Ae44 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Quinque Talenta, Seu Donum Quinque Sensuum Exteriorum eugEz 7 Mu $s B* E ERE n r pET ia at il EUAVUvv otgia hia encs - a d » d i "e AE Ef i fs d df - * z us r m x x 2 hz x K Vs - Em - Q - IX MTOA ^ , "€ —— d m * N A DN - NY z B £ 2 M — d d - 9- Hx ? b r - at "E R 2 RATA A - *s x EMi x a R CY OX LO ET CU OE ER OR D ab A a o H u d- ia M EE AT. knl;hh.m E I ia a r R RCE - - Ls Es al Ht » »!' N12«511961267 021 / | 7 UER H AUAU uB Tübingen .;/ d R s x("")þ v i Z5 101' X ;sw&f! — n n c "- j HIHEEREEEEEN ETAR -- E "l s 5 | J | il JJ Ill [/ I J ui N li t W N N N N W N W W Y E W N N ï l^ ä A ] £ il P sERess —— WO. Q 0. QO. Z i U. 1 / // , 777 , N — A — (iü SSN — SN SN 5j ækwx iil m l mummrmmm DS TALLEETETLTELEEERATETETATE EEE 4REV EBENDISS ETLLLUST R55 DOMINUSDOMIN?| LAULEX AN'DER ÍOSEPHUS SAC - Rom IMPILIBBARODE,|| !| GUARISCHET'TISAC:CA ; MT "CONSILLARIE A UT A iil TA MILIARISXT (APELLANo, CA.SARE A,PR A,POSITURA | WET TALENSISINLUCIDAVALLEPR &POSIToINFULAT) |.NECNONTIECA No, ACPAROCHg CIVITA'TISEGENBURGEN: ]A DL V. TT AX —— — UEnscc fs T a eteenn w —— m » E aE - QUINQUEIALENTA SEU I * DONUM (LUIN(EJE SENSUUM EXTERIORUM, HOC EST, ANIMA SENSITIVA,. In (üis operationibus externis expenfa, & queítionibus partim Scholaíticis partim Ethicis cum Appeudicibus curiofis dilucidata , Quam Iu ArwA &T Ancur-EprscopALi Umvmsxmm s//gnf't/ SALISBURGENSI , PA EOE awuä, 4-?4 P. ALANO PFEIFFER Ordinis S.Benedictià d montes inStyriaPro- feffo, A À. LL. & Philofophiz Doctore,ejus- emque Profeffore Ordinario , ac p. t t p m DECANO, Es d PUBLICE. DISPUTATIO expofuit Pranobilis, Ornatiffimus ac Do H JDaminius j CAROLUS, RICHARDUS, JOSEPHUS DE SCHMIDLIN , Provincialis Auítriacus Viennenfis , AA. LL. & I'his lofophiz Baccalaureus, & pro Supremá ejufdem Lautcà Candidatus. necnon $$. Can. & Inílic 4d Diem Imperialium Studio(us, Iulij , M. DCC, V, Snlisburgi T ypisJe:Bapt: Mayr, Aulico- Academici T ypogt: p.m. Vidua & ercdls R. 4 — — CC " REFERENDLISSIMO ILLUSTRISSIMO DOMINO DOMINO ALEXANDRO . JOSEPHO, xcri Romani lmperii LIBERO BARONI DE GUARISCHETTI, Sacrae Caeíareae Maj e&atns Confiliario, Aulx Famxhan & Ca- pcllano,CæfareæPræpofituræ Zwet- talenfis in Lucida Valle Prepofito Infu- lato , nec non Decano & Parocho Civitatis Egenburgenfis, DOMIA(O DOM]NO PäTRONO Plurimi: Gratiofo, W?W Wääää ioglddssd d d Reverend i/]ine & Iuftrij- jme Domine Domine - PRAEPOSITE,&c. Domint Patrone plurimum: gra- nae , v Everendiffimam Domi- nationemTuam ferijs & R publicis. aliunde .nun- quam non occupatiffimam,quód auculis hifcé foliis interpellare , ijfdémq; Tibi infervire audcam, ne mirare, minüs fuccenfe , gt4e 4 tiofiffimeDomineDomine Patro- nc ! canámque fivc virium me- arum arum tenuitas , five debitifima erga Te obfervantiz magnitudo eft, ut, quamvis per illam dig. nioranon liceat, per hanc tamen quale quale demum quod vides, g[&ütüdmls meaz monumentum ftatuere, & demififfimo animi affcätu offerrc concedatur. la maximis nàmque, quod in Phy- ficisfierl cernimus, minima quo« que, uti puzéfa & atomi, locum ] habent; & apud quos rerum ar- bitros parvitatem operis, fupplet e nonnunquam magmtudo affc- Güs,, tum przfertim , cüm ad me- ritorum excellentiam minimé li- cetaccedere , & beneficijs. non tam ornatos , quam oneratos & fuppreffos nos effe intclligimus. àm vero, quid, quantumque giauo- ( 3 granofe TuoNomml &cbcam ;nee que anguftix pagellae hujus cape- IC, ncquc debitum grad animi officium valet exprimere, — Vivit nempe etiamnum , & aurets om- nino characteribus unà cum Cha- vatdere Sacramentali,animo meo impreffum hzret illud (ummum grazlarum genus , quo me S.8. Cozfirmattonts Chrifmate inun- gcndum Patrinus adeo benefi- CUS, adcogratxofus affcc:fh "Vi- vuntalij fexcenti , ijque coplof f- fimi favores qunbus immericum mc jamáprimis mde,quod ajunt, upguiculis impenfiffimé femper profequi videbaris , adcó, ut Pa- frini nomine non contentus, D2. tris ferme vices in te fufceperis. Patrem autem dum nomino , fi- e e mul mul & corum me fübit memoria; quorum is ipfe memorem me cf- fe impendió voluit ; arctz nimi- rüm & fraternz pene iliius neccf- fitudinis & confidentiz , quà il- lum , ficut fecrecorum tuorum participem,ita favorum omnium ï ex affe, ut ita loquar ; hzredem effeciíli. uibus omnibus de- ! t nique fadum cft , ut , ne tantis hu gratijsnihil omnino repcndcrcm, Ihefes hafce meas tanquam ftu- diorum meorum primitias,devo- tifimi homagij inftar, Ampli- lf, fimoNominiTuo nuncüpare non dubitaverim , fpe fretus, fore,uc [ qui Patrini nomen 1n cc fufcipe- à Mecoenatis . i€ non gravabas qaoque & Parroni tituló aliunde T l, itcrzzum amantiffimus,non ab- hor- l X 4 hörrcfffs, Certe- optandum effct uàm quod maxime, (i , ut pro« pofueras , Salisburgenfe quoque Arcbenaum,eas , quasin Te virtu- tes Vienna Auftriz. demiratur, poffetafpicere, Videretcplané in Te vivam aliquam fcientiarum & artium. Umvcrütatem videtet fpe&atiffimam in rebus agendis ä dexteritatem , in Confi h)s Pru- dentiàm in lutcns Doc&rinam ] in moribus inftructiffimam , & daguam tanto Praíule Vm:utum omnium aconomiam. Quà tameninfignigratià,cum ob tem- poris hodierni nunquam fatis praviías vices,carere debeamus , id faltem rogamus fübmiffiffimé, fave ex longinquo, & Thefes has mcas de auima Senfitiva Yaaccl- pes pe;ac fi(ut proverbium loquicur) animam obtuliffem ; ita Quizaue Talenta mea füfcipe , ac fi dcbi. tum effet Zzzereffe pro. Ceztum , imo mille gratijsacceptis. ^ Cer- ä té, quantulufcunque fum , tuus fum , Tuis gratiofis nutibus to- tum me, meó(que integerrimé, penitiffimé Confecro. Re*z:erendzyïmæ & a- '/37" l]imæ Domin*atia(zi; 2774 i | Servus Humillimus & " Obflri&iffimus Carolus Jofephus Richardus de Schmidlin. | Aþ;;obafio Sacre Facultatis 7beelbg; ! L Raefentes de Asisia Szusrriva. Differtationes - nedam oculis iufltavi petlibenter , fed earun- dem Le&ione affiduá ufque adeó dele&tatus füm, » ut avidus exoptárim fzpe numero , nobiliffimus ingenij partus tandem aliquando juris publici fiat ; acinlucem edatur quantocyüs. Quare, cumOr- thodox z ,aut intezritati morum Contineat ad- vetíum nihil,Eximiüs quoque Authotr time»s non abeat , aut abfcondat talewtum [usm in terra,dum L. memps Almam Univetíitates) infra ram breve temporis fpatium , feptemplici fplendidiffimarum " hefium honorat prefidió , ceafeo omaino , ba; membrang , 1//i4s vecóNomen cedto infcribi de- ä bere, dta Cenfto l . P.CAELESTINUS PLEY Ex Seittenftetten(t. Auftriz Inferioris Monafterie$$ "T heologizDo-tor,Celfiffimi, &c Reverendiffini $, R. L. Principis, & Archi- o Rpiícopi SalisburpenfisConfiliarius Ecclefiaa fticus, T heologiz Scholafticz Profeffor Ot- dinarius , & p, t. $. Facultatis Decanus " 4' probatie Ea:ultkiis?hi!ofaphic& c Quinque Talanta ad. Clesnthis certó Lu- cet nam animzta, feu potius evigilata, ob folidam Arí» ä ftotelis & $. Thomz Do&rinam, infignes que ctuditiokncs Soli piblico digniffimé confecranda ceníct Loco SpeOabilis D. Decani P'GOTTHARDU $ VISCH-L Bene- "- di&inas Cremifanenfis ex Sup, Auftiià AA. LL. & Philofophis Do&or, cjusdémque * Profetler oidinztius, | PRO- L i vun. " - : , us ( y PROLOQUI UM. Ot. f j erecofmuus effe compoudium jïf!mracaf "i , parvum mundum effe imaginem non M um majeris , beminem denioue tjpum ej& tet umwrjt quaqua late patet , orbis , uemo e[l , qtti igmmlt. Hisuc Magnus ait;Aug. Homc efLoma;s nm Creatura : " Salvator E'yangelmm pnd:cnrz jf* hi TO fit omni Creatutz ,. id eff bomini , qui de q»mw: ereatura participat. aliquid, |— Nibil equidem in E bac grandi machina , quam mundum appellamw, veperiri potef? , quod — praportionaliter $m bomine (joti $4805152'Unidtur, Celum ( terra due prmczpæ!s- fr ff hd eres partes [ant mundi 5 inprincipio creavit Dcus diíis coelum & tertam : Gen. 1. 10.. Et due in bonaine "102 f9mt partes principales , animast coslum , & cor- pus quaftetra ; de quibws S. Paulus/oquen: 1. Co- tinth. 1 f. 47. i»quit : primushomo, COT pt4$ mepn. p* ; de terra terrenus ; fecundus homo ,azima vi- j L del:cet,quæ pof!. creata fuit , de coelo cceleftis, j At (i0 p Si enim incorrnptibile eft celum , 0 ánima im- mortalis eft , fí Figura Spbarica calum con[lat 5 anima per atEus (uosin fé ipfam fe reflafhr f 69. peot^ lum circulariter mouetmr , (& anima à wwfæ ad |M effeti um , &b ab effétim ad caufam circulariter di- quüc fcurrit, Conclndit omnia colum , anima cog- neritene 10 uitiäuc'þ;-apria , untvería infe vecludit, ïC&lügi n ab lutelligentia , fes angelo dirigitur & mevetur , E C'anima ab angelo cuflode dirigitur & cufloditur, ET Sol , luna ef flella fumt incalo ; & 5vl intelleclus , T Inuaoluntatis , C flella fpeciertm intelligibilium n G idaarune du mocustria , funt ia anima. gel( Jerra quoque. vetle dicitur corpus , non fo« i | W lum , quia quantum ad (ubflantiam de tevra eff , fed. propter. alias infuper proportioues, 4 duris Ài marmoribus , ut tantis columnis fuflinetur terra; ^ € Ecce loffa nom minus corpus [uflinent, quam n marmoratcrram., Currunt per terram . jiumina 723] & mare illam cireumdat ; & varij bumores. per ) corpts diffluunt , &j (anguis in magna copia , quafs [ saare illud circumdat, | Ex berbis veflitur (f ot- [ natur terras Q capillis ve(Hitur & ornatur corpus. h Diver[eanimalinm [pecies (ant iuterra ; fic varie- dJerrava- " p t4s $kNSUUM ( appetitumm incorpove. föh via producit &* germinat $ G* anima in. corpore b H [ O quammirabilis proportio ! Jgnis in mundo indiget contiuuonutrimento , ;|[ & calor saturalis. bominis eontsnuo. nutrimento feveri debet, — Inmnundoeft , qui illamlregit & gu- bernat 2 in bomsine vatio euntla difpouit, * Diver- 5 fe civitates babitatoribus plena in musdo veperi- untur ; & diver(e potestieac babitus vitiorum Q* ;!: Sicutetiam dies ? nox virtutum [unt in bomauine. fént inmunde; fic íomnuse vigilia /unt in bomine, (M D Pluvie sundane [umt defiu*us. $ jic lacryma h in . bomine. Ni» im mundo, camities inbe- l wint $ teYr& molus in mando , tuffisct febres ? n ï . - lum in . bomine. Nubes- in mundo » Ignorantia $u u , homine. . Fulgnra & tempeflates tn uaundo ; funt Mif indignatioues , minae ( vinditle im bomine, Mlb , Per quatuer flationes tranfrems mundus ,. florefeit um án vere , flagrat ineflate , frutlsficat in auiumno , gelat in byeme 5 fic per quatuor atates bomo irana n frens , lndit in pueritia , fervit injmventute , fru- tp, &ificatin. atate matura , incaue[cit n (enelimie, Mi Bosi G* mali intev fé pugnantes (unt inm mundo $ && i appetirus boni & mali inter fe vepngnantes in bongiz im 5t. dn fingulis denigue creaturis ve[plendet oma n vipotentia Dei , pereasque. veluti per Canücellog PG? profpicit Dile&us , Univerfi Conditor mnndi, n n frognlis fenfibus fe fe prodit. ani,nus bumanusy pev j cosque quaf pro[picit per fencliras. — JMusdgs VP/M rAudem fapientum oraculo , efl -Dei templüsi ; tema nte plum Dei eftis vosait 74ooflolns ; à bomines Agno- La féite dt;gnimtem veflram ! Niundus veré tem. TILA plum eft Dei, cujus facrarium eft calum , in. tota rerum natura pra(tantiffimum ; cujus donaria fant | "" fidera , facerdotes , zditui , Poteftates angelicz , TT 4it Philo Hebreus De Unitat. Dei & — duplici )[V templolcét, antiq.l. 2. c. 2. Et bomo, Dei tem- n plum animatum eft , in quo Sacerdetis mmuneve fs t^ fiter animus»liminariavero , pofles - ac f'm'e/?rg , x L "Ü f [enfus v xteriores, nox Porrofi Templibujus longitudinem: latitudis VMB, xem ( profunditatem , veluti "Angelus olipy ztpo- p cdypn'cm' .S'abmæiTempli þ*mäur»dm dimetirivel: 1 leuus , & fengnlas beminis prerogativas , etr pre- r prietases examinare tentaremus , plurts Tomi non In 9978 — ,[ajïq;re.nt.; Viatoves proinde imitabimur , qui- bns , dummagnificum palatimm suterias lnflrare eb temporis angu[Hasnon coneeditur , berent. ta« eenin [nper[ficie , exteriorem illius. flrutluram contemplando, y ! Jta & nos , cum Magnifici bujus templi fabricam iniernam , hominis inquam natu- ram , poteptias Ó* propriatates , penitins. inda- gandi tempns nonfuppetat, tnexteriori duntaxat fasrübarebimus , fen[ms ejms potiffimum extevria- ves , eorumque objecla in prafenti ept[cnlo exami- i)gmdo. R fi Que[lHonescurtofaseirca ngt;lü!f&nfh:, qui? €&' fübinde moralia , qua[tionibus | Philofophicis fubne&:re placuit , apes imitando , qua meltt 4« culeum uno in corpore ciccumferunt , st vel .fc neu sam fcverioris [lndij (ablevaretmr tedium , quam ut palam fieret omnibus, Philofopbtam non tam ri» j i gere. [pinis , [ed. [nis etiam. floribus interpungi, N Ariftotelis Zpfismet exemplo, quisabi,de feníbus egiffet v G ipfe curio[a quadam problemmata && banomena (nbjusxit. Tuulum buic opn[iulo prafiximus , Quindue talenta , qmonzomine S. Greg, M. hom* 9.ia Evang. Donum quindue fenfuum exteriorum appellat, Si que nova bic gen con- pinentur , placeant vepetita $fi qma toinus concinna, excufent temporis augufHa , quibus funeflé hoc AMartis tempore C flsdiumdr calamus fuit con- flriclus : f£ ferijs nonnmuquam mifteantur jocofa , noverit benevelus lettor , quod wontantzum A« » 1 ïpo/la,jed etiam qmmdoqu: panper rif:rig eárifloteles, dl Eænoäi/i 4? Doti//fzno Domino L i ^£ QB! f DEFENDENTI. dá Níons inftruitursd at dura in £uneraferrum , «t Dum flagris incus tu(a, re:ufa gemit: "i Dümque coquit Siculus gladios & pi!à caminus ; (f Queis Mavors Lautos, przrnia clára, metate Mqiöf labet té cutà Faber , quo Marte refittas W uá vafer otcurras hoftibus a:te tuis, It Do&a indefe(só tibi niíu re/a laboras , * h . Queis tibi tranfitut callida rela Sophi, n JEgida procudis pulchros in Palladis ufas , Mdü Quá te&lus parmza,quelibet arma fugas, nr Eja age! Jam notz perhibe te fortis arenz , un"n Hora monet , certa! Lanteacerta maze?, jl W Senfitivam animam tege , estes forfan ab illa "T Si fentis ? credas, gloria calcar habet, ;fculo Excipe tela, vibra, enerofas collige vires , nj Fortunaac laudi: ; is Faber ipfe tuz : yuli ANc dubita, Pallas nomen poft przlia csde? , j ( 2 empore quod nullo , quod nec ab igne cader, iith phW LA lflaraber! Canlt & fIDö' tIbI peCtore l»iettau fY LEOPOLDUS JOSEPHUS ALEXIUS L.B. Girardi, de Caítello & Limburg, Dominus in Safpach, . U. Studiofus, Prænalyïli,* O: ratiffiamo a Daölg[im-" d ä " DOMINO N | «DEFENDENTL u in medium mandatque . infiftere.; E PRo vocat , pugna, Parvus , fed fenfu, grande libellus opus. Infpice ! quem titulum viéturz in fzcula charte - Lectori pandant! Quizque Talenta ferunt. Nilnifi pugna fuper ; rape mentis acumina, fcutum Oggere; Fortune (is Faber ipfe tug. Sic tandem doclà defcendes. victor arená ,' Dumque alij duo , Tu Quinque Talenta feres. Imó, fic Cestum Lanvos * pro Quingue Talentis Emerità (2rolu5* praferetatteSophus, [ 9 Carolus, pev AUASFAP E C. Lauros, Ita in bonoris & aäcri: conteflationem gratulabundi decantant , eAdetm en Vniver[a Philojophia Defendentes ]h f Dominicus Perger,! Obernat- Cajetanus Wildt , tachéfes. RR.FI*'.*l Albertus Buecher, ) Offia- L EdmundusChriftain, j cenfes. Prenob. Francifcus Xaveriüus Stadler, Bojus Octtinganus. Franciícus ÀAdamus Bernhardt, A 4 k"[ ftriacus Welfenfis. Judas Thadzus Helmreich, Salisburg. Joannes Dominicus Syhn., Auftriacus Neyfidlenfis. äää-ääääw äg '* E T. 3c 508 a al s l(« .S.ERIES QU/ESTIONUM De [ jlU ANIMA SENSITIVA. JPARS I :ns [tth DE Zuima fenfoiva , ejusame ff bus 7n commani, ) QUASTIO . De Natura , uumero & objc&o f CH« Y Juun, df " Articulus I (f nfcs Quid &&* ouotuplex fit /m[w P2 Art, 1I. Quodnam Qo» quotuplex f aä;eäum ,. Fenfem? QUAESTIO IL. ur? De Jpeciebus fenfibilibus. jcus A«X Aï:o Átt., IC d*'*' l6« n dentaur jþecze: feufibiles [peclu quoraim fenfnuim fistuec g[ame ? Art. ld. ?j Urrean fenlibilia comuunia [mtmn- tur per [peciem propriam , €9* 4 fpecie feulibiliuum propriorum diflinclam ? Art. I1I. d Utran. fén[jas. cxctermi. po[frnt errare circa [gum objectum ? * Art IV Quoiiodo. vebemens. fenfibile ledat aut corruupat [enjaum exterumm? Att. V, De comparatione [en[uuu quoad pere ficlionem Art VI D: Usu &&* abufgu fenfuu. Art V II E 4nomnes quinquefeu[us exterurcone , Qdm veuiant quibuslibes auimalibus ? | , Art, E Art V III d De-Pbyfi 0gnomiá " Art IX Mi/cellauea circa fen[us in commauni, 10 PCCIC PARS IL. Dc Smf bus in Partzcu/arz (9*' qm- dea p7 imo n DE OCULO QU /£S TIO I. De Poz:entm wf Ud- h Art.- "k Mirabilis. /imäïum oczdi, Art II | w la qua parte oculi fiat *vifro? QUJESTIO II De ipfo. acfa potentie vifroe Art, I 2077 vifio jiat per extramz]' 0nem TU radiorum " Art. O À — ' uiden ? hn £9* quomodo jïat vi[io per Pyra- )o( 2 QUE- QUESTIO IIl De medio , per quod videmus, Art. I ! 3 Qw'd f Perfpicuum ? Art. 1. Quibus corporibus per[pictas com- | d eta? ?í OILESTIO IV. De Oljecío visáiy luce nempe ac Co- lore. Aft. ï. I ! Quid (à léx? Art. IT. f Uirum lux [ qualitas ? an [ubllan- lia ? Ar; HIL Pbenonenac?? propriiates quedam Incis, Ar, lV. - Quid fit color , &&* utrum dillingua- k uv a lzce? Art., v - Quedam problenata circa: colores. ! Art. - — Art VI Utrum ia lride [int veri colores am jölum appareutes? Art VII Mifcellanea. quadam circa- ecalum 0 Q? ejus vifiouetn, DE AUDITU. QU/AESTIO ] Ü De poteutia audicndi Art. L auditás, Falria wirabilis C* ufus orgaxi IT Art II la qua parte aurz fiat Auditio? QU/ESTIO 1l. TT De Medió foni, Art, I 4An Medium exteruum - dudits de. VMI beit. necefjJarió e[fe fluidum ? Art, lT. Quomodo deferatur fonus per mdmm ;gfque ad Aaditum ? J JX 3 QU]E- QUAZSTIO III « De Objecio Auditus, Art. I Quid fit fonus, &&* iu quonum fuä. ;e&a recipiatar ? " Art 1. Quid fit $x , quatenus fpcä'at ml objeclan a;m'zms, G9* quibus iuflrunen- Artt. A. t fiat ? Quid fit fonus. veflexus , [rve Erbo ö*' Anide oriatar , &* quomodo fiat ? Art 1 V. Mi fcellane a queedam, circa Auditum €** eius objeclzi, d DE ODORATU. QILESTIO 1 Dc Organo Odoratás, Art. I D: firucinra prapria O:loratm Art, lI, In qa parte. vefideat feuforium , [en và odorandi? QE- QUESTIO - It De inedio Odoratás, Artt. I 7 Urrun medium odoratas. fit atv Q aqua ? Art lI De odoris diffzfione t QU/ZESTIO III (l De objecfo Odoratés ueipe Odore, Art, I h, - Utrum odor fit falffantia exba!atzo- nis fumofa 8 Árt, IT. j de Jit propricodor 9* quonau pa. Ci0 gzgnatur ? Art III Mifcellaneacirca oa'ommm eo ado; É DE GUSTU. QU/ESTiO I De Orgauo Galizis n Art I Mirabilis flruilzy Gafrts A'L «X Art II ln quanam parte lngue teideat ar- gauum Gufizs 8 p QUJESTIO II De medio guflüs, Art, ] Utmæ Gofius babeat aizqzwd at« dium exteruum 2 Art II 1 irsen Gzfius babear alzquod "e- dmm internum ? QUESTIO III De objecio Gaffas mempe japore Art ! Quid fit [apor ? h Art, II Quot [int. pecis fa aporumn t ? d qui fmt extTtu2 ac contrara /apare:. Art I1L Mifcellamea. circa Gu(lntm Qj* ejus Qäjeöïüm DE H DE TACTU u QUAESTIO. L De O?24H0 daclas. Art. ] Mirabilis . Üruclura | corporis ba- ut n 742 Art, l1. ondnam Ju proprima fe nf oriztta "i daclus ? QU/ZESTIO.. II De medio Taclus. Att, I —UrnmTaclus babeat aliquod medium exiteraum 2 Art II De Medio interno Taclzs ] QM QUJESTIO II De Objclo Taclá; j Art, I Ouenam qualitates pertiueant adob« jeclum dadiás ? ) Art, A:t, I. Utrum Aacíus in animali fit Hnus : Jpecie fenfus , am plures 2 A:t, ]il n Taclas Jolum penzpmt amlztaz'es excedentes [usam temperammmm' A:t I V, Mifcellanea circa ïïzäz/m e» e]us 06- jeclum, & de p $t )0( $3 / / lm * p Tlby à N 45 C r . — KOIOUSON COU 4 PARSTI. . (itt De Znima fe Wfettiva ,ejuss, ! /änþäu; i COPMAUmt. — E r E E— E » LX ï Riusquamin particulari ad i A *s '— A fingulos fenfüs externos. eo- LRS i ts dfcä nda rümq; obje&a & proprictates mus; operz pretium erit, per- paucis in genere difquirere; quid fit 45;- "a fenfitiva, utpotequz eft radix omni- um feníàationum externarum , déq; fen- fibus & numero eorum ; item de obje- &o, actu & medio, per quod fuas exer- centoperationes, Quare fit QUJESTIO L. - D. Natara , numero C2* objedfo fen[uum. ARTICULUS. 1 Quid & quotuplex [ft fenfds? A Nima fenfitiva multó perfe&tior eft anim4 Vtgetativà , quia magis abílrahit à ma- teri2, £ Pars Prima. [ —b GEXEWACERan teria, neque uni tantüm eft alligata formz 3 ts proprias quippe vires exerit, acfuas exercet opes Wgä ratione$ mediis fpeciebus intentionalibus ; qua )-4 4 materiz craffitie aliqualiter depurate , illam ht determinant ad fenfationem. — Eft autem imper- $« fcctior multó anima rationali , utpote que circa i univerfalia &. immatetialia etiam , períuos actus Qu oteft vetfari , cüm fenfus tantummodo circa fin» L ulatia & (enfibilia verfentur, h Senfusautem definitur ab .4riflorele | 4do de animatextu Y71.. Sufceptivum formarum fi- d ne materia, ut cera annuli fine ferro,aut auro v&« hn u cipit fignums, — Età D. Tho, 1. p. q. 18. art.3. Po- sentia quedam pa[[jva , quenata e[t immntari 4 qu exteriori fenfibili. ]Non quód fenfus, fit poten- [//j tiapsr? pajfiva , probabilius enim eft , quàd fit P tod parrim 4£va , partim paffjva 5 paffiva quidem in a ordine ad fpeciem impreílam , quam recipit , & quá conftituitur in actu primo ad fentiendum , m quamvis per folam receptionem fpeciei , opeta. hi tionem tion eliciat : aétiva veró , quatenus illa f fpecie fzcundata aliam fimilem imaginem in H abíentia objectiefformat , in qua imagine obje- ldl &um percipiat ; vel fiobje&tum prafens fit, illud TT attingat per hoc , quod conjungatur com ipío in CX: effe intentionali ; íeu reprafentativo , & eliciat My benefició fpiritus animalis acum fuurm vitalem ; 4 hf qui fecundus dicitur & provenit ab ipfo objc&o lp & potentia. lladeabílrahendoà ly paffjva & Qu 7 n a&i-vfl ; congrué defcribi poteít , quod fit fae 45 - j [2 n | .be /E*njiþwlin[—ä*mmuni. "wesuoemsnfl arsancuneeen "T oj fas Anim& organica jïngnlarigm materialium cognakiti'va. qu Porroó fenfus primá. divifione dii*iditur in ,i [um exteronm , G inéinternum j externus dicitur , m eó quod habeat organa íua inexterioribus par- TO tibus corporis. Internms autem dicitur , eó TA quod habeat füa organa ab intró, nempe in ce- li zebri cellulis ;utfont , fezfums commzunzis , phan- t4fiía , memoria BU potentia eflimativa. t& ? Quaritur , quot fint (enfus externi ? Refpon- nim) deo nec plures effejnec pauciores quam quinque , yn m nempe vi/um , audttum , gufium . odovatum & æ.;'?þ p4iium , quamvis potuerint fierià Deo plures TT quàm quinque. Hac conclufio cft contta &e- Qu natum — Cartefium , docentem , dari tantums wO modo unicum fenfum , nempe taZ/m , eüme jmi que magis vel minus acutis corpufculis titillari, lh Probatur ]. pars argumento , defüm- du i pto à Philfopho. Si przeter . iftos fenfus opm' darctut adhuc alius, tuncifle vel effet ejufdem TL rationis cum illis (enfibus, qui de fatto animaliin- elfl fí funt , vel effet diver(z rationis ? neuttum dici po- T tell : ergo. — Prob. m, quoad primam partem : i;, illq fi dareturalius fenfus cjuídem rationis, tnnc id ex co eflet, quod horum finguli non füfficerent ii ad percipienda omnia (ua fenfibilia,v.g. vi/ws non :alcm ) üfficeret ad percipiendos omnes colores , azdi- ,bjcao F&5 omnes fonos, &c, hocautem falfam eít, quia hl i quavis potentia cum fpecificetur per. intrinfe- Ml' Ccam habitudinem ad fuum objectum formale, ) A 2 debes 4 Pars prim ,..--..——--—-—-————--—-—m [ ..y-.--—-l—-u—-i-—- lt debet poff«(e extenderead:cs omnes quibus ineft vi taleobje&tü formale;alioquin f obje&tum formale »4 dii otentiam excederet, fecundum exceffum non fpecificaret extrinfecé fcuterminarivé ipfam po- ii Q tentiam , ac proinde daretur fpecificarivum fine A tc fpeciüsata. i Quod autem non detur alius fenfus divet- lu íz rationis ( que erat. fecunda pars minoris ) in- lr de t ; quiafi datetur. alius fenfus diver(z ratio- nis, deberet dari aliud. fenforium , utpote ad h 3 * aliud quod fenfus effentialem dicit refpectum dà autem íenforium non datur , quia fic dcberet bl! etiam dari aliud medium diverfimodeé immnutans lt hunc fenfum , quod tamen medium non eftaffig- ttt nabile ;ergo non datur aliusfenfus vel ejufdem vel diveríe rationis preter ; sífignatos, p Qv Altera ratio defumitur 4 S. Zbo, 1. p. 4. 79* att. . Quiatot funt diverfi fenfus , quot N N funt diverfa fenfibilia , diverfimodeé afficientia fen- fum , nedue eorum unum poteít percipi, nifi ab d uno feníu ; fed talia fenfibilia funt tantàm quin- 2 que ? ergo & . tantüm fenfos. M. patet , fen- fiibile enim dicit ordinem adfenfüm , cujus e correlativum , nequit autem dari unum core du Gu relativum fine altero. i, con(tat experientid , qua advertimus aliquod fenfibile afficere fenfum fs V !cm &t immutrare duntaxat intentionsliter fine ulla a&ione materisli & hoc eft objectum vifibile di- à Aliud immutatintert- ül! ceüs ordinem ad vifum. tionaliter , fa&ta mutatione in ipfo objecto ma- l teriali v De fenfibus: in communi., — À Wa uxccl TT ;tcriali , idque d uplicit; petcü,contingere ; nam f - vel eft folalatio, & fic conflituit objectum az- mon ditus; vel eftetiamalteratio, & conftituit ob- m jedum odoratss, Aliud eft , quod immutat ym t ctiam intentionaliter fed pofita fimul immutae tione organi , idque dupliciter, nam vel immu- s du tatio Conftituitur per eandem qualitatem fenfibi- if) i lem, & ficconflituitur obje&tum 72&»* , vel TO per aliam diverfam,& cenftituitur obje&um Gs- ffus: ergo , &c. o &3 l T Quéd veró plures fenfos ( quz erat fecun- gt da pars conclafionis 5 fint poffibiles, quis am- vt bigat? nulla enim ratio probat , effe impoffibi- [iafi lesalios fpecie diveríos, & fíen(ibilia alia pra- ter eaqux nuncfunt. Et cut non poffet prodaci cjufdw « [ potentia materialis cognofcitiva v. g. virtutis tra» &ive magnetice , vel aliarum qualitatum modó Tl j guOï nobis occultatum? cur non novz qualitates cor« pore& condi , quzà novo fenfu perciperentur? qtit Dices L fenfum Ta8us & Guflus anicum ! "I duntaxat fenfum conflituére ; hinc ipfe e^frifi, I " d j kn' 2. de ánima. ait gufium quemdam effe tatlum. , AN. e/4. licet enim omnisguítus fit. qui- j " dam taclus,non tamen econtra, omais tactus eít m w!' Guítus ; tactusenim per totum corpus eít diffu- riatt Í f [l J mx fus , hinc eft univerfalis quidam fenfus ; guflus au- temrefidetin folo palato. ltem aliud eít obje- j j um guílüs nempe fapotes ; aliud tactüs nempe calor , frigus , alixQue eju(modi qualitates. [infln' j r Ruríusaliud eft tangendi, aliud guftandi orga- ] 'A J " Pum um 6 — Parsprimae aidtn CYRORERIOESER MERERERIE vcwuecmuri num. Dum .Zrifloteles gufium vocavit tatium, g tactum lat f(ampfit pro fenfu, qui non potefl im Q D Buf mutari nifi per tealem contaQtum. DicesII, ta&useft toto corpore diffufus, pot confequentet in intimis partibus corporistergo eft H Íeníus internus. Wi lo 37. N. coníeq.quiafenfus internus illeeft, qui tantum in interioribus refidet; at tactus non lür eftin inceroribus tantüm , fed etiam in extere lltq nis viget : ergo Xc. « ARTICULUSIL t oh Quodnam Q9* quotuplex fit objecium lü - feufuum? du ut Icut 3cibilediciturillud , quod per aliquam fin Scientiam fciri poteft, & fic. fcib;le eft obje- &um (cientiz ; ita fenfibile dicitur id, quod per h lu aliquem (enfum attingi poteft, adeoque fezfibile q eftobje&tum (entüs. Senfibile autem definitut, quód fit ens sma« teriale exten[fum ac fingulare perfetlivum femfus h per intimamtum eo conjuntiionem. Explican- f 0 tur fingulz particula: fli Dicitur I, fenfibiledebereeffe e»s a2er14^ le, quia res fpiritualesfuntextra objectum & ,Tï tif fph&raim fenfuum , utictiam entia irrealia? hinc in Logica diximus , quod. fenfus non poffint fa- lus Cere E»srationis ,quia, quidquid importat ne« Á gat-io- -- i DOA [ d p De fenfibus in communi; 7 (fLum, gationem omnis materiz fenfibilis eft extra obje« JL i &tum potentiz fenfitive ; ficut enim potentie intellectivze objectum eft intelligibile, ita etiam ufis, potentiz fenfitivee obje&um debet effe fenfibile s pd fed ens rationis (eu ens itreale importat negatios nem omnis materige fenfbilis quiaimportat nega- IT tionem omnis tealitatis: ergo &c, — Excludun- )5/01 tur pretereà wegationes GC privationes , quia hee &t nequeunt pet Íe diredé immutare fenfum produ« cendo (peciem realem, Dicitur ado extesfzm, pet quod excludi- tur objectumindivifibiliter exiítens ; tale enim objectum vel naturaliter nihil poteft agere, nul- äum lainque fui fpeciem producere ; vel fi poteft pro« ducere , deberet producere fpeciem indivi&bilem in reprzíentando , fpecies autem impreffe non hqum funt indivifibilesin reprzfentando. —Hinc Cbri- o fivs exiftens in Euchariftia oculo corporco vide- d ;M! ri nen poteft , quod malé affirmant. ZVemizales , - quia corpus ibi non eft exzesfsm, um Dicitur 3 . fizgsulare,tumquia fenfus non ha- bent vim abítrahendi natutam à |conditionibus [m fingularibus 5 tum quia fenfus non percipiunt J(at objcéta, nifi quatenus pet fpecies ab o emiffas moventur , qualis tamen fpecics caufari nequit , ub n nifi à re ut (ingulati. hit Dicitur 4to perfeclivum fenfzs , quia nul- t fa- lum fenfibile per (e , utpote tanquam objectum u fensüs , poteft fenfumn lzdere , ad quem dicit ordi- A4 nem j(lor Pav ;;w'ma p VERGLDRLE) r urcu i Itl r TP nem. Quomodo autem vehemens fenfibile lz« kj dere poffit fenfüm dicam inferius. j Dicitur tandem fto. ,. per intimam cum co h eonjmnilionem ,quafenfibile, vel in feipfo im« d mediate debet poffe percipià fenfu , vel jfaltem in 4 vicaria fuiSpecie intentionali , determinativá fen« tl f&s; in quo recipitur , ad hoc potius pra alio ob- n jetum percipiendum. Y Dividituranutem à Philofopho & D. 75». (0 de animal.13. fenfibileinfenfibile per fe & per L l ectidens ;primumeft, quod fecundüm fs habet vim immutandi fenfum ; alterum eft , quod tatio« [ fie (üi non immutat fenfum ,fed | rationc alicujus fibi adjuncti ; ita omnis fubítantia eft tantüm fen- fibile per accidens , fubftantiam enim rei , fecun- düm fe fenfu percipere non poffumus , nedue ipía ) : ullo modo immutat fenfum , fed tantüm ratione accidentium incurrit in fenfum , eumque :immllg ( tat. Senfibileautem per/e fubdividitur in pre- E vium GU commune 5 proprium eít, quod abuno folüm fenfu percipi poteft, ut color à vifu , fonus abauditu , &c, — Copmunse eít, quedà pluribus fenfibus petcipi poteft , utfunt hec — f. szotws , quies ,uumerns ,figura GU Magnitudo , circaque fingula verfantur vifus & tactus & feníus rcliqui circaaliqua. ipforum, Nomine autem quictis /Tï hic non intelligimus privatiosem motüs, hec enim diredté fení(u percipinequit, fed ipfam rei confiftentiamin fuo fitu & pofitione, — Sen(ibi- le De fenfibus in tommunis 9 A m du ÜRDRTEUNHOR ruescececr n le proprium veró dividicur in vifibile , audibile L] olfattibile ,tangibile & guflabile. n a Dices 1. poteft a»geiz» fenfu petcipi : ergo o lfl« ad fenfibilenon requiritur ut fit aliquid szateriale, a angelus enim e(t Eas Spirituale. Ant, prob. po- i lt« teit ens infinitum & actus purus cognofci zb in od telle&tu finito & potentiali: ergo etiam aliquid Spirituale,veluti angelus , à fenfu materiali, prob. f coníeq. non minüs ens infinitum & — a&tus purus L e(t improportionatus cum ente finito & potentia- hirt li,quàm ens fpirituale cumente materiali : ergo * i fi non obflante hac improportione, primum na. [ turaliter fieri poteít , cut non ctiam fecendum ? ht 3:. N, Ant. ad probat, C. A, N. C. quàd in- «CUf telle&us potentialis & finitus poffit. cogao(cere TR a&um purum &infinitum, eít, quiacum illo ha- um bet proportionemin ratione oDjett i intelligibili:s Ti econtra fenfus materialis , quia cum ente fpiritaa- li nullam habet convenientiam in ratione objecti j pïd- cognolcibilis , nullum fpirituale poteft attingere. bun Etratioeft , quia licécactus purus & ens poten- fonit - tiale minorem habeant proportionem in ratione Iribuf entis fimpliciter , quàm angelus & feníus mate- Il y tiais; tamenin ratione Spiritualitatis , majorem i habet convenientiam ; quod autem majorem habet convenientiam in ratione fpiritualitatis? djcu zilfi! b rijorem habet convenientiam in ratione obje- hi &i , quia elevatio à materia fundat vim cognofci- * T tivam . ergo Angelus & potentia materialis [ minorem habent proportionem in ratione ob- [ Af jecti , ao Pars prima. je&i , quàm intelledus potentialis& a&us puï rus, Dices 2do Senfus poffunt facete e»ss zatie- ni5: etgo. Ánt. prob. poffunt fenfus externi attin« l gere rem alitetac eftin fes. ergo poffunt facere i Ens rationis. Patet Coníeq; nam ideo intellectus potcfl facere Ens rationis , quia poteft rem ali- ter attingereac eft in fe. Antecedens vero ptob. multpliciter? 1. in potentiavifiva, quz videt iniride colores, & tamenin iride non funt co- lores. 2do vifus fepe putat baculum in aqua fra- &um , quitamen in fe fractus non eft. 3tio o. g culus per vitrum virideomnia videt ac fi eífent vi- ridia , cum tamen objeCla vifav. g. murus non fit vitidis, 4toGuflus infirmi attingit rem fapidam r & dulcem , ac fiefetamara: ergo , &c. [ . IN. A. ad 1. prob. dico , iniride effe ve« tos colores cau(atos ex refulgentia & refra&tio« i ne lucis , licét tales colores fint tranfeuntes, ut- pote deficientes ad defectum lucis, Sicut etiam (l coloresin collo columbze infpecti funt veti colo- tes , etiamex refractione lucis caufati. TInde juxta diverfam fubjecti difpofitionem diverfi co- lores ex lucis refra&tione caufantur, it4 $. D. Me« teor, let, 6. 4. 3. Ad . dico quod. bacu lus in aqua fra&tus , licét materialiter non fit fra&us, formaliter tamen ». ut fractusvidetut , quiaobcommotionem aqua fpecies feafibiles non reprafentant illum cum te- &itudine , quam habet » potentia autem fcquitur AE — r L d E N o o tepta(entationem fpeciei, Ad II Dc fenfibusin communi. " Ad3. fimilitet dico , licét resalba per vi- trum viridein (e ac matetialiter confiderata viri- Itf dis nonfit, formaliter. tamen ut vifibilis per vie li trum viride veram vitiditatem habet , cüm me- oste dium per quod videtur ,fit vere viride. Qs Ad 4.eft eadem refponfio, res dulcis in- mll- £rmiguítui apparet amara , quia medium per f0 h quod attingitur , nempe humor cholericus , quo i palatum eít infe&um , eft indifpofitum ; coníe- ( quenter , licét res illa entitativé fit dulcis , for- f. malitertamen ut attingibilis per medium indi- j fpofitum , eftamara, — Et ficnon . aliter ac eft in - b fe attingitur. j t Dices 5 fenfun habere pro obje&to aliquod fenfibile sziverfale , non enimhabet pro objecto fenfibile determinatum ,cüm non fpecificetur ab l hoc vel illo fenfibili determinato, v.g.vifus non dQ« fpecificatur ab hoc vel illo colore; fed à colore in i communi : ergo fenfus habet proobjecto fenfi- AE bile commune. olo . '&. Verum effe , quód fenfus non fpecifice- Indt tu? abhoc vel illo fenfibili in particulari ; attamen ejus objectum fpecificativum nen eft fenfibile T ]l commune feuuniverfale, fed fenfibile commu- niter (eu univerfaliter. Quod explicuit (jeta« u 9"H5 Y.p.q. 8O. art, 2. x. quia vifus v.g. non termie T natur ad colorem univerfalem , cüm hic tantüm 2b intelle&u attingatur, fed ad colorem univerfa- qüæ m liter , id eft , ubicundue & in quocunque fübjecto reperiatur color , attingitur à vifu ; & hoc prove- jtuf Rn nit Al 12 Parsprima, MEP ag TAH RE nit ex limitatione potentiz fenfitive , quz, quia & tantunm materialis eft , debet attingere quid mate- t riale , ícafibile & fingulare,ad differentiam intel- Iaf le&üs & voluntatis , quz funt. fpirituales poten- Ini tix , uade habent pre obje&lo verzas in communi n & bonum univerfale. Hinc tecié dixit z4riffot. ! text. $9. quod fenfus fecundim. attum funt fim" t grlevium , fcientia autem univerfalium., .QUESTIO IL.- ti De fpeciebus [enfibilibus, ARTICULUS,. L n dentur. Species fenlibiles ('7 refpecin h ; quorum fenuum fimt m*cejarif ? [ ' Ximium profecto exultantis naturz miracu- ;lum, fed & ingens caligantis Fhilofophiae argumentum , funt fpecies intentionales rerum ; decolores funt, & tamen omnium colorum ima- gines; volitant continuó ina&re , (ed fine motus íenfibus imprimuntur , fed fine fenfu, squaeve rerum imagines , virtute pares , diffimiles mole ; mirabiles objectorum fen(ibilium formae , fine A quarum prz(idio feníus inertes funt & otiofi, Nomineautem (pecierum impreffarum fen- fibilium & intentionalium Philofophi nihil aliud intelliguat , quàm entitates minimas , aczcidentia & qua- De feufibus in communi. 13 maa g ia ii MM ANDENITED crmcacneme onctcNmeneanr r Qu & qualitates teales, ab obje &is productas,utpo- Qilte intd. te quorum funt vicariz , ut eorum loco concur- rant ad perceptionem obje&torum. — INam cüm tl interobjectum & fenfum,ficut Ginter omnem mf potentiam cognofcitivam debeat fieri unio, fen- rf fibile verólnon identificetur aut uniatur cü poten- ij tia inefferei & phyfico, fed folüm intentionali & teprefentstivo, neceffariz videntur ejufmodi fpecies fenfibiles & intentionales, — Vocanturaue tem fenfibiles, co quód deferviant fenfibus: /»zem« tionales vocantur , non quód fint estia ratzonis; iftud enim falfum eft, fed ratione. modi, quo objectum manifeflant , quia tendunt ad objectum teprefentandum ; vel quia funt ille fimilitudines, per quas potentiz tendunt actu in objedtum, Zm- (l prefse vocantur , eo quód ab objecto impriman- tur potentis ad eliciendam fenfationem , ficu: il- ] expreffe vocantut , que efformantur à fenfi- Sunt K bus, dum objeCta abfentia percipiunt. igitur hz fpecies fimulacrum quoddam & imago phlæ uf reprafentans obje&tum , & ita illud obijciens (en- It fui , ut obje&um extrafe poffit percipere. (j Dari porro eju(modi fpecies, communis de- m facto Philofophorum eftfententia , quamvis ne- ok ! gaverint olim ullas requiri fpecies. ad fenfationes f n obeundastam externorum quàm internorum fen- Íuum Porpbyrius , Plotinus, Seneca l. 2. INat. Ex modernis veró [ quafl. &tahjex antiquis, m Hieronymus Provenzalis, 'Thomas Giansius P. fiid Exiftentia vero hatum varijs Df:ndinn: ; probari lül' 14 Par: primd. COSCIMESSGESOSRESRRRÉSI " ipesasaeSiaas —-——— te probari poteft experientijs, unica fufficiat , eadue cutiofa , quam alij tribuunt Joansi Baptifle Pore 0l t4 ; alij vetó Cardano, eftque fequens : LE li Sit cameta obícura , ne minima lux per ti- [ mas ejus fubintràre poffit, nifi per orbiculare fo- i ramen infeneftra apertum. Si quis in iflis tene- D bris conítitutus ad manum habeat folium chartze [ candide , eamQue foramini obtendat , quid quid i extra Comeram 6 regione foraminis, veleftvel Beritur, incharta fuis coloribus depictum con- fpicabicur. — Quod fiquis pleniorem & accura- « tiorem velit reprefentationem , apponat forami- vi vitrum circulare, craffius in medio quàm in g ambitu, quales funtdioptrz, quz ad tes augene das elaborantur; tunc fi charta candida intüs ob» ijciatur vitro in eo loco, ubi folares radij in unum À m coeunt , defcribuntur inipfa omnia objecla , quze f !] forisfunt: quod (ané non fieret , nifi obje&ta extrinfeca emitterent Ípecies. intentionales per ^ foramen feneflrz ad chartam intus objsclam, Accedit ratio evincens exiftentiam fpecie- fum ; potentiz enim ad eliciendas f;n(ationes de- bent determinari ab obje&is ; fed non poffunt immediate determinariab obje&tis , utpotequae ;lä noníunt praíentia potentie ; namvel ab obje- 3 &o detertninarentur effefHv2 vel son effetlive ? Si c- effecl ivelergo vel mediaté velimmediaté? nonim« mediaté, quia obje&ta remoté fubinde diftant , ne- ] quit autem dari aGlioin diflans : (i mediaté ? ergo l obj«ctum diflans aliquem influxum exercet in po-* f tentiam De fenfibus in commni. If Em d . Lt eiQut tentiam mediante aliqua qual itate; quz ufque ad hn organufn propagetur per medium , & hancqua- litatem dicimus effe fpeciem objeQti, Siveró ob- Mf jectum non concuttat effetlive , fed tantüm ter- 10 spinativé , cur ergo color v. g. non etiam in tene- ( bris , aut remotiffimé pofitussvidetur? qux enim hmæ terminative tantüm fe habent , nullà diftantid lqmd aut tenebris impediuntur : ergo objecla per fe im- Áid mediaté non poffunt potentiam fenfitivam deter. ( minare adíenfationem ; ergo funt neceffarió C concedenda fpecies impreffe, que ab obje&to fii* propagate recipiantur inpotentia, quam come m pleant, in ordine ad tale objeclum attingen- dum. ng' d Dices: efto quod hujufmodi fpecies requi- Wil — rantur in his tribusfenfibus , vi/m, amdits , ol- quæ f^tl» , ptopterea quod ifti attingant objeCta. abs i Íe remota , & per medium quandodue valdé ex- ! t u ten(um ; at certé in ta£ z & gz//s nulle erunt ad« mittendee fpecies propter oppofitam rationem , lcq.' quoniam iftorum obje&ta zazzibilia & guflabi- TO lia iemper (unt ipfis propinqua & attigua, idcir- / un! Cooptimé poffunt in cos fenfus phyficeagere, que & ab ijs fentiri, Ita fentiunt Cezimbric. 1. 3.de anima.c.Y1.art.ult, Suarez l.3.de anim, c. 3q. | bjcj giSl G alij, Cenfeo nihilominus in ZTa« etiam &t G« j ne fl« omnino ponendas effe fpecies , & univerfali- ter dico , fen(ibile immediaté pofitum fupra fen- "g s P fum cxremum ; non r offe ab co; fecundüm qa € 16 Pars primA, —— e(t ei immediat? fup:rp;ücum fentiti , ac proi; nem dequemlibet fenfum ad fuam fenfationem elicien- & dam indigere fpeciebus intermedijs. ita 4r7/7. 2« ET n de anima text.*) $. ubi docet , quod vt fenfus fcn- xa | tiat , debeat adeffe medium , quód ab objecto im. &tf mutetur: ficconcludit catnem effe medium ta« i &üs , ficut aqua & a&r ad vifum & olfadum & auditum , axiomatis loce fubjungens, fezfibile po« pof Jitum fipra fenfum , impedit fenfationem, Acce- COHJL dit authoritas S, D. ibid.le&l. Yg. 5 23. ubi ex- d u h preísé comparando etiam tactum & guítum cum vifu & auditu ,in »allodicit, fieri poffe fenfatio- eul nem , quando fenfibile immediate tangit fenfas pro YIum. Qu Probatutratione univerfali : ut fiat fenfa- len tio , debet obje&tum cum potentia uniri & ambo ^ mqu fimul adillam eliciendam concurrere , eít enim sU vitalis & imagoobjetli s fcd obje&tum non po- Ws teft uniri cum potentia & eíffe cauía fenfationis m nifi mediante fpecie , fecundüm entiratem quippe « fuam fempet ell extra potentiam , & quandoquc &m nimium diftans: ergoutfiat qualiscundue fenfa- tio,neceffario requiruntur fpecies. Et licet gz- IJ:g4 ffus & tatfus habeant quidem prz reliquis fenfi- lith bus, quod obje&ta debeant ipfis efíz immediaté lpfa contigua , hoc tamen non fufficit ad eliciendam Qp fenfationern, quiaetiam ignis , cft contiguus T V0 ligoo , nectamen lignum fentit ? ergo vitalis & intentionalis conjunctio , qua plus petit, quàm t eatitativam aut localem tantüm conjunclionem , i nempe [ H j r De fenfibus in communi, 17 proit« nempe utobje&tum intrinfece inhereat organo ; liciths & fiatunum cum porentia in. effe intentionali ac J « repraíentativo , quod contingit mediante dunta- y[en xat fpecie intentionali impreffa. Qoz rauo loint etiam probatfenfus internos ind:gere fimilibus Jf ld« Ípeciebus. im& - 2do ficut aliorum fenfuum objeCtum , ut ilty» poffit fentiri ,. debet effe intrinfecum organo & Ktt conjunclum cum potentia fen(iriva , ut probatum J e(t, itaobjc&tum guftüs debet effz intrinfecam , 1 CUf ad hoc ut poffit producere actionem vitalem five nfmll- guítationem; atquifaporcibi, potüs &c. non h producit in organolaporem realem, cum fitfc- cunda qualitas , non producens fibi fimilem reali- etlt« ter: ergo producit neceffario intentionalem. Icem tactus percipit mollitiem, duritiem , figuram tri- mb « angularem & quadratam; at molliues , - duti- xn poc ties G c. non producunt in manu tangentis molli- (jonis tiem &c. realem : ergo folüni intentionalem , id tuippe eftfpeciem , qua cum potentia concurrit ad ta- Qionem, joq fenl Obije. t. um Lalemandet, qui difb. 14. p. 3- t jf negat omncs omnino fpecies. Omne rcpræ(cn- tativüm potentiz cognofcitivz debet cognofciab (l« gdiali ipía potentia; fed fpecies fenfibiles non cognof- cuntur à potentia: ergo non debent admitti. m, u conftat , nullus enim fenfus tales fpecies percipit. ïgülli M, probatur. Quod fc habet obje&tivé ad po- st& tentiam , cognofcitur à potentia ; fed omne re- yifi , bm: praíentativum alterius , ipfi potentia fenfitivae fe ) 18 Pars prima. [5 qu fe habet ad illam objective , reprefentare enim alicui eft obijci:ficut ergo priuscognofcitur ima«- L Wif p o reptzfentativa Caíaris , antequam ipfe Ca- fat cognofcatur , ita etiam prius fpecies, qu& funt pott hi imagines objectorum , deberent cognofci ; quod cüm non fiat , fignum eft non dari fpecics, äp« g.cum Conimbric. majorem effe vetam de M inflrumentali veprafentativo , quale eft. imago Cafaris, debere nempe ptius cognofciab ipfa po- h tentia; falfum veró de formali , cujuítmodi funt Wa fun Ípecies, — Reprafentativuta formale dicitut quod informat poientiam ; & ex parte objecti concure ta Ad riteffelive ad cognitionemillius. Verum qui- dem eít , quod extra iftas fpecies , nullum aliudfit di fuf fignum formale interum natura; tamen , quia ra- tiones allate demonflrantillas dari , negari non g. poteft tale fignum reprafentativum formale dari- Obijc 2. potentiávifivà pofitá , & natura- d liter difpofità , objecto item vifibili prefente po- lin Wi teítabsque vlla fpecic fieti vifio :ergo fpecies funt fruftranez, ,d»t. prob.quandecunque ageos n:tu* W rale applicatur paffo apto , fublato quocunque ü li alio, (latim fequitur adio; fedin neflrocaíu , objectum vifibile eft agens naturale, potentia li Qu veró vifiva efl apta moveriab eo, & clicere vifio- nem: ergo pofità porentià vifivà & objedto pra- Áüh fenti, fequitur vifio , rejectis fpeciebus. tioi R. N, Zdnt. ad probat. dico , quód etiami objectum fit pra(ens & potentia fit apta moveti , qu & elicere aClionem , tamen non. fequatur actio » h quia 1g Bu s " IBÉj E De fenfibut in [Z:mmæggtï' | A - efn quia non adíuat requifita àd eam a&ic nc&w; Ft f if« in re propofita , objectum vifibile tonéft. pro- 107 portionatum cümi potentia, Item , cum diftetà & (unt potentia ; nequit illam moveré , cum éx 7. Phyfscs ; quod £, 2. fnovens G motum debeat effe fimul, & agené ö paj/nma debeant fé tangere, tmat Obijc. 3, fi dantut ipeciesproduct& ab ob« m je&is, debétic ille diffundi in otbem — per totam Á fpharam activitstis obje&i , nam objeclum ex i futt qualihet parte eft vifibile &c. Sed hoc eft fil« r qü()d futh, quiaalioquin obje&tum debsbit videri, e« tiamfi non fit dire&lé pofitum anteoculos. Item; :oncmf & 1 qlll ad hoc, atfpeciés poffent reprz(entare objectum; il deberéüt illieffe (imiles 5 fed non font Gmiles , Q cüm & aliam naturam & figuram habeant 5 er« ") gO &Ca juri. . &. Species vifibiles nu&nqüsm prodüci nift ulitte pér linestn rectam ,. ideoque objectum extrail« lám lineam fiuhquam videtür. du Verum ergo eit; lt quód diffundantur fpéciesinoibem , modó fem- g Ptf pfoducantut inlinea te&ta; Adálterum B. fpes T cies €0 modo effz firhiles ob;e&tis,que funt voces cill fimiles cebus , quas fighificant; noa cnxm fimi- o[c[lm les (üàt in effendo , quiation fut cjufdem fpéciei ] Wïlb' cufit illo ; féd ii teprzfentando , quaténus hempé gpm' funtfigpum illias , faciuntdne vénite in cogni- tionem illius, Ex his Colliges i, Spéciés reclé definiti poffe , MF yt quo1 fïntqualitaf Intebtisndlié eirthalüer rt- ao pref ntetioa objelli , d tahqnam prineipium pro- 2 XImmitnmn quia M L &O Pars prima. cremeesenats [2 ximum fe;ziie;m'i uná cum potentia efä&ivä 4d jänjationem concurrént. ies non effeefflnvia fub- "4 ( Coll;g. 2do has (pec flantialia cbje&orum , ex fuperficie objectorum derafa , ut malé fentiunt e/470sifl« , quia aliàs da- retur penetratio corporum , quippe cum Ípecies v. g. fenfibiles tranfeant per media, non modo li- quida , aérem & aquam , fed per multa etiam fo» lidiffima , veluti per vitrum & cryftallum , fi ille f effent corpora fubftantialia, . deberent utique di- p &a media penetrare, — Erünt ergo ha. fpccies , quadam accidentia ,. ad pradicamentum quali- q1 H tatis pertinentia. l Collig, 3tio hasfpecies , quarum aér ple- ( nus eít, produci ab objcclo , infhantanee ad hoc concurrente czlo cryftallino , utpote primo dia F* f lu phano : fit autem. hec. productio uniformiter difformiter, undevalidiores prope (e emittit ob- N jectum; debiliores quo magis removetur; ex quo fit minus perfectam e ffe íenfationem , quo Deinde fit. illa fpecic- magis objeGum diftat. rum eduétio ex parte proxima a&ris G. continua- tur , donec ad (enfam perveniatur , é cujus parti- f bus anterieribus , ficut & ex medio educuntur ; " itautobjc&tum fitcauía equivoca earum ,. nam u ab eis in'entitate phyfica differt ; unamvis Conve- njant in eil? intentionali, m P Co ARTI- dSCo1) sf TT AR TI CULUS II. MM 1 lorur Ürrzm Jénfibilia communia fentiantur per fpeciem propriam , b à (pecie fenfr- [ i xpwes biltum propriorum dillinil Am? odo 1 Raterfevfibile proprimm, quale v.g. eftlu- m P cidum & coloratum , reípectu potentie vi- / ilg jl five G. fonus refpe&tu potentig auditive ; & Ya a reter fenfibile per accideus , quale eít illud , quod períe nullo medofentitur ; fed folum pet ! qlläh accidens & ratione accidentium externoruai,qua- d pk liter fe habet fübftantia ; dari etiam fezfibilia jdnec Communia ,(upra diximus, funt(ue illa objecta matetialia, qua à pluribus fenfibus percipi pol- modi r funt , qualiatunt sso£ss , quies c?c. tit ol Circa hec fevfibilia communia non levis eft u controver(ia inter Doctores, Aliqui putant o- Uf j mnia fenfibilia communia producerein fenfu fpe- s qUO (ott pccc' tiem propriamà fpecie fenfibilis proprij diftia- &am , per quam fentiantur ; ita ut dum cerno ntinui v. g. Scamnumalbum , alia quidem fit fpeciss vi« fibilis, quz reprzíientat illud ut coloratsm , alia ypli t p veró fit [pecies v. g. magnitudinis , repra(entati- va Ícamni qustenus eft figuratum. Ita fentiunt cgm'l "Avicenna L. 6. Natural. c. de Tatiu, Mlb M, Scotmæ'alij. * Sunt rurfus alij , q Qi putant ]Eizjïbilia ieim« minia , inonomnia, faltem aliqua ; imprimere B 3 PIO- WT 22 Pars prima. esxc.- 0H Mapuitos WOCud 3 , ..v m : Duit propria ;j Mfüi?g;&iemg Yta Cajet. & D'avell. gd C capat 6. bujus libri. Communiot e ft tertia fententia , . quæ-da? A iif pu eet fenfibilia communia non fentiri per fpeciem à fent fpeciefenfibilis proprij realiter diítindam , ia S. D. T. part. q.78. art. 3. 44 2. Rubius , Dan- &T p dinus , Complut, & Card. Aquirte. Probatur conclufio 1. authoritate $. D. qui p lococit.ficait: fesfibilia communia mon movent Li! tüt fenfum primá & per fe , fed vatione. fenfibilis qua- litatis , wt fuperficies vatiowe caloris j nec t4- pïü gaen funt fenfibilia pev accidens , quia . aliquam L! diverfitatem faciunt in immutatione feuséss. "Alioenim modo immutatur feu(us à. magna fn- Qu n perfcie & à parva. . Sed omne objectum , quod d emittit fpeciem propriam, debet primó ac per fe moverefenfum : ergo (i feufibilia communia & lt Qor prout contradiftin&taà fenfibilibus proprijs , pri- ln mó ac per fe non movent fenfum,non imprimunt fpeciem propriam. W Probatur 2do ratione : nullum objectum à propriam & diftinftam fpeciem immittit in fen» fum , nifi fitillius fensás fpecificativum ; fed fes- li fibile commsne non eft. fpecificativum alicujus fü fensüs, quiafpecificativum & — objectum pro- "prium cujuslibet fensüs externi debet illum diftin- [t N guereà reliquis, fi enimnon diflinguit , erit re- liquis commune; fenfibile autem communenon ?H diilinqaitaliquem fenfum externum à reliquis , ? m*;m aqualiter à pluribus percipiatut ; ergo nom immit- — De jä;g/ïbü: in communi. 2j immittit in fenfum propriam & diftindam fpe- » ciem. M. autem prob, quod propriam ípeciem gt immittit in fenfum , illud per fe primó ab eodem ii percipitur & refpicitur , ficut per e primo reptz- ,u fentatur per ípeciem; fedid, quod àfeníu primo ac per fe refpicitur , illud eft illius obje&tum pro- Du. prium ac (peciicativum: ergo nullum ebjectum propriam fpeciem immittit, nifi fit fpecificati- D. vum. TU Ex quo fequitur fenfibile commune tan- tàm percipi per illam fpeciem , quà fenfibile i;qud- proprium percipitur, cüm mutuo fint connexa TE TL éL unum nequeát percipi finc alio ; repugnat enim dari à parte rei v. g. fingulare coloratum , fnti u j quin fit magnum aut parvum , quin fit aliquá fi- gurá preditum , quin fit unum autplura, quin quod a denique fit motum aut quiefcens. Hinc conftat, per(f : ni) j hac duo, fcilicert,fenfibile proprium , & fenfibile comune, prout funt objeQla fenfüum externorum , p//- jrit femper ac neceffarió effe conjuncla, i'ud quidem utrem, hocvetó tanquam modiücativum illius àquo determinatur, du inftt Dices x. i fenfibile commune fenritur (o- lüm per fpeciem fenfibilis proprij tanc effer can- ujr ljl tüm fenfibile per accidezs ; fed hoceft falfam , cum ex e/frt:/?. in text, 63. jZ'nþbil:'a COmania j PIO' fentiantur perfe: ergo.feq. prob. id quod non dilt La nifi per alterum fentitur , non fentitur per ^ , fed r t eraccidens ; íed (enfibile commune , tancüm m peralterum fentitur , nempe in fpecie fen(ibilis qüis ! proprij: ergo. M, conftatà pari,nam ideo fab- Y 4 ftantia imit- 14 Pars prima, W anenani o OAm MuteteoRDS UE : ftantia et folüm fen(ibile per accidens , quia non &i nift per aliud nempe per. accidentia , quorum eft Q RE Tin fubje&tum , fentitar : ergo etiam &c. . &. N. feq.ad prob. D. M. id, quod nonnifi fibi per alterum fentitur , eft ten(ibile pet accidens, fi n nullo modo afficiatacdeterminet fenfüm ; C. M. W fi aliqualiter afficiat acdeterminet; N. M. di(tin- quo etiam m. fenfibil: commune tantüm per al« f terum fentitut, ita tamen ut ex fe pertineat ad üe rationem objeclivam feníüs; C. m.ut ex fenon VC pertineat ad illam rationem 3. IN, m.. & confeq. du Quamvis fenfibile commune non fentiatur nifi fpc pet fpeciem fenfibilis proprij , nihilominus pet Ut fcimmutat fenfüm , ita enim afficit fenfibile pro- il pr'om acmodificat, utvi hüjus determinationis lil aliter immutetur fenífus , quam alioquin fieret ; cum ce:tum fit non poffe rem aliquam petcipi 2 du vifz v, g. modo corporeo, fine aliqua magni- d tudine . quz eftuna ex fenfibilibus communi- Ts bus, Ex quo patet d:fparitas ad fzbffantiam , T que non nifi per accidensíentitur , cüm ex fenon J habeat vim imrutandi fénfom , & fic nullo mo- b do pertinet ad obje&um fen(us. 4 . Inft. fi fenfibile commune , per fe comparae D tut ad fenfum , tunc nulla erit differentia inter t utrumque, proprium nempe ac commune , aC 4 proinde ficut fenfibile proprium — reprafentatur lt perproo»r'amípeciem , ita & commune. * U $. N. illatum, per hoc enim fenfibile x communediffertà proprio, " quód illud pertineát a De jänf bus in communi, Zï T sssl QEEemceccmoemg: GMdiüRSOmEeK A MA — RE a Qf L [ ad plures fenfus , bocverbad unum duntaxa; um d commmuxze compara*ur quidem per fe ad fenfum , at L 4 honprimb, (edfecundb veluti modusipftus fen- sanril fibilis proprij ;proprinm verüper feprímo perti- las f netad fpecificationem | feníus particularis , quo CM percipitur &c. dilite Dices zdo quavis res fenüb:hs debet reprat« | p j fentari per fpccncm fibi pxopnmonalam,wwnc- ündtd cies fit veraimago objecti cognofcendi, & iilius n vicaria in fenfu; (ed color v. g. & magnitudo funt eoM duz res diveríe : ergo debent reprafentari per 4l fpecies ac imagines diverfas. Alioquin fimilitudo unius obje&ti;ac rei,effet fimilitudo alterius rei, ab u jl p illa priori penitus diverfz , quod videtur impoffi- iRUlONI bile;:go etit alia (pecies coloris,alia magni:udinis. t i & C. M. D.m. color & magnitudo funt duz resdivet(z inlineaentis; conc. m, . in linea UL oblc&faufcnübths, N. m.& confcq cüm fen- fl gm- fQrmut lus externi attingant fua obje&ta in feipfis exiften- tia , v. g.vifibile audibile &c. ut Arifldocet texz. li lum ; 9. evidenseft, quód vifus apprehendac totum hoc exiftens , fcilicetcoloratum tali magnitudine Jlo m affe&tum ac modifieatum ; &fic apprehendit per ompztä' modum unius fen(bilis, promdc per unicam fpe- cxcm , & unico aQu, jl laflabis: zaagmitudo fpe&st ad quantita- tem , color aütem ad qualitatem ; ergo una fpe« lm * cies tam] materialis & imperfe&a, nequit fimul ul "Uttapide repr a fentare, Bz. I, hoc argumentum zqué probare fezf- Tud bile 1 f 26 Par:s pri;tta. Qurems E bile per accidens non poffe reprafentari per [pe- ciem objeCli fen(bilis nec proprij nec communis, DCCd idquod ipfi AA. negant ; eque enim fwbflantia 4 qui»dl & accidentía , inquorum vicaria (pecie cognol- ld j citut, funt inter fediverfa, pertinentdjue addi- fntdi veríum predicamentum , ficut quantítas & qua- lol litas qu g. 2. fpeciem fenfibilis proprij , v, g. colo- rem pofíeac debete reprafentare illud cum cir- cum (tantijs fenfibilitatis communis , quibus hic & nuncafficitür; quia cüm fit fpecies. materia- lis & adeoimperfecta, nequit colorem in ab- flra&o repraíentare, — fed femper veftitum certis circamílantijs magnitudinis , quietis, &c. — Un- de ipía imperfe&io ejufmodi fpeciei e(t in caufa, lt ut(imul & femel reprzfentet res, etiam ad di« ï iltto veríum przdicamentum fpectantes. DIOI Dices 3. fepe contingit variari fpeciem fen- i f fibilis cemmunis , invariatà fpecie fca(ibilis pro- fhs| prj ; ergo per di(tin&tas fpecies utrumque g repraefentatur, Confeq, conflat , quia aliàs , Nto una eademque res fimul vatiaretur ac non varia. ii fetut, Ant. autem. prob. Dum video v. g. n album preditum figurd rotundá , & me vidente tl iflafigurarotundattaníeat in quadtatam , tunc clarum eít , quód fpecies reptefentativa dictz fi- ltni gurz varietur juxta variationem ejus figure ; fed non minüs clarum eft , quod non vatietur fpecies Jþ aiïer h &i ! 2lbi, cümillad in ratione albi perfeveret , nec lt fub hac ratione ullam rccipiát mutationem. Vita g. Quód L /&, De fenfibus in commtrni, 27 UmLASU Gu STUBSSWIEROURETSSUE: comsmeseequ). lp murit, R. Qd varisto fenfibili cbminu,ni, hgtiam neceflarió varietur fpecies feafibilis proprij , non Wntid quidem abíolut& & in quantum eít coloratum, o led quantum ad modificationern. Unde eadem.; T fpecies preexiftens quoad füb(tantiam perfeverat, p folumdae fubinduit divefum. modum ab to, quetn priüs habuit. ,alv m ARTICULUS III us Utrzm fenfus externi po[fmt errave T T circa [uum objec£ upa neti Upponendam , quàd in fenfibus externis fal- n v fitas formaliter non detur , ficut nec veritas , hs enim confiftunt in compofitione unius cum » | cauf(, i v altero & divifione unius ab alteró , fenfas autem., externi nequeunt componere vel dividere, cüm t id fit proprium opus | intelleQtüs [ . igitur. fal- u fitas formalis in fenfibus non datur. Solüm er- torqu gó hic dubitatur , utrüm in illis detur falfitas vel diäi ] error apprehenfionis, feu utrüm poffint appre- Ó vt hendere tem (ecus ac illa (it in femenpsá , & per n hoc intelle&tui occafionem prabere errandi feu male judicandi d* rebus, vdutt , Ut In hác quxftione duz oppofite fünt- (en- j tentie, una Dermocriti , Empedeclis , &cC. g * afferentiurn, (enlum femper attingere verum, nec [un falli unquam , fed potius effe men(uram veritatis. K,MG Hine Lucreiins l. 4. dicit, omnem rationem , & 4 vitam quoque ipfam ftatim concidere, zif crede- Qaü ve þnjg'bns aufrs, Alte- à8 'Paï; prima. [ n EL d a ggesscsme Altera fententia eft Platonzs & *Parmeni- tegni dis , &c. afferentium, fenfus femper decipi, falla- tim ces e(fe rerum Judices , ac proinde illis nunquam. y p p Mediá viáinceffit 44rifloteles, dum cen(uit, dium fenfus non errare circa propria fenjibilia, bené au« fy tem circa fenfibilia cozmmnnia, & frequentiüs cir- fnus ca fenfibilia per accidens, bile Dicendum , fenfum externum pofitis certis conditionibus circa proprism fenfibile nunquam» ting errare, benéautem circa fezfibile commune aut pet t accidens, . Eft autem prima conditio , ut fenío- NU rium fitritédifpofitum, Secunda, ut medium (it faq rité przparatum ac purum, Tertia , utobiectum t 5 fit in debita diftantia.. Defe&tu prima conditionis « fiterrorinlingua infirmi , cui dulce apparet ama- F Á rum , ex eo quia biliofo humore eft infecta, De- lat fe&u fecunda conditionis fit error in oculo; dum iliq mané folem confpicit qua(i rubrum , ob vapores d intermedios. Defe&u demum tertiz conditionis fiterror, dum álongé turrim quadratam appre- N lendimus rotundam ; hinc cecinit Lucretius: « Quadratas procul binc turres , cim cernimus uvbis, [ Proptereafit ,uti videantur [ape votunda. À f Item folem apprehendimus ad inftar parvze lan- D cis , & perpetui flationatij , qui tamen aliquoties major eft mundó , & fecundüm compurum A«* (lrenomicum decurritin unicá horá millioné in- Nu tegrum 29 L ld De fenfibusin communi, ) if tegrum & ccntum ac quadraginta millia millia» »iPi) fänl' riuni. Defe&Qus autem barum . conditionum Quitu prorías accidentaliter fe habet adfenfum , cüm per accidens contingat fenforium deílrui, me- Yottlt dium effe turbatum , & obje&tum indebité diíta- betet re, ac proindeabíoluté loquendo dicere poffu- Ytiüs ^ mus, quod fenfusper íccirca proprium fenfi- bile nunquam ertet, tl Ratio affertieft : Non pote ft unquäm con- Igito tingere errorin fen(ibus , quando ille nullam po: at teft habere caufam ; fed quoties debite adfunt j o conditiones , non poteft ertor ullam habere cau; diun fam: ergo &c. Deinde, cüm natura inílituerit pieclun fcnfus. ad cognitionem proprij objecti , — decuit Vitiot ! ejus finceritatem , ut eas non efficeret. fallaces , C Íed fideles, & huic fun&tioni , cui deceptio capi- "mu taliter repugnat, rit& aptatos. Unde fierror j dif aliquis contingat,fit pur& per accidenscx defectu uapotes alicujus conditionis fuperius affignate, dilini .. Quódautem fenfus. externus períc ac fre- p quenter decipiatut circa fezfibilia communia & li per accidens ,eftideo , quiatam fenfibile cozz- r mune , quam pet accideus , non immutant im- mediaté fenfum, fed mediante alió; quod au- tem peralterumentitur, cüm non fit proprium " fpecificativum , poteftlatere , alteró apparente ; $ !an- in quó fit deceptio. .. Sic , dum facem gyramus, potl? cernitür continuus quidam circulus , quitamen "L in re non eft ; Sicítellas apprehendimus, acíi jl quieícerent , G littus moveri, cüm tamen illze ytif x M ET9) —— Pai*s ;jïz'pida | Po oram TP H E [ chbci-fïïin;c- m oveantut , hoc tnaneat immbtuma D Sic quispiam videns aliquod album; apprehen: uo dit illud effe fatinam , quod tarnen efl nix vel - pO calx , &c. Ergo circa fezfibilid communia & pet giolt accidens fenfus poteft decipi , GC quidem per fe. $ metit natm ; eftoadíint omries. conditionés, quarum W defc&ü (enfus fubinde per aceídezs citca. (enfibi- It,| leproprium poteft etrate , nihilom'iius fenfus 3 circailla ertat , cüni|non hàbeat cum fuis fenfi- mit bilibus omnirnodam proportionem : non enimm Con, fenfus fpecificáturab ift:s , neque ifta. ingre« Exp'. diuntur rationem formalem fénsüs, Confirmatür: fenfus folüm pér accídenf liosi ad ferifibilia per accídezscetminatur, && ad fen- il fibilia comrhünia tantüm ex confequenii. & pe£ ï Cn; fefecundó , non vereper fe ptimó , ac proinde Wf:m éitcailla potéritomninó per fe décipi ; virca heé 1 g LT veró aliquó modó per fépoteriterrare ; quippé cüm non habeat per (e primà comimenfuratios p nem éum illis, & non ob aliud nequit Cifca pros pf ptia fenfibilia perfe decipi, quia per fe prim& & qua inodó dicló cumijfdem commenfuratut. Ap( lür Dices 1mó tunc fenfus mon errant; quatüs dofemperobjectum percipiant eó modó, quó D illud per fpecies reprz(entatut ; fed (emper tali n modó objeQtüm percipiunt : ergo & c. M. probae tur ; Implicat , ut reprafentatió feu imago qu&e | ly [ dam fit difformis rei , quam repr&featat, alioquin exprimeret id , quod nón exptimit ergo quoties lig , fenfus percipiunt obje&tum , piout eft in fpecie- tef bus,nequeunt errare. - g. Nego Dt fenfibus in commus:. j 538 i lmbtume B. N;:o;o M, quiafzpe fpecies non reprafen- p tat objectum eó modó ,quó debetét teprzfentari, TT ac proinde fenfus errat, quamvis obje&um co- u p grofcat.uti repraefentatur; veritasenim non e(t metienda pencsrei conformitatem cum fpecie , TE quarum vel prout eft in fpecie , fed eít conformitas cum fcnübi; Ie, prouteítà parte rei. Ad prob, diftinguo y fent M.implicat , ut reprafentatio noa. fit confor- uiíty mis rei repra(entate , fifit vera reprefentatio » - ii Concedo M. fi fitfala reprefentatio; nego M. L Exprimit enim id, quod falsó exprimit. Dices 2dó;fi fenfus poffet decipi , tunc nul- atl lius roboris effetilla probatio , quá Sfoanses A- al t poftolus utitur ad confirmandum ea , qua infua gt Canonicá docet , diceris: 4uod audivtmus , quod roit vidimus oculis noflris , quod per[peximus & ma- jl nus Woflra coutrellaversnt de verbo vita . annuntiavimusvebis ; Scdhoc dici nequit : er- i fitio: 9 &c. fequela patet ; quoniam fi fenfus decipi poffent , non tecté colligeret Soaznes, ita eífc illa, ( ji) r quz ibidem docet , ex eó , quod ipfe & cateri Apoftoliilla viderint &c. — Hóc Árgumerito uti - , qu tur Tértulliagus in (nO librüde AAnimá, cap. de * $. Jeufibus , contraillos , quifenfibusdenegant 0i qüo omnimodam authoritatem. if [3" g, Hóc argumentó Tertslliani convinci il- proba- Ü qüä' los , qui contendcbant , fenfus femper ertare, non tamen concludi , ipíos nunquam decipi , quia fa- joqut pout tis eft , eofdem circa fenfibilia propria raró, imó fpg(l!' ad pofitis certis conditionibus gunqua,m errate , ho M/ 32 Pars yrimd. ameucweIxWMED cooteveerens CMMDRSDUNPSDSERUEETIS. a chon hoc , utazzumentum ab experientiá fcnfüum de- quet fuimptum vim habeat Dices 3tio fi (enfuspote(t errate , tunc ab« là b.'m pf CUl rogatá illius fide nulla dabitur certitudo in fcien- ) f tijs , he quippe innituntur Principijs ,. Princie D RC piaautem fundanturin experientià & fen(uum Vs zítirnatione. p y. Nego fequelam , quia licet fenfus circa füo propria fenfibilia raró & non nifi per accidens de- cipiatur , tamen períe loquendo fuppoftius cet- phan (tm tis conditionibus fuprarecenfitis non lolet errare; & hinctalis experientiaevertinequit , cum hac Broi Ítur ex plurium fenfationum ibi conientientium col- lmp, le&tone naícatur, Dices 4to innumeras effe . fallacias visüs: Qu LE j Sic ignes de noCle proczul conípecti viciniores Templorum pa- n ( apparent, quàm defadtó fint. vimenta ingredientibus videntur faitigiata, Qi angu dbite procul ab amne diftant , res ulteriores non dt- Tü finguunt à citerioribus , putantque calum terr £ üþx cþhæm. lag À. Hic fcmpekr, ut & in älijs cafibus inter- Ü cedere defe&tum alicujus conditionis, rationecnjus talis fallacia per accidensjcontingit , vel enim eit ho lefum organum , vel medium eít. indifpofitum ; püa h; vel objectum nimis diflat, — Ad quas conditiones etiam reducitur, fi fit depravatus fenfus interior; ! I du hócultimó modó contingit fubinde error in mul- It tisagris & nonnullismelancholicis , & Hyppo- chon- T De fenfibus incommuni. um - r i n 33 € h m de Yondriacis , qui"-fzbä videntur videre tangete res , qua reverá non funt ; ut multis exemplis pro- E unt bari poteít , quz curiofitatis causá , fubneGtere i lttte placuit, ut advertatur quomodo ex depravato Prit fenfu interno , phantaíia vel maximé , error fub tenluut indé contingat, Sicfuit , quieximaginationis vehementiatam vaítum fe habere , ac etiam tan- Yusci gere, putavit naíum , ut. nullam ullibi portam ; dustt fuo naío perviam exiítimaret, Fuit , quiex (s phantafis dominio nafum fuum ultra probofcie Lt dem elephantinam excreviffe fibi perfuafit , ac gumbü proindé, quàm fíollicitiffimé acclamabat tran- um fcuntes , ne prope accederent , (ibidue improvifo impactu nafum laderent, Medicus phantafiam Tj viti curaturus longum farcimen ejus naribus admo- m vitac arrepta novacula paulatim illud abfcidit , & gt tandem extimam nafi partem . ita. perftrinxit , ut fanguis flueret. Ac ita nafüm illi imaginarium j Q non & abíecuit, porre&ádue potione foporiferá fanavit. Fuit alius , qui ex imaginationis vehementia fuum q u caput ablatum effe fibi perfüadebat ,& hinc ut« ramque manum in azrem cCrebró. expotrigebat. ; y n 1 t & caput querebat ,. & cum illud invenire non poffet , amaré flebat, Fuitalius , qui ex lefione ia d ofitum phantafiz fe mortoum credebat , ac (epeliri pete«. bat; quem ut curaret medicus, joífit ferctro. qitioré at imponi , cum apparatu funebri , efferri , acà. fge- &atoribus convitijs ptofcindi, Cum autem effer« j J J i;tur aC ita profcinderetvr , primó caput elevavi£ ) &lamavit:: óvos Nebulones! d | nifi mortu us eí- G Íem , " Pars prima. iní Drnessasmaiti, pacas MAMGST CERNERS r fem , oftenderem vobis rem. Deinde veró convitiorum ampliusimpatiens e feretro repente fti defilijt , convitiantes pugnis excepit & fanatus ltl fuit, Fuit, qui ex imaginationis vehementia pu- Ty. didi tabat in fio capite apes habitare & per confequens fuum caputalveareeffe , ac propterea operosé b petijtfuum eaput fimo bubalo circumlini , ut a- hp' pes tanto quietius in capite poffent nidulari. Fuit li At alius, qui ex imaginationis vehementia putabat fe habere ranas in inteftinis , quz jugiter faltarent Bo ac tumultuofé cóaxarent. Medicus dedit potio- lu nem , clyflerem fubdidit , & in fubjectam pel- Íu vim ranasconjecit ;; quibus vifis Phantafta ftu- p e talem fo puitf bolem peperiffe & fine mora fa- [ natus fuit , &c. Hac & multa alia Levinus Lem- nius /. z. dezcomplex. c. 6. Stengelius Judic. fs divis, T. 2.c, j6. Pontanus i» rticis Bella- & fn rij: li AR TI CULUS IV. h odo vebemens. fenfibile ladat at t Quom corrumpat [mfum externum ? ! 0i Ertum eít , quod vehemens & excellens fen- C fibile lzdat (ubindeaut plahe corrumpat fen- Pt fum, ut exprefsé docet. 4riffot. i» bóc lib.à; gext& 123. lta nimia lux folis difgregat vifum ; (oivit , unde fpiri« ï €x(iccat tctinam , porosque re tus ad vifionem neceffarij diffluant, Sic ; aiunt, Xenopbontis milites , dum numis éiu per nives in- cederent , ä B i De fenfibns in communt : 35 )! w ced:renc pene omnesindefuifleexcecatos. — Sic rcpcnte (onaif « fcribit Galessslib. YO. de. usf partium ; homi- nes illos (ubitó excaecatos fuiffe, quos Déenyón: Yi pu. Tyranus exobícuriffimó carcere edulos in fj plen- quttt didiffimam domum calce illitam vocavit , quia )perosö non potuerunt repenrinü illum fplendidz lacisil- ,U lapfum tolerare. Apud Gracos etiam pelvis po- j Jl lita obijciebatur ijs " quibuscacitatis fuppliciurn puubzl inducerefuit conflitutum. — Similiter ingens fra- ij gor ledit auditum; ut expleditoribus tormento« i rumconungit, Vehemenstangibiletactum of- i fendit , &c. — Quomodo autem . id contingat , T plané eft incertum, j l [ete Compluten[es. Difput. 9, de feufbusextere. 2i: , cum pluribus ali js docent , quod vehemens SWHGU fenfibile ledat fenfum » ut eft agens intentionale, J & ut pracisé immittit fpecies, illasdoe. imprimit fenfui, Fcoatra alij cum JXeasze à $. Tiomà bic , Ruvio cic, docent , vehemens fenfibile folum ut agens natutale caufare lefionem , qua« T tenus nimirum unià cum fpecie intentionali im- mittit aliquas patur ales qualitates in organum feu fubje&umillius, fatione quarum alterat veletiam t5 n omninó deflruit naturalem ejus difpofitionem, ac J:tf ] proinde fenfüm non per fe (ed per accidens adla- fionem íui (ubje&i Izdi aut corrumpi : lta lüx LUR ifum V. g« Speciei conjun&ta ob calorem, quem fecum- ett , fi nimia (it.offendit oculos & albi diuturnus g aípectus obe(t , quia major lux , quz in albóeft , 'tí f quam alió colore , diforegat vifum , & humorem ( oculorum gravius difiolvit. C 2 Hang p 56 "szr": pri'mai E. h] tür | Hanc ultimam fententiam . judico proba- p biliorem , eamqQuc tenet $. 7Po. i» additioz., J T65] quejt. 85. Art. 2. quod eítin 4. diftintt, 44.qua[t. ]ni n oculusnon gloriefus pof- T. 4rt. 4, ubi qurit , a & fit videre lucem corpori s Gloriofi? & determinat, v m argumentó fic obij- quod fic: Infecundó aute qi cit: quia claritas c orporis gloriofi erit majov h am claritas ais : feA. claritatem folis in /itü lat 'Yotá ocu lus non poteft afpicere; erg à neque lucem bu qnod* claritas corporis glariöþ ,fäjä Et refpondet ; Íu ;gndit vifum , in quantu "m agit 'inten[a 505 o]f L "attione anima , ; * féd fecundum boc magis deletlat ; hi offendit autem ; in quantum agit ablione naturds 545 d di[- 6 " calefaciendo & 4 iþl*vmdc organum vii dlg Q ideo corporis gloriofi elari- gregända fpiritus , * Wl 'f£45 , quam'vi: €xce dat claritatem f;lis , tamen VC E endit vi[um , fed. demuleet. de [ui naturá non 0 (ini HzcS. DoGor , ubi exprefs & diftinguit inter L lezo in vehe- Dtg allionem nmaturalem & intent10na mentifenfibili, hujusque lafionem adícribit: 4- u &ioni naturali, ! - Prtobatur ratione ? lefio organi fensüs et W orrup»- T "matutalis paffio , cum fit phyfica quedam c tlj o non poteü per fe inferri tio , fed naturalis paffi adeoque nec N er actionem mere intentionalem , la ex vi accidentis , ut intentionaliter operantis , !e fi tantum ex aCtionenaturali , à potentiá natutalitet D opetante: ergo lafio fensüs non provenit €« actione folum intentionali , fed cx acticne natu- sd- W rali & phyfxcä. Hinc cum nimiö Íonó obtu tur p - De feufibus in communi, fl tur auditus , talis lafio ex ipsá reali qualitate foni pzoba- provenit , quz cum magná aérís commotione au« [diïllm res intrat && organum propter violentiam lzdit, uml Tgnis immutat phyficé fuó calore organa tactüs , u mittd, & folarislux in humore eryftalinó , ut in quódam vftorió conglobata comburit fundum oculi, A- ( Obii', quila tamen facilius fuftinet folis iatuitum , quia TE foramen oculiita coarclat , ut pauciffimos admit- rf T tat radios , quorum proinde vis fit nimia ad com- burendum, /Obeandem caufam cum .folem per ;[ if Al «t foramen acüs conruemur , etfi integer appareat., ejus tamen afpectü non multum .ledimur, De- | i niduecum ex nimislongó afpe&ctà albi leditur At eculus, id evenit, vel quia-ex nimià attentionc " difgregantur fpiritus ad fenfationem neceffarij ,. T vel quia. ex nimió conatü attingendiobjectum , i n li accurrit magna fpirituum copia, qui cum calidif- lt fimi (int, fuó c:lore ex.eífivó ledunt temperiem organi ,& unà fenfum deflruunt, | qdt Dicesl. feníus confiftunt per fc ] in .Cit- . A tà temperie organi : ergo , cum folvitur hzec tem- peries ,.leditur fenfus; fedíenfibile excellens & nsuSCü improportionatum diffolvit. illam temperiem,, rP etiam quatenus eft fenübile per fpecicm., quia hóc iplo , quod fit improportionatum, eítcon-. lll t [ trarium tali temperiei ; ergo etiam ratione emif- IISer fionis fpecierum fenfibile vehemens poteft 1zde- ,rahttf re Íenfum, j u B. Quodfenfibile vehemens, licet fit im- i proportionatum , .non tamen per fe fuáactione gl C 3 inten« tl E. 38 — Paytprimd: us UP itostieedTY int&ntioäii diifolsrat tcmp;rlem tealiter , fe d tatie n f« tum faciat , quod fenfus non cum debità propor« Ín tione obje&tumattingat; Unde quidem per acci- dens fenius laffari poteít ex . nimiá attentione GC D d, conatü, velex nimiócencursü fpirituum cali- diotum , qui fuó calore exceffivó poffunt ladere d tU temperamentum organi, nontamen per hoc di- r;&ö ac per fe leditur vi a&tionis intentionalis. Dices 2dó : quod perficit fenfum,non ladit 4 U ho fed vehemens (enfibile perficit fenfum : ergo non ledit. probatur m. potentia perficiturà fuó ob- x jectó ; fed fen(ibile quantumvis vehemens , con- " tinetur fub obje&tófenfuum : ergo &c. Q x. Diftinguo m. veliemens fenfibile perficit li fenfumprout agitpracise «/fiose imtentionali j Traníeát m. prout. agit 2/one naturali; ncgo fiQ Wl m. & coníeq. Adprob. dico, potentam ab objectó pracise qua tali , notiledi , ledi autem , «l h quatenus tale objcctum conjunélam habet quali- tatemtontratiam && improportionatam ipfi po- tenti2 , qoam , cum obje&ta fenfuum fibi conjun* &am habesüt , ideoratione! hujus qualitatis non perficinot , fed Ieduat organum. ( In(tabis: fialiquisex ftequenti. & diutut- no afpccta coloris albi aut rubri ledit oculos , f ued maximé ne&lu fieri poteft, tunc talis lafio W [ non videtor poffe ad(cribi qualitati reali vel actio- ni saturali, cam colores non fint aCtivi ; ergó Ío« làmadícribi debet a£ zoni intentionali. À. Hanclafionem provenirequidem ex. ip^ E sà De fenfibus in communi. e 39 I t $À adtione intentionali & immiffione fpccierurh ; fed per accidens tantum , quatenus ex attentione Qp C fensüs ad tale objectum , quod fpeciem tam vehe- "T mentem immittit , cum quádam difperfione lu- TE cis , fine quibus non videtur , fit ut (piritus vifi- lt vidifpergantur , & acies oculorum per hocob- * x d tundatur. lj Dices 3tió:lux non eft qualitas corruptiva , lodl confequenteragitin organum potentiz vifivze o nl Íolüm a&ione intentionali , & tamen nimialux u excecat oculos : ergo talis excecatio tantüm qu provenit ab alione intentionali, Rt. Lucem eminenter effe corruptivatn , fic- vll duenimio fulgore nonladi oculos vi actionis in- tentionalis , fed naturalis , quae in actione inten- iil y ln; SU tionali eminenter continetur, quatenusnempe vel retinam vel humorem Cryftalinum nimium m d ( calefaciendo , exficcatillam , exttahendo humo- res neceffarios pro vifione , & ita ledit fenforium, quaïl' fi) OI Undelux corporisgloriofi , quz non eítcalcfa- u €iva, non ladit oculos, ut anteanotavi ex 5. Dett, inot Advertit tamen Gosdin bic , fpeciali quó- (plUfe dam modó fenfum ladià fenfibili,nen quidem lz- fione alterativà, . fed quafiintentionali, nempe Jof í ! 1360 non quia cxcellens eít, fed quia e(t difconveniens inclinationi anitr & , at(ue ob id doloriicam. Sic ;810* v voces afpere & difcordes cruciant auditum, acer« bifapores guflum , &c. — Undeetfi hac objeca u €orpus non corrumperent , nihilominus ani- [r C 4 mam 406 Par: þrz*mäï Queseeec umuawEl) "uMRRRRRERD Quocco GXEMMOKBUNOUES onpytlsisuremsts soesmuengii ( m mamtorquerent: & hóc modó damnati cruciae fcipf buntur , non percorporis alterationem , — (ed per p Y ingratiffimorum objectorum continuam fcnfatjoi Y nem. H & ARTICULIÜUS, V. - ET : Decomparatioue k:y'ïum Aqucml þala li u feédionem, inbt Àm brutis quam hominibus liberaliffimé na- T tura de fen(ibus providit , ut horum ufus W non tantum ad neceífiratém ,. fed 'etiam delicias p defervire poffzt. — Hicíolüm dubia quedam o- V !l riuntur , cicca (cafuumad (e invicem comparato* tum perf:ctionem., DT azr.ergo [ utrum fenfus externibru- torum & hominum inter (e fpecie diftinguantur? dim | Affirmat Jamblicus , imo fenfum illis nonnifi lum *equivocé convenire, eó quod. humánus fenfus $ EU in feipfum refledatur, quod belluino minimé cchvenit. — Verüm hacfeatentia neque probabie f« litatem , neque ejus ratio foliditatem habet : fal- t fum enimeít, quod (enfushominis externus il hi fe ipfam refle&tere , fuasdue fenfationes percipe- &i repolfit; quia nulla potentia. poteft ferri extra Qu fyhzram fuüi obje&tis non enim vifio , que eft fen(atio potentie vifive , eftcolorata neque r rj auditio efl fonus: ergo, cum potentia vifiva non t poffit extendi , nift ad coloratum , & auditiva nifi Qu n ad (onum,patet;quod feníus externi non poffint Íe 'n'tg 41 gaper D [egfäk: $n cotumumi: ÀPURRGENUUN, GBMUSUC VREUCAGE Ocrede p D ag etüi ffe ipfosteflectere » proptias fenfationes perci- (dpt piendo. X Falfum item. efl, fenfüm brutis tantum bnfa;iog zquivocé convenire 5 nam, cum fenfus hominis & brutotum in eadem obj:Cla ferantur , & ab ijs eódem modó immutentur , non eft, cur. interil- los diftin&tio ponatut, Sunt itaque ejufdem ipe- n ciei , etfi perfcctione accidentali difcrepent. ' Quar. 2do.àn fenfus aliqui perfe*tiores fint fnott inbratis, quam inhominibus? g. in perfectio- f Yi neaccidentalifüperat homo cztera animantia , geiol pracipuein taciz Gt gaf/u ; in reliquisveró , utin ln t wVist, odoratá , & auditá à brutis fupera- tür, parato'- Probatut rmapars : quo temipetamentum i t meliuseft , ebtactus & guítus (« qui tactus qui- T dam eít ) praítantiores (unt ; atqui temperamen- m tum in homine perfcélius eft accidentaliter : er- Probaturt m. homo exeo, quodfit ! fcnïüf ninit animal omnium perfectiffimum, requirit. per- o fcBiffimum temperamentum; ficut enim mate- T riz nobiliori & perfeZtius difpofite debetur no- bilior anima intra eandem fpeciem , ficnobiliori animali , qualece(t homo , & nobiliori organo ; p jen quale habet homo , debentur nobiliores fenfus. . Dices, hoc argumentum militare etiam pro u^ ng(fü! teliquis fenfibus , in quibus etiam homini debetur 4 f(f nobiliustemperanentum. Nihilominus tamen; quia ad temperamentum aliorum fenfuum requi- fl 'n'tqr primaaliqua qualitas pradominans , u tv. g. j L humi-* —— d — d " Pars pri»ml »uomAi; QEPICINCRIE Vostteuae Rer t [ humiditas ad vifionem , inde eft , quod vifus non burpi fitin homine adeo perfectus , utin Aquilá , Lyn- ce Gtc. Quare propter fimilem rationem admit- y m timus etiam , hominemáà vulture fuperari in odo- foerunt ratá , hocenim , utpatet ,'peraccidens eft, & Chrdi ratione illius qualitatis , qu& , quia alioqui necef- nl faria eft , nonfinit fenfum prodire in actum tam àuum perfectum; invisü enim & audità. predomina- ti,c runté tur/umidum , in olfaQtü fecum ; quas — qualita- tesita efficaces vendicant fibi aliqua animantia, ut tb lii proinde hominem fuperentin diclis fenfibus. E- cont;a , quia Guf/us & Ta&hus nullam habent pri- hU mam qualitatem. predominantem , propterea Odor; homines (uperant eofdem fenfus inquóvis ani- lnb mali, ptit Probatur 2da pars ; hominesà brutis visi, ( n auditü., & odoratà foperari. Sie Aquilz per- iulld U fpicaciüs vident , & ad intenfiffimos Solis radios V irretortis oculis pullos (uos exatinant : hinc 5. [/ "Mdugufh. lib. 2. de moribus Manich, cap. . dicit: Sol , quó nibil inter vifibiliapulchrius invecnitur , LUE aquilarum oculos vegetat . hominum (auctat afpe- Éus € tenebrat, ltem Lyncis oculi longé fu« Sinj perarevidentur oculos hominis. Quod autem Poct: lyncis oculi, aciefua , plané poffint murum pe- Ar:j netrare ( ut aliqui (cribunt ) fabula eít, VUhUQ dote ] LE res & canesfagacius, eminenuusque odorantur, Hinc fctibuntHiftorici commifsó inGraciá prz- 0 lioà foo. milliaribus advoláffe vultures ad cada- Quit veramortuorum. D. 7bomas Ícribit à vulturi- m bus bsdis: E Dg länjbu; Ín commtimi, $3 ii tot bus per quingenta millia paffuum C addit 5. £7ye- lä,Ly' * ro5. GL ab Aquilis ) prafentiri cadaveris puto- admil rcm. Canes Rhodienfiüm militum ita educati Litodo fuerunt , ut, cum no&tu vagarentur , Turcas à d& Chriftianis folóodore difcreverint, & illos qui- j n dem latratibus morfibusque infeftaverint , his hum hn autem blarditi fuerint. Item conítat experien- domiti tiá , canes , ubi edes quaídam fepius frequentá- qualiu- runt & diutius incoluerunt , perfylvas & flumi- Mmy [4 na abductos , inexterasurbes , facile 20.. diffiias h b leucis , exportatos , edesantiquas poftliminio re- T petijffe propter fagacitatem , quam habent in mpttm odorando. Similiter con(tat , palumbes & co- jj d lumbasodorepelle&as antiquum columbare re- petere , folitosque veviferenidos.. Talpa acu- yi n tius prz hominibus audiunt ; uti etiam apri.Hinc illud catmen : yle t^ Ó d incó — ANos aper auditu , Iynx vifu , fimia puffh , : Vult(cr odorAtf , precedit araneatacin., p d gtl Dices: ergo bruta fuperant hominem rinldfft' etiam quoad gu(tum & ta&um ?. y. Id , quod de ygi Simiá & Araneá canitur in eÓ carmine , macis Poéticeé quàm Philofophicé effe didium. Nsm | quett um 4triffot, lib. 1. de bifl. anivaal. cap. 1 $. exptefsà Volti docct , hominemgs//á & Tac 4 omnibus excelie- jrant rcanimantibus, Undeex eó ,quod fimia , dum p comedit, tniras gefticulationes faciat , non fe- quitur,illam przftantioris effe gu(tüs , eft enim de ;d Cäda' Vultuli' fe animal gcíticulatorius , tunc veró plus, quan« T P] 44 ^ Pareprima, — D p L - agl doex cibo voluptatem percipit.g .Similiter non "'emni fequitat arancam fingulari tactü pollere ,. ex eà, Coho quod dum vifcera pro. smucis capiendis per mo- m dum retisextendic, ftatim etiam minimum mo« tipt:ig tum hazrentis beftiole in. extremá plagá perfene fnoi tilcat ,id enim provenit , tum quia femper eíLin Wdem infidijs , tum , quiatamterett filo & tam zequa- m bili deducit (lamina , telamque explicat , tam eru- Tisrt ditá fabrilitate à centró operis, quoquó verfum li- if neas fufpendit , ut etfi ta&tà exquifitó non polleat, funti facilà eam fufpenfi caffis tremor excitet, — Unde pv Albertus M.docet, ataneam. minus perfedtum um habere tactum , quod . frigidi.fit temperamenti 4 & vifcoía abundet humidtitate ; qua tactum red- tl dit hebetem & obí(curum. M Ht Quar. 31ió : intet fenfus homin is ,quihäm. IT &j. Vifum cateros long? an- fint perfectiores. ls tecellere, quia ejus objectum collatum cum ob» inpc; iectis aliorum fenfüuum eit. longé preftanuus , twl nempelumen & coloratum : tum ctiam, quia bii immutatur vifus ab objecte minus mareriali ; tum tior To quia ejus organum ftructuram habet mirabilio- rem. — Deinde vifüsad majorem diftantiam per- lii cipitobje&a, quàmalij fenfus , ac demum pro- poí pius , quam alia quzlibet potentia corporea,imi- ha tatur perfectiffimam potentiam fpiritualem, Un-. Til de, quod Phzbus inczlo ( qui & ipfe magnus: ht mundi oculus ab /Egyptijs fuit appellatus & ado-- L] p ratus ) hoc oculi in:corpore humano * fquallent &t urafunt ünc folarilumine omnia fublunaria , obíc n omnia De fenfibus i» (o mmupi. 4f A At — od o 5 ss lier 40 omnia cotpo 's membra, nifi oculorum radijs T cohoneftentur. . Unde P/ato diviziffimam par- - prr o tem appellat oculum : fzzt , inquit, oculi parti- 10 I0» eipes ignis cale[His , qui non nrit fed illuminando 1 pcrfen- fnaviter diem imvebit mundo, 'Oculi humani itidem funt duo Microcofrni aut parvi mundi lus r dit il æquz- mina: hioculi , dum univerlarum rerum imagi- tum et nes repraefentant , in ijs dele&tantur , omnemque m in fe formam , magnitudinem , qualitatem & di- npol(ah ftantiam recipiunt. , id , quod fingulare eorum eft 4 (ità privilegium , nulli reliquorum fcnfuum indul. ;erf:&um tum. gmtla Poft oculum fequitur Auditus , qui etiam um cxteris inferioribus elt perfe&tior, quia ejusor- ganum praítantioris eft ft u&ture organó aliorum t fenfuum,acteum enim e(t ; immutatur etiamnobi a lius & voluptatem parit aliquó modó fpiritualem gimov inperceptione (onorumtam variorum , qui ta- hmïus l metfi in ratione qualitatis videantur efle igno- , qUil biliores;inratione tamen objeQi funt praítaa- 4l t tiores, quia immutant potentiam . imrnateriali jbl modó. Organum viss tot particulis,mufculis,tu« nicis, humoribus, nervis, arterijs &t venis ( ut a ynt poflca pluribus-dicemus ) fupra quam natuta at comprehendere poffit, compofitum eft : fed non fl UH' minus mitabiliter fedem fuam fixit auditus nofter n in tot labycinthis, CochIeis, fencftrellis, tym- &i panis , aqua ductibus & officulis , in quibus cum [ual!cni artificio flupendo fabricarus eft , unde mczigö poft oculum primas tenct. y/it of S?qui- 46 Pars prima." PO UR ld Mi n -emvenaneeo aieertistuen. DEENED. Pucnifi —-i Sequitur poít. Z2sditwm oderatus (eu olfa« bi: i &us , qui, quoniam immutatur modó minus mae qum teriali , quam guítus & tactus , ideo his eft prz- : Ranti ftantior. Secund& hujus organum longé excel- ET litinferiorum fenfnum organa , nafus nerpe eft , ] qui medius vultui, per modum Principis infide- rethrono fuo videtur. HincDeorum dicitur effe Mpxï membrum & herile, & fifitoblongus , magna- prim hat tum characler , univerfam faciei compofitionem ad perfectionem fuam perducens; ficut é con- ftnd trario ; quibus narcs mutilatz funt, deformita- tem circumferunt in facie. Tal , Non uaus hujus etiam metmbri ufus eft , fed multiplex ,. eftdae inflru- p mentum per quod odores omnes ficut. & fztores Tum cum fpeciebus (uisad cerebrum ufdue pertingunt. ulim Sic Hippocratesinquit : olfacit cerebrum bumi- ? 00!400! dumexiflens, aridorum odorem una cum acre per corpu[cula cartilagino[a ipfum trabens. Penultimum locum tenet gu//u; , lingug affinis , eidemdue proprius. lInde non imme- rito Hieroglyphicorum Authores hunc (enfum per oftenfionem lingue , tanquam ejus , cujus caufa inftrumentalis fit & efficiens , — exprimere IH,I volucrunt. Hine P/yloxezss plus ventti, quàm (f Philofophie deditus , gruem íe optavit , ut lingua ütar & palatum ciin modum roftri illius longum effet, T'otr exquó (uavitas guftüs diuturniori fensü percipe- ] Rhm retür, . Formavit fuper hoc non in elegans Apo- l phtegma Care, talerefpon(üm dans ei, qui in filj numerum familiarium fuorum adoptari guere- At bat ? mass i De fenfibus in commsmmi, L. '[en olí bat: »o» po[[e fe cum eà vivere, quiplus palaté QUs r quam corde faperet, Quodautem guftus fit pre- selpre ftantior ta&tà , inde eft, quia modó minus mate» pi o rialiab objectó fuó immutatur. Ta&tus omnium fenfuum eftultimus 4gzi- mul, j tl« tate,nontamenultimus origine & seceffitare , jciutet fed primus, quia peculiariter radicem habet ia ! magm- primis qualitaibus, quarom temperies cít pri- ofitiont mariadifpofitio adanimam , primumque vitae 1177 fundamentum , quá diffolutà & tactus ipte & ani- Mtrmi malperit. Et eoquidem fenfus hic plurimum nus hij etiam confert animalibus;quia ejus opera poffunt qeinlt p.rimarum qualitatum nimietatem Cavere, quae j fatt rum exceffus interitum affert, E(t autem idcó tingi ultimus dignitate, quia maximé craffus, eft| & s ln corporeus. TT ARTICULUS VI , lii De siz c9* abusá fenfäum. n im! : at Inis , propter quem liberaliffima Parens na« $, ij F turafenfus contulitanimelibus , principalis 1 [jmm €it , uteorum usü vitam poffent confetvare,dene- , gii ceffarijs (ibi providendo , & qua bona effent pre- yling curando , quz mala fugiendo, Beneficio fenfuum nótunt bruta herbas falubres à noxijs difcernere , fj !a"f t relinquere. nepenthem herbam venenatam , & locó hujus panaceam priori proximam , eamáue yA* ul faluberrimam eligere. -Nórunt feafüuum mini- fterio himndines pullorum cacitad herbá cheli- (]IW' hi donis 4;8»,, . Parsprimte Tiaeressennenenn —— af gsscamsd oo. DESISEDUIMIRLNND Fuacocctóeizath [ d donia medefi , ut Ícribit Zriflot, animal. lib. 6. Ws cáp, f, INórunt cervi querere Dyclamnum, ut g fagittá vulneratipaftu ejus herbz telum eijciant , Ltf utícribit P/iwzss lib, 8. cap. 27. NOrunt te- d ftudines herbam Bubulam à ferpentibus morfi , lt in remedium vulneris adhibere , ut alia taceam ex Dicit Plíiniolib, 8. cap. 27. lNórunt beneficio fen- wl faum columbe vitareaccipitrem , pulh. vulpem, m oves lupum , &c. Ut minimeé videantur otiofi nj j: fen(us in animalitus , quinimó maxime neceíla» rij tam profuo incividuo, quam pro fpecie con- * qua fervandá, illgu Nihilominus homini , cum dignitate om« ed nibus brutislongé praftet ,. utpote cwjss pedibus Mtoir benigniffimus Deus vmzai4. fublunatia fubjecit , hr & fpeck"ialiter funt neceffarij & máxime utiles ; li, propterea, quod pereos divería retum fimula- cra ad intelleclivam cognitionem pertrahantur ; ltjy vibil equidem efl in intelle&lünifiquad prius fue- il hn rit infenfibus. — 1d, quod nonnulli explicant ! fi- militudine civitatis, qua diverforum hominum ll ad fe confluentium turmas diveifis aditibus recie Hs pit & receptos confervat. — Ulcitur. praterea . his Mm fenfibus anima hominis tanquam nuntijs, quorum l ^g fidá obfervantià ea demum cognofcit , qua aliàs DN ipfamlatent, |Unde bene inquit , e/f»gu/. lib. 7. de Gene[. ad lit.cap. X4luflravi mundum fo- h& [ vis feuste quó potui , C? attendi vitam covporis W mei de me fénssisque meos, — Et. lib, Yc. eoxfeff. r garnit cgp. 4O0.inquita Perewrro januas omnts 9mea; N E r De fénfibus in communi, 49 LE tt liþc 6' me« :ocnli dicunt , i co lorate funt( infenigitimäï um, ul gines & (pecies tranfmiffas , atque in fensü me- tjtant, moriag reconditas ) »o* ea xuntiavimus : zdures YUDt t dicunt, fifonuerunt , A nobis indicate funt e e ff Nares dicunt , fi oluerunt j per nos tranfierunte um t ico It Dicit etiam fenfus guftandi , fi fapor non. eff , nibil me interroges: Tatlus dicit , fi corpulene nlptm tum noneft , non contretlavi , fi non contretlavi , turd non judicavi, qeilo Si proinde corpus humanum , animz tam. j (te quam rcginz & Dez (ublunaris eft Domicilium auguftum , quamvis anguftum Palatium , fenfus tale o exteriores metitó poflunt dici ejus feseffre & in- gl troitus , ut non incongrué , de tam magnificà Fa- Wj/r/t» bricá illud quis canere poffet , qued Ovid lib. 1. T Met. de Palatió Fs« cecinit: (itie hat ) Innumeros Aditus , ac mile foramina tettis 77 fl"* "Addidit ,& nullis inclufit limina portis. t INelle , dieque patet , tota efl ex ave fonanti: gminüm Jllic credulstas , llic temperarins evror , Vanaque letitia e[l ,conflernatique timores yr " Stditioqre recens , dubiogsie autlore fufnrri. Qorum ]pía quid in caló rerum , pelagoqsée geratur , jedi Et tellure,videt, totumqite inquirit in orbem G e. il 9) Haud fecusanima & humana mens per fen« fus tanquam emiffarios nuntios univeríum ote w] n J bem vifitat , eorumdue beneficio ac mini- flerie rerum omnium haurit notitiam five ad bo- íf MMU num ,fivead malum, Nuntiant oculi hujus vel illiue n $o Pars prima. aecsacrcacci] CRIEERENZD Buroeti lonia illius obje&ti pulchritudinem , & animus Cofpo» hn phili nihil przter mundum fapientis , quantocyus dus d fioxijs ignibus accenditur , féqwitwr ocnlos in amo- L ve duces, Theophilusecontra feu animus totüs in amorem Numinis abforptus ex vifibilium creatu- dv b 'arum pulchritudine in invifibilis creatoris rapi« tüuramorem & venerationem ; forde(cere fibi ter- Dui LT 'am advertit ex jucundiffimo cali afpe&tu. — G- n n ille paululum mellis , & continu& mortis itie 'amaritudinem experitur 5 Alter juífis valere ri- vulis dulcedinis creatz , ad fontem imó Pelogu a Hit bi inig bonorum omnium regreditur Creatorem , u lg magnitudo dulcedinis in p toprio fente degufla- j tur. Invitat 74555 $: iridem ad mollemro« H j gris proxima Aj farum lectulum , ubi crzfeit odori lii fpina rofis , pungenitis tribulationis & mordenti $ hr con(cientiz,[nvitatidem Ta&ws S. Beneditium » ad horridum & fpinis thalamum ,. €x quibus Íuó hI cunditatis. Mhti tempore colligetur sva perpetus jü L "Trahit S4lomonem tet. feliciffimum , te r fapien- ad audiendos cantatores j tifimum zsditus cantatrices mundanos , quorum i«l e ft Prophe- ! & lamentabilecarmen. Tra« [ ticum illud v« ! ve ld hit penitentem Dalmatam , Bet hlzi antri hofpi- i tem Hieronymum , ut fepiat anres [uas fpinis, ex« IT clufisque fabulis , tumetibusQue vanis ; nihi aliud (üve cemedens (ive bibens advertat, mill A * — ÀÓ fonitum vocis illius terribilis Lj Snrgit: giortHi , Uþq di vezite ad Judiciuwm. | Rapit denique poft efflu- vium odoromentorum fuorum Meretrix Baby- Ü lon:á fi T d — De fénfibus incosmmiemi. MUWX H DQUERD AVGMNUSIAGPSE QU cmergi y Cj lïhi; ; fequacesfuos , fedque oli m in detertie inam Mephitim degenerabunt, — Trahit fponi ymocy ibl fus cxlicas dile&tàm fuám z. odorez uguentó- rum [uorum , ut ejus Veftigia premenseÓ tanderfi ystit i f« devehjat , ubi Bal(amutn arornatizans odotem dae bit fuavitatis zternz in Paradyfo exultationise jorstp* reibit Denijue àudi mellifluum — Do&torem Berzar- um in l. eJMed, c, 14« Refpicit oculus , inquit h o j m ( mentis (en[(um avertit : audit auris (7 inten- tionem cordis ivfletl it : odoratms cogitationem ims g vaït!!fi' y r pedit. — Os lognitur & fallit : pev tatium libidi- sis ardor urit (9 incendit, E«ce ! fenfus infide- orefty I les minifttos. Audi turfüis : € nder ferip. 11. is T Y: Á € (;?* lum Pf. qui babitat ,. &e. . Cla vamima fene[lras | WM morti ,obféra aditus., foramina obflrue diligen- iil tej. — Quis enim probibeat ,. quóminus impe- um rem membris meis 9. Indicit igitur auima £ula u ul jejunia , crapulam intérdicit , obdurarvi pmcipü' ATE5 , ne audiat (Anguinem : avertit oculos né condid* Videant Vaaitateim, Ecce! fideliffimos mini« d li !j ftros, ntore Dicuntur Pratereà fenfus éffe anima fenéa p t2 , ex quibus interior mentis ftatus colligi pa« st l teít, Immetitoptoinde motdax J4cmus natüe Vf hofp** tam alicujus defe&üs infimulavit , €6 quod ho. f,m!h tminicirca pectus de nullà providerit feneflrá , [5 j f per qnam animi fecreta & . coórdis Àrcana petfpi- g, ! cipoffent. Immetitó; inquam , Calumniatus ,ril j eft ; [nfpice feneflrrasanima , ocilos , greffus && !ORC | Etf!ns , & c, Et facilé intelliges , quid interior vole j li 4 . vàt "Ti ,Par:kpründ.' b o Gissccne eememmU cuzcmmu URESGNSRUEGU s t vatanimus. Hinc Ecclef. c. 19. dicitut : Ex vj* chir s cognofcitur vir , C ab occur[u faciei illius cogo od no[citur fen[atus , Mmitlus corporis, & rifus den- [ hi À tinm ( ingre[[us bominum nuntiant de illo, Un- CQU K de S. Gregorius Nazianzenus exinítabili grefsü , [ incompofitóincefsü , humetis fubinde jactatis , Tor minitabundis oculis &c. Jwliani "dpoflata lus etiamnum Juvenis , prafagiebat ejus malitiam & llqu crudelitatem in ptovect ztate fecuturam , Ec- fum clefia camexitiaem, ut exclamaverit z4rbezis Wi vifo Juliaso: Deus bone! quantum malum Ro- maxum fovet imperinm. por fis Per has fenefIras ( fenfus, inquam exterio- bii fe5 ) mors intravit in mundum , Prophete Je- Tj remi«, 9. teftimonio , atjue etiamnum intrattam mors corporis , quam animg. Intravit mors lt corporalis pet oculos Henrici fecundi Galliarum Ts Regis , qui dum bis. vi&or ex haftiludió redijf- N fet , & tertioarenam fubire pararet , regiá, no- h" viterduc ducta fponsá periculofam aleam in caf- fum diffuadente, adbsc [emel ,ajebat , && son i Ij Ampliss , eculum haflà perfoffus doloris vehe- mentiá occubuit , & di&tum fuum confirrmavit. I fihy Intravit mors per os & gu/h/um; Tarquinius cenim mortuus eít exfpind piícis , faucibus hzrente ; t Mi Fabiws occubuit ex capilló und cum lacte epo- tó * daacreon Pocta cum acinó uv mortem vo- W lu Iavit €€. Intzavit mors per zares & odores fa- y lt tales ; fic Orto tertiss Imperator acceptis ab uxo- pxcffutus u d Crefientij ( cujus. Tyrannidem op Romam $3 Defenfbus incommtui, Ms I u Romam venerat ^ faaviffimi fed intoxieati odoris Chirotecis ,. dum eas curiofibs odoratur , cum lit tj ^ odore venenum , cum venenó mortem attraxit, fu m Intravir morsper «sres & fonos ratales , multi MO Uü' equidem folà mortis obeundz fententiá perceptá grc(sü ! aut trifliori nuntio audito fubitó funt extincli , t mortemque asribs5 hauferunt, — azsles cogna- d'po/fm um X tus Stephani Regis Hungarie extinctus ct, dum liquefadum | plumbum pez «sres ejus eft infu- m Alhi fum. Intravit denidue mors per7aé?wm ; an non enim. Kesnetbus Scotorum ille Princeps,. dum n porrectum à flatuá pomum aureum tangit , emif- fis (agittis pronus ante ftatuam occubuit , ut fcri- yttio 7N bit Cardan. de rerum variet. /. 12.c, 6. Adcove- rum eft illudPeéte Sratijin Tbebaid : tactafí j gt AMille modis letbi miferos mors tna fatigat. j Intravitetiam per has feneítras , fenfus inquam , morsanimz pretiofiffime ; 24udit infclix Eva j j Y vafrum ílygis ferpentem , — car precepit vobis Deus , éc. & allicitur; videt exitiale pomum, p a p quod e[fet bonum ad ve[cendum , & concupifcit ; terigit , tulitqse de frutté laudans colores , de- j nl przdicans odorem , cemedit experta etiam fapo- *t7: , & cum hóc boló vorat fimul mortuale ve- T nenu:m ,crudara mortem in omnes pofteros in- ( feliciter propagandam. O quam fapienter mo- L net S. 21ugu[f. l. O. bone, bom. 3 f« quantum po- n tes ,obferva blandimenta draconis , ne forté, fs rcsfl' EncAutus fueris, guinque fenfus ,. qui n te [unt uxe' furi q«afi quinque 9irgige: » permittas à fevpente cor» 3 THTBpi, i $4 Parsprima, o €—— —— u—-m——-j feni r,,z;npi. Qlaz:!qmdemm pälcbre/&it vifu,quid quid la deleilat gu[Ht,quidquid blauditur andit& , qui hd quid lenocinatur odorata , quidquid molle[cit p [ attatlu , in his omnibus concupifcentijs malis a« ad hr ntma virgivitatécorrumpi permirtimns ( imple- Wf tur illad quod per Propbeta diclum efl x [nivavit mor s pev feneflras veffras. Ievem. 9. bac, S, Ldug, p , ARTICULUS VIL lil tdi 4f onmes quinque fan[ns exterui con- WPI veniant quibuslibet agtmalibas 1 W h] *l Xadimz!ibus alia funt petfecta , utLeo, It 'canis &c. Alia veró imperfecla , ut vermes , limaces &c. Prioribuscompetere omnes quinque j d fenfus , conflat experientià , cum pra(ítent ope- N fationes eorum omniüm proprias ; de po!!ekä.ori- y bus veró dubitatur. Circa quz | agr.[. utrum cuivis animiali feafus 7a- El ds fit neceffarius ?. Affirmative ex. zdrzflorele in prefentil. 2.cap. 3. textu2t. "nimalia cun- &a , inquit , enum [altem ex feufibus babent , ta- P um nempe ; omnia quippe arimialia, vt ut ime ? perfe&ta & continuó vel navibusinharentia, vel [ fcopulis marinis affixa, f1 vel modicum pupngan- tur & FAngantty , ftatim incipiuntíe contrahere y quod utique fignum eft , illafensd. tactüs przdi- ta e(le , aC pro:nde non j clàm animá vegetarivá s fcd etiam fenfiivágaudere. Acccdit , quod hie enfus ommnki. ff RE m ) De þr-szm inc — H i wamgci) il (:e-n(us videatur efíe ;naximä neceffarius ad anima- !uidquid lis confervationem , ut per omnia corporis meme i qtil quoad fingulas bradiffuíus ipfum bené afficiat , wtl/i partes ;q uibus ab extrinfeco lzdi poteft: hinc nec st ad breve tempus anima lia vivere poffunt , fi 'fen- (rinh sü TaG ss deftituantur. Miuiriti Taaus & nullus uzr, 2do: utrum folus d praterea fen(us deturin quibufdam animalibus ? g. quod (ic:1 ta enim fentire videtur drifloteles. lib. de fümnó G vigiliá.c4p, 2, ubiait 4 4072 0me Item niaanimalia babere facmltatem gujlandi. [ 'Jc-:n- inprefentilib. 2. tex.. 1'7. füatoit , unicum ex f quinque fen(ibus ta& um eífe omni animali come« flum velalium fenfum ex- munem ,non item gu yLen ternum. Confentit S. Zbom. lib, de animmá , lett. vermr « tia Tadü vi. s. Talia verb animalia foló gauden | qumquc dentur effeilla , qua cenfentur ambi gug feré na- ut (v ture , inter plantas & animalia, ideoQue Zoo- Jitict phyta feu Plantanimalia vocantut , cujufmodi & funtípongig & urticc maritimis fcopulis affix f qu2 alimentum citra delectationem hauriunt, & 7 frjin ideo fenfu gufiws (ont deftitutz. — Huc revocari li tl :] cut poteftarborilla , que crefcit inprovincià 9 ; M nomen Pwdifetania , talis naturz , ut, fiquis tUt If & ramos in. fe colligat ; propiüs acceflerit , cedat jj " fivero recefferit, ramos it erum in locum prifti- yun num extendat : LInde ab incolis erbor pudica vo- rb catut ; ltafcribit /Vicolaws de Comitibus apud P[?Zdl' i AMajolum collog. 4.1. Addit «lius Scaliger ,hanc TE sü tactüs percipere afflatum "b arbor;m quódam (en omis D 4 f f $6 Part. pr'z'mi*.' FP L I hominis, ;c-)mprcmoucmcjue fuarum radicum , p ideoQue feconflringere inftar Zoophytorum in Launi mati nafcentium, Ut meritó in. fymbolum inte- L. liinfiy Chttin meratz pudicitiz fueritaffumpta,qua fui cultores docet timere quoslibet affatus & afflatus fu(pecta- Conchi rum de falacitate perfonarum,illatumdue maaus wclotg fubterfugere, exemplo nofltz Sandte | 4melbere quu £g4:qua& à Carole Martello Principe, tot genium, prehef fed non czci cupidinis viQtore ad flagitium folli- Citata, cum violentó amore tam flrenué luctata quæxi eft , utbrachiumilli collu&tator Carolp; fregetit, fetün palmam Virginitati vel iavitus relinquendo , ut Quim fcribit Z4cel. Ejusmodi arbor pudica fuit etiam lsntt quondam 5. Bernardinus Senenfit, qui ,. ubive pr p leviter impuris colloquijs caflas aures. offendi ad- a vertit , ftatim fe conftrinxit , frontem corrugae 5 ? fült vit, foladue praíentiá fuá Cypridis clientibus qíd. filentium perfuafit ; Zacete ( in t qujcbant E Ber- pardinus ade(], u .. Quar. 3tio : queenamanimantia foló gau- port deantíensü 7a£ 45 & [ ss ? W. oflteas , aliaque IY ejufcemodi animalia cruílacea & teftacea , qua- | due funt immobiliaquoad locum , effe praedita h folüm duplici fensü Guf/s nimitum & Tactüs: LT quod tactü gaudeant , indeeít, quia vel leviter tanql prefía & puncta flatim fecontrahunt : quod au- fb tem habesnt fimul etiam & guílum, | inde vide- [ tur colligi , quod ftatisdiei horis & potiffimum (ih fub aurorz ortum conchas fuas. aperiant , quafi W patulo ore alimentum quotidianum de czló ex« üt peten- hEd raccsac De fenfibus in communi. p $7 ficum , petentes , & expc&amcsrorcni matütinum , quó yrüm i m intt f zcundatz nutriuntur, & (imul beaignioris ca« li influxü matres effic unzut , & nutrices pul- cullort chertimz prolis, margarite. Czterum in his j conchis nullius alterius fensüs apparet indicium [atui velorganum , ne vll que unquam aliqua operatio. , quaz ad alium fenífum poffet referri, in ijs fuit de- iUf prehenía, j foll. His annumerati poffunt. & illa animalia , lib qua motü progreffivó delecó ad locum fe traní- rcgcn't, ferunt ,qualia funt pleriquevermium & limaces, IOy i etm quamvis de. his aliqui non improbabiliter (en- tiant conftare sliquali visü & odoratü , quia noctu jbivd progrediuntur , ideodue videntur difcernere in- du ter lucem & tenebras ; habent praetereà in fum- tiji nl mitate G exiremitate cornuum productiones quaídam in fphzre modum didutas,stiuc in eis velut quafdam oculorum efformationes. Re- : þ'er-. punt quoque ad quarenda certa alimenta fibi pro- ) gäU' portionata , quod ali qualis odoris eít indi Ita fentit Ca V'cium. iqut rd. 41quirre bic, n uar, 416 : ütrum apes gaudeant emnibus ii f. fenfibus ? vel utrum ipfis non defit auditus ? dis: B. auditum apibus non deeífe , ac proinde illas t tan fib quam animalia perfe&ta omnibus gaudere (en- P d us ,cum denulló alió , praeterquam de auditu d poffit effe dubium. uamvis Cardanss lib. 9. um dubitet , utrum fintp r ditz oculis: verüm , quo- "/ modó poflent exftruere operatam fubtilia, tam- ;Xn que admiranda , ficarerent oculis? coníentit z4rí- "" D ; floteles, $8 Parsprima. p n Es ii 9. Hiflor. animal, cap, 4O. diter ]loteles .,i q'ujippc l; aperté ipfisauditum concedit , ait enim : £empos do X vemaiutinoomn $[ient , donec una gämmö 4c Jl 04 triplici bombo exciietomues 5 cumqsie vedterint, g una circumvalitando fu[mrrat , quafi dormien- 62 Non excitatur autem fonitü. , dusm pr acipiat. öepu Huic Philofophicé lm b nifi id , quod auditu pollet. cretius lib. 8. IU de more accinit Lu a [ L -* ff fons increpat eris HAttenita pofubre fugam , fludiumqre laboris / Floriferivepetunt , & fparft mellis apzorem. ( Hinc pulchetrimum prebent exemplum p Perfonis Religiofis, ut quemadmodum apes ad alveatia relicta tszitss advocat, ( nam at e/Elias n nÁs líb. g cap. 1. Íctibit, cum iv fugam ermme li pusts d ab alved aberrareceperunt , tum apiae pir rij crepitacnlis [onoriserepant y ea verà tanquam m fjr enibusretrabuntur ,. atqtie ade in confuctà Dd M domiciliareva lantyita etiam Religiofos , omnese LU qué , qui ad chorum funt deputati, auditus came 7^ læ]p panz f & 9nu$ velut,ügnw-»ää magni Regit, quanto- L d chorum advo« éyus pofthabitis aujs negoujs » a lm Cet divinis laudibus decantandisintendentes. - UT Gaudent ergo apesauditü, — Quod fi vetà E!bj rifleteles bunc 1. 7Met. c. 1, ipfis negare videe hy tur , dicendum efi,utbencadvertit Aibertus M., Q quod locó citató folüm loquatur de animalibus m àz ita audiunt , üt capacia fint. quódammodo ü difcipline , qualiter Ffittaci , Elephantes , ca- Ó $ d aue ) nïcs. &«c Ideoque An'jäaf. folüm negat apes dire L — CfNuGEYDEA TA De /&;z.(gfþ.u; in (ómmunr, 5 4 die modó di&tó ; non autem iïs'npliäiter loquea- dtnphs do. Idqae probantipfz experisatiz à Philofo- d phó addu&te circa apes,. dum varictate foni aut 'dititly fogantut aut congregantur. — Accedit, quod, ubi iarmim- lbmtü ] c&lum tonat & fulmiaat , intra alvearia, velut depütatas ce!lulas , z recondant, metü. compcl- foph lente , ubi tamdáiu quietz demorantur, donf:þ ternpeftas defzvijt. Tumirerum Horifevi repetunt C? fpavfi mellis amorem, h itl/ Vtrium autem alia animalcula , velut fottni- f ce,mufíca , &z. cmphlm pariter audità gaudeant, nihil ex- ploratum habetur, |4 pesa Quer, etó utrüm Talpz competat vifus ? D h À. Circa hoc pan&tum varias effeauthorüm fenter- "LUA tias; driflot.l. y. de Ehflor. animal, videtut p t ipíis negare vifum ,ait enimi: Jomo €7 quacun- 440 qiie terreflrium auimalgenerant , atgtíe etiám , g i que Q fangninem babeut , (9 animal pariunt, ommï' omnia bas omnes babere fenfus videmus ,uifi auid ys t lefum ,lacefizumqrie efl , quale genns talparvum gt €ut vifus deeff.Confentiunt circa Talpz cacita» ? tem Galezuslib. V4. de nsti partium cap. 6, Pli- (5 piusl, ys, Nat. Hifl. cap. 3. D. ifidorus 12. 1 vl Etbymol. & alij: Praterexperientiam , quam lii irt " Authores fe habere putant, favet etiamratio, 7 quod cum talpa defoffis , fepultisdue fimiles , de- mahbm gant in tencbris , fruflra eis natura dediffet afpe- 9 &um, quam mox effent amiífuri, occursü tam TE duti, craffidue Elementi,Unde P/izius lis. 3.44p. tpt T j, ait; adeà adveram illis fuiffe naturatm , ut pert- If peru 60 Fs Parsprimt, sst DI petuis illos tenebris damnaverit , vivosque fepe-- tcmpo lierit. — Addittamen idem author /ib. 10. c. 69. forpt hunc defectum ipfis à naturà compenfatum fuffie v ldH cienti odoratü & perfpicaciffimó suditü. heo! n Alijecontra , quos inter Z/bertus M. (tum ; Dondinus , Cardanus , de. Rbodes & Card. .A* qum mirre , ptobabile & nonalienumab Ariftotele iMln putant talpis imperfectam vifionem competerc ; dïns t quia etíi oculi pelle quádam operiantur (id , quod nit;t folüm voluit Atiftoteles) illa tamen admodum cft poltn delicata & aliqualiter confpicua , data tamen à na« turá eum ob finem , ut nempe oculi talparum ha- eä:b bitantium continuo fere füb terrá coníerventut häc Ü illefi. Unde affitmat Zlbertus M. expertum niäädg fe , talpasextta cavernas victum quaritáffe : ficut litr y «a animalia , que videndo efcas fibi comparant, innej Item 4quilonins lib. 1. propof 63. teltatur, fetal- | ilidy pam aquis immerfiffe , indeducvidiffe , nonlon« tllls o gé füprarictum hinc inde pilos madere coa&tos Db in orbes abícedere , in cujus umbilico cutis tenuif- CWQ&] fimó foramine pertufa cernebatur eidue fubjeclus L nitidiffimus orbiculus , predurus & multá nigree W ! dine praditus , qua?cs effe folent oculi canco- Cnte gume D ) Alij rurfus fentiunt, Talpas in vità femper W czcutire , ficut pifces ob carentiam . palpebrarum ] femper vident , tamen (ubextremum vitze paulu- lum videre, ficut & cygniin morte canere pet- ,T Muï W hibentur, Quodíi verum eft germanam exhi-- bent Cataflrophen peccatoris, qui reliquó vitze D tem pore R Gd t ér De fenfibus in communi, Cupmas qut ( tempore cum talpá femper czcutivit , terreaíisab- 0. 6 69 » forptas nunquam ad Juflitiz folem mentis ocu- Fum if los deflexit, in mortis demum articuló oculos , h heu! nimis feró fortaffis , incipit aperire ac reatum n M (td, fuum agnofcere: T»zc nempe peccator videbit , quomodo erraverit à via veritatis; 7:/2c videbit , Arifitt in quem trapsfixerit ; Tunc videbit , quando ar- tl (l ol dcns cereus in manus datus pralucebit ipfi ad zter- nitatem, quàm periculofum fit , poenitentiam ad odin meit poftrema vitz tempora differre, Conimbricenfes lib. 3. de anima quafluni- vrür CA lo frt. 4. rem in ambiguó relinqunt, cum in [eieni hác controverfià hinc inde experientiz teflimo- t nia adducantur, Quod íi primam fententiam : f tueti velis, talpis neinpe ineffe organum visüs , mpmnb impediti tamen ob cutem:raffiorem , dic oculos i, [ttä* illis datos non ad videndum , fed decoris & orna- nonïon' tüs gratiá , atQue adeo taleorganum & oculos im- T peditos non effe fruflraneos. Quodü vero fe- T «undam opinionem tueri velis, dic talpas non ib ammittere vifüm in fübterraneis caverr.ulis,prop- dfv terea , quod oculos duriori cute & membraná j o Contextos habeant , qua eis quodue przfidio eít , me , cumin lucem exeunt , infolitó fplendore excacentur, : fenpt brin Quzr. 6to:utrüm pifces. habeant omnes " f lentus , (icut reliqua animalia ? g. affirmativé, De visü & taClü res eit extracontroverfiam : t Wl | Cth' Probatur ergó primó de guftü; quiapluri- lt miex pifcibus habentlinguam , in quá re(idet neryus pPOfl 65 Pars primá. d d [ ia nervms pe -r.cepti"vus faponis, Et l;ccf üntallqu"i pifces , qui;linguá carent , veluti cjprings pifcià quidam fluviatilis, tamen ijs loco lingua ineft Falatus quidam catneus; Gaudent pratérea qui- buídam faporibus ; fed non gauderent, nifi illos l perciperent per fenfum guftüs: ergó &e. f Probatur 2dó de auditü ; quia pifces fugi« unt ad (Irepitus graviores remi iotum , & piícáe hi b AR tpres, poftquam lembis totum Delphinorum gre« gem cinxerunt , ftrepitü in mari excitató efficiunt ; It dyr 'oge uttertoreexcitatifead littus conferant , & ibi capite ob flrepiturn gravati capiuntur, Imo noü pru p de(unt aliqui , qui cum 4rzfferele fenüiunt, pifces acutiffimó Auditü prz omnibus animalibus effe Im | rzd:tos , intet hos cenfentut cífe (mugil , chro* mes , felpa , &c, Alifo A um Probaturt 3tió : de olfactu ;« quià piíces ut plurimumnon nifi recenti efcá capiuntur : ergà tmtp l i perodoratum fentiunt à long? odotemi eíce: Ítem non omnes piíces eádem capiuntur efcà ; M, fed várià ; !fic [alpa dele&tatut efcis fzetidis ; aliqui degentesin fpecubus gaudent (alfamentarijs , ut i fin. anguilla ? ergó diícernunt inter pabulum ibi cgnvcniens & difconveniens, li Nedue ebflat, quodin pifcibus organa fi« ptt imilium fenfuum non ita manifeflé appareant ; Tnt cum eadem alió ordine. & naturz. ductà habere 41'! MU poffintinterius. — Quareid , quod clará experien- tiá multorum conítat, noü debet ob leves tatio» E&w u nesin dubium trahi. AR« nu Winicnd "T OUemcg ft al ii pifciä ARTICULIUS,. VIII. od n De Pbyþognoæizf. ti(t i [ier. 1mnó : utrüm Phyfiognomia humana fit licita , haufta exfenfibusexternis? & ut- ?Ces lii f plte rum habeataliquid probabilitatis ? g. Phyfio- gnomiam feu ex notis & fignis externis i corpo n te. humanó feníibus ornaió de internis. animi «lf propenfionibus & affzctibus , conjectationibus , , ti Imot proutà Philofophis melioris note intralimites probabilitatis traditur , omnino efle licitam, & lihus d fud probabilitate non crete in divinando. Probatur imà authoritate S. Scripturas, fie , d enim Proverb, 6, dicitur ; Homo Zdpoflata vir inutilis , graditur ore peruersó , aunuit. octlit , Pl ( u [ TL ; terit pede , digitis loquumr. , pravó corde ma- ehinatur ngalum , $ omni tempore juvgta /E*mä. (il Clcæ' nát, j eg . Probatur 4dó authoritate gravifimorum ] ii (ijf : virorum , Hippocratis,Galeni, driffotelis, Mar- tini Delrio & aliorum : Katio autem eft, — quia jj Principia , quibus inniütur Phy(iognomia , funt "T probabilia valdé & veré conflanti utcunque expe- rientiá confirmata, atetil i ii uv Notandum nihilominus eft 1mó , Phyfioge nomo no& licere judicare de ipsá operatione five quit a&ual hominisvità , fed folüm de inclinatione j p ad aliquod vitium v, g. ufus enim liberi arbitrij potett M 64v Pars prima." HERUUS MEEBESEOET sacscmscsanntss — GEm OW n duv poteft quamcunqve inclinationem fledtere in con« ]10!10 trarium. Et quis intentiones cordis poterit pe« netrate?. Pravism e(lcor bominis & inferutabile " P]lyf | fuilit ( feu, utfeptusgintallegunt , profurdum eff cor bomints ) quis cognoftet illud ? Gerem. vz. werf. us* &t 9. Et veró tam profundum , tamque infcrutabile; ut Theologidoceant , occultas hominum inten- ss $t tiones ne ab ipfis quidem Angcelis poffe penetrari; Secreta naturz multa. noslatent, quantó rnagis t intentiones cordis, ficfuit, qui 4o. Annosin f"! [/ ainffimó monte contemplando motui trepidatio- Qu nisimpendit , nectamenintellexit. — Aliusma- Qd VC gnam vitz partem infumpfit contemplando mel. lificio apum in vitreó alveari ,nec tamen affequi otuit, Quid, quoddeipsó efrifferele dicatur, —— Iemp: quo« cum cau(asBuripi duodecies unà die eftuan- (ità tis penetrare non poffet, Íe ipium hauriendum i aquis pracipitaverit, dicens: 7j mecape » quia ü At ego te»oncapio. — Occultam natura voluit orig'gs t nem JVili , de quó Clasdiann: : e/drcanum naturacaput non prodidit ulli , LT - "dmovitqtée [inus , GD gentes malnit ortus Pen Mirari , quam nóffe [uos. il Ij li Siergo iltarum & mille aliaz& rerum caufas ne- quimus penetrare , multó minus poterimusex ttlh Phyliognomiá humaná aliquid certi cognofcete , li fed folüm leviter divinare. Notsndum 2dó, nedue judicari poffe de E fit donis füpernaturalibus gratuitis, ficut nec deijs, la qux homini plané funt extrinfeca ,ut de opibus, li honorie ssesan V od ,De;/;"þäk'? in vómmini! 6j feir Qon honotibus, caterisdue fortunz boäisau't:;;li5; otetit p Quzr. 2dó: qua fint generalia principia 1fcmt4hïz Phyfiognomiz ? &y. effe vatia : Primum defu« um if mitur à fimilitudinehominis cum alijs homini« .j bus; ita fufcus creditur pertinax , nami tales funt (crutdt ethiopes; moilis cute eft pavidus ac levis ; quiá ptm n talesfunt & feminz, gngtrarii Secundum | defümitur à fimilitudine hominis €um brutis. o ml Hine infert Ariftoteles [ib; 2, Pbys At fiog. cap. 6. ctutibus debilem effe celerem cursü, r quia funt & cervi; dorsó ingenti , collódue grof-. Álusti 8ó effefortem , quia talestauri; facie contráctd« qdort efle callidum , quia tales funt & vulpes. 1 d . Tertiam & praecipuum Principium eft /;Jiü[llf, temperamentum hominis ; anima quippe patis ( g(fullf' tut à Corpore ; fic pituitofi & melancholici tát« gt dé irafcuntur , bilioli & (anguinei celeritet , non j M'":i aliamob caufam , quam quod illorum tempetae ii uf mentum frigidum fit , hotum veró calidum, - Quartum & valdé bonum funti p(i parentes j ülli: nuttices , clima & convi&tus, ztas & ftatus; il arentes quidem ; confiat enim expetientia, ab illis (zpiffim? ho neflatem aut pravos mores in fie gt lios ptopagari , cüm plerumdue prolibus eandem :rimW" Eribuant corp oris temperiem , quam ipfi habent ; inc cumilla etiam transferuntut mores. ofatt , Quà fpe&latillud Horarij : Fovtes cveantur fort ibsts $ vf i séc imbellem feroces progenevant aquila columss 4"^ Quod attinet nutrices , cettume(t, non j ibusl vosque at tagtüm lac ab illis , fed etiam ingenuos ptà inores 66 Pars prima. Ri mores cum lacte hauriri, Sic rcpertl;s eft olim ! puet , qui diu lacte porcinó paftus fuit ; unde jam t grandis natà folum gaudebat cum porcis volutati ? ftinle incenó. — Alij , teíle.Scoto , quos capra diu lacta- lim& verat , tenerioresplantas Gc arbufculos avidé cor- h zodebant, faltatimdue tantüm incedebant. Quod Wi convictum attinet (eu focietatem, ex hocnon in- dm anes poffunt defumi conjecture de internó fta- ff tó , tritum enim eft illud: diori ilesr ANefcitta ex foció , qui non cognofcitur ex fe, inter | . Clima praterea varium,non leve przbet Phyfio- brum gnomiz humanz Principium ; hinc homines fab Sogit; unó climate funt generofi , íub altero defidio(i , | quiino fub unó ingeniofi , fub altero fubftupidi: N li 4f Vervecum inpatriá , craffoque fub acre uati , j Htrd Ut canituvenal, varias quippe propenfiones Ti Climata regionum ingenerant fuis incolis. Hinc N i t prz alijs nationibus 5. Paglus in Cretenfibus ad- vettit , quodij fempet e(íent mendaces , male | Demum de ztate & ftatü quædä beílig , ventres pigri. non vacat dicere , alij enim mores in Juvenibus , ftfin l, W alij in fenibus, alijin ruflicis , alij in nobilibus ; 4 Undeé cecinit non nemo: Nf . R[Pgn Raró breves bumiles vidi longos fapientes , aC "dlbos audaces ,vufos nigrosqse veraces : poti Jn vufá pelle efl animmsrar fine felle , IU 4dali gib!(ajï , [édo vbbri [unt animofi , G'e, Cate- "- 67 r VeRnpE Dej?njïbg: 5 commtut. ell olit Caterüm homines parvi corpore , fant acu- unde jut ti & eleresingenio , quiacum modica diflantia svolptal fitintercor & cerebrum , quod eft receptacue j d lum & fedes fpirituum vitalium , celeriter ejus- jide ctt modiSpiritus. deferunturà corde ad cerebrum , t Qui ubi eliciuntur operationes , ex quibus poftmos Cnonit dum fequitur celeritasingenij. Econtra homi- 00 f nes magniCorpore, oboppofitam rationem tar- dioris plerumue funt ingenij , Spiritus enim vi- talesnon tam cito , ob magnam intercapedinem: T inter cerebrum & cot, . poffunt à corde ad cere- (Dlyir brum pertingere , feQue ibi congregare, atjuead vineslà cogitationem determinare. Homines autem , üdioü ! quinonfuntexceffivé longi , f1 reliqua membra debirá fervant proportionem,funr optimé difpofi- ti ad funcliones mentis, tenent quippé medium Tj inter duo membra vitiofa, tarditatem nempe & enfnt precipitentiam. Qua omnia confirmat Arifto- teles, l, de Phyfiognomia, titulo de parvis corpo- . Wt TE re , Gumagnis, , i Pratereanon folüm, à flatura conjeQure quzdam circa internam animz difpofitionem &lu enjbus, poffunt defumi , (ed etiam ab externá proportio- ne , vel im'proportio-ne membrorum. Hinc ca« jl put , fi magnum fuerit corpori tamen debité cor- reípondens , bonitatem ingenijarguit: fecus, fi f c&tera membra magnitudini illius non fint pro- portionata. Parvum omninó caput in multis de- ficientium & facile &grotantium eft , in quo Spi- ritusanguftiatiinflammantur & fuffocantur , quà V Eä E2 5 jnus r m 68 umoccumud vejià QungEnSunc RD Pars prima. —-* J i M minus bene operari queant. — Quod|fi valdé fi J)j fpharicum, denotat mobilitatem , inftabilita- —| du tem ,oblivionem , exiguamque difcretionem & ptota [n antetiori parte emi- Xerni modicam fapientiam, nens , infoleniiz indicium ; rectum autem in me« tiqii Ciisd diolene, ferequeplanum , mediadue maggitudi- ne , fenfibus pollentem , & magnanimum reddit, Tm uibus collum eít craffum , pectusqdue magnum , XIO1. cenfentur fortes; quibus carnofum , iracundi ; Tiotan quod filongam ,timidi ; fi perbreve, cum fit tomf fimile vulpino , dolofi ; fi modetatum , magna- nimi eftimantur, Homines, qui funt macilen- quili t facie & colorecineteo , dicuntur inclinati ad fïigor Qurf tenacitatem , qui parvá, pfillanimes . qui gran- di cum capillitio , robufli ;; qui mediocri &ro« j lg tunda , prudentes ac judictofi ; qui formá clegan- M ; ti, bonorum morum ; qui facie concava & hu- miliafpe&tu , & paucorum verborüum , dicuntur Qw , prompti ad ne- fitui ad vitia effe proni ; qui facie ficcá gotia, Quatamen omnia non usque a deó fir* mïau i ( mafuntcenfenda , nec , qua defignant , necel- fario funt eventura , (cd quia forté evenirent, nili nlu r multos virtus corrigeret , ratio & prudentia Ma- W foe, | giftraomnium virtutum & actionum humana. rum. Potiffimum igiturin hominibus apimali- d bus& fenfualibus, maturzque pondus fequenti^ — 4 uj bus, nimirum ex Deo , fpiritu , gratisque noti itum In iilis en:igm vee regeneratis , valere poterunt. LT rum eft illud de natura in Adam depravata ; di' é &um: AINM» De fénfibus in. communi. 69 —— » TE nl Nature fequitur [emina quisqiie fua, L valdell At.qui ex SpirituSan&lo regenerati unr,carnem fbl cü vitijs: & cencupifcentjsfuis morüficant, Qua« ionm & proptervaldé periculofum eft , ex talibus fignis arit tf exiernis, circa internam animiconílitutionem , rminmte aliquid cerridijudicare, melius proindeé. & fan- yonitid &iüs abflinetur, T feddih Quzres hic tertio incidenter , quod- ;agmm? l nam temperamentum fíeu quenam comple- racuud ; xio naturalis fit optima? Ante refponfionem prz- TL notandum nomine temperamenti nihil aliud n communiter intelliei , quam . primatum quatuor micle qualitatum , /umiditatis , frecitatis , caloris & dind frrgoris quandam fymmetriam , ita. ut (i frigus p cum ficcitate confpiret, complexio mcelancho- TM lica enafcatur ; iracunda, fi (iccitati calor conjun- T gatur; phlegmatica , (i frigore nutriatur humor; f1 veró calo: humore tempetetur ; complexio fan- " av guinea oriatur, Certum porró eft, quodía- pientiffhmus rerum conditor Deus; zatara za- pliadi f Hrraus ab Auguftino diclus terram adumbraverit ao in complexione melancholica, ignem in chole- tl [cnh rica, aquam in phlegmatica, aérem infanguine. Quó prznotato refpondeo &judico probabilius n M hufi effe , quod ad vitz diuturnitatem , latos & paci- ficos dies , ac etiam ad virtutes & litteras compa- t u:nul Li Tandas, optifimum temperamentum fit fangui- g neum , prafertim fialiquid mcelancholiz accedat, qua cum terrá imitetur,redditin operando homi- jn " - nem It Ü E 3 M 10 Pm pr:'md. | Lsf —— pv (em' üaBilem accon iptm ; ftantem, libris quiere infiiten- tem , cocrcerdue piritus vitales, Et ratio pof- hibi fet effe , quia fanguis calore& humore , ideoque xþ j [piritibus abundat, quz fi melancholicus humor temperet , redduntur ejufmodi eomplexionis ho- prit P é n mnesin inveniendo celeres propter. calorem id onei ad recipiendum propter humorem ; con- hn l (tti fta ntes & folidi in retinendo propter atram bi- lem; fortes & fani, quia fanguis eft vitalium rf Ípirituum fomes ac fedes , & alimentum ani- $ malis. ARTIGULUS IX $nty Mifcellauea circa. [enfus in come DIUHAÍ, i tenti Quzr, rmo: in quo fübje&to re(ideat po« ) Euf [ Qu eentia lenfitiva? z. fedes. potentie & — facultatis fenfitive priucipaliter eftin cerebro, — Dixi prine fils cipaliter , quia licet vis fenfitiva in emnibus fen- fibus, & quamplurimis merbris fit diffufa , quee t fentiunt ; iamen rcduci debet ad partem aliquam , lgt & membrum Principale, à quo fpiritus animales , Qm qui funt inftrumenta fenfationum , deri ventur & D« hanc dicimus etfe cerebrum. rimn Patet. hóc primo ex Ànatomiá , quá conílat , nervos , per quos fpi- tom ritusanimales deferuntur , à cerebro originem pf tuahere. 2dó lafo cerebro an^mal extinguitur, ^ Tffer; tio ex vghementi attentione laffatur caput , t1on tj cor, 4'0 fomnus eft privatio vitz fenfitive , & i ".H.h tamencorin fomno non quieícit, Ita fenfit olim Ui ipfemet / De fenfibus iï communi. "t ia e infider iþfemet S. Aug. epifl. 3. ad Volufi anum, ubihec at p habet: Dessex puntlo, quafi ex centro cerebri E , Idront fénfns omnes quinariadi[lributione diffudit. os hum Quod fi dicas , corptius formari in fztü , xionih priusque animari quam cerebrum ,. & tamen in calottt ; có prioti palpitat & fentit: ergo vita fenfitiva q; u non pendet neceffarioà. cerebro. — Accinit huic fententiz Po&ra : t jrm b* Lvislt Cor fapit , & pulmo loquitur , fel commovet i,r;zm' um d Splen ridere facit , cogit amare jecur, Refpondet Cardinalis Sfondmt:; » lib. 3. de ff anima [enfit : $. 3. negando, ex multorum fen- tentiácor rimégenerari, Seddató, quodpri- (j l mOgeneretür, ea tamen cordis palpitatio non eít animalis & fenfitiva , fed merévitalis & natu« f ralis. . 4 j ipus lt Quzr. 2déquinam fenfus fcientijs acqui- rendis fint neceffarij ? w. Duos comparandis fciea- "U ii tijs efle neceffarios , nempe vifum . & auditum , cum enim Ícientiz duobus modis comparentur , j rettf Doclrina nimitum à Magifirishauftà , & expe- qi rientiahinc indecolleda, adhanc eítaptior & commodior afpectus , adillam veró auditus. De. us jgit primó fcilicet de vi;& dixit Plato in Tbymao c. 3 1. referri Philofophiam vi[ui acceptam. ' Et , oculi ]gll!mf' 2 divinitus dati[nnt ob caleflium. eognitionemm & imitationem , (& ob Philofophiam optimum di- Z [ oflm vinitatis donum, Scneca qu oduein Tragad : ait; E4 Fifu s[(llm 73 Pareprima. - " Fifu ?arentem, niagna par s veri latet, fnem DT De fecundó fcilietde /4udiru eleganter cecinit I Balde in Uramiá : honi LA &cilicet ut vorem , matutinamqie pruinam Didutiu potat coucha mariua find. ddgm lMimo &ic gemina pendent circum que. tempora concha, J dratlibus arcanis verba profu(abibunt, ml ia Héc (énsie uacuum doceant vel mille Platoness Whor Nemo difcipulus , nemo Magifler erit, bra " Caterüm legitütde Diodoro Stoicó, qum Q étiam oculis orbus tam perit& Geometriam do- &t cuerit, ut Di(cipulis normam dederit , quà exe p á&tffimélineas fuas ducerent, Dydimus Al«c- Yibu xandrinus Eufebiz Przlatus à pueritia ufque c&- Ti cuserat, non obílante tamen cacitate Dialecti- Wm Cam eruditiffimédocuit, ficut & Geometriam : multos item poftfe commentarios fupra Pfaltee l Refert. hic riumreliquit , tefte Volaterrano. idem Auctor , quemdam flatuarium Florentinum I pofi deperditos oculos, cum ftatuam marmoream, qua Coímum hujus nominis primum , Ducem QUi T "Thufciz repre(entabat , maná palpáffet , ejus ef- figiem tam accuraté & affabré in cretà. elaboráf- T üm fe , uteandeim fimilitudinem , quam Prototypon erebat, ad vivum exprefferit. Sic enimveró hi Ta& & délicatiffimó reparavit, quod oculorum [ Roma bt c&citas denegirat. Exfcu!pü): pratetea Ur bi: De (enfibus incommuni. 23 i at l— m-——æ———— — [Irbanum o&avum fchc:(f' inae d& glonoüülmæ [ memonæ(ummum Pontificem , ut meritó tota t eti , ürbs obinde ftupuerit. ugr. 3tió quis fenfus plus damni inferat hominibus ? Dicetalius , quo4 guftus , quia plz- Unde Po- m ves occidit craApula , uanm gladuw. dagræ! Unde capitis ? olores? Unde CoYTHpiorumm. ii bumoruss abundantiatUude innumerabiles &z'zj morbi ? nonne ex mtempemntm* mquxt S.Cht ty- i. fTO foft. bom. 10. in Genef. S Myeron. quoquc au- thoritate Galeni idem affirmat , & Philo He- brzus exemplo Caij Imperatoris idem declarat , T. dicens, antequam lmpetatox eífet , illamíanum m d & robuflum fuiffe , quia parcé vivebat ; (edime p perio adepto & gulae deditus varijs morbis & gra- Jf AL' ! vibus inficmitatibus divexatus fuit, Nec motrbi f Qu tantum vercum etiam repentmæ mories hlüC JCH' Diuid vantur , ut Poéta Latinus teítatur ; vettiat Pal Hinc fubita mortes , atqse inteflata Senethus, t «t u Alius oculum affignabit , quia oeslus ooens de- tünu pradatus efl animmam meam. Toren, 3. $1. Et; qotelt quod oculus non videt; cornondolet, Hinc le- Duccm J u" glturch Petro , Glarevallen(i Abbate , qui vul- gó monoculus dicitur : hic cum ex infirinitate Ü u oculum amififfet , dixit , Deolaudes , ab u20 inf- o mico tseo liberatus [(am:plus autemme tervet ve- j jorim rhdnens, quaxs perditia alteríus ,' utícribit Sa- b:l l. j'. c. 7. Idem narrat de Pimenio Sacerdote T Roma- [jie Ej l 74 Pars prima; emceiecesk OSIXPRSUERUS asidünanl Rormano, quod letatus fuerit ob cacitatem , p D«eoqucgratias egerit, eó quod deinceps inimi- vt cos S. Excefie , prefertim Julianum Apoftatam »! sli viderenon poffct. Philofophi quodue magna fctt ex parte damna oculorum perceperunt, ex qui- pli bus aliqui , ut melius conternplationi vacare pof- pot fent , oculos fibimetipfiseruetunt : Inter quos Clig fuerunt Apuleius & Hermes Platonis difcipulus , T qui oculos fibimetipfi eruiffe dicitur, neillorum ufuà fludio virtutisavocaretur,ut Theatrum vitz li human:e refert. Multó tamen melius damna illo- tí rum penetrárunt & remediaadhibueruntaliqui fu Sanci, quià Deo precibus cxcitatem impetra- fe verunt , ut inter sliosnofler Sanclus Zudomarnus & & S.e/fquilinns feciffe leguntur, tih Imovidetur, quod Auditus plusomnium It noceat ; ratio autem cfl , quia eft fenfus capa- tot cior; guflus paucos cibos appetit & fubitó fatia- ht tur ; Oczlus plurima videt nec fatiatur , fuos ta- j m en habet terminos , nonvidet abfentià, nec lon- v ge diffita , aucincorporea , & f1 non faturetur , ad frninus :'.mplctur. "duditus veró multó capacior eft fenfus , nihil enim eft, quod fub obje&o illius 0. comprehendi non poffit, preíentia , pratetita ,. futura , diflantia , vera , fal(ajincorporea , corpo- 1€a Gc, percipit , nonquam fatiatut, necimple- R!« tur; zec aurisaudittt impletur : Eccl. 1. . 8. D Przterea auditum DI ficque in infinitum procedit. (s minus, quam alios fenfus cohibere poffumus ; l nullus enim te coget ad guftandum ; oculum pal- j pebris um nl 521 —:-m COU DeP. qim lo De feufbus z'k communi, 75 ltatem! , s inirt pebrisoccludere licet, nec ullus re coget ad vi- depdum; Auditus veró magis eft in potentiá yftiat aliorum , quàm noftrá , oportet te aliorum di- Qrapi fcretioni committere, utaudias, non qua tibi tt qi. placent, fed quaalijs proferrelubet, Per hanc p portam intrantadulationes , elufiones , detra- lr qui :ipulus , &iones, perfuafionesmalorum, aliadue id ge« 4 nus. ilorum u Caterum ad ruinam univerfi generis huma- niin rimocapite Adamo occafionaliter confpi- wl ráffe omnes quinqueíenfus, jam antca eftinfi« n nuatum. Specialiter tamen ifla perditioeftad- nptt fcribendaguílui; non enim afpe&us , odoratus iil & tactus pomi noxialis videtur fuiffe Pretoparen. tibus prohibitus ,fed folus efus: . 4e Lgzro fciene niiutt tie boni (* mali nou comedas : Gen, 3. Lt meri- s p tó iftud exitiale pomum Pandorz pyxidi compa- b fti ratipofft, ex quaper femineam curiofitatem (uos t apertà, malotum Genusuniverfum | inde cvola- «l vit: tf d 4Mors iaclnfn latet ,vitamalé creditur. avbor ; | affüt - Quod valeat vitam tollere ,virus babet. yill il v O mal? falta falus| mali male credita lígno , Quam respracipiti lat tua munde Vloco : p p Reclé cecinit de infau(lá ill4 arbore Poéta z4 Ty- j pomundi., Etreverà ro: us mundaus in mzligxo jtutt Cmali ligno ) pofitus erar . Lgoann, f. Unde ve- (us, ré dixit Grammaticui ( inquit de cana Domini S. Vinccmius") p ! hii .Mala d * *T)trs primak 96 boaano sb : nmLo- [ f/ï/fal(z mali maló , «ala contulit omnia mala.A AMala , hoceft maxilla , al2 , hoc eft Adami , in:ell:; m&lo , hoc eft.pomo, mala contulit omnia malo , | jha tie in boc eft mundo , tàm magno quam parvo Adamo qubo pritoo homini. nempé cujus emnes pofteri ( ex- Conft ceptá Immaculatá femperVirgine MARIA )pece EY caium originale infeliciter contraxerunt. | Quat, 4to quinam fenfüs ultimó deficiatin üt b homine moribundo? g. (1 experientiz mul« lib.: tiplii fides adhibenda , plerumqQue ultimó Íolet deficete auditus. Hinc Ícribit Petrus mö; oCul Marchant de fe ipío zo. 1. tr. 4. tt. 4« q. pidu ;. ciucafinem, quod nempequondam adex- ticma fuerit deductus morbi violentia. Pete- CO(]U, bat Confeffarius , ut vel tadtü manüs vel annutü | ocalorum fignum fenfibile doloris in otdine ad p abfolutionem Sactamentalem exhiberet , (ed ftu- . Aniti | pc£iétis fenfibusnullum peteratdare, Solusau- ditus erat acutus. & expeditus ad intelligenda o- hs vl mnuia , quz à circumftantibus dicebantur; Unde lt credebzt fe mapibus , pedibusque /aberare ad ex- hibéndum externum fignom doloriss fed veré p laborabat , u(à nempe teliquorum fenfuum , ex- Qpj lf cepto àuditü defliturus, — Unde hic author pott- modum fanitati re(titutus fuadet omnibus confeí- Qu fisó fariis, utmoribundum etiam nulló deprehe fignó (enfibili, (ub conditione abfolvant. —.4b j t!hfu illo tempere (nquit [oc. cit. Autbor.)in animum r industi, quod fi quovis uodo aliquem catholica fic. gnia quod mihi lg *Olifþïffm?"/)""fm , 566 frguum . ali intellg'gi- Yà, - — TA —* - De fenjbus in communi, d 4 ttli, LAdimi, intelligibile penitentia dare poffet , nibil ominus ii ii — f& conditione ab[olverem Cc. Similes experien- tiz in alijsetiam moribundis funt deprehen(e , ) Adimo hi t quibus zgréaccidit , ut. poítea referebant , fibi à Confeffario vehemehtioti voze acclamatüm : er "'A)pec- go auditus ultimó videtur deficere. Kdti Quart. ;to quifnam fen(uum in efformatio- ne fztüs ultim& perficiatur ? Refpondet Arift üig ml ullinó lib. ?. de generat. animal, cap. 4. quod oculi ulti- r Duti mó perficiantur : caufam hujas affisnat, quia oculorum organum ab initio humidum eft ac fri- ,f' 4- q' 1 g. gidum, proinde non nifi diuturno tempore con- coquitür , ac coaugmentatur. Et hac eft etiami put annurü ratio,curoculifub initinm grandiores fint & pro- greífü temporis contrahantur , quia nimirum fub dinead initium humidiores fünt , proinde craf ores, d olosat Quar. 6t0; Quinam fcníus primó deficiat in homine ? y. oculos primé deficere , quía funt qu ! Umk valdé humidi, humida veró citiffimé cotrumpune tut, utinfloribus, fru&ibus aqueis ac fuccofis lt patet , & cum oculi magna fpitituum abimalium du 1 ,CX' copia indigeant, calore paulatim deficiente,necefe Íe eft fpiritus animales etiam deficere, & confe- p " quenter oculos cadere, —— Qasres z. Utrum Damon poffit. aliqug juus) , — fenía exterioti percipi ? Refp. Daermonem nift affumat corpus , non poffe ullo fenfu percipi,cuar 7) enim fit purus Spiritus , eft extra fpharam poteus jj qiili tiz materialis , cuju(modi fant potentiee fenfiri- va, Et hinc præüigia:rix fuit illa. femitria 8 " mendaic LR 98 Parsprima, —— — H —- mend:x » qu: interrogat a à quodam Theologo Vaniti utrum non videtit. Spiritum Tropalogicum , t&- X 1 - futriló fpondit ícillum / in pulcherrima forma vidiffe, lothw Quodfi autem nemine Darsozi:s velis intelligere Pilf Faminam , ut intellexitilleaulicus ( de quofcri- bfïäpïo bit 5. Damafcenus i2 Vzta Barlaam) , tunc omni« um h no fenfuexteriori poteíLpercipi, Res autem fic 1ht. 1 fehabet, Rexquidam regium filium toto de- frlfm cennio inclufum juffit. abaulico deduci in thea- quil uum fplendidum , ubi varia ei fueront. monflra- gi: T ta. Ad ftabant curiofz mulieres , quas Aulicus jeitio Regio Juvenifcifcitanti , quanam effent ? dixit irihi Í effe Demones animam hominis decipientes, Quo Qu dictoluvenis deducitur in aulam,ubi à rege inter- U,WW;, Iogatus, quid nam inatrio ex rebus omnibus fibi Ü L placuiffet! Refpondit , Demones, mi Pater.. Et fire tales D«emozes famihares habuit fapientifümus ff Regum Salomon circa mille , 3. Regsm 11. ubi gt dicitur, GLaverteruni mulieres cor ejus, Vett d Quzres 8. quisnam. omnium mortalium | Jj maximeé fenfibusindulferit? g. id foli Deo no- n tum effe , cujus fapientia nunquam fallitur, Ca&- terüm Ecclefiaftes ( quem ipfum Salomonem llO, J fuiffe, teílanturScripturifte ) de feipfo fatetur Lb Eccl. c. 2. Y. 10. omnuia , qua. de[ideraverunt o- ftn( Ug euli mei , non negavi eis: nec probibui cor meum , L sFIan. quin omni voluptate frueretur ,. G obletfaret fe "- anhbis, quapreparaveram , nempe varia & ex Vetity quifitiffima objecta & oblectamenta fenfuum ex- mfc[h teriorum. | Qui tamenin Jomnibus deprehendit Ui .yani- P De fenfibus in commnuni. 79 us Gs Guptaznen heologo vanitatcm-&, afflitionem Spiritus, Salornoni /n, T i meritó accenferi poteft Marcus Aurelius Impera- y vidift tor Romanus , quem ficinducir M. Antonius yeliget Philofophus J, 4O. 2m« furs expertus( inquit )/z- qolti bere profevam , licet eusya nominis mei notà , fcd M elim for[(an futuro feculo profutura, | Peromnia yen li "mt , Vitia exercui , periculumqte feci, po[fetuà lotodt feipfam ex(aturare bumana malitia: deprebendi , ín Ut quà plus cibifumo,famem acriorem s quà bibo ma- monli £i5 » ardentiorem fitim tquóo fum in fomno indul- Aul &entior , majorem [ómni cupiditatem : quó plara " mihi funt , adbuc bis plura me concupifcere : quo u Qu quero diligentius ,minus invenire ; uibildemum ;G fttt unqnam obtinuiffe , quod appetitum . fatiavet , usl e nonpotiusad alind babendi libidinem provos " c€arTet, Hazcjuratum & coronatum Senfoum & (fimus fen(ualium voluptatum Mancipium, de fe ipfo j i fatetur. Marcus Aurelius Im Crator, O quàm. veré dixit MagnusS, Augu à inue: fecifli sas ytdium Domine ad te , cir inquietum e f cor nofirum , do- nec reqm'efmt in te, )u nO 25 His duobusSalomoni nempé & M. Aure- yonit lio, juratis fenfuum mancipijs, Ecclefia Romae fatet na in Breviatio , contra ponitduos alios, juratos rM[ [l fenfuum hoftes, D. Themam de villa nova ,« hs 5, Francifcum Salefium , gloriofos profe&oPra« ifti (0 ules , quorum alter femperexcubans, tanta fe- IT veritate Sexf;;5 faos perdomuiffe traditur, ut ma« na nifeítius fanctam tyrannidem, velutin vera man- jl Cipia , quam herile imperium exercere videretar, " m 8o 1 B CL Par.fprz'md-.- pscad » : 4 — a Altc i'l;ll';n acce pimus ràm folerti. induftria, o bfea qma illorum; ad incrementum divinz gloriæ di« vir d fpe:i(aïc ,utomniumuf(us & fanctiffimz pietae f:?:' jf tt fübmitteretut , & Chriftianz charitati.! felicif. Q fim? mihtàret, Qubus . adnumerari poffec Vir Tattüm ille devotiffimus, de quo Drexelius in. Azcet. L g 2.6. 6. $. f itafcribit. Memini me legere de ho- U t mine egro , fed reclffimé fibi confcio , qui ifi I i (11 mottis vicinia, velut oratot ad (eipfum , omni Ambro bus corporis [enfibus metitam gratism retulit iri patabx huncmodum. | O meiOculi! 24pso . vos debaé tibus r qned pa[] eflis nolem vobis & cacitatem per- Ítiet; [puaderi, quotiescuaque . vanitati aut lafcsvit us n ;:fpicicndæ fait pe?iculum. Hact mibi nox , bac li, £acitas , fape fuit faluberrima. O meg Autes qui u ratias vobis babeo, quod artificio ex temporali [f ob (arduiflis , ad vmnem inboueflnm , obtrettato- &t rinmi noxium . (crimonem. — Hac. mihi fuvditas d ' Jepiffime fuit/ faluti. O Manvs mez ! volis .mgu'xt'-. 1 menori mente ad[cribo, quod delicias. & tatin E l jacundapotuerim afpernavi: veflfra mili ad boc ltem [ pro fmt éontinentia, O mi Olfactus! Et tuis be- dj neficijsrefpondeo. — Tua fuit. virtutis & oderes hi gratos [pernere , ( ingratos perferre, Dei £AB54s C(Nu; li multum me juvit tha patieusinduflria. Et O mi mhrm Guflus ! 7zbi me quoqite gratum prabéo, tibi ac« Md teptasvefero vitlerias plurimas. Pars falutis r QUb n mea maxima in te fletit , potui[li &* dapibus cae L rere & inter dapes efurive. eAbfiinendo t f&i- [lintndo prómovitnus, Agitur , O meum cor pus: finé / [ i t F ii Ó á i h De fesfibus in comimnmi. — Ed t i, obl Jine me brevi vemporis [pa j À iE abeffe . jung?« ploried mur iterum ( uuafiuemur 777 1 Præmia änæxp? — 5 m fitt bili , felicitate non finienda, at ld Quares ultimb, cum dixerimus quinqae of V tantum eífe corporis fenfus, quid per.numeium | N['M- ,i quinarium denotetur?. g. Apud Sacros Docto- «e dl Ies quinarin: numetus ,. quingqze co:poris (ea- fusm. fgoificationem | importat. Id quod S; p , QU if? um of -Ambrofius manife(tat in Paraphrafi; quam fupra yrenli parabolam Chrifti de quinjue Virginibus pruden« I tibus & quinduz fatuis dedit. In. lege L«vitica Teveré adimodum praceptum erat , ut i quis qui- puten t I(IMH 'nis vicibus erraffet , aut quinquies damnurm intu- TET li liffer, id quintupliciter. quodue repararet ; id u At quod ufutpaffet/ quintuplieter redderet, toties etiatà correctioni. & emendationi fuübijceretur. T d ii Hac (unt talenta; qua homini Deus ad negotian: dum difpenfavit: undé in parabola fetvusbonus jj " inquit t Domine quinqüetelenta tradidifli mi- TI Vi,- ecce! alia qninque (perlucrazus fum, Hiac jl l item quinque drachmarum fignificatio eft, qua E;:flf! " ab infantia ptima'ad annum ufdué quintum . ab Antiquis pro filijs offerebantur, prout Hefy- TL pj chius Hierofolymitanus fentit : de riedijs autem n drachmis fuccedente ztate ad drachmas integras N sÍcendebatur, ubi fenfuum figurabatut perfechio ; 7 1 que annoram incremento fuccedebat, i u t "TA [ OL | cofPlJS. F PARS 'U EM I€DI- od dirni PARS Il m/ s De Seufibus in Particula- al H »; (5 quidem primo Ápin h D E OCULO. lii A&enus, quecómmunia funt f : ül ) ", D 7] j I externis fenfibus, cxamina- - T NSUNS ; vimus , reftat modo , ut de il- T Et teta lis fingillatim. agamus. LE quidem initium ducimus ab Oculo , feu otentià vifivà , tánquam cateris pre- ptia lii ftantiori, fed non nifi curfim & Philo- lt fophicé ; nam , fi mathematicé de illo t differendum effet , opusforet integrum volumen ejus examini deputare. Qua- &m re fit LE ln QUJESTIO I U Ídi De poteniiä vzlia. ART ICULUS I, ) Mirabilis fIrucura oculi, - j J Ngens profe&to naturg, in exili globulo lua dentis , cft miräculum ; eculus , pars hom inis$ hn di- JDe Oculai 85 diviniffina , & ut inq-l-!-i; Iidorus Pelufiota epiff.. X12.l, 2 corporis $ol , imago animi, totiusibe- minis Tegnum. Princeps videlicet in homine 1 feníus in editó locó collocatus , tanquam in folió. Hinc S. Ambro(. 6, Hexam. c, 9. ubi differens de fapienuffima Providentia Dei,quae maxirmié in hue mani corporis ftructurà refplendet , ait: Jr«gse sobis in (umnama propemodum corporís parte con- flitui oculos oportuit tauquam. in drce , C ab voniafit emni velminima offenfione defendi. exanit Itaque hoc organum 7;55 ex tot particulis & cum tali compo(itum eft artificio, ut veracie u T r ter cum Plautino & Sinefto appellati poffit. At« v4 magna $ dum videlicet ia tam exiguo cor- *CUIO, ffb puículo apparent & concluduntur tot particule , telis p tunice ,mu(culi , humores ,. nervi, venz acare & hh tcriz, cam interfedivi(e & di(parate , &nihil« ominus hic inunum coacervatz & reflrictze, d lh Diciturautem | eczlus quafi ab oceslendo , n (Ea tanquam quifub valle ciliorum finuosá inclufus & abíconditus fit. Hebrai illum Ovges appel- Jant, quodaltitudinem denotat , ut nimirum oc- currat homini , fibi non , qua humi delitefcunt , Íed fublimiacomcmplanda effe, lindc Pocta , Os bomini fublime dedit , celumque tueri . nffit & eretlos ad fideratolleve vsltus. Dividitutantem hoc nobilifimum mems lobulolïqï eurnt J ]j brüm in partes oculo ad jaccnces & partes 2 CoR- 84. : P Pars fecunda. conflituentes. — Partes adjacentes funt, offea o;- a bita , fupercilia , palpebra; cilia , duo anguli ocu- | QUi lorum ; mirum enim eft, quàm accuraté prg- , ftantiffimo huic organo natura confultum volue« Wilijj rit. Pofuit illos Deus in profundo , ut tutiores Tilione efTent , & minot fieret Spirituum diffipatio. Sunt Bifw, IT etiam intutó , quiaundequadue offibus ac palpe- bris feptifunt ; hinc enim Genzfuperioris of- Ctyüauw ía , qua maxillam attingunt , protuberant/; illinc ni & nafus , qua(i murus oculis interjectus appatet ; fu- vulgöq periotefrons & fupercilia inftar valli ,. inferiore F cumdi os gene fupetioris prominet , utrumque veró ci- lium undequaque, Singuli oculi praterea duos latis, 'angulos habent , quorum unus , qui vocatur Cï;/fg/t 'Cantbus , verfus nares glandulam continet , quá QU yoy ) mme humorà cerebro defluens lacrymas parit : con- fÍumptis veró glandulis otitur lippitudo perpetua. &um hab Dtnul Adipem itemadjecit natuta , in qua oculi fub- fiantia, mollis & delicata fine damnó vertere- ?Wicsu lag tur, at(ue hz funt partes oczlo adjacentes. ' Oculusautem ipfe corpufeulum eft rotun- ] um dum , ut tantó videlicet expeditius & copiofius videre poffit 5 (icut inrebus rotundis promptitu- ""üiüïn do eít volubilitatis , revolutionis & celeritatis , fl quamvisnon omninó fint fpharrica , fed potius LT ovalis figurze. Wf Conftatautem lizc potentia tribus humo- f t 9 [ EIllm | zibus, feptem muículis , & quinque tunicis ( alij áeptem ponunt ) & duobus nervis, Citm N «ompofitio fic peragitur, | Ipfa veró Qr[iüm Imprif Nitie , E d *De Ocula." 8f of o guesEmsENUEB -0 Guaexspum CONREDMENE —— gpul od Imptimis oculüs figuram habet globi, ideo- que aptiíimam , ut poffirex omni partequoduo irdt pe ym YOl verfus infpicere, Deinde, ut conftat ex obíer- !t toliou vatione Anatomicá ( quam tradit Arift. /. 2. 4e jtio, Sut Hiflor. animal. c. 1. & Galenus lib. 8. de wf 4 PB]PO' artiumn c, 6, ) incentró oculi eft humor quidany tiorís 0l cryítallo fimilis, qui própterea dicitur Cryflalii- "145 & figuram vendicat cu qnf jufdam lenticula , que pateli vulgó dicitur pupilla, inkrtt Hunc veró Cryflallinum humorem cit« cumdat tenuiffima quedam tunica , dicta! fpecu- e v ierea d latis, propter íplendorem, .Pratereà humot Cryflallinus , quafi immer(us eft alteri humori , l vocatllf int; ( qu! vocatur vitreusà fimilitudine vitri 5 quia ta- men Cryf'allinus humor diaphanus eft, adjun- j : d &um habec à tergó nigrorem quendam , ficut. in ) Pelþmo ccii Ípeculó ponitar ftaneum bitumen , vt ita poffint Ípecies reflecti à pupilla ;per quas poffet quisque u (t$, in oculó alterius velut ia fpeculo fe videre, Haumorem poítca vitreum circumligat fe- 5& 1010* cundatuniea, retisa, nuncupata , quiapropter copwfïüï tenuiffimas venulas & arterias , modum tefert uj cujuídam retis, Utrumque preterea humorem ;Ieriralisx, ambit tertiatunica, que wvea appellatur, quia ii uva follicule Ípeciem prabet. Hiec tunica non tegit pupillam ex anteriori patte , ut profpectum , lu liberum reliaquat , nec códem in omnibus affi- " AH.? Citut Colore, Imó hinc diver(a nomina oculi Pfg u fortiuntur , alij enim propterea cafij dicuntur , ' Wlif virides , nigri glauci &c, quamvis etiam vocari j foleat 86 "- Pars fecunda; —— ) foleat ea&cm tunica zig rus oculi, Hancterüam tunicam fubfequitur tertius TUmp &- bumot , quia42ess vel albsugineus dicitut , (imi- E lisalbo ovi ,àquo aqueohumore humetatur. & hp attemperatur pupilla , ne propter ficcitatem vi« fMiftortg fus deficiat , atdueita habili bác. mixtura accipitut quidy J circumje&ó candore lux , ut temperató repercuf- N sü nen obflrepet. rtiord Honc humorem fequitur quarta tunica , tila a quamcorzeam dicunt , quia fimilis eft laminz ftrua corn:a , fed (plendidaeft ac diaphana , ambiens- impram que totum oculum, 'velimp Sequitur deinde quinta tunica alba quódsm gtf 41 fgr pradita foramine, per quod pupilla afpiciatur , & perquod poffint fpecies ad pupillam tranfmea- Wt Hl re , appella'urdue a/Psm ocrlí , qua calida eft, ut Wil Calore (uó predi&tos foveat humorcs , ne conge- v lentur aut organum deflruatur, Devarijs mu- UUN neribus tunicarum videantur hic PP. Conim- fütyy bricenfes.. lemr. Totos bic oculiglobus ligatus eft feptem J'Mq;, lttoy mufculis five ligaminibus, Adeandem prate- rea fabricam concurrunt duo. nervi, dicti optici 45 a;;,; aut Viforij, quià cerebro originem ducunt , pet pulcl quos viforij Spiritus deícendunt ; atdue hinc fit, LT. ^ quod malé affectocerebro , quamvis oculi nihi aliundeincommodi pauiantut ; hebefcit vifus, ut 0n patet in ebrijs & phrancedicis, é quorum cerebro deícendunt Spiritos nebulis obducti minusque : Eur.*o Pü!: De Ocule, 37 EO BINONN TP Pulcherfimam dcícriptionem fitus oculo- g tettij rum pofuit D. Ambro(. 6. Hex«me. c, 9. ubi habet tur n fequentia: 4dberent veluti quibu[Aam montium eaut & fupercilijs oculi , ut & protegente montis aAcumint Itf Vi tutiores fint , & tanquam in fummo locati , de j topitt quadam [cema fuperiore , wniver(a profpettent. ANeqtie enim oportebat eos bumiles effe, ficut au« | IGPIICU J ves vel os, ipfosque narium interioves finus,. Spe- cula entm femper in alto eff , ut advenientiumoa- "TP t r tervarum boflilium explorari poffit adventtis , ne impra-uixb occupent otiantem vel. urbis populum amur vel Imperatoris exercitium. $i latronum quo- [ qUödäm quie caventur incuv(us ,. fiexploratores in maris aut turribus aut mostis excelfi fupercilto fint lo- [picidf nt €AH , tutt defaper fpetlent plana vegione , in quibus J in(idie latronum latere. nonpoffint.. inmari quo- que pofitus, [8 quis terre appropinquare fecon- necte ij n jjcit , 1» ipfa mali fafligia & celfa antennarum cornua ,explovator a[cendit , & adbne invifibi- . Cotit lemreliquis navigantibus tevrram — falutat ec. f ii Jtaque nobis in (ammá propemodum corporis par- te confHitui oculos oportuit ,| tanquam in arce & p p abomnsi vel minima offenfone. defendi, Quid jdiori pulchrius ? Eleganter etiam Baldein Urazia de ol y vif;: cecinit : p Omm'patenk alind uu[quam majere paratü Vi(USs 1 In membrum tautas contulit an&lor opes, ; cer nicunqse expendtt fabrice miracula,vifns , nlnüsq"e Vitlus laudandis , fe neget e[fe parem. Qug- p F 4 8 *Pays fecunda., mm—-—.-—-—.m L " um : Quiaces hizincidenter, quinam ex oculis no r mereantur przlationem. & primatum ? xy.. O- pl K culos , ut laudahilis cenfeatur eorum conftitu- Qu D tio, oporteteffz magnosatque concinnos , aut fU faltem decorà mediocrirate fpe&labiles, atdue t í infupst falvos &^ fulgentes, quales funt oculi Hiac, vulurum, Aquilarum &c. unde (ignificant ho- ho minem ingeniofum & magnanimum , ut tradunt tsl ficit Cocles , Polzmon Adamantius, Etpraterea fignum funt complexionis optime ; indicant &pu enim magaam fpitituum abundantiam &c. Quod tinoi fi Nicquetium confulas de oculorum principatu , inPi d« dicit hic author , oculcs czruleos obtinere prin« cipatum & viróPrincipe digniffimos etfe , eb quod finl, «olor czruleuscateat aduítione bilis & | melaa- cjimäiæ. Q. V, :am ob caufam non modo ad facili- tatem morum denotandam , fed etiam ad functio- x;cs visüs obeuadas aecommodatior eft. . Unde capr , qua fonracatiffimi visüs ,. glaucos ha- bent ocn!os, Quod finon tantum czrulei,five ( £lauci , fed etiam cafijirit ocali , propter majo- rem fpiritaum copiam , ex quá caíeitas oritür. , jun muokónnt commendabiliores, Sic. Miaetrva ln IK armorum, mufaramque Dea , ex M. Tullio /. 1. n de Nat. Deor, cslios oculos habuit ,. Neptunus. cx culeos, Mufz [ubnigms. Socrati erant tna- fion gni ,nieentes ,acpellucidi. Pico Mirandulano , un quifui f&cali diccbitur DBiblictheca, fuére parvi acfl;vi,ut refert Joon, Bapt.. Porta, Guttulis ] ignitis afpeifi Ezelino yranno, . Pellucidi , Adria- /' 8! no ?De Ocnlo. 89 MELGDEE" RRRRKÓ maoconitid. — ex oculi ;i; Imperato'r'i : Alexandro Magno, . mediocres iy0 pellucidi , atque humidi, — Croceis radijs flavef- onftt centes füerunt Julio. Cafari , ut . refert Sueto- onos , d j nius, Galenus verb Spiritu , & bené , quamvis 5, &i non fuffidenter eculorum. bonitatem metitut, unt al Hiac, fimultug(it Spiritus, bene videntur re- tcant J mota 5 fipurus, exacté quare fi multus & pu- j tsdur rus fit Spiritus , accedente idonedá partium figurá, Epratd facit, ut & remore & exaclé videamus : paucus - qudcat & . purus Spiritus reddit exaCtam quidem , fed vi- cinorum tantàm vifionem. "A (W Et recté Arif! oteles in Phyfiognomicisait: quibusoculi valdé nigri 'mcipatüs t prt decliaant ad flavum co!orgm . boni animi ,tqo r nf fþnt. ARTICULTIS II. y fadü- T , Uni In qu& Parte oculi fiat vifio ? o n Um tot fint partes oculorem , mtitó duBi. C tatür, inquá illarum fiet vifio , an ia con- it 4j oritlf jun&tione netvorum ut Card. Aguirre & alij vo- lunt,an in tunicá retina, ut Card, Sfondrati & Mart RR. Volunt ; an veró in humore Cryítallino, ut Jlio ^f peft Ariftotelem & Galenum plutes medici fen. tiunt. TO " Dicendum, vifionem fieri in pupillá feu Jf humore Cryftallino. Ita Arifloteles l.. 1. de bi- 4 pæ!Vlï ffor. auimal c, 6. — Et Galenus. de ustpartium m Mi l. 8. «. 6. Conimbric:nfes i2 prafenti 1, 2.c. 7. L P s quaft n s5 ' Pars fecunda, Ll quef.7. Ratio eft r. Quia pupilla eft pars no- vitiv bilior , ad cujus confetvationem ordinatur totius oculiftrucura ; ergó inillá re(idet potentia vifi o E. va , cum adpupille confervationem tota natutze peten cura incumbat, 2. uiahumor Cryftallinus intoer feu pupillla eftin medio oculi , proinde aptior , Mi ut inipía actus vifioniseliciatur , quia commo- ET dius fpecies intentionales per lineam re&tam ab plica objectis poffunt ad ipfam tranfmitti & actus vifio- fed nis € pupillá in obje&tum tendere : ideoue expe- mulng rimur , intuentem alterius oculos , in íjs fe ipfum ID confpicere, velutiinfpeculó , fcilicet refiliente fitlo: fpeeie. Propterea humor Cryllalinus , qui b centrum oculi tenet , przlucidus e(t , ac Diapha- Áut(n nus , omni deflitutus colore , . & . determinatur ; Üifitg aliquó opacó ,ficutípeculum, ideoque refleGtit V l fpecies ad videntem, quó aptius ac diftin&lius o- mnia valeatpercipere ? ergo in íola pupilla feu ( humore Cryftallino fieri ac. recipi debet. vifio, Hinc etiam Izsó tali humore . deperditur vifio : ergo , quia pupilla eftpotentiavifiva , in quá fit & recipitut vifio. Dices 1. Si potentia vifiva reciperetur in lity pupillà feu humore Cryftallino, tunc deberet ad- Cryl Ht(jug mitti duplex potentia vifiva , ficut eft duplex pu- pilla, unain dexteró altera in finiftro oculo; fed nj hoc nequit dici , quia alias fieret duplex vifio , & f*ïþü] objeclum videretur duplicatum : ergo potentia vifiva non refidetin humore Cryftallino, kmn x Nihilabfürdi efle ineó, quod potentia Pa vifiva s 91 UEL G : Qe Oczulo. d | pärs o vifiva in cjuohbetanimah lit duplex, ficut & pu- Ut (f pilla duplex & vi(io. . INec per hoc infertur, ob- 'ntia Vif - jectareprafeatati debere duplicata; quia, licet t natute petentiz vifivz , earumque operationes fint duz , li intuenturtamen idem objectum in eódem fitu aplet atjue ordine , & (ub eódem axe, ut Perfpe&livi £omtnoe loquuntur , adeoduc objeQium non apparct du- « o plicatum. Econtra ver&five potentia fit una , hu vift five due , appatebit multiplicatum objeclum lk (f multiplicató axe, Hinc ebrijs fubinde idem ob. [eipim je&um apparet duplicetum , quia videlicet ex co- piofo vinolaxatur nervus opticus , ut fuftinere rcülicntg j, gl non poífit zquabilitatem — pupillatum ,. fed una Diph furfum , deorfum altera dirigatur , ex quó inor- muitatt &inato oculorum motu omnia apparent duplica- nddit ta. Hinc pulchré Horatius : Qs ppil!a ( Cum bibitur conchá, tunc jam vertigiue tetium 1 Vi J efmbulat , c geminis con[urgit men[a lucev- nif. rilo: 1 quä fl Dices Secundó: proctganó visüs potivs fta- tuendam effe tunicam retinam quam. humorem eetüt I Cryltallinum , illa quippe fehabet inftat fpeculi, e t fitu e in iilà pictuta objecti, dum [pecies ibi ul« lrl pll' timóterminantur., lo R. N. illatum: humor cryflallinus, cum M fit pellucidus , fervit ad inflar fpeculi , tunica au- t tem illa retina fe habet per modum plumbi , quó fpccies retinentur in fpeculó, u "t [ 'gf " Quatr 92 Pars fecimda; m QnióseR ol OO ID EIROISREDRIND t 5 Quar. 1. Cur. motouno oculo in unam ntm, partem , in candem moveatur & alius, adeo, ut fi, in eandem objecti partem uterdue oculus (empet td:og: obtutum defigat? m;. Id provenire ex nervis o« ls u culorum , qui fub cerebro in unum coaunt , adeo Hinc. ut compreffó unó laxetur alius ; alioquin . obje- dunts Cum femperappareret mul:iplex. Pifcibus ta- bt men funt oculi immoti , nec emim Opus erar ocu- lorum motuin eleme: it0 , ubi nullus impingen- bunt di metus, He« Quar. 2, Cur oculusnon laffetur ', quam-; los vis conunuó moveatur? g, Naturam | oculo bet, providiffe , nefatigetur cum neceffirium fit pro Quj confervando animalium bono , ut dum vigilant , DI femper videant, n patticulari. autem affignari poffunt hz rationes ;. , ) Coftor Quviainorgano oculi n nunquam dee(tSpirituum abundantia , mufculo- n rum nervoforum copia & aptadifpofitio. — 2. mu[cas Plurimumjuvat ad motuni hunc ; infatigabilem ff rotunda oculi conformatio , jugis humeélatió LT partium , quibus fulcitur , tenera quedam & len- ïm, tamollitudo, jugiquodam vitalium & janima- (4fj d lium fpirituum calore perfu(a. hnj Quzr. 3. Cur natura geminos animali- dig buscculosindidit? g, Communiter , quia cum "Vori oculi , autes , manus fint hominibus pernecefla- s ria membra, voluit natura illamembra duplica- 1e , ut alteró deficiente aliud fupereffet , quó ad- hüe valerent homines Propria obire munera vi- dendi , audiendi. — Galenus /. 26. 47 nfu par- , m P al D;* Omloo » O0 GOEUR tinm , affignat aliam deoculis peculiarem ratio- 1 undm nem, quiácum oculi] ea duntaxat videant obje- adeo, il us ftmpt 4da, quz ipfis per lineam rectam opponuntur, ideo geminos conceffit natura animantibus ocu- fiefVig Q los, utfacilicircum actu.. intueri poffent omnia, ant,ad iti.abje Hincquade Polyphemo & Cyclopibus unum duntaxat habeatibus in mediá fronte oculum ,. fa- (cibus t bula eft Poctarum. erat Qu Caterum dearaneis multi Authores . fcris npingt. bunt, cas plures habere oculos , quam duos. Ha enim, fi minores funt , quatuor habent ocu- y Qu los , fiveró majores , fex , aliquz etiam octo ha- "a bere nofcuntur. — Quod fi quazas , quo fine hif- vt o cé animalibus detot oculis providit natura? m 'igiflüf ! nimirum, utin capiendis mufcis , quarum ex Mgnarj corporibus pafcuntur , totidem velut. Argi exie Ü wql ftant, Totum fcilicet opus & tota arnanez natura al & cura có collimat , ut circa mufcas Occupetur , TET shilet muícas capiat. — .S/c bomines , reQe inquit Ble. fenfis Ep. 14. perdita Fita, qui varijs fe labori« at bustorquent, cruciant curis , expenfis evifcee | &ICH' r4nt , fiauram aranea feruut , ut capiant mn[- ;am'mi' cam vilifimam, Quid eff inauisglria, 7"4"2 U6*» nantur $ nifimu[ca viliffima , murmuro[a , [ore j dida, Hacille, Apage! has mufcas , velcum j o Domitiano ad internecionem dele, :cem' [p[ici' L ? f il QUE. jf 30455 emcus g f:'gimv QUJESTIO II. du fup EU De ipfo acla potentiee vifum, l AR'TICU LUS I. It fa fptait Utrum vifio fiat per extrami]fonem pottn fii. radioru ? Ubium grave eít inter Authores , utrum ni« [va. D mirum a&us vifionis fiat per extramiífio- u nem radiorum vel per folam intus fufceptionem. u Fiet per extramiffionem , fi oculus nihilia fe ipsó Vil producat nedue ab intrinfecó recipiat, fed emit« tdt tat vel Spiritus quoídam velfplendorem aliquem N D in obje&tum aut medium & ita fiat ipía vifio.Fiet ftnti autem vifio per intus fufceprionem;fi nihil abl'ocu- MU - lo egrediatur , quod in medium vel in objecturm vibretur; fedoculus accipiat db obje&to fpecies ; Mäi cum quibus intraíe ipfum producat actum vi- "n fionis. QU Vifionem fieri per extramiffionem docuit pf Plato in 77ym«o , quem fecuti funt Aphrodifaws ; füj Ín Seneca, Euclides, Lactantius , Galenus & plu- don tes alij. ib Ocu Contrarium fentit] Ariftoteles in pra f&n*ti 1.2.c. 1. tex. 74. Ubific ait. Patiesteenim áli- W M Wi quid fenfitivo, fit vifio, et, nt patiatur ab mmg ipþ 60(0re , quividetur , fieri nequir, K '/.i".' il lgl " De Oczlo. [ . dana FE 95 us umv BENERQ qiAu] igitur , nt à medio, Quare neceffe eft. aliquid e[fe medium inter colorem ipfum G vifum. — Suf- 1 ífragatur S, 'Tho.in eundem locum /Je&f. 4. & communiter Philofophi,cum quibus Mf, Dicendum , vifienem non fieri per emiffio- nem radiorum ab oculis, íed perreceptionem fpecierum , quibuspaffivé immutata & . actuata potentia efficit vifionem fibi immanentem , & funt nihil exterius producentem. Prob. 1. Vifio eftactus vitalis potentiz vi- u fivz , operantis modó vitali: at , fi fieret vifio per yttapit extzamiffionem radiorum vei alicujus fplendoris ex oculo , non foret vifio aCtus vitalis , actus enim i u'oncm; jin i vitalis neceffarió eftimmanens, & recipitur in d eodem Principio , à quo producitur: fi autem fic- digut ret perextramiffionem, vifio egrederetur é po» vlf t tentià vifivà &t reciperetur in extraneo fubjeto: ^ pl od ergo vifionon forct a£tus vitalis. us 2. Vcl id , quod ab oculo emitteretur , effzt ]o fpcdöqu fubftantia vel accidens; neutrum dici poteft : adom Y €rgo. m.probatur: non poteít effe fubítantia , quomodo enim hzc in momentó , quó fit vifio , n i poffet propagari per medium in remotiffima loca,; eujufmodi funt celi , in quibus videntur ftclle ? hmdl u "H PU' quomodo flante vento illa fubftantia leviffima , àb oculo egreífa non propelleteturaliofum , ita J vll ut poftmodum objeétum videri nequiret , utpote T j ad quod illa lux non terminaretor? quomodo ;pea L tubosopticos remotiffima videri peffent, cum le fpiritusifti fubflantiales , vitrum penetrare non [j gofïeint : 96 Mdl Pari ,'l?mndd. [ — !- .Ak. pociesag Pv -'en't ? nifi forte: .icaütur , per p oros vitri cfllue poff: quin vium radiorum propagari : fed ncchoc juvat di- &d col cete,cum enim pori non fint reclilinei , quod ad ? Qrit,d vifionem requiritur , non poffunt per illud direcle ft&c lts propagatiadobjedum. — Accedit , quod vitrum Bol m A per paucos habeat poros. iil . Sednec poteftdici ,illud ; quod. extramit- DT titut 4b oculó , €ffe accidens v. g. lucem, quia &t vel talis lux. ab oculo. egreífa perveniret. ufque ad objsctum , vel tantum uídue ad certam diflan- tgfc[falgäl 21 W tiam ? non primum , videtur enim impercertibi- T. le, quomodoluxà corpore tamexili, cujufmo- hi di eft pupilla, . egreffa ad remotiffimum fpatium v. g. celum in inítanti poffit pertingere. derciqu litity Certé lux facis , que multó major efl,quàm luxab oculó egreffa , non fe extendit , nifi adcer- äbocqlo L tam ditzntiam , multcdue minoiem , quam lux Wi oculi. 1mo, fic oporteret oculos no&em ipfam Wyy feu locum obfcurum illuminate. Si autem di« catur, illum radium tantüm propagari ad certam pl d h diflantiam ; quis, obfecro, hanc determinabit f Et faltem vifio flellarum non fiet per extramiffio- Üj t:one; nem tadiorum , cum flelle remotiffime diftent ; il « vifio autem tecla. & diflincla in plano non ultrà il 05 duo Germanica milliaria extendatur, in alto, ut plurimum , ad decem »/liaria Getmanica, Mtlan W Cujusà terra eflranta diftantia , ut. filapis mola- AUl tisà convexo firmamenti incipetct deorfum cae dere, 90, Annis opus haberet , ut decideret & Ctpmr terram ;ttmgere: ; quamvis fingulis horis confice- rct —HX ' . De Ocule. 'imltüïu- -Ó P EO retzOOMlllaana Ítem , —(li fc:,i-llaA hin c ex térrà zjuntd quedat ad celum empyreum pertingetet & homo àfcen- deret , deberec 84. Milliaáànnotum infumete ; d« uddircöïä nec farsürh plané pertingetet, etíi quotidié octin« j vutut genta milliaria conficeret, uti deducitut ex Core nelio à lapide in Pentateucho fuo; qui pro fecitat extrant Tanta eft dittantia P. Claviurn in füa. fphera. jm, qlJfl calià terra; & quórnodo minimaá lux ab oculo r u egteffa tàm fübitó poffet eó propagari? &c, m dl . Dices i. Philofophutm /, i,zereor. c. 4. ad« at uceté expetientiam deAntiphetonte, qui fernpet cujum fui idolum videbat in aére, caufamque hujus red« ; pf dere, quod vifüs propter imbecillitatem, non po« tuetit ptopellereaérem : ergo . Atiftoteles fentit :fï;quäm àboculo aliquid emitti. i adcte W. Ariftotelém hihil aliud voluiffe, nift ym lx quod Antipheron oculos tam imbecilles habue- n ipit rit, ut qu&cunqueaéris denfiras. €i potuetit effe um d proípéculo; Quamvis etiam & fortátfe verius ; j cetuit dicipoffet ; Antipherontem neduein àdrecraf- vminäbil-f fioti ,neque in alió fevidiffe; Íed lzefa imagiias il tioneputáffe fe , imagirnem fui femper prz oculis abere. . ais Sic ait Galenus de loc, affeft. l. 3. 6; $& plerosqué propter. cerebrum affectum liümote. i QhOI Melancholicó fibi perfüafiffe extetius. multa fé at videre , que intetius tantum Phantafi2 obverfa- T bantur, Hoc idem potuit Antiphetonti obtis fj & giffe ; ni(i dieere velis ,à Diaboló illum fuiffe de« idcftf& ceptum, li Dices 5i n si viflo fitgef uitus fufception eni, ftion N 9$ Pars i[ïrc'ürnalu. E3 E ) us toa non poffunt res adeó magna , cujusmodi (unt montes , czli &c.. in tam exili. globulo , . cujuf- tenti - modi eftoculus, videri: ergo. Ant,conílat; ob« þmnj4 jectum enim cum potentiá (enfitivà debet propore [ tionari, N | g. Licetexiguo oculo ingentia objecla at- ia 3ingantur , tamen non inde fequitur debere vifio» 'gtulis: nem fieri per extramiffionem rei alicujus ex ocu- ï ïume ] lo. Ratioautem ,curgrandia objecla poffint ab oculo percipi, eft, quia parva fpecies ex fe aptà Tlone lut,í eít magria obje&ta reprafentate, — Inde .non de- bet fpecies effetante magnitudinis , quant eft fionf ocull objectum, fed fufficit, fiilli proportionetur in reprefentando. dumr W. Dices 3. Sivifio nonfit per emiffionem ra- diorum tunc fit per receptionem fpecierum; hoé A tilj; eft falfum :ergo. m.ptobatur: videtur incredibi- Qtliphq le ex omnibus rebus continuó efiluere fpecies pa* Wy T ratas ad nutum oculorum , quaquà vetfus alpi- ciat ; cumquetes , quzin profpcctueffe poffunt , [ innumcera fint , impoffibile videtur, ut omnium iï ice; eorum imagines fimul in exigua pupilla fecipian- tur , aut fine coufufione ad percipienda objecta. g. Nihil admitti , quod fidem excedat , pet r 4 ] )0€, quodadmittatur , ab obje&tis continuó iulapg effluere (pecies, quoniam funt fimilitudines natu- ralesillorum. Nedue etiam illarum mulütudo prs eft incompoffibiis; non enim íunt qualitates, D phyfice , quz fubinde inter fe (unt contraria , fed. l ii r intentionales; quarum munus «ft reprafentaré , | ïui[ ul non UER - - m seitbed [ cdnd mpcanmen 4 ^ Ae Ccuï*ü*. ; csnid aL odi (ü) fiofalteráre; neque una inäpcciit*vii:tutem in- , CUj tentionalem alteriu$ ;; ut qualibet diftin&l2 fine flt; o omni confufione-objedtum propri ] tet. m I'Cptæfcnïïf tpropot Dices 4. Ánimalia quedam ii tenebris via dent, utfcles &c. idQue propter lumen , quod ex bjdust ere vl oculis einittarit : érgg. g. Ex histaritum probari *cjudd ex ocüli$ T lumen & (cinrillasemittant; fedlumen illüd vis potünnb fionem non determinat , cum ex oculis emittis PT ; ,'nondcf tur ; fed cóm reflectitarin oculos; Caterum gt non folis fclium oculisineft tale lumen ; fed etiam oculis hominum ; licet exiguum ; & hincinter- yntutit dum no&tu dum excitamur , (ubitam videmus luz cem. — Deinde compreffo juxtaipfos. angulos o fiefr t^ m;hot culo; lux quedam emicare videtür | circulari$ petipherice; — Hinc fit;. utnoflü videre forraffe ic[(d&h&' ] potuerit Tiberius Czefar , & absque lumine obje*- »ccïtS Pa j Jlfüöïlpl' &a omnia inter cubiculum adftantia intueri.quo. offüt tiam de Brigantino quodam cive narrant (zipé- omnium bricenfes l, 2. c. 7. q. 9. Dices f. Experientia conflat j quod äaüi fggipiin' lifcus afpe&ti fuó horainern interficiat: oeuli faf- " Cinantium nocent ijs , qui videntur ; Unde Pa(to£ d&ta le 7 ;ont'müo ille apud Virgil; conqueftus eft: Bo2 Ro i l Ocdurmibifefcindt agnis; uhilüdo Strathiones ovà fua non incubando ; ísd yliat fiæ;" j áfpiciende excoquunt & in pullos maturani, NeQue . ex vano fcribit Plinius effe quofdamin äq[ä!f [ G a : 'Tri- g0 QJ1oo Pars fectinda; p —— ] GEREARES us intuitu h "Iriballis & lllyrijs, qui | omines plané eum interimunt, preíertim, — fidiu iratis fpe&tent o- Ofrnid Culis. Pratereà oculi fanorum non raróà lipe tut? pientium afpectu laduntur: Unde Ovidius ca- nut $ ;'peDï funim 2Dyum lefos [petlaut oculi , laduntuv & ipjï;' 5 fiuts],: Iter fctibit Ari(toteles /, de infemsijs c. 2. & tl conílat obfervatione ; cum mulieres tempore Cuh menílruorum fpeculumaliquod infpeciant pro- |.Drm be terfum , tunc fuperficies fpeculi quadam veluti itm nebula fanguinis obducitur , quze macule funt poítea indelebiles in fpeculis metallicis, Rur* fus negari nequit ; aliquorum oculis ineffequali« ! ïïrþ;A tatem afnatoriam , veluti oculis feminarum ge- | duj minam pupillam habentibus , qualem habuiffe j dicuntur oculi Cleopatre , quibus Matcum An- h hab; tonium fafcinavit : ergo oculi aliquid emittunt, y. Adhasexperientias , eas caufari non pet | Wllgr By fpiritus lucidos ac viforios , ab oculis emiffos , fed per qualitates malignas potiffimum & fpiritus ve« ts nenofos , partim ex oculis partim ex naribus pro- | ïidcm fm deuntes , qui tamen nullatenus ad vifionem requi- runtur , fed tantüm emanant & Venis oculorum li ex abundantia maligni humoris. Et hinc fit , "gidöc quod cjufmodi oculi , fimili maligna qualitate in» à Oïfaüui, fe&ti eandem qualitatem in fpectantes derivent. Quzar. 1. Utrum verüum fit ; quod olym- piodorus ícribit , nempe Tyaneum Apollo- mium tantá oculorum peifpicaciá valuiffe , . ut : cum at ia o - JDe Ocnlo, JOI CEGEUCEQIBUNGO CGuERRNUU pongeyomuexo MNEBESESESI venstbanit b ] nes p cum Roma ageret tanquam de illuftri fpec Ula ] ehut o omnia profpecaverit , qua in JEgypto fie« r l rent ? üdius 5 Fabulam rantum eff: , velid Tyänæu'm ópe Damonis folum cognovitfe, Hinc etiam minimé verum cenferi debet , quod Varro & Pli- tf 165 nius/, 2. e. 17. fcribuntdeLynceno , eum tantá oculorum acie praflitiffe , ut exeuntem & pertà i dempot dunt [* Carthaginis claffem Punicam de Lilibzo Sicilize Promontorio viderit ac numeraverit. Po&ucé lm i s t jtcm didum & illud Orphei in Argonauticis : » [.J - - , M trans atbera, traus mare Lyncesis !g&quah' Et /köter Plut "m , termqu'e baratha profmzda atm p Solus in burganis vifu penetravit acuts du qn At Quar. 2. Cur melius videant , qu/i profun- dos habent oculos? w. Quó minus lucis ocu- sittun , lumingreditur, eó melius videt , minus veró in« giton | / Difrosi i grecitur profundum. — Verüm hi eculi offufio» nibus magis , quamalij fubje&i. putiui" r Quar, 3. cut, qui multum valent visü , : ijdem fint olfa&tu deteriore & econtra?&e,Quia in u illis vis prevalet videndi , qui (unt humidó & gt frigidó cerebró , hzcveró conftitutio inimica eft hi h elfadui, qui in calido ac ficco eít conftitutus. g fijelt qQoqoqeqoqoqe ) d olym- EE APOHQ' L G 3 ARTI- d& 102 ) & asest s ...A—"':g ARTICULUS 1l monfo b Vi 4in. G* quomodo. fiat vifio per . Pyrau ulaspa mzdem It t " Q , Efp. brcutcr fieri perlmeae reDas G pyra- [ midem, ta loquumur perfpectivi omnes , Vr vifionem ita fieri ut ta- apud quos certum eít, 6Ctlo. dius viíualis üt femper veluti quoddam triangue lum & pyramis , cujus bafis fitin objecto, co« fonir a nusautem fitin oculo. Ratio eft, quia obje&tum eít plerumque majoris extenfionis , quàm cen- tut,o trum pupille, & tamen radist in pupillam pet ( lineam rectam : ergo duz partes extrema obje« i j & duas lincas reclas emittunt , quz tandem i dm p &muta puridto oculi concurrunt & ita formant figuram 'üütmr feré pyramidalem, Exquo fit , quod , dum ob ectum. prope« u mosexiftit, minorem ejus partem videamus Cs u quàm cum ab oculo reeedit , intra debjtam tamen diftantiam. Ratio eft, quó msgis objectum di- flat, ejus pyramis magis dilatatur, & cenfequen- Dm digh ter plura obje&ta, aut plures pmes ejufdem ob« je&ti intra bafim füam admittit ; qué, enim, magis ab óeulo bafis recedit , eo fit amplior "& latior, m [ Vihr & plutes partes explicat. Et binc ctiam ilia , qiiz nobis ad latus affiflunt ; non poffumus vide- W te ; quía nimirum non continentur intra pytaml- Ut dcm opucam Ht Dices p -DéOdl, D sss p um EE .biccs 1. Sivifio fieret per pyrad;idcm,ttufnc inonforet neceffe ,« utquoties perfecté quis vellet videre pattes fingulasobjecti, hinc indeperfin- gulas partes oculos convertere ; ac obtutus figere ; .nyrd; in.partem illam ; quam pre cateris vellet vide- te : quiafi vifio fit per pyramidem, tota bafis um «dué videtetur ; proinde nulla effet necelfitas 1 Ofotts variandi oculos in diverfasobje&i partes. feri t M. Tamet(i pretrahatur radius vifuális ab m tf oculo ad obje&tum inmodum pyramidis , tamen iä&Oæ : non inde : fequitur debere partes omnes objecti j ojit aqué videri , fed potius , utomnes partes videan- tur,opotetoculos eonvertere per totum obje- um at ylum pe Qum. Ratío hujus eft , quia vifio fit per axem, ideft , quandoà te ipía in centrum oculi linea ca« medie wl dere poteft perpendiculatiter: ideó vertitur axis , & mutatur ; dum vertituroculus, & objectum uigt videturperfectius, — Hincetiam fit, ut figure in: aquis expreísa , ipfis aquisagitatis non re&té per« n Cipiantut , quia non poteft fitmari axis (dem & " giui« eo fi1otu continuoturbatur, : um Diees ?. Si vifio fiat perpyramidem, du- ! gd"m dþ gl plexfemperobje&tum videbitur, quía due'in ng' duobusoculis erunt pyramides.. ! qo ulm,""g[i x, Duplicem quidem effe vifionem , & du« f plicem pyramidem , unum tamen tantummodo r hn amWi videti obje&tum,modó oculi equaliter fe habeant; l & unus infra alium non- deprimatur : ( nam (i yi: " unum oculum deprimas, obje&um duplicatant pynm!' icet in duobus locis videtur)y äppareblt, quia videl G 4 tunc po IO4 Part feeunda, m GGMCSPNDZENPEU C ygiippcussenute tu*nugn emm utraque vifio eft fimillima A, ölunu;x enií eqt ;.id:mciuw'bis&äm in codem loco ,. fitn, & per d axem pyramidis ei 'em bafi infiftere vides, ) Alium modum , quo folet fieri vifio , fuge Qp erit Cottunius híc , eumque novum , q4i , fi tibi pl ha arrifevit( inquit ) «desitte ; fim. minus erit for- wl« ta[fe aliusetiam ad aures Pbilfophi , ( won enim defevo bie ddrifl, ) cui nondifplicebit, — Eft au« lat tem fequens; Primo( ait )emittiturab objedlo qui videndo fpecies vifibilis; hec tranfit perDiapha- Bit num illuminztom , & pervenit ad oculum, illine i pervadit anteriores oculi partes & humores, & tteu Ti ipfum etiam humorem cryftallinum , impingit in tur| artem poflicam oculi inhumorem vitreum , qui sítobícurus, & impingit in ipfam quoque tuni- li j camretinam ,que eftopaca; & eft (imilis opere DT (iq culoglandis quercing. — Inde dicla fpecies refle- &itur perctyftallinum , qui quidem, cum lt n animatus, G fedes facultatis vifive , illafpécie " indutus ac informatus producit aclive vifionem , T quz eft vitalis quadam expreffio, tranfit per me- dium rettocedensad objé&tum, & tandem deter- fur minatur ad illud objectum,ex quo di&la fpecies vie tu fün bilis pyrsmidaliterincepit emitti, Unde viíie eft veluti quedám vitalis reflexio. liy Eodem ptorfus mod ««««« o ( inquit ) videtur de li vifione philofophandum , ficuti defa&to conípi- cimus evenire in (peculo. Sifpeculum eífet o- ht culus , ejus vifio effetilli refzactio , feu redditio il f fpeciei vifibilis, quz primo fuit à facie intuentis .ml i EE -- DeOcule. yoy M o &unr :miffa,kdu.m fpeculum infpicit ; deinde fuit te» w &t cepta in ipfo fpeculo , & hac receptio eít qua- L jes, dam paffio [peculi ; poftea exdem fpecies vranfivit fio , ("g* corpue diaphanum fpeculi,fcilicet vitrum , im- g n pegitin plumbum ,. quod eià. parte poítica ad-. , ttijj haret; illicdicta fpegies , veluti collecta , exinde ; o tiit refle&itur, exit per illud idem vitrum, | rurfus ET tranfit per medium , & terminatur ad faciem , ex dbl qua illa [pecies fuit profecta, Itapatiter contin« i gitin vifione, maximé , quia humor cryftallinus im,i apiiffime re(pondet fpeculi vitro: & humor vi« treus fuá copiá & obfcuro colote ,tüm ipfa cuni- monts €3 retina, qua efl corpus opacum proportionan. d! qun, i turfpeculiplumbo. — Verüm , cum hac fenten- guurut tiaponat vifionem non adzquate immaneatem oculo, fieridue pet aliquam extramiffionem , ju- vl opt dico vel cumipfo, hujusnovi modi circa vifto- Ü f qn? nem , Authore , d ab Ari(totelica fententia non effc gecedendum. , ii Quar, 1. Utrum poffint dedie videri flel- vifont p le ex profunde putco? — p. Si quis effet in pro- m fundo puteo , quo nullo modo lux pertingeret ad ejus oculos, fine dubio ítellas videret, nam illz [ g funt ia czlode die , & quodnon videantur , fola jj i lux folarisobeft , qua intrat oculos , & in ijs (tel- larum imagines diluit, vidGïM Q:ar. 2. Cur quibufdam pre oculigviden.. ! w]fph &.1n oculo t tur volitare mures, . glires &c. " ifla fieri , videri autem effcprae oculo : fuat vcrà fumi aut particula humoris alicujus craffi & ni- jl S ; gu 'mf i - 106 APars fectunda, ; i X " m gri,oc-'ulþi hunidres mgtefü Hinc quidam à m ribundis quibufdam putant videri fpeCtra, cum illi vitium patiantur oculorum. Multis tamen verc apparent fpedtra, Quar. 3. Cur fagittarij & fclopetarij , utmmeliuscolliment , claudant unum oculum ? 9. Quia unicó oculó unicam axim in propofitura fibi copum faciltus dirigunt: bác rationeunicó ocelócertius videmus , quàm duobus, quia. per- fc&ior fit vifio, quando per lineam rectam per- pendiculatiter objectum vifui feu. pupillze oppo» nitur. 2, laduobusoculis difpería eft virtus vi- dendi , uno autem clauío congregatur & u Cum roboratur in eÓ , qui apertuseít ; eó quod Spiri- tus vifuales magisuniantur, ac proinde mapis in« äüm 1 valeícant. Vetiffimum enim cít illud effatum : pul d vis unita fortior, Hinc etiam animalia veluti t of lco, quibus cor parvum eít, audaciorafunt. , dj quia in corde parvo caloreft beneadunatus , . a n proinde ex hec capi»tc'vchcmentiot.. Pii ]V äïïg 3 tl E E qu 4l E - Qüm. L LT lülg l QUE- qua ia V à o ï( 1075 && UGSBERCHFUSIP. ctgspgupeeer i l, n ts ml QUASTIO IlL. Optlti De Medio,per quod videuus, oculut : AR TICULUS 1, opoltun o n qui t du pt D hoc ,ut oculus poffit videre , colorem iu- lequ Á cemque percipere, certum eít , quod indi- vittist patut & geataliquó medió, per quod viíüo exerceatur. Cum enim oculusnon poffitferri, nifiin obje- " Spïti- Gum prefens , & aliunde nullus fenfus externus nugi i g&wm : poffit pereipere fuum proprium fen(ibile imma- diaté fuprafíe po(itum ut. priori parte 2frr. a j w oftenfum eft , neceffe e(t, ut intercedat aliquod rlity medium inter fenfum externum & ipfius obje- ,* Gum , atiue adeointer vifurz & colorem. Iftud medium autem juxtá communem Philofophorum fententiam debet effe per(picuum five diaphanum illuminatum; nihil aliud enim eft affignabile , per quod fpecies ab obje&tis emiffze uíáue ad oculum pertingant, ficjue determinent ad illorum vifionem, ni(i perfpicaum | illumina- tum. — Cujusfignum eít experientia. frequens , quá conflat , vifionem omnino ceffare, fi aut ex toto lux deficiat in medio , auc fi corpus den(um G opacum impediat diaphanum ; & per confe- hiculum quens , illuminatum, diaphanum eít ve in neceffa- N 108 - Pars fecmnda. LE d ssl p5 j neceffarium deferendis fpeciebus, Præfe;tandïs noni objeGiis , ac vifui movendo, Duom autem perfpicuum feu diaphanum il« u Vn'd" 2 luminatum dico, duofignifico , quorum alterum Titl Prius eft eft petfpicuum ,. alterum eftlumen. intcHig velutimateria, cum modo lumen, modo tene- d bias recipiat: poflerius autem eft. velut illius. a- d pen élus , quo fenfu dixit Arifloteles zexr, 68, ( 69. VMT lv lnmen effe aéium per(picui , de quo poftea. Eft €rgo perfpicuum comcretum . quoddam , ' quod iuet pro materiali dicitcetpus quoddam aptum, ut lum nf p'a(entialuminis tranfpareat, & abfentia ejufdem reddatur tenebricofum, qualia funt aér , aqua &c. Sþhæ; In abítracto autem & pro formali dicit per/picni- lj dlipg tatem. , qu eft qualitas quedam fimilis qualita- tibus fecundis. | u7 Porró perfpicuum definitur ab Ariftotele K quo in praíent /, 2.. c. 7, texté. 68, quad efl quidem i NULIM. vifibile ,non efl autem ut [impliciter dicam per fe , féd per alienum colorem vifibile. Pro cujus exe C planatione ftatim fubjungit exemplum in aére , Pl'c aquá , & complutibus corporibusfolidis, qualia funtvitra quedam , glacies, && rare quadam df gemma &c. quz non proptio fed alieno «olore (Uga & adícititio lumine funt vifibilia, 2 Qd Wtb Proquo notandum, corpus perípicuum effe duplex , uttradit Ariftot, 7s /;b, de fenfu «t fen- ) Bul P.c, 3. unum dicitur indefinitum & intermi« E patum , alterum definitum & terminatum. aC Nomine primi intelligitur quodlibet cor- RT pus N- De Ocr»le. IO9 cvemuasi URMDEMINS corUcxcYDRMDENCISNDAU CPDONUSÉR Bpssmrstar vt aol d ts fs Go jenand pustranspatens, utaér , aqua &c, quiaafpectus non fubfiftit in illius extremitate , íed totum per- hunumi vadit & ulterius tendit, & hoc perfpicnum intet* minstum | eft medium viíus. No.aine Íecundi n ahetum us d intelligitur ; quod vel per addenfationem, ut ftel- lg,vel ptopter admixtionem opaci , neque lumini odo ttt tillis eft pervium ; neque vifui cxiftit tranfparens ; & talia funt omnia czle(ti luminarta , " quz prop- '-Ql 669' lu H terea visü nonpermeantut, Ó resquzlibet im« butecoloribus. Et hoc 1 "quod tum non eft medium visüs. perfpicuum Wtcrmina- tufts u Quodidicas: ignis & aér in fua prop,rii a ul qu u Sphara & regione funt perfpicua, de quibushóc locó agitur ; & tamen non videntur , etiam cum vj alienam lucemirobibunt, ut patet. — Item luna qualita- eft vifibilis non proprio lumine ; fed alieno (nem- iil pe quodà foleparticipat) neQue tamen eft per- íÍpicua, uthic perípicuurn accipitur, quianon MtiM ;Wlï f' ] eft medium , per quod vifio exerceri poffit : ergo definitio perfpicui non convenitomni perfpiche , jj it gärfl & praterea convenit alicui non perfpicuo. 9. Ariftotelem prajacta. definitione folüm j qushï definiviffe perípicua indefinita & interminata , g qua alienolumine gaudent, utacr, aqua &c, j t quaque interdum actu funt illuminata , interdum veró folümin potentia; non autem definivit illa. uum'æ i M perfpicua , que& femper proprio lumine cotue e Ícant ,. qualia funt aér ignis in proprià regione : ntcrmlf 2c quippe licet fint media apta traijciendis fpe- ciebus Qd o;uïgm femper tamen lucida & pet- T fpi- Pus 4Io G.Pur:femndn. 2 ia w vifibilia per e lo- &fpiwafunt; ]|tem licet fint -.Vene!ii quendo; . fed tamenin propria regione non con: Aias fpiciunturà nobis, defe&tu denfiratis requifita; r pm 'Adid, quod de Luna dicebatur( dato,quod totum P fuum lumen à (ole participet ) refpondetur , illam vt j non effe perípicuum interminatum , quale folum boa q definitur fupraab Ariftotele, fed terminatü,quod- h duenequit effe proportionatuim tranímittendis prim: fpceicbus. »tcma, Quzt. 1. cüm intet perfpicua etiám pofués bätg fimus vitra, quando fint reperta perfpiciligg'? R. I Effe primum repettacirca annum 1300. Quni- -t ido ícientia optica ingensaecepit lumenà Vitel. lione , Bacone, Kogerio, Joanne Archi Ep: prin .M It Cantuar:à quibus tanquam primum nata , tradi- ptg andi perfpicilia. Ten- ta e(t arsexpoliendi & form d!f"que táfíe quidem videtur etiam Alhazenus Arabs id h!sf tf megouum ,& Ípeculativé abfolverat ; fed praxis deerat. - Obw, Quzr. 2. Qlandb &à quo fuerint re;aörti tb kubi optici ? ; B. AnnoI27O. fuiífe repertos à ld j tamen. perfe&tionem fuam elapío Bicone, qu Áni| « (ízculo demum apud Hollandos aceepetunt "ia Quzr. 3. Gur non omnes ijdem pstfpicia lj lijspoffint uti ? ; Quiahorum diverfitatem exi- t 10j jicdiverfa cryftallini humoris in oculo noflro Vif f conEguratioz Concava dantur myopibus ,Cons ln i vexiora fenibus, quibus veró optimie cryftalius Itl conítituta , folis atuntur plauis; mdlng Quat. 4. Quifnam primus | (peculum in- Vg venietit ? Yii Ed u EM *De Oculo, pE petlth ;?;ncrit H x,z .Philofophos inter fe ais m t f0 Cot: Àd arsiavenerit vel potius natura. Praxiteleg stequilt primumex argento feciffecreditur Magni Pom- tod tolut peij tate , authore Plinio.7..33. c. 9, /Efculapius ii lt Wual; [olur veró apud Cicer, de satur. Deor, 1. 3. ex plume bo; cryftallo, ferró conficiendi artem. docuit. i u imiten Placet obfervatio Senecee ZVar. queff. L. 3. 6. 1. prima illa fimpliciore etate, | qua fortuitis con- ? tenta, nonduminvitium bencficium detorque: im pl bat, fontem pellocidum , autlavefaxum pro l!* fpeculo fervijffe : mox inventum naturz ars imi- 00 Qjä* tata in libidinem luxamdue vertir. . Unde . ait : 11 i Vitä* primo faciem fuam cuiqsiecafus oflendit dc. po- Arch Eï» i, t À fleà vernm jam potiente luxuria , fpecula -totís pária corporibus auro argentoqste celata. funt ; il T denique gemmis adoruata ; . «5 pluris unum ex Mubs L bis famine conflitit,quam antiquarum dos fuit.. f ia Quar. g. uó fine inventa fint fpecula ? g, Ob varios fines; Plato monebat difcipulos., ut fe il reP"? ebrios in illis contemplarenturs fic enim . fore , anHOS 3 ut dum faciem fuam furibundam , & phrenetico m 'UP ! fimilem intuerentur, impoflerum ab ebrietatis f - vitio abhorrerent, Soctrates moribus teformatne p disopportunaafferebat, fuadens diícipulis , ut jf erebrófe inillis contemplarentur, & qui pul. chti fibi viderentur , caverent corporis dignita« pij ^ tem moribus deboneftarc , qui veró türpes, cona- gyW rentut. formz defe&uim , virtutis - pulchtri« tudine-compcnfarc. Chiiftian& Seneca loc, cit, nu j Y£f m ! inventa fzgzt þeqzln » t bono :PE* fe -mefce Atls : Pars-/äcu;ndd. — wetestum d peitu Multä ex Lac con[ccuta , primo [ninotitia Jein;fe ^ fnont ( ad quadam confilium, — Formofus ut. vitaret y puli infamiam: deformis , ut Jeiret. redimendum u virtutibus, quid quid corpori deefet : jwvenis st flore etatis. admoneretur , illud tempus e[fe difäend'iä' fortia audeudi : fenex. t inde£orá canis deponevet , & de morte aliquid cogitaret, Á Quar, 6. Quid fit »icrofcoptum , & quó finefitinventum? g. conílare unico vitro fuma QUs mopere convexo , fcilicet globulo vitreo , cujus ope v. g, pulicem duodecies propiorem quis pol« P Tin a fit videre , quàm fi oculo nudo quis fpectaret ; un« fonjt de fit, utdiameterobjecti in cryflallino depine gatur duodcecies majot ; quam fit longitudo Eft 0,jJ], pulicisfine co mictofcopio petípecta. ergo inventum ,ad res defe parvas , ut mágnas EIpton Notum eft illud de P, Adamo W Ortni reprafentandas. Tanero,celebri Theologo; hicin itinere conftitue UET Ws tus , correptuslethali morbo , in pago tufticang coactuseít divertere, ac diem ultimum obirt. la Morituto vefles , farcinzáue fuerunt exeuflz "Hitnet Inter alia modicum vittum,microfcopiur; repeta i "lMtet tum, inquo ingens monílrum , horridumque um vifcbatur, quippe cornibus, fquammis, alis , fpicue loarmatum , & molefpecieque vafto Dtaconi tllm, d Ab omnibus conclamatum eit ; Mi fimillimutn. demonem e[fe inphiala, & omniutm votis , 36 P W ls riüm [Q etiam Parochi ad fpectaculum vocati dectetum eft, fi obitet, cadaver profano lococondendum; Ds, -opticæ' *sl vencf?cin comperto, Tandem fapervenit peritus,— De Oculo. 113 ld dtinää peritus. quicum omnium rifu, quodipfi Dae- monem putabant , ícarabeum ( aliqui fcribunt üt u ii pullicem ) oftendit , microfcopio inclu(um , qui- pj que vitri mendacio in grande moftrum cvafergt. iil ARTICULIUS S II. jt indntl onthdtt r & i - Quibuscorporibus per[picnitas com- viro n efat o ,O P Erfpicuitatem | competere folis coiporibus phyficis , inconfefló eft apad omnes, | Ut- inqip rum autem omnibus fine exceptione competat , (hor; t TT dCPiH*' nonita certum apud omnes Authores, li Multi Academicorum , inter quos eft Juli a. Jongii nus/ib. de Sole, & Jamblichus de myfterijs A« ) J mdgm gyptiorum , exiftimant , perfpicuitatem conveni« rc omnibus omninO corporibus phyficis, atdue Mu adeó etiam terre, quamquam minus omnibus 2 reliquis , velutiaqua , séti , cryftallo, n Ratioipforum id affetendi eft prima , quia uf o bil a folin | czló exiftens producit in terre viíceribus Vatiametala , autum, argentum &c. confes jutt 'W quenter cum non detur a&tio in. diftans, Íol fe« ffi Mql& cundum fuam virtatem , lice: non quoad fuppofi- alls ] [pxcü tum, debet penetrare terrz viícera Pj * virtus au« | Dl um P tem folis , quà mediante ibi producit metalla , fünt ipfius radij & calor ipfis permixtus: ergo terra iítis qu ridijs folaribus debet cffe pervia , & (ic fiet per- j picua, ! ldmdünh j Ratio ipíorum fecunda cít; terra reverd eít Pgtiwä Pars fecunda, 1I4 P. — e(t & apparetcolorata; fedcolor, utipfipoftea " dicemus , cítterminus perfpicui 3. €rgo terra eft fint int perfpicua. Tijti Nihilominus cum — Ariftotele rexr. 68. c:iampm bujss lib. dicendum , quod perípicuitas non o* fituhit Ras mnibus corporibus phyficis infit , fed tantüm ali- quibus , qn& partim funt(implieia , pattim mix- D ag ta. Simplicia cenfenter aqua, aér , ignis.in eamal fuá fede , orbes carleftes, & fimilia transparentia , i 17 pontrat inter qua potiffimum defervit. aér fpeciebus vi- Htmm fualibus defereadis. Quod autem iíte non de- terminatée requiratur , inde eft, tàm quia in calo quise( oculi beatorum videbunt objecta quzlibet utcun- inurm; itedor, que colorata ; cum tamen nullus ibi fit aér; tum quia pifces intra aquam vident, miíi illapenitus Ui obícurafit, alioquin fruítra illis natura oculos lum contuliffet, Imo& llrinatores dicuntnr videre tiam h intra mare , Cui feimmerguntad aliquid. quarene þlimum A dum, quam ob caufam íccur folent defcrre o$ lii jlenum oleó , ut eó clariores reddant aquas: ergo À '&um per has & non per aérem ad ipforum oculos fpe- cics vifuales tranfmittuntur : ergó prater aéretm Wtty ,A Ubl inp etiam alia funtadmittenda corpora phyfica, quie bus perfpicuitas ineft , nempe aqua ignis &c. üm, [ h fllperfi( Aidue hac funt corpora fumplicia. Praterca etiam . aliquibus corporibus tnixe EE & Hne( tis perfpicuitas competit, veluti cryftallo , vitro & nonnullis lapidibus pretiofis s Conítat enim » P quod , fi cryftallus aut. aliud vitrum immediaté ltss " R* Tc; pfmwr Íuper oculum, ïiqeriobje&ym immedi te - De Ocnlo; - IIf L ;pülp;üea te poít cryfallum aut vitrum exiftens, atque adeó ) lt d finc interjedo a&re. — Reliqua autem corpora mixta, ut ferrum , plumbum G. terra item , "xtu 68' etiam pura , funto paca , nullam admittentia per- |s non t Ípicuitatem. anüm 4 Ratio autem affetti eft prima, quia fi inre- t i rum naturá catur unum contrariorum , debet 3 igniäfm etiam alterum dari ,ut ait Philofophus de czló zextu ]. I, Íed petfpicuum & opacum funt duo nspartntih DI conttaria : ergà fi datur (incetnm perfpicuum in (le n rerum natura, debet etiam dari fincerum opacumm, ja ii a quale e(l terra &c, 2. Duo extrema debeat effe betutt impermixta , & omninó alienz naturz. inter fe ] Lait; lU fic calor eftalienz natureà fiigore; fed czlu m iil &terraia genete. corporum íunt extrema , & T calam eft ita primum perfpicuum , ur nullam an- gt ncxam habeatopacitatem: ergó | & terra itaerit T. primum opacum, ut nallam penitus involvat per- ia Ípicuitatem, qui:t Adargumentum primum fupctiüs addu- ;gulOS [Pþ Qum zz, Solem per fuos radios permeare meatus 2 Wm terrz , qui funtaere pleni , doneceó pertingat , yü(sl qül' ubi invenit materiam metallis excoquendis ap- tam. Locus auiem ifle non u/ine adcà diflat à fuperficie terra , quin fol eà poffit pertingere per fuam virtutem ; ex quo tamen non fequitur, ter- hn j;, ram efíc perfpicuam. Ad ecundum , cum dicitur ,terram effe co. f if loratam , confequenter perfpicuam terminatam , l*mmld y. Terram puramnullius effc coloris ; lcrraaus 'Za H 2 tem , 116 DESHAMETS T. Pats fecunda. us s tetti di tem, quam defa&to calcamus , eft colorata , quia t2 lls mixta; Nam aliud e(tdicerc ,. color eit perfpi- V Go cuum terminatum ; aliuddicere, coloratum eít þcrf icu um terminatum. Prior propofitio eft pric (terior rigorose loquendo eftfalía. Nam ijshom vera , po Qd paries v, g. aüt fe rrum utidue fant colorata , nihil ftintst ominus neutiquam funt perfpicua. Ex his. Infetes 1, Falfumeffe, quod dequibuídam Ánd ul hominibus in Hifpania , Lsceis dictis fpargi re- m fert Delrio, quod fcilicet per montes & lapides s viderint ibi defoffos chefauros, me- Diüs Y fepulchrale lim | talla &c. Needue enim videbant illa per mcdium Tümi terre C cum h&c, ut di&ium, non fit perfpicua , billy confequenter deferendis . Ípecicbus thefaurerum Tibos| inidonea ) corporeo oculo, fed intelligebant ex ) atre fuo , cui fe devoveranr , Diabolo; nam teíte ( [ts E' 20 «odem authore, deprehenfifünt fuiffe magi. M Inferes 2. Idem fentiendum effe de illis, qui, neício qualia fpecula circumferunt , qu& monti- ) Sn': t bus metalliferis applicata ftatim produnt metalla tuly in illis latentia , peciebus nempeillorum à vifce- D ribus terrz ufque ad fpeculum prop agatis. Cum do per illam li enim terra fit penitus opaca , quomo ffent emittete ? ^ don dicla metalla fpecies continuó po ergo eft credibile, hic aliud pactum interce dere &t cum Diabolo. Qttd * " &x(V! Colliges 3. INon dari Aqui leges, qui aqua£ térra latentes, przcisé perípicaciá oculorum fuo- kbah rum videre ac indicare fe poffe putant , praíerum nago dois qua à fxä prima terza fupcrf?ci: plurcs cubitos ; à cerra m De Oculo, - -7 TWl t —— d p ht qii terrá diftent , tunc enim þropzer opacitatem ter- 12 illas videre nequeunt. Vel enimtalis infpe- Á petf yratüm d Qio aquarum in terra latentium proveniret ex ofitio « perfpicuitate & acumine, vel ex qualitate aliquà a, Nut ijs hominibus beneficio nature congenità & cons vutz, n €eísà? primum dicinequit , cum ejufimodi ho« x s mines catera objecta non acutius videant ; Nec qnibufd:m fecundum ,quianon apparet, quenam fit dicta qualitas : ergo, Accedit, quod nonnulli, qui |pugi & pl hoc munus venditabant , faffi áint , — nihil (* mi- nus ,quam aquam fub terris videre, feque id (o- Jr05, f «t làm lucri caufa confinxiffe. Quare & ij , quo- rum di&lo effoffis puteis aquz teperte. (unt , qui» vtitt eautonit buídam venérein fufpicionem initi cum Damo- nibus fzderis, itint tl Quamguam , utadvertunt Conimbricene us It 'tl fcs 1. 2. 3. 9. drt. 2. non defint tate. noílrá no- biles Philofophi , qui partem affirmativam tuen- ; Ilf qU!v tur , nimitum reperiri homines , qui reveráaquas terrá latentes confpiciunt , iddue ex fpeciali dono 14 vt naturz, 5i enim alijs hominibus peculiares quafda affeQiones praeter communem ordinem & con- u^ Qu 5 g[llhm (uetudinem ab ipfo orta datas legimus , cur fimi- le donum Aquilegis denegemus ? Certé. Alexan- der Macedo , ut refert Calius Jib. 29. cap. T7. eX Jtett " Cute & membris. füaviffimum odorem afflibat , & , qui ejus menía przerat , Demophoon , in fo- y r m lebaineodue rigebat , eftuab/tinumbra, — Athe- nagoras Argivus à Ícorpionibus percuflas nihil gt dongato Tintyrite incola /Egypti inter. cro- ;39032 codilos ul N 118 Part fecunda. — us apen o octscscas ditsssud Hosucil GINMNNNNNME codilos impuné verfantur, Qusdam ZEthiopum gensex Adverio Meroes ad ufqueflovium Hydae Ípem citra periculum afpides comedunt. Si et« £0 his fpecialibus digreífieaibus circa ejufmodi homines naturaquafi extra chorum faltavit , cut 05]0 nonidem dicatut de Aquilegis , illos nimirum fpeciali dono naturg prgdiros ad. patefaciendas aquas fub terta latentes. Malim tamen fidem adhibere rationibus phzlo(ooh:c:s , quàm hiíce expetientijs admodum incertis , & quarum fingu« lis facilis ratioaífignari poffet, lilud tamen non negavero, fi aque nonlon- ge diffloant ab extima tezre fuparfïcuc , dati poifc fictf horines visüs t2m validi & scuti ,^ qui aquas in* toeantur fic terrálatentes , pr»(ertim fi accedant lrás aliquafigna, utfi juncos videant. vel arundines V9 p in camporum planitiebusexctefcere, vel diura« nasalicui loco incubsntes , cum hac vegetabi- Vl tht lia palufirialoca ament, & rànz aquas quarant , hr ut tacearm alia figna,quibus Aquilegzes ; Á ubiagug fubfint, explorare Pf!ml poffint, Ál Vi J il Duy ä**d.x b [ hy[ QU E. JDe Ocslo, 119 T CNECRCHUS p . 4l TEidipt QUJAZSTIO IV. tom Hyo il Snt De & la iMavit , C :-Objeäo. visus Luce. mempe . ac. co- os nirtint lore, atelaceti AR TICULUS I. m t um j Quid [it Lux ? um Itca objedum adzquatum visüs fuit olim «uænonbn; C quorundam Academicorum opinio ex Phee- , dj nicum Theologia accepta , ut refert Prifcianus j ( acceli Lydus de auimacap. 22. quod, quemadmodum st in genere intelligibilium primum intelligens neme pe divina mens,eft primum quodqueintelligibile, x €0 quia, quz (unt fparfa ac divifa in his inferio- ( v;getäbl' ribus, in(uperioribus adunantur; ita in genere | quæfmtf fenfibilium primum fentiens , fit etiam primum !egti ! fenfibile , & primum videns fit primum vifibile. t Primum autem videns, dicebant , eft Sol , univer- falis mundi oculusomnibus prelucens , omnia videns , atQuc adeó etiam Solerit primum vifibi- le , confequenter adzquatum objectum visüs. E ideo ftuità gentilium fuperftitione in numerum Deorum fuit collocatus. Imó folem non Deum € media plebe , fed czterís Dijs (ydereis prelucen- tem celebrat Homerus ac veluti re gem falutajt. , m t: þymno » dum accini H4 &ol; ( Pars fóctinda, M;j Sol , qui omnia de[picit & omnia audit , qui lu- m cet mortalibus 9. immortalibus Dijs ,. [alve putur: Rex! W troli Homerum meritó propter?a laceffit. Pru- dentius, dumitailludit & accinit : /. 1. contra sis; I httq Symmachum : fs. Efl ,qui con[ptcuis [(nperos quafivit in a/iris'- lo "5 ufus babere Deum folem , cui tramite certe poi (ond itio impofit a eft , vigilem tolerare laborem, Omaii Tum Vifibus obje&tum mortalibus , orbe votuudo quei Pracipitem , terreque globo per jnant volan- I9 lmdgo LT Quare fententia hec antiquorum , quod Sol , IÀv tanquam primum vifibile ,fit obje&tum adaqua- ) Vidit j tum visüs , fal(a;eft , fapponit quippe falfum,quia lon Deinde Sol nedue videt , nedue omnino fentit. husil| objectum debet proportionari cum potentia ; didm Sol sutem maxime vifum excedit, quinimo cf£: hn fendit & excacat : ergonon eft objectum adaqua. büm( tum visüs. ipla Verum , licetfol íecundum fuam entitatem lmm non fit obje&tum adequatum visüs , aliquid ta« dl men derivatum zb illo , coatinetur intra objectum Q visüs,Iux nempe , quefimulcum co/ore ,. inte- tfïth grat obiectum adzquatum potentiz vifivz, Íta d communiter Philofophi Ratio hujus eft, quia il- r lud eft objectum alicüjus potentize formale & ad- D &quatum , quod períeac ratiome íui attingitur ab mf; lim m we Odü[d. : I2I Bi iaf lg — CO REREEDENEDB cmemmmeeo ne iui attin« ; 1 qtti [tl- &b illa, ted lux & color per ífe ac ratio guntur à potentia vifiva ; conftat quippe , quod , f : nihil - videamus, nifi fitlucidam ac coloratum * ergolux & color funt objectum adzquatum vi- f Pru»k l, conlt süs; hóctamen difcrimine , quod lucem fineco» lore , colorem tamennon finz luce videre poffi- fnus, Igitur nobiliffimus omnium fenfuum oculus T l yite ( pro fuo obje&o meritó. fibi vendicat qualiratem hbt omnium nobiliffimam , nempe lucem , corporea- tudi rum omnium rerum optimam & pulcherrimamy; "77 qua idcirco à magno Dionyfio vocatur primaria nnágo Dei, in quà fe ipífum cum totá bonitate fua pinxit Deus, primogenita ejus filiaquam prie li, mà voce fuá genuit , & bonam effe pronuntiavit, d ) vidit Deus lucem , qued effet bonatc. . Gen. T. WUMM Eonaprofedo; ob cojus abfentiam dolebatbo- Dunt nus ille feaiculus Tobiascap. f.». 12. quale gaue j j dism mibi evit , qui lumen celi now video, | Et imo d ineritó , nam , ut Demofthencs dicebat , quivis idaque bomo deleflatur , dum lumen videt ; id, quod ipiämctSpirims S. teftstur Eccl, Ccap. Y 1. dulce yinutm lumen & delettabzle eff oculis videre fólem. Un- de Imperator Adrianus , cum fetvorum fuorum quid u bjgäüm cuidam , mucrene eruiffet oculum , paratusque d effet damnum refarcire , optione eligendi famulo 2 lt datà ,id refpon(i accepit: mibil aliud fe petere ; optare verb oemluss , quem awififfet , cni nec Mi- J [ &ad' de opes couferri poffent, ut fcribit Galenus de cog- nofe. antmal, snerb. — Tantóin pretió femper fuit " lumencali nobiliffimum. Hy Ca te« 152 Tart ]Z,cäzda."' — rustsrumed) " MMM——-——MM —— Caterum à Matbematicis difcrimen invenis munis turinterlumen ,lacem , radium & fplendorem., &our Lumenenim cum Ariftotele definiunt, 4 ferli perfpicii nt pev[picui : Lucezm veró qualitstem üdrbent illam , quz ineít corporibus luminofis , veluriSo- t li , igni & quibuslibet corporibus naturá fuà lu« Sutcit cidis: Radism ,illam lucisparticulam, que re- ff & vi&tenditad terminum : flenderem denique tule illam ipfsm ,firefle&tat. Nos in prafenti non xdiqx diftinguemus inter lucem. & lumen juxtaillud tri] tritum axiomaAri(t, res appellandas effe , ficut po« teüig pulus appellat, De6nitur autem Lu/x ab Ariftot. 2. de mzi-, mod i ! m ,cap. 7. quod fit allus per[picuai nt perfpi- lym euum efl , Íeu qualitas reddens corpus diaphae 177 num a& confpicuum formaliter ; cum enim mj corpus diaphanum careat lumine, non eft att» peripicunm , fed tantum perestiá: cum MT lls | perfenditur lumine fit actu cranslucidum' ac pete Ípicuum. T fl Quates hic occafionaliter , cum antea dixe- Qot] rimus , lucem effe prizzogenitam filiam: Dei ,, eó m(þ quod prima die fuerit creata , quanam fuctit illa (tà lux , fpiritualis vel feafibilis ?. certum . eft, quo non fuerit lux alicujusaftri celeflis aut folis ; V.g I cum quartó primüm die hzc produdla fuiffe, P r quafi certo ab omnibus ( i paucos excipias ) te- m neatur, S.Aug. L. 1. Gen.ad lit cap.. 3. & 9 alijsq'e locis, afferit , lucemillam non : fuiffe (en« t Com- üb:lem » fed lþi;rilttvxale;m & Angclicanï. muni$ tt i kond —*De Oeulo; - d d d 122 f nveti munis tamen fert opinio 53. Patrum & Do. lendotet &orum, lacera illam non fpirituslem , fed veré t du . fen(ibilem lucem fuiffe , Verba enim S. Scripturze puditr debent accipi in omni litterali. proptietate fine TC metaphora , nif1 claré aut contraria. authoritas , rilni lu autcircamítantig ipfz ,. id denotarent ; fed in qu m fignificatione u literali /& non fignificat fpiti- n tualem , fzd veté fenfibilemlucem: ergo,f(icut v[enti ol reliquz vóces ,ut Dzes , Nox, Mane (tr'c. in ma- juxtaillud teriali fignificatione ace:pidebent , ita& luxin- , far telligi debet de (eafibili materiali luce, . qualis eft modernaluxíolis , & nonde fpirituali. Unde ? dl iW,' id ipfum manifefteconfirmst $.. Ecclefia in fuó l Wffi' hymnó Dominicali ad vefperas itacanens: L»cir yip Creator optime !^ lucem dievum proferens, pri- yr at ) moráijs lucis nove ,mundi paraxs originem. uzres 2. Qesnam fuerit. lux illa fenfi- at bilis primó die produdta ? g. omiífis aliorom nl r Pllc placitis , lucem hanc primó die fadam, non fuiflelucem folis , fed quoddam qualecunque I l" corpus lucidum ad fimilitudinem denfz lucen- Dli j tö tisque nubis , illuminansquidemorbem , fed lu« u ce adhuc valde remifsá, tali nimirum , qualis eft &,quu v. g. Luxfolis in aurera ; duriffeque tamdiu, do- [ filt , nec ex illà deinde quartó die efformatus eft (o0] && filb reliquafidera, — Tta fentire videtur Ven: Beda ;» Ias ) li fuo Hexam., Magift. fent./, 2. Nicolaus de Lyra ; 69' & alij. Ratio breviseft , quiahóc modó infiüiti- fcit tur magis tritz expofitioni [cripture ,. folem & Com rcliqf:a fidera eífc facta primüm quartó di e. mum ARTI- N $043 d GusRO AR TICU LUS.I. eu à Utrzm Lax [i£ qualitas a. Jubfi tía? mpu; An- hitenu f irca lucis contemplazäo:f:-nt) » de quax Atiíto- teles hóclocó egit, Ífolet hícincontrover- f unf fiamadduci, anlux fit fubítantia vel accidens ? impr quó in pun&o diver(z(unt, AA, Sententig. Eme lum pedocles & plutes. alij ex Academicis Philoío- ibid phis , afferit lucem effe corpus quoddam lucidum & omnium nobiliffimum. Ad uam fentene s tiam revocati poteít alia afferentium , lucem eíle itde fubftantialem formatn corporum lacidorum, leti Alijftatuunt , lumen effe effluvium quode ! o dam corpuículorum ex corpore lucido v. g. fo- fhotà le, per modum halitüs undequaque diffufi & ex- (f halati; quemadmodum à mari vapor continene ter exhalatur; fic tamen , ut incredibili veloci- Tsl &t tate diffundatur G infinuetur per poros directos Tat corporis diaphani ; ac deinde ubi ad corpus opa- fia cum , cujus pori inordinati & implexi (unt , pet- venerit , ex partefiftatur, ex parte reflcctatut. , hici aut faltem refringatur, Qiat Alijcum Cartefio non ponunt lumen in f ipsó tali effluvió, fed in nifu tantüm | effundendi , "d quó in motum propendent globuli fecundi Ele- !s menti continvato ordine difpofici undequaque à p co;;ptc lucidoper medium diaphanum , nisidue illo , Ti * : De Oculo. 12f d ;llö , feu negativa gravitatione oculum ita aHïci;uz exinde videat, Alij rurfus fentiunt , lucem quidem non effe at corpus vel corpufculum , aut formam fubfítantia- ]em , fed duntaxat qualitatern intentionalem, nul« latenus maturalem. — ItaScotus i» 2. diffintt, 7- i Àif q. nnica, /Egidiusibidem & alij.. YOv Nulla tamen ex . his fententijs placet, nam d! imprimis , quodlux non fit corpus aut corpufcue g, r lum , oftendit ex Arift, in boc 1. 2. 0. 7. S, Thomas Dl ibidem lect. 14. ubific arguit: dwe corpora nom |uci po[[«nt effe fimmul in eódem locó s fed lumen eff fi« ; fentt De- mul cum aere: ergo lumennon erit corput, "T inde , (i lux effez corpus , non poffet diffundi,pre- FUif fercim lux folis in unicóinantiper cam. vatla cz- L U ; lorumípatia; Nam veldiffanderetur. per itta lg'f motülocali, quod repugnat fieti momentó in- ( m divifibilitemporis; vel fieret iftud per novam ge- j nerationem & multiplicationem illius corporis , qdite & (ic diffufio luminis afferret infinitas fere gene- lt rationes aC prtoinde etiam corru ptiones fubüanf tiales , quodeft merum figmentum. ; ] OP' n Qod lx non fit forma fobftantialis, etiam hat facilé refotatur , r. Quia lax eft. per fe & imme- diaté vifibiliss forma autem fubítanualis folum 2. Quia 4l ïfl medisté &t per accidens | videri poteft, fgndi ! alias, dum lux diffanditur per aéra , aut corrum- dfflt: peretformam fibitantislem sénis, aut fimul effet jl penetrarivé. cum tormáà fubfiantia !i göns ,ngod juit naturaliter repugnat, l De- Y Par: f?cunda. w—-u—-m—,—— p CEOFRSNUIPREER: Dd [ lnl fedlox Demum , quod iux non &tkqua!itas puréin tentionalis teprzíenta'iva colonis , inítar fpeciei g impreffe , repraíentantis colorem à fe diflin- «rus; Qum , exindeíuadetur 1. Quia lux xeddit acrem It fott) veré ac realiterilluminatum, & corpus , unde Y egreditur , elt veré actrealiier luminofum; Spee tottptt Cies autem lucisnon reddit sérem realiter iilomie Mle natum.2. Experimur, quodlux habeatresles hbt ac naturales effectus calefaciendi , difgregandi vi- br d fum &c. quorum tamen nihii à . fpecie. vifuali dit,v. prafítati potefl :ergolux non eft qualitas pureine vle tentlonalis. Quare | Dicendum , lucem effe qualitatem natu- um rdlem s ita Ariflot. S. D. loc. cit, quem titrg fequuntur Conimbric. Complutenfes , multique tolori ) alij. Ratio brevis eft : Quia, ut dictum, non maly eít fubflantia, lux quippe intend:tur & remit'itury, | t quod fubftantie eonvenire nequit : ergo lux fo«. [ lüm eft qualitas & quidem naturalis , cum pros W ï ducat effectus naturales, lm Dices r. S. Aug. /. 3. de libero «rbitrio cap. fj f . inquit, quod [ux in corporibus. primum locum iaj tenet ; ergo & ipía etit quoddam corpus, du x.. Ex $, D. 1. p. q. 67. e/frt. 2. ad. 2, ubi lst fichabet: *"Dicendum , quod. e^dugn[liuus aceipit lpcem procerpore lucido in atl n , [cilicet pro igues " & Ok quod intev quatuor Elementa nobiliffimum e[f. At Dices. 2. Lux dicitur ferri , diffundi , te- r fle&i &c. qua pradicata funt proprietates Core D Pori's. ltem, quodeftfiguratum , eft corpu s;; dg € il *De Oculo- 127 ao ia ER i utit fedlux efi figurata , nam radius (olaris ingtediens at fptot per foramen angulaze , cadensque fuper aliud fe dilite corpus ad mediocrem diftrantiam politum , appa- ( n ret rotundus: ergo. , u x. Illa predicsta tantüm metaphoricé luci n; v competere , ut advertit S. D.boc l, 3. lect, 14 er dl Adalterum g. Quodluxde íc nuliam proríus TICL habeat figuram , fed , quod appareat figerata, ha« g bet vel. ratione corporis luminofi, à quo proce- ic vll dit , vel rationecorporis , pet quod ingreditur , 1 puxäm- vcl exalia intrinfeca caufa , de qua Perípeclivi. Dices. 3. Lucem efle qualitatem intentios w t nalem , quia participat proprietates omnss fpe- t qui cierum intentionalium; 1. Enim per fpeciem vl coloris videtur color , non visá fpecic : ita perlu- Ill ia ; men luxfolis confpiciturnon autemlumen, De- iif indeutrumque caret contrarió , neutrum etiam .1uX u durat füblatá caufá ,per quam producitur. m PIO' W.Lucem participatealiquas proprietates peeierum , ut quod careat contrarió , quog dif- iiuti) fundatur in inflanti , quod in confetvari pendeat 17 à cauía cfficiente &c.fed in multis tamen differre, ut &x diclis potef* conftare,lux enim producit effe- n t €us reales,realiter videtur &c.non autem fpecies. mifil Querés obiter 1. Quarefol luce fuá ceram & oleum albsfacit , homines autem'denigrat ? . [ ig'ff/! lKo Z Rationem effe , quiafolex cerà G oleÓ extrahit umozer terrenum , quó multüm abundant, & j ; (ofe €x quo folet enafci nigredo, atdue hinc extrahen- tfpüs; dohanc, caufam nigredinisilla albefacit, / Econ- l tra 128 OH Pars [Z-;undæ.' h- tra corpora adufta fiunt nigriora ; Sol autcm adu- rFit carnem: ergo. Quar. 2. Quare íol poífit decolorare cor- -L pora , non autem ignis? zj*, Quia fol. eft fubtilior P igae , ideodne penetrat ctiam ad carnem inti- mam , eamque deurens cfficit corpora . nigra ; At ignis poteft quidem alicui pari combuftz. indu- cere colorem nigrum , fed quia non poteft. pene- trare ad intima Corporum ,. non peteft illactiam l, denigrare , ut patetexperientia fabrorum. pufi uzr, 3. Quo menfe & die Sol cumluna pusl fuerit productus? && Utconítat ex $. Scriptura dte Geuef,. 1. Solem & reliqua luminariaquartó die Vitt fuifle producta. Ceníet autem valde probabile lutqy Ven. Beda , Pererius & Ptolomaus , hunc quar- m tum diem fuiffe diem Mercurij ( eó quod prima i dies fuerit diesfolis.) & quidem vigefimum pri- RU mum Martij; ficjduefolem íuo exortu primum Y &quinoctium vernum conflituiffe ; Ratio forte h cít, quod ab hoc equinolio annus aftrono- d inicus fuum o:diatur 60s initiume | p g It ( ltl ( Q COR B- gun,, CA u lutgm »Q UT ARTI- hr z Emi 129 g t adi oretot IART ICULUS Ilí, ! fubulit netm n Ébenouena. qo* proprietates quedam À MCÍ$, npu; i o iil ( XUsr. t, quenam fint proprietates lucis ? M. d p 3eq. 1. Lumen per lineam rectam produci- du tut. 2. Non àcentro tantum , fedab omni fu- 1,. cu n perficie extima corporis emanat ; quia totum Cot- pus luminofum eft , alioqui unumn tantum effun- cripul deret radium. , Lumen in. momento totam gano l virtütis füge f pharz complet, quia aliz qualitates yobil fucceffivé producuntur , vel quia contrarium ha- t QUII' bent, vel quia fubje&tum eorum deb:t rarefieri aut j pn'm: Í condenfari , quorum neutrum eít in lumine. 4 e p Lumenlongius provectum flatim languefcit ? jprimut quia ita & caterz qualitates. — $. Lumen abla - jo fott tó luminosó ítatim perit , quia illuminatio ; [orlQ €!! quedam continua aétlio » unde ablatá causá ceffat, 6. Lux medium diaphanum, per quod tranfit , non immurtat., 7. Majus lu- men offuícat minus ; Et hoc refpe&ü oculi no- in; fi C & major fragor minorem (onum extin- guit , quiatotum organum occupat. Quar. 2, An dentur aliqua corpora , quæ ucem ingenitam habent,in obícuro conípicuam- X. Quod fic ; talia funt quedam animalcula velu- ti eruca , lampyris &c. de ehré canit; qua Poéta regcntiw pul- VT Has 130 actanati qeeme Pars fe-cgnda. — ER I- t Hac modà (amma petens commotis emicat alis Rur[usc addutlis fulvum decus aurea condit , yrin » 4 preti adrdentiqie proculfugiens. levis igne cornfcat Et quocimqne volat , fecum [nalumina geffat, tinguü Qt aof . Quzr. 3. Quomodo lumen generetur in t t 'gï'ufmædi animalculis? g, Ex Kirchero /. r. ar- sismagna s quia cum hacanimalcula (int exfan- nl guia & frigidiffima , neceffum eft, ut partes ig. (cur nez(ive calor circa digeítionis locum à natura concentratus , ibiacquirat vim lucendi , animali lls h eidcm neceffariam, Similem lucem babent etiam Jucius , gobio , rana piícatrix , ofttacea , crufla- Átt cea, & quidem oflreg nonnifi putrefaci lucem fundunt , cum fcilicet humor oleofus ac lucidus ! "1!0 lo «x mucore fur(um prodit.. Qiy - Qusr. 4.Cur,fi felisaffricetur hycmc,fbintil; Wt las emittat ex pelleinloco obfcuro: w. Emittere etiam inluce , fcd non apparent : eílate veró de- Qu funtfcintille , quia pinguis hurnor non ita cerre tio creícit , fed avolat , hyemeinter pilos dorfi pra« t «ipué hatret. ï;nu'; Quer. f. Cur allifo capite lux in oculisotie li ] tut ? y. Hoc ijs precipue evenire , qui vino in- dulgent generoío , quialux illa funt fumi quidam » y intra nosaccenfi, qui veluti face conCuffa'emitf- tunt fcintillas, M p Quar, . 6. Cur nodua melius viiet d tüts ? Idem de illis eft, - qui It no&c , quam de dic oculos - , De Omla,' ais i MR tss a li ass MIRKUNIMIGMUNSO Ynseneer n $3í 4t dii oculos no&tuarum ha bent hoc eft , pupillarum « condi Brandium ; nam per has nimium de dielucis in« greditur, & fpeciesaliarum rerum in oculo ex- nj i gf/f("o tinguit; ideo tales de die con(tringunt popillam; de note autem minus ingreditur, Noctua in« netttüt i fuper ob lucem innatam oculis , obícura nocte vi« ) L ] h det. l 1 int 0 Quar. 7, Cur : qui prodit ex loco obfcur& : in lu piter ï cem (ubito , nihilvidet ? g. Quia in ob- ] ii fcuro, cum non fitoculorum ufus , fpiritus ad ; at illosnon veniunt, íine fpiritibus veró etiam in vnt du Tuce videre non poffumus , ferint, priusquam illi accef- , MUU s ltl Quarr. 8, Cur quidam in luce magna videz j hii re, legere , &c. non poffint? w, [deo , quiacum oculó muitum lacis illabitur , vifio fit confufa, i quibus pupilla ampla , lucis multum ijs ingredie ,g,(cmtü' tür in luce magna , at(ueita vifus tarbatür; fmiti Quszr. 9. Cumlux ficumbrz oppofita , | VCl'ö i quid fit umbr a? W. Nihilaliudeffe, quam privas tionem lucis , ita communis ; quamvis aliqui fen« pf j tiant effe Ípeciem opaci , quá opacum eft , cui fen- tentiz adhzrere videtur ex parte Card. Sfondra- )culüon ti. J 3. $. g. (uz Philofophia. Quar, 10, Utrum herbarum. & arborum [ Wm umbrz , habeant fuas fympathias & Antipathias? m gml[' W. Quod fic : fic fraxiniumbram omnia animalia preertim lufciniz amant , quia ibi à ferpentibus i a tuta (unt ; ferpentes veró ftaxiniumbrá necantur, qül I'tutcx .Ipdiæ Coca 9 , €x quo celeberrimus ille l2 p otus » at cPar s þcundd.' 132 p od d potus , quem vocantCzoc bolaten , conficitur , fine umbráà ebani deperit ; & ideo nullib: fine ebano reperitur. Dolor capitis,quem quisinumbrá jugs ul landiscontraxit , mox dicitur fanari fub umbra- tiliz. Umbra hyzenzcanes facit obmutelcee re, — Umbrz fpatio confummuntur, & idco aves altiffime volantes nullam jaciunt umbram, Um- P braetiam terrz ultra lunam non fpargitur , fupra Illlm[ lunam,veró omnia pura, & diuturnz lucis ple: p ma. Pluzacirca lucem. & umbram vide apud LE tut. Kurcher : fol, j . in arte lucis & umbrg. —.—. Quares11. Aa umbiz poffint hominem in EUR lucis vitalis ufura confervare? Bz. Affirm. Exper- ti funtid.olim /Egyptij, qui varias sgritudines L arborum falubrium. umbris pellebant. — Potiffi- D mum autem medebantur Phreneíi,vertigini , me- hr lancholicz &c. — Quapropterrecté. fcripfit Al- n L Ü bucafis Arabs, umbram citriorum prodeffe cor- Wt di ,melapiorum umbram | phtyficis effe faluta« T Sicetiam rofz,nardi hyíopi ac chy:ni um LT rem, braconfortat, Etuniverfaliter judicatur , quod Tno umbra eidem corporis membro proficuafit ; cut du conducit ipfe fructus, hr q rige tj K Eal Qu 3 eW, u AX [ eo « N l t ARTI- De Oculo; 135 P secsueni p itur ,f Y ARTICULüs IV. neut mbiijig €9* utrum . diffingnatur jb umbti Qm'd fit color , 4 luce ? x hmutet ideo at Rater lucem , quz inter corpora eft primum iffli Um' pulchrum & tot:us. pulchritudinis prima- yr, lt rium principium , alterum viibile eft color , luci j prope par decore G gratia , in cujus finu fic vivit; vilti ut ed emoriente& ipíe color (tatim emori videa- ] tur... Dehoc duoquzruntur , quid fit , $&utrum qmtun à luc: reipía diftinguatur. » m Arifloteles /. de fenfu C* fenfili , ita defini- du vit colorem: coler eff a£lus per(picui in corpore Po!!'l'ä terminato , hoc eft, ut alij ex . graco vertunt : (j 0f* «olor e[f terminus feu extremitas per(picui in cor- i M pore tevminato. Etquamvis etiam lux folis GC d aliorum fiderum moveat actu perfpicuum , idta- , filte men fic ett intelligendum , quod lx ipsó exerci- tió & influxu fuo faciat perípicuum , color veró ymi u j t moveat a&tu perípicuum five' diaphanum jam l(lh d actuatum &illuflratum perlucem. — Eft ergo co- lor qualitas , quz , licet fitin partibus eiam inti- miscCorporisopaci, non videturtamen , nifi in ejus fuperficie : lux autem vel non eít intracor- pus aliquod , vel (1 eftintra corpus perípicouim ; videtur intraillud , non autem color intra partes internas lactis, nivis &c. v. g.eft albedo, quz tamen non nifi in excimà (uperficie videtur. 13 Circa u 94 Pars ficundaz od ts dautdi Circa alteram tituli partem Plato 75 7540 fenfit colorem nibil aliud effe , nifi flammulam ibln T quandam e fingulis corporibus emicantem, Cui E T d fudícribunt Avicesna , Cajetanus , Albertus , Carc, Sfondrati bíc, . & noviffimé Joannes Sper- dQ N letteinfua Phyfica nova , afferentes colorem non effealiquid diveríum à luce. — Eandem Platonis. l:mm, | fententiam fecutus videtur Virgilius. 6. Aneid, ii ubi canit : WÜN ( [ "w [ d [ 4 - vebusnox abfiulitatra . colorem, dn ' Quafi idem fuerit abfluliffelucem demedio — |- fin ac colorem rapuiffe. Quem modum dicendi vi- tj detur ipfaRomana Ecclefiaapprobare ,. dum in. d quodam hymno ita canit dc lucis ortu $. Rebuse qse jam color vedit , vultz nitentisfdevis. Hoe JP lmpn Vs tamenflylo poé :co folummodo diftum puto , tuly propter affinitatem coloris & lucis, Contfa: enim canit S, Ecclefiain alio loco : sox atra re- r j YHWLContégit , terra coloresomnium : ergo nod pereunt colores, fedíolum occultantur , & tene- di b'ti's quafi abduntur. g Dicendum itzQue cum eommuni, colorem, 1 faltem permanentem -; fpecie effentiali differre à luce;ita $, D. Suarez, Foletus, Conimbric; &c; 0 Fro». 1. lux , juxta Arifloc. r. de eelo c, 3. text.. N 20.ncn habet contrarium ; certum autem eft s unum colorem efl w st —l D dinc cericontrariomr, ut nigree: uccm. » m dibedini: ergo -faäcr colorem & ] datur DeOculo; I5f Bansne as datut diverfitas. z. Lux modo adeft, modo j Twa mmulat abeít, colores autem , ut nigredo , albedo &c. em, Cu conflanter permanent, manentque fixi & jjdem fivecoram fole , fiveantelucemcandele. — Acce- Mettus , dit , quod colores-oriantur ex caufis permanentie I$ 3j orem ao bus, nempe ex mixtione qualitatum Elementa: bhicni rium , prztertim perfpicuitatis & opacitatis , quae intrinfecé & permanenter refident in mixtis ; lax D AMH." veró non oritur exeodem principio ,. fed longe diverfo , nempe ex folo corpore luminofo , unde taltnhs diffunditur : ergo color eft duid diverfum à luce. . Dixicolorem permanenterm (altem effe di» :mcdiü j ftin&tumà luce , nam coloresappareztes, cujuf- icend modi videntur in Iride, collo columbz &c. non dun t effe aliquid dift ndum à lumine externo, nom d improbabiliter fentiunt Conimbriceníes ; quame j H vis nofter Cardinalis Aquitre cum alijs , etiam hos | o colotes appatentes cenfcat fpecic intrinfeca differ- Contt reàluce, Quidego circa hocfentiam, dicam um infra. ffo IU Dices z. Qualitatþs non funt multiplican;- &ue da (ine neceffitate ; [cd nulla eít neceffitas diftin- guendicolores à lumine , cum folum. lumenpof- s fit effe color; ergo. glorcm; fufficiat lumen ad co- funà &. Neg. min,quod lores permanentes in fübje&o , qui mutato lu li &C, vm l- nemanent ijdem & fixi. m * Dices 2. Nonaliam ob caufam eculi , quan- "T do alba corpora intuentut , laffantut , cum autem nig.'!' ur , nifi quia candor & al- pct vixid?a vident , recreant bedo l4 jl 136 Pars fecunda; Spectere r o Sriep ag — E bedo multum habent de luce.,. que fþiritus Vit;-* quod d lesdiffipat , color autem viridis mediocritatem VUS QUl quandam ililusobtinet, qua modicé & occulta l fum. quadam proportione fefe confpe&tui offert , ac Q proinde tiniméledit ; ergo colores etiam pere M C manentes nonÍunt diveríi à Jumine. quí Utl hd w. Etfià veris. ac permanentibus coloribus tuodni qüidam magisad lucem accedant, ut albedo »álij Qu , minus, ut color viridis , non tamen pro:nde exi- lsf ftimandum eandem ipforum ac lucis naturam ef- Qu« fe, cum ejufmodi acceffüsnon pertingat ad ípe. ho ciem. ttmo Dices 3. Color eft , ex Ariftot: qui movet [ aQu perfpicuum s fed etiam lux movet aQu per- Colot fÍpicuum , cum illud lal p opria fui fimilitudine affi- €iat ; ergo. "n . E&.jamconflareex dictis, lucem non mo- ul vere a&u perfpicuum , fed facere ; colorem econ- | tranon facere, íed prefüpponere jam actu con- fttoy fpicunm , utillud moveat, five fui fimilitudine "p imbuat. tit Quzr. 1. Quot fint precipui colores , ex tj quibus reliquiconficiuntur ? W. Efle quinque , ldu videlicet album , flavum ,vubrum , ceruleum , nigrum. Albusnigto permixtusad aqualitaem V producit colcrem cinereum: Albus cum rübto lx colorem incarnatum: Albus cum flavo coloretri P a do W fubflavum : Abalbo ad:flavum verum flavi con- lu tinnaadje£ctioné cimnex illi colores , quos aut in- 0ty tenfius aut remiffius Havps vocant ,. revocintur ; li quod — us D; Ovwle, . 157 fD EE p Ititusvit lioctitat 'quodkctiamtde alij s coloribus dicendume(ít; Fla- vus cum rubro aureum feu croceum coloremz & occili flavumcum nigro colorem fufcum &c. ofrt, d Quar. 2. Quinam colores (int extremi ? E a t E. Candorem & nigrorem , ex quibus candor eít s colori quafihabitus, nigror veró veluti privatio , non quodmnigror non fit verum ac pofitivum ens , Ibedo,i oitidt tj cum períe moveat vifum, fed quia, quindo duz fpecies fub eodem generecontinentur, eà dhütam d quz eít dererioris conditionis, perfectioris pri- T vationem quodammodo in fe habet, de aue : tem candorlonge praílet nigrorem, inde eít »quia i n «andor tnagis accedit. ad lucem. Hinc veteres i colorem album Dijs gratiorem crediderunt ; Co- ler albus , inquit Cie, 3. de leg.precipue Deocha- ydite d | vH:efl. Undeetiam Angeli in gloriofa Chrifti mon o anaflafi appatuerunt in albis, m o Qusr. 3. Unde oríantur colores ? w. Illog &i proximé oriri àtemperie primarum qualitatum ; ihtodint experimur enim herbas & alia hujufmodi muta- ti ex ola mutatione prímarum qualitatum : Anie fej, 0 malia propter morbos varios induunt. » colorem variqm liant ] i Quzt. 4. Quinam (int effetus colorum ; lia 9. Effe varios, albedo difpregat vifum , quia & ib lux, cui eft (imilis ,hunc folet difgregare : nigre- j - doecontra congregat vifum , & con(tipat fpiris j ((l tus in intimam oculi partem, Rubedo accendit t ff* oculos ptopter ignez naturz fimilitudinem, & jtul s qhæc forté ratioeft, cur colore illoviso. tauri & guod I5 leo- Pavs fecunda. — Pa al us OREX CU Ht leonesaccendantur. . Flavus- && caruleus color quis fuapte vi afpe&tum attemperant, Compofitico- rcfrangi lores fantfuaviorcs, utaureus, purpureus , Vvie 1 , long; tidis , quiafcilicet mediocriratem. obtinent int Mdicit " fl' Colores , ex quibusconvertuntur. ilie pit ' ltsox ARTiCULUS V. It ( "'quæJam probleunaata circa. colorts. viridis fitexa Uzr. 1. Cur ZEthiopum cutis fitatra ? 8. grdo| tet f Q quia [Exthiopeshabent cutem adufto fucco di lutam , ut contingit in pice , bitumine &c. hinc, mr,n qui capillicio funt nigro , plurimum habent adufti fiteg Lumoris,quo crines diluuntur : qua ratione 0* ( mnia ofla funt nigra, ficcaro aífa, frixa carbo« j lorau',ji nes & aliaid genus nigrorem induunt, Ugus Quar. 2. Curvapores in crepuículo. appae Qüm?y rent rubei? z.. Quialux, dum easnon penettat , T colorem facit non viridem , quia hic aquam fequi« BU turcrudam , utapparet in fructibus imtnarutis , UV Ícd rubeum , quiterra fubtilis jam adufta feu at- fhir tenuatz vi eílüs , eft partus. ugr, 3. Cur primu s hetbarum ac. fron- at dium color fit vitidis? $. Quia tune multo abun- vilde danthumore; quó enim major humoris vis et , Vg eó majorinducitur viriditas. - dO. Quar.4. Cut aípicienti bus per vittum tri; [ w angulate. obje&ta appareant diverfis pi&a coloti- It as ind4 Cit, bg;.s ?w. Id contingere, guia lux partes ill quales iE - De Ocule, mow du : d 139 Edb FMUD QERPE) ceseaazurs W leus colt quiles vitri triangularis traijciens diveríimodé lmpofmco refrangiturac modificatur ac diver(os exhibet co- r n lores ; INova ctenim lucis modificatio novum titent int inducitcolorem 5 Et cum in vitro triangulari alie partesfintalijs craffiores , divería habetur lucis modificatio, àqua diver(i oriuntur T€S, 'colo— Quar. . Cur prz ceteris coloribus color ial viridisvilui profit? x. Quia , cum colot viridis fit ex nigro & albo temperatus , itatanen , ut ni- ibato h - gfedo proportionis concinnitate albedinem fupe- T ret ,fit, quod fpiritus vifivi ncc nimis diffipen- T tür , nec fupra equumcontrahantur » fed tempe- be d raté ac fuaviter efficiantür. fitiontt Quares6. Cur, quibus ungues bené co- T j lorati, judicantur & ipfi bené conítituti ? g. Quia ' ungues trahuntcolorem à bonitate vel malitia h q complexionis , nam, fifint rübei , teftantur com- :HC(HII! plexionem (anguineam; Si ad nigredinem ver- " gant , indicant complexionem rnelancholicam , g crocei bilem, Maculze albz oriuntür ex im- du mixta parte crudi phlegmatis unguium alimento, uzr. 7. Cur chamzleon : ita colores va- y It riat? Refpondet Ariftot.ideo, quiachamalcon f dul valde timidus eít, & cum fit tatdiffimus, hoftem DL aliternonevaderet, ni(i hoc modo fe occultan- L do. Coloresveróaflumit pellem dilatando , in- trum"'*f trà quam eft humor quidam pellucidus , qui colo. 3 colott res combibit ob j; i? €it. jectorum, quae chamæleoq afpi- qulks Quar 14O Pays fecumda. : Cumams J'aeer O o d (L—aær $, Hquss color maximé deccat faciem [ Philotophicam? g, Pallor, quem feLlriminm «vi- i jm ( rorum pulchrum flovem S. Oreg, — Nozianz. orat, 3 4. appellat. A pallore etiam Pallas nomen fibi EE Qfir j videtur atrogáffe 5 Palladis alumnis , maximé ta- Md cor menPhilofophis nullus meliüs convenitcolor , pil quàm pallor. [tem , cum pallor fit mo:tis co- lor , quidni maximé deceat. Philofophurn. cujus UT tota vita a(idua e(t cum mortuis converfaric!. Et, Tdit, Platoni ficredimus , aliud non eft Philofophia , Uuam »rortis imago. uzt, 9. Àn & quomodo poffit czcus colores diftinguere ? Bonifacius Lau(anenfis Epi- U fcopus (ut refert Thomas Cantiptat : l. 2. c. f7. p. 32- DMfatetur, notum fibi fuiffe bubulcum ca- cum , qui non tantüm repellebat à frugibus vac- cas , casQue ad uberiora paícua ducebat, fed etiam 1 l il colorem ac ftatum fingularum ita difcernebat,ut cujuscunque coloris vacca peteretur, illam cor- W Y nibus apprehenfíam petenti. obtulerit, Verüm hoc velope demonis factum eft , vel beneficio Iu fortioris impreffionis Phantaflicee . per. tactum (tti dignofcebat , cujufnam coloris fuer int üngulæ ; Tif ab alio prius deícripta. Quzr. 1O. Per quos colores v ärij defignen- Hulu Yi turmores ? R. Inpocentiam de(ignari per 4l« hho bum , verecundiam per vubrsm ,. fidelitatem pet 1 n caruletim , amorem per. rofeum , fpem per -'uiri- Ào dem , con(tantiam per /yalinum , laborem per ci* in neïeum , dolorem per éadzum, vol uptatem pet D ( flwum, P De Ocnlo. I4Y dalscce d BORABPNIN &t facim ftoiti t flavum , amicitiam per columbinum. lanz, ordi u&r. LT. Quare iraciin principio palleant, l ;omen l poítea verorubeant? s. lade hanc alterationem Vagume t otiri , quia ex appetitu vindi&a , color & (anguis niteolot ; ad cor revocatur , & hinc partes exteriores facici palleícunt. — Ubi veró decreverunt exequi , quod oitis ( m Cj appetunt, calor & fanguis ad partes exteriores redit , ideoque rubent, fuc! Bj ofophi, ARTICULUS VI. yfi t ais Ltrum . in dridefrnt veri. colores a z lm apparentes e j 2. C. [7' Jconm a , K^ Olores permanentes realiter effc diftin&tos à ;IbUS [ l! .luce, antea jam diclum ; Reítat modó , ut (rjeim breviterexpediamus , utrum etiam colores non f BGW!M lm permanentes , cujufmodi potiffimum videnturin lride , (int realiterà luce diftincli? : Virüt Veterestam difficilem cognitu Iridis natu x . fam judicabant , ut nomen ei ab admiratione de- ul detint , dum Thaumantiam dixerunt ; quafi ad- 18[1[3 ! .miratione facilius, quàm cegnitione affecuturi. Hujus inveftigandz nature, 40. Annos fe tri- [pr viffe Joonnesà Poria gloriatur, nom quafitam [ l/' Jaboreveritaté fit affecurus,fub judice lis eft.Cer- m .fumaute » e(t, Iridem effe on;ninó naturale opus ; pitt non autem miraculofum &.àDeopoft diluvium pcrci' Anflitutum, id , quod patet ex ejus frequentaa. m .Deinde quia habet. natutalem. caufam Gcorigi- 10//"' nem $ 142 Pars fecunda., asuppm - d uaweersaetg nem: Matcerialis quippe caufa iliius eft ;ub: i d& rida,opaca € concava; Nubes quidem, quia tingitcin »» funinik hec comparatur ut fpeculum , in quo refrangun- turradijfolares , & ex quo teflectuntur ad no- i Ti flros oculos , formmando in ipsà nubeitidem. De- i Eïgo bet autem ifta nubeseffe rorída , qualis eft, qua Mil pluere incipit vel definit, & per minutiffimas guttas labitur. Item opaca GL cozcava, quia ge« - Tij neraliter in refractione. radiorum aliqua opacitas li, | concurrit , fecus enim radij per corpus tranfmea- fmum rent, &inipío nullo modo imbiberentur, & f frangerentur, Concava debet effe nubes, nam g, ipfa profunditas & concavitas conducit , ut non l undequaqQue illuminetur àfole ; fed itafit difpo- Wi fita , utex parte centtiimbibat ejus radios, ip- 3 Tibl foídue ad nos reflectat ; ex parte veró extremita- me: tum illosperguttas jam diétas frangat & refle- g €at; ficenim & a IT turin figuram arcüs, pparent cqlores ,& eiform;n'- hn Caüía veroefficiens lridis eft foI, — & ali- lm quando etiam luna; unde lrides appellantur alize jük; folates ,aliz lunares , quz differunt à folaribus , pant quia lunaresfunt rariores & fere unicolores, Ra- g' 20 riores Quidem , quialuna , nifi plena fit , vix vi- res habet , ad penetrandam paulifper & coloran- dam nubem. Ideo Ariftoteles annis. quinqua- r t ginta , tantummodo bisfe vidiffciridem lunarem f teflatur..| Unicolores etiam feré font, quia lan- : LT guor radij lunaris non alté penetrat opacitatem nubis , fed in füperficie tantum ejus albente qu&e t * dam N De Oculo. 143 atl [ mobun dam & fracla luce iplendert. Oppoütum cones tingitcirca iridesfolares , tanta qulppc hi colo« dem, qi yrdtaps ruin mixtura tanguntuf , ut non 1mmcmo dixerit itor ao vates Virgiius /Eneid, 4« Iridem, D Ergo iris rofeis per celum ro(cida pennis lis ell, u Mille trabit varios adver[o Sole colores, ninuti(m 4 quij Triplex autem potiffimum iridi color affigna- quaepzcrä tur. Altiffimum puniceus , medium viridis , in- s Ltantt fimum purpureus locum occupat ; qui ordo mi- TEf j nori, majorivénubis opacitati fuam debet orx- yubes, t gmem. j u Porto circa hos colorcsmqmmur ,an fint if difo veti vel folüm apparentes? quod non fint colores '1105! IP l ftabiles , quales funt colores naturales ,. qui in u qutte cotpore opaco refultant ex . permixtione prima- T0 rumqualitatum ,. conítat apud omnes, hi enim eformit colores modó funt, modó tranfeunt , atdue hinc AÁn tmeritó colores appatcmes vocari poffunt, &l tamen hi ipficolores ver&. & quoad (ubítantiam TE inter colores cenferi poffmt acdebeant , multi ne- lu gant , quos inter fun: Conimbricenfes /;5. 246 T. fi ( Ra d. 2« Ti 2, cä"plures 4lij. q gt Judico tamen 1. Colores itidis effe veros co» lotes. Ratio eftprima, quia his Coloribus ve- g - ET compeht defmmo coloris; hic enim ut antea J dictum , definitur ab Ari(lotele, quod fit extre- ]Um Jit "amitas per/pzrm ia corpore terminato s colores au« u temmdls Íunt extremitas peripicurin: corpose " ql/ll ter- RE 144 Pars [evungïd.' p mina:ó , fcilicet inauberorida, quz (ufficienti modo opaca eft , ut poffit vifum terminare : er- x Àf go. Secunda eít5 folius veri coloris e(t tetmi- "^ du nare vilionem , tanquam . ipfius obje&ctum : ergo ( colores iridis (unt veri colores. hii ; Judico 2. Hoscolores iridis effentialiter l66 differre à luce, ita fentit Card. Aquitre híc, & totlp Clariff. P. Celeftinus Romofer z 7ra&i. de AM- Cati teor : Difp, 2. q. 1, art. 4..— Ratio eít, quia licet n hujuímodi colorzes caufentur ex modificatione flägfe & participationeac refra&tione varia lucis, ideo- lisqu que videamus nubes ex divería irrad:atione folis; ais nunc albo, nunc vitidi , nunc rubeó colore per- liil fuadi ; Nihilominus tamen colores iíti non con- fédy fiftuntin ipía luce, fed in permixtione cx perfpi- buit, j cuo & opaco; ficut colores permanentes , & tonfg ideó , ficuc i(ti effentialiter à luce d.fferunt, ita ft(jjg etiam & hi, Addunt tamen, quatenus apparene f*dbïl': tes , fpecialem modificationem lucis ex ipfius re- tiilwi' verberatione , fine cujus aQuali influxu . nen exi- [ fterent , nec habetent vim etiam in a&tu. primo a lil movendum viíum , quam ob caufam etiam 4pp4e« lm rentes dicuntur , quia non ni(i ex illa reverbera- iddf 1 tione lucis apparere poffunt , tet colores. quamvig fint veri Tl Idem dicendum eft de coloribus apparen- - t tibus in mari , ratione quorum modó purpureum, T SM modo album , tmmodó nigtum apparet, ]tem de f coloribus, qui videntut in cauda pavonis , in collocolumba &c. * li Quar, BSbdness ïDe vOclt?ai * A Cgetc us CISUDIERECOI ss [affcitti- Quat, r, Qua fint pr ognoflica iridis lat ; u $. Àrcum hunc czleftei pluviz vel fignum vel E tetmi effe&tumeffe, utpote qui non nifiin nube rofci- n: tj dà( quainpluviam àbire prompta eft) cunas habet. Arcus hic juxta Senecáim zarpr. quefl, L. fentdit 1. (,6. à metidie pofitüs mágnsm ,. ab occafü thv j confpectus modicam aquartum vim prórittit. / ii ]l Caterum naturale fignüm eftiris, non futuram u li magnam aquarum eluvionem , hiec enim nonni- Mi fié gtavibus , craffisque nubibus faüdi poteft , tà- dir, lesautem funt ineptze ad'generandápi iridem, i [ Praterea itis ex inflituto Dei à. tempore diluvij ylore fignificat , ton amplius futüram univer(alem tet- gon d tz eluvionem , feu cataclyfmum ,. id quod pro- p " batut ex Gex, c. 9. ubiDeos. promittit Noémo; Jf y ion fote deinceps diluvium totius tertz , dicens; V, L ATCHiD the Ms ponám in nubibus ,. 0* vecordabor appmü' federis mei vobifenm C* pon erunt: Bltraá H B*?)ij; quá plis non d Quat. 2. Utrüm ante diluviutr faerint i« rimo iides? y, Affirmativ? ; quiaétiam ante univerfas i lem caiacly(müri dabanter caufze & difpofitione& qutti ádeífeCtionem itidis, eraüt enim ürique etiami fit ^ tunc nubés rotide , & Solipfisoppofitus: erga hihil defuitad itidis efformationerm. Quod au- tem in Iridis termino fcütellze aarez reperiantur; ' äun' » fabulofurn videtur ; quamvis imulte -hipc inde u v inonfirentur, 1i$ ) if Quat, 3. litraindentur étiaim. ártificiales drima äi*idäsxf X; Affitm; -Ifuht enim obuia jl Q l imæ Zs 446 Pars fecunda; db p - asss ridis fimulacra, uti funt ille triviales faponis bul. | imtm : lz , quas pueti calamoin faponem aquá fubadtum ^^ midifi intin&to inflare felent, nempe ubi: Quita Dullilis exiguos bumer lentefcit in qrbe:. Ágtn ubl In quibus colores iridis , fed fb certó afpectüs angulo obfervantur. Item ; fi fpeculum pelvi Yi Vil aquá plenz appofueris , hoc iridem reflcdet in Qu parietem, £0nC. ARTICULUS Ultimos. qii tian Mifcellanea. quadaia circa oculum &* ^g b:nt' ejus vifiontm. Om(!lli Uzr. t. Cujusnam fint oculi naturz ? 5, Pla» E ) lr t to in Timzo, Galenus /, 10. de sfz partium itj & alij pucáruat effe naturz igneg , & ex coevin» LP Cebant, quia oculi partieipant lucem, quaze q proprietas ignis, Verüm contraria fententia, qua b flatuit oculum effe aquez nature , non ignez', Teftantur id humores , Peripatetica eft. lt quioculo infünt , & ex quibus coalefcit, duP ad aque ingenium prope accedentes , la- b flæ( erymarum defluxus , humidum ac frigidum teme- peramentum &e. — Nedue obflat ingenita luci- ho ditas ac perípicuitas, non enim hzc ignee tan- j tüm naturz comeseft, ut patet in cryftalló , & Ti ET ompnibus feré gemmsrum gcmribu&. hi Quar. vetr ts D . aDe Omlaïm 147 'onibi. Quar. ; Cur oculi vulgödicahturindiccs us animi ? & Quia oculi , utpote mundi ac prehu- » midi facilé impreffiones recipiunt ac exhibent. , eri, quá ratione iraícentis animi motus, oculi torvi vi flagrantes produnt exterius 5 ficutié conversó o- j d culi blandi, pacati , internam mentis hilaritatem., Hinc etiam Arifloteles docet illos , . qui oculos lum pl vt valde nigros,autparvos habent , efle timidos ; qui ad flavum declinantes , effe boni animi ; qui concavos , effe maleficos; qui eminentes , fatuos; | qui igncos , effe plerumque inverecundos. Sic &tiam apüd Medicos, oculi vim precipuam ha- ) bent prafagiendi , quia videlicet. propter tempe-« ramentum aqueum & fubtile facillimé mutantur omnemdu« alterationem recipiunt, — Utrum au- pl ! tem triduoante morcem , ut Cardanus /, 8. va- j rict. Ícribit , in oculó egri non fpectetur imago, TL valdecítincertum ,. uti etiam indicia oculorum L prius affignata minimecerta funt , & in plerisque :ntiä; quæ oppofitum experimur. 2 m cdïen: | igmr; fternutar Quar. 3, Cur perfricantes oculu (aot i e? $. QCum Ariflot. id provenireex duplici causá,fcilicet matetiali & efficiente ; cum od Yd] tnim fternutatio fiepeexcitetur ob fluxum mate« tice craffioris , ac mordacis obítruentis infttumen« jj u taolfactüs; vel à fpititu aliquó flatuosó in cere- j quut bro conclusó,fit,quod perfricató oculó ad ipfum i,* Ffateria haec attenuata fnotü illó perfricationis àvocetür, & in lacrymas velalium humorem dif- Íolvatur , fic fublatà causá ceffat fternutatio. Alia K 2 T8^ u — N 148 u Pars fecunda, a. Vussadt Cffl ratio petitur à causá efficiente feuàcalore, cum etit flernutatio fzpeexcitetur à materia motdaci ; J putn quz calorem participat , G oculi perfricatione Á intenfior foleat calor excitari, alterum veluti! mie norem calorem extinguit , ficuti minuslumen à multà majori ab(umitur, Lacp1 Porrofiqueras, Undenam mos ille origi- dolsl Y nemtrahat, fternutantibus precandi falutem ? 3:. Hunc morem tempore noflri S, Gregorij M. unth Wt incepiffe , utriatrat Carolus Sigonius Jib. 1. hi« flor. de Reg. Italie, Cum enim homines fzvien- Matur te horribilipeftilentiá , fternutamentis animam agerent , fa&tum eft , ut adílantes falutem fternu« anim; floj tantibus precarentur , qui mos exinde relictus no« * flris adhuc viget temporibus. ln ^ puig Quar. 4. Quid profit oculis ? versü conclufa prodeffc : | 152 fequenti Wum. d Fous , (peeulum , gramens fdciw;t eculis relcwf n Mö'n'.. i ll Ad hoc autem , ut fpeculum eculo profit,opor« QUi tet effe mundum & immaculatum nulládue cor- lisA rupti fpiritüs lue pollutum , vel vitiati oculi tabé Jl temeratum. Quodagnovit etiam Ariítoteles ; 781'1 1 referente Mefüe , qui adhortatus eít Alexandrurs (ivj M. ut fe fubinde in. terfío , directodue fpeculoine tueretur, — Caufam autem , cur fpeculi infpe&tio- Y neoculorum aciesexcitetu£ , affignat Árnoldus tur; e&t j Msdicus;quod r'adi? in fuperficie peculi coll curni De Omza: | 149 d fe, u cum ob denfitatem & duritiem ejus ulterius pto« motd j Cedere no0n. poffint minimé diffolvantur ac diífi- rfricatioN * pentur , & ob aqualitatem , levitatemdue. fpeculi velut a lerventut infracli , ob nitorem veró augeantur , & ylomu à fultà quam prius erant , reddantur fortiores. r ac preterea oculis cenfetur valdé falutare,quan- doleíuráquádemaut percuffurá offenüi fuerint, ilor (duem / Referunt item , fi quis lacte materno & filiali in« un&usfuerit ,eum totó vitze (uze decurfü immue pj M h'þo I' h' nem ab omni oculorum valetudine futururm. Quar. £. Utrum facultas videndi amiffa , s ferit g animut naturz viribus poffit reítitui ? && effe quzdam animalia, qua fztuscecos edant, affirmat Ari- j fletti Jidugno ftoteles /, 2. de gener. animal. c.4. videlicet canes, lcones, vulpes , lupos , &c. nimirum , quia in illis paulatim organum perficitnt reddituráue ido- fequmfï neum ad actum videndi. Num veró , fi quis datamjam potentiam amittat , poffit recuperare ; r «am medicamentis , autaliá , five artis, (ive natue« t2 facultate, non omninó con(lat, II« Nar. Hiffor, c,37. ait, ferpentum oculos, fi m quis eruat , renafci, Dehirundinum etiam pul« l | u t lis Ariftoteles/. 6, biflor, animal.c. g. ita fcripfit o Y Pullorum birundinis adbuc recentinm eculi, f tocl quis (Himnló eos vexárit , refanc(cunt , G cernen- gitut di vim po[lea planevecipiunt, Communis tamen T a Íententia eft Philofophorum , cacitatem perfe« J am effeunam 6 ptivationibus , à quibusnon da- jnoïdus tur per nzturam regreffio ad habitum, jidis Quar. 6. Utrum auribus , an potius oculis at K 3 magis Ifo Pars feeunda; * quacoss Bs | magis fit älhibmïafidcs! . facilius id. ctedi , quod oculo videmus, quàm quod auribus audi-: Ql mus, Hincinloco quodam Horatius de arte , j qun; ait : 10 Dui, NNec vetinent pátule commi j]h fidelim aures. [mn j Et alibi : hg, ) ib vetb Segniss irritant animos demiffa per aurem , um , qua funt ocnlis (abjetla fidelibus, &f qua iif ápfe fibi tradit fpetiator. üi [mgi Quar.7. Quinam hominom optimé vie dliin b W. deant? y. invidos, horum enim oculis bona pro- ximi íemper apparent majora, ac faturi teClé cecinit Ovidius : funt re ipfa.Hifle lo Quv Fertilior feges eft alienis [emper in avvis , i Ficinumque pecus grandius uber babet. ^ h& irhum uzr. 8. TItrum omneshomines habeant $ qil oculosin fronte ? Refpondet Plinius/. 11.c. 53: Qtt in/Egypto enatritum fuiffe hominem binis , ín adversà capitis parte , oculis ,"fed ijs non cernen- tem, Quod fi verum eft, natura id potuit effeciffe, Pto Refi pre virtutis imbecillitate, cum non valuetit oculo- rum femina usque in anteriorem partem transe ncg. mnittere : Nonefiimvidetur dubium , oculorum Fn!li nervos in occipiti rádiceshabere , quamobremin- dc oculorum morbi remedia à Medicis recipiunt. - Ideodue ibi natuea oculis huic monflro providit , D M imbecilla ad eranfmittendam virtutem , uíque ad tür üncipitis frontem, d Quar, 1ft Á i *De Ocule; m teeuDRS R. id cei, Qlär. 9. Utrum detur aliqua gens mono- Ibusaudi. €ula? ». id non effeincredibile, dari fimilem de atit y gentem ; ita enim fenfide videturS. Aug. de ci- vit. Det.l. 6. c. 8. Item ad fratres in. Eremo (AU1U ferm, 36, C ut habet Majolus Di£er. Cazic, col« loq. 2. )teftatut fefe gentem hujufmodi vidiffe , ! (ift his verbis Ego jam Epilcopus Hipponenfis cu» n quibu[da [evvis Chrifli ade/Etbiopiam perrexi, ut $i5 [antium ChrifH Evangelium pradicarem , vi- )ptimör/- di in inferioribus JEtbiopie partibus , bomines unum oculum tanium in fronte babentes C c.'Te« bontpte pl flatur id ipfum Aulus Gelliüs »o£. z4ttic. l, 9.c,4. fe petvetuftis Authoribus didiciffe , apud Scythas, que(dam effe, unum oculum habentes in frontis !t , medió , qui appellantur z4rizmaff, Pratereà fcri- t bit Solinus c, 3. quofdam ce:vicibus caruiffe, & in humetis habuiffe oculos. Item Plinius /, s. c. fb $, quibufdam capita abfuiffe , ore & oculis in pe- Lfb Gorc affixis, s , !l Ti Quar. 10. Utrum verum fitid, quodcanit Propertius ; fizefcisoculi funt mamore duces? lfftdfkf Refpondet ad hoc Camerarius vir DoGiffimus j o p negativé, — Canit enim E»sbJ.13. ;ulowü! Fallitur ben Yoculos quicumqie in ameve cancbat WW' Effe duces : oeuli funt in amore eruces. ripfüür- - : Hinc etiam forté Alexander M. Perficas mu* Yilv lieres dolores. oculoruro appellavit, Refponde- tur tamen , certiffimum efle , oculos in amore e(fe 'ql;c i ducts ; conflat id tam ratione , quàm millenis ex* K 4 aujlis * Qu n N A Pars fecumda. Spurosiee tesernam (mþl,isw: fztionchi affignat Plato , dum ait ( ?nf&ä vis vulneravadiose[fe äuqfd,am tenti[[imos - qui Ainid ex intimü coráis. expirant ,. ubi. vitalis (auguit L Bq dulciffimus , t calidsffimus [edem habet ; viaque fibiper oculospatefa&lÀ ,per amantis oculos elapfs itbil Ad intimacordis penetrant, Hinc etiam Syme« Emcega pathiz & Antipathiz nafcuntur , tranímiffione Hlaf quidam fpitituum, Exemplis id. probantibus plena eít facra Scriptura , quz Balde eximius Pocta Inii X €leganti vers enumerat in fuüá LIraniá , oculum Un ita alloquente ; f( fs e/ft , tua qi frauseff, pr'æccp.rqäa audacia ! fülo, Seribis , abafpettsunulla puella perit. Q tuding Dina tamen perijt , Sicheugqre imbellis amator. if lHle (uis oculis Wipfw G illa fisis, b Lt Lumina Sausfoni meretricis lumen ademit ,. Qübie Ab ulit immeritam Dalila vifa comam. ^ Perdidit & vires unaforti[fimus hevos V . Pellicis infami forfice tonfus Here. nam bona resoculus fimplex, [Antlequepudscns,, QUs u - Tummala ,lafiivns , nequitidque falax. Hmc; . Davidiquoque , viro fecundàm cor Dei. curio« lul Cækr fnimis eculi ad concupifcendam Bethíabeam uxürem UIrig Hethei duces fuerunt , ut natratut Ti 3. Reg. c. 11. in quem locumait. S, Aug. "David m jlle SantiiffHoens in mille paffibus mnlierem nudam T W vidit , &* fLatne bomicidium fecit $ adulterium. W Nempe diceze poterat , cuim Daftore illó apud b Vug. Erelog. 8. N latb frstntes m | fDa ?fula, od " it Atl "us n Ut ii , tt pevij , tunc ose malus 45/1»4[1'!* ervor, it ii . Etcum Ovidio, infelicis amoris TU præceptogg ilut u in Epift: am m Tunc :ga te vidi , Atuna cæþi feire , quis effes, Venifton llla fuit mentisprima vuina mea, ohantibt nius Poct Et vidi ,c pefij EC toris zgæiäm arf. , o - Unde , cum Santimonialis quedam advertif. fet ( ut fcribit Sophronius prar : fpivit: . c. 60. ) fuos oculos effs duces cuidam petulanti adole(-. til ! ]GIG; centi ad lafcivam amorem, & ob eorum pulchrie tudinem procaciter nimis folicitaretut, coram at ipsó ad fc accito , eos fibi eruit, Idem feciffe S. Luciam , tradidit Sabellicus /. 3. quz proprios o« ff Áf culos etuit ; ac Tyranno tranfmifit. Qusr, 11. curlacrimaz ex oculis profluant? X&. Sanguis dum fe ab aliquibus ferofitatibus te- purgat, quas dum verfus caputptopellit,, illae P/;diöll/z h dum oculi partes vicinz ftringuntur, effluunt. Hinc etiam poít lacrymas alleviatar caput, quia multam fuperfluis humiditatibus eft liberatum. j r put Caterum veteres dum hominé adlacrymas dame natum viderent , & in causá znveniendá magis , pl qui quàmin Nilioriginelaborarent , — hanc fabellam commenti funt ut refert Stobzus : Prometheum, T " t «um ex terrá homiaem cffiageret, aquam ad mae num non habuiffe , ejuf(ue defe&tü. lacrymas Iuto, u a&&smgcräüg ; a'tqrqeinäc auinal lïckz,'le , Vétiu& f qua, li 1f4 Par: fämndd. — GÓ — BR hi L du quàm rifibile extitiffe ; quod à fletü vitam au/pi- Qu catur , & non nifi dum in priftinum pulverem re- (ut tem folvitur , exficcati. Quod Hipponenfis Pra- j nmy. ful, & quotidiana expetientia confirmat, dum [riom, i ait!. 2 1. civit, c. 14. [nfantia non a visi , fed & ^ et fieist evAitur banc lucem , quid. malorum ingref- " f fet » neícieus prophetat quodammodo, (h J at ugt. 12. Quarefortiter bibentes & rí« ews dentes lacrvmantur? g. Quia dum bibunr, a&f ed infpiratas non exit per vocalem arteriam , & fic lp cuni imp«etü ad oculos dirigitur per poros exeur- qii : do & &c humotesoculorum expellic & ifti hu- ötca tu toMW ores fic expulíi adducunt lacrymas. Quazr, 13, Propter quid, qui malum ali- hæs Dl quod operantur, oculis & vultà dxlïimularc ne- ! atj, queunc? quod & Poéta fentit: P duife (tilq JHes! quàm dificile efl , crimen non prodere oaltet D ü s Iyi &y. Hoc ideo fotfan evenire , quia, ut Pale- DT) moni & Phi(toni/, . de generat. animal, 2. vie detur, oculus eft nuntins cordis, ficut anima eü À lent fpeculom , in quó omniarefulgent & m:cant. ld Vel, quia corporis particulainfirmiffima & laxior, r7) V tefertaqué meatibus eft , qvó fit, ut omnis altera- dil. tio , quz *x corde exordium fumpfcm, quod , juxta omnes Peripauheticos, omnis fenfationisate x'v i t Que cogitationis priacipium efl , ad oculos illics proficifcacar, fior lii Quæfc De öculo. 1ff lT I*- im aj Quar, 14. Utrum Adam primó «restionis Verem t fuz tempore perfe&tum habuerit u(um oculo- vts Prs rum? y, Miram videri poffe hanc aliquibus qua- , dun ftionem , imo erroneatn ; non «o inficias ; hic i, fii idem enim error erat quorumdam , qui , prout rc« im i fert Ca(tro ( verbo Adam , Peref. £. & Philiafter ( haref. 66. ) dixerunt,primos homines ante pec- s catum íensd visás omnino caruiffe, Errorianfam bun, d creditur dediffetum quód primi illi homines an- T te peccatum narrentur fuam nuditatem non vi- o &t diífe; tum , quodíflatim ac peccaverunt, de illis t ii dicatur "Aperti [ant oculi amborum , cumqiue cognoviffent fe effe nudos &'c.led. quàm fit infana vlurde hec Do&trina, patet. imprimis maaifeflé ex illo. textü , Gezef. 2. ubi claré exponitur , Deum ad- luizr;nc- duxiffe animaliaad Adamum; cur ? &t videret , qnid vocaret ea (c, uod certe facere non n pradm potuiffet , (i tunc fuiffet deftitutus facultate viden- di, Pariter additur pauló infra;. Dewr adduxit Evam ad 4dam dixitque .ddam; bocmumc u plb 05 ('c. Hocautem totum , ficut iterum factum f[. ) Vl" eít ante peccatum , ita fieri non potuiffet, íipo- T tentiam videndinon hibuiffct , huic addi poteft ;miüüto illud Gen. Pidit mulier ; quod bonum e[fet lignum 1007 4ltt ad ve(ceudum , &* pulcbrum oculis , afpetiuqre delectabile &*c,. quidenim | manifeftiüs ad litte- M. ram dici poffet? quód ftulta ergo haec fuerithz- p tcfis , omnidue repugnans rationi , nemo cít, qui jilid non videt. Quod verfum illum, aperti fint ocu- " li amborum, attnet, non debetintelligi , quafi verà du 1f6 "w ( Pars fecunda. E d ial R verà priuswnod vidiffent , | fed quod itaío- lummodo non viderint , ut erüubefcerent im J nuditate lu , prout immediaté fubjungit idem . hoc textus antecedens dicens . erat anmtem (j V pteraste nudus C non erube[cebant. Ratio erat, quiatunc nullam legem fenferunt in membriís fuis , repugnantem legi mentisfuz , hinc wibil , 1 ( uti fapienter ajebat Alcuinus ( 4. . 9./9 Gen. ) pu- tabent velandum , quia nibil fenferaut vefraname ia duim. Jamvetró vix peccárant, aperti diceban- mim tur corum oculi fuiffe quatenus ita videre incepe« hr runt , ut rebellionem carnis fentientes, jam probé fcirent. induere mborem , qui innocentiam ex- Jict Ul uere non formidabant, Qul . Jtn nc f N --ï 72 x 1'7 RL m Ed 3 i hij DE WGREÓ p C177)38 d it Cetent f DE AUDITVU. hi idut D DP 3 NEcundum locum inter fensus Altoctd externos tenet Zuditus, fum- memiti aC nl $ mopere neceffarius ad infti- € a Gtn.)n cuendam civilem vitam , quo- nf niam verba quibus mentis fenfum expri dicthte mimus ,prorfüs effentinutilia convi&tui T humano, fiadfurdaftros dirigerentur, Eii prob n Jacerent praterea omnes Difciplinz,nifi vivà Preceptorisvoce, auriüm admini- culo, animus poffet inftrui ad fcientias comparandas. Quare de hóc nobili fa« ne fenfu impraíenuarum perpaucis eft differendum. QUJESTI O 1 De potentia audiend: ARTICULUS. I Fabrica mirabilis o* ufus organi dudis Óu6. Ræ&mnmmum audiendi munus eft, irniquit S; Amb:of, 4, 2« He&ane, & vifui fuppat gratia. img ) 1;8 Pars feennda ia n MRISRUEN p sst Imo hunc fenfam vocat Ariftoteles févfum Difci- t o pli»« , cujusnuncante omnia rirabilis fiructuta dimp cít adferenda ,ut tantó magis ejus nobilitas appa- j ,latumh'; f reat. Vocatur autem latine z4uri5 , eo quodvo« .: alipih ces hauriat, Citi t H aurcsitedue , cum ad hoc deflinátze fin nporte ut fonum infe recipiant, qui ex. fui naturá fur- gott fum fertur , in fobhimicollocate funt ; idque À T Jatere oculorum , cum quibus in eádem lineà cors liotu dimne; zeípondent. Nunquàm nonapertz funt , quod ad noftram defenfionem factum eft , ut videlicet, & fi neceffitas poflulaverit , à fomnó excitari valea- bt mus : bipartitz font , velutoculi , ptopter fensüs lromi hujus neceffitatem. « Dividuntur autem h& aures apudHippocratem pado inauremexteriorem & internam , quarum illa ! (f propriéauricula ,. altera cemmuni norine autis frinen vocatur. Auricula componitur ex multis parti- l bus tum proprijs, cum communibus, Commu- yoly nes (unt quatüorintegumenta , cuticula videlicet; m l cutis , pinguedo , membrana carnoía, praterva- UT fcula omnium generum , derivata à proximis &t Bruer majoribus , quibus communi - ratione reliquis partibus perfunditur. — Propriz veró funt , Car- tuSqu tilago & mufculi quatuor confpicui , etiamfi nul- lis manifeftis motibus hominis auricula cieatut. X li ey I Lobus item febacens ( quod juxta mentem doctif- fimotum interpretum honaliud, quàm recorda- N tionem fignificat , undeab antiquis memoria can- puxg Íccratus fnit) quó prima parsauriculz termina- M W tür ; ^De Hduditu, n'—— ts N — 159 ( fum Difi tur foli homini datus — nec fine gratiá , ex ed« li At dem pendens ; quibus addi poteftamplam illud && Vlitas ]j latum ligamentum , quótemporum offi auticula b guodt alligatur. — Pracipua tamen intet patres cateras Cartilago fe prodit, ultra auris foramen altiüs Qinate ( exporrecta , figure ovalis; füb(tantia hujus dici naturi poterit media effe inter offa & carnem , pauco fan- ; ii guine itripata. — Quod(i omnino offea effet , faci- s i n li occafione quaffaretur, & dormientibus impe- dimento eífzst. Si viciffim omnino mollis eífet funt ! qu t vidt G carnea , figuram eonchez , vel concavi non ha- iui v beret , necver&aérirecipiendo , qui fe illic in- pt:tfcasüi tromitüit ,effet idonca: idenim, quodcarneum eft , facilé flaccefcit , decidit & contunditur, fu- pocnut, gando & repellendofenitum, — Convexa hzc ex- trinlecus apparet , interius cava , multis ! Que pro« minu minentijs inzqualiter protuberans, uliptt Altera concha eftrotunda magis , magisque Conft profunda , gibbofiratem quandam & pravidita- tem prafeferens, Ex hàc conchá fonorus undi- vll m que collectus aér irrumpit in meatum auditorium, gorini & eó quidem vehementiüs , quó major eft in- t HW gruentis im petus GE copia, atdue anguília mea« jl ür tüs qui excipit, I ínl Concham illam exteriorem quatuor meaz gt tus excipiunt ; Primuseft ductusauditorius ( au« (l rem internamconílituens 5 triplici ufui deftina- u tus , (cilicet ad traductionem foni , ad fordiuin ex- j t purgationem , & ad perennc halitüs effluvium , p ,ctfju,s pats craffior in vifcum fubflavurp amari fa- Jv Qf poris 160 MXRARGNSEa oveuber ERa VWoner Gu ÉXNIMLMAD VDEme--u dul Pavs fecundd. st E ^ d trutibus poris concrefcit, fubtilior veró foras avolat. IN « langit j talis vifcus caret fuá utilitate 5 fi quando enim ac« B €idat , ut animalcula per meastum illum fubeant ; tt04p illó vifcó (tatim capiuntut. ac retinentur , ne ultrà btis of ver(us tympanuim progredi poffint : hine fi ádmo- Pattüt tà manü aurem obftruss , aliquid rumotis fenties j ab halitü fcilicet repercufsó. Porró , hic meatus Wt diver(is anfta&libus tortuofus eft , ut fcilicet a&r , T E qii qui eft foni vehiculum, defzcatior tympano àáccie dat , liberátus Icilicectumab halitü , tumab hue Gifbp more fabtiliadmixtis. Adde, quod illi anftá g &us aéris vehementiorem impulfum impedisnt. ; ] dOrmit qui valdé timendus effet, f reCtus -mca;us'patef ficifi ib . Hunc meaturm auditorium flatim olius excia ) dtada pit; quem Arifloteles cocleam appellat , alij pel- Qu o Vi n In illo continetur inüatus aer , femperinte us mobilis, quia nullus ei patet egreffus ; ex uná enitmri Wt . parte tympano clauditur, e altérá eft os habens luj, patvum fotamen , pér quod nequit egredi aer , né mi] detur vácuum., Prater hunc serem in eadeni etiam cavitate funt officula folidifima , chordá &t ( wunà & mufculi, quafi pul(ationi delervientia; Primum dicitut malleolas , alterum incus, ter» ha t ( tium flapes triangulatis figurz ; & quodtnirutn ; torum in puero eadem magnitudo eft , qua in fe« | n ne. * lu Intra membranam fant corflituta , & ita are ticulantur , ut malleolus membranz: appendeat ; d i tubere autem Ífuó incudis Cavitati inarticuleturs hi Íncus molarem dentém repraíentans ; düobus lüm: &ruris r6t i - AC * p— | 3& Aadim crutibus innititur quorum br'cv:o'rc-,'tympan'tiüi vola. N doenima tangit, longiore flapedi obligatut, — Stapesbafi Íuá latiufculá feneftte ovali immerfus fümmó & m fübea jt , heuli acutó ápice incudis tuberculum excipit. . Qu tria officula exili quàdam chordà tympanoalli- n fridmo ofilett gautüt , qu& chordatoti mémbrang petinde, ut nervus militari tympanó obtenditur; hic meti fclictt t - "T'ertius tmeatus labyrinchi nomen áccipit. ; &ó quód plures hzbeàt anfra&ius & cavitates,ne matoito : tumdl diffipentur foni fpéciés, - . Huncdenique excipit quart — TTR quem cüm minimus fit aditus ,. foramen cacum npedit i nomiüatur: adfiném ejus e(t ipembranadura & u pi ficciffima , cui continuantur nervi audiionij,à ce- tebró ideó defcendentes ; uttum fpiritus animas iiugarc les ad auditionem neeeffarios àdfezant, tum fpé« ; dii "w Cies Íoni auditi àd enfüm. communem tranímite at tan. Hinervi etiám adlinguam (e extendunt. ; yuniti unde, quiex hujufmodi nervorum dcfe&ü funt o ld lutdi, ordinatie quoqué fünt muti, , Ácdue hac Udl gt :M "m mirabilis eftilla tru&ura auditüs & fabrica, - Citcà conftitutionem Auricul& Quzres i. i d €ut ftupidi plerumque habeant fnagnas auriculas ? lr i. quiaaures Conftant membrainá & cartilagine ; J u quze fürit terte2 , itaquein talium capitibus mul- ml i tum terreiácéta(fi, proinde & anima non poteft W j A hifi ctaífas opetátiones elicere,ac proinde ejufmo« &i di funt ftolidi acconfiderationis craffae, Et ideà t i a(ini magnas habent auriculas. — Econtta ubi pa* j tüm fcrrei & c':am,omfna Iubtiliora üzfí, ii g 165 as Par: þmndaï ueeradet p Quzr. ?. Utrum fit magna aurium in ani« fcäüs l mantibus Varietas ? g. quod (ic:. nam inprimis, li, ut de Hi[lor, auim. l. 3. c, Y1. docet Ariítoteles, Itl ( «orum qua audiendi fenfum obtinent , alijs aures pototm funt, alijs defunt, patent(ue ip(i auditorij mea- mufcolu tus & cavernule , ut in ijs , qua pennáautcortice, Íquamáve integuntur. d i Át ea omnia, qua ani- ln mal generant , aures habent , exceptó vituló ma- n rinó , ac Delphino , alijsquecartilagineis & vipe- deorfü feis. Plinius tamen /. 6. Nat. bifi, c. f.ait; apud fortin Sambros omnes q uadrupedes —cffc fine auribqs, | etiam Elephantes. fcabir Quar. 3. Curaurium fordes fint amarz ? füma Refpondet Ari(t, quia funt quafi fudores partium fantur internatum auriam , qui ex alimentó illarum par- imicul tium excernuntur , & à cerebró defluentes in au- Aurim rium alveo colligunrur , ibique diutino calore computrefcunt , condenfantur ac amaritiem con- h01 trahunt, Vicg Refpondet itidem Raza,(ordes aurium amaras effc , quia funt evaporationes biliofz , que WE 3 m!p ob levitatem ad cerebrum prius avolant, & quia natura illos ibi fu(tinere non poteft , ad aures pre- Tn 0n, cipitat, ficque fordes his va poribus adrmnixta nol torem contrahunt, tffe , füffo — Quar. 4. Curhomonon componat auricue las aliquando, utialiaanimalia ? EX cumaurcs l magnas habeant alia animalía , opus eft , ne femper l ticulli veluti cornua ftenterecte , alias (pe cffent. impe- T li dimento. — At veró hominis aures , cum fint. ex- Praterea varios efe lit igx"uæt , in nulló impediunt.- Dui : fe&u $ h! ia erepezd V De Andits. "um n 163 m inptni fc&us pEr;ür-es varié difpofitas oüehäimt anima- Aritlotd, la, — Ceaterum teflatur Cardanus /.. 8, de 9a- TT ritt. c« 4O. fe vidiffe duos homines Patavij , qui potuerunt moverc aures, — Caufa hujus erat,quia ditori t Laut cort muículus verfus occiput tendens in illis usqdue ad radices aurium extendebatur. ^ Otdinati oau- , quaa vitul m resfunt erect , apud Romanos tamen quibuf- dam aures , prater aliorum hominum naturam , i n fahun deorfum inflcxa erant & movebantu * nomina Flaccotum. rv, unde cog- t 4010 Item Solinus c, a. cum multis aliji fcribit , effe r um infulas & Fanefiorum gentem , quo- rum aures adeb in effuüfam magnitudinem dila- T um pl* tantur , ut reliquavifcerum illis contegant , at t5 104 Y &miculum aliud fit , quam ut membra membranis no calot aurium vefliant, Cui & Plinius ad(tipulatur /, m d 4. €, 13.Ubi ait, " circa Pontum infülaseffe Scy- thicas , ubi Fanefiorum gens nudó alioquin cor« pore,tam grandes aures habet , urtota ipforum of Qu Corpora Contegant, Item fcribit Maxirnilianus T Tranfilvanus apad Romus : zo. ;. in Infula Gi- us p lon, quz intet Moluchas adnnmeratur , gentem g effe , cujus tam grandes auriculefunt , utad hu- tguficu; ; meros propendeant, Quin & alia ibi proxima Infula cernitur , cujus incolze adeó patentibus au- msurcs riculiseffe traduntur, utalterájaceant , alterá f v Univerfüm | corpus obtegant. Que, (i vera m funt , ideà potuerunt evenire, quod COfpora t4- j]t &t lium . hominum ingentes aures habentium (int TEU perexigua: ideo humor, qui proceritati paran- 2 'rcäuf 164. Par: fecundd; gt ia duserat, cum craffior , frigidus acficcusfit, in multá quantitate abundans , fefe in auriculas.ef- i fundit , quod ipfum patet in afinis. .Quar. s. curlepus habeat grandes autes * OUI & Animalia timida effe magnarum aurium ; ut AWf auditü monita caveant fibi, Nam auris, quó eft fotmety major , plus vocis colligit, & clariorem redditau I ditum , nifi fit pendula ; ut meatus aurium occlu- w datur ; hocíiquidem impedit. T ugr. 6. cur quidam canes autes habeant pendulas ? . Ejufmodi canes folere maximeé o- pracip qum; dorari feras , ne ergo dum edorantur, ventus irt muntii aures incurrat , turbetque phantafiam , eastegunt fonlin his dependenujs, - u 5 Quzr. 7. cut fe lis ante piuviam f nltra au- ) u zem mulceat feu lavet ?. g. Imminente pluviä fee Ttnef lim ultra aurem porrigere pedem ideo, quia fe- lr lis, caput habet ardens, indecerebrum veneni alienantisà mente vim obtinet , imminente au» ts t tem pluviá omnia corpota emittunt vaporetm ; Vde fiei porautem in cerebró fclis eftardens, ac proinde d dum exit , ptutitum quendam facit , exit veró , Ínt, ubi oítia capitis aperiuntur,, fcilicet . peroculos ; um & ideo circa oculos fe mulcet; fed lioc non eftcer- itiq tum pluviz fignum , — quia modice adhuc fit eva- Qs poratio, fed cum per vertebram Ípinz circa caput ernmpit , jam eft vehementior , ideó tum certiot plavia , & tum felis etiam ultta aures pedem pore Ày xigit.. put AR- De eA'uditu. - d cusft, i ARTICULUS II. Jriculas.cf-ï' Inquáparte Auris fiat auditio ? ls u . T On minus curiofum , quàm neceffarium eít, uriom , À X nóffe, quà rationc auditus (eu auículiatio i, qiil formetur, cumin hoc diverfimodé Philofophi teddih Alemon fenfit , auditum um ccdi fentiant & opinentur. inde provenite , quodaurcs noftrs cavz funt , o- mnecavum autem refonare. Themiftius putat ; u hout precipuumorganum auditüs effe fpiritum , ad mayitit quem per innatum aétem , quafi per domefticum ventis i nuntium , foni tranfvehuntur, Diogenes ait , esttgi contineri acrem in cerebro , atque hunc feriri vo- ce Sunt , qui dixerunt ipfum adeó cerebrum de nliradl: concavitatibus fuis fonum repercutere ; quod ta- lod t men effentiz ejusatque naturali conftitutioni vi- ia t detur repugnare , eum cerebrum fit nature hu- ffi Vlm midz , humida veró fonitum non edant. — Plato qent i dixit formari auditum ex eó ,' quod internusa&r uin; fefe invicem collidat. Alij, in quorum numeto p ' eft Vefalius?. 1. de bum. corp. Fabrica, c. 8.cca- LU fent , organum auditüs effe officula intra tympae otils numinclufa. Moderni tamen quidam fentiunt, j diet antiquos organum auditüs planéignoráffe, inter ! ff[ u quos & ipfumadeo Hippocratem. & — Galenum ] ;spU j numerant, yrtat ! Aliter fentiunt ab Antiquis Scriptores & mpOl- Authores moderni, quorum aliqui auditionem putant ficri in tensá membraná , quam £ympamzum Vocant ; AV 166 Par« fecunda, : ii vocant ; lta HonoratusFabri, Toletus &c, Alij l biem vim pracipuam audiendi collocantinnervis, ita X l | TOU Albertus M, Aquirre &c. Alij auditum putant ? DiTlon fubjectari , auditioemque elici , in membraná illá | ftttmig durá & (iccá , ad finem foraminis czci exiflente , ii ita de Rhodes, Rentz &c, R qual Certum efl , auditionem inomnibus parti- MW bus autis non fieti : Nam primó in externá. auri- tmdi culá fierinonpoteft, nec in meatü auditorió , Qdb cujus utriusque ufüm priori Articuló defcripfi- b mus, ([Inoffibus etiam non fit, quia oífía nonfen- filoriur tiunt :in membraná, quz offi petrofo obducitur , G pof non fit , quia affcctio , quam fonus imprimit, per modi a tremulos motus, obdu&tz offis membranz im- fiin priminonpoteft, Puto , necfieriin nervisau- Ti ditorijs, intra cavernulas illas delitentibus, cum p Wiita] hi nerviab alijs minimé differant, quos tamen tf | audire nemo dicet; accedit, quod nervi folum- londe| modó fint inflrumentum tüm ad devehendos fpi« ritus animales ,itàm ad fpecies audibiles cerebro & mtus ( fenfui interno communicandas. cipicn Sentio itadue. organum Auditüs effc acrem Doin congenitum , quem membrana includit , five fub- fenfa ? L fntiam (pirituofam , que tympano obtegitur II ita lentiunt Galenus L. S.de «5z partium c. 6. Caje- tanus 2. de axzzzá c. $. Conimbricenfes & Com- 1105 Üliva plutenfes híc, Suarez lib. ?. de animá & pluri- hu VïfïVan miahj. Videtur haec fententia effe ipfiufmet ts Ariltrotelis 3. de partibus avimal. c..10. text. 85 Tion ubi ait , debere hunc aérem congenitutn immo-. bilem KRES cediecs 167 Gs ROIBEBI od De iA?lditH; ] IX bilem ac tranquillum effe , ut externos fonos, co-- etvis, ii rumdue differentias cexacté valeat percipere, Ubi türm puuat - D. Thomas /ect. 17. videtur fabícribere eidem mbrani i fententiz , dum inquit: Oportet quod aér ,. qui exlat eft intra tympanumauris, careat omni [onó. ad hoc , quod poffit difceruere omnes differentias fo- us t sorum. At percipere. omncs differentias fono* ET rum eít proprium organi auditüs ; ergo in pra« yditotio di&tó aére con(iflit organum auditüs, Jdecip . Probatur conclufio etiam ratione: Quia fen- fanotit fitorium debet effe tale , ut à proprió objectó affi- bdücti ci poffit, ac ejus in fe imaginesrecipere : hujuf- rimil modi autem e(t aér congenitus,feu fubftantia illa vranz i fpiritofa , quam membrana includit : etenim ficut nervit medium, qued potiffimüm fenos recipit, ac tranfe y, d y vehit ad potentiam auditivam , eft Elementum acris; itaadeoídem fonos fecundum effe inten- ps t r folum tionale fufcipiendos maximé idoneus eít aér con- n I* genitus : ergo in illó confiftit auditás organum, vt Confirmatur: quia aér ifle aptior eít ad rc- cipiendas fonifpecies , quàm catera partes : er- fe go in illó debetpotentia auditiva proprias elicere (ie ib fenfationes unà cumipfis fpeciebus intentionali- eoitul $ bus. Prazterea quia fubílantia illa a&tea eodem 6] C 4 /"l modó íe habet proportionaliter ad potentiam au- : COMO ditivam , íicuthumor cryflallinus ad potentiam pl* vifivam, quia hec fubílantia eít pretiofior pare wme auris , ad cujus confervationem totaauris (tru&us faordinatur, rhs;' jmmo Dcbet autem ifte aér effe immobilis , ut do- cent bilem ,L4. 168 Nr:. fecunda. eenc Acferer & D, Thà. q dia fi aliquis fonus fubilus intus efficetetur , hóc ipsó impediretar audirefo- jopoh nos externos, ficut alij fenfus impediuntur vide- » Jentotu 1€ (ua fenfibilia , fialiquó illorum fint affecti; Nec ï hirmong obflat , quod dicit Arift; zextu 82, quod ,. cum meitlor externus aev mtoUetur , etiam movuetur interums * ithecl eigó internus non e(t immobilis. Refpondetur frrmarid enim, loqui Arift. deaudità non re&té difpofitó, d n fed ab externáaére commoto ; de reclé. autem CY« difpo(ità (ubdit ; quod a&r debet effe immobilis, ut N exacté fentiat omnes differentias motuum. Ex Qu g hoc tamen tanquàm ex figno optime deducit Ari- mnäuc u ftot. debere intus in aure effealiquem internum , Dv quia aliquando contingit intus moveri & fieri fo» rj num : ergo fignum eft, ibi aliquemaérem effcins tra aures, ] T Si dicas;vel aér ille aurium meatibus inclufus u eft ejufdem naturz cum Elemento aéris , vel alte- D rius ? fiejufdem ? nonergoeft animatus, atdug N q adeó nec auditorià potentià informari poteft. Si D diver(a? nonig itur ad recipiendas fonorum fpe« t €ies e(t idoneus. / àm x.. Acrem illum tantummodo analogice vo* cáti a&rem , eft enim animatus , ut ait Simplicius , D & vitalis a&t vocatur , ficut fübtiliffimus fanguis elor dicitur fpiritus vitalis &t animalis. Voca- m ^ It tr autem aér ob fimilitudinem , quàm cum ac- tc elementari habet ;; ut enim hic tenuis eft , ac l " twanímeabilis, ita& ille. Neque repugnat ali - quam por:iunculamkccrporis animati , modum fubti- -Dc Aüd.üüq Ióo BN STA "—— v iqus(on älbtlle m & tenuem effe & quafi aör&am; cum taudirelo ita poftulat ratio facultatis inibi fedem habentis , untur vid, licet totum corpus , ut integrum animz perfe&ti- ifedi N bile non poffit in tantá raritate aptum effe ad ani- Md, n m informationem., Citerum non requiritur. , F Mttti ut hacfübítantiafpirituofa , in quà auditionem efponditr formati diximus (it prorfus eju(dem ranronis com : df aére Elementari ,. fufficit enim cognauo illa & OEU convenientia in fuübtilicate ac raritate, moblli Nedueobftat membranailla , five tympa- um i num circumdans fubtiliffimam honc fubítantiam, ducit nedue enim fufficiens eft , uc impediat fonum , ne VEetfu proveniat a4 auditum , namcum primum fpecies & fieri Íoni attingittympanum , aliam S:milem multipli- m ii l cat, quz pertingit auditum , quod non impcdit tympanum, quia eít pellicula quedam tenuiffima, y i per quam unus fonus poteft alterum producere, , nl Dices 2. cum quibuídam neoterrcis anatomie s i Cis, qui teftantur , (e in diffe&lionibus cadaverum, necaérem ullum , nec veítigiumejus. invenifle in« nm tra didtam membranam ac tympanum, y.Infitum huncaérem effe fübtilem quan- ylc m dam & vaporofam (íubílantiam , confequenter mitumnone(t , fiilleia corpore vitá , omnique ] ficih figit calore exutó non inveniatur. Deinde etiamíi in- genitus ille aérin cadavere aQu maneret in ejus fotte m meobraná inclu(us , peto , quomodó poffet vide- ri, dum membrana illa fcinditur & aperitut, anne n j di videtur a&r, dum (cinditur vefica aéte plena? - du antia fpiritofa effet organum Dices 31. fi fubtt Lf audi- [ibli 170 Pavi fecunda: | m [b I auditionis , deberet effe in omnibus animalibus , mensf quibus ineít audiendi vis , ac proinde in pilcibus , qui veré audiunt , ut jam femel diximus ; at piíCie ! "aurero bus non ineft fpirituofus ille a&r : ergoin hóc Q vidtut i non confiftit organum | auditüs. min. probatur ; quia pifcesaffidue (unt intra aquam , atjue adeà quid fiy nequeuntintra aures habere. aérem fpirituofum , t dud faltem utilem ad audicndum , quemadmodum fi- tf quis nofl:üm diu intra aquam mancat, nihil au- 1 thimte dit, quoniam aqua per aures ingreditur. . y. Etiam inpifcibus hunc aérem inveniri , 3. ldto nec periculum eft, quod aqua (übintret , cum uteSet tympanum auditüsita fitdifpofitum , ut occlu- p dat viam aque ,ne ingrediatur cavitatem illam , | tb in quá refidet a&r , ideodue non leditur auditus 1 ] ; Mftdio p tiorji piícium ab aqua , tanquàm ab Elementóffibi con- naturali , quemadmodüm lzditur auditus anima- tl Rreg obfof lium terreftriim , ubi in flumine fe immergunt. Quazres 1. Unde . tam varij foni intta aures eerotantium , v, g. fibilus, tinnitus ,. ftrepitus , flu&tuatio? .. Illos fonos quidem nafci ex motü & agitatione humorum , qui intimsm aurem oc- cupant , varietatem autem oriri ex humorum di- veritate , varioque impulsü. Sibilus ex flatü te- nui exiliter elabente; tinnitus ex illius concursü in- terrupto : ftrepitus eximpulsü valido : fluctuatio ex humoris jaCtatione. b o Quazres 2.. Cur externó flrepitu bombus intra aures fonans fedetur ?. g. Id contingere , impedit quiajä ficuti generatim fen(bile majus fænübi- P EE VD,e., Awiim.ï 2 m r:alibiis ; fenfibile minus , ita externus ftrepitu s ,4 fi vehe- pilcibus, mens fuerit, minorem fonum evertit, quiintra p aures obftrepit, oin hi Quazres 3. Cur, qui aures digitis claudit , tobitt; videtur in capite audire muffitationem ? », eó quealt quéd fumi aliqui per aures abeant , his cum exi- voluft , tus clauditur, redeunt in caput, &in eó fonum odum cxcitant contra fe pugnando. 3 glhl Quares 4, Quamobrem ofcitantes aut. Spi- ritum reddentes , accipientesve minus audiant ? nvl g. Ideo , quiatnultus Spiritus inter ofcitandum , & aures ctiam intrinfecus fubit, ut motio vel feníuos f ocali percipipoffit , quam tradit ad aures maximédue l"!m j poft fomnum; fttepitus autem vel aér, vel aéris ;udiLos affeclio eft: igitur cuminterioreremittitur , ex« y Cofle - ) teriori illi occurrenti efficitur , ut motus interio- um ris ltepitus , motum exterioris retorqueat, atdue obfüfcet., xergunl. TE :pitüS ! D e. 72 ml [ d * 5 d SUR 'tt 0(' d : ;: 606 at tlf Bu ybut «6 s npcdü fn(!bi' QUJE- EM ä(wzïü p " hum lo - QUAESTIO H- bit Y De Medió Soni, 'a.mrpon um fe ? ARTICULUS L Atqii t A r A snedium externum Audits: debeat li as nece[[ario effe fluidum : dentiun Uz(flio eft, an per quodcunque corpus ^r«uie Q * etiam fi fit folidum & denfum , poffint. de» ferri ípeciesintentionales foni ; pera&rem , tan- ;lüm Wi quàm corpus liquidum poffe deferri , indubita- lqii um eft , quia fpeciesomnium feré fonorum.quos lettion, audimus , medió aére deferuntur ad nos. U:rum autem prateraórem , dentur etiam alia. vehicula | As pet ; idtot fpccierum intentionalium , non ita certum. Ali- quí enim cum Averr : in cors, 76. bujus libri E Stag qu, ajunt, medium , per quod defertur fonus ad au- hi ditum , effe(olum atem.. . Probant ; cxArifto- | l'imm tele in co, com, text. 76. in quó affignans media tifs uniuscujusque fensüs, de medio auditüs & olfa- .in fau Qs fic habet : Medzum antem fono. quidem aev twl, eff : odori autem. innominatum efl , communis aäü [: enim qmwlam paffio efl in aere ä'dqüä ; ut perfpi- füfhit eunm colovi ; ubi pro medió odoris proponit FT hihet Arifloteles2érem & aquam ; Pro medio autem foni flatuit íolum acrem : fentit crgö vehiculum Dity LUR fonieffc folum aérem. duj Pto- De &fuditu; dl Lab 125 Pi:gban: 2.ex ratione - ; quia ad productio« nem foni tequiritur , ut cotpus intermedium fu- bit& & quafi unó iclà disjungatur & extrudatu£ àcorporibus fonativis ? alioquin. fi dictum m«« dium fenfim dimoveatur , | nullum efficit fonum, Atqui talis fubita difjunctio & extrufio non po- teft fieri nifi in aére; quoniam aqua& fimilia cot« pora liquida ob fui craffitiem & quandam partium m | Sic tenaCitatem nequeunt itaftatim disjungi. fentiunt Alb. M. ira&i, 3. c. 18. /Egid. adtext, t n 77.uti etiam Hurtadus. omnt dt- Nihilominus Dicen dum primó . , non fo« rem, l lüm aérem, fedetiam aquam & fimilia corpora indublle liquida efle medinm, per quod fonus faltemins wm.qUOS tentionalis,ttanfit ac devehitur adauditum,quam« (Irum Y vis peracrem magisaudiatut , quam per aquam ; vchicüh itacommunis fententia Doctorum , eftjue expre(- yn, Al« la Stagyritze fententia, quiin Téxt, 79. ait ; am- 7H ln plius auditur fonus in a£re G in aquá , fed in báe "TE minui, Deindeconflatexperientid, quà expe- foiüO' timut ranas (uüb aquis coaxare ac fonum edere de- is [mdü miísà inferiori mandibulà & aquá módicé ruptá & ol in faucibus , ut docet Ariftoteles /. 4. biffor. ani- j fit mal. c. 4. Item pifcesin aquis audiunt. voces irt m(/]/!wlf acre editas , ideoque tertenur & . fugiunt aqua- «, WW',' tum ima petentes: Hinc Plinius . 10,. C, 70: habet (cquentia : Piíces quidem, auditüs nec yu membrahabent , necíoramina, audire tamen Lcuïüm 05 , palam eít , utpote plausü congregari folitos adcibum ia quibuídam vivarjjs — Et in piícinis pry Caíaa 174 [ o Bonitad Par3 fecunda. as D s À Cæfans, tüm genera pifcium , türmn etiam quof« taft gRI dam fingulos ad nomen veniffe, "Teflatur pari- ter fancta Crucius n. 48 2. fe Roma piícem vidif- " Cllwm, | &U ( fe, qui proprio nomine vocatus egrediebatur ex MDe aquáà. Speciatim vero audire produntur, mugil À lupus, talpa& chromis, acprafettim Delphini d m nonaudire tantüm , fed etiam mulceri fympho- niz cantü dicuntur. ibl t Unde ícribit Olaus Mag- det(uun nus Archi-Epifcopus /. 20.c. 12. fefe oculis fpe- l &átfe, pulíante quodam navi citharam , fimulqdue etiam canente accurriff: perplutes Delphinos peme LOT ftetiffedue ad horz intervallum auditores immo- blles. Ergoaqua poteft efífe medium dcfetendls Quiin d (peciebus intentionalibus foni. llf (fa Confirmatur id ipfum Authoritate Anüote- tj lis, alió locG , nempe /. 4. de biflor. animal.t. ï Qttinj 8. dicentis?. andire pifces palam e/l fonos eniwm ä I ámmodicos , sttriremium rengw » fugerevi- N fontur. ltagefit ,|ut facile intra fna flabula eapiantur Gc, & paulà poft : 44 bac inter pif- IN Mndum quam maximé cavent pifcatores , ne vtl Qp vemó vel vetibus moveant firepitum. Et omui- Ij T bus pracipitur nautis ,filentió quam maximo na- vigent ,dum gregem pi[cium circumdant. | Cünfh Idem dicendum eft de i igne , poffe nempe per illum propagari (onum , quiafi intra flammas W n wh^ W corpora folida fimul colhdantur , hon fninor caus fatur Íonus quàm inaére vel in aquá. — Deinde ; hef ignis rariffimus eft ac divifu facilis, & confequen- ter poterit vel obinde etiam effe medium au- Wi ditüs. Ad "— : *De A!ldl'flhk 17j [ tidfh q UO[" -Ad-authoritatcm Ariftotelis: füpra allega- tam , Refpondetur, eum tantüm locó citató lo« hatur p (cem vidi. cutum , de aére prout precipuó medió foni, non diebatur autem catera corpora liquida pofitive exclufiffe , r, fügi cum ex alijs locis conflet contrarium. m i Adrationem autem Adver(ariorum, negane tifymple da eft minor, quod(cilicet partes aqux nequeant fubito ac fufficienti motü disjungi , conflat enim Jl Mig codif fenfuum experientiá contrarium, N Utrum autem corpora folida fonus quodue )prhiaos ) permeare poffit & per illa audiri, admodüm am- biguainter Authores eft fententia , ut v. g. fi fes 1f defecet quis in cireulum concludatur fphzrá aliquá au- reá vel vitreá , undequaque (olidá & omnibus po- Aridote. riscatente, an in có cventü poffit audire fonos exterius factos , feu recipere ípecies fonorum ab. MimW' extrinfeco , necne? at Dicendum ?. Quod denfitas corporis foli [/ u ij di , etiamíi porofum non fit , non impediat traje- &ionem fpecierum intentionalium auditüs » lícet T æ'(, f)fw oppofitum fit etiam valde probabile. . 1ta Joan- nesàS, Tho. a. j. de fenfib. exterz, att, 3. G l m E n Cardinalis Aguirre hic , alijque; . Probatur Pars prima experimentis , quibus j um conftat , nullum corpus interceptum , - quantum- vis folidum fit , impedire , trajedtionem fpecie- hum " rum foni ;przfertim ad auditum, — Conflat enim g o intra cubicula , etiamfi undequadue fint elaufa, fi- )e'mde ! ne fencfiris , finc januis , fat den(is parietibus fir- nfeqm' matà ,. nfhilominus percipi fonitum . campanz um 9 clan- M 126 i quesedneenuzes ÜURSSRESLAGEU XSTONNMPESÓ Jugiiepo um þa'rs]äcgmää ii d Cgiercsd Wb artiae clangentis , aut ftrepitum tormentorum M vel (on &f 1ff linm , autfragorem collidentium fe invicem [nue bium 3 qui fonus tamen non videturingredi pef VOrpus poros ; tüm ; quia [pecies foni ingreditut per cote m: 11 pora fluida , ut per aquam nullos potos habentem; Qu àc ptoinde non eft , cur ad permeanda corpota o« frcisi lida egeat poris: tüm etiam , quia fic fpecies (oni Nttle [ -debilitáretur nimium & tandem non auditetur . k poítquam tetam vim (vam frepit in.traijciendo pae frol pete, — Pratereaid conftat expenientiá in íphará (itj n vitreá aut aeneá , undequaque folidà ac clausa: in- du tet cujuscávitatem , f ponantur lapilli & agitere t Dicere autém | in tá« tur , (tactim fonum edunt, ti i Ji vittó autare confpiffatis | exa&té,, juxtà indu- ( Airiamesrtis, adhuceffeporos, pet quos egtes tnilty .dianturfpecies ad aurem ,. videtur voluntarié a€ '? dtmur; gratis afferi , curm nulla hujus ratio afbgnari pof: N it. Simile quid experiri poterisin trabe longif- C fimá , cujus extremitati ex uná ! parte , fi quis ape W plicet auditum ; percipiet fonum vellevilfimum;in i parte adversá fa&tum querin diftantià &quali au- p dite hon poffet , nif) Ó artificio uteretur, Ergos t Tigs; uia fpecies foni habent vim trajjciendi cofpus ft!ö a Molidum, — Deindebeotiin celó audient. & defe- : ffimum eeli , ubi zentur Ípecies pet corpus folidi dc&[tw fullus eft aér, üt docet S, Tho. lit 3 jn [ecimndo diff. 3. quaft. 3.art. à. 7 hs Secunda veró p ar$, quod oppofitum etiat Tin fit ptobabile, conftát , quiacorpora , pet qua de« ,eüu fgmntur fpeciesad auditum ,. vel habent poto $.5 tf ve $— ^ De Hdudiiu. 171 dleescditum) um ,ab uarqaactr n »P n Matti v&l funt co;pora valde fubtilia , ut aqua & ignis ; victt j & fimiliter. in (celó d«ferentur fpscies ,. vel per inpy - corpus fubtile , (1 celum fubtile cft , ut multi pu- Ut pet qot tánt, velíaltem divina virtutedeferentur , tan« habentem, j quàm per medium minus connaturale ; vel , quia. r Ípecies ll efficaciores erunt, utpote à majori o o virtute procedeates ex ore beatorum. auditetit Ád experientias adductas in oppofitum re- jaidope fponderi pote(t , negando ; unquàm accidiffe, fpe- ii cies foni fuiffc ingreffas eubiculum aliquod un- d dequaáue claufum & potis omninó carens; aut &t unquàm egre(fus fonus . ex globuló vitreó aut &« i ii neó , undidue folidó & pororum cxperte. j ilde - Quodfidicas; lapilli globó aneó cenclufi j «* emittunt [peciem fui adoculum , unde etiam vi- ia dentur : ergo etiam fic. emittent fpeciem foni; m. u g enim INeg, coníeq. id quippe provenit ex majori " fpecierum vi(ualium fubtilitate, qua nata eft per- figit meare qualibet corpora folida, ideoquc à cxló ;mmümim Íydercó fpecies vifuales deícendunt momen:ó t&- j mli l poris ad oculos per interpofitas fphzras folidiffi- m mas; cum tamnen velípcciestonitrui adeo vicini j u ferb ab Auditü percipiatur. T5 Eftitadue medium ,. perquod . fonus editus glii j defertur & auditur , tàm aér , m aqua , tum ig- T : nis, tüm etiam corporaíolida. Ia aére tamen liberius, quàm inaquá , inhacminusobíczuré , " i quàm percorpora denfa audimus. Ratio hujus eít, quia dum fonus per aquam aut per alia corpo- »;qüä u raíolida traducitur , tunc metio & effufio (oni | POWVS: —— Phyü- 178 [ Pavs fecunda; 5 EEE Vroti hyfica om;ïinbi mpeditur ab aquá & corpori- nLIs Y busíolidis. — Et fpeciesetiam intentionales ejuf- tO0tt dem foni obtunduntur : ficut etiamn contingit in 2 ol Ípeciebus vifibilibus, dum traníeunt per corpora minus perfpicua, Hinc. tempore pluviarum, madefactó & condeníató aére, minus perfpicué QU diícernimus & audimus fonos , quàm facimus ca« ló ferenó. ; Quares, 1. Cur urinato ribus aur?s in mari rumpi foleant? &, Id contingere, quia urinatores continent fub aquis , quantàm poffunt , & provi- DL ribus anhelitum , necó expirató , cum fubfequa- hs qu DT tur neceffario infpiratio, loco aérisaquar attra- hant ; retentó autem aéreinflantur aurium finus , li j & aqua circumfílons. nativà motdacitate faciliüs tympanum dilacerat: hincurinantes prius folent » nojo, auribus oleum inftillare , ut aqua fobintrans refi- Dv liat,velnefaltem fuà (alfedine exulcerationemi Rmus | inducat. tm; Vond Quzar. 2. Cur , dum nïngitvell pluit , diff- ciliüs fonosaudiamus? g. Quia tunc. temporis ca- stnte dentes flocci mvis , & guttaqua. pluvi& plures difi 1 intercipiunt aéris partes , ac impediunt foni pro- pagationem. — Erenim fonus impingens infloc- ]e&(: | NU cos illos cadentis nivis velin guttas pluvia dirume pitur quodammodó ac minuitur: hinc vulgà , 554 cum ningit , a&r furdus nuncupatur. od Quar., $. Cur vox corpora opaca penettet , Ó N nonitem lux? y. Lucem corpora opaca minim ln | lim penetrare , quia per lineas rectas diffunditur ; 50- nus$ aizL-d fs m ï)e Audita. : 179 S comoi nus veró, quia perporos obliquosifefe infinuat , tules dj corpora opaca potelt iraijcete per patulos poros , ontingl . acobliquas rimulas, t Corot pluviarum, ARTICULIUS Iï,. ; s perpat xdmus ( Onuomodo defcratur. fouus per. uedium üfqzie ad audztum ? yesin t TU Uo fapponimus habete fonum , unum eft; D ,& [ H[OV[I quod fir ens teale phyficum , cum fit quali- vbl tas quedam , ut deindedicam. — Alterum, quod fonus etiam , quemadmodum objecta aliorum uam atl If (iios, fenfaum , prodücat (pecies intentionales, ut patte "T primá,q. i. art.. 3. ptobatum eft..— Quaritut yi bt Y modó , quomodó fonusà locó , in quó fa&tus efl , fs j petveniatufQue ad auditüm , ut audiatur ? Àn ipfe onus realis ac phyficus pertiagat ufjue ad orga- gt num auditüs? an vero ejus duntaxat fpecies inten- if, d[æ[ tionales ? In quó pundó difficultatis vari? funt AÀ. morit ententia. T leci Aliqui dieunt , fonum àd hocutau- diri queat , debere (ecundüm totum fuum effe tea- [ori p T l] ho le ac phyficum pertingere usque ad auditum , ita Avicen? l. i. zatural. c. de. audiiz. Simplicius ] difqm' £, 8. bujus lib. AlbertusM. — iz fumma de auimà ( 0 irall, de anditu, — Alij econtra fentiunt, non ef- Íe neceffarium , quód fonus realisusque ad. Audi- ,cncttet 1 mmlm tum plané pertingat, fed fufficere, quodad cer- tl i Y tam diflantiam (ecund'im (uum effe reale a phy- n M2 ficum 180 Pav: [ecunda, us Üucn Wücadene] [ ficum propagetur , deinde ex illá diflantià ac cer- c mse tóípatió usjue ad Auditum emittere fui fpeciem intentionalem & (ic audir:. Pro hác fentencdá ; &im ftplgn tefert Rubius Cajetan. c. 8. bwjus lib, & Conim- bric. ibidem 4»24/f7, 2. & plures alios. Alij deni- u impella Que opinantur , fonum ftatimac eft faCtus , illicó diffundere fui fpecies usquequaque & fic audiri, r fonum Dicendum , íonum non ita diffundià pri- mo loco,inquofit, ut pertotum medium tran- I fenta fiens perveniat (emper usque ad organum auditüs, pl fecundüm fuum effe reale phyficum,quamvis fub- inde ufque adautes pertingat & ingrediatur per il- mïispc ftim la. lgitur quandoque pervenit fonus realís uf-. Áoni, queadauditum , quandodue non pervenit , fed Qp medijstantummodoó fpeciebus , que dicuntur Wt Íonusintentionalis, íta Cottunius hic, & Card. Qlb Aguirre & pluresalij; Duas partes habet con-- clufio; Prima parsafferens , fonum realem non MTIN m: aM femper pertingere ufdue adauditu Probatur primó Authoritate S. D. i22. dz'/f. pred Ub 2, . 2« árt. 2. ad $. ubiinquit: qeedam fenfibilia. deferuntur ad. fen[fum [ecundum | effe fpivituale &5 ( ei tantzm ficut fpecies colorum. Qsedam, qua contingtnt organum [ecundum [num e[fe materia- liong fife, le , ficut ingu[ln & tatiu. — Quadam vero defe- vuntur urrogtie modoy . ficut. (pecies odorutm eum ( ? u lonm permixtione fumalis evaporationis ; tamen jþe- Cciesextenditur ultra h fhotys umalem evaporationem ,. t(a P fimiliter eft de fond $ snotit Probatur 2. Quia aliquando fit alicubi per- ptofo cuffio um . | .DG Juditg; B 1,8 I BS us o Bd TEMCI éuffio parva , ut parvi tintinabuli , fcilicet fo- ui [pedit nus ex illà genitus auditur ad magnam diftantiam, w & àmultis intra illam exiftentibus ; fed vidctut fententi . Conim. repugnare, quod modicailla percuffio & exi- uus i&clus efficiat tantam aéris commotionem , & Ali (tt) impellataérem adomnem illum locum , ex quó hus ii jc audit prafatus fonusauditur : ergó non ceflcredibile fonum tran(ire per totum medium fecundüm undi p fuum effe realephy(icum. — Item , experimur nos diom tl n audi fzpe audire fonos remotiffimos etiam flante in op- pofitam partem ventó :] unde fi in hóc casü fonus ymyis realis pertingeret ufdue ad auditum , eumque phy- tur t l teilis D ficé immutaret, parsilla aéris collifi, in quó fit fonus, non poffet ad noftras pertingere aures , m f quiaper ventum . in partem contrariam afporta- ficuntuf tur : cít enim fonus fecundum füum effe reale & Grd qualitas in acrecollisó. Praterea non poffet exi- j t gua acrisparticula tran(ire ad aures omnium de- i« not gentium in aliquá urbe , & tamen cum pulfatur in praaltá turri inclufa campana , auditur per totam n diFl urbem fonus , cum aér collifus inter malleum & mf[ii!iä &s campanum , non poffet feré códem tempore t Ícíe in omnium autesin(inuare : ergo fonus realis f W st non neceffarió ac femper debet ad auditum | perve- nite. uf Confirmatut: Pifces intra. aquamaudiunt gl fonum pifcatoris, cum tamen nec fonus realis nec 7 f?" motusingrediaturaquam , fed íola fpecies foni. 4qntfhy Rurfus illi , quiimmerguntur füb aquas non adeó profundas, audiunt fonos, qui extrafiunt ; & p hoc M5 culó 182 Pars fäþüu;d, : [ sls Ed meisai fecündüt fit abiscjüe ullá penitus aut acris aut aque moti Ofie; 1040dí ergo talis auditio non fit perrealem ac phy(icum foni tranfitum pertotum mediaum usque ad audi- | ul liguat tum ; quia tunc neceffario deberet animadvetti ali- Mo qua motio. In hóc ergo & fimilibus cafibus fo» fiplit, RUs realis non pertingit ufQue ad Auditum fecun- EATN düm fuum effe reale , íed folüm fecundum faum Cigsaqu Qifcmtentiomlc, RT Secunda pars conclufionis , afferens fonum Go fubinde pertingere ufQue ad auditum fecundum frágres fuum effe reale , exinde patet , quia fi fonus gene- Q ! ratur & multiplicatur per aliquam diftantiam , fi Yl intraillamíintaures , utique ad ipías perveniet t.þs ! fonus realis, Sedtamen, quodingrediatur ipíe ln d fonus per foramen aurium interius , taró contine 3777 get, quiain ipfis auriumanfractibus valdé deti- 1 dinm netur commozuo illa a&ris & frangitur,Nihilomi- pj nus , fiquis habeatabfciffam auriculam , potetit l damï fine iftó impedirmentó ingredi motus aéris & fonus qui £ealis intus, aut etiam fitanta fit aéris commotio ; tht utab illisauriculze anfracübus; non peffit totali« fm ter confumi & evaneícere, lota Notandum autem fonum , quandodiffun- bisc ditur phy(ice X impingit ufduead aurem & — ote tidt anum auditüs , nonaudiri, prouteít ens quod- qtoi dam phyficum & phyíicé motum aut movens , ÁE &t ngllum equidem feníbile pofitum materialiter Q upra fen(otium fentitur , ut dixiparte. I. 4. 2« &Ft. X. tut Senus aurem cí(t quoddam fenfibile, con- " pracise ( gucmct pofitus fupra fenforium auditüs Íccun« De Au?litu.f- . 183 m "i i rialiter , fecundàm fuum effe phyficum five mate füotion: nonauditur; Reítat ergo, ut femper audiatut phyfon per fui fpeciem intentionalem , quia nulla aliate- t ad adi f linquitut via, ut audiatur, TTTE Modus autem , quo fonusad auditum pro- caftbus t e lapidis ( quam agatut , explicatur fimilitudin RTR adducit S. T ho. ) in aquam qui etam jacti , ex vi m (aut cujus aqua movetur in gyrum ; ut primö fiat unus quam aqua fortius. circulus feu gyratio parva , per fiunt alie & alize ens (onuf commovetur, & ex viilhus fecunin o aquz fit mi- majores , licet motus ac commoti Qus gtv nor. Vetbaautem S. Doctoris fi c habent /e&, Ariftotelis: confiderandum yam , ) I6.ad textum $O. n aere confequitum mo- pcrvcniet efl , quod generatio foni i tj tum aeris ,ut dilum e[H : fic autem. contingtt de Contite ficut immutatione aéris apad generationem fàni , d. de immutatione aqua , quando aliquid i. aquam uod fiunt qua- )nioto proijcitur $. manifeflum e[E euim, 4 ; patcrft percu[[s , qu dam regymtiones incircuitu aque c K t qm'dem circa lacum peïmf]ïo"i-f font porva» fimotl en regymtiones motus efl. foriis: invemotis ant Jandem motti$ i funt magna Q motus debilior. totaliter evane(cit, — iac S. D. Ex quibus ver- olít bis colligitur , quod , ubicunQuec ditut (onus, fie- (dem , ac & ridebeant crifpationes & gyrationcs cju d fonus realis. recipiatur in totó illo f qm* proinde quó io motüs j i aére , in quo íu bje&tatur gyrativa percuifi edentis eundem fonum, Cum enim fonus na- j . ) turaliter fequatut. motum illum, debet recipi in ó acrem X cadem fede , fubje&o ac fpatip. Por: circum» j 4 u D - Pàr: C&ctm d4., d esssocruz] UE circumftantem moveri in gytum percuffione. illla; | cipet, ac proinde reciperemotum in circulum , pa tetij fis(oni quia fonus per a&cem delatus ,. nonfolum perc - j fonott pitur per lincam rectam , veluti contingitin ]uce, dUf fed etiamà quocunquclatere & zqualiter , fi retró toninir ac fianté editus fuerit : tam ergo motus, quam f (ate fonus recipitur in gyrum ab a£re circum(tante, tintom UIadé filfum eft, quodcenfet Avicen: , 6. qoid Natur.c, de auditu & Albertus M, trail. deau- llum ) ditu. Eundem numero fonum realem produ- CUf n Qum ia parte aéris attriri ac difrüptià corporibus : Íonantibus , deferri per totum medium acrem uf- foni dueaj auditum, | perindé ac fagitta à jaculatore tf to emiffa deferturper totum a&rem uídue adíco- Wogl pom; deferturenimfonus. med frtyad tentionalibus , ut diélum eít, ijs fpccieþus m )1 bt:ntän Pratereà notandum has fpecies ,. quibus ] , Qu mediantibus defertür. fonus ad potentiam auditie Wt d vam ftatim generari ac incipere cum ipfo fono re- X Mïug ali & (imul cum eó mitti in circulum pet totam T eamíphzram, in quam extenduntur gyrationes EY motusaéris, atdue eju(dem foni realis. Quod TT patet experieatia quoniam ,euicundue parti ejus SDfe fpatij apphicet quis aurem, percipit lonum : cume hi doe ncqueat fonum percipere, niíi media fpecie pelh't.l ipfius, confequenseft , ut hec fimulcum fono realiiocipiat, & firin toto eó fpatio, . Poft eam 3- s veró foheram fole fpecies foni deferuntur , fono M f ipío & motu eva aeícente, ET Dices , ipccies intentionales foni primó in« | RUdjtuï cipc- | | *De Auditui, um saa) nl iSf | p i ] tone il ci:pere , dum ceffant gyration es motüs accum ip. , atj fis (onusrealis ; quia i. ftatim generarenturcum " m p Íono reali , deberent etiam cum ipfo deferriad tin Iut, autem ; hocautem eítfalfum , quia fic fpecies , fitetn nonin in(lanti pertingerent ufque ad potentiam , $, quäm fed (acceffivé ,' qnemadmodum ipíe fonusrealis [Lentt, tantum fuücceffivé. ad aurem folet pertingere ; id 1: 1 quod eít contra naturam . fpecierum intentiona- d dea lium , quatum proprium eíftia. inftanti deferri , n.produ- cum non habeantcontrarium, Iporis . R. N. illatum: . ad probat. concedo fpecies érem i foni (acceffivé deferzi adauditum , nego autemn id aculot effe contranaturam. earundem ; nam licet (pecies : dl ^ ! vifualesin in(isnti deferantur ad oculum , cum lus n« fint valdé fubriles , nullamque dependentiam ha- beantà motu locslij& alteratione, fed (olumàlu- quihusl ce , que momentó teinporis in otbem diff ind. al tur ,bene cum luce in inflanti poffunt propagai foto t« ac diffundi, Econtra. fpecies foni dependencà TOE motu locili aéris collifi , qui eftipfius fübjeum , tatioftó G ab alteratione eju(dem a&tis, quá fiant. ideo- , Quod que infui prod.i&tionz dependent ab aliquo ha- yti f bente conttatium , ac fubind?. retardari poffünt , velati contin : Cufti git, du vehemens] ventus aérem pellít. jpt mano - Qugr. r, Cur. prius videarur ictos, quàm [ um audiatur fragor , íi quis à long? ícindatligna ? R/. tamet(i fragor & fonus, quandofit, ítatim ,fonOA emittat fuifpeciem , eadue celerrimé ufdue ad j lt auditum diffundatur , quia tamen non propaga- M j tur qe - $6 Pavs fecunda. 1 od R mnada od — s D. Eptorpast-TÓ Urpssnpuesuten Est st turim inflanti, utdi&tum, hincprius percipitut iQtus , quam (onus , prius fu!gur quàm tomtru. Quer. 2. Cur lanus ex omni parte audia- tur,ifronte,à tergo, àlateribus , &non &qué fie- ex onim: parte videatur obje&tom ? B. 1ftud n, quaípecdes viibiles propagantur ad oculum fpecies autem Ícni ad aures perlineain rectam f tij tráni mittentur circulari ter faciendo gyros ,. €à modo , quó anteà ex 5. D. diximus , fieri circue o lum 5 cum lapis proijcitur in aquam pacatam. a Quazr. 2. Curnox adaudiendum apttor elt , Nus ate naxagofas, quoda&tin- quàm dies? Keípondst À lt tj teriii fiedetà fole concalefactus & ( obftrepit , med:] W roQuautem quiefric, ntpote cum omhis calor DA a Es ; cunc ergo quzue melius audiri poffunt, Di cum nullus &repztus efi, A«utior tamen ell re- d qulppq fp..nfio Ariftotelis, dum dicitid contingere ex ; nülüäm M diqu co , quod interdiu anima& applicatio ad viden- u$ , EI'L dun: imæï!;gwdumäuc plura, qu& agim qui W diendi minuat attentionem; at VertQu bi fenfus p d fejunctus eít ab int* llgentia , laborem minimum de dictum eftq in- m pl habet , elioquin maximum : uo fiotu. ^ [. ) mens videt, mens audit, quod om. i! quit Àrií tntes niam (enfüuum fun&tionibus affíftat , ipifque pra- Qullus fidendo diftrahatur. Noctu ergo libera anima L ah,a ab intuendi concuríu , (onos melius potelt ac- ciperc, Ti D J bcn;; Q U E- vasiis Eu au»wcjs*y ) — ;ercipiwr .-,' ] tomtgm »" QUJESTIO 1ll, Tle düdit n ag ! De Oljeclà Auditéis, Jtad f d oculut AR TICULUS I TEU Quid fit fonus &9* in quaam [abjottà recipiatur i 1108 d vridtt $ Uodfonus ficobjectum. adequatum ipfius Vff 'auditus , fatentur omnes . Philofophi. So« riot nus aütem nihileftaliud , quam . ealitas fenfibis lat lis caufata ex coliifione carporzsa fanororum Q Jlreph medij refilientia , vel eju[dem fratiione , aut. di- ii ul 'w;/ianc.'. offullh Diciturprimb , quod fit 44alitas fenfibilis TO ! eft quippe accidens , & nonalterius predicamen- ym d ti , quam qualitatis. Lindé falfum eft,' quod ali- ;d Vid!ü' quidicunt , dum adftruunt íonum effe motum , ws, lu' quia fi fonus faret motus localis , (cqueretut. non 1bif€n["3 poffe dati motum finefono 3. fed hoceft fal'um , ynitul nam plures dantut motus(ine fono , ut patet in j di l motu cxli ; item in motu, quo pifces leniter na- ;uod p tantes fcindüntac percutiuntaquam , ubi tamen nullus fit fonus , quoniarn a&r non colliditur. Et iuc PIZ' ( uin in alijs motibus , quos fieri expetimur fine fono, gtöH s Accedit , quod motus fit fez(ibile quoddam cam- mune , u jam femel diximus , potet enim pluri- bus fenfibus percipi, fonus autem eft /zn/ibzle pro- prium. — Ethe particulg qualttas fenfibilis, ha- U b;nt tationem generis , 1n qua fonus Convenit cum N N E. 132* Pars [ecumda, Maperce u Pascxaunus ESDDSRRRSED Umeueo o uz debent cateris objz:l&is exteriorum (;.üluum (q ; fumpil confiftere in qualitate, | Rol , Additur deinde , cau/ata ex colliffione core 3 [oni, — porum [onororum vel divifione , G cxplicatur dif- temlube fcrentia foni ; quia fiomnia quicfcerent, fonus o- utifotry mnisceffaret ; debetautem . (onus procedere ex liptem violentacolliffione vel percuffione ,. quà corpus NI aliquod medium inter alia duo interceptum vehe- m p: menter elidatur , alioquin & percuffio lenis eft , & tlig motus lentus,vix fonus percipitur. — Igitur in hac T p[; de(initione exprimitur fonus in ordine ad caufam aUtem. efficientem , quz elt vebemens col'iffo corporum ( fonororum , fedue mutoó percutientium ac fran- pon i gentium medium ; & ad caufam materialem , U paret qua exprimitur perref/ieztiam medij : quoniam | Bpisfo inipfo medio recipitur fonus , ut infra dicam. ? lttti PM Notandum autem , ttia corpora debere Ttjore concurrere ad fonum efformandum , duo, que | Atttum, collidant , & unuminter illa duointerceptum [ N elifum , ut quando unus lapis cutn altero collidi- fs tur, G Ícindicaérem, qui elt medium elifum & ( confractum eó motu. Ex quo patet , non qua- Is (j libet corpora fufficere ad fonum edendum, fed Vtt0 jg folüm corpora fozantía. Undé ad hoc certz re- li, ] quirunturconditiones ; quorüm prima eft, quod F'ttiun corpora fint dura , feu faitem vim aliquam ha- J m beant ad fcindendum a6cem. Ventus quippé , | p quamvis duritie careat , nihilominus vim habet Lits ad frangendum aérem , ut quando virgá aérem Ott percutimus , aut cum fpiritus intra nubem dif- Quog. fU n":piz(l!'. De Audits, 189 od Ed um a Gumacoeed ormzaweme u debut rumpitur. 'Si autem aliqucd corpcs pe;;itus fit molle, velutilana, ípongia &c. nullus editur (j r fonus. Secunda eflut corpora prater folidita- licatur d tem habeant etiam lenitatem, id eft (üperficiem , lomse uniformem & regularem , ita ut una pars , non ytedute füperemineat alteri;ait enim Arifl, 7 boc 2. lib. c. ( 8 textu78. 6 09. non. dgitur ficut ditlum eff, um vt omne [onat , quod verberatur , Q verberans, ut fs T obijciatur acns acut ,fed oportet , quod. percutia- irar t tUv planum lene , regnlare effz. Reliqug ad at autem conditionss, affignari folite , folam funt ao neceffariz , ut meliusfiat íonus; v. g. quodcor- n aclti pora fint concava , quoniam plus aéris continent, vtj utpatetintympano & buccina , quz proptereà quoniam ) magisíonant; velquod plus de aére, quàmde cu terra participent ; quà ratione zs & argentum j du majorem fonitum edunt , quàm plumbum v«l duo ] qUZ ferrum. Verüm hac conditio non eft fimplici- ecput tet neceffaria ; ut fonus fiat , fedtantummodo ut melius fiat, (i COllidi' ii Circa alteram tituli partem , an nempefo- , i ( nus fit fubjeclivé in corporibus fonantibus , an veró in folo medio , non unus eft Dodorum fen-. cna " fus. Primus dicendi modus cft aliquorum affe« (f qua rentium in uttoqué , nempein corpore fonante "a ac medio fonum fnbjectari, Ita Venetus , quem 1 J citat Paludanus in praefenti , ad. text. 8 f. Fegal., I,dearte mederdi f7/. 144. — Quibus adharet l ia Cottunius hic. Confenuunt quidam ex RR. il Rentz Mil quos refert Rubio in praícnti, Eximius P. Cen- fi [J!c P l 1 90» Pars ectimda. — A eec——]'. udX s n URNNLONIIIMDEUMDRU Ginpesisuieid a R cenfet ; fubjedum , in qso recipitur fonus , put per effe corpora collifa, non autem aérem ab illis limpat interceptum & compreffum. MECET ' Ptobabilior tamen eft [eatentia , que docet ftmous fonum non fuübje&lari in corporibus fe collidentie 1 du ( bus, fivéfonantibus, fedin corpore medio , & verberar ex vi talis collifionis re(iliente. lta Arift. z boc ts l. 2 0. 8, text. 78. his verbis: fit autems | qui feo Vetidi cundum atum [ouns femper alicujus ad aliquid, tibus,q tit,tün veligaliquo, — Vbi per ly alicujus & ad aliquid intelligitcorporafecollidentia, & per ly z 4li- at feu ol quo ( 1n quo denotat fieri fonum ) intelligit cot- pus medium , quod refilit, XConfentit S, D. Je8 Coty 16. Eandem fententiam tuentur Ávicena , Sime Ál plicius, Albertus M, ute: 'cjuö Cajetanus, Toletus tidung, Conimbricen[es , & multi alij, ) Whime Probatut experientia , quiain: cymbali pet- Klottm cuffione tamet(i «s v, g. unifotmiter & conítan- IN Wi terpertmáneat, nonita támen fonus, qui per di» verfosictus per&ipitur, quia nimirum aér intrá It v cavum ieris hinc indé ad latera allifas, vatijs iClia inji bus varios teddit fonos : ergo fi foni varietas moti E actisrefpondetvarietati, in. scre dcbet fubjeclari | Íonus. L inq Confirmatur: ineo fubje&tatur fonus; ubi cnim l( & motus, quem fcnus confequitur ; fed motus fitier, non fübje&atur in corporibus percutiehtibus , t Uj ül; hacenitn movent effectivé , non veró moventur: Ti j ergo in corporeex percofbone confracto, quod eít medium , ícu act collifüs ; licet enimcor- lijs Pg pus - | De Aaäim. 191 Mbamesinc at o m I mAI o m n . GRERE Ra t (onyi on femper repercutia vt, fe d fo- pus þercüffum n « a lum patiatur.motum percutientis ,' utcum qis verberotur , tamen in ipfo corpore percuífo, non "gt fit motus fractivus aéris , fed folum contaclivus : Collito illius, — Qaod patet fa&a hygothe(i , quàquis qedio, 0 verberaretor in vacuó , inhoc enim effet verbe- xfm. IW ratus & pateretur motum , nontamen cílct fonus, ff qug' Idem dicendum de piícibus intra aquam exiften- ad ii tibus, quando unus alium in(equitur , ac percu- r tit , tunc enim nullusibi fit fonus, ob defecium aéris , quifrangidebeat, Ergo motus fractivus « li ydligt* feu collifivus medij folum eft inipfo medio, & TU coníequentet etiam ipfe fonus , qui motum con- fequitur, non tamen priecift , quatenus e(tcon- ?iCW j Á j Ial tactivus , fed quatenus eftconfra&tivusacris ; mule ! ta ebim corpora fe tangere poffuntnon collidendo u fed premendo tantüm , ubi non fit fonus , defectu alterius motüs frangentis adrem. Quaré. relat, iil utinhoc recipiatur, tàm motus ipfe, quàmfo« ; T peïdi* g nu$ , utpotre qualitas fluensae fubtilis ; quz? pro» indé idoneum fubjeCtum habet in aére fubtili aG aj fluido. jjehs - Dices z. Ipfemet Ariftot. i& bocl. 3. text; [ fubjd Jl 8j.inquit, fonum efle motum quendam; ait enim loc.cit. .Eff euie fonus motus. poffibilis ) fonflïl Uh' imoveri bóc modó , qu3 quidem faltantia à lenibus f Seu ut explicat S.D. jb " chm aliquibm £AtrAXerit. Etita aliqieis ea fortitev percu[ferit :ergo malé fo- mo&'wmf ao, qUO nus per qualitatem eít definitus. & cum D. Tho. i5 prafe lec. 12, 67 18. ii defi. ' PU 192 Pars fecunda., oreiotag as definitione;.m illam Atiftotelis tancümeffe' intellie lia y endam in fenfu caufali , quia motus confractivus fum :trg« * fb eít cauíafoni. Nedue hic medus definiendi re» rum naturas per caulas fenfibiles eít abfurdus ; ts ol quando illarum genera proxima funtigneta. lg ustomy Dices 2. $1 fonus cflet qualitas ,vel eflet prima velíecunda ? nonprima, e(t enim fonus Wunhee rcaliter diftin&lus à frigiditate , calote , humidita- Qutcoli te & ficcitate. Necetiam eft. fecunda quedam &unw qualitas , quia non fit ex permixtione primarum : &ll ergofonus non habet rationem qualitatis, tifinty -g. Non eíleadequatam illam divifionem DT Wt que qualitatis in primam & fecundam ,. fed poffe dari aliquam , que nec fit prima necorta ex primis , fttdu; cujufmodi íunt diaphaneitas , ( qua reperitut VTT etiam incalis, ubi tamen non funtprima illze ? Wl qualitates , utpote qug confequuntur folum core CH lbis pus elementate , quale non eft celum ) item opae y citas , impulíus & fimiliter fonus. — Quod fi di- Ttno catur Ariftotelem fic divififfe qualitatem. s. Eum N atf non divififle qualitatem geaeraliter fumptam , fed ad (ummuom numeraffe eas qualitates primas inter b"ülga | M fe contrarias , ex quarum permixtione & contra- rietate refultac mixtum , & qualitates fecunda il« Vr Unde lox eft qualitas prima ; & nihilomi- Citcumï nus , quia non ett qualitas príma habens contta- ! rium ; idcoibidem non numeratur. 'J' Wt e " Dices ;. Si fubje&tum fonieít air collifus , tibus,. fequitur ; ibi magnum fierifonum , ubi multum nllSQy eítaGris$ parvum écontra, ubiparum airis co!- lidi- IOFUm De Andi?n: 195 Qigaraxt —— " Lsdbsstmnd (f inid lidi*ur ; hoc äutem. ex perientiá tefte videtur fal- onítadun fum : ergo fonusunon recipitur in are tanquamin üniendi t^ fubie&to, »». prob. in pulíatione. cymbali parum abford airis colliditur; illud fcilicet folum quod eít inter J0t linguam & oram cymbali, & tamen fit maxi« j ,vel ( musfonus. Econtrà , ubi due ingentes lammae enim n plumbez ad invicem colliduntur, at inter utram» hum que collifus , eft longe major ; quàm in «ymbalo , lgt & tamen long? minus fonat. Yiratt : x. Sequelam omnino eífe veram , ubi cxte- ts rafunt paria, ubi & reliquz conditiones , aliundé df ad fonum requifite , in equali gradu concurrunt inter quas receníentur , quod corpora fonantia ipo üi TE fint dura , folida ac probé levigata , & plus haben« tia de clementoacreó , quàm terreo, — Atque ex ! ;;periwt yimz la ? hoc folvitar inftantia de duabus laminis plum- of t béis( idem dicendum dc ferreis , ligneis & fimi- libus ) inter quos licet multum aétis collidatur, ta« TL " men non fit tantus fonus , quantus in cymbalo pet« [ï]v H'E If cüffus , ubi parum aéris colliditur ; materia enim püma zrisplus habetdeazre , duàm ferrum ac plum- bum ; dutiordue & folidior eft, & ab ereá linguá mgg W u percotitur concitatiore moru: ideodue licet minus aéris collidatur in cymbalo,, aliund& rationetot od l g;hll()ml' circum(tantiarum major ed tur fonus, Dices 4. Differentie fonorum non fumun- 1 (Om' tur ex a&recollio , fed ex corporibus percutiene tibus, indé enim diícernimus , quod ifte fit fo. ol s nuscymbali, illelapidum vel lgnorum ; quod fed d o totum non poteít ad aris collifionem reduci , li ad EE 194 Par: [emnda.'l L s [ CUT ;d-quali-tatcscorporum percutientium : ergo 'po- Q tiuscorporafonantia, quàm at collifos, funt ?" 0$ pw connaturale fubje&tum foni. y- VM ] /H x. Differentias fonorum defumi , tüm ab w Üf edre confracto diverfimodé, ut fubjecto ; tum frdi, & àcorporibus diverfimodé fonantibus , ut à cau« lm co faeffi cientce. Quatré ex utroque principio , pale tfhion fivo & activo, juxta varietarem amborum , . di- lm tüwri gnofcitur fonorum diverfitas , & undé quilibet eo« rum oriatur. 3 lurdo ueres . Cur fonus campanarum,nubcs pttcol disijciat ? x. Non ideo tantum quia funt facrz , a fed etiam quiavaldé fonore ; fonus verb. dum concutit a&rem «tiam ventos nubibus iincl 10(04! diffipat. uzr. 2. Cur catnpanz diu 'puffatæ inca- lefcant? s. Quia aérem malleus cum. campana k valdé conílringit ; aér veró valdé conflrictus i& ignem abit & campanam calefacit , mon tamen ignis apparet, utifit , cum ex filiceexcutitur ; quia campana non fuppeditat materiam olcofam, fulphuream craffiorem , in quá igniscraffefcat & folal appareat , uti fuppeditat filex. UOP, Quar. 3. Cur tenuier fiftula fonet acutius? fir x:. Quiasér , dum in minore parte frangitur ; Atei acutiorem reddit fonum; at veró dum & fiflula Qulty tensiore predit, in minore parte frangitur,quäm m mums fi ptodiret ex laxiore, Aér euam cereris parie hii bus ,in minori fi(tn]a magis (tringitur , unde ve- ^h lociusacrem almm percutit ; vclocio;—r ygxöï )Pcp- fily kuffio Íonos reddit acutioreg, (ä-æ . P DQ Agditü. RC uU Md a u J ag ma:. SMio, d tpo o T. Qete. 4 Utrum furdus poffit onum pet os percipere? Refpond«taflirm. P. Kircher/, » lul | 4 * 9. Mu[argie , G quidem modo ícquenti, Sit ] (üm n teftudo oblongum habens collum & fidibus ia h; n flruda, apprehendatque furdus dentibus extre- itidi mam collipartem , ac poftei' incitetur te(ltude ig ipio, ! harmonicos modulos, Inhoc cafu / dicit) fur- un, v dum harmoniam percepturum, — Cujus quidem [uilibtm« rei veritatemnon aliud quàm.| experimentum in furdo fadum nosdocuit : fonus enim tc(tudinis g, percollum intra os propagatus , per nervos in of« imtf ! g) d gano acuflico vim auditivam miriäa&,promovit. ARTICULUS II, fsl i n Quid fit Vox , quatenus Jpeclat ad obje- emp dl um auditás , c- quibus inflrumta- (indut Ls fíat ? on u 41« | | xcutilüf : V -. : Oani dtïïcrre à ibqucla feu locutione ; Cet« ; 0'60 1l tum eft , vox enim eít (onusex animalis ore 'rolatus ad aliquid fignificandum ; locutio autem f à juo preetereà dicit , eft enim articulata & expref- ! acüuus' fiva rationalisconceptus; loqui enim, eft manife- flarealteri. conceptum aliquem internum. — Lo- i Il ; i quimur autem hic , de voce , tam prout eft com- munis brutis, quàm hominibus. — Etdefiniturab Itlquuäm Ariftotele 2, deanim. c. 2. text. 87. fénns quis 1j p:fï uf j dam animantit, — Quod (ic (tatim exponit: sibil ^ z i cm inanimatorum vocem babet , [éd fimilitudi- "T p 6 "aM - vt i ?6 Par:s fechf:daf Ttltant nt quadam dicuntur vocem e;aittäre , nt tibia ; teolu lyra, cateraqíie inanimata, quacunque exten- alpuh fronem , concentum (5* locutionem. -KHerum e»im adnod fovi fimiles voci videntur , quia vox " bec eadem l[;ma babet, Exquibus verbis, uti-& fubfequentibus, fhoneii congrué vox poteftdeüniri in ordine ad fras cau- fas: nempe, peren[fio aeris afpirati , 4ni fit ab part. [ anima in pulmonibus ad arteriam vocalem ,. cum lnt ;'ä | quadam ima ginatiane. Inquàd definitione affig- fitin nanturtam caufz remote , quàm proxima , tam larynx inftrumentales, quàm principales ipfius vocis. Et.quidem nominepercz/fionis intelligitur caufa- Quin ;tiamg liter ipfe fonus , nam vox eft fpecies foni. Dein- li dé affigaatur caufa principaliter ipfius foni pro« Ts ducliva , nempeanima : . poft hanc ponitur caufa ( inftrumentaliter vocis produ&tiva, nempé pulmo &artétiavocalis, füb quibus adhuc alia inferius mnp; Pre cau« j particulariter affignanda continentur. imagi ía dire&iva ipfius vocis affignatur potentia imagi« n nativa animalis , fine qua non profertur vox.Cau- prit fa autem finalis , cur vox efformetur, eft, ut ani- mal poífit exprimere internos conceptus , & mo« ha, com; tus vcl gaudij vel triftiti &c, — Pratereà vox eandem babet caufam materialem nempe sdrem , llbus quàm habet quiscundue aliusfonus, in quo are itter Ilic reípirato & formatur & recipiturvox, — lIt au- - tj tem capiatur, quó nam modo vox formetut , no- | LY tantum eft ,quod natura fbrefecerit duos Canae Ades feu vias , qui ex oreanimalis procedunt ad in* | I Qui teriorés peétoris receffus, — Per unam viam fütss intrant 7)? Amzlitz; 197 peseu- Lsl intrant cihus &potds , pergitQue dire&te ad ven- it 1ilii Alteta direclé cendit t ts triculum & G»la vocatur. adpulmones, G dicitur guttur; quaevia, cum nim m v t m admodum fit inzqualis & afpera , folet appe!lari a[pera avteria & arteria vocalis , pet quampul- lqmllbll!, lat t mones velati cordis folles ,ut ait. Arift. , 3. de part. animal, c. 3. aífiduó attrahunt & emit« ;Qriijnä tunt a&tem, utanimal ia vitá confervari noffit, Il , ( onc f In principio autemn gutturis & — afper? arte- fiz invenitur quedam cavitas fatis ampia, quse g u ps 10 larynx vocatur, cujus oftiumcontegitur mobili quadam pellicula , oblonga adinítarlinguz , undé T Diit etiamgrzcó vocabule epiglottis dici folet , qu& adinftar januz , dum a&cer infpitamus & expirae yui r mus, clauditur & aperitur, 'tnr::llfl Quó pranotató fic vox formatur & emitti- : pulmo ' tur: prim? animal imaginatur fibi quoddam ob- inferil g ( jectum , pet cujus fpecies determinatur, — Ex qua imaginatione poftmodim appetitus excitatur ad T edendam vocem, uthac mediante poffit ex« x Gl primere,id,quod anteain phantafia fibi przfigura- [ bat. "Tuncexillo appetitu pulmones . validius m comptimuntur à mufculis thoracis , & intercofta- g n libus ; mufculiautem fic compreffi extrudunt pet At arteriam vocalem , a&rem anteàattra&tum : — a&t u illinc extrufus per viam anguftam vi magna in- f r - curtit ad laryngesi/fivé ad illam cavitat em; atdue a nO'« ad epiglottidem — allifus frangitur & fit. fonus. Q Et proptereà Ariftot. 9. de Hffor. anim.ce, 2.. in- 16 ]i* quit, praecipuum inter inftrumenta formand jl - N 3 vocis gl 198 Par; fäcunäï;ii þl vociseffe laryager. — Sonusill ediftinguitur po« — | rim ficàin ore animalis per alia infirumenta externa , OPGBOI qualia funt lingua , palatsm , dentes& labia , fine.— ? ] Wm art quibus vox dearticulari nequit, Porró lingua, guberoaculum cordis , vehi- qus di ts eulum cogitationum , publicum zrarium totius boni & mali &c. componitur mufculis undique quie e€onflitatis , quosdividit linea , utrorumdue me- ls €iia ; prohibeturue fubjeCtó vinculó , quafi habe- m nis$ , nie propter nimiam volubilitatem fuam , li- Cupit berius in. verbalaxetur. Profett autem . vatios Dota fonos , dum diver(imodé frangit a&rem à cavitate - Tij afim arterie polfam ,. atdue incidentem in amplitudi- nem oris , ad quod pra(tandum requiritur certa- &i temperatura inlingua. — Immmota liogua non po- p teriscongrué pronuntiare D, 7. L. Scb, — Figura *. Mi sutem linguz eít varia, triíuica ferpentibus , bi« Tity fida lacertis , duplex vitulis marinis , pifcibus tota foti, adhzrens , leonibus & pardis imbricatz afperi- lom tatis. lt Homin! oblonga, craffa in radice , tobo- risgratia ; lata ad percipiendos fapores & ad lit« Yil teras exprime ndis , in acutum mucronem de« finit. fru Palatum dicitur pars fuperior oris ; quz exe Aun .tenditur à faucibus usiuead dentes , fornicacum lts adinflar camere. & hincvocatur cxlum otis & j Áiga h mux teflodo, — Lstini palatnm appellarunt, quafi pa!t dentizm citcumdatum. Defervit autem cavi- W tate & íca^ritie fud vozsbus dearticulandis, Ia b ejus exteemo, duo fun: ngaämina , perquaena- ! rium De duditu. SSNINUES xiiitienl ss üjtat j« rium & palati maxima eít Ufocicvtas. Sine palati exletti, openon poterit quis profcrre G. K. 7. . MTA Preterea dentes multàm conducuat ad vo- cem articulaté cfformandam; hos enim metità ]is 1 Vehi- j quis dixerit te&ores locutionis & vocis : hinc fi« jum tl ne iflis difficalter. quis exprimet certas litteras , ; u quales funt Z. $. R. Stant in ordine, in cancel- lis & canalibus fuis dentes ,:&on.fecüs ac fortiffi«. nq'ue n ul habï- mi clavi. A Latitlis dentes ,. quaft edentesnun- cupati funt , maíticant enim. & emolliunt cibos. jm, m n Dotatifant netvulis , venulisque & parvis atte ijs , colligatis connexisQue affedtü quódam tena- ; nl mph'mäï- ciffimo, qui ab Anatomicis nomine Gomphofeos itur ce appellatur. Dentium numerus ad trigefimum (on f plerumque pertingit , aut trigefimum fecandum : Alijstamen nonnunquàm numerus major, alij& ii " bis, D minorcontingit. lnterim major prafertut mi- nori. Obfervat enim Hippocrates 6.. fe&.. L. a. :ibüï [ homines diututizx vite numeró dentium przvae zi lere:cum econtra, quiratoshabent, brevioris NU vita fint, IT Demum etiam | Labia juremerit 'ö intet ite f0f U flrumenta vocis efformande ponuntur; funt 17 L'X; enim quzdam labralia elementa , quz labijs muti- gtf latus nonexptefferit. Talia(unt B. 44. Provida fagaxiue natura fubtaniiam eorum mufculis fi- j mul & cute ita affabré con(truxit, taliterQue jj invicem commifcuit, utftru&ura cjus tam cutis , at mufculofa , quàm mufculi catanei appellari poffit. js I! later hosmuículos (. quos Anatomici ajunt «f ;UW' es 4 Ootto rim Pa EE 205 d Pars feetinda, Lsb Vrmoi octo ïvocamt uaus bscciwator , cujus minifte- !mmef'c utnuncinunam nunc in alteram par- Nn st tem cibos traijciat; irem vt inflanda- buccing titno un| dilten'ione fuá in(erviat. Circa labia mirum elt , hi quod ladorusícribit, inZE:hiopia gentem effe fafmcæ ncmmeAzanaghx lab- inferiore ultra menfüram Ti toti u/nz propendente ;. quod ip(i fale condiwunt, ne dfatg a€iis infe&hione computre! cat. bt Qarr. r. Undc otiatur in hominibus tam Wen mitavocomvarieras , ut vix duz po(fint voces lony inveniri omninó Gmiles ? && Vocum varietates LA otiri ex diver(is organis feu diverfimode affedlis , ho vel confitutis fecundüm majorem vel mmorem NUf craifiziem vel am plitudinem ; Hinc quia vix re- | T500s peritip poffint duo ,/quorum organa vocis fint o« p mn:nó(imilia , quoad omnes conditiónes & qua« o litates , fit, quod miraoratur in hominibus vó« Xüum €um varietas, Atque hinc legitur apud Spartxa- fiy nuJ, quod Vefcenius mger Imperator , adeó büs fuerit vocalis , ut in campó! oquens per mille paf- T fu æaüd:rpmz'. Steator , de quó Homerus Ilmd lt £p. quinqvaginta fimul clamantibus par in vg- ts cifrando fuit. Fecit id magnitudo & ficcitas 'Pla hi O!'f ini. Jon poffunt mapnam vocem formare QO y ( ait Ac ft, de audibil ibus) quibus pulmo exiguut Yity vel durmn: vel denfis, Hi enim non . multum Düm. aérem recipiunt , non multum extrudunt, d Qu péct P xr, 3. Cur fonus contra venennm 'Ta. ï LT pactola p!m* rum valeat ? certum eít, Tarantulz L tn0t:3 adeo pef xfwm venenup m[ï:üæn $,UL brc- * Vl 20I H aol ao Dt-l(füd "us a, f ss at is'*mininle- vi octem .:'nfcr'äi . nihin ce;sïï.yi..,äm-(uacurratu—r. eram p Non 0 autem sliter (uccurri ac curari tali ve- : bucnt L peno infectus , nifi deideraum (oni modum ; ci- nirum l tharz pulsá 4diat : qnó auditó quantocius incipit nten d faltaread numeros pulfate cihliarz tamdio, do- menfutit nectotus fudore madsst , & tahd^m poftlongam ndun Y defatiganionem , effió cum fndore Venenó fanie taciteflitustur, — Qosriturjam , «ur eger hcét iibut t in extremis litconfbtatus, ad cithare pulfusac fonosé le&6 fistim furgat & chotess infliuat? fint Y vanld E. Tarantüle vencnum adzó . peffiinam corporis f&äfïtäih humoribus imprimere qualiatem ,. ut illos fiftat corumqoe motusimpediat, & cum vira homi- minM favit nis non poffit fubfiflere tali motü humorum im- 3 lr peditó,fit, quodeiufmodihomo à Tarantulá mo:íus velutimortuus jaceat.— Verüm, ubi de- s gt y nbie V fideritus fonus autis tympaaum pulíat , fimilis d Spartia;- motus abaurium tympaao ad cerebrum, àcere- T. bró ad vafahumorum traducitur, ubi vafailla pa- milipi rümcommovet , achumor velutié fomnoexci« g tataz ; Interea pulfatá validius cithará, atteriz , venz, netvi X mufculiexagitantur, & nitura H m W' r f ipa conatur (eà venenó liberare continuató motü, ii quó venenum excutit: quo vehemenda motü la- " !li/l! Xantur pori , fudor egreditur , & cum ifto ven&f gulult Duim,. Quarr. 3. Cur grylli amputató sa?iæ canea Fe poffint? y.. Quia, cum noa refpirent , notl jTe lt emittint fonos perbuccss , (e3 circad'aphragma Íe moyent & 10 s&ceexreriori fonum illum exci- yb f N f : tant . 201 Pm; f&mnda." Ls Dd figisib aumg tant, quodtamen pi ces facere uon poffünt, A- liyus pes veró & mufca exfufflant per foramina propé | Qu &alas & alisacrem percutiunt. Ita Alb. M. 5 M: UMT Quazr, 4. Cur metuentis vox . fit tremula? Qriori M.quiatimore correptis calor nativus ad partes cordi viciniores fe confert ,' & partes à corde re- p Quia veró ftigore membra quem motz frigefcunt. contremifcunt , ut dentes,labia, lingua & alia wl voGisorgana , indefit, ur vox edatur tremula: pie, dicity. conciliatur autem tremor in dictis membris ex LL immodicà fpirituum agimione , qua fubíultim fit, Md | T ARTICULUS lIL - E ET fie;. e P Quid fit fonus reflexus , Jroe Ecbo, : al unude oriatur cf- quomodo fiat 2 | Why Confun; Chonem pulcherrimé defcripfit Emanuel tb F Thefaurus i4 /deis argut : Eftanima( inquit) lf inanimis, mutaíimul & facunda , loquitur fine pron linguá , homo non homo , voces fine flatu edit : cbo; imagoíinefigurà , qua voces pingit inaére fine Generáflieam , nec filia efttua ; Coloribus. ; tuls Audis eam , nec vides; refpondet tibi , necteau- | t dit ; Eft aliquid nihil ; quod loquitur, neícit lo- aT À qui , autloquitur ignara , qu& dicat ; nongtace, E nec latiné didicit , grzcé tamen & latiné loquitur. , Wt Ef s&ris Nympha , tupes loquens, fcopulusani- | Rs matus, flatüsfilia, infylvis habitat , " &;omnes linguas fl | "De Aud:tu & D d "Lotd -l offunt, À Ulingu.:a;ioquätur. Tamd iu vivit , quamdiu lo- mitipry queris , tuó fpirità refpirat, tuà linguá differit. LOI Et altet tu ; à difcedis , illa difcedit; ( redis, illa at tremili redit , fi moretis , illa mozitur &c. Uerüm hac i adpitt Oratorié duataxat, 3 Cotde t . Phi(icà autem loquendoEcho nihil eft aliud, re nenit quàm reflexio foni , (su. reperzuffio vocis, quz w & explicatur per reflzxionem pilz ad parietem im- yr tret pacte ,retrodierelientis , unde à Perfio fat.. 1. emd dicitur reparabilis , r r n - "Reparabili adjäiuzt Ecbo, fl Mdeít, que repercuísü , feu reverberatione feparatur & refarcitur, Ad hoc autem , uc fiat hac reflexio vocis, requiritur, ut corpus repercue tiensfi; leve & coacavum; fienini corpas moa l, ( firconcavum , fedplanum, voxdiffipatur. $i vero non (icleve & xquale, fed inequale , vox confunditur nec articulaté reciprocatur : íi verà m corpusfit molle & fluidum , vocemnon teflectit , , il Ícd frangit, & ideo talis vox , cum non redeat ad u n pronuntiantem , ab iüö nonauditur, nec caufat i ii Echonem, - nus T Notandum autem , quemadmodum fo diuii rtalismittiturà eorporibus fonantibus ufque ad T Certum terminum ,. fpecies autem ejuídem foni T ;X ul:ta illud fpatium , fic etiam poteft contingere, gt ut Echo generetur ex reflexione foni tealis ,. vel pl ex teflexione fpeciei. tantüm, — ReflcCletur fo- gjusi nus realis , quando ifte impingit in. cozpora ob- l;omaa fifientia & apraad illum rcciprocandum, — Tunc autem j 204. Pars fecunda, nb pejina autem folüm reflectitur (onus intentionalis, quan- tigavo do non ipfe fonus realis impingit in corpora ob- qusti fiftentia , fcd tantàm ejus fpecies, quefiinveniat fiftitt corpus lzve, & concavum , redit versüs loquen- &iffps tem , fitdne verborum repetitio. Id, quodA- Bol rift, infinuare videtur z bóc 3. [ib, text. 18. bis firionus verbis: Fcbo antem fit , cimab aére. unüfatló od propter vas deterssinans , && probibens diffundi , Ciront iterums a&v vepelitur , ficut. fphara. In quz BI verba ita loquiturS. D. Je. 16. — Sic igitur ine | Ilflld ,l telligesdumefl , . quód ad percu[fionem corporum titu. Jünantium aer ingyrum movetur , & [onns undi- QUi qiée effunditur : fi autemy antéquam bujn[modi ; Ti gyrationes deficiant ,. fiat reverberatio aéris, f ; tmol) moti,€ [onum defeventis ad aliquod corpus ,g3- tttdum. vAtiontsvevertentur in contrarium ( fic auditur fonus.quafiex adver[o, cr bac vocatur Echo, quod * n Qtur precipue fit ,. quando illud obflans , ad. quod usf fepercutitur aer votus ,efl aliquod corpus enca- Wt vnm , quafi quoddam vas determinans Q conclne Culg dens aérem in u unitate , Q ideo probibens tp» h fem dividi,ttnc enim ille aev fic nnitus Q cUMe smuotus , quia nonpote[fl nlterius motumprotendere. &i propter corpus obflaus , percutit iterüm aerem, á lt T quo percutiebatur,eb fit motus in contrarium , fio Voem est accidit , qtaudo. aliquis proijeit pilam , qua j Wl bic fphara dicitur , C inveniens obflaculum ve- trofilit. 0U täsvo. Cur veró folummodó uliimz plerumque NT fyllabz , quande fit Echo , sudiantur, & non in- tfgï'l L/ d. 20j taseent o | ADcfxdim. '—-——- ais qut tégta vox , ratio efle poteft duplex. | 'Pr ima eít , otpora o e [ qüia a&t deferens foni fpecies , primarum fyllaba- rumreprafentativas.facilé in allifione difpergitur s Joqutt & diffipatur, & unà cum illo etiam fpecies; unde , quià cüm remaneant , & reflc&tantur folüm fpecies po« LW [] ! 80 M fteriorum fyllabarum , etiam hz folz audiuntur, t un Mi Secunda ratio effe poteft , nempe veté totam lo« difrni, cütionem prolatam reflci caterüm — quia hi uüum verbum directà. fuit pronuntiatum poft TE aliud , verba prioranon audiuntur claré & élon. mrpmm ginguó redeuntia , fed tantüm pofterius verbum, n n Ubi autem u- quod in proximo validius fonat. jf f, nicum verbum prolatum eft , ultima ejus fyllaba aifit, ) «ó modó (chabet, ac pofiremum verbum. — Ín- fU terdum eadem Echo eandem vocem pluries repe- YP titam reddit, quodexeóprovenit, quiain illo ij corpore reflectente diveríz funt cavitates, in qui- ;d ql/ü bus fucceffivé plures fiunt reflexiones , eó quod , u una cavitas alteri refpondeat , ut contingit in fpe- T. culis oppofitis, quz eandem rcdduntimagincm j in pluribus repetitam. ( um Hinc legitur de porticuOlympiæ,quod ean- vmtd:rf dem vocem fepties repetitam reddebat. — Et te. " fte Pau(aniá , Cereris Cheloaiz porticuseandem 4f J* vocem terintegram reddebat. Cyzici ( ait Plie 4 W nius/. 36. Hifor, Natural. c. 15. ) juxta pors tam , que Thtacía vocatut , turres feptem , acCepa tàs voces numerofiore repercu(sü multiplicant. m Sex etiam ac - féptem loca vidi , 5 reddere vOcts n MBATICHIE faceres- - -- g;gr: Canit Bo 206 ars feeunda - : — dmsidorn . CanitLacretius, Rouz ad Hippodromum ; pttito Echo o&ies fyllabas repetit. — In montibus Gayae sttisivil m« rupesingens eft , ita excavata , utuna vox mile t H liesrepetatur, & ingentem exercitum | teferat, i p Dondinus dgreff.. 44. de animá, teflatur, fe tottimot fuiffeexpertum in villà. quádam Mediolanenfis Q agti , inquodam infigni Palatio vigeftes multiplie qgit catam fui(Ie eandem vocem. Ticini (ut fcribit Md Cardanus de fabtilitate l. 18. ) juxta arcem civie tu&i tatis , ex oflio ter & decies Echorelponlare, vocie Ed bus quz rcfle&tuntur ,fenfim emorienibus , au« & ho ditur 5 intezje&tionem autem E/ex ( inquit hifto« f qi ricus ) adeólanguenti & fenfim deficiente ree lutom mittitfornió, utextremusrnotientis gemitus. effe Gl d videatur :plasgentis , engentis, |NNatrat pratee lUtisqon reà Herberíteinius in provincia Candará ultimá * t l Septentrionis,fluvium effe.qué nemo adhnc tran- LOW fierit metü fpcctrorum , voces enim animalium & | m hominum , qux citra fluvium contingunt, ultra vt 10 fluvium ex montium & cavernarum fpeculis te« o r flexe fpectrorum clamores, & (trepitus exhie bent , G auditores metu panico implent, cum t* | vf»r: ! men nibil aiiud fint , quàm Echonesvocum cone fu(arum. .. Qweer. z. Cur , quó majorvox, eo velociot Echo? , Quia vox magna ccleriter & cum im- Wn petü fertur ficut pila , quze quantó cum majoti im» petü ad parietem alliditur , tantó citius refilit ?. at l vox debilis procedit languide, N ü&r.2. Curbchononfíit inter parietes ll - periftro- t -m:- '2):'*&:::!:':»: : 207 ) ag n odremut imri[ïromate veílitos? x. Quia teflexio non fit bus Go aétisà villofo corpore cum intra villos illapfus hze- AVOE Q . reat. — Hincreflexio maxima fit füper aquam,ma« 1 ximé politá ejus fuperficie , dummodo non fit flatut, d Commota. diolind Quar. 3, Cur mor: dicatur Ecbovite ? ; mulip quia ficut Echo voci , itarors vitz refípondet : fi [/ fbl blandé vox infonuit , f1ad artis & muficee numes fttti c'wï- ros & ipía quoque blanda , & mufica refonabit Echo. Vatt, Y Sinautem abíona, infulfa , afpera , hiul- bur , & ca , horridavoxintonuit , & ipfa quoQue abfo- quithiïlo« num quid , hiulcum , horridumque reddet Eche, il Itacorrefpondet mors cum vitá, íi ad|virtutis , ytus. d celi , deidue numeros vitafonuit , eundem vir- , pale tutis concentum mors refonabit ; fin autem her. A ulftá ridum aliquidà bonis moribus & honefítate abío. o num , molle , funeftum &c, intonuit ; & illud ip. miliuf fa mots intonabit , & quafi fidelis Echo , eandem [l " vitz vocem , eofdem (eu vitij , feu virtutis nume. gl rosac modulos reddet ; juxta illud : q4a/is vit4 , i n wfr: cjf ita. T n a ARTI CULUS IV. qehcil am circa Auditum , & ejus jf Jy?ijäellanea quad objeik um. "d ii 4 ^MIeres 1. ltrum auris fit memotie locus ? Refpondet Plinius affirmativé dum fcripfit , , IL61j. imam aurem omnino effe locum me- morig, Pc:Wf 208 Pa« fecunda, — — —oÓÀ - M. min niorie. Qvota än ita e(t accip icndufn ^ qu:fi?l; tur, ] aute reveráin(it memoria , qux fifenfit va (it , ia * Cefebro; í1intelleChiva , in animi fubítantia refi- ] NTTD ii u det.Sed quia,vetut olim fions erat facrs gen'osdigie ( ti minervasgenua mifcricordiziraauris memoria Dez 'facra fuit, Uide prifcó ritu ;io jis ductue ao roquémpiam , aijrem vellicábant, inre(tantes ngual np eum , quem quefi teftem. meminiffe volehant , Qanty ajentesque , £ ffo memor. Quó ttam in Sile inm. noalluit Vugilus lo carmine, Ecdor 6. Tum, Cum canerem veger ,& pralia , Cyn: bin r euvem birQ M Vellit & adinonnit : paflorem , Tytire ! pimgnes Pk]vere operter outs , dedutlum dicerecarmene D o Quares 2. Quot finit przcipug vocum dif- ; hag ! fetentiz ? m. Effe duas, acucam& gravem ? fo» ! Tientes nus acutus ex eo provenit, quod medium moveaes Wi tur crifpationibus fübtlioribus & veiocior bus; M fic.v. g. chordz fubtiliores «€ magis tenfze (onum [ptti 2Cutiorem reddunt , quia videlicet parurn o&ri$ Ate movent , & coníequenteris motas velociore(t , N Q aures magis pungit , quia magis penetrat : fic ET voces infantum , & sdolefcentam acutiores funt , coHo( quia videlicetorgana fubtiliora, quedue parum tm:a( aéris frangunt. Vox autem gravior,qu movcet Thüm medium crifpationibus groffioribus ac magis tat« littig dis ; & ideo viris vo prsvior quàm fzminis.quía -^ Qet, viti proprernervorom & arreriarum - craffiuem ülnta W ac robur plus séris movent , & confequenter f0« ü ngs eïo;qm tatdior, btexíonigravis G. acuti nixe /De Azdim; 209 odl mixturd omis cantus & vocum harmenia naíci- li qul"n và ü[s D tur , 24ufica enim nil aliudeft , 24455 diffimmilings donorum , gravis videlicet & acuti , comvenien- antia r * eveplpi 414 , undelenfus audientium recreatur. Quares 2* ? IItrum Mufica vim habeat ad metolia animos permovendos ? y. Omninó Mutice vim ]ïls ii itrelu magnam inefíe , hujus modulis enim concitantur in prelia animi , Mars accenditar cantu, tevo- chhif![ ! "TT cantut ad mauíuetudinem pe&tora , fubindé ad 6 iram concitantur. . Memoratu dignum eít & mi« rum , quod de Erico fecundo , Daniz Rege fcri- "ETUL] bit Crantzius /, , Danizc. 3. Infinuavit fe apud i hunc citharzdus haud ignobilis, qui admirabiles 7!)1!0 TET & propé ftupendos artis (u& co&endabar effeQus, andf maximeque illud ipfum,quod in humanos fenfus, m. ( mentesQue obtineret imperium. Rex vetbo- rum novitate perculfus, qui nedue vim tantam quot w Mufica arbitraretur , continuó bominem artis Íe lod fpecimen edere jubet, & torpentes animos ad furorem Martium, fipoffet , accendere, — Paruit -txore ! ille , & ne qua nocendicauía daretur, arma om- TCELI nia cx aula ferri pracipit, cuflodesdue in atrio get h collocari, quó futentes , (i forté in rabiem ageren- ; Plf il tur, compeíceret, Tümille capit ludere, pri- müm quidem amariffimos , deplorantis ac defpe- 7 mom rantis anim& threnos exorfus , omnium quot :;g!!üf' quotaderant , auditorum mentes, non flupore nlS-W ifiue duntaxat & marore oppreffit, fed & fingultus , m 10' & ubereslacrymas, flebili fuo cantü expreffit, Tandem ubi acrioribus modulis infonuit , ccnti- 1 «l Ó ni' nuo 21C Par: femndd*id E Md m— nuo toris zdibus aulici fremere, tumultuari , mtwh arma & gladios inclamare. Rex ipfe effractis a- ficié Tin ; trjj foribus,arrepto eníe quatuorconfodit, Men- ti poftmodum reflitutus , relidto regno, & filio cipuus regimini przfesto , Hierofolymam . expiandorum mahs t homicidiorum gratiá profectus , atque in Cypro t quon defun&tus eft, — Scribit pratereà Dio, orar. prie Dllatat m de regno , Timotheum Muficum, quoties li« o l buerat , Alexandri M. animnum ita accendiffe can- lite tu , ut effzcatus rueret in attma , iterumiue miti- tilar Tet« [ | gatum , ad hilares epulas pertraxifle. pander , quem comeíla. ficus fuffocavit , feditio- dedi: nem inter Lacedemonios concitatam , mufica fe- v fti davit. Refertetiam Sozomen: £, 4. c. 23. quod L Favianus Epifcopus Antiochie, Theodofium l "',inqu iemperatorea;ob imperatorias flatuas ab Antio- | f"rem. Chenis dejectas , extrema quzqQue minitartem, IT ! "m:lli lugubri quodam cantu itamitigaverit, ut Impe- rator ad mifericordiam flexüs &t injoriz oblitus , [iuty poculum ipfum , quó in convivio utebatut, lacry- ddw( misrelpergeret. Adcà Mufice vis peraurium fen- | DT íus,quafiper anime veftibula, fi quando po- lelu] [77) 1 tentius illapfaeft, delicato lenocimio rnentem furripit & pro libituflacat, Sed mel | Quares 4. Undé vis tanta in humanos ani- Qüity mos Mufice proveniat ? g. tàüm , quod fono v. g. um gravi & trifti phantafisobjetum uifte concipiat , " ml!,; mxime fi verba quodue accedant ; ex fono vero "lodui acuto , agili, hilati obje&um jacundum ; undéin MT cuom :'gnimojucunduas'. maxime' fi harmonia Quj natu- De dadiuw, 2li imesttent) je^dec—aem. i apessecontcn. amsesri. Üb L s d moltuti maturali complexione conveniat , & ideo triíles ffndis faciléjrifli melodia, hilares hilati moventur. (it, Mi Tuüm maximé , quia proportio illa fonora aÉ:qQue , &i crifpatus per aures in corpus intrat & fpiritusanie ;iandorum males naturz a&rez eádem proportione movet ? Ti ex quorum agitatione tot illi in anima affectus, D Dilatatisenim : Spiritibus etiam cor dilatatur & quoti:sh. oritur gaudium , fpiritibus veró coar&latis & ve- vdife lut gela conítridlis , cor etiam conftringitur & o- duc n titur triílitia, k Quares f. UtrumMufica vim habea: tne- TO dendi? g, Adangores & pravas animi paffiones guíia vel mitigandas vel Ipellendas mire valere Mufi- " cam. Caffiodorus 1. 2. variarum c.!40. Muf odoltu ea , inquit , triflitiam moxiam jucundat ,tumidos b Anfio- V fuvores attenuat, eruentam f«vitiam efficit blaa- yituett 435 ,€XCitat i A 'USAVIAPO , Oporantemeae langsoe y It Yem , vigilantibusreddit faluberrimam quietem , oblibhy [*nat mentis tadium ,bonisc ogita ti&nibmþmper (f W' adver(um. 5 Aug. l, IO. Coz feff. €. 33. afferit s riut M omnts affectns Spivitus nofl ri, pre f[ui diverfitas 1e babere proprios modos in u^ Vot€ ( CaBIH, QXo- mart vum ne[cio, quà occultà familiaritate excitentur] Quin & Seneca ( 3. deira c, 9. Pytbagoras , ine quit perzurbationes animi lyra componebat, Gra- mO h g' corum civitates, ait Martianus Capella , fenxe« Vunt , ut animorugs corporumqze. ezorbi ad Iyya modulos curareutur..— Ita etiam Galenus /, 4. de Locis affett. c. 30. & Avicena docet , morbos ali- , of quos nontantüm levari , fed etiam omnino cutari n Q a Mufi. 212 Par: fecunda: n EL ^ geecunmes Mufci, — Afclepiades Muficá fanabat furdos , u t ttijüt fun, Ícribit Faber Stapulenfis, Modernus quidam 4 Niti, ! medicus , Hermanus Grube,de i£s Tarant.: (et£, dotint 2. àrt. $. docet Muficam juvare& conducere. il- fitos &t lis , qui funt morfi à ferpentibus , fedare ifchiati- Dwidis corum doloresx , Phrenefn , fluxum fangui- dnduob nis &c. titam; Quzres 6. Utrum fonus Mufice etiam üm ] quid poffit contra Dzmonem ? g. Ex S, Scriptu- ra l, 1. Regum c.16. coníflare dum David tolle- liptas liama bat citbaram & percnticbat mann[na , & refocil Sanch labatur Saul , & melius babebat,recedebat enim IT ab eo Spiritus malus, — KTtrum autem id natura- | l]lafæ 4 liter vclfupernaturalitcrcamigcrit, difputant S. Interpretes. — Platonici dicunt demones habere | liusor UET corpus aliquod fubtile , ideoque -Muficam audire eádue commoveri, Verüm hicerror e..— Cer- / !O Wwl efle in« ditby tum eftenim Angelos ac demones plané Thto corporeos , ac puros merosQue Spiritus. Aliqui cenfent Deum pofle fübijcere , imà de fa&o füb- ul fs inde (ubijcere demonss nonnullis rebus corpos U rcis v. g. melodie , fumo jecoris , hyperico , ro'- (ij, marino &c,ita Levinus Lemnius ; & Francifcus Valefius facra Pbilof. c. 28. — Verius tamen € Saulis , vi Tuba Davidem pfallendo fugaffe demonem Natura» Yonb partim naturali , partim fupern aturalt. li , quia Mufica exhilarat, itaque pe llit melancho- Á f!puk LY liam , quà Damon utebatur ad Saulem. crucian- dum, nullusenim humor magis quàm hic,. op- (ity inCl« hN portunus eft diabolo , ut homines vexet , tetue — De Ztuditu, 213 n ftdos , ;feïq'ue ad mzrotem , invidiam, iram , defperatio- em, Quaré demon , qui agit pet cauías natu« s qiit i. [f* rales, maximé utitur humcre Melancholico ad nductt i homines adigendum in angores , fcrupulos ; odia, zixas&c. Vis,ergo natutalis Muficz & citharze ate ld Davidis leniens , melancholiam Saulis confiftebat m i* induobus. Primó , quod diverteret cjusphan- f tit taíiamà triftium rerum cogitatione, ad attenden- dum letis modulis, Scecundó , quod ipía vo- $ Serph ilb luptas cantus eum exhilaratet , itaque mclancho- liam abigeretvelminueret, Ita Lyran. Abulens; , Ü nfä(f[ jlut t Sanchez & alij. — Verüm potior vis hujus citha- rg erst füpernaturalis , nimirum quod David ci- id at [pnlant * tharz pulíu mentem fuam excitabat , ut ferven- tius oraret Deum | pro Saulis falute : unde Deus e hibttt eum exaudiens , ob preces & merita Davidis abi- d gebat Damonemià Saule, Ita Jofephus( qui ad- g, U dit Davidem citharizando , píalmos recitaffe ) "T Theod. Lyran.Serarius &c. Imo Angelomus , , Eucherius, & Venerabilis Beda nofter ceafent , & y a malum Spiritum pulfum à — Saule virtute crucis Chrifti futurz , cujus typus erat cithara Davi« titüs n dis. g Quzres 7. Ex qua materia conflanda fit um Tuba , quá homines ad judicium | univeríale con- vocabuntur? g. Feralem illam , mortuorum 6 Wufl' * fepulchris evocatricem tubam , jam olim Sopho- i nias aure Prophetica audivit , cum diem judicij , «qucitte diem tube C claggoris appellavit. Quod con- t OP firmans Apoftolus git: cáget enim tuba G MOT-: h [ j $771 u Pars feeunda; £ 'x'4— " ü RI "«Q.j*w»c ; gtf eese tut refurgmt incorrupti, Erit hic tube cantus Q admodum fonorus ,utindicant illa verba Mat:h, at 24.cttm tuba ? voce magná. Unde fupervaca. T -mea fuit cura & follicitudo cujuídam furdaftri , qnsde Áibis. qui moriens fepeliri petivitjuxta cadaver alicujus - adolefcentis beneauriti, quinon multo ante de- Áilemd cefferat ,ut daro figno tubz per fepulchralem So- ( turac '€ium, pofíet à fomno mortis excitari./. Ex quà ( porró materia pregtrandis hac tuba formanda fit, oef curiose inquiront nonnulli s inter quos non de- it vt Vatistu funttefie Saliano , qui exifliment , eam ex argen- to aut ere, velaliaquapiam fonora materia cone Mon n fituendam. mm: S. Anfelmus in Elvcidario putat,tu bam i(1sr sb Angelis fabticatum iri eádem — feré Tita, ex materid , quà ipfiad fnorum corporum come | pofun pofitionem utuntur. Sed reverá in retam obícue j i tlus 1a, tamque à notitia meütis noflre remotà , prze | us Ict in certas conjecturas, nihil afferri poteft. Phang| . Quares 8, cur qui fürdi ab ortu . naturae temau füpt , ijdem & mutiplerumque vivant? & Qui Vide nundQuamaudierünt, hi fari nequeunt. — Medicis Qie tamen placet, utparidem nervorumfit, cujus d pars alteraad linguam, altera ad aures usque por- tnin ripatur , atque ita neceffe fit comimunem accidere liend affzclionem. Verüóm mutos fieri , qui ex mor- quim bofurdefcunt, negant , proptereà quod pars al* tcratantum , quz (cilicet audiendi officio delega- : ptri ta cft, fuas vires amiferit:& mutos quedue eadem fah ex cau(a non n'; Cs n Á f * ardos addi affirmant j quod lal videticet aterius nervi, lingus accomtmodati lzfío eít, tit Qua -De'Az;Ji?u. ts eer v [ - Al Ms t " be rl Quares 9. Cur aliqui prz n miofono (ur- r Mï[ïbl deícant ? &. Vel quia ex nimiaconcuffione capitis, qua fit in grandi (onoaliquis humor in orgsnum fv firdidr aurisdelabitur , aut membranula ,quz eft valdé. fübtilis & aurem interné obtegit , rumpitur , vel t d Q dntedt faltem durefcit, . atjue ita non tam facile movee. nl 9 tur ac eíLopus mover: , ut fiat auditio, Quares 10.. Anpra(laret, fi unicnm in m mandi otbe foret idioma? Videtur quod non ? Eft enim in varietate venuítas, Infuaviseft Mufica, nifi TM vatiarum vocum harmoniá temperetur. Natura DT at non unum avibus , fedvaria vocum indidit diícrie mina, Idiomatum diver(itate copulantur pro- )puta hm f5 vincim. Inpublico cetu arcana mentis invicem It Cottis poffunt communicari. Verüm videtur longé * melius , (i unicum tantüm foret in orbe idioma 9 sotftts » linguarum enim unitatem ut. primavam in hu- tä 1 ?!æf : manz focietatis delitias inftitoit Deus ; diverfitae d. tem autem linguarum , in juftam peccati penam m p Q vindex Nemefis decrevit, lila pacis. && concor- dia filia , -difcordiarum ifthzc in Babylonia turri Melit matetexftitit. — Et,cum homo ex natura fua fit ? al ! ( animal fociabile , nihil magis conduceret ad ítabi- liendum augendumque humanz focietatis fzdus , qadtt 7 [mofe quàm unitas linguarum. Sic omue folum erit 4j d patria. Quares 1 1. Quá linguá fanGi fint ufari in k a czlo ? Nonnulli,quos citat Galatinus , opinantuür, lanctos locuturos linguá latina. P. Salmeron fen- j quod tit ; effe probabile & pium credere , - omnibus lia- Llilærw 4 guis Qu - z16 esaenispcoriis Pars j&äu?la; n—- Qicuan Qsl ass guis in Czlo Deumn cclcbranddm , cui co níen- futoram tiunt Palatius , Barcadius , Alphonfus Mendoza & fum mix ali. Aj credunt eos ufuros , lingua patria, cui 3 loni, in hac vita affaeverant ; hoc enim non modicam Qum hon dübitan? ipés aff:rt voluptatem, dulciüsenim ab unóquo- Qucfufcipiter, quod patrio idiomate nzrratur, , gun l Alij cenfent ,bzatos in czloufutoslinguá nova , joxta illud S.Scripmræ: eccenova facio omnia : €:go & lingua nova erit. Unde & Paulus dixitg o $ Hvoue ceffabunt , id eft ( ut intellizit Henao ) quz defacto funtinufa & nove à Deo infun- dentür. Bsatos Caelites linguá. Hebraeá in czlo víuros plures exiltimant , ut nofler Hzymo , Re« ( migius Buftus citans. S. I(idorum Hifpalenfem , j h ] Chaffaneus , Vigaerius , Tirinas, Arias Monta- v ii sus& plures 31j ; Habraica enim lingua , prí- ma fuit omnium , quá & Adamusin paradyío & B Chriftus ipfemet in terris u(us eft;imo in veteri te- | Qu ftamento hác eá i& linguá per S. Angelos fuosDeus df locutus eft Prophet:s. Et hine vocatur etiam 52- [ €ra li:-zgmzw Id quód valdé probabile eft : inte- rim tamen beatos in Cxlo habituros donum os ln mniumlnguarum , non videtur effedubium , lior quia hoc donum eft. perfeclio (ine imperfectio- Ün, ne , decens maximé (tatum beatorum. ^ lüter Quzrss 12. Quánam — ergo linguá damnati 4 d fint locuturi in inferao ? Reípondent Lorinus , d Salas & alij , eoslozuturoslingüánova , hiulca , Du & afpera , per Damonem repertá, — Probabilius alij cenfent , in infetno , (icut in turti Babylonica, U futu» DeOdorats, 217 tsb ass od CR | Conltn futuram idiomstum confuüfionem , & .lingua- edon t tum mixturam z2 hazc enim hominem alienat. ab atfid, Q homine , ita ut libentius fir cum cane fuo , quà modicat cum homine alieno , tefte D. Aug. & hinc non & & Vtoquo dubitandum qintanta näaematum confufio mae fottatif gnam damnatis iit allatura atflictionem. UE ( m ulus dj 1 Tepcueiepu EDUQu H ) U DeOdoratu. ; ndi o imo,Me (5 $OftafpeQüs & auditüs contem: jlert d E Met E 49 *J plationem, fübfequitur doctri- & j nzordine tractatio odoratüs , uj propter affinitatem & cognationem ; vetctii quam hic fenfus cum illis habet. Tractat gosnt deifto, eódem ordine , Ariftoteles ;5 m praf. 1. 2.6.9 .€*Io. ubi præf'crc odora- ) mr tum Guftul& Ta&ui , um of quoniam fubti- um , lior eft ejus operatio, ideod que nobilior, Unde olfactus etiam cenfetur. medius (l interfenfus externos ; quippe vifus & i auditus attingunt íua objecta é. locis val- 1US « déremotis ; Guítus veró & Tacus non d percipiunt , nifi fibi attigua: olfadtus ve- yplls ró attingitex mediocri dl&cu tià, Hinc ';) nid f O ; ait at Par:s fecunda. | aicïrifï. de fenfib. c. s. odoratus mediss e/l [ i plex cR.; e videtur ipter Tai]m ei Guflum c Vi[um € Aunditum. Quare fit EM aletih QUAESTIO L Qu lon Va v i Deorgano odorats. qu m li ARTICULUS I, fOH!gu Ditts g Defirmclurá propria Odoratus, trdhur Mnibus certé notum eft, odotatui pbtiilï- Wpt ; mum defervire nafum , in omnibus animae fU! ln libus, quze tefpirant , & eóprazdita funr, Quz Cl veró non refpirant, & carent naribus , im aliá — Em n corporis parte odoratum habent; alia namque IT B brauchijs , alia fiftulis , alia precin&tü quodam,ut inícQa, odotes fentiunt ,. referente ctiam Ari- Datte ftotele l, 2.de Part. animal, c, 16. Hancob - Vi Caulam naíus collocatur ia alto, ut odores tantó p lt expeditius , quippe qui furfam vergunt , reci« | piat. De (ublimi enimlocó &audiuntur & vi- pti denturcommodius objeGa, Pariter odotes quo- que in fublime latos, norinm fenfus taritó prom« IT ptius excipit. Hs autem nares , ficiei noftre 1 Ur . complementum effe , tantundem , quantum czte- "hort ras partes , fatetur Andreas Laurent. ]. 11. dum t git: Iäe/? nkjb venuflas, ( quid regitm qeuafi | fllpgl pecultaris quedamin eó dexteritas uiteat, ï lisi Ufus De O'domqm.' * D abnidl : 219 s d hi Ufus membti hujusf non unus, fíed multi« *j plex eft.nam primó «t inftrumentum , per quod 1 L odorcs omnes , (icut & fztores cum fpeciebus fuis adcerebrum u(Quepertingunt, Unde animantia, qua longiores habentnares , lagaciora funt.. Pri- vaum veró elephautis naris prolixa. & inanfra- &un flexibilisalius etiam eft ufus , nempeidem , qui manus , uttradit Arift./. 1. de Piffor. animz. c. Ji.Dnam eácibos tam ficcos, quam humidos coll'gunt , & inosadmovent, — Secundó per has nares attrahitur & emittituratr? cajus una pars W?f. tracta irrepit ad cerebrum, altera in cor & pulmo- 'Tertió-defervit. 0a- | pbrifïx- nes petquzdam foramina. , 4nite fus per modum canalis , unde excrementa U Capitts & cerebri defluapt , & muícofa eluvies e- n fnungitor , idcodue declivi meató patet. Quar- munqt tó diflinguendz voci non modicum nates contti« buunt, quodinijs animadvertitur, quibus hze Qf il an Af partes defectuofíz aut diftortze — funt , ficuti & Fa cilia , & oculi & aures ; atue ita natuta tanQuam T provida mater ptoportionum , hanc. quoQue pate j j tem bipartiti veluit , proximam & pene hi fue perioribus annexam. / & Vi- ... u In . organo olfa&tás funt alix partesexter n2 , alie interznz. In externó nasó ttia. fünt of- pmül* gl fa,unum uttinjue, quz tertium ab ethmoide qt. exortum , veluti pariesinterjectus. difterminant, du Ferüritur hecofaad medium duntaxat nafi, quod fupeteít, cartilaeineum eft 5 Si. enim offeus to- d tus effet , non poffet facilémungi , imà pericue Ut lum 210 Pars [ecunda, oinansd imMaeaeemnuced5 C*seóvus rugu m qufemumpe. GEMERSS p N lum effet , ne forté perCuffione vel incursü quó- damqueflaretur. — ltaque fic frabrefieri debuit timitor abartifice naturá , utíine effraclione facilé fuflie * efum nere contufionem vel offenfionem poffit, a Quinus eft cartilaginum numerus , dug fu- ; f periores , abafperioribus offibus derivatz , tres maní inferiores, quarum binz , quis ad latera funt, pet vitdttr modum tuberculi ,' proptet refpirationem mobi- yt"xma les fabricatz funt, pennarum vel alarum nomine tut« "T'ertia interfinis vel media vocatur , nuncupata. fa dl( propter quod prafatas binss interfecat, —Fores tutp item , qua illic patent, cavernz nominantur , ex* duot cernendo mucori & refpirationi de(tinatee : mo- quos ventur autem prolibitu, per mufculos quoídam , mojl "s quorum duo fe dilatant, — H« partesprincipium | füumacutum & carnofum à frontc habent : reli- J; tetfn quiduz adviciniam fe labrorum reftringunt : )gx St( €x quo proinde fit,ut , cum per nares quid attra- ld bimus , fimul etiam fuperius labrum reítringatur. LÀ m Venzenarium plersdue à (ingulari derivantur * ii arterias fuas recipit abijs, qua carotides nomi- mq mantur ; n«rvos veró à tertid conjugatione. QO- dà mnisilla pars , que cartilaginibus conffat , dua« lit bus membranis cingitur, unáexterná, alterá in- til, terna, quarumillaeft zbsQue pinguedine, mein inf molemimmeníam increícat : Interria pinguis elt, ptt utnares femper pateant 5 & ne caro fuccrefcens [ eaídem anguftiet & concludat. Summitas naft N ob rotuaditatem füam globus vel otbiculus appel- l latur. 1 l Na- De bdorntu; 221 RRR adn s "— [ -s d Nafus autem internus duashabet pattes. , Utsiqu ri debui nimirum duas caruncufas papillares, que & pro« vll ceffus mamillares dicuntur ; quod mamillatum h Í fimilitudinem referant. Item os unicum. In du medià frontis bafi fitum os ethmoides ad (um« qe, t mam fertut nafi radicem , narium totam fereé ca« nl p vitatem opplens. Tresillius offis funt partes: emm prima multis foraminibus pervia , cribrola dici- Y form tut.: Secunda in narium cavitate rara GC fungo- ) VOGIUI; a, dicitur fpongiófa : tertia tenuis & levis , voca- t Iu turplana. n fuperiore illorum offium parte , TU LU duo éminent tubercula ficut mamillarum papille, 20 quos proceffus vocant mamillares ; nervi funt uolduti molliffimi à cerebro prodeuntes. Quares 1. Quenam . conje&urse circa in- pcpium "n a ternam conftitutionem à nasó defumi poffiat ? tt* X.. Sequentes ; llli enim qui valdé patentes nares id at habent , prudentià pollere dicuntur ; quia cere- ingit brum optimé perflatur , atue adeó liberius eíft , yantil aba&aícilicer fuligine. INafus Aquilinus, etíi s on magnanimos, crudelestamen; rapsces G au- " daces , quandodae iraícibiles , vindicativosdeno- h dül' tat. — Quodfi in corpore flavá bili abundante fue- pef I rit ; deteriorisanimi indicium eft , minus tamen gt infanguineo. —Nafus fimusfolet effefignum im« If Cn! petuofi , & (i fit latior, in medioq: ead fummum Á ee declinet, verbofi, mendacis & irafcibilis. — Si in Ó 03& extremo groffus , concupifcentis & abjecli , quan- doQucetiam fegniseít, — Hatamen leves dunta- d xatíuntconjecture, Caterum legitur. Perfas N amáf. 222 Part fecunda. iib o aæä&c & honoráffe illos, quibus pafus acuncus Mj €rat ,quos etiam gryphos nominant , fimilitadine Egregi fumptá ab animali bóc ; arbitrantur enim fignum pulchritudinis effe , quod catera longé antecel- ï Qu'qüäa la. Quam ob caufam Cyrus Rex eorum pó« : Digni tentiffimus , referente Plutarcho, & Rod'gino Eff»g:m genti fuz acceptiffimus erat propter aduncum na- Clar fum. Jovius refert , Machometum fecundum Regem Turcarum usdueadeó aduncum . babuife | Utm« nafum & prominentem , ut eum é medio ron fe- frci cus ac proboícidem quandam protenderet , qua faere infinefuo ipía propemodum labia contingeret. ( De cujusnasó cancrepoterat Muretus : Cipll Qitq $i tuus ad folem fl'atuatur nafuss biante i, Ore ,tuis , di[ces dentibus bora quota eff, 1 qiuf - De Carolo V. idem ipfe refert, quod nafurn DT | &U mediocriter aquilinum — habuerit, — Cufpinus de | ( Rudolpho lImperatore metminit, quod naturà lt A «um naribus tam elevatis dotárit , ut aliquando , Qu cum Morioni cuidam pracepiffet per. anguftum k& iter tranfire ad milites , facete & dicaciter illere- 1 'düm fponderit , impediri fe nafo imperatoris : Ille veró manu nafüm prehendens , ait;tranfi, impedimen- fum( d. tum fublatum eft, Et certé nafus mediocritet imagnus ,olim ma lo jeftatis index fuit : hinp cecinit : Balde i« Urania : ^ Atongi L il M»go- Al - De Odoraiu; : 5:; a s asss " GRGUEA, gp 20202 p Is acuntit Majeflatemolim . uafus vegnantibus addit , mlitadin Egregios index arguit ifle. uivos, n ügnum» Quique aquila in morem madicé curvatwr. & ?x-] ;& antece Ht , gtum pó« Dignior eff aguilis , Imperiogue Xovis. quguo ; Effigses veterum luflrentur ab alpibus usque, TOUTUITIE Claruit boc figno Romulus atque Remus. [econdim Li T Ut meritó ejufmodiNafones & Aquilini ob hane 10 atl fpecialem prerogativam & Imperatorium cha- racterem fibi poffint gratulari. tet, ( Quares 2. Cur fereomnes , qui crifpo funt niipgt capillo, refinato fint nafo ? w, nafum cartilaginem eífe , ac participare naturam offis , in calidioribus autem , quales funt /Ethiopes & generatitn ij , / quicrifpo fünt capillo , materiacraffor , qua in offacederefolet, minuscreícit; Hinc js, qui j osum crifpo (unt capillo , pau!ó attollitur nafus, x d Qusres 5, Curinflammetur naíus ac rube- d at fcat , uci G oculi ,quando . quis vehementer iraf- fquando, citur?y. ld provenireex vi fanguinis , qui à bi- süllut lc & coide illuc mandatur , cum; przterea iracune rilte dum cíle martialisanimi proprium fit ; antiqui nae ^ Jf vtb fum ( ficut docent obí ervatorum doctiffimi ) de- (irtt dicávere Marti; cumque hic focius fit Veneris , prrit Metopofcopi dixerunt , heminem , cui plurimze cccmiF "— Írontis fummitati linez infident ,. diffolutum in in libidinofis aCtionibuseffz; quodtamen ( cum nullaratio nec fundamentum fuffragati vidcatutf) Mi nullam omninó fideim meretur, Ambo hi affe- Qus, Pkr: fecunda, lo &us , ira vidalicetäc libid 0 , tantá folicitudine re- paooi frznandifunt, quàm efi noxium impendiffe qua» | vitodot; drigas, qne folutó frenó ad precipitium ferun« ln. tur, " De Iracundii Bafilliusinquit: /ra bowinem - Authote prorfnus efferat , d& precipiti cuvfn. nimis ad pra- fidis t cipitium properans, . De concu pi[cx»bi!i appccif . Qusatti tü Poéta canit: ia "us Quid faciest. facies, veneriscum Veneris antel ANen fedeas , fcd eas ,me pereas , per eas, B | ltnilm Queres 4. Curümi eraveolentis & fætidä Alj naris 6nt? &. Quia cum aér per longarum narium lüs ] ,d[c nity; cochleam & labyrinthum non purgetur , pulmo- nes & cerebrum malé afficit, Ádde , quod ob- liamexpï ftructis meatibus, humor & tractus ille , qüO COH;-, Qs ntty tinetur , computreícit & putet, ïumsll ] ] ARTICULUS , N | t Quater In quá parte vefideat fenforium [en vis i odorandsi? — Ql -T Xpofitá odorstoriz officinz fabricl , reflat l füpgfj . luny modó inquirendum , inquánam parte refi- ano; deat visodorandi. Quemadmodum enim alio« ui lr rumíenfuum organa variis conflant partibus , quarum,unam ramen precipuam effe oportet , E mm ! qua Íe habeat per modum fenforij , ut in visü eífe | &mï diximus humo:lvæm cryftallinum , ita pariterin or« Dj gano G aR - *De Odoratu; : 22$ n st UOAT T gamastapsueugo citudine . gano odoratüs unam partem effe convenit , inquá endifeq vis odorandi precipua refideat, um feryt 4 htyiti In hác autem affignandà non conveniunt Authores: aliquienim. contendunt proprium ol« nid p . factüs fenforium non effe in aliquá narium parte , Bll p quas atticuló precedenti enarravimus , fed effein ipfis anterioribus partibus , five finibus cerebri , * adquos tümaér attractus tüm odores penetrant. onerit iil r dl ]ta fentitGalé.4. 8.de uf part.c.6.& itaexponitGae lenifententiamValefius /.2, controv.AMedic. c.24. d d Alij fentiunt vim odorandi & íenforium odora- g u tàs , effe in nafo,manzfeflum efl, quod inflrumenta m odoratsis unt nafus , ait Averr. Quam fÍenten« tiamexplicantalij , quod vis ifla infideat in ra- quod p mis netvorum derivatisà cerebró , usdue ad na- W (0f fum , quosalij vocant nafi membranam, ut in- uit Ruy: 7ra£. de fenst olfal.. q. 3. IdemQue í E ré tuentur Valles & Suarez /. 3. de animá €. 23« [ quatenus docent refidere in interiori parte nafi. ( Ju i Communis tamen & | verior fententia eft , quz tradit, potentiam odorativam effein parte fupetioti & propinguiori cerebro , fcilicet in ca« runculis mamillaribus : Eít etiam hzcfíententia j, i ytc t conformior Arifloteli /, de fezs&; & fenfili c. 2« ubi tradit inftrumentum odoratüs effe circa cete« hjm ii j , brum , idemdue confirmat S, D. eo locó Ie1. 2 . gt 7 Probatur autem conclufio Primó ex reje- Visü Cüc &ionealiarnmfententiarum ; — quia in nulló alió jv meliüs collocari potuit vis odorandi. Non in Ut Yo- " E"fbfö autanterioribus ejus ventriculis ; . lebat as ass r 226 Par: :/äcunddg Áttopt lebat Ga!en': quia fenforitim cujuscunque fensüs Jp80 debet fentire ; fed fübftantia. cerebri non fenuit üt conflat ex Arift. l, 1. de part. animal. c. . l. 2.lubi l tll inquit: 4 uod attem cerebrum nullam babeat con- Yi dinsitatem ad — pavtes fentientes , manife[i um A üm q efl ,ex intuit& C magis exeo ,quod cum tangi- tf jm €c. — Exconftat expes £ur ,nnllum cffcit fen p fientià, quodchirurg iex capitibus vulneratis , at frufla fubílanriz — cerebri aliquando extrahant dum, ab(4ue dolore. Hac ratione nituntur potiffi- aut, z fenfitiv2 in corde müm;lli, quifedem potenti — Im,q collocant. Deinde quia balitus odoriferi Qd brum, ideoquc opor- tandem commeant in Ccre [ xplorator , qui Áorium tet , ut prius exiflat fenfuseorum e difcernat bonum halitumà maló , né hic fubitó V aocumentum inferat cerebro, . B N«c etiam odoratus exi ftit in nàrium tunis l y , quia f1 odo- ei,, five in nervo per nares expansó Con randi vis in e tunica coníifteret , cum hzc ad ex- Went timas usque nafi partes & oras defcendat , feque- titm rctur rem odoratam ipfis admotam , absque ins tiof fpiratione mox fentiri , quod eft contra experien- deil tiam. lrem,quianarium nervi. inítituti Ífunta bif [ tangendi,non olfaciendi munus ; nec eandem tefme Dein criem ta&tus & olfaétus requirunt. ïibüsl Necetiam odoratus exi ftit in duobus mea- a* E li hi funt viz & tibus, ut volebat Averroes : nam W canales , per quos tranfit refpiratus aét ? ünde non Crie poffantftatui fenforium. — Sed nedue in offe brofo, hoc enim eít expers fensüs utpote va ldé füavj n Ci« - duquxf Nediue in cartilagine ; quia fic no - Íet *De Odoratu. 227 d fet opusreípirandi interiüs ad olfacicnduh*x , led ge enti in ipsó narium ingrefsü fieret odoratus, fentit i Reflatergo utdicamus, in carunculis ma« ] ll Z'IIuhï L millaribus refidere facultatem odorandi , hi enim tf (Ih videntur aptiffime ad percipiendum odorem ; af tüm quiafunt fpongiofe & facilé moventur à f Mngi- refpiratione , eáqdue pofità fpirantem odorem hi ege qttali , ercipiunt ; tüm etíiam, quia ex propinguitate adcerebrum pravalet in. ijs frigidum & humi- quet dum , ut patet ex affiduó fluxü humoris mucofi ; | ponlü" atdue adeó aptiffimae funt ad percipiendum odo- jin a 4 rem , qui eft qualitas ficca G calida , feu oritur ex L odurit Calidà & ficcá exhalatione , ut infra dicam. Dices 1. Cum Galeno :illud eft verum fen« TOR qüï forium olfaQs , quod tecreaturaut leditur bonig chi s velmalis odotibus : fed cerebrum recreatur aut lzditurà bonis & malisodoribus: ergocerebrum g erit in. anteriori parte inftrumentum odotatüs, i Confirmatur : tale oportet éffe odoratüs inflru-« menturm , quales ipfiodores funt, ut inter potens T kqm' tiam & objectum cognatio , debitadue propor- bsquc M' tio fervetur: cumigitut odores halitu & vapore p defiliant ,. halituofum vaporofumque effe debe-: j fj bit odorandi inftrumentum ,' quale e(t cerebrutm, hu Deinde fi vis odorandi non confi(teret in anterios ribus cerebri ventriculis , quorfum aér infpiratios; u;mü' nis motü fubit , non exi getetur infpiratio ad cap-l 1 T N tandos odores. udcnüü X. Cerebrum quidem mirificé recreari ex du ledidue . ex tettis odoribus, fuavitate odorum , Ves T iL L ft 2258 Pars fecunda. p verüm ex hoc non fequitur, cerebrum effe ve- , pon, rumfíeníorium olfa&tüs; fed odores tranfeunt od per nares & per proceffus mamillates , — qui funt Q,u proprium odoratüs organum , & pertingunt ad hat cerebrum , & hác viá ipfum afficiunt.Ex co ergo , Qum C quod ab odoribus cerebrum afficiatur,non colligi- ftigid tur,ab có fenüiti odores , fed affici bentficis qualie h, tatibus , quz halitum fumeum , odoremve inhae : litü herentem comitantur, Adconfiim, w. r€» lenfu; quiri aliquam cognationem & proportionem in« Qum. terorganum & objedlum ; & hanc, quantum fatis fit , inveniti inter tubetcola& odorem ; ha« quide bent enim illa. ficcitatem calori admixtam, ficut quiti puuo odot : cerebrum veró prahumidó halitü fcacet j lpicu & infuper defunt ei alig commoditates ad. olfa» élionem adminiftrandam . Qoten Ad pcfiremum & tl WNos egere infpitationc G attra&tione aétis ad odo» fifim randum , quia fenforium odoratüs difiat ab extree &h mitate narium , & eft (upra nares , utdictum. Dices 2. Facultas odora:üsnon elt in cetee Vi ff bió : ergo nec in carunculis mamillaribus, Con- t flat coníeq. he enim caruncule íunt ejuídem Yi fubftantie cum cerebró: ergo (i hoc;utpote impo- ]t« tensfenrire , non eftorganum edoratós , neQue carunculz mamillares etunt, Cper E. Conc. Ant. nego confeq, ad probat. 3t. p Carunculasillas reverá effe diveríe fubítantis à Mi LOT fubftantiá cerebri ; funt enim quedam catoíp on« lllhg« giofa » & cooflant materiá mapis compactá ae 1n us ape ttà) inus frgidá , atjue ita ad olfaciendi mun qor. Dices - 229 YDe 040(42!42 * l Dices 2, Senforium bdomas—zin illà debet 17 ! cum tranltut poni , quod niàjorem habet proporticnerr objectó cdorabili , ac proinde cum celidó & T qului có , ex quibusodor folet generati ; fed carunculz tingunt:d mamillares non. habent ejufmod! proporionem lts - cum calidó & ficcó , participant enim plus de nl frigidó & humicó , quia funt contuigue ceree iti qui qe nl IO. 9. Senforinm oderatüs, ficut & aliotum mo W' m oner J fenfuum , debete exiftere in. eó fubjecló, quod cum objecto habet majotem proportiosiem , noRt qu&utüm quidem (imilitudinis fed receprionis , quaális f&« q; quiritur inter ativum & paffivum , ideoqne fu- iffhy n periusdiximus , organum visüs debere eíle per- ileut ) ípicoum & auditüs immobile , utambo fint. in ad dl potentidadomnescolores & fonos. Ac proin« ff R* [ de i(te catunculz mamillares vel có. ipsó funt aps T tiffimum organum olfactüs , quia carent calidó i ol & humido , ut exiftant nempe in potentiá paffi« durti váad calidum & humidum , ex quibus odor pro» WT ficifcitur; quomodo enimaliàs poffent. illud per- I CUH' cipere velab eoimmutati? cum neque fenfozium : cjüfdm visüs & auditis poffent obje&torum (uorum,neme yin ! pe colorum , fonorumque differentias probé per- T nng cipere , fialiquem illorum precontinerent. d olfacimus , intra Quar. 1.Cur,cum qui pbäf- g' V !j nosaérem attrahamus ? g. [d. eff- refundendum u inearunculas mamillates , hz? enim funt inflae tuberculorum, quadilata ntur ,- dum a&ren at« | 3&5" eahimus, cum repellimus. ftringuniur j fnat etiam T ? P ; Dms. | d [ Dar « fecuinda, z a etiam plüriipüm pc;;o(æ; odores' ergo attrahi- mus, utporos ingrediantur , fiatdue olfactio, - Pices, quia olfsctam habentin! exteriori parte: , non egent hac attractione, Et ficati oculi, in quibus animalibus funt molles ,. habentfua tegu- menta , itaolfactus in illis , quz refpirant , habet Ü fuasvalvulas , quas ; dum odorem attra—himusï' » (s apcrimus. Quzr. 2. Utrüim nafas. hominis poffit per- cipere plures odorum differentias ,, quàm ceetera anitnantia? , Negativé: Ita enim fentire vide- tu* Atift, . de fezf. c. 4. ubi ait, , nosjpeífimum haberc aliorum animantium olfactam ; hoc . au- tti ha tem minime afferuiffet , (i crederet hominem plu- Aqm res odorum diffcrentias penetrare , cum id majo- ris fitperfectionis, quàm longiori diftantiá pau- Wt dir ciotes lentire; (iquidem is, qui plures. petcipit , bus fimpliciter. dicitur magis . comprehendere obje- Cum: &in hoc faltem cognitionis genere pr&a W " ftantiüs videtar , plara minus intensé , quàm pau« "u ciora intenfiüs dignofceae. Ü D ) di la f X m Ü QU - Y $onw» icncicitl p m d alttde ^ QUAESTIO lL olfadi 1 fti partcï, De medz'q odqratäs. xuli, d ARTICULUS I (us g y., hi m odoratis fit a£r 2'9'*: ^ rahimus , Urunmedia | aqw ? vf p m Udd aérfit medium , ptl»pagand.is odoribus Jipe v apuffivum ; tencat LT niver(i, iddue docuit Arítoteles cüm in / bris de animal. non femel. : pc[ümum lo d tüm 4e fevfib.c.q. & in Text. 97. hajus libri aje- bat: olfatius efl- per medium , vt aérem u p 40H47D. Conftat id eti am tatione & experientiá, jdmd? Y ntidodores percipimus. t gt dum ex aliquali difta ctcipih dumetiamcorpus o dogofum admovemus nati- « bus , attrahimu: aérem , ut per eum tanquàm pet "T medium odor devehatur ve l zealis , vel intentio« yut nalis, ofdue ad fen(oriam olfa&üs. — Atque linc ttiam p, I. 4,2. art, f diximus , animaliaquz- dam , veluti aquilas & vultures ad longiffimam daverum ,. atté diftantiam percipere fatores ca tanqoim medió cofdemadfenlori um olfactüs d-;: ferente. poffe effe me« De aqná etiam conftat , eam dium deferendis odoribus aptum ; con ftat hoc muülplici éexperientia G indicijs 5 que adfert Ex quibus fe- Arift. 1.4. de Hiflor, animal. . 8. quan- 1 232 | Par: ]äcnäalaï mamuS PUSTBUR RV i ï — fbessettitso quentia poffunt fervire. 1 Complures pifc.;.iumh , terius abditis peluncislatentes , falfatnentó illitis fau« fed etia cibus folent pifcatoresevocare. 2. Non pauci ad ^ moytini quofdam nidores ex profundá abyísó ad fuperio- Ti ra ftagnantis aquz alliciuntur, ut accurrant ad Ca- Wunti 61 runculas fepiatum aduítas , & affatum polypum, E quz ideo conijciuntin naffas , alligantdwe hamis. E 3. Multi pifces non attingunt efcam , quam ex n Qu odore percipiünt non effe recentem. 4. Purpa- trnlp ris olidas efcas purpurarij demittunt, - ijsque de- ï quod ( ceptáscapiunt. f. Polypum fícribunt. aliqui , | hi, quamvis adeó tenaciter faxo adhareat , ut potius fe ttuncari , quàm divelli patiatur , tamen , quane rne do tangitur pulicarià herbà , ejus odore ita allici, Qutm, ut protinus refiliat, Idem ícribunt aliqui de Tif n olivà, ejusnimirum odore delectari Polypum , qidii itautejusramisà pifcatore in aquam demiífis j tam tenaciter fe fe implicet, at hoc modó facilli- Inita; mécapiatur.. Hincille Gracus Dux . emblema- Lione tum ,pinxit piícem multicaudum , nempe Poly- ET pem, odore poft f« rapientem pifces innume« o ros , cum hoc elogio : ficos tua virtus, 6. Pif- t cesaliqui fequuntur aliquos tractos illorum fta- &faf grantiá, fiquidé pifcis eecus os aperit,ut in illud fe Et ldl piíces conijciant odore tracti;poítea veró monetue tel àb alio pifciculo , ut comprimat os,pifcesque op- -- / Mu primat ; quiid preflans & gratiam referens, par« L W titar cum focio predam, ut fcribit Petrus Hurta- ii dus hic. 7. Patet quoQue , intra lacunas & circa €un fundum ipfarum , effegrávem odotem , qui ex- Opu tterius .De Odammi 5 i d. z;f pilcm , fcrius. pcrcipicur 1on modó ex corruptione aquz» illitis lt« fed etiamfirextrahatur , quz corrupta erat , & TE nova infündatur. Hinc metitó Ari(t. ia Textzé d uptti 96.prefentis libri ait 5 medium odoris e[fe com- n adCe munem quaudam pa[[onem in aere G in aquá. ER ylyputt ergo medium , perquod propagantur odores & ve lat eorumípecies intentionales , corpus hamidum quad traníparens, ut aér & aqua, non tarmen quatenüs tranfparens , fed quatenus tranímiffivum odoris, , upt j quod ficló vocabuló poieít vocari cranfodora- E bile, it o Notandum aütem , quod animalia terre« l, qui ftria nequeant iatra aquam petcipere odorem ali- ia 4lit quem , non ; quód ibiodoer e(fe nequeat , fed quia fiii d. nonpoffunt olfacere , nifi refpitando aérem ; quod intra aquam przftare nequeunt. Caufam ygum V denii hujusadfert Ariftoteles, quia daturoperculum intra nafum in viá adfenfum , quod folà reípira- b facl yolerte tioneaperitur, czteroquin manet claufum perin Hoc autem ho dé atque oca'us demilfis palpebris. at operculum feu membranam intra nares exiften- ( Il tem negat Galenus cum Medicis ; eó quod ex fl iC anatomiá conítet , nullum dari fimile operculum, T Etideo Galenus aliam affignat rationem , cur tet- rcílria animalia non percipiant odores intta queluf T aquam , quia abídue refpiratione nequit pervenire odor ad ventriculum cerebri , in quó ipfe fenfo- » iurde rium olfactàüs collocavit. Sed reijcitur $. quia eum fen(orium odorstüs non fit claufum in ejus eua j t opinione , neque opertum cegumeató aliquó , po* $ erun w(iU ':;,7;,,.,;;;«-5 234 » Pd,rs fecunld n ^ 'I' " * 'ik a Feneom terunt. odotes aüt"(altgmvfpecits il lorum pet« fum,. meare ufQue ad fenforium odotatüs abs due teípi- tum zatione, ficut perimeant cattera fenlibilia propria- 3 duv ad reliquos fenfus, independenter abeà, Standum ieitur rationi & Dotinz Arift, s bóc l. 2. text. v ioo.circa operculum illud. — Accedit Authoi- trüm tas S. D. dictum operculum agaofcentii , ait caiim Di in cit. lib, C text. le&l. 20. organum olfatins in — ob bomine differt ab oraanis olfatlns aliorum antma- fion i lium , ficut oculi bominsm diferunt ab. oculis du risquorumdam animalinm ; oculi enim bomi- ob quit »um habent quoddam phragma ,. 4d. eft. paunum LOU ad coopericad um , feilicet palpebras $ wnde ho- n smo non pote[l videre , mifi. quódam meif palpebre AE vetrabautzur , quod son accidit in animalibus babentibus duros oculos., fed. flatim vident €4 s ! Umi y quorum [pecies vident' in Diapheno; ita etlam im Mi auimalibus nou re[pimnribw , ergánum odorá- ths eff fene operculé , fed in amimalibus refpirantis Cdbr Ts bus , babent quoddam operculmm ,. quod oportet w epeviri ampliatis poris per ve[pirationem s & ideo animalia re[pirantianon odorant. in 4quáa , quid . p pe eportet ,quod patiantmr ab odore refpirando,quod fi non poteff fieri $n aqua, — Vac S. D. if&l Dubium poffct effe , utrum odores vel fpes ] lts cies intentionales odorum propagentur etiam pe: vitrum , vel alia corpora non fluida?8.hoc o- j htil « j N mnino effe incertum. Exeóautem , quod nos W non percipiamus ullum odorem exhalantem ex | li liquoribus claufis intra vitrum hermetice clau- i fam, um - —— — ( *De Odoratti,. 25$ Em um p fum , non vxäewr poffe hmm-x efficax argumene qu t ia ptopt tum pro parte negativà , cum habeamus odorae Srandit tuin valde xmpcrt*ä*am &c [ 3. f Poffet tamen hocadverti , an formice v. g. velaliaanimalcula accurrant ad eícam intra vi- t huchof trum hermetice claufuin. 5 at« Dices medium debet «flz Pfcpor,im:rtum li faäwn objecto,quod defert ad fmfor um j ledicer &'aqua m ntulir non eft proportionatom meé:um : ad defer end um 1 72 objeclum , odorem nerüpe; e'go ae & aqua nr- quit cc: aflitui medium 5doris. Min. prgb, MM t h €x naturá tuá ell calidus , edorí£s virius calzdæ u- 1uraà efl ,ait Axift, de feaf. & fenfib. e. 3 aq Ua x)'* ] P;WM acrecontra non eit calidus , fed pomus*. tn idus & 1]//',4/ i jnt s humidus , plenus exhalationibus terreís : etao, . g. Efto hec duo Elementa 2qua & aér , utg)o- PUL tepartim frigida partim humida , ad primevum "T odorisortüm & diuturnam ejus cunierva*wnem j ;tr:(/lt/' minüs conferant , nihilominus ad illius trajectio- gd oPBTW nem valdeé funt accommodaia quia famcus Và* y; JJ pot , quiin igni i confeflim abfumsmr, per tetram MU pcrmeare nequit. Docet aufem Arift. Texr. 677. j e.7. quemadmoc*um medio coloris ineft quedam afícélio , ratione cujus traducuntur per illud fpe- u cies vi(ibiles ad afpectum , quam vocant diapha- r !mm neitatem ; ita medio olfa&tüs , id efl , aéri & aquz competere offe&tionem quindam innominatam , xüd n ódorum tradu/tricem. Hanc vocat Hermo- jm Ü laus c. 34. paraphrafis Themiftij, perolariam ; five peredoraríam , alijj veró. tranfodorabilem, [its Quz. 236 Pars fecunda, p — DN —— 5 VRNIERE) -scamen iseteiunll : atisce stl nidb Quazres 1. Curtempore pluvióvel h Q corporaodorifcra minorem exhalent odorem ? quit m X. Odorem à corpore odotató exhalare per po« 4 odorum ros,qui deberent laxari &t,aperiti,ut per ipfos pof- tie btl fitodor foras erumpere. uia vetó pori nom picant Jaxantut,nifi virtute & a&ivitate caloris attenuáne | r tisac rarefacientis corpus , quod calore afficitut, | Wi & tempore pluvió ac humidó aér frigidior (it, hue mor & frigus poros obftruunt ac odoris impee diunt exhalationem ac diffüfiomem, Qua caufa etiam eft, quod canes venatici. tempore pluvió vixpoffint feram veftigijs odorari, quia nempe frigus poros contrahit & non finit halitus & cdores € corporibus exhalare. fu; Quates z. Cur odor gratior. fit in aliqud pucip diftantiá à fuffità ! y. Quia dum v. g. &t fuffitus ! wn, thure , ia proximo cum halitü partes craffiores LOU minus €xco&z ad odoratum veniunt , quz polt €um! aliquam diftantiam decidunt, & tunc folas percie tlona imus fubtiliores. Unde etiam flores , ut ait Ariftoteles , & proximó herbam olent. lt Quares 2, Curaromata & fimilia fragrant d magis cineribus calidis , & modico igne fuffita , r I vàm penitus accenfa & ardentia? g, Quia ha« 0dor litus odori ,tantáignis efficacid refolvuntur & at« im tenuantur amplius , quàm par fit adimpreffionem ; Jtove odoriferam : itemque activitate vehementiori ige *r lwb nis , fimul cum particulis odoris tersez & inodoe A lm n £2 clevantur. ih; [ tip Queres IDe Odorats., : 231 dorem | Quares 4.. Cur poma cirius putrefcant, quze quis multüm olfacit? p. Quia ex ijsattrahendo t p odorem , exugit fpiritum , & partes ejus fabitan- plorgi tiz (ubtiliores , & ideó poma infrigidó, non con- pori ff glaciante locó , diutius confetvantur ,. quia cor« dhetodt tex clauditur, ne exhalent. Idem dicendum efk Aff orít lo defaquig odoratis, tir i ARTICULIUS II; Pllæ ( r D* odoris diffufione. j nj I F^X Uzftio hec jam feré eft decifaex illis , quae fupetius , infimili circà fonum tetigimus ; nditl aucaproindé tantummodó explicanda occur- (ufftat * runt , quomodó nam odor diffundatur , & quali- viliott ter? uttum fecundum fuum effe reale ac phyfi- cum ? an veró tantum lecundum fuum effe inten- u p tionale pertingat ufdue ad odoratum ? ;,UW! Illud inprimiseft falfum - quod opinabatut Avicenn. l. €. Natural, c. deolfatly , & cum có fl quidam alij afferentes , ex corpore odorifero exire fuæu ! femper fubtilem & a£ream fübflantiam , in qua yi odor ut in proximó fubjectó refidet, atque cam t &Al- ipfam numeró, diffundi pertotum medium, ac fontt provehi ufque ad odoratum , ficuti nimirum de Íonó quodueopinabantur. Falfum, inquam hoc j jl eft , namut aitAverr, «d text. 97. bujus lib. C alij authores ,. quos fapràcitavi ; vultures ( dit in tigres venerumt ad locum pralij , quod acci terrá luzm Mesendit —fa:s jämndql d Est - terrà Gracorum à reï;az:fïmz's regionibus. — Quis odorum autemcredat, exhalationem corporumi eandem modm: numeró , ad tantam diflantiam propagari poffe ? » us Rationem autem hajus affignat S. D. . defenfu & duntut, feníato /e&, f. ex 2. de anima lect. 20. his ver- | NI bis : epu enim odor cadaveris ufg»äe 4d quingenta eamed milliaria, vel amplius à vulturibus fentitur , ime« , tontte ;anWIa.z'lc.-.zj,ïätæ q»:ad aliqua corporalis evaporatie douma €adaveris üfqu/ä adtantum | [patium diffundere- titor il pur , pracipue cum fenfibile irgmutet. medium locum, nndigte ficundum eandem diflantiam, uifi im- ftus m pediatur , non agtem fu]ficeret ad occupaudum pingur tanium [patium , etiamfitorum cadaver vefolute fadidi retzr in fumalem evaporationem y cum [it. certus dumye terminus rarefallionis , ad quem corpus naturale hum ef peruenire poteff , qui efl raritasignis , C pra- ET eipsà cum. per buju[medi odorem cad AUtY ügi, »on appareat fenfibiliter immntaium. Hac Lantó e S. D. Accedit, quod crocedilli degentes in aquis , Gf (en Íoleant in illis 'per(entifcere odoré carniumin lit- Qdytih tore fu(penfarum à pifcatoribus , eoque attradlos 3,4rt exire extra aquas , ad cas devorandas ; conflat au» Citm tem, uod exhalatio corporis odoriferi non pof- ; heng fitpenetrare aquas : adeodue non eftcredibile , Q eundem numeróodorem , five acream fubflan- E Di tiam ex corpore oderifero ira rcaliter diffundi. Sentitur ergó ejufmodi odor tüm intra aquas j "ii ^F lg tümin remotiffimis regionibus , medijs fpecie- tl busintentionalibus, qua eó deferuntur, tardius pois m fpecies guid:m quam fpc;xcs."yifuqlgsl , non eni lalen odorum d l sst od De Odorata., 339 atin odíneP ; »" u Qi ] endin ? :?iofum fun.t ita (ubtiics ac defzcate, quemid- modum fperies vifibiles , fed rhagis materiales ac n oft! TL cráflz , ac proindé non nifi morá temporis diífun- uüntur. , hís vt Nihilominusad certam aliquam diftantiam;t quingem etiam odor realis. ac phyficus poteft diffundi , ut titin m conílatexperientia; quó magis enim corpus o- wnpmril dorum appropinguat olfactui, eó melius perfen» Iij*imder:- Y titur illiusodor.. Item dum tranfimus peraliquem locum , ubi fztida jacent cadavera, primó fenti- : n:]ï If 7 p mus minorem odorem ; fi magis ijídem appro- inguamus, advertimus majorem 5 & ptoximi / rt/a['J" fa&i dilis cotporibus , fentimus odorem admo-. f um dum vehementem ac vix tolerabilem ?. quod fig- yutri num eft , prater fpecics ab illiscadaveribusegref- ( LP fas, etiam fztotem tealem ac phy(icum diffua- qudatt di, qui, quantó cít propinguloríueprincipio , i D tantó etiam evadit validior. In hoc ipío tamen D aqü(h cafu fentitur odor mediante fpecie intentionali i odorabili , nam generaliter conclufimus , p. 1. 4. a a, art. v. omne fenfibile fentiri per aliquam fpe- al i ciem 5 fed tuncfpeciesodorabiles efficiuntur ve- p hementiores , ob prafentiam & contadtum phy« ndibi T ficum odoris ad olfaCtum. ff Dices x. Ad hoc ut certa animalia olfaciant , jínd zequiritur praviatefpiratio ; atdue ideo fit , quod ;quü posw filhalitum detineamus,nihil poffimus olfacere , u£ [P:Ckc- conftat experientia ;fcd hzc pravia refpiratio non wl poteít requiri ad hoc , ut odoratus recipiat fpecies j [Pf(m realis intentionales : ergo xcquixitq: icmpe;, ut 'edor QW? Pars feeunda, Giboeaccssc, GENIHIPCUP QENSEUEAGUC 440 diggysear n d. nosipenia g - Massncvf M. conflat uti & odor ad olfa&tum pertingat. talibu: confeq. m. prob. tüm quia alij fenfus non egent etent d aGionealiquá attractivaad hoc , ut attrahantad * pont fe fpecies : ergo neque olfactusindigebit przdiéla | i, refpiratione, qua eft actio quadamattra&tiva — pj ad hoc utillas attrahat , fed ut trahatad ferealem ; foiren odorem: tümetiam , nam (pecies objecti odora- | AO bilis deberent in inftanti diffundi ufdue ad. olfa- g" &um, maximé (ioderíit'parum — diflanss at non ( bus,u poffent fic diffundi , fi ad earum receptionem fo- ! altetan d od ret neceffaria previarefpiratio, quippé cum hac fiat mediante motu , & confequenter non inflan- - bilts tanc , fed fuccetfivé : ergo &c. Etlit p?, Verum eíle , quod certa animalia , non | | p áquatilia , egeant respiratione , ad hoc ut pereipi- l idcoquc antodores , idtemen non provenit exco , quali ) veró ad talem perceptionem | foret neceííaria at« fNW tra&tio acris, cum quo odor realis defertur, fit | autem hocex divetía difpofitione organi in ani- EU malibusrefpirantibus , & in illis que non refpi- fodi iant, Namin priorum organo certum datur |Obusg operculum , ut didum , quod refpirando aperie Clpln tur , quodque non refpirando clauditur , veluti. , ftoj, dumoculis palbebre obducuntur; undé quem- ( admodum homo claufis palpebris nequit videre, | phyí & ad hoc ut videat neceffario illas debet aperire , phyí ita fingula animalia refpirantia nonolfaciunt , nifi Witun perattractionem aéris hoc operculum parumper Ph! l elevetur, utita fpecies odoris poffint ad olíae Cüm &um pertingere, — Id quod non conungit in ani- de; malibus ftod *DeO4d amtü.ï zi Basci um aA a — 241 (lat uid malibus aquatilibus , quia ficut eorum organa nontpti carent diclo operculo , fic non indigent reípie trohant ratione ad hoc ut per illam cleventur. Ex quo t prædiäl taren non fequitur -odoratus utrorumque ani- a, malium ípecie effentiali differre; quoniam di- g eredut fcrimen illud operculi aut carentiz ip&ius , valdé. ( odtrt accidentaleeíl; ficuti & accidit oculis , quod pad d palbebris obtegantur, ut in terrefiribus animali- i Jat N bus,aut nonobtegantur ut in aquatilibus. Ad i alteram rationem , & Jam conflarc ex diclis , fpe-- - eunit cies odoris effe magis craífas ,« quàm fpecies vifi- j il biles, ac proindé tardius ad odoratum pertingunt. Et licet non habeantconttarium, fiunt tamen de- äfiä It pendenterabalteratione ,. fivemotu fuccelfivo , puti ideoque non mittuntur ad potentiam in inftanti. , i qual) fed empore fücceífivo : utin fimili eft. dictum de (farn d fpeciebus auditüs, TEU i 1 Dices 2. Experimur cerebrum lzdi ab odo- nipd ribusingratis, utà Sphalto ,. fulphure & huju(-. od modi , confortariautem odotibus gratis & fuavi- um dätlll bus ut mofchó,ambató & c,ergoodoratus non re- T cipitin fe fpecies odorabiles intentionales , (ed ve- "UE ré odorem realem , quia hic folus poteft alterzre. uut phyfice, feu bené aut malé afficere fubjectum. yautts R. Omninó odorem veré realem (abinde Jc!l'lf j phyficé pertingere ad cetebrum, quando mi- m &s mitum eít valdé vehemens , in quo cafuillud phyficé poteft alterareac laedere: fed tunc etiam um ad Olfl' cüm odore ipfo deferuntur fpecies intentionales oderis.fine quibus nullatenus poffet fieri fenfio ip- if : t g fa odorandiin organó. Par:s fecüdæ 242 D r Qusres 1. Cur verno tempore canes veriáe ticinon tam bené poffint odorari . fugientis ferae vefügia? &* Quia verno tempore erump entes é viiceribusterrz , novz plantz , hetbarumque a€ ln florum genera omnia , quz fuos ubertim efflant odores , fit confufio quedam odorum ; fic. canis venarici odoratu$ , propter multitudinem odo« rum confunditur, adeó ut non recté fugientem Umm ferar infequatur. Pratereà, cum odor relictus r cum odoribus, quos renaf- à ferá, permifceatu centes fpargunc floículi , idcó perdit fuam efficas | ciam., minusque movet odoratum canis vena- tici. proby Qustes 2. Cur odores c.&rebfum confit« li cui ment? g. Quiaaffe&tio ex organo trajecta vel fib- brascerebri comprimit ad noxium humorem ex- ] piidy | ïu&.in rimendum ,vel laxat. etiarn opportune illorum. meatus ad difcurfum fpirituum vegetiorem, Lae bri'cen res nonnulli ex tecie Quan duntquoque cerebrum . odo rationee V q proca & proportionali Quares 3, Cur olfa Qum finapi laerymas folet movere? g. Quis maximae fLaffinitas inter glan« exha üdtr des oculares & natium meatus : hinc fi quis pef nares corripiatur, redditlacrymas, imo cumoe lubfi 1! dim, culi lacrymantur ; wgm nares þumcftuat. | Ül *|* nj ïï. H fhàr QUA. P asl It rcsesiis i RNR. 90u40$9 —— GIDSOPhURRU GeuuunSRs, od nt5 Ve entis t QUESTIO iil m imut * m n | De agjeäö' Odoratàs , sieupo Odore, k n ÀR TICULUS l, nem od $455 ygimt Litrum odor. [it Julflantia exbalationis. oriii fumofa ? J0s t n C&W Bje&tum odoratás effe odoiemi ,. patet ad qis Wt fenfum , eftque potiis (üpponendum,quàamt probandum, — Quid autem proptié fit odor ; non n COIJHK' ità certumelt; — Hoeraclitus , réferente Ariítotelé TL l. de fenfua & fenfili c«4. . Plato in Timao. Thao- w ) phráítus 6. decauf. plaui.c. f« Galenus. 1. 4e vla fa. injivum. mulddue dou ïg [6] ; quos citant Coaim - . J briceníeshic , docent teni effe fubítantiant j quandarr cenuém exhaiationi períimilems trá quos . GCons mss Ok: Dicendutà odórémi foü effe fub(taritiani exhalatioriis fumosz fed potins qualitatém ac- u Cidentalem, realitez inhzrentem coipori ; au£ qlll! f fubítantiz odorifer$ , fivé hzc fitcerpus foli« 7 ^ " ^ dum ,fivé halitüs tenuis; Ita € xprefse docet Aris floteles l; de fenfa &* [enflic, y. ubi contrariami opinionem refu:at , ficut & D, Tho. zbid, led; 1. ac ceteri Philofophi commünitef, Probatür 1. Manerite &adem fubítaütianon manet idsmodor , ut liquet in corporibus quz z putte- y 244 Pars f:cunda. d guredm Fu:refcunt ; in quibus manet eadem fubítantia , thinuil diu od non idem odor , quin imo nullum eft corpus odo« €onti ratum , cujus odor non mutetur per diver(as ana« lyfes ac reíolutiones phyficas. Nedue id. debet qum| à Catholicis in dubium verti , cum certum fit in wde« accidentibus Evchariflicis manere eundem odo- ( | rem panis & vini , licet ibi nuila adíit fubítantia panis & vini. m Probatur 2. Obje&tum odoratüs , ficuti & BBDIq exhul aliorum fenfuum , debet effe aliquod fenfibile pro» rium & períe: ergomon fubítantia , qua tan- gut, tum eft fenfibilis per accidens ; íed qualitas pet ipo gt fefenfibilis, quzeque fenfum odoratüs fpeciaim odor; immutare poffit ; hzcautem non eft alia , quàm odor: ergo odor non eft . íubítantia fed tantum LT qualitas. Id quod etiam confirmari poteft au- Ó j thoritate tüm Ariftotelis , tum D. Thomza : l.de !d n | CY fenfu & fenf. le&. 9. De odoreveró t* fapore di- cendum e[l , fere enim eadem paffro. Quz verba MT fic explicat S. D. ibidem : affiguat duorum can- IN | A fam s primb quidem quare. conjmnttim de eis fit ! Qiyi agendum , [cilicet propter eorum convenientiam , quia utrumqtie corum efl fere eadem paffio. INos [oli minat autem utvumqtiie pa[fionem , quia ntrum- ii dtfcn qfte eorum efl ia tertià [pecie qualitatis, que eft palfio vel patibilis qualitas. Probatur 3. Si odor effet fumida exhalatio * fj fubftantialis, cum experiamur diffundi odorcm üly fin à corpore odorifero , confequenter dum odor communicatut , corpus dirninuerctur , ficut di- füb minui« | De Odovatu. 24f * bmmh j fninuituf aqua per evaporationem . ergo quàm- diu odor durat & exhalaturà corpore, duraret T erstn n continuo illa corporis diminutio , quód certé ali« d dii quam fenfibilem niinorationem faceret , cum fit tum t valdécontinua, quod tamen expcrientie adver- em o Itur, ublltà Dices x,| Ariftoteles ipfe in Problem, /z& 13. 4. f. docet odorem etfe halitá , feu exhalatio« ftud nem quamdam;& ideo corpera majorem emittunt ibgo exhalationem , dum calefiunt , quàm dum fti« gent, quoniam calor in causá eft , ut. exhaletur ]u u ii vapor ; frigus écontra £cit ,ut corpora conftrine gantur , idecque nullum vaporem emittant ; ergo 'peciarim ,g4 odor non differtà fubflantia fumida exhalationis, fjf epiam ex mente Ariftotelis, at 5j. Atiftotelem in eó problematum loco , folüm intellexiffe, odorem eífe halitum quem- T :W dam non formaliter , quafifit entitative fubftan- !fW( , 4 Vilbï tia , íed fubjective tantàm , prout halitus eft fub- je&um , in quo recipitur & defertur odor ;quem- w qi admodum codem libro problem : e&. 11. 4. 95. ais dixit; vocem effequendam aérem ,' quod tamen folüm (ubjectivé verum eft , quatenus nempe at n m eftidin quo recipiturvox & fonus , & per quod defertur ad auditum, 7;/! / Dices 3. Quod nutrit animal, debet effe füb- flantia; fed odotesnutriuntanimal : ergoodor ylito debet effe (ubftantia, M,conftat ; vita enim ho- dorcm minis nuttiri nequit , nifi media acquifitione novg f odOf fubílantiz.min, ptobatur ab exemplis : fcribit ul i enim mmül" 3 246 sueces wvtcduesA vapeodpus * I soremua Pavs feeunda, p oaxiDaaiod [ d enia Plutarchus inPerfia vivere. quandam avicu- ftosg tyt, lam, quaíoloaére paícitur ac odoribus. Item Plinius£ 2. c. 21.. & Strabo J, 16.. alijque plures j mmin Ícribunt , ad extremos Indie fines citca. fontes hr Gengis, homines quoídam reperiri , Aftomos tisdli obinde nominatos, €ó quod foló florum & fru» hique w &uum odore , utporé ore acbuccá deflituti, Ío- leant fami obíonare , longiffimo praditinafo , ut ! N copio(iorem per illum poffint hautire odorem, Scribunt pratereà Ariftotelem . jam jam morie &n 3.l bundum fibi prolengaffe vitam , foló odore cujuf« dam pomi. Prztereà odormm interventu alia tj ] tinti multafiunt, quae non nifià fubftantia praflari | queuut 5 multi enimodores à mencs deliquio & hliberantaccerebrum juvant & muleent , adeo ut ET in libro de fenfu & (enfili c, g. dicat Ariftoteles , k otnd edorem inflitutum effe à natura ad temperandum T cerebrum : ad auxilium , inquit , fauitatis fatia com; eff ifla fpecies odoris $ temperat enim frigidita- tus, tem & humiditatem cerebri. ltem. Avicen. in t lib. deremovendis nocumentis in. regimine Sa« flor ( nitatiszr4£, 3. ait: ommnis odor bouws, perboc quod eff bonus t odoriferus , confortat cerebrum Buti fatio Q cor s fed per boc quod calefacst ,aut. infrigidat, uocet in quibu[dam difpofitionibus, «ut per boe veim quod ex[iccat ,. aut bumeilat. Feontra veróà hii multi odores valdéincommodant ac nocent, ut * f experimentó conílat, Commemotat enimStra« i bo /. 16. Sabzos interdum odoribus ftupefieri, lion Hippocr. 1 g. z4pber, 28. docet aromatum íuf- te fitus P De Oiï.dm'. I x — hm a fitusgravedinem inferre, — Plutarchus /.. e pre- us lt eept. Connubial. teftatur , fe les olfa&tuunguento- rum in furorem agi. Lavinus l. 2. de occultis yfuephu « f fonid naturz miraeulis , auctore(t, in quibuídam ter- fabatum florentium, Momot ris,delirium induci ex odore wl Atque hzc omnia non videntur fieti, nifi intere ventu fumez cujuídam fubftantiz. mlllfi, [' ones, ia 9. Ad has experientias , effectus & rati N.mi.Aicendum enim cum Ariftotele /. 4e fewfw - odort j;m n e [enfili c. $. odorem non nutrire.. Btin text, 48. hujus lib. Nibil , inquit, 4d alimentum Jotet y ,neque odor. [d enim iato gonfert [onus , * nequie colo tfantüm nutti t quod in fubítantiam rei viventis r præilan convertitur ; hoc autem foli fubítantie conve«- j dgquo nit, non odori, quiaccidenseft, utjam proba- L tumeít, Item, cibus fivé nutrimentum debet lo , ' at eíle compofitum , cum ea qua nutriuntur , íinc compofita ; ed odor formoliter non eít com pofi- ai tus, eít enimqualitas , con(equenter non pote fipis formaliternutrire. Id quod de pop ulis illis Àe &vigen Y uribus cerfetur fabulofum. m 514 ftomis di&um eft,à pl uod fi tamen verum e ft, odorem habere vim " Génon praítat um nutriendi iniftis populis , id dirc ratione fui , fed (obítantialis exhalationis, in qua L vehitur ad fen(um , & qu convertatur in Íub- (l í qua ftantiam aliti.. Similiter & exhalatione illà odorie fera confortatur cerebrum , praflanturque cate- il w o ri effectus inobjectione memorati , ficut econttà nonnalli odores ob aliquam excedentem qualita- upgüm eatus corporis fubeunt, l tgm , cum quá fimul m non 4 ht 248 Par:s feeunda. non parumafferuntnocumenti , & ob putridos niiui homores, qui unàcum ipfis exhalantur; airem tó prol vitiant, Ex quo non fequitur , odorem efle fub- ilieuli ftantiam , fed fub(tantiz tanquàm fubjecto & ve- hiculo inharere , unà cum predidis affect onibus, ateita T fil Undé patet folutio argumenti & omnium exem- foidipan plorum. | wopinun Dices 3. Cum Galeno, qui varijs in locis Q fuz doctrinz diftinguit partes animalium , quod l olo aliz (int craffzac folidz ; alize tenues & aerez , ut qui( | Weoh fpiritus ; & ait illas quidem nutriri cibó ; has au« menda tem nutriri attracto aire & odore. Item, con« flat 1es odoriferas. affiduá odorum expiratione ! lsfün | ü&t flacceícere , & abfümi ;; certé non aliam ob cau- , j/771 fam , quàmquia eju(modi rerum fubítantia , dum olet , inhalitum & vaporem obit, ! dmfm $ k Sicut prius ,odorem nempz non nuttite, & fuílentare formaliter tenues ac [piritales ani- malis partes, fed(ubjeGivé tantüm , quatenus odot eftconjun&tus cum tenui quádam & aérea (ob- ftantia. Adde, quod hec tantummodo | intelli« d gendum fit , de nutritione impropria , quemad- ür modum lucerna dicitur nutriri & faftentari oleo , ftiol &atrecircumfesó. — Ad alterum $. Solümid bus quod eft tenug , & fumoíz naturz in re odora-. [ac bili, diffipari , cetera fubítantia manente. ttfo Queres r, Utrum verum fit coquos. prz« laxal cisé odoreciborumnutriri ? p Id eífefalínm ; t conflatenim ( ut inquit Melchior Cornzus in V Currieulo faz Philofophie , de e/fattw ; ) illos in Ti -vc-,ulina WU ss 249 *De Odorjm. m SOSOREUR ameoe od putridot hÓ fe mes culina frequeniet delibare cibos ,—& mu ; A ró proluere, — Addo etiarm fizri poffe , ut nidores eHe fübq illi culinatij ; cum exhalatiose pingui deferantur; o atdue ita a&r tabernarius fit non parum nutritivus, Lombuf, Tu, filibet, experire. Ego quidem íruflum if fl Íolidi panis malim edere , quàm omnes omnium opinarum urbis fumos ligurire, Hac Cornzus. sin tj uzres 2, Àn ergo nulli dentur homines, m qui folo odore poffiat nutriri ac pafci ? g. Nega- eng, tivé ob rationes jamanteà afDenatas multi ta- lus t men dantur , qui fumo p«fcuntnr. inani. Et ta» |, ( lesfünt fuperbi, ambitiofi, vanz giorie cupí- Vtatnt di &c, Quid eft fpes impij ? ?4»49sar2 fumus T2 à ventó diffu[us Sap. $. Incalum nititut. afcen- dere fumus , irtuit ventus & fumum difpergit : i, d | Y E. ufitt, O efca vermium À ma[ffa pulveri;! TT O nox Yóvanitas! cur fic e:xtolleri: A st ( i Quzres. 3, Cur nonnullihomines hircum iat oleant ? g, Fartorem hirci oriri ex halitibus craf- g fioribus,&crudis;calore prefertim venereo com- 'i 0150 ! motis : hinc ,quia dantut fubinde homines, qui- limid '. buslaxiores funt pori , & plurimüm halitus cra(- Yi« fi ac crudi , fipoíteà eftu (timulantur, hoc calo- zeíolent commoveri humores crudi ,. accraffi prz- - laxantur pori, perquos exeuntes humores fo- torem exhalant hirco (imilem. Quod autem Bre- um » ii viarium teftetur de S, Philippo Nerio , ob virgi- ffecu- lor f nitatem perpetuoillibaram, eum id effea tum 3 ;ulinl ,2 fo Par: fecundd. — L aze tum ,ut eos »qui poritatem colerent , ex odore; ui veró fecus , ex foctore dignofceret , miraculo potius eít adfcribendum , quàm naturali fagacitae ti*d odoraudum, Et hinc obviantibus fibi per- L fzepé dicebat ? vos mibi fartetis bodie , ego cognof- €0 n4só meó vos peccaffe O quàm multi olent Y bene in corporeà pulvere & ambra, in animá ve« b j tÓ foetent. ut hircià fordidiffimá lafcivia. Ut hancs meritó dc hujuícemodiillud Poéte cani poffet : Ut dit Pejlillos Mirtilusolet , Sempronius bircum. edor cu"d« ScribitS, Antoninus p. 4. £ir. 14. €. 6. Eremi- tsm & Angelum aliquando | in campo fimul am- fcait bulaffe, & adoleícentem quemdam comptulum hii Tl & calamiftratum ,. ac pretiofiffimis odoribus. & pigmentatijs pulveribus pleniffimum , fibi ob- L viam habuiffe. .Ad hujusinopinatos odotes E- remitatotas nares aperiebat , & Angelus illas quiy claudebat, imó totam faciem, quafi à fcetentif- fimo cadavereavertebat, — Stupuit Eremita & in» Wi * ! tellexit ab angelo hujufmodi verba: mi Frater lul tu caro es , & ideo nonnifi feetorem carnis. fenti- repotes; fedegoíumSpiritus , & ideo fentio tht fa:torem Spirituum , qui caufatur per peccatum. 7301 Hic autem adole(cens , quàm oletin corpore , à F. pulvere & ambra, itafcetetin anima à fordidiffi- Mql ma lafcivia, Infelix ille, qui ficolec, & non 2 wl dolet; quia fuffimentum ejus vertetur infumum Vk tartari , & bal(amum ej us , convertetur in bal- H neum inferni. ARKTI- REl L 2fI Sipteecs be 040m r edor; ARTICULUS 1l mritacul fag:citæ * (biptt. Quzd lii propri e Odor €9* : quö*ndmfaöid ] cagnojï gignamr ? ) lt nimin - Vicimus priori articulo , odotem non cen- u 3 fiftereinfumosá fubítantia formalier , fed hanc duntaxat effe illius (ubjectum, R«flat ereo, polïm utdieamus effe qualitatem && aecidens, Hic l odor re&lé definiti poieft, quod fit gualitas fe- cunda , orta excertótemperamento primavum , p p) D ficcitate fupra bumidum dominante , G calore il« ptul lud decoqueute, — lta colligitur | x Ault. & D. hu & "Tho. i boc 2. lib. c. 9. Utautem melius definitio capiatur, epor- "TA us E tet fingulas particulas per ordinem explicare. Ui D Poniturergo 1. locó generis qualiras $ pet quam patticulam , ficut convenit cum alijs quali- sutli tatibus,ita di(convenit, & diflinguitur à fub(tantia TA il " . Additur.Ly Secunda,odor enim nó aliter caufa. tut,nifi dá prime qualitates inter (efe permi(cen- f tut : dicend um ( at 5. D. in boc a, lib. lett. 19. ) n T quod odor G [asor caufantur ex determinatacom- It mixtione qualitatumelementarium. Undeodot nequit annumerari primis qualitatibus " ideoque iif« : f0 1cÀ6 dicitur qualitas (ecunda, Per qua verba Qu ulterius declaratur,puta elementa,cut non fint de genere mixtorum , mom poffe eífc odorabilia , qu.æm-, J 252 - Pars fecunda. d r20ng pes quamvis aliqui veterum hujus oppofitum exifti- | puhun mnaverint, Vel enim elementa funt humida , ut | finimit àir & aqua? autfunt ficca, ut tetra & ignis? duo * Pt priora ícilicet aér & aqua funt fine ullo fuccó ; NT ergo f1igc ullo odore. Duo poíteriora , nempe fumint terra & ignis , funt (ine ullo humido: ergó etiam fineullo odore. Dixi pura elementa , fi enim af- , r | Wt feratur, illa aliquandó odorem emififfe , - dicen- B dum illa quidduam mixtionis habuiffe, j prewi Ponitur 3. In dcfinitione , ex certo temperae ( mento primarum qualitatum ,ficcitate [(upra bu- L | ! midum dominante.Per qua verbadenotatur, odo- Qd rem non caufari ex quavis perm'xtione primarum (]lliaqt qualtatum , fed tantum ex certarum , bwmidi Ia nempe ac /;cci , temperamento , ita tamen ut fic- ! gulo cum fempet pravaleat, fuperetQue exceffu ali- ! &m Y quo ipfum humidum. ld quod multis expe- humä rientijs probari poteft;conflat enim aridos & fere thila vidos terrarum tractus, ut Arabiz , ut Syriz &c. At i optimorum odorum efleferaciffimos. Et univer» &i fim calide regiones plántas generant , quz acutio» $i resemittunt odores ;etenim aromata fert omnia, | hm alizque plantz ac ligna acutiffimi odoris ex In- pUIVl diisalijsquecalidis regionibus a(portantur in Eu« terni ropam : hinc Arabiavulgó felix nuncapatur ; ob | talon multiplices odores , quibus teferta eft. Plantarum N enim fuccusin hifceregionibus optimé coquitur $ d g hinc quia multàm caloris participant, odorem ülly exhalantau&ctiorem ac tenaciorem. Quod fig- àVQ num cít naíci odorem ex (iccitate dominante fu- haj Pf Va tun *De Oderatu. Geumesaa 2f3 n eiii pra humiditatem. — A contrario , res odoriferze . 1idi, d finimium humeCtentur, inodorifere vcdduntur, s? du y (ütt ; Proptereà in /Egypto flores non adeó redolent , quiaincubatillisroridus & nebulofus aerà Nilo , Mf flumine ; econtrà veró tofa ferenis diebus collecta pO t majoris odoris fragrantiam emittit. Sermina jenimd quoque calidiora effe odorifera, tradit Ariftor, i» Problem: fett. 1. Debet ergó in odorc calor pravalere frigori, ficcitas humiditati, ut odor t facilé diffundatur & tranfmect. d li (f t Nihilominus , ut dictum , ctiam aliquid hu- miditatis ad ipfum requiritur ; quod Indi patet , itnarut m quia quz penitus exare(cunt & torrentur, odo- rem amittunt , quod videre eft in exu(to cinere li- | u:/il' fr die -— gniodorati. Econtrario, multa nimis arefacta, dum vel modicümaquá afperguntur ,. flatim ex p humidipermixtione , tedduntur odorata, Sic ii atvalongó zftuarefacla , i modico po(teà made- ie fiant imbre , quofdam emittunt odores; terta unitt enimex diuturno illo calore , plures . contraxit ul Spiritus igneos, & cum hifce intenfiorem calo« omniæ rem ,quo arefcit& nimiá (iccitate, in minutum Tj pulveremconteritur: hinc effui imbris humo« j Dv rem ftatim exugit , & halitus avolat , qui plurimo lfyüb calore preditus , & modicd humiditate (uaveo- 1f lentiam quandam emittit, organo odoratüs pet It quàm gratum. Sicuti dum calci frigida infun- gruti ditur aqua , indé flatim fumida evaporatio videtur if avolate ; ita fi ficcz terrz imber affundatur » indé il halitus furfum avolant,qui plurimum continentes Pü caloris , UL lfars fewafd-c: [ - vemtu W^ qomsenmesee-e us caloris ; füai'eolentiam fpirant , qu à orgänumoa in qubi doratüs blandé afficitur. fumcü,« Additur demum 4. indefinitione, calore;l« , p i&d ( nempehumidum ) decoquente ,. quia non dititen, erit odot , nifi caloris visaccedat, que humidum aguis od quafi diluat & attenuet. Undé, vt bene notavit humidit E Cantarenus/, f. de elementis , toíi contite juxta allia , folent effe majoris odotis , quia allia cerram bt — Calefaciunt , & exiccant ; & ideo roíz plus indà ficcitatis, ià debità camen proportione particie ET | quilita pantes, habent melius tempetamentum ad redoa lendum , meliusque . confequenter — redolent, Quamquàm hujus rei etiam alia caufa aff;goari | ttïildiä : . Doblil P offit ; nimirum, quia quzlibet tes trahit alimets tum fibi confentaneum , atque ita graveolentia , , lum, ) Gu cujufmodi eft allium;attrahunt nutrimentum ma« leolens & vicinis herbis, plantisque odoriferis B Á fincerius pabulum relinquunt, Ob quam cau- fam forté etiam Alexander M. ut in ejus vita Plu- m abm tatchusicribit, & jain femel notavimus , &fuo corpore fuavem efflavit cdorem , «ó quod eflct il &dor tempetamento corporis prefervido & igneo. Ex his facilé colligitut , quodaam fit. fub« &unt| je&um odons ? feu id , in quo primüm nalcitur ? Wlpe, niam cum odor fit qualitas ortaex primarüm qua- t il litatum temperamento , quod non mi miítis fiim corporibusper fe debetur, fit inde ; üt proprium 2« tl acnativum fubjedtum odorum , (it tale cotpus DN mixtüm. | ipty - | Dices 1. Dantur multa corpora edcxiïaraä » in s De Odoratg, wsz ficcitati :' ergo fal- panumo in quibus humiditas prevalet fum «fi,odoré con(iftere in qualitate quadam,erta uimi, expermixtione , ficcitate dominante fuper humi- quia t ditatem, Ant. autem prob. multis excmplis.Sic in mdun aquis odoriferis ope alembici difiillatis pravalet w — humiditas.Item in mo Ícho, qui ex fanguine cujuf- dam ferz eftcompactus, 1n ambaro par.ter.& fte t i tertut Mübetto ex quarundam felium — humoribus pro pluind creato &c, in quibus omnibus non abundat fic- gt citas& calor : etgo odor non oritur ex harum at qualitatum dominio, deam , exaþminancfa funel 'edoit . Antequam refpon df triadicla corpora , odorum excellenuá inptimis alind nobilitata , mofchus nempé, Zibettum , & am- Qnli arum , deqQuorum origene variant Authortef, Circa mofchumfcribit P. Martinus Martiniusin um donfet Aulante Sinico , eum nihil aliud. effe , quàm tuber Ícu exuperantiam quandam ad umbilicum cujufa m u j i dam animalis ( quod Sine . .Xe vocant cervo nion Ti abfimile , cornuum tamen expers ) parvum mare g di fupium referens , fübtili pelliculà conítans . tanti odoris, utorganum ipfum offendatut. Àlij die Wi !T cunt mofchum fieri ex fanguine — cujufdam ferae "l vulpem effigieprafeferentis. — Alij fentiunt. fe- [di ram illam crebro verbereenectam, deindé putre« l nill faclam , comminui in particulas ;. atQue has effe 4 moíchum. . Circa quod punctum legi poteft ruftl Mathiolus i» 1. :Diofcorid. c. ao, liem Scaliger u án exercitat, 2 3. in Cardanum. lfcra j N z&þth 256 Pav: ji-m'ndal D Zibettum , quod attinet , nihlil eftaliud , | fharin: quam fudor & excrementum cujufdam felis, que Írequens datur in Lufitania , €ftiue valde pretio- qui dlf fus ejus odori funt enim quidam nobilesin Ulyf- fienim fiponenfi urbe, quorum totus annuus cenfus,con- Qut, qu ftat ex humore & excremento hujuíinodi felium; | meni nam admille quingentos annuos aureos aícene ditfructusindé colledus , ut mremorat Grane | tpor &t nata Aloyfius s infhrntlione ad fymbolum. àmti De origine ambari major eítdubitatio ? BU plerisque videtur effe aliquid innatum balenis. hn Q Hinc fcribit Leonius p. 9. De pifce ambara ; ï msf quod ejus longitudo ad brachia 2 f. fe extendere lifegn fit comperta, Vocatur autem ideo ambar2.feu ame ! Olbtm barum e& quod exillo dimanetinfignisille odor , ! fültte ué ambracan vulgus appellat.Alij hujus origine äxmm teferurt ad Phyfiterem , balenam tantz molis , &QRh ut ( tefte Solinoc, ; ;.)ultta morem ingentium moj] columnarum fuper antennas fe navium extollat , hauftosque fiftulis lluctas ita eructet , ut nimbo- Queq &t sáalluvie, plerumque deprimat alveos navi- Ctetc gantium, quin & ipía navigia, aquarum vomitu dug, demetgat , cujus molem trecenta juga boum non DCgag trahant, Et ex hoc phyfiteremanare odorem il- lum,cui Z4mbracan nomen eít, teflaturOlaus /. (icit dm, 24. Alijvolunt eííe fungi marini fpeciem & profundo , vel faxis ubi nafcitur , divulíam pelagi ;.(X & w]l flu&uantis agitatu , quo adlittora evehitur , ibi- IW. qucfzpécolligi confuevit, In balemis autem m -invcnixi,non quod intra illas oriatur , fed quia mnarinz Vi m L—De Odoratnu. 257 m -——— marinz beflie hoc pabuló (ummé delectantur. dit, qu x, Nunc ad objectionem . generaliter , quid j prttio . quid de origine horum odorum dicatur ; oderife- in U raenimcCorpora , quaz inargumcento memorane tfat,Con d feiu tur,quamvis precipue humida (int ,. continent tamen infequalitates. aliquas ficcas ,. ex quibus ts at at C evaporatur odor;ficuti pleradueanimalia,quámvis conitent carnefapida guílui,continent in íe tamé n. amariffimum fel ; & mare quamvis przcipue fit llbimfü J hum:dum ac frigidum ratione aqua , conílat ta« | bt men qualitatibus (iccis & aduftis , viquarum fal- MM J fum eíl, eytendit la fpecie de aqua diflillatà. dicitur tan- tàm eam habere ficcitatis, quantüm requiritur , ut :,f:ui!lï' odorem habeat ; ficut etiam tantum calorem kofot, folet retinere , quantum fufficit ad hoc , ut fit de- ioqiginä ) bitummedicamentum ad medendum , pluribus l moïü/ egritudinibus ex frigore provenientibus, De u moícho dicitar, eum omninó ficcitatem habere , x quz odoti fufficiat , eflo (anguis, dum non con- T creícit,Git prehumidus, Quod fimiliter de con« creto illo humore. felium in Lu(itania eft dicen dum. JDeambaro, qualï(cunciue illjus fitorigo , pur negamuspariter, deéífe illi, tantum caloris & Iu ficcitatis, quantum fufficiat ad odorem generan dum, 0140!(- n --Dices2. danturquadam corpora , que fun Ti in utroque excellentia ,nempe in fapore , & odc WD b T€ V.g. vina generofa ;hoc enim intereft. difc: : guttm men inter utramdiue qualitatem , quod in (apc j 9 vincit humidum ;in odore veró ficcum., u« g — : " Arm, 258 . Pars ]&mndar." u p Arift. boc 2, 1. text, 3900.. — Efl autem odor ficci , gmior( ficnt bumidi faper. hinc quz impenséolent , val- reà dtti dé amarafunt, quia nimis cocta, & dulcia raró m u funt odorata , faltem nativÓ odore: ergo in iflis 16 QUa Corporibus aliundé odoriferis pravalet. humidi- türodot. tas , non autem ficcitas, Patet coníeq. quia com ilomo, fapor fiatex humido , fcu ex predominio illius | ànt, ( fuperficcum , fietindé, utfiodot ex ficco pra- | Wt j 8 dominante oriretur , quod in eodem fübjecto ef- l ( fent fimul duz qualitates fibi invicé predeminan- | fit & busme tes, humiditas nempé & üccitas à qued'involvit tepugnantiam. - 3 | du &. Conc. p offe eundcm/ potum velcibum ex fu. eífe (imul (apidum & odor;ferum , (ednon fecun- ï titdolo dum eandem , verüm diverfas partes feu qualita- « tes ? itatamen ut partes illz fapidz & odoriferg , | Q fint inter (e permixtae , & odor in fubtilioribus , ln fapor veró incraffioribus fübje&tetur. Quaré , ellen etíi repugnet , unam & eandem prorfus partem LL diverfis & oppofitis gaudere tempericb US , non - O , divería & tamen quod plures & diverfze partes fünt oppofita habeant temperamenta. Quva folutio ! .odor delumpta cít ex S. D. in bog 2. l. le£f, 19. .| lt Dices 3. Si odor recipereturin mixto odo- / . | m tato velutin fubjecto, fequeretur, quó viciniot ; lf quis effet cali corpori mixto , eó melius percipe- 0Cl ret odorem s hoc autem efl falum ; erg: M. con- l | flat , unumquodqdue enim propé fuum Pripcif | d N pium» efficacius folet agerc. fie oddr poi ; ty. Jam ;on&are ex di&if.q. 2 art, 1. cur gra De Odoratu, 2f9 z fetsoset] ammupeecum(f aemeeteQ o Uleterupetoo o hr fer lent Vi ratior fit in aliquà diflantia. Raüonem pratee reà dat Arilt, in problem : /£&. 12. 4. 2. ideb odo- ulcia ra res rclxqua fuffimentaé longinquo fuavius ole« oin ii " re , quia ad locum aliquantulum remotum defer« hurtidi« turodorfecretiorà portione terrea. &t defecatior q q àfumo, craffisquevapotibus , qui odorem vi« mo iyf tiant, & ipfam odorandi vim hebetant., Oportct 1cC0 pf tamen diítantiam non eífe nimiam. b)c&ocf Quares : . Cur quidam odores foleant cau- jemint fate capitis dolorem ? . Omnesodores , ex qui- EOL bus morficatio (entitur aliqua , aut qui declinant ad dulcedinem , procedunt ex calote : calor eutem tl cibut ex fuá naturá diflolvit , & ideotales caufant capi- | fetut tis dolorem , inducunt enim partium diífolutioe qu:ltt:- nem, CCM Quates 2. Cut tofz diverforum colorum Qu foleant etiam eíle diverfi odoris ? y, Rofas tubras Quit efíc minus odoratas , purpureas ceteris odoratio- gt fCS ,CfOoCeas vero odoris ita turbatl ut etiam malé , m oleant, Ratioautem horumeíl; quia rubez mll funt minusficce; in ficco veró & tenui fümus ] olul odoratus cito exhalat ? albae minus funt humidz, ideoquetetinent cdorem ; quem habent modi- ol Croceus co« cum ; purpureg funt temperatz. icin! iil lorfitin rofis , quando naturalis deficit , patet lr(/'/ Pl' hociin folijs , cum arefcunt, Af* sae Quzres 3. Cur que malé olent, gravius atmü' oleant cumcalcnt,quam cum frigent ? g Id fieti , quia calor plurimum humores commovet , f ol poros laxat , € quibus humors illi craffi poftmo- gü' dum 460 Par: fecimdd. r ARSISUT] —— . ( —— BFGBÀ9À — dum crumpunt acfztorem cauíant ; fic , quz ma- . ert ex alo lé olent , cum calent, gravius olent 3. fecüscum frigent , tunc enim manent occlufi & obíirucli 4 ul Aerime pori, & condeníatis frigore humoribus minor ftonen poteít egredi, 3 Gadighu LOU ARTICUL[I;S—) 11I. du Cüïmþ Mifcellanea circa odorataan &&* odorem, con(n qui d TIsres 1. CLuäre honio inter czetera animalia dant, habet minus bonum olfactum?ut conftat ex l. 2. de animá apud Pbilof. & quia homo intcr -.anll tlj catera animalia quoad fui quantitatem habet cere- brum humidi(fimum. Et ideo ex tali excellenti j QUi ve ! Vif humido & frigido , cerebrum non difponitur , & pet confequens , olfa&tüs organo non difpofito , B impeditur fenfstio , ita Arift. & Themiftius. Iently Quzres 2. Cur vultures, . ut jam femel dizi- cipis ( mus , optimé odorant ? y. Quia habent cerebrua R hi valdeficcum, & íic aér deferens odorem nom impeditur ab humiditate cerebri , fed fubità affi- | Mil Et hinc ad tantam ET «it uum organur, .diüan- tiam olfaciunt cadavera. , Tit ug&res 3. Qu fitcaufaflernutandi ? g. fheni; | Effe Spiritus , halitusqdue ex humoribus excitos ucdiante calore, — Etenim . viattra&ltice aér. afo- ^Y lu lus ris colle&us per nares , deinde onuftus halitibus .Ht!x per expultricem forasexplofus, caput exonerat, ifcerà (ubi Liade iimexkdormicndum ;da&q ad intima v CälOg *De Odamw. * — "aeteus: 261 —-—w E BERten i calore non Rcrnutamus & cum flernutatio fiaé [ ex calorc movente matemm vellxcamem narium ts tUt obilrod . cartilagines , dimoto calore attenuante. hanc ma- teriam ceffamusílernutare, - Porro circa fternu- W QO tationem illud eft mirabile , quod refert Nicolaus Gadignus in vità Sylverij . 2. c. 11. de imperato- re Monomotapzo apud JLthiopes. Hic dum fternutat , qui adfunt. ,. cxtcmplo venerabundi , concepta verba , quibusbene proíperedue precari üdhnt Confuevimus , tantó clamore proferunt, ut facile, qui degunt in aula , proximisque cubiculis exau- animii enftt diant ,& faullas con(alutationes elatá & ip(i voce congeminent; quibus auditis prommpunt illicà o It v n in fimilia. verba precantia & feflivos clamores illi qui verfantur in foro domibusqQue adjacenti^us. auinti . Quófit, ut alijs eà ratione aliosinvitantibus, & du precationum verba mgenu acclamatione profe. (poï ito) rentibus , totá fimul urbe: Remutamemum Prin- 10 d (i cipis celebretur. Quzstes 4. Cur. meridianum (olem mtucntcs, eebiul magis foleant (ternutare ? y. fd contingere, quia en i Selínocalore humorem attenuat & Spiritus ex ji illó concxcat quiexitos per anguílos narium TU meatus qusrentes , illos vellicant ; ac flernuta- menta provocant, !n Quzres $.. Cur perfricantes oculum minus )(Clms l foleant fternutare? F. Quia perfricatio oculo- [ rum calorem efficit, quifi excefferit illum;à quo licibus flerautandi caufa profluxit , eundé extinguit, & fic gntmr fublatá causá ceffai flernutatio. Vel dici etiam ufcti R ; PON& $ a 262 r : P Par fecund poteft, quodhumor ille , qui motá fternutatione füu per narium meatus debuiffetegredi ; unà cum la« info erymis éconífricatis oculis erumpit. l. ed Quates 6, Cur tabacum elicit pituitam ? 84 Utmg Quia in hares procedunt duz portiones cerebti , | quas proceflus imamillates antea vocavirnus , per gmm qdor illas veluti per fpongiam purgat cerebrum; has tabaci pulvis vellicans hnmorem elicit. 1ols baci feu 'Ta- Quares 7. Quid de origine Ta (s bace & ejus ufu fentiendum fit ?. g. Eam ante may aliquot annos (. ut ait Schriderus ) ex Americá a primumadferri czpiffe, nunc autem in varijs Quuit quodue Eurepz partibus feminatam copiosé cref- u cers. Diciturt etiam JVicotiasa à Nicotio Regis lur) Galliz legato , qui herbam illam Ulyffipone acce- Ufus illius pracipuus eít, i eff pit , & patrie intulit. ad cathatros cerebri ex ficcandos ,. fomnum indue tf cendum ; fedat dentium dolores , difcutit tumo- bet rem , mundificat &c. Non tamen adcó profi- tot cuus eftillias ufus Javenibusac. biliofis; & tam IT his quàm alijs hominibus , plané non eft neceffz» t rius, quandoquidem antecefloribus noítris , ufque füic ad hoc prefensfeculum , Tabace ufusomnino €0 eratincoguitus, quitamen & fanitate & longz- & vitate vit nos adzquabant, imo fuperabant, ftte Tinde recens ejus ufus , meritó dici poteft abufus , ä( m adm« cum pauci fint qui eà nonabutantur. — Perunivet- Q fuüm tamen Imperium Mofcoviticum ufus Taba- W czignoratur , utpote fub poená abíciffionis na- bi ll (5 rium,omnibusfveeitüsö; prohibitus, De ab u N " P Bo CAopdta, . 263 naugg us vt uttont ä; -taSac: SimonPaulïs, Medicus chis Daniz, à ul in fuo commentario de abufu tabaci , demonítrat * effedus hujus herbz non eífetam admirandos » itam 1 ut multi fibi pcriuadcnt. s tttb . Quares8 Carrofa tritanon fpiret odorem mis, r ratum ,cum tarhen cinnamomum & plura alia irum;ä odorata, ficonterantur, fuaviüs fpirent ?. In. rofx folijs harere. partes calidas , (ed plures frigi- luT . das : quod fi ergo conteratur, permiícentur. plutis Banat ma partes craffa , terre(lres ac frigide cum calidis 1 Amzmi actenuibus inipsácontritione ; qus partescali- T ^ diufcule ac tenues, cum paucz fint & volatiles iosdct - (quod ex fuavi , exili ac febtili odore rofa colligi- ii Mj tur ) facilé difpereunt ; pradominantibus interim at a craffioribus ac terre(trioribus inodoris. u Quares 9. Quotfintodorum fpecies ? EP. um eífe varias , nobistamen propterhujus fensüs he- |t tur betudinem & tarditatem magná . ex. parte funt ig- cö pfO&* not2 ; fiquidem prout homini feníus deficit , ita & | u Ícientia de re ad eum feníum pertinente ; cum no« flra cognitio à fen(ibusoriatur, Quia ergo ad- E ncccff? lj 1 ufq'W moedumremiísé & tenuiter olfacimus , necnifi eos odores, qui organum vehementer laceffunt ; omnmo rong? & pulíant , exa&té percipimus , fit ut odorum dif- ferentias minus teneamus. Nihilóminus quem- hi, NUS y admodum fapores quofdam dicimus acutos, accr- ywt bos,gravesSt fuaves Gtc. ita proportionaliter 1 Taba' odores quoídam dicimus graves , fuaves &c. Qui« ynis 1 buídam tamen corporibus infunt odores fimpli- m come ces, qui per naturam obveniunt ; quibuída )e-zbï 4 goüti P £A ï. vT Par: jäcundd. CUPU —R ] pstaci i v pofiti varià commixtione ; quales magná ex parte Adsltet funtii, quos ars p'gmentaria ad luxum , ad deli- praiem €ias , ungucntxs tifcet, Qnem abufurn majorem : byuthid cfïe:mqmt Plinius/. 13. c.3. quàm gemmarum & " | impi preiofatum veftium ;; h& enim faltem aliquantó cx,an'-uæ tempore püüuncconfervan , & multoties venire Qi in uíüm 5 odores autem ftatim in aurasabeunt a€ heior fuis mortunmr momenitis. Excedic libra dena- qbti rios quadtingentos, necfentit ipfe, quigetit , epug fummaduie commendario habetur, fi tranfeunte pituir Tantiemi- illó invitet odor etiam aliud agentes. tur vehptas aliena, De multis illud Mamahsl Yil ————— 2.de epigram. 12. cani pnffct j ;! ANen bene [empev olet , qui bene femper olet, l 1 Me Re& profecto inquit S. CHryfa ft. bom., 1. de La« mo&; aro : Nihil immundius efl animá , qnot:e: £0f« 5& T | pu:s babet talem fragrantiam x cum enim diabolus Tnoy aggrg['"mdelzcz;mwmwrzt animum , iZm in lutd] corpore fuæ corruptionis lefhum . oblimit ungum- tsf tis. POW Quasres 10. Unde Balfamum, 'cujus odot Iw præ&am-üïmus & f(aloberrimus , fuam trahat d originem: ? g. ex frotice. quódam Balfamo dn&O, Lf in quo quatuor à fcrptotibus diftingui folent ; ip- fa pl anta,hgnu,fru&m five femé; ac denique fuccus fati; five Iquor: Ac planta quidem Balfamum , ligaum Df Xylobalfamurm , fru&tus carpobalfamuni , fuccus ^ Yini, 'Teftatut tamen opobalfamum nuncupatur, &t Theüphra flus, alijdue Authores, vixullum ve- &t rum , lincerumque opoba lamum ad nos advchi, Ug. Adul- LÀ " .be Odüfdt"c 26f d (uxutisibesb sUt ocummiadi cnoucid PU desgs ceces smertesi tssb cumesctot ; |expant Adslteraturautem cp—iniaac»Ph?nij » varijs-tito al i praíertim oleoRosz , leatifci, balani, there- mioret bynthi&c. — Ttem , ut inquit S. Ifidorus, f1 bal- sm ^ fama pura fuerint , tantacm vim habent , ut fi fol aliguamö excanduerit, (aftineri manü non poffint, s venlt .Quaeres 11. Cur. ingeniofi ut plurimum bont t hebetiore olfa&tà fint? g, Quia, cumcerebrum n du crebrismotibusagitent , indemajorvis pituitze ügetl expurgatur & in nares defcendit, fed obfiructas * afítun pituitá narespatüm olfaciuc. 4f Quazres 12, TItrum o doratus äeperditu; !axvmhsl, valeat iterum recuperari ? &i. Id valdé effe diffi- cile 5 Botoniciaffipnant pro remedio & medici- pf r 0["0 n Mentham Aquaticam $ hzc videlicet acutiffi- dl o & maximé penetrativo odore dotata vim ha- jet if bet, ut extinctum edoratós fen(um exfuícitare & hbl tenovare valeat. À naturà infuper ad hoc vide- n tur deftinata , dumin folijs fois figuram exhibet ;mgd(lþ naíi, que folis ei & arcta & hirfuta funt, Flos puniceus eft , vergens aliquantüm ad candorem. jl Extractum hujus geniminis, vtrefert Aldrovan , l mhäl dus , ad medendum pramemorato defectui , po«- gl tiffimum & admirabile eft medicsmentum. d Queres r 3. Andemones poffint fuffit fuz 10 gari? ». Nondeéffe ,. qui dicünt, omninó eos j pofíe pelli fuffitü, v. e.fumo jecoris, cornu cer- vini ; rütz , hypericonis , quiodor propterea vo« ( o lamm cati folet fzo« deronis,Nihilominus comunis eft m fententia,malos fpiritus malis odoribus non poffe dVOhif fugati. Ratio eít , quia dzmon , utpote creatu- f f I - 266 [ as Buescneeec. URGNQSO . utus Pars /Ecunda.*g acendcud i ! " ra fpiritvalis non poteít ex hifce materialibus fen» aE tire moleftiam , nifi Deus exrraordinario concure sü vires tribuat huju(modi fuffitui , quemadmo- 1 //17 dum olim indiditjecori pifcis,quó Tobias ufus eft, ( Decori pifcis Tobia ( induit Valefius facre Philos, €. 28..)) virtus fupernataralis tributa eff ilumis | Najïnfe nandi oculos Tobie y utà igniinferni tributa eflvis zrorquend: "Damoses, ( aqua beneditla data efl | Mlmï vis eofdem fugandi, G animam a culpis ablnendi. 1 Mori] Verum , licet certum fit, Deum poffe fubijcere 1 Damonesrei corporez , ut fumo &c. tamen in- Unde i n iö; certum eft , an de factoeos illi fübjecerit. i alij reípondent , demonem non fuffitü jecoris , fed : ; h77 efficaciá orationis , quam ad Deum fudit Tobias, | ( fuiffe fugatum. 4 ! illud figni- Quzres 14. Quid. proverbium íj ( ficetaliquem/ozgo fmfpendere nafot .| Flis vet- ' S'fn i bisolim notatam fuiffe fubfannationem fubdelam, Hinc Plioius refert, ab idololatris fui temporis q nafum fimulacto irrifionis fictitiz dedicatum fuif- p ád; *fe:verbacjusfic habent : Er altior bomini tan- pm quem novi qmores fubdola irrifioni dedicaes x dem Huc referenda fuünt verba Martiae vére ) nafus. | ejllS | lisin quódam locó: * jl | Hl Nafutus frs usqiie licet , fis deniquie : nafuse , Van Vocantur autem nafuti , qui doclé alios irridete B nórunt : Unde idem: m pe.ecce 2 £ juventsqie, Fne:qiih Ci Et pueri nafum rbinocerotis babent, V n De Odoratu, 267 — us sl alibus lt Inquzverba recentior quidam Poïta in Em- blematibus Ethico- Politicis pulchre canit; ) Contu xmadm 7 Maxima na[uti nunc funt. faflidia muudi , s ufus và Dhili Cenfür 1n alterius quilibet acla fedet. Nkjä nemo caret longà ; GFuvenesqiie, feuesqite , ef il Et pueri na(um rbinocerotis babeat. u if -Ad lances imi ,medij , ]ummiq»ie irabuntur , ul Et dat miquäe faam — tetrica terba fabam m " AMoribus hic peccat , facies culpatur Zu ii , e lii 4fle parum placidus , lenis at 1le nimis. la Prodigus eff alius , nimiumqu':: eft alter avarus , j Un Hic fegnis smiles , Martins ille lepus, ANemo vacat vitio , Criticorum ftsper ,. adune : Tobiá eun Quó nafum crifpet , grex male(anus babet. D s i nafutorum [ic pergat crefcerecatus , | Bs P JMox mundus totus ,quid nifi nafus evit ? [uboin Queres 15 Quisufustam . prolixz naris feu itcmporis m proboícidis in Elephante? Refpondst Arift, 1. 1. de biflor, anim. c. y1. prater alios ufus probofci- n 7 jb dem íervire Elephanti per modum manüs; nam ejus minifterio non folüm cibos colligit, fed mi- Mi ta aliaexercere poreft, — Vidi ego ipfe(( inquit ZElianus apud Nierenb, bif] nat. 1. 2,0.. 13. Ele« 1/;!.(0] l phantem , in tabulá litteras Romanas promulcide Ícibentem reé. — Addit Plinius alium. quem- dul dam Elephantem , eracas litteras pingere didi- T d Cifle, eàduelinguá fcripfiffe fequentía verba: Zpfe ego bac feripfi , & [polia Celtica dicaui, — Kefert C1t; !] 268 Par; /äctmdd. imec oreg. : — cr, Nierenbergiusloco. cit. Romz Ger manmum [ credtus ludos dediffe Tyberio in duodecim Elephantis perD. "I heatro induclis &veüeh ftrionicá nmuus qui .. proboícidis opemiraplané agebant 5 nam flores Yitur) dhmoll ipargebm£ & cotollas ; men affideBaht , Pocu- la genialiter ehibebant , teliquijs vini circumftane QUif (tlo Des tesafpergebant &c, — ldcm ZElianus teferc de E- lephante quódam , quíi cadaver altoris fui ab ini- qiüqe mico occifi ,probofc:de complcws ; ad flabulum portavit, ac tanquàm amicus permanfit fidelis Ü amico, etiam defunclo. Praterea Elephas pro- bofcide fuá arbores proflernit, fruü&lus ac folia colligit ; Si aquis immergatut , naribus t:ntum- tnodó emergentibus enatat, Y Q Quares 16, Quid Salomon innuére volue- , Al rit , dum (azt. 7. de Immaculatà Dei fponsá Ma- l rià dixit: JVafws tuns , ficut turris Lzäam : qüü refptcit coetra. Damafcum., g. Per hanc faciei Tif partem zquiparatam turri in Libano S, Grego- rius 1. Paffor. 1. Cant, ?, Et Euchetius fort.Spirit, qia nihil aliudintelligunt, quàm Judicium promptum tiobi & vivax,cognitionem,intélligentiam, difcretione iin item fummam prudentiam & Providentiam , quà videlicet ,« noníecüs acdefpeculá, quaà nobis ünd) Dor n remota funt , providere & profpxcere Oporteat , Cur autemà Damaf- 056 utoptimée (ec:t 59. Virgo. coavertcre dicatur Virgineum fuum Náfum, cau- 'kmey ? fam affignat S. Rupett. Tuit : quía. fuum [en[um ïmm ejus fen(ui contrarium babet. A ud Damaífcum Ct4 nempe czat ager ille ; in quó fuit Adamà D«eo dlr l Creatus ; dCdL n ] *De Odoratu, 269 rompeeen enicut g;gatus, äc inde in Para dyfum delatus: Erat enim Icphanu; agcrDamaícenus Paradyfo proximus:; Avertit üt, Ql i fon igitur Maria fuum nafum à Damaíco , ut nequi« dem olfaciat pomum vetitum in Paradyfo. Ex '. [ p()ül' cundr quó inferunt aliqui Interpretes , etiam ex hoc Ti- tulo Beatiffimarn Virginem fuiffe Immaculatam, "ab Vi abilt quia avertit fuumn nafum à Damaíco, fbult k hi xicspcpsrtrICAS a ractt DE GUSTU. fantol U 9 d " 2We. .&t Riftoteles , poflquàm tres fen- : yolu?- fus dignitate pracipuos ex- aM * EU 2 Y Vl o^ -ä pendit, pergit enucleare duas n nc pl reliquas, Guítum. nempé & 6 Ta&um: & primó quidem guftum, tüm quialuc eft nobilior ta&tu, cumfapor fit. ;tlsfb.itl omplllm znobilior tangibilibus qualitatibus ; tüm: :rctionf, ctiam , quia guftus magnam habet con- amA'*f" jundionem cum odoratuin obje&to: fa- 1 o por namque & odor funtferé confociati. fl - qmi« Nos eodem ordine hujus facultatis indo- . , i. v lemexplicabimus, quó fuperiorum fen- m uum naturam expofuimus , du&tófcili- um cetaborgano initio ; cujus cognitio & | D diícuffio incognitionem ipfius facultatis: t deducit, Quaré fit QUA. | ä(mïfæ—g oPevetus bisr gittán Quæsno L ! ^ iorm D« Organo Gzfius, etm ( bilis ART ICULUS I, idecor v Miralilis lruclura Gullus, HO toli| Xplorata eft fententia, organum guftus ge« bilis e E neratim effe linguam, ad quem rite percipiene dum plura folent concurrere membra, veluti enat- ; lipide totund rat Ariftoteles /, 1. Hiflor. animal. c. 11, 9 12« qaüamvis in ijs tantàm de elephanus loquature prohi tione, Eft maxilla duplex,Cujus pars prior mentum, , ii poflerior mandibula eft. Plinius foli homini mentumaffignat, hanc enim parrem effe inquit, tüm ) qua à brutis animalibus hominem difcernit. Plau- tis et tus vero , uti meminit, Aldrovandus, etiamid nonnullis animalium attribuit. Hoc mentum Ci'bug Lione eft precipuabarbz: fedes , fine. qua comparere Diogenes dixit , tantundem Viro indecorum ?phm effe, quantumleonifinejuga. Hinc etiam idem pto J Philofophus , ut refert Laertius , interrogatus aliquando , curtam fepe mentum fuum contin- flovid Dfone geret , barbamqdue tam prolixam nutriret, refpon- dit , id facio, ut nunquam me virum effe obhvif- wgl j "la1 4 b kæ thänü * car. Przxtereà Lacedemon quidam ( ut refert Plutarchus in L. Coaviv. ) interrogatus , cur bare "l bam tam prolixam ; tamincultam aleret, his ver- | 1$ d De Gu/?u. 27 1 SHCL a —— M boscsd a E M - bisíatisfecit : stintmenscanofc apiilosr , nibil " gaittam illis indignum. Movent omnia animalia maxillam infe- tiorem ,crocodilo fluviatili excepto, is enirs unus etiam fuperiorem movet, Hzc tamenimtmo- bilitas ornamentum prabet vultui; effetfiquidem indecorum , fifacies tota vel moveretur , vc] ru- gis du&lis deformarctur. Inferior autem motum l, fuum babet, eumque liberum ; non fecus ac in mola lapidum molarium unus quíetus , altet mo- yfur r bilis eft :fic & ha maxilla nonimmerito molares ercitt lapides vultüs nominari poffunt. Prima earum luti d yotunda eft ,nec veró ficutbrutorum animantium :Lö'lh proftat & extenditur , íed prodecore & compo- wqumm nelitly fitionemeliori applanatur? hec vetró aliquanté longior fecernitur. Inferiorab intto . item cava homiti * eft & medullofa ad nutrimentum & incremen- biïxquït! tum , imo veró & produ&tionem dentium, Fo- ,üt.PW | tis eít fälida&admodum.dura , u£. mafticationi t mgntum ciborumaptius defervire poffit; percujus mo- tionem, prima fit ciborum concoclio , juxta ïmpatm jcorüf aphoriímum medicorum , prímza dice(Hofit in ore. Labra poít hec oris funt extremitas, qua pro libitu clauduntur & aperiuntur. Quibus v[dgäws provida natura pluribus mufculis providit, ut ;gnlifl' pro neceffitate vel commoditate poffint conftrin« "a - gi» telaxari ac torqueri , prout requitit ufus man« j* : ii ducantium aut bibentium , aut loquentium , aut " « denidue aliud quid eperantium. Iur af' Quodintra maxillas & — labra intercedit , i os li 2221 Pär.r feeumda, g L Ef 05 VOcatüt , per quod refpiramus vivimus , fab)x'x- &t lamur..X tot infuper alia , ad uíum vite neceda- nodítr ria & opportuna peragimus, Ut meritó vocati UW Rege poffit , piraculum pulmonum & cordis ,. ac pro« , p inde portavita, explicatrix & nuntiaaffecdtuum & , fimu psfhonumanimi, "Variumhabet ufum , namque petior perosalimentà deferuntur ad ventriculum, |in a E quofit demum perfeéta digeflio : per os. aér fub« map lgb intratin reg:ones palmonum eggeruntur fputa & thoracis excrementa, * (it In ore patulo manifeftantur gingiva , dentes, ) fitd alarum , uvula& fauces. Gingiva unt carnes. iimmobiles , ab opifice naturá formate , ut dentes. T df jn illis velut in cancellis (ais ffabiliantur.; qui fol- l vuntur && excidunt cum gingiva, Nervus im l d : cavitatem infertus firmitatem dentium procurrats, ! tl lt hincetiam filamenta membranarum ,. quz for- üffimé radicibus eorum cohzrent, gingivis eos bron copulant , ac etiam caro eos circumdat, & aïiqu tanquàmíepimento confirmat. Admirabilis & tett mol fingularis admodum eft fymmetria dentium , qui de gingivis fuis ,non fecus ac de cithara clavi exee Qu unt : fuperioresitem cum inferioribus & magni« dppli tudine & numero & ordine fic fibi invicern re- g cap fpondent & coaptantur , ut per viciniam fe con« B tingant , opus maflicationis perficiant,. cibosque j Votpu in frufla nondum concifos , conterant , cotrodant , 7'.' Qfüph: & confumant, — Crefcunt fucceffive ; nihilomi- | Nl Dd nus vifi funt aliqui cum dentibus nati , ficut Mate Tiütiy «us Curius , qui ob hoc dentatus appellatus eft s n De Gefiu, u pisuetotd gt 272 , f & Cneus Papirius Carbo , uterjue tnagni ? ntcel nonmüinis homo. Idem ajunt deLudovico XIV. 1 vol * Rege modernó. Galliorum. Sedecim dentes Fuerunt N FfOn plerumque cuidie maxillarum infunt, um & tamen aliqui, qui non nifi unicum dentem in u- , n'amcïqe perioris maxillz parte habuerunt , veluti Pyrrhus ulm, 1 Rex Epirotarum. — De Brufia filia R egis Rithnio- T rum apud Feftum legitur , eam non nifi duos den-. tes habuiffe , unurn defuper , inferiorem alterum , l.nfpma& Qui utramque gingivam adimplebant, g,t - Palatum latini vocarunt , quafi . pali; den- i tiunm circumdatum. — Duos habet. tra&us fpone u d giofos ; unus ad primos dentes fuperioris maxil- la terminatur;: & hunc non efle przditum gu« j av i flandi facultate , docet experientia : quamvis enim huic tractui corpus valde fapidum admovea- t qu f tur , nihil tamen fentitur ; conítat quippe mem- braná valdé durá , cum tamen organüm gaftüs ngi,vis u ndit , aliquam mollitiem defideret , ut infra dicam, Al- ifablillls ) ter tractus verfus. radicem lingue excurrit, qui tigif l mollio: eft., & valdé fpongiofus , pollatdue vi ex- LA quifita (apiendi , . ut conftat experientia? nempé applicatum faporem illicó fentit ;imo juxta Latin- & mggm- jctm Iv Biscaput & — efophagi initium , exquifitus eft fenfus ; hinc in eonifu , quó cibum manfum , aut f em ibos qUG € corpus liquidum fapidum adglutiendum, — verfus cfophagi oflium adducimus , vehementer & ex- [odüm 3 quifité faporem guftamus, m oti In fine palati forami- na duo fpe&antur , quorum interventu magna fit y Mi narium & oris communicatio. WSFR: S — Vvula p Pars fecunda. —— BÓ — t Vvul; eft fungofa-;:aruncula, que de palato At eflei 4d meatus narium usdue difcurrens , inoredeni« Hacdum fana cít, gurgulio u qdue terminatur. Coní dicitur, item alio nomine ple&rum ; per hanc enimabarteriaafpera& ! faucibus vox emiffa di« ünia rumpiturs fi ta eflin parte inferiore per modum dcntil uvs dependens ; undé & svsl« nomen confecuta (tüs eft. Ideo natura hanc oriindidit , ut aéris frigidi ii ne confeftim in pulmones in« àjl frangat impetum , cidat. Hincevenit, ut quandocundue hac vel lg, ftoy Iafa , vel plané eft deperdifa, etiam vox dcügiat tbol aut diminuatur, Fauces pratereà covitatem ómnem deno- i lo tant , quz per os apertum confpicitut ; bing item ;landulz carnez ad radices lingue , qu rewfille ipi Wt appellaatur, earumque munuseft, exhumotibus genetare falivam ad humetatione m lingua , fine t lt quà ex cibo nulla dcle&atio capi poffet. fito Pre reliquis confideratione , digna e& lin« Ti ideà ficdicta , ut Varro credit , quod //iget , gua; IY vel potiusquod circumcirca nu merosó dentiun lis ta fit ; vel deni- ordine quaft circumvallata& liga ine Que lingua à lingenda eít dicta : un dé canic OWe- T nus lib. 2. Epigrats. 184. piti Dens quafi ditius edeus ,lingua À lingende vocata; »h EV Traxit ab officio nomen uterque [no* hi Hoc porró mitificum fané membram, Jingua li nempe , orgaeum Dialecticum , & nuntia v olufi« tatis d Es A : PTO De G'u/?ti Getmsememie * :ada d) gyenest tat habe is ;pþcli;xfa ; i variam E Ucompvo!ät-ionema : palito Ad radicem , qus latiot eft & faücibus cehéret, re deti« ofle valido , qua(i. bafe , nititur & (uftentatut ; lit» ugilü « terz Y, fpeciemhabens. — Juftiffimam figuram eft er ha confecuta , ita ut fine incommodo intralabra cois Sfa di« tineatur , ne cibisitem impedimento fit, cum à rodum dentibus tnaflicantur, — Ut veró aptuim foret ine yifecul ftrumentum loquele , inaeumen per modum y[rigd gladijtetminatur, Miraeít ejus volubilitas d& oms u agilitas 5 nempé ità agi poteft, ut vel foras exétaa tür, vel intró adducatue , dextrorfüm aut finia hod ddit Itrorfum , furfum; deorfuaique moveatür , fex motibus diverfis, — Arque ob hunc finem noyem | dent conítat müfculis , quos media linea ; ad dexttatí r4 j lzvamiue dividit. Pars fopetior palato vieina tl afperaeít , eavitatibus parvis (alcata; ^ Caroejug u eft mollis, &laxa pet- moduim fpongi$, atque $, Ij idcirco diftinguendis faporibusaptiffitna, — Cons flat pratereà duobus nervotum cohjüpijs, altero tolli dignoicendis faporibus deffinato ; alteto dua dr tiore , qui motui lingud defetvit unàcum mufeus d. . ;l;fll j li. Fitmaturaotem & in fitu fuo confolidarut dgntiuqï lingua , ligamento quodarn validiffimo, quod à j inedio verfus interiora collocatum , quamvis thols n le (it ac flaecidum , nihilominus nullurn defe&um pstitur ; fed promprilïïmum é(t ad vibtátióneém g &facillimé fe producit, Ad ultimam lingug tadicem foniculus quidam advertitüt . qui fré« 5um lingueappelltur, — Pra reliquis asitnalibug Jinc äöfïïa homo linguam haþet libe ram & inollei, üt á fnod 'vollm' l galii 276 Pars j'ä;i;ædgl s [ d modeé deguflare& delibare faporespoffit , & lite h3. | dul teras pronuntiare , eam vel producendo vel dila- . lw tando. Pifces habent duplicatam linguam & omnino adhzrentem 5leones & pardi afperam & | dnpi quam ravidam per modum lima. — Scribit nibilominus Diodorus /. 2. cult.in certá quadam infula Ocea- ni, verfus meridiem , inveniti genus hominum s quot | qui linguam ficdivifam habent & feparatam, ut | | t non unam , fed duaseffc crederes , quz ab una ta« tthr j pof men radice prodeant, Hirefpondere , clamare , eu affirmare & neare fimul unico flatu poffunt 5 vae tiarum etiam avium diverfos cantus zmulantur. | gl Wtj Quos profecto imitantur dolofi horines , Mac- chiavellum Magiftrum fequentes, his equidem (otge Qu ( duplex lingua in ore ,uná blandiuntur prafenti -l b W alterá proícindunt abíentem ; quibus | W Melin ore, verba laQtis à Felin corde frausin factis. W L Olingua duplex dolofa! Dews defiruet te ali- h auande G evellet de tabernaculo 140 pfalm. $Y» u Y.7. t Qusres ,. Utrum , quemadmodum dari Di u diximus homines cum bifida lingua , ita etiam bitp quidam dentur áne omni ? mdet affirmativé So- linus,. dum 32.c.ait; /Ethiopumaliquibusora 31 Y M Concteta funt, mediodue tantum foramine : non- l nulla gens linguiscaret , invicem fermonis , uten- tes nutibus, motribusdue, Adflipslatur Mela ? ( d- kDe Gujlä: 177 u w [ 1. 3' 6040 6bi a;t—:c-xtra ZEgypti & Mäctöb;orun: rel dl deferta , mutos effe populos , quibuspro eloquio um « funtnutus ; alij funt (ine fonolingue ,. alijfine «t & linguis &c. VerümStrabo /. 1 g. hac omniatan-, Qminus quam f;bulofa deridet, Quares 2, Cut lingua duos nervos habeat , | cha- TP quotum unó ( ut refertPiinius 1. c, 37. ) con- jungitur cum corde; alteró veró cohazret ipfice- , u una t rebro?. g, id fadiumeffe , utlingua tam àcorde poffit participare Spiritus vitales, ad motum ne- hmirt, n ceffarios ; tüm à cerebroinfluxus, & humores ad guítandum requifites, Voluit pretereà nosmo- Tlanti M nerenatura, quem ob finem ufum linguz nobis Concefferit,nempeut continuam habeat cum utro ]nidcm tll ; daue membto correfpondentiam ; cum corde ,u non nifi finceré loquatur, taliter, qualiter quis fen* titin corde : cum cerebro, ut nonnifi premeditat * & prudenter loquatut, — Quztes 3. Quod membrum fit optimum & pefimum? & Effelinguam ; ita enim Jovialis jl iEíopus à Domino fuo pro mensá optizsm & j j peffimum prparare. juffus, linguas praparavit, Ec Amafis Rex . JEgypii mifit bovem Philofopho Bianti , eiquedenuntiari curavit , — ut optimzms G T 17 peffimur extraheret , linguam extraxit , ut fcti- bit Plutarchus : nam , ut art S. Scriptura prov, 18, $ 1] jori Ya àL ZMors(? vitain manibus lingue. Et IäC& 3« Y. YO. ex ore procedit beneditHio e& maleditlto. yone jl Et ideo fortaffis prafert figuram litterze Pychagos rica , apparet enim bivialis velut V, unum bivium Mi dacit 115' O 282 Par: ]äcnïï ARGEREaRESS] 3* j ducit ad bonum , alterum ad malum ; unum ad vi« qef tam , alterum ad mortem, Et fic op L quit timum & pHf* fief frmum lingqa jure poteft nominári, ipling ARTICULUS II (lione mod arte. lingtte refideat orgt- hz' quäïnam [ dut aum Gu(lis $ n q Roanum guítus generatim effe linguam , aüt v9i aliud ipfi equivalens iaij$animalibus , qu& lingzuá carent , diximus priori. articulo. Ceoníene Atl qu tit Ariítoteles [ 2, de part. Anixnal, c. v7. & cum tol ipfo ceteri Philofophi, — Ratioeft , quoniam eo inftrumento difcernuntur fapores fecundum pro» Íuge 6.3.[ priam tationem , quo P 4 d fpeciatim ad guítum per- tinet. - Plh Ex quo colligitur fenfum guítus effe realitet hi iffn diftin&tumà fen(u cadus , habent enim diftiadtum Organum,cum nonubicunque réperitur ta&tus, W reperiatur etiam guftus. — Hiábeat pratereà obje- ]s Íx C& a&us valds diffindtos, undédignofcimus diflinctionem potentiatum , fclicet. penes aQus Icg & objeGla. Ef diftiadum obje&tum , quia gü- qui [ito ílu difcernimus differentiasfaporum , ut ama- g, rum & dulce , variasque alias. mixturas. Ta&u autem difcernimus remperaturas primarum qua- blv ]Wn W litatum , ut calidum , frigidum , dutum & mol- L le&c. Eftpratereà in. utroque fenfu diftinctus a&us , quiadiverfa dele&tatio percipitur in fapore, mplici, quäæ in delectatione táctus , hic enim fit fi - applis s d De Gufin. 2793 d. ins- il appl.icatidnc rei tangibilis fine alia immutatione , lm ad j em aliquam cum ipfa re, quz faciat commixtion qua tangitur s guítatio autem fit per applicatioe m&rff E aliqua humiditatis nem rei fapidz cum mixtione iu linguá ad rem faporofam. Verum , de diftia- &ione utriusiue fenfus jam aftum eft p.r.. Reftat modó tantummodo inquitendum , cumin lingua T plures(iat partes, utcaro , nervi, mufculi &c. in quánam illarum rc(ideat organam gaitas ? um Dicendam organum guítüs re(idere in. ner- vóilló molliori deícendenteà cerebro , priori fs qü&' articulo , explicato , quiquamvis per totam lin- Cort &t guam ramificatus extendatur fufficienti modo , ut àtotá illa percipiatut (apor , przcipué tamen vires jnianu ta S.D. apqu&. 4-;0 fl pfal fuas exerit in cufpidelinguz. e. 3. lbi ais Gmlus eff uis ovdinata in nervo fpav-" i Pcf-. L fà fuprà corpus lingua ad apprebendendum diver- fosfapores , vefolntos ex corporibus contingentib us i, tll (iedit ipfam, Etfidicatur cum | Cajetano predidum - opu (calum none(ie D. Thomz , & ideo minori- : udih Ke« bus charaéteribus à czteris impreffum eífe, üdi fpondetur tamen citatum opuículum , tanquàm t legitimum partum S. Do&toris, paífim ab anti« T. quioribus Thomi(tis admitti , precipué à Magi- u flro Bcrgamen(ii n tabula aureá opetum D, . Tho- ; At frequentifime à Magiftro Tgäll ma,. didem citatur JoanneàS, Thoma,à PP . Complat. item à Card. qm' L o [ müx' Aguirre, — Adcodue faltem probabile eft , cita- tum opufculum e7e5. D. indut Probatur eonclu(io rationc ; organum enim q 94 gu'&üs gl ïtPP". 28o 'P&r: feaund&l MaOCULIONGA amsseimpa) VEISSORINSYPU WURTETNMNDNRÉR eneem gxtadgecle sepeceempracemevUE qntietbonerperri) cometeenfetd Ob fecuns Y guftus debet cffe ficcum, — ut porfit percipere hu« objt miditatem , in cujus prdorninio fundatur Sapor, etam caro autern cum fit. compofitionis aérez vel a« j dun, quez ,tota humida & fungofa eft ; nervus veró 7 huni ille eft admodum ficcus , cumfit naturz tertez , quo(i fieC participat humiditatem à cerebro , ficut nervi UTR mamillares, . quia longius diflat ab illo. Adeos piopfi que omniné dicendum eít, aclum gufítandi refi- f Woc dercin nervojillo molliori per totam linguam exe tenío. Álter enim nervus cum mnículis deferviens quex ad motum linguz , diveríum munushabet , du- dibt; rorjueeít , quàm requiratur ad ejufmodi fen(a« Áicum tionem. Etquodin cufpide lingue magis vi- , Dtent geat guftus , con(lat experientia , quia ibi vivacius ; llpote lenutur dele&tatio & diicretio (aporum. — Sed ta- ) distig men, quiaetiam fentitar. & delectat ad fauces & v Uoot ad ridicemnlinguz, G intota ipfalingua , ideÓ | in totà illa fimpliciter poaitur, fitt Quod aotem. orgapum guftus debeat. effe ficcum , fentit exprefse S. D. cum Ariflotele - . de N03 fesf d fenfililetl. 9. ubi ait : freut organum odae ipa - ratus debete[Je aqueum , nt fit in potentia ad fic« lt eum , fiue quonon fit odoratus inallug ita etiam dufe organum gujHis debet effeterveum ,ut fit inpoten- hifnj a bumtduwe , fine quonon eflauftusinattu, Ex btici quc tal« conficirutstgamentum : ficut organum ldgu v:fus dabet effe in potentia ad coloratom & luci- dua ,ideftperfpicuuin, quia ejus obje&tum eft E VDIT lucidumcolorarum; & fimiliter ficut organum BN odoratus debet. efle potentiá 6iccum , quia illius tor j objc&um. a d r " $ D!güfhï E deaem uchr objeé ïum yfcilicet odoräbile eft adiuficcum ; ita rXpor etiam organum guílüs , debst effe potentia humi- A dum , quia ejus obje&tum ,fcilicetlapor, aétu eft "T BM humidum , per contradiftinctionem ab odore i etted , quo ficcitas prevalere debet : ergo etiam debet cífe üt nets] sduíiccum, itauthzcfit peculiaris. & maximé Àdts propria ejus qualitas, — Confequentia conflat , ii rl nam cum eadem (it potentiacontrariorum , & de unocontrario fiat traufitus in. alterum , confe- ;uam " fetyiti quenterfit, utid quod eft potenuià humidum , Stgd' debeat effe actu (iccum ; ficut, quod potentiá eft Áiltis ficcum , debet actu effe humidum , ut diximus de potentid odorativá, Talc quid autem , non eff caro, agis f Jacili utpote valdé humida, fungofa & attracliva humi- el t ditatis : re&lé ergó adítruitur nervus ille mollior, w , proorganoguílandi, qui eft terrex ac proindé aQuficce nature , cum potentiáad humcctatio- T. nem, ^ 4 d Ifta antem ficcitas , que organo guftüs,ner- 'g M'» vo nempe niollioriineffedicitur, non debet eífe ignea, quzadurit& confumit humidum, fed "1] Mü- ul terrea , quz facile humidum recipit, in humido autem formantur fapores, Undé fi lingua fit 7) /W' nimium ficca , ficcitate illa adurente, ficut in fe- bricitantibus folet conttngere, male difpofita eft H ufid adguítum. Diecs r, Ariíloteles /.4e fenfis & fenfili apud lici v u É k D. Tho. /e£, 9. Sen(orium guítus conftituit in corde ; aitenim: euflásch tatlos feuforiumef? m ; ilius €or ; qttia cor eff qalid:jïmum , ficttt. cerebrum $ frz;gi. du 285 Par: þcurndd — rMe Ó —À—Y — 2aesdame. MDEISMQSOERDD DERSEDAU d Zj]ïmum: crgö contramenrem Ariftotelis , of« ganum g uftás in nervo molliori con(tituimus. puliec humil R. Authoritatem Ariftotelis &due militate contra eos , qui fenforium guftüs confticuunt ín l i :Fa | gridi carne ip(ius lingua. Dicimus autem fen(um vere | borum Átiflotelisele, coreffe fenforiumguftus ! V ä Áioti remotum & radicalenon autem proximum , quas tenus nimirüm cor eít principium totius caloris Y qu u vitalis, qui mediante cerebro ubi elaborantut fpi* Qd ritus animales , fenfibus externis , principa itét (ser veró tribus primis Vifui, nempe , Auditüi & O- Sunt veró Spititus fyot doratui commuünieantur. animales nihil aliud , quam exhalationes quzdatm, gu*kal pnlve ealore cordis ex puriffimó (angaine prodeuites , (ilit uifiont & attemperantur à virtute fpecificace- ältcran rebri , ficut fpititus vitales fiunt à cordeia arterijs, b j U T & ex ijs in cetebro attemperatis. & perfedte ela- - | tltu boratis fiunt fpiritus animales. Dices 3. Senforium guítus in illa patte de« a tss & bet conítitui , que majorem habet propottionem | U cum fapore ; fed caro linguz majorem habet pro» i pottionem cum fapore: ergó in carne linguae (en- ling forium guftás debet conítitui, m. patet , Caro enim liogus , e(t humida valde , & aque: nature, fuf utietiam fapor , cum fine humectatione nullus Econttà nervus ille molliot', n fapor percipiatur, eum (it naturz tertex , e(tvaldà ficcus , confe- J tet; | W quentetminorem habet convenientiam cum 'a» pore , utpote humidó, quàm cáto linguz. Con- qw ut funt ling firmatur : dántur quidam cibi valdé ficci (Qà pulvercs aE . —MAMÀ À De Gu/lll. * 283 eis, d —— — O Sülüc;'es defervientes ad m edendum morbis ex iimuts jemilld — humiditate generatis : étgo ad illos deguftandos Jlnunt debetaffigaati organum tale, quod potius eít ofü vt umidum , quàm ficcum. z -ium'guüüi g. N. M. f loquatut, de proportione cum fapore ineffehiimídi confiderato ; humor enim yum, qu us lod ille quiad guftandum requiritur, folüm fe habet tanquàm di(pofit:o proxuma cibiut gufletur ; quz jtur i incpt noa debet effe intriníeca organo ut. gufter, Po- tius ergó requiritur aftualis carentia ejufmodi di- TRU Ípoütionisex parteorgani, l'cet ex parte obje-ti j gni u'tabilis requiratar. Ad Confirm, B. cibis & ,qnzdim' pulveribus ficcis non deéffe. füfficientem *humi- j&iilt uliatt ditatem , ut contineant faporem , amarum (altem; alterantur enim accedente hamectatione falive , T j & (ic redduntur proximé guflabiles, — Nifi enimn glterentur res fapidz illa humeclatioue , non pof- il Íunt fenuri ; & ideo , cum requiratur ex parte ipe fiusobiecti , non fequitur, quod organum potene otioted d ] ti guftativa debeat effein parte magis humida , fed in parte recipiente fpecies aporis hameétati à uæ ( lingua. Dices 3. Siin dicto nervo refideret organum g^ guítus , fequeretut , quod übi nervus eft magis T expanfus, & corpulentior , ibi magis guftus vige- jl of Y tet ; fed hoc eít fal(um; nam nervus ille ad radi« 01* ov umï' Ceslingug eft magis expanfus & corpulentiot , quam in cufpidelinguz ; etgo guftus ad radices r t u lngueeffetauctior , quàm in cufpide lingue , contràid quodanteadixumus, — Seq. autem pro- u[ygfu batura Pavs feeunda, , [ osnemd "— MasieuA. CoenDecasnfi feacmneran batui: quia cum nervus ad tadi ces lingua (it inagk Centüt expanfus,tantam habe! it virtutem ad guftandumt, | dbatrà quantam rami minores ilitus,3 infuper iiam,qua , font r pro ratione majoris expanfionis illi competit : er« | &l gó , ficut ignismajor , poceft longe meliusexere — dnr cere proprias operationesignis , quamalius mi« ! Uplunt nor ;ita patiternervus omajor, magisque expatt« ; Vitulim fus plus & perfectius guftahit. G. LU . N. feq.ad probationem diciter , quodli« ( cet major magnitudo organi foleat , czteris pae tum, i ribus, conducere ad mcliorem fenfationem elie il eiendam , ficut cateris paribos magnitudo ignis dl prode(t ad mclius comburendum; non tamen, ROT cxtera (intimparia, qualiter. ín no(tro cafu cone j Cl tingit; nervus enirn guftatoriusin cufpide lingug Ü f «ft melius dilpofitus & attemperatus , quam in ra- * Wt dice linguz , ubi propter abundantiam falivie pro« , funiy pé illamexiftentis , aliqualiter obtunditur & hebe- à tatur, confequenter non habet tam bonam tem» ( periem ad guítandum cíirca radices lingug; quim dl in cufpide. Nihilorninus Ariftoteles /. 4,2e part. ! Qu animal. c. 1 1. admittit potum acrius fentiri inin- lore teriorilinguz parte, licec cibus in exteriori vivie um nolles dius(emiiatur, — Ratio videtur effe, quia nervus mollis linguz circà radicem ficciore(t , quàm cir- Quver ca cofpidem, ac proindé magis delectatur. frigido Wpote 5 Lbfas à & humido potus, quàm (ola humectatione cibi longé inferiori. mw. NETT Quares r. Cur fubinde guftus depravetut ? », Quia falive ad. gaftandumi requifite, admif- (lic; ceutur De Guflo, 285 "r Wtl m centurevapetationes & humores, prodeuntes fandut ab atrá vel flavá bili ; hz (iquidem, quia ingrato » üamqt funt (apore , nervum gufiatorium male afficiunt, peitzt & faporesinficiunt aliorum ciborum , quibus vef- AUs ( cimur. Hinc laborantes febri vel alio morbo , Salüs D ut plurimum depravatum habent guftum propter t eipih vitiatam bilem , & qua afcendunt evaporationes acres , quz falivz admnixte guftum inficiunt. nb Quates 9. Cur,. fiquis anteQuam eatcubi- etets fV tum , dulcia deguítet , mané experrectus , fentiat onttl t amaritiem in lingua? w. Id contingerc , quia cum ul dulcia multó calore conftent , facilius bils(cunt , AfTes G cum bilisamarorem.| invehat lingua , faperfi- TU cics hujus interdormiendum perfunditur amari- Jingue tie, Idtamennon prafílat dulcedo fructuum » nute » utpote qui non con(lan: tanto calore, adeodue eo- u p rum dulcede non facile in bilem — degenerat , nec & ov linguam amarore imbuit. Hm [:(ll' Quares 3. cur illi quibus lingua eft gracilior, f quïm delicatioribus dele&entur faporibus : econtrà " quibus eft craffior , craffioribus? . y. Quia fubti- liores fibras lenis & dulcis fapor molliter afficit ; fi j print* enimíapor fitacrior & afperior, tunclenes ac g molles fibras nimium , ac proindé male afficit: g dl qui veró craffiori funt lingua , inipfis dulcis fapor ijid utpote tenuis ac delicatus vix linguz nervum ac « dbl r fibras afficit : hac ratione pueri & plerumiue etiam fzminz dulcibus faporibus dele&ari folent ; rufti- J ci vero fal(am:entis, alijsv? cibis craffioris ac minus um — delicati faporis. qulil QUA. m p [ r m Fassasars i peti p] K QUESTIO "u ! 1 guend De Medio Gulizts; | ipf ; fübmtal AR TICULUS I. tontigul fptcies Urrum. Gufius. babeas aliquod medz'üä edun externum ! LY umf Oft explicatum organum goftüs, priusquam Á g P adobiedum ipfius nempe faporem explicane NT dum progrediamur , opetz pretiumerit, prius ucrum , & quodnam medium habeat p inquirete , l guflus, per quo d fpecies intentionales objedli (ttitg fuiad ipfum deferuntur. Süpponiimus enim , ex antecedenter jam dictis , fenfationem etiam hujus * Wg. intentionalibus , fitioy potentiznon fieri fine fpecicbus u) medijs quibus percipiatur fapot ,qui eft objectumi u flus. Generatim quippe verum eft , ex objée t que à partom cujuslibet notitiZy Von fy r o & potentia , edi L üm & fenfitive , omnemque mqü« tüm intellectualis , t $ qud a&tum fenfationis fübtiliorem effe , quàm ut Heri lutas poffit immediaté ab aliqua puré matetiali qualita te. dmodum citca ttes primos lüf ar, erüm , quema t fenfus , vifum nempe ; Auditu m & Odoratum , jam in antecedentibus diximus , illos e gere medió Pfium | sliquo, aére nempe & aqua , de feren ] dis fpeciesd r ft ' - 'andum elt ád äm&ï busdeílinato; ita& nunc inve b tetij Guítus egeat medioaliquo , neceffario à d id mu- lis fg H netiá m 297 ld De Gufin. TUNDÉÓUEKXDR sexesecamaomuem Wapesrecmm neris preftandum eft quodnam illudfit, Duplex autem occurrit. medium diftin« vendum ; aliud extrinfecum, | feu diftin&tum ab ipfofentiente , licet ufiue ad otganum & fenfo- rium tale medium exteadatnr , & cum ipfo fit contiguum , noncontinuum ; ficut a€t deferens TT fpccies ufquead oculum velauditum, — Aliud eft mediumintrinfecum , id eft continuum , & non folum contiguum animali , fcilicet organum ip- fum , feu patsorgani , quz fpecies recipit ; ut ip* i gxpm à fam poffit a&tuare potentiam & ad illam pervenie ie, Inhoc articulo breviter de medio externo [ ptwä agemts; in fequenti veró de interno. m ib "| Dicendumergo duod in. fenfu Guftàüs non T Obje I detur medium extrinfecum | deferens. fpecies fa- dU [4 w porum. Ita communis eft fententia DD. cujus fationem | fundamentalem affignat Ariftoteles in j b hoc 2. 1. text. 1o1. his verbis Md guflabile autem efi qneddam, tangibile , & ba«c. e(! caufa , quare "n [ 1011 uon fit fenfibile , per medium extraneum . corpus s neqie enim tatius, — Etcorpusinquo efl bumor. , quod eft gWhabile efl in bumido ,ficut in materia , m 3l hoc autemquidem tangibile. Undé tale conficie turargumentum : ficut fe habet guftusad fuum 1 pnmd obje&um guílabile , ita fe habet tactus ad pro- prium obje&tum tangibile; quoniam hi duo fenfus, TR r licet abfoluté fecundum fe differant, fintque di- lg flin&i , nibilominus funt valdé affines quoad ma« m' tfl / terialitatem ,. atque adeó in neceffitate contiguita- ! tis.feu phyfici contaClus cum fuo obje&to funt ade:-. 288 Pars fectinda., —— CUNDEDOQEDÉ EESTOONC at admodüm fimiles. Uadé qu;x;ïadmodum nullus ! dium | hp tangit , nifi objc&tum fibi contiguum , fic necgue "ET fiat , nifi quod lingue eft contiguum : confequen- tcr refpectu guftüs nequit dari medium quoddam | ; muiln extraneutm deferens faporum (pecies , licet requie L fpecies ratur intrinfecum , dequó pofteà. — Interim. Dices 1. Poffunt fentiri fapores, licet non ; o . p habeant conta&dium cum lingua: ergo tunc opor- f tetdarialiquod medium , perquod fpecies fapos risadgoflum deferantur. — Ant. autem probatur: euii €omt nam fi aque in loco aliqualiter diftanti ab animali, ejufque organo guftatorio , mel infundatur, tunc | lingu flatim ejus dalcedo incipit fentiriab eo , qui prae ibl diciz aquelinguam ap plicuerit , cum tamen itilfa permixtio mellis cum aqu a non fit facta ibidem ; fed ín partibus aque remotioribus : ergo guítus ii Ts l aliquamdo poteft percipere faporem aliquantüm lum diflantem : ergo faltem aquapoterit efle medinm Hï extraneum devehens fpecies faporis ad linguam. Ti dium , fed LY x In cocafuü aquam non effeme ia tota illa LU ideo fentiri dulcedinem aliqualem , aqua ufjue ad guflum propagata , modice faltem L T pioí cum mellepermifcetur, & ex hac commixtione Yenu fitdulcis, cóproportionaliter modo, quoaqua vino permixta, faporem & conditionem illius b'üh Undé dulcedo , fí quam lingua per- fiül'al participat. cipit, non diftat ab illa, fed eft conjun&ta cum ile 4 ^ fgu, la aqua , quz eftlabijs & cufpidi lingue contigua. D m Dices 2, Interguftum & fapores neceflario l)bc] debct mediarc faliva ; ergo jam datur aliquod - iujn um .be Gufhu. ais GISUSSRUEG U smcl ouci ym nli äum externum inordineadgulationem. — Con- Íeq. patet ; nam (aliva eft corpus extrancum, quip- icntcp onkque » pé cum non informetur cádem forma , quà ani- mal in quo eít. ;quodd:m t u &. Salivam non effe medium diffundendi Ípeciesfaporis , fed quafi condimentum omnium a. J t faporum, & inftrumentum alterandi cibum & perem ejusinore , & cum illa alteratione & inc u iil mixtione fpecies faporis imprimuntur in lingua , cui itaadjacet ipa faliva, quod non poteft illi poh 1 barti «ommifceriapor feucibus, quin commifceatur ingua, füf, L | qu] Pfæ' Quares 1. Undé generetur faliva? g. Hane Ti fattt ab atterijs füppeditari ; cum (anguis uberior pet iidm ; arterias defertur , quàm per venas refluat, in glandularurm praertim anguflijs: tàm enim fe- ;OQ guüü ,'ï j qatt rofushumor per vafa lymphatica, quz feorfüm humorem deferunt , excernitur. ArQatis per ] medW if* nervulos venis , majorfalivz copia in oris cavitae tem cffunditur , cum autern fanguis uberior in ve- um y TU lï nas ex arterijscommeat, tüm faliva parcior expri- j mitut. MNervuli porro in ijs glandulis funt co- ? j i piofi , ijque in eum ufum videntur comparati , ut venulas firingant laxent. — Duz aciditatem ha- bent cum aliqua acerbitate conjunctam , eádem ug ( falivam movent maximé : cum enim fanguinem figunt , & coagulant , aut nervos flringunt , fimul TO ;onllgw impediuut , nc ferum cum languine mifceatur & p*r venas refluat ; illud adeo per ductus falivares jl uberius profluit. Que d & 90 Pars ]e'm:';'did? m QumWES- TO m ; Qustes 3. Ad Iquid (aliva profit in oreani4 malis ? &y. Hanceffe condimentum ciborum, fine quá corum fapores non adeo bene. poffunt percie pi Pratereà faliva humana fetvit ad medicae 3 Ln ientum ( ut refert Aldrovandus ) quod incre- menta capillorum inhibet. — Hác item facile Mere curius & argentum vivum folvitur, quod deine ceps ,fiin unguentum redactum fuerit, fervit ln morbo pediculari, Alijperhibent, fi quis pet« cuffurá quadam vel i&u in manu (ua lus fuerit , j n & fputo prafertim matutinó , plantam manus ii« m unxerit , futurumut dolor mitigetur , & qua(fae tura vel lafio fanetur, ad; Quaztes 3. Cur lingua lapidis faporem ne- u lom queat percipere ?. Quiacomminui, & íalivd w Wm diluinequit. Etuniverfim ; que fubigi non pof* funt, pra nimia ficcirate & duritie, fapore carere dicuntut. Quares 4. Curzgri acidis libenter delecten- tt tur? &. Quia 2grorum lingua, quadam cruíta al üliginosá & uftà obtegitur, quam dulcia fubire 10 non poffunt, fecusacida & acria : hinc pecudes àli faledeieClantur, propter linguz afperitatem j du hinc adftringentia, acria &c. linguam diutius at- ári ficiunt 5 illa quidem , quia linguam afperitate t quadam adflringunt ; hzc verb, quiacum altius penetrent ,on ita facile educi queunt : hinchne Uhnn " Comedimus, guam abluercfolemus, poftduam actia & falsa qu Ye li AR« DeGufin. 291 t p o t Oteati AR TICULUS ii. um ( nt pri Uirumngufius babeat/ aliquod. wedium | medít d inett dnternum ? eeMe jod d Edium intetium , intraneum . & conjun» . Qum, eftaliqua pars animalis (entientis ; i, du intercedens intet fenfum & objectum, quia ob: qui t li füm( j je&tum , non nifi mediante aliqua parte animalig intet ipfüm & organum valet percipi. . Hoc au« fayit tem medium intetnum refpectu guílüs in ordine 1 àd percipiendos fapores , non eft aliud , quàm ca- d to lingua , continuata cum ipfo organo, (eunefe vo molliori, qui prefuppofita alteratione, feu tlilid a* ^ permixtionc cibi com faliva , percipit ac diícernit ejus faporem , mediá carne linguz, & t Ratio brevis ex di&lis priori articulo dedaci- j 5 tut ; nam guftus non potefl pereipere loporemfiáe m u aliquo medio; fed nonegét aliquo medio exter- à if no , ut priori articulo di£tum eft: ergo indipet p aliquo medio interno , quod non pote!t effe aliud; j Quam caro lingu&. M. conflat ex. parr, 1. 4. 2 Jius d art, 3. übidiximus, fenfibile pofitum immediae PL té fllper fenfum , nen facece [Cnfätiüi'ä*züllr.ädääzïue ;:Iziul non poffe (entiri iminediaté , absue intérjectioné x |te alicujus medij, aut interniant externi , fcilicet, vel , ii . quod fit pars ipfius (entientis Conjundia o:gano ; vel corpus diftindtum & conjunélum (eitienti- Et confirmatur ulterius tàm. authoritate Arilte. IN à iehié 292 Pars fecunda, LT telis in prefentil, 2.c. 7 t6xt. 7f ubi ait: EAdens bital dos autem eft de fono & de odore etiamratio, — [Nibil enim illarum [en[us inflrumentumtangens, efficis -- editi * feufura. — Sed ab odore quidem ? [óno movetur tiln medium : ob boc autem utrumque fenfnum in- MVO Vims fivumentum. — Quod fi qui[quam fuper ipfum in- firumentum fenfus , vel id quod fonat , vel id quod | qui olet , pefuerit ,nullus profetlo fenfus efficietmr, Si- soiliettam modo fe habet ves in tatlu cf gnfin & N fs Tümetiamratione : fi enim fenfibile pofitum juxta fenfum immediaté ab eo perciperetur , nul- o la effet ratio cur finguli fenfus externi de facto non tut, perciperent fenfibilia propria fibi immediaté con- Ti junéta $ Ícilicet cur oculus non perciperet pu« b] pillam intrà fe exiflentem, qua certé lucidaeft, A0ft -& fpecies ad aliorum oculos mittit, Cur etiam N tactus non fentiretfuas qualitates, nec guítus vi- l cinos carnis atdue humorum fapores 5 neque au- fitd ditus fonos absQue motione aéris inrermedij defe- uN rentis fpecies,ned.- ekand m odoratus vicinos odo- i res.Cum igitur affiduo omnium feníuum expeti- Qu m«ento pateat , nedue oculum percipere immedia- b té fusm pupillam , nedue ta&tum primas qualita- lun tesproximas fibi; nedue guílum vicinos carnis fitm fug (apores , autullosalios, nifidcferente fpecies ftol lingue carne ; nedue auditum fentire, nifi mo- B tionem aé&ris interjecli ; nec tandem odoratum odores fibi immediatos , confequens cft , ut fenfi- b bile poíitum juxtà (z5ium , immediate non. perci- po piatur : ac per coniequens guílus etiam indige- bit | ht *De Gufis, 2 i enui üuicditeg 3277 Bitali uo nlxedio,' ad ciborum íÍ apores percipierie Nii dos ; quodcum non poffit effe extrancum , debet j dii- effeintrinfecum; aliud autem affignari non po- moueii teft preteripíamcarnem lingua , fuperpofitam n i nervo molliori ( in quo fenforium guítás colloca- vimus j per quam fpecies objecti guftabilis ad ïyþms if lidq! , potentiam guflativam deferaatur, 1yt, o Dices : quotiesaliquid dulce àut amarum po« nitur foprà linguam immediaté , cau(at dulcorem MF ( puftur feu amarorem:; & infebricitante, aut aliàs infit- "N mo amarus humor intrà linguam claufus percipis ;tont tut , omnemduecibum eidem fuperpofitum ama- f& CU ricati facit : ergo tanc immediaté fentitur, W. Circa guílum, uti ctiam tactum , omni« t p fdae!? * nó majorem vicinitatem obje&ti (enfibilis requiri , « uàm circaaliosfenfus , quia hi duo prz cateris ntcraffiores. Nunquam tamen patiuntur ime (s du mediatam obje&ti fenfibilis conjunctionem , ut fentiant , fed femper indigent aliquó medió , inter jj fenforium guftüs & cactus atque objectum utriuf- en due. Ladue quantamvis. aliquid appareat vicie num guftui & tactui , &t ab eó immediaté percep« nmtdib qu:li(ä' tun , veré aliquid mediat interillud & fenforium, $ wl"' nimirum caroillaporofa lingue , qua& nervum molliorem obtegit, in quo diximus effe fenfum fonciti ( m guítus. Quztes 1. Curlinguafitrubra? — w.Quia TU T multó íaaguine eft plena, & caro illius eft valde porosa; & íic per poros emicat color fangui- pml' neus , i Qusres h T 3 294 Pavs fecuuda. grmes. ass ^s VTE tepcnmeTitiNEE] 2 g Ihüh Qi.i;res 2. Cur dul;i.-t; oblecte t carnem line gue ?. Quia abftergit iliius craffiiem & lenit, les| facit L n, 9 ue eam fluete fuccó aqueo , idiue facit abf- due ullafolutione dolori(ica, nec hibet calefaétio» é D7 nem mo'eftam, ícd vclutniaqua moderaté calidz, qua calcfactio eft. fecundum difpofitionem natu- B'!Fäq: ralem corporis , ideoque eft illi grata, E honit Quares 3. Curpoft füccam mali. autei ", mneliusfeniiatur merüm ,. cum tamen iíle (uccus plar aceibus fit , G acerba linguam ftringant ? g. Quod licer acerba plerumdue folcant linguam ftringere, p $m nihilominusilla poros & meatus íoivunt, quia fü« Ut premum linguz fuperficiem atperius verrunt , fic lingua melius imbuitur mero : .eadem ratione , hur pif qua linguz poroslaxant , magis fentiuntur, hmw QUJESTIO Ill eü'c doh W - DeOljeo Gafidsnempe Sapore, ARTICULUS l. ]u Ó hu Quid fit Sapor ? Virt dení Bjechum guftüseffz faporem , fuadet com- 'munis confenfus hominum, Varié autem les &te à varijs authoribus (apor definitur , que tamen de- finiiones fi penitius 1nfpiciantur, feré coincidunt, Wwn Theophreftas prímóc. l, 6.. de caufis plantarum lm fic defiatt : !agor eä lya*r,fii: fced , urrenæqtie in bue Fl more d | .D! Guþu-' 29f miaiti muore demiflio, Exa&tius autem definit Ariftotee if -hn. X lenl les faporem , affignando quatuor caufarum gene- £2 , quibus generatur , dicendo n libro de fénf fapor. eff affeclio in bumidoaqueo lefo & fenfili. c. a & calore à ulidt vincente ficcum ,fatlaa ficco terre[hvi decoquente, gu[latum, qui jn potentia efl ad atium d er alterationem deducens, Cujus definitionis - auti bonitas., non indiget probatione , fed tantàm fin» gularüm particul aram declaratione. le fue Dicitur 1. affectio , hoc eít pa/fio quedam | &'QM feupa[fibili f qualim tertize fpeciei; in. qua qui- lrigtt dem conditi one fapor convenitcum odore , quia qu ]k identalis , quz ofi- w uterdue eft quedam forma acc tur per motum ab aliquo activo , quocitca dicitur TM paffio (eu affe&io, f Dicitur 225 bumidoaquea'; & quidem i» bumido , quia ubi humor non eft, fapor nullus eít : ccontrà multa corpora tunc fapida fiunt,quan- dohumore quódam irrigantur, Hinc terra pu- !u ta,cum nihil obtineat humidi , nullum habet fae porem: cum permifceturhumido, incipit fieri fapida, Additurin humido 444co; nonergo in humidoaéreo; quiaineo tantum humido , quod virtute alendi pollet , atque ade& compacatam denfamiue materiam obtinet, fapor excitatur j l qutte &ale veró ordinarié eft humidum aqueum , non g acreum , utpote quod facile evanefcit ; fa porau« g ^ tem debet.fubfiftere, Ex quóà colligitut , nul. idutt« lum ex 4. Elementis, fi modo debitam fervent pu- * yaruft titatem , effe aliquo fapore affe&um ; cam fap Q! m fit 4 w 296 Pars f&cundq,'v —— L n C sutii fit quälitas f&cuhda , Orta ex commixtione prima- zum qualitatum , quz (fimul & femel , in elemen- ] Ubb to connaturalem íuum (tatum retinente , inveni- 4 p rincqueunt. Hinc aquacex terra, quam lambit, n fi ea pura eífet , nullum (aporem acciperet ; & rane üpriv: to cenfetur aqua effe tin u putior, quantó minus eftfa« pida. [ Dicitur 3. Pzzcente ficcum $. oportet enim | ad ottum faporis humidum ficco dominari ; quia tll utodor magis in ficco , qaàmin humido , ita fa« fipor pormagisia humido, quàm in ficcó confiflit, &mül qu Et proptereà dicebat Ariftoteles i& text, 100, quad eder ef? frcci fapor autem bumids. « Dicitur 4. Fadia a ficco terreflri. Et quidem LT 4 ficco s quia humidum patitur à ficco, quatenus n;id«n humidum eít contrarium ficco; omneautem con- * tilis, trarium patituràfuo contrario. Adjungitur tere Tij l zeftri ; fciendum enim ,ficst datur. duplex humis lttio dum, aqucum & aéreüm ,. ita quoduc dati du« u plcx ficcum , igneum acterreum ; & ficut ad fa« &t porem , non fufficit humidum aateum, fed requi- t ritur humidum aqueum; ita ad eundem non fuffi- ln cit iccum igueum , fed requiritur terreftres ratio ld. eít , quia (iccitas igneaeítin. materia valdé tenui , fhen & ideo evanida cít ac parum apta ad nutriendum; & coníequenter ad faporem. nutrimentalem cau- Ittgg fandum ; bene autem ficcitas terrea , qua nutri- lt mentalis dicitut, — Id quod clegantet explicuit A- T riftoteles de feníu & (enfato le&. ro, apudD. Tho« ab lus verbis: quonians auntem non omne: ficei , [ed Dol rf ld [ n« De Guf 297 L. d 1 t rime sutritivi fapores , aut paffio [unt aut privatio &c. elemut. Ubi D. Tho, Dicit ergóprimb , quod. fapores funt , inveti - pafiones qnantum ad dulce vel privationes, quan« lambit, 1umad amarum ,quod fe babet ut imperfetlum , ; At Q privatio ad dulce , ficut nigrum ad album ,. fcd a d gon cujuslibet ficc ,. fed nutrimentalis , ex quo Jféilicet po[f[unt nutriri animalia & plante. tetetit Dicitur £. Calore decoquente 5 ut innuatur ri; Qu ad faporem procreandum requiri calorem ; quia N fapor nonnifi preunte ficci. & humidi conco- colin €hione, perquam hz duz qualitates. ad invicem ,. 1000 apté commifcentur , oriri folet; hec autem con- co&tio fit minifleriocaloris, tanquam caufz feu qw'd:m virtutis inflrumentalis etficienus ; f(íiccum & hu- gitutut midam autem fe habent per modum caufz mate- o ? rialis, Cau(a formalis eft ipía qualitas faporis ; hr w Finalis verà eft fenfatio guftationis ; quamvis ul- | Duttá terior caufa finalisfit, ut. per fapores poffita- hii nimal difcernere nutrimentum conveniens ab ine TL €onveniente, Sapot enim eft. veluti condimen- tumnutrimenti, Ut enim iftud quod eft anima- l fgqlli- jl füä' li neceffarium , effct. etiam deleClabile , ac per de« lectationemalliceret animal ad. nutrimentum fge ; r ? tl mendum , natuta condivit illud fapore, ndutty . Additur demum ultimo, quod fapor fit 4/. Qu terativa gu[lis fecundum potentiam. in allum pep mt!i* ) alterationem ; vt pet hocetiam (apor diftinguatut ] j Àe tüm ab odore , tum ab alíjs qualitatibus caufatis Tho ab humido & ficco psr actionem calidi , quz licet T poffint immutare alios fen(us,non tamen guftum, Tj Quze "LU 298 — " Pars feeunda, RSPRUATAEN u 'i D - Quz omnia tetigit Atifloteles le&ione 10, ep apudS. D. ubi fic habet, de odore veró (* fapore Vcntig dicendume[l s. feve emimeadem eff paffio , nonim eildem auteme[l utrumaue eorum, Que verba MN fic declarat S, D. ibidem 2 nominat autesmo utrume ürd qite paffionem quia utrumqtie eorum efl in. tertía Ton g fpecie qualitatis ,qua eff pa[[io vel paffibilis quali- — t £45. Dicit autem . faporem Q . odorem fere effe buy eandem pa[[ionem ,. quia utrumque cau[atur ex Cülþ permixtione bumidi C ficct fecundpm . aliqualem tibi permainationem 4 calido , non tameu utrumqüe €0e €ont rume[ft omnino in ei[dem , quiaodor magts fequi« Dütt tur ficcum ,. 9 ideo principalius cf]. in fumali e- ady Qapormione » fapor autem magik /eqlxitur butmie- H dum. Hæc S* D- quod Dices 1. In puro elemento datur (apor 5 fed in tttii hoc non datur comamixtio primarum qualitatum : n d Wij ergo fapor non eft qualitas fecunda orta ex permixe illis tionc primarum.M. prob. quod poteft nutrire ant- tau(l mal,in eo debet dari apor,cum fapor fit vehiculum i nuttimenti;fed purom elementü poteft nutrire anie ipis tnal : ergo in eo debet dari fapor. m, prob. expe» fl rientiá conítat , talpas terrá vefci , uti etiam plu- Dtoi zes ferpentes, ut narrat Plinius ? imó tradit Arie ftot. 1. 8.biflor. c. f. luposnimia famepreffos ter« lfgo I yam vorare — Ruríus animalia in aquis degentia , De Cameleonte narratur, QUl purá aquá qutriuntur, dem P; fád foloaé et depafcatur, Quzdam etiam alia Squ 1 animalia igne nutriuntur : fic narrat Ariftotcles /, ^ Ccnuu f.de bifler. animal. c. xo. Pytauftas. igne veíci * ergo 299 3ES Ug [ d De i'f&' emapumueem metenee st ionevm ergo pïxrum clementum pote(t cífe aliinehtum vi- , japon ventis. T &.N.M. ad hujus probationem trans : ? v M. N.m. quianullam ex viventibus puro nutrie Ut tur elemento : talpe , ferpentes & alia hujufmodi , u non nutriuntur purá terrá , (ed aliquibus rnixtis , i qudh'- terra qualitatibus inclufis , ut funt plantarum,her- fm; I/ff barufiueradices. — Aquarilia item. non vefcun- Wr u tur purá aqua , fedvel herbis fub aquis emergen- [iqmzlm tibus , vellimoveliuto , vel alijs mixtisin aqua p contentis. . Quodalij dicant, plura viventia folo T ]:qui,- nutririaére, falfumeít , qnia nontraducitur aér T ad ventriculam , fed in pulayones ,qui inftrumen- * 777 ta non funt ad alimentum decoquendum [] unde quod de Cameleonte fcribitur , oftendit Scaliger k ) — exercit. 196. effe omninó fabulofum , quod folo t Vefcatur a&re , afferit enim ab ipfo mulcas capi ac « illis nutriri velalijs corpufculis. Qlüd de Py. m - rauíladicitur, etiam fallum videtur , animalcue figim lum nemp? illudfolo igne nutriri, quia cum fit i ignis infummo calidus , & pyrau(ta qualitates ha- p t beat refra&tas , non poteft calorem ignis vincere; proindeqQue neque fubftantià ignis pafci. unt jj Dices 2. Sapor eít humidi, & odor (iccis ergo non poteft eadem pars & fapere & olere ; ate gn(fäl quihoc eftcontraexperientiam , qua docet ean- il ; .. dem partem in fru&tibus multis & olerc & fapere, j n Seq, autem prob, quiaeadem pats non poteít ex« €ellere humiditate & ficcitate. u l L B. N. m, nedue enim verumeft ,— quod ea- Dd dem 309 —— Pars [ecunda, "— iacakand. E dem pars in fru&ibus: v, g. in pomo fimul fa- laci piat & oleat , fed partes humidze & craffiores fa- " iunt ; fubtiliotes vero & ficciores olent ; G quia ei g partes funtad invicem permixte , ideo diffi- lucp culter difcernete poífurnus inter illas. fcm Dices ;. Humor non eft neceffarius ad fapo- Qu rem ,dantur enim multacorpora fapids, qua ta- hset men non funthumida. Sic cineres funt amari , magi* mectamen humidi, [tem Zingiberac piper ha« Y tim bent (aporem valdéacutum , & tamen prevalent ficcitate, imo nihildehumiditate videntur ha- facc — ial tünt bere. - g. Itorum etiam & ejufmodi corporum fa« Yur porem, eífe fadium ex humido — pradominante, Ádi; Etquia fapor eft qualitas aliquo modo permanens, ideo coníervatur in his. Dily Etquamvis non omne alimentum abíoluté fit humidum , nihilominus tamen , quatenus fapidum, humorem magis quàm n t ficcitatem depofcit, & inrefapida, fiali partes s ficciores , alis humidioresexiflant, faporin hu- — qui midioribus inagis , quàm in ficcioribus viget. fti Quzresr, Quomodo faccharum ,. inquo din tam exquifitus fapor, conficiatur ? g. Saccharum fhaj nihil aliud effe , quàm mel arundinatum , five fuc- lt cum melleum, in calamis arundini fimilibus cott T cretum. — Plantaautem , ex qua faccharum expri« df mitur , exteriori quidem fpccie , arundini magna RU fimilis e(t, fed interiore fubftantiá valde eft diffi- m milis , pulpofaenim eft, gravis, mollis, & fuc- qu ci plena , cum arundo fit levis, dura G vacua. . Ex hac p jot ss d CHSSGEND Blb at | ümul fi' hac igitur þlanta benécontrita,fucc us cxpx"imitur, (orts atQue hiccalore excoquitur ; flava illius pars (e- t;&qui: 7 cernitur , & faccharum remanet, Í«d minus ade deo d huc perfe&um : hoc igitur rurfus excoquitur , & fic magis purum & elaboratum fit , magis quo- al i Quecandefcit & clareícit , atQuehoc mode diver- qui l Íos ctiam bonitatis gradus tecipit, proat magis & aftifi magisper excoclionum repetitionem depuratur. Veteres multa inaudie;unt de faccharo, credibile D lk end tamen ef: , ignoraffe illos. artificium exptimendi d faccharum ex arundinibusin molendino , ubi te« rünturcanna. Meminit tamen facchari no(lrt yum Varro Narbonenfis , qui vixit impetante Julio : pnaftt I Jndica non magnánimis arbore ere[cit arundo, — JDulcia coi nequeant (ucco eontendere mella. d o Queres?, Curvulgó dicatur, 4e gu'/i;'bus g]S QW non e[t difputandum ? w. Quiaidem fapor diver- gp r fis diverius videtur; quod ex ceo provenit, M quia íunt diveríz in organó guítandi difpe- t fitiones, & affe&liones , juxtà quas etiam fapor diveríus videtur. i Hinc qua fanis (untdulcia , chui male valentibus videntur amara , quia füuccus vi» j W tiatus , cavitates liüguz occupans inficit fuccum, " qui de novolinguam & organa guftüs afficit, In- ' (XPH' 3 défit, quod egri de ciborum fapore feré femper ] conquerantur, quia(ícilicet vitiatum fanguinem hf habent,& guflüsorgana , morbificá inficiuntur & li qualitate:. infanguinis enim percollatione noxius humo: ) H lr 502 waquasdts, eíité Pars fecunda, " PA [ um hd:hor tbt;) diffunditurcorpote , & po m'fimum linguam , que magisípongiofajeft, irrigat. — A« lia etiam tatio poteít effe , curfapor , qui uni pla« €et , alteridifpliceat? quia quantó nutrimenturi le e(tnuttito fimilius, tantà facilius in illud cone vertitur & copio(ius nutrit , quia fimile faciliug tran(it in fimile, ideó quisque cotpplexioni fuz M N defiderat fimile, Ex quofit, quod, qui habent od choleram aduftam,defiderant ficca , adufta, aliquid amaroris habentia, — Sanguinei temperaté calida D & humida ,utcarnesleves &c. — Phlegmatici frie fiag ida & humida , quales funt pifces &c. Myj . Quares 3. Cut dulciafint magis grata? y. Qu quia funt magisfirmilia; nam & fanguis nofter & ltefc cáto dulcis et: fumus enim calidi & humidi , quod & indulcibus reperitur. — INotat pratefeà W Umd Ariftoteles , omnia quz aluntur , dulci fapore nu* tti (y triti, amafa verbin excrementaexpelli; fangui$ enim , qui eítultimum alimentum animalis , eít I Qu dulcis , fzces veró amarz , quia tamen dulce ni- M,n &i mis eftrepletivum — & nimis nutrit, ideó condi- menti gratiá (al(is & acidis mifceri folet, ex qui- ( | bustamen calor naturalis , folas partes dulcioreg pecul mer & tenuiores in alimentum vertit , quemadmoe dum calor folis ex mari folos vapores tenuiores ; &fuaq Atj & dulciorcs attrahit , ex quibus pluviz dulces, n f K oBI Poty &in AR« um mucseei Est "P--— i t O005 ytffttul od K -ARTICULUS I1. | u ^ riment Quot [nmt fecies Japorum? qui [mt Qod o Extremi aC coptrarij Sapores ? & facli yionili Ro varió mixtionis modó , varij quodue ge« p ii hibwd nerantur fapores , itaut fint plurima fiporum i i fpecies , nedicam innumere ;«um feré quotidie, yt al novorum Ciborum condimenta , diverfimodé gu- j n ftüafficientia , pruritumQue linguz excitantia , à Magi(trisculinarijs& miniftris palatinis,coquis ine fit? quáro ingenij,fui mirá fagacitate, excogitentur, nold Plinius /ib. 1. natwral. bift. c, 27- 1eceníct umidv j tredecim fpecies (aporum : dulcem, fuavem » pitte yadà guem, amarum,auf(terum , acrem , acutum , acer- bum , acidum , faltum. ÀAc prater hac , inquit , l?etengl' tria (unt genera ; mitabili maximé naturá : ünum ', th mälii ut*l in quo plures pariter fentiuntnt fapores, utinvia no, nam in boc&auflerus, & acutus & dulcig d fuavis , emnes alieni, ] qe Alterum eít genus , in quo fit & alienosq uidem , fed & fuus quidam & ,ud peculiaris , ut in la& ; fiquidem ineftei , quod a? tamen jure non poffit dici , dulcenempe, pingue & fuave obtinentelenitate ,/ qua ipfa fuccedit in gore d j faporisvicem. — Prattereà pecialem fuum, quems : ^ dam fapidis aquis tribuit faporem, Alij sffigaant novern fpecies diverforum fa. porum, octo nimirum, quas pauló poft adferemus; & infüper i»fipidwm quale e(lin albvgine oyi. J Veruis ne Pars fecunda. guxgan ts vani Verüm ifte apor non videtur cOnüituQre no iny fpeciem , cum facile reduci poffit. ad dulcem re- E miffum & imperfectum. *àá mm Arifloteles veró in textu. 10y, enumerát T octo faporum fpecies; cui etiam confentit. S. D. itm. le&. 11. ad ilum lib. Picolom : ad text4 10j. at hujus libti , £s feguentem ordizemac feriemredis p Id g t£m eolores tum fapores, Qu Colotes. Sapores. lip "A:lbus D»ulcis [um Havnss Pinguis five Untiuofut, Wt Puniceus e/dceto]mns T Caruleus Acerbus D7 Viridis Pontius five Atnflerus Rubeus "tcer frve ACHLMS *ä wl l dA5marsss Purpurens Tin Niger. sgljk: &; thor Atdue hz funt potiffima fpecies faporum ; ltles uti etiam colorum , quamvis colorum ípecies hr$ precipuz , alias communiter tantum quinque l Uf cenfeantur , ut jam femel didum, lUt autem di&te fpecies (aporum melius intellipantur & di- ï bt ftinguantur, oportet fingularum fpeciernm fapo« lu rumexempla adducere, — leitur fapor dwlcis eft dulm in melle , ficubus , & uvis maturis, & alijs hujuf- M' lbtdq modi, — Pisgwiscítin rebusuncluofts , ut in pin» Nlo guedine, butyro , medulla 13&00 "cetofus , in aceto G aliquibus . putre & &lis, I 4fcerbus , ut L : Df Zguäd.' 30f cdnid : OVAT in pomis imrnaturis, — Posticus , utig l?'mam'j:, Jlcem?t "Acer , utin allio, Salfas, utinfíale, in aqua m Nnatis, — 4maárs:, utinappio, abfynthio , fel- murmtd le&c. |Hetamen fpecies non funt' judicandg iil Sl Di infimz : quia, ut bené notavit D, Tho: de fenfu & lXtol Vi fenfato /ecf,. 11, funtaliz fpeciesplurimz przteg T pradictas: emnes tamen , vel feré omnes , ad has reduci poffunt, Quod fiflavum ad album ,. un« &uofum ad dulce redigamus , fuperfunt feptem faporumfpecies? fi purpureum adnigrum , fal. fum ad amarum referamus , fex erunt, Adeo , &Wm ut octo , & fexfine pugná dici poffint. — Et plu- xes etiam, o diflin&ius fingulas varietates coníie derare vellemus. L Circa alteram tituli partem , qt;ïnam fapos ges (int extremi? diffenfio non parvaeíft : Platoin Timeo , Galenus & alij, arbitrantur Poxtícums & Acutum , eífe fapores extremos ; quorum Au« thorum fundamenta inferius adducam, — Arifto- | tl] teles tamen in hoc 2, lilb.rexz. 105. quem fequune ) fpccili tur S. Thomas de fenfu & fenfiliJe&. . 11. & alij qumq'!" plurimi ; docet fapores extremos effe, Z4paruns a €' Dulcem. — Verba Artiftotelis loco cit. fic ha« T bent : /pecies autem faporum ,. wut etiam in coloríe h lii t bus , femplices quidam [ánt , que funt. contrariag dulce & amarum. — Quee vetbaficexplicat S. D, h^ * ibidem: dicit, quod ficut im coloribns fimplices n pm' colores (unt contrarij , ut album C migrum ; fic im mj Jeporibus fimplices [vntcontrarij , wt dulce & a* il Saar. B. U -- . Pro- - 306 AE igniesosibucses Probatur conclufio etiam à ra'ione : omnes &hir alij fapores generantur ex mixtione dplcis & ama., ute vj , vel ipforum lecundum fe, vel ex mixtione cau- faram predidlorum faporum dulcis & amari: er« hp l o dulce & amarum f[unpt cenfendi extremi & conirarij fapores , ad quorum contrarietatem , nti etriam aliorum faporum contrarietas eft. referen- tuj da, Conleq.conftatà pari: quia, ideoalbum & nigrum unt coloresextremi , & contrarij. , ad magx iT quorum contrarietatem Czeterorum colorum con- trarictas elt referenda , quia catericolores nempe pb m medijoriuntur ex commixtione albi & nigri , vel DC ibíorum fecundum fe, vel excommixtione cau« [] e mj farum , vtriusQue coloris, albi nempe & nigri li;t ergo etiam &c.. m. autem probatur: & quidemi Cztcros fapores otiti ex commixcone dulcis| & amari íecondum fe , facile admittitut, cum con- n LU R« flet experienti, — Quoad fecundum veró fic pro- Con bat$, D. Nam ficutcalidum | perfc&le digerens (d | homidum, cauíat faporem dulcem; privatio au- füh tem humidi perfe&té digef!i, eft. caufa amaritudi- n nis; ita alij fapores cavufantut, fecundutn quod t bumidum medió modó fe habet, nec totaliter eft lm con(umptun;nec totaliter eft & juxta majorem vel lhru; minorem decoctionem & digeftionem aut indige- Q ftionen jatn diélam , refultent fapores medij. flcuu Confirmatur : illi (apores (unt conttarij & À f extremi , qui contrario & extreao modó afficiunt T guílum 5 fedita affciunt dulcis & amarus: — illé enim' Wni x S r d Go 307 L d O De Gufhe. ! n : 0mpi Y atnás enim recrest,hic vexat;Ponticus autem & ac-utu; ht cil uterdueguflumaffligit : ergo dulcis & amarus n fapor , funt extremni & contzarij fapotes , non au- tem Ponticus & acutus. r d Dices 1. Hli faporés funt . extremi & cone titm , tf trarij, qui magisaccedunt, ad extremas & con- tramas qualitates 5 fed fapor acutus & ponticug dlbutt magis accedunt ad. exttemas G contrarias qualita- H, ;äd tes : ergo hi duo fapores cenfendi funt extremi. m. (f 600« prob. namprimz qualitates contrarie & extre» f m2 (unt íummum frigus & fummuscalor; fapof ;fmtþ autem acutus accedit íummo calori ; ponticus vee n TE ré fammofrngori, nempé ratione tempetamene ti ; ergo. TTE & Quod , fi eonfiderentur fapores ratione i[& primarum qualitatum , ex quibus oriuntur , acue cone tus (eu ponticus , omnino erunt extremi ; fed i(ta k?tü* confideratio , non eft (aporum utfapores fant. , iger:cf fed prout ad corporis temperamentum fpe&tant , jtipi fub quà ra'ione à Medicis potiffimum confide- (itd rantur, — Ariftoteles veró , quia de faporibus dif- ?0 ferebat , fecandum proprium ipforum rationemy jud Dempe quatenus funt obje&lum guftüs, recté con- t f'ituit extremosfapores ; dulcem & — amarum , p quis maximé centratió modó potentiam afficiuntz ficutetiam exttemos colores non zftimamus, pr i« ) l4 tmarum qualitatuim exceffu , (edex modo afficie m gY il di vifüm; quia nempe albedo difgtegat , nigredo congregst viium. enul Dicés 2.. Illi funt extremi & conttarij fa« ia * Ores » 3c8 VumuiDRUis Qupunkumos m Part f[ecttnda, Qu d oco I o Vab SMINÉGEME cessctitt) Bo pores ,qui ledont guitum ; fed fapor dulcis non frati ladit goftum, beneautem ponticus & acutus : ef« ebu o hi duo , G non priorcs , cenlendi funt extree vid mi colores, L] plmr &, Hocpeculiate effe faporius, ut unus eos ndita gum extremus , nempédulcis, non valdé ledat j bane] quia in laporibuslzíio oritur ex primarum quae MITTA litatum exceflu, qui à (apore dulci longéabeft, qu . Queeres 1. Cujus faporis fuerit manna,qu PMW Deus líradlitis indefertópluit? y, Omne delee tus| éamentum , illud maana in fehabuiffe & omnis deío faporis fuavitatem, ut dicitur Sap, 16. y.20. &pc Habebat prztereà hoc manna, quod in craftinum hgm fervetum flatim marcefceret ; Sabbatho tamen die incorruptum fervabatur. Maximeé tamen (im admitandumfuit, quod qui verd fide dudli ia Bt C Deum , id colligentes in efcam fumebant , quo« $ cunque oblectarentur efcarum fapore , five carnis s | cujuscunque fpeciei , fivé pifcium, fivé fru&tuum; L is faporinillo manna fentiebatur : erat. defervieus Q uniuscujusoíe voluntati , ad quod quitque Y volebat , convertebatur fap, 16.y. 41. Econtrà, — lat qui non rcétá fide, neQue pietate fumpferunt,nul- tüm lus ineo fapoz ineffe videbatur, — Id quod S. Aug. —— lt Ep. 118. 6, 34 & Retratiat: l. 2. €. 20. teftatum f réliquit. lp Quares 2. TTtrum manaa illud , quemad- A modum virtütem hahuit, pro cujusque genio » p famem extinguendi, ita euam habuerit vim fe« t affit- Dor dandi fitim ? Kefpondent multi ex Modernis matie p —— » P^ OX t N g .Dev Gu/ln;' L ol 309 Icis aof mativé , dicentes , quod , licet Manna- duntaxat [us : t cibus vocetur, & talis etiam extrinfecüs tantüm t eut o videretur , nihilominus & cibi & potüs vices fup- leverit. Necobflat, quod murmuraverint. If- Y éte raelitz ob defectum potus ; nam ut Oleaíter in T huncloczum, inquit:ex Hebreis aliqui putant, mque temeritate'potius quadam , quam labore fitit, a» Iblü'- . quas defideraffe ,quod. videlicet manna e[cam d 14 potum fuppleret. Hinc etiam fcribit $, Vincene n tius Ferrerius panem, miraculose à Chriító in u) defertó multiplicatum , tutbis fuifle adinfir cibi )^ & potüs. De pane , & de pifce exibat quidam dlinun liquor , qui vefocillabat comedentes. Ht Qusres 3. Utrum de facto non detur qui- tf dam cibus habens omnis . faporis fuavitatem ? z. ! D«c f2&o quidem nullum datí , qui tmanne poffit j quo- sequiparari , daritamen multos früctus , de qui- ] u bus referunt Authores ,' quod plutimorum alio- tum fapores in fe centineant. Etenim in Provina t r cia Fokien RegniSinenfis crefcit fructus , in ma- L qw gBis procerisdue atboribus , ex quarum fummi- g tatibus racemi prodeunt , ex quibus ad inflaruva« . jl rum nobiliffimus fru&us dependet 3 cujus nu» L cleus albi eft coloris ,^ faporis & odoris rofacei f fuaviffimi. Quem fru&tü, Regem fructuum nomi- nat P.Martinus Martinius in AtlanteSinico, ob )» m faporis niultiplicem fuavitatem. In Thavmatogra- n(Ó ! phia fcribit item. Jonftonus,tam exquifiti! faporis ml effe mu(tellz fluviatilis jecinora , ut apud Thurin- ; il COns gosolim comitis cejufdam B(-ichlingomm ]i 3 jenx, fil'CSï tenud: Pm*: feciusidaz AT at RE as Ed jubx, omnes fuos reditus 1n corum delmj-s con» fieni fumpferit. Cicu »^ bllSt ARTICULUS IIl. Titüf dim a Gufium Q9* .e,jm ob- vitid Mg'cellama irc jecium. « fu. b I Tores z. Uindénam fames & (itis coufetur ? Iu &-Eascauíari à calore natütali ,. qui cum Uliu non babet alimentum in quod agat, agitin partes viventis, Deindé cauíatur etiam à virtote attta« qua i &iva , que fingulis ineít membris ,ad evocandum (hr adíe cibum. — DeniQue caufari poteft à melanco- 3[/01 lia, quaz cum acida fit & acris, pungit ventrem & $ [ ad cibum excitat, Fitenim fape famces pet ap- pulfum qualitatis corrodentis , qualis eft humot melancclieus ; ideo etiam provocant cibialiqui ap- pctitum , quia corrodunt & vellicant os flomachis Sitim augent , quecundueaugent calorem & fic- W citat m, veluti cibifalfiores , balnea , calot ex« lu tern $ &c. Indé fit ,quodtimentes & adituri fup- ah( licia vehementiusfitiant, quia in illis calor & lt fangu s, exteriores deferunt partes , atque ad in- Dati teriorcs [e recipiunt , magisque man.ur & ftccantur. propte: eäx inflame | t j ( buí Quares 2, UItrum venenis quis vefci & nu- M) ttiripoffit?w. Omnino,eaenim qu& communi- DT ter Íunt vencna, poffuat effe interdum nonnu.lis tlm alimenta; quadam enim animantia funt , qu& ve- lu neni$ NURU g : DeGuflua 311 d usl GEXGSOSUSNUD vt emreeco j nenisveícüntur, utvipere fcorpionibus, fturni Cicu'á , coturnices elleboto , anates buffoni- bus &c, Idem de tnultis etiam hominibus nate Tatuf, Scrbit enim ÁAvicenna fzminam quan. dam nutritam effe veneno. — Albettus. M, afferit "T vidifífe fe mulierem Colonis , qua aranearum Item Bartoman- aucupio mirificé delestabatur, nus l. 1. Indicorum narrat, Cambaiz quendam H i CU regem veneno educatum fic illi affucviffe , ut ad- ultus fa&tus totus effet venenum , adeó ut muíca , pmö quaz fugerent ejus catnem,illicó interirent ; fi quem e d vellet occidere, folo halituid faceret. De Mi- indunm thricateatferunt Scriptores , eum venenis adeo licoe aíluevifíe, utetiam volens fumpto veneno, non "n& j [ctuerit extingui : XundtMartia!is l. f. [ ymet Profecit potó Mitbridates fep? enenó , yd Toxica ne poffent fava nocere fibi, mä(hla uzres j. Quamdiu homo fine alimento g vivere pcffit ? Non autem proccdit quaflio in íen- or u« fu miraculoío; docent enim hiftorie , (anctos rilif aliquos íola Ven, Evchariftie fumptione longo " tempore vitam protraxiffe, — &. Cum Medicis , gd I naturaliter inediam ultra 7. dies vix tolerari pofe futte fe , confiderata tamen nature corflitutione , qui« bufídam breviorem, quibufdam dieturniorem L abftinentiam effepoffibilem. [mpoffiblle autem " naturaliter videtur fuiffe id quod fcribit Querce- nu'zlii tanus, puellam quandam — Helvetam fefqui an- T2 num finecibo & potu exegiffe ; & aliam in Nor yu 4 mandia 312 Par: fecunkdæ.' gt p Ea d mandia perannos 18. nihil. penitus guftaile, — Ee necut aliumtemporibusS, Aug.( utícribit Jonítonus NU in Thaumatographia ) pet dies 40 nullo alimens ]. Prato tÓ refectum , famem (uftinuitle. qui t Q eres 4. Quamdin homo, beneficio ali- ] ho menti, vivere poífit ! x. Bzílias multas modó it u diuturnioris effe vitz quàm fint homines, Et ] Utis quidem elephas etiamnum attingit 3OO. annos. ltem, teíte Plinio /. 7, c. 48. Cornix vivit ad, an- ] fori nos 346. UInde Poéta : E quof Vivere cornices , multes dicuntur im aunos,! 6t Cutr nos augu[là conditione fumus ? Cervus ad 258..— Nihilominus , fi ptiflina rea Colamus tempora , dicendum videtur , hominem animalibus czteris longitudine vitz palmam pra« ; tipere: vixitenim Adam 930, anis & mortuus eft, Seth. 912. annis ; Mathufala 969. &c, — Et, fi prater facras paginas , Hifloricos evolvamus , E^ Vif «onftat Terentium vixifle Annis ror. TitumS, un Paulidifcipulum 104. — Paulum primum Eremie tam 114. Senecam115. dih Herodotum 136. Ga- liej lenum 148. Hippocratem 175. Defacto tamen ti]y plerumque 4ies annorum noffrorum , feptuagin- L t44nni ( utait Pfalmiflap/; 89. Y. 10, & id quod it/ij amplius , /zPor & dolor , mi(erg íene&tutis in« commoda & reliquis. Scribit tamen Majolus 435 Quod lo It colloq. 4. de facto adhucgentem quandam repe- riti in Indiz convallibus fitam , qua vivere foleat 200, Aniis , in juventutecandido capillo , in f« hüb neClute "m P ia De Guffs; 313 GR ne&utenigro. —Narrat Ma,ff'cius:l. 1f. bif. Indi« flong - e4 . fenem quendam aanos natum 37 f. veniffe ad limtts .. Praetorem Luftanum , ut firet Chriflianus , qui centum anams vixerat Ethnicus , reliquis Ma- ;iO IH- hometanus : Rara profect Ó avis ! hifce temporibus, modà in quibos »'imenta non amplius funt tantae vir- L dnnd. tutis , nec itapura & (implicia , ut quonda n, Quazres . f. Occafionaliter , qualis arbot id t üetit ligena: vite inparadyfo, & quis ejus fru» Cus ? g. Fuiffeveram ac realem ar borem , contra quo(dam fecus fentientes : d 7 k qu a canit Manus -l,. 6. in Geisefion : u Hinc arbor vita celfis petit a£ra comisz ittt [/ Jllinc diverfos nocituva peritia frnélus , p l TNotitiam rerum (u[pendit ab arbore legis, w Dicebatur autem arzer. vt« C feu , ut in &l Ami$ y - Hebrzo poaitur Jligsum vitarup; , quia ejus fuae viffimus fructus habebat virtutem Coníervandi vi« um Ereme tam hominis, fortificando virtutem [peciei contra debilitatem , proveniéntem ex admixtione extra« ( G nci. lIndé S.Aug. l. 14. de Civit. c. und 26. inquit: tibus aderat bomini ) &€ efuriret s potus ne fitirety j C lt;gnum vite in /i5. de BC fYutlus eum diffolveret. Et 'quod Qnuafl. vetetis & novi teflamenti afferit , | jfie quod vit & arbot , medicin & modo , cotruptionem j5 ** hominisprohibebat. p [oletl Quzres. 6. An ergo fru&tus arbori; vite ii babueritvirtutem largiendi hominibus, vitam y (dulé omai-g Pars fecunda, at m um PO VM RUITUTS [ u omninógmm'orcalem , vel tantum luvngævita- prvam tem : & Scotum £z 2, Jb jentent, diflintl, 19.qe« 1. L. ntire, didtum truQtum non habuiffe vim cone * | Íervandi vitam hominis in perpetuüm , fed folüm rifdeh'g adlongilhimum aliquod tempus , quó exacto quando transiacus fuiffet ,in vitam fpiritualem. & omni- comeft UOT noimiortzlem, — Nihilominus Tottatus 15 cap. Genefis quafl. 12 f. cum alijstefiatur , quod fru« Qquoda. étusarboris vitz vim babuetit fletvandi hominem du àmortein omnetempus , & faciendi eum im- Utiüs v Soortalem,quod probat teflimonio ipfius S. Scrip. un, fion « tutz, qu&j.e. Gew. narrat, . idcirce fuifle Ada- mum ex Paradyfo ejedtum & interclufum illi adie illi] tum adarborem vite, ne videucet ejus fructum It comedens , viveret in aternum. Idem confir- (ut d mat eó argumento ; quod Adam fi Dei pracepto | Net d paruiffet,nunjuam moriturus erat ; Mortem enim um Trajor ei Deus, tanquam poenam legis violatz intermie natus eít. Quocirca Paulus ad . Rom. $. propter tudini | peccatum . affitmat , mortem in mundum irtva[fe. Ergoin flatu. innocentiz ho.no non fuiffet moti- "C bo; turus, nonratione ipfiuscorporis , hoc enim na- fud, ï liz Bo turá fua non erat incorruptibile ; igitur fatione fruQus illius arboris vitz , ex ejusenim efu homo Qu ) nulla feneQutis incommoda , nullos natu'z defe- N ] &usGc, paffusfuiler, — Hinc S. Aug. . 14. de Iu €ivit. c. 2.6, ait : Nibil corrmptionis incorpore, vel * Cs ex corpore ullas moleflias, ullis ejms fenfibus inge- ; li vebat ,nsllns intriufecus morbus , numlus iiius Eftfk ne fant« Vg metae&atur extrinfecsis ,. (amma incar 7713 ä'Co P De Guft». p a n lgævita- tas z. Ex quo patet, quantó hominem bonó .g4 . privaverit vel un:os peccatum Adami! Im n ^ Quaires 7. An. Adam aliquando comede- d folirt tit delignovitz ? g. negativà ; quiafi Adam ali- ) nudo - quandocomediffet deligno vite , tunc ex tali ( oImpie comceftion« fuiflet effeQtus longioris vite, quàm 1] omnts alij in prima ztate , de quibus certum eit, od ftüc- quodnon comederintdeligno vitz; íed nonfuit jmintrt effcctuslongioris vitz , quia Matufala & alij di- yn iffe utius vixerunt, quam Adam,ut ex dictis conítat z S At ergo., Quod íi petas caufam, cur ergo Adam non comederit deligno vite ?. g, Vel quia fortà je Adi« il adie illud nondum cognovits vel quia pauco tempo» idum Te , nempé utcommunitet afferitur, unico tan« onfte tum die in paradyío fnit; veldato, quod cogno- | u veritillud, non tamen alliciebatur ad ejus fru« &um deguflandum , quiaarborilla, licet fuerit nenim wuti majoris virtutis, non erat tamen fpecialis pulchri- tudinis , ac fuerit atbor ícientiz boni & mali, fyopm Quzres 8, Qualis atbor fuerit égzsm feiene ntM]Il' T tie boni G mali? curitavocetur, & quis ejus fiu&us ? g. Csm "Tirino ; lignum fcien- ym n ^tiot tia boni & mali fu'fle arborem aliqusm & . praci- puis paradyfi arboribus, fructus non minus fua« homo delte vts, quam pulchros proferens. Dictur autem lz'grmm fcimtie boni €£ maíi, mnon quod come?s * *dentide frudtu ejus ver&. tribueret aliquam fciene j tiam, (ed qnod dzmon fallaciter promi(iffet, tranf« int grefloribus datum iri fcientiam boni & mali, . di- n H ! Moyíe vina fcienti& fimilem, — Undéarborhaecà ltoni- (h 316 — Pars fec-isndag Itonicé vocatur fcientiz boni & 'mali j arbor Ícili« ub cetillaegregia, quam mendax damon promiferat ];nt V daturum , Ícientiam quafi divinam omnis boni & ». ddp: mali, Alij cenfent fic dictam arborem illam , ab Trs eventu nimirum , quiefarm froctüs confecutus eft, malut (iebtt Sicenim primi noftti Parentes , experiendocog« noveruntdifrimeniuter bongm , quà anté pec. qü catum fruebantur , & malum qnod 'peccando in- &üsm currerunt 5 adeodue fcientiam experimentalem Qu boni & mali habuerunt, Porró cujufnam fpe- P ciei fuerit dicta arbor , variant AA. incongrua eít ima opinio Philoxenis , alioraumqQue, qui eam cenfe- bant fuiffsficum. INam. 1. 3. Gen. Scriptuta te» flatur , arborem illam fuiffe pulcbram oculis & vi- f* dcleclabilem , qdod profecto in atborem vitze Jï' LT minus quadrat. Magis tamenad. veritatem acce« dunt , qui opinati funt eam fuiffe Malum, quame hT , O 4 uam nomen tali , nomen generale eft, multas fpecies arborum complectens; quod fi veró per B7 malum intelligant pomi fpeciem , nec . fic forté E multümà veritate aberrant., i Eu Quares 9. Anin flatu. Innocentiee fuiffet in ufa hominum efus carnium? xy. Cum com- | Nmpa | muniori SS, PP, fententia negativé : fed dico, vi- o &um hominis tunc temporis conftiturum fuiffeex Ó folis herbis & arborum fruCtibus, nec ullum fu. turum fuifle ufum animalium homini in cibum. Q Colligitur hoc ex Verbisillis Gez. &« 1. Y , 29. d- Asl xitqtie Dens: Ecce dedi vobisomuem herbam af- Cs ferentem femen f[uper tevram, € nniuer[a ligna , of qu4 lia Dev Gu/?z. n xt ki«.l; äu:c äal:ent z.'n femetipfis [ementem g?neri: fui, w£ OCittt fint vobis ine(cam. — Ex quoconítat, Deum ,ubi vl defignárat ea , undé cibum caprurus erat homo , lm ) i herbas tantum & arbores nominaffe , de ufuani- w d malium altiffimum tenuiffe filentium ; jam autem , n dottn fi eo tempore licuiffet vefci carnibus. animalium , nie t cum i$ cibus füturus effet principalis humani vi- ando 1 &üs pars ; profectó Deus de eó non tacuiffet, Ex yentdtt quo patet quàm mira frugzlitas & (implicitas ho« smninumfuifíet in eo felici um Iv fhumo ftatu! in quam pn d rem cecinit Poétaz TO tUf Mertales prirai vuBlabant gnituve glandem, TE Quares 10.. Quaré fitconfilium medicoz f g -, TM fum , ut homo fucceífivé nec nimis properé ac multüm comedat? Br, Secundüm Avicenam;quia qui guli ftomachus nimium tepletur & tunc. cibus fupera natabit , quod eft valdé peritulofum. — Alia caus LU at fa poteít effe; ficut ligna multum frigida fuffocane It ignem , fic cibaria fu&focant calorem naturaa lem. |Optimaergó medicinaeft , uti modeftiá && T temperamentó in cibo & potu ; undé Po&ta ; c ] , - Poré gnlemetas , ut f tibi laäxgi-or etas il Effe eupis [auns , fit tibi pavca aeanns. m » bufih Quares 1 1. Quare bonum fit cenam dimitz tereíerotinam ? g, Ideó ; quia pferumque poft n Wf' ccenam non fequitur motus; ficcibus non intrat It profundum ftomachi , fed remanet indigeitus : p bewm Pars fecusda. 2ndn. bonum ergo eft, cdnam effe brevem & modig' quàn cam , undé verfus: P Quena levis ,cunagtie brevis tibi fit ; quiamagna. | j « (na nocet , mediciua docet ,res eff manife[la j Ex magná cená[lomache fit maximapamuats Vito -a U: fis nocle levis ,fit tibi cana brevis, (l Quares 12.. Cur eibus non debeat eífe nitnis ! fene talidus , ut piper, zinziber &c, — y. quia cibu$ pullg €alidusaduritanguinem & difponit ad lepratm, f d Sic & converfo, cibus frigidus moruficat & coti« gelat fanguinem. Etiam cibus non debet effe ni- fs misacetofus, quiaille citó inducit fenectutém, r Item cibus non debet cffenitnis conditus , quiail- le aduritinteziora , & poít illum cibum oportet ï; bæ Thee potare multum , ut poft alia ctuda. s demn Quares 13. Cur (itbona confuetudo , ca» iti feum comedere po(tprandium , & pirapoft o« Mi mnia fercula immediaté ? Rz. uia cafeus ratione IT craffitiei tendit ad fundum flomachi & . fic deprie | tollite mit carnes & illecibum digerere poteít. Sic etiam dicitur de piris, — Cafeus recens cateris ceníctut ftly, laudabilior, fed eafeus vetus ac ficcus & falfus, eft im] peffimus , citó faciensdolorém capitis & hepatis Onfrei conflipationem, & quanto eít antiquier, tántó ll eít deterior. Undeé veríus: 4 bi"süml i Cafen: efl nequáam ,qui digerit omnia , fé quàm. L?Hdo h Questes 14, Quid m«liusfitftotacho ,. cie u£ De Gufln 319 gt bus vel potus?À&. Quod.- potus citíus digeratue quàm cibus , eft enim cibus magis materialis quàm potus ; & hinc difficilius digeritur, tmdg»l s Quates : $, Cur vinumaquá mixtum caput ij magisobnubilet, quàm merum ? g. Quia aqua pæxd. vinó fubtilioreft, quófit, ut vini corpuícula fa. Cilius in intimos cerebri receffus devehantur. áqua Ícilicet meatus laxante , ac viam quodammodo (feniti flernentem 5 merumenim, quia craffius ac piu- u i guius, diffcilius (ubtiles pervadit meatus;vini ta« lr tren evaporat;onts , illos traijciunt, acin intimos T devehurtur cerebri receffas: hinc. muftam » fM« "T nüs odorum ell, quia plus habet vifcoüitatis ac du CratTitiei. qaiai- Quates 16. Quid fentiendum de potu here & Thee, ? OPOM'. | &. Hanc herbam Furopz non ita pri« dem innotuiffe, — Affertur ex. Japonia & Chmiï.x i " Mirss ejus virtutes deprzdicant IMedic i Caput 30["' namque levat, & fervat à fomno immune , vapoe T res reprimit ,rene: calculo &ar - ena €xpurgat , j d tollitcapitis dolorem &c., Quzres . Quid fentiendutm de poru Caf- ggmctüf Je? w. Bum fcté patis eife virtutis cum potoZZzee, sWR Eum Turcz ac Arabes noflrz Furopa intulerunt, Conficitur ex fabis quibufdam Arabicis , qui frue lintà &tus eft teno-v m partium, calidus in. primo gra« i t V ficcus in fecundo : lic inpulverem redadtus , in aqua ferventiad tin&turamicoctus , & forbil. W. lango hauü»us, mira dicitur pratlares. — INam & d öïpmws )! hüf iso Ls d n : Pg:r.f« ]chigda.' sl P L. Spiritus vitales excitat , vertizini mede þlïlll' , hä!:üï depellit, juvat adcenco&tionem ftomachi &e, ICui tamen zquiparatur & prafertor potus Czoko- l'ad« , apud Indos & Hifpanos valde frequens, DE 'TACTU. Mm : aA f « Uemadmodum Tactus czteris u a fenfibuseft imperfe&ior, ute Wt Á / LY kxa) pote multócraffior & mate- rjalior , ita meritó norihifi ul- lt Msj timum locum inter fenfus externos mee rctur. Hinc etiamD. Bafilius 1. de verá V Virtute: T actum, vocat , o»nium fe»fuum dom deterrimums emitiit enim legatos. ad fem- fipi d fU5 , s? eorum operá ,. voluptates fuas profé- fequatur. — Placidó abblanditur ,ut magnam Qu& | m $n bomine exerceat tyranmidems ideb [ummá €ura co?rcesdus. — Nos pauca dehoc |fenfu Qug; diidi pertractabimus ,tórurfus ordine , quó ittgn priorum Ífcnfuum naturam examinavi- mus, 4 &lgl(h W&g uj d QUE- d a(ïr) n dun h & QUESTIO I sCuhi [lïlnïl De Orga:gö J aclus. u ARTICULUS L Mirabilis [irucksra Corporis bumani (ttt) ia Taftus per omnes fer2 corporis partes Q e(t diffuíus , ideó aliquid de illo , maximé ut eít habitaculum animaz racionalis , adferendum thatte tíle duximus, Sed quoniam fingulos ejus paf« nifiul tes recenfete, fummuseffetlabor, idque exequi u m Medici potius, quàm Philofephi munus fit, prin- cipaliores hic duntaxat attingemus, e WH ltdue in hoc pulcherrimo regine animse domicilio , arce rationis , vitz zrario , vehiculo aj ifr fapienti , humanó inquam corpore , duo funt j partium genera ; quadam dicuntur Sipilares , n quzdam Diffmilares, | Symilates dicuntut , qua« mgM M rum füb(tantia eft eadem & ubidue fimilís; fivé quz n partes fimilis naturz ac' denominationig clf&n ü dividi poffunt 4 & tales à Medicis undecim enu- m merantuf, (V* Offa, propter firmitatem , ficcitatem & 3 »ftigiditatem omnibus nota, genita ex feminis erafmento , ad totius animalis figuram , redli- tudinem & ftabilitatem à naturá funt elabora- tà4,« Numcius eorum varié affiguatur à Docto- nbus n 32* Pars fecunda, rmessue , ERN n o as m d ribus;alij duc:nta effe volunt, alijducenta quadra- Nut ginta o&lo 5 alij trecenta. incapits,|rrunco & ar- exl tubus, » Cartilago eftoffibus connexa » qualis eft, ex | dun quáauriscon l at. Efítpars fimilaris, — frigida & tür, ficca , ex craísáferninis parte , quz caloris vi con- Qtfo, crevit , genita , ad motuum varietatem , & ad ex- [ ternos impetus retundendos, iT Ligamentum pars ef frigida & ficca,. me- LEU diam inter netvum & cartilapinem , naturam ob« Cüxfi tinens ; Varios ia coliigando, continendo , tegen- COIpl do & muículis conftituendisufus prftans, . Ufus UM ligamenti pretercà eft ;ut offhum & cartilaginum articulationes firmet,viícera fufpendat &c. fni Filli partes funt frigida ac ficce , albz , ob- qterjo longa inflar filamentorum ad motum & carnis * ln euftodiam deftinate, — Sunt. villi per totum cor« QUs W pus hinc indé difperfi, ex quorum motu, & mu« & Ícuii & relique partes moventut. &. Membranapars efttrigida, ficca, lata fangui denfa , partesfubjeétas cuftodiens, colligans, di- & flerminans. — Variez cjusfunt Bu vefica , ventriculus &c, partes ,ut plgura T / Vehig Tendo ,in quem veluti cauda fp eciem .muF- Cujy. culus abit, Conftat ex netvis , villis & ligainene - , tis, que fparfapercarnes, in unam veluti chor- minion damcot&unt, utpeream mufculus motum cdat. Hancreferunt aliqui AA. ad partes diffimilares, pamgs p "u Y Vibra feu Mufcnius eft quafi flamentum & a T ü;mc n, vel fubtegumen caxterarum pattiuam Nume« | -DeTaBa. lnebied u Ed corpaenseuim astecoscs sssencencie cpemudH aueceeeteMg m atf 32j quadri Numerus eorume f'incerrus ', commuuiter tamen 0X d exift.mantur quadrinzenti quine, Feva efl vas. oblongum totundum ' in mo- isel u dum filule excavatum , có finednatura fabrica- "rigida u tum , ut contineat , coquar X dillribuat fangui- s Vi ( nem, "uD e/frteria eft vastotandum , oblongum , ca- vum adin(lar fiftulz , ex duplici tunica confl«ns , 4, ff vena autem ex fimplicifolum; officium àr'eriz at o eft, (anguinem vitalem , cujus irrigatione totum : [Cgln' Corpus vivificatur , temperare, deducere Spiti« s Ul tus , ac reficere fingularum partium colorem, ligini ANervnusparse(t fpermatica à cerebro , aut fpinali medulla exoria , intetiore partz medullaris, ;&'906' exteriore membrana , (piritds animalis delator ad u ! fenfum & motum, — Hinc peznervos omnis moe ymqt. tus perfieitur ; und? in illisrefidet pracipué dolof n & voluptas, De numero eorum variant À A. Caroeft mollis fobflantia , rubicunda ex luY fanguine medioctiter reficcato genita; Carni ini : annexa (unt 1. adep; , pars videlicet oleofior , & pkun j &agis a&zea fanguinis , qu toris inílar exíudat & venis ,. GL ad membranas prafertim sllabitur, 2, 1 g?"[: Cutís Íeu derma, membrana. eft omnium capae ;mcn- ciffima & craffiffims, ex feminis & fanguinis pet» du mixtione genita, 3. Cmricula feu epidermis , : »eft tenuiffima cutisefflorefcentia, — Acdueha fune Ton partes fimilares, u 4 Pattes diffinlares dicuntur, qui ex varijs fi- TT milatibus contexuntur 5 fivequa in paruculas dif- á yumff (Samiæ-: Pars j&candn. Ls GEuouau — t üiixilarcs dividi poffunt; utmanus, quaein E cutem ,carnem , offa, venas, artetias , nervos die . 'Dt« vidun:ur, Dividuntur autem ab H:ppocrate , tf hg partes Di/fimilaresin quatuor principales par- Vfr/'m es , caput , thoracem , ventrem & artus , quarum W n conflitutionem ( omiffis alijs minus principalie la. bus ) modo adferimus. gl Quid fine capite ff bomo * inquit D. Ame» u btof. /, 6.bexameronc. 9. cum totus in capite fit, quí Princeps videlicet in homine membrum, Caf- | (unt, fiodorus/, deanima c. 1f. vocat illud, wima Totu tribssal. ' La&tantiusl, deopificio hominis, f0« | d tins divini operis culmen. Plato 2» 2. part. 7i- gei ,membrum divini[fimum , cuitotum corpuds B/7 Plinius tan- conntxum , Deus parere jufferit. & Qw dem caput appellat /. 11. c. 37, arcem fen[uum. Hinc inter omnia corporis merbra , primas te- riet , in quó omnes fere fenfus recluduntur, &in quo , velutiithrono, anima potiffimum domi- mca] natur. Spharice figure eft , nifi quod frons & ei pars oppofita , tantillàm ii longum porrigitur j n ted, quod confultó fa&um eít, ut in có cerebrum & meinoriz inftrumenta commodius collocari pof- l?erm fent. Sex ofla caput circumambiunt , in for« R mam pectinum connexa, quófacilius , pet illo« häb;t; sum Inte:ftitia, fumi & ftomacho afcendentes. , , ht evaporentur. Sincipiti facies (ubje&taeft ,. ho- ET mini propria, & quz nulli animantium , fecun. i w dum Ariftotelem attribuitur, Pratereà pracie li pua pars,qua ineft eapiti , eft cercbrum , quod fi- Buj cet "EEE - De Tátiw., u d cet continuum appareat , induas tamen partes di» quæin vifum e(t , quarum azsteríor (impliciter cerebrum ryos d À ct« at , vocatur , pofferior cerebel/i nomen habet. zebro defcendunt feptem paria. nervorum ad di- d pt verías corporis partes tendentia, Primum pat quinm €(t nervorum opticorum, Secundum par, ocu« indple lis moxendis. auxiliatur. Tertium. & quartum guftui inferviunt, Quintum auditui, Sextum , ), At excurrit collum ,in aliosque nervos fubdividiturt, lpitl /;f. qui feparatim &d cor , pulmoanes, jecur. &c. tena , CJ dunt. Sepumum, linguam movet, Septem n horum nervorum ufus,his duobus verficulis dee HiS) h claratur. , i d Optica prima s oculos movet altera s tertía guflat , EM Quartaque $ quintaaudit; vagafexta efl $. fte 3 B(imm . puima l:'nguc. at De oculis, auribus, naribus ,. dentibus &c l i in Capite collocatis , jam dictum eff. m Thora:x appellatur pats illa corporis , quz à -figillïf 5 jugulis extenditur ad diaphragma, à fuperiore pare te claviculis, inferiore diaphragmate, anteriore YU j p fterno, pofteriore vertebris dor , dextrá & fiüi- j li fira,. duodecim coftis circum(cribitur, Pattes habet alias continentes, alias contentas, Contis Í llüg' nentes propriz , aliz molles (unt & carnez ; ali ndr . » o oflez & cartilaginez , qu medium locum occue pant; alie membrano(z. Partes offez aut funt frt? Anteriot rÁ antice , adfpoftice , aut laterales, ] peclus, — Poíterior dor» jl P?rs dicitur fternum , feu MW 3 fum s 3*6 Part fekunä& QgZVceme sss UUMEQAVIEAA RE IN IgaE ) Em S-—h»e-n——wm—-i--—BüüH-.---!-'l---.. fam ; latera dicuntur coftie, Mmbranofe pare ten tesfunt pleura. & mediaftinum. l'artcs contene LT ta funtcor, pulmones , venz , areriz &c, De A qvibusfingulisexattius agere, ad Medicos per- TIof t£ingte dl De Corde dixiffe fufficiat, quod fit princi- dtiu pium & oificinafpirituum ,. à quibus vita nofira Q dervst, & undé vitales operationes nafcuntur, t ldcirce etiatn à Magno Ariflotele primum vive ^ r .,Q ultimum morienti: nominatur, li, Qualem veró fitum habeat, & in quam po- t tifffmum partem indinet ? non. conveniunt. AA, &t Avicenna opinatur, quod finiftram verfus pro» p pendeat potius , quam ver(us dextram : ratio illius 4pic & (equacium eft , quia pats finiftta corporis hu- Tiédii snani frigidior eft , id(ue , utajunt ,. ex confenfu A univerfali fchole medicz, — Itadueneceffuim fuit, n damnum hoccumcaloresccomimodo ,. digerente füm & vicinoreparari, Idquodcontingit , dum in» tæ; €linationefua, cor tále temperamentum adfert: Qu fic una alteraQue qualitas elementaris permixta Q temperiem falutarem & idoneam efformat, | Ali« fün ter (cntit Calenus : arbitatur hic cor tam exacté pell fiuatum effe in pe&tore , ut nec ad dexteram , nec (10 i ad finiftram moveatur, ficut nec furfum nec dcot- ftribi Ívm fle&itur, Pro fundamento utitur, quod cor inloco fuo firmiffime , & illic, ubi opportunum 4 " Tdäw €i rzcepiaculum eft, ftabilitum fit: Nec . vero illi r commoditatem eífe, undein unam gis. quàns n P inaltcram moveri part«m poffit, Juadue fen- l nunc tenwtia » De 745!!.' 327 f—-l 1 tentia, cum rationum pondere & authoritate gra- OR vi nitarur, cenfenda eft probabilis, , D Thoraci fubítratus eft Pesrer , Cujus antee A [ rior pars «bdomen appellatur ; umbilicum in me- dio habet, cujus parstuperior à Meédicis Hypocone princi- drium dicitur, quoetiam nomine partes laterales t dici folent, Continentut in eo vcntyriculus, amene i wamlfo tum , inteítina , &c. Ut AÀrtus vocantur membra ex,crunco enafcene bia : alij ex hisfuperiores funt,, & vocantur mae i nus, quaà fammo humero usque - ad extremos t M articulos extenduntur : alij inferiores, vocantut jsp pedes, àcoxendicisarticulo ad fummes digitorum ?i apices. Porró manus humana organum eft, om- Uæ nealiadinftrumentum precellens , quippé que jenlt m LÀ L.d capaciffimaeft , quid quid in 'orbe eft operandi y il omnia in omnibus , eft lingua abfentium , memo-« qu riamemoriz, cujus omnia füunt opera ut magie u fire ; omnia miraculaut Dominz : omnia obfe- "f quiaut ancille. HineAnaxagoras intelligens , gt Cum qu:nta ratione. & fapientia magna mater na« g, tura, hanc partem fabrefecerit, dixit nil cogitari "m poffe perfe&tius , nec organum cum majoti artifie r D« cio compofitum. . Cojus pre(tantiam pulchré de- (eol« fcribit Theodoretus ferw. 4. de providentia. jcot Atjue hz funt precipuz partes , — perquas ML ^ Tatluseít diffufus. Reliquis partibus ,^ minos [ö dh principalibus , defcribendis fuperfedeo , quas per FM longüm explicatas v « idete eft spud Mccfiws. Prq li munc Quares n(lh X 4 338 ?ar: fecunda; d Quzres 1, Quot. membris univer(im cone dift ftethumanum corpus? & Obfervationibus anae H tomicis compertum effe , totidem eífe in humano x)&am corpore membra , quot funt in anno dies ,. vide- imi licet 3 65. Decensproindé eft , ut homo (ingulis dicbus pro fingulis membtis Deo conditon fuo plcxc gratias agat, phan Quatres 2. Utrum membra corporis humae Pf ni, non referant. fpeciern Politici cujuídam regi« quit minis. . quodíic; equidem miram planà &b imaginem gubernationis politice in partium hue Pa mani corpotisconílitutione, divina íolettia ex« li prefic. teyt Quemadmodum enim princeps in be« nécon(lituta republica providet, ut civibus aC eli fubditis alimenta fübminiflrrentur, ut ab ínjuíta (; viferventur incolumes , utdenidue honeftorum * d M ferum cognitioncimbuantur; itatres funt in hue manocorpotepartes praecipue , quibus (imilia munia perficiuntur , jecur,cor, caput, — Etenim in jecore quafiin culina, cibié ventriculi prom- £ ptuatio, inquo ex parte deco&tifuerant, tranf- mifi, elaboranturt , & perfeClé excoCticateris 5 pro rata portione di(lribuuntur, — In corde ftatios nem obtinetappetitus ira(cibilis; qui quafi belli« V pur dux hollilem vim repellit ,. & the(aurum vitz in hts Corpore potiffimum reíideatem | confervat, In mut capite tanquam in regia prae(idet Regina, Ratio ac ) lumv fapientia , cum fuis,qui illic excubant , (atellitibus , hoc e(t, fcnübus, rerum cognofcendarum nun» SImI ijs 3 ,uibus tanduam adjutoribus, ad fcientias pere fou didef- De Tátl», 329 L de aof d C0f difcendas, Ratio uti con(aevir, Reliqua corpo- 4 at rismembra fubditorum locofant & rationis di« Jff4t0 €amina , velutiprecepta exequuntur, Ecce ! Vi lmaumcmbc i€ ordinatz politix, ute$ 3. Utrum non dentur animalia due mguh: v plex cor habenm ? p /Elianum £. 10. docere, ele- hantos binis cordibus dotatos effe , quorum unà hurh alteró. ad adiram & adbelligerandum utantur : p g uietem & pacem ; animal enim pacificum fimul pl:nc & bellicolum eft. . De quibufdam hominibus fl« Píalm:fta R cg:us inquit pfal. x 1. iscorde &* corde l "u locuti fun: ; quod non: 1tamrclhg:ndum eft ,quafi in bt reverá duplex cot. habuerint, (ed in fenfu . morali buiti eft intelligendum , ut Vatablus interpretatur di- T cens : incorde (j corde loqui, eff duplici animo A loqui ,aliad dicere , alind fentire, ip ll« fii m ARTICULUS II A türm .. Quodnam fit proprium fenforiuma ttat [ Tacfus? Itca proprium fen(oriá tactus, magna eft intet g C fput* Autheres difcrepantia;imoAriftotcles ipfe hac hd in parte fecum videtur pugaare, dum ex diverfis ( locis, diverfitextus colliguntur ;in quibus modo It » cot , modo carnem, modo nervos , modo Otgae ov num Ta&üs , :nooninatum vocat, bU5, Themuitlius in (usparaphrafi c... $9. & 40, Simplicius texz, 1 16, ponuat tactum præc:puö in f €orde re(idere, p j X5 Ávie Pav: fecunda. [ emeiened hEAC cecesrs AV Imcnoe Füctmascmeny. Grsscsem- QUNEER, Avicenna I, 6. NaAtuml.fc. de Talm exi- £t mius P. Snarez ]. 3. de anima, PP. Conimbric pla»äi »» p hic; Artiaga & plerique KR vim tangendi exifti- .| ditin mant refiderein catne & in nervis fimul, Philopon, incom, ad text. 106.€ 1o7. bujus r& qua. LÀ lium lib.tenetíolam carnem effe fen(orium Ta&tüs . quàmvis fubjungat , quod fesforium — proprie ef [im, (àt1 Spiritus. Dicendum TaQum immediate - fubjeGtari ; Qw li. tanquam in proprio organo £» servo quodá,qui ut Anatomicis conftat , íuo modo carne involutus: , pton n difperfus eft per totum corpus, itautanimal fit eoy veluti rete quodam per totum corpus difpere tiri r:in; fo munitum , &undidue feptum, vt qvàm citiffimé prafentiat ; quid nocivum , quidvé utile | hntur fit toti animali, » V, Caroautem , in quantum cone tra difLin&ta à nervo , eft medium ,non item orgae | f Utj num. la Galenus l. 1.de ufie partium c, 16, & 18, multisQue alijsin locis. Fern«lius /. de ani- Temt £2 facult. c, 6. Albertus M. Bannes, & Thomifte put €omimuniter cum S. D, Probatur 1. Conclufto authoritate Ariffotes E lis , quiin przefenti 7, 3. e. 11. texiw 116. habet tion, fequentia verba: omnino autem fic care Q9 lingua tumí ftfe ad bujus inflrumentum (ensis ( nimirum Ta« ffo €üs Vbabere videntur,ut ner d* aqua fe fe babent hiffg ad vi(um (* auditum atotie. olfatium. — árqie 4 "tl T wec ibi profetho ( (cilicet in carne ) megsie bic ( in l"lm lingua Yperceptio fenfusfiet , cum inflrumentum hn m fuper Qug 1&3&: à rt fenfibils tanpituv , ut quifpia extre- De?fz&u.* 33x p SERLOmPaa I -t vacm RI ]u t .extrgmum,on)li pof[merit album. — Ex quo etiam nitrbnt planepatet , dinfirmmenteem fenfusipfins , quó ves lial ereipientur tangibiles ,iatuseffe collocatum, mt iximmif, Sicenim(? in boc fen[ufiet , id por- v) quod in catevis [enfibus fieri . folet, .. Senfibi- » hi T«ls : lium enim ,. fiin spfis. in[flrumentis ponatur . [ene [nm ,non fit ,wtpatet , pevceptio. At fit s . f [uper i i carnem ponatur tangibile ,. wut docet experientia, Quare [ine dubio ip[acaro medium e[ft i. taiu, ajt&l!i j Á quhut Hac Ariftoteles : ex quibus patet , ipfum potius Jutty , pro noflrá ftcuife fententia ,. quàm pro Adverfa- j ltet riotum;hinc quaado unus aut alter textus in con- trarium adducitur, dicendum , quod ninil. hac de dipt« : quim ze in alijs capitibus , abíolute definiverit; fed more TU tancam diale&ticó difputaverit 5 in prefentiautem T libro , ubi agit ex profeffo deguftu & tactu , ab- none folute mentem fuam declaratfe. — Qug verba pro- ut jacent , ipfemet S. DoGtor in eit, l.. le£l, 12. in ) qui rem noflram declarat ; uc videre eft spudPP.Come plut. hic, jfti Ia $ Probatur conclufto breviter etiam ratione L fenfibile pofitum (upra otganum non facit fen(a- D tionem; fed per Tactum fentimus aliquid pofi- tum füpracarnem : ergo caro non cít organuim , j i Tee fed(olummodo medium Ta&us. Major parte t« ( fufficienter e(t. probata : & conítat ab induclione ;! * reliquorum fenluum,Minor autem conítat expe- rimento omniurm fenfuurm. Notandum autem nomine carnis , ectiam intelligendam effe cutem , " quatenus hac facit unujn quid cum illà; aliàs enim ; f!f facile 7111 31* Par: fecunda, GIARQSUESBBEU camchzccOWUUP VNIISUNENUGRGUAMSD i s facilepoffent. refponde re AA quàmvis organum tiCas (itipfacaro, adhuc illam non fentire im- noht mediate , (ed mediante cü'e$. ideodue non fequi , »^ imol quod fenfibileimmediaté (upra fen(um pofitum , — r fentiatur , fiquidem nihiltang bile externum fen- pb titur pofitum immedisté fupra carnem, fedj (upta ; ff cutem per fe loquendo. lgitut. nomine carnis , ! quam medium Tactus e(fe diximus , venit etiam , quem: cutis, 1 tuiii Confitmatur : fenforium Taclüs debet effe s« valdé attemperatum íeu parum aQtivum , ac pro- ; Hin indéterreum , ut qualitatesactivas & — tangibiles Wry percipere queat 5 nervus autem ille eft natura tet« rem &tcrafle, cum tamencaro fit naturz acrez | (nnft & fpongiofz : ergo illeerit organum Ta&tus, hac L: veró duntaxat mediam. [ ttxt,ï Dices 1. conflat experientia, quà percipi« hi gnus nos tangere immediate, per quascunque pare Qtt tes fentimus , utmanibus v. g, quibus palpamus caloremacfrigas &c. [tem i vel levitet caro vt pungaturaciculd , flatim fentit dolorem ,. qui fit maxime ad tactum fpectat. OM w. Sentiri quidem dolomem , verüm non in Íent ipfacarne, fedinnervofuppofito, Sicut ergo fi vis f ex gua pellicula interponaturcarni noftre , & ita feriatur ab aliquo. corpore tangibili cum dolore, ïtur, non recté infertur pelliculam eífe organum Ta- m &üss ità nec bene concluditur. in carne effepefi- U tumorganum Tactüs , ex «ó qued illa pulfatá , fly ff:atiam usiclum & dolorem. fün Dices "— p— De Ta«fiwu., 33 x as [ od g Dices 2. Dolor fentitur in aliqua parte car« tite if noíacorporis, inquá tamen nullus datur nervus ídi, ^ imó longé abeft ; ergo organum Taélàs potius (nm, incarne, quàmin nervo eft cenflituendum. Ant. Á* — prob. incorde enimnullus datur nervus , & ta- men in illo intenfiffimé fentitur dólor. d(üpt camis, &. N. Ant, & ejus probationem; cor enim i eliti qnemadmodum fenfum habet & animales fpiri« tusà cerebro participat , fic etiam netvis contat TT ab eó du&his, ut vehiculis ipforam fpirituum. " Hinc ait Ariítot. , 3. de part. auimal, €.— 4« copi " zgtbiïtl wervorsm incorde e(l. fg t Dices 3. Nervi funtadmodum terreftres &€ at confequenter nimis fiigidi & ficci , velut inquit Atifl, 2. de generat, animal. c«. 4, G in hoc 2. , at text. * 9. ubiafferic, pilos , offa, & nervos non rcii habere in fe fenfum aliquem €x eo , quod fint ni- mis terre(ires : ergo. iue pat- ipyul R. Ariftotelem loqui de aliquibus alijs net- vis ,nonveró de hoc nervo ta&kivo , qui in tempe- g en n qül rie jam explicatá prius , habet effe terrc(tre, Vel fi alicubi vere dixiffeinveniatur , nervos non qon n fentire, intelligendum eft id ad füummum; dc nete [ Vis Íeor fim ab omni medio intrinfeco, uf uzres 1, Cur eflate, (i corpora tangan- & yotta tur, (int taugentibus frigidiora, quàmhyeme? Tr ! * cum deberet potius contrarium contingere ; hy- :püfl' ems eaim eft frigida, mítascalida. m Ex Ari- 3u ! flot, quia ingftate corpora fudore ac madore pet« f funduntur; madorautemin partibuse quibus e« friaüat pid $14 Pgr:ï[;wnda. Lf ma.nat'frigiditätem' folet inducete, (þpö fi-dicas &un €tiam carnes , qua fudore non perfanduntur , cífe tentia. tangentibus frigidiores? x. ldverum effe ; fed » , &t exinde non fequi madorem non effe caufam illius . DTl frigiditatis; ideo carnes tametái non, perfundantut L fudore , (ont eftate tangentibus fripidiotes;, quia NT materiaeadem, quainmadorem folvi folet , ad Uns p partes externastransfunditur , inquas frigidita- tem inducit diffipatis partibus tenuioribus tàm. | 'ricmï igneis , tüm aéreis, jed Quares 2, Cur facie minus fentiainns fti- | & g"5, quàm inaliaparte? g, Hoc provenire. ex t con(uetudine , cum enim facies femper fitexpo- l l nm fita aéri , five frigido five «sldo ,. hinc ab affuetis | ltti nen fit tam vehemens paífio. Accedit, quod ab | fedir intro habeat przetereà aüxilium , nempé calorem , Y us pergenas diffufum ,toto corpore veflimentis be« Ia né munito, tili fhuli hb QUJESTIO II, Qu De Medio Tacíau*, pot ARTICULUS I. a (i(l; Utrum Taclus baleat aliquod tmedium externums ? 4 oWl Wi Vertoés hocloco contendit, omnin? necef« büg farium effe aliquod corpus medium ipterje» U(p : . &umn N s De Tatta, .-—i p hu n rdol &um, inter agens & animal. Verum hac fen- d tentia à plerisque refucatur Philofophis , tenetdue ! ) -- l contrariam Ariftotelesinhoc /, a. text. 215, & h illi D. Tho. ibidem /ect, 25. Ex de fenfu & feníato Qantt letl, s. prope finem, his verbis ; fjewt alij fenfus » qui fiunt per medinm exirinféeum, itagufius C tan &us permedinm intrinfecum, kt; 3d pidiie Probatur breviter coaclufio tatione & expe« g tm ricntid quá conflat , quod licet inter tactum & ob jectum tangibile , nihil mediet ,tamen illud obje« sri &um Íentiamus, Deindé, quod in Vifu, Audie i & tu & Odotatuadmittantur eju(modi media extere u n3; perqua fpeciesab obje&ó ad . fenforium de» (ucni feruntur , nonarguit, etiam fimile medium debes "D redari refpectu TaQus , hicenim ( uti «tiam de t ! gufludiximus) eft fenfus valde imperfectus ac j materialis , ac proindé indigetimmutatione natue* tali ex parte organi ; econtrà tresdicti fenfus funt multó fubtiliores , qni non parum fpiricualitatis habere videnturj & ideà requirunt medium alie quodextetnum , per quod fpscies ab obje&tó ad potentiam propagate fiunt fubtiliores, qüantó majus fpatium ( fervata tamen certá proportione diflantie ) inter illaintercedit, if Dices t. Singulaanimalia vivunt vel inaquá ; » Velinaére :fi inaqua flbtangunt corpora uda & madida ; ergó mediat aquainter tactum & tangi« «l bile ; i veróin aéte? mediat azt faltem regularites uj €x proportionali rations , lcet rmediatio aéris nog dul fit ''''' : $36 Par: fa—'t&dd. fitita manifefta propter minorem fenfibilitatem - " aéris intercepti. Il &. hoc fo lum probare, per accidens datï L .iæ fm aliqnód medium extrinfecum tefpectu tactus $. vi« tio fus econtrà, auditus & odoratus per fepetunt ejuse Ium modimediumextrinfecum , ita ut fenfibile noti poffit movere fenfum, nifi mediet corpus extrae It neum e. g. vifibile pofitum fuprà oculum & audis t bile (upra organum auris, non mediante corpo« tih z« exttaneo,non poffunt movere ad fentiendum $ dit attactus ( idemdicdegutu Y requirunt medium E. feparatum folum per accidens, quia vivimus in LT airevelaqua, nou quia fen(ibile pofitum fuprà carnem vel. linguam , movere non poffit tales (en» [n fus, Qul Imó ex hoc ipfo confirmari poteft conclx;- ïi? LY fio, quiadumaér & aqua immediaté : animal ate din tingunt , proximzin ipfum agunt ;atdue adeb noni Ári femperac per (e datur refpectà vta&üs medium tri externum i Reípondet adhoc Averro&s, dicendo , a&« L remGLaquam , cum (int loca naturalia animan- tium, in fua nativá difpefitione minimeinilla tsé agere , aut ab ijs fentiri; verum , fiaér & aqua , det Contranativum flatum alterentur & qualitates in tactumagentes foriantur , calida & frigida core ls puícula in fe admittendo ;Stuncanimaleacorpuf- 4 , pen cula(entire, qua tamen non immediatein ipsum W agant;fed peraquam, aéremvé incerjedum. Contta tamen cfl, admodum probabile effe; I | i quo p-—— didber L-J ———De TA se, 3 ;..7? N quod elementa esíam im n.atwuraþli üatü, pofï'mt agta reinanimantium Corpota; fiquidem per excef- as d fum primarum qualitatum ea fupersnt ,. & à fors ; Y tiori agente , tàm in naturalileco, quàm - extra il« y tj lum ; poteft dariactio, |t t Dices 2, Atiftoteles docet , quod fi quis j u t aill percutiatur clypeo, ita ut tam clypeus, quàm animal eó provifum percutiatur ; in hoc cafu fen« Qorp titur percuffio mediante clypeó , tanduam me« adun dioexterno. ltem (i intra aquam una manus medut palpetalteram ,. palpat quavis alteram median- (f i& te aquá, y»lipi && Ad hocargumentum codem mode ficut Jl prius , nam clypeum , quó mediante animal per- cutitur, & aquam mediante quá , unamanus pul« w fat alteram , fe habere cantüm per accidens in or- i d dinead ta&um. — Id quod ipfe S, D. in prarfent 1 n Arilt, rext. 115.168,23. declaratdicens : i» alijs ml (tribus primis fen(it us)medin efl ex nece[fitate s in tailns autem qua(i per aecidens, in quantum b, i &ccidit corporatangentia e[fe busmetlata. fnim?ü' - Quares hicobiter , utrum per folum con« t tactum naturaliter poffit alicui reflitoi (anitas ? vi« 3901' ] dctur quod fic ; probatur id. expctientijs varijs s j n nam :i.in Hifpaniafunt aliqui, Quos vocant fa- | of« lutztores ; & inItalia, S. Casharinz vel S. Pauli Í i n gentiles, qui foló ta&tu varios morbos fanant. 2, in Flandria,quot quoz nati funt in dieParafceves , psum quot quot nullo feemineo fetu intercedente T dono f;eptimi maículi legitimothoro nati funt, - q Íani« Part fecmf;dn. diedi*in. p fanizatisäb varijs morbis , fe præditoä gloriantufs 3. Reges Francisefolo Tactu (anant firumam. 4 ä Ala W D« Pyrrcho Rege tradunt multi , eum certi digiti contractu loenoíos (anaffe, Probaturida, ratio» h fü ne ; nam ficut in hetbis , lapidibus , atimalibus in* veniuntur virtutes fanandi , itanihil repugnare vie hàl detur , quia & intrà humanam fpeciem fimiles vie rés inveniantut , ita ,üt inunohomine, - fit talis ] hu lapidis , in alio talis planta , 1n tértio talis animalis vittus, — ítem aliquinaturali complexione, funt tb tut &ocivi alijsafflatu vel ctism vifu: ergo ex ijídem caufis , naturali complexione , erunt ta&u alijs M falutares & medici. : fit d. Tamen negànvé , netnpenon dati virtüre it, £em naturalem perlolum attadfam . fanandi alios; Vor, quia virtus fanandialios , per manuum impofi- &ü&i tionem , & confsquenter per taltum tribuitur à S. litteris , grati füpetnaturali, cftdue juxta S. Paulum , donum & gratia gratisà Deo data , cone fequenter noneftnaturalis, Adi. experientiam dicitar, falutatoresillos quidem non cífe. univere fim damnandos, fed hoc non eífe donum naturale, verüm füpernaturale conceftumn ijfdem à Deo ; Idem dicen« | ftae pet alienjus fan&ti interceffionem. dum circa fecundam expetientiam; non enimab- * pn D fimile vero eft ( inquit Delrio ) ob Divihonorem ; & Martyrij fanClitatem & honorem conjugij s* 1 d Deum id sliquibus conceffiffe. Ad 3. circa vire tutem R egibus Galiarum conceffam tactu. fanan It quam s lion ?V*WQPQfïöüïäüppmdices. , fuamasin dicitut ,. E RD P —— o hs antuhï dém im-' dicitur , caai fuiiïe-dlivmam , & calitus ijt (l 43 petratam , interce(fione ac preeibus noflri (anctt dji 4 — Marculphi Abbatis, Ad4 odcp yrthidigito , id fatio* veltmendaciumeít, abadulator busit ibus confidlum , vel certé ope dernonis efl actum, T - Adrationemexla pidibus, plantis, & ani- ilesni talibus quibuldam de 1 lil fumptam, dicitur esmni- á 3mis probare , probat enim talem virtütem cuili« jimal b bet intrà fpeciem humanam conflituto individuo 4 flmf debere competere ; icutob cercum tem peramene ij(ur turn cotius fpeciei lapidis , plantz , animalit come u dj petit, quod camen falfum eft, — Adalteram ratio« L00 nem dicitur , poffe aliquos ex naturalicomplexio« &i€ , eíTe nocivos alijs , non tamen ex eadem fanatia (ioti Vos, bonum enim w ^ fingulis defe&tibus, €x integrá caufa , malmc: yul li ARTICULUS ii. j, U — De Muio izterno dadli;, jentalt uniVBf' 7A Uod nam fit medium. intrin(ecum ipfius "TaGus ; & quod ejufmodi medium omnine ] DCOS fit admitten dum, fufficianter diximus in articulo dicte Ifi i 2. prioris queflionis , ubi flatuimus, organum Tactus potiffimüm & primario refidere i nervo : t gl -.': ; *—2 uüodam, per totum Corpus retis inftar expanío, (à u » cutcato , quatemusconttadillin&ta à nervo , fig internum medium ipfius , pet quod fpecies inten- junin d fenfae yam ! tionalesadillud dcfcwmqr,moygmaiua à 2 ) gtf ticadpe Vs Pars. fecmnda, L " j tionem.. ïägïcbïligimr ex $. D.qui inl, ». «4riff. j text. 116. l£, 22. ita concludit 1. Unde smanife- L flum efl , quod arganzm fenfitivum ,in fenju talius ^h " ( fjt intus : fic enina accidit in boc fenfu , . ficut. * dm Noa enim fentiunt. auimalia ,. fenfibilia 4fij &lijs. [ appofita [apra ovganum feus D e 2 femtiumt amrem ii it fenfibilia pofita. [uper carnem, — Quare — manife- flum eff , quod caro mon e(&. ovganum . fenfus , fed Hl apedium : nonexternum , ot priori arti E culo gro- bstum eft : ergo internum. Bfgc Probatut conclufio rati one : cato nequit effe M ipfum organumta&tus: ergo tantum fe habet per Wi modum medij intrinfeci ,intranei. & conjundli , T cum caro(itveré aliqua pars animalis fentientis lt intercedens inter (enfum & objedum , its enim dow gnedium intrinfecum explicuimus : de Guítu 4. 2. W art,y. Ànt. autem prob. organum — tactus debet fug Tne effeterteum ; fed caro non eft terrea, — ed potius aérea cum fit humida & calida , veluti ob eandem ftn tationem fanguis cenfetur actese natura effe, quia qi «(t humidus & calidus, que proprietates infunt lt Íit aéri,tanquamelementaricorpori: ergócaro nom erit proprium organüm ta&tüs, — Confeq, conftat: dDI( M.autem eft tüm Atiftotelis loco anteà cit, ubi ] Íti j taCtum terre tribuitzaitenim : Za&liviom antene E sevrea , gu[latioum vero [pecies quadam - tatins ef &c,.— um etiam D. Thomg ibis. lett. eit. Tl ubi fimulverba Ariftotelis explicat & confirmat , " u) dicens : dicit ergo primos quod ovganum ta&ius. at« ! mbmmr terra ; & fmiiittf.organuwfï qnfinss q:tä *De Tatig, | 34t efi td&;'u-quidau's &'c, & paulo po (tj de orgame isift qnidem tablss ratio efI , quia utdicitur 2, de ani« u A ma,erganum tatius ,ad boc quod fitin potentia ad Ü eontrarias qualitates tangibiles,debet effe smedie- &riter complexiomatum y & idco opertet: quod fít 1]ïliiiid n ibi fecundum quantitatem plus de terra , quia ime Mnife* ter alia elementa minms babet de virtute AUTUM, HacS.D. , jl ) p(0 Dices: cato non fentit per modum ergani : ergo nedue nervus taclivusitafentiet, prob. cone t €q.ideo caro , . dum v. g. pungitur, non fentit «t prt per modum organi , quia habet fenfibile pofitum m&l ] immediate fupraífe ; fed etiam nervus poteft ha« ( bcte fenfibile pofitum immediaté fupra (e, quan- eniit o enim quis pugionme lethaliter vulneratur , tune Ml. p A - Pugio non folum fecat & dividitcarnem , fed in- A fupex & nervos. per totum corpus expanfosim« j jl mediaté penetrat: «ergo..nedue nervi in. hoccafa 4 fentient immediaté dolorem. per modum organi , Qp quod manifeflé falfum videtur ; ponamus enim nervos , denudari tota cute & icarne extimd , certé n p )tuncacupungerentur , fentirentaccrbiffimum i dolorem : erso quodcaro, dum pungitur , habeat L Íen(ibile immediaté fuprafe pofitum non impedit gt ab ca rationem ergani fenticütis, MHW Adhocargumentum reípondet Joan. à! S. ,deé r À 0. qe g, ert. G. $. quodveró:. quod fi totaliter ex omni parte caro detraheretur, ita ut nom títidi J poílet. tangi. medianre carne , nervus fortenon r fentiret id,' quod fibi immediate opponeretur. , h / 3 quia, mQ , Bart fetunda, Quia nervus fe fola efl n imium terreftris , ficu: of fa & piliyà carne autem . mollificatur. — lIadé die ä €it Arilt, 2. de gener. anim, C 4. Et in boc 2. de : aPdnim, text.7 9. nervi spili & offa , nonhabent in fe aliquem fenfum. — Verüm, citcà hunc textum, fii dicit Cardinalis Aguirte ; fe ia omnibus locis, in quibus Ariftoteles agitde nervis, ftudiose inquie qu « fivifc , nec tamen invenire potuiffe ; hinc forté ex li ineüri? Typographi efl omiffus. ^ Quare cit, tü Cardinalis dat aliam folutionem , dicendo , quod fi netvus perforatusin propria fubflantia in diclis f ü ea(ibus , fentit dolorem, id fieti praternaturalitet f folàm ; quoniam utre&& monet $.. .D, 4, 3. lef. 42. cato efl medium connaturale ut fentiat ta&tus, y D Neque tomen eoadmiffo , -videtür nervus in eà ipfa parte fentire dolorem, quá pugione fuit lx(ug i tl & immediste taClus , fedinalia viciná paree., cui prior illa defervit, utmedium p raenaturale defc- li tendie (peciei ,qui mediante fentiat, f Inftabis : ergo etiam caro poterit effe orgae« $um tactüs ,dicende , quod non fentiat id, ^ quod fibiummediaté eft fu mæ'pa-rti adharet, perpaütgm' . fed 9"04 me" 4 &, N. illatum 2 caro eni m » nihil foperpofi tum habet , quod defetvire poffit vt medium cone náturale tingendi per dire&am emiffionem ; ideae ue nulla ejus pars mediante altera fentire poteít, sut habererationem organi, — Nervus autem pet Íe loquendo carnem fuperpofitsm habet , mediá quá fentiat , per duc&am emiffionem, « Quaré fi pet Den&.c " us u) 3 dimm M per accidens tali mediofpol;ietuf , poterit adhue n ! dlc bhabete rationem medij praternaturalis vi partis , 2J€ ugimmediaté in feip(3 tangitur 4 && rationem ergani in parte ipfi vicina, L Quaztes 1, Gur homotactus fub axillis cie ts tius tidet, quam apribus , nafo &c. tactus ?. 9. n ü l] quia ibi eft concuríus plurium netvorum , & quia etium medium tactüs , fcilicet caro , eít ibi fubti« [ lior; & hincfit major feníatio. — Qued tunc ve«- j £il. tum ell, fi talis locus non nimistangitur, quia fi qui fieret per excellens (enübile, tunc. non fieret. talis df at delectatio ; & quando fic tangitur; tunc ibi diffu- (&q fio fpirituum ex multis netvis ibi colle&is, tandem venit fpiritus ad faciem , & fic inde caufa eft t gisüs, íl d V Queres 3. Cur nemo fe ipíim titillando ail fifum commovet ? & ex Ari(lotele,id evenire,quia , ül Íc ipfum tangens precognofcit ta&tum , fic nul- ue lam patitur ditillationem ; rifus enim ez titillat ione fecutus ,. cít quzdam mentis alienatio , hinc afgl' jattendenti & previdenti titillationem ,nog quii fmovetur xifps &x eà. pIDXl' qd TU ( gulh j PGI di ultäü QUJE- Ys pcl ä(;w)ä GincHuSnédES Cemcniscsa ) Eums U el QLIPE S'T10 III. ).H quc De Oäje&o Jacizs, du pu ARTICULUS l. fpet qui Q,eænam qualitates- pertincant ad olqe- lt äum Tdä?w ? tib u Bjc&um Ta&us efïe t:ng&bdcm feu ta&u UI O ipsó perceptnbllem qualitatem , confentmnt IB; ! Do&ores , quia nullaalia ipfi propria , & difline ii EE fcniibnhbus proprijs aliorum objectorum af- ln fignati poteft. Igitur objedtorum tactilium no« PT mine veniunt omnes qualitates & flatus. natara- s. n lescorporum , præter udercm ; colorem, fonum , | & fapoa em, qu "Septem contrarietates tanpibilium qualxta- n tum enumerat Philofophus2. de geserat. text,8. Tit Primam fpeciem qualitatum contrariatum , Cone Qu Secundam in ficcó & ftituitin calidó & frigidó. - h humido. 4Atque, ficot iniftis , exprimuntur de quatuor prima qualitateselementotum ac cete- dor rarum origo, ita etiam precipaum objedtum Ta- tto é&tus confiftit, Tertiam iyæcxcm contratietatis t ponit in gravi & levi j reverà enim ipío tactu , fu« li flinendo aliquod cotpus , advertimus an fit grave pn velleve. Quartam in molli & duró ; quas quae ü hmcs compreffione adveitit tadus. — Quintam Ccer- W e De Tatfis. aactet: — 345 Qenüituitia luErico & arido. Lubricum aut&m eít, fapra quod aliud difficulter fuftinetur , quoda Que facile manibus elabitur , velut angvilla. - Arie dum autem eft , quodfacile tactu fuftineri & ap» prehendi poteft, — Sextam inafpero & leni ; A- fperum eft , quod partibus inzqualibus conftat, & quibufdam extollitur , quibuídam deprimitur. / ( Lene autem quod z qualibus partibus coalefcit , ut tabulalevigata. Septimam tandem confltituit in craffo, Grtenui$ craffum eft, quod facile fe fe T2 continet & iníeconfiftit, "Temue autem , quod nliott eft repletivum , feu quod facile fe in alipd. corpus üile infinuat, « Addunt aliqui. titillationem & . pruri- ni« tum , fentiturenimnon taaquàm calidum & fri- - fif« gidum , aut aliquid fimile, íed ut delinitio queee i dam , & cotmmotio tactus, n Prateteà funt quoQue alise qualitates ta&tiles, quibus examinandis pars magna medicinz conti« netur: festamen phyf(ica elt & revocanda ad ge- luäffi; 'MFAS- neraliafy(temata, —Sunt autem ille qualitates , quz afficere poflunt organum tactus . in partibus : CFR' «s prefertim interniscorporisanimalis ; quibus e& w[Wf de causaadmoventur arte medica , ut affrictu fuo, dvm fibras vifcerum afficiunt , & tangendi vim «l T* [roritant , motus & mutationes eas determinent , )u que corporis valetudini profunt, — Porró has qua- hf 0'1 litates in concreto acceptas appellagt Medici , di- tii gerentia , tefolventia, emollientia , adftringen- tia, cauftica , veficantia , emplaítica , cotroboran- qu ul tia ; diaphoretica & aliainnumeta , qua totidem $ qualita- ( NEde: 346 ——Pm fefxndd. p T. p Qu-ali;atcs u&ilcs»-wü;;]t,—in ufum medicinz fervi en» fattO tes, — Phyficiautem negotije(t ad. prima . princie | m pia revocare hujufmod! qualitates, »| ^qui Utrum autem dictis. qoalitatibus tangibilis bus adnumerari etiam debeat Dolor & voluptss , il h, variant inter fe Authores, Eximius P,Suarez /. 3. de lanq'u animac, f.( quem fequunturalij , veluti Theo« philus Kaynaudus in 7/ecleg, Natmral, difl. 8. « BRM, 3 7« Simon Pontius/, de Dolore c. 10.. ) f docet, Dolorem & Veluptatem pertinere. poe (lis, tius ad appetitum fenftivum quàm ad íen(ite» lus tium Tactus, Dolorl li Conimbricenfes duo diftinguunt in tj & voluptste, nimirum actusipíos dolendi, oble- Dul &andivé; & obje&ta horum a&uüm, — .Objectum & cauíam doloris dicunt, mutationem notabilem UE UC d. factam citea primas qualitates, ut dum manus ad- e uritur, vel divifionem continui, ut dum carni vul« susinfligitor, Obje&umecontrà & caufam vo» imzä LOI luptatis conítituuntin appulfu qualitatum tempte ramento anitmalis maximé conveniencdum &c. Ex | ta&j quoinferunt hec objecta noníolum pertinere | adappetitum fenfitivum , fed. fimul etiam ad ta- [ii ä pit &um , quamvisíub diverfa confideratione, Pere ! H tinent ad appetitum feníitivum , quatenus fmuta« tio notabilis qualitatum primarum & divifio con« t tinui ( in quibuscollocant dolorem ) & illapfus 4 D « L(:0: ille ipirituum temperamento maximé convenien- tium ( 1à quo collocant voluptatem ) quatenus , W inquam, hzembz paffiones conjunétam haben. di ratioe q atf — "De Tatin, - 347 UMRU* gngpnueaxter qeocur :rvicq-. rationem bon: & mali priefentis fe cundum aBlum. px'mcn- yroprium doloris & voluptatis. — Econtrà verà E quatenus ille palfiones nempe divif/o continu: && gibil upttfy iliapfus (pirituum annexum habent motum loca- lem ,pettinent ad. lenfum tactus, non doidem lv;ld' Thor tandnam fenübile proprium , fed commone . «ujufImodi eft motus & c. ML 8' Nihilomimus proba bilius videtur. voluptae 0.] u tem& Dolorem, veré pertinere. adfenfum Ts« Qós, DeVoluptste expre(sé tradit Ariftoteles 7 etllt 10. Ethic, c. 4. ubrinquit:' £» soguogrie fexfit woluptatem fievi perfpicuumef ,. quippz eum r Doltt vifienes G anditiones jucundos e[fe dicamus De n Dolore confirmat S. D. varijs in locis, expreísà um autem T. 2, 43 f. art, 1. ubi diflinguit inter Do« p x lorem internum & externum. — Internum collo2 u id' 'i p catin malo unito appetitui, qui confequitur sd imaginationem ; xteraum conftituit in malo uni» qn to cotp od tactus. oti, qui confequitur ad. apprehenfionem G Nec deefi ratio id afferendi;quia appetitus fen- m fitivus refidet folüm in corde,ut communis fert o« ul pinio cum Ariftot. /, 3.de part, animal. contra|P. u Hurtadum,afferenté eum in cerebto refidere , per* rite cipimus enim affe&tus fenfitivos prafertim. vehee- gt mentes,uti etiam affeQtus latitiz , quorum primi , ;pful j* Cor conítringunt;fecundi veró illud dilatant: econ* j ttà Dolor corporis fentitur in eo toto , per quod U t difperfum eft fenforium tactussin quacundue enim pt corperis parte ladamur; flatimin ea fentimus do- lorem: glio 34$ Pars fecunda. p lorem: " ergo hucel proprisstiztuo fpeans ad cof fenfumita&tus, Item appetitus fen(itivus ,. ante« quit quam percipiat dolorem , exigit , .ut objectum - 12 fitit doloriferum antecedenter per imaginationem ap« | tipto prehendatur;hac auté imaginatio interna dolotis , ticih prefupponit ipfum dolorem jam caufatum & exi- ! ltent enterm : atqué adeo hic przfupponitur jam ante-, cedenter in fenfu externo|, ante. omnem actum m cognofcitivum G. appetitivum internum. | usf Àd Dolorem etiam [revocanda eítjfames. & prop fitis ,. quz ambz confequenter ad t2&um) floma- m chipertinent; quando enim ventticulus alimente. ts de(lituitur atdue inanis eft, extali vacuitate con- : t trahitur& cerrugatur; calor etiam naturalis ia partes ventriculi agit , & (ic fentitur dolor. Sitis. verà efL dolor caufatus . ex faucium : 4 4 ficcitate ob defestum potüs. : & oäfophagif 1 lr j Dolorautem ifte in taétum 3 | :uni)v,erüm lo». quendo, provenire poteíl tüm ex divifione conti« nui , ut patet in fubitó vulnere; tum etiamex in- temperie qualitatum per exceffum alicujus qualie tatis ultrà ptoportionem debitam, utpatet in frie &ni gore,accalore, quorum exceffus folet inducere dolorem, licet nullafiat centinui divifio. fet Quares 1. Utrum fames & — fitis folis! dun- E taxat competat animalibus? pz, Affirmative ; - etfi DT enim omniaviventia ad íui confervationem alie 4 YT mento egeant ; aliquibus tamen natuza alimentum r praíens dedit ,ut arboribus & plantis : alijs non h ia przíens conceffit , ut animalibus potentid lo- ce De Tatis. 349 " a "anS aæ co motivà przditis j quibus proindö-: ut ad in- y atit * . qui rendum alimentam ftimularentur , famem ac j n « fitim addit , hoc eít dolorem , ex defectu alimen« ij ti provenientem quo ad alimentum appetendum li, excitarentur & in ejufdem inquifitionem impcl- Bu lerentur, T dtif* Quzres 2. Cur aliqui. vehementer. fament PU &t modico fitientur , alij econtrà? x. quia aliqui- busftomachuseft valdécalidus, fed parvus, qui n« & propter caloreni valdé appetit, propter parvitae QO tem parum capit : in alijs veró flomachus eft mag- ul nus& frigidus ; hinc propterfrigus parum appes qu tit ; propter mqgnitudinem. multüm accipit. jli i [ .ARTICULUS l. iM L ÜiramSactusin animali fit,unus /þeci& ml fenfus , am plures z Afl "0 lfficultati hniclecum prabet diverfitas & " contrarietas qualitatum, quas ad fenfum Ta« . &Más pertinere. priori articulo conclufimus. — Sà ii enim tàm diverfz ,imo contrariz qualitates , per juctt fe teípiciantur à (enfu ta&us , merito dubitari po- jUfte tcíl , an non ifla varietas & contrarietas . €arum , arguat diftindioncm fpecificam Ta&s? Etita etl j . fentiunt Themiílius2, de animac. 39. . Averroes uf Comm. 108. Avicenna l, 6. JNaisral, &« de 144 n éin. Et alij. imali 1 Verius tamen efi, TaQdum im umO an 0 nully 310 l d Pars ]*Eevündd'.v Bililw nullo modó difiing':zi in plures-ta&us. ; fcd )quwä;: funtn admodum vifos cít upus fpecie fenfas per. quem Íed at videmus omniavibbilis , & omnes eorüm cors» » a dpidu trarietztes ; suditus etiam eft unus fpecie fenfus , quonj per quem attingimus omnem foonum ( . idem de ET oif;&u & gullu conftat 5 fic taclus eft unus fpee (lbiles cie feníus , pet quem [entimus omnia tangibiliá , AC WY G& omnes eorum contrarietates. fivé primarum fum fivé reliquarum, lia communis Ífententia Aue Qun thorum, Ratio breviseít, quia fj tactusin uno Contt animali , tone(t unus (peciefcnfus, íed plutes ? Alies ergo fenlus extetni erunt plores quàm quinque, u Quod fidicas, in Tactu pta,alijs fenfibas fpecialem effe difficultatem ; quoniam in objectis lte] iltorum , non eftuifi unica Conttari-taz , v, g. in quii 4 vi(u coctrarictas albi & nigri &c. Etconfequenter n &on efítmirum; quod hi 4, fenfus, non conítie UIF tuantplüres Ípecies atomas. Econtàinfenfu fiti Ta&tüs , dantur plurcs conttarietates qualitatum, Wt veluti calidi & frigidi , humidi & fica. &c. qua tum unsnequit reduci ad aliam : ergo &c, &t 3*« Quod Taé&tus, licet prz alijs 4. fenfibus LT id fpecislehabeat , ut poffit refpicere plures cone Clg4 trarictatés qualitatum , quarum una nequit rcfere dij riad aliam , nihilominus non fit fpecie diflindtus ; d fefpicitenim omnes. illas contrarietates qualitae tum, faterialter folüm diverfarum , fub ea« 4 M dem rstione formali. Noncnim tefpiciuntur ab t «o (ub ratione few/ibilis commusis, cum fint extra u numerüm f, fenfibilium communiam, qualia funt "— De TaG»; 3f1 MéAE ao E acemia. ] um funt magnitudo, figura , tempus , motus & quies, fed nec etiam à tactu.. illae contrarie qualitates re- t qui um A fpiciuntur fub ratione fenfibilis. per accidems , feti j quoniam immediatein feipfis percipiuntur exter» idurm dt nóaliquófenfu: ergo cum non fint quailtates vi- " fibiles , audibiles ; odorabiles , aut guítabiles , re- pbl Idtut) ftat; ut fint tangibiles,ac proindé utfub eà ratione formali conveniant , eundemdue fpecie atoma ta- i À &um fpecificent ; ficut & aliz qualitates. inter fe s uN contrariz , ut album & nigrum &c, fpecificant pluns j alies . fenfus (üb. aliquá ratiene communi vifibi« j lis &c, Ex quo NUA ial Colliges non folüm primas qualitates im- lj mediaté percipi à feníu "TaQus , f[edetiam il qualitates fecundas ex primis orta$ ; eum enim non u r fint ex fenfibilibus communibus ,. nec ex fenfibili- coili bus per 4ceiden: , coníequenseft, quodhabeant iil fationem fenfibilis preprij; undéimmediaté po» jtil &etunt tefpicere ta&tum , eumdue immutare. T Dices: organum taQusin feipsó tantüm €onítat quatuor primis qualitatibus , non autem pl ex qualitatibus fecundis & contrarietatibus alijs Lj e 40 ergo folüm fecundas qualitates poteft fentire me« t dijs primis nempe mediante humido ; ficcó ; cali« lu i do & frigido. lilb 3*. Organutm ta&tus non conftateaCtu & for- 14 » maliter fecundis contrarietatibus & qualitatibus , uf Ib conítate camen virtualiter & in. potentia: quod quod ul fufficit & cequiritur ad :atiqnclg ffl)fgtij; g* luahs u 352 fnr.r fécunda. dece t Qf t actu debet carere qualitatibus proprijs fui obje&ti & effc indifferensad illas ,. ut in fimili de alijs eít Woer dictum. ,T lu Quszres i, Cur non ijídem omnes inhorrel- cunt patiter ? nam alij cum veflis rumpitur ; alij cum ferra acuitur vel fcindendo trahitur ; alij cum h pumex fecatur ; alij cum lapillus molá perfringitur; alij cum cibos fsítiditosvident. y. Quemadmo« dum non ijfdem dele&tantur omnes , fed juxta va« tiam corporis tempetaturam; ita ob eandem va- rietatem, non ij(dem leduntur , fedijs , qua à P ttt. cujusdue temperamento fint alieniora, Quzres 2, Curnoótu qualitates dolorifere u i mapisintenduntur? E. Quiaanima fecum ipía otiofa , non jam aut vifüi , aut alteti fenfui inten- oj dit ; nedue quicquam agit , nejue ad externas a- FA Aiones provocatur ; quo efficitur, ut multó plus | m Tk corporearum perturbationum tan cipiat gendi fenfu fuf- qua] Qusres 3. Cur infantes , uf.þrimüm edun- Dion i Qu tur fleat? y. Quia (enfus corum atQue natura ve» luti peregrinantur: Nam e calido . snolliqueip- o fius uteri ftrato,, inaérem írigidum exeunt ; hinc ; ( C:do: dolor , hinc fletus, Fortaíle etiam à lumine ex- Mi terrentur , non tamen ( utquidarn fentiunt ) $uod anima celeflium regionum extorris , terrenum P 'lm'y cotpus inhabitet, atjue ideó flereinfantescogan-q — ,* (ur. — Ceterüm Solinus eflimat , rifum in infan- yis r !on tenoviter nato, anté diem quadragefimum por- Ql i ! wntolum effe, Zoroaílet tamenin primo fui orel »— - De Tatiz. LE MA 373 ortu riüffe legitur : Craffus econtra avus ejus ( qui in certamine Particho occubuit ais )nunQuam in vie ta (ua rififfe vifus eít, lhorrd it; 1 ÀR TIICULUS IIT, 4jum t a;ïfzz daclas Joliza percipiat. qualtates Titdtioe excedentes [(uum temperamenium ytta Y u fficultaseft, utrum feníu tactüs ez folüm qualitates percipiantur, quz funt excellen« q i tes, ideft, qua fu perant qualitatem cxiügntcm otiet in ipsó organo ? 7] ipfa Dicendum taQtum folüm fentire excellentias fftls objecti tangibilis , non veró gradus aut quafi gra« us v dus z quales aut inferiores. Ita Ariflot, cum S. D, multisquealijs, — Probatur ratione defumptá à D, Ü p'lü! Y Thom. organum tactus debet «fíc in potentia ad qualitates tangibiles , quas eft percepturum : ergo non potefi petcipere eas qualirates, fecundum j gdllh' u w quas eft in adu, fed duntaxat cas , ad quas eít ia potentia ; ac proindé fi organum fit in aclu per n f /I/üt calorem , ut 4. v.g. nequibit fentire colorem ut ( 4« led folum exceflum caloris, utpotead quem , €ft in potentiá, 'q'uod Antec: patct ; niam organum uf alicujus feníüs patitur & (uo fenfibili: ergo debet ;8d illum effe in potentia, non veró ina&u 5 quode ogäN Ed inl vis enim patitur, fecundum quod eft in potentias non veró fecundum quod eft in actu. Confeq : p* j li lmiliter conftat ; nam ad hoc ut poffit percipere aibum o ag Dars feeunda; 374 album & nigrum, aliasque organum vifüs colorünmt dà differentias , a&tu non . debes cíle coloratum ; Ita leq fimiliter, &c i x Gttt Cenfirmatut ab experie ütia*. näxa eum hia quit bemus manum vehermenter calidam , tunc ion imptil fentimus calorem rémiffiorem alterius manus iao0- Átor fitam tangentis; bene autem fentimus exuperáa- p tiam ítigoris , quá manus aliena frigus noftta Ü manus excédit ; hoc autein manifefte probat, £a« mlüh &üim non fentire obje&ta tangibilia , nifi fecume hii du exceffüm $ ergo &e, tiott Dices 1, Agentia natutalia non impedità ; sgunt quantum poffunt , cum ex neceifitaté opé- Üb rentur , pet quod etiam diftinguuntur ab agenti- Tl bus libere, qua arbitrarié fecundum grádus poffunt li, agere ; fed obje&um tangibile, in ordine ad immü- i. w tandum organum tactüs;e[t agéns neceffarium : &t- Q goaget in fenfum tactüs quantum poterit , cuifi d E. liundé fupponatur ion impzdiri ; boc eft,iminiutet ij fpéciern repr&entantem qualitatem tangibilem ; non folüm fecundü exceellentias, fed fecundum toe ^ tam intenfionem, lecondum quam elt in objectos hi $4 D. M. Agentia naturalia agunt quahe Pt tüm poffunt , fi fubje&tum fit capax C.M. Sinon g fitcapax; N. M. & C. m, — fub eadem diftin&tio- ülw ne C, & N.coníeq. Sifit incapacitas in fubje&to LE ad recipiendam aliquam qualitatem, quármvis 4« 4 ^fity giene neccffarium poffit illam , qoancuim eft de fe jun producere , nunquam tamen in actu fecundo , ome U nam prod ucet in fubjecic, Undé quàmvis ignt ïlp; ha um d m 2 *De Tattg, vesdinpset 355 Eocans " M haBea£ 8. grädus calotis, non ideo in paffo haben- T tequinjue gradus ejusdem coloris poteft produ- 4 6ete gradum (eu quafi gradum , qui fit formaliter "a quintus? quàrmvis aliàs idem ignis poffet illum c biol imptirnete iri páffo;quod fit calidum precife ut 4« 2 à0 Atorganüm ta&us habens calerem ut 4. non eít , ^ &t Capaxad hoc ut immutetur á calido ut 8. per fpe« nolliá Ciem ieprafentantem eundem calorem ; ut for. i i malitet habet effe ut 4. fed folurn ad recipiendas Írcus fpeciés cálóri$ , fecundutn exceffum , proptet ráe tiones in coneluftoné dátás. xillii Dices 4. Quando da4 tnánvs iqualiter caliz p a vel frigide fe mutuo contingunt , fentiunt fs vll« inutuó, ltem; ornnis qualitas tatigibilis, calo« fl ris v. g. quatturnvis temiffa, eft cogmofcibilis pe£ Wi« - tadumt etgo cognofcibilis in. gradu inferiori $ d quofiiam taétus debet illam habere in gradu füpes M tiori , cün longt vigorofior &ativior fat ; ac pro jm(ütï indé intenfióri ealore prditüs, Qu i. àd r, Duas manüs mutuó fe palpantes, yfl l non fentire ihvicem id, ià quo omninó conves ig&Oi niunt , fed id tàntum , in quo eft exceffus & exu. u perantia qualitatum; — Ad2. &, Si qualitascalo- $uoh ris in gradu ita temiffa fit, ut omnis tactus bitbeat ii cálorem in füperiori gradu; non pott:it diretà MQO ab eo petcipi; Rifi àd fümmüm iüdire&te & ji^) »fationé alterius qualitatis exupetantis fibi coa- TL jun&æ*- Si autem calor fit remiífus i ordine 4d o unum tadum , & excellens telate ad alium , pere r ,gni €ipietur directé ab hoc; quàmvis non abillo, ] F Qua —9àd 356 Pars [ecugdd. j — - quasmaeudi r " Qazies i, Cut quezdam animalia noa, pa- Tion tiantut à frigore veluti pifees, &c, y. Snnileà fi- mili equali aon patiturs jamveró quedam animae — 4 mu lia funt valce trigidas idco à fuigore non patiuntur, &jt, fi non excedat corum frigiditatem : frigida veró funt quzda fY* - nimis aqueaaut terrea, fiquidemhae elementa íunt í£rigida, Cur autem fimile & z« quale in virtute & fimili & zequali non patiatur ? tatio cít ; quia omne agens intendit fibi paffunt affimilare s at vero in caíu propofito, jam affimi- latum invenit, Unde tantum animalia ab aliquo agente patiuntur , quantum ab illo exceduntur ; Ws utin con VÀ Güone etiam dictum eft. & Qearas 2. Cur calor calidarum regionum apu vitam indigenatum , folsat prolongare , advena- [ &i [ "um rutm abbrteviare? g. Calum calidum ad coafer- | vationem vite plurimum conferre docet expe- inqu [77] rientias quia in regionibus calidis longzviores ho« mines , ut Ícribit Arifl, l. delongit: & brevit:vie prej. tzc. I EcPliniusl, 7.c«2.ait; inIndijs homi« i'lnm D] nes fanos effe , non expuere , non capitis , dene Calor enitü fiut tium , oculorumve dolorem fentire. ille non exhaurit, fed reddit vitale. humidum Vile concoclius , folidius , compaéctius &c. concoe | drij; hihet &io enimncraffat.- Acveró hamidum folidius & craffius, non ita facile folvitur, Sed ex tegioni« LT bus frigidis homines advenz in calidis citius cone d o fumuntur, quia humidum aquofius afferunt , && quod à calore faeile refolvitur, Accedit mutatio li sris , victüe, qui complexicnem mutat, G mtr- tango E ;/-&'». De Tatlu, 357 j "Raaguott um GENEDSER tando corrumpit ; accedit novus a&r, cui advena a p ltà fl non affuevit, qui totum corpus fuübintrat ac ime ni « mutat. LHinc fepé detrimento fuit ex conclusó Jntut, a&re , in tecentem quantumvis falubrem prodijífe, | VerO ARTICULUS I V. hat & "Ui Mifcellauea. circa Taclum Q9* ejus PT - Objecfum. (f Uzres .. litram folo levi centactu mots Jiqa inferri poffit ?. $, Quod fic; (cribit enim $. Rupertus Tuitienfis /, 1, t0m.3. de Trinit. c. 1. apud Valle.de Moura Se&. 2. e. 8. sumero 15. IUrmt tt- ad illa verba Gene(; 3. Ponam inimicitiam inter te (us G mulierem , ipfa conteret caput tuum: fi nudas inquit! esalieris planta deutem [erpentis prevee p i o BEYIE , C* Vivaciffimum caput ejus , vel leviter t prejjerits. Batim totum cura capite corpuevepeute. of nterit , ita ut omuino motus nullus , mullus fenfus delis £n aliena parte vefidums fit $ id qued non malleis aut vctlibus , aut glAdijs concidentibus eito ac le« en du viter e[fici potefl ,. fi quadem. excifum caput cum. ( tribus aut duobus d:gzttzl!.r vivere (' abire pere A bibetir, .. Hoc quod praditium efh , ita effe, zpfa- n "um , qui per indufiriam explamfuerunt fide , && .relatione comperimss. ilecKupertus. Ouomo-. g 4 ,a do au'em , G quali virtute , naturali an fupernatus ul rali, id contimgat , non alï:nt. Quzarts 2, memodo per centatium ptecise m )u A/—l 3 BPPM | Pavs fäcyn'dæ; — ge&is töäträhatur ? conftat &qüid&m muiti-s :xem: . 1 plis, id multoties contigiffe, — p. In tebus à pe« fiferis attactis remanere qualitates v. g. per füdae M |4 rem aut alio modo impreffas , aut partes a&ris pes l ftiferi inclu(as ,'que cum vifcofze naturz fint , fa- cile tes tales atreGantibus , adharenr, fefeque pet L peros in corpus infinuant, fanguinemdue into» xicant , unde peflifera fymptomataconfequuntur, u Verüm, non folo 7a« , fed guftu etiam, olfa» di &u, Vifu, & Auditü ( f hic accipiatur pro organo acuftico ) peftis contrahi poteft, Gef/u quidem f L fi enim quis comedat fructus, qui in locis pre&is j feris aut eifdem vicinis creverunt, facile peflem contrahet; fieri fiquidem poteft , ut exhalatione Á p puttida peítiferorum corporum, effluvia a&ri commiffa & in obvias arbores , etiam remotiores A. W diffitas depulfa , fruQus funefla fua progrierate u ill itaimbuant, per poroseorum fe intto infinuando, ut qui eofdem comederit, fimili virulenta quali- f u tateinficiatur, — O/fa£?a pariter: ficut enim odo-' ratus qualitates odoriferas attrahendo , animam (]t & corpus reficit & roborat, ita attrahendo efflu» p via corpufculorum peflifero fatore imbutorum » Q Corpus ipfum vitiat. Vif etiam peftis contrahi tel Wi poteft, rion quidem folo, nifi forte pet modum fafcini; quemadmodum enim lippi vitiatos hue N mores per radios vifuales evibrando obvios inquíe N ? mant, ita & peftiferum hominem folo oculorum intuitu alium contaminare poffe, nullum poteít li €Oflla Q €fle dubium, Demgm gtiam Anditu pellis L trahi 4 E um af Dc'lïeäüc ! "— 310 8CCÍ« effl tg'ahii"pot:&- , fi nem;gdhic pro ipfvoA fi accipiatur pro org «&u dicli à PC! piatur, non item d & « organi, in quantum (cilicet fonus pec illud effor- gnatur, Et ratio primi eft ; quia f peítifer hali- s d lh[ä' tus, vel acr aurium concavitatibus íc altius infi- Buet ; &que potefl contagione (ua partes illas cor- t ?Cf gtb porisinficere , ac fi fc infinuaret alijs cerporis pat« Xibus, unlut !01 al Queztes 3. litrum Remura pifciculus quie Yiat dam , folo navis contatiw , eam poffit fiftere ime motam ? x, Cum Kirchero, /.5. artis Magne- idy fabulofum effe s r ticz , p, 6. 0. 2. . 3. id omnino Y id quod multis rauon ibus , pradi&us author , fal« d tiont fum effe probat, NNec tamen negat contingete pofíe fubinde, ut navis in medio curfu fiftatur im« r UM ^ mota, fed hunc effe&tum ait tribuendum effe, con- trarijs, fibidue occurentibus aftibus ; qui tunc in uatt T illis lccis contingunt , ubi decinetur & repente fi- ftitur Ravis, — Quod & Schottus recognokcit in a Phyficacuriofa /10.14. — Addit tamenhos zftus, ol imat qui aliQuando detinent, & fiftuntaaves, efle tem- poraneos, exterre motu, Demum concludit, qi quod fi quis piíciculus talis datetut ; qui naves j temoraretur , is id non efficeret, pet qualiratem j aliquam occultam , à íe innavem transtufam, na» visiue currentis ac venti propellentis » impetum í hll' ! retardantem , alioquin enim intra navem receptus nquis 1 piíciculus ille, eundem effe&um praftaret , quia orurt tunc etiam qualitatem illam & fe transfunderet» ot aligulae quod tamen non pralitit in vna]v.cm Caj C o IGCGPHIS- 4 Qua- t | Pür.c?mm' 7 ä 6'0 d Quares 4. Qïpmoäz contingat, q.uo-d fub: tic indé ad preíentiam homicidz , cadaver occiíi a vel leviter ta&ium , fanguinem emittat ? Sepius EEE id contigiffe, negari nequit. Sic enim fcribit läq t Tholozan: 4./. cujusdam occiíi arefactam manum poít multos annos fanguinem , ptzíente homicie £üif da, emififfe, Confirmat hoc Antonius. in de- p ciftonibus fenat; Pedemontani, qui enatrat cafum; lat ubi jam biduo erat fepultam cadaver, & tamen U poftquàm fui: extta&um à fepultura & accerfitus, wf in quem erat fufpicio homicidij , ftatim ex narie qu bus & ore exieruntaliquotgutta fanguinis. — Plue lor res hujusmodi experientias adducit Kircherus /. 3. de AMagnet : p. 9, poff caput 3. Quomodo au» In. tem id fiat, plané dubium efi Aliqui docent, füo. id provenire. 4 vi naturali ipfius fangninis in- qa nocenter occifi , qui commovetur. ad tactum l prefentis percufforis, fa&o utriusque contactu. L Quidam defuruntab imaginatione ipfius occifos lai &l 1is , qui ita confcieniiá fa&li tangitur, utfpiritus «t indé prafente intezfe&lo cogitantes, facile adeum p dirigantur ;; & una. vapores quosdam adducaat, ul Àlij ad occultas qualitates confugiunt, ut Lavie hill nus Lemnius 4. 2.. de occultis nature miraeulit, ä,) LUR €.7. Aliqui ad antipathiam confugiunt, «ujus LOT alioquin admiranda eít vis , eadem pene, quz fym Vito parhia. Plures tamen cruentationi Cadaveris.s 4 Mi vim nullam adhibent. — Ad expetientias, qua áde ducuntur , refpondent, eas niliil probare , cum pat quentiffime fanguis Ae conftet preíente uccifaye, fr nem Te 7.;!9!4'?. 261 MREKRUUrSNUENENGUCEBR eo oX h vt POR fibs nem ex cadavetenó fluxiffz, quin przfentibus amie Xl j cis & innocentibus frequenter fluxiffe , uti teflatue jpu Joannes Sperlingius /nffit Pbyfe. 1. 2.6.3.2.1. ubi tibl iaquit: experientia de (angnine fluente é cadavee fLUf r« occiíi ad praefentiam homicidz fallax eft; nec ikle enim femper fanguime flillat cadaver, homicida 1de praíente , nec quoties ftillat toties homicida ads ftat, iif In venis cadaveris aliquot dies & Septima« m nas tefervatur nonnunquàm fanguis; finc v«l le« ( I vi facts commotione corporis, per nates , aliase fl que viss patentes ehbigqr ; five adfit, five ab(it J homicida, E Slb]. Queeres. f. UIrrum verum fit, Salansndram | d in igne vivere, imó & igaem contrario frigore (f Íí30 vincere atue extinguere ? y, Miultos anti« ; k quos Authores id pro veritate habuiffe, ut Ariftot. Qua l. . Hiflor. animal, c. 39. Idem a(íerit Plimius , L. 19.maturalis Hifler.e.66. — Sic de Salamandra ld. g Ícribens: Hiuic tantus e[f vigor , ut sgnem tatluns Teftatur item Nicander ia Alexi- iil extt'nguat. jeurt pharmacs €, 31. ubi ait : — Selameandre nullum Nihilominus modernis hac Y LL il paer n9ccre ignew, hiítoria videtur fabula ; cum enim ad vitam ome« At M t.f. Bis animsatis , adeoque & Salamandre', tequis jJos ratur cerca temperies primarum qualitatum , ignis véto vis & e(ficacia it tanta, neccíle cíl, ut ex p «t V füperante calore , in Salamandra ab igne produ- | &o, hoctemperameatum diffolvatue & corrume 4 id' Rationi huic 9(0 patur, adeóque ea vivere definat. ggl ac;cdü experientia ; nam Matthiolus infigeis, Mc. at Lf dicue, 36* pm /,ee,nn'a'd? | TART R V, dicus, fcribit, t opinionam veterum de Salamatne N dra in igne vivente , fal(am eomperiffe , rultis Sa» tu lamandris experiendi causá in ignem conjs&is , ^g * T h brevíique extin&lis, — Sed quia Salamandra admo- dum frigide eft noture , (uoque atractu prunas 1 ( t aliquàmdiu extinguit, exiftlimatum ab aäiguiþ.ag fuit; illam impune in igne verfari. m Quares $. Utrum melius, veldeterius res "r humsng agerentur , & omnes homines eádem cot« r poris temperie , ijsdem qualitatibus gauderent? mu gt 3. quod deterims agerentur; finge enim omaes eífe phlegmaticos; Ó quam mira tunc foret rerum ai facies? quàm bene conflitutusrerum humanarum n ordo ! nulladüm neiipe gontentio, quàm eum plumis; nos aliud diffidium, quàm cum culei- 4 tris; nullacunc honeflioris exercitationisfludium ; — 4 w | quot homines , tot forent Endymiones. Finge ei omnes homines effe melancholicos ? certé tunc m perpetoa Hilaria agerent homines; tempus tere« p zent contiaua mufícarum ventatione: unus tacerets ( fileret alter ; quereretur unus , murmauraret alter ; IN gemeret unus;füfpiraret alter.ó gratiofam concore f hf diem ! Ó preclsram umbrofarum mentium con- fpirationem. Finge omnes effe geaialcs , omnes a(l Joviales , omnes fanguineos? totus tunc mempé dii faltitaret orbis ; quot homines , tot forent Mu&i- dá; ia folis foret delicijs vita hilaris; illudEpicuri 4 ! &l continuó infonaret , ede, bibe, lude, poft mor« 01 tem nulla voluptas. Finge demum omnes ho- po mines eíle chelericos; tuac nempe omnes furc- I Väi Dejääi! 9 jepaci mi&n- L 99 i as t rimdigmeion xcandefcere , tumule TM tuari omnes, — Ó perbella mortalium concerdia? A quis cedet ?: quis furorem fiftet ?. profectà fuos d fortunis hetos fubditi , füuum ex urbibus cives u confulem , Judicem à tribunalibus rei , pracepto- rem 8 fcholis difcipuli, ab aris & exedris Myftas quibl! ' populusexturbaret, —Certé credendum eft , mul« TU tó melius res humanss agi , füb diverfis temperas J mentis, quàm fub ijsdem; ita equidem lapientiffi- t mus rerum conditor pravidit & providit jam ab n &terno. Religionis ergà deos émmortales pras terut eipuum illud eff , re&ias de eis babere: ul vpitzime;? inquit Epitletus, n Quares 7, Undé otiantur tam mirabiles 7 effe&tus a&lionis antiperiflaticz in corpore huma- im; F no? conflatenim — 1. Quodilli, quibus hepar Fint eft calidum , habeant communiter frigidum fto- A machum — 2. Calx accenditur, fi aquá frigidá u perfundatur. 3. Moribundis & deficientibus re- «t ditfpiritus, fi aqua confpergantur. 4. Medici ; in acceffu vulneris aut lapsüs in parte oppefita fe- cant venam , ad avertendam inflammationem loci n qu lzfi. f. Stomachus eft hyeme calidior, quam j eflate, ut fentit Hippocrates, Galenus &alij Me- i* R. Hos omnes effsctus & plutesalios u refündendos effe, in qualitates tangibiles, frigus, iqui 4 k calorem,&e, — Ratio quidei primieft, quiaca- g* lor hepatis incumbens ftomacho apetit ftomachi ] poros, quibus rarefa&tis nativus calor flomachi fire vaporat, — Ratio fecundi eít, cur calx acceadatur, fi Ih AC 364 Pars fecunda. iuiad: — P Phi ü aquá frigida perfundatur , qui»; propter pr&cc-»ï— dentem combufliomem eít plena fpititibos ignitis, vid qui tamen eontinentur humido aliquo ; -adve- X|,eh piens sutem humidnm extrinfacum aqus , atra- n hit ad (eillud humidum colligativum partium cal- pa cis, hinc fpiritus illi ignei folvuntur, & foluti uni« loli untur inter fe, cauíantiue aceenfionem calcis. f ff Batio 3 tj eft, quod moribumdi & deficientes re- Ti deant ad fe , (1 frigida perfundantur, utait Ariflot, Qu pus &4. problem; quia corpus conftringitur ac reti- nct Ípiticom. Ratio. 4.. eft de medicis, in parte ycfc oppofita vulneri fecantibus venem , quia nempe At pet hoc faciunt diverfionem fpirituura , qui undi- "t ut] due ad . partem leísm cum fanguiue profluente | concarrunt , in eáque parte propter contrarij fri« 1 It goris ptaefenti&m cslorem intendunt. .. Ratio de- gä fity mum ultimieft, de (tomacho calidioze in hyeme tily quàm szílste , quis nempeé extimi pori À frigore. ting ambiente occluduntur ; undé ealor ferecipit ad &l interiores partes &t ad minorem locum confirias. gitur faciliusdue cibum digetit, In zflate ve:ó il Rel apertis poris calor evaporst , íe rnagis extendit & vires non habet , adeo unitas, €0 j obvnimios af- ! Quatres 8.. Cur fepé corpus fe&us ire , gaudij, &c. . quos anima elicit, in« Pt Ven fittnetor ,. imó plané. extinguatur, ut pluribus - exemplis probati poffet. — Scribit enim Plinius, . e D quemdam, cui Confulatüs dignitas abaegata fue» ràt , tanté dolore oppreffum , ut unà cum fpe po«- Iu D tiunda diguitatis , ctiam vitam amiferir, — Chilon. i Phlk)- E . De Tatlu, [l d j6r TC Philo(eghns jintellcctd:filij-füi vidloiy, ia fudip videlicet Olympicis, tam leto nuntio nimiumt gt i d exhilaratus interijt, Item Dionyfius Tyrennus; ! l"a' " unicum Sophocle, audita relatione vi&toric tra« a gice , uterjue nimia profufioneSpirituum, ob in«. ll Uni" i folitam gaudij emotionem , curfuna vitae foae tera s ) mninavit. R. Horum omnium cau(am effe, quia r motà imaginatione turbantur humores , quam fe« fi&Of- His autem perturbatis alteratur cor- teli» pus, ita utfiquis nimium gaudeat , fanguis effer- pi![t veícat & bullist ; atra bilis mifceatur , dum quia t immodice mztret: flava dum vehementius icaíci- Wi« tur, lladé propter fimilem exceffum contingit, jtl lt ut hamor ille velaccendatur, vel cumalteto com-« i inifceatur, confequenter corpus alterctur ac in« d firmetur, — Quod fi verà planeé vehemens eít fpi- rituum commotio; etiam mors fubinde felet con« ycm€ lg()lt tingere, TU Quares 9. Tiade defumatur diftinCtio varia (id ztatum. E. Eam defumi ex notabili mutatione yeo calidi & bumidi quibus ànimantium vita conti- IT netur. Per hanc autem variam mutatiogem tris co n(tituuntur ztatum diferimina; pucritia, ju« i ventus feu flerida ztas, feneé&tus. Pertinet ad Y pueritiam calidum & humidum affluens; adju- us ventutem calidum & humidum temperatum; ad " Mene&utem calidum & humidum jam diminu- I (üte tum & vergens in oCeafurn : undé refpeótu alia- rum atatam , judicatur fenectus. effe frieida & " lol üeca. D.viduntur autem atates ille in alizs plue l 163 366 us vetedtan. Pa jääwdds asss tT zes ,»minutio:tes; Puetitia videlicet ; qu& - durat lic oli usque ad vigefimum quiarum annum , dividitu£ d in infantiamn, pueritiam ; pübertatem , adol&(ces- tiam. Media aztas dividitur. ii juventütem & hóí du virilem setàtem. juventus ab anno vigefimo quinto ad quadrsgefimuts porrigitur. — Inde Viti- patlc i lisaetas ad quinquagefimutm ,. Senectus dividitüt in primarn & ultimam, Prima incipit ab anió H àdi quinquage(irno ad fexage(imum quintum. — Ulti- má yitam cur omhibus lenfibus extinguit,- &tii ii Quseres 10; Quaznatn fint cauíe longioris thl vite i i, Effein duplici differentiaj aliz enim func internz , alize extetnz, lünternz Íünt Coie Ü t D) l veniens fymetria ealidi & humidi , inquibus Coit- fitit vita$ ideo mátes funt pletumque vivaciores [ 16 uàm fzminae Anitmalia quà gtandiora funt ; J tuu eó diuturnioras fi excipiatut equus , proptet eX« hi üig ceffurn ésloris. — Hoc etiam tagnoperé facit cá- ftitas; niliil emim eft qnod vitze magis noceat, quam pti Quu falacita$ , ut fpé docent Arifloteles & Galenus , qui etiam docet ftatim fenefecre animalia , qua ilig falacia funt. Multum etiam confert loneíta Wt It exercitatio cotpóris, quà calor promovetuf ; vi (tus moderatus, qui humido conftat & moderaté ld if eslidos. nimius énim cibus , otnnium morborum eít feminarium ; cüqïu«: vériffimunm , fiu p;urös QCCis dit gula, quim gladius; pmt Quares 11« Qua fint figna longioris vitae? u n 3 Corpus msgnum & membrorum proportione .-fni ;ata:&a'as » €ervix craffa , p:&us amp.l.um & latu in- N be 73«9». n MO nabicnzis didisides gerzamtoc ii - duid igCurvi humer i, partes fuperiores majores, caro viditül olida-& minimé fpongiofa , vox magna, lenis & l- u faavis; éalor nedue mimium albus, nedueomnies t d nb üifer, non tames plumbeus , fed cum quo« t dam nitore; autes amplae, atiue omnes extremas ,,,,, àlii þartcä : & intet eas fummi digiti eraffi, il ) Quares 1 3.Unde mors ptoveniat in viven- te? &. inorterh definiri extin&ionem calidi , && b n Ui de(ttuctionem bumidi , ficuti vita e(t permanfio &nimé in calido & humido ; ita fi extinguatu£ ngidri.i éalidum & abfumatur humidum , emotitur ani« ial: hine Ariftoteles duplex ponit genus mortis ; T i Coil &lterum per extin&ionem calidis & alterum per abfumptionem humidi ; quia fi definat humidum, T 'ottf ita cum illo deficit calor, qui ia hiumidó fubjeCta- batur , ut defiru&là. temperie . aC ptoportionats. ( at o humorum harmenia moriatut ànimal. Mors dicitut naturális, quando nulla violentia inducta vt d pradatim calót deficit : dicitut verà violenta, 1, qmm quando calot adhuc in fuo tobore pet definentiam Jf , alimenti, vel indu&ionem alicujus noxiz quali» j qüæ tatis, humotrutm deftruitur hotmonia. Hanc t ' " Jr inortém male ajebát E icurus apud Tettullianum læ de zmima-, €$ 426 &i j lil ad nos pertinere, quia jb p - fenfu catet; cetté enim nos ad illam pertinemus, fi ad nos illa non. pertinet , inquit Trebellianus, i 1mo nihilad nos pertinet magis, quàm ut diíca- £nus vivere, difcamus$ mori ; aut etiam difcamus ;it moti, dum vivimus, Hinc monet Poéta: o um Meor: lr —— 362 —.Pars fecunda. —— : JMars ?liet)ndæ femel , cunttos difcenda pef Ann05 $ &8 Scire mori fi uis,tempore dijce marz, Adimit illa omnes fenfaum dclicias , fubtrahit dee LT lectariones carnis ; non fentiet quis carum jadtu- ram motiens , quisquis, . dum viget adhuc fenfi« -bus integris , €as repudiare didicerit; fed & facile repudiabit corporis , ubi guílsverit oblectationes Spiritus; non zfiimabit caducas, fi refpexerit àe» » teinas. Oportet itáque cum Qazsqnue Taleztis ftudiosé hic nundinari in terris , ut 4//a qminque l. fuperlucremar , imo centum, incalis; ita quin« due fenfuum exteriorum minifterio utamut , ut tonabutamur; ficillis fervienttbus, tranfeamus Zil perhac temporalia, ut non amiitamus aterpa. Ut aliquandó cum fetvo illo fideli ,. Z7attb.. 25. Ll confidenter dicere Dco poffimus , Dormine! quine r (trj que talenta tradidifli mibi , eceel alia quinque hi fupgerlueratus fum ,. & . teciptoce ab illo audire D suereamut felici(mam illam invitationem , zstrA fat in gaudium Domisi tui nullo fine ter« minandum, - [*Wl« f — anomnibus gZoräïcem; DEas, * [/7/ r gulq, u l j pons ffaa — O ag hcozent 3t x ?s TET At j H ( A d d. E. b ghitdts & s 2 s s m E uï P ä, P 1j t fenls k MITS PAR ERGA ationes CO EX UNIVERSA PHILOSOPHIA falentit pum/!lä Ogica babitualis utens , &t docens vea- 4 qui ub ter non difliaguuntur. 2. Eff fciea- t , ut feattui 714. 3. Praéika fmpliiter. 4» vtefn Zaliter neceffaria d. alias ferentias in flatu if perfecto acquirendas. £. Ejts objeíium ma- gt teriale [nzt 1yesaneztis operationes. 6. Far- T d male earum rechitudo 7 ua efens ra- quit 2102444. LL 8,. Objeif um attributionis e[l mmodus fcn*ndz. 9 $ecendae lastentiones obetfive 7[. [um €utia ratiozis O. Jztelieil us efl cau. A €2125 VATI0BLS II. o2 autem-voluutas. ! I2 Implzcat umwr/lzle Q/Atonis I5. No- gpinaltum. 14. Fonfeca tf. Et Cajeta- n 16. Materiale uniuer(alis uon funt fin» gularza canfuf 6 cognita, 17. $ed matura | 42 flatu ef[cmtia 18. Fermale fit per com- parationem fimipliccan I9, Ef per compa- fitam &ep defirusier 21Q. S$peres uequit 4 4 fal- x'**'-w*'g — dé oU falvari im unico indrvidae. 21. Eadem fra- yo/ étio potef sranfire de vera in fal[am. . in duabus propofitiomibus contradicloriss de l uturo cOntingente ante decretum Dei uequit dari detérminata weritas aut falfitas, 23* Pram:[[a caufant effectivé concluffomem. 24. !l äece[' tant intelleédum ad affenfum conclufio- uis quoad [peciem. 15. Et quoad exercitium. 26. ln eodem intelletin de eodem objecfo ne- queunt. [rmul flare opinio ci. fcientia, 217. Pyincipia cerporis naturalis in fieri fupt. tría, 28. Duo in facfo e[fe. 29. Materia )W'lmd | de fe mon babet acfum entitativum 30» Nec dzrj*ermtm»'em. 3 1. Necexiffentialem. . 32. Net petefl [upermaturaliter exiflere fene | forma. 33. 4ppetit omuts formas aquali- L 17 n 34. Etiam corruptas (ecundum /? 35. Forma celorum funt eduifa ex potmmt fids Peria. 36. Implicant dua forma abflantia- les ia eadem materza, 37. Item eadem for- ma4n duabus materiis. 38. Unio eff indis tzéla ab extremis 39. Ef totum 4 par- j tibus - fümul - fumptis 4O. Jmflicat catn t elitas mutua im eodem cenere. 41. Ne- quit. féoutl ei femel procedere idem numera ! elïec?w á duplici caufa totali ejn[dem ordi- p74 p-— h mis, C generis. 41. Necdivifm. — 43. h Sub/fantia nan ef immediaté operaziva, 44., ii Datur premotio phyfica, 45.. Implicat ma- li turaliter at io in diflans. 46. Poffbilis eff " /üpemamra[itcr penetratia. 47. ANom au- 49. Non datur pnaturaliter 4! :e»m rf[olic;ztio. T Vacuum, - 49. Implicat infinitsmcatbegore- Ill ä smaticum creatum $am [ecundum. numerum. / & X. $0. .Quam [ecundum | extenffomem. h Nec pofabilis efl creatura perfetfifFrma. . fa. " Continutm nen componitur ex 1ndrvifibilibus, i $3. Munudus impltat ab atermo quoad em- a permanentia. f4. Et fucceffeva. $ 5. In. C«li (unt compofrti ex materta & formá. $6, ïffe Sunzt izcorruptibiles. y7. Item folidi. ;8. ll« Ewementa virtualiter funt in mixto. f9. ls* SubjeZum . accidentium: materialium efl 10- hh tum compo[rum. 6o. Datur refolutio uf- que Ad materiam primam. 61. Isieznfto nom fin- kl p fít per additionem aradus ad gradum. . 3. /f'. ! Sed per majorem radicationem inm [ubjedfo. 65. Datur fuccefko animarum. 64. Ani- 4'*'1-4 4 ?ha brutorum perfettorum [unt. indiviftbi« des. UH 65, Potentis anime realiter. diflin. quuniur ab apima, 66. Elfentia e? exi, wf" Í ffentia in creatis realiter diffinquuntur. &7. Jlaco il á lf(m r;el;z;ia?fi f:;äda;;:mta C termino. 6$. Dantur )9 acifrones objeidiua. 69. Nohve- "ov diflintti $conflica.. 70. Diflisidio con- 71. Es eii amaleoum, |o uf im poftrivo. Deus efl. demoufirabilis A p [olem á " pofgrzfa&, : L od : [/ ( Q -i&?f o / n U Y . n j 'g;x& VN b ',t nrp.s f i — — L0 Re/ 3 ) f x cx * 297 2" — s GA m 7 x f 7/4/ G L P^ I ï * s* ] .- ,lft NV 7j -,Xe V p» ï) NSSNN z E d u TU SEES A L : Igä N LAEA N ()snf/ : $j d /*i- M N 2 N « d € M A ANNNNC - ) N , » ()/' € J(w K.s S N A 7 $5 - x MPl r d as LUR a t A 1[ & n «.| mg e | H ! A à ! p — ". i s ; e Mr m - I OE £j - * — - — a - Em E i a n m ia 3 T s C — $ UT NSLSe M NBPNTLUM — HÉÓ —— — - — É NILANBABUMSMOS M US ( : ER T » g o C bcer z » TX " ES OM AX RA N N » 3 " z d- Ed Ó » P 7 i T C m P TW d M M x 2 z — x E - A cascoPNe d 2 T us* u n SS s i s -M R E - T t z s C ]s a.. V x E - ie * [ s OMCNS ex- 2 ANON - Ed N X t AE . p * z s s s E » p x z — u - s . EN OE z : RAR . NÓ x ais a z od r . & i " -s DT n s i À d u p5 z - - Es æaxx.w, UA y s p d & "g Euroskala Offset 9 eo VierFarbSelector Standard * r EC ;ää E O 16 QUINQUE TALEN] u : SEU A E Focus 15 DONUM QUINQUE SENSUUM EXTERIO] E HOC EST, ANIMA SENSITIV 4 13 In füis operationibus externis expei.- 12 quaítionibus partim Scholaíticis partim Etl cum Appeudicibus curiofis dilucidata , | 40 Quam IN ArwA ET Ancyur-EprscopAni UmivensÓb- SALISBURGENSI , Weos 10 & w ,Lïz:/:;; PKESIDE P. ALANO PFEIFFE Ordinis S.Benedictiàdmontes inStyri | I feflo, AA. LL. & Philofophia D'o&ore| j . demque Profeffore Ordinario , ac p. t. X w DzcaANo, M Es d —-c: PUBLICA DISPUTATIOMN expofuit Pranobilis, Ornatiffimus ac Dol E. JDominus x B- . CAROLUS, RICHARDUS, JOSEPÉ [ EE DE SCHMIDLIN , H Provincialis Auítriacus Vienneníis, AA. LL. - lofophiz Baccalaureus,& pro Supremá ejuft Lauteà Candidatus. necnon $$. Can. & Iníti E Imperialium Studio(us, Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 44d Diem Iulij , M. DCC. V, w Snlisbnrgi.Typis]o: Bapt; Mayr, Aulico- Academici T]— E P. m. Vidua & Hæxcdiga EEE