

mis, & vegetativis ,. & ratione deftituis v.g.

1 ag

Soli, herbis ac belluis quedarm virtus inefíc di-

ii

citur. Sed hic f/ri&lrus fümitur , quatenus ad

[ke Dbet

folum animum pertinet , & adventitia qualitas

eft, velà Deo infufa; dequa TT. vel ufü &

exercitio, aut ftudio acquifita, de qua Philofo-

hi & Ethici: llli quidem , fi zzzelle&fualis fit ;

five ad intelle&um pertineat , eümque ad ve-

"

rum, ceu proprium ejus objectum difponat;

hi veró , fi moralis fit , & voluntatem fpectet;

eámque inclinet ad actus re&tz rationi confen-

b

taneos. Definitiones utrique communes mul-

T

|/

tas dat Arift. e. g. 7. Phyt. 3. difpofitio pevfe&tz

J

v

ad optimuin. 1. Eth.1 3. babitus acquifitus laudabi-

P

"

lis. 2. Eth. 5. babitus à quo &2 bouus ejficitur. bo-

Mi

"

r

f

f äi[L "

mo; $g opus eyis bomum vedditur €gc..— At quia

nobis hic ferrno de fola morali virtute; & ad

n

"

honefté vivendum accomoda, ulteriore earum

ij

7

indagatione oriísà

f [:

r

N.79. Dico. Frtus moralis eft babitus ele&tt-

vus in mediocritate confiflens , ed, que eft ad mos ,

| eüd?

defimitd vatiome , 9 prout vir prudens definievit.

jpi

Ira Arift. 2. Erh.6. Es d'oa ii dgerà &i 7rQ0-

yid

s

J df

aupemi, &v uesórwri Soa. Tj

vrgóc aA

üc oo.a um

Adytas 2l ec dv $ epbvipoo Ogiost, — Ubi 8 Ja-

þz'tus fübit viccm genetis

, veliqua. differentiam

4

fignant.

IV

$8

C x(oyxc Sa

fignant. Dicitur r. habitus, zom potentia , nec

;| nique

mediu

paífro, aut affe&lus ; quia haec à natura infita funt,

virtus autem. ufü .& exercitatione gignitur:

Nariur

item . quia nemo laudatur ex eo, quód bene

R

pea

agere poflit: nemo etiam ab affectu vel paffio-

duj

770

ne bonus aut malus dicitur e. g. quód ainet;

quód irafcatur: à virtutibus tamen boni nomi-

1717

namur ,

à vitiis mali.

Dicituv 2.

Habitus

qud,

ele£livus , per quod rurfüm differt à pafftone ; nam

i

in hac nec deliberatio , nec electio eft, fed in.

Qu at

confiderantia & temeritas; in virtute veró utra-

üd

Qpjb

que viget plurimum; zzem 4 fcieutia ; j uatuvali

propeufioue ; electio enim voluntatis eft, &

quaüe

W m

ipfius virtutis fun&tio , ac principale munus;

quo & media feliguntur , . & finis unus alteri

ür: f]

pro libitu praefertur. . Dicitur 3. p mediocritatt

hrj

confiflens , ut excludantur vitia; haec enim per

i,

défe&tum aut exceffum peccant: cüm itaque

ii

virtus in moderandis affectibus, & actionibus

f p

dirigendis tora fir, ad auream utique mediocri-

Ti ,

tatis regulam debet omnia exipgere. — .Dicitur 4.

idtm j

Eá, que eft ad nos definit vatioue , h.e. non in

Gf

inedio vei five-aritbinetico ; quod apud omnes

At

femper eft idem , üt fi cui debeas 100. num-

mos, perfolvendi fünt 10o. nummi ad fàtis-

N

faciendum juüri ejus adaequato , nullà habità ra-

TW

tione perfonee, vel aliarum circumílantiarum;

Pt

fed in mcdio rationis, five geometrico , quod eft

D |

medium réfpeétu noftri, attentis circumflantiis

E

remporis loci, perfona &c. quia recla ratio cít

&

norma & regnla, qu&; quid medio fit loco fi-

ii

tum, quidve.in extremis hereat , edocet.. De-

| W

nique

—

c x(o)( 86

89

TT

nique &2 prout vir prudens definierit; quia cüm

inft i

medium , quod virtus inquirit, fingulis in rebus

; gignin

varium fit, proprium prudentie munus eft,

quite

peníatis omnibus, illud determinare; hinc pul-

wl

chré Arift. cit.c. . ait:: /Voz emim [i alicui decem

p at

minag comedere multum eff ,/ duas pavum y fex ei

boni Y

comedendas Alypta precipiet ; mam fortaffe id quo-

.

que &i qui fumpturus fit , evit vel mimium , vel pa-

J

vum : Milomi quidem parum , mimium autem ei ,

d. Id

qui exercitationem 2ncipiat.

Et poftquam füb-

.....

didit, obfervari intendíque hoc medium ab

p

[

omnibus fere fcientiis & artibus , ut adeo de iis,

r d

quz bene f& habent operibus, dicere foleamus,

n

a ii

uec demi eis quidquam , nec addi po[fé ; ita conclu-

u

dit: /i boni 1gitur avtifices , t munc dicebamus , ad

i

boc [pe&autes operamtur ; virtus veró omnui arte ex-

cant

actior efl, €g melior, quemadmodum 9 natura ; ipfa

um f

profeclà virtus medii ipfius comje&atrix fit , neceffe

1

€f. Porro in hac definitione d electio, re&ta

ratio ; & viri prudentis judicium , non fünt

1 medlü

]u

i

idem; adeóque definitio zau£ologia non laborat;

[e]

e m

electio enim poteft effe etiam vitiorum; recta

Ti

Omu

autem ratio ad fpeculationes pertinet , & judi-

[t)! Tij

cium prudens ad praxin.

N.80o. At quares L. /45 ergo omuis virtus

dU

p

[

àn inedio pofíta fit,uz mediocvitas fit propria ejus dif-

qtaru

Jérentia, €9' obje&um, & quomodo? Ante X«fio-:

nem pro mceliore totius rei captu

^

"

yani

JVota.. Medium gezeratim dicitur id ,, quod

eft inter duo vel plura extrema. v. g. B. inter.

a

m

A. & C. fivi&lius verà fumptum eft id, quod -

, D

qué diflat ab extremis, inter qua pofitum eft,

$

üt

nf

9Ó

50 x(o)( 85

üt centrum circuli , quod pari dimenfione di-

f) f

ftat à quavis parte circumferentiee.

Medium

| g lu

aliud etiam eft per participationem extremorum;

| qum

five ab extiemorum commüxtione,uti corpus mix-

|

font

tum eft medium inter elementa, vel color fufcus

N

i

aut viridis inter albedinem & nigredinem:

L

pm(lii c

aliud per gegatiouem vel privatiouem extremorum,

Qd

uti liberalitas excludit prodiealitatem & avari-

Vr

tiam.

Aliud item medjum vei , aliud vations $g

COrtum

quoad 1205, de quibusmox ante ; ubz znfuper adver-

ln

zendum, medium rationis non ita dici, quafi nullo

Q d

modo fitin rebus (medium enim temperantie

(i:en

1

v.g. eft in ipfo cibo) fed quia non petitur pra-

. Ro

cisé ex quantitate rei verüm ex circumítantiis

^ Onns.

fei, ipfiusque agenris, prout judicio prudentis

Qpen

decernitur : econtra medium rei præfcindit à

EPT

confideratione circumftantiarum, & ex ipfa na-

ttixr

tura rei petitur atque aqualitatem habet; ideó-

fittur

que femper idem eít, non mutabile , unicum;

qei

non mulüplex. Prererea obferva : virtutem 77

um

anediocritate poffe confiítere dupliciter , nempe

QR

vel formaliter , five. offemtialiter : vel caufaliter ;

hi

m

five efficienter : 1mum denotat, virtutem effe

f

m

quid medium inter duos habitus vitiofos: adum

]CI, Q

virtutem id homini tribuere, ut ; quamdiu ex

us

ea agit; medium ferver , talésque operationes

f

edat, qua nec excedant , .nec deficiant.

NB.

N

Hiünc tamen mon [tquitur , àt hoc ipfum Arift.

&t

annotat cit. c. 6. virztutes zta effe mediocritates , ut

Qütg

201 fint etiam extremitates ; nam fi fumantur va-

CUPa

z;onte objeti , quod refpiciunt. ( vel üt Arift. lo-

fàm

quitur , fuJflautiá $9 ïatione » que exponit quid fit

m

T6$3

hY

—

60 xy(oyC 88

9t

vfon

Metz

Te5) mediocritates fünt : fi veró vefpe&u optimi

£2 lene fe babentis ; h.e, ratione contrarietatis;

VE

quam habent cum vitiis , c? àz àn fe Pone funt

d

Soorfta

funt extremitates. . His fuppofitis ad quaeft.

N.81. Rdeo 1. JVulla eff virtus ,. cujus pro-

igr:di::,.

prium obje&wum mon fit aliqua mediocvitas , vel ali-

v

quid medium iuter exceffum e9 defehum. — Patetin

14

i

virturibus corporeis , qua exceffü & defcctu

T

corrumpuntur ; nam fortitudo corporis nimio

E

labore fatifcit, nimio otio torpefcit; fünitas ni-

qu

mià cibi copià tumulatur, nimiáà inopià evane-

s

xmp I

fcit: ergo potiüs à pari in virtutibus animi , five

gtj

moralibus.

Conf. ex "Ariff. l. c. 4. vationibus: 1.

omnis ars & fcientia conjectatrix medii eft in

W

operando; tunc enim opus arti$ bonum , fi nil

(aiil

el addi vel demi poffit : & fcieztie , i verum

er

áttigerit; quod utique medium eft inter exube-

th. :

l)

"nf

rantiam & defectum: ergo multó magis virtus;

g

que & arte; & fcientià praeftantior eft, utpote

j

bonum reddens ipfüm operanrem , & mapis

o

bonum, quàm fcientia.

2. Virtus eft in illo

i

i

[|

folüm , quod laudatur in actibus & affeCtibus:

j[ö

]*

folum illud, quod eft medium, in illis laudari fo-

/] 'AU

let; quia qu&e excedunt, veldeficiunt , carpi-

rmdlu 1

mus.

3. Circa id verfatur virtus , quod eft

nj

difficilius : fed difücilius eft invenire medium;

j

facile autem exfüperare vel deficere; medium

] AFU

enim non attingitur fifi uno modo , pluribus

jl

autem modis poreft non attingi. 4. Virtus oc-

T

cupatur circaid ; quod certum & finitum eft;

ii

nam exceffüum & defe&tibilitatum infinitus eft

j

* Crgo.

[

pumerus: aft folum medium finitum eft

N.82.

92

3(0):€ ER

defimi

. N. 82. Si dicas 1. Virtutes theologicce funt

vera virtutes, & tamen non fervant medium,

ticepr

quia non habent extremum per exceffum: ergo.

bono

2. In patlionibus animi nulli fünt termini , e. g.

tent

in audacia , malevolentia, impudentia &c. ergo

fiurmi

lu à

non poteft conftitui medium inter illas. 3. 7/zr-

zus eft ultimum potentie , üt ait Arift, 1. de celo

Al

Tntu

t. 117. ultimum autem potentie pugnat cum

medio. 4. Abextremo ad extremum non trans-

dliw

itur nifi per medium: fi ergo virtus eft me-

14

dium, non poterit tranfiri ab uno vitio ad aliud,

ThajQf]

nifi per virtutem: at ex prodigo poteft avarus

(iüm

fieri, intactà liberalitate.

s. Etiam in vitiis eft

qux

medium; nam habent magis & minüs: ergo &

N

vitia virtutes erunt &c. — & ad 1. Equidemlo-

Q"P?.ïju

quimur hic de virtutibus moralibus, non de

li

zbeologicis interim cum S.'Th. dicimus, eas vel

Yirur

Ípectari poffe ex pavte objefl; , quod eft Deus;

defï&x

vel ex parte uoffra : ymo modo zog. babent ex-

m

zremum per exce[fun ; quia cüm Deus fit infini-

Mi

tus, non fàtis in eum credi, & fperari, nunquam

h

is etiam fàris à nobis amari poteft; unde & S.

dlt, (

Bern. dixit : modum cbaritatis effé , diligeve fine

dO, l

«odo.. At ex parte noftra fpectatae habent me-

&t

dium, fàltem per accidens; quia debemus ferri

Wf

in illum credendo ,. fperando , & amando pro

ïü(

menfura noítre conditionis; non enim femper

t

poffumus , nec femper expedit, fine ulla inter-

d

ruptione, iftarum virtutum actus elicere. 7242.

D

O.72. D.C.Nequitaffignari vel conftitui quodlibet

fr

medium C. medium per negationem N. Nam

A

rafio medii per negationem non poftulatext

rema

, &

defi-

—

——

*y»(oo»c 9s

95

lo

definita, fed füfficir , quód eorum non fit par-

t medur

ticeps.

"d 3.3« Vult ; quód fit ultimum in

fim:er

bono & perfectione , five ultimus conatus po-

Thini 6

tentie , quia ardua ad virtutem via eft: extre-

ad.m

mum autem hoc poreft effe medium in morali-

bus à prudentia conflitutum, ex dictis antea.

li. i

6

"d 4. D. M. In motu continuo & locali C. in

motu voluntatis N. fed tranfitus ab uno virioin

]Ugflüï ü

aliud non eft continuus, nec localis. 44. 3.

] nunpï*

tus d

D..A4. Eft medium h. e. gradus aliquis; quicum

t d

majoribus & minoribus collatus dicatur me-

dium, tametfi omnes pravi fint C. medium de

ovzellï'

!

!

quonos N. Verüm porró

h

ini

N. 83. &deo II. Omnues vivtutes movales ( ex-

W

ceptá quflitid ) confiftuut im medio extremgrum for-

, )

snaliter &9 e[fentialter; ita ut unum extremorum

virtuti opponatur per exceffum ; alterum per

!

defe&um: omnes item n medio confiflunt efficien-

n

ter €9 caufaliter , itauz bominem in agendo medium

D

teneve faciant. . Pars I. habetur apud Arift. 2.

lt

mu

Eth. 7. ubi virtutes morales in tres claffes divi-

dit; quarum 1224 imoderatur affcthus , t fortitu-

po

!

"n

do, temperantia, manfüetudo &c. forzitude

enim mediocritas eft circa timores & fiducias:

m

nusit

exceffus timoris , & defectus fiduciee zimidizas

eft: defe&tus timoris , & exceffus fiduciee au-

X

(

dacia. Circa voluptates & dolores rempevantia

femp-

1

fili

eft: exceffus ipzemperantia: defe&tus proprio

(l

nomine caret , quia pauci circa voluptates de-

d

ll

b)

ficiunt, ideoque ffupor vel infeufrbilitas dicitur;

Circa iram eft marnfuetudo : exceffus zracundia

M

Yu-.

T

eít; 'defe&us' jre vacuitas dogynsía, Sic & p

e-

d

94

WR yCoy»xC S8

dentia wnedia. eft zemeritatem inter, quce deficit,

fempt

habet

& affutiam,, qua excedit ; plerique tamen ne-

gant eam in medio pofiram ; eoquód tanquam

ä

etu

(

l

virtus füprem«ae potentiee ab aliis non dirigarur,

fed ipfa potiüs dirigat. lia autem unum

u

&m

[*

tantüm extremum habet per defe&tum , nempe

anju[litiem; nam omnis exceffüs, qui contraju-

Qür; e

! f

fütiam committitur, velin quantitate, velin

anticipatione temporis &c. non eft directé con-

li, v

dd

tra juítitiam; quia fi reddis plus, vel citiüs, quàm

debes, vel eft actus liberalitatis aut munificen-

! m j

fjj

tiw , vel prodigalitatis , vel diligentiz : quodfi

plus detur, quàm debeatur , cum damno fami-

eds,

hT

li ; vel 3tii; ille exceffus erit quidem injuftus;

TO

quarenus exceffus eft cum alterius damno con-

NI

junctus ; fed vel ideo defe&tus potiüs dici de-

potd

bet; quia non tribuit ei jus fuum: imó in juffi-

* thüd

La etiam vindicativa , ( graviüs puniatur de-

.

ony

lictum, quàm culpa exigit, ille poenae exceffus

lm

nonnifi per defectum opponitur juftitiz; quia

H pius d

plus peenz, quàm par fit, infligendo , damnum

i

infertur alteri, ipsíque jus , quod habet , eri-

N

pitur: ergo. 2da claffü ves externas v. g. pecu-

giam &j bonores ro[bici ;; in quibus mediocrita-

fFI D

" T Qu

tem tenent JZeralizas, cujus exceffus in capien-

dis, & defe&tus in dandis eft avarizia; defectus

| i

ilïïqb

l

in capiendis & exceflus in erogandis prodigalitas:

& in iis ad grandia opera ufürpandis zagzifi-

Ti

diy

centia, cui per defe&tum opponitur pu//lias

vel zudecova pavfinonia : per exceffum zzfoleutia

At

loi

velimepritudo in [umptu faciendo: in appetitu au-

Ccons

Q

tem honorum grandium, & difplicentia:

ten-

»"

É xCoxC d

93

temptüs vel ignominize maguamimitas medium

pe n

jeuslt

habet; cujus exceffus ambzro vel izflatio;. de-

X

fe&us pufillauimitas vel dqQiAwrtuáa, nuncupatur.

35 Claffis [pe&lat. bumanam: couver[atiozem ,. in

d

I6 Yr

qua precipué exieuntur verum & jucundum:

& imediocritas quidem circa verum cazdor dici-

m ff

] COnt

tur; exceffus errogantia veljaGamtis, defeétus

diffnulatio : circa jucundum autem vel in ver-

ite,

[

bis, vel in geftu, comizas ; exceffus Jeurvilitas ,

T

defe&tus ruflcitas: aut fi confideretur jucun-

dum in reliqua vita, azicitia ; cujus defeéctus

munijfn';

p g

contentiofitas , ob quam difficilis quis audit; ex-

m

ceflus azulatio, fi fiat utilitatis ergó, vel placizitas,

ninis

fi nullius rei causà. &c. Pars 2da etiam patet ex eod.

Omnes enim verfàntur circa bonum honeftum,;

ii

& ad illud inclinant; honeftum autem effe non

i

poteft, nifi quod eft congruum rationi : Ira jufti-

U

ol

tia inclinat ad reddendum cuivis, quod fuum eft,

,,,,,

non plus aut minus : temperantia ad modera-

quus

tum ufüm cibi, & voluptatum corporis, non

u

(

plus aut minus fümendo, v«l deliciando, quàm

recte rationi congruat &c.ergo. Fx hisinfüper

x

J

iN.84. Advertes: Ae&? quoque ab aliis virtu-

zes norales dividi im eas , quee fuut. circa a&iones

(

j

in quibus bonum & malum fümitur ex com«

cap*ü

menfüratione ad alterum : $5 z eas, que funt

dl

earca paffrones , in quibus illud fümitur. ex com-

ga/mr.

meníüratione ad ipfum operantem: Juxta quam

u

divifionem precipue decem funt circa a&iones ad.

/ J

(l

alterum, nempe 1.,Juftitia; de qua antea. 2. Res

n

ligio, que Deo de

a

itum cultum reddir. .3. Piez

4

officia

qu

tas, qgæ patrie ac parentibus debita

&

pr&-

d

E

"

96

£ ( o»tc ï'::-ïää

praflat. 4. Veritas in verbis. . 5. Fideliras in

N

romiífis. 6. Gratitudo pro beneficiis. 7. Vin-

ï

| «ptit

dicatio mali moderata. 8. Amicitia. 9. Liberali-

k

tas ad utiliratem aliorum. ro. Magnificentia ad

utiliratem communem. | Et decez czrea paffrones ;

Mu

Tin :

INam 1. temperantia moderatur voluptates ap-

LTj

petitüs. 2. Liberalitas delectationes ejusdem

circa pecunias.

3. Qi^oriuía, easdem circa ho-

C a

1

vuldd

nores. 4. Magnificentia fpem & defperationem

!

circa magnos fümptus. 5. Magnanimitas eas-

vithi

Ts

dem circa honores. 6. Veritas, quatenus ipfi

Timg

operanti delectabile eft; manifeftat fe alteri ver-

fi-

bis &factis. 7. Amicitia, quatenuseidem jucu

m

dum eft, communicat alreri in rebus feriis; &

p

$.in jocis &ludis. 9. Manfíüetudo regit iram.

Drdioo

1o. Fortitudo, fiducias & timores.

NB. Nec

| 'p;üsæ

pratermitrenda divifio zzizio L. 1. Etb. ubi virtus

A

Commutiiá

ln f

alia dicitur commnunis ,. lia bevoica.

efl , qua actus elicit laudabiles, fed minüs dif-

E

ficiles : Jeroica efl , quae vel ob excellentiam

j

(ïd 117)(5 l

WT; n

operis, vel ob circumfítantias modum operandi

communem exfuperat ; ideóque ab Arift. vo-

|

Wven

Ti

catur virtus, quee fupra zos eft, & divina , quia

divinos quafi efficit homines.

Opponitur i i

üte cd

vitium, quod ferzzas paílim dicitur, quia &vi-

tiis ita depravari poteft homo, ut belluis fimi-

lis evadat.

Differt autem talis virtus à commu-

| W;.qu

mm.,

ni nonnifi quoad perfectiorem modum; & ad

B

eam pervenitur vel Dei dono, vel indole; edu-

t

€atione , & exercitio ; üt

refert S.'Thom. 1. 2.

J

Squ

q.68. a. 1. & p. 3. q. 7- a. 2. quz? eadem & reliqua-

rum virtutum exordia fünt.

N.85.

——

s

|

É x(oXxC $4

97

-'ideïizag.if

N.8;. Queres II.. Quomodo, €9 quibus fre-

57 t

[

ceptis veperieudum vz'w-ut.z';" medium ?

, Lt

ficenat

EKdeo cum Arift. . Eth. 9. üt circuli. cen«

1 pj

Prum invenire , nou cujasliber, fed fcientis efl tan-

Tüm.: utque iva[.4, Q9 dave a

rgeutum cujuslibet -

jpatsg

T

€ff , €s facile; fed cui, $g

quamtum eg quando

nand

uomodo, &g cuju$ gratid oportet, eque cu-

.

EU

Pet e[h , neque facile ; ita m-dium reperire

ims 4

virtutis non eft obvium , fed valde diílicile,

gt

Tria tamen füpgerit ibid. (ummopere appofitaz

dienié

Primum eft ex ipfà rei natura;nempe: Precipuo

mp?

JIudio vecedendum e[e ab eo extremo,quod eft ma-

érii

gls contravium vmrtuti ; 1 enim. paulatim ad

i

mediocritatem deducemur; unde illud Ca.

ypsüs monitum ad. Ulyffem : extra undam

T

d

& fumum, longé compelle carinam. Secun-

düm fuümitur ex noftra natura ; JVimirum co-

d

TM

aandum e[fe , ut. maxim? vecedatur ab o . vitio,

x

«d quod prave cupiditatis efhu potentiis abripi-

gt

"Umm; nam fi. procul à peccando nos ipfos re-

Ambï*

moverimus ; ad medium demum . pertinge- .

t

ll;

mus ; quod & qui diftorra ligna diripunt , fa-

cere con(ueverunt,

Tertium eít: /7 ommi-

Yif

j W

&us. à voluptate feufuum cavendum quàm maxi-

usl

$; quia etfi non omnis voluptas virio fit ob-

9

noxia, difficile tamen eft, exitialem ab inno-

; d

cente di(cernere: quod ergo Trojani erga He-

lenam fecerunt, eam à fe dimittendo, id no-

7 a

ni^

bis quoque erga voluptatem faciendum,

li* !

L

G

þARs

z

AU

98

ER XxCoyC Eu

d

PARSII ETHICE .

ue

De Paffionibus, ceu materia vir

tutum moralium.

D

SECTIO I.

N

De Paffionibur geueratim.

E

| i

| hr

Oft a&iioneshomini proprias, & que

partem ejus rationalem fpectabant,

IlleC

N.8 6.P

| if

illas nunc profequimur, quze ad pat-

tem fenfitivam pertinent , & paffones vulgóy

n

Val

vel affeíus vocantur , nobísque cum brutis;

mulra ex parte, communes fünt; cum hoc di-

| esf

Ycrimine, quód üt in bruds, dicantur ofe&uj

4

k

Quri; àt autem in homine; affehus mix?t ; quia

quit

oriuntur quidem à parte irrationali hominis;

| yip

ita tamen, ut de ratione, cui pars ifta fübjedta

Qrüio

eft, ac paret , quidquam participent ; üt ait

:g

Arift. 1. Eth. 15. quanquam , nifi rationis nu-

dt: d

tu, virtutümque exercitio debité coérceantur,

| Wür

facillimé hominem in transverfüm apant; pes-

M

fiméque moratum efficiant ; 707 ezim , teíte S.

fl j

Auguft. epift. $2. Faciunt bonos, vel malos mo«

L

ves, miff boui, vel mali amores; €9' omuia, qu&

dlts.

fiunt injuffà atque improbà, ab bis oriuntur affe-

Ti

ibus.

Cüm ergo in iis ad juftam temperiem

moderandis virtutes morales totee fint : & üt

l

ait Lactant, L. 6. Inflit. c. 5. Uziverfa fcelera £9

Ti

f'agitia , bis commotionibus virtute fodatis, ex. bo-

üO,q

aumum vita qnovibásque tollantur ; eequum eft,

LT

ut

XMS 20:Co)X:C X :

$9

ut hanc materiem feduló pertra&temus: quod

ut exaélé fiat, erit

tl

INSTRUCTIO XI.

JDe Paffouum natura $2 fu

L

anevo , € fpeciebus.

^je&o , divifrone ; nq-

N.37. Vox pajfo accipitur 1. vulgar'iref

pro zoleraztia cujusvis mali.

l

2. Pro veceptione

cujuslibet forma in fübje&o , uti & aér , dum

fisi

Tucem recipit; pati dicitur, etfi ab ea perficia-

x

ped

tur potiüs, 3. Pro nativa cujusque rei proprze-

U2

4ate, qualiter v. g. vis rifiva paílio dicitur,

M

uU

4 Pro receptione alicujus rei cum a/jetzone al-

Imi

terius ; five haec nature patientis fit conveni-

n

ens; five non: fic aqua pati dicitur & cüm ca-

u

lefit, & cüm refrigeratur.

5. Pro tertia fpecie

T

qualiratis, que pazibilis nuncupatur. 6. Et pro-

h

prié pro motu appetitüs Jentientis , orto ex co-

;

il)

gnitione boni vel mali, Nam Zuplex appeti-

"m

7uj agime duplici facultati cogno[centi corre|pon-

[, i

det : alter fetiens, qui imaginationis ductum fe-

*W

quitur, & 9e«£i vel appetitus fimpliciter appel-

liff,

latur : alter vazionalis, qui fertur in objectum

M

jh)

fibi ab intelle&u repraentatum ; & (8óvowcis:

7) [

vel voluntas dicitur, cujus eft imperare, ficut

,]1'

/

iftius eít obedire, eoquód à natura datus fit ra-

tioni üt inftrumentum ad functiones rite ob-

!l

eundas, medià & quafi fequeftrà vi imaginan-

p

di.

Ea tamen eft inter has facultates , unam

u

rationis participem, alteram expertem con(en-

fio, quia in eadem anima radicantur, ut flatim,

1)[4

1 fff;

&c vis imaginandi inrellectui quidquam objicit,

Ut

d

2

E

—

|

IOO

AR X(ooxC s

i prit

id ipfe illico apprehendat, illi&sque formet

imaginem : & quidquid appetitus fentiens

tiqng

amat , ad id voluntas motu indeliberato prori-

Dic

nus feratur: unde & talis motus indeliberatus

tüm

lir

f:epe paffio dicitur, quia videlicet oritur ex a£-

feétu parris fentientis.

Ex quo etiam patet,

alc;

H

nim

qué vatione þajw appetitás voluntatem indivetlà

moveat , 6 ad malum vatiouis, froe iuboneinm

lm,

impzllat ; nempe vel abftrahendo eum à pro-

d

d

pria funétione ; utd fit; dum appetitus bono

fenfuali intens? affixus, vim quoque imaginan-

m

rj

di tenaciüis eidem affigit, sícque unà ad fe, ob

facultatis utriusque confenfüm , voluntatem ra-

in,

pir, ut hzc conatum füum circa honeftatem

cjum |

remitrat , séque lenociniis fenfüum perverti fi-

t5 m

nat: vel acris commovendo fpiritus , fangui-

n

nem, aut bilem; quibus apprehenfio rationis;

o

& judicium virtutis acftimativee impeditur ; uti

gde0q1

contingit in amentibus ; & furios* quidquam

Juda

depereuntibus

Atque hinc eft, quàd triplici

mCOgI

paffim nomine he commotiones indigitentur ;

l, q

& perturbationes vocentur , dum concitatiores

W !

fünt, ac rationem fübruunt ; affe&liones veró

m

dum fcdatiores ac mitiores ; pa[/iones autem;

Wg.

dum medium quendam ftatum tenent.. Alii ta-

Qunis

men eis nomina indunt per ordinem ad fübje-

LT.

&um, & objectum; ideóque, üt animum affi-

X

ciunt, affe&'us vocant; motus veró , üt ad ob-

Bd

je&tum rendunt; fafftoues demum, üt ab obje-

[

&o fünt in animum. At tranfeundo ed rem

(

N.88. Dicol. Paffio re&té definirur: Mo-

Qüe,

qus vel aus appetitüs feufftivi , cum aliqua cor-

iif

poris

|

—

eU y(oxc So

Iof

fore

povis mutatioue , ex: apprebenfrone vel imagiua-

(enta

Ita communis.

Houe bomi aut mali [enfebilis.

i ptt

Dicitur r. sotus vel a&fus , nempe zmmanens ;

d

tum ut dfinguatur à faculrate naturali, & ba-

m

bitu : tum quia non eft pura receptio formae

m

alicujus, fed actio proprié talis; per paffiones

enim anima vitaliter tendit in bonum & ma-

lum, hzcque ceu füa obje&ta attingit. 2 Atus

^

W

m-ïïï

[

appetitás, non rarionalis; qui fequitur bonum

od

intelle£tu , fed fez//tivi, qui profequitur bo-

mgiïö

num fenfu apprehenfüm, — Unde 1mó macta-

(

tur Steicorum delirium: paffiones judicia quee-

Va

dam , & opiniones effe, e. . dolorem judi-

d

cium praefentis, metum opinionem impenden-

aj

tis mali; quibus animum demitti oporteret;

Nam actus circa bonum & malum fünt actus

g

n

appg:titivi ; h.e. profecutivi, vel averfativi;

in

adeóque non mera judicia, etfi ea femper ad-

i

u

junéta habeant , quia nec appertitus fertur in

J

1

b

[

incognitum. — Deinde differt ab actu volunta-

;IICH-'L'*

tis, qui proprié non eft paífio ; & hinc addi-

tur 3. cum aliqua covpovis mutatione , quippe

jj*

m

quam pafífiones femper inferunt, eoquód con-

)

nexe fünt cum commotione fpirituum , fan-

ii

guinis &c. quibus corpus alteratur ex eorum

n

vel effüfione, vel contraclione , incalefcentia ,

ij

m

vel refrigeratione , puritate vel eraffitie ; pro

paífionum varietate concitatis.

Etft autem ap-

gd fh

o

petitus vationalis vel voluntas eosdem atus ba-

Qu

beat. circa bonum, vel malum fenftbile (amat nám-

]

que, odit; defiderat, fugit &c.) a&us tamen ii

T H

metapboricé 5 quia fünt

It

paj[rones non funt , mg

3

poten-

*

r

102

$6 »(o»( 66

ediot

potentiee fpiritualis ; & intrinfece liberi , ne-

que per fe caufant mutationem in corpore;

tuc f

sf

Íed verfando circa objecta tam fpiritualia,

quàm materialia, pleno fübfunt voluntatis do-

f

&

minio, ita ut eà nolente ftatim ceffent : Affe-

&tus autem appetitüs fentientis non fünt liberi

Tiore

dd

intrinfecé; neque boni vel mali, nifi prout vo-

luntati fübjacent, cui tanrüm civiliter obediunt

)f

& circa folum fenfibile verfantur. Eodem mo-

Dl

do zec i2 Deo , uec in ZAtugelis pa[fones fuut , nii

f0

r

translatitié, vel potiüs per eminentiam, qua-

tenus libere füfcipiunt affe&tiones quasdam cir-

Üj

M

RUL

ca objeécta paffionum, vel effeétus praftant iis

Wi

fimiles; quas homiges operantur: E: hinc juxta

T

S. Thom. 1. 2. q. 22. a. 3 ad 3. amor, & gau-

N

dium; & alia hujusmodi , cüm attribuuntue

[

U

4

d

Deo , vel Angelis, vel hominibus fecundüm

du

Vf

appetitum intellectivum, fignificant fimplicem

eétum voluntatis, cum fimilitudine effe&tüs,

lmug

»lel)

absque paffione &c. — 4. Ex zmaginatione boni

vel mal fenftbilis; quia heec femper prelucet

lonis

appetitui, ficut ratio voluntati ; & paflio pro-

equens eft circa bonum, quod füb fenfus ca-

In

Á

dit; fugiezs circa tale malum. — Ex his adver-

tes quoque; 4uomodo f

a[[to excitetur 2 bomine 2

lp

(s

H

ilia feriunt fenfüs ex-

T

Nempe 1. objeéta fen:

(?E l

ternos, eósque movent & afficiunt.

2. Inde

AR

t

I

M

in phantafiam appellunt, eíque proponuntur

üt bona vel mala.

3. Vis imaginandi fi bo-

lj

d

num cognofcit, profequendum judicat ; fi ma-

lum, fugiendum. 4. Pofito hoc judicio nafci-

(1jj

tur in apperitu amor, defiderium, gaudium;

Vjl

odium;

a

*

103:

66 9(o»C 68

t

edium, fuga &c. . . Hác appertirione alteran-

u

tur fpiritus; aliáque, ac anté, ratione corpus

rf

afficiunt.

6. Internam hanc motionem fpe

Vs

fequitur motio externa faculiatis locomotivz ;

p M

& inílrumenta motüs diriguntur ad profecu-

m

tionem boni, fugam mali. Prima motio , quze

YO R

e(t ab objecto: per cognitionem ,. non eft paf-

du

fio, (ed paflionis origo & principium ; media

d

aurem illa, quz excitatur in facultate appeten-

te; ut cum quadam fpirituum agitatione ad ob-

jai

ne

jectum vereat; eft paffio : ac proin ex parte

dnc

objecti paflio eft tantüm actio; ex parte ap-

j

]

petitus primó eft paffio, deinde actio; ex par-

ing

te demum corporis tantüm paffio.

B

i

N.89. Dico IL Paffozes pev fe primo &9

bt

"

»

j

inmediat? vofident in. appetitu [enfétrvos ble verà

a

edem babet in covde : im potentia autem coguo-

Jcente, &g' voluntate fecundavió zantiin funt , uon

mpïm

db

zanquam 1n fubye&to , [ed àt in cau[a excitante ,

vel dirigente. . Nerüm antequam triplicis affer-

u

yo

tionis rationes infpiciamus, majoris intelligen-

tig cousà duo praenotanda funt

n

jist

1mo Zfgimam , etft fet. entitative femplex , effe

zamen vivtualiter multiplicem.

infinuat hoc $.

gt

t

Aug. L. deSpir. &ani.ubi fic: Znima fecundüm

evis fui officium, divevfts nuncupatur uominitus;

"t

Ài

L

eitur namque anina, dum vegetat ; [piritus dum

T

contemplatur ; fenfus ,. dum feutit ; vatio , dum

j

di[cevuit . . . que non differunt in fubffantia, quem-

^

admodum ig uominibus , quoniam omnia i[ia una

u

anima. efl ; pvoprietates quidem. divev[a , [ed e[-

furm

feutia una Sfc. Cüm

enim fir forma vel ener-:

if

G 4

gia

G n

104

80 xCoyC 88

gi1 corporis, in a&ibus etiam corporeis ,

lt

quales funt vegetatio ; & fenfatio, quandam

aC

cum eo habere debet affinitatem.

2do anime,

fen

quà femtiens efl , duplicem à matura inefe appeti-

tis,

fum; quorum unus zzi2vjós concupi[cens di-

que

[ràn.

citur, próque objecto primario habet bonum

fecundüm fe, pro fecundario malum fecun-

Wtl

Tlo

düm fe: alter 3vusxis irafceus, cujus obje-

étum primarium eít bonum arduum, fecunda-

At

ilb

rium malum difficulter fuperabile ; quíque ap-

petitui fentienti datus eft, ut, fi quando difí-

stl

cultas oritur ; cupiditates bellatrices velut in

ttph

aciem contra educat, illique fuperandze infiftat:

T

ub gemina enim hac confideratione bonum &

nf

malum fenfibile fpe&ari poffünt, & appetitus

la

in illa ferri.

Nec tamen ideo fenfüs eft, ar-

L

pv

duitatem ipfam appeti (hec enim habet ratio-

qu

nem mali) fed indicatur, paffiones irafcibiles

fhon

bonum appetere , etiam quod eft arduum, vel

Ia

malum fugere , tametfi fiat cum difficultate.

fir

Hinc motus omnes apperitüs irafcibilis fervi-

tj

unt motibus concupifcibilis quafi imperanti-

T

bus: & duo hi appetitus non realiter, fed fo-

Bj

lüm per rationem inter fe diftinguuntur, pro-

Dtt

prer diverfum ejusdem porentige agendi mo-

Wf

dum, vel diveríà illa genera paffionum , quas

ts

AQ

elicir; u nec voluntas vel appetitus rationa-

W

lis propterea realiter multiplicatur, His ob-

H

ervatis

Bu

N. 90. Ratio rmni eff ;

quia paffiones per

QU

fe primó refident in illà fa

cultate ; cujus ope-

&

im-

Katio per fe primó & i.mmediat& corpus

Inu-

app

—

AE

v5 y»(oxc $8

IO$

Ypri

mutat : fola operatio appetirüs fentientis hoc

quiit

facit, quia pro obje&to habetbonum & malum

N

fenfibile; non veró actio porentiee cognofcen-

rl" f

[

tis ; cujus objectum eft verum & falfum : ne-

i

que etiam actio voluntatis, quz per fe fit fine

&tb

transmutatione corporali; cüm hujusmodi ap-

m k

petirus non fit virtus alicujus ergani , üt ait S,

jj

Thorm. 1. 2. q. 22. a. 3. & nec mens, nec vo-

J

n

w,f."

ul

luntas corpus proximé moveat; fed (ola ima-

yige?

ginatio, ür inquit Arift. L. 3. de ani. ergo,

ii

Idem propugnat S. Thom.1. c. a. 2. ex 6. Me-

vl

taph. eoquód anima magis trahatur ad rem

T

per vim appetitivam , quàm per apprehenfi-

bouri

vam &c,

Ratio zdi eft ex Arift. & Galen.,

appäiï

L. 2. de placit. Hipp. & Plat. c. 7. quia in ea

TL

parte corporis refidet uterque appetitus , in

pug

qua; quovis affectu concitato , fiunt precipue&

kl

motus , & alterationes; fed hee preecipué fiunt

in corde; fentimus enim gaudio id laxari, tri-

n]

ftitià conftringi, defiderio propgredi, fugà re-

T

gredi &c. ergo.

Unde & communi fenfu ac

p

j

more loquendi ; cor & amor confunduntur;

L

& ipfe Deus amorem à nobis poftulans, cor

l:

n

/

petit: & licét amor; quem Deus jure fuo de-

il HW*

poícit, voluntatis partus fit ; hecipía tamen vo-

|

nf

untas per quampiam proportionem cor ani-

(

mze dicitur: imó nec operatur circaullum ob-

]i

jectum, quin eidem fuo modo intendat ima-

ginatio, & appetitus fentiens ; quam etiam ob

4p

caufam ipfi Dei amatores fe languere fentiunt,

& viribus corporeis atteri. AVeque vefev?, quód

D

en-

j

appetitus fenfitivus imperet motum, quo t

n

3

'di

EM

106

£ Xx(oy»(C du

Itf

dit animal ad bonum fibi conveniens ; adeó-

que videatur in cerebro effe debere ; ubi origo

[

nervorum eft, & officina fpirituum , ad ralem

motum defervientium : item , quód imagina-

pj

tio, per quam diripitur appetitus fentiens, fit

[

in cerebro. Nam quamvis facultates iftee con-

Ti

nexioneminter fe habeant; quippe eidem trun-

ün

co infitze ; ipfis tamen perinde eft , en in eo-

Qd

dem, vel diverfis locis reperiantur; homo fi-

qi

uidem eít agens à quod , 1ftee autem fünt tan-

ïerfa

tüm active 4£ quo, & tenquam inftrumenta:

ln

proin homo utut obje&urm fibi reprefentans

i

per imaginationem , illud tamen profequitur

tf

velaveríatur per appetitum in corde refiden-

ttnj

tem,. Kafío stü ef! ; quia & imaginatio & in-

i

telle&us utrique appetitui preelucent, illa irra-

[7

tionali; hzc rationali; atque ita imaginatio ap-

E

petitum fentientem movet vicarià objecti ima-

fdtig

gine, &intelle&us voluntatem, ac per volunta-

ls

tem appetitum fentientem: Imó & ex imperio

Qu

voluntatis fzepe excitari paífiones palam eft,

pl

applicaríque mentem ad cognitionem objecti

m

convenientis, vel disconvenientis; quo pacto

Hlä[ür,

voluntas mediaté utique, & indirecte appeti-

li or

tum movet ; dum enim elicere vis horrorem

inferni, per voluntatem movesintellectum, &

Qoufu

ts

per hunc imaginationem ad producendam ide-.

hi

am ignis urentis, vermis rodentis &c. ex quo

i

affectus timoris in appetitu fentiente coníequi-

pl

tur. Sic & vir continens affectus partis irafcen-

f

tis excitat contra pravas cupiditates; inconti-

Ten

nens

D

—

66 )»(o)»€ 08

107

d

fens motus concupifcentis adversüs irafcen-

:

u

tem armat: ergo. Unde

us

N. 91. Colliges ulterius: Multiplicem e[fe

m

pa[fomum . pavtitionem , pro vario earundem te-

jes, l

pecu. Prima per ordinem ad fübje&tum im-

iznt

mediatum fit iz affe&us appetitás concupi[centis,

lmm

89 ira[centis ; üt patet ex Not. 2. N. 89.. Se-

i .

cunda ratione obj«&i fit z affe&us pro[ecutionis,

m

qui circa bonum ; £? f"g4, qui circa malum

i

verfantur. 'Fertia per reípe&tum ad rationem

ynelt

fit in affe&us primos. vel incon[ultos ,. qui ratio-

fet

nem anteverrunt ,. füntque motus, quibus ho-

E

mo fübitó & ex improvifo, ante judicium ra-

ii

tionis, in rem movetur, ac quafi rapitur, pro-

TU

equendo, aut fugiendo; £s z fecundos vel cor-

hn

fultos, qui adhibito rationis judicio rem pro-

ts

equuntur ; aut fugiunt.

Motus primi ; qua-

du

tenus rationem preevertunt , non fuünt in no-

Qutà

ftra poteflate: aliquatenus tamen effe poffunt,

quatenus difciplinà ; educatione, confüetudine

al

j

paulatim difponi poffumus , ne tam fübitó affi-

a

Ciamur. Quarta fit 42 affeffus natuvales , qui à

| pä&ü

natura; & per naturam infunt, atque à poten-

1ppfrt'

,tia oriuntur ;. 69 z morales, qui educatione &

od

confüetudine contrahuntur ; füntque cum ra--

tione juncti & connexi.

m;ä

Priores ifti e. g. mo--

j

tus irze ; avaritiae &c. minui quidem poffunt in

q

proficientibus & refiftentibus; finiri autem non.

»qul

poffunt ; & relinquuntur etiam in baptizatis;,

d

ut fortiter certando majorem fibi gloriam pa-

Yi*

rent: pofteriores veró etiam tolli poffunt re-.

tudine.;

j

gugnando ; & contrarià. virtutum affüue

Quin-

ro8

£RR Co)t

Quinta partitio »oralium eft iz bonor, qui re-

ml

fen

&ze rationis prefcriprum fequuntur; £ 72 ma-

los , qui rationem fequuntur errantem ; de qui-

[

t

bus plura Inftr. feq.

Jam.- quoad: numerum

paffionum

db

ad

N. 92. Dico III.. Paffoues. genevalitev. funt

undecim ; quavum [ex pertinem ad appetitum con-

hi

fenf

eupi[cibileim, nempe Zmor & odium , deftdevium

&

;

uga, gaudium & dolor vel tviffitia : quinque

h

l

ö.(iæ

autem ad iva[cibilem, nimi-rum Jpes & defpevatio;

audacia & timor, ac denique zra.

lta commu-

0i

niter Erthici ; etfà Arift. L. 2. Rhet. conflituat

dip

r3. alii pauciores, vel plures; imó Plato in-

[

numeras.

ia

I

j

Ratio vulgat« diviftonis e[f. ex S. Tb

£. 2. q. 25. 4. 4. quia tot funt pafliones in appe-

[

M

titu.concupifcibili, quot diverfis modis con-

m

tingit eum tendere per profecutionem in bo-

num, & per fugam in malum, abfoluté fum-

ET

ta: hoc autem fit fex modis; nam oblatà re

«(

oná ; abítrahendo ab ejus prafentia & abfen-

m

i

tia; gignitur in appetitu propenfio ad illud;

Vàtr

vel complacentia; éftque amor: fi bonum iftud

Qis

eft abfens excitatur ejus defderium:: fi pr«fens,

tení

audium de eo.

Pariter oblato malo fenfibili;

Q

abftrahendo à przfentia vel abfentia ejus, ori-

T0n

]

tur odjum , feu averffo ; & fi fit abfens, fuga ;

^i

fi praefens , dolor , vel zriffztia: ergo. Similiter

E

appetitus irafcens tot paíliones habet, quot

V

modis tendit in bonum & malum arduum :

n

fed hoc fit folüm quinque modis ; fi enim bo-

lr

num arduum fit prefens & comparatum, unam

lii

delectationem excitat in parte concupifcente;

df

nul-

—

109

C x(ox( 0

t

nullam veró motum in irafcente; quia pre-

(

fente bono nulla poteft effe fiperanda difficul-

lT

tas, adeóque & nulla paffio irafcibilis, que op-

Jl

U

ponatur ire ; ergo.

Itaque bonum arduum

"

abíens vel repreefentatur üt parabile ; & fpem

"u

ciet, que aggreditur media ad finem conduci-

"m

bilia , poftiabità eorum difficultate: vel ob-

h

rtentu impoffibile; & 4efperatiozem gignit: &

malum abíens vel apprehenditur àt füperabile;

& audaciam patit: vel àt ineluctabile ; & zimor

Jf

exoritur, audacie contrarius: Si veró malum

eft praefens, & concipitur üàt inauferibile, equi-

40

dem triítitia concitatur. in appetitu concupi-

'5. j

Ícente ; unà tamen commovetur /ra, quà of-

)

fendentem repellimus, aut malum vindictá

$0

compenfàre contendimus. Ex quibus porro

i

N. 93. Deduces l. Man[uetudinem non e[Je

1

are oppo/rtams vel enim fignificat negationem ,

2ut omnimodam vacuitatem irae; & ita nec eft

u

t

paífio, nec affe&us , qui iree adverfetur : vel

"i

iHM

iram remiffam & languidam ; & ita non ma-

jb

)

gis differt ab ira, quàm calor remiffus ab in-

tenfo : Sicut €9 fuvor £9 ira non differunt , nifi

f

DUr

Íccundüm magis & minüs ; furor enim aliud

Idem dixevis de

r

non eft, ac ira inflammata,

aelo, €69' amore, ac iva ; zelus enim eft amor

)

Sic

Jict

accenfus & ira, vel fervor irati amoris.

& fiducia ad fpem, verecundia ad timorem,

;uor

Ift,

invidia & mifericordia ad triftitiam revocan-

lt

tur&c. Fodem modo pro [exta pa[fJoue svafci-

Jf

bili nmerare zequibis tolerantiam , quie fit in

fuüfferendo malo inelu&tabili ; nam & haec ad

fj

l

tf'iüi—

110

QUE x(CoyC Z

11

triflitiam reducitur, quia malum prafens in-

evitabile, etfi fit malum doloriferum & difpli-

fed

cens, rion eft tamen arduum , nec luGz relin-

Trià

quitlocum, Deduces II. Gezerales quidem pa[-

TiS

J.

0)

frones e[fetantüm X.

uamlibet tamen fub f con-

zineve peculiaves quas

!

m (pecies , ut adeo prova-

lu

vietate obje&ovum plures , ac pene iumumera. dici

po[ft ; tic dolor, qui refpicit malum praefens,

Vi

fi fit aliena profperitas; izvidia ; f aliena cala-

initas , mi[ericordia ; fi noftra infamia , pudor

vocatur: Sic defiderium, quod refpicir bonum

T

abfens, fi iftud fir honor. vocatur anbirio ; fà

qul;

pecunia, copcupi[centia vel cupiditas ; fi palchri-

D

tudo, generico nomine aor dicitur; & fic de

Ti

ceteris. Deduces IIL .$olum amorem & odium

l1

e[[e femplices affec£us ; veliquos verà ex utriusque

fty

Zemperie coalejcere ; Nam ex amore boni ; &

D)

odio carentiz oritur deffderium: ex amore bo-

L

ni, & amore (übje&ti üt illo perfecti gaudium

T0

vel voluptas : ex odio mali, & amore fubjecti

fz4: ex odio mali, & amore fübjecti àr illo

)]

imperfedti zri/Litia: ex defiderio boni, & de-

(

le&atione virium /pes: ex defiderio boni, &

triftiria virium defperatio: ex fpe boni; & odio

mali impedientis eudacia : ex triflitia virium;

& odio mali zimor : demum ?ra ex defiderio

LU

boni, quo privamur, & odio privantis, ac

Ti

Tn

Ípe vindicationis: Imó veró fi ftrictà loqui ve-

limus , nequidem odium fimplex eft, fed amo-

di

rem füi, &averfionem mali includit.

Ilte

N.94. Si Queras : n fenguli affe&us differant

(/./Ir

La

Ti

f'eyj?lztialz'ter $? $deo: Mulü cum S, Th.

9. I.

D

—

Es o )( m

IIl

Msl

3. 1. & 2. fingulos ajunt differre effentialiter ;

dj

fed quia affertio hec füpponit facultates ani-

d

mxe realiter diftinctas, quod communiüs à ple-

nj

risque negatur ; hinc amorem tantüm &odium

d

]js

ob divería effentialiter objecta effentialiter dif-

n

ferre pugnamus , reliquas veró paffiones dun-

nj

taxat veluti amores quosdam bonieffe dicimus,

Jfa

]

vel quaedam mali odia , cum fola inter fe di-

nae

verfitate accidentali , ob diverfüm tendendi

j

modum ad bonum vel malum, aut propter di-

p

verfitatem accidenralem boni vel mali; diffi-

,

"n

culras enim & non difficultas , quibuscum con-

TA

junguntur, nequeunt difcrimen effentiale in

o

ict

ratione boni aut mali inducere. UndeS. Aug.

[

l'!f

L. 14. de Civ. Dei. c, 7. appofité ad rem no-

u

ftram inquit : Zmor ergo zzbians babere, quod

m,a

amatur , cupiditas efl : 1idem. babens , eóque fru-

d2

enj , letitia eff : fugieus , quod ei adverfatur , ti-

Wi

4f

mor efl : idque cüm acciderit , tvi[litia e[l egc.

d

INSTRUCTIO XII.

ii 11[0

De Caufa pajfonum efficiente eg. finali , déque

T.

eayum bLonmitate vel malitia , $9 vemedüs

17&

od

generalibus.

Iff]

N. 95. Dico l. Cau[« efficientes pa[fronum

Jumt vavie : Nam primó alz« funt extra bomi-

rio |

L

7em ; qua extrinfecus follicitando ; & fenfüs

vo

tum externos, tum internos provocando, me-

o

diantibus iis appetitum five p/y//c? , five mora-

liter excitant, — Sic obje&la vel convenientia , vel

j

discomvenientia appetitui per vicarias fui fpecies

movent fenfus zagquam cau[« exterua pl y[z'cx&,-

E

m

112

cü (o0( £5

& per hos appetitum ad profecutionem boni,

fied

fugam mali; fi enim obje&tum fit zzifferens ;

pha

nec appetitum movet, nec affectum concitat;

t

hinc fi e. g. audias, indefinit& quempiam hic

wj

adventáfT: , non ideo appetitus commovebitur,

"r

quia res habetur indifferens: at fi addatur , re-

ht

ducem ex longa peregrinatione effe tuum fa-

N

miliarem aut con(anguineum; tum enim verà

D

defiderium ejus videndi oboritur , fübitáque

———

Áinin

Jeetitia.

Sic Exempla, Convitus, Muftca. €9c.

l5ren

J caufz morales extvinfece multiplicium affe-

[

"X

&uum, ad quos propenfiones ingenerant ; íu-

T

muntur namque à converfantbus, & alienis

W

dq

exemplis mores, precipue mali ; quia procli-

Yd

vis e

malorum zmulatio : Mufice veró vim

magm

in concitandis fedandísque affectibus vix eft,

Biq

qui non percipiat : erpo. 2dó ali« funt iu-

fiti

tvà bominem (qua & ideo izterze dici folent;

if

n

non quód fint internz refpectu effe&uum,

il

quos producunt , fed quód fübjecto infint, in

Titür

uo agunt) vel àz cau[e principales, velüt im-

Wäxe

/

vumentales, eeque vel vemota , vel proxima,

! rf

Sic affectuum cau/a principalis interna vemota

t f

eft potentia tum exzerua, quam obje&tum im-

I6y;

mediate afficirt ac movet ; tum ézzerza nempe

ió

phantaffa, que obje&tum perceptum dijudicat,

U

bonümque an malum fit, jucundum an mole-

qui

ftum, facile an arduum discutit ; zpfa denique

vatio bominis, qu& ( phantafiae adjungit , bo-

ily

]

nümque à malo, facile ab arduo perfectiüs di-

Àij

Ícernit. Caufa verà principalis intevua proxima

&pni

eftl appetitus [eutietis ; hic enim per

fe & im-

W

inediateé

CGMB x(oyx( G

"IIXSV

a

mediat? fingulos affectus elicir ex prelucente

lfs

CODGHd

phantafia, rém

que ab ipíà objectam profequi-

tur, fi con

pgrua fit, vel fi molefta , averfatur,

pam i

ut jam dictum N.

88. Caufie demuim inflrumenta-

Ovebt

les pbyfa

icee Wiaxime fumt cov, fporitus auimakes ,

hr

Jumore

$ 5

Q9 fempevamentum ;; Nam . cor juxta

t

IiN. 9o.

ex perceptione boni vel mali incitat

i

membra externa ad ejusdem profecutionem vel

fu'aueg?e

fugam, effundendo ípiritus in ea, vel illos ab

lis retrahendo ; próque fua quantitate aut quali-

"T.

tate ad certos motus plurimüm confert : mag-

it;

num quippe & laxum ob diffüfionem fpirituum,

Ti

uti etiam frigidius & humidum affe&tus minüs

| ptodi

vehementes, minüsque conftantes producit;

1 v

i d

magnum & folidum magna appetit; parvurn;

compactius firmirer infiflit affe&tibus &c.

j "

fpirirus item animales ceu maximée mobiles fen-

(

fationi, motui, ipsíque meditationi intelle&tüs

Cryt

fübferviunt : Humores autem ceu materia fpi-

j i

rituum , eos vel acuunt,

vel obtundunt, pro

[ d

fua vel tenuitate,

vel craffitie; in ira enim cie-

um

tur flava bilis, in triftitia & metu atra; in lzeti-

'em':h

tia fanguis &c.. Ex temperamenti veró affectio-

xm lm'

ne varia, five mutatione variz fünt five mutan-

atIp

tur & animorum propenfiones ob mutuam par-

jicit

tis rationalis cum fenfitiva conüexionetm , eo-

ol

quód anima quoad gradus inferiores directe &

j

immediaté à corpore pariatur; pendeátque ab

14

illo üt inftrumento in operando ;. quod tefte

y d

Arift. in initio Phyfiogn. manifeft? patet. in

yi

zpritudinibus &c.:' 3tió. Ad principia tum in-

P»

d

tum extrinfeca; quibus hominis temperies mu-

jit

mus

—

-

EH ):(o):(

n

boft

tatur, confequenter & affe&tus , revocántur

progenies, conformatio partium corporis ; af-

quo

fuefactio, alimenta, affectio aéris, visque ce-

f(

lorum &c. de quibus Arift. plura in L. Problem;

que

N. 96. Dico II — Ceufzm finalem s. & ufuri

Zeli

palfiomum quod [pe&at ; finis eavumnternus g yiná-

—

fiej

vius eft prompta boni [enfibilis adeptioy 2darius aus

:

-

teQüg

zem fuga mali; quee quidem fapientiflime provi-

tinfy

ditnatura, ne unquam vel difficultate ; vel fa-

t

ftidio torpeícamus , fed ut affectus profecurivi

fint quafi ftimuli, quibus excitemur ad bonurnj

WT

averíativi quafi frena, quibus à noxiis cohibea-

de

mur. i vemotus eft ipfa animalis confervatio;

tb

quippe quz boni, quo perficitur ; confecutios

Í fi

ne, &.mali, à quo leditur, propulfione po-

$d

tiffimum continetur: utrumque igitur cüim rité

:

affe&tus de fe preftent , & propellendo noxiuin

ipib

confervent negativé, ad bonum veró impellen-

hi

do, pofitive; meritó cum S. Aug. pro armis

qllf ü

effe dixeris, fi bene ufurpentur. Qu vatiou

ftlig

etiam ferviunt. boc patlo , ad funtliones sls beué

r

folertérque obeundas ; nam quia anima , quamdiu

At

eft in corpore, ab o in agendo pendet; minis

Vi

fterio appetirüs utique indiger, quoó defideriis

Yaj

ejus, ceu alis, ad bonum evolet; fpe; ür ma-

p

nu, illud prehendat; letitià, àt brachiis; illud

Ntt

amplexerur ; vel fi quid à boni fruitione àvocet,

uhxg

audaciáà vincat &c. qua & de caufa faellibium va-

Qv

£ionis paffiones à prifcis paffim nuncupabantur.

Q

Jhnó palam eff , eas ad opeva etiam, virtutum mul-

um copferve , fiv& ? priucipia; quia rationi; &

li

ut ar-

uj

date cghn:g gratia fä adjungunt : ac vel

bufta

E

B x(oxCc 08

II$

Vomt

bufta filveftria ex infito de bona arbore fürculo»

Y d

quod in fe habent vitii , corrigunt , bonósque

NU G

fructusferunt; itaad comparandam firmandárm-

Drobs

n

que virtutem juvant, cui fünt affines ; fic ira

zelum; amor charitatem , triftitia & dolor poe-

iin

Á

nitentiam promovet &c. fivé àz Zzffrumenta ; qua-

tenüs tarditatem in agendo & refiftendo inci-

MU

i

tant, ratióque pratià adjuta iis ad opera virtu-

;X

1

tum utitur: vel demum 2 mofiva; non quód

af

ipíà paffio fit formale virtutum objectum, fed

donii

quia animms pertüfbationem paffionum in f&

alb

aliàs expertus; easdem reprimit, ínque gyrum

jniti

rationis copit ; affe&tus namque virtutes fiunt;

Yi

fi fiant cüm modo ; da enim modum cupidirati;

Qte

& juftitia quaedam erit; da voluptati, & tem-

xiniri

perantia evadet &c.

Hinc jure S. Aug. L. de

f

fpir. & ani. c. 4. ait: Quoniam virtus efi babitus

yie

1

mentis Tene compofitay, componendi infttuendi , at-

yuti

que ordinandi junt. animi affetlus ad àd, ad quod.

j u

j

delent , ut in virtutes proficere po[fint * cum eigo-

"

prudenier , modeflé, g. fortitev, £? juJf2 amor Q9*

ubl

odium iuflituuntur , in virtures exfurgunt. - Unde

j

& fàpienter inquit Arift. 7. Polit. 15.. Priis cu-

[

yandum covpus, quàm ammus: deinde bvoximà ap-

T.

peritós eura. babendas fed. propter memém 39 ani-

jld

7& Causd corpus formandum inflituendimque s nam

Qceb

ubi paífiones rationi obtemperant , jam via eft!

t

m

ad virtütem felicitatémque privata

é

RRM

ntu

cam complanata. Atque hinc

?

»

:

ii

,

d

N.97. Dico III. P.

Lones

317 17

r

funt, . ft fint modevatee, g 3uxta ovdiném vatura'st

12

oRt liite

fe"criþfo: à vatá

;ulïa

$m Q9 moraler , fi l-iiw

2

Teaeatil y

|

a.

116

ER x(oxC £R

zeueant , €9 ve&lo mentis confilio dirigantur : Si.ve-

N5

gà immodevatee fint , mec vationi obediant , & pby-

qui

Rras

ficà €8 moraliter male funt. . Eft contra Stoicos,

qui-paffiones omnes damnabant üt malas, &

lpr

ia

ullam in fapiente reperiri poffe negabant: Item

contra Luth. Calv. &c. HH. qui nonmodó Con-

p

I ]

eupifcentiee motus , etfi indeliberatos , dicunt

ii

effe peccata , fed ipífam quoque idem effe vo-

!emp

lunt.ac originale peccatum. A0 177 ef? ; Quia

(

per fe à naturainfitee fünt cuivis animali ad iplius

üq

bonum, & confervationem ,. ex N. praced.

erpgo cüm natura feipfam non deftruat; perin-

tiqu

hm

de ac uterque appetitus phyficé bone funt;

uamdiu nature moderamen fequuntur. 770

&s|

2di efl ; quia hoc paécto fünt rationi conformes,

adeóque laudabiles; bonum namque eft; odiffe

fux&

&i

l

malum , redamare amicos, aliorum miferiis

compati &c. Unde & Pf. 4. zra[camini , & mo-

Gl

]

l

lite peccare. — Adhaec pleraque ex dictis funt in-

ftrümenta, & incentiva virtutum, ac arma ani-

Ws

quàa

me: Atque&in Adamo innocente, &in Chri-

fto extitére; quanquam difpari à nobis ratione;

ütg

&t

non enim ufüm rationis praveniebant &c. ita-

e poffunt effe moraliter bonz. Azio 32 6f

g

fenr

Qu

uia fic & egritudinum corporis , & morbo-

.

rum . ant

mi caufe funt; enervant enim vires;

n

remperiémque humorum tollunt, üt in amore

àW

& odio, triftitià & irà efferatis indies patet, &

m

ad peffima quevis impellunr.

Tüty

N.98. AVec dicas 1.. Quecunque fiunt ex

p

inftigatione paffionum, fieri ex Philautia, five

BU

Tio-

Q

amore proprio; proindemalaeffe. 2. Pa

nes

»

Q* XCoyC 8

217

DN

nesetiam moderatas conturbare animum, eo-

en

quód eas confequatur cognitio confufà cum di-

tOR

Ítractione, vel averfione à bono honefto.

3-

js, d

In nullo gradu bonam effe poffe Concupifcen-

: f

tiam , aut libidinem ; cüm femper incliner in

wdöCüH-

peccatum ; neque in noflra poreflate fit, uti

ln

nec reliquarum patfionum motus &c.

Nanm

n

4d 1. &. Falfüm manifefté affümi ; alioqui &

Qu

temperantia , & fortitudo ; & plereque virtu-

tes malee forent; nam & ha directé referuntur

ij

ad confervationem temperantis ; & fortis &c.

a

at«

atque adeo ex fine proximo & amore fuz con-

; h

fervationis exercentur: diftinguendus igitur re-

2/]

€tus bonüsque amor proprius à pravo eft.. 44

VIS]

2.X«. Si moderatee fint, non ita turbare, ut na-

,a

turam humanam dedeceat; ficut& cibi fümptio,

m

& digeftio vim intelligendi non parum obfut-

!

J.",'

cant; & fomnus ufüm ipfum rarionis tollit, quin:

ii

hzc fint malaaut phyfica, aut moralia hominis:

u

idem ergo de paílionibus moderatis dicendumg:

quia majore illà intenfione, quam inferunt; na-

(

ra[ioqei

ture non adveríantur, ütjam conftatex N. 9j.

& mox amplius patebit. Neque etiam homi-

u

«

gmr',ïi?

nis nature diffonat, confusé cognofcere, vel at-:

tentiüs in unum objectum aut ejusdem praedi-

Vr

virel

catum ferri ; hoc enim fzepiffim? petitur ad agen-

da virtutis opera: ergo. 74d 3. &. Motus quos-

TÍOU

[

dam paflionibus fübin annumerari; quorum

natura pofita eft in ipfo exceffu, eóque maxim&

j d

perturbato; quos utique malos effe non inficia-

mur, perinde ac palliones in vitia degeneran-

fj

ff

1es, nili exceffus ille tollatur; tales autem non

H 3

funt

(a

um

h3

118

$E y(CoYyxC z82

&cdi

funt paífiones fecundàüm fe; uti neque concu-

pifcentia: quia etfi hec poít baptifmum ad

dire

pugnam remaneat (ex quo ipfo conficitur; eam

frni

non eífe idem cum peccato originis, quod

aliud

[

baptifmo eluitur; uteft de fide ex Rom. 8. v. 1.

& feqq. &c.) peccatum ramen non eft, nifi ma-

r

terialiter, quatenus nempe eft effe&tus peccati ,

| Ra

vel ad peccatum excitat; qui ipfi etiam motus;

p

quà primi funt, & rationem antevertere folent,

".

"EU

peccata non fünt, íed virtutum , cüm repri-

Tnuntur, materia: proin eíto in nobis non fit;

mj

quar

ut ne omnino in nobis nafcantur, nullánquein

corpore mutationem cieant ; firum tamen in no-

t

tini

bis ob liberum arbitrium eft plerumque effice-

re, utne immoderati finr, & ultra recte ratio-

t

Xl

nis fines prodeant: quod quia non femper fit,

Íed non raró aut eorum etu nos abripi prae-

Qu

fiüm.

pofteré finimus, aut pravitate voluntatis eos-

dem in malum conciramus ipfi; hinc ut ex-

time

pur

actiüs pateat, quo pacto & Concupifcentia; &

Pafliones ad moraliratem, ac preefertim ad pec«

ttm

catum utrobique fe habeant; ulteriüs

N.99. Obferva: AMotus paffiouum &9' con-

fem;

füen

eupi[centiee [peGlavi per. ovdigem ad. vationem vel

entecedenter ,^ cüm nempe fünr cauía actionis;

J

wcl confequeiter , cum judicium rationis fequun-

i (

tur, 4u per modum elettiouis , üt cüm paflio ex

N

ER

retionis imperio ad faciliüs perfectiüsque five

j

bene, five malé operandum excitatur; au/ per

o

enoduim veduudantie , quatenus pars concupifci-

Wt

bilis motui intenfo partis rationalis fe fponte ac-

lie

commodar. lItem Pa/fozes alias e[e. affeciatass

Cl'u

,——?j;;)

$9 Xx(oyxCc $m

fr$

C«

& dire&té volitas ; alias zoz. affetlatat , neque

üm «

directé cupitas. :

Peccatum etiam a/iud e[fe z2-

d

Jirmitatis , quod fit ex affe&u preedominante;

qu

aliudmalitie; quod praemeditató fit, & ex certa

LU

l

Ícientia.. His adnotatis, porro mdeo I. Cozcus

Qu

pifceuntia, eg paffiones [-epe fumt caufa peccati ; (ae-

Wil

i

pe enim voluntatem indirecté movent ad eli-

Eümï,

gendum vetitum, nec ufum libertatis adimunt:z

1 fOïSH[,

ergo.

Hinc z. ad Tim. 6. Aadix omnium malo-

It

um cupiditas : & ad Rom. 6. Pafftoues peccata-

0il

vum fruclificant morti.

Dixi autem: . Z2divet?ó ;

g

quia potentia materialis & inferior nihil inpri-

ny

mit aut imperat directé voluntati, fed indirect&

dite

tantüm diflipat vires anime, mentémque ob-

nfb

coecat - ac illice voluptate, ceu Eva Adamum

rf

pellicit, üt fusé dictum N. 87... Ex quibusuti-

pïl-

que patet, tam paífiones ; quàm concupifcen-

um

tiam ad peccatum haud parum conferre.. At-

j«

tamen Ixdeo II Paffro nou affeclata , durmef? cau[a

XFC

ul

peccati ,. fempev. iminuit peccatum ,. g áliquando

eiam tollit: que verà fubfequitur , illud fem;er au-

get.

Ratio 1mi eft ; quia paffio non affe&tata

(l

femper minuit liberum , tum in. radice füa,

V]!

mentem obcascando, tum in ipfà voluntate, ad

bonum fenfibile eam pertrahendo, ex mox an-

jj

]*

t&, & fupra di&is: ergo & peccatum:- Ac quia

a&

poteft efle tanta , ut ufüm rationis & libertatis

VC

plan? impediat, adeoque reddat acturri penitus

involuntarium , poteít fimplicirer ; nift liber&

contraéta fit , à

eccato excufare; fi namque

"

liber& contracta

;

it, id, quod fequitür ex ed;

Ratio 2di efl ;

,

erjt peccatum faltem in caufa.

j

4

Quia

s

130

$ n(oy(o d

Quia quz fübfsquitur, five per modum electio:

"I

nis, five redundantie, eft dire&? volita, ac

qul'e |

proin confert ad malitiam üt actus imperatus.

TT

Unde & confequitur, peccarum ex predominan--

dina

2e paffrione commi[Jum vet?à dici peccatunr infirmita-

tem.

£i5 , analogiàab acgritudine corporis depromptà :

ür,

Ideóque Arift.7. Erh. talirer abreptos Paralyti-

till

v

CIS comparat ; -.quorum partes non moventur-

10 0

ad nutum. voluntatis , fed motu contrario:-&c.

Mj

Jam veró paffionum remedia quod attinet

yità

N. 1oe. Dico IV. Remedie. generalia paffto-

G.

zium; pavtim [um iitevua, partün exterua. — Inter

(

interna princeps eft dominium paffionum , h. e.

gte(ïp

apgregarum quoddam ex multarum virtutum.

]sf

confortio robur anime ,. ad fübdendos re&tze-

Md

rationi, ipsíque Deo rebelles affe&tus; ad quod

tof

conféquendum juvat 1. ferió pen(are decus re-

dam;

preffe, & miferam fervitutem indomitee paf-

D

lonis; quiíquis emim cupidiratibus: dominatur ;

Ti

quafi Rex. quidam eff ,. eit Cic. pro Sylla: & S.

li y

Aug. L. 4. de Civ. Dei c. 3. malus , etiamfi veguet»,

Wv

Jerous eff ,. sec umius bominis , Jtd, quod gravius:

qii

€ff, tot domitiorums quot vitiorum. — 2. Pari ftu-

I

dio difpicere , quibus ex: principiis tum inter-

Wn

nis, qua fünt vis imaginandi, & habitus vitio-

rum,; tum externis, quaefünt objecta, nafcan-

tur affectus; atque ifta folerter reprimere, era-

dicare, & precavere, quidquid improburm eft :

unde probé monet Epictetus, nunquam obíez-

HE

quendum illico phantafiees: fed dic : preffolare

*

.

hr

parumper à phautafra

^

- fie , pev[piciam quee fis,

jti

ä qw u$ de vebus :

ac de eerero tie permittas &i »

Q

L

uf

Em x(ox(c DN

121

o

ut longiut te producat , depingeudo ac adumbrando,

li, &

que deinceps ovdine fequautur &7c.. 3. Obnitiprae-

pera

rimis amori, &odio, benéque utrumque or-

du

dinare, ceu reliquorum origenes, 4. Na(cen-

fs

tem in ortu affectum füffocare , nec tempus ei,

tOng:

dare, utfe corroberet; Hinc Seneca epift. r16.

pj

nilli non vitio iitium eff verecundum 9 exorabiles

EUA

zion obtinebis , ut definat , fi incipere peruufevis. $.

ol

Affe&tum non affé&tu curare; fed virture Op-

K

pofità ; alioqui non vincitur hoftis; aut (i vin-

"

eitur; alter eo nihilominüs timendus plerum-

]

que exfurgit. 6. Examinare indies, quis pro-

» l&

reffus morbi, qua medela adhibita, quis hu-

jrtotn

jus fructus ; ac demum vi

ilare, etiam cüm

9

t

patli

o repreffa eft; Nam üt S. A

u

ait apud

d

[

Profp. fent. 169. €9' que vitte funt

[i

10U£$ , 1011

a

dum focuro triumpbantur otio , fed f

0

]

icito premumi-

z

guv imperio. . Ad externa fpectant 1. Jugis Dei

g

mermoria, & intuitus. 2. Imploratio Dei auxi-

T

lii pro quotidiano vite certamine.

3. Exem-

'Vigll;)

pla virorum illuftriam , vel eorum conviétus;

j

qui ftrenue affectus fübegére. 4. Mutatio ob-

"1

jecti mali in bonum; quia fic quod erat inftru-

ind

mentum vitiorum, fiet adjumentum virtutum

li«

SECTIO. II.

-

as

De Paffionibus fiugillazim.

"TArum ut debitam notitiam demus, tres de

dt

bfe-

fingulisex ordine queftiones expendimus:

1ma earum naturàm , & fpecies: 2da Caufas z

Jart

3tia effectus ,. & fi

[

quefünt, fpeciales mcdelas'

| (þ

exponit,

]

H ;

IN-

122

SUR y(oyxc m

INSTRUCTIO XIlI.

Hv

411(&1'1

m

eritás concupifcibilis, nominatim

num

De Paffionibus ï

"dmore, g Odio.

boni

N. 101. Q. I. Quid, £2 quotuplex fit /4mor,

tum

€9 Odium? Ydeo: j4imor àt fic, & proüt abftra-

quar

22 V.

hit à fenfitivo & rationali , vulgó definitur :

primus motug vel inclinatio potentie appetitiein Lo-

U M^

hii

aum . ab[olutà fumptum , 9 afhmnatum üt comve-

tni

"

"iens; qui verba naturam amoris in communi

tios.

fatis explicant, eümque ab omni alio motu, qui

Bs

amor non eft, üt patet, difcernunt. Dividi-

ii

tur autem Amor 1. ratione fubjetli in fpiritualem

ifür

five rationalem , & in fenfitivum five.anima-

od

lem; quibus paffim annumeratur naturalis. Spi-

(ut

j

vitualis , eft motus vel complacentia, quo na-

fan

tura intelligens vel appetitus rationalis fertur in

i

bonum, diciturque dvizur in Deo , digelicusin

ömr.

Angelis, bumarus in homine.

Senfitrous ( qui

i

1

proprié f paffo, quia appetitum fentientem

lui g

veré afficit, & immutat, aliarámque motionum

lt

t

eft principium, quee in appetitu excitantur) eft

m

propenfio neceffaria ad id , quod fenfus anima-

üq

lis.confentaneum proponi

t. AVaturalis, eftin-

d«

clinatio naturee ad id; quod fibi proprium & con-

Qui.

gruens eft ; competitque rebus omnibus tam

de qw

animatis, quàm inanirnis. 2. Jeafioze obyeGi in

f

amorem concupifcentie , & benevolentie vel

«

amicitae, 4Zmor coucupifcentie eft amor fui,

qui

quo quis vult fibi bonum , vel alteri propter

s

1e; unde etiam reffexivus dicitur , quia exit ab-

amante in objectum ; non ut in amato fiftat ,

bf'r(

Tur

e

&

SMER X(oXxC SHER

125

fed ut ad amantem redeat.

Quod/i iticidentev

quevas : .an amor bic de fe bouns fit ?. &. de fe bo-

mindt

num effe , fi ordinatus fit ; tum quia velle fibi

bonum, eft inclinatio cuivis enti à Deo inditas

T

tum quia hic amor eft regula dilectionis illius;

tdihn.

quam erga proximum fervare tenemurex Matt.

fuim:

22. V. 39. &c. fi veró inordinatus fit nullàque

T

habità ratione vel decori, vel lepis divinz fuis

UA

tantüm aut commodis imcumbat ; aut volupta-

ymmyi

tibus , qu

em

175*

:

amorem proprium vulgó appella-

1di

mus, utique malus eft. — /mor. lenevolegtia vel

J

emicitie efl , quo bonum alteri volumus propter

um

ip füm;

&

:

quia ipfi bonum eft, & commodum.

gn

Srricté tamen loquendo , adbuc diferimen eft in-

ïg[ SP;

£

s

er utrumque ; quisquis enim fic amat, at non

00 f

redamatur , Jegevolus quidem eft, fed non ami-

Ti

qu5: fi veró redamatur, ver& amicus eft & di-

citur,

Atque hinc /Zmicitia i2 commui defini-

li

d

gur s mutua-y 9 mon lateus benevolentia , alicujus

Val

boni gratiá, quod nempe alterius causá velis. 5.

(nut

Ratione tevmini in. affectivum ,. & effectivum.

dmor. affctlivus eft interna volitio boni, quod

J) d

nint

alicui volumus : : effe&;vus eft ipfius voluntaris

L

effectus , qui praeftat fru&tus amore dignos:

UIl«

quó etiam revocandus affe&us gratie, & favorisy

f

de quibus a. Rhet. 7. G'azia enim, üt eft af-

n

fe&tus quidam , efít motus animi , quo ferimur

! vel

ad beneficia aliis conferenda; & favor eft amor:

fij

quidam , connotans pralationem ejus; in cujus.

p[Cl'

gratiam fpecialirer aliquid facimus; alio pofthas

T

bito, qui ejusdem fortis & gradüs efl. — Caete«

dth

rüm quatuor hic inveniuntur nomina, ad idenv

[

quo«

124

$R x(o»xC m

quodammodo pertinentia; fcilicer /Zmor , /Zmi-

Volor

eitia , Diletio , Charitas: differunt tamen in hoc;

Quia :

quod juxta 8. Eh. 5. amor fit quafi genus , s&-

non]

que habeat per modum actionis vel paffionis:

puof

amicitia quafi habitus : dilectio füpra amorem

161

addat electionem , üt ipfüm nomen fonat; ac

el m

proin non fit in concupifcibili, fed in fola ra-

fim

tionali natura: Charitas demum adhuc füperad-

Qu

dat perfectionem amoris, in quantum id, quod

fotox

amatur; magni pretii eeftimatur , ut itidem no-

tuine

men exprimit: unde &, fi erpa Deum eft, fu-

fs

pevamicitia à Ss.PP. appellatur.

Q t

N. 102. Amori opponitur odju; eftque

pj

qprima avevfio appetitüs à malo abfolutà fumpzo , vel

us

appreben[o it vepugnante..— Dicitur przma averfoo ,

Qaibu:

quia ficut amor eft prima inclinatio in bonüm;

&um

ia odium eft prima averfio à malo.

uodfi

Vr us

odium fit offenfio animi, ex malo rationis com-

at

prehenfo, vocatur odium voluntatis; (à veró fit

Die

appetitüs concupifcentis ; eft pa/fio proprie ta--

hii

lis.. Dividitur 1. in odium imatum, &7 à Confüi-

lo |

Vutione covpovis ortum: 1mum dicitur odíum in-

N

J'incás , quale à natura ineft ovi in lupum &c-

(j

vel etiam rebus inanimis; oritárque à fpeciebus

aþp/l'x

infeníatis ; vel imapinibus cuivis creatura ab

g

authore nature inditis : 2dum ex privato cu-

Aüngn

jusque temperamento, vel rebus naturali incli-

ff

nationi contrariis exfürgit &c.

2. J» odium-:

D

abominationis vel fuge , quod amori cupidiratis

Tn;

opponitur, éftque difcrepantia, quà appetirus

V

refugit aliquod malum ut difconveniens e. g

*

o

,verbgra ; fament &c. jz edjum inünicitie , quo

l;

vOo-

B5 (o)C 88

125

m

Volumus elicui malum , quia malus eft; vel

Yinho:

quia meretur: ubi nota : iftud odium proprié

15, $.

non habere rationem averfionis , fed potiüs effe

ufforis

profecutionem mali, quod alteri velimusinfer-

dl Vil

re; nam objectum quidem materiale hujus odii

t d

eft malum , non tamen füb ratione mali, quod

f

folüm eft obje&um averfionis.

3. Jn uatuvale,

p

quod tum ab inftin&tu ; tum à peculiari confti-

iqui

tutione temperamenti, vel in homine ab aífue-

RYf

tudine, & ipíà vi imaginandi oboritur ; fic iíte

d

feles aut ranas odit &c.

Fortuitum ,. quod ex

cauíà tantüm occafionali, non fixa & confltante,

die

principium ducit: & morale, quod pullulat ex

"r

caufis moralibus ,. v. g. injuria ; calumnia. &c.

I

Quibus adde odium ferizum , vel furiofum , quod

)QUrm

ex immanitate natura oritur, fzvítque atroci-

ter usque ad rabiem : & melaucbolicum , quod

sug-

ex atra & adufla bile , vel inveteratis vitiis rna-

s

nat, eáque etiam, qua per fe jucunda & ama-

Yi t

bilia fünt,

adeo vitam.

gravia & odigfa efbcit , atque ipfam

(

Jf Il

N. 103. Q. IL. Que fmt caufe ;dmovis , 9

»b: !

Odii? &deo: Cauíà Amoris miris precipua , vel

( |

applicans, & quafi admimifira eft obje&ti boni &

T

amabilis cogzizzo; Hinc Arift. 9. Eth. 5. & 12. vi-

q

-

fionem corpoream ait effe principium amoris

d-

fenütivi; contemplationem verà pulchritudinis

i

fpiritualis effe principium | amoris fpiritualis:

u

non zequé tamen perfecta femper eft cognitio;

1tUs

ac amor; quia& ex levi cognitione amor quan-

J

z]

doque erumpit intenfiffimus , prefertim fi vo-

j

p

luntas aliunde in obje&tum propendeat. Caufa

1

vverö'

126

£R (o 5:( UM

veró pracipua 3plex efl : x. bonum , quo nomine

sul

La2

& boneftum , & utile , & jucundum fignificatur;

TRUs

tria enim hzc important complacentiam aman-

Qu

tis ad amatum ceu aliquid ipfi conveniens &

Si

ini

proportionatum: quó igitur majus eft bonum;

vel magis rarum ; aut majore labore partum ;

-

dläm J

fürd

l

eó etiam aptius eft; ad majorem füi caufandum

amorem; unde & cauíam dabis, cur Deus fit

füvis

U e

fuümmum àmabile : Irern cur matres pree patri-

[

bus ardentius diligant liberos ? 224 bozum mulrà

tf

l

99 Ti

etiam vevotant pu

chrum; quia paülchrum in re

ii

idem plané eft, àc bonum ; ideóque Amorà

Plátone vocatur foboles boni; & pulchri: dif-

ttày]

r

fert tamen pulchrum à bono , quód id refpiciat

X

potentiam cognofcentem, quam quodammodo

Vr

fctt

afficit & delectat, hoc apperentem comtmoveat:

bonum itáque üt füà formà implet mentem, eí-

tiday

li

que' aptum eft placere fine motu, dicitur pul-

chrum ; fed üàt voluntatem prolicit; bonm ap-

A

pellatur: ünde & S. Th. p. z. q. 5. a. 4. docet;

ii

kdir

bonum habere rationem caufz finalis, pulchrum

formalis. Porro palchrum aliud eft iztellgibile,

D !

quoód reperitür etiam in rebus fimplicibus; Deus

enim eft fimpliciffimus , idémque pulcherri

dm

imus : aliud ez/i)i ; quod in rebus compofitis

Truen

eft, qua fen(ü pereipiuntur, dicitürque in iis

Vr i

venuflas, ex conpruenti ordine, menfura, &

Ii()ngy

partium ratione confiftens. — 3. Similitido , vel

Tatt

convenientia quedam amantis cum objecto

lg

amato, five in ftudiis, five in moribus , five in

Eu

periculis &e. cüm enim nihil mapis fit nàturale

ps

sim»

ttari

quam amare fäipfqm-& füa, eodem amori

peru

s

-

m

$6 xy(ono d

127

fU

petu quisque in fibi fimiles fertur, eoquód ex

Yi

L.2. magn. mor. velut in fpeculo in iis elucea-

&

T d

mus. Hinc illa adagia: /üms fmmili gaudet , &

"

nens d

bomo bomini qucundiffimus , àt. dicitur 7. Eth. 4.

donu,

Similitudo tamen aliquando per accidens invi-

i

Bittm

diam parit; praefertim fi bonum unius impedi-

m

tur alterius bono; unde 2. Rhet. 4. figulus figulos

]s Qt

quivis namque rnàgis amat feipfum , quia fibi

f

.

unus eft in fübftantia ; alteri veró in fimilitudi-

[ P&H

ii

ne tantürn àlicujus fortnae.

3. Jpfe amor, qui

uf

€f? in alio trga 105 nam quià amor eft maximury

At a

amati bónura ; adeoque amans eft ei maximé

jd

amabilis; vix erit; ut eum non redames; àquo

refpidäï

amari té novéris; quo circa Seneca Ep. 9. $z

urod

ey amadi, ama.

Huc etiam referüntur Zezé-

nov*æ?

Jicentia, coufidentia, imjuriarum oblivio £gc. quae

itidem potentes funt amoris illecebrz : Imó &

dne

ürpe

paffiones ali& ab amore non raró funt caufee

amoris; ficut & unum bonum fubinde eft caufa.

j

d

alterius boni; poteft enim amarialiquid ob de-

le&ationem;. & Caj

d

,

l

us ex defiderio auri; 'quod'

l

l

li

!^

J

ipfe poffidet &c.

IN. 104.

uoad

Caufam odii applz'mntem-,'.

]

kl

u)

idem de cogziziore quod füpra; dicendum, con-

oruenter ad odium: Caufee autem precipue pa-

Jfts

j l

viter tves flatui po[funt * 1. Quidquid habet ra-

tionetn ml vel ieri, velapparentis; quia enim

T.

«

natura feipfam maximeé quarit , & ut perfecta.

fir, ea omnia poftulat; que vel ad intelligentem

lo

e li

animum , velad appetitum fenrientem ; aut Cor«.

pus pertinent; quidquid his repugnans & con-

l'räk

eétat. -

]lg

t:grium eft , odium parit: quó indem fpi

u

€£07i- .

a.

—

128

4* y(o ):(þ BR

firi

eontemptus ,. & calumnia &c. cüm adverfentur

a

laudi & honori &c. quorum quivis eft maxim&

reünens. 2. Diffimiitudo, üt füpra de amore.

qui

dUtcn

3. ^dmor ipfe concipieutis odium; quod bellé ex-

plicat S. Th. 1.2.q. 29. a. 2. 9. ex eo , quódamor

D

confiflit in quadam . comvenientia amantis ad ama- — Q5

zum, odium verà ip quadam vepugnantia : oportet

ijanhï

evgo i quolibet priis coufiderave, quid eà conveniat,

ünc

quám quid vepugnet.. Cim itaque per boc aliquid ef

R?ï )

& W

vepugnans altevi , quia efl corruptivum vel impediti-

vuim ejus, quod efl comveniens ; nece[fe efl quàd. amor

d

i

l

j

ï:"ii |

&t o

Jft prior odio , €$ quàd nibil odio babeatur nifi per

£oc , quód comtvaviatur comveniemti, quod ama-

Qnve

m

tur: quodipfum refpectu reliquarum paffionum

piei

etiam verum eft, quia omnes ab amore fünt.

ücnefr

N

Pergit ibid. S. 'Th.a. 3. 4. . an odium fiz fortius

amore? 2. an quis odi[Je poffiz [eipfum? 3. an ve-

lii

Tom

vitatem ?. & Yedet ad 1. /Veg. quia impoflibile eft,

effe&tum íuà causà fortiorem effe, & malum

qid:

Yr)

non agit, nifi virrute boni, üt ait S. Dion. c.4.

de Div. nom. . Aliquando tamen ex accidenrz

tlaj

odium amore fortius of : x. quia magis fenfibile '

dmn L

eft, quàm amor. 2. Quia non femper com-

Ed

paratur ad amorem fibi in eadem intenfione

r

correfpondentem ; unde nunquam edium vin-

i

cit amorem nifi ob majorem amorem. — $i ais:

[j

Magis tamen conamur repellere odiofa, quàm

fhæd

affequi amata R. id inde effe, quia magis fupi-.

ln

musdolorem, quàm voluptatem profequimur,

[un

eoquód amor voluptatis minor fit , quàm amor

fepu

confervationis füi ipfius; at dolor perimit, de-

Qüm

ftruitque fübjectum; cui accidit: ergo. 724 2.&der.

Ang

Figri

z

P

| Em y(oyxC m

129

t

Fieriid non poffe per f quia quisque naturaliter

m

fe maximéamat, fibíque bene vult, nec poteft ali-

: TOR

quid fibi appetere, nifi füb ratione boni ; malum

lgt

autem eft preter voluntatem ütait Dion. l. c. a£-

ii

famen per accideny : 1. Ex parte boni, quod fibi

ia

quis vult: accidit enim quandoque, illud effe

o

[l

limpliciter malum , quod apperitur üàt fecun-

düm quid bonum.

lil

2. Ex parte füi ipfius, cui

Jl Wd

i

vult bonum; üt dum homo, qui maximé mens

ll

ii

eft, vult contraria rationi : unde & Pf 10. ui

7

[

diligit iniquitatem , odit animam [uam.

Ad 3.

n

li

ydet veritazem i uiver[ali odiri non poffe; quia

x um

convenientia eft caufa amoris, diffonantia odii:

flonum

poffe tamen i parriculari, quatenus habet ra-

[e fuy.

tionem contrarii & repugnantis bono amato &c.

N. 105.

jnti

.l Qu fiz effetlus Amoris cg

m

Odiü? y«deo ad x. J2 genere. Amor eft caufà &

bihd

motor omnium , qua amans agit; quia quid-

mf

quid agit homo, agit ex amore finis : /7 /pecie

"n

veró précipue fóyx fünt ; quorum 7res fpe&ant

g

ad auimum , nempe 1. Uriot? trausformatio que»

al

dam àmantis cum dile&to: quod enim quis amat

u

amore concupifcentie ; id apprehendit, fibíque

jf

unire fatagit ceu pertinens ad fuam felicitatem:

Ti

& quod amore amicitice, id apprehendir t al-

ij

terum fe; & hinc amicum Zimaddium anime no-

ftre dicimus &c. — a. Ecflafís , vel alienatio que-

luäm

p

dam amantis à f& ipfo ; amans enim aufert fe

quodammodo à fe; & furatur fe fibi, atque extra

um

o

Íe peregrinatur, füi & rerum füuarum oblitus, ut

2

cum ípontaneo quodam interitu totus fit in

y

amato , cui &affectu, & fimilitudine volunta-

tum

ii

2

A

1530

ESR x(ox( $u

tum, & copgitatione perpetuà nexus eft. Ex

quo utique patet, quee vis & efficacia amoris

tam probi, quàm improbi, juxta illud S. Aug.

zervam diligis, terra es5. celum diligis , celum e5 ;

IDeum diligis , audeo dicere , Deus e$ : Ut adeo

,

i

alienationem animi, quz eft per folum affectum,

| du

fzepe etiam alienatio fecundüm effectum, five à

T

fenfibus, ob confumptas animze vires circaope-

LUE

rationes mentis & corporis, confequatur.

3«

ia

Ls rl

Zelus e inquietudo , vel vehemens appetitus re-

i

movendi, qua obftant amori, & dilecto con-

UI

traria fünt.

Tves itidem ad. Corpus , nempe

Tüm

fervor, liquefa&lio & lauguor , qui tum intus in

hgt

n

corde & fibris, tum exteriüs in fronte, oculis;

mi:

lingua, voce & greflibus fe fat manifeftant. 44

[

fi

$. &deo: Odium fecum affert velut fatellites &

I

Qu

adminiftros paffiones omnes perniciofas tum

d

ofori , tum inimico , eásque exuberantes ; quales

LT

fünt zimor , tviflitiay ira , invidia , excaude[centia ;

Qe.

contemptus , fub[aunatio , maledicentia , vindica;

fioni

dofperatiotgc. — Hinc patlio hec, ubi preedomi-

Qr0p1

natur, omnium imprudentiíIima eft; quód im-

x

etu adeo inhumano feratur, ut eà, quam in-

imico machinatur , ruinà unà fe obruat ac in-

[ix*a.ü

igfmi

volvat :

ua & de cauía vix unquam ex toto

li

aboletur. Odii potiffima medela eftmanfuetu-

li

i

)

do & charitas Chriftiana; ficut amoris perverfi

W

remedium eít optimum accurata inquifitio vi-

*«

M

tiorum in re amata latentium , penfatióque in-

I

«ommodorum exinde fluentium,

F [

IN-

d

feni

131

"

$6 x(0»0 66

A

INSTRUCTIO XIV.

»

De Defiderio g. Fuga, Foluptate e?. Dolore,

'vlzm

TT

J

(

N. 106. Q. r. Quid, £2 quotuplex f Defi-

derium, &g Puga? w. ad 1. Defiderium vel Cupi-

W

«

II])

ditas in genere definitur à S.'T'h.1.c. q. 30. appeti-

jl

?io bou futuri, five alfentis: . vel acceffus ad bo-

MQW

^

num dele&tabile tondum obteutum , ut obtineatuv :

Dicitur & Coucupifceztia , quo nomine proprie

TU

pa[fio eft , ad appetitum fentientem pertinens;

009

continétque motum duplicem , nempe in bo-

fem

num , &in adeptionem ejus, üt ipfüm erymon

if

j1

fonat , h. e. cupere, ut illa fint fimul, que fi-

(CU

mulnon ífunt. Dividitur paffimin zarzurales vel

Il /

Jenfitivas, quibus ex impetu naturali appetitur,

if5

uidquid natura animali eft conveniens, &

; [

delectabile fecundàüm fenfüs, üt cibi &c. & in

qUEb

non uatur ales , ive vationales , quibus ambiuntur,

t

J

quz conveniunt fecundüm apprehenfionem ra-

j

li

tionis;üt honores, divitie &c. que tamen magis

jor

propri? cupidiates dicuntur; vel quorum delecta-

(it

tioex bonorationis petitur, üt fcientiee &c. fenfi-

ni

tiva fhri&fé concupi(centia eft, & non poteft effe

t It

infinita actu ; quia natura paucis contenta, non-

((

nifi finitum determinatámque bonum appetit:

I[u-

rationalis quodammodo infinita e(t ; quia ratio

at

in infinitum quafi procedere poteft, ex Arift.

y

2. Polit. 6. eoquód Intelle&tus íit circa omne ve-

lfj

rum, voluntas circa omne bonum &c. Ad 2. g.

F

4 vel abominatio, defiderio oppofita , ef? ve-

ceffus à malo futuro , vel averfio mali tondum pree

Á

)'

oque à £nre diftin-

Jentis ) ue Præþns fíat ; ide

2

quts

|

m

138

f y(oyxC $d

quitur, qui malum arduum refpicit cum aliquo

fit

ordine ad exigentiam jam futuram, quam ob-

d

ominatur. Quodfi malum jam fit preeteritum,

s

deteflatio appellatur , exprimitürque his voci-

pat

hm

bus: zollem fuifc. De cetero Fuga in multis

convenit cum odio, &

peculiares divifiones non

—

«

habet.

I$

al

N. 1o7. Q.IL. Que fint Caufe defiderii vel

"

ima

Concupi[centie , &2 Puge ^ W. ad 1. Bonum eo-

-dem feré modo defiderium prolicit; quo àmo-

rem; & quidem eo copiofiüs, quó major eft

hia

boni copia : fpeciatim tamen iftud accendit zz-

a$

l

digentia vel egefias ; quia üt quisque maxime in-

diget, ita maxime concupifcit : Hinc Deus nil

&q

defiderat, quia eget nullius.

Raritas etiam, &

«m

difficultas illud acuit; ficut fpes fovet, ac nutrit.

f

"d 2.&. Fuga cum odio caufas ferme commu-

il

nes habet; adeoque que füpra de odio; cum

T

proportione hic applicanda.

Ti

N. 108. Q. Ill Qui f& effe&us utriusque *

&i

. ad 1. Ex defiderio oritur z. Zsgezs erdor, ob

NU

qu

impulfüm ariimee & fpirituum in rem concupi-

tam.

2. Jgquietudo & inconflantia ex. jugibus

)

al

appetitionum flimulis: fepe etiam zgzavia, ve

audacia, prout aliis affectibus fuerit intermix-

Q

tum. 3. Defiderium €9 tedium unum ex alio,

t

quia plura abfunt homini bona, quàm adíünt ;

Q

& quia adeptione caducee rei non fatiamur: op-

k

timée igitur ad eterna & Deum figitur , qui fo-

ü

lus veplet im bomis defidevium P(. 102.

uó

etiam non parüm confert illud Stoicorum di-

&um: ue veli, que fium , fievi, üt vis; fed velis,

qu&

ER Co)yC E

133

d

que fiunt , fieri üt fiumt. — Ad 2. & Effe&tus fu-

i

g2 plerique pariter cum odio communes fünt :

TU

peculiaris folet effe affluxus fpirituum in eas

du

partes, que idonece fünt ad propellendum ma-

lt

lum, veladitum ei obftruendum; hinc fepe

fSt01

ad cor fe congerunt, frigentibus interim mem-

bris externis; quandoque autem, càm prompta

iv

ad elabendum via eft, delabuntur ad partes ex-

n«

timas, ut falus in manibus, ac pedibus fit.

)uf*

N. 109.

. IV. Quid €9 quotuplex fit vo-

j

i

luptas &2 Dolor ?. & ad 1. Poluptas vel Gaudrum

Ti e*

ex S. Th.lL.ec. q.3 1. eff motus quietans appetitás , quo

il

75

MM

fertur. im bonum [enfibile àt prefeus ey. pofcffum;

a

ex quo patet, paflionem hanc ex duplici amore

componi, nempe boni , & fubje&ti üt eo per-

m

d

fe&i. Dicitur & magis generico nomine ZDe-

(

léatio ; quia dele£tamur & iis obtentis, qua

a

naruraliter concupifcimus, & quee fecundüm

rationem : unde Gaudium preffiüs loquendo;,

j ]:): l

eft fpecies ejus queedam , foli naturee rationali

J

competens; JDele&atio veró & huic, & brutis;

p

quia quod concupifci poteft fecundüm naturam

ju)

poteft etiam fecundüm rationem , fed non vi-

E

ciffim : fimiliter & fentiri delectatio fecundüm

J

corpus, de qua non fit gaudium fecundüm ra-

ln

tionem. Vocatur etiam Zefizia , quafi latitia;

quia eft velur dilatatio cordis in boni amplexu:

n

»

item jucun

ditas, quse particulari figno íe pro-

[

dit; & exu

latio , quae corporis alacres geftus

li

addit &c. Ex quibus vides , voluptates paritev

j

dividi in iaturales aut corporeas , quee bona cor-

/

poris, & apprehenfionem fenfüuum , vifum;

gu-

Wï

^g

"

134

u y(oyC d

Vant

guftum, auditum, odoratum & tactum fequun-

tur: & in 7oz gaturales , five vationales, vel in-

ram

Pn

zellecivas , quee fequuntur imaginationem ,. üt

hec connexa eft cum acturationis, quales funt

oblectationes ex actibus virtutum &c. Ad 2. &.

$

it(

JDolor ia geneve eft motus inquietus appetitás, ma-

fie

lum prefens üt moleftum fugere , cg à fe amoliri ge-

qum

Jfiens : vocatur & Zyifliia, fed hec potiüs e

Ti

difplicentia vel aegritudo interna de malo , vel

la

fecundüm rem , vel fecundüm imaginationem

r&fente: idémque hicevenit, quod anté de de-

Wj

)

[2

Qu

&atione diximus; dolor enim alius fequitur ap-

prehenfionem fenfitivam , & externus eft: alius

It

[77

imaginationem üt rationi juncta eft, & inter-

nus vel triftitia dicitur, féque ad plura etiam ex-

qu

f

tendit, quàm exterior, eoquód quacunque füb

exteriore apprehenfione cadunt, cadant quo-

(

que füb interiore; at non $ converfo; unde &

ld

triftitia de preteritó , prafenti ac futuro effe

DT

f

poteft; dolor autem corporalis non eft nifi de

refenti, quia fenfüs nonnifi prafens percipit.

iM

P

d

orro feptem funt [pecies triflitis 1. Mifericordias

quee eft dolor de malo alieno , eftimato àt pro-

W

prio; cum voluntate füccurrendi.

2. luvidia,

dolor de bono alieno , aftimato àt malo pro-

:

prio, quatenus judicamus eo- bono nos ab alio

füperari.

3. JVemefis , dolor de bono alieno;

prout judicatur is; cui illud datur, eo indignus.

4- ZEnmulatio vel zelus, dolor de bono alieno,

'

quatenus id nobis deefl. 5. /nguffia vel anxie-

?a$, dolor fic aggravans animum , ut nullum

?fïugium patere videatur. 6. j4ced/a fic apgra-

Vàn$;

U )y(oxC 3

135

xqu

vans, ut ufüm membrorum prohibeat, torpo-

u

rémque, maximé in repentinis, adducat. 7:

1;

Pauitentia, dolor de malo praterito.

s fo

N. 110. Q. V. Que fimt Caufz voluptatis,

]^

€2 doleris ? & ad 1. multiplices fünt: 1. Bozun

2. Motus

1 jm'

üt conveniens nature , & prefens.

ia

five poffiffio; eft enim conjunctio ipfius boni

üd

cum eo, à quo poffideri dicirur. 3. Spes &me-

n

moria; quia illa bonum jungit fecundüm rem;

1]

hac fecundüm cognitionem. |4. 7mor €9' be-

k

meficentia.

$. -dmüvatio, qua oritur ex eo,

quod quis videat affe&tum , caufam veró igno-

I)

Dl

ret, fed fpem illius detegendae habeat. — 6. Zvz-

]i

flitia quoque caufà per accidens eft voluptatis;

ia

quatenus vel memoriam rei amatee refricat ; vel

fl

fubfequam habet evafionem à malo.

"Ad 2. W.

"

Caufa doloris extermi eft malum quodlibet covpus

j

ledeus , quod fan& eft oppidó varium : Caufa

d

interui eit pariter £. prefentia cujusvis mali, ca-

jd

ventia boni concupiti, ami[fo boni amati. 2. fra

n-

ipix |

& defperatie , cüm quis nequit appetitum vi

li

dicte explere. 3. JDilatio boni exfpectati , &

)FO

meinoria praeteriti.

4.; Calamitates amicorum.

/](l J

5. Fis [uperior , cui refifti nequit.

6. Nullà

[/À

fiepe causà exteriüs exiftente , fola commotio

n

humoris melancholici, qus me

voy dicitur.

IN. 141 CX

VI

ul

f

qut utviusque

effectus ?

0j

19

p.ad r. 1mus 2

ft dilatatio covdis €$ diffuffo [bt-

vituum; ex quo patet ;

'cur voluptas fit loquax ;

)j

)uie;,

í

& confidens, afpectus vividus &c. — 2

& manquillitas animis

& pevfeétio opevationis, dum

:

voluptas moderata eft.

3. Dum vero elt falfay

4

enquie-

4002

p

16

U XCoyxc g

inquietudo & impatientia. &c.

Contra quam

dit

optimum remedium efl, ejus fugacitatem, & ma-

la fequentia fepius expendere. Ad 2. .. Effe&us

de

ejus pluves funt im pevniciem auimi; Nam turbat

&impedit omnem operam rationis & ufüm vo-

Faü

luntatis , ubi immodica fuerit; quapropter Eccl.

T0f

Tif

30. TYiflitiam longà expelle à te, smultos euim oc-

cidit, mec efl utilitas inea. — Quin & füccum vi-

qu

t& & vires corporis exedit ; unde Prov. 13.

]o

fpiritus tvifis exficcatof/a &c.. Ejus medelee fünt:

dQ

repellere ab anirno opinionem mali, ob quod

Tif

[

triftamur ; yor enim , sit Epi&t. affügunt nos ipfre

ves, fod quay de vebus babemus , opimioues. 2

(

Cogitare humana effe, que accidunt, maláque

[//

prameditata habere ; quia fic molliàs feriunt.

ph

3. Mentem convertere ad fpem , & bona fu-

ln

tura Gc.

lo

DA

INSTRUCTIO XV.

i

De Paffionibus appetitás Irafcibilis.

li

:

N. r12.

L Quid, &9 quotuplex fit Spess

:

£? Defperatio ? W. ad 1. Equidem Spes fümitur

Mn

communiter pro virtute "Fheol

ica, que fe-

W

dem habet in parte rationali ;

A

jc tamen fonat

k

muotum appetitüs ira[ceutis in bomum futurum , ay-

V

duum quidem , at obtemtu poffibile. — Arduitas fpei

[

perirur tum À difficultate objecto fpei annexa;

Tl

tum ab aliena voluntate, à qua res pendet, &

l

qua eam reddit arduàm. — Si queras:

"n [pes

[

eriam [it in brutis ? 3. Cum S.Th. l.c. q. 50. etfi

brutg non coguoícant füturum ; conferendo

pre-

um

d

d x(o»C u

157

Qu

preefens ad illud ; tamen ex inftin&tu à Deo in-

V

dito moveri perinde ad futurum, acfi id previ-

j

derent.

Porro fpes dividitur r. 22 gaturalena

FU

vel vrationalem , quze fequitur apprehenfionem

facultatis copitativee, àt dum homo fperat ho-

v

l

norem &c. 2. Zzdrimen, quà fperamus bo-

"

À

num divinis viribus obtinendum: & Pumagam ;

m

quz fertur in objectum per vires naturales vel

3

proprias, vel alienas. Ad 2. . Defperatio quan-

Atf

doque fümitur pro amiffione [pei prius babitas fed

g

minüs proprié; neque fic eft pafRo, cüm non

"

dicat actum pofitivum. Stri&tius ergo cf mofus,

g

quo appetitus irafcens , vitus difficultate compa-

bqu

vandi Loman ,. vefugit ab illo ,. eflimato t impoJ-

TU

filili; ubi bonum eft objectum materiale ; ma-

L

lum veró, quod eft impofibilitas relativa» five

bonum ür fübfternitur impoflibilitati , formale.

Dividitur 1. ratione fübje&ti zz fpiritualem , quee

fübftantiis immaterialibus convenit ; & 7 fez/i-

Item zz

bilm, qus elt appetitüs fentientis.

de[pevationem ignaverum , qua eft remiffio animi

52)?3»

penitus concidentis , &zimida dicitur ; & magna-

hily

münorum , quae etiam femeraria vel fuviofa no-

[

minatur, quia ad infolita quzdam preecipiti im-

lif

petu abripit.

2. Ratione obje&t iz vitiofam;

]^

quà ex deíidia animi receditur à bono; cujus

Xl

tamen profecutio rationi congrua eft ; nec vi-

;

ribus fuperior: & z laudabilem, quee eft defi-

tio, cüm rei difficultas vires fuperat ; temeri-

J

tatis namque eít velle confequi; qu& non

(

poffis.

)

I;5

N. 115.

m

Z

s

138

56 »(o»C 88

N. 113. Q.IL. Que fint Caufee Spei , €? De-

p

lur

fpevationis ?. 3. ad 1. Eedem fer& , quae amoris

ac defiderii: peculiares tamen fünt r. fub/idia vei

li

obtinende oportuga, v. g. vires, divitiee &c. 2.

u

dmicorum copia €g' potestia.. 3. Experientia, quà

&X

compertum eít, poffe difficultares füperari. 3.

[

Propofita premia,

[2

snoda.

4- Jracundia & ipíà incom-

5. Fiteimmocentia, ob neminem offen-

qi

fum &c.

Ad 2. &. Remota eft (ümmarei diffi-

uk

cultas vel zmpoffibilitas: proxima judicium de im-

p

potfibilitate ejus confequende,

r

N. 114.

lL. Qui fügt utriusque effetus ?

EU

B« ad 1. /4mor bozi; non enim fperamus, nifi

&

bonum amatum.

2. Ere&lio auimi , & in agen-

[

do alacrztas.

3. Quaedam eredulitas, quiaípes

lin

bono & malo facilé credit. 4..4udacia ; & dif-

lm

Jufio [Dirituum per omnes partes corporis &c.

&

Ejus regula ff : Quisquis fperat, ne nimium

fr

prafidat, nec dejiciatur infra , quàm deber.

N

Ad2.X. Precifio virium operandi , & omnis

f

operis impeditio. 2. 7Z/je&o mediorum , £2 me-

l:

vOY anin.

3. Converfi im comtravünn , & in

Ts

gravitlima queequefcelera prolapfio. —.Ejus zor-

Ti

ma &3 imedela eff ; qui nihil poteft fperare, de-

Íperet nihil.

E.

N

N, 115.

Q. IV. Quz'd, €2 quotuplex fi 4u-

Ti

dacia 9 Timor £ &. ad 1. Audacia eff a&us appe-

l

zitás iva[centis , pevicula ipfa ampleBentis ex appre-

YX

benfione vitforie : velquo uegle&lis peviculis opus

D

avduum aggredimur £. elu&alile.

Unde ob-

je&tum compofitum habet ex bono & malo,

ud defperatio; cum hoc difcrimine, quód hac

pro

m

s xX(ox0 85

139

)

pro materiali habeat bonum , pro formali ma-

Wi

It

lum; audacia veró contra: & differt à fpe, quód

hec fit immediaté circa finem; ipía circa exe-

.2

cutionem mediorum difficilium.

Divifiones

Jl

"]

audacia nullas habet.

Ad 2. g. Timor of a&ug

avevr[atious . ex amaginatione mali avdui immi-

AU

Wentis , 9 «orà eluctabilis.

Differt ab odio,

J

quia averfatur malum futurum: à Fuga , quia

refpicit malum arduum proximé imminens;

V

non enim timeutur mala, que longé abfumt ait

Arift, 2, Rhet. 5. hinc etfi omnes fciant fe mori-

r

turos, tamen nohn curant, quia non prope &c.

jl

à triflitia , quia hec eft de malo preefenti inevi-

Igïl'r

tabili at objectum timoris eft aliquo modo du-

i

bium,

Dividitur 1. zz ratiogalem & irrationa-

QÜ

lem. 2. fnverum , qui eft à rationabili cau(às

h

& inanemn , qui à chimerica.

3. In mundanum ;

Tf

fervilem, & filialem vel vevereutialem &c, 'Timo-

Y

ris autem humani juxta S. Th.1. c. q. 41. funt fex

[j

fpecies,

I. Stgnities, timorlaboris, vires qua-

!

Í1 excedentis.

2. Erubefcentia, timor dedeco-

(

ris ob factum opus turpe.

3. Ferecundia , ti-

!

mor jacture exiítimationis ob malum opus per-

d

petrandum. 4. zZdmuratio , quatenus eít ex

fpecie infolita mali , cujus nequeat exitus repe-

l

riri.

s. Stupor vel couflertatio, ob grave ma-

lum inopinato inexpertis imminens.

6. Zdngov

velagonia , cui ipfe timens nullo modo poreft

Occurrere.

N. 116. Q. V. Que fint Caufe ;dudaciee ?

Tunori; ? W. ad i. Ecdem plané, que fpei;

quibus 2. Rhet. s. additur : re& fe balere evoa

gf

divi-

g

x

140

E | x(Co)y( EEX

divina; quod & Davidem excitavit contra Go-

Q

[

liath. — Addi etiam poteft, rei indignitas, atro-

citasinjuriee, ac defperatio &c. Seepetamen pro-

a

ü

pofitis periculis, fortunz inconftantie, virium

fragilitate audacia moderanda. 44 ». &. lm-

Tk

becillitas tum 95yfica, tum moralis , ac preci-

pue /Zmor fui vel alterius , mala confcientia , pov-

T

genta fiderea , malorum preteritorum recorda-

K

7io &c.

N. 117. Q. VL Qui utriusque effélus ?. .

Q

li

ad 1. Superbia, comtemprus movtis, major prompti-

tudo in principio, quàm fine, imparzentia fer-

Ti

vitutis, cupido glorie &c. —Ad 2.9. Captiocon-

l

Jilü, attentio in operatione , fiélio malorum , pallor

Q

im vultu , avve&to capillovum ; trepidatio labiorum

€7 vocis , palpitatio cordis , cauities prepopera &c.

d

l

"Timoris medela eff , cupiditates ac fpem minue-

[

re, & malum non prevertere; hinc Seneca

t

Epift. s. deforis timere , ff fpevare definis : & Epift.

ü

13. ANe fs mifev aute tempus s cinmilla , que velut

Ti

gnminentia expavifli , fovtaffe mumquam ventura

ant g c.

D

N. 118. Q. VII.. Quid fit Ia , & quotuplex ?

j

&deo: Optimé definitur 2. Rher. 2. ef? cum dolo-

f(

ve conjuntta libido [peratee de eo ultionis , qui nos,

vel ex woffris quempiam damno lefiffe ,. vel con-

l

zempfilfe anjuvid. videatur.

Dicitur Zbido, quia

;

non rationi ; fed appetitui infidet.

2. Ultionis

[perat2 , non enim iis irafcimur, quibus nocere

non poffumus; fed ubi defperatur vindicta,

ä

triftamur. 3. Cum dolore cozjtz&la , quia ori-

tur ex malo precfenti vl contemptüs opinione,

t;

qua

£5 »(o»C d8

I4I

.

que dolorem & moleftiam parit.

Differt 4b

d

odio; quia iratus vult malum alteri non finipli-

.

citer ; fed füb ratione compenfàtionis & vin-

Tm

E

dicte ; & ütait Arift. minus ratione utitur, quàm

Im-

odium: Item à defiderio3 quia hoc non necefla-

T

rió fupponit dolorem.

Peccari autem poteft

jr

irafcendo per defectum , & per exceffum , üt

Yil

períe patet.. Zriplex porvo e[! zre fpecies ex Arift.

4. Eth. 5. & S.Th. q. 46. nempe 1. fz ; dum

!

quis fübitó excandefcir.

2. Mania, quando

ira eft permanens. 3. Ziror, dum non quiefci-

L

tur, nififümptáà vindictà. Addiquoque poteft

u

Judiguatio adversüs inpratos , vel fictos ami-

!

I

cos, detectáàeorum fraude vel malevolentià &c.

11l

N.119. Q. VIIL. Que ftnt caufee ire ? deosz

x

alie fünt ex parte ?rajceutis , üt varii, quibus

1

deditus eft, affe&tus, praefertim triftitia, abundan-

(

tia /ilis , calamitas infefta &c. alize ex parte verum

extvinfecarum , maxime quae conferunt ad inju-

jl

Vl

riam & contemptum, üt gaudium ipimici deno-

l

J

ftris adverfitaübus , defpiciemtia , contumelie;

amaledicla , obtre&latio , probilitio ab affecutione

i

ejus, quod cupimus: ltem aliae per fe, aliee pev

jj

accidens &c.

N. 120. Q.IX. Qui fint effetus ire ? &deo:

I/

j

Ira ex rationis prefcripto smoderata; calcar eft

)l

ad virtutem ; hác enim ereptà inermis animus;

)

& ad magnos conatus piger inéórsque; ait Sen.

Afc

L. 3. de ira c. g. Sed zmmodevata perturbat ratio-

h)

tionis ufüm ; & ad perniciofa quavis inducit:

com.-

imó hominem quandoque in feram pene

mue

we,

æ i

a.

142

90 x(o»t 00

mutat; quandoque in füperbiam effert, pre-

d

cipué cüm plena ultio fequitur; fepe etiam in

ï(l

defperationem definit, cüm poteftas ulcifcendi

non datur: hinc fervor ebullitio fanguinis,

afpectus ferox , & quaedam phrenefis peren-

nes ejus comites.

Arma contra iram fortitfi-

ma füppedirant pofita ob oculos exempla pa-

tientiee & manfuetudinis, imminutio opinionis

l

ilatee injurie , irae foeditas , peníàtio noftro-

rum defectuum ; ac prafertim ftudiofa igno-

1

ratio , quid alii de nobis dicant , vel fentiant ;

nam üt probe Sen. l. c. sulte 2os injurie fran-

l

i

— jéunt , ex quibus plerasque nom accipit, qui uefcit.

Et hec fatis funto de patfionibus ; quarum vi-

I

€toria fi cordi fuerit, ítudium fapientize

optimé erit collocatum.

li

l

li

k

O. Al M. p. Gj.

o s

f

46

MY

^

—

P M

6

3j

ü

CC

,

A

NT

-6

À

"

e

ä!

í

y*:

N

/l"

3

R w

s

d

X»

VE

3v

( |

1

1

N

N

m

Y

ï

ELEN-

ï

ER5 dt5Ot5 at as tht eimemetsats

?

Q PT£ UTX UI UPU Uf f fM

$

p

580000000oooooooo0Q0f

72 J2 3 072 P2 I M r I pf CHf tD

B

ET

9

ucer.ä |

Md GP qe QUs -GuG G QU Go UC

I

X

r

yil-

ELENCHUS

T

YO

INSTRUCTIONUM ETHICARUM.

olb

Uid fit Ethica? p.3. Quod ejus obje&um? p. 4.

Ethice divifio?

An & qualis fit fcientia? p. 5.

I.g

2

Il. Quid fit voluntarium ; & quotuplex ? p. 10. & 11.

. An yoluntas poíIit pati violentiam ?. p. 13.

Quomodo

ïl j

Ignorantia fe habeat ad veluntarium ? p. 14. Quo-

modo metus & concupifcentia? p.16. feq.

III. Quid & quotuplex fit Libertas? p.21. Que indif-

ferentia requiratur ad effentiam ejus? p. 23.

An tá-

lis detur in ftatu naturz lapíz? p.25. Quadam con-

fectaria. p. 52-

IV. Quid fit moralitas ; & quotuplex? p.33. & feq.

.Unde ea defumatur? p. 55.

Quomodo ab objecto ;

circumítantiis, & fine? p. 37. An dentur a&us mo-

rales mixti? p.39. .Anin genere moris indifferentes?

4

P.42-

V. Unde actus externi participent moralitatem? p. 48..

An plus fit moralitatis in a&u externo fimul, & inter-

no? p.5o. Quid fit imputabilitas? p. 51.

VI. Quz fint principia dirediva adtuum. humanorum?

p.51. Quidfit Lex? p. $3. Qua fit regula univer-

falis & primaria moralitatis? p. 54.

VII. Quotuplex fit re&ta ratio , przfertim. confcientia?

p.58. Qua fit regula a&tionum humanarum formalis

& proxima? p.6o. Corollaria didaética. p. 61.

,

NTIT. An

A

VII. An & qualis detur ultimus Fmïrs ac4onum , & ré-

rum omnium? p. 66.

Quis ille refpe&u creaturz ra-

tionalis ? p. 69.

An ob eum íempér agatur? p.7r.

An tendere ad eum oporteat? p.73.

An, & quomo-

do entia ratione deftituta ob eum agant? p. 74.

IX. Quid, & quotuplex fit beatitudo? p. 75. . An bea-

titudo objectiva hominis fira in bonis creatis? p. 76-

Anin folo Deo pro omni ftatu? . p. 78.

In quo fita

beatitudo formalis? p. 81. Quadam Efiones didadti-

cg. p. 85.

X. Que fint media affequendi finis ultimi? p. 86. Quid

virtus moralis? p. 87.

Anomnis virtus in medio po-

fita? p.89.

An formaliter & eífentialiter ; an caufa-

liter & etlicienter? p. 93.

Que divifones virtutum?

ibid. & p. 95.

Quomodo inveniendumi virtutis me-

dium? p. 97.

Xl. Quid fit Paffio ? p.99. & 100. Quod paffionum

fuübje&um? p. 103. Quz divifio? p. 107. . Quot fint

Paffiones? p.108. Aliquot Corollaria. p. 10g.

XII. Qu fint Caufz efficientes Palfionum? p. 111. Quz

Cauía finalis? p. 114.— Que bonitss , aut malitia phy:

fica, vel snoralis? p. 115. & feq. Quz remedia ge-

neralia? p. 120.

XIIL Quid, & quotuplex fit Amor, & odium?

p.122. Quz caufeutriusque? p.125. Quieffe&us?

p. 129.

XIV. Quid, & quotuplex fit Defiderum , & Fugat

p.131. Quse utriusque Caufz , & qui effectus? p.

132. Quid, & quotuplex voluptas & dolor? p.133.

Que eorum caufz, ac effedus? p. 155.

XV. Quid & quotuplex fit fpes & defperatlo? — p. 156,

Quz ambartm Caufe, & effedus? p.138. Quid &

quotüplex Audacia & Timor? p.158. Qui utrorum-

que Caufz, & effectus ?. p. 139. & 140.

Quid &

quotuplex Ira? p. 140.

Que Caufz & effe&us?

p 140e

P 5 Q

3

u

"

t

U

n

i

n

[

m

mpir]

u

quit

[

1tafni

l

t r

A;

m |

tht k

2|

d

n

ls

jl !j

d

$

!

!

l

?

j

j

1d

Qf

jó

hi

^

m s

LE

s

as

F

L

TR

i

N

T

r

E

m

ia

—

ii

-

z

T

N A

N

À

A

]

d

[

z

z

RUNTI "EM EL s

—

j

E

D

o

— i

l

E

—

€ÓÀÀ

—

PIHSRU SKORSRUN

mET ——

]

——

—

B

mx

A

:

x

v s

—— -

—

RE

NU RU oSCS CSSREEEEERE ER

-

E

t

T

s

X

äwl.!q

t

ETE

PA

d

L

x

U.

s

J365

s

W

W.M.r

x5

P.

z

:

1

-

j

ia

s

L

M.

E G

Y

E

2$

g

x

j

. l

54

N

M

o

z

i

5

-

2

A

Á

Pig

*s

[

OV

*

AE

t

LO

XX

.

d

a,

M

)

d

2

:

DA

d

d

*

AS

*

t n.-

U

T

AR

x

p

ert

Y

URT

fade

A

uT

D

2

z

WW,

$

Oa

N^

vtb

y:3

.N!-

p5

i

N

w

*

pE

* f

cu

u

*Wu

r

AU*

ss

m

,

d

E

"

MO

m

i

t

3

M

o

3

M T

p

u

?

"x

A

l9s

od

f

d.

:

5

E

s

f

A

"

X

IY

v o

44

C -

duf

us

m E

xïr

us

et

^

d

i

ts

X

^

*

t

3

p

d

25

rj

um

x

EC

z

m

— r Q m

E

a

w

iib

W

19

18

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ETHICA|

SIVE

IUI

15

PHILOSOPHI -

ä

MORALIS

a

JUXTA

I

ARISTOTELI-

E

PR]ECIPUORUM ZEVI NOSTRL-

MORALISTARU

e

PRINCIPIA

| B

8

AD INSTITUTIONEM]

DD. ETHICES AUDITOR

7

PROPOSITA & EXPOSITA

6

P. CHRISTIANO STEINME.

SociETATIS [ESU;

E

5

AA.LL. & Phil. Mapgiftro, in Alma Univef -

Wirceburg,Phyfic.Ethic. ac Metaph.Prof. Publ. €

4

ANNO MDCCXLIX.

CUM PERMISSU SUPERIOR

3

2

WIRCEBURGI

d) Copyright 4/1999 YxyM GmbH www.yxymaster.com

Typis Jo.] acobi Chriftoph.;Kleyer, Un

1