Af265

Af265 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Ethica Sive Philosophia Moralis Juxta Aristotelis Et Praecipuorum Aevi Nostri Moralistarum Principia Steinmetz, Christian " -s - m M X x E " - 25 "UE i v ROR u d 5 2 d m 32 $SS E E x st Jw Ers n E S A G as d rE eE siS a "s s 222 T* A 2 X ARA - g ( L « je- s ged: T bt b s M l s o Ws u6 2 j dÉ o l 4.- " ** * vIU. - X p 2 H f "$ N d x : . P jb f » M 21 s* Ls p r rA d as ; Ex v * waw * st m.. d E s *v & d x s Q Al d b AE Es — YX s t " a ss * Ms v * z d od A A o j A - us gt ys z ^ " É * pE M d i ..M ** &u.mx b € z i ?X m d i. r * 25l M " x r E *j v M T ÉN E MVE À Is m (s : . X W ct d E DUHE d a p at &- d * M . s 13 A. d fOW p z -- m * C -cAdeo x $ * £E u US (-l . 23 E * Ea Y * " m * u : * L 2$ .W.«! a. a E pE [ w - i z* 2 .-.* T L5 æs T25 78 t s i m df» a N A. « 2 D* m i » V.W 2 4 L4 AUE W*. X5 r r * Mo, i » d nX il st x E j W. F^ ^ ? d * M $ U A x a./ æäf - du ^ "r 325 m E oN E (s P B * m E VE n N o ( r * o s A AE j E v *x 1 * x Mi oW £ d * a E £ p X * m F-* p* . TE E j M * £ Vr - $; v - n c 5 d Te * VE T* VM ts - $6 i. E ** W -- T Y Zs D & ä & : v r d x N * I 5 as T R a . E r - pE —— — —— u — T m — — m Xas Pl m .md Z " ä Zü/fw Z,ugrm i)[ uw M&wx jzïä t /ij /'/-' fä ï -/g/7 J P APE 24 fz,ä/, EÉipun, m M . ooze , t:.)q k;'l/[k»/ 2 æä&h '[( -:f; lw &z /Aï/;w / Es /"7 " . —— ) L ETHICA SIVE PHILOSOPHIA MORALIS JUXTA. ARISTOTELIS L] PR]ECIPUORUM JEVI NOSTRI MORALISTARUM PRINCIPIA ' AD INSTITUTIONEM | DD. ETHICES AUDITORUM PROPOSITA & EXPOSITA E. CHRISTIANO STEINMETZ, i E SocigTATIS JEsu; AA. LL. & Phil. Magiftro; in Alma Univerfitate Wirceburg,Phyfic.Ethic. ac Metaph.Prof. Publ. & Ord. ANNO MDCCXLIX. CUM PERMISSU SUPERIOR WIRCEBURGI U TypisJo.] acobi Chriftoph.;Kleyer, U. g m & PRJEFATIO. E :; Thicamhis typis damus , brevemillam qui- E . dem, & eorum , qua in vaftis Moralifta- I* I voluminibus 'fusé pertractantur , quoddam quafi compendium; at vel ideo fors Bratiorem , quód , quae copiose fparíà in aliis; füccin&? adnitatur colligere. . Quanti ejus ftu- dium Academicos, imó omnes, quorquot exiftunt homines;fihominum more vivere velint, deceat, N aureis jam olim eloquiis cumulaté exprefferunt xagna illa Sophorum tam Grecoram , quàm Ea- ünorum miracula, dum eam ftezrzam optimi opri- mam , üt Plató, avzem. azende vite, üt Epictetus , umum. totius. bomin s opus , àt Socrates,, vite du- l J Is " cem €9- morumi magifiram , t Cicero , artem ac- M D quirende beatumdus, üt Auguftinus , appella- runt: Cüm enim in efformandis ad omnem ho- Tni ;E bi meftatem moribus tora fit, vitiorümque defor- mitatem, virtutum fplendorem edoceat , morbis bu H infuper animi , qui füas zequé ac corpuseegrota- tiones ha,bct., medelam adhibear, omniáque ad [ j recke rationis normam exigat ; dubiumeffe non L: poteft, eam reliquis omnibus tantüm prehaben- Ti dam , quantum virtus vitiis , probro honeftas, N W tvita beata bonis cereris antecellit. — Favete igi- Q tur, quotquot vitam veré humanam in curis ha- n betis, & , que ex Ariflotelis , quo nemo feré u exquifitiüs hac de re fcripfit, aliorümque Libris à [ Ethicis huc deprompfimus , diligenter perlegite , ; ánque vobismetipfis exprimité ; & Lthici , D Adeft, homiaes eritis, " Af 265 UE e 5 OOO A 36 GE5CRS [d::5] KR GD a GE GRP GEGRD GX r";,'g) G GX2 G e?: Go o $ 1qui- dl« Ub u: i—) s m Yif fois " PROLEGOME NA. glisy INSTRUCTIO L fü- aA lunt De [bm* ia Oljeclo; e? Diviftone Etbica. IN.I. Thica vi nominis dorà 5& E 2s0z vel edty runt 34 "H3«c, quod Greecis confüetudi- l- nem vel ufitatum agendi modum yre fonat, quia Gepe repetitis actibus oritur ; Larinis AZovalis dicitur à 1US; ; d- Moribus. Aeres autem fünt actus volunratis | - re&e rationi conformes vel difformes , à qui- xlli- bus quis lauderri meretur vel vituperium, prae- - inium vel poenam : fsepe tamen etiam pro ha- eor- bitibus fümuntur bene vel malé vivendi, àqui- ylis bus illi a£&tus procedunt. Juxta definitionem Df- rei à S. Àug. L. 19. de Civ. Dei c.16. /4vs boneftee T vite appellatur; fed artem hic fumit lat?, pro 10nt quavis virrute practica mentis. Exactius de- finitur: ZZriui mentii, aCionum bumanavum di« en. vetliva ad boneflatem , five ad bonum morale. . Di- l; igi- citur 1. v/v?us 1)é7?i$; quiain menterefidet, vo- h- luntatémque de íe ccecam diripit, & certis ett quibusdam ac infallibilibus regulis quafi manu- h ducit ad proprium opus. 2. JA&liomim buma- 4 warum diretiroa , h.e. talium actionum , quae liber fiunt & cum advertentia, five cum in- differentia & ele&tione: deiisenim , qua ne- fuvales , vel etiam ani- ceffarió fiunt ; '& a&tus na À 3 -males 4 S4& (o)0 848 Ü f gnales , aut a&hus bominis vocantur , e. g. nutritio, U accretio , apert;o oculorüm vel riictatio &c. non yle dantur regule. 3. 7dd honeflateim , quia hee fili eft illa forma , quam Fthica in a&tiones inten« dit inducere : ZZogeflas verÓ a&iomis eft recti- T fr tudo vel conformitàs cum füa reeula, fivecum (i: eo, unde laudabilis & meritoria redditur actio. Sed dc his plura in feqq. qu N.2. Ex his patet 1mó. Obje&um nate- vial Etbice, [ive materiam cirea duam , cífe &t It«l acüones humanas , five operationes humanae voluntatis, prout recté faciende funt & con- " formiter ratoni : Obje&um veró formole quod, M u ffve propter quod , effe re&irudiriem raliüm atio- num , five conformitatem cumi natira rátionali, qu aur honeftatemi. — Aafo xmi ef] : quia Ethica Y i tota occuparur in directione actionum huma- narüm, prseícribendo regulas, fecundüm quas N für l recté fiant. Ratio 2di eff ; quia hanc intendit Ti in opefationes introducere ; & propter hanc tanquam rationem fpecialem easatungir, Utrum- f que conftat ex .. 1. E/P. c. 1. ubi, poftquam Phi- lofophus probavit, quód omnis ars & fcientia propofitum habeat aliquem finem ; ad quem DN ll per fuos a&£tus, tanquam ad fuum bonum ten- dit : 2dó, quód tales fines fintvarii, & alii aliis W — M meliores ac preeftanuores ; quia inter artes fcientias quaedam ferviunt aliis : fübdit 5:io, fi- j nem Ícientiee moralis euin effe , qüi regulat ti omnes alios fines ; cüm enim Frthica; ütait; — —— avchite&enica fit , maximéque prircipalis ,' ceete- ii ä visque activis fcientiis utatur , quid item ager- dum; — — À EY WR yCoO« ä*ï*ä:*fä 5 l dum, à quibusque abftinendum , preícribat ac Dor fanciat; ejus finis aliarum omnium fines com- hs plectitur, efficitque ; ut is bonum ipfum hu- " K manum fit. Subfumo: atqui bonum humanum « i nil aliud eft, quàm operatio rectee rationi con- Cum formis, five operatio virtutis, velactiohonefla, ,ll Vuvi quà nihil homini eft magis expetibile , & ad quam omnia debent dirigi: ergo. Mjt- N. 3. Sed Dices 1, Ariftoreles in L. Ezf. dl apit de fümmo bono ; ad hoc enim omnia re- ng. feruntur , quz ibitractantur: ergo hoc erit ob- jectum Ethicee. 2. Opus honeftum potiüs de- 0n- h (i, beret dici objectum Ethice , non operatio vel actio. []o- 3. Ethica agit etiam de actibus pravis, ld j qui tamen rectitudinis non fünt capaces : ergo. ld E. ad 1. de fümmo bono , üt fine extrinfeco & M ultimo C. intrinfeco & proximo N. . 7242.N.4. u iNon in opus, fed in operationem introduci- tur rectitudo ethica; mores enim non funt bo- j nc ni fecundüm fe, fed fécundüm actum & inten- ff tionem, à qua procedunt. Hinc & /riff. ait: l: Juftus non eft, qui ju/la agit , fed qui juf/é. /44 ! ld 3. D. A. agit per fe N. per accidens C. ut nem- [il pe ex eorum oppofitione actuum bonorum ho- l- neftas clariüs elucefcat : vel agit de iis vitandis; 5 non faciendis, N. 4. Patet2dó. Ezbicam effe fcientiam pvo- prie didam, fümpliciter pra&icam , €g eundem vea- liter babitum cum prudentia. Ratio 1mi eft: quia habet pfinci'pia & dictamina per fe nota , /vera & univerfilia, ex quibus füuas conclufiones de- ducit; qualia fünt: bonum effe appetendum ; 3 malum 6 s y»CoyC ER a malum fugiendum , paffiones effe coércendas, he ne füo impetu rationem fübvertant &c. — A'azio 2d;; quia omnes fuas notitias , faltem primarias, ne dirigit ad operationem honeftam , neque fiftit [v in fola boni cognitione. Habetur hoc fepe apud Zrif/. Sica. Etb. c.2. ait : Quoniam sgitur g prafens tra&atio non efl f[peculatioris causd, quem- iij admodum, aliee (nom enim fít , ut cogmofcamus quid Tur J virtus , fed ut. boui efficiamuv , aloqui mulla e[fet " eyus utilitas) neceffe efd , ut de athionibus , quomodo. Tüt agende fint , confideremus. & c. 3. de iis, qui de morali difputant, nec bene operantur, inquit: Hi fan pevinde faciunt , atque egvotantes, qui cim ln AMedicos diligenter audiaut, nibiltamen corum,que ab n spfis uandaituv efficiunt. Ex l. 10.c. 10.. INeque ági- NU tur , ait z virzute faris efl , fieam cogmovevimus, fed, N k ut cam babeamus ,edque utamut, efd eiitendum. Dixi qu autem finælz'citer pragicam , nempe fecandüm (f actus preecipuos & primarios ; quia conftat non 2 n omnem Fthicam effe actuofám, fed preter hanc D dari etiam /peculativam, que naturam & affe- &tiones actionum humanarum ex Ethice lepi- [ It H bus dire&tarum contempletur &c. Ratio 311 ! quia conveniunt in definitione, fübjecto;objecto, b iisdémque muniis. Nam z. Prudentia defini- Ü tur 6. E7].5. habitus vera cum ratione activus, circa ea; qua' homini fünt bona vel mala; quód "l l & Ethice congruit. 2. Intelle&us eft utrius- 3. Rectitudo a&ionum hu- Ti que fübjectum. [ 1nanarum eft utriusque ratio formalis. 4. Do- l cent ambze, quis finis hominis effe dcbeat, quomodo colendee virtutes ; que fint precepta uni- 22 HR )y(0o0XC Eu 7 univerfàlia de rebus agendis &c. ergo. Patent Ydts, Tutn hec omnia fufiüs ex 6. Et/.13.. N. s. $ed Dices 1.. Ethica verfàtur circa fi- TAridy efilit nem: Prudentia veró tantüm circa media ad fi- a f ia ie9| l i nem; quia ex 6. E/. c. 8. eft habitus eonfulens: habitus autem confülens eft tantüm de mediis: z'g;ïmf 2. Ethica verfatur circa l- ergo non fünt idem. fingularia: Prudentia circa univerfalia: ergo ; iil ruríum. :3. Sequeretur, omnes, qui pruden- T 1 ter agunt, Érhicos dici debere &Philofophos mo- 9I u de rales ; càm tamen multi fine Ethica prudenter agant. 4. Multi etiam Morales experiuntur quit : difficultatem in actibus prudentie : ergo opus jCit habent nevo habitu E. ad 1. 2, 2.p. 4.67 P. D. ueu Prudentia adaequaté fümpta, eft habitus rantüm It igi- confulens N. inadequaté fumpta C. Prudentia U)Wï adequat& fümpta verfatur tam circa media, n uàm circa finem , eftque complexum quod- gdim dam ex his partialibus habitibus; licét quà ver- t 0on fatur circa finem, prudentia dici non foleat nifi ll a reduétivé , quatenus nempe facem preefert al- if teri partiali habitui , qui circa media affequendo ]eot jl fini paria occupatur, ideoque magis proprié prudentia dicitur. Porro coz/ulere vel confulrave re&O, eft di(curfu inquirere; quenam, & quomodo, f & quibus in circumftantiis res rite agenda (t. VU5 "dd2. m.2. p./4. Nam aliud claré patet ex 6. T Erb. g. ubific: /4dde, quód nequeunivevfalium tan- 1üS- n prudentia efl , fed opus efl , ut fingula etiam hu pe cognofcat ; efl enim aGliva : at a&io circa. particu- lavia verfatur. — QQuare idem eft habitus, qui X h tradit praecepta de actionibus dirigendis ad ho- ep[ä 4 nefta- jl * $ üïä JS(CoyC ER neftatem, eáque applicat ad ufüm per judicium qu pra&ticum;quid hic & nunc agendum fit. 2 3.&. pia ala D. fc4. Ethicos dici debere qui prudenter agunt KT prudentià naturali & experimentali rantüm N. prudentià philofophicà C. Prudentia netuvalis eft quaedam mentis fagacitas & calliditas , judicii ma- ïeg turitate & rerum obfervatione adjuta , quà , qui D preediti funt, fepe de rebus agendis feliciter con- h fültant. Philofohbica. eft , quee confultat ex re- tf m gulis, concludítque per cauías ; quid hic & nunc honefié agendum: at fine hac facilié errant D etiam fagaces, quia de agendis non ratiocinan- d tur per caufam. 7747 4. D. 4. In actibus pru- D) dentize imperatis, qui funt a&tus honefti volun- KY QU tatis e. g. actus juflitie, temperantize C.in acti- bus elicitis, qui funt judicium practicum, dire- x €&tivum morum ad honeftatem , de quo infe- cig riüs N. Prudentie nomine fepe. etiam denota- Ti tur voluntas recié a oens vel dictans aliquid ex n regulis prudentize. i : Jnde ad actum prudentiz f LU imperatum facilé & prompté exercendum, re- N quiritur habitus novus in voluntate, e. g. jufti- tic, temperantie, fiin earundem materia ver- fetur. Atque hinc J N.6. Patet 3tió multiplex Etbice diviffo. Nama imó ex parte principii alia eft gaturalis ; alia avtificialis. Wla, eft ipíà ratio, vel ipfà mens activa cuivis homini infira, quà honeftum à tur- i poteft difcernere ; quídque, & quomodo agendum , fibi preefcribere: Hec, ipfo ufu & artentione ad certas regulas comparatur, & füis l praceptis naturalem robozat. 2. £x parfemodi, quo i5 x(o)c £m j 9 dicum quo habetur , alia a&ualis , éftque collectio illa il preceptorum , actiones humanas dirigentium : j Hg'll[l'f alia ^abitualis, éftque qualitas fixa & perma- üm N, nens,ex frequenti talium actuum iteratione parta. J 3. Ex parte mumnevis alia docens , cujus eft tradere CIL t regulas de dirigendis actionibus humanis : alia à; qu ueii$; cujus eft , easdem ad ufüm applicare. 4. T'C0f- Ex parte obje&li alia. univev[alis , alia pavticula- ex t 115 ; quiaa&tio honefta fpe&tari poteft velin com- C UC muni velin particulari. — 5. £x parte flatís bo- TA mini alia Mona[lica , quee dirigit hominem üt inan« eft perfona privata , & uni fibi vacat : alia eco- pne nomica, que tradit precepra , conflituendae olun- regendeque familiee , quae eft queedam focietas yidi- naturalis: Politica demum vel Crvilis leges dictat m recté gubernandi Remp. qua eft quedam fo- d- j infe cietas artificialis , ritéque in ea vivendi. iNos, enoti- miílis duabus pofterioribus , qua ad propofi- jd eX tum noftrum modo non pertinent ; de privata entia folüm cujusque hominis inflitutione morali de- n re' inceps agimus. Sit itaque l 1 ylti T2 PARS I. ETHICAE..- De Natura & Moralitate actuum Va humanorum , eorümque principiis, J ens SECTIO I. [ik De ii que in geueve requirumtur ad o T actur bumauor. ü er actus humanos non intelliguntur hie li N.,7.P omnes ilii; qui ab bomine quomo- À $ docun- u) 3. 3 w3 1io &5 x(o)« E i hQ dócunque procedunt (üt jam füpra N. 1.) fed (ici foli illi; qui voluntevit ac libevi fünt ,. & aliquo (em modo ad finerm no(trum ultimum referuntur; usl quatenus vel ad eum ducunt , fi boni fünt, vel d ab eo abducunt, íi mali. A&um igitur huma- lx num duo coníliruint , nempe /'oluntavietas eii (quam & plerique Ariftotelis Interpretes fpoa- r faneitateim appellant , fed minus proprié, quia a latilim? ; cüm hec etiam brutis competat ) & f Libertest. Utraquequid fit, & quotuplex, quíd- V que fecum patiatur; aut refpuat; damus fequen- tibus. a i INSTRUCTIO II. lomi Quid $? 'quotuplex (£t a&lus volumtevius , e9 dv quomodo ad ewm fe babeat P'is $g. !guovautia , ii Metus g. Coucupai[centia £ Ton N. 8. Peluutorietas five Voluntavium , vel atlus voluntarius definitur 3. E. 3. Cujus prin- ii cipium eft in agente (aliz leguzt : quod eft à Vl principio intriníéco) cognofcente fingula, in Iu quibu. eft actus. Coníentit $. 75. dum /. z. W q. 6. a. 1. voluntarium dicit id , quod procedit D ab intrinfeco, cum cognitione finis. Fatet ita- vdm que 1 , quod duplex dilingui debeat uatuve n M vationalis facultas ,. videlicet coguofcitiva, quae f&t Intelle&tus aut Mens dicitur : & appetitiva, quee volugras nominatur ; amba enim íünt actio- !u Q num humanarum principia, & una fine altera ex- W plicari non poreft ; tametfi hic maximé volun- N tatem fpectemus ; à qua actus voluntarius de- l nominatur. Patet 240 quod ad voluntaviumve- quivontur duo : 1. utf actus ille; qui volunta 1:iu.s K 1cl ER u(oxC SEX LE D dicitur , oriarur d priucipio imtvinfzco , & qui- aiqu URtur, dem non üt quavis alia actio vitalis , fed ut agens feipfüm movear cum electione , five cum j vl hum inclinatione & cooperatione voluntatis : & per hoc opponitur volento five coa&o. 2. Ut pro- ügitdu cedat ex coguitiome , non tantüm circumftantia- ; þüü rum , fed etiam finis, eorümque, que ducunt ; Qu ad finem: per quod zgrorazti« opponitur. De- 4« fe&u rme conditionis, quando e. g. Petrus qu utitur manu Pauli ad percutiendum Joannem, quen percuffio ifta non eft voluntaria Paulo. Defe- &u 2da conditionis , quando venator trajicit hominem , putans effe feram , jaculatio quidem HJW eft voluntaria, quia cognofcit omnia , in qui- itllidy bus illa confiftit, homicidium tamen non , quia non co onofcit effe hominem. His pofitis o n Wl N. 9. Poluutavium efl multiplex. Nam 1. jprin dii aliud eft caufaliter €9' effe&ivé tale , quod eft à voluntate tanquam à caufà & principio efficien- ,in te: dicitur & alio refpectu formale , quia eít li l À ipfe actus à voluntate elicitus : aliud. 0/5e&v? cedi tautüm , & eft obje£tum per volitionem inten- 1ill- tum; & fub fe habet tam voluntavium in fe, t quàm zz alio , five in caufa , àt fi te inebrias; L]ULE Íciens inde fecuturum homicidium. 2. Libe- que vum , quod fit à voluntate indifferente ad agen- d10- e dum & non agendum , üt amor Deiin via: & neceJavium , quod fit à voluntate, quee non po- üt- teft non agere, licét non cogatur, üt amor de Deiin patria. Latiüs ergo patet voluntarium, !T quàmliberum. 3. Dive&um vel pofftivum , quod jl ten- " ita pendet à voluntate ; ut illud ítudiosé in dat: « i2 v 3Co)t ul dabise. g. perforario navis, ut mergatur: & Qu C andivechum live megativum , quod ita ab ea pen- 103 .dert, ut non impediat , cüm poflet ac deberet , he lo2 e. g. dimiífio 2 ubernaculi in tempeftate. 4. £x- | pre[[nma vel atiuale , quando confenfüs expret- nj fus ponitur , üt fi fignare dicas , te velle hoc: A & sterpretativum , quando juxta prudens ju- t/i!u;/ dicium confenfus ex circumftantiis preefümitur, t [0) 5. Perfitium, quod ex co [e] nitione plena oritur: nliïqui & imperfetium , quod ex imperfecta ; aliter 3 enim cognofcimus & volumus vigilantes; ali- ter dormientes. 6. Purum vel fémplex , quod ell procedit fine inclinatione ad contrarium: & ü M Ini mixtum: quod eft cum ea, fed ineíficaci ; üt IX l lic ex 3. £15. 1. fünt ea , que fiunt ex metu. Huc fir l revocatur voluatavtum fripliciter tale, quod etfi P fit. juxta inclinationem efficacem & abíolutam N dm 'admixtam tamen habet nolitionem inefficacem. pv Et fecundism. quid , quod etfi fit juxta aliquam dlc'm inclipationem , eft tamen contra aliam prava- W l lentem; üt fe habet cupidoretinendi mercesin- ini gruente naufragio. Et fic de aliis. hi N.10. Ex bts colliges etiam, quid eg quotuplex s $t involuntavium * nempe quod eft ab extrin- CT feco, & contra inclinationem voluntatis , aut NI eitra cognitionem. Atque hinc ex Zfriff. ]. c, lt qis , tucfus , €g ignovantta , [uo modo tollunt vo- um luntaviuim ; vis quidem & metus , quia repug- NQ nant voluntati vel inclinationi , quee eft de ef- i Ó i fentia voluntarii ; violeztum enim l. c. eft, cu- Vol jus priticipium efh fovis , wibil provfus eo confe- D) veute , qui agit aut patiiur : lgnorantia veró, quia SBSR YX(0oXxC SS 13 r quia cognitionefn aufert, quee (üt N. 14. por- Ca pa- 10 parebit) itidem de ejus ratione eft.— Verüm jebetet, üt hacc & anté dicta planoria fiant , efto aAB $.L Z volunta$ zullam pojfit pati violenti- expnt am 12 [uis attibus ? fe hC N. 1r. Z&us voluntatis funt duplices : alá ens Jt )mitur elizici £? proprii, qui ab ip(à voluntate eliciun- tur, üt amor , odium &e. Ali imperati velexier- Oritür: ?ii, qui quidem fiunt ad nutum voluntátis, (ed ab ; al aliis potentiis eliciuntur. lgitur s; d W. 1. Quoad a&us elicitos non potefl pati vio- , qux leutiom , vel cogi pofftivà; Nam aliàs idem actus m: $ éffet voluntarius &involuntarius, juxta & contra ii ; ü incdinatomem. .Hinc3S. Zfug. L. de lib. avb. c. 2. , H fieri rion potefít, ut , cóm non volumnus, veli- vodetl mus, h.e.ut coacté velimus. Dixi: poftivs (olatarm Nam fine dubio negativam pati poteít, five od privative cogi, fi ab extrinfeco principio itripe- Jigaat diatur elicere a&tum , ad quem inclinat. 2. Po- preve Je[! tamen violentiam pati , foe cogi , tum vega- (ie) l- Hvé, fhüm pofriv? , quoad a&us impevatos, — Sie homo volens ambulare , poteft externá vi inhi- yupht beri; & nolens ambulare, poteft impelli: fed xiri?- haec fünt violenta volunrai , quia fiutt contra T i ejus nutum, & ipfis etiat porentiis, quae facta ]6 | nateeque fünt ad faciendum voluntatis impeti- [ 0 um: ergo. NB. /:olentia tamen ifla; qua p per actus imperatos voluntati infertur , zoz z T —— pbyfíca , fed moralis ; quia non recipitur in ipfa ; Voluntate. videatür eriam P. /4gz. 44 yr $. .71 uf Fhilofoph. pevipat. Pavte II. difp: z. Q. 1. 0R 4. æm; & 5. ubi fufiüs de violento agitur, quü iN. 12, —— Wu x(oxc m n. N. 12. Nec dicas : voluntas eft indifferens foranr ad a&tus aliarum facultatum , etiam oppofitos: liomin Àrit. ergo non patitur violenriamab iis. . 7es Actus illinon poffunt effe violenti potentiis , quia ab tj eis oriuntur. Nam x« 2d 1. D. C. voluntas in TcoX actu 1mo fpectata C. in actu 2do N. dum enim pnis voluntas cupit aliquid fieri ; vel prohibet fieri pid à potentià exequente; p atitur violentiam in áàctu - peeli imperato ; faltem moralem ; fi id non fiat; vel àlur fiat ; licet maneat quoad a&tum r1mum indiffe- tolee rens. 44d ». D. A. potentiis (ecundüm fe fpe- Ti B &atis C. àt fübordinatis imperio voluntatis IN. Bul " X fic oculus per vim apertus elicit viionem , fibi j quidem naturalem fecundüm fe ; at fi fpectetur Rov üt inftrumentum voluntatis , vim patitur. le. $.IL - Quomodo Jggovantia fe. babeat ad wo- j fun luntavium 2 u N.14. Jpnovamtia , quc proprie eff mégatio 2 uquat li vel pr. [ vatio [cientie [ive cognitioms in [ubjeto ca- Ihy i)ücz' $ ex Ariíl. 3. Ezh. 2. & S. T h. l. c. dividitur 1. in antecedentem , concomitantem , & confe- inor Rn quentem. /4zteccdens eft , quae neque dire&é !T':iiïüm M neque indirecté eft volita, eft tamen cauía ope« r] äiliï : ris, non per fe quidem , fed per accidens re- Ia & movens prohibens, quatenus nempe eft nega- pre tio Ícientize , que fiadfuiffer, a&tus ille non exi- ïïiejs7 fterer, üt patet in allato (üpra n.8. de venato- N rec. Concomitans efl ,. qusee facit quidem actum ri?i,'u; non voluntarium, attamen non facit illum po- - fitive involuntarium , h. e. que cum a&u itá Ti eh', h éonjungitur, ut hic eeque pofitus fuiffer cum cum ig- g fiotitia; quam removet, ac pofitus eft norans Ws ER Co)( E 1j xifren norantia ; üt fiin d. c. venator , fi noviffet effe yopols hominem; non minüs occidiffer. ]nde ex tem Adt ; quii Arift. aliud ff , éx ignovautia ageve , aliud, iguo- santev; quià àd hoc ultimum (ufficir ignoran- )|untist tia concomiràáüs. lm et Con[equens eft , quee füo modo pendetà voluntate, quatenus depelli potuit & de- yber f pulfaeffet ; fi opera fuiffer adhibira; ürfi nolis le- minál, gerelibros pios, ne difcas modumi pie viven at V 2. In zmvincililem vel inculpalilem ,' quam quis 1 indite tollere nec poteft, nec debet; vel quia nun- nfly quam iücidit dubium de oppofito ; vel quia nrans A iftud poft fedulam inquifitionem folvere non n f poteft: & viucibilem five culpabilem, quam quis fpettt removere & poteft, & debet morali diligentià; (tüf. dividiturque porro in craffam five latam, &in, j al afflatan. . NB. Et ifla moralis diligentia fem- per adhiberi debet; ad dignoícendum an actio f ngii aliquafit licita; cafü quo quis eam vult ponere. d);gg?a ( » 2770 3. In Jgnorantiam facf; , quee eft , quando quis ignorat rem aliquam particularem ; quc eft ob- & cone jectum alicujus actionis moralis; e.g. effe com- à (s militones füos; quos in prelio perfequitur: & lao Suris quando quis nefcit, quid lege vel quafi jéns f lege prieceptum fit aut prohibitum: & heec tri- f plex effe poreft , quia & Jus eft triplex : INa- on CXi* turale; divinum, humanum. — His praemitfis ; yefat IN.14. Be.1.. Jggorantia antecedeus €g imvin- actutt cibilit, five fa&i illa fft, five Suris , tollit volun- m p* Zarium. Ratio eft, quia voluntarium ex n. 8. Qu ! eft, eujus priucipium eft in ageute , coguofceute fin- g o gula &c. fed hoc non porelt fieri ine eognitio- qun tum; ne; unde communis pareemia : nihil voli f quiü 16 - O* x(oxc gX quin preecognitum: ergo. Dein càm dicitut: linbsti VitCon J agente cogno[cente frr ;5ula, omnia ea, qua vo- luntaria funt , cognofci debent: ergo ubi da- ; cudite eim tur aliquorum ftricta ignoratio ; ea voluntaria effe non poffunt, falrem fecundàüm circumftan- tl f - 2 (dénot tiam vel praedicata ipnorata: atqui: ergo. nfequens veró g dincibilis , wom tolit; quia litlo línüs f ?illuod ex iíta fit; eodem modo volitum eft, quo L ipfà ignorantia: fed heec eft volita vel directe vel fcmq indirecté: ergo etiam quod ex ea fit; vel cog- Pn WA m nofcitur cum ea: erpgo eft fimpliciter volun- qui bt tarium. 3. de concomitante per fe patet. N. 15. O/j. 1. Omnis ignorantia vincibilis Qd t ( eft, & vinci poteft: ergo nulla caufàt involun- tarium. 2. Quod nature inditum & quafi in- Ts fculptum eft, omnes naturaliter fciunt : ergo. Vllo ton datur ipnorantia juris natura. x« d 1. D. /4. itüy Vincibilis eft &c. abfoluté & phyficé C. moraliter Drüpe & refpeétivé ad viresintellectüs hic & nunc prz- lil fentes N. Jy Juvincibilis hic non fumitur phy(ic& teffas.a: & in fenfü abíoluto, five pro impoflibili. 744 2; N J D. ,4.. Quoad prima principia e; g. quod tibi h it) non vis fieri &c. & ea , qua facilé inde dedu- j Dirg cuntur e, g. neminem effe leedendum &c. C; :mgj; j] quoad alia, tantüm remoté inde deducibilia N; nleü hec enim invincibiliter ignorari poffunt, e. g. "t an poffir poenà affici innocens, in judicio pro- iny batus nocens &c. | lg $.TH ;2, €9 quomode Metus &? Concu- aT pifcentia [lemt cum volumtavio ? Titr N.16. Nota. Meius; de quo hic, eft actua: uj lis trepidario de imminente malo , vel actus vo- Q lun- dÉ x(o)c d 17 ticitu lüntatis horrens malum; éftque duplex: Levisquo u V0« virconftans noti movetur: Gazis five juffus , qui abi de: cadit etiam in. virüm forrem , vel qüi par eft; antata eüm ab aliquo actu dimovere. Aliud infaper nflan: eft, fievi éx metu, aliud curi anetu3 110üm enim 20, 2; denotat , quód metus fit caufà, ur aliquid fiat; quia licét hoc ipfüm aliünde involuntarium fit, qua- ; quo ténüs repugnat affe&tui, non fàciendi, fi abef- ivl fer metus. — Pariter cogcupi[certia (per quam fae- | cog pe iütelligitür fomes peccati) fumitur hic pro 'olun: quolibet motu appetitüs fenfitivi in bonum ju- cundum ; dque itidem duplex : ana prior ele&tione vobili &àdtione voluntatis , quam proinde pravenit: volüt« àlterá conféquens vel pofterior; quales fünt a i motus fenfitivi ex imperio volunratis, áliquid : eigo valde cüpientis. — Duplex etiam fl Libertas ; una n actidentalis vel equilibiii , eftque immunitas à yrdlttt propenfione in alterutram partemi: altera effoz y p fialis Nel ele&ionis aut iudifferentig eftque po- ghy'.iiCä tefta$ agendi vel non agendi. Jaàm '/;/(]2.' N. 17: E. ad i. Que ex métu fiunt ,. funt d fimpliciter voluntaria. Unde 3. Eth. 1. mixte dedie dgitur ejusinodi. a£lioues cum fint , portaneis tamen ( G magis [unt [imils. Ratio eíft: quia vere fiunt uN ab ipía voluntate; àdeóque ab iütrinfeco: item ep cum precognitione ; nam füpponimus metum non privare ufü rationis : ergo fimpliciter vo- Pl' 0- luntarià fünt em quoad a&lum smperauten , qua- n lis eft volitio abíolut& imperans projectionera mercium in mare ex metu naufragii ; guà/ quo- at 4d a&um impevatum, qui in c. eft projectio, in ; Voi quam fimpliciter & efficaciter confeniit voluntas. lüte NB. .:'1^8 dÉ x(oy( $e Inl INB. funt tamen involumtaria fecundüm quid , fal- Q tem ratevialiter ; quia fiunt cum quadam repug- vol nantia, & füblatà metüs causà, voluntas nollet. pra Dixi materialiter , non autemv formaliter ; quia 11]1 l res v.p. ptojectio mercium , qu«e eft efficacitet i volita ob metum , non eftinefficaciter involunta- D7] ria vel nolità propter. eundem metum , fe k l propter aliam caufam vel alium metum , v. g. P&Hïw paupertatis: ergo non metus naufragii , fed paupertatis eam projectionem reddit fecundüm N Am quid involuntariatn. — /Vec dicas: lbid. Arift.ait: Tot Jpontanea , h.e. voluntaria zgirur bujusmodi funt ; q il (qua ex metu fiunt) /mpliciter veró invita, quip- berü ge cium tale quippiam per [e eligat zemo: ergo qua Ti fiunt ex tnetu , fuünt fimpliciter invita & invo- g luntaria. Nam D. C. fünt fimpliciter invita; füy nude fpectata, & extra has vel illas circumftan- tias C.in illis IN. quia actiories fünt fingularium; pI f precipué attendendum eft ad circumftantias; quibus illigantur vel junguntur. f e.g N.18. /4d2. &. Que ex concupifteutia frumt, Jiit. fmpliciter itidem voluntavia ; imà magis vo- o n luntavia , fi volugtarium fumatur pro eo folum, quod fit ex iuclinatioue volugtaris. Ratio 1mi eft; j ( quia quod fit ex concupifcentia;neque fit ex igno- rantia, neque contra iriclinationem volunratis; dLFCD lm üt patet : ergo ex nullo capite eft involunrarium. ARatio 2di e] ; quia concupifcentia efficit, ut in- ln m tellectus magis fe applicet objecto dele&tabili ; & volunras fortiüs in illud feratur: ergo. Dixi w l Q gutem: // voluntarium fumatur [olitm vo inclina- £ entiafepe | hr tione voluutatis ; INam quia—con'cupi $6 (( 66 19 Áimul-obtenebrat Intelle&tum , eámque celatcir- (ui, m cumítantias & finem ; hinc ex ea parte j quà voluntarium dicit horum , non veró objecti; tas nold. precognitionem , minuir illud : /eue £g azuif ter; qi Vilerum five libertatem zequilibrii; quia volunta- efficit nvolut tem rapitin hoc potiüis, quàm illud in obje&tum: Jon tamen ita vimuits ut tollat libertatem proprié um, & di&lam ffoe éleflienis ; quia pofità quàcun m OT2. que Prof penfiorie , hesc femper nianet irite o gl h N. 19. Ob. 1. Concupifcentia refpectu fecanti Ants voluntatis eft aliquid extrinfecum : érgo actus voluntatis üt caufatus ab ea, eft à principio vyá u quafi extriníeco. 2. Coricupifeentia minuit li- tift df berumi: ergo & voluntarium ; quia quod mi- ettog nuit fpeciem,; etiám minuit genus; 3. Me- ; i tus rninuir voluntarium ; quia qu& ex metu fef Inii fiunt, eo füblato non fierent: ergo à pari dé con- jcunié ! diná cupifcentia; qua enim && concupifcentia fiunt; .eà füblatà , etiam non fierent; — 4. Ipfa concu: lmp.mfiä pifcentia pote(t effe , & fiepe eft involuutaria: ergo & ea, qua tuncfiunt ex ea. & ad 1. D./4; 'f?lfifl j:lf movens remen voluntatem pet principia ipfi vo- mgu* luntati intrinfeca .C. per extrinfeca IN. patet in l] ülflf confiliario. , 4d 2. D. Prol. quod minuit fpe- Imi gi ciem adequaté C. inadequeré , & fecundüm 'eri differentiam tantüm fpecificani N. concupifcen- frmprats yart tia minuit liberum , non quà voluntarium eft; fed quà liberum vel equilibrium eft. /44. 3. V. C. , üt if Metus ideo minuit voluntarium, quia agens ex Qubl metu, agit cum repugnantia praefenti ; at qui agit 0. ) cum concupifcentia , non agit cum repugnantià m & nifü prefenti, fed cum majgre propenfione volun- ( 20 WHS y(CoO( m voluntatis./;4d 4. D..4. Poteft effe , & fiepé ipot ef eoluntaria , antequam voluntatem ad füás luntar partes traxit C. poítquam traxit N. 777 Juxra dia S. Aug. penalit vitiofitas , h.e. concupifcentia; i t ex lilertate fecit ueceffitatem : eigo füftülit eriam non : libertatem electionis. B. D..4. Fecit nécefli- hæ( l tatem abfolutam & phyficàm N. moráleui, h. & n ut difficulter poffimus omnem tioxami vitare; gidi n vel quoad aétus indeliberatos C. contrariuimi T claré patebit Inftr. TH. [ $ IV. Coroliiub didatlicá. lklü? [ N. 20. Ex dictis Colliges 1. Zim-vel cio- (i lemiawn abfolitam cam[ave fampliciter in2oluntavium, T utadeo a&tus ; viabfolutà oeíli , ex párte vim Iner paífi; omni culpà vacent, fuóque valore defti- n tuantur. Kwro efi : quia violentia dire&té op- ponitur voluntario five appetitui elicito, ficut Imyic Ls g &naturali opporitur five appetitui innato. Dixi: vim abfolutam ; quod enim non ornnino per vim n àt di fit; fed cum quodam conferifü in eàm , nón va- M for cat culpà. — Col//es a. Jdem effe de Jgmovauria an- que j zecedente 69 imuncibili , qualiseunque illà fit ; ut LT 'adeo operans ex ea 'nullam culpam conícifcat, aàc proin neque peccet. Et Aato i quià ?xüiclug ;omnis culpa debet effe voluntaria & libera, quale non eft, quod fitex taliighorántia. Dixi: de li antecedente & invincibili ; mam confeguens & via- ililis nullatenus éxcufat à culpa; quia non facit h actionemi involuntariam ex IN. 13. füpra: Con- comitans aütem efficit quidem actionem non vo- q uml-l Tuntariam , attamen'eam non facit involuntariam lt pofitiv , fed folám negativé ; qui'enim agit ex igno- ï?fy P( SuRO )C 0/.):( s 21 & a ad us ignorantia:concomiranre ,non agit quidem vo- luntarié quoad rem vel circumítantias , quod f. i eft caufare involuntarium negativé ; agit tamen ifceritia ]t eriam ira, ut ageret,. etfi ifta ignorantia abeffet: ergo non agit invité & contra inclinationem: ergo n&cell- haec non caufat involuntarium pofitive, fed fo- i, hi vet affectum: ergo. "Hinc praclare Arift. l. c. vitate; qui ob jgnorationem aliquid egit , 9 mon fert mole- d Jie , fe isud egiffe , [ponte quidem fud nom egit , quod [// ve[ciebat , non tai j 1en evit imvitus , quzþ?e cim n0n: deleat ob idipfum. ii Colliges 3. Lict , que fiunt ex metu gravi , jhtriny minuaut culbam. (quia minuunt voluntarii ratio- ite Vi nem ex parte inclinationis voluntatis) Zamez zoz e del Jemper excufant à culpa vel peccato ;; quia manent d o fimpliciter voluntaria, Dixi: /Vozfemper ; nam j, hi metus gravis quandoque excu[at , e. g. fi proece- o Dit prum eff puré humanum, imó &fi naturaleeft, Yi aut divinum ,. fed pofitivum & afhrmativum: nonve- nfi forté exinde fequeretur fcandalum , vel aliud ii grave inconveniens. Concupifcentia. autem, fi ä;; u non auferat ufum rationis (quod rariffime fit) (ci(cah nunquam excufàt à culpa , üt conftat ex dictis. ! qüfä : qualc INSTRUCTIO III. j: d Quid, « g quotuplex fit libertas, queque ad buma- H til- fict gmam voluntazem in ordine. ad [uos a&tus ve- quiratuy ? (tt- N. 21. Sicut Xerum in genere idem eft, M ac non ligatum ; ita ///erzasyidem eft, ac immu- riam Quia veró /iga- nitas à ligamine vel vinculo. i ale quoque eft liberum aen poteff e[fe mulriplex , t 3 x li- , m 22 GEMR ( oyxC Em liria & libertas. Hinc aliud dicitur l/Perum 4 depen- fing deutia, àfubje£tione, vel fervitute, ab cbhigatione, im- pedimento, d peccato, à mifevia €g'c. quz idem fünt , Temy lunta ac effe independens, efle fui juris, vel expersalie- n poteflatis, immune vel exemptur à certis. dive vdo officiis, lepgibus &c. non impeditum ,. fine no- xa, fine miferia. E fic pariter de liberrate. A, p Qj Moraliftis autem. potiffimüm fpectatur [ifertas yn natura, que naturee intelligenti naturaliter com- - petit; £? Aec duplex ef? : ^altera 4 coatHone vel &f ling libertas fpontaneitatis, eftque faculras agendi ab. omni violentia. & coactione immunis; que ex tore Inftr. praeced. voluntati effentialis eít ; quia co- PT À pits i non poffürn ad volo, quando solo , & nolendo. poni non poteft vo//rio : altera, de qua bic qua- M pi i ritur, d fuuplici uecefftote, wel libertas indiffe- N ventice €9- eleffionis , quia determinationem ad fürg unum excludit, h.e. talem neceffitatem , quà voluntas ita ad unam. partem alligazur, ut ad al- f teram fe convertere.non poflit. Sic BB. in cee- lng, lo, etfi in amando Deum liberi fint à coactione, i nm'g W non fünt tamen à neceffitate ,. quia ira fponte amant , uttamen non pofliat non amare. W N.22. Hinc obferva , gemizam. quaft liber-. K zatis pavtem effe , liberámque & liberratem quan- m doque fümi /a£à, & pro unma tamtüm parte, nem-. Gted e pro folo. voluntario, vel libentia & immu- , nitate à violentia; uti etiam fepe Ss. PP. fümp- itin W ferunt: at veró Jiberutn propvié $9 fdri&é: zale. (u- peraddit voluntario etiam indifferentiam ' ad li agendum, vel non agendum: Complexum au- p Vum av« ütg| gem ? quod ex his duobuþs exfürgir, Jie bitvium Se X(o»xC d9 23 ] Jfþgïæ- litvium patfim nuncupatur. . Porro duplex di- 0570 fünquitur Z/ertas . seceffitate. vel indifeventie; nempe contrarietatis vel [pecificatiouis, quà vo- mfont, etsal. luntas poteft ex 2. actibus contrariis, five diverfie fpeciei , alterutrum elicere v.g. amare à cetti ine If- vel odifTe: & coztraditlionis vel exevcitii , eftque poteftas agendi vel non agendi , pofitis etiam que À Jiett omnibus ad agendum requifitis: plici indifferentie duplex opponitur neceffrtas : Yma ef CUT jinm v eft [pecificationis, quae voluntatem ad unam fo- ]àm contrarietatis partem determinat, v.g. ad gendi Ü quea amorem: 2da exercitii, que e(t ad alterutrum, v.g. ad amorem , vel non amorem. His füp- quig ( : 177 pofitis , efto .L 742 ad bumane volustatis libertatem puo- nicque 14 prià talem [ufficiat immuuitas à coattione ? ' N.23. Nora. mnumitatem à coa&dione na- n d ture rationali nemo hodie negat; quia mani- m ( feftum eft, plurima nos amplecti cum inclina- ia tione, confequenter non cogi. .4lrevam veró jun a à neceffitate plures negàrunt ,. & etiamnum ne- adio, gant. Sic 1mó $/oici, Marcion , & MAcleffifie | [ponw eam componi non offe putabant cum prz- J fcientia Dei: Genetb l /aci vel /Afhvologi à folo fi- Í [ derum influxu omnes hominum aéctiones pen- quio- dere docebant : Manicbai duo ftatueba nt prin- nef nmtr cipia, unum bonum , alterum malum , à qui- bus ita penderent homines, ut prevalente bo- n* u nonequirent malé agere , & viciffim. 230 Lutberus & Calvizus eam. quidem adítruebanr n d primo homini pro ftatu naturz integra , vé 1 d ftatu n nf agte lapfum; at nggäruqt in 4 aturæal,apfä; qim 34 && Xx(oyxC m 9t €o quàd per peccatum. Ada plan? amiffüm fit liberum arbitrium ; ut homo nil ampliits libere n 4gere, nil boni vel mali facere , nil mereri vel &nor demereri poffit; fed ita à Deo ad apendum ap- fetvo mj icetur , ut omnia ex neceffitate agat. 3tió. h os fecuti funt Zajur, Do&or olim Lovanien- Ed Qitjis fis; & Zanfeniur Epifcopus Iprenfis (qui hodie- dum plures in Beleio & Gallia fequaces habent) fitrm hHe & retenta folà libertare à coactione , hanc ta- «men ad merendum & demerendum /i/fficere con- t f B tendebant: duo zzfaper, ad modum Manichzeo- rum acffruumt principia , nempe gratiam effica- PF?EFCCI-! cem vel dele&lationem celeftem ,. à qua voluntas; Qüfrs| quam porentiam meré paffivam volupt, traha- D tur ineluctabiliter ad bonum, fi ipfa praevaleat; m h & concupifventiam , à qua neceffitetur ad malum, Q BN [ fi hec praponderet. ^ Verüm E - N. 24. 9« JVon füfficit immunitas à coatlione i V h fed infiper: vequiritur immunitas à necefftate. H Ita P omnes Catholici, & eftde fide. Ario efl ; quia llntos üt quis fit ver& liber in agendo, debet effe Do- ! aj minus füi actüs: ergo deber illum poffe pro li- Nn T Pf bitu ponere vel omittere: ergo debet effe in- N m differens ad eum ponendum vel non ponen- i $ dum: ergo. Conf. Cuia in eo fita eft effentia * libertatis, per quod difiert effentialiter voluntas UT: üt libera à potentiis non liberis: fed per folam i indifferentiam ad agendum: vel non agendum W Omn differt à potentiis non liberis v. g. brutorum; R uerorum, &amentium: ergo. [raque Patet 1mà: ad llertatem ton fufficere indif- ber;m ferewz'zäm'oþjä&ivm? z'il judici, vicujus obje&tum r r GN* X(oyxc Se 25 iffum ( ab intelle&u indifferenter proponitur. volun- s Tber tati, & üt bonum & ür malum , eligendum erer d & non eligendum. £'af;o eff, quiaftante hàc pof- dumd- fet voluntas neceffitari ad actum ponendum per. L Og immiflam àDeo gratiam ad illum determinantem: )Vaniet. velad omiífionem actüs per fübtractionem con- i hodie cursüs; adeoque voluntas non foret domina haben] füorumactuum. Dein ha indifferentia à nul honc t lo Heretico negatur; negatur autem à mul. Tf tis vera libertas; ergo heec in ea non poteft fta- anictt tui. Eítergo inditferentia objectiva unum ex qm ff prerequifitis ad o perandum liberé, uti& conz volonta curfus Dei paratus. * y, t P T atet 2d0 : My ltó minüis fpgjïcere-l fzzdzferqn- ravaltt nam paffroein; quia hec opinio damnata eft in d ml Luthero, qui voluntatem cumgratia pravenien- te fe habere àt. aliquid inanimum & paífivum Y [D;E?Wl volebat, uri conftat ex Trid. Sefl. 6. erpo. u n Patet 3tió : Davi evgo in flatu matur« . apfe TA libevtatem imudiffeveutie 67 ele&liouis , ffve potefla- , PHS p zem aGioam pro libitw agendi vel non agmdz"'.' TL iNam praterquam quód hoc invict& monítrent [ gfgrö ] 8s. Seript. Gez. 4. v. 7. Ectl 1 $, v.14. & feqq. &c: ponct Item Ss, PP, & CC. nominatim TvZezt. Sefs. efnti 6. can. 4. 5. 6 &c. ac Decreta Pontif. ( quee omnia olinrá Foro theologico pluribus exponenda confültó , folim relinquimus; ) fatzs idipfum conflat tum ex inti- ndum mo omnium fenfü & palpabili experientià , quód orüm plurima indies faciamus , que liberé potera- mus omittere : tum quód alioqui omnes deli- nf berationes effent nugaces, vana confilia, irri- inationes, inania praemia, d ta pracepra & comm imme- B5 26 SUR yCo»C x immerita fupplicia ; imó Deus ipfe tyranrius;, dtinm & omnis mali author ; üt abífurda hec facilé fi& cuivis ob ocülos fünt: ergo. auc ip[am et- hu di iam libertatem fusé aflruit. Zvifl. L. 3. Exh. c. 4. IT NNam 1mó ftaruit , libertatem effe de iis , quae molim fünt in noflra poreftate : &A« £orer Yi 7rpoaigi- eph dic 7rep] *d 6Q Wguw duvas. 2dó. Difcrimen fa- Tdtyg ) cit voluntarium inter &liberum : «à J" exov- Voltnga ciey Óv "rdv 7rponiperdy : eoquód liberum deli- huT berationem exigat ; que ; üt c. $. conficit, non adünm cadit in ea, quz ex neceffitate (iunt.. Demum putati c. 7. apt&. concludit : i uoffra igituv potéflate detrmin e[fl virtus faniliter £? vitium ; quas euim ves age- ubp. ve penes uos fl , efl etiam , uom ageve ; quapro- tkilione ptev ff ageve , quod boneflum efl , in nobis efl , non ts j ageve quoque , cüm tuvpe ff , in mobis evit Q9« Witone r Pudeat ergo Adverfarios vel ab Exhnico difcere. & uis. Illud tamen norandum , 24 lbertatem. uon ve- tl qui uivi e[entialiter. indiffcrentiam conzravietatis , Kte fed füfficere coutvadi&tiouis ; quia hoc ipfo , quód |: ' l i A IT voluntas non neceffitetur , fed poffit aliquid fa- D j ij €ere vel non facere , jam ett füi juris & libera, i V N 1 habätque perfectum dominium; ergo. i W 2( $. I Solvuztur Qbye&iones. hn / N.25. Obj. x. Volunras eo ipfo, quód vo- bl luntas eft, libera eft : fed voluntas, etiam cüm neceffarió vult, veré voluntas eft : ergo & li- ïf;ïï j bera eft : ergo. . Cozf. Omnis volitio eft actus M liber : fed volitio non femper fit cum indiffe- n Iï rentia : ergo. .. Maj. patet : quia illud eft libe- : rum , quod eft in.noftra poteftate : íed omnis li volitig ( quia coacta effe non poreft ; ex N. 1 [ : Ml'flllip us * »(o»xo m YFenmu xc hd eft in noftra poreftate; nam ex S. Aug. L. de fpir. & lit. c. 3. boc. quisque i fua poteflate ba- ipfm t beve dicitur , quod , ff vult , facit, fétton vult Eh.c4 uon facit : fed omnis volitio eft talis ; fi enim is, Qu nolimus , non eft volitio ; ergo. & ad;1. D. M. p eo ipfo &c. dum agit üt potentia phyfica vel üt 1men j natura N. dum agit , üàt liberum arbitrium C. J r Voluntas fi fümitur üt natura vel pro potentia um d hyfíica elicitiva & effectiva füorum actuum; ücit, ad unum determinata eft: fi veró fpectatur ; üt Demyt potentia moralis & dominativa actuum , talem : poli/fak determinationem excludit. 4d Corf. N. M. NOLU ad P. D. M.illud eft liberum &c. fi ex propria uj electione & determinatione velimus, itaut pof j ef? , fimus idem velle & non velle C. fi ex determi- qt fffk natione naturee, velaliena tantüm velimus N. D. odiet $7 miz. omnis volitio ; quatenus non coacta , 714 vel quatenus fit; cüri volumus, eft in noflra po- iriti tefítate phyfica vel potentia naturali C. in po- j qi teflate morali & dominativa. N. aliàs etiam mo- jquid i tus indeliberati effent in noftra poteftate ; & j libet liberi ; quod ramen: & Janfenius negat. H ^ - N. 26. /afl. Segh itur, minutà 1n di fferentü minui libertatem ; fed hoc non ; quia habitus; yöd ye indoles, confilia, infpirationes , in unam par- m Cüm tem inclinant , nec tamen illam minuunt: ergo p &l ad libertatem non eft opus indifferentià. Cozf. ) a Chriftus liberé fuit mortuus, & tamen ob pre- ndiHC' ceptum à Patre impofitum , non potuit non ( iv TnOri. ltem liberé implevit legem naturalem ; o & tamen non potuit non implere: ergo. E. N 11«) & Minui per hecindifferentiam & libertatem equi- E 7777 hi 28: 3:(o):(€ ER hii libvii vel propenffonis , quc libero arbitrio ac- p cidentalis eft , non veró. 2&osis vel ele&ionis; v Ib quia non obftante quocunque habitu , indole, th , d infpirarione, poteft homo timpliciter agere vel [^nid nonagere. 244 Conf, W. ex líai 33. oblazus eff, amilun quiq 1p[e voluit, &c. adeóque mandatum acce- pit dependenter à previ(à libera acceptatione. lijetna 1 & d ANec ob[lat., quód poftea petierit, ut tranfiret à fe calix ifte ; Nam non pertiit abfolut? & effi- funr, I N X::ï caciter , fed dependenter à voluntate Patris : quód. veró. fanouinem füdaverit , factum eft t i& ex horrore naturali partis fenfitivee , quo fe ve- yum hominem effe oftendit. lp ZAliüi Y« Chriftum non fuiffe liberum quoad (übftantiam mortis, Mi j Ya f fed quoad modum & circumftantias ; eoquód potuerit mori ex hogc vel illo motivo, inter hos qtu LY La vel illos dolores &c. unde ex his ajunt rationem meriti & falurem noftram fiuxiffe: Sicut & Mar- 1u; j; tyres non merentur per hoc pracise , quód lt u moriantur , ad hoc enim non füunt indifferen- u & ( f tes ; fed quód ex motivo ipfis libero morian- , Et fic facilé folvitur In- d " tur v.g. Religionis &c. ftantia de obíervatione legis naturalis, ad cujus mï()ique fübftantiam Chriftus non habuit libertatem in- mj JA" differentiae ; habuit autem pleniffimam ad mo- Qb dum & circumftantias. Sed hec ad TT. "Mfcteg N. 27. Obj. L. In ftatu natürziptegra ho- &t 'H)*O mo habuit libertatem indifferentiee : erpo in fta- ?Hw tu naturae lape non habet ;; Nam ex $. Aug. j i Ep. 107. ad Vital. Jibevum avbitrium ad diligen- lil i ï düm Deumn pvimi . peccati. grauditate amifrus. ep T L* c.3. libero arbitvio malé utens bomo , £2 ] tEnchu e büS D " d x(oX*( SSm 9 biro « if pevdidit , g ipfum , &c. ergo. & D. C. per elenit péccatum Ade amiffum eft liberum arbitrium , i vel libertas à fervitute peccati , à concupifcen- Fa tia , aliisqué infirmitatibus hujus vitee , quibus ollunrd caruit ftarus innocentiae C. à neceffirate IN. vél atum a amiffüm eft quoad perfe &iones accidentales & À h. fupernatürales, quibuseffulfit in páradifoC. quo- cep[arigr»i ]t r ad füb(tantiam & perfectiones naturales ; quae funt, poteftás a cendi ex ratione & cum electio- hd nie N. vel $ub4. in ordine àd agendum meritori& o Pa f&ftun & ád falutem fiüe affiftente gratia Dei C. narura- 215 litet & müoraliter IN. quzs noffrum , ait idem S. Ul i ! Chh'w Àug. L: 11 ad Boni£. c. 2; dicit , quod primi bo- m fro (l " mitis peccazo pevieyit liberum avbitrium dé btt- i mauo geueve f -libertas quídem peviit , fed illa, ; OqUL " qua 1 pavadifo fuit , babendi plenam cum im- , inció t ao moytalitate juflitism 3 propter duod zatura bu- mana divinà iudiget gratid. Quare ut doctri- u ïiSäa qubi nam Sanéti Aup. de liberrate facilé penetres, & que ex ipfo à Janfeniftis dolosé afferuntur, ii ? mOi'läD' folvas; adverte: rem ei fuiffe cum duplicis j claflis HH. circa liberum arbitrium. | Ut ergó utrosque convincát, «duo in eo diftinguit': a taret [ innn eff , illa naturalis facultas -voluntatis, & duobus utrumlibet eligendi ; quam negabaim n al Mautchei , hominem fübjicientes naturali ne- T. ceffirati bonze vel malee animee , ex dictisN. 23. g lo Ipfe veró ceu liberi arbitrii effentiam acerrime ?;infïä defendebat. Sl Aug, 2dum ef] , felix ille ftatus volun- tatis , nec effreni concupifcentià , nec peccato dihgzn» depravate , fed originali juftitià aliisque virtu- 7 íi jlb Ü tibus expedite ; ad operandum fupernatural«iï- / fer: AE 30 66 x00)( 68 ter: & hác libero arbitrio accidentali felicitaté fietidi cumS. Aug. ultro fatemur ; per originale pecca- ám m tum nos excidiffe , & malé fauciatos ac debili- m N tatos peccati jugum incurriffe , à quo liberari non poílumus, nifi per gratiam Chrifti : dum j foi: wl econtra Felagiani conteridebant ,. vires arbitrii; D etiam poft Adz lapfum , fanas adhuc & (uffi- Mjfa , cientes ex fefe; doperandam fàlutem &ad ipfam impeccaritiam | & hoc hisce textibus reprobat tlregran p df SEUL S. Augufítinus ,. non veró libertatem indifferen: fridm tize. lin d N.28. Seddicet: S. Àug. vid&tur plus vellej f/flml:;fl'w Nam L. de pesf. Sjuflor. ait: ex dde peccate t fubfecutam «[]e peenalem vitiofftatem , qu« ex l- d bevtate fecit. nece[ftatem. Hem : 4uia peccavit voluntas , fecuta ef] pectantem. dura. neceffitas: L d) ergo. H. N. À. ad P. D. C. ergo agnovit né- ceffitarem quandati sworalem , üitam in rnagna 'ferz, |- &ans difficultate refiftendi ubique & conftanter C. p^j- Jficam , Subd, que fit quoddammodo vaga & If 1j Wul[m indeterminata .vel quoad actus indeliberatos C. vel T. abíolutam & oppofiram indifferentiz ; Qem j Pur qua fit determinatio ad unum vi alicujus an- tecedentis N. Ádde , quód S. Aug. per necd- ij hi n fftatem f£epe intelligat cozcupi[centiam , quam & i deccatum vocat cum S. Paulo ; quia eft effectu Sidn Ulunra[( peccati & eaufà peccari: hinc neceffitas peccandi !t in pofteros ex Ádamo translata pavtim phyfíca dici poteft,|quia nos fübmittit motibus indelibe: m ratis, que fünt peccata materialiter : pavtim TW enoralis, quia magnam difficultatem affert, ma- BIN N n lq in omnibus refiftendi ; atque hinc malce cons Íües lieete Cümm — : ] d »xtoyxt hm j xal f füetudini eam comparat £. 8. Cozfrff. c. £. cui, pindeptt 05 & d dum non vefiflituv , ait ; fa&a eff neccffrtas. - N. 29. Adfolvenda ea , quze de gratia ob- .quo lr Jhrit: & Jici folent ; Olferva 1. Gratiam non efJe à fe ipfa vel ex natuva fua efficacem,(ed dependenterà pree- virs at dhacát vifo coàfenfu liberi arbitrii: Citm enim ex 7rid, Seff. 6. cau. 4. certum fit voluntatem poffe diffen- dul tiregratie, fi velit; non videtur,quomodo poffet übus f diffentire, fi gtatia ex e diceretintrinfecam &ef- em ii fentialem connexionem cum confeníu ?- ». Gya- r furpia ziam efficacem non inducerve abfolutom , phyffcam &9 anreced?htem. neceffitatein , t et de fide ex 1 /M[ Wi eod. can. & prop. . Janfenii ab Innoc. X. 1653. Jl (lll.l I damnata&c. — Sed tantürm movalem Q9 con[equen- g 1em , ex hypothefi confensüs pravifi ; quiá prai- T fcientia Dei confenfüm noftrum à priori non in- ) 2gnovatf fert , fed eurn conditionare futurum füpponir; am nf & otdine rationis fübfequitur. 3. Gratiamna- hml jur« integra à gvatia fanitatis matuse lopfe vel ydo d medicinali tautim . accidentalitev diflingui , & kllertt quidem dupliciter: 1mó quod illa dabatur à d Deo puré gratis ; hzc veró datur àt praemiurü aoj & fruüctus San guinis Chriftü , unde & gratia mb Chrifti dicitur: 2dó quód illa folüm excitaret » g intelletum , & voluntatem ; hiec veró infüper j d ; voluntatem fanet , & conicupifcentiam reprimat. : peccat. 4- Deum operavi quidem in uobis ftue nobis pev n poy gvatiam pravenientem ; von. autem ffine nobis , per rindel coopevagtem ; Nam illa eft motus itideliberatus ; 4 Pamf elicitus à voluntate tantüm phyficé concurren- fert; P te; & üt naturà eft: hzc veró elicitur à volun- nale o táte eriám moraliter ; &ütliberumarbitrium eft; l gcgncurrente. Sed hecrurfum ad T T. &.IIE "m 32 Z6 x(ox( 35 $. IIL. Refolutioues didaclica. && N.30. Quav.1. /fn bomo in flatu natuya l- fimit Jf* . folis natura vivibus, facere po[ftt opera 1no- bonzÍ valitey bona, vel , üt loquitur S. Aüg. u« a bus a pra[entis, oite boneflatem. valeaut? Y Zffirm. ti certum eft apud Catholicós ex Rorn. 2. 14 i Ti ' Gentei , qua legem non babent , watuvaliter ea; Vicate mim'; P qua legis funt, faciumt; quc& verba Orig. Chry- foft. Hieron. Aimbr. hoc ipío inodo explicant; Lf frvaii üt videre e(t apud Suarez. Hoc ipfum patet ex damu.pvopp. Baji, dum 22.àit: cum Pelagio fen- D 33:&25 diumt, qui textum zdpo[loli ad Roms&. gentes ej6, sutelligunt de gentibus fidei gratiam non. babenti- tünaj bus. Irem.ex 26. & 28. Et rato eft: quià homo in ftatu etiam naturz lapfz poller libero lj arbiirio: ergo non minus poteít bonum , quàrit rnálum opus facere ; non quidem in ordine ftüi- N pernaturali; absque gratia: ergo in naturali, - S: N.34. Quav.2. 4n bouoin flatunature lap[a, fo- ise ] IHOdö W Jisiature vivibus po(zt precepta Dei 69 legis nata- v ob[ervave? & Poteft potentià phyficà & abfolu- « ii tà,nonverómoral. —Aa£0 rmi ef ; quia ex dictis - nlqïlïjþI [j liberum arbitrium pott lapfüm Ade manfit in- m.m li n tegrum , quanrum eftex fe & ex natura füa ; uti E & ipíe homo quoad naturales facultates , per- &t d fe&tiones ac proprietates corporis & animae: mrmy;) ergo & remanfit poteftas phyfica & abfoluta; FUH] iäüd« ad obíervationem & transgreflionem praecepto- B ad f rumDei, & legis naturze; Imó haec poreítas requi- V ld ritur , uttransgreílio fit peccaminofa. &a£io 3di d'lcimï.' efl : quiaetíiliberum arbitrium per originale péc- catumnon fit extinétum , viribus tamen multüm rl attritum &attenuatum eft; üt habet Trid. S. 6.c.1. I ex 4 56 »(o)( 68 33 Lt &k eo enim orta eft iphorantia intelle&tüs, in- TL firmnitas voluntatis, veheménsque propenfio irt iüg. fit bona fenfibilia, & ab honeftis abftra&tio; qui- y A bus accedunt infeftationes deemonum, exter- neque occafiones iale &c. Sed hec oimnia Rom 2 vnülirt vincere; absque gratia Deidifficillimurm eft ho- imini, ac moraliterimpoffibile: érgo. 4dver- Org. O p eipitl zc5 famen motauter , diéta heec procedere de ob- fervantia folüm naturali; & qua&& ad preefentis ngn u fiugo !] vite honeftatem fáciat; rion veró de falutari il la, & ad (aluteim aeterriam conducibili; ad hane bont " enim abíoluté opus eft pratià. T INSTRUCTIÍIO ÍV. yolez lb Quid fit movalitàs, a&lüsque. anoralis, quotuplex ; jurtl; qU:ä &g unde movalitas defümatur ? ordd N. 32. Precipua actüs humani propries fuatür. tás eft Movalitàs; eoquód a&tus no(lros non rl j til inodó voluritarios & liberos effe convenit, féd ? 3 ii snorales effe. & à judicio rectee rátionis diripi, quod eft; eos AMof autem & morale tiic non fü- d mitur /7? pro qualicunque affüetudine; vel in- nl clinatione náturali; qualirer & bruta ex more T agere dicimus; fed f/rif?, prout opponitur $) pef' watula, five prout eft confuerudo operandi x anime cum laude vel Vituperió, atque ordinem ha- abolt bet ad fübftantiam rationalem liberam, adeo- p Qque laudis vel vituperii capacem, üt jam no- grqu Proin a&us moralis re&tà o 2d tavimus N. 1. & 7. dicitur: Operatio libea voluntatis, fata cumad- xlepe lo vertentia vatiotis ad vegulam morum; hec naàrm« que dié&tat , quid conducens; vel noncondicens g fit ü 34 G xCoxC S9$ fit ad honeftatem, & finem creaturze rationalis: ldb ) adeoque zoralizas eft conformitas vel diffovmitas «um rer a&fás liberi cum vegula morum , five ordo vel ve- equi fpe&lus ad vegulam morum; Moralitas enirn a&tós N ^ humani fita eft in eo, à quo is formaliter & . [/ j] 1 il proximé dicitur bonus vel malus, honeftlus fm vel inhoneítus: íed ralis dicitur per refpectum & ( & ordinem ad regulam tnorum ; cui conformis, einhony vel difformis eft; nam ür f& haber actio Intel- tüxmo d lectüs ad regulam fuam , vel artificiale ad re- dpit;n ' gulam artis, ita morale íe habet ad regulam Juh,».h' Atf q morum: erpo. Porro quanam;ac quotüplex EURN fit morum regula, dicetur Inftr. VI. & VIL ts vel di hic folüm. & Qïlïä | N.33. Advertes L. Quàd. Moralitas a&lís quit « bumani uon fi fola hbevtas, (etfi bec ad a&um Bu qnoralem effaitialiter vequivatur , éoquód eà de- Qj ficiente, a&tus non foret imputabilis falrem ad lbenis: pramium vel poenam, laudem vel vituperium) f&km G fed iufuper nece[Jaria fit advertentia vationis ad ve- o gulaim boneflatis. Ratio eft: quia poteft dari [ J '7( , actusliber, qui non fir moralis, àt conítat in Ws ] pueris; fenibus &c. in quibus feepe eft fuffici- li $ ens ufüs rationis ad libertatem,. quà unum bo- li lfs num phyficum ab alio difcernatur, & elipatur, ] quin adát cognitio, quà bonum honeftum ab l AVec dicas : Libertas ta- m m(,; (fxi! inhonefto diícernatur. W men facit actum imputabilem: ergo conftituit müïäx Q 1noralitatem. . /Va/ D. 4. facit imputabilem fhtyd quoad ipfüm effe precisé, quatenus in poteíta- N N te sgentis eft, eum fieri, vel non fieri C. quoad meritum laudis vel vituperü IN. Loc enim f;ïfgn),fï habet X nj i de8 ( o 8 - ff 35 habet pet conformitatem, vel difforimitatem i] df : od od cum regula morum: ergo fola libertas non eft adaequata moralitas. 3s enmat N. 34. Advertes II. Quód movalitasgeneva: forade: tim dividatur in bouitatem&9 malitiam, quae pat- , d fim Poneffas, & inboneflas dicitur3 quia fübje- r &um füum, five potentiam rationalem honeflat caiconrm Velinhoneftat, h. e. laude & preemio, vel vi- et at tuperio & poená affici. — Utraque autem eft Yicae at duplex, nempe formalis, que in actut & ob- T jecliva, qu&& 1n objecto confiftit. Alià item quit ; — appellatur A4ovalitas etbica, eftque conformi- ',ä Val tas vel difformitas cum recta ratione; dictan- te, quid fit conveniens natutz rationali, vel fdit rs quid fit agendum in ordine ad finem homini lg iil proprium: alia 75eolosca, eftque con- vel dif- ) uöd at formitas cum voluntate Dei jubentis, vel pro- jj t* hibentis aliquid; in ordine ad finem füpernatu- ii D j " ralem creature iutelle&tualis: & fic pariter de ratiti d ï»: actu morali. Plerique tamen a&tui Jozeffo & 1 pore inboueflo addunt iudifferentem, faciantque a&tus y il morales triplicis fpeciei; nempe precepro; , pro- e eü [umC Dibito, & permi[fos à regula morum; fed de ? D lioc infra N. 39 & 4o0. Nunc &t Q. 1 Unde Moralitas, [ive bonitas Q9 mali- gne[l un: 7ia Thovalis ig a&uimn vefuudatur ? Loquimur au- dpertist tem de a&u interno & elicito; qui proprié conmflf moralis eft, non de externo & imperato, cui rbl moralitas tantüm fecundarió convenir. y pores N.34. &deo: Moralitas efl. quidem diretlivà C* a egulamorum ; quia hzec eft menfüra honeftatis , joc & nftr. 6. pié üt conftat ex N. 32. & .fuüüs patebit I Dl 2 Eaden * 55 BR yx(oyC m Eadem tamen fimul eff tum. ab objetfo , in quod, in qu vel propter quod actus intenditur: zum 4 cir- &ri, ! cumftantiis , quibus id veftitum eít: zum à fize huxci quem fibi conftituit operans; prout zempe bec fub- Tün, ( füauz iutelle&lui vel coguitioniiugenere moris. Ratio Qo, v eft; quia juxta vulgatum axioma, a&us in ge- ftr, nere phyfico Jpecificantur. ab objetlo, & teuden- fiim & :iainillud: ergo etiam in genere moris; cüm cognofci: non fit difpar ratio : fed ad objectum in genere b moris non modoó fpe&tant objectum materiale ii i & formale, verüm & circumftantie, ac finis: tetr d Nam voluntas inprimis non folüm tendit in o objectum fecundüm fe, five propriam ejus ex- T gt petibilitatem ; fed etiam in circumftantias, & n propter earundem bonitatem , aut econtra; Ü quia & ha f&pe füperaddunt novam bonita- ftod tem vel malitiam fpecificam ; üt fi das ftipem ls ex promiffo , vel criminaris patrem aut ma- lïf/fïgä. trem &c. Nec 2dó agit fine praftituto fine: lm um hic namque vel eft intrinfecus, & indiftinétusab j g obje&to formali; & fic pertinet ad. (übítantiam ts f actüs: vel eft extrinfecus & diftinctus; & fic Hoc LT eft quedam circumftantia actüs: ergo. n« ipfüm habetur 2. Ez/j. 5$. £? 6. Porro mora- Bo litas a objedo fampta ; dicitur. fusdamcutalis b" velvadicalis; quia objectum eft illa radix, unde Ti m ! ea in actum porrigitur: dicitur etiam przma & V qi fpecifica, quia actus fpeciem fuam fümit ab eo tamm 1 extrinfecé , intrinfecé veró à tendentia propria. NES v N.35. Dixi autem 1. prout. bec fubftaut Htl intelle&hui vel cogitiomi ; quia nihil volitum, quin .precognitum; Imozz £arim duntaxat voliums nf in j ER x(oyC du 37 h, nqi in quantum cognitum; cognitio enim eftmen- um fura, quà objectum applicarur actui, & in :tmib hunc influit. Unde fi bonitas vel malitia eo- yonpdi rum, qua objectum conftituunt, vel omnino moris K non, vel imperfecté folüm, & ex parte cogno- TO Ícitur, etiam illa vel nullatenus refunditur, vel ?01 & n Íolüm ex parte, & juxta proportionem, quà : mori; G cognofcitur: & hinc poreff objeum in fe maluim lum t eff , & tamen a&us circa illud bonus, 1 nempe um matt illud, fine culpa agentis, intelle&tui repracfen- g, k tetur üt bonum e. g. mendacium pro falute lm text proximi vel Reip. efle licitum. — Specialiter ta- yan men notandum eft, a a&us. fit fanpliciter bomus mídanti fecundüm intrinfecam conftitutionem moralem, g « debere tam objectum, quàm circumftantias , & yam X finem effe honeíta; quia ex recepto in mora- ( df libus principio , Zomum ex integra caufa eft, vel rem d m üt //rif/. l. c. docet , bonum in moralibus fo- lüm uno modo dicitur. gl 9 Ut verà. totum cum- pilinds plexum atiís fit malum, fatis eft, modó unum ex illis fit malum, aut vetitum; quia malum ex C zïmbgh ) iU f uolibet defehu &c. — Dixi adó: im genere moris; rgo. j i enim cognitioni tantüm fübítent in genere z orro I phyfico, vel materialiter fümpta , impertinen- al ter fe habent ad moralitatem actüs, üt vinum ädiX) un; rubrum vel album in ordine ad intemperanti- am; quia hoc vel illo fe inebriare, fünt objecta jj : mit àb' tantàm materialiter divería, formaliter veró & r ri in genere moris, vel rélaté ad le gem tempe- d rantice; unum idemque funt. Q. II. uomodo movalitas ab [urt qu .obje&o- ; civ- eumfiantüs, cj fine petatur ? [ W/Wjï' 3 N. 56. A 38 mZem ytoX(Q S . N. 36. &deo. Ut Zonitas in a&um .ab b (ere, v refïlndatw, debet ea ab operante direclé 9 per fe he fef attiugi vel iutendi, faltem exercitó: At inboneflag i p vefunditur , etfi bec folinm materialiter €? indme- yiab &à, vel interpretativé fit volita. Ratio rmi eft; quia fi bonitas non intenditur, non erit moti- (j g, vum actis: fl ergo motivum non eft, nonpo- fi; qià teft dare boniratem actui; quia nemo cenfetur ts ob virrutem laudabilis, fi non attendat ad ho- thi) h neítatem virtutis: Unde appofité 2. Eth. 3. ft voïija. EU Que in virtutibus geruntur, non jufià vel tempe- vamev aguntur , fi ea quodammodo f& babeant; t i Jed , i etiam i5 qui facit, quodammodo . afftius "p facit; prünó quidem, fi fciens efh; deinde fi. eli- maïum a gens, eg eligeus propter ipfas. tertió autem fi fir- &tf v me con[lanterque faciat. &c. Dixi: Saltem exer- Wi cité; íecus enim plurimi actus, qui cenfentur z j & fünr virtuofi, non forent formaliter honefti, T p;'æfertim in rudibus. AMultó mimüs vequi- mre lx vitur , uf ommis a&us veferatuv fovimaliter &2 ex- Y plicité ad Deum , ceu finem ultimum ;; Nam nul- Qs d lum extar tale praceptum, eo quód hec obli- Witrin gatio forer nimis difhicilis, imó moraliter im- Ms Proin illud. 1. Cor. poflibils, àt patet per fe. DT Lo. V. 3. Sive ergo manducatis &c. & Coloff. 3. LE l v.17. Omnue , Qguodcunque faciti &c — Solüm T] funt de confilio, vel ad fümmum de aptitudine & habilirate, ut referantur. Sed neque ex eo, Uil quód homo, dum eft in via, femper debeat UM j [M tendere ad terminum füum, five finem ulti- V& mum , .plus evincitur. Nam D. A. deber fem- Ts w per ad illum tendere zegativ? , h. e. non rece- dere, N , * ) $ x(o»t 68 35 im d dere, vel fe non avertere ab eo C. foffivà, ndi t u h. e. fe femper ad illum convertere, & opera- At i ri propter illum IN. vel Su/4. explicite IN. im- im g a plicit?, & quoad habilitatem 'T. — Aario adi ao 10 0; quia ex recepto axiomate ex S. Dion. de on enr nr div. nom. c. 4.. zemo intendens ad malum opeva- T D ?ur; quia ratio mali nequit effe motivum vo- emo co luntatis, üt per fe clarum eft, Suíficit ergo; tendt d ï modó inhoneftas indirecté , vel interpretativé fit volita. ia D Quod ut planius fiat ifb od t N.37. Adverte: propri? non dari a&usmo- j ?i] H vales mixtos, qui partum fint boni , pavtim mali, Tmod) 1 e. g. fi obje&tum, vel finis intentus fit bonus; ; fififl&! malum autem medium vel circumfítantia; aut econtra:; uti fi velis furari ad fübveniendum ) af ,/!,'?ï : SJ]?Z "Ti inopiz alterius, vel dare ftipem ob vanam glo- ,n:a« riam. i cenid Rario ef; quia ut actus fir benus & ho- Aiter ho neflus; debet, ex dictis, fieri ex affectu vel m u amore honefli, ita ut operans moveatur ab ho- neftate: atqui operans ab ea moveri nequit, fi ii ; N0 actus aliunde. eft malus , & fine turpitudine x exerceri non poteft; Nam erfi quaevis honeftas Jora At f pertineat ad fpecialem virtutem, tamen nof [ 1 mnodó inclinat adiftam differentiam fpecificam, vel ad honeflatem virtutis particularem, fed & C , $u etiam.ad honefítatem vel virtutem üt fic, ut adeo quamliber excludat malitiam: ergo. NB. gpf [Udi Quedtd Heec tamen intelligenda fumt. de inhoneftate vel ma- dia, que intrin[ecà afficiat aClum , h. e. quae mo- ef debfa[ ]Am uü veat pofitiv, ira ut talis actus fir. electio fot- malis relatà ad ejusmodi malum finem, ob- eberi? Nam on I je um ; medium, vel circumftantias. C 4 1 o * 40 $E xCo»C S fi ea pur? negativà movet, vel tantüm extrizfecà p.M. s actum afficit; quatenus nempe removet prohi- pdtum: bens (qualirer & fepe ad opera bona movet W ded metus humanus, temporalis utilitas ; bonaeíti. qim f matio &c.) nihil obeít pura bonitati . vel ho- m d neítati actuum fübfequentium ; erfi futurum li N | fuiffet , ut fine his motionibus non fuiffer actus; Ámnpom quia datis etiam his cafibus, actus formaliter xprà Crene nituntur motivis bonis & propriis, & vanaglo- ria, commodum temporale &c. fe tantüm Q r habentüt occafio, extrinfecà actum afficiens &c. qniveröa N. 38. Sed Dices. 1. Sequitur ex his, iv quód nunquàm ac&us bonus poffet -habere ob- F JC?HF [ jectum malum, vel a&tus malus objectum bo- t d num; quod ramen utrumque falfüm eft; quia p odium objecti boni eft malum, & odium ob- fj jecti mali eft bonum: ergo. 2. Ut actus fit irt a bonus, debet bonitas formaliter effe bonitas: Q k ergo à pari in actu malo: erpo non fufficit , ut Yüninr 1nalitia fit. tanrüm materialiter volita, vel ob- g» hn ii jectum mer? terminativum. 3. Idem obje- m €&tum quoad unam partem poteft effe phylice Md pulchrum & conveniens, quoad alreram tur- Wt pe& difconveniens: erpo & idem actus volun- l] ä*lq tatis quoad unam formalitatem poreft effe bonus, Titom N. g. quà refpicit ftipem, quoad alteram ma- tj ]us; quà refpicitfurtum. — 4. Intentio mali finis uT 1malam facit ele£tionem medii boni: ergo & hs hd .electio medii boni, bonam facit electionem fi- lh W nis mali. $. Confílat experientià , poffe nos bllller -aliquid eligere, & quia per fe bonum eft, & D &ad. 1. Wt þtlïmul ob vanamgloriam:ergo.&c. At D. M. d ! M C 0;'):( Es 4X m5 D. M. nunquam actus bonus poffet habere ob- ovetpni jectum malum àit profequendum & amabile C, bon m üt deteffandum & odibile, vel etiam fecun- , n dàüm íe füumptum N. Item : nunquam actus Qu v malus objectum bonum üt deteftandum & odi- . fut bile N. ür amabile, vel etiam fecundàm fe vfaiferd t fümptum C. — 4&us profecutionis bonitatem füam "n s HOTTS recipit ab objecto. reprzfentato àr honefié & ; pund convenienter amabili: a&us fuge eam recipit ab d eo repra'fentato üt convenienrer odibili: Lrer- vdicasl que vero malitiam vecipit ab eo repraefento üt p W j difconvenienter amabili, vel odibili. Infüper, at hn ff a&us. avevativi funt boui, i, dum verfantur obelun? circa obje&um malum , non. capiunt fonitatem vi (im df precisé objecti materialis, fed vi formalis & & odnt motivi &c. . 4d 2. Difp. ef] ; quia bonun ex in- U a zegra caufa, malum ex . quovis. defetiu. Adde, di ii quód bonitas quà talis intendi poffit: Si ergo non intenditur , ne [e] ley ligitur: bonitas autem ne- on (]]Hl;l[ j v glecta nec voluntatem , nec actum reddir lau- dabilem; alioqui laude dignus effet, qui jufti- J de h tiam adminiflrat ob lucrum: ergo, Econtra nemo intendit malum quà malum, fed femper i? a&ug vt füb aliqua fpecie boni: vel bonum , cui ad- mixtum eft malum &c. Hinc etfíi nolles adef- 3(fefïeb0n*i üteerFf Íe malitiam , ea tamen non difplicet efficaciter, D fi facis id ; cui ea admixta eft: ergoliberé eam i pnoP j: 4 amplecteris. "d 3. Difp. efl ; quia denomina- tio pulchri non defümitur ab objecto indivifi- Hoge biliter tali; fed à proportione vel congruentia pol ä : partium; denominatio autem boni moralis fu- m À i l tnitur ab acftimabilitate rectee rationis ; ergo ca- J i E $ ere * M 42 £6 xX(oy( db dere debet fupra torum indivifibiliter a&tum, N4 dd 4. IV. C.. Quia bonum ex integra caufà &c, TT & inrentio finis mali non eft capax bonitatis; t t t quia; ütaitS. Th. 1.2. q. 19.a. 7. ad 2.. vult id, hefin "Ads. N. A. Tüon quodeft de fe bonum; fub ratione mal. Quia hoc fieri non poteft. uno a&u, eo quód ia m motiva fint repugnantia: quodíi ergo hoc fiat d qiigs diverfis actibus, üt poffe fieri damus, pofte- licam ( rior malus non tollet bonitatem anterioris. QQà ome J II 2du demtur: a&hus bumani ,. qui t p ol bom, nec mali fint, fod im geuere moris indiffe- W nf Ventes 2 ^ üin KT IN. 39. JVota. Ex hactenus dictis conftat, h a&us humanos dupliciter fpe&ari poffe; 1mó atbl woad ordinem illum, quem dicum ad obje&um; Sin i his vel illis, vel nullis circumftantiis veftitum; Vettter. & fic fumuntur fecuundum [peciem, quam habent 507110; l extrinfecé ab objecto: 2dó ex parte fubjedli Fäfioneh: : agentis quoad finem , quem fibi operans hic & ts nunc prefliruit ; t Jfü fumumtur fecundüm Inefn : 2udividuum. Quia ergo objectum fiepe de fe Rsinid nec bonum, nec malum eft, fed indifferens; D?Rj?(] tyi atque talis. etiam fepe videtur effe finis: Jinc fütim Qqueftio oritur , utrum dentur actus indifferen- od tes tam in fpecie, quàm in individuo, h.. | R tam fecundüm objectum materiale, quàm fe- lt l(me; | cundüm finem, quem operans, confideratis M t omnibus, hic & nunc habet, dumactum exer- Vi cet? udiffeveutia autem hic non denotat exclu- agmäüäa fionem geceffitatis , de qua Inftr. 3. preeced. Sed þrnu, m Voritatis Q9 malitie moralis Aüm j qu.od æquiyocggic);- ) 3iis causà notatum volo b o ,. mlu N; 4;. u ERE )C o :( 43 liter ah N. 40. &deo. . Daztur a&tus bumani iudiffe: Jra Cil ï ventes in fpecie:: probalilis veró nulli indiffeven- ax boniz zes in inávvidue ; fi quidem a&us verà bumani fint , d2 h. e. fcienter, lubentérque facti, vel cum plena rationis advertentia. Nam fi fiant fne adovcev- du, 1 « u fea, non aétus humani , fed Zormzis fünt; ero0 n de quibus, ceu ex quadam imaginatione factis; ams, p ]j ) hic non qusrimus. rmüm efbextra dubium; quia omnes nórunt, dari actus, qui fpectato uegion- , du precise objecto materiali; ex eo nec fint boni, o i nec mali formaliter , eoquód objectum fecun- düm íe nec precipiatur, vel fuadeatur, nec idis od prohibeatur ullà lepe , fed puré permittatur, ipol; üt ambulare, íe refrigerare, fricare &c. ergo. u i 2dum probatur; quia homo, quandocunque ad- tis vel vertenter vel deliberaté agit, agere debet àz m hi bemo; h. e. modo conformi & proprio nature yre t rationali: ergo omnes actus, utut ex fpeciein- differentes, referre deber in finem bonum vel x o j o honeftum: atqui fic nullus datur actus indiffe- rens in individuo; ergo. 74ns. fundatur in in- j g idiftt trinfeca oydinatione €7 digitate vationalis natuve : « fns ! cüm enim omnia agentia naturaliaper omnes fuos a&tus modo fibi con.enienre, & juxta fi- | indifm jd00; H nem naturz fuze debitum agant, üt conftat in- dq&ione; multó magis hoc competet homini , o^ :onfideïm ne contra naturam agat.' Conf. etiam . patet ; tum ( modus enim agendi hominis, eft rationabiliter agere juxta dictamen rationis; ffgis autem pro- r od zcet. frius , & bonum naturz rationali quà tali de- bitum, eft & effe poreft fo/a Loneflas, non veró u'VW bonum jucundum aut utile; quia 4//e non ap- petitur N , * 44 $ x(Coo( 9 petirur propter fe: & in delelabili homo non quetim poteft quiefcere ; cüm aliàs non difcreparet à que f bruto; üt manifeftius fiet infra parte Il. Su/- jut: 1 tite ] fumptum pariter teuez; f namque objectum de fe indifferens referatur ad bonum finem ex- eyd) 0ms d trinfecam, actus eric bonus: fi non, neglige- turfinisille narura' rationali preítitutus, & nmpoí t hu jure nature íequendus tanquam proprietas, per quam homo differt à bruto, & actus erit cnlümm malus: ergo. Unde & Zrifl. 2. Ezb. 5. actum 1 Q illum dicit effe virzuzis, ive bonum; qui fit; /- hRUE cut oportet , & cujus causá. &c. (j QUi IN. 41.. Signanter. porro notandum efl , nos, dum actus ejusmodi in individuo bonos vel fsrm; i r malos dicimus, non loqui de illis z5eolegic? , fi- ve quoad meritum, vel demeritum, fed phlo- fü qi Jüpbicà €9 etbicé fpeCtatis; quae duo . perperam modö pr( omnino à multis confunduntur: Certum ete- Á t nim eft dari actus indifferentes in individuo; retur qui nec fint meritorii, nec demeritorii coram homij']em Deo, àt conítat ex damn. artic. 16. Joan. Hufs. ! [us| noi divifio immediata. Dumanorum operum efl , quàd fünt. vel virtuofa, vel vitiofa &c. cüm plus uti- ImmW que requiratur ad actum meritorium, quàma Mp ethicé bonum five honeftum; Nam u fet ethicé QU Ql bonus, füfficit attingere motivum de f& bonum W, ]&Ud & honeftum. | Preterea dixi: probabiliis ; quia ïgtionalig i oppofita fententia multis quoque rationibus; & BI * Qi authoritate S. Bonavent. ac Schole fübtilis ni- al titur, atque adeo ia praxi tuta eft, faltem n g nofü! 1 genere, abftrahendo à quibusdam actibus ;z J[pe- hn em €ie, quales fünt; comeffio ex [oja voluptate , alii- Sqg. que ^ WSuR x(oXx( 5 $ 45 li hom que nimiüim fenfüales; & naturze rationali, ejus- Qifcrepet que finibus ordinatis oppofiti. Tales vatioues ytte Il d Junt: 1. Quod magis flet pro humana fragili- ob tate & libertate, que reítringi non debet, nifi um f expreffo pracepto ; praceptum aurem , ut omnes actusliberi ac morales referantur ad fi- non, t rellitut nem pofitivé honeftum ex lege naturali , & fyn- terefi humanae nature non Ííats probari, etfi n propïäf: "T , & d confiium ad perfe&tiora clar& (atis exhibeat. " '2.. Quód ejusmodi a&tus, licét nec pofirivé ho- Bs ?& nefti, nec inhonefti, adhuc fintconformes legi llm)qm 'ï], & rationi, faiem permittenti, adeoque non in- ordinati: item conformes nature fo/tem àz fer- um )! lo bar Jitive , nec pofitivé difformes zature àt rariona- ; tum quia plerique conveniunt foli homini: hag Iffl (EGVM tum quia videtur effe proprium hominis, non modó procurare bonum potentiz rationalis ; o p* fed etiam animalis; adeoque per illos adhue - Cettuf 4 Operetur 4 bemo ; modóque non dedecente J " ind"n'zci hominem quà talem &c. oriuri |ON.42. Utut. autemm. beec probabilia, allatee n tamen noftrz rationi Paud preponderant: quoad "T um quidem, quia, quee ex fragilitatefiunt , ple- in rumque indeliberaté fiunt, ideoque extra fta- Iffl qPij tum quaz(tionis fütt: & praceptum quod atti- nuj net, iftud (àtis utique patet ex ipfius naturoe l rationalis ordinatione intrinfeca, qua necefla- J d rió exigit Operationes debiras fini fibi pro- jonbo" prio &c. 4uoad adum veró, quia; etíi quis co- (übtis! fl gnoícat , actumi fubflare legi permiffiva, ta- men eum transferre debet ad aliquem . finem, bus il be£ eoquód agens intelle&tuale femper agerekde yat h [^ 46 QW n(oyx(C Go C.ntg ob fitem, ut difcernatur à bruto; imó & hune que ha affequitur, fi quosdam actus ordinet ad confer- vationem naturz fenfitivae;: cüm hi fàltem me- perant fec o diaté ad finem nature rationalis referantur; quia & confervatio nature fenfitivae eft re&te nl d rationi conformis. AVeque plus. evincunt. contra f&5; ii 705 aliay v. g. 1. Quód fpecies non fit finein- 4DC dividuis, adeóque quod convenit fpeciei, etiam lyote his competere debeat. 2. Preeceptum de refe- rendis aéctionibus in bonum finem fit affirmati- Is d f^l vum; non ergo femper obliget. 3. Actus bo- QU m i nus & malus non opponantur contradictorié; ac proin dabilis fit aétus medius. 4. Dici non fttut poífit ad quam virtutem pertineant ambulare; ib wgc ludere, fcreare &c. &c. $. Saltem nolitiones Qu operum honeftorum , qua' non imperantur; 4]) o fint indifferentes; v. g. nolle laborare; vel ora- ii re horà 3tià non imperatà &c. Nam wad 1. liT D T d) Utique nulla eft fpecies; cujus aliqua dari non st poflint individua; danrur enim actus in indi- viduo indifferentes praecisé fecundüm fpeciem; E & NI quam habent ex objecto, at non quoad ea; qua habent à finis circumftantiis: Hinc D. 7l ii (y r mm(ï Quod convenit fpeciei; competit etiam indivi- [ ij duis fpecifice fümptis, & fecundüm id, quod A accipiunt ab objecto C. fümptis fecundüm ra- 40 r 4 tionem individuantem N. — Nempe actus qui fit; fpectari poreft füb duplici virtualitate: T N ( 1mo per ordinem ad objectum ; dein per or- W dinéi ad tales circumflantias & talem finemy ( W propterquem fit. — e. Difl. aliter. uodcon- nj venit fpeciei pofitivee, competir & individuis * C. ne- h £ x(o»( S 47 : im &ir C. negativee vel precifivee IN. fPecies pofitiva eff, det ad o qua habet rationem pofitivam, üt actus tem- hi fdtenr perantie: zegatzva fic dicitur, quia ab obje&to Unde ls refrum rec .bonitatem, nec malitiam accipit. obligatio referendi actus in finem honeftum ca- v d ia t dit tantüm füper actus ex objecto indifferen- tes; quia hi aliàs effent moraliter otiofi. ,44 non ( o 2. D. C. non femper obligat abfoluté C; ex [ (pcciei, fä; hypothefi actüs N. Sic preceptum de. co. pfum [ lendis parenübus non íemper. oblipat ab m t i . us Íoluté , obligat tamen ex hypothefi, quód cum iis agarus. Idem eft de a&ibus fuper- :onrradi;"geiï Kl érogaorüs, qui eX parte objecti non cadunt füb preceptum; attamen ex parte finis; nori quidem abíoluté , fed ex hyporhefi actüs. 'erri I]O]i[ifïï "d 3. D. C . Si non aliunde fibi contrarié & i immediaté opponantur C. i, IN Dabile qui- r t ;VJ;" Mi dem eft medium inter contraria mediata, v. o. inter album & nigrum flavedo, quia ibi eft iqua àrid medium capax; fed non inter immediara v. g. a ii anum & egrum, ob incapacitatem. "d 4. nj* R. Si talia deliberaté fiant, fpe&tant ad virtu: n qu : tem Curz corporis, vel ad virtutem finis ex- HIH» í trinfeci , ad quam diriguntur: Unde & S. 'Th. m [//À - ^ . difl. 20. ludeve , séque recreave . &c. n i P fervato modo eutrapelie , vocat opera virtu- cundin? tis d s. N. .4. Quia ex g. Polit. c. 3. TOb re&ta ratio non tantüm poftulat, ut recté aga« v mus , fed etiam ur honeíle quiefcamus, adeo: n p* que, ut & nolitiones actionum bonarumad m ff ( bo-;- num finem referamus: ergo. yodit mdllVidUE IN- (s 48 0685 »(o»( 69 INSTRUCTIO V. li mmperant Quotmnodo moralitatém participent. aGlus exterri? boni vd N. 43. Per a&us extermos intelligimus hic ls nj omnes illos , qui aliquo modo à voluntateim: funt ia perantur; quales non folüm fünt actus faculta: titts d tum externarum, íed etiam fenfüum interno- dU Qp rum, velappetitüs fenfitivi. Poffumtvero bi athus t9. 4 u7 externi duplciter [be&ari: 1mó quatenus appe- tuntur, vel imperantur à voluntate; & fic fe has iini; N Ts ol bent àz obje&a, uti externa rixatio; vel ambula: tio refpectu Titii; volentis rixari, vel ambulare: t ib 2dó quatenus exercentur à fuis potentiis; & (lb fic & habent 47 a&ws; uti ipfa a&tualis rixatio, tht vel ambulatio. His praenoratis. lititm NN. 44. Edeo: 2d&us extermi, üt fünt ob- jedta voluntatis, wwalitatem objetivam balent mun.r 1p*q vel ex bropria tnateria $9 civcum[lantüs; vel ex fí« s n tie, quibus alligautur : üt veró fünt actus poten- ln & tiarum voluntati fübftantium ,. eam formaliter m dg?u extrin[ecé. accipiunt à bonitate, vel smalitia volunta- Nttt p N A 7i$ impevantis. Ratio 1mi.eft: quia tales actus ] Wf ür fünt objecta, fiepe füadentur, pracipiun- l : t tur, vel prolibentur e//zm ratiome [ui: evgo W,mm habent in fe conformitatem propriam, vel di£- aUClmuEn( formitatem cum regula morum, nempe oj- nv Q Si autem fecundüm jetlivam ; five vadicalem. ïmmm lmn Íe nec precepti, nec prohibiri fünr, torà N Im n moralitas illorüm erit ab actu. interno; eos or- F& l dinante ad certüm finem, àt N.40. diximus: OJq Ratio 2di efl ; quia a&tus externi eomo- fs ergo. N fþ*r ms wf do -participanz moraliratem ; quo libertate U €& La^ iE ) y»(o)y( £m 49 V. fed quàd f ntliberi, habent ab actu voluntatis imperantis: ergo & quód fint morales, five g at boni vel mali; adeoque nec moralitas formalis elipims: ipfis ineft intrinfecé ; quia fecundüm íe non volpntutt funt immediat? libera, & cum advertentia ra- us f tüionis facta profecutio vel repudiatio honefti um ia aut turpis, fed folüm dependenter ab actu in- intcatil terno. — /4;que bigc paviter [equitur , quàd a&lus ex- tarenm 4f zerni non [it eque boui vel mali movaliter , ac fuut : &i Wterii Nam moralitas formalis vel tendentiain oydant rationes objectivas boniaut mali moralis ex po- velanitt teftare libera, & cognitione talium rationum, poren folis a£tibus voluntatis internis primó & imme- ii r diaté convenit; externis autem nonnifi median- tibus internis: ergo. . N.45s. Dies. ExN.34. A&ushumani fü- d n ! dficm H munt fpeciem vel moralitatem ab objectis: fed nfiiy t actus interni non fünt objectaactuum externo- rum: ergo actus externi non poffünt morali- as pf tatem defümere ab internis. Dein Multi actus g jme externi primarió fünt precepti vel prohibiti ul 2 E js us , propter fe; & propter hos modó volitio inter- na, üt patet in obeditione parentibus debira, ! d vel in mendacio aut homicidio; ergo in illis po- p i* tiüs ftaruenda eftmoralitas. Nam g. ad 1..D. M. in fümunt fpeciem vel mediat& vel immediaté C. g T tantüm immediaté N. Actushumani fünt dupli- ces: Zgrergi fpeciem immediaté fümunt ab ob- fütt ; [(;: p; & je&tis, Exzerni ab objectis mediante actu inter- n0; quia ad moralitatem requiritur, ut actus du rni af feratur profecutivé, vel averfative circa ratio- nem honeíli vel turpis; quod competere nequit fen- bertafc"f" 50 Em x(oyxC SSx tss fenfibus externis, utpote qui tantüm verfantnr dj circa fenfibilia, qualis non eft ratio honefti vel inhonetti. . 44 2. D. C. ergoinillis potiüs fta- t pæï tuenda eíft moralitas objectiva, five radicalis & fundamentalis C. formalisN. Illa quidem eft guai Íepe prior in actu externo, & inde etiam in al actum internum refunditur; non veró hac, ob td, ldb datam mox ante rationem. Interim ils raio NN. 46. Quares. 7Znnonergo fit plus bonitatis f rr vel malitie ia atlu interuo e9. extevuo fimul fumptis, V a " quam in [alo iutevmo ? S«deo.. Si a&hus exteraus mo- Á 1q4nt valitatem pvecise ex fie babet , non auget bonita- 13. ]) tem vel malitiam actüs interni ; quomodo enim V poti augebit, cüm eam totam habeat ex actu inter- Jyrm no? Siveró moralitatem etiam pvopriam babet ex qu objeclovel circumflantiis , phyficé quidem , & ex- V U trinfecé , vel extenfivé auget bonitatem vel ma- ft z'mpd., litiam actüs interni , ob diftinctam illam morali- Ritümm tatem objectivam & radicalem: nontamen for- maliter & intvinfecà, faltem per fe; Namin actu externo non datur nova & diftinéctalibertas, vel TE ) ( advertentia ad legem: ergo nec nova moralitas 1l formalis. JDixi: períe; quia per accidens ais externus augere pote[] etiam antvinecó movalitatem Mg aGhás imperamtis; externa enim actüs executio f&pe in cauíà eft, ut voluntas intrinfecé & fe- Vr , Y &in eundümfe fiat melior vel pejor; rmó per mul- tiplicationem a&huum intermorum , quiin executio- N ln 1 ne fepius fübinde repetuntur, aut diutius per- feverant: 2dó ob majorem affe&um , vifum , và ) intenfionemn; cüm varia opera ratione difficulta- hi Qu tis; arduitatis &c. exigant intenfiores actus in- DOn CODJ ternos A £MB x(oyC Sem $r w um vers ternos, eosdémque excitent: Unde aliud lon- g& eft /peculativé , aliud pratticà virtutem cole-- o hod r re, paífiones reprimere &c. L [ po N. 47. Ex his Colliges , qwis ftt Movalita- ve al zis effetlus formaliter confecutivus? Nempe £m- Ja quiis putalilitas, bive ratio illa, vi cujus homo puo inde eid vera actuum füorum caufa, five phyfica five mo- i vero Yali, haberi poteft, ideóque ad reddendam de D illis rationem adflringi, ira ut in ip(üm legiti- z!plu;m- mé redundet, quidquid ab illis provenit culpae of j vel peenze, laudis vel praemii &c. | Conftat hoc ho füfficienter ex di&tis /gffr. /J. s. 20. & Iuftr. I l augf[ li 9.35. Dicitur effe£us formalter confocutivus , ;uomodomi vel potiüs proprietas metaplyfica, quia tanquam at proprium quarto modo fluit ex actu morali quà rali, five ad normam moraliratis menfüra- jnm lii ]uidemj& md. Unde, Regula univer[alis ef ; quàd tanta: jateme fit zmputabilitas; quauta füerit actionum huma- iunai narum roralitas, id eft, advertentia, & libertas. yontam, SECTIO II. ; Namäl'»' ilb De ür, que [peclam ad direcfionem . actio- m num bumanarum Q moralium, r';lfc'l?if'ff'ü' Oft recenfita actuum humanorum j quii N.4'8.P conftitutiva intrinfeca, praecipaame- j a que eorum proprietatem, qua eít moralitas jj progredimur ad principia eorundem directiva, m ptr': íive moralitatis Regulas;: Cüm enim moralis vel jpexe lumanus aétus modó bonus fit, modó malus, diuris? ratio hujus diverfitatis alia afferri non. poteít, nj nifi quia congruir aliquando regule; aliquando » df ciputm j a&gsjü* Hion congruit. ^ Aegula il:aque'ifive prin direcis- ( $2 TFRER ) 4(o) 60 dire&ivum in genere eft id, juxta quod aliquid ]emà ( fieri debet, ut fit re£tum: vel eft quafi men- padi fura, & index, ad quam, five per quem ex- particp ploratur, utrum aliquid habeat debitum ordi- Y dj nem ad füum finem: proin Zeegula qmorumidem ss d eft, ac lex actionum, five norma agendorum qui r« & omittendorum , cui fi conformes fuerint (mrtend a&tus, erunt recti & honefti ; fi difformes , obli- þ/lf 4 f& : qui & inhonefli. Porro Zuplex ab omnibusaf- Nitrdj fignatur smorum vegula: altera primaria, univer[a- Ti | lis, objetliva, vel etiam vemeota &g' ultimata: al- fcpt tera fecundaria, particularis , formalis eg proxima. Vlrtte Tlla fic dicitur, quoniam dirigit, & non dirigi- tur, eo quód fit emnium prima, adeoque ra- lls qbfer Np tio primaria & objectiva, in quam quis uni- Rn verfaliter & ultimató tendere poteft, judican- VN do, actum füum effe ilii conformem , atqtle fttin ideo rectum aut honeftum, vel difformem, & fütsh hoc ipfo irre&tumaut inhoneftum: Iíta, quoni- Mil am dirigitur fimul, & dirigir; & quidem pro- lt j ximé , quatenus nempe regulam objectivam P [ ræh [ particularibus cafibus intentionaliter applicat &c. [u lm Sit ergo W Odlum | INSTRUCTIO VI. UM Quenam fit atiomum Moralium vegula umiver[aliss n ïd 1 pranaria, ? obietioa ? Tf N.49. Adrité percipienda ea, quz hic füb- L du jungimus,; prenoraudum efl, quód Lexin gene- il T Ut re fit regula communis & ftabilis, directiva Q 'ea'uc & obligans ad aliquid apendum vel non agen- Vil NT dum: differt à »727dazo, quia hoc unitantüm, abile: [ q u vel paucis imponitur; nec eft de fe ft Item u l x a i d ï:'??iä *»(oyxC x 55 iquiLát Item à confilio, quia hoc non habet vim obli- E quie Dividitur in ezerzam,; & participaram gandi. X qua: participata in zaturalem, & pofitivam : potitiva debirume in divinam , & bumanam &c. Lex ererza, eft jt m actus diving mentis five idea divina, dictans, u agenio:. quid rectum fit ac faciendum, quid turpe & )rmes 1 omittendum à creaturis rationalibus. Partici- forms;d pata, eft quaevislex, ab eterna illa proficifcens. jb omnbs JVaturalis , eft illa ipfalex eeterna, per dictamen TT rationis nobis intimgta, & in cordibus noítris ? uf Íícripra. Pofitiva eft, quae à libera legislatoris jj p voluntate pofita eft.in bonum commune &c. &ondr His obíervatis T N. 5o. Duplex eft circa regulam primari- um quis am moralitatis AA. fententia: 1722 cum Vasquez, rl ] Suarez &c. pro ea affignat zaruram vationalem m quà talem, vel quee utitur difcurfü & libertate, iformat ita ut actus 7// convenientes, finthoc ipfo for- j ma) qEC maliter honefti , difconvenientes veróinhonefti. qut Btatio illerum eff. 1. quód. quaedam fint à Deo , objecü'j precepta , quia bonat boueffa, üt cultus Dei, &c. quadam veró prohibita, quia mala €g inbenefta , ütodium Dei, &c. adeoque amzecedenter ad prae- ceptionem vel prohibitionemzz fe, & inriufece ia n bona vel mala fint : Sed talia amtecedemter effe non poffünt, nifi quód zz fe ipfis, & ex zpfo uo uæ h.» d obje&lo naturz xationali quà tali conformia ve [ diformia fint: ergo. 2. Quia alioqui ejusmo- * dlffu. di a&us à Deo prohibiti potui ffent effe zon malz, j 001 À vel faltem Zifpenfabiles, 1 non fuiffent prohibi- gt ti; quod aperté falfum eft &c. Equidem Efpar- ! f f za, Lugo, &aliquot alii pro hac regula affignant [a 3 €071- C $4 z 3C o Xf NY couducentiam vei ad ultimum finem, praponderan- du tüam pbyficam &c. fed quia hzc opinio vix ul- Vdus m los habet affeclas, eà ftudio abftinemus. 2da formes Tio- Sententia cum S. Aug. D. 'Th. &c.. proea af nj du nat /egem Dei eeteruam , five vatiouem Dei pr. &i- bongm. cam, eoquód nullum fit bonum morale, quod Effäü; non pracipiatur lege hàc, nullum malum mo- din, « rale; quod hàc non prohibeatur. Fundat au- fiet tem fe haec affertio przecipue in illo ad Rom. 4. Tfürt mg 15. Ubi enim mou efl lex , mec pravaricatios in. kl quem locum 3. ,4ug. im expos. P[. 118. ait: ftltto omne peccatum efle transgretfionem legis, non Q per quidem Mofüice, cüm gentes fine iíla pecca- Ibtti g verint, fed naturalis, h.e. divina ; neceffarie, Q vim fcriptee in cordibus noftris &c. Unde & L. 22. contra Fauftum c. 27. peccatum definit: Wys 510 d Di&lum fatlum , velconcupitum contva legem ater- ff [ zàm ; ergoe contrarioactus , qui eft juxta eam, eft moraliter bonus. & S. Th. 1.2. q. 72. a. 6. lts d ] in Q) ait: regula autem voluntatis bumane eft da- HiS, n plex: uma propinqua $^ bomogemea, [oilcet ipft mfüiffr j bumana vatios alia veró ef. prima vegula, foilicet lex ererna, que eff. quafi vatio Dei &c.. Ex ge- W n Ü mina ut verofimiliorem , magísque commu- nem feligamus Y n N.51. Dico. Zegula moralitatis objetliva um ; urivevalis, €g primaria non eff natura vationalis quà talis, fed Lex Deiceterna. — Probatur L. parss T. NT quia regula primaria debet effe ratio objectiva d piimi vegulans a&tus morales , vegulans efficacitery 1 TM D * de cum obligandi virrute füprema, indefectibili alitev s MU ä&m*mequc eftimabili . vegulans. univerfa H Ant obli- m —— 60 »(0)( 00 $5 jrapnm obligando omnes , & ubique; zf emim xmum; pinio v i Demus, j actus nunquam poterunt reddi moraliter con- formes vel difformes ultimatae alicui regulee: poad uifi 2dum , foret inutilis, nec praeferri deberet m Dupi norde, g bonis malísve creatis omnibus: 7/f/ 3ium , non effet illi ab omnibus, nec in omnibus paren- n malunt Fundtt dum, adeoque non effet prima & adequata menfíüra moralitatis: atqui talis ratio non eft ]o «d o natura rationalis, quà talis; nam zgprzuis ante icutrittdi: Dr u fe fupponit naturam naturantem, à quaipía eft vegulata ceu interpres regulee primse increatee, n hst quam per fua nobis diétamina promulegat; üt pe u p negari non poteft: 240 zom vegulat efjcaciter g, n L- cum virtute obligandi; obligatio enim induci- Undt N tur per lepem füperioris; natura veró rationa- :amm dü) lis non eít füperior fe ipsà: multó minüs cum T d virtute [uprema $g. indefe&ibili , aut. fummà eeffi- T maábili; tum quia füupponit divinam, tum quia 4974 finita eft, adeoque non eftimabilior omnibus m bonis, malísve creatis: 3tió non regulat wmi- y, [ ) verfaliter; quia non eft füperior totà fpecie na- nph r tura rationalis: ergo. Probat. I1. pavs;. quia ii 91 foli divinz legi competunt propofitze conditio- nes regula primarie ; nam adeam in refolutio- ne imoralitatis ultimó devenitur tanquam a "T d primam radicem omnium pradicatorum ; in i quibus alii moralitatem objectivam confticuunt; T A adeoque r. eft primà vegulans: five enim cum j 0^ Vaíq. & Suar. ftatuatur ifta z2 convementia Teà ii ad naturam vationalem ; ive cum Efparzazz coz- ndeft?&'b"' ducentia vei ad. ultimum finem &c.. hec ómnia tandem fündantur in lege divina , vi cujus ma- 4 gis — t $6 EMPB x(oy( g lonefiu gis conducunt ad ultimum finem, vel magis con- veniunt natura radonali, aut funt meliora op- m pofitis: . ergo. 2. efh] veguleus effiaciter &c. Qs qu quia divina, & melior omnibus bonis, malís- Wt li f, ve creatis. 3. vegulans univer[aliter, non mo- um edre r E gp.. 072 dó zz objc&lis indiffeveutibus , àt conftat ex N. 40. füpra; fed etiam in materialiter inalis , ra- &dyim frtime tione oppofitionis phyficae cum felicitate natu- r& rationali propria, que ex eod. N. 40. ob- luvanr jecta regulat forinaliter ; ut. adeo füb lege divi- páid na tota ratio moralitatis ultimató comprehen- Ng ^ datur: ergo. fj N.52. Obferva tamen I. quód Lex Dà Véndi, hic non fümatur omnino fítri&? pro fola ob/i- firt o gate , fed etiam latiüs, pro fuadente, vel meré g etiam permitteite. TI. quód eadem fpectari pof- ]?&mäor fit àt efl in Deo, & àt in bomine: fiüt eftin Deo, d p juxtà quosdam dicit actum Intellectás divini, quo i l?&-] a judicat materiam ferende legis effe creaturis füb- Ü ditis neceffariam, vel faltem convenientem & nne)QUCX earum felicitatem : comrmuniüs autem juxta Ü pra ] alios dicit actum voluntatis Dei, approbantisaut Nisnos pr&cipientis, vel reprobantis aut prohibentis la aliquid üt conveniens vel inconveniens illi re- I-lqiï' rum ordini ac fini, quem inter creaturas con- TRitrje ftituit, dicente S. 'Th. 2. 2. q. 104. a. 1. ad 2. Wij zpfa Dei voluntas ff primavegula , u vegulantur omns natuvales voluztates. Si verà ( gam;arz,»ï j pectatur üt eft isï"]ïï'i!m. [ in bomine tanquam vegulato, dicit di&famen vatio- Yi ' I zis, quo lex ifta objectiva nobis applicatur , eo- mnïmgx ipfo, quód naturam nacti fimus rationalem, h. e. Ptj e&; & in" gptam approbare id; quod honeftum honeftum x CO x(oyxC m $7 Unde ex eterga Dei 1ota velmugic honeftum reprobare. Yt TRU eff ommilus , uoniz [e quidem ; quia eft actus divi- qiair nus,quem nemo in fe percipit, /2Z i effe&u, tum bonis, aniver[ali, quia videlicetadvertitur certa quaedam i, * rerum creatarum ordinatio , que non poteftpro- eonf a cedere, nifià poteftate & dictamine aliquo altiore lr d! &divino: £um particulari; quia omnes in nobis feictuet fentimus vim aliquam boni approbativam,repro- X N t bativam mali: Proinlexterna prout hominiim- ib hgec preffa eft,à naturali non differt. Atque hinc etiam IN. 53. Patet , quód allate IN. $0. Ratiouesuil ) comprek: eezucant. Itaquead 1.3y. 1. multa fünt etiam bona vel mala, quia precepta vel prohibita: ergo na- qii ln f pro 1049 tura rationalis non eft regula faltem prima & uni- verfalis. g. 2. D. 7. quiabona & honefta vel ma- 27 d j n la& inhonefta , bonitate vel malitià formualiter ta- üü[ c&,/; ' li; fiveproprie moral; N. materialiter tali vel va- icali, quze dicat contarierarem, tum cum perfe- crettrb €tionibus & attributis divinis, tum cum ordine & fine, quem Deuscreaturz rationali indifpenfabi- enend E liter praefixit C. contrarietas veró hac veldiffor- mitas non eft moralis formaliter, quia datur inde- f rob al iif pendenter adlegem: ergo. .4dde, quód S. Th. j pIo 1.2.q.71. a.6. ad 4. allatamrationem vel axio- rigs D ma explicet &intellieat de lege pofrtiva, qucealiqua :rcatumc?f j, 4 17 pracipit vel vetat, quae jam antecedenter per . le- emnatuv« fünt precepta vel vetita; non veró de j n 1 [4 of pe divinarefpectu cujus omnia ait effe mala;quia prohibita. /42. /V. /Z. quia, utut etiam omitta- f mus mox ante dicta , tales actus femper fuiffent a materialiter vel fundamentaliter mali , adeoque nakm, j Íemper exegiffent prohiberi , ratione oppofitio- Cü)& n ho 58 E (Co:( is cum attributis Dei, & cum fine creaturce ra- libeta tionali indifpenfabilirer proprio : unde etiam per- dipro &ictsq mitti nunquam porueruntficut tamen à Deo per- folater miffafuerunt mala phyfica. Quod attinetfurzum, d f boutcidium, & fimilia , in quibus videtur aliquan- dodifpenfatumefleà Deo; notandum eft, nun- DNT litsve quam in iis intercefliffe difpen[atiomem - ( quee eftoblipationis relaxatio) fed mutatas folüm effe . Yimi circumítantias à Deo, aut translatum dominium, Jttsea i n ne fuerit. adlazio vrei alieme, veloccifio privatà au- tj thoritate &c. INSTRUCTIO VII. Uiv Quenam fit vegula formalis €2 proxima a&uum d i bumanovum ? «ürgi N. 54. JVota. Regulam moralitatis, obje&vat, NT D ; l ( &ul/imatam (in quocunque praedicato ea pona- tur) applicari nobis debereper re£am rationem, Iifüu':aifg (f yj ceu regulam propinquiorem , aíferunt omnes; quia [ttmm exS. T h.p. r. q.79.a. 12. in ( oportet; naturali- zev nobis iudita effe principia opevabilium, ficut indita cd:(lhO( fendo, Junt priucipiafpeculabilm. Porro quadruplex eft rectaratio: 1. NOTITIA PRINCIPIORUM Uif fs MORALIUM, qua greecé eurrifgusis dicitur, h. e. copfercatio , àcuyrugeo confervo , quia gene- " alrmpi ralia vitee moralis principia, lumine natura no- fhotims bis indita fervat, eorümque ope hominem in- (W fs tegrum vitee, & fceleris purum facit: poráfque Wüisi fpeclari vel üt babirus, vel üt aGus.. àt babitus , eft. tl qualitas inclinans intelle£ctum pra&ticum ad af- M ' fenfüm principiorum rmorum moralium, e. g. quod fibi uom vis jferi; ideóque fe habet circa It ;fcd; ntiafe üng. ?rincipia rcrum agibilium, ficut intellige habet ; t ER (o»( ää 59 Creaturet habet circa 1ma principia fpeculabilium. t e&us, leetaiy eft propofitio univerfaliffima, &immediaté pra- niluy €tica , que nonex alio principio füperiore, fcd ex tinejr fola terminorum penetratione patet, e. g. Jorum eff faciendum, malum fugiendum &c. .. 9. PRU- enuraliq DENTIA, quz itidem ípectari poteft velüt ha- m eft,rn'». VU bitus, vel ür a&tus. -àt Jabzus, fonat hic ex 6. Eth. W P TORX 5. vim illam con[ulfativam de iis, quee bomini bona x dominit Junt, atque utilia, non ex parteyit quemam ad [auita- zen 9 robur confevaut, fad que ad beue vivendum in ) privaüz', umverfum &c. üt 2&u$, eft conclufio moralis univerfalis, ex principiis morum per f notis du- ] h)m g &a; ideóque fe habetad Synterefi , uti fapientia adintelligentiam. . CONSCIENTIA, Gra- I$ fhum U cis oueid no7 , ab éid'wwu fcio , quafi cum aliofci- entia , h. e'üt ait S. 'Th.l.c.a. 13. applicatio [cien- atoet p d zie adaliquem a&um pavticulavem, vel t alii : appli-- catio propofiticuis moralis unvvev[alis ad alionam pmned Jingulavem ,e. g. nocere proximo, eft inhoneftum: iij n uhl fed, fihocagerem, nocerem proximo: érgo hoc l ]Q-u:z;:;f agendo agerem inhone(lé; que conclufio dicitur yireit con[cientia pra&ica 9. antecedeus , quia verfatur YR circa actum faciendum vel omittendum: $i ve- ; và a[famptio e|et de pr«etevito , e.g. fed ego nocui quue proximo: & z//atjo: ergoiniqué egi; con[cientia gt fovet [peculativa & con[equens. Verüm quia hic ynind potiüsagimus de reguía agibilium, conícientia r u Ítrictiüs definitur : judicium a&uale intelleclás pra- u &ici, di&ans , quid loneflum aut tuvpe , faciendum&s un &t appetendim , velomitteudum eg fugicudum fít. dixis n C«g judicium a&huale, non veró babitus vel potentias bet ef tum quia locum etiam habet in pueris; cüm pri- ipant mum j/ hgbf[ m E d * Es 6o £E y(oyxCc um miüm ad ufum rationis pervenerunt, ubi nullus 1quit dem ra adhuc eft talis habitus: tum quia potentia nec quiaqu mutatur, necdeponitur, uti fepe confcientia. Di- xipreterea: zmelle&us pra&ici , quia eft de agibi- mure 4 finemit libus in prefenti, vel futuro. demum: di£ans, COntIV quid boneftum &c.' Nam cüm fit a£tus prudentie, CIt: den munusejus eft, o(tendereiftaomnia. 4. JUDI- CIUM, SIVE DICTAMEN ULTIMUM, FUA éftque propofitio perfect? fingularis, &ab Arift. rf domina actionis appellatur, quia voluntatem im- ferücm fnediaté ad actionem, vel actüs omiffionem mo- Quf vet. Sludicium boc , fiverum fuerit, dicitur ve&a vatio: i fal(üm, vatio prava: eatenus autem ve- frert e df rum eft, quatenus corciemtic congruit ; & heec eate- nus vera eft, quatenus prudenzue ; ifta, quatenus qiesi lt Jynterefi ; & illa, quatenus eerze legi commenfu- ratur; hàc enim ratione pendent ab invicem. in.äppïm Quuseritur ergo , an recta ratio quadruplici illo iune (s f modo fit regula proxima actionum ? N.55. Dico. Aegulamorurm, five a&ionum hu- Q f m & manavum proxima, forinalis,eg immediata efl ve&a ATj vatio,in toto [enfu explicato, vel, üt breviüs &com- . [ muniüsloquimur, dj£amen vationis, aut con[cien- j ?Ha Probatur 1. quia regula morum formalis & j lD lira ! Jj proxima eft; per quam regula remota nobis inti- matur, & applicatur: fed hocfit per rectam ra- D Ui tionem fiveconfcientiam; huic enimab authore hm nature infculpta eft lex illa aeterna; honeftum ap- robans, malum prohibens, ex dictis N. 52. & Ut P£4. 7. Signatumef? [uper uos lumen vultás tui domi- erguelïbw ze &c. erpo. II. Quia rectaratio vel confcientia Rn ximam Dote « habetomnes conditiones ad regulam pro requi- "s : " Ü i XX(oxC X 61 1t, li requifitas; nam inprimis eft Domegezeg, & ejus- poteni: dem rationis cum actu humano: dein ff cerza; ynfcien quia quamdiuactiones noftras eidem commeti- adt g mur,easàfuüo principio ad ultimum usque vitee finem ita dirigit, üt in alios fines non deflectant; nüm i contra veró ratio prava hominemà fuo fine abdu- Ü prudqu h M cit: denique o///gatoria, üt conítat ex Apoftolo adRom.14.23. ubiait: omze autem, quod n eft ULTA i5 i ex fide, peccatumefl ; quae verba Ss. PP. communi- terficinterpretantur: omre,quedmoneft fecundim Qlüntita? Vfiontma con[ciemtiam , peccatum ef? ; utadeo deliquiffe cen- p dicnrf eatur, quisquis contra conícientiam quidquam fecerit, etfi actus ex genere füo alioqui foret n a boneftiffimus: infons veró & innoxius habeatur, ï:;&hæce* jf qu qui egeritjuxtaeam: ergo. Hocipfuminfinuat S. Th.1. c.a. 13. dumconfcientiam confiftere ait j um : Hb i',!j'äff in applicatione noftre cognitionis ad ea, quae agimus ex principiis fyntereíeos; & quà cogno- p Ícimus facta, eam dicit confcientiam teflificamtem |/ quà facienda, concientiam infligautem €9 obligan- 1ein ; & quà jadicamusfacta, eccufaitem vel excu- f Jautem, coufolantem vel vemordentem , &c. ergo. N.56. Ex his pro directione morum duo D 4 precipué fluunt Corollaria didactica; 1755: zzl- n lus a&us poteft e[fe bonus, aut malus, mifi con[cientia m diclet illume[fe talem. . Ratio eft; quia ut actus fit T bonus vel malus, conformis vel difformis primae p regulee objectivee, moralitas illa, five con- vel dif- IHCRUM; formitas debet effe voluntaria, adeoque cognita : N gulaformalis;illam ul ergo debet dari cognitio velre remotam applicans: at heec e t confcientia, ut- gn[äfnü pote actualis fcientia faciendorum vel omit- j n tendo-..-; m 62 ï*ää* xCoxC m tendorum:ergo. 245, Coufcientia regulans mora- aoftro: litatem, uece|Javio exigit judicium, vel diamen ulti- tiendu um pra&hicum, moraliter certum, de boneflate, five N. m, licentia ationis vel omiffionis. Ratio eft, quia alio- ording quin poffet honeftas vel licentia actionis compo- C n ni cum dubio vel formidine de inhoneftate vel IUj prohibitione ; üt manifeftum eft: atqui hocnon; Tif] (0j nam cum tali dubio, vel formidine gog ageret quis 17 T ex fide, fed exponeret fe periculo committendee elerfi inhoneftatis ; adeoque aperet contra legem Dei, deur Jattem appreben[mn,& timul contra legem Dei uzi- verfilem, quae jubet inhoneftatis, & peccati peri- li Obïigar,; culum fugere, quantum fieri poteft: ergo. Cof. UT quia operans cum dubio,five formidine de hone- Qtinile ftate vellicentiaactüs, quivalenterita fe habet: Nl five boc fit preceptuimyaut probibitum à Deo.five mom, mibilominus facio, velomitto: ere'o hocipfolepgem, T ( ( acLepislatorem contemneret: ergo. Unde, ut liciré quis & honefte operetur, debet, f1 qua fort- trfray affe dubitatio, aut formido füborta eft, per dicta- "tl IVing: men reflexum , illam deponere, pérque hoc fe certum reddere, fe non malé operari. R Vg IN. 57. Zdtoppones: 1. regula morum debet operantem oblieare, ut operetur conformitera Es nïlxum( regulam: fed confcientia, five dictamen rationis fic non obligat ; quia eftactus ipfius operantis: at Vocli Vïï &COn nemo feipfüm obligat , eoquód lex fit ordi- natio fuperioris, poteftatem habentis in alium. tsl BIN 2. Confcientia fiepe eft difformis regulee remotee &abilla difcordat ; nam fzepe incertis rationibus M movemur, quód Deus hoc vel illud velit aut no- l.llvmü lïelrju; lit&c. | 3. Conftientianon femper dirigit actus * noftros. dmnæ J ER x(oyxc SeR 63 voulm ff;&nnm noftrros ad bonum; ür dum quis putat, men- hatj tiendum pro utilirate proximi: ergo. L. ad r. ÀV. in. P. 1. D. eft actus operantis , füb- d qiii Tonis um ordinatus regule prime , eámque intimans C. non fübordinatus N. vel eít actus ope- honelt rantis, fi füumatur phyficé C. fi formaliter N. iquho gt nam com[demiia reipfa eft lex matuvalis, five ipfà /ex Dei fcripta in cordibus noftris: adeoque Sommitt eftlex fuperioris, fi fevmaliter, & quà talis conti- s n deretur ; tamerfi quetalis fit noftra, ive pbyficà no- cgcmDmï bis propria. Simuliter D. 2. P. INemo fe ipfüm peant obligat ; à£ zpfe ef?, five peractum, üt praecise fuz : q. [" ipfius ef? C. üt is participatio legis aeternae, &fu- Ginetelt nf a premi legislatoris eít; per illum in ipfo loquentis IN. 7dd2. D..A. (iepe eftdifformisregulae remo- jDwt tze primarize quafi antecedenti C. confequenti N. xipkit AVempe. dupliciter ex. [N. 52.. [pe&lavi poteft. vegu- o Ut laprima, fwelex eeterna Dei: 11 üt eft veluzi an- g f' tecedens Vive üt eftin mente Dei ; &ficeftipfa idea dipti divinee fapientize, dictans, quid fecundürm fe re- i &um, & non rectum fit.. 2dó quaficonfequens/five fif 1 üt effin uobis ; &fic contiftit inco, quód Deus ab m seterno velit, illud nosagere, quod bonum & ho- aformit neftum eft, adeóque &illud, quód hic & nuncin- vincibiliter judicamuseffe honeftum, & licitum; r velecontra. uódautem Deusita velit; vel po- " f d i tiàüs hocipfüm permittat;infinitam ejus fapienti- ngn d am luculenté demonítrat, que fic optimé difpo- jgre? füit, ne homines peccent in eo, quod hic & nuno ration? invincibiliter ipnorant effe malum, velineulpabi- l j i licer judicant effelicirum. Sicutergo-perfectioni j a divingenil derogatur, quod Deus fuam omnipo- f ren- i. .«ä»** 64 W6 x(o)y( £EX tentiam noftre libertati attemperet ; ita nec dero- atur prime regulee morali, quód pari feré modo u De fr i am legem attemperet errori invincibili. Zzc ad 3..D. P. obligat fepe ad a&tus malos forrnali- ter tales IN. materialiter tales /u/4. per fe IN. per accidens C. quia fcilicer fepe penes nos non eft, ) malitiam formalem cognofcere. N.58. Contra Corollavia fuflabis. . 1. Ope- l rans cum conícientia invincibiliter errones, operatur honeflé; & tamen non ex dicta- MH Tnine certo ; ergo. 2. Qui agit, quod ipfi li penfatis rerum circumftantiis videtur probabilt- zer, vel etiam probabizis licitum , agit pruden- m r ter, adeoque honeílé; quia quidquid propo- Tfm ä" nitur üt probabile, eft evidenter licitum, üt habet VOUr) Ce fitilos communis Moraliftarum : ergo &c. g. ad 1. D.2. p. 4. non operatur ex dictamine marerialiter cer- tixisdna to C formaliter fübd, ex vemoro & direfo C. pro- 10 quiis xuno&9 reflexoN. "Falis zplex habet judicium : fim m 1mo remotum vel dire£um, v.g. licitum effe, pro ,;IF-M falute proximi mentiri ; & hoc falfümn eft: 2dó VtOne r voximum [rve ultimum; vel voflexum. quo invinci- Vr Ti f iliter judicat, mentientem pro (alute proximi UT nonagere illicité ; & hoc eftcertum. ,22. D..A. M r agit prudenter, fi non fimul adíit prudens formi- Ug " iUl W J do oppofiti; vel haec deponatur per principia re- li flexa C. fecus N. D.etiam P. eft evidenterlicirum um ex judicio directo, quo proponitur probabile N. m ex judicioreflexo moraliter certo,quo nempe ju- dicat, licitum effe, opinionem veré probabilem h fequi C. Plura fi libuerint; confüle Moraliftas. LU W i PARS II. T f y)(CoXxC SO $$ L sitanecte PARS II. ETHIC/E. xrifrin incbli 1 De fine operationis honeftz, dé- malosfor: que imediis, eum affequendi. p SECTIO 1. $ nos n De fiue. actionuim ultintos &* beaiitudiues [cli)if. I 0 " prefertim naturali beminir. 1 lier «t omini, fi vivere velit 2 jomo , in« n a& tendendam fuis in actibus effe ho« N-f9—-H ;if) qUOä 1 neftatem , füfficienter liquet ex l Inftr. IV. & VIL fed preter hanc unum ali- lr gt gt p quem, uti rerum omnium, ita & aétionum nos Ítrarum fizem ultimum effe oportere, in qua igid t inyi demum ceu meta appetitionum füummáque bea« il titudine conquiefcatur, velipfo nature & ra- m tionis du&tu nec Ethnicos latuit ; tametfi , quó i t füo quivis fenfü & affe&tu eam metiebatur, in j tam multiplices opiniones abierint, ut S. Aug; jum hf . 19. de Civ. Dei c. 1. omnino 288. ex Marco 'UIHC' j Varrone recenfeat. Quoniam igitur ; üt fapi- Di yus enter monet Arift. 1. Ezh. 1. imagmum ad vitain V IU u cognitio ipfius inomentum affert, eoquód , f quem- Y )l adimodum [agittavii [cobum babeamus, magis bonur €g Zoneffum a[fequi. poffumus : & t 1. Eudem 2; ydens gf yrind p ai: a propofito fine cavens, infiguis flultitiee av- [/4 mentum e[] ; par eft, in ejus exiftentiam, efs :n[e] W* [ jl L entiámque folerter inquirere. Sitergo INSTRUCTIO VIII. ynetr y ob n [it aliquis fimis ultimus a&lionutn , 9 ve« vuim ommium : quis ille: & quomodo iutendatur ; aut intendi debeat ? N.äq'c DARG 0" s $6 £R x(oxC N. 60. Fisis, fi fpe&atur üt principium tten pol a&tionis, eff id , cujus gratid aliquid fit : íiàt ter- tür fois minus, ef? àd , quo obtento quie[cit agens. Atque fm; n hic juxta omnes eft duplex : aJ//us fecunduim quid, : debct Ti tentone €9 negativé ultimus, five per accidens, qui quidem in aliqua ferie actionum, aut mediorum fibi in- & «dtin vicem fübordinatorum fiftit appetitum, ita ta- ceffarärqu men , ut ulterius rationabiliter ordinari poffit: « df quene dicitur £? particularis, vel immediatus, quia eftil- lud bonum, quod quis proximé per actionem chs dj intendit: aLus fampliciter 62 pofitivà ultimus, five fünum. per fe, quo nullus ulterior dari poteft, eoquód Mc ii omnia alia propter ipfum expetantur; unde & &Dremm aimediatus ac totalis dicitur, quia in eo totus eft, WJ n ut agenti undequaque Lene fit, & quidquid appe- r titur, appetitur tanquam res, quee faltem par- fir HRIS r& tialirer ad hoc contribuat : Id autem, per 4uod li f agehti undequaque bene eff , dicitur felicitas vel UL tj beatitudo completa, quam per actus fingulos tan- r quam /rzem totalem appetimus, ordinando ad il- jf [ lum media, & fines partiale. — Reliquas fübdi- t ( vifiones finis, & quomodo caufet, vide apud P. Ui Antr. Mayr. S. J. Phil. perip. Partell. difp. 3. q. ilmnv [ 4.a.2. & alios paffim. — His praemiflis Dton &U N. 61. Dicol. Darur fimis non odo fecun- L düm quid ac negative 5 féd 9 per fe , ac fimpliciter Q ültimus a&ionum bumanarum , eg verum omnium. NG Eft communis & certa.. Ratio imi conftat quo- Dj ( tidianà experientià; fi enim v. g. ftudium, quod n immediaté intendis, non ordinas ulterius, jam Dettn lt ipfüm hoc erit finis ultimus faltem negativé; EY fiquidem non cogites dg ulteriore fine; nec ta- men hUC Pmp : ^s j &6 »(o»C s 6? )t pritj men pofitivé excludas : ergo. Cozf. Nifi dare- fr: t tur finis zegativ? ultimus in ferie ationum & re« a. d rum ; nunquam poffet agens apere; actio enim ? um debet moveri ab aliquo; quod fit 1mum in in- 5 qig tentione : nunquam etiam poffet quiefcere in diorum i eà actione; quia appeteret aliquid ulterius; eQm, i ceflarétque etiam ordo executionis: denique rdina omnia effent tantüm media, & nullus finis; 1 i quee fan& abfürda fünt : hercle, nifi e. g. Medi- T cina fibi pro fine fanitatem «groti conftituat, 22 um nunquam Medicus incipiet curationem eegroti, )0[3&7 50'.' nec quiefcet reftitutà fanitate; quod manifeftee nrur; u experientic? repugnat: ergo. Ratio 2di eft; 1 9 00 quia, ex modó dictis, actionum & rerum qua- df 4 rumlibet eft aliquis finis: fed, fi nullus dare- ye fiten [v tur finis fznpliciter ultimus , nullus effet omnino 120 finis; füblato enim eo, quod propter fe expe- r feicts titur, tolluntur omnia, qua propter ipfüm ex- síngi petuntur : atqui finis fimpliciter ultimus pro- pter fe expetitur, ceetera veró propter ipfum: d! k)«'q us ergo. Corf. uia ex 1. Eth. 1. zonompia ob aliud eligimus ; aliàs in infinitum ita fievet. prozveffus , ) Vidc?' p [[.àj d vaneque €9 inanes e[érrt ommges appetitiones wmoffrae ; proindéque natura feipfam deftrueret; eoquó ils ; II neceffarió deficerer, nunquam affequendo id,, ad quod appetitu univerfàli ferretur : ergo. [ ] 1lllþ jm m N. 62. JWec dicas 1. Avari divitias, volu- ptuofi delicias femper plures in infinitum ex- onfïaff Itf Ü petunt: ergo non habent finem ultimuim in ap- petendo. 2. Non repugnat proceffus in infini- rb It tum in finibus; quidni enim appetat aliquis Q. A 41n Ocj propter illud; & iftud 2pf'opte'r aliud? er p 68 dR y(oy( Z INam Y. ad 1. N. C: habent pro fine magnam prin ] copiam opum, vel voluptatum ; appetunt au- tione: tem femper plura, quia perperam pro fine fta- ehost tuunt id, quod humanum appetitum fatiare vel f nl ; quietare nunquam poteft, — 74 2. D. /Z. non n t vd repugnat in fmibus accidemtalitev fübordinatis; ubi a r unius non eft ratio volendi & alterum, & 0 tü oter PL üt cüm quis appetit voluptates, honores ; divi- tias C. in finibus effegtialiter fubordinatis , quo- rj r m rum unus movet appetitum propter appetitio- «00 nem álterius N. & difp. ulterior of ; quia in fini- Plu !t m Val bus accidentaliter diverfis non eft aliquid ulti- i i mum , quod primam appetitionem moveat; Tm m unus enim non pendet ab altero, eoquód ran- W tüm per accidens junguntur ; ideoque fipifli- W.N'.e me folent effe ejusdem fpeciei, üt plures volu- N!N t " D ptates, plures honores &c. fecus plané eft in fi- ? nibus effentialiter fubordinatis; qui & ideo ple- j ) il i [ , rumque funt diftin&tze prorfüs fpeciei & gene- htl ris, ür potio medica; humorum noxiorum cor- qit f recdio, fanitas &c. — Quód autem inter ves frve fi- kmnm ! ues per fé appetibiles, una ves aliqua five unus ali- li * quis figis [it pev fe €g ex. matura vei appetibilis, tau- fe]ltl.äl quam extvemum g. perfe&um bogums ac. veliqua Mij omuia propter iflud, ideoque. buic effzatialiter fub- Tl ordinata [int , inde eft; quia omnia poffünt ap- Md peti : fed fi non daretur inter illa aliquod ulri- | dj murn, cui reliqua fübordinarentur, non poffent omnia appeti; quia (praeterquam quód volu n- At * tas nec fimul, nec fücceffivé poffit appetere in- [ finita, nec intelle£tus cognofcere) neque pos-- f'em- Vf tT ggt appeti per .ordinfm intentionis ; qui per A s O "! * 69 G x(o)c 8 tmW — perincipit ab eo, quod eft ultimum in execu- ppemn:s tione: neque per ordinem executionis, qui in- yo f choat à primo medio, quod nullum efle poteft; Md fi nullus eft finis ultimus: ergo. JDein admifSà ].Àt etiam totà illà mediorum & finium collectio- lia ne, vel illa appetitur propter aliud, vel ultima- i Gd , tó propter fe ? non 1mum ; quia nil füpereft, nore, d propter quod expetatur: ergo 2dum: ergo da- Dnad g-" tur finis aliquis ultimus, nempe illa ipfa colle- xpetitur. r &tio; quae propter fe e Denque datur* quiini primum principium efficiens rerum omnium; d. zliquiä j vel primum moveas in effe reali : ergo & pri- q mod mum movens in effe intentionali, & centrum :oquöd omnium appetitionum. Nunc N.63. Dico II. Zzgis ultimus creatuve vatio- que i Jurs ualis , efi felicitas pevfetla , five. beatitudo , faltem p d suaturalis : univerfalier autem loquendo , ffzis &t fimpliciter ultimus verumm omnium; g appetitiomum jl eujuslibe?. cyeatuve , ef-- Deus. — Ratio primi eft; quia finis ultimus creaturee rationális eft illud j / )C') )W,: bonm, quod ita propter fe amatur, ut propter il- TL lud eligantur ceetera omnia: fed tale bonum eft till ': felicitas hominis perfecta , vel beatitudo , falrem j lj maturalis (neque enim per fe loquendo, hic agi- fur J mus de füpernaturali, per revelationem cogni- [unt 3f tà; fed de ea; quee per lumen rationis manifefta- od ul ta eft) erpo. . Major bellé declaratur 1.Eth. 5. w | poffïn? uübific : Quoniam.veró plures effe fines patet , e8 qolut borum quosdam. ob aliud expetimus , àt divitias pl &gc. . . mton omnes effe pevfe&los , pev[picuum eft at eprimmm finem effe quid perfe&tum conflat : quave (e PO)" j fiuis , i5 bicerit, qui l? tqiztäin ums pevfe&us Ej:it 3 qua- Pcf "o 69 x(o)»( 09 quevitur fi pluves, is, qui borum eft. pevfe&ifr- tinqii £ hiberet, enus: eum autem qui per fe eff expetibilis , pevfe- Giorem dicimus effe o , qui eft proptev alium expe- fim? n9 tisà bo zenduss €g eum, qui munquam ob alium expetitur, 35 univevfis , qui per jlf & propter alium etiam ex- m e£untuv. Minor etiam ; nam ibid. fübditur; &rere Julis autem felicitas maximé effe videtur ; banc lii (f enl enim propter. feipfam femper, eg. munquam ob aliud expetunus ; bonorem autem , voluptatem , mentem, qii qui fimob wirtutem denique omnem , €g. propter. fe expeti- mus.... 7 felicitatis etiam gratil, per bec ipfa Titr f Jelices stos fove avbitvantes s. [ed illorum. causá uul- polte n lus felicitatem, neque ob aliud quippiam expetitege. NG Hinc & Boétius L. 3. de Confol. Phil. prosà 2. 9g g eam definit: Sratum, bonorum omuium aggrega- Mf:!fïï ib tione pevfe&um : & S.'Eh. vocat eam centrum; hr to Ti a cujus poljoffro tetaliter quietat , eg fatiat appetitum vationalem €?c. — Càm igitur omnes ex ipfo na- t aj turee inftin&tu beatitudinem appetant, àt intima Lun Qu experientia palam facit; appetitus autem natu- t^j ralis & univerfáliffimus nequeat effe fruftraneus, UL volg & ab authore natura (apientiffimo gratis indi- hl; q tus ; dicendum proríüs, eam effe finem ulti- Ottre mur. JAa7/o 2di ef ; quia ficut, monftrante vel ht ipfo natura lumine, omnia proficifcuntur 4 Deo m fn ceu rmo principio & radice; ita a2 Deum tan- R quam ad centrum & finem ultimum omniía ten- Vs dant neceffe efl, propzer uem fünt ; pari enim MW neceflitate ) & finis ultimus, quà A & primum um rincipium eft: & neque ipíe ceu fümmum onum, & opifex optimus, finem operum füo- lid ts rum.habere poteft alium ; quàm feipfüm; quia V pits alioqui m 60 »(0)( 80 71 ) alioqui finem praftantitfimum propofitum non d dl haberet, quando agit extra fe; féque perfectis- at dlimiy fimé non amaret, nifi conficeret circulum amo- m aj ris à bono in bonum, egrediendo à feipfo per emanationem & communicationem füi bonij du d & regrediendo ad feipfüm per ordinationem il- hi i nitr; i lius ipfius boni ad fuam gloriam : neque etiam T creata entia finem ex fefe habere poflunt alium ; um o quia quidquid in ipfis eft participatze bonitatis fummo bono, à quo illud hauftum eft, effentia- g I j n t lirer fübordinatur: ergo. Porro ad 3tiam pro- n at pofitee Inftr. partem N. 64. Dico IlI. ZZeens vationale deliberatà' m a t phi r operans , uon agit. quidem Jemper explicità ob finem Jampliciter ultimum , five ob felicitatem completam;: yim 4f / 4m cu Jemper tamen agit ob vationem [altem geuericà , €9* dinplicitó comvementem ultimo fuzi. Pars 1macon- rüt i ftat manifefl in íceleratis ; qui, quoties pec- a cant, agunt contra finem /enplicitev, & ex mert- i, ld 2o ultimum, eümque ex errore intellectüs, & ab- u rl ufü voluntatis in bono particulari ftatuunt , & in hoc quiefcunt. Patet etiam ex eo; quód in 0 grüi*ïf n* genere loquendo bonum particulare de fe fit appetibile ;; etfi non reprefentetur connexio lr tntn cum fine fimpliciter ultimo ; quia de hujus ra- tione non eft,ut omnia ad eum referantur actu, n fed ut referri poflint : ergo. . Pars 2da prola- omniäfï' ?u; quia nibil appetimus, nifi in virtute illius a inftin&üs naturalis, quo volumus bonum illud, y n unde reddamur felices & beati : fed bonum il- füm lud non eft aliud, quàm fupremum, five Deus; n Cüm igitur actio üt pàtebit Inftr. feq. ergo. n; 4 Tnora- d W x(oyxC £8S 72 moralis neceffarió feratur in bonum vel Done- tecin t um, vel utile, vel jucundum,quod in quovis ob- Sumpe telation ;jecto relucet üt habile ad appetitum faltem ex parte fatiandum, conferendámque agenti felici- vistor f mo d tatem aliquam ( eoquód omne bonum creatum. fit participatio quedam boni increati ) ratio Ti ij btidte motiva operantis faltem oezericé , virtualiter, £ zmnplicité conveniet cum fine fimpliciter ultimo, T & fclicitate perfecté fatiante: ergo. n - IN. 65.. Seddices 1. Fieri poteft, ut appetitio fumpo( noftra fit de bonoillicito , & peccaminofa: ergo um non habebit tendentiam ad Deum ; cüm fic foret tinj. fimul aver(iva, & converfiva.. 2. Sequeretur, ta- um ] Wafürg lemappetitionem forefaltem fecundüm quid bo- nam, ratione virrualis intentionis , vel relatio- rf nis; quod tamen falfum eft. 3. Videtur plané N contra captum talis tendentia; quia peccatum * [mpy femper, & fimpliciter avertit à Deo. — 74r & ad tffa f i. D. C "Tendentiam formalem , & moralem;, fili h" quee fit orta ex intentione expreffa, Deo pla- W. h cendi C. virtualem & phyficam , ortam ex ra- Ms cug . tione boni particularis N. 744 P.&. Fore aver- Ws fivam moraliter & demeritorié; at fimul con- dn verfivam ;phyficé ; quod planó non implicat. Wi g "d ». N. M. uia ad bonitatem moralem non Qu füfficit virtualis tantüm appetitio vel relatio , eX | 1 Wm, dictis IN. 36.... Dein indeliberata & neceffaria lim" n e eft, ex naturali inftin&tu orta; adeoque contra: RU r here nequit bonitatem moralem. Denique; qui v. g. furatur, ut deinceps beatusfit , non gt eccat in eo, precis?, quód beatitatem appetat, Qütus. Á d quód eam non quarat in objecto proprio;. füi] i nec m P. 1 : $R 2CoyxC ZHR 753 um wl necin medio; ad eam conducente. 7243.p. 1. D. h qurit Semper avertit à Deo, defectu intentionis, vel um (dten relationis N. rectz ordinationis in actu C. ficut Ti viator femper intendit vize terminum , fepe tà- fium qreag men aberrat, quia velignorat viam, vel non yre) t rite inquirit; ita & peccator femper intendit, airulit; beatitatem ; fed vià plerumque ipfi contraria. lr Ut "d 2.p. etiam D. Avertit fimpliciter à Deo tam Ü genericé , quàm fpecificé fumpto N. fpecifice fumpto C. finis ultimus generice fumptus , eft ii m cumulus bonorum & fatietas appetituum, quam & impii quzrunt: fpecificé veró fumptus , eft n ( bonum illud fupremum , determinatum, ac iequere;u'r; creature rationali proprium , quod folum fía- dinqi L tiare perfecté poteft. — Hinc Ti P IN.66. DicoIV. Ez/i bono delibevatà operanf, aon [emper inteudat finem fimpliciter ultimum ne- ja p Ü. //!Fl ceffitate fa&li teuetur tamen neceffitate legis natu-. valis per fuos a&us , abfolut loqueudo , ad eum ten- km dere. ü! D*O,' Ratio eft ; quia tenetur ad ordinem re- bus creatis ab authore naturz inditum; alioqui gund inordinaté ageret , rationi reluctando & Deo: , of T ergo cüm res omnes à Deo ordinate fint, pro- ximeé quidem ad utilitatem hominis, ultimatà j n ( ka j sutem ad Deum , ceu finem fimpliciter ulti» murm , lege naturali ad hunc tendere univeríà4 r liter in earum ufü per fuos actus obligatur : i2 [pecie veró officium hominis infüper eft, agere [Je enti ipfi obli.. n ad fuum finem , ad quem peculiaris gatio eft ratione f/azí, in quo à Deo e j C()n&i-, ft; Ü tutus. Dicum tamen, a/folur? loquendos. quia a enim hoc preceptum eft affirmativum obliga orOPï* " j quie 74 Ws y(oxC E quidem /emper , fed non pro femper , àt conftat m vari ex N. 56. circa med. &. N. 42. ad 2. INec ob- dns; 1 fiat , quód multi plané non cognofcant finem YOCAntu ultimum: adeoque gratis videatur hazc lex im- quà m poni: /Vam D..4. Non cognofcunt fpecificé dpim & determinaté, vel objectivé T. genericé & in faxmin abflracto , vel formaliter N. Certé nemo ul- N lus eft ; qui non velit effe beatus ; & qui non lum aliquam rationem beatitatis faltem abftractam Qunjtr cognofcat in eo pofitam , quod fit queedam fa- quäü'ïipo tietas & quies appetituum ; licét non cognofcat &nihm claré, in quo demum perfecta felicitatis ratio lm fita fit. HGE, f N. 67. Queres. 727 , €9 quomodo entia na- j dnr zuralia vationis expevtia agaut. ob. finem ultimum; lliiim«:-s; ! five Deum ? Yydeo: Non agunt quidem, nec Tn: qu agere poffünt formalirer ob eum; quia defectu j Donerem cognitionis & electionis proprié talis eum ne- | ( n queunt intendere : agunt tamen ob eum zz4fe- timy, vialiter & obje&ivà , quatenus, quse ab iis fiunt, ] ms) tli non cafü & temeré fiunt ; üt contra Anaxago- | | n ram & Democritum bene arguit Arift. 2. Phyf. n j| 7. & 8. fed ordinaté & conítanter , juxtáque exigentiam fibi ab authore nature inditam. t Unde& gloriz Dei ferviunt, quatenus perfectio- nes divinas, pulchritudinem, fapientiam, po- N.Sg fentíam , magnificentiam &c. in f& relucentes Y l nobis exhibent, ut inde advertamus , quan- A All.m tus fit ille fummus plafmator , quantíque eefti- elm 8 mari debeat ab iis; qui copnitionis , amoris, ac h d gaudiifünrcapaces. Hinc & tota hzc creatu- lque rarum compiges barmouie qusedam dicituy, i exX — ! EM )2:Co):( ä"äää 75 ; Wïï ex variis tonis conflata , & jupiter Deum lau- j : N dans; zam celi enarvant gloriam Dei egc. Pf. 18. ofcant i vocantur & fpecula , [pectes, imagines, voces , libri hac hr uia miro artificio univerforum conditorem r f epingunt, mutóque eloquio etiam in minimis ! eneri: d maximum depradicant. t Demo: N.68. Ex his duo pracipue Corollaria de- - T ducuntur: r. Bearitudimem foli naturee vationali y d competere; heec enim fola capax eft cognitionis quin: quàilla poffidetur ; & amoris ac gaudii, quae feli- o t cem illam poffeffionem confequuntur, üt fufiüs: dicts demonftrat Arift. r.Eth. à c.9.& ro.Eth.à c.6. ubi vide, filubet. 2. Zmplicare , ut quis fthi confli- y) at quat. duos , vel pluves fines adequatos &$' fimplicitev ii ultimos ; nam aliàs quivis perfecté fatiaret . & Iuidemllff non: contineret omne bonum, & non : ante- qi ii poneretur omnibus , & non &c. Tale autem js n quid non contingit inter fines fecundüm quid T14 ultimos, qui poffunt effe plures ejusdem actio- T nis, etiam adequati; quia propter hos non ap- ; Af petuntur fimpliciter omnia, nec amantur fuper p ! D jj omnia, aut omnibus anteponuntur. INSTRUCTIO IX. , n Ü YO^ Quenam f[it, vel inquo confiftat beatitudo bominis; pef IC-VV .. precipuà natuvalis, $g Dujus vitee * [if] N.69. Nota. Zeatitudo in: genere alia dicitue eliet bjetliva , éftque fümmum illud & completum j Q bonum, cujus poffeffione & fruitione perfe&te " uj di felices & beati evadimus: alia formalis , éftque: j0ri5;^ illa actio , quà benum beatificum obtinemus, a illique unimur , five ipíà boni beatifici poffe(- dicim fio. Quia veró fpectari poteft homo vel z or- & Ine —— d 76. WR xCo)oc 8 diue pure notura , fltem precifivà (nam licét ifte aenmt n0bis. ftatus actu nunquam fuerit, fuit tamen poffibi- lis, àt.contra Luth. Calv. Bajum & Janfen. do- duci;i cet Ecclefia) vel iz ordine gratie 9 elevationis ; quiiz & quidem vel prou* efi i2 via ad finem füperna- fàm cr t [ 7 mi turalem; qui eftflatus vitee pravfentis: vel pro- sut efd an terimino ejus, qui eft ftatus vitze alterius: fitur utrisque autem , üt ex pracedenribus fatis pa- (wj. h tet, fua beatitudo correfpondere deber ; hinc V int alia infüper dicitur zaturalis , quee non eft fa- tie, o pra exigentiam nature folius , fed hujus viri- un, d bus, fine prafidio mediorum füpernaturalium t obrineri poteft ; alia fupergaturalis, quee ordi- U xtg nem & exigentiam natur& excedit, ideóque qajüs g hujus viribus acquiri nequit: alia item Zuc/oa- fs De fin- Zjva : alia perfela. & conf[ummata &c. f gulis u: ex ordine agamus D0n tgy 3 N. 70. Dico L. Peatitudo bominis objefliva; od etiam gaturalis , uequit confiflere im. bonis cveatis; n p nec fingillatim , wec colletlivé fumptis. — Ratio eft; ïi;ruoü quia ex dictis , bonum beatificum , five ob- | U r jectiva beatitudo deber effe bonum zozaliter quie- Voqur £4/$, quo habito undequaque bene fit, nihílque ! U ün; reíter amplius expetendum ;. ad quod utique ] Mpl , requiritur füummum , & univerfale, ac illimi- D t tatum bonum , ceu folum intrinfecé perfe&i-. Vg vum, ílabile 'ac/ permanens, nullisque malis M D7 permixtum : at tale neque fünt bonà creata fin-: Wi u gillatim fpectata; àt per fe patet: neque colle-; Titc ctivé fümpta; quia praeterquam quód effentia-: t liter dependeant ab alio bono perfectiore in-: ferug : fl'eato » cujus fünt participatio , & fimu] obti-; . Ít j neri ä'ääïä »Co»C g 77 m lt neri non po(fint; longé fünt infra nos, üutpote e pl nobis ceu fini fuo fübordinata: fluxa item & ca- Juíen i duca, multísque malis intermaixta; ac proin ad at quietandam animi immortalis, féque ad omnia tam creata, quàm increata extendenris capaci- m E tatem infüfficientia; tit affatim id: expertus te- tf ftatur Salomon toto Libro Ecclefiaftee : ergo, .5 Conf. Iuduélione. ex. 1. Exth. 4. & 8. Bona creata : lisp st u vel fünt exzra auinam, üt bona fortune; divi- a tiee, honores, fama, & poteflas : vel errea. ani- main , üt bona corporis, fanitas, pulchritudo, rugm J li robur, voluptates fenfibiles : ve] zumrà atiimamis K]J e üt potentie, habitus, & operationes: fed in nullis ex his poteft ftatui beatitudo & humana em J l I feliciras. 1. /Von in divitiis ; quia he non ex- D petuntur propter fe; fed ad alia referuntur ; & non tam poffeffione füi, quàm effufione com- j " modum afferunt: JVec i2 bonoribus ; quia hi, etfi fint propter virtutem , non funt in poteflate V 9d virtuofi, fed magis in honorante : /Vec ;2 fama [o) €7 gloria; quia melius eft, habere illud bonum; mr ü 1//!:?4'4« ob quam quis famam meretur : /Vec i7 poreflate pibit £9 dominatu; quia porro ordinatur ad bonum ] uti Ut n Reipubl & bene ac malé ufürpari poteft. : il 2. IVon én fanitate , quze; morbo quovis deperdi- tur: zec 4 pulchritudine , quee. facilé deflore- el [e : fnà» Ícit : zec im vobore, quod state corrumpitur: li tjec in voluptatilus , quze plerumque fordidae & [à cl momentanez. . 3. /Voz 27 potentüis anime ; quia ha à natura funt infite, & ad operationes re — Y &f [ re feruntur; beatirudo autem neque à natura in- ol f fita eft; neque refertur ulterius : zec j9 balaribus, vel pti E 78 66 »(0»( 66 'vel virtutum, vel fcientiarum ; quia & hi fünt eyphet propter ufüm, & actio ipfis eft melior: zec de- tinent bonic wique in operationibus five intelle&tüs, five vo- luntatis; quse fünt quafi vinculum & nexus po- - qu x a tentiarum & objecti; adeoque nequeunt habe- lm ] re rationem finis: ut nihil dicam, quód hac pucdr omnia partim fint bona pur? externa, mille fpi- ftt vj nis circumdata, partim cum brutis communia , :m(fsque imoó in his (zepe perfectiora, partim difficilibus h, pugnis, ulterioríque defiderio obnoxia &c. er- hat go. ltaque f / k N. 71. Dico l. Solus Deus eft , €9 e,?ä poreft X beatitudo objethiva bominis, tam abfoluté loquendo, ühdlg & pro flatü buyus ac alterius vitee, quàm ve[petliv?, i n vel confiderato folo flatu tatuve. — Ratio 1mi eft; LU quia in Deo folo reperire eft cozdiziones omnes ünd ad beatitatem objectivam requifitas , bonáque ftis omnia cum flabilitate & omnimoda puritate; $n quorum polleffione poteft homini wzdequaque &finn bene effe; eoquód folus Deus fit Pozum ulti- TR zmum , ad quod omnia alia referuntur : folus Jo- 3sdr aqum fufficieus, quia univerfàle & infinitum, adeo- [ ue füblativum omnis indigentie : infüper Zo- T m enim poffehile , fummum , optimum , jucundiffonum , il ac perfecté /aziativum, quia finis omnium appe- g, titionum eíl, & in fe complectitur non modó hn bona omnia reperibilia in creaturis, fed etiam QM h illa, quee ratio naturalis dictat effe potfibilia ex- Aiz.) fra colle&tionem creaturarum in Creatore, &c. tb ergo. Aatio 2di efl ; quia fpectato etiam folo J atu naturz , foret eadem naturalis capacitas ibn anime; Intellectüs & voluntatis: ergo pariter , Mp , expleri SMS y(o»xC m 79 &tl expleri haud poffet, nifi bono univerfáli, con- or: n tinente omne bonum : eadem quoque forent NU bona creata, finita nempe, defectuofà &c. adeo- Terij que nec iíta poffent fatiare apperitum univerfà- eunt lem, boníque infiniii capacem : ergo. ' Hinc qui pulchré S. Aug. Ep. 52. /Von faczt bominem bea- , nibf gum , qifi qui bominem fecit ; mani qui tauta. bonis m malísque lavgitur, ut fint vigeutes fenfibus , valenteg diicin ; viribus , opibus afflueutes , fe ipfum debet bomis , ut n beati fint, quibus etiam ab zpfo munus boc conce[[um eft , ut boni fint. l N. 72. /4t Obj. 1. Beatitudo obje&tiva fum- me eft oprabilis : tales fünt divitie; quia ex $. ] ! Exh. pecunia eít quafi vas es' fponfor emnium re- IT YUm; quas querimus : ergo. . 2. Bonum jucun- j m dum eft per fe expetibile: ergo voluprates fen- b fuales poffünt effe finis & beatirudo hominis. g 3. Capacitas, appetitá ominis eft particularis u & finitus : ergo bono finito exfàturari poreft. EK. ad 1. D. mi. Sunt füummóà o 7) Ü ptabiles per fe, (s & ex natura fuüa N. per accidens, & ex pravi- ]j ii tate voluntatis immoderatee C. dein efto, pecu- jper nià multa comparentur ad vite fübfidium ; non ideo intima illa bona, in quibus fita eft vera fe- f p licitas, per eam valemus acquirere; quis enim od hactenus nummis fapientiam coémit? & nun- tat quid hoc ipfo patet; pecunias ad aliud referri ? 48 d 3. N. 4. Non enim licité fiftitur in voluptas j & tibus fenfüuum , fed ez porro referri debent ad 4oh finem honeftum, ut homo in fuüo agendi modo ( à brutis difcrepet. Conftat hoc ipfum ex damn. f prop. 8. & 9. ab Innoc. XI. & ex N.40. fupn:f. Y Eu X $o $4 xy(oyxc gU "4d 3. D. A. Eft particularis & finitus fubjéiu) gpeta vel qui & intvinfecó C. obyetliv? & extrinfécà N. fic enim infinitus eft & univerfális, ac quovis bono crea- & hd e0 pofi to amplior. $i 4/5: Saltem bona creata fimul fümpta conficient ftatum bonorum oinnium vlili &il complexione perfe&um ; quia quod uni ad complendum appetitum deeft, ex aliorum con« Tipofi Qmdor fortio fufficitur. s. /V. /2. Quantuscunque fla- tuatur cumulus, femper erit pars minima ob- WW ) h jedi humane cupiditatis , & inftar uttae ad oceanum; quia üt S. Bern. de Dedic. ait : Cz- | Qs 0* pacem. Dei. animaim , quidquid o minus efl , non ii amplebit. Probat. pariter fal(a eft ; nuriquam | Qdj ï enim bona iíta fimul jun&ta efficient, ut Zoza for- ï &þeav TU zujc à caufis exterioribus non dependeanr, fed lts femper in noftra poteftate fint : neque etiam; Tj ut Zora corporis non fint nobis cum brutis com- d g munia : nec denique, ut faculates, babitus & ['f*?c':; q a&us anime , non fint propter ipíam animam & M) ädh objecta ; adeoque jugiter inerunt cuivis bone Xitqi creato füa vitia domeftica, ab aliis bonis non f& fter emendanda: ergo. Sed m, k N. 73. Juflab. . Inter potentiam & obje- e'dm7 t IN &tum bearitudinis deber efle proportio : nulla Ti eft Deum inter & noftram mentem ; quia ille 4 infinitus, heec finita. 2. Obje&tum beatificum LT debet à nobis poffle poffideri, & effe in nobis; d (Umn quia debet intrinfecé perficere, fenfüsque inti- Yà Q mos pervadere : at Deus nequit à nobis poffi- Dy deri; quia immenfüs eft, ac infuper extra nos. Cütm lm 3. Deum nature viribus obtinere non poffumus; N. fed tantüm auxilio gratiee: ergo nec naruraliter r d appee W xCoyxC Bo 8t ts f appetere &c. — & 2d 1. D. M. In rationie ezris; N.Acet vel quantitativa , & cominen[uvationis N. ordisis s bonat & babitudinis , vel obe&liva C. Hec autem in ceai eo pofita eft; quód, cüm Deus fitens fümme in- um onre telligibile & amabile; ab homine ad imaginem qod u & fimilitudinem Dei condito cognofci & ama- dionni ri poffit. 224 2. D. M. Pofletfione civili , & ss cum dorninio in ipfüm' N. zzreztiozali ; vel ad: niti t befionis , quam' & vitalem, aut fruitivam dici- Va mus C. ltem debet effe in nobis zz/afivà, üt 1l d) accidens in fübje&to N. o/je&iv? , uti res vifà Ils e. g. eft in oculo C. Deus eft in beatis objective; r n quia ab ipforum mente apprehenditur ; quam T & beatitudo formalis five iíta poffetlio intrinfe- cé afficit ac perficit: & licét fit extrabeatutm per t leque qi immenfitatem , totus tamen per eandem (imul eft intrà illum, ut ab ipfo poffideri quear.. /Vec |brürs f j /,Jh-'»-: o)f/at , quod hoc pacto referatur Deus ceu fruis "i, ad hominem cez fizem citi; nam homo re- p n aii Ípicit quidem Deum z fibi bozum, five (eiptum ceu finem cui immediatum , attamen: pevfedibi- j o lum , & münus appretiarum , ac refevibilem . ad Deum, eique fujordinatum ; adeoque Deus cft 5 fl Ü itio: & manet frnis cui grincipalis ac ultimatus : ergo. 71d 3. O. 4. De quo num. feq. JV. C. Nam ut jqu beafiä»lï? Deum naturaliter appetamus ,. atis eft, illum effe fümmum noftrum bonum, quàcunque viá; j m $ u [ vel quibuscunque mediis poffeffionem illius adi- piíi poffimus. Sed quia de his quoque fpe« bis po!ï:' ciatim hic a endüm. r N.74. b ico IV. Beatitudo fovmalis Zomz'zzz'f, jffons !£017- lnuqfi[?f jz'v.c"" ag&ualis. polféffo &9 frugio objetli beatifici; fijis i k * 82 EE x(o)q( a";ää:g Jfflit im coginitione & amore ejusdem ; propovtiona- titodid lizev ad flatum bominis. Ratio eft ; quia beatitudo Ur1 formalis fita eftin iis operationibus mentis, qui- dumic bus homo pevfe&iffimà & immanenter conjungi- betif tur obje&to & bono fuo ultimo , unde ei u- | quil quaque bene fit: atqui per cognitionem & amo- | n d rem homo perfectiffime & immanenter unitur | Wi Deo tanquam bonoinfinito.& ultimo, fic, ut ex | tj hac fruitione oriatur voluptas; oblectatio & quies L plené fatiativa, vi cujus i undequaque bene fit, ! Qubus nihílque ampliusappeti poflit: ergo. . Dixiau- lr tem: proporzionaliter ad flatum bominis ; pro hu- Ti jus enim & humanz conditionis varietate; | Quny. etiam alia & alia eft ifta cognitio & amor , alia d item & alia beatitudo; ür jam notavimus N. 69. Yi D Sic DEUS UT AUTHOR NATUR/E Ml d in hoc vitee ftatu fe cognofcendum dar intellectui ämüm i noftro per creaturas ; adeoque formalis beatitudo ii bomitis , àt horao eft; /ive felicitas ejus. natura- Quecn lis pofita eft zz abflratizva ejus coutemplatione ex Qp creaturis, & amore ejusdem saturali fuper omnias | Wt tali enim cognitione & amore unitur homo, ex [ B hypothefi ftarüs nature , fümmo bono , & ul- | m timo fini füo, quantum uniri gaturaliter poteft: Qti n UT AUTHOR, GRATUE. elevat fimul ho- J minem donis gratuitis, & principiis altioris or- dinis ad ftatum füpernaturalem; adeoque forma-. | j V M lis: beatitudo. bominis. viatovis we fupermaturalis W&e incboativa ; reter cognitionem. abítractivam | n(]l'um confiflit im a&hibus fidei , [pei, 9^ charitatis, veliqua- j1 dEOqu vémque virtutum,1t à Charitateinformantur ; per g bea- VE | þqs enim homo viator immediaté rendit ad !)Qnud titu- $6 XxX(oy( s 83 Yopttin a bedthi titudinem füpernaturalem alterius vitee: demu imn UT AUTHOR GLORDE dat fe cognofcen- Yettis & t oj dum comprehenforibus in altera vita perumen beatificum, quo intellectum corroborat , vím- nde at m que illam inchoatam & porentiam obedientia- lem anime ad ífe videndum perfruendümque &tf U perficit ; adeo ]0) [lü, D que bearitudo confummata ive. Pa m'æ vifionetti ei intuitivam , eg amovem , gau- luodg dium ,. ac " a lol Ij« uieteis intimam infuper compreBendiz., qu quibus defiderium capacitásque humanze mentisg , Dii fuaviffimé ac perenniter expleatur : ergo. Porro ; m quodnam inter hec preedicata fit omnium pri- 1 mum , quo intelle&o fübfiftat effentialis con- at ceptus beatitudinis , an íola vifio , an ámor; msM vel utrumque fimul; "Theolopia rel inquitnus; ATUL nobis enim ad finem noftrum füfficir , ea potif- rb fimüm attuliffe ; ex quibus ille bonor üm cumu- jj ib lus à Boétio defignatus coalefcit. ] uvat tatnen " quaedam adducere , qua contra beatitudinem d hominis naturalem ab AA. füpra citt. patlim ob- 11]0 W ?! moventur. ltaque fiom? N.75. Dicunt 1. Iflam coenitionem & frui- IO)& tionem Dei non fore perfe&am ac fatiativim, er PO j: uia mere abílractiva eft : animámque cogno- imu ln í C ere intuitivam poffibilem ; adeoque appetitu ;gfjs [/i naturali füpernaturalem illam appetere; sícque. j fum iftam capacitatem manere inexpletam. 2. Iftam [ 1')'(2,; beatitatem non fore colle&tionem ormnium bo- r y norum e. g. zmpeccalbilitatis , pevperuitatis &c. " adeoque non experrem ornis mali , nec otini- Ilfrpü mode quietantem. 3. Eam communetm fore "l damonibus 5 cüm & f .?nis & malis ; ac.etiam 2 utri- déib yx(o)( g 84 utrique ex creaturis perfecté cognofcant Deum, «mori j plurimásque perfectiones ejus. 4. Paffim à Ss. PP. veram beatitudinem ftatui in intuitione Tem. fvis. Dei, & amore, ac gaudio fupernaturali &c. erpo. Sed w.ad 1. Etiam fruitionem abftracti- cundi talse vam fore iz fuo genere , & pro illoflatu perfe&tam acfatiativam , cüm anima cerneret, majorem tiüm fieo ro illo ftatu neque fibi effe potlibilem , neque toni d ebitám. Sané Ariftoreles alitque VV. Sophi, pudi qui nullam nórunt felicitatem fupernaturalem, I d in contemplatione virtutum moralium vel hu- mang mentis , junctáque ei bonorum natura- Qedtü &VtrI ] lium copia verum aliquod bonum , verámque beatitatem agnofcebant ; üt abundé conftat ex V loti 1. Erb. d c.4.6? 10. Eth. d c.6. ergo.. Sed & N. ; jl Jupp. quód ad beatirudinern veram requiratur; ut expleatur tota abfoluté capacitas ; tribuatur- | g que omne id , quod abfolute eft melius creatu- | Hgo N S ra&; Íecusenim nec quisquam forer in coelo ve- yé beatus , cüm nullus poifideat Deum modo | hu h Átr (j abfolute perfectiffimo. — Demum quodfi revela- tione füppofità, poffit homo appetere appetitu m elicito mere naturali beatiratem füpernaturalem; ;. DeusJ (etfi hoc plures T T. negent) appetitus ifte foret a t Q qner? conditionatus , i nempe hzec foret poffibi- re[ j lis, aut debita : vel üàt alii ajunt ; foret /zplici i tantüm zomplacegtie , non defiderii; adeoque Un "d 2. X Naturali nullius anxietatis caufa. &t beatitudini füfficere colle&tionem bonorum z« D zuvaliter obtinibilium ; & confecutionem finis l il patuvaliter fatiantis; quee colle&tio obtineri pof- f n ;; fet cognitione abürg&ifrä valde perfectá t amo- 4 * d äü ):C o : iää*? 85 Ycont]ar amore Dei naturali , perpetuó hominem con- y s jungente cumfümmo bono, vel aliis mediis ordi- ] Intatt nem füpernaturalem non attingentibus, exclu- rnaunii fivis tamen omnis peccati : Nam etfi homo fe- em dl cundüm quid mortalis fit, anima certé immor- auperfei: talis eft ; adeoque capax beatitudinis naturalis; 1 Qf etiam perpetuze. "d 2.&. Non eodem modo yem, E fore communem beatis ac damnatis ; aut d«e- dUb monibus ; in beatis enim foret juncta amori & erait gaudio: fed in deemonibus ac damnatis non eft f " nifi ad majus füpplicium , quód ex hoc ipfo yrum f creaturarum intuitu eum non ficut Deum elorifi- caverint 744. W. Ss. PP. plerumque loqui de , Ti v " onit vera beatitudine | 7 Zeologicà tali , qualis dsfacto PT hominibus à Deo deftinata eft, non de Pilofo- phice fümpta, h. e. juxta demonftrationes phi- | feqUif:'r , I lofophicas , ex natura ipfius rei depromptas: erpo nihil contra nos. els :;iï ia N. 76. Si ultra queeras : az beatitudo in tri- jum D bus bis flatibus fovet equalis s an ad eam vequiva- tuv confortium corporis: €g an femel obtenta po[fet ol t rl amitti €.Ye. ad 1. Ex Rom. 2.6.. Reddet unicuique n Deus fecundim opera ejus: càm ergo opera non fint aut forent eequalia , nec beatitudo erit aut j ilk 'f e pU!S foret eequalis , utut. obje&tum beatificum pro conditione fui ftatüs omnes [lideant. d 2.9«. du Cüm effentia beatitudinis fita fit in poffeffione afk«* & fruitione intentionali Dei , ea habetur inde- NU yrum pendenter à corpore: idcirco jam olim damna- " ta fuit do&rina Ceripthbi , Origemis, ac Clilia- fiarum , neminem ante generalem corporum n E refurrectionem perfeété beatum fore: in quem F3 etiam r g 86 EUR yCoYy( Z9 etiam errorem abiit Zuzber. in praele&t. in Gen, & Calvin. L. 4. Inft. c. 20. & 25.. 4d 3. w. Bea- " titudo Pafriz amitti nequit ob ftatum fecuriffi- mum , omnibüsque periculis fübtractum: bea- N mitr, rirudo autem . bom/zis viatoris amitti poteft ; fi- des enim per infidelitatem perditur , fpes per fünjb fis, d defperationem , Charitas & gratia fanctificans per quodvis peecatum grave. Idem cum pro- Sil h hu portione dicendum de beatitudine zaturali; fi- quidem pro ifto ftatu e flm: bonum & malum &c. que homo fuiffet libgr ad | dv | eyrol SEC'TIO II. | n j fal De mediis affequeudi finem ultimum , ac bea- N u:udinem, lww onfiderato fine ultimo & beatitudi- eämqu N.77. C ne hominis, ordo eft, ut de illius Ts cómparandse mediis five virtutibus verba facia- i5 d imus ; /ola enim virtus. felicitatem eficit , pro qua ti Oþn pugnat , natáque im celo oviginem fuam vepetit , em- lLA er favfum uitens , g. fuv[um ferens , üt ait Nyf- Wt Íenus. Explicat easdem Arift. ab initio L. 2. Eth. i hd tanquam media ad felicitatem , orditürque ab ' Ais; quz füntgeneralia virtutum , donec in feqq. lia N ea fpeciatim profequatur. Veftigiis his & nos infiftimus , fic tamen , üt quafi in compendio L i i hic referamus ;.que fusé in ejus LL. dipefta funt ; paulóprolixiores poftea futuri, ubi ad li earundem materiam h. e. paífiones animi de- : venerimus, -Sit igirur* X M';' IN- KE* x(oxC SHR 87 Y n6 INSTRUCTIO X m Quid fit virtus moralis m genere ; que differentia n ftorí ejus , que dwifiones * dom: N. 78. Nomen virzuzis lat& quandoque fü- pul;: mitur, pro vi, facultate & energia rerum qua- n rumliber naturalium; quo fenfu & rebus inani- n mis, & vegetativis ,. & ratione deftituis v.g. 1 ag Soli, herbis ac belluis quedarm virtus inefíc di- ii citur. Sed hic f/ri&lrus fümitur , quatenus ad [ke Dbet folum animum pertinet , & adventitia qualitas eft, velà Deo infufa; dequa TT. vel ufü & exercitio, aut ftudio acquifita, de qua Philofo- hi & Ethici: llli quidem , fi zzzelle&fualis fit ; five ad intelle&um pertineat , eümque ad ve- " rum, ceu proprium ejus objectum difponat; hi veró , fi moralis fit , & voluntatem fpectet; eámque inclinet ad actus re&tz rationi confen- b taneos. Definitiones utrique communes mul- T |/ tas dat Arift. e. g. 7. Phyt. 3. difpofitio pevfe&tz J v ad optimuin. 1. Eth.1 3. babitus acquifitus laudabi- P " lis. 2. Eth. 5. babitus à quo &2 bouus ejficitur. bo- Mi " r f f äi[L " mo; $g opus eyis bomum vedditur €gc..— At quia nobis hic ferrno de fola morali virtute; & ad n " honefté vivendum accomoda, ulteriore earum ij 7 indagatione oriísà f [: r N.79. Dico. Frtus moralis eft babitus ele&tt- vus in mediocritate confiflens , ed, que eft ad mos , | eüd? defimitd vatiome , 9 prout vir prudens definievit. jpi Ira Arift. 2. Erh.6. Es d'oa ii dgerà &i 7rQ0- yid s J df aupemi, &v uesórwri Soa. Tj vrgóc aA üc oo.a um Adytas 2l ec dv $ epbvipoo Ogiost, — Ubi 8 Ja- þz'tus fübit viccm genetis , veliqua. differentiam 4 fignant. IV $8 C x(oyxc Sa fignant. Dicitur r. habitus, zom potentia , nec ;| nique mediu paífro, aut affe&lus ; quia haec à natura infita funt, virtus autem. ufü .& exercitatione gignitur: Nariur item . quia nemo laudatur ex eo, quód bene R pea agere poflit: nemo etiam ab affectu vel paffio- duj 770 ne bonus aut malus dicitur e. g. quód ainet; quód irafcatur: à virtutibus tamen boni nomi- 1717 namur , à vitiis mali. Dicituv 2. Habitus qud, ele£livus , per quod rurfüm differt à pafftone ; nam i in hac nec deliberatio , nec electio eft, fed in. Qu at confiderantia & temeritas; in virtute veró utra- üd Qpjb que viget plurimum; zzem 4 fcieutia ; j uatuvali propeufioue ; electio enim voluntatis eft, & quaüe W m ipfius virtutis fun&tio , ac principale munus; quo & media feliguntur , . & finis unus alteri ür: f] pro libitu praefertur. . Dicitur 3. p mediocritatt hrj confiflens , ut excludantur vitia; haec enim per i, défe&tum aut exceffum peccant: cüm itaque ii virtus in moderandis affectibus, & actionibus f p dirigendis tora fir, ad auream utique mediocri- Ti , tatis regulam debet omnia exipgere. — .Dicitur 4. idtm j Eá, que eft ad nos definit vatioue , h.e. non in Gf inedio vei five-aritbinetico ; quod apud omnes At femper eft idem , üt fi cui debeas 100. num- mos, perfolvendi fünt 10o. nummi ad fàtis- N faciendum juüri ejus adaequato , nullà habità ra- TW tione perfonee, vel aliarum circumílantiarum; Pt fed in mcdio rationis, five geometrico , quod eft D | medium réfpeétu noftri, attentis circumflantiis E remporis loci, perfona &c. quia recla ratio cít & norma & regnla, qu&; quid medio fit loco fi- ii tum, quidve.in extremis hereat , edocet.. De- | W nique — c x(o)( 86 89 TT nique &2 prout vir prudens definierit; quia cüm inft i medium , quod virtus inquirit, fingulis in rebus ; gignin varium fit, proprium prudentie munus eft, quite peníatis omnibus, illud determinare; hinc pul- wl chré Arift. cit.c. . ait:: /Voz emim [i alicui decem p at minag comedere multum eff ,/ duas pavum y fex ei boni Y comedendas Alypta precipiet ; mam fortaffe id quo- . que &i qui fumpturus fit , evit vel mimium , vel pa- J vum : Milomi quidem parum , mimium autem ei , d. Id qui exercitationem 2ncipiat. Et poftquam füb- ..... didit, obfervari intendíque hoc medium ab p [ omnibus fere fcientiis & artibus , ut adeo de iis, r d quz bene f& habent operibus, dicere foleamus, n a ii uec demi eis quidquam , nec addi po[fé ; ita conclu- u dit: /i boni 1gitur avtifices , t munc dicebamus , ad i boc [pe&autes operamtur ; virtus veró omnui arte ex- cant actior efl, €g melior, quemadmodum 9 natura ; ipfa um f profeclà virtus medii ipfius comje&atrix fit , neceffe 1 €f. Porro in hac definitione d electio, re&ta ratio ; & viri prudentis judicium , non fünt 1 medlü ]u i idem; adeóque definitio zau£ologia non laborat; [e] e m electio enim poteft effe etiam vitiorum; recta Ti Omu autem ratio ad fpeculationes pertinet , & judi- [t)! Tij cium prudens ad praxin. N.80o. At quares L. /45 ergo omuis virtus dU p [ àn inedio pofíta fit,uz mediocvitas fit propria ejus dif- qtaru Jérentia, €9' obje&um, & quomodo? Ante X«fio-: nem pro mceliore totius rei captu ^ " yani JVota.. Medium gezeratim dicitur id ,, quod eft inter duo vel plura extrema. v. g. B. inter. a m A. & C. fivi&lius verà fumptum eft id, quod - , D qué diflat ab extremis, inter qua pofitum eft, $ üt nf 9Ó 50 x(o)( 85 üt centrum circuli , quod pari dimenfione di- f) f ftat à quavis parte circumferentiee. Medium | g lu aliud etiam eft per participationem extremorum; | qum five ab extiemorum commüxtione,uti corpus mix- | font tum eft medium inter elementa, vel color fufcus N i aut viridis inter albedinem & nigredinem: L pm(lii c aliud per gegatiouem vel privatiouem extremorum, Qd uti liberalitas excludit prodiealitatem & avari- Vr tiam. Aliud item medjum vei , aliud vations $g COrtum quoad 1205, de quibusmox ante ; ubz znfuper adver- ln zendum, medium rationis non ita dici, quafi nullo Q d modo fitin rebus (medium enim temperantie (i:en 1 v.g. eft in ipfo cibo) fed quia non petitur pra- . Ro cisé ex quantitate rei verüm ex circumítantiis ^ Onns. fei, ipfiusque agenris, prout judicio prudentis Qpen decernitur : econtra medium rei præfcindit à EPT confideratione circumftantiarum, & ex ipfa na- ttixr tura rei petitur atque aqualitatem habet; ideó- fittur que femper idem eít, non mutabile , unicum; qei non mulüplex. Prererea obferva : virtutem 77 um anediocritate poffe confiítere dupliciter , nempe QR vel formaliter , five. offemtialiter : vel caufaliter ; hi m five efficienter : 1mum denotat, virtutem effe f m quid medium inter duos habitus vitiofos: adum ]CI, Q virtutem id homini tribuere, ut ; quamdiu ex us ea agit; medium ferver , talésque operationes f edat, qua nec excedant , .nec deficiant. NB. N Hiünc tamen mon [tquitur , àt hoc ipfum Arift. &t annotat cit. c. 6. virztutes zta effe mediocritates , ut Qütg 201 fint etiam extremitates ; nam fi fumantur va- CUPa z;onte objeti , quod refpiciunt. ( vel üt Arift. lo- fàm quitur , fuJflautiá $9 ïatione » que exponit quid fit m T6$3 hY — 60 xy(oyC 88 9t vfon Metz Te5) mediocritates fünt : fi veró vefpe&u optimi £2 lene fe babentis ; h.e, ratione contrarietatis; VE quam habent cum vitiis , c? àz àn fe Pone funt d Soorfta funt extremitates. . His fuppofitis ad quaeft. N.81. Rdeo 1. JVulla eff virtus ,. cujus pro- igr:di::,. prium obje&wum mon fit aliqua mediocvitas , vel ali- v quid medium iuter exceffum e9 defehum. — Patetin 14 i virturibus corporeis , qua exceffü & defcctu T corrumpuntur ; nam fortitudo corporis nimio E labore fatifcit, nimio otio torpefcit; fünitas ni- qu mià cibi copià tumulatur, nimiáà inopià evane- s xmp I fcit: ergo potiüs à pari in virtutibus animi , five gtj moralibus. Conf. ex "Ariff. l. c. 4. vationibus: 1. omnis ars & fcientia conjectatrix medii eft in W operando; tunc enim opus arti$ bonum , fi nil (aiil el addi vel demi poffit : & fcieztie , i verum er áttigerit; quod utique medium eft inter exube- th. : l) "nf rantiam & defectum: ergo multó magis virtus; g que & arte; & fcientià praeftantior eft, utpote j bonum reddens ipfüm operanrem , & mapis o bonum, quàm fcientia. 2. Virtus eft in illo i i [| folüm , quod laudatur in actibus & affeCtibus: j[ö ]* folum illud, quod eft medium, in illis laudari fo- /] 'AU let; quia qu&e excedunt, veldeficiunt , carpi- rmdlu 1 mus. 3. Circa id verfatur virtus , quod eft nj difficilius : fed difücilius eft invenire medium; j facile autem exfüperare vel deficere; medium ] AFU enim non attingitur fifi uno modo , pluribus jl autem modis poreft non attingi. 4. Virtus oc- T cupatur circaid ; quod certum & finitum eft; ii nam exceffüum & defe&tibilitatum infinitus eft j * Crgo. [ pumerus: aft folum medium finitum eft N.82. 92 3(0):€ ER defimi . N. 82. Si dicas 1. Virtutes theologicce funt vera virtutes, & tamen non fervant medium, ticepr quia non habent extremum per exceffum: ergo. bono 2. In patlionibus animi nulli fünt termini , e. g. tent in audacia , malevolentia, impudentia &c. ergo fiurmi lu à non poteft conftitui medium inter illas. 3. 7/zr- zus eft ultimum potentie , üt ait Arift, 1. de celo Al Tntu t. 117. ultimum autem potentie pugnat cum medio. 4. Abextremo ad extremum non trans- dliw itur nifi per medium: fi ergo virtus eft me- 14 dium, non poterit tranfiri ab uno vitio ad aliud, ThajQf] nifi per virtutem: at ex prodigo poteft avarus (iüm fieri, intactà liberalitate. s. Etiam in vitiis eft qux medium; nam habent magis & minüs: ergo & N vitia virtutes erunt &c. — & ad 1. Equidemlo- Q"P?.ïju quimur hic de virtutibus moralibus, non de li zbeologicis interim cum S.'Th. dicimus, eas vel Yirur Ípectari poffe ex pavte objefl; , quod eft Deus; defï&x vel ex parte uoffra : ymo modo zog. babent ex- m zremum per exce[fun ; quia cüm Deus fit infini- Mi tus, non fàtis in eum credi, & fperari, nunquam h is etiam fàris à nobis amari poteft; unde & S. dlt, ( Bern. dixit : modum cbaritatis effé , diligeve fine dO, l «odo.. At ex parte noftra fpectatae habent me- &t dium, fàltem per accidens; quia debemus ferri Wf in illum credendo ,. fperando , & amando pro ïü( menfura noítre conditionis; non enim femper t poffumus , nec femper expedit, fine ulla inter- d ruptione, iftarum virtutum actus elicere. 7242. D O.72. D.C.Nequitaffignari vel conftitui quodlibet fr medium C. medium per negationem N. Nam A rafio medii per negationem non poftulatext rema , & defi- — —— *y»(oo»c 9s 95 lo definita, fed füfficir , quód eorum non fit par- t medur ticeps. "d 3.3« Vult ; quód fit ultimum in fim:er bono & perfectione , five ultimus conatus po- Thini 6 tentie , quia ardua ad virtutem via eft: extre- ad.m mum autem hoc poreft effe medium in morali- bus à prudentia conflitutum, ex dictis antea. li. i 6 "d 4. D. M. In motu continuo & locali C. in motu voluntatis N. fed tranfitus ab uno virioin ]Ugflüï ü aliud non eft continuus, nec localis. 44. 3. ] nunpï* tus d D..A4. Eft medium h. e. gradus aliquis; quicum t d majoribus & minoribus collatus dicatur me- dium, tametfi omnes pravi fint C. medium de ovzellï' ! ! quonos N. Verüm porró h ini N. 83. &deo II. Omnues vivtutes movales ( ex- W ceptá quflitid ) confiftuut im medio extremgrum for- , ) snaliter &9 e[fentialter; ita ut unum extremorum virtuti opponatur per exceffum ; alterum per ! defe&um: omnes item n medio confiflunt efficien- n ter €9 caufaliter , itauz bominem in agendo medium D teneve faciant. . Pars I. habetur apud Arift. 2. lt mu Eth. 7. ubi virtutes morales in tres claffes divi- dit; quarum 1224 imoderatur affcthus , t fortitu- po ! "n do, temperantia, manfüetudo &c. forzitude enim mediocritas eft circa timores & fiducias: m nusit exceffus timoris , & defectus fiduciee zimidizas eft: defe&tus timoris , & exceffus fiduciee au- X ( dacia. Circa voluptates & dolores rempevantia femp- 1 fili eft: exceffus ipzemperantia: defe&tus proprio (l nomine caret , quia pauci circa voluptates de- d ll b) ficiunt, ideoque ffupor vel infeufrbilitas dicitur; Circa iram eft marnfuetudo : exceffus zracundia M Yu-. T eít; 'defe&us' jre vacuitas dogynsía, Sic & p e- d 94 WR yCoy»xC S8 dentia wnedia. eft zemeritatem inter, quce deficit, fempt habet & affutiam,, qua excedit ; plerique tamen ne- gant eam in medio pofiram ; eoquód tanquam ä etu ( l virtus füprem«ae potentiee ab aliis non dirigarur, fed ipfa potiüs dirigat. lia autem unum u &m [* tantüm extremum habet per defe&tum , nempe anju[litiem; nam omnis exceffüs, qui contraju- Qür; e ! f fütiam committitur, velin quantitate, velin anticipatione temporis &c. non eft directé con- li, v dd tra juítitiam; quia fi reddis plus, vel citiüs, quàm debes, vel eft actus liberalitatis aut munificen- ! m j fjj tiw , vel prodigalitatis , vel diligentiz : quodfi plus detur, quàm debeatur , cum damno fami- eds, hT li ; vel 3tii; ille exceffus erit quidem injuftus; TO quarenus exceffus eft cum alterius damno con- NI junctus ; fed vel ideo defe&tus potiüs dici de- potd bet; quia non tribuit ei jus fuum: imó in juffi- * thüd La etiam vindicativa , ( graviüs puniatur de- . ony lictum, quàm culpa exigit, ille poenae exceffus lm nonnifi per defectum opponitur juftitiz; quia H pius d plus peenz, quàm par fit, infligendo , damnum i infertur alteri, ipsíque jus , quod habet , eri- N pitur: ergo. 2da claffü ves externas v. g. pecu- giam &j bonores ro[bici ;; in quibus mediocrita- fFI D " T Qu tem tenent JZeralizas, cujus exceffus in capien- dis, & defe&tus in dandis eft avarizia; defectus | i ilïïqb l in capiendis & exceflus in erogandis prodigalitas: & in iis ad grandia opera ufürpandis zagzifi- Ti diy centia, cui per defe&tum opponitur pu//lias vel zudecova pavfinonia : per exceffum zzfoleutia At loi velimepritudo in [umptu faciendo: in appetitu au- Ccons Q tem honorum grandium, & difplicentia: ten- »" É xCoxC d 93 temptüs vel ignominize maguamimitas medium pe n jeuslt habet; cujus exceffus ambzro vel izflatio;. de- X fe&us pufillauimitas vel dqQiAwrtuáa, nuncupatur. 35 Claffis [pe&lat. bumanam: couver[atiozem ,. in d I6 Yr qua precipué exieuntur verum & jucundum: & imediocritas quidem circa verum cazdor dici- m ff ] COnt tur; exceffus errogantia veljaGamtis, defeétus diffnulatio : circa jucundum autem vel in ver- ite, [ bis, vel in geftu, comizas ; exceffus Jeurvilitas , T defe&tus ruflcitas: aut fi confideretur jucun- dum in reliqua vita, azicitia ; cujus defeéctus munijfn'; p g contentiofitas , ob quam difficilis quis audit; ex- m ceflus azulatio, fi fiat utilitatis ergó, vel placizitas, ninis fi nullius rei causà. &c. Pars 2da etiam patet ex eod. Omnes enim verfàntur circa bonum honeftum,; ii & ad illud inclinant; honeftum autem effe non i poteft, nifi quod eft congruum rationi : Ira jufti- U ol tia inclinat ad reddendum cuivis, quod fuum eft, ,,,,, non plus aut minus : temperantia ad modera- quus tum ufüm cibi, & voluptatum corporis, non u ( plus aut minus fümendo, v«l deliciando, quàm recte rationi congruat &c.ergo. Fx hisinfüper x J iN.84. Advertes: Ae&? quoque ab aliis virtu- zes norales dividi im eas , quee fuut. circa a&iones ( j in quibus bonum & malum fümitur ex com« cap*ü menfüratione ad alterum : $5 z eas, que funt dl earca paffrones , in quibus illud fümitur. ex com- ga/mr. meníüratione ad ipfum operantem: Juxta quam u divifionem precipue decem funt circa a&iones ad. / J (l alterum, nempe 1.,Juftitia; de qua antea. 2. Res n ligio, que Deo de a itum cultum reddir. .3. Piez 4 officia qu tas, qgæ patrie ac parentibus debita & pr&- d E " 96 £ ( o»tc ï'::-ïää praflat. 4. Veritas in verbis. . 5. Fideliras in N romiífis. 6. Gratitudo pro beneficiis. 7. Vin- ï | «ptit dicatio mali moderata. 8. Amicitia. 9. Liberali- k tas ad utiliratem aliorum. ro. Magnificentia ad utiliratem communem. | Et decez czrea paffrones ; Mu Tin : INam 1. temperantia moderatur voluptates ap- LTj petitüs. 2. Liberalitas delectationes ejusdem circa pecunias. 3. Qi^oriuía, easdem circa ho- C a 1 vuldd nores. 4. Magnificentia fpem & defperationem ! circa magnos fümptus. 5. Magnanimitas eas- vithi Ts dem circa honores. 6. Veritas, quatenus ipfi Timg operanti delectabile eft; manifeftat fe alteri ver- fi- bis &factis. 7. Amicitia, quatenuseidem jucu m dum eft, communicat alreri in rebus feriis; & p $.in jocis &ludis. 9. Manfíüetudo regit iram. Drdioo 1o. Fortitudo, fiducias & timores. NB. Nec | 'p;üsæ pratermitrenda divifio zzizio L. 1. Etb. ubi virtus A Commutiiá ln f alia dicitur commnunis ,. lia bevoica. efl , qua actus elicit laudabiles, fed minüs dif- E ficiles : Jeroica efl , quae vel ob excellentiam j (ïd 117)(5 l WT; n operis, vel ob circumfítantias modum operandi communem exfuperat ; ideóque ab Arift. vo- | Wven Ti catur virtus, quee fupra zos eft, & divina , quia divinos quafi efficit homines. Opponitur i i üte cd vitium, quod ferzzas paílim dicitur, quia &vi- tiis ita depravari poteft homo, ut belluis fimi- lis evadat. Differt autem talis virtus à commu- | W;.qu mm., ni nonnifi quoad perfectiorem modum; & ad B eam pervenitur vel Dei dono, vel indole; edu- t €atione , & exercitio ; üt refert S.'Thom. 1. 2. J Squ q.68. a. 1. & p. 3. q. 7- a. 2. quz? eadem & reliqua- rum virtutum exordia fünt. N.85. —— s | É x(oXxC $4 97 -'ideïizag.if N.8;. Queres II.. Quomodo, €9 quibus fre- 57 t [ ceptis veperieudum vz'w-ut.z';" medium ? , Lt ficenat EKdeo cum Arift. . Eth. 9. üt circuli. cen« 1 pj Prum invenire , nou cujasliber, fed fcientis efl tan- Tüm.: utque iva[.4, Q9 dave a rgeutum cujuslibet - jpatsg T €ff , €s facile; fed cui, $g quamtum eg quando nand uomodo, &g cuju$ gratid oportet, eque cu- . EU Pet e[h , neque facile ; ita m-dium reperire ims 4 virtutis non eft obvium , fed valde diílicile, gt Tria tamen füpgerit ibid. (ummopere appofitaz dienié Primum eft ex ipfà rei natura;nempe: Precipuo mp? JIudio vecedendum e[e ab eo extremo,quod eft ma- érii gls contravium vmrtuti ; 1 enim. paulatim ad i mediocritatem deducemur; unde illud Ca. ypsüs monitum ad. Ulyffem : extra undam T d & fumum, longé compelle carinam. Secun- düm fuümitur ex noftra natura ; JVimirum co- d TM aandum e[fe , ut. maxim? vecedatur ab o . vitio, x «d quod prave cupiditatis efhu potentiis abripi- gt "Umm; nam fi. procul à peccando nos ipfos re- Ambï* moverimus ; ad medium demum . pertinge- . t ll; mus ; quod & qui diftorra ligna diripunt , fa- cere con(ueverunt, Tertium eít: /7 ommi- Yif j W &us. à voluptate feufuum cavendum quàm maxi- usl $; quia etfi non omnis voluptas virio fit ob- 9 noxia, difficile tamen eft, exitialem ab inno- ; d cente di(cernere: quod ergo Trojani erga He- lenam fecerunt, eam à fe dimittendo, id no- 7 a ni^ bis quoque erga voluptatem faciendum, li* ! L G þARs z AU 98 ER XxCoyC Eu d PARSII ETHICE . ue De Paffionibus, ceu materia vir tutum moralium. D SECTIO I. N De Paffionibur geueratim. E | i | hr Oft a&iioneshomini proprias, & que partem ejus rationalem fpectabant, IlleC N.8 6.P | if illas nunc profequimur, quze ad pat- tem fenfitivam pertinent , & paffones vulgóy n Val vel affeíus vocantur , nobísque cum brutis; mulra ex parte, communes fünt; cum hoc di- | esf Ycrimine, quód üt in bruds, dicantur ofe&uj 4 k Quri; àt autem in homine; affehus mix?t ; quia quit oriuntur quidem à parte irrationali hominis; | yip ita tamen, ut de ratione, cui pars ifta fübjedta Qrüio eft, ac paret , quidquam participent ; üt ait :g Arift. 1. Eth. 15. quanquam , nifi rationis nu- dt: d tu, virtutümque exercitio debité coérceantur, | Wür facillimé hominem in transverfüm apant; pes- M fiméque moratum efficiant ; 707 ezim , teíte S. fl j Auguft. epift. $2. Faciunt bonos, vel malos mo« L ves, miff boui, vel mali amores; €9' omuia, qu& dlts. fiunt injuffà atque improbà, ab bis oriuntur affe- Ti ibus. Cüm ergo in iis ad juftam temperiem moderandis virtutes morales totee fint : & üt l ait Lactant, L. 6. Inflit. c. 5. Uziverfa fcelera £9 Ti f'agitia , bis commotionibus virtute fodatis, ex. bo- üO,q aumum vita qnovibásque tollantur ; eequum eft, LT ut XMS 20:Co)X:C X : $9 ut hanc materiem feduló pertra&temus: quod ut exaélé fiat, erit tl INSTRUCTIO XI. JDe Paffouum natura $2 fu L anevo , € fpeciebus. ^je&o , divifrone ; nq- N.37. Vox pajfo accipitur 1. vulgar'iref pro zoleraztia cujusvis mali. l 2. Pro veceptione cujuslibet forma in fübje&o , uti & aér , dum fisi Tucem recipit; pati dicitur, etfi ab ea perficia- x ped tur potiüs, 3. Pro nativa cujusque rei proprze- U2 4ate, qualiter v. g. vis rifiva paílio dicitur, M uU 4 Pro receptione alicujus rei cum a/jetzone al- Imi terius ; five haec nature patientis fit conveni- n ens; five non: fic aqua pati dicitur & cüm ca- u lefit, & cüm refrigeratur. 5. Pro tertia fpecie T qualiratis, que pazibilis nuncupatur. 6. Et pro- h prié pro motu appetitüs Jentientis , orto ex co- ; il) gnitione boni vel mali, Nam Zuplex appeti- "m 7uj agime duplici facultati cogno[centi corre|pon- [, i det : alter fetiens, qui imaginationis ductum fe- *W quitur, & 9e«£i vel appetitus fimpliciter appel- liff, latur : alter vazionalis, qui fertur in objectum M jh) fibi ab intelle&u repraentatum ; & (8óvowcis: 7) [ vel voluntas dicitur, cujus eft imperare, ficut ,]1' / iftius eít obedire, eoquód à natura datus fit ra- tioni üt inftrumentum ad functiones rite ob- !l eundas, medià & quafi fequeftrà vi imaginan- p di. Ea tamen eft inter has facultates , unam u rationis participem, alteram expertem con(en- fio, quia in eadem anima radicantur, ut flatim, 1)[4 1 fff; &c vis imaginandi inrellectui quidquam objicit, Ut d 2 E — | IOO AR X(ooxC s i prit id ipfe illico apprehendat, illi&sque formet imaginem : & quidquid appetitus fentiens tiqng amat , ad id voluntas motu indeliberato prori- Dic nus feratur: unde & talis motus indeliberatus tüm lir f:epe paffio dicitur, quia videlicet oritur ex a£- feétu parris fentientis. Ex quo etiam patet, alc; H nim qué vatione þajw appetitás voluntatem indivetlà moveat , 6 ad malum vatiouis, froe iuboneinm lm, impzllat ; nempe vel abftrahendo eum à pro- d d pria funétione ; utd fit; dum appetitus bono fenfuali intens? affixus, vim quoque imaginan- m rj di tenaciüis eidem affigit, sícque unà ad fe, ob facultatis utriusque confenfüm , voluntatem ra- in, pir, ut hzc conatum füum circa honeftatem cjum | remitrat , séque lenociniis fenfüum perverti fi- t5 m nat: vel acris commovendo fpiritus , fangui- n nem, aut bilem; quibus apprehenfio rationis; o & judicium virtutis acftimativee impeditur ; uti gde0q1 contingit in amentibus ; & furios* quidquam Juda depereuntibus Atque hinc eft, quàd triplici mCOgI paffim nomine he commotiones indigitentur ; l, q & perturbationes vocentur , dum concitatiores W ! fünt, ac rationem fübruunt ; affe&liones veró m dum fcdatiores ac mitiores ; pa[/iones autem; Wg. dum medium quendam ftatum tenent.. Alii ta- Qunis men eis nomina indunt per ordinem ad fübje- LT. &um, & objectum; ideóque, üt animum affi- X ciunt, affe&'us vocant; motus veró , üt ad ob- Bd je&tum rendunt; fafftoues demum, üt ab obje- [ &o fünt in animum. At tranfeundo ed rem ( N.88. Dicol. Paffio re&té definirur: Mo- Qüe, qus vel aus appetitüs feufftivi , cum aliqua cor- iif poris | — eU y(oxc So Iof fore povis mutatioue , ex: apprebenfrone vel imagiua- (enta Ita communis. Houe bomi aut mali [enfebilis. i ptt Dicitur r. sotus vel a&fus , nempe zmmanens ; d tum ut dfinguatur à faculrate naturali, & ba- m bitu : tum quia non eft pura receptio formae m alicujus, fed actio proprié talis; per paffiones enim anima vitaliter tendit in bonum & ma- lum, hzcque ceu füa obje&ta attingit. 2 Atus ^ W m-ïïï [ appetitás, non rarionalis; qui fequitur bonum od intelle£tu , fed fez//tivi, qui profequitur bo- mgiïö num fenfu apprehenfüm, — Unde 1mó macta- ( tur Steicorum delirium: paffiones judicia quee- Va dam , & opiniones effe, e. . dolorem judi- d cium praefentis, metum opinionem impenden- aj tis mali; quibus animum demitti oporteret; Nam actus circa bonum & malum fünt actus g n appg:titivi ; h.e. profecutivi, vel averfativi; in adeóque non mera judicia, etfi ea femper ad- i u junéta habeant , quia nec appertitus fertur in J 1 b [ incognitum. — Deinde differt ab actu volunta- ;IICH-'L'* tis, qui proprié non eft paífio ; & hinc addi- tur 3. cum aliqua covpovis mutatione , quippe jj* m quam pafífiones femper inferunt, eoquód con- ) nexe fünt cum commotione fpirituum , fan- ii guinis &c. quibus corpus alteratur ex eorum n vel effüfione, vel contraclione , incalefcentia , ij m vel refrigeratione , puritate vel eraffitie ; pro paífionum varietate concitatis. Etft autem ap- gd fh o petitus vationalis vel voluntas eosdem atus ba- Qu beat. circa bonum, vel malum fenftbile (amat nám- ] que, odit; defiderat, fugit &c.) a&us tamen ii T H metapboricé 5 quia fünt It paj[rones non funt , mg 3 poten- * r 102 $6 »(o»( 66 ediot potentiee fpiritualis ; & intrinfece liberi , ne- que per fe caufant mutationem in corpore; tuc f sf Íed verfando circa objecta tam fpiritualia, quàm materialia, pleno fübfunt voluntatis do- f & minio, ita ut eà nolente ftatim ceffent : Affe- &tus autem appetitüs fentientis non fünt liberi Tiore dd intrinfecé; neque boni vel mali, nifi prout vo- luntati fübjacent, cui tanrüm civiliter obediunt )f & circa folum fenfibile verfantur. Eodem mo- Dl do zec i2 Deo , uec in ZAtugelis pa[fones fuut , nii f0 r translatitié, vel potiüs per eminentiam, qua- tenus libere füfcipiunt affe&tiones quasdam cir- Üj M RUL ca objeécta paffionum, vel effeétus praftant iis Wi fimiles; quas homiges operantur: E: hinc juxta T S. Thom. 1. 2. q. 22. a. 3 ad 3. amor, & gau- N dium; & alia hujusmodi , cüm attribuuntue [ U 4 d Deo , vel Angelis, vel hominibus fecundüm du Vf appetitum intellectivum, fignificant fimplicem eétum voluntatis, cum fimilitudine effe&tüs, lmug »lel) absque paffione &c. — 4. Ex zmaginatione boni vel mal fenftbilis; quia heec femper prelucet lonis appetitui, ficut ratio voluntati ; & paflio pro- equens eft circa bonum, quod füb fenfus ca- In Á dit; fugiezs circa tale malum. — Ex his adver- tes quoque; 4uomodo f a[[to excitetur 2 bomine 2 lp (s H ilia feriunt fenfüs ex- T Nempe 1. objeéta fen: (?E l ternos, eósque movent & afficiunt. 2. Inde AR t I M in phantafiam appellunt, eíque proponuntur üt bona vel mala. 3. Vis imaginandi fi bo- lj d num cognofcit, profequendum judicat ; fi ma- lum, fugiendum. 4. Pofito hoc judicio nafci- (1jj tur in apperitu amor, defiderium, gaudium; Vjl odium; a * 103: 66 9(o»C 68 t edium, fuga &c. . . Hác appertirione alteran- u tur fpiritus; aliáque, ac anté, ratione corpus rf afficiunt. 6. Internam hanc motionem fpe Vs fequitur motio externa faculiatis locomotivz ; p M & inílrumenta motüs diriguntur ad profecu- m tionem boni, fugam mali. Prima motio , quze YO R e(t ab objecto: per cognitionem ,. non eft paf- du fio, (ed paflionis origo & principium ; media d aurem illa, quz excitatur in facultate appeten- te; ut cum quadam fpirituum agitatione ad ob- jai ne jectum vereat; eft paffio : ac proin ex parte dnc objecti paflio eft tantüm actio; ex parte ap- j ] petitus primó eft paffio, deinde actio; ex par- ing te demum corporis tantüm paffio. B i N.89. Dico IL Paffozes pev fe primo &9 bt " » j inmediat? vofident in. appetitu [enfétrvos ble verà a edem babet in covde : im potentia autem coguo- Jcente, &g' voluntate fecundavió zantiin funt , uon mpïm db zanquam 1n fubye&to , [ed àt in cau[a excitante , vel dirigente. . Nerüm antequam triplicis affer- u yo tionis rationes infpiciamus, majoris intelligen- tig cousà duo praenotanda funt n jist 1mo Zfgimam , etft fet. entitative femplex , effe zamen vivtualiter multiplicem. infinuat hoc $. gt t Aug. L. deSpir. &ani.ubi fic: Znima fecundüm evis fui officium, divevfts nuncupatur uominitus; "t Ài L eitur namque anina, dum vegetat ; [piritus dum T contemplatur ; fenfus ,. dum feutit ; vatio , dum j di[cevuit . . . que non differunt in fubffantia, quem- ^ admodum ig uominibus , quoniam omnia i[ia una u anima. efl ; pvoprietates quidem. divev[a , [ed e[- furm feutia una Sfc. Cüm enim fir forma vel ener-: if G 4 gia G n 104 80 xCoyC 88 gi1 corporis, in a&ibus etiam corporeis , lt quales funt vegetatio ; & fenfatio, quandam aC cum eo habere debet affinitatem. 2do anime, fen quà femtiens efl , duplicem à matura inefe appeti- tis, fum; quorum unus zzi2vjós concupi[cens di- que [ràn. citur, próque objecto primario habet bonum fecundüm fe, pro fecundario malum fecun- Wtl Tlo düm fe: alter 3vusxis irafceus, cujus obje- étum primarium eít bonum arduum, fecunda- At ilb rium malum difficulter fuperabile ; quíque ap- petitui fentienti datus eft, ut, fi quando difí- stl cultas oritur ; cupiditates bellatrices velut in ttph aciem contra educat, illique fuperandze infiftat: T ub gemina enim hac confideratione bonum & nf malum fenfibile fpe&ari poffünt, & appetitus la in illa ferri. Nec tamen ideo fenfüs eft, ar- L pv duitatem ipfam appeti (hec enim habet ratio- qu nem mali) fed indicatur, paffiones irafcibiles fhon bonum appetere , etiam quod eft arduum, vel Ia malum fugere , tametfi fiat cum difficultate. fir Hinc motus omnes apperitüs irafcibilis fervi- tj unt motibus concupifcibilis quafi imperanti- T bus: & duo hi appetitus non realiter, fed fo- Bj lüm per rationem inter fe diftinguuntur, pro- Dtt prer diverfum ejusdem porentige agendi mo- Wf dum, vel diveríà illa genera paffionum , quas ts AQ elicir; u nec voluntas vel appetitus rationa- W lis propterea realiter multiplicatur, His ob- H ervatis Bu N. 90. Ratio rmni eff ; quia paffiones per QU fe primó refident in illà fa cultate ; cujus ope- & im- Katio per fe primó & i.mmediat& corpus Inu- app — AE v5 y»(oxc $8 IO$ Ypri mutat : fola operatio appetirüs fentientis hoc quiit facit, quia pro obje&to habetbonum & malum N fenfibile; non veró actio porentiee cognofcen- rl" f [ tis ; cujus objectum eft verum & falfum : ne- i que etiam actio voluntatis, quz per fe fit fine &tb transmutatione corporali; cüm hujusmodi ap- m k petirus non fit virtus alicujus ergani , üt ait S, jj Thorm. 1. 2. q. 22. a. 3. & nec mens, nec vo- J n w,f." ul luntas corpus proximé moveat; fed (ola ima- yige? ginatio, ür inquit Arift. L. 3. de ani. ergo, ii Idem propugnat S. Thom.1. c. a. 2. ex 6. Me- vl taph. eoquód anima magis trahatur ad rem T per vim appetitivam , quàm per apprehenfi- bouri vam &c, Ratio zdi eft ex Arift. & Galen., appäiï L. 2. de placit. Hipp. & Plat. c. 7. quia in ea TL parte corporis refidet uterque appetitus , in pug qua; quovis affectu concitato , fiunt precipue& kl motus , & alterationes; fed hee preecipué fiunt in corde; fentimus enim gaudio id laxari, tri- n] ftitià conftringi, defiderio propgredi, fugà re- T gredi &c. ergo. Unde & communi fenfu ac p j more loquendi ; cor & amor confunduntur; L & ipfe Deus amorem à nobis poftulans, cor l: n / petit: & licét amor; quem Deus jure fuo de- il HW* poícit, voluntatis partus fit ; hecipía tamen vo- | nf untas per quampiam proportionem cor ani- ( mze dicitur: imó nec operatur circaullum ob- ]i jectum, quin eidem fuo modo intendat ima- ginatio, & appetitus fentiens ; quam etiam ob 4p caufam ipfi Dei amatores fe languere fentiunt, & viribus corporeis atteri. AVeque vefev?, quód D en- j appetitus fenfitivus imperet motum, quo t n 3 'di EM 106 £ Xx(oy»(C du Itf dit animal ad bonum fibi conveniens ; adeó- que videatur in cerebro effe debere ; ubi origo [ nervorum eft, & officina fpirituum , ad ralem motum defervientium : item , quód imagina- pj tio, per quam diripitur appetitus fentiens, fit [ in cerebro. Nam quamvis facultates iftee con- Ti nexioneminter fe habeant; quippe eidem trun- ün co infitze ; ipfis tamen perinde eft , en in eo- Qd dem, vel diverfis locis reperiantur; homo fi- qi uidem eít agens à quod , 1ftee autem fünt tan- ïerfa tüm active 4£ quo, & tenquam inftrumenta: ln proin homo utut obje&urm fibi reprefentans i per imaginationem , illud tamen profequitur tf velaveríatur per appetitum in corde refiden- ttnj tem,. Kafío stü ef! ; quia & imaginatio & in- i telle&us utrique appetitui preelucent, illa irra- [7 tionali; hzc rationali; atque ita imaginatio ap- E petitum fentientem movet vicarià objecti ima- fdtig gine, &intelle&us voluntatem, ac per volunta- ls tem appetitum fentientem: Imó & ex imperio Qu voluntatis fzepe excitari paífiones palam eft, pl applicaríque mentem ad cognitionem objecti m convenientis, vel disconvenientis; quo pacto Hlä[ür, voluntas mediaté utique, & indirecte appeti- li or tum movet ; dum enim elicere vis horrorem inferni, per voluntatem movesintellectum, & Qoufu ts per hunc imaginationem ad producendam ide-. hi am ignis urentis, vermis rodentis &c. ex quo i affectus timoris in appetitu fentiente coníequi- pl tur. Sic & vir continens affectus partis irafcen- f tis excitat contra pravas cupiditates; inconti- Ten nens D — 66 )»(o)»€ 08 107 d fens motus concupifcentis adversüs irafcen- : u tem armat: ergo. Unde us N. 91. Colliges ulterius: Multiplicem e[fe m pa[fomum . pavtitionem , pro vario earundem te- jes, l pecu. Prima per ordinem ad fübje&tum im- iznt mediatum fit iz affe&us appetitás concupi[centis, lmm 89 ira[centis ; üt patet ex Not. 2. N. 89.. Se- i . cunda ratione obj«&i fit z affe&us pro[ecutionis, m qui circa bonum ; £? f"g4, qui circa malum i verfantur. 'Fertia per reípe&tum ad rationem ynelt fit in affe&us primos. vel incon[ultos ,. qui ratio- fet nem anteverrunt ,. füntque motus, quibus ho- E mo fübitó & ex improvifo, ante judicium ra- ii tionis, in rem movetur, ac quafi rapitur, pro- TU equendo, aut fugiendo; £s z fecundos vel cor- hn fultos, qui adhibito rationis judicio rem pro- ts equuntur ; aut fugiunt. Motus primi ; qua- du tenus rationem preevertunt , non fuünt in no- Qutà ftra poteflate: aliquatenus tamen effe poffunt, quatenus difciplinà ; educatione, confüetudine al j paulatim difponi poffumus , ne tam fübitó affi- a Ciamur. Quarta fit 42 affeffus natuvales , qui à | pä&ü natura; & per naturam infunt, atque à poten- 1ppfrt' ,tia oriuntur ;. 69 z morales, qui educatione & od confüetudine contrahuntur ; füntque cum ra-- tione juncti & connexi. m;ä Priores ifti e. g. mo-- j tus irze ; avaritiae &c. minui quidem poffunt in q proficientibus & refiftentibus; finiri autem non. »qul poffunt ; & relinquuntur etiam in baptizatis;, d ut fortiter certando majorem fibi gloriam pa- Yi* rent: pofteriores veró etiam tolli poffunt re-. tudine.; j gugnando ; & contrarià. virtutum affüue Quin- ro8 £RR Co)t Quinta partitio »oralium eft iz bonor, qui re- ml fen &ze rationis prefcriprum fequuntur; £ 72 ma- los , qui rationem fequuntur errantem ; de qui- [ t bus plura Inftr. feq. Jam.- quoad: numerum paffionum db ad N. 92. Dico III.. Paffoues. genevalitev. funt undecim ; quavum [ex pertinem ad appetitum con- hi fenf eupi[cibileim, nempe Zmor & odium , deftdevium & ; uga, gaudium & dolor vel tviffitia : quinque h l ö.(iæ autem ad iva[cibilem, nimi-rum Jpes & defpevatio; audacia & timor, ac denique zra. lta commu- 0i niter Erthici ; etfà Arift. L. 2. Rhet. conflituat dip r3. alii pauciores, vel plures; imó Plato in- [ numeras. ia I j Ratio vulgat« diviftonis e[f. ex S. Tb £. 2. q. 25. 4. 4. quia tot funt pafliones in appe- [ M titu.concupifcibili, quot diverfis modis con- m tingit eum tendere per profecutionem in bo- num, & per fugam in malum, abfoluté fum- ET ta: hoc autem fit fex modis; nam oblatà re «( oná ; abítrahendo ab ejus prafentia & abfen- m i tia; gignitur in appetitu propenfio ad illud; Vàtr vel complacentia; éftque amor: fi bonum iftud Qis eft abfens excitatur ejus defderium:: fi pr«fens, tení audium de eo. Pariter oblato malo fenfibili; Q abftrahendo à przfentia vel abfentia ejus, ori- T0n ] tur odjum , feu averffo ; & fi fit abfens, fuga ; ^i fi praefens , dolor , vel zriffztia: ergo. Similiter E appetitus irafcens tot paíliones habet, quot V modis tendit in bonum & malum arduum : n fed hoc fit folüm quinque modis ; fi enim bo- lr num arduum fit prefens & comparatum, unam lii delectationem excitat in parte concupifcente; df nul- — 109 C x(ox( 0 t nullam veró motum in irafcente; quia pre- ( fente bono nulla poteft effe fiperanda difficul- lT tas, adeóque & nulla paffio irafcibilis, que op- Jl U ponatur ire ; ergo. Itaque bonum arduum " abíens vel repreefentatur üt parabile ; & fpem "u ciet, que aggreditur media ad finem conduci- "m bilia , poftiabità eorum difficultate: vel ob- h rtentu impoffibile; & 4efperatiozem gignit: & malum abíens vel apprehenditur àt füperabile; & audaciam patit: vel àt ineluctabile ; & zimor Jf exoritur, audacie contrarius: Si veró malum eft praefens, & concipitur üàt inauferibile, equi- 40 dem triítitia concitatur. in appetitu concupi- '5. j Ícente ; unà tamen commovetur /ra, quà of- ) fendentem repellimus, aut malum vindictá $0 compenfàre contendimus. Ex quibus porro i N. 93. Deduces l. Man[uetudinem non e[Je 1 are oppo/rtams vel enim fignificat negationem , 2ut omnimodam vacuitatem irae; & ita nec eft u t paífio, nec affe&us , qui iree adverfetur : vel "i iHM iram remiffam & languidam ; & ita non ma- jb ) gis differt ab ira, quàm calor remiffus ab in- tenfo : Sicut €9 fuvor £9 ira non differunt , nifi f DUr Íccundüm magis & minüs ; furor enim aliud Idem dixevis de r non eft, ac ira inflammata, aelo, €69' amore, ac iva ; zelus enim eft amor ) Sic Jict accenfus & ira, vel fervor irati amoris. & fiducia ad fpem, verecundia ad timorem, ;uor Ift, invidia & mifericordia ad triftitiam revocan- lt tur&c. Fodem modo pro [exta pa[fJoue svafci- Jf bili nmerare zequibis tolerantiam , quie fit in fuüfferendo malo inelu&tabili ; nam & haec ad fj l tf'iüi— 110 QUE x(CoyC Z 11 triflitiam reducitur, quia malum prafens in- evitabile, etfi fit malum doloriferum & difpli- fed cens, rion eft tamen arduum , nec luGz relin- Trià quitlocum, Deduces II. Gezerales quidem pa[- TiS J. 0) frones e[fetantüm X. uamlibet tamen fub f con- zineve peculiaves quas ! m (pecies , ut adeo prova- lu vietate obje&ovum plures , ac pene iumumera. dici po[ft ; tic dolor, qui refpicit malum praefens, Vi fi fit aliena profperitas; izvidia ; f aliena cala- initas , mi[ericordia ; fi noftra infamia , pudor vocatur: Sic defiderium, quod refpicir bonum T abfens, fi iftud fir honor. vocatur anbirio ; fà qul; pecunia, copcupi[centia vel cupiditas ; fi palchri- D tudo, generico nomine aor dicitur; & fic de Ti ceteris. Deduces IIL .$olum amorem & odium l1 e[[e femplices affec£us ; veliquos verà ex utriusque fty Zemperie coalejcere ; Nam ex amore boni ; & D) odio carentiz oritur deffderium: ex amore bo- L ni, & amore (übje&ti üt illo perfecti gaudium T0 vel voluptas : ex odio mali, & amore fubjecti fz4: ex odio mali, & amore fübjecti àr illo )] imperfedti zri/Litia: ex defiderio boni, & de- ( le&atione virium /pes: ex defiderio boni, & triftiria virium defperatio: ex fpe boni; & odio mali impedientis eudacia : ex triflitia virium; & odio mali zimor : demum ?ra ex defiderio LU boni, quo privamur, & odio privantis, ac Ti Tn Ípe vindicationis: Imó veró fi ftrictà loqui ve- limus , nequidem odium fimplex eft, fed amo- di rem füi, &averfionem mali includit. Ilte N.94. Si Queras : n fenguli affe&us differant (/./Ir La Ti f'eyj?lztialz'ter $? $deo: Mulü cum S, Th. 9. I. D — Es o )( m IIl Msl 3. 1. & 2. fingulos ajunt differre effentialiter ; dj fed quia affertio hec füpponit facultates ani- d mxe realiter diftinctas, quod communiüs à ple- nj risque negatur ; hinc amorem tantüm &odium d ]js ob divería effentialiter objecta effentialiter dif- n ferre pugnamus , reliquas veró paffiones dun- nj taxat veluti amores quosdam bonieffe dicimus, Jfa ] vel quaedam mali odia , cum fola inter fe di- nae verfitate accidentali , ob diverfüm tendendi j modum ad bonum vel malum, aut propter di- p verfitatem accidenralem boni vel mali; diffi- , "n culras enim & non difficultas , quibuscum con- TA junguntur, nequeunt difcrimen effentiale in o ict ratione boni aut mali inducere. UndeS. Aug. [ l'!f L. 14. de Civ. Dei. c, 7. appofité ad rem no- u ftram inquit : Zmor ergo zzbians babere, quod m,a amatur , cupiditas efl : 1idem. babens , eóque fru- d2 enj , letitia eff : fugieus , quod ei adverfatur , ti- Wi 4f mor efl : idque cüm acciderit , tvi[litia e[l egc. d INSTRUCTIO XII. ii 11[0 De Caufa pajfonum efficiente eg. finali , déque T. eayum bLonmitate vel malitia , $9 vemedüs 17& od generalibus. Iff] N. 95. Dico l. Cau[« efficientes pa[fronum Jumt vavie : Nam primó alz« funt extra bomi- rio | L 7em ; qua extrinfecus follicitando ; & fenfüs vo tum externos, tum internos provocando, me- o diantibus iis appetitum five p/y//c? , five mora- liter excitant, — Sic obje&la vel convenientia , vel j discomvenientia appetitui per vicarias fui fpecies movent fenfus zagquam cau[« exterua pl y[z'cx&,- E m 112 cü (o0( £5 & per hos appetitum ad profecutionem boni, fied fugam mali; fi enim obje&tum fit zzifferens ; pha nec appetitum movet, nec affectum concitat; t hinc fi e. g. audias, indefinit& quempiam hic wj adventáfT: , non ideo appetitus commovebitur, "r quia res habetur indifferens: at fi addatur , re- ht ducem ex longa peregrinatione effe tuum fa- N miliarem aut con(anguineum; tum enim verà D defiderium ejus videndi oboritur , fübitáque ——— Áinin Jeetitia. Sic Exempla, Convitus, Muftca. €9c. l5ren J caufz morales extvinfece multiplicium affe- [ "X &uum, ad quos propenfiones ingenerant ; íu- T muntur namque à converfantbus, & alienis W dq exemplis mores, precipue mali ; quia procli- Yd vis e malorum zmulatio : Mufice veró vim magm in concitandis fedandísque affectibus vix eft, Biq qui non percipiat : erpo. 2dó ali« funt iu- fiti tvà bominem (qua & ideo izterze dici folent; if n non quód fint internz refpectu effe&uum, il quos producunt , fed quód fübjecto infint, in Titür uo agunt) vel àz cau[e principales, velüt im- Wäxe / vumentales, eeque vel vemota , vel proxima, ! rf Sic affectuum cau/a principalis interna vemota t f eft potentia tum exzerua, quam obje&tum im- I6y; mediate afficirt ac movet ; tum ézzerza nempe ió phantaffa, que obje&tum perceptum dijudicat, U bonümque an malum fit, jucundum an mole- qui ftum, facile an arduum discutit ; zpfa denique vatio bominis, qu& ( phantafiae adjungit , bo- ily ] nümque à malo, facile ab arduo perfectiüs di- Àij Ícernit. Caufa verà principalis intevua proxima &pni eftl appetitus [eutietis ; hic enim per fe & im- W inediateé CGMB x(oyx( G "IIXSV a mediat? fingulos affectus elicir ex prelucente lfs CODGHd phantafia, rém que ab ipíà objectam profequi- tur, fi con pgrua fit, vel fi molefta , averfatur, pam i ut jam dictum N. 88. Caufie demuim inflrumenta- Ovebt les pbyfa icee Wiaxime fumt cov, fporitus auimakes , hr Jumore $ 5 Q9 fempevamentum ;; Nam . cor juxta t IiN. 9o. ex perceptione boni vel mali incitat i membra externa ad ejusdem profecutionem vel fu'aueg?e fugam, effundendo ípiritus in ea, vel illos ab lis retrahendo ; próque fua quantitate aut quali- "T. tate ad certos motus plurimüm confert : mag- it; num quippe & laxum ob diffüfionem fpirituum, Ti uti etiam frigidius & humidum affe&tus minüs | ptodi vehementes, minüsque conftantes producit; 1 v i d magnum & folidum magna appetit; parvurn; compactius firmirer infiflit affe&tibus &c. j " fpirirus item animales ceu maximée mobiles fen- ( fationi, motui, ipsíque meditationi intelle&tüs Cryt fübferviunt : Humores autem ceu materia fpi- j i rituum , eos vel acuunt, vel obtundunt, pro [ d fua vel tenuitate, vel craffitie; in ira enim cie- um tur flava bilis, in triftitia & metu atra; in lzeti- 'em':h tia fanguis &c.. Ex temperamenti veró affectio- xm lm' ne varia, five mutatione variz fünt five mutan- atIp tur & animorum propenfiones ob mutuam par- jicit tis rationalis cum fenfitiva conüexionetm , eo- ol quód anima quoad gradus inferiores directe & j immediaté à corpore pariatur; pendeátque ab 14 illo üt inftrumento in operando ;. quod tefte y d Arift. in initio Phyfiogn. manifeft? patet. in yi zpritudinibus &c.:' 3tió. Ad principia tum in- P» d tum extrinfeca; quibus hominis temperies mu- jit mus — - EH ):(o):( n boft tatur, confequenter & affe&tus , revocántur progenies, conformatio partium corporis ; af- quo fuefactio, alimenta, affectio aéris, visque ce- f( lorum &c. de quibus Arift. plura in L. Problem; que N. 96. Dico II — Ceufzm finalem s. & ufuri Zeli palfiomum quod [pe&at ; finis eavumnternus g yiná- — fiej vius eft prompta boni [enfibilis adeptioy 2darius aus : - teQüg zem fuga mali; quee quidem fapientiflime provi- tinfy ditnatura, ne unquam vel difficultate ; vel fa- t ftidio torpeícamus , fed ut affectus profecurivi fint quafi ftimuli, quibus excitemur ad bonurnj WT averíativi quafi frena, quibus à noxiis cohibea- de mur. i vemotus eft ipfa animalis confervatio; tb quippe quz boni, quo perficitur ; confecutios Í fi ne, &.mali, à quo leditur, propulfione po- $d tiffimum continetur: utrumque igitur cüim rité : affe&tus de fe preftent , & propellendo noxiuin ipib confervent negativé, ad bonum veró impellen- hi do, pofitive; meritó cum S. Aug. pro armis qllf ü effe dixeris, fi bene ufurpentur. Qu vatiou ftlig etiam ferviunt. boc patlo , ad funtliones sls beué r folertérque obeundas ; nam quia anima , quamdiu At eft in corpore, ab o in agendo pendet; minis Vi fterio appetirüs utique indiger, quoó defideriis Yaj ejus, ceu alis, ad bonum evolet; fpe; ür ma- p nu, illud prehendat; letitià, àt brachiis; illud Ntt amplexerur ; vel fi quid à boni fruitione àvocet, uhxg audaciáà vincat &c. qua & de caufa faellibium va- Qv £ionis paffiones à prifcis paffim nuncupabantur. Q Jhnó palam eff , eas ad opeva etiam, virtutum mul- um copferve , fiv& ? priucipia; quia rationi; & li ut ar- uj date cghn:g gratia fä adjungunt : ac vel bufta E B x(oxCc 08 II$ Vomt bufta filveftria ex infito de bona arbore fürculo» Y d quod in fe habent vitii , corrigunt , bonósque NU G fructusferunt; itaad comparandam firmandárm- Drobs n que virtutem juvant, cui fünt affines ; fic ira zelum; amor charitatem , triftitia & dolor poe- iin Á nitentiam promovet &c. fivé àz Zzffrumenta ; qua- tenüs tarditatem in agendo & refiftendo inci- MU i tant, ratióque pratià adjuta iis ad opera virtu- ;X 1 tum utitur: vel demum 2 mofiva; non quód af ipíà paffio fit formale virtutum objectum, fed donii quia animms pertüfbationem paffionum in f& alb aliàs expertus; easdem reprimit, ínque gyrum jniti rationis copit ; affe&tus namque virtutes fiunt; Yi fi fiant cüm modo ; da enim modum cupidirati; Qte & juftitia quaedam erit; da voluptati, & tem- xiniri perantia evadet &c. Hinc jure S. Aug. L. de f fpir. & ani. c. 4. ait: Quoniam virtus efi babitus yie 1 mentis Tene compofitay, componendi infttuendi , at- yuti que ordinandi junt. animi affetlus ad àd, ad quod. j u j delent , ut in virtutes proficere po[fint * cum eigo- " prudenier , modeflé, g. fortitev, £? juJf2 amor Q9* ubl odium iuflituuntur , in virtures exfurgunt. - Unde j & fàpienter inquit Arift. 7. Polit. 15.. Priis cu- [ yandum covpus, quàm ammus: deinde bvoximà ap- T. peritós eura. babendas fed. propter memém 39 ani- jld 7& Causd corpus formandum inflituendimque s nam Qceb ubi paífiones rationi obtemperant , jam via eft! t m ad virtütem felicitatémque privata é RRM ntu cam complanata. Atque hinc ? » : ii , d N.97. Dico III. P. Lones 317 17 r funt, . ft fint modevatee, g 3uxta ovdiném vatura'st 12 oRt liite fe"criþfo: à vatá ;ulïa $m Q9 moraler , fi l-iiw 2 Teaeatil y | a. 116 ER x(oxC £R zeueant , €9 ve&lo mentis confilio dirigantur : Si.ve- N5 gà immodevatee fint , mec vationi obediant , & pby- qui Rras ficà €8 moraliter male funt. . Eft contra Stoicos, qui-paffiones omnes damnabant üt malas, & lpr ia ullam in fapiente reperiri poffe negabant: Item contra Luth. Calv. &c. HH. qui nonmodó Con- p I ] eupifcentiee motus , etfi indeliberatos , dicunt ii effe peccata , fed ipífam quoque idem effe vo- !emp lunt.ac originale peccatum. A0 177 ef? ; Quia ( per fe à naturainfitee fünt cuivis animali ad iplius üq bonum, & confervationem ,. ex N. praced. erpgo cüm natura feipfam non deftruat; perin- tiqu hm de ac uterque appetitus phyficé bone funt; uamdiu nature moderamen fequuntur. 770 &s| 2di efl ; quia hoc paécto fünt rationi conformes, adeóque laudabiles; bonum namque eft; odiffe fux& &i l malum , redamare amicos, aliorum miferiis compati &c. Unde & Pf. 4. zra[camini , & mo- Gl ] l lite peccare. — Adhaec pleraque ex dictis funt in- ftrümenta, & incentiva virtutum, ac arma ani- Ws quàa me: Atque&in Adamo innocente, &in Chri- fto extitére; quanquam difpari à nobis ratione; ütg &t non enim ufüm rationis praveniebant &c. ita- e poffunt effe moraliter bonz. Azio 32 6f g fenr Qu uia fic & egritudinum corporis , & morbo- . rum . ant mi caufe funt; enervant enim vires; n remperiémque humorum tollunt, üt in amore àW & odio, triftitià & irà efferatis indies patet, & m ad peffima quevis impellunr. Tüty N.98. AVec dicas 1.. Quecunque fiunt ex p inftigatione paffionum, fieri ex Philautia, five BU Tio- Q amore proprio; proindemalaeffe. 2. Pa nes » Q* XCoyC 8 217 DN nesetiam moderatas conturbare animum, eo- en quód eas confequatur cognitio confufà cum di- tOR Ítractione, vel averfione à bono honefto. 3- js, d In nullo gradu bonam effe poffe Concupifcen- : f tiam , aut libidinem ; cüm femper incliner in wdöCüH- peccatum ; neque in noflra poreflate fit, uti ln nec reliquarum patfionum motus &c. Nanm n 4d 1. &. Falfüm manifefté affümi ; alioqui & Qu temperantia , & fortitudo ; & plereque virtu- tes malee forent; nam & ha directé referuntur ij ad confervationem temperantis ; & fortis &c. a at« atque adeo ex fine proximo & amore fuz con- ; h fervationis exercentur: diftinguendus igitur re- 2/] €tus bonüsque amor proprius à pravo eft.. 44 VIS] 2.X«. Si moderatee fint, non ita turbare, ut na- ,a turam humanam dedeceat; ficut& cibi fümptio, m & digeftio vim intelligendi non parum obfut- ! J.",' cant; & fomnus ufüm ipfum rarionis tollit, quin: ii hzc fint malaaut phyfica, aut moralia hominis: u idem ergo de paílionibus moderatis dicendumg: quia majore illà intenfione, quam inferunt; na- ( ra[ioqei ture non adveríantur, ütjam conftatex N. 9j. & mox amplius patebit. Neque etiam homi- u « gmr',ïi? nis nature diffonat, confusé cognofcere, vel at-: tentiüs in unum objectum aut ejusdem praedi- Vr virel catum ferri ; hoc enim fzepiffim? petitur ad agen- da virtutis opera: ergo. 74d 3. &. Motus quos- TÍOU [ dam paflionibus fübin annumerari; quorum natura pofita eft in ipfo exceffu, eóque maxim& j d perturbato; quos utique malos effe non inficia- mur, perinde ac palliones in vitia degeneran- fj ff 1es, nili exceffus ille tollatur; tales autem non H 3 funt (a um h3 118 $E y(CoYyxC z82 &cdi funt paífiones fecundàüm fe; uti neque concu- pifcentia: quia etfi hec poít baptifmum ad dire pugnam remaneat (ex quo ipfo conficitur; eam frni non eífe idem cum peccato originis, quod aliud [ baptifmo eluitur; uteft de fide ex Rom. 8. v. 1. & feqq. &c.) peccatum ramen non eft, nifi ma- r terialiter, quatenus nempe eft effe&tus peccati , | Ra vel ad peccatum excitat; qui ipfi etiam motus; p quà primi funt, & rationem antevertere folent, ". "EU peccata non fünt, íed virtutum , cüm repri- Tnuntur, materia: proin eíto in nobis non fit; mj quar ut ne omnino in nobis nafcantur, nullánquein corpore mutationem cieant ; firum tamen in no- t tini bis ob liberum arbitrium eft plerumque effice- re, utne immoderati finr, & ultra recte ratio- t Xl nis fines prodeant: quod quia non femper fit, Íed non raró aut eorum etu nos abripi prae- Qu fiüm. pofteré finimus, aut pravitate voluntatis eos- dem in malum conciramus ipfi; hinc ut ex- time pur actiüs pateat, quo pacto & Concupifcentia; & Pafliones ad moraliratem, ac preefertim ad pec« ttm catum utrobique fe habeant; ulteriüs N.99. Obferva: AMotus paffiouum &9' con- fem; füen eupi[centiee [peGlavi per. ovdigem ad. vationem vel entecedenter ,^ cüm nempe fünr cauía actionis; J wcl confequeiter , cum judicium rationis fequun- i ( tur, 4u per modum elettiouis , üt cüm paflio ex N ER retionis imperio ad faciliüs perfectiüsque five j bene, five malé operandum excitatur; au/ per o enoduim veduudantie , quatenus pars concupifci- Wt bilis motui intenfo partis rationalis fe fponte ac- lie commodar. lItem Pa/fozes alias e[e. affeciatass Cl'u ,——?j;;) $9 Xx(oyxCc $m fr$ C« & dire&té volitas ; alias zoz. affetlatat , neque üm « directé cupitas. : Peccatum etiam a/iud e[fe z2- d Jirmitatis , quod fit ex affe&u preedominante; qu aliudmalitie; quod praemeditató fit, & ex certa LU l Ícientia.. His adnotatis, porro mdeo I. Cozcus Qu pifceuntia, eg paffiones [-epe fumt caufa peccati ; (ae- Wil i pe enim voluntatem indirecté movent ad eli- Eümï, gendum vetitum, nec ufum libertatis adimunt:z 1 fOïSH[, ergo. Hinc z. ad Tim. 6. Aadix omnium malo- It um cupiditas : & ad Rom. 6. Pafftoues peccata- 0il vum fruclificant morti. Dixi autem: . Z2divet?ó ; g quia potentia materialis & inferior nihil inpri- ny mit aut imperat directé voluntati, fed indirect& dite tantüm diflipat vires anime, mentémque ob- nfb coecat - ac illice voluptate, ceu Eva Adamum rf pellicit, üt fusé dictum N. 87... Ex quibusuti- pïl- que patet, tam paífiones ; quàm concupifcen- um tiam ad peccatum haud parum conferre.. At- j« tamen Ixdeo II Paffro nou affeclata , durmef? cau[a XFC ul peccati ,. fempev. iminuit peccatum ,. g áliquando eiam tollit: que verà fubfequitur , illud fem;er au- get. Ratio 1mi eft ; quia paffio non affe&tata (l femper minuit liberum , tum in. radice füa, V]! mentem obcascando, tum in ipfà voluntate, ad bonum fenfibile eam pertrahendo, ex mox an- jj ]* t&, & fupra di&is: ergo & peccatum:- Ac quia a& poteft efle tanta , ut ufüm rationis & libertatis VC plan? impediat, adeoque reddat acturri penitus involuntarium , poteít fimplicirer ; nift liber& contraéta fit , à eccato excufare; fi namque " liber& contracta ; it, id, quod fequitür ex ed; Ratio 2di efl ; , erjt peccatum faltem in caufa. j 4 Quia s 130 $ n(oy(o d Quia quz fübfsquitur, five per modum electio: "I nis, five redundantie, eft dire&? volita, ac qul'e | proin confert ad malitiam üt actus imperatus. TT Unde & confequitur, peccarum ex predominan-- dina 2e paffrione commi[Jum vet?à dici peccatunr infirmita- tem. £i5 , analogiàab acgritudine corporis depromptà : ür, Ideóque Arift.7. Erh. talirer abreptos Paralyti- till v CIS comparat ; -.quorum partes non moventur- 10 0 ad nutum. voluntatis , fed motu contrario:-&c. Mj Jam veró paffionum remedia quod attinet yità N. 1oe. Dico IV. Remedie. generalia paffto- G. zium; pavtim [um iitevua, partün exterua. — Inter ( interna princeps eft dominium paffionum , h. e. gte(ïp apgregarum quoddam ex multarum virtutum. ]sf confortio robur anime ,. ad fübdendos re&tze- Md rationi, ipsíque Deo rebelles affe&tus; ad quod tof conféquendum juvat 1. ferió pen(are decus re- dam; preffe, & miferam fervitutem indomitee paf- D lonis; quiíquis emim cupidiratibus: dominatur ; Ti quafi Rex. quidam eff ,. eit Cic. pro Sylla: & S. li y Aug. L. 4. de Civ. Dei c. 3. malus , etiamfi veguet», Wv Jerous eff ,. sec umius bominis , Jtd, quod gravius: qii €ff, tot domitiorums quot vitiorum. — 2. Pari ftu- I dio difpicere , quibus ex: principiis tum inter- Wn nis, qua fünt vis imaginandi, & habitus vitio- rum,; tum externis, quaefünt objecta, nafcan- tur affectus; atque ifta folerter reprimere, era- dicare, & precavere, quidquid improburm eft : unde probé monet Epictetus, nunquam obíez- HE quendum illico phantafiees: fed dic : preffolare * . hr parumper à phautafra ^ - fie , pev[piciam quee fis, jti ä qw u$ de vebus : ac de eerero tie permittas &i » Q L uf Em x(ox(c DN 121 o ut longiut te producat , depingeudo ac adumbrando, li, & que deinceps ovdine fequautur &7c.. 3. Obnitiprae- pera rimis amori, &odio, benéque utrumque or- du dinare, ceu reliquorum origenes, 4. Na(cen- fs tem in ortu affectum füffocare , nec tempus ei, tOng: dare, utfe corroberet; Hinc Seneca epift. r16. pj nilli non vitio iitium eff verecundum 9 exorabiles EUA zion obtinebis , ut definat , fi incipere peruufevis. $. ol Affe&tum non affé&tu curare; fed virture Op- K pofità ; alioqui non vincitur hoftis; aut (i vin- " eitur; alter eo nihilominüs timendus plerum- ] que exfurgit. 6. Examinare indies, quis pro- » l& reffus morbi, qua medela adhibita, quis hu- jrtotn jus fructus ; ac demum vi ilare, etiam cüm 9 t patli o repreffa eft; Nam üt S. A u ait apud d [ Profp. fent. 169. €9' que vitte funt [i 10U£$ , 1011 a dum focuro triumpbantur otio , fed f 0 ] icito premumi- z guv imperio. . Ad externa fpectant 1. Jugis Dei g mermoria, & intuitus. 2. Imploratio Dei auxi- T lii pro quotidiano vite certamine. 3. Exem- 'Vigll;) pla virorum illuftriam , vel eorum conviétus; j qui ftrenue affectus fübegére. 4. Mutatio ob- "1 jecti mali in bonum; quia fic quod erat inftru- ind mentum vitiorum, fiet adjumentum virtutum li« SECTIO. II. - as De Paffionibus fiugillazim. "TArum ut debitam notitiam demus, tres de dt bfe- fingulisex ordine queftiones expendimus: 1ma earum naturàm , & fpecies: 2da Caufas z Jart 3tia effectus ,. & fi [ quefünt, fpeciales mcdelas' | (þ exponit, ] H ; IN- 122 SUR y(oyxc m INSTRUCTIO XIlI. Hv 411(&1'1 m eritás concupifcibilis, nominatim num De Paffionibus ï "dmore, g Odio. boni N. 101. Q. I. Quid, £2 quotuplex fit /4mor, tum €9 Odium? Ydeo: j4imor àt fic, & proüt abftra- quar 22 V. hit à fenfitivo & rationali , vulgó definitur : primus motug vel inclinatio potentie appetitiein Lo- U M^ hii aum . ab[olutà fumptum , 9 afhmnatum üt comve- tni " "iens; qui verba naturam amoris in communi tios. fatis explicant, eümque ab omni alio motu, qui Bs amor non eft, üt patet, difcernunt. Dividi- ii tur autem Amor 1. ratione fubjetli in fpiritualem ifür five rationalem , & in fenfitivum five.anima- od lem; quibus paffim annumeratur naturalis. Spi- (ut j vitualis , eft motus vel complacentia, quo na- fan tura intelligens vel appetitus rationalis fertur in i bonum, diciturque dvizur in Deo , digelicusin ömr. Angelis, bumarus in homine. Senfitrous ( qui i 1 proprié f paffo, quia appetitum fentientem lui g veré afficit, & immutat, aliarámque motionum lt t eft principium, quee in appetitu excitantur) eft m propenfio neceffaria ad id , quod fenfus anima- üq lis.confentaneum proponi t. AVaturalis, eftin- d« clinatio naturee ad id; quod fibi proprium & con- Qui. gruens eft ; competitque rebus omnibus tam de qw animatis, quàm inanirnis. 2. Jeafioze obyeGi in f amorem concupifcentie , & benevolentie vel « amicitae, 4Zmor coucupifcentie eft amor fui, qui quo quis vult fibi bonum , vel alteri propter s 1e; unde etiam reffexivus dicitur , quia exit ab- amante in objectum ; non ut in amato fiftat , bf'r( Tur e & SMER X(oXxC SHER 125 fed ut ad amantem redeat. Quod/i iticidentev quevas : .an amor bic de fe bouns fit ?. &. de fe bo- mindt num effe , fi ordinatus fit ; tum quia velle fibi bonum, eft inclinatio cuivis enti à Deo inditas T tum quia hic amor eft regula dilectionis illius; tdihn. quam erga proximum fervare tenemurex Matt. fuim: 22. V. 39. &c. fi veró inordinatus fit nullàque T habità ratione vel decori, vel lepis divinz fuis UA tantüm aut commodis imcumbat ; aut volupta- ymmyi tibus , qu em 175* : amorem proprium vulgó appella- 1di mus, utique malus eft. — /mor. lenevolegtia vel J emicitie efl , quo bonum alteri volumus propter um ip füm; & : quia ipfi bonum eft, & commodum. gn Srricté tamen loquendo , adbuc diferimen eft in- ïg[ SP; £ s er utrumque ; quisquis enim fic amat, at non 00 f redamatur , Jegevolus quidem eft, fed non ami- Ti qu5: fi veró redamatur, ver& amicus eft & di- citur, Atque hinc /Zmicitia i2 commui defini- li d gur s mutua-y 9 mon lateus benevolentia , alicujus Val boni gratiá, quod nempe alterius causá velis. 5. (nut Ratione tevmini in. affectivum ,. & effectivum. dmor. affctlivus eft interna volitio boni, quod J) d nint alicui volumus : : effe&;vus eft ipfius voluntaris L effectus , qui praeftat fru&tus amore dignos: UIl« quó etiam revocandus affe&us gratie, & favorisy f de quibus a. Rhet. 7. G'azia enim, üt eft af- n fe&tus quidam , efít motus animi , quo ferimur ! vel ad beneficia aliis conferenda; & favor eft amor: fij quidam , connotans pralationem ejus; in cujus. p[Cl' gratiam fpecialirer aliquid facimus; alio pofthas T bito, qui ejusdem fortis & gradüs efl. — Caete« dth rüm quatuor hic inveniuntur nomina, ad idenv [ quo« 124 $R x(o»xC m quodammodo pertinentia; fcilicer /Zmor , /Zmi- Volor eitia , Diletio , Charitas: differunt tamen in hoc; Quia : quod juxta 8. Eh. 5. amor fit quafi genus , s&- non] que habeat per modum actionis vel paffionis: puof amicitia quafi habitus : dilectio füpra amorem 161 addat electionem , üt ipfüm nomen fonat; ac el m proin non fit in concupifcibili, fed in fola ra- fim tionali natura: Charitas demum adhuc füperad- Qu dat perfectionem amoris, in quantum id, quod fotox amatur; magni pretii eeftimatur , ut itidem no- tuine men exprimit: unde &, fi erpa Deum eft, fu- fs pevamicitia à Ss.PP. appellatur. Q t N. 102. Amori opponitur odju; eftque pj qprima avevfio appetitüs à malo abfolutà fumpzo , vel us appreben[o it vepugnante..— Dicitur przma averfoo , Qaibu: quia ficut amor eft prima inclinatio in bonüm; &um ia odium eft prima averfio à malo. uodfi Vr us odium fit offenfio animi, ex malo rationis com- at prehenfo, vocatur odium voluntatis; (à veró fit Die appetitüs concupifcentis ; eft pa/fio proprie ta-- hii lis.. Dividitur 1. in odium imatum, &7 à Confüi- lo | Vutione covpovis ortum: 1mum dicitur odíum in- N J'incás , quale à natura ineft ovi in lupum &c- (j vel etiam rebus inanimis; oritárque à fpeciebus aþp/l'x infeníatis ; vel imapinibus cuivis creatura ab g authore nature inditis : 2dum ex privato cu- Aüngn jusque temperamento, vel rebus naturali incli- ff nationi contrariis exfürgit &c. 2. J» odium-: D abominationis vel fuge , quod amori cupidiratis Tn; opponitur, éftque difcrepantia, quà appetirus V refugit aliquod malum ut difconveniens e. g * o ,verbgra ; fament &c. jz edjum inünicitie , quo l; vOo- B5 (o)C 88 125 m Volumus elicui malum , quia malus eft; vel Yinho: quia meretur: ubi nota : iftud odium proprié 15, $. non habere rationem averfionis , fed potiüs effe ufforis profecutionem mali, quod alteri velimusinfer- dl Vil re; nam objectum quidem materiale hujus odii t d eft malum , non tamen füb ratione mali, quod f folüm eft obje&um averfionis. 3. Jn uatuvale, p quod tum ab inftin&tu ; tum à peculiari confti- iqui tutione temperamenti, vel in homine ab aífue- RYf tudine, & ipíà vi imaginandi oboritur ; fic iíte d feles aut ranas odit &c. Fortuitum ,. quod ex cauíà tantüm occafionali, non fixa & confltante, die principium ducit: & morale, quod pullulat ex "r caufis moralibus ,. v. g. injuria ; calumnia. &c. I Quibus adde odium ferizum , vel furiofum , quod )QUrm ex immanitate natura oritur, fzvítque atroci- ter usque ad rabiem : & melaucbolicum , quod sug- ex atra & adufla bile , vel inveteratis vitiis rna- s nat, eáque etiam, qua per fe jucunda & ama- Yi t bilia fünt, adeo vitam. gravia & odigfa efbcit , atque ipfam ( Jf Il N. 103. Q. IL. Que fmt caufe ;dmovis , 9 »b: ! Odii? &deo: Cauíà Amoris miris precipua , vel ( | applicans, & quafi admimifira eft obje&ti boni & T amabilis cogzizzo; Hinc Arift. 9. Eth. 5. & 12. vi- q - fionem corpoream ait effe principium amoris d- fenütivi; contemplationem verà pulchritudinis i fpiritualis effe principium | amoris fpiritualis: u non zequé tamen perfecta femper eft cognitio; 1tUs ac amor; quia& ex levi cognitione amor quan- J z] doque erumpit intenfiffimus , prefertim fi vo- j p luntas aliunde in obje&tum propendeat. Caufa 1 vverö' 126 £R (o 5:( UM veró pracipua 3plex efl : x. bonum , quo nomine sul La2 & boneftum , & utile , & jucundum fignificatur; TRUs tria enim hzc important complacentiam aman- Qu tis ad amatum ceu aliquid ipfi conveniens & Si ini proportionatum: quó igitur majus eft bonum; vel magis rarum ; aut majore labore partum ; - dläm J fürd l eó etiam aptius eft; ad majorem füi caufandum amorem; unde & cauíam dabis, cur Deus fit füvis U e fuümmum àmabile : Irern cur matres pree patri- [ bus ardentius diligant liberos ? 224 bozum mulrà tf l 99 Ti etiam vevotant pu chrum; quia paülchrum in re ii idem plané eft, àc bonum ; ideóque Amorà Plátone vocatur foboles boni; & pulchri: dif- ttày] r fert tamen pulchrum à bono , quód id refpiciat X potentiam cognofcentem, quam quodammodo Vr fctt afficit & delectat, hoc apperentem comtmoveat: bonum itáque üt füà formà implet mentem, eí- tiday li que' aptum eft placere fine motu, dicitur pul- chrum ; fed üàt voluntatem prolicit; bonm ap- A pellatur: ünde & S. Th. p. z. q. 5. a. 4. docet; ii kdir bonum habere rationem caufz finalis, pulchrum formalis. Porro palchrum aliud eft iztellgibile, D ! quoód reperitür etiam in rebus fimplicibus; Deus enim eft fimpliciffimus , idémque pulcherri dm imus : aliud ez/i)i ; quod in rebus compofitis Truen eft, qua fen(ü pereipiuntur, dicitürque in iis Vr i venuflas, ex conpruenti ordine, menfura, & Ii()ngy partium ratione confiftens. — 3. Similitido , vel Tatt convenientia quedam amantis cum objecto lg amato, five in ftudiis, five in moribus , five in Eu periculis &e. cüm enim nihil mapis fit nàturale ps sim» ttari quam amare fäipfqm-& füa, eodem amori peru s - m $6 xy(ono d 127 fU petu quisque in fibi fimiles fertur, eoquód ex Yi L.2. magn. mor. velut in fpeculo in iis elucea- & T d mus. Hinc illa adagia: /üms fmmili gaudet , & " nens d bomo bomini qucundiffimus , àt. dicitur 7. Eth. 4. donu, Similitudo tamen aliquando per accidens invi- i Bittm diam parit; praefertim fi bonum unius impedi- m tur alterius bono; unde 2. Rhet. 4. figulus figulos ]s Qt quivis namque rnàgis amat feipfum , quia fibi f . unus eft in fübftantia ; alteri veró in fimilitudi- [ P&H ii ne tantürn àlicujus fortnae. 3. Jpfe amor, qui uf €f? in alio trga 105 nam quià amor eft maximury At a amati bónura ; adeoque amans eft ei maximé jd amabilis; vix erit; ut eum non redames; àquo refpidäï amari té novéris; quo circa Seneca Ep. 9. $z urod ey amadi, ama. Huc etiam referüntur Zezé- nov*æ? Jicentia, coufidentia, imjuriarum oblivio £gc. quae itidem potentes funt amoris illecebrz : Imó & dne ürpe paffiones ali& ab amore non raró funt caufee amoris; ficut & unum bonum fubinde eft caufa. j d alterius boni; poteft enim amarialiquid ob de- le&ationem;. & Caj d , l us ex defiderio auri; 'quod' l l li !^ J ipfe poffidet &c. IN. 104. uoad Caufam odii applz'mntem-,'. ] kl u) idem de cogziziore quod füpra; dicendum, con- oruenter ad odium: Caufee autem precipue pa- Jfts j l viter tves flatui po[funt * 1. Quidquid habet ra- tionetn ml vel ieri, velapparentis; quia enim T. « natura feipfam maximeé quarit , & ut perfecta. fir, ea omnia poftulat; que vel ad intelligentem lo e li animum , velad appetitum fenrientem ; aut Cor«. pus pertinent; quidquid his repugnans & con- l'räk eétat. - ]lg t:grium eft , odium parit: quó indem fpi u €£07i- . a. — 128 4* y(o ):(þ BR firi eontemptus ,. & calumnia &c. cüm adverfentur a laudi & honori &c. quorum quivis eft maxim& reünens. 2. Diffimiitudo, üt füpra de amore. qui dUtcn 3. ^dmor ipfe concipieutis odium; quod bellé ex- plicat S. Th. 1.2.q. 29. a. 2. 9. ex eo , quódamor D confiflit in quadam . comvenientia amantis ad ama- — Q5 zum, odium verà ip quadam vepugnantia : oportet ijanhï evgo i quolibet priis coufiderave, quid eà conveniat, ünc quám quid vepugnet.. Cim itaque per boc aliquid ef R?ï ) & W vepugnans altevi , quia efl corruptivum vel impediti- vuim ejus, quod efl comveniens ; nece[fe efl quàd. amor d i l j ï:"ii | &t o Jft prior odio , €$ quàd nibil odio babeatur nifi per £oc , quód comtvaviatur comveniemti, quod ama- Qnve m tur: quodipfum refpectu reliquarum paffionum piei etiam verum eft, quia omnes ab amore fünt. ücnefr N Pergit ibid. S. 'Th.a. 3. 4. . an odium fiz fortius amore? 2. an quis odi[Je poffiz [eipfum? 3. an ve- lii Tom vitatem ?. & Yedet ad 1. /Veg. quia impoflibile eft, effe&tum íuà causà fortiorem effe, & malum qid: Yr) non agit, nifi virrute boni, üt ait S. Dion. c.4. de Div. nom. . Aliquando tamen ex accidenrz tlaj odium amore fortius of : x. quia magis fenfibile ' dmn L eft, quàm amor. 2. Quia non femper com- Ed paratur ad amorem fibi in eadem intenfione r correfpondentem ; unde nunquam edium vin- i cit amorem nifi ob majorem amorem. — $i ais: [j Magis tamen conamur repellere odiofa, quàm fhæd affequi amata R. id inde effe, quia magis fupi-. ln musdolorem, quàm voluptatem profequimur, [un eoquód amor voluptatis minor fit , quàm amor fepu confervationis füi ipfius; at dolor perimit, de- Qüm ftruitque fübjectum; cui accidit: ergo. 724 2.&der. Ang Figri z P | Em y(oyxC m 129 t Fieriid non poffe per f quia quisque naturaliter m fe maximéamat, fibíque bene vult, nec poteft ali- : TOR quid fibi appetere, nifi füb ratione boni ; malum lgt autem eft preter voluntatem ütait Dion. l. c. a£- ii famen per accideny : 1. Ex parte boni, quod fibi ia quis vult: accidit enim quandoque, illud effe o [l limpliciter malum , quod apperitur üàt fecun- düm quid bonum. lil 2. Ex parte füi ipfius, cui Jl Wd i vult bonum; üt dum homo, qui maximé mens ll ii eft, vult contraria rationi : unde & Pf 10. ui 7 [ diligit iniquitatem , odit animam [uam. Ad 3. n li ydet veritazem i uiver[ali odiri non poffe; quia x um convenientia eft caufa amoris, diffonantia odii: flonum poffe tamen i parriculari, quatenus habet ra- [e fuy. tionem contrarii & repugnantis bono amato &c. N. 105. jnti .l Qu fiz effetlus Amoris cg m Odiü? y«deo ad x. J2 genere. Amor eft caufà & bihd motor omnium , qua amans agit; quia quid- mf quid agit homo, agit ex amore finis : /7 /pecie "n veró précipue fóyx fünt ; quorum 7res fpe&ant g ad auimum , nempe 1. Uriot? trausformatio que» al dam àmantis cum dile&to: quod enim quis amat u amore concupifcentie ; id apprehendit, fibíque jf unire fatagit ceu pertinens ad fuam felicitatem: Ti & quod amore amicitice, id apprehendir t al- ij terum fe; & hinc amicum Zimaddium anime no- ftre dicimus &c. — a. Ecflafís , vel alienatio que- luäm p dam amantis à f& ipfo ; amans enim aufert fe quodammodo à fe; & furatur fe fibi, atque extra um o Íe peregrinatur, füi & rerum füuarum oblitus, ut 2 cum ípontaneo quodam interitu totus fit in y amato , cui &affectu, & fimilitudine volunta- tum ii 2 A 1530 ESR x(ox( $u tum, & copgitatione perpetuà nexus eft. Ex quo utique patet, quee vis & efficacia amoris tam probi, quàm improbi, juxta illud S. Aug. zervam diligis, terra es5. celum diligis , celum e5 ; IDeum diligis , audeo dicere , Deus e$ : Ut adeo , i alienationem animi, quz eft per folum affectum, | du fzepe etiam alienatio fecundüm effectum, five à T fenfibus, ob confumptas animze vires circaope- LUE rationes mentis & corporis, confequatur. 3« ia Ls rl Zelus e inquietudo , vel vehemens appetitus re- i movendi, qua obftant amori, & dilecto con- UI traria fünt. Tves itidem ad. Corpus , nempe Tüm fervor, liquefa&lio & lauguor , qui tum intus in hgt n corde & fibris, tum exteriüs in fronte, oculis; mi: lingua, voce & greflibus fe fat manifeftant. 44 [ fi $. &deo: Odium fecum affert velut fatellites & I Qu adminiftros paffiones omnes perniciofas tum d ofori , tum inimico , eásque exuberantes ; quales LT fünt zimor , tviflitiay ira , invidia , excaude[centia ; Qe. contemptus , fub[aunatio , maledicentia , vindica; fioni dofperatiotgc. — Hinc patlio hec, ubi preedomi- Qr0p1 natur, omnium imprudentiíIima eft; quód im- x etu adeo inhumano feratur, ut eà, quam in- imico machinatur , ruinà unà fe obruat ac in- [ix*a.ü igfmi volvat : ua & de cauía vix unquam ex toto li aboletur. Odii potiffima medela eftmanfuetu- li i ) do & charitas Chriftiana; ficut amoris perverfi W remedium eít optimum accurata inquifitio vi- *« M tiorum in re amata latentium , penfatióque in- I «ommodorum exinde fluentium, F [ IN- d feni 131 " $6 x(0»0 66 A INSTRUCTIO XIV. » De Defiderio g. Fuga, Foluptate e?. Dolore, 'vlzm TT J ( N. 106. Q. r. Quid, £2 quotuplex f Defi- derium, &g Puga? w. ad 1. Defiderium vel Cupi- W « II]) ditas in genere definitur à S.'T'h.1.c. q. 30. appeti- jl ?io bou futuri, five alfentis: . vel acceffus ad bo- MQW ^ num dele&tabile tondum obteutum , ut obtineatuv : Dicitur & Coucupifceztia , quo nomine proprie TU pa[fio eft , ad appetitum fentientem pertinens; 009 continétque motum duplicem , nempe in bo- fem num , &in adeptionem ejus, üt ipfüm erymon if j1 fonat , h. e. cupere, ut illa fint fimul, que fi- (CU mulnon ífunt. Dividitur paffimin zarzurales vel Il / Jenfitivas, quibus ex impetu naturali appetitur, if5 uidquid natura animali eft conveniens, & ; [ delectabile fecundàüm fenfüs, üt cibi &c. & in qUEb non uatur ales , ive vationales , quibus ambiuntur, t J quz conveniunt fecundüm apprehenfionem ra- j li tionis;üt honores, divitie &c. que tamen magis jor propri? cupidiates dicuntur; vel quorum delecta- (it tioex bonorationis petitur, üt fcientiee &c. fenfi- ni tiva fhri&fé concupi(centia eft, & non poteft effe t It infinita actu ; quia natura paucis contenta, non- (( nifi finitum determinatámque bonum appetit: I[u- rationalis quodammodo infinita e(t ; quia ratio at in infinitum quafi procedere poteft, ex Arift. y 2. Polit. 6. eoquód Intelle&tus íit circa omne ve- lfj rum, voluntas circa omne bonum &c. Ad 2. g. F 4 vel abominatio, defiderio oppofita , ef? ve- ceffus à malo futuro , vel averfio mali tondum pree Á )' oque à £nre diftin- Jentis ) ue Præþns fíat ; ide 2 quts | m 138 f y(oyxC $d quitur, qui malum arduum refpicit cum aliquo fit ordine ad exigentiam jam futuram, quam ob- d ominatur. Quodfi malum jam fit preeteritum, s deteflatio appellatur , exprimitürque his voci- pat hm bus: zollem fuifc. De cetero Fuga in multis convenit cum odio, & peculiares divifiones non — « habet. I$ al N. 1o7. Q.IL. Que fint Caufe defiderii vel " ima Concupi[centie , &2 Puge ^ W. ad 1. Bonum eo- -dem feré modo defiderium prolicit; quo àmo- rem; & quidem eo copiofiüs, quó major eft hia boni copia : fpeciatim tamen iftud accendit zz- a$ l digentia vel egefias ; quia üt quisque maxime in- diget, ita maxime concupifcit : Hinc Deus nil &q defiderat, quia eget nullius. Raritas etiam, & «m difficultas illud acuit; ficut fpes fovet, ac nutrit. f "d 2.&. Fuga cum odio caufas ferme commu- il nes habet; adeoque que füpra de odio; cum T proportione hic applicanda. Ti N. 108. Q. Ill Qui f& effe&us utriusque * &i . ad 1. Ex defiderio oritur z. Zsgezs erdor, ob NU qu impulfüm ariimee & fpirituum in rem concupi- tam. 2. Jgquietudo & inconflantia ex. jugibus ) al appetitionum flimulis: fepe etiam zgzavia, ve audacia, prout aliis affectibus fuerit intermix- Q tum. 3. Defiderium €9 tedium unum ex alio, t quia plura abfunt homini bona, quàm adíünt ; Q & quia adeptione caducee rei non fatiamur: op- k timée igitur ad eterna & Deum figitur , qui fo- ü lus veplet im bomis defidevium P(. 102. uó etiam non parüm confert illud Stoicorum di- &um: ue veli, que fium , fievi, üt vis; fed velis, qu& ER Co)yC E 133 d que fiunt , fieri üt fiumt. — Ad 2. & Effe&tus fu- i g2 plerique pariter cum odio communes fünt : TU peculiaris folet effe affluxus fpirituum in eas du partes, que idonece fünt ad propellendum ma- lt lum, veladitum ei obftruendum; hinc fepe fSt01 ad cor fe congerunt, frigentibus interim mem- bris externis; quandoque autem, càm prompta iv ad elabendum via eft, delabuntur ad partes ex- n« timas, ut falus in manibus, ac pedibus fit. )uf* N. 109. . IV. Quid €9 quotuplex fit vo- j i luptas &2 Dolor ?. & ad 1. Poluptas vel Gaudrum Ti e* ex S. Th.lL.ec. q.3 1. eff motus quietans appetitás , quo il 75 MM fertur. im bonum [enfibile àt prefeus ey. pofcffum; a ex quo patet, paflionem hanc ex duplici amore componi, nempe boni , & fubje&ti üt eo per- m d fe&i. Dicitur & magis generico nomine ZDe- ( léatio ; quia dele£tamur & iis obtentis, qua a naruraliter concupifcimus, & quee fecundüm rationem : unde Gaudium preffiüs loquendo;, j ]:): l eft fpecies ejus queedam , foli naturee rationali J competens; JDele&atio veró & huic, & brutis; p quia quod concupifci poteft fecundüm naturam ju) poteft etiam fecundüm rationem , fed non vi- E ciffim : fimiliter & fentiri delectatio fecundüm J corpus, de qua non fit gaudium fecundüm ra- ln tionem. Vocatur etiam Zefizia , quafi latitia; quia eft velur dilatatio cordis in boni amplexu: n » item jucun ditas, quse particulari figno íe pro- [ dit; & exu latio , quae corporis alacres geftus li addit &c. Ex quibus vides , voluptates paritev j dividi in iaturales aut corporeas , quee bona cor- / poris, & apprehenfionem fenfüuum , vifum; gu- Wï ^g " 134 u y(oyC d Vant guftum, auditum, odoratum & tactum fequun- tur: & in 7oz gaturales , five vationales, vel in- ram Pn zellecivas , quee fequuntur imaginationem ,. üt hec connexa eft cum acturationis, quales funt oblectationes ex actibus virtutum &c. Ad 2. &. $ it( JDolor ia geneve eft motus inquietus appetitás, ma- fie lum prefens üt moleftum fugere , cg à fe amoliri ge- qum Jfiens : vocatur & Zyifliia, fed hec potiüs e Ti difplicentia vel aegritudo interna de malo , vel la fecundüm rem , vel fecundüm imaginationem r&fente: idémque hicevenit, quod anté de de- Wj ) [2 Qu &atione diximus; dolor enim alius fequitur ap- prehenfionem fenfitivam , & externus eft: alius It [77 imaginationem üt rationi juncta eft, & inter- nus vel triftitia dicitur, féque ad plura etiam ex- qu f tendit, quàm exterior, eoquód quacunque füb exteriore apprehenfione cadunt, cadant quo- ( que füb interiore; at non $ converfo; unde & ld triftitia de preteritó , prafenti ac futuro effe DT f poteft; dolor autem corporalis non eft nifi de refenti, quia fenfüs nonnifi prafens percipit. iM P d orro feptem funt [pecies triflitis 1. Mifericordias quee eft dolor de malo alieno , eftimato àt pro- W prio; cum voluntate füccurrendi. 2. luvidia, dolor de bono alieno , aftimato àt malo pro- : prio, quatenus judicamus eo- bono nos ab alio füperari. 3. JVemefis , dolor de bono alieno; prout judicatur is; cui illud datur, eo indignus. 4- ZEnmulatio vel zelus, dolor de bono alieno, ' quatenus id nobis deefl. 5. /nguffia vel anxie- ?a$, dolor fic aggravans animum , ut nullum ?fïugium patere videatur. 6. j4ced/a fic apgra- Vàn$; U )y(oxC 3 135 xqu vans, ut ufüm membrorum prohibeat, torpo- u rémque, maximé in repentinis, adducat. 7: 1; Pauitentia, dolor de malo praterito. s fo N. 110. Q. V. Que fimt Caufz voluptatis, ]^ €2 doleris ? & ad 1. multiplices fünt: 1. Bozun 2. Motus 1 jm' üt conveniens nature , & prefens. ia five poffiffio; eft enim conjunctio ipfius boni üd cum eo, à quo poffideri dicirur. 3. Spes &me- n moria; quia illa bonum jungit fecundüm rem; 1] hac fecundüm cognitionem. |4. 7mor €9' be- k meficentia. $. -dmüvatio, qua oritur ex eo, quod quis videat affe&tum , caufam veró igno- I) Dl ret, fed fpem illius detegendae habeat. — 6. Zvz- ]i flitia quoque caufà per accidens eft voluptatis; ia quatenus vel memoriam rei amatee refricat ; vel fl fubfequam habet evafionem à malo. "Ad 2. W. " Caufa doloris extermi eft malum quodlibet covpus j ledeus , quod fan& eft oppidó varium : Caufa d interui eit pariter £. prefentia cujusvis mali, ca- jd ventia boni concupiti, ami[fo boni amati. 2. fra n- ipix | & defperatie , cüm quis nequit appetitum vi li dicte explere. 3. JDilatio boni exfpectati , & )FO meinoria praeteriti. 4.; Calamitates amicorum. /](l J 5. Fis [uperior , cui refifti nequit. 6. Nullà [/À fiepe causà exteriüs exiftente , fola commotio n humoris melancholici, qus me voy dicitur. IN. 141 CX VI ul f qut utviusque effectus ? 0j 19 p.ad r. 1mus 2 ft dilatatio covdis €$ diffuffo [bt- vituum; ex quo patet ; 'cur voluptas fit loquax ; )j )uie;, í & confidens, afpectus vividus &c. — 2 & manquillitas animis & pevfeétio opevationis, dum : voluptas moderata eft. 3. Dum vero elt falfay 4 enquie- 4002 p 16 U XCoyxc g inquietudo & impatientia. &c. Contra quam dit optimum remedium efl, ejus fugacitatem, & ma- la fequentia fepius expendere. Ad 2. .. Effe&us de ejus pluves funt im pevniciem auimi; Nam turbat &impedit omnem operam rationis & ufüm vo- Faü luntatis , ubi immodica fuerit; quapropter Eccl. T0f Tif 30. TYiflitiam longà expelle à te, smultos euim oc- cidit, mec efl utilitas inea. — Quin & füccum vi- qu t& & vires corporis exedit ; unde Prov. 13. ]o fpiritus tvifis exficcatof/a &c.. Ejus medelee fünt: dQ repellere ab anirno opinionem mali, ob quod Tif [ triftamur ; yor enim , sit Epi&t. affügunt nos ipfre ves, fod quay de vebus babemus , opimioues. 2 ( Cogitare humana effe, que accidunt, maláque [// prameditata habere ; quia fic molliàs feriunt. ph 3. Mentem convertere ad fpem , & bona fu- ln tura Gc. lo DA INSTRUCTIO XV. i De Paffionibus appetitás Irafcibilis. li : N. r12. L Quid, &9 quotuplex fit Spess : £? Defperatio ? W. ad 1. Equidem Spes fümitur Mn communiter pro virtute "Fheol ica, que fe- W dem habet in parte rationali ; A jc tamen fonat k muotum appetitüs ira[ceutis in bomum futurum , ay- V duum quidem , at obtemtu poffibile. — Arduitas fpei [ perirur tum À difficultate objecto fpei annexa; Tl tum ab aliena voluntate, à qua res pendet, & l qua eam reddit arduàm. — Si queras: "n [pes [ eriam [it in brutis ? 3. Cum S.Th. l.c. q. 50. etfi brutg non coguoícant füturum ; conferendo pre- um d d x(o»C u 157 Qu preefens ad illud ; tamen ex inftin&tu à Deo in- V dito moveri perinde ad futurum, acfi id previ- j derent. Porro fpes dividitur r. 22 gaturalena FU vel vrationalem , quze fequitur apprehenfionem facultatis copitativee, àt dum homo fperat ho- v l norem &c. 2. Zzdrimen, quà fperamus bo- " À num divinis viribus obtinendum: & Pumagam ; m quz fertur in objectum per vires naturales vel 3 proprias, vel alienas. Ad 2. . Defperatio quan- Atf doque fümitur pro amiffione [pei prius babitas fed g minüs proprié; neque fic eft pafRo, cüm non " dicat actum pofitivum. Stri&tius ergo cf mofus, g quo appetitus irafcens , vitus difficultate compa- bqu vandi Loman ,. vefugit ab illo ,. eflimato t impoJ- TU filili; ubi bonum eft objectum materiale ; ma- L lum veró, quod eft impofibilitas relativa» five bonum ür fübfternitur impoflibilitati , formale. Dividitur 1. ratione fübje&ti zz fpiritualem , quee fübftantiis immaterialibus convenit ; & 7 fez/i- Item zz bilm, qus elt appetitüs fentientis. de[pevationem ignaverum , qua eft remiffio animi 52)?3» penitus concidentis , &zimida dicitur ; & magna- hily münorum , quae etiam femeraria vel fuviofa no- [ minatur, quia ad infolita quzdam preecipiti im- lif petu abripit. 2. Ratione obje&t iz vitiofam; ]^ quà ex deíidia animi receditur à bono; cujus Xl tamen profecutio rationi congrua eft ; nec vi- ; ribus fuperior: & z laudabilem, quee eft defi- tio, cüm rei difficultas vires fuperat ; temeri- J tatis namque eít velle confequi; qu& non ( poffis. ) I;5 N. 115. m Z s 138 56 »(o»C 88 N. 113. Q.IL. Que fint Caufee Spei , €? De- p lur fpevationis ?. 3. ad 1. Eedem fer& , quae amoris ac defiderii: peculiares tamen fünt r. fub/idia vei li obtinende oportuga, v. g. vires, divitiee &c. 2. u dmicorum copia €g' potestia.. 3. Experientia, quà &X compertum eít, poffe difficultares füperari. 3. [ Propofita premia, [2 snoda. 4- Jracundia & ipíà incom- 5. Fiteimmocentia, ob neminem offen- qi fum &c. Ad 2. &. Remota eft (ümmarei diffi- uk cultas vel zmpoffibilitas: proxima judicium de im- p potfibilitate ejus confequende, r N. 114. lL. Qui fügt utriusque effetus ? EU B« ad 1. /4mor bozi; non enim fperamus, nifi & bonum amatum. 2. Ere&lio auimi , & in agen- [ do alacrztas. 3. Quaedam eredulitas, quiaípes lin bono & malo facilé credit. 4..4udacia ; & dif- lm Jufio [Dirituum per omnes partes corporis &c. & Ejus regula ff : Quisquis fperat, ne nimium fr prafidat, nec dejiciatur infra , quàm deber. N Ad2.X. Precifio virium operandi , & omnis f operis impeditio. 2. 7Z/je&o mediorum , £2 me- l: vOY anin. 3. Converfi im comtravünn , & in Ts gravitlima queequefcelera prolapfio. —.Ejus zor- Ti ma &3 imedela eff ; qui nihil poteft fperare, de- Íperet nihil. E. N N, 115. Q. IV. Quz'd, €2 quotuplex fi 4u- Ti dacia 9 Timor £ &. ad 1. Audacia eff a&us appe- l zitás iva[centis , pevicula ipfa ampleBentis ex appre- YX benfione vitforie : velquo uegle&lis peviculis opus D avduum aggredimur £. elu&alile. Unde ob- je&tum compofitum habet ex bono & malo, ud defperatio; cum hoc difcrimine, quód hac pro m s xX(ox0 85 139 ) pro materiali habeat bonum , pro formali ma- Wi It lum; audacia veró contra: & differt à fpe, quód hec fit immediaté circa finem; ipía circa exe- .2 cutionem mediorum difficilium. Divifiones Jl "] audacia nullas habet. Ad 2. g. Timor of a&ug avevr[atious . ex amaginatione mali avdui immi- AU Wentis , 9 «orà eluctabilis. Differt ab odio, J quia averfatur malum futurum: à Fuga , quia refpicit malum arduum proximé imminens; V non enim timeutur mala, que longé abfumt ait Arift, 2, Rhet. 5. hinc etfi omnes fciant fe mori- r turos, tamen nohn curant, quia non prope &c. jl à triflitia , quia hec eft de malo preefenti inevi- Igïl'r tabili at objectum timoris eft aliquo modo du- i bium, Dividitur 1. zz ratiogalem & irrationa- QÜ lem. 2. fnverum , qui eft à rationabili cau(às h & inanemn , qui à chimerica. 3. In mundanum ; Tf fervilem, & filialem vel vevereutialem &c, 'Timo- Y ris autem humani juxta S. Th.1. c. q. 41. funt fex [j fpecies, I. Stgnities, timorlaboris, vires qua- ! Í1 excedentis. 2. Erubefcentia, timor dedeco- ( ris ob factum opus turpe. 3. Ferecundia , ti- ! mor jacture exiítimationis ob malum opus per- d petrandum. 4. zZdmuratio , quatenus eít ex fpecie infolita mali , cujus nequeat exitus repe- l riri. s. Stupor vel couflertatio, ob grave ma- lum inopinato inexpertis imminens. 6. Zdngov velagonia , cui ipfe timens nullo modo poreft Occurrere. N. 116. Q. V. Que fint Caufe ;dudaciee ? Tunori; ? W. ad i. Ecdem plané, que fpei; quibus 2. Rhet. s. additur : re& fe balere evoa gf divi- g x 140 E | x(Co)y( EEX divina; quod & Davidem excitavit contra Go- Q [ liath. — Addi etiam poteft, rei indignitas, atro- citasinjuriee, ac defperatio &c. Seepetamen pro- a ü pofitis periculis, fortunz inconftantie, virium fragilitate audacia moderanda. 44 ». &. lm- Tk becillitas tum 95yfica, tum moralis , ac preci- pue /Zmor fui vel alterius , mala confcientia , pov- T genta fiderea , malorum preteritorum recorda- K 7io &c. N. 117. Q. VL Qui utriusque effélus ?. . Q li ad 1. Superbia, comtemprus movtis, major prompti- tudo in principio, quàm fine, imparzentia fer- Ti vitutis, cupido glorie &c. —Ad 2.9. Captiocon- l Jilü, attentio in operatione , fiélio malorum , pallor Q im vultu , avve&to capillovum ; trepidatio labiorum €7 vocis , palpitatio cordis , cauities prepopera &c. d l "Timoris medela eff , cupiditates ac fpem minue- [ re, & malum non prevertere; hinc Seneca t Epift. s. deforis timere , ff fpevare definis : & Epift. ü 13. ANe fs mifev aute tempus s cinmilla , que velut Ti gnminentia expavifli , fovtaffe mumquam ventura ant g c. D N. 118. Q. VII.. Quid fit Ia , & quotuplex ? j &deo: Optimé definitur 2. Rher. 2. ef? cum dolo- f( ve conjuntta libido [peratee de eo ultionis , qui nos, vel ex woffris quempiam damno lefiffe ,. vel con- l zempfilfe anjuvid. videatur. Dicitur Zbido, quia ; non rationi ; fed appetitui infidet. 2. Ultionis [perat2 , non enim iis irafcimur, quibus nocere non poffumus; fed ubi defperatur vindicta, ä triftamur. 3. Cum dolore cozjtz&la , quia ori- tur ex malo precfenti vl contemptüs opinione, t; qua £5 »(o»C d8 I4I . que dolorem & moleftiam parit. Differt 4b d odio; quia iratus vult malum alteri non finipli- . citer ; fed füb ratione compenfàtionis & vin- Tm E dicte ; & ütait Arift. minus ratione utitur, quàm Im- odium: Item à defiderio3 quia hoc non necefla- T rió fupponit dolorem. Peccari autem poteft jr irafcendo per defectum , & per exceffum , üt Yil períe patet.. Zriplex porvo e[! zre fpecies ex Arift. 4. Eth. 5. & S.Th. q. 46. nempe 1. fz ; dum ! quis fübitó excandefcir. 2. Mania, quando ira eft permanens. 3. Ziror, dum non quiefci- L tur, nififümptáà vindictà. Addiquoque poteft u Judiguatio adversüs inpratos , vel fictos ami- ! I cos, detectáàeorum fraude vel malevolentià &c. 11l N.119. Q. VIIL. Que ftnt caufee ire ? deosz x alie fünt ex parte ?rajceutis , üt varii, quibus 1 deditus eft, affe&tus, praefertim triftitia, abundan- ( tia /ilis , calamitas infefta &c. alize ex parte verum extvinfecarum , maxime quae conferunt ad inju- jl Vl riam & contemptum, üt gaudium ipimici deno- l J ftris adverfitaübus , defpiciemtia , contumelie; amaledicla , obtre&latio , probilitio ab affecutione i ejus, quod cupimus: ltem aliae per fe, aliee pev jj accidens &c. N. 120. Q.IX. Qui fint effetus ire ? &deo: I/ j Ira ex rationis prefcripto smoderata; calcar eft )l ad virtutem ; hác enim ereptà inermis animus; ) & ad magnos conatus piger inéórsque; ait Sen. Afc L. 3. de ira c. g. Sed zmmodevata perturbat ratio- h) tionis ufüm ; & ad perniciofa quavis inducit: com.- imó hominem quandoque in feram pene mue we, æ i a. 142 90 x(o»t 00 mutat; quandoque in füperbiam effert, pre- d cipué cüm plena ultio fequitur; fepe etiam in ï(l defperationem definit, cüm poteftas ulcifcendi non datur: hinc fervor ebullitio fanguinis, afpectus ferox , & quaedam phrenefis peren- nes ejus comites. Arma contra iram fortitfi- ma füppedirant pofita ob oculos exempla pa- tientiee & manfuetudinis, imminutio opinionis l ilatee injurie , irae foeditas , peníàtio noftro- rum defectuum ; ac prafertim ftudiofa igno- 1 ratio , quid alii de nobis dicant , vel fentiant ; nam üt probe Sen. l. c. sulte 2os injurie fran- l i — jéunt , ex quibus plerasque nom accipit, qui uefcit. Et hec fatis funto de patfionibus ; quarum vi- I €toria fi cordi fuerit, ítudium fapientize optimé erit collocatum. li l li k O. Al M. p. Gj. o s f 46 MY ^ — P M 6 3j ü CC , A NT -6 À " e ä! í y*: N /l" 3 R w s d X» VE 3v ( | 1 1 N N m Y ï ELEN- ï ER5 dt5Ot5 at as tht eimemetsats ? Q PT£ UTX UI UPU Uf f fM $ p 580000000oooooooo0Q0f 72 J2 3 072 P2 I M r I pf CHf tD B ET 9 ucer.ä | Md GP qe QUs -GuG G QU Go UC I X r yil- ELENCHUS T YO INSTRUCTIONUM ETHICARUM. olb Uid fit Ethica? p.3. Quod ejus obje&um? p. 4. Ethice divifio? An & qualis fit fcientia? p. 5. I.g 2 Il. Quid fit voluntarium ; & quotuplex ? p. 10. & 11. . An yoluntas poíIit pati violentiam ?. p. 13. Quomodo ïl j Ignorantia fe habeat ad veluntarium ? p. 14. Quo- modo metus & concupifcentia? p.16. feq. III. Quid & quotuplex fit Libertas? p.21. Que indif- ferentia requiratur ad effentiam ejus? p. 23. An tá- lis detur in ftatu naturz lapíz? p.25. Quadam con- fectaria. p. 52- IV. Quid fit moralitas ; & quotuplex? p.33. & feq. .Unde ea defumatur? p. 55. Quomodo ab objecto ; circumítantiis, & fine? p. 37. An dentur a&us mo- rales mixti? p.39. .Anin genere moris indifferentes? 4 P.42- V. Unde actus externi participent moralitatem? p. 48.. An plus fit moralitatis in a&u externo fimul, & inter- no? p.5o. Quid fit imputabilitas? p. 51. VI. Quz fint principia dirediva adtuum. humanorum? p.51. Quidfit Lex? p. $3. Qua fit regula univer- falis & primaria moralitatis? p. 54. VII. Quotuplex fit re&ta ratio , przfertim. confcientia? p.58. Qua fit regula a&tionum humanarum formalis & proxima? p.6o. Corollaria didaética. p. 61. , NTIT. An A VII. An & qualis detur ultimus Fmïrs ac4onum , & ré- rum omnium? p. 66. Quis ille refpe&u creaturz ra- tionalis ? p. 69. An ob eum íempér agatur? p.7r. An tendere ad eum oporteat? p.73. An, & quomo- do entia ratione deftituta ob eum agant? p. 74. IX. Quid, & quotuplex fit beatitudo? p. 75. . An bea- titudo objectiva hominis fira in bonis creatis? p. 76- Anin folo Deo pro omni ftatu? . p. 78. In quo fita beatitudo formalis? p. 81. Quadam Efiones didadti- cg. p. 85. X. Que fint media affequendi finis ultimi? p. 86. Quid virtus moralis? p. 87. Anomnis virtus in medio po- fita? p.89. An formaliter & eífentialiter ; an caufa- liter & etlicienter? p. 93. Que divifones virtutum? ibid. & p. 95. Quomodo inveniendumi virtutis me- dium? p. 97. Xl. Quid fit Paffio ? p.99. & 100. Quod paffionum fuübje&um? p. 103. Quz divifio? p. 107. . Quot fint Paffiones? p.108. Aliquot Corollaria. p. 10g. XII. Qu fint Caufz efficientes Palfionum? p. 111. Quz Cauía finalis? p. 114.— Que bonitss , aut malitia phy: fica, vel snoralis? p. 115. & feq. Quz remedia ge- neralia? p. 120. XIIL Quid, & quotuplex fit Amor, & odium? p.122. Quz caufeutriusque? p.125. Quieffe&us? p. 129. XIV. Quid, & quotuplex fit Defiderum , & Fugat p.131. Quse utriusque Caufz , & qui effectus? p. 132. Quid, & quotuplex voluptas & dolor? p.133. Que eorum caufz, ac effedus? p. 155. XV. Quid & quotuplex fit fpes & defperatlo? — p. 156, Quz ambartm Caufe, & effedus? p.138. Quid & quotüplex Audacia & Timor? p.158. Qui utrorum- que Caufz, & effectus ?. p. 139. & 140. Quid & quotuplex Ira? p. 140. Que Caufz & effe&us? p 140e P 5 Q 3 u " t U n i n [ m mpir] u quit [ 1tafni l t r A; m | tht k 2| d n ls jl !j d $ ! ! l ? j j 1d Qf jó hi ^ m s LE s as F L TR i N T r E m ia — ii - z T N A N À A ] d [ z z RUNTI "EM EL s — j E D o — i l E — €ÓÀÀ — PIHSRU SKORSRUN mET —— ] —— — B mx A : x v s —— - — RE NU RU oSCS CSSREEEEERE ER - E t T s X äwl.!q t ETE PA d L x U. s J365 s W W.M.r x5 P. z : 1 - j ia s L M. E G Y E 2$ g x j . l 54 N M o z i 5 - 2 A Á Pig *s [ OV * AE t LO XX . d a, M ) d 2 : DA d d * AS * t n.- U T AR x p ert Y URT fade A uT D 2 z WW, $ Oa N^ vtb y:3 .N!- p5 i N w * pE * f cu u *Wu r AU* ss m , d E " MO m i t 3 M o 3 M T p u ? "x A l9s od f d. : 5 E s f A " X IY v o 44 C - duf us m E xïr us et ^ d i ts X ^ * t 3 p d 25 rj um x EC z m — r Q m E a w iib W 19 18 VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset ETHICA| SIVE IUI 15 PHILOSOPHI - ä MORALIS a JUXTA I ARISTOTELI- E PR]ECIPUORUM ZEVI NOSTRL- MORALISTARU e PRINCIPIA | B 8 AD INSTITUTIONEM] DD. ETHICES AUDITOR 7 PROPOSITA & EXPOSITA 6 P. CHRISTIANO STEINME. SociETATIS [ESU; E 5 AA.LL. & Phil. Mapgiftro, in Alma Univef - Wirceburg,Phyfic.Ethic. ac Metaph.Prof. Publ. € 4 ANNO MDCCXLIX. CUM PERMISSU SUPERIOR 3 2 WIRCEBURGI d) Copyright 4/1999 YxyM GmbH www.yxymaster.com Typis Jo.] acobi Chriftoph.;Kleyer, Un 1