Ae44

eugEz

7

Mu

$s

B*

E

ERE n r pET ia at

il

EUAVUvv otgia hia encs

-

a

d

»

d

i

"e

AE

Ef

i

fs

d

df

-

*

z

us

r

m

x

x

2

hz

x

K

Vs

-

Em

-

Q

-

IX

MTOA

^

,

"€

——

d

m

*

N

A

DN

-

NY

z

B

£

2

M

—

d

d

-

9-

Hx

?

b r

-

at

"E

R

2 RATA A

-

*s

x

EMi

x a

R CY

OX LO ET

CU OE ER OR

D ab A a o

H u d- ia

M EE AT.

knl;hh.m

E I

ia a r R RCE

-

-

Ls

Es

al

Ht

»

»!'

N12«511961267 021

/

|

7

UER H AUAU

uB Tübingen

.;/

d

R

s

x("")þ

v

i

Z5

101'

X ;sw&f!

—

n

n

c

"-

j

HIHEEREEEEEN ETAR

--

E

"l

s

5

|

J

|

il

JJ

Ill

[/

I

J

ui

N

li

t

W

N

N

N

N

W

N

W

W

Y

E

W

N

N

ï

l^

ä

A

]

£

il

P

sERess

——

WO.

Q

0.

QO.

Z

i

U.

1

/

//

,

777

,

N

—

A

—

(iü

SSN

—

SN

SN

5j ækwx

iil

m

l mummrmmm DS

TALLEETETLTELEEERATETETATE EEE

4REV EBENDISS ETLLLUST

R55 DOMINUSDOMIN?|

LAULEX AN'DER ÍOSEPHUS SAC - Rom IMPILIBBARODE,||

!| GUARISCHET'TISAC:CA ; MT "CONSILLARIE A UT A

iil

TA MILIARISXT (APELLANo, CA.SARE A,PR A,POSITURA

| WET TALENSISINLUCIDAVALLEPR &POSIToINFULAT)

|.NECNONTIECA No, ACPAROCHg CIVITA'TISEGENBURGEN:

]A DL V.

TT AX

——

—

UEnscc fs T a eteenn w

——

m

» E aE

-

QUINQUEIALENTA

SEU

I *

DONUM

(LUIN(EJE SENSUUM EXTERIORUM,

HOC EST,

ANIMA SENSITIVA,.

In (üis operationibus externis expenfa, &

queítionibus partim Scholaíticis partim Ethicis

cum Appeudicibus curiofis dilucidata ,

Quam

Iu ArwA &T Ancur-EprscopALi Umvmsxmm

s//gnf't/

SALISBURGENSI ,

PA EOE

awuä, 4-?4

P. ALANO PFEIFFER

Ordinis S.Benedictià d montes inStyriaPro-

feffo, A À. LL. & Philofophiz Doctore,ejus-

emque Profeffore Ordinario , ac p. t

t p m

DECANO,

Es d

PUBLICE. DISPUTATIO

expofuit

Pranobilis, Ornatiffimus ac Do

H

JDaminius

j

CAROLUS, RICHARDUS, JOSEPHUS

DE SCHMIDLIN ,

Provincialis Auítriacus Viennenfis , AA. LL. & I'his

lofophiz Baccalaureus, & pro Supremá ejufdem

Lautcà Candidatus. necnon $$. Can. & Inílic

4d Diem

Imperialium Studio(us,

Iulij , M. DCC, V,

Snlisburgi T ypisJe:Bapt: Mayr, Aulico- Academici T ypogt:

p.m. Vidua & ercdls

R.

4

—

—

CC

"

REFERENDLISSIMO

ILLUSTRISSIMO

DOMINO DOMINO

ALEXANDRO

. JOSEPHO,

xcri Romani lmperii

LIBERO BARONI

DE

GUARISCHETTI,

Sacrae Caeíareae Maj e&atns

Confiliario, Aulx Famxhan & Ca-

pcllano,CæfareæPræpofituræ Zwet-

talenfis in Lucida Valle Prepofito Infu-

lato , nec non Decano & Parocho

Civitatis Egenburgenfis,

DOMIA(O DOM]NO

PäTRONO

Plurimi: Gratiofo,

W?W Wääää

ioglddssd d d

Reverend i/]ine & Iuftrij-

jme Domine Domine -

PRAEPOSITE,&c.

Domint Patrone plurimum: gra-

nae ,

v

Everendiffimam Domi-

nationemTuam ferijs &

R

publicis. aliunde .nun-

quam non occupatiffimam,quód

auculis hifcé foliis interpellare ,

ijfdémq; Tibi infervire audcam,

ne mirare, minüs fuccenfe , gt4e

4

tiofiffimeDomineDomine Patro-

nc ! canámque fivc virium me-

arum

arum tenuitas , five debitifima

erga Te obfervantiz magnitudo

eft, ut, quamvis per illam dig.

nioranon liceat, per hanc tamen

quale quale demum quod vides,

g[&ütüdmls meaz monumentum

ftatuere, & demififfimo animi

affcätu offerrc concedatur.

la

maximis nàmque, quod in Phy-

ficisfierl cernimus, minima quo«

que, uti puzéfa & atomi, locum

]

habent; & apud quos rerum ar-

bitros parvitatem operis, fupplet

e

nonnunquam magmtudo affc-

Güs,, tum przfertim , cüm ad me-

ritorum excellentiam minimé li-

cetaccedere , & beneficijs. non

tam ornatos , quam oneratos &

fuppreffos nos effe intclligimus.

àm vero, quid, quantumque

giauo-

( 3

granofe TuoNomml &cbcam ;nee

que anguftix pagellae hujus cape-

IC, ncquc debitum grad animi

officium valet exprimere, — Vivit

nempe etiamnum , & aurets om-

nino characteribus unà cum Cha-

vatdere Sacramentali,animo meo

impreffum hzret illud (ummum

grazlarum genus , quo me S.8.

Cozfirmattonts Chrifmate inun-

gcndum Patrinus adeo benefi-

CUS, adcogratxofus affcc:fh "Vi-

vuntalij fexcenti , ijque coplof f-

fimi favores qunbus immericum

mc jamáprimis mde,quod ajunt,

upguiculis impenfiffimé femper

profequi videbaris , adcó, ut Pa-

frini nomine non contentus, D2.

tris ferme vices in te fufceperis.

Patrem autem dum nomino , fi-

e

e

mul

mul & corum me fübit memoria;

quorum is ipfe memorem me cf-

fe impendió voluit ; arctz nimi-

rüm & fraternz pene iliius neccf-

fitudinis & confidentiz , quà il-

lum , ficut fecrecorum tuorum

participem,ita favorum omnium

ï

ex affe, ut ita loquar ; hzredem

effeciíli.

uibus omnibus de-

!

t

nique fadum cft , ut , ne tantis

hu

gratijsnihil omnino repcndcrcm,

Ihefes hafce meas tanquam ftu-

diorum meorum primitias,devo-

tifimi homagij inftar, Ampli-

lf,

fimoNominiTuo nuncüpare non

dubitaverim , fpe fretus, fore,uc

[

qui Patrini nomen 1n cc fufcipe-

à Mecoenatis

.

i€ non gravabas

qaoque & Parroni tituló aliunde

T

l,

itcrzzum amantiffimus,non ab-

hor-

l

X 4

hörrcfffs, Certe- optandum effct

uàm quod maxime, (i , ut pro«

pofueras , Salisburgenfe quoque

Arcbenaum,eas , quasin Te virtu-

tes Vienna Auftriz. demiratur,

poffetafpicere,

Videretcplané in

Te vivam aliquam fcientiarum &

artium. Umvcrütatem videtet

fpe&atiffimam in rebus agendis

ä

dexteritatem ,

in Confi h)s Pru-

dentiàm

in lutcns Doc&rinam

]

in moribus inftructiffimam , &

daguam tanto Praíule Vm:utum

omnium aconomiam.

Quà

tameninfignigratià,cum ob tem-

poris hodierni nunquam fatis

praviías vices,carere debeamus ,

id faltem rogamus fübmiffiffimé,

fave ex longinquo, & Thefes has

mcas de auima Senfitiva Yaaccl-

pes

pe;ac fi(ut proverbium loquicur)

animam obtuliffem ; ita Quizaue

Talenta mea füfcipe , ac fi dcbi.

tum effet Zzzereffe pro. Ceztum ,

imo mille gratijsacceptis. ^ Cer-

ä

té, quantulufcunque fum , tuus

fum , Tuis gratiofis nutibus to-

tum me, meó(que integerrimé,

penitiffimé Confecro.

Re*z:erendzyïmæ & a-

'/37" l]imæ Domin*atia(zi; 2774

i

|

Servus Humillimus &

" Obflri&iffimus

Carolus Jofephus

Richardus de

Schmidlin.

| Aþ;;obafio Sacre Facultatis 7beelbg; !

L Raefentes de Asisia Szusrriva. Differtationes

- nedam oculis iufltavi petlibenter , fed earun-

dem Le&ione affiduá ufque adeó dele&tatus füm,

»

ut avidus exoptárim fzpe numero , nobiliffimus

ingenij partus tandem aliquando juris publici fiat ;

acinlucem edatur quantocyüs.

Quare, cumOr-

thodox z ,aut intezritati morum Contineat ad-

vetíum nihil,Eximiüs quoque Authotr time»s non

abeat , aut abfcondat talewtum [usm in terra,dum

L.

memps Almam Univetíitates) infra ram breve

temporis fpatium , feptemplici fplendidiffimarum

" hefium honorat prefidió , ceafeo omaino , ba;

membrang , 1//i4s vecóNomen cedto infcribi de-

ä

bere,

dta Cenfto

l

. P.CAELESTINUS

PLEY

Ex Seittenftetten(t. Auftriz Inferioris

Monafterie$$ "T heologizDo-tor,Celfiffimi,

&c Reverendiffini $, R. L. Principis, & Archi-

o

Rpiícopi SalisburpenfisConfiliarius Ecclefiaa

fticus, T heologiz Scholafticz Profeffor Ot-

dinarius , & p, t. $. Facultatis Decanus

" 4' probatie Ea:ultkiis?hi!ofaphic&

c Quinque Talanta ad. Clesnthis certó Lu-

cet

nam animzta, feu potius evigilata, ob folidam Arí»

ä

ftotelis & $. Thomz Do&rinam, infignes

que ctuditiokncs

Soli piblico digniffimé confecranda ceníct

Loco SpeOabilis D. Decani

P'GOTTHARDU

$ VISCH-L Bene-

"-

di&inas Cremifanenfis ex Sup, Auftiià AA.

LL. & Philofophis Do&or, cjusdémque

*

Profetler oidinztius,

|

PRO-

L

i

vun.

"

-

:

,

us

( y

PROLOQUI UM.

Ot.

f

j

erecofmuus effe compoudium jïf!mracaf

"i , parvum mundum effe imaginem

non

M

um

majeris , beminem denioue tjpum ej&

tet

umwrjt quaqua late patet , orbis , uemo e[l , qtti

igmmlt. Hisuc Magnus ait;Aug. Homc efLoma;s

nm

Creatura : " Salvator E'yangelmm pnd:cnrz jf*

hi

TO

fit omni Creatutz ,. id eff bomini , qui de q»mw:

ereatura participat. aliquid, |— Nibil equidem in

E

bac grandi machina , quam mundum appellamw,

veperiri potef? , quod — praportionaliter $m bomine

(joti

$4805152'Unidtur,

Celum ( terra due prmczpæ!s-

fr ff

hd

eres partes [ant mundi 5 inprincipio creavit Dcus

diíis

coelum & tertam : Gen. 1. 10.. Et due in bonaine

"102

f9mt partes principales , animast coslum , & cor-

pus quaftetra ; de quibws S. Paulus/oquen: 1. Co-

tinth. 1 f. 47. i»quit : primushomo, COT pt4$ mepn.

p* ; de terra terrenus ; fecundus homo ,azima vi-

j L

del:cet,quæ pof!. creata fuit , de coelo cceleftis,

j At

(i0 p

Si enim incorrnptibile eft celum , 0 ánima im-

mortalis eft , fí Figura Spbarica calum con[lat 5

anima per atEus (uosin fé ipfam fe reflafhr f 69.

peot^

lum circulariter mouetmr , (& anima à wwfæ ad

|M

effeti um , &b ab effétim ad caufam circulariter di-

quüc

fcurrit,

Conclndit omnia colum , anima cog-

neritene

10

uitiäuc'þ;-apria , untvería infe vecludit, ïC&lügi

n

ab lutelligentia , fes angelo dirigitur & mevetur ,

E

C'anima ab angelo cuflode dirigitur & cufloditur,

ET

Sol , luna ef flella fumt incalo ; & 5vl intelleclus ,

T

Inuaoluntatis , C flella fpeciertm intelligibilium

n

G idaarune du mocustria , funt ia anima.

gel(

Jerra quoque. vetle dicitur corpus , non fo«

i

| W

lum , quia quantum ad (ubflantiam de tevra eff ,

fed. propter. alias infuper proportioues,

4 duris

Ài

marmoribus , ut tantis columnis fuflinetur terra;

^

€ Ecce loffa nom minus corpus [uflinent, quam

n

marmoratcrram.,

Currunt per terram . jiumina

723]

& mare illam cireumdat ; & varij bumores. per

)

corpts diffluunt , &j (anguis in magna copia , quafs

[

saare illud circumdat,

|

Ex berbis veflitur (f ot-

[

natur terras Q capillis ve(Hitur & ornatur corpus.

h

Diver[eanimalinm [pecies (ant iuterra ; fic varie-

dJerrava-

"

p

t4s $kNSUUM ( appetitumm incorpove.

föh

via producit &* germinat $ G* anima in. corpore

b

H

[

O quammirabilis proportio !

Jgnis in mundo indiget contiuuonutrimento ,

;|[

& calor saturalis. bominis eontsnuo. nutrimento

feveri debet, — Inmnundoeft , qui illamlregit & gu-

bernat 2

in bomsine vatio euntla difpouit,

* Diver-

5

fe civitates babitatoribus plena in musdo veperi-

untur ; & diver(e potestieac babitus vitiorum Q*

;!:

Sicutetiam dies ? nox

virtutum [unt in bomauine.

fént inmunde; fic íomnuse vigilia /unt in bomine,

(M D

Pluvie sundane [umt defiu*us. $ jic lacryma

h

in . bomine.

Ni» im mundo, camities inbe-

l

wint $ teYr& molus in mando , tuffisct febres

?

n

ï

.

-

lum

in . bomine.

Nubes- in mundo » Ignorantia $u

u ,

homine. . Fulgnra & tempeflates tn uaundo ; funt

Mif

indignatioues , minae ( vinditle im bomine,

Mlb ,

Per quatuer flationes tranfrems mundus ,. florefeit

um

án vere , flagrat ineflate , frutlsficat in auiumno ,

gelat in byeme 5 fic per quatuor atates bomo irana

n

frens , lndit in pueritia , fervit injmventute , fru-

tp,

&ificatin. atate matura , incaue[cit n (enelimie,

Mi

Bosi G* mali intev fé pugnantes (unt inm mundo $ &&

i

appetirus boni & mali inter fe vepngnantes in bongiz

im

5t.

dn fingulis denigue creaturis ve[plendet oma

n

vipotentia Dei , pereasque. veluti per Canücellog

PG?

profpicit Dile&us , Univerfi Conditor mnndi, n

n

frognlis fenfibus fe fe prodit. ani,nus bumanusy pev

j

cosque quaf pro[picit per fencliras. — JMusdgs

VP/M

rAudem fapientum oraculo , efl -Dei templüsi ; tema

nte

plum Dei eftis vosait 74ooflolns ; à bomines Agno-

La

féite dt;gnimtem veflram ! Niundus veré tem.

TILA

plum eft Dei, cujus facrarium eft calum , in. tota

rerum natura pra(tantiffimum ; cujus donaria fant

| ""

fidera , facerdotes , zditui , Poteftates angelicz ,

TT

4it Philo Hebreus De Unitat. Dei & — duplici

)[V

templolcét, antiq.l. 2. c. 2.

Et bomo, Dei tem-

n

plum animatum eft , in quo Sacerdetis mmuneve fs

t^

fiter animus»liminariavero ,

pofles - ac f'm'e/?rg ,

x

L

"Ü

f [enfus v xteriores,

nox

Porrofi Templibujus longitudinem: latitudis

VMB,

xem ( profunditatem , veluti "Angelus olipy ztpo-

p

cdypn'cm' .S'abmæiTempli þ*mäur»dm dimetirivel:

1

leuus , & fengnlas beminis prerogativas , etr pre-

r

prietases examinare tentaremus , plurts Tomi non

In

9978

—

,[ajïq;re.nt.; Viatoves proinde imitabimur , qui-

bns , dummagnificum palatimm suterias lnflrare

eb temporis angu[Hasnon coneeditur , berent. ta«

eenin [nper[ficie , exteriorem illius. flrutluram

contemplando,

y !

Jta & nos , cum Magnifici bujus

templi fabricam iniernam , hominis inquam natu-

ram , poteptias Ó* propriatates , penitins. inda-

gandi tempns nonfuppetat, tnexteriori duntaxat

fasrübarebimus , fen[ms ejms potiffimum extevria-

ves , eorumque objecla in prafenti ept[cnlo exami-

i)gmdo.

R

fi

Que[lHonescurtofaseirca

ngt;lü!f&nfh:, qui?

€&' fübinde moralia , qua[tionibus | Philofophicis

fubne&:re placuit , apes imitando , qua meltt 4«

culeum uno in corpore ciccumferunt , st vel .fc neu

sam fcverioris [lndij (ablevaretmr tedium , quam

ut palam fieret omnibus, Philofopbtam non tam ri»

j i

gere. [pinis , [ed. [nis etiam. floribus interpungi,

N

Ariftotelis Zpfismet exemplo, quisabi,de feníbus

egiffet v G ipfe curio[a quadam problemmata &&

banomena (nbjusxit.

Tuulum buic opn[iulo

prafiximus , Quindue talenta , qmonzomine S. Greg,

M. hom* 9.ia Evang. Donum quindue fenfuum

exteriorum appellat,

Si que nova bic gen con-

pinentur , placeant vepetita $fi qma toinus concinna,

excufent temporis augufHa , quibus funeflé hoc

AMartis tempore C flsdiumdr calamus fuit con-

flriclus : f£ ferijs nonnmuquam mifteantur jocofa ,

noverit benevelus lettor , quod wontantzum A«

»

1 ïpo/la,jed etiam qmmdoqu:

panper rif:rig

eárifloteles,

dl

Eænoäi/i 4? Doti//fzno Domino

L

i

^£

QB!

f

DEFENDENTI.

dá

Níons inftruitursd at dura in £uneraferrum ,

«t

Dum flagris incus tu(a, re:ufa gemit:

"i

Dümque coquit Siculus gladios & pi!à caminus ;

(f

Queis Mavors Lautos, przrnia clára, metate

Mqiöf labet té cutà Faber , quo Marte refittas

W

uá vafer otcurras hoftibus a:te tuis,

It

Do&a indefe(só tibi niíu re/a laboras ,

* h

. Queis tibi tranfitut callida rela Sophi,

n

JEgida procudis pulchros in Palladis ufas ,

Mdü

Quá te&lus parmza,quelibet arma fugas,

nr

Eja age! Jam notz perhibe te fortis arenz ,

un"n

Hora monet , certa! Lanteacerta maze?,

jl

W

Senfitivam animam tege , estes forfan ab illa

"T

Si fentis ? credas, gloria calcar habet,

;fculo

Excipe tela, vibra,

enerofas collige vires ,

nj

Fortunaac laudi:

;

is Faber ipfe tuz :

yuli

ANc dubita, Pallas nomen poft przlia csde? ,

j (

2 empore quod nullo , quod nec ab igne cader,

iith

phW

LA

lflaraber! Canlt & fIDö' tIbI peCtore

l»iettau

fY

LEOPOLDUS JOSEPHUS ALEXIUS

L.B. Girardi, de Caítello & Limburg,

Dominus in Safpach, . U. Studiofus,

Prænalyïli,* O: ratiffiamo a Daölg[im-" d

ä

" DOMINO

N

|

«DEFENDENTL

u

in medium mandatque . infiftere.;

E PRo vocat

,

pugna,

Parvus , fed fenfu, grande libellus opus.

Infpice ! quem titulum viéturz in fzcula charte -

Lectori pandant! Quizque Talenta ferunt.

Nilnifi pugna fuper ; rape mentis acumina, fcutum

Oggere; Fortune (is Faber ipfe tug.

Sic tandem doclà defcendes. victor arená ,'

Dumque alij duo , Tu Quinque Talenta feres.

Imó, fic Cestum Lanvos * pro Quingue Talentis

Emerità (2rolu5* praferetatteSophus,

[

9 Carolus, pev AUASFAP E

C. Lauros,

Ita in bonoris & aäcri: conteflationem

gratulabundi decantant , eAdetm en

Vniver[a Philojophia Defendentes

]h

f Dominicus Perger,! Obernat-

Cajetanus Wildt ,

tachéfes.

RR.FI*'.*l

Albertus Buecher,

) Offia-

L EdmundusChriftain, j cenfes.

Prenob. Francifcus Xaveriüus Stadler,

Bojus Octtinganus.

Franciícus ÀAdamus Bernhardt, A

4 k"[

ftriacus Welfenfis.

Judas Thadzus Helmreich, Salisburg.

Joannes Dominicus Syhn., Auftriacus

Neyfidlenfis.

äää-ääääw äg '*

E

T.

3c 508

a

al s

l(«

.S.ERIES QU/ESTIONUM

De

[

jlU

ANIMA SENSITIVA.

JPARS I

:ns

[tth

DE Zuima fenfoiva , ejusame ff bus

7n commani,

)

QUASTIO .

De Natura , uumero & objc&o f CH«

Y Juun,

df

" Articulus

I

(f

nfcs

Quid &&* ouotuplex fit /m[w P2

Art,

1I.

Quodnam Qo» quotuplex f aä;eäum

,. Fenfem?

QUAESTIO IL.

ur?

De Jpeciebus fenfibilibus.

jcus

A«X

Aï:o

Átt.,

IC

d*'*' l6«

n dentaur jþecze: feufibiles

[peclu quoraim fenfnuim fistuec g[ame ?

Art.

ld.

?j

Urrean fenlibilia comuunia [mtmn-

tur per [peciem propriam , €9* 4 fpecie

feulibiliuum propriorum diflinclam ?

Art.

I1I.

d

Utran. fén[jas. cxctermi. po[frnt errare

circa [gum objectum ?

*

Art

IV

Quoiiodo. vebemens. fenfibile ledat

aut corruupat [enjaum exterumm?

Att.

V,

De comparatione [en[uuu quoad pere

ficlionem

Art

VI

D: Usu &&* abufgu fenfuu.

Art

V II

E

4nomnes quinquefeu[us exterurcone ,

Qdm

veuiant quibuslibes auimalibus ?

|

,

Art,

E

Art

V III

d

De-Pbyfi 0gnomiá

"

Art

IX

Mi/cellauea circa fen[us in commauni,

10

PCCIC

PARS IL.

Dc Smf bus in Partzcu/arz (9*' qm-

dea p7 imo

n

DE OCULO

QU /£S TIO

I.

De Poz:entm wf Ud-

h

Art.-

"k

Mirabilis. /imäïum oczdi,

Art

II

| w

la qua parte oculi fiat *vifro?

QUJESTIO II

De ipfo. acfa potentie vifroe

Art,

I

2077 vifio jiat per extramz]' 0nem

TU

radiorum "

Art.

O

À

—

'

uiden ?

hn £9* quomodo jïat vi[io per Pyra-

)o( 2

QUE-

QUESTIO IIl

De medio , per quod videmus,

Art.

I

!

3 Qw'd f Perfpicuum ?

Art.

1.

Quibus corporibus per[pictas com-

| d

eta? ?í

OILESTIO IV.

De Oljecío visáiy luce nempe ac Co-

lore.

Aft. ï. I

! Quid (à léx?

Art.

IT.

f

Uirum lux [ qualitas ? an [ubllan-

lia ?

Ar; HIL

Pbenonenac?? propriiates quedam

Incis,

Ar, lV.

- Quid fit color , &&* utrum dillingua-

k

uv a lzce?

Art.,

v

- Quedam problenata circa: colores.

!

Art.

-

—

Art

VI

Utrum ia lride [int veri colores am

jölum appareutes?

Art

VII

Mifcellanea. quadam circa- ecalum

0

Q? ejus vifiouetn,

DE AUDITU.

QU/AESTIO ]

Ü

De poteutia audicndi

Art.

L

auditás,

Falria wirabilis C* ufus orgaxi

IT

Art

II

la qua parte aurz fiat Auditio?

QU/ESTIO 1l.

TT

De Medió foni,

Art,

I

4An Medium exteruum - dudits de.

VMI

beit. necefjJarió e[fe fluidum ?

Art,

lT.

Quomodo deferatur fonus per mdmm

;gfque ad Aaditum ?

J

JX 3

QU]E-

QUAZSTIO III

« De Objecio Auditus,

Art.

I

Quid fit fonus, &&* iu quonum fuä.

;e&a recipiatar ?

"

Art

1.

Quid fit $x ,

quatenus fpcä'at ml

objeclan a;m'zms, G9* quibus iuflrunen-

Artt.

A.

t fiat ?

Quid fit fonus. veflexus , [rve Erbo

ö*' Anide oriatar , &* quomodo fiat ?

Art

1 V.

Mi fcellane a queedam, circa Auditum

€** eius objeclzi,

d

DE ODORATU.

QILESTIO 1

Dc Organo Odoratás,

Art.

I

D: firucinra prapria O:loratm

Art,

lI,

In qa parte. vefideat feuforium , [en

và odorandi?

QE-

QUESTIO - It

De inedio Odoratás,

Artt.

I

7

Urrun medium odoratas. fit atv Q

aqua ?

Art

lI

De odoris diffzfione

t

QU/ZESTIO III

(l

De objecfo Odoratés ueipe Odore,

Art,

I

h,

- Utrum odor fit falffantia exba!atzo-

nis fumofa 8

Árt,

IT.

j

de Jit propricodor 9* quonau pa.

Ci0 gzgnatur ?

Art

III

Mifcellaneacirca oa'ommm eo ado; É

DE GUSTU.

QU/ESTiO I

De Orgauo Galizis

n

Art

I

Mirabilis flruilzy Gafrts

A'L

«X

Art

II

ln quanam parte lngue teideat ar-

gauum Gufizs 8

p

QUJESTIO II

De medio guflüs,

Art,

]

Utmæ Gofius babeat aizqzwd at«

dium exteruum 2

Art

II

1

irsen Gzfius babear alzquod "e-

dmm internum ?

QUESTIO III

De objecio Gaffas mempe japore

Art

!

Quid fit [apor ?

h

Art,

II

Quot [int. pecis fa aporumn t ? d qui

fmt extTtu2 ac contrara /apare:.

Art

I1L

Mifcellamea. circa Gu(lntm Qj* ejus

Qäjeöïüm

DE

H

DE TACTU

u

QUAESTIO. L

De O?24H0 daclas.

Art.

]

Mirabilis . Üruclura | corporis ba-

ut

n 742

Art,

l1.

ondnam Ju proprima fe nf oriztta

"i

daclus ?

QU/ZESTIO.. II

De medio Taclus.

Att,

I

—UrnmTaclus babeat aliquod medium

exiteraum 2

Art

II

De Medio interno Taclzs

] QM

QUJESTIO II

De Objclo Taclá;

j

Art,

I

Ouenam qualitates pertiueant adob«

jeclum dadiás ?

)

Art,

A:t,

I.

Utrum Aacíus in animali fit Hnus

:

Jpecie fenfus , am plures 2

A:t,

]il

n Taclas Jolum penzpmt amlztaz'es

excedentes [usam temperammmm'

A:t

I V,

Mifcellanea circa ïïzäz/m e» e]us 06-

jeclum,

&

de

p

$t )0( $3

/ /

lm

*

p

Tlby

à

N

45 C r

. — KOIOUSON COU

4

PARSTI. .

(itt

De Znima fe

Wfettiva ,ejuss,

! /änþäu; i

COPMAUmt.

—

E

r

E

E—

E

»

LX

ï

Riusquamin particulari ad

i

A

*s

'—

A

fingulos fenfüs externos. eo-

LRS

i

ts

dfcä

nda

rümq; obje&a & proprictates

mus; operz pretium erit, per-

paucis in genere difquirere; quid fit 45;-

"a fenfitiva, utpotequz eft radix omni-

um feníàationum externarum , déq; fen-

fibus & numero eorum ; item de obje-

&o, actu & medio, per quod fuas exer-

centoperationes, Quare fit

QUJESTIO L. -

D. Natara , numero C2* objedfo

fen[uum.

ARTICULUS. 1

Quid & quotuplex [ft fenfds?

A

Nima fenfitiva multó perfe&tior eft anim4

Vtgetativà , quia magis abílrahit à ma-

teri2,

£

Pars Prima.

[

—b

GEXEWACERan

teria, neque uni tantüm eft alligata

formz 3

ts

proprias quippe vires exerit, acfuas exercet opes

Wgä

ratione$ mediis fpeciebus intentionalibus ; qua

)-4

4 materiz craffitie aliqualiter depurate , illam

ht

determinant ad fenfationem. — Eft autem imper-

$«

fcctior multó anima rationali , utpote que circa

i

univerfalia &. immatetialia etiam , períuos actus

Qu

oteft vetfari , cüm fenfus tantummodo circa fin»

L

ulatia & (enfibilia verfentur,

h

Senfusautem definitur ab .4riflorele

| 4do

de animatextu Y71.. Sufceptivum formarum fi-

d

ne materia, ut cera annuli fine ferro,aut auro v&«

hn

u

cipit fignums, — Età D. Tho, 1. p. q. 18. art.3. Po-

sentia quedam pa[[jva , quenata e[t immntari 4

qu

exteriori fenfibili. ]Non quód fenfus, fit poten-

[//j

tiapsr? pajfiva , probabilius enim eft , quàd fit

P tod

parrim 4£va , partim paffjva 5 paffiva quidem in

a

ordine ad fpeciem impreílam , quam recipit , &

quá conftituitur in actu primo ad fentiendum ,

m

quamvis per folam receptionem fpeciei , opeta.

hi

tionem tion eliciat : aétiva veró , quatenus illa

f

fpecie fzcundata aliam fimilem imaginem in

H

abíentia objectiefformat , in qua imagine obje-

ldl

&um percipiat ; vel fiobje&tum prafens fit, illud

TT

attingat per hoc , quod conjungatur com ipío in

CX:

effe intentionali ; íeu reprafentativo , & eliciat

My

benefició fpiritus animalis acum fuurm vitalem ;

4 hf

qui fecundus dicitur & provenit ab ipfo objc&o

lp

& potentia. lladeabílrahendoà ly paffjva &

Qu

7

n

a&i-vfl ; congrué defcribi poteít , quod fit fae

45

-

j

[2 n

| .be /E*njiþwlin[—ä*mmuni.

"wesuoemsnfl arsancuneeen

"T

oj

fas Anim& organica jïngnlarigm materialium

cognakiti'va.

qu

Porroó

fenfus primá. divifione dii*iditur in

,i

[um

exteronm , G inéinternum j externus dicitur ,

m

eó quod habeat organa íua inexterioribus par-

TO

tibus corporis.

Internms autem dicitur , eó

TA

quod habeat füa organa ab intró, nempe in ce-

li

zebri cellulis ;utfont , fezfums commzunzis , phan-

t4fiía , memoria BU potentia eflimativa.

t& ?

Quaritur , quot fint (enfus externi ? Refpon-

nim)

deo nec plures effejnec pauciores quam quinque ,

yn m

nempe vi/um , audttum , gufium . odovatum &

æ.;'?þ

p4iium , quamvis potuerint fierià Deo plures

TT

quàm quinque. Hac conclufio cft contta &e-

Qu

natum — Cartefium , docentem , dari tantums

wO

modo unicum fenfum , nempe taZ/m , eüme

jmi

que magis vel minus acutis corpufculis titillari,

lh

Probatur ]. pars argumento , defüm-

du i

pto à Philfopho.

Si przeter . iftos fenfus

opm'

darctut adhuc alius, tuncifle vel effet ejufdem

TL

rationis cum illis (enfibus, qui de fatto animaliin-

elfl fí

funt , vel effet diver(z rationis ? neuttum dici po-

T

tell : ergo. — Prob. m, quoad primam partem :

i;,

illq

fi dareturalius fenfus cjuídem rationis, tnnc id

ex co eflet, quod horum finguli non füfficerent

ii

ad percipienda omnia (ua fenfibilia,v.g. vi/ws non

:alcm )

üfficeret ad percipiendos omnes colores , azdi-

,bjcao

F&5 omnes fonos, &c, hocautem falfam eít, quia

hl i

quavis potentia cum fpecificetur per. intrinfe-

Ml'

Ccam habitudinem ad fuum objectum formale,

)

A 2

debes

4

Pars prim

,..--..——--—-—-————--—-—m [ ..y-.--—-l—-u—-i-—-

lt

debet poff«(e extenderead:cs omnes quibus ineft

vi

taleobje&tü formale;alioquin f obje&tum formale

»4 dii

otentiam excederet, fecundum exceffum non

fpecificaret extrinfecé fcuterminarivé ipfam po-

ii

Q

tentiam , ac proinde daretur fpecificarivum fine

A

tc fpeciüsata.

i

Quod autem non detur alius fenfus divet-

lu

íz rationis ( que erat. fecunda pars minoris ) in-

lr

de t ; quiafi datetur. alius fenfus diver(z ratio-

nis, deberet dari aliud. fenforium , utpote ad

h

3

* aliud

quod fenfus effentialem dicit refpectum

dà

autem íenforium non datur , quia fic dcberet

bl!

etiam dari aliud medium diverfimodeé immnutans

lt

hunc fenfum , quod tamen medium non eftaffig-

ttt

nabile ;ergo non datur aliusfenfus vel ejufdem

vel diveríe rationis preter ; sífignatos,

p

Qv

Altera ratio defumitur 4 S. Zbo, 1. p. 4. 79*

att.

. Quiatot funt diverfi fenfus , quot

N

N

funt diverfa fenfibilia , diverfimodeé afficientia fen-

fum , nedue eorum unum poteít percipi, nifi ab

d

uno feníu ; fed talia fenfibilia funt tantàm quin-

2

que ? ergo & . tantüm fenfos. M. patet , fen-

fiibile enim dicit ordinem adfenfüm , cujus e

correlativum , nequit autem dari unum core

du

Gu

relativum fine altero.

i, con(tat experientid ,

qua advertimus aliquod fenfibile afficere fenfum

fs

V !cm

&t immutrare duntaxat intentionsliter fine ulla

a&ione materisli & hoc eft objectum vifibile di-

à

Aliud immutatintert-

ül!

ceüs ordinem ad vifum.

tionaliter , fa&ta mutatione in ipfo objecto ma-

l

teriali

v

De fenfibus: in communi.,

— À

Wa uxccl

TT

;tcriali , idque d

uplicit; petcü,contingere ; nam

f -

vel eft folalatio, & fic conflituit objectum az-

mon

ditus; vel eftetiamalteratio, & conftituit ob-

m

jedum odoratss, Aliud eft , quod immutat

ym t

ctiam intentionaliter fed pofita fimul immutae

tione organi , idque dupliciter, nam vel immu-

s du

tatio Conftituitur per eandem qualitatem fenfibi-

if) i

lem, & ficconflituitur obje&tum 72&»* , vel

TO

per aliam diverfam,& cenftituitur obje&um Gs-

ffus: ergo , &c.

o &3

l

T

Quéd veró plures fenfos ( quz erat fecun-

gt

da pars conclafionis 5 fint poffibiles, quis am-

vt

bigat? nulla enim ratio probat , effe impoffibi-

[iafi

lesalios fpecie diveríos, & fíen(ibilia alia pra-

ter eaqux nuncfunt.

Et cut non poffet prodaci

cjufdw «

[

potentia materialis cognofcitiva v. g. virtutis tra»

&ive magnetice , vel aliarum qualitatum modó

Tl

j guOï

nobis occultatum? cur non novz qualitates cor«

pore& condi , quzà novo fenfu perciperentur?

qtit

Dices L fenfum Ta8us & Guflus anicum

! "I

duntaxat fenfum conflituére ; hinc ipfe e^frifi, I

"

d j kn'

2. de ánima. ait gufium quemdam effe tatlum.

, AN. e/4. licet enim omnisguítus fit. qui-

j "

dam taclus,non tamen econtra, omais tactus eít

m w!'

Guítus ; tactusenim per totum corpus eít diffu-

riatt

Í

f

[l

J

mx

fus , hinc eft univerfalis quidam fenfus ; guflus au-

temrefidetin folo palato. ltem aliud eít obje-

j

j

um guílüs nempe fapotes ; aliud tactüs nempe

calor , frigus , alixQue eju(modi qualitates.

[infln'

j r

Ruríusaliud eft tangendi, aliud guftandi orga-

]

'A J

"

Pum

um

6

—

Parsprimae

aidtn

CYRORERIOESER

MERERERIE vcwuecmuri

num.

Dum .Zrifloteles gufium vocavit tatium,

g

tactum lat f(ampfit pro fenfu, qui non potefl im

Q

D

Buf

mutari nifi per tealem contaQtum.

DicesII, ta&useft toto corpore diffufus,

pot

confequentet in intimis partibus corporistergo eft

H

Íeníus internus.

Wi

lo

37. N. coníeq.quiafenfus internus illeeft,

qui tantum in interioribus refidet; at tactus non

lür

eftin inceroribus tantüm , fed etiam in extere

lltq

nis viget : ergo Xc.

«

ARTICULUSIL

t

oh

Quodnam Q9* quotuplex fit objecium

lü

- feufuum?

du

ut

Icut 3cibilediciturillud , quod per aliquam

fin

Scientiam fciri poteft, & fic. fcib;le eft obje-

&um (cientiz ; ita fenfibile dicitur id, quod per

h

lu

aliquem (enfum attingi poteft, adeoque fezfibile

q

eftobje&tum (entüs.

Senfibile autem definitut, quód fit ens sma«

teriale exten[fum ac fingulare perfetlivum femfus

h

per intimamtum eo conjuntiionem. Explican-

f

0

tur fingulz particula:

fli

Dicitur I, fenfibiledebereeffe e»s a2er14^

le, quia res fpiritualesfuntextra objectum &

,Tï

tif

fph&raim fenfuum , utictiam entia irrealia? hinc

in Logica diximus , quod. fenfus non poffint fa-

lus

Cere E»srationis ,quia, quidquid importat ne«

Á

gat-io-

--

i DOA

[ d

p

De fenfibus in communi;

7

(fLum,

gationem omnis materiz fenfibilis eft extra obje«

JL i

&tum potentiz fenfitive ; ficut enim potentie

intellectivze objectum eft intelligibile, ita etiam

ufis,

potentiz fenfitivee obje&um debet effe fenfibile s

pd

fed ens rationis (eu ens itreale importat negatios

nem omnis materige fenfbilis quiaimportat nega-

IT

tionem omnis tealitatis: ergo &c, — Excludun-

)5/01

tur pretereà wegationes GC privationes , quia hee

&t

nequeunt pet Íe diredé immutare fenfum produ«

cendo (peciem realem,

Dicitur ado extesfzm, pet quod excludi-

tur objectumindivifibiliter exiítens ; tale enim

objectum vel naturaliter nihil poteft agere, nul-

äum

lainque fui fpeciem producere ; vel fi poteft pro«

ducere , deberet producere fpeciem indivi&bilem

in reprzíentando , fpecies autem impreffe non

hqum

funt indivifibilesin reprzfentando. —Hinc Cbri-

o

fivs exiftens in Euchariftia oculo corporco vide-

d

;M!

ri nen poteft , quod malé affirmant. ZVemizales ,

-

quia corpus ibi non eft exzesfsm,

um

Dicitur 3 . fizgsulare,tumquia fenfus non ha-

bent vim abítrahendi natutam à |conditionibus

[m

fingularibus 5 tum quia fenfus non percipiunt

J(at

objcéta, nifi quatenus pet fpecies ab o emiffas

moventur , qualis tamen fpecics caufari nequit ,

ub

n

nifi à re ut (ingulati.

hit

Dicitur 4to perfeclivum fenfzs , quia nul-

t fa-

lum fenfibile per (e , utpote tanquam objectum

u

fensüs , poteft fenfumn lzdere , ad quem dicit ordi-

A4

nem

j(lor

Pav ;;w'ma

p

VERGLDRLE) r urcu i Itl

r

TP

nem. Quomodo autem vehemens fenfibile lz«

kj

dere poffit fenfüm dicam inferius.

j

Dicitur tandem fto. ,. per intimam cum co

h

eonjmnilionem ,quafenfibile, vel in feipfo im«

d

mediate debet poffe percipià fenfu , vel jfaltem in

4

vicaria fuiSpecie intentionali , determinativá fen«

tl

f&s; in quo recipitur , ad hoc potius pra alio ob-

n

jetum percipiendum.

Y

Dividituranutem à Philofopho & D. 75».

(0

de animal.13. fenfibileinfenfibile per fe & per

L

l

ectidens ;primumeft, quod fecundüm fs habet

vim immutandi fenfum ; alterum eft , quod tatio«

[

fie (üi non immutat fenfum ,fed | rationc alicujus

fibi adjuncti ; ita omnis fubítantia eft tantüm fen-

fibile per accidens , fubftantiam enim rei , fecun-

düm fe fenfu percipere non poffumus , nedue ipía

)

:

ullo modo immutat fenfum , fed tantüm ratione

accidentium incurrit in fenfum , eumque :immllg

(

tat.

Senfibileautem per/e fubdividitur in pre-

E

vium GU commune 5 proprium eít, quod abuno

folüm fenfu percipi poteft, ut color à vifu , fonus

abauditu , &c, — Copmunse eít, quedà pluribus

fenfibus petcipi poteft , utfunt hec — f. szotws ,

quies ,uumerns ,figura GU Magnitudo , circaque

fingula verfantur vifus & tactus & feníus rcliqui

circaaliqua. ipforum,

Nomine autem quictis

/Tï

hic non intelligimus privatiosem motüs, hec

enim diredté fení(u percipinequit, fed ipfam rei

confiftentiamin fuo fitu & pofitione, — Sen(ibi-

le

De fenfibus in tommunis

9

A m

du ÜRDRTEUNHOR ruescececr

n

le proprium veró dividicur in vifibile , audibile

L]

olfattibile ,tangibile & guflabile.

n a

Dices 1. poteft a»geiz» fenfu petcipi : ergo

o lfl«

ad fenfibilenon requiritur ut fit aliquid szateriale,

a

angelus enim e(t Eas Spirituale.

Ant, prob. po-

i lt«

teit ens infinitum & actus purus cognofci zb in

od

telle&tu finito & potentiali: ergo etiam aliquid

Spirituale,veluti angelus , à fenfu materiali, prob.

f

coníeq. non minüs ens infinitum & — a&tus purus

L

e(t improportionatus cum ente finito & potentia-

hirt

li,quàm ens fpirituale cumente materiali : ergo *

i

fi non obflante hac improportione, primum na.

[

turaliter fieri poteít , cut non ctiam fecendum ?

ht

3:. N, Ant. ad probat, C. A, N. C. quàd in-

«CUf

telle&us potentialis & finitus poffit. cogao(cere

TR

a&um purum &infinitum, eít, quiacum illo ha-

um

bet proportionemin ratione oDjett i intelligibili:s

Ti

econtra fenfus materialis , quia cum ente fpiritaa-

li nullam habet convenientiam in ratione objecti

j pïd-

cognolcibilis , nullum fpirituale poteft attingere.

bun

Etratioeft , quia licécactus purus & ens poten-

fonit -

tiale minorem habeant proportionem in ratione

Iribuf

entis fimpliciter , quàm angelus & feníus mate-

Il y

tiais; tamenin ratione Spiritualitatis , majorem

i

habet convenientiam ; quod autem majorem

habet convenientiam in ratione fpiritualitatis?

djcu

zilfi! b

rijorem habet convenientiam in ratione obje-

hi

&i , quia elevatio à materia fundat vim cognofci-

*

T

tivam

.

ergo Angelus & potentia materialis

[

minorem habent proportionem in ratione ob-

[

Af

jecti ,

ao

Pars prima.

je&i , quàm intelledus potentialis& a&us puï

rus,

Dices 2do Senfus poffunt facete e»ss zatie-

ni5: etgo. Ánt. prob. poffunt fenfus externi attin«

l

gere rem alitetac eftin fes. ergo poffunt facere

i

Ens rationis. Patet Coníeq; nam ideo intellectus

potcfl facere Ens rationis , quia poteft rem ali-

ter attingereac eft in fe.

Antecedens vero ptob.

multpliciter? 1. in potentiavifiva, quz videt

iniride colores, & tamenin iride non funt co-

lores. 2do vifus fepe putat baculum in aqua fra-

&um , quitamen in fe fractus non eft. 3tio o.

g

culus per vitrum virideomnia videt ac fi eífent vi-

ridia , cum tamen objeCla vifav. g. murus non fit

vitidis, 4toGuflus infirmi attingit rem fapidam

r

& dulcem , ac fiefetamara: ergo , &c.

[

. IN. A. ad 1. prob. dico , iniride effe ve«

tos colores cau(atos ex refulgentia & refra&tio«

i

ne lucis , licét tales colores fint tranfeuntes, ut-

pote deficientes ad defectum lucis,

Sicut etiam

(l

coloresin collo columbze infpecti funt veti colo-

tes , etiamex refractione lucis caufati.

TInde

juxta diverfam fubjecti difpofitionem diverfi co-

lores ex lucis refra&tione caufantur, it4 $. D. Me«

teor, let, 6. 4. 3.

Ad . dico quod. bacu

lus in aqua fra&tus ,

licét materialiter non fit fra&us, formaliter tamen

».

ut fractusvidetut , quiaobcommotionem aqua

fpecies feafibiles non reprafentant illum cum te-

&itudine , quam habet

» potentia autem fcquitur

AE — r L d E N o o

tepta(entationem fpeciei,

Ad

II

Dc fenfibusin communi.

"

Ad3. fimilitet dico , licét resalba per vi-

trum viridein (e ac matetialiter confiderata viri-

Itf

dis nonfit, formaliter. tamen ut vifibilis per vie

li

trum viride veram vitiditatem habet , cüm me-

oste

dium per quod videtur ,fit vere viride.

Qs

Ad 4.eft eadem refponfio, res dulcis in-

mll-

£rmiguítui apparet amara , quia medium per

f0

h

quod attingitur , nempe humor cholericus , quo

i

palatum eít infe&um , eft indifpofitum ; coníe-

(

quenter , licét res illa entitativé fit dulcis , for-

f.

malitertamen ut attingibilis per medium indi-

j

fpofitum , eftamara, — Et ficnon . aliter ac eft in

-

b

fe attingitur.

j

t

Dices 5 fenfun habere pro obje&to aliquod

fenfibile sziverfale , non enimhabet pro objecto

fenfibile determinatum ,cüm non fpecificetur ab

l

hoc vel illo fenfibili determinato, v.g.vifus non

dQ«

fpecificatur ab hoc vel illo colore; fed à colore in

i

communi : ergo fenfus habet proobjecto fenfi-

AE

bile commune.

olo

. '&. Verum effe , quód fenfus non fpecifice-

Indt

tu? abhoc vel illo fenfibili in particulari ; attamen

ejus objectum fpecificativum nen eft fenfibile

T

]l

commune feuuniverfale, fed fenfibile commu-

niter (eu univerfaliter.

Quod explicuit (jeta«

u

9"H5 Y.p.q. 8O. art, 2. x. quia vifus v.g. non termie

T

natur ad colorem univerfalem , cüm hic tantüm

2b intelle&u attingatur, fed ad colorem univerfa-

qüæ

m

liter , id eft , ubicundue & in quocunque fübjecto

reperiatur color , attingitur à vifu ; & hoc prove-

jtuf

Rn

nit

Al

12

Parsprima,

MEP ag

TAH

RE

nit ex limitatione potentiz fenfitive , quz, quia

&

tantunm materialis eft , debet attingere quid mate-

t

riale , ícafibile & fingulare,ad differentiam intel-

Iaf

le&üs & voluntatis , quz funt. fpirituales poten-

Ini

tix , uade habent pre obje&lo verzas in communi

n

& bonum univerfale.

Hinc tecié dixit z4riffot.

!

text. $9. quod fenfus fecundim. attum funt fim"

t

grlevium , fcientia autem univerfalium.,

.QUESTIO IL.-

ti

De fpeciebus [enfibilibus,

ARTICULUS,. L

n dentur. Species fenlibiles ('7 refpecin

h

;

quorum fenuum fimt m*cejarif ?

[

' Ximium profecto exultantis naturz miracu-

;lum, fed & ingens caligantis Fhilofophiae

argumentum , funt fpecies intentionales rerum ;

decolores funt, & tamen omnium colorum ima-

gines; volitant continuó ina&re , (ed fine motus

íenfibus imprimuntur , fed fine fenfu, squaeve

rerum imagines , virtute pares , diffimiles mole ;

mirabiles objectorum fen(ibilium formae , fine

A

quarum prz(idio feníus inertes funt & otiofi,

Nomineautem (pecierum impreffarum fen-

fibilium & intentionalium Philofophi nihil aliud

intelliguat , quàm entitates minimas , aczcidentia

& qua-

De feufibus in communi.

13

maa g

ia ii MM ANDENITED crmcacneme onctcNmeneanr r

Qu

& qualitates teales, ab obje

&is productas,utpo-

Qilte

intd.

te quorum funt vicariz , ut eorum loco concur-

rant ad perceptionem obje&torum. — INam cüm

tl

interobjectum & fenfum,ficut Ginter omnem

mf

potentiam cognofcitivam debeat fieri unio, fen-

rf

fibile verólnon identificetur aut uniatur cü poten-

ij

tia inefferei & phyfico, fed folüm intentionali

& teprefentstivo, neceffariz videntur ejufmodi

fpecies fenfibiles & intentionales, — Vocanturaue

tem fenfibiles, co quód deferviant fenfibus: /»zem«

tionales vocantur , non quód fint estia ratzonis;

iftud enim falfum eft, fed ratione. modi, quo

objectum manifeflant , quia tendunt ad objectum

teprefentandum ; vel quia funt ille fimilitudines,

per quas potentiz tendunt actu in objedtum, Zm-

(l

prefse vocantur , eo quód ab objecto impriman-

tur potentis ad eliciendam fenfationem , ficu: il-

] expreffe vocantut , que efformantur à fenfi-

Sunt

K

bus, dum objeCta abfentia percipiunt.

igitur hz fpecies fimulacrum quoddam & imago

phlæ

uf

reprafentans obje&tum , & ita illud obijciens (en-

It

fui , ut obje&um extrafe poffit percipere.

(j

Dari porro eju(modi fpecies, communis de-

m

facto Philofophorum eftfententia , quamvis ne-

ok !

gaverint olim ullas requiri fpecies. ad fenfationes

f

n

obeundastam externorum quàm internorum fen-

Íuum Porpbyrius , Plotinus, Seneca l. 2. INat.

Ex modernis veró

[

quafl. &tahjex antiquis,

m

Hieronymus Provenzalis, 'Thomas Giansius P.

fiid

Exiftentia vero hatum varijs

Df:ndinn: ;

probari

lül'

14

Par: primd.

COSCIMESSGESOSRESRRRÉSI " ipesasaeSiaas —-———

te

probari poteft experientijs, unica fufficiat , eadue

cutiofa , quam alij tribuunt Joansi Baptifle Pore

0l

t4 ; alij vetó Cardano, eftque fequens :

LE

li

Sit cameta obícura , ne minima lux per ti-

[

mas ejus fubintràre poffit, nifi per orbiculare fo-

i

ramen infeneftra apertum.

Si quis in iflis tene-

D

bris conítitutus ad manum habeat folium chartze

[

candide , eamQue foramini obtendat , quid quid

i

extra Comeram 6 regione foraminis, veleftvel

Beritur, incharta fuis coloribus depictum con-

fpicabicur. — Quod fiquis pleniorem & accura-

«

tiorem velit reprefentationem , apponat forami-

vi vitrum circulare, craffius in medio quàm in

g

ambitu, quales funtdioptrz, quz ad tes augene

das elaborantur; tunc fi charta candida intüs ob»

ijciatur vitro in eo loco, ubi folares radij in unum

À m

coeunt , defcribuntur inipfa omnia objecla , quze

f

!]

forisfunt: quod (ané non fieret , nifi obje&ta

extrinfeca emitterent Ípecies. intentionales per

^

foramen feneflrz ad chartam intus objsclam,

Accedit ratio evincens exiftentiam fpecie-

fum ; potentiz enim ad eliciendas f;n(ationes de-

bent determinari ab obje&is ; fed non poffunt

immediate determinariab obje&tis , utpotequae

;lä

noníunt praíentia potentie ; namvel ab obje-

3

&o detertninarentur effefHv2 vel son effetlive ? Si

c-

effecl ivelergo vel mediaté velimmediaté? nonim«

mediaté, quia obje&ta remoté fubinde diftant , ne-

]

quit autem dari aGlioin diflans : (i mediaté ? ergo

l

obj«ctum diflans aliquem influxum exercet in po-*

f

tentiam

De fenfibus in commni.

If

Em

d . Lt

eiQut

tentiam mediante aliqua qual

itate; quz ufque ad

hn

organufn propagetur per medium , & hancqua-

litatem dicimus effe fpeciem objeQti, Siveró ob-

Mf

jectum non concuttat effetlive , fed tantüm ter-

10

spinativé , cur ergo color v. g. non etiam in tene-

(

bris , aut remotiffimé pofitussvidetur? qux enim

hmæ

terminative tantüm fe habent , nullà diftantid

lqmd

aut tenebris impediuntur : ergo objecla per fe im-

Áid

mediaté non poffunt potentiam fenfitivam deter.

(

minare adíenfationem ; ergo funt neceffarió

C

concedenda fpecies impreffe, que ab obje&to

fii*

propagate recipiantur inpotentia, quam come

m

pleant, in ordine ad tale objeclum attingen-

dum.

ng'

d

Dices: efto quod hujufmodi fpecies requi-

Wil

—

rantur in his tribusfenfibus , vi/m, amdits , ol-

quæ

f^tl» , ptopterea quod ifti attingant objeCta. abs

i

Íe remota , & per medium quandodue valdé ex-

!

t

u

ten(um ; at certé in ta£ z & gz//s nulle erunt ad«

mittendee fpecies propter oppofitam rationem ,

lcq.'

quoniam iftorum obje&ta zazzibilia & guflabi-

TO

lia iemper (unt ipfis propinqua & attigua, idcir-

/ un!

Cooptimé poffunt in cos fenfus phyficeagere,

que

& ab ijs fentiri,

Ita fentiunt Cezimbric. 1. 3.de

anima.c.Y1.art.ult, Suarez l.3.de anim, c. 3q.

|

bjcj

giSl

G alij,

Cenfeo nihilominus in ZTa« etiam &t G«

j

ne

fl« omnino ponendas effe fpecies , & univerfali-

ter dico , fen(ibile immediaté pofitum fupra fen-

"g

s

P

fum cxremum ; non r offe ab co; fecundüm qa

€

16

Pars primA,

——

e(t ei immediat? fup:rp;ücum fentiti , ac proi;

nem

dequemlibet fenfum ad fuam fenfationem elicien-

&

dam indigere fpeciebus intermedijs. ita 4r7/7. 2«

ET

n

de anima text.*) $. ubi docet , quod vt fenfus fcn-

xa |

tiat , debeat adeffe medium , quód ab objecto im.

&tf

mutetur: ficconcludit catnem effe medium ta«

i

&üs , ficut aqua & a&r ad vifum & olfadum &

auditum , axiomatis loce fubjungens, fezfibile po«

pof

Jitum fipra fenfum , impedit fenfationem, Acce-

COHJL

dit authoritas S, D. ibid.le&l. Yg. 5 23. ubi ex-

d

u

h

preísé comparando etiam tactum & guítum cum

vifu & auditu ,in »allodicit, fieri poffe fenfatio-

eul

nem , quando fenfibile immediate tangit fenfas

pro

YIum.

Qu

Probatutratione univerfali : ut fiat fenfa-

len

tio , debet obje&tum cum potentia uniri & ambo

^

mqu

fimul adillam eliciendam concurrere , eít enim

sU

vitalis & imagoobjetli s fcd obje&tum non po-

Ws

teft uniri cum potentia & eíffe cauía fenfationis

m

nifi mediante fpecie , fecundüm entiratem quippe

«

fuam fempet ell extra potentiam , & quandoquc

&m

nimium diftans: ergoutfiat qualiscundue fenfa-

tio,neceffario requiruntur fpecies.

Et licet gz-

IJ:g4

ffus & tatfus habeant quidem prz reliquis fenfi-

lith

bus, quod obje&ta debeant ipfis efíz immediaté

lpfa

contigua , hoc tamen non fufficit ad eliciendam

Qp

fenfationern, quiaetiam ignis , cft contiguus

T

V0

ligoo , nectamen lignum fentit ? ergo vitalis &

intentionalis conjunctio , qua plus petit, quàm

t

eatitativam aut localem tantüm conjunclionem ,

i

nempe

[

H

j r

De fenfibus in communi,

17

proit«

nempe utobje&tum intrinfece inhereat organo ;

liciths

& fiatunum cum porentia in. effe intentionali ac

J «

repraíentativo , quod contingit mediante dunta-

y[en

xat fpecie intentionali impreffa.

Qoz rauo

loint

etiam probatfenfus internos ind:gere fimilibus

Jf ld«

Ípeciebus.

im&

- 2do ficut aliorum fenfuum objeCtum , ut

ilty»

poffit fentiri ,. debet effe intrinfecum organo &

Ktt

conjunclum cum potentia fen(iriva , ut probatum

J

e(t, itaobjc&tum guftüs debet effz intrinfecam ,

1 CUf

ad hoc ut poffit producere actionem vitalem five

nfmll-

guítationem; atquifaporcibi, potüs &c. non

h

producit in organolaporem realem, cum fitfc-

cunda qualitas , non producens fibi fimilem reali-

etlt«

ter: ergo producit neceffario intentionalem. Icem

tactus percipit mollitiem, duritiem , figuram tri-

mb

«

angularem & quadratam; at molliues , - duti-

xn poc

ties G c. non producunt in manu tangentis molli-

(jonis

tiem &c. realem : ergo folüni intentionalem , id

tuippe

eftfpeciem , qua cum potentia concurrit ad ta-

Qionem,

joq

fenl

Obije. t. um Lalemandet, qui difb. 14. p. 3-

t jf

negat omncs omnino fpecies.

Omne rcpræ(cn-

tativüm potentiz cognofcitivz debet cognofciab

(l«

gdiali

ipía potentia; fed fpecies fenfibiles non cognof-

cuntur à potentia: ergo non debent admitti. m,

u

conftat , nullus enim fenfus tales fpecies percipit.

ïgülli

M, probatur.

Quod fc habet obje&tivé ad po-

st&

tentiam , cognofcitur à potentia ; fed omne re-

yifi

,

bm:

praíentativum alterius , ipfi potentia fenfitivae

fe

)

18

Pars prima.

[5

qu

fe habet ad illam objective , reprefentare enim

alicui eft obijci:ficut ergo priuscognofcitur ima«-

L

Wif

p

o reptzfentativa Caíaris , antequam ipfe Ca-

fat cognofcatur , ita etiam prius fpecies, qu& funt

pott

hi

imagines objectorum , deberent cognofci ; quod

cüm non fiat , fignum eft non dari fpecics,

äp«

g.cum Conimbric. majorem effe vetam de

M

inflrumentali veprafentativo , quale eft. imago

Cafaris, debere nempe ptius cognofciab ipfa po-

h

tentia; falfum veró de formali , cujuítmodi funt

Wa

fun

Ípecies, — Reprafentativuta formale dicitut quod

informat poientiam ; & ex parte objecti concure

ta

Ad

riteffelive ad cognitionemillius. Verum qui-

dem eít , quod extra iftas fpecies , nullum aliudfit

di

fuf

fignum formale interum natura; tamen , quia ra-

tiones allate demonflrantillas dari , negari non

g.

poteft tale fignum reprafentativum formale dari-

Obijc 2. potentiávifivà pofitá , & natura-

d

liter difpofità , objecto item vifibili prefente po-

lin

Wi

teítabsque vlla fpecic fieti vifio :ergo fpecies funt

fruftranez, ,d»t. prob.quandecunque ageos n:tu*

W

rale applicatur paffo apto , fublato quocunque

ü

li

alio, (latim fequitur adio; fedin neflrocaíu ,

objectum vifibile eft agens naturale, potentia

li

Qu

veró vifiva efl apta moveriab eo, & clicere vifio-

nem: ergo pofità porentià vifivà & objedto pra-

Áüh

fenti, fequitur vifio , rejectis fpeciebus.

tioi

R. N, Zdnt. ad probat. dico , quód etiami

objectum fit pra(ens & potentia fit apta moveti ,

qu

& elicere aClionem , tamen non. fequatur actio »

h

quia

1g

Bu

s " IBÉj E

De fenfibut in [Z:mmæggtï' |

A

- efn

quia non adíuat requifita àd eam a&ic

nc&w; Ft

f if«

in re propofita , objectum vifibile tonéft. pro-

107

portionatum cümi potentia,

Item , cum diftetà

& (unt

potentia ; nequit illam moveré , cum éx 7. Phyfscs

; quod

£, 2. fnovens G motum debeat effe fimul, & agené

ö paj/nma debeant fé tangere,

tmat

Obijc. 3, fi dantut ipeciesproduct& ab ob«

m

je&is, debétic ille diffundi in otbem — per totam

Á

fpharam activitstis obje&i , nam objeclum ex

i futt

qualihet parte eft vifibile &c.

Sed hoc eft fil«

r qü()d

futh, quiaalioquin obje&tum debsbit videri, e«

tiamfi non fit dire&lé

pofitum anteoculos. Item;

:oncmf

&

1 qlll

ad hoc, atfpeciés poffent reprz(entare objectum;

il

deberéüt illieffe (imiles 5 fed non font Gmiles ,

Q

cüm & aliam naturam & figuram habeant 5 er«

")

gO &Ca

juri.

. &. Species vifibiles nu&nqüsm prodüci nift

ulitte

pér linestn rectam ,. ideoque objectum extrail«

lám lineam fiuhquam videtür.

du

Verum ergo eit;

lt

quód diffundantur fpéciesinoibem , modó fem-

g

Ptf pfoducantut inlinea te&ta; Adálterum B. fpes

T

cies €0 modo effz firhiles ob;e&tis,que funt voces

cill

fimiles cebus , quas fighificant; noa cnxm fimi-

o[c[lm

les (üàt in effendo , quiation fut cjufdem fpéciei

] Wïlb'

cufit illo ; féd ii teprzfentando , quaténus hempé

gpm'

funtfigpum illias , faciuntdne vénite in cogni-

tionem illius,

Ex his

Colliges i, Spéciés reclé definiti poffe ,

MF

yt

quo1 fïntqualitaf Intebtisndlié eirthalüer rt-

ao

pref ntetioa objelli , d tahqnam prineipium pro-

2

XImmitnmn

quia

M

L

&O

Pars prima.

cremeesenats

[2

ximum fe;ziie;m'i uná cum potentia efä&ivä 4d

jänjationem concurrént.

ies non effeefflnvia fub-

"4

(

Coll;g. 2do has (pec

flantialia cbje&orum , ex fuperficie objectorum

derafa , ut malé fentiunt e/470sifl« , quia aliàs da-

retur penetratio corporum , quippe cum Ípecies

v. g. fenfibiles tranfeant per media, non modo li-

quida , aérem & aquam , fed per multa etiam fo»

lidiffima , veluti per vitrum & cryftallum , fi ille

f

effent corpora fubftantialia, . deberent utique di-

p

&a media penetrare, — Erünt ergo ha. fpccies ,

quadam accidentia ,. ad pradicamentum quali-

q1

H

tatis pertinentia.

l

Collig, 3tio hasfpecies , quarum aér ple-

(

nus eít, produci ab objcclo , infhantanee ad hoc

concurrente czlo cryftallino , utpote primo dia

F* f

lu

phano : fit autem. hec. productio uniformiter

difformiter, undevalidiores prope (e emittit ob-

N

jectum; debiliores quo magis removetur; ex

quo fit minus perfectam e

ffe íenfationem , quo

Deinde fit. illa fpecic-

magis objeGum diftat.

rum eduétio ex parte proxima a&ris G. continua-

tur , donec ad (enfam perveniatur , é cujus parti-

f

bus anterieribus , ficut & ex medio educuntur ;

"

itautobjc&tum fitcauía equivoca earum ,. nam

u

ab eis in'entitate phyfica differt ;

unamvis Conve-

njant in eil? intentionali,

m

P Co

ARTI-

dSCo1)

sf

TT

AR TI CULUS II.

MM 1

lorur

Ürrzm Jénfibilia communia fentiantur

per fpeciem propriam , b à (pecie fenfr-

[

i

xpwes

biltum propriorum dillinil Am?

odo 1

Raterfevfibile proprimm, quale v.g. eftlu-

m

P

cidum & coloratum , reípectu potentie vi-

/

ilg

jl

five G. fonus refpe&tu potentig auditive ; &

Ya a

reter fenfibile per accideus , quale eít illud ,

quod períe nullo medofentitur ; fed folum pet

! qlläh

accidens & ratione accidentium externoruai,qua-

d pk

liter fe habet fübftantia ; dari etiam fezfibilia

jdnec

Communia ,(upra diximus, funt(ue illa objecta

matetialia, qua à pluribus fenfibus percipi pol-

modi

r

funt , qualiatunt sso£ss , quies c?c.

tit ol

Circa hec fevfibilia communia non levis eft

u

controver(ia inter Doctores,

Aliqui putant o-

Uf j

mnia fenfibilia communia producerein fenfu fpe-

s

qUO

(ott

pccc'

tiem propriamà fpecie fenfibilis proprij diftia-

&am , per quam fentiantur ; ita ut dum cerno

ntinui

v. g. Scamnumalbum , alia quidem fit fpeciss vi«

fibilis, quz reprzíientat illud ut coloratsm , alia

ypli t

p

veró fit [pecies v. g. magnitudinis , repra(entati-

va Ícamni qustenus eft figuratum.

Ita fentiunt

cgm'l

"Avicenna L. 6. Natural. c. de Tatiu, Mlb M,

Scotmæ'alij.

*

Sunt rurfus alij , q

Qi putant ]Eizjïbilia ieim«

minia , inonomnia, faltem aliqua ; imprimere

B 3

PIO-

WT

22

Pars prima.

esxc.- 0H Mapuitos WOCud

3

,

..v

m

:

Duit

propria

;j

Mfüi?g;&iemg Yta Cajet. & D'avell. gd

C

capat 6. bujus libri.

Communiot e

ft tertia fententia , . quæ-da?

A

iif

pu

eet fenfibilia communia non fentiri per fpeciem à

fent

fpeciefenfibilis proprij realiter diítindam , ia

S. D. T. part. q.78. art. 3. 44 2. Rubius , Dan-

&T

p

dinus , Complut, & Card. Aquirte.

Probatur conclufio 1. authoritate $. D. qui

p

lococit.ficait: fesfibilia communia mon movent

Li!

tüt

fenfum primá & per fe , fed vatione. fenfibilis qua-

litatis , wt fuperficies vatiowe caloris j nec t4-

pïü

gaen funt fenfibilia pev accidens , quia . aliquam

L!

diverfitatem faciunt in immutatione feuséss.

"Alioenim modo immutatur feu(us à. magna fn-

Qu

n

perfcie & à parva. . Sed omne objectum , quod

d

emittit fpeciem propriam, debet primó ac per fe

moverefenfum : ergo (i feufibilia communia &

lt

Qor

prout contradiftin&taà fenfibilibus proprijs , pri-

ln

mó ac per fe non movent fenfum,non imprimunt

fpeciem propriam.

W

Probatur 2do ratione : nullum objectum

à

propriam & diftinftam fpeciem immittit in fen»

fum , nifi fitillius fensás fpecificativum ; fed fes-

li

fibile commsne non eft. fpecificativum alicujus

fü

fensüs, quiafpecificativum & — objectum pro-

"prium cujuslibet fensüs externi debet illum diftin-

[t

N

guereà reliquis, fi enimnon diflinguit , erit re-

liquis commune; fenfibile autem communenon

?H

diilinqaitaliquem fenfum externum à reliquis ,

?

m*;m aqualiter à pluribus percipiatut ;

ergo nom

immit-

—

De jä;g/ïbü: in communi.

2j

immittit in fenfum propriam & diftindam fpe-

»

ciem. M. autem prob, quod propriam ípeciem

gt

immittit in fenfum , illud per fe primó ab eodem

ii

percipitur & refpicitur , ficut per e primo reptz-

,u

fentatur per ípeciem; fedid, quod àfeníu primo

ac per fe refpicitur , illud eft illius obje&tum pro-

Du.

prium ac (peciicativum: ergo nullum ebjectum

propriam fpeciem immittit, nifi fit fpecificati-

D.

vum.

TU

Ex quo fequitur fenfibile commune tan-

tàm percipi per illam fpeciem , quà fenfibile

i;qud-

proprium percipitur, cüm mutuo fint connexa

TE

TL

éL unum nequeát percipi finc alio ; repugnat

enim dari à parte rei v. g. fingulare coloratum ,

fnti

u j

quin fit magnum aut parvum , quin fit aliquá fi-

gurá preditum , quin fit unum autplura, quin

quod

a

denique fit motum aut quiefcens. Hinc conftat,

per(f

:

ni) j

hac duo, fcilicert,fenfibile proprium , & fenfibile

comune, prout funt objeQla fenfüum externorum

, p//-

jrit

femper ac neceffarió effe conjuncla, i'ud quidem

utrem, hocvetó tanquam modiücativum illius

àquo determinatur,

du

inftt

Dices x. i fenfibile commune fenritur (o-

lüm per fpeciem fenfibilis proprij tanc effer can-

ujr

ljl

tüm fenfibile per accidezs ; fed hoceft falfam ,

cum ex e/frt:/?. in text, 63. jZ'nþbil:'a COmania

j PIO'

fentiantur perfe: ergo.feq. prob. id quod non

dilt

La

nifi per alterum fentitur , non fentitur per ^ , fed

r t

eraccidens ; íed (enfibile commune , tancüm

m

peralterum fentitur , nempe in fpecie fen(ibilis

qüis !

proprij: ergo. M, conftatà pari,nam ideo fab-

Y

4

ftantia

imit-

14

Pars prima,

W anenani

o OAm MuteteoRDS UE

:

ftantia et folüm fen(ibile per accidens , quia non

&i

nift per aliud nempe per. accidentia , quorum eft

Q

RE

Tin

fubje&tum , fentitar : ergo etiam &c.

. &. N. feq.ad prob. D. M. id, quod nonnifi

fibi

per alterum fentitur , eft ten(ibile pet accidens, fi

n

nullo modo afficiatacdeterminet fenfüm ; C. M.

W

fi aliqualiter afficiat acdeterminet; N. M. di(tin-

quo etiam m. fenfibil: commune tantüm per al«

f

terum fentitut, ita tamen ut ex fe pertineat ad

üe

rationem objeclivam feníüs; C. m.ut ex fenon

VC

pertineat ad illam rationem 3. IN, m.. & confeq.

du

Quamvis fenfibile commune non fentiatur nifi

fpc

pet fpeciem fenfibilis proprij , nihilominus pet

Ut

fcimmutat fenfüm , ita enim afficit fenfibile pro-

il

pr'om acmodificat, utvi hüjus determinationis

lil

aliter immutetur fenífus , quam alioquin fieret ;

cum ce:tum fit non poffe rem aliquam petcipi 2

du

vifz v, g. modo corporeo, fine aliqua magni-

d

tudine . quz eftuna ex fenfibilibus communi-

Ts

bus, Ex quo patet d:fparitas ad fzbffantiam ,

T

que non nifi per accidensíentitur , cüm ex fenon

J

habeat vim imrutandi fénfom , & fic nullo mo-

b

do pertinet ad obje&um fen(us.

4

. Inft. fi fenfibile commune , per fe comparae

D

tut ad fenfum , tunc nulla erit differentia inter

t

utrumque, proprium nempe ac commune , aC

4

proinde ficut fenfibile proprium — reprafentatur

lt

perproo»r'amípeciem , ita & commune.

*

U

$. N. illatum, per hoc enim fenfibile

x

communediffertà proprio, " quód illud pertineát

a

De jänf bus in communi,

Zï

T sssl

QEEemceccmoemg: GMdiüRSOmEeK A MA —

RE

a Qf

L

[

ad plures fenfus , bocverbad unum duntaxa;

um d

commmuxze compara*ur quidem per fe ad fenfum , at

L 4

honprimb, (edfecundb veluti modusipftus fen-

sanril

fibilis proprij ;proprinm verüper feprímo perti-

las f

netad fpecificationem | feníus particularis , quo

CM

percipitur &c.

dilite

Dices zdo quavis res fenüb:hs debet reprat«

| p j

fentari per fpccncm fibi pxopnmonalam,wwnc-

ündtd

cies fit veraimago objecti cognofcendi, & iilius

n

vicaria in fenfu; (ed color v. g. & magnitudo funt

eoM

duz res diveríe : ergo debent reprafentari per

4l

fpecies ac imagines diverfas. Alioquin fimilitudo

unius obje&ti;ac rei,effet fimilitudo alterius rei, ab

u

jl p

illa priori penitus diverfz , quod videtur impoffi-

iRUlONI

bile;:go etit alia (pecies coloris,alia magni:udinis.

t i

& C. M. D.m. color & magnitudo funt

duz resdivet(z inlineaentis; conc. m, . in linea

UL

oblc&faufcnübths, N. m.& confcq cüm fen-

fl gm-

fQrmut

lus externi attingant fua obje&ta in feipfis exiften-

tia , v. g.vifibile audibile &c. ut Arifldocet texz.

li

lum

; 9. evidenseft, quód vifus apprehendac totum

hoc exiftens , fcilicetcoloratum tali magnitudine

Jlo m

affe&tum ac modifieatum ; &fic apprehendit per

ompztä'

modum unius fen(bilis, promdc per unicam fpe-

cxcm , & unico aQu,

jl

laflabis: zaagmitudo fpe&st ad quantita-

tem , color aütem ad qualitatem ; ergo una fpe«

lm *

cies tam] materialis & imperfe&a, nequit fimul

ul

"Uttapide repr a fentare,

Bz. I, hoc argumentum zqué probare fezf-

Tud

bile

1

f

26

Par:s pri;tta.

Qurems

E

bile per accidens non poffe reprafentari per [pe-

ciem objeCli fen(bilis nec proprij nec communis,

DCCd

idquod ipfi AA. negant ; eque enim fwbflantia

4 qui»dl

& accidentía , inquorum vicaria (pecie cognol-

ld j

citut, funt inter fediverfa, pertinentdjue addi-

fntdi

veríum predicamentum , ficut quantítas & qua-

lol

litas

qu

g. 2. fpeciem fenfibilis proprij , v, g. colo-

rem pofíeac debete reprafentare illud cum cir-

cum (tantijs fenfibilitatis communis , quibus hic

& nuncafficitür; quia cüm fit fpecies. materia-

lis & adeoimperfecta, nequit colorem in ab-

flra&o repraíentare, — fed femper veftitum certis

circamílantijs magnitudinis , quietis, &c. — Un-

de ipía imperfe&io ejufmodi fpeciei e(t in caufa,

lt

ut(imul & femel reprzfentet res, etiam ad di«

ï iltto

veríum przdicamentum fpectantes.

DIOI

Dices 3. fepe contingit variari fpeciem fen-

i f

fibilis cemmunis , invariatà fpecie fca(ibilis pro-

fhs|

prj ; ergo per di(tin&tas fpecies utrumque

g

repraefentatur,

Confeq, conflat , quia aliàs ,

Nto

una eademque res fimul vatiaretur ac non varia.

ii

fetut,

Ant. autem. prob. Dum video v. g.

n

album preditum figurd rotundá , & me vidente

tl

iflafigurarotundattaníeat in quadtatam , tunc

clarum eít , quód fpecies reptefentativa dictz fi-

ltni

gurz varietur juxta variationem ejus figure ; fed

non minüs clarum eft , quod non vatietur fpecies

Jþ aiïer

h

&i

!

2lbi, cümillad in ratione albi perfeveret , nec

lt

fub hac ratione ullam rccipiát mutationem.

Vita

g. Quód

L /&,

De fenfibus in commtrni,

27

UmLASU

Gu STUBSSWIEROURETSSUE: comsmeseequ).

lp

murit,

R. Qd varisto fenfibili cbminu,ni, hgtiam

neceflarió varietur fpecies feafibilis proprij , non

Wntid

quidem abíolut& & in quantum eít coloratum,

o

led quantum ad modificationern.

Unde eadem.;

T

fpecies preexiftens quoad füb(tantiam perfeverat,

p

folumdae fubinduit divefum. modum ab to,

quetn priüs habuit.

,alv

m

ARTICULUS III

us

Utrzm fenfus externi po[fmt errave

T

T

circa [uum objec£ upa

neti

Upponendam , quàd in fenfibus externis fal-

n

v

fitas formaliter non detur , ficut nec veritas ,

hs enim confiftunt in compofitione unius cum »

| cauf(,

i v

altero & divifione unius ab alteró , fenfas autem.,

externi nequeunt componere vel dividere, cüm

t

id fit proprium opus | intelleQtüs

[

.

igitur. fal-

u

fitas formalis in fenfibus non datur.

Solüm er-

torqu

gó hic dubitatur , utrüm in illis detur falfitas vel

diäi ]

error apprehenfionis, feu utrüm poffint appre-

Ó vt

hendere tem (ecus ac illa (it in femenpsá , & per

n

hoc intelle&tui occafionem prabere errandi feu

male judicandi d* rebus,

vdutt

, Ut

In hác quxftione duz oppofite fünt- (en-

j

tentie, una Dermocriti , Empedeclis , &cC.

g

*

afferentiurn, (enlum femper attingere verum, nec

[un

falli unquam , fed potius effe men(uram veritatis.

K,MG

Hine Lucreiins l. 4. dicit, omnem rationem , &

4

vitam quoque ipfam ftatim concidere, zif crede-

Qaü

ve þnjg'bns aufrs,

Alte-

à8

'Paï; prima.

[ n

EL

d a

ggesscsme

Altera fententia eft Platonzs & *Parmeni-

tegni

dis , &c. afferentium, fenfus femper decipi, falla-

tim

ces e(fe rerum Judices , ac proinde illis nunquam.

y p

p

Mediá viáinceffit 44rifloteles, dum cen(uit,

dium

fenfus non errare circa propria fenjibilia, bené au«

fy

tem circa fenfibilia cozmmnnia, & frequentiüs cir-

fnus

ca fenfibilia per accidens,

bile

Dicendum , fenfum externum pofitis certis

conditionibus circa proprism fenfibile nunquam»

ting

errare, benéautem circa fezfibile commune aut pet

t

accidens, . Eft autem prima conditio , ut fenío-

NU

rium fitritédifpofitum, Secunda, ut medium (it

faq

rité przparatum ac purum, Tertia , utobiectum

t

5

fit in debita diftantia.. Defe&tu prima conditionis

«

fiterrorinlingua infirmi , cui dulce apparet ama-

F

Á

rum , ex eo quia biliofo humore eft infecta, De-

lat

fe&u fecunda conditionis fit error in oculo; dum

iliq

mané folem confpicit qua(i rubrum , ob vapores

d

intermedios. Defe&u demum tertiz conditionis

fiterror, dum álongé turrim quadratam appre-

N

lendimus rotundam ; hinc cecinit Lucretius:

« Quadratas procul binc turres , cim cernimus

uvbis,

[

Proptereafit ,uti videantur [ape votunda.

À

f

Item folem apprehendimus ad inftar parvze lan-

D

cis , & perpetui flationatij , qui tamen aliquoties

major eft mundó , & fecundüm compurum A«*

(lrenomicum decurritin unicá horá millioné in-

Nu

tegrum

29

L ld

De fenfibusin communi,

) if

tegrum & ccntum ac quadraginta millia millia»

»iPi) fänl'

riuni.

Defe&Qus autem barum . conditionum

Quitu

prorías accidentaliter fe habet adfenfum , cüm

per accidens contingat fenforium deílrui, me-

Yottlt

dium effe turbatum , & obje&tum indebité diíta-

betet

re, ac proindeabíoluté loquendo dicere poffu-

Ytiüs ^

mus, quod fenfusper íccirca proprium fenfi-

bile nunquam ertet,

tl

Ratio affertieft : Non pote

ft unquäm con-

Igito

tingere errorin fen(ibus , quando ille nullam po:

at

teft habere caufam ; fed quoties debite adfunt

j o

conditiones , non poteft ertor ullam habere cau;

diun

fam: ergo &c. Deinde, cüm natura inílituerit

pieclun

fcnfus. ad cognitionem proprij objecti , — decuit

Vitiot !

ejus finceritatem , ut eas non efficeret. fallaces ,

C

Íed fideles, & huic fun&tioni , cui deceptio capi-

"mu

taliter repugnat, rit& aptatos. Unde fierror

j dif

aliquis contingat,fit pur& per accidenscx defectu

uapotes

alicujus conditionis fuperius affignate,

dilini

.. Quódautem fenfus. externus períc ac fre-

p

quenter decipiatut circa fezfibilia communia &

li

per accidens ,eftideo , quiatam fenfibile cozz-

r

mune , quam pet accideus , non immutant im-

mediaté fenfum, fed mediante alió; quod au-

tem peralterumentitur, cüm non fit proprium

"

fpecificativum , poteftlatere , alteró apparente ;

$ !an-

in quó fit deceptio. .. Sic , dum facem gyramus,

potl?

cernitür continuus quidam circulus , quitamen

"L

in re non eft ; Sicítellas apprehendimus, acíi

jl

quieícerent , G littus moveri, cüm tamen illze

ytif

x

M

ET9)

——

Pai*s ;jïz'pida |

Po oram

TP H E

[

chbci-fïïin;c- m

oveantut , hoc tnaneat immbtuma

D

Sic quispiam videns aliquod album; apprehen:

uo

dit illud effe fatinam , quod tarnen efl nix vel

- pO

calx , &c. Ergo circa fezfibilid communia & pet

giolt

accidens fenfus poteft decipi , GC quidem per fe. $

metit

natm ; eftoadíint omries. conditionés, quarum

W

defc&ü (enfus fubinde per aceídezs citca. (enfibi-

It,|

leproprium poteft etrate , nihilom'iius fenfus

3

circailla ertat , cüni|non hàbeat cum fuis fenfi-

mit

bilibus omnirnodam proportionem : non enimm

Con,

fenfus fpecificáturab ift:s , neque ifta. ingre«

Exp'.

diuntur rationem formalem fénsüs,

Confirmatür: fenfus folüm pér accídenf

liosi

ad ferifibilia per accídezscetminatur, && ad fen-

il

fibilia comrhünia tantüm ex confequenii. & pe£

ï Cn;

fefecundó , non vereper fe ptimó , ac proinde

Wf:m

éitcailla potéritomninó per fe décipi ; virca heé

1 g

LT

veró aliquó modó per fépoteriterrare ; quippé

cüm non habeat per (e primà comimenfuratios

p

nem éum illis, & non ob aliud nequit Cifca pros

pf

ptia fenfibilia perfe decipi, quia per fe prim& &

qua

inodó dicló cumijfdem commenfuratut.

Ap(

lür

Dices 1mó tunc fenfus mon errant; quatüs

dofemperobjectum percipiant eó modó, quó

D

illud per fpecies reprz(entatut ; fed (emper tali

n

modó objeQtüm percipiunt : ergo & c. M. probae

tur ; Implicat , ut reprafentatió feu imago qu&e

| ly

[

dam fit difformis rei , quam repr&featat, alioquin

exprimeret id , quod nón exptimit ergo quoties

lig ,

fenfus percipiunt obje&tum , piout eft in fpecie-

tef

bus,nequeunt errare. -

g. Nego

Dt fenfibus in commus:.

j

538 i

lmbtume

B. N;:o;o M, quiafzpe fpecies non reprafen-

p

tat objectum eó modó ,quó debetét teprzfentari,

TT

ac proinde fenfus errat, quamvis obje&um co-

u p

grofcat.uti repraefentatur; veritasenim non e(t

metienda pencsrei conformitatem cum fpecie ,

TE

quarum

vel prout eft in fpecie , fed eít conformitas cum

fcnübi;

Ie, prouteítà parte rei.

Ad prob, diftinguo

y fent

M.implicat , ut reprafentatio noa. fit confor-

uiíty

mis rei repra(entate , fifit vera reprefentatio

»

-

ii

Concedo M. fi fitfala reprefentatio; nego M.

L

Exprimit enim id, quod falsó exprimit.

Dices 2dó;fi fenfus poffet decipi , tunc nul-

atl

lius roboris effetilla probatio , quá Sfoanses A-

al t

poftolus utitur ad confirmandum ea , qua infua

gt

Canonicá docet , diceris: 4uod audivtmus , quod

roit

vidimus oculis noflris , quod per[peximus & ma-

jl

nus Woflra coutrellaversnt de verbo vita .

annuntiavimusvebis ; Scdhoc dici nequit : er-

i

fitio:

9 &c. fequela patet ; quoniam fi fenfus decipi

poffent , non tecté colligeret Soaznes, ita eífc illa,

( ji)

r

quz ibidem docet , ex eó , quod ipfe & cateri

Apoftoliilla viderint &c. — Hóc Árgumerito uti -

, qu

tur Tértulliagus in (nO librüde AAnimá, cap. de

*

$. Jeufibus , contraillos , quifenfibusdenegant

0i

qüo

omnimodam authoritatem.

if [3"

g, Hóc argumentó Tertslliani convinci il-

proba-

Ü qüä'

los , qui contendcbant , fenfus femper ertare, non

tamen concludi , ipíos nunquam decipi , quia fa-

joqut

pout

tis eft , eofdem circa fenfibilia propria raró, imó

fpg(l!'

ad

pofitis certis conditionibus gunqua,m errate ,

ho

M/

32

Pars yrimd.

ameucweIxWMED cooteveerens CMMDRSDUNPSDSERUEETIS.

a

chon

hoc , utazzumentum ab experientiá fcnfüum de-

quet

fuimptum vim habeat

Dices 3tio fi (enfuspote(t errate , tunc ab«

là b.'m pf

CUl

rogatá illius fide nulla dabitur certitudo in fcien-

)

f

tijs , he quippe innituntur Principijs ,. Princie

D

RC

piaautem fundanturin experientià & fen(uum

Vs

zítirnatione.

p

y. Nego fequelam , quia licet fenfus circa

füo

propria fenfibilia raró & non nifi per accidens de-

cipiatur , tamen períe loquendo fuppoftius cet-

phan

(tm

tis conditionibus fuprarecenfitis non lolet errare;

& hinctalis experientiaevertinequit , cum hac

Broi

Ítur

ex plurium fenfationum ibi conientientium col-

lmp,

le&tone naícatur,

Dices 4to innumeras effe . fallacias visüs:

Qu

LE

j

Sic ignes de noCle proczul conípecti viciniores

Templorum pa-

n

(

apparent, quàm defadtó fint.

vimenta ingredientibus videntur faitigiata, Qi

angu

dbite

procul ab amne diftant , res ulteriores non dt-

Tü

finguunt à citerioribus , putantque calum terr

£

üþx

cþhæm.

lag

À.

Hic fcmpekr, ut & in älijs cafibus inter-

Ü

cedere defe&tum alicujus conditionis, rationecnjus

talis fallacia per accidensjcontingit , vel enim eit

ho

lefum organum , vel medium eít. indifpofitum ;

püa

h;

vel objectum nimis diflat, — Ad quas conditiones

etiam reducitur, fi fit depravatus fenfus interior;

! I

du

hócultimó modó contingit fubinde error in mul-

It

tisagris & nonnullismelancholicis , & Hyppo-

chon-

T

De fenfibus incommuni.

um

-

r i

n

33

€

h

m de

Yondriacis , qui"-fzbä videntur videre tangete res ,

qua reverá non funt ; ut multis exemplis pro-

E

unt

bari poteít , quz curiofitatis causá , fubneGtere

i lttte

placuit, ut advertatur quomodo ex depravato

Prit

fenfu interno , phantaíia vel maximé , error fub

tenluut

indé contingat, Sicfuit , quieximaginationis

vehementiatam vaítum fe habere , ac etiam tan-

Yusci

gere, putavit naíum , ut. nullam ullibi portam ;

dustt

fuo naío perviam exiítimaret,

Fuit , quiex

(s

phantafis dominio nafum fuum ultra probofcie

Lt

dem elephantinam excreviffe fibi perfuafit , ac

gumbü

proindé, quàm fíollicitiffimé acclamabat tran-

um

fcuntes , ne prope accederent , (ibidue improvifo

impactu nafum laderent, Medicus phantafiam

Tj viti

curaturus longum farcimen ejus naribus admo-

m

vitac arrepta novacula paulatim illud abfcidit , &

gt

tandem extimam nafi partem . ita. perftrinxit , ut

fanguis flueret.

Ac ita nafüm illi imaginarium

j Q

non &

abíecuit, porre&ádue potione foporiferá fanavit.

Fuit alius , qui ex imaginationis vehementia fuum

q u

caput ablatum effe fibi perfüadebat ,& hinc ut«

ramque manum in azrem cCrebró. expotrigebat. ;

y n

1

t

& caput querebat ,. & cum illud invenire non

poffet , amaré flebat,

Fuitalius , qui ex lefione

ia d

ofitum

phantafiz fe mortoum credebat , ac (epeliri pete«.

bat; quem ut curaret medicus, joífit ferctro.

qitioré

at

imponi , cum apparatu funebri , efferri , acà. fge-

&atoribus convitijs ptofcindi, Cum autem effer«

j

J

J

i;tur aC ita profcinderetvr , primó caput elevavi£

)

&lamavit:: óvos Nebulones!

d

| nifi mortu

us eí-

G

Íem ,

"

Pars prima.

iní

Drnessasmaiti, pacas MAMGST CERNERS

r

fem , oftenderem vobis rem. Deinde veró

convitiorum ampliusimpatiens e feretro repente

fti

defilijt , convitiantes pugnis excepit & fanatus

ltl

fuit, Fuit, qui ex imaginationis vehementia pu-

Ty.

didi

tabat in fio capite apes habitare & per confequens

fuum caputalveareeffe , ac propterea operosé

b

petijtfuum eaput fimo bubalo circumlini , ut a-

hp'

pes tanto quietius in capite poffent nidulari. Fuit

li

At

alius, qui ex imaginationis vehementia putabat

fe habere ranas in inteftinis ,

quz jugiter faltarent

Bo

ac tumultuofé cóaxarent.

Medicus dedit potio-

lu

nem , clyflerem fubdidit , & in fubjectam pel-

Íu

vim ranasconjecit ;; quibus vifis Phantafta ftu-

p

e talem fo

puitf

bolem peperiffe & fine mora fa-

[

natus

fuit , &c. Hac & multa alia Levinus Lem-

nius /. z. dezcomplex. c. 6. Stengelius Judic.

fs

divis, T. 2.c, j6. Pontanus i» rticis Bella-

&

fn

rij:

li

AR TI CULUS IV.

h

odo vebemens. fenfibile ladat at

t

Quom

corrumpat [mfum externum ?

!

0i

Ertum eít , quod vehemens & excellens fen-

C

fibile lzdat (ubindeaut plahe corrumpat fen-

Pt

fum, ut exprefsé docet. 4riffot. i» bóc lib.à;

gext& 123. lta nimia

lux folis difgregat vifum ;

(oivit , unde fpiri«

ï

€x(iccat tctinam , porosque re

tus ad vifionem neceffarij diffluant, Sic ; aiunt,

Xenopbontis milites , dum numis éiu

per nives in-

cederent ,

ä

B i

De fenfibns in communt :

35

)! w

ced:renc pene omnesindefuifleexcecatos. — Sic

rcpcnte

(onaif «

fcribit Galessslib. YO. de. usf partium ; homi-

nes illos (ubitó excaecatos fuiffe, quos Déenyón:

Yi pu.

Tyranus exobícuriffimó carcere edulos in fj plen-

quttt

didiffimam domum calce illitam vocavit , quia

)perosö

non potuerunt repenrinü illum fplendidz lacisil-

,U

lapfum tolerare. Apud Gracos etiam pelvis po-

j Jl

lita obijciebatur ijs " quibuscacitatis fuppliciurn

puubzl

inducerefuit conflitutum. — Similiter ingens fra-

ij

gor ledit auditum; ut expleditoribus tormento«

i

rumconungit, Vehemenstangibiletactum of-

i

fendit , &c. — Quomodo autem

. id contingat ,

T

plané eft incertum,

j l

[ete

Compluten[es. Difput. 9, de feufbusextere.

2i: , cum pluribus ali

js docent , quod vehemens

SWHGU

fenfibile ledat fenfum

» ut eft agens intentionale,

J

& ut pracisé immittit fpecies, illasdoe. imprimit

fenfui, Fcoatra alij cum JXeasze à $. Tiomà

bic , Ruvio cic,

docent , vehemens fenfibile

folum ut agens natutale caufare lefionem , qua«

T

tenus nimirum unià cum fpecie intentionali im-

mittit aliquas patur

ales qualitates in organum feu

fubje&umillius,

fatione quarum alterat veletiam

t5 n

omninó deflruit naturalem ejus difpofitionem, ac

J:tf ]

proinde fenfüm non per fe (ed per accidens adla-

fionem íui (ubje&i Izdi aut corrumpi : lta lüx

LUR

ifum

V. g« Speciei conjun&ta ob calorem, quem fecum-

ett , fi nimia (it.offendit oculos & albi diuturnus

g

aípectus obe(t , quia major lux , quz in albóeft ,

'tí f

quam alió colore , diforegat vifum , & humorem

(

oculorum gravius difiolvit.

C 2

Hang

p

56

"szr": pri'mai

E. h]

tür

| Hanc ultimam fententiam . judico proba-

p

biliorem , eamqQuc tenet $. 7Po. i» additioz.,

J

T65]

quejt. 85.

Art. 2. quod eítin 4. diftintt, 44.qua[t.

]ni

n oculusnon gloriefus pof-

T. 4rt. 4, ubi qurit , a

&

fit videre lucem corpori

s Gloriofi? & determinat,

v

m argumentó fic obij-

quod fic: Infecundó aute

qi

cit: quia claritas c

orporis gloriofi erit majov

h

am claritas ais :

feA. claritatem folis in /itü

lat

'Yotá ocu

lus non poteft afpicere; erg

à neque lucem

bu

qnod* claritas

corporis glariöþ

,fäjä

Et refpondet ;

Íu

;gndit vifum , in quantu

"m agit

'inten[a 505 o]f

L

"attione anima ,

;

*

féd fecundum boc magis deletlat ;

hi

offendit autem ; in quantum agit ablione naturds

545 d di[-

6

" calefaciendo & 4

iþl*vmdc organum vii

dlg

Q ideo corporis gloriofi elari-

gregända fpiritus ,

*

Wl

'f£45 , quam'vi: €xce

dat claritatem f;lis , tamen

VC

E

endit vi[um , fed. demuleet.

de [ui naturá non 0

(ini

HzcS. DoGor , ubi exprefs

& diftinguit inter

L

lezo in vehe-

Dtg

allionem nmaturalem & intent10na

mentifenfibili, hujusque lafionem adícribit: 4-

u

&ioni naturali,

!

- Prtobatur ratione ?

lefio organi fensüs et

W

orrup»-

T

"matutalis paffio , cum fit phyfica quedam c

tlj

o non poteü per fe

inferri

tio , fed naturalis paffi

adeoque nec

N

er actionem mere intentionalem ,

la

ex vi accidentis , ut intentionaliter operantis , !e

fi

tantum ex aCtionenaturali , à potentiá natutalitet

D

opetante: ergo lafio fensüs non provenit €«

actione folum intentionali , fed cx acticne natu-

sd-

W

rali & phyfxcä. Hinc cum nimiö Íonó obtu

tur

p

- De feufibus in communi,

fl

tur auditus , talis lafio ex ipsá reali qualitate foni

pzoba-

provenit , quz cum magná aérís commotione au«

[diïllm

res intrat && organum propter violentiam lzdit,

uml

Tgnis immutat phyficé fuó calore organa tactüs ,

u

mittd,

& folarislux in humore eryftalinó , ut in quódam

vftorió conglobata comburit fundum oculi, A-

( Obii',

quila tamen facilius fuftinet folis iatuitum , quia

TE

foramen oculiita coarclat , ut pauciffimos admit-

rf

T

tat radios , quorum proinde vis fit nimia ad com-

burendum, /Obeandem caufam cum .folem per

;[ if

Al

«t

foramen acüs conruemur , etfi integer appareat.,

ejus tamen afpectü non multum .ledimur, De-

|

i

niduecum ex nimislongó afpe&ctà albi leditur

At

eculus, id evenit, vel quia-ex nimià attentionc

"

difgregantur fpiritus ad fenfationem neceffarij ,.

T

vel quia. ex nimió conatü attingendiobjectum ,

i

n

li

accurrit magna fpirituum copia, qui cum calidif-

lt

fimi (int, fuó c:lore ex.eífivó ledunt temperiem

organi ,& unà fenfum deflruunt,

| qdt

Dicesl. feníus confiftunt per

fc ] in .Cit- .

A

tà temperie organi : ergo , cum folvitur hzec tem-

peries ,.leditur fenfus; fedíenfibile excellens &

nsuSCü

improportionatum diffolvit. illam temperiem,,

rP

etiam quatenus eft fenübile per fpecicm., quia

hóc iplo , quod fit improportionatum, eítcon-.

lll

t [

trarium tali temperiei ; ergo etiam ratione emif-

IISer

fionis fpecierum fenfibile vehemens poteft 1zde-

,rahttf

re Íenfum,

j u

B. Quodfenfibile vehemens, licet fit im-

i

proportionatum , .non tamen per fe fuáactione

gl

C 3

inten«

tl

E.

38

—

Paytprimd:

us

UP itostieedTY

int&ntioäii diifolsrat tcmp;rlem tealiter , fe

d tatie

n

f«

tum faciat , quod fenfus non cum debità propor«

Ín

tione obje&tumattingat; Unde quidem per acci-

dens fenius laffari poteít ex . nimiá attentione GC

D

d,

conatü, velex nimiócencursü fpirituum cali-

diotum , qui fuó calore exceffivó poffunt ladere

d

tU

temperamentum organi, nontamen per hoc di-

r;&ö ac per fe leditur vi a&tionis intentionalis.

Dices 2dó : quod perficit fenfum,non ladit 4

U

ho

fed vehemens (enfibile perficit fenfum : ergo non

ledit. probatur m. potentia perficiturà fuó ob-

x

jectó ; fed fen(ibile quantumvis vehemens , con-

"

tinetur fub obje&tófenfuum : ergo &c.

Q

x. Diftinguo m. veliemens fenfibile perficit

li

fenfumprout agitpracise «/fiose imtentionali j

Traníeát m. prout. agit 2/one naturali; ncgo

fiQ

Wl

m. & coníeq. Adprob. dico, potentam ab

objectó pracise qua tali , notiledi , ledi autem ,

«l

h

quatenus tale objcctum conjunélam habet quali-

tatemtontratiam && improportionatam ipfi po-

tenti2 , qoam , cum obje&ta fenfuum fibi conjun*

&am habesüt , ideoratione! hujus qualitatis non

perficinot , fed Ieduat organum.

(

In(tabis: fialiquisex ftequenti. & diutut-

no afpccta coloris albi aut rubri ledit oculos ,

f

ued maximé ne&lu fieri poteft, tunc talis lafio

W

[

non videtor poffe ad(cribi qualitati reali vel actio-

ni saturali, cam colores non fint aCtivi ; ergó Ío«

làmadícribi debet a£ zoni intentionali.

À. Hanclafionem provenirequidem ex. ip^

E

sà

De fenfibus in communi.

e

39

I

t

$À adtione intentionali & immiffione fpccierurh ;

fed per accidens tantum , quatenus ex attentione

Qp

C

fensüs ad tale objectum , quod fpeciem tam vehe-

"T

mentem immittit , cum quádam difperfione lu-

TE

cis , fine quibus non videtur , fit ut (piritus vifi-

lt

vidifpergantur , & acies oculorum per hocob-

*

x d

tundatur.

lj

Dices 3tió:lux

non eft qualitas corruptiva ,

lodl

confequenteragitin organum potentiz vifivze

o nl

Íolüm a&ione intentionali , & tamen nimialux

u

excecat oculos : ergo talis excecatio tantüm

qu

provenit ab alione intentionali,

Rt. Lucem eminenter effe corruptivatn , fic-

vll

duenimio fulgore nonladi oculos vi actionis in-

tentionalis , fed naturalis , quae in actione inten-

iil y

ln;

SU

tionali eminenter continetur, quatenusnempe

vel retinam vel humorem Cryftalinum nimium

m d

(

calefaciendo , exficcatillam , exttahendo humo-

res neceffarios pro vifione , & ita ledit fenforium,

quaïl'

fi)

OI

Undelux corporisgloriofi , quz non eítcalcfa-

u

€iva, non ladit oculos, ut anteanotavi ex 5.

Dett,

inot

Advertit tamen Gosdin bic , fpeciali quó-

(plUfe

dam modó fenfum ladià fenfibili,nen quidem lz-

fione alterativà, . fed quafiintentionali, nempe

Jof í

! 1360

non quia cxcellens eít, fed quia e(t difconveniens

inclinationi anitr & , at(ue ob id doloriicam. Sic

;810*

v

voces afpere & difcordes cruciant auditum, acer«

bifapores guflum , &c. — Undeetfi hac objeca

u

€orpus non corrumperent , nihilominus ani-

[r

C 4

mam

406

Par: þrz*mäï

Queseeec umuawEl) "uMRRRRRERD Quocco GXEMMOKBUNOUES onpytlsisuremsts soesmuengii ( m

mamtorquerent: & hóc modó

damnati cruciae

fcipf

buntur , non percorporis alterationem , — (ed per

p

Y

ingratiffimorum objectorum continuam fcnfatjoi

Y

nem.

H

&

ARTICULIÜUS, V. -

ET

: Decomparatioue k:y'ïum Aqucml þala

li

u

feédionem,

inbt

Àm brutis quam hominibus liberaliffimé na-

T

tura de fen(ibus providit , ut horum ufus

W

non tantum ad neceífiratém ,. fed 'etiam delicias

p

defervire poffzt. — Hicíolüm dubia quedam o-

V

!l

riuntur , cicca (cafuumad (e invicem comparato*

tum perf:ctionem.,

DT

azr.ergo [ utrum fenfus externibru-

torum & hominum inter (e fpecie diftinguantur?

dim |

Affirmat Jamblicus , imo fenfum illis nonnifi

lum

*equivocé convenire, eó quod. humánus fenfus

$

EU

in feipfum refledatur, quod belluino minimé

cchvenit. — Verüm hacfeatentia neque probabie

f«

litatem , neque ejus ratio foliditatem habet : fal-

t

fum enimeít, quod (enfushominis externus il

hi

fe ipfam refle&tere , fuasdue fenfationes percipe-

&i

repolfit; quia nulla potentia. poteft ferri extra

Qu

fyhzram fuüi obje&tis non enim vifio , que eft

fen(atio potentie vifive , eftcolorata

neque

r rj

auditio efl fonus: ergo, cum potentia vifiva non

t

poffit extendi , nift ad coloratum , & auditiva nifi

Qu

n

ad (onum,patet;quod feníus externi non poffint

Íe

'n'tg

41

gaper

D [egfäk: $n cotumumi:

ÀPURRGENUUN, GBMUSUC VREUCAGE Ocrede

p

D

ag

etüi

ffe ipfosteflectere

» proptias fenfationes perci-

(dpt

piendo.

X

Falfum item. efl, fenfüm brutis tantum

bnfa;iog

zquivocé convenire 5 nam, cum fenfus hominis

& brutotum in eadem obj:Cla ferantur , & ab ijs

eódem modó immutentur , non eft, cur. interil-

los diftin&tio ponatut,

Sunt itaque ejufdem ipe-

n

ciei , etfi perfcctione accidentali difcrepent.

' Quar. 2do.àn fenfus aliqui perfe*tiores fint

fnott

inbratis, quam inhominibus? g. in perfectio-

f Yi

neaccidentalifüperat homo cztera animantia ,

geiol

pracipuein taciz Gt gaf/u ; in reliquisveró , utin

ln t

wVist, odoratá , & auditá à brutis fupera-

tür,

parato'-

Probatut rmapars : quo temipetamentum

i t

meliuseft , ebtactus & guítus (« qui tactus qui-

T

dam eít ) praítantiores (unt ; atqui temperamen-

m

tum in homine perfcélius eft accidentaliter : er-

Probaturt m. homo exeo, quodfit

! fcnïüf

ninit

animal omnium perfectiffimum, requirit. per-

o

fcBiffimum temperamentum; ficut enim mate-

T

riz nobiliori & perfeZtius difpofite debetur no-

bilior anima intra eandem fpeciem , ficnobiliori

animali , qualece(t homo , & nobiliori organo ;

p

jen

quale habet homo , debentur nobiliores fenfus. .

Dices, hoc argumentum militare etiam pro

u^

ng(fü!

teliquis fenfibus , in quibus etiam homini debetur

4 f(f

nobiliustemperanentum. Nihilominus tamen;

quia ad temperamentum aliorum fenfuum requi-

fl

'n'tqr primaaliqua qualitas pradominans , u

tv. g.

j

L

humi-*

—— d — d

"

Pars pri»ml

»uomAi; QEPICINCRIE Vostteuae Rer t

[

humiditas ad vifionem , inde eft , quod vifus non

burpi

fitin homine adeo perfectus , utin Aquilá , Lyn-

ce Gtc. Quare propter fimilem rationem admit-

y m

timus etiam , hominemáà vulture fuperari in odo-

foerunt

ratá , hocenim , utpatet ,'peraccidens eft, &

Chrdi

ratione illius qualitatis , qu& , quia alioqui necef-

nl

faria eft , nonfinit fenfum prodire in actum tam

àuum

perfectum; invisü enim & audità. predomina-

ti,c

runté

tur/umidum , in olfaQtü fecum ; quas — qualita-

tesita efficaces vendicant fibi aliqua animantia, ut

tb

lii

proinde hominem fuperentin diclis fenfibus. E-

cont;a , quia Guf/us & Ta&hus nullam habent pri-

hU

mam qualitatem. predominantem , propterea

Odor;

homines (uperant eofdem fenfus inquóvis ani-

lnb

mali,

ptit

Probatur 2da pars ; hominesà brutis visi,

( n

auditü., & odoratà foperari. Sie Aquilz per-

iulld U

fpicaciüs vident , & ad intenfiffimos Solis radios

V

irretortis oculis pullos (uos exatinant : hinc 5.

[/

"Mdugufh. lib. 2. de moribus Manich, cap. . dicit:

Sol , quó nibil inter vifibiliapulchrius invecnitur ,

LUE

aquilarum oculos vegetat . hominum (auctat afpe-

Éus € tenebrat, ltem Lyncis oculi longé fu«

Sinj

perarevidentur oculos hominis. Quod autem

Poct:

lyncis oculi, aciefua , plané poffint murum pe-

Ar:j

netrare ( ut aliqui (cribunt ) fabula eít,

VUhUQ

dote

] LE

res & canesfagacius, eminenuusque odorantur,

Hinc fctibuntHiftorici commifsó inGraciá prz-

0

lioà foo. milliaribus advoláffe vultures ad cada-

Quit

veramortuorum.

D. 7bomas Ícribit à vulturi-

m

bus

bsdis:

E

Dg länjbu; Ín commtimi,

$3

ii tot

bus per quingenta millia paffuum C addit 5. £7ye-

lä,Ly'

*

ro5. GL ab Aquilis ) prafentiri cadaveris puto-

admil

rcm.

Canes Rhodienfiüm militum ita educati

Litodo

fuerunt , ut, cum no&tu vagarentur , Turcas à

d&

Chriftianis folóodore difcreverint, & illos qui-

j n

dem latratibus morfibusque infeftaverint , his

hum hn

autem blarditi fuerint.

Item conítat experien-

domiti

tiá , canes , ubi edes quaídam fepius frequentá-

qualiu-

runt & diutius incoluerunt , perfylvas & flumi-

Mmy [4

na abductos , inexterasurbes , facile 20.. diffiias

h b

leucis , exportatos , edesantiquas poftliminio re-

T

petijffe propter fagacitatem , quam habent in

mpttm

odorando. Similiter con(tat , palumbes & co-

jj d

lumbasodorepelle&as antiquum columbare re-

petere , folitosque veviferenidos..

Talpa acu-

yi n

tius prz hominibus audiunt ; uti etiam apri.Hinc

illud catmen :

yle t^

Ó d

incó

— ANos aper auditu , Iynx vifu , fimia puffh ,

: Vult(cr odorAtf , precedit araneatacin.,

p d

gtl

Dices: ergo bruta fuperant hominem

rinldfft'

etiam quoad gu(tum & ta&um ?. y. Id , quod de

ygi

Simiá & Araneá canitur in eÓ carmine , macis

Poéticeé quàm Philofophicé effe didium. Nsm

| quett

um

4triffot, lib. 1. de bifl. anivaal. cap. 1 $. exptefsà

Volti

docct , hominemgs//á & Tac 4 omnibus excelie-

jrant

rcanimantibus, Undeex eó ,quod fimia , dum

p

comedit, tniras gefticulationes faciat , non fe-

quitur,illam przftantioris effe gu(tüs , eft enim de

;d Cäda'

Vultuli'

fe animal gcíticulatorius , tunc veró plus, quan«

T

P]

44

^ Pareprima,

—

D

p

L

-

agl

doex cibo voluptatem percipit.g .Similiter non

"'emni

fequitat arancam fingulari tactü pollere ,. ex eà,

Coho

quod dum vifcera pro. smucis capiendis per mo-

m

dum retisextendic, ftatim etiam minimum mo«

tipt:ig

tum hazrentis beftiole in. extremá plagá perfene

fnoi

tilcat ,id enim provenit , tum quia femper eíLin

Wdem

infidijs , tum , quiatamterett filo & tam zequa-

m

bili deducit (lamina , telamque explicat , tam eru-

Tisrt

ditá fabrilitate à centró operis, quoquó verfum li-

if

neas fufpendit , ut etfi ta&tà exquifitó non polleat,

funti

facilà eam fufpenfi caffis tremor excitet, — Unde

pv

Albertus M.docet, ataneam. minus perfedtum

um

habere tactum , quod . frigidi.fit temperamenti 4

& vifcoía abundet humidtitate ; qua tactum red-

tl

dit hebetem & obí(curum.

M

Ht

Quar. 31ió : intet fenfus homin

is ,quihäm.

IT

&j. Vifum cateros long? an-

fint perfectiores.

ls

tecellere, quia ejus objectum collatum cum ob»

inpc;

iectis aliorum fenfüuum eit. longé preftanuus ,

twl

nempelumen & coloratum : tum ctiam, quia

bii

immutatur vifus ab objecte minus mareriali ; tum

tior

To

quia ejus organum ftructuram habet mirabilio-

rem. — Deinde vifüsad majorem diftantiam per-

lii

cipitobje&a, quàmalij fenfus , ac demum pro-

poí

pius , quam alia quzlibet potentia corporea,imi-

ha

tatur perfectiffimam potentiam fpiritualem, Un-.

Til

de, quod Phzbus inczlo ( qui & ipfe magnus:

ht

mundi oculus ab /Egyptijs fuit appellatus & ado--

L]

p

ratus ) hoc oculi in:corpore humano

*

fquallent

&t

urafunt

ünc folarilumine omnia fublunaria , obíc

n

omnia

De fenfibus i» (o

mmupi.

4f

A

At

— od o 5 ss

lier 40

omnia cotpo 's membra, nifi oculorum radijs

T

cohoneftentur. . Unde P/ato diviziffimam par-

-

prr o

tem appellat oculum : fzzt , inquit, oculi parti-

10 I0»

eipes ignis cale[His , qui non nrit fed illuminando

1 pcrfen-

fnaviter diem imvebit mundo, 'Oculi humani

itidem funt duo Microcofrni aut parvi mundi lus

r dit

il æquz-

mina: hioculi , dum univerlarum rerum imagi-

tum et

nes repraefentant , in ijs dele&tantur , omnemque

m

in fe formam , magnitudinem , qualitatem & di-

npol(ah

ftantiam recipiunt. , id , quod fingulare eorum eft

4

(ità

privilegium , nulli reliquorum fcnfuum indul.

;erf:&um

tum.

gmtla

Poft oculum fequitur Auditus , qui etiam

um

cxteris inferioribus elt perfe&tior, quia ejusor-

ganum praítantioris eft ft u&ture organó aliorum

t

fenfuum,acteum enim e(t ; immutatur etiamnobi

a

lius & voluptatem parit aliquó modó fpiritualem

gimov

inperceptione (onorumtam variorum , qui ta-

hmïus l

metfi in ratione qualitatis videantur efle igno-

, qUil

biliores;inratione tamen objeQi funt praítaa-

4l t

tiores, quia immutant potentiam . imrnateriali

jbl

modó. Organum viss tot particulis,mufculis,tu«

nicis, humoribus, nervis, arterijs &t venis ( ut

a

ynt

poflca pluribus-dicemus ) fupra quam natuta

at

comprehendere poffit, compofitum eft : fed non

fl UH'

minus mitabiliter fedem fuam fixit auditus nofter

n

in tot labycinthis, CochIeis, fencftrellis, tym-

&i

panis , aqua ductibus & officulis , in quibus cum

[ual!cni

artificio flupendo fabricarus eft , unde mczigö

poft oculum primas tenct.

y/it

of

S?qui-

46

Pars prima."

PO UR

ld

Mi n -emvenaneeo aieertistuen. DEENED. Pucnifi

—-i

Sequitur poít. Z2sditwm oderatus (eu olfa«

bi: i

&us , qui, quoniam immutatur modó minus mae

qum

teriali , quam guítus & tactus , ideo his eft prz-

: Ranti

ftantior. Secund& hujus organum longé excel-

ET

litinferiorum fenfnum organa , nafus nerpe eft ,

]

qui medius vultui, per modum Principis infide-

rethrono fuo videtur.

HincDeorum dicitur effe

Mpxï

membrum & herile, & fifitoblongus , magna-

prim

hat

tum characler , univerfam faciei compofitionem

ad perfectionem fuam perducens; ficut é con-

ftnd

trario ; quibus narcs mutilatz funt, deformita-

tem circumferunt in facie.

Tal ,

Non uaus hujus

etiam

metmbri ufus eft , fed multiplex ,. eftdae inflru-

p

mentum per quod odores omnes ficut. & fztores

Tum

cum fpeciebus (uisad cerebrum ufdue pertingunt.

ulim

Sic Hippocratesinquit : olfacit cerebrum bumi-

? 00!400!

dumexiflens, aridorum odorem una cum acre

per corpu[cula cartilagino[a ipfum trabens.

Penultimum locum tenet gu//u; , lingug

affinis , eidemdue proprius. lInde non imme-

rito Hieroglyphicorum Authores hunc (enfum

per oftenfionem lingue , tanquam ejus , cujus

caufa inftrumentalis fit & efficiens , — exprimere

IH,I

volucrunt. Hine P/yloxezss plus ventti, quàm

(f

Philofophie deditus , gruem íe optavit , ut lingua

ütar

& palatum ciin modum roftri illius longum effet,

T'otr

exquó (uavitas guftüs diuturniori fensü percipe-

] Rhm

retür, . Formavit fuper hoc non in elegans Apo-

l

phtegma Care, talerefpon(üm dans ei, qui in

filj

numerum familiarium fuorum adoptari guere-

At

bat ?

mass i

De fenfibus in commsmmi,

L.

'[en olí

bat: »o» po[[e fe cum eà vivere, quiplus palaté

QUs r

quam corde faperet, Quodautem guftus fit pre-

selpre

ftantior ta&tà , inde eft, quia modó minus mate»

pi o

rialiab objectó fuó immutatur.

Ta&tus omnium fenfuum eftultimus 4gzi-

mul,

j tl«

tate,nontamenultimus origine & seceffitare ,

jciutet

fed primus, quia peculiariter radicem habet ia

! magm-

primis qualitaibus, quarom temperies cít pri-

ofitiont

mariadifpofitio adanimam , primumque vitae

1177

fundamentum , quá diffolutà & tactus ipte & ani-

Mtrmi

malperit. Et eoquidem fenfus hic plurimum

nus hij

etiam confert animalibus;quia ejus opera poffunt

qeinlt

p.rimarum qualitatum nimietatem Cavere, quae

j fatt

rum exceffus interitum affert,

E(t autem idcó

tingi

ultimus dignitate, quia maximé craffus, eft| &

s ln

corporeus.

TT

ARTICULUS VI

,

lii

De siz c9* abusá fenfäum.

n im!

: at

Inis , propter quem liberaliffima Parens na«

$, ij

F

turafenfus contulitanimelibus , principalis

1 [jmm

€it , uteorum usü vitam poffent confetvare,dene-

, gii

ceffarijs (ibi providendo , & qua bona effent pre-

yling

curando , quz mala fugiendo, Beneficio fenfuum

nótunt bruta herbas falubres à noxijs difcernere ,

fj !a"f

t

relinquere. nepenthem herbam venenatam , &

locó hujus panaceam priori proximam , eamáue

yA*

ul

faluberrimam eligere. -Nórunt feafüuum mini-

fterio himndines pullorum cacitad herbá

cheli-

(]IW'

hi

donis

4;8»,,

. Parsprimte

Tiaeressennenenn

—— af

gsscamsd oo. DESISEDUIMIRLNND Fuacocctóeizath

[ d

donia medefi , ut Ícribit Zriflot, animal. lib. 6.

Ws

cáp, f, INórunt cervi querere Dyclamnum, ut

g

fagittá vulneratipaftu ejus herbz telum eijciant ,

Ltf

utícribit P/iwzss lib, 8. cap. 27. NOrunt te-

d

ftudines herbam Bubulam à ferpentibus morfi ,

lt

in remedium vulneris adhibere , ut alia taceam ex

Dicit

Plíiniolib, 8. cap. 27. lNórunt beneficio fen-

wl

faum columbe vitareaccipitrem , pulh. vulpem,

m

oves lupum , &c.

Ut minimeé videantur otiofi

nj j:

fen(us in animalitus , quinimó maxime neceíla»

rij tam profuo incividuo, quam pro fpecie con-

*

qua

fervandá,

illgu

Nihilominus homini , cum dignitate om«

ed

nibus brutislongé praftet ,. utpote cwjss pedibus

Mtoir

benigniffimus Deus vmzai4. fublunatia fubjecit ,

hr

& fpeck"ialiter funt neceffarij & máxime utiles ;

li,

propterea, quod pereos divería retum fimula-

cra ad intelleclivam cognitionem pertrahantur ;

ltjy

vibil equidem efl in intelle&lünifiquad prius fue-

il

hn

rit infenfibus. — 1d, quod nonnulli explicant ! fi-

militudine civitatis, qua diverforum hominum

ll

ad fe confluentium turmas diveifis aditibus recie

Hs

pit & receptos confervat. — Ulcitur. praterea . his

Mm

fenfibus anima hominis tanquam nuntijs, quorum

l ^g

fidá obfervantià ea demum cognofcit , qua aliàs

DN

ipfamlatent, |Unde bene inquit , e/f»gu/. lib.

7. de Gene[. ad lit.cap. X4luflravi mundum fo-

h& [

vis feuste quó potui , C? attendi vitam covporis

W

mei de me fénssisque meos, — Et. lib, Yc. eoxfeff.

r

garnit

cgp. 4O0.inquita Perewrro januas omnts

9mea;

N

E r

De fénfibus in communi,

49

LE

tt liþc 6'

me« :ocnli dicunt , i co

lorate funt( infenigitimäï

um, ul

gines & (pecies tranfmiffas , atque in fensü me-

tjtant,

moriag reconditas ) »o* ea xuntiavimus : zdures

YUDt t

dicunt, fifonuerunt , A nobis indicate funt

e

e

ff

Nares dicunt , fi oluerunt j per nos tranfierunte

um t

ico It

Dicit etiam fenfus guftandi , fi fapor non. eff ,

nibil me interroges: Tatlus dicit , fi corpulene

nlptm

tum noneft , non contretlavi , fi non contretlavi ,

turd

non judicavi,

qeilo

Si proinde corpus humanum , animz tam.

j (te

quam rcginz & Dez (ublunaris eft Domicilium

auguftum , quamvis anguftum Palatium , fenfus

tale o

exteriores metitó poflunt dici ejus feseffre & in-

gl

troitus , ut non incongrué , de tam magnificà Fa-

Wj/r/t»

bricá illud quis canere poffet , qued Ovid lib. 1.

T

Met. de Palatió Fs« cecinit:

(itie

hat )

Innumeros Aditus , ac mile foramina tettis

77 fl"*

"Addidit ,& nullis inclufit limina portis.

t

INelle , dieque patet , tota efl ex ave fonanti:

gminüm

Jllic credulstas , llic temperarins evror ,

Vanaque letitia e[l ,conflernatique timores

yr "

Stditioqre recens , dubiogsie autlore fufnrri.

Qorum

]pía quid in caló rerum , pelagoqsée geratur ,

jedi

Et tellure,videt, totumqite inquirit in orbem G e.

il

9)

Haud fecusanima & humana mens per fen«

fus tanquam emiffarios nuntios univeríum ote

w]

n

J

bem vifitat , eorumdue beneficio ac mini-

flerie rerum omnium haurit notitiam five ad bo-

íf

MMU

num ,fivead malum,

Nuntiant oculi hujus vel

illiue

n

$o

Pars prima.

aecsacrcacci] CRIEERENZD Buroeti

lonia

illius obje&ti pulchritudinem , & animus Cofpo»

hn

phili nihil przter mundum fapientis , quantocyus

dus d

fioxijs ignibus accenditur , féqwitwr ocnlos in amo-

L

ve duces, Theophilusecontra feu animus totüs in

amorem Numinis abforptus ex vifibilium creatu-

dv

b

'arum pulchritudine in invifibilis creatoris rapi«

tüuramorem & venerationem ; forde(cere fibi ter-

Dui

LT

'am advertit ex jucundiffimo cali afpe&tu. — G-

n

n

ille paululum mellis , & continu& mortis

itie

'amaritudinem experitur 5

Alter juífis valere ri-

vulis dulcedinis creatz , ad fontem imó Pelogu

a

Hit

bi

inig

bonorum omnium regreditur Creatorem , u

lg

magnitudo dulcedinis in p

toprio fente degufla-

j

tur.

Invitat 74555 $:

iridem ad mollemro«

H

j

gris proxima

Aj

farum lectulum , ubi crzfeit odori

lii

fpina rofis , pungenitis tribulationis

& mordenti $

hr

con(cientiz,[nvitatidem Ta&ws S. Beneditium »

ad horridum & fpinis thalamum ,. €x

quibus Íuó

hI

cunditatis.

Mhti

tempore colligetur sva perpetus jü

L

"Trahit S4lomonem tet. feliciffimum , te

r fapien-

ad audiendos cantatores

j

tifimum zsditus

cantatrices mundanos , quorum i«l e

ft Prophe-

! & lamentabilecarmen. Tra«

[

ticum illud v« ! ve

ld

hit penitentem Dalmatam , Bet

hlzi antri hofpi-

i

tem Hieronymum , ut fepiat anres [uas fpinis, ex«

IT

clufisque fabulis , tumetibusQue vanis ; nihi

aliud (üve cemedens (ive bibens advertat, mill

A

*

— ÀÓ

fonitum vocis illius terribilis

Lj

Snrgit: giortHi ,

Uþq

di

vezite ad Judiciuwm. | Rapit denique poft efflu-

vium odoromentorum fuorum Meretrix Baby-

Ü

lon:á

fi

T d

— De fénfibus incosmmiemi.

MUWX H DQUERD AVGMNUSIAGPSE QU cmergi

y Cj

lïhi; ; fequacesfuos , fedque oli

m in detertie

inam Mephitim degenerabunt, — Trahit fponi

ymocy

ibl

fus cxlicas dile&tàm fuám z. odorez uguentó-

rum [uorum , ut ejus Veftigia premenseÓ tanderfi

ystit i

f«

devehjat , ubi Bal(amutn arornatizans odotem dae

bit fuavitatis zternz in Paradyfo exultationise

jorstp*

reibit

Denijue àudi mellifluum — Do&torem Berzar-

um in l. eJMed, c, 14« Refpicit oculus , inquit

h o

j m

( mentis (en[(um avertit : audit auris (7 inten-

tionem cordis ivfletl it : odoratms cogitationem ims

g vaït!!fi'

y r

pedit. — Os lognitur & fallit : pev tatium libidi-

sis ardor urit (9 incendit,

E«ce ! fenfus infide-

orefty I

les minifttos.

Audi turfüis

:

€

nder ferip. 11. is

T

Y:

Á

€

(;?*

lum

Pf. qui babitat ,. &e. . Cla

vamima fene[lras

| WM

morti ,obféra aditus., foramina obflrue diligen-

iil

tej. — Quis enim probibeat ,. quóminus impe-

um

rem membris meis 9. Indicit igitur auima £ula

u

ul

jejunia , crapulam intérdicit , obdurarvi pmcipü'

ATE5 , ne audiat (Anguinem : avertit oculos né

condid*

Videant Vaaitateim,

Ecce! fideliffimos mini«

d

li

!j

ftros,

ntore

Dicuntur Pratereà fenfus éffe anima fenéa

p

t2 , ex quibus interior mentis ftatus colligi pa«

st l

teít,

Immetitoptoinde motdax J4cmus natüe

Vf hofp**

tam alicujus defe&üs infimulavit , €6 quod ho.

f,m!h

tminicirca pectus de nullà providerit feneflrá ,

[5 j

f

per qnam animi fecreta & . coórdis Àrcana petfpi-

g, !

cipoffent. Immetitó; inquam , Calumniatus

,ril

j

eft ; [nfpice feneflrrasanima , ocilos , greffus &&

!ORC |

Etf!ns , & c, Et facilé intelliges , quid interior vole

j

li

4

. vàt

"Ti

,Par:kpründ.'

b

o

Gissccne eememmU cuzcmmu URESGNSRUEGU s

t

vatanimus.

Hinc Ecclef. c. 19. dicitut : Ex vj*

chir

s cognofcitur vir , C ab occur[u faciei illius cogo

od

no[citur fen[atus , Mmitlus corporis, & rifus den-

[

hi

À

tinm ( ingre[[us bominum nuntiant de illo, Un-

CQU

K

de S. Gregorius Nazianzenus exinítabili grefsü ,

[

incompofitóincefsü , humetis fubinde jactatis ,

Tor

minitabundis oculis &c. Jwliani

"dpoflata

lus

etiamnum Juvenis , prafagiebat ejus malitiam &

llqu

crudelitatem in ptovect ztate fecuturam , Ec-

fum

clefia camexitiaem, ut exclamaverit z4rbezis

Wi

vifo Juliaso: Deus bone! quantum malum Ro-

maxum fovet imperinm.

por

fis

Per has fenefIras ( fenfus, inquam exterio-

bii

fe5 ) mors intravit in mundum , Prophete Je-

Tj

remi«, 9. teftimonio , atjue etiamnum intrattam

mors corporis , quam animg. Intravit mors

lt

corporalis pet oculos Henrici fecundi Galliarum

Ts

Regis , qui dum bis. vi&or ex haftiludió redijf-

N

fet , & tertioarenam fubire pararet , regiá, no-

h"

viterduc ducta fponsá periculofam aleam in caf-

fum diffuadente, adbsc [emel ,ajebat , && son

i

Ij

Ampliss , eculum haflà perfoffus doloris vehe-

mentiá occubuit , & di&tum fuum confirrmavit.

I

fihy

Intravit mors per os & gu/h/um; Tarquinius cenim

mortuus eít exfpind piícis , faucibus hzrente ;

t

Mi

Fabiws occubuit ex capilló und cum lacte epo-

tó * daacreon Pocta cum acinó uv mortem vo-

W

lu

Iavit €€.

Intzavit mors per zares & odores fa-

y

lt

tales ; fic Orto tertiss Imperator acceptis ab uxo-

pxcffutus

u

d Crefientij ( cujus. Tyrannidem op

Romam

$3

Defenfbus incommtui,

Ms I

u

Romam venerat ^ faaviffimi fed intoxieati odoris

Chirotecis ,. dum eas curiofibs odoratur , cum

lit tj

^

odore venenum , cum venenó mortem attraxit,

fu m

Intravir morsper «sres & fonos ratales , multi

MO Uü'

equidem folà mortis obeundz fententiá perceptá

grc(sü !

aut trifliori nuntio audito fubitó funt extincli ,

t

mortemque asribs5 hauferunt, — azsles cogna-

d'po/fm

um X

tus Stephani Regis Hungarie extinctus ct, dum

liquefadum | plumbum pez «sres ejus eft infu-

m

Alhi

fum. Intravit denidue mors per7aé?wm ; an non

enim. Kesnetbus Scotorum ille Princeps,. dum

n

porrectum à flatuá pomum aureum tangit , emif-

fis (agittis pronus ante ftatuam occubuit , ut fcri-

yttio

7N

bit Cardan. de rerum variet. /. 12.c, 6. Adcove-

rum eft illudPeéte Sratijin Tbebaid :

tactafí

j gt

AMille modis letbi miferos mors tna fatigat.

j

Intravitetiam per has feneítras , fenfus inquam ,

morsanimz pretiofiffime ; 24udit infclix Eva

j

j Y

vafrum ílygis ferpentem , — car precepit vobis

Deus , éc. & allicitur; videt exitiale pomum,

p a

p

quod e[fet bonum ad ve[cendum , & concupifcit ;

terigit , tulitqse de frutté laudans colores , de-

j

nl

przdicans odorem , cemedit experta etiam fapo-

*t7: , & cum hóc boló vorat fimul mortuale ve-

T

nenu:m ,crudara mortem in omnes pofteros in-

(

feliciter propagandam. O quam fapienter mo-

L

net S. 21ugu[f. l. O. bone, bom. 3 f« quantum po-

n

tes ,obferva blandimenta draconis , ne forté, fs

rcsfl'

EncAutus fueris, guinque fenfus ,. qui n te [unt

uxe'

furi

q«afi quinque 9irgige:

» permittas à fevpente cor»

3

THTBpi,

i

$4

Parsprima,

o

€—— —— u—-m——-j

feni

r,,z;npi. Qlaz:!qmdemm pälcbre/&it vifu,quid quid

la

deleilat gu[Ht,quidquid blauditur andit& , qui

hd

quid lenocinatur odorata , quidquid molle[cit

p [

attatlu , in his omnibus concupifcentijs malis a«

ad hr

ntma virgivitatécorrumpi permirtimns ( imple-

Wf

tur illad quod per Propbeta diclum efl x [nivavit

mor s pev feneflras veffras. Ievem. 9. bac, S, Ldug,

p

,

ARTICULUS VIL

lil

tdi

4f onmes quinque fan[ns exterui con-

WPI

veniant quibuslibet agtmalibas 1

W

h]

*l Xadimz!ibus alia funt petfecta , utLeo,

It

'canis &c. Alia veró imperfecla , ut vermes ,

limaces &c. Prioribuscompetere omnes quinque

j

d

fenfus , conflat experientià , cum pra(ítent ope-

N

fationes eorum omniüm proprias ; de po!!ekä.ori-

y

bus veró dubitatur. Circa quz

|

agr.[. utrum cuivis animiali feafus 7a-

El ds fit neceffarius ?. Affirmative ex. zdrzflorele

in prefentil. 2.cap. 3. textu2t. "nimalia cun-

&a , inquit , enum [altem ex feufibus babent , ta-

P

um nempe ; omnia quippe arimialia, vt ut ime

?

perfe&ta & continuó vel navibusinharentia, vel

[

fcopulis marinis affixa, f1 vel modicum pupngan-

tur & FAngantty , ftatim incipiuntíe contrahere y

quod utique fignum eft , illafensd. tactüs przdi-

ta e(le , aC pro:nde non

j

clàm animá vegetarivá s

fcd etiam fenfiivágaudere. Acccdit , quod hie

enfus

ommnki.

ff

RE m )

De þr-szm inc

— H

i wamgci) il

(:e-n(us videatur efíe ;naximä neceffarius ad anima-

!uidquid

lis confervationem , ut per omnia corporis meme

i qtil

quoad fingulas

bradiffuíus ipfum bené afficiat ,

wtl/i

partes ;q

uibus ab extrinfeco lzdi

poteft: hinc nec

st

ad breve tempus anima

lia vivere poffunt , fi 'fen-

(rinh

sü TaG ss deftituantur.

Miuiriti

Taaus & nullus

uzr, 2do: utrum folus

d

praterea

fen(us deturin quibufdam animalibus ?

g. quod (ic:1

ta enim fentire videtur drifloteles.

lib. de fümnó G vigiliá.c4p, 2,

ubiait 4 4072 0me

Item

niaanimalia babere facmltatem gujlandi.

[

'Jc-:n-

inprefentilib. 2. tex.. 1'7. füatoit , unicum ex

f

quinque fen(ibus ta&

um eífe omni animali come«

flum velalium fenfum ex-

munem ,non item gu

yLen

ternum. Confentit S. Zbom.

lib, de animmá , lett.

vermr «

tia Tadü vi.

s. Talia verb animalia foló gauden

| qumquc

dentur effeilla , qua cenfentur ambi

gug feré na-

ut (v

ture , inter plantas & animalia, ideoQue Zoo-

Jitict

phyta feu Plantanimalia vocantut , cujufmodi

&

funtípongig & urticc maritimis fcopulis affix

f

qu2 alimentum citra delectationem hauriunt, &

7

frjin

ideo fenfu gufiws (ont deftitutz. — Huc revocari

li tl

:]

cut

poteftarborilla , que crefcit inprovincià

9 ; M

nomen Pwdifetania ,

talis naturz , ut, fiquis

tUt If

& ramos in. fe colligat ;

propiüs acceflerit , cedat

jj "

fivero recefferit, ramos it

erum in locum prifti-

yun

num extendat : LInde ab incolis erbor pudica vo-

rb

catut ; ltafcribit /Vicolaws de Comitibus apud

P[?Zdl'

i

AMajolum collog. 4.1. Addit «lius Scaliger ,hanc

TE

sü tactüs

percipere afflatum

"b

arbor;m quódam (en

omis

D 4

f f

$6

Part. pr'z'mi*.'

FP

L I

hominis, ;c-)mprcmoucmcjue fuarum radicum ,

p

ideoQue feconflringere inftar Zoophytorum in

Launi

mati nafcentium, Ut meritó in. fymbolum inte-

L. liinfiy

Chttin

meratz pudicitiz fueritaffumpta,qua fui cultores

docet timere quoslibet affatus & afflatus fu(pecta-

Conchi

rum de falacitate perfonarum,illatumdue maaus

wclotg

fubterfugere, exemplo nofltz Sandte | 4melbere

quu

£g4:qua& à Carole Martello Principe, tot genium,

prehef

fed non czci cupidinis viQtore ad flagitium folli-

Citata, cum violentó amore tam flrenué luctata

quæxi

eft , utbrachiumilli collu&tator Carolp; fregetit,

fetün

palmam Virginitati vel iavitus relinquendo , ut

Quim

fcribit Z4cel. Ejusmodi arbor pudica fuit etiam

lsntt

quondam 5. Bernardinus Senenfit, qui ,. ubive

pr p

leviter impuris colloquijs caflas aures. offendi ad-

a

vertit , ftatim fe conftrinxit , frontem corrugae

5

? fült

vit, foladue praíentiá fuá Cypridis clientibus

qíd.

filentium perfuafit ; Zacete ( in

t

qujcbant E Ber-

pardinus ade(],

u

.. Quar. 3tio : queenamanimantia foló gau-

port

deantíensü 7a£ 45 &

[ ss ? W. oflteas , aliaque

IY

ejufcemodi animalia cruílacea & teftacea , qua-

|

due funt immobiliaquoad locum , effe praedita

h

folüm duplici fensü Guf/s nimitum & Tactüs:

LT

quod tactü gaudeant , indeeít, quia vel leviter

tanql

prefía & puncta flatim fecontrahunt : quod au-

fb

tem habesnt fimul etiam & guílum, | inde vide-

[

tur colligi , quod ftatisdiei horis & potiffimum

(ih

fub aurorz ortum conchas fuas. aperiant , quafi

W

patulo ore alimentum quotidianum de czló ex«

üt

peten-

hEd raccsac

De fenfibus in communi.

p

$7

ficum ,

petentes , & expc&amcsrorcni matütinum , quó

yrüm i

m intt

f zcundatz nutriuntur, & (imul beaignioris ca«

li influxü matres effic unzut , & nutrices pul-

cullort

chertimz prolis, margarite. Czterum in his

j

conchis nullius alterius fensüs apparet indicium

[atui

velorganum , ne

vll

que unquam aliqua operatio. ,

quaz ad alium fenífum

poffet referri, in ijs fuit de-

iUf

prehenía,

j foll.

His annumerati poffunt. & illa animalia ,

lib

qua motü progreffivó delecó ad locum fe traní-

rcgcn't,

ferunt ,qualia funt pleriquevermium & limaces,

IOy i

etm

quamvis de. his aliqui non improbabiliter (en-

tiant conftare sliquali visü & odoratü , quia noctu

jbivd

progrediuntur , ideodue videntur difcernere in-

du

ter lucem & tenebras ; habent praetereà in fum-

tiji

nl

mitate G exiremitate cornuum productiones

quaídam in fphzre modum didutas,stiuc in eis

velut quafdam oculorum efformationes. Re-

: þ'er-.

punt quoque ad

quarenda certa alimenta fibi pro-

) gäU'

portionata , quod ali

qualis odoris eít indi

Ita fentit Ca

V'cium.

iqut

rd. 41quirre bic,

n

uar,

416 : ütrum apes gaudeant emnibus

ii

f. fenfibus ?

vel utrum ipfis non defit auditus ?

dis:

B. auditum apibus non deeífe

, ac proinde illas

t

tan

fib

quam animalia perfe&ta omnibus gaudere (en-

P d

us ,cum denulló alió ,

praeterquam de auditu

d

poffit effe dubium.

uamvis Cardanss lib. 9.

um

dubitet , utrum fintp

r

ditz oculis: verüm , quo-

"/

modó poflent exftruere

operatam fubtilia, tam-

;Xn

que admiranda ,

ficarerent oculis? coníentit z4rí-

""

D ;

floteles,

$8

Parsprima.

p n

Es

ii

9. Hiflor. animal, cap, 4O.

diter

]loteles .,i q'ujippc l;

aperté ipfisauditum concedit , ait enim : £empos

do

X

vemaiutinoomn $[ient , donec una gämmö 4c

Jl

04

triplici bombo exciietomues 5 cumqsie vedterint,

g

una circumvalitando fu[mrrat , quafi dormien-

62

Non excitatur autem fonitü. ,

dusm pr acipiat.

öepu

Huic Philofophicé

lm

b

nifi id , quod auditu pollet.

cretius lib. 8.

IU

de more accinit Lu

a

[

L

-*

ff fons increpat eris

HAttenita pofubre fugam , fludiumqre laboris /

Floriferivepetunt , & fparft mellis apzorem.

(

Hinc pulchetrimum prebent exemplum

p

Perfonis Religiofis, ut quemadmodum apes ad

alveatia relicta tszitss advocat, ( nam at e/Elias

n

nÁs líb. g cap. 1. Íctibit, cum iv fugam ermme

li

pusts d ab alved aberrareceperunt , tum apiae

pir

rij crepitacnlis [onoriserepant y ea verà tanquam

m

fjr

enibusretrabuntur ,. atqtie ade in confuctà

Dd

M

domiciliareva

lantyita etiam Religiofos , omnese

LU

qué , qui ad chorum funt deputati, auditus came

7^

læ]p

panz f

&

9nu$ velut,ügnw-»ää magni Regit, quanto-

L

d chorum advo«

éyus pofthabitis aujs negoujs » a

lm

Cet divinis laudibus decantandisintendentes. -

UT

Gaudent ergo apesauditü, — Quod fi vetà

E!bj

rifleteles bunc 1. 7Met. c. 1, ipfis negare videe

hy

tur , dicendum efi,utbencadvertit Aibertus M.,

Q

quod locó citató folüm loquatur de animalibus

m

àz ita audiunt , üt capacia fint. quódammodo

ü

difcipline , qualiter Ffittaci , Elephantes , ca-

Ó $

d

aue

)

nïcs. &«c Ideoque An'jäaf. folüm negat apes

dire

L

—

CfNuGEYDEA TA

De /&;z.(gfþ.u; in (ómmunr,

5

4

die modó di&tó ; non autem iïs'npliäiter loquea-

dtnphs

do.

Idqae probantipfz experisatiz à Philofo-

d

phó addu&te circa apes,. dum varictate foni aut

'dititly

fogantut aut congregantur. — Accedit, quod, ubi

iarmim-

lbmtü ]

c&lum tonat & fulmiaat , intra alvearia, velut

depütatas ce!lulas , z recondant, metü. compcl-

foph

lente , ubi tamdáiu

quietz demorantur, donf:þ

ternpeftas defzvijt.

Tumirerum

Horifevi repetunt C? fpavfi mellis amorem,

h

itl/

Vtrium autem alia animalcula , velut fottni-

f

ce,mufíca , &z.

cmphlm

pariter audità gaudeant, nihil ex-

ploratum habetur,

|4

pesa

Quer, etó utrüm Talpz competat vifus ?

D

h

À. Circa hoc pan&tum varias effeauthorüm fenter-

"LUA

tias; driflot.l. y. de Ehflor. animal, videtut

p t

ipíis negare vifum ,ait enimi: Jomo €7 quacun-

440

qiie terreflrium auimalgenerant , atgtíe etiám ,

g i

que Q fangninem babeut , (9 animal pariunt,

ommï'

omnia bas omnes babere fenfus videmus ,uifi auid

ys t

lefum ,lacefizumqrie efl , quale genns talparvum

gt

€ut vifus deeff.Confentiunt circa Talpz cacita»

?

tem Galezuslib. V4. de nsti partium cap. 6, Pli-

(5

piusl, ys, Nat. Hifl. cap. 3. D. ifidorus 12.

1

vl

Etbymol. & alij: Praterexperientiam , quam lii

irt "

Authores fe habere putant, favet etiamratio,

7

quod cum talpa defoffis , fepultisdue fimiles , de-

mahbm

gant in tencbris , fruflra eis natura dediffet afpe-

9

&um, quam mox effent amiífuri, occursü tam

TE

duti, craffidue Elementi,Unde P/izius lis. 3.44p.

tpt

T

j, ait; adeà adveram illis fuiffe naturatm , ut pert-

If

peru

60

Fs

Parsprimt,

sst

DI

petuis illos tenebris damnaverit , vivosque fepe--

tcmpo

lierit. — Addittamen idem author /ib. 10. c. 69.

forpt

hunc defectum ipfis à naturà compenfatum fuffie

v ldH

cienti odoratü & perfpicaciffimó suditü.

heo! n

Alijecontra , quos inter Z/bertus M.

(tum ;

Dondinus , Cardanus , de. Rbodes & Card. .A*

qum

mirre , ptobabile & nonalienumab Ariftotele

iMln

putant talpis imperfectam vifionem competerc ;

dïns t

quia etíi oculi pelle quádam operiantur (id , quod

nit;t

folüm voluit Atiftoteles) illa tamen admodum cft

poltn

delicata & aliqualiter confpicua , data tamen à na«

turá eum ob finem , ut nempe oculi talparum ha-

eä:b

bitantium continuo fere füb terrá coníerventut

häc Ü

illefi.

Unde affitmat Zlbertus M. expertum

niäädg

fe , talpasextta cavernas victum quaritáffe : ficut

litr y

«a animalia , que videndo efcas fibi comparant,

innej

Item 4quilonins lib. 1. propof 63. teltatur, fetal-

|

ilidy

pam aquis immerfiffe , indeducvidiffe , nonlon«

tllls o

gé füprarictum hinc inde pilos madere coa&tos

Db

in orbes abícedere , in cujus umbilico cutis tenuif-

CWQ&]

fimó foramine pertufa cernebatur eidue fubjeclus

L

nitidiffimus orbiculus , predurus & multá nigree

W !

dine praditus , qua?cs effe folent oculi canco-

Cnte

gume

D

)

Alij rurfus fentiunt, Talpas in vità femper

W

czcutire , ficut pifces ob carentiam . palpebrarum

]

femper vident , tamen (ubextremum vitze paulu-

lum videre, ficut & cygniin morte canere pet-

,T Muï

W

hibentur, Quodíi verum eft germanam exhi--

bent Cataflrophen peccatoris, qui reliquó vitze

D

tem pore

R Gd t

ér

De fenfibus in communi,

Cupmas

qut (

tempore cum talpá femper czcutivit , terreaíisab-

0. 6 69

»

forptas nunquam ad Juflitiz folem mentis ocu-

Fum if

los deflexit, in mortis demum articuló oculos ,

h

heu! nimis feró fortaffis , incipit aperire ac reatum

n M

(td,

fuum agnofcere: T»zc nempe peccator videbit ,

quomodo erraverit à via veritatis; 7:/2c videbit ,

Arifitt

in quem trapsfixerit ; Tunc videbit , quando ar-

tl

(l ol

dcns cereus in manus datus pralucebit ipfi ad zter-

nitatem, quàm periculofum fit , poenitentiam ad

odin

meit

poftrema vitz tempora differre,

Conimbricenfes lib. 3. de anima quafluni-

vrür

CA lo frt. 4. rem in ambiguó relinqunt, cum in

[eieni

hác controverfià hinc inde experientiz teflimo-

t

nia adducantur,

Quod íi primam fententiam

: f

tueti velis, talpis neinpe ineffe organum visüs ,

mpmnb

impediti tamen ob cutem:raffiorem , dic oculos

i, [ttä*

illis datos non ad videndum , fed decoris & orna-

nonïon'

tüs gratiá , atQue adeo taleorganum & oculos im-

T

peditos non effe fruflraneos.

Quodü vero fe-

T

«undam opinionem tueri velis, dic talpas non

ib

ammittere vifüm in fübterraneis caverr.ulis,prop-

dfv

terea , quod oculos duriori cute & membraná

j o

Contextos habeant , qua eis quodue przfidio eít ,

me , cumin lucem exeunt , infolitó fplendore

excacentur,

:

fenpt

brin

Quzr. 6to:utrüm pifces. habeant omnes

"

f lentus , (icut reliqua animalia ? g. affirmativé,

De visü & taClü res eit extracontroverfiam :

t Wl

| Cth'

Probatur ergó primó de guftü; quiapluri-

lt

miex pifcibus habentlinguam , in quá re(idet

neryus

pPOfl

65

Pars primá.

d

d

[ ia

nervms pe

-r.cepti"vus faponis,

Et l;ccf üntallqu"i

pifces , qui;linguá carent , veluti cjprings pifcià

quidam fluviatilis, tamen ijs loco lingua ineft

Falatus quidam catneus;

Gaudent pratérea qui-

buídam faporibus ; fed non gauderent, nifi illos

l

perciperent per fenfum guftüs: ergó &e.

f

Probatur 2dó de auditü ; quia pifces fugi«

unt ad (Irepitus graviores remi

iotum , & piícáe

hi

b

AR

tpres, poftquam lembis totum Delphinorum gre«

gem cinxerunt , ftrepitü in mari excitató efficiunt ;

It dyr

'oge

uttertoreexcitatifead littus conferant , & ibi

capite ob flrepiturn gravati capiuntur,

Imo noü

pru

p

de(unt aliqui , qui cum 4rzfferele fenüiunt, pifces

acutiffimó Auditü prz omnibus animalibus effe

Im |

rzd:tos , intet hos cenfentut cífe

(mugil , chro*

mes , felpa , &c,

Alifo

A

um

Probaturt 3tió

: de olfactu ;« quià piíces ut

plurimumnon nifi recenti efcá capiuntur : ergà

tmtp

l

i

perodoratum fentiunt à long? odotemi eíce:

Ítem non omnes piíces eádem capiuntur efcà ;

M,

fed várià ; !fic [alpa dele&tatut efcis fzetidis ; aliqui

degentesin fpecubus gaudent (alfamentarijs , ut

i

fin.

anguilla ? ergó diícernunt inter pabulum ibi

cgnvcniens & difconveniens,

li

Nedue ebflat, quodin pifcibus organa fi«

ptt

imilium fenfuum non ita manifeflé appareant ;

Tnt

cum eadem alió ordine. & naturz. ductà habere

41'!

MU

poffintinterius. — Quareid , quod clará experien-

tiá multorum conítat, noü debet ob leves tatio»

E&w

u

nesin dubium trahi.

AR«

nu Winicnd

"T

OUemcg

ft al

ii pifciä

ARTICULIUS,. VIII.

od

n

De Pbyþognoæizf.

ti(t i

[ier. 1mnó : utrüm Phyfiognomia humana

fit licita , haufta exfenfibusexternis? & ut-

?Ces lii

f plte

rum habeataliquid probabilitatis ? g. Phyfio-

gnomiam feu ex notis & fignis externis i corpo

n

te. humanó feníibus ornaió de internis. animi

«lf

propenfionibus & affzctibus , conjectationibus ,

, ti

Imot

proutà Philofophis melioris note intralimites

probabilitatis traditur , omnino efle licitam, &

lihus d

fud probabilitate non crete in divinando.

Probatur imà authoritate S. Scripturas, fie

, d

enim Proverb, 6, dicitur ; Homo Zdpoflata vir

inutilis , graditur ore peruersó , aunuit. octlit ,

Pl ( u

[

TL

;

terit pede , digitis loquumr. , pravó corde ma-

ehinatur ngalum , $ omni tempore juvgta /E*mä.

(il Clcæ'

nát,

j eg

. Probatur 4dó authoritate gravifimorum

]

ii

(ijf :

virorum , Hippocratis,Galeni, driffotelis, Mar-

tini Delrio & aliorum : Katio autem eft, — quia

jj

Principia , quibus inniütur Phy(iognomia , funt

"T

probabilia valdé & veré conflanti utcunque expe-

rientiá confirmata,

atetil i

ii

uv

Notandum nihilominus eft 1mó , Phyfioge

nomo no& licere judicare de ipsá operatione five

quit

a&ual hominisvità , fed folüm de inclinatione

j p

ad aliquod vitium v, g. ufus enim liberi arbitrij

potett

M

64v

Pars prima."

HERUUS MEEBESEOET sacscmscsanntss

— GEm

OW n

duv

poteft quamcunqve inclinationem fledtere in con«

]10!10

trarium.

Et quis intentiones cordis poterit pe«

netrate?. Pravism e(lcor bominis & inferutabile

"

P]lyf |

fuilit

( feu, utfeptusgintallegunt , profurdum eff cor

bomints ) quis cognoftet illud ? Gerem. vz. werf.

us*

&t

9. Et veró tam profundum , tamque infcrutabile;

ut Theologidoceant , occultas hominum inten-

ss

$t

tiones ne ab ipfis quidem Angcelis poffe penetrari;

Secreta naturz multa. noslatent, quantó rnagis

t

intentiones cordis,

ficfuit, qui 4o. Annosin

f"! [/

ainffimó monte contemplando motui trepidatio-

Qu

nisimpendit , nectamenintellexit. — Aliusma-

Qd

VC

gnam vitz partem infumpfit contemplando mel.

lificio apum in vitreó alveari ,nec tamen affequi

otuit, Quid, quoddeipsó efrifferele dicatur,

——

Iemp:

quo« cum cau(asBuripi duodecies unà die eftuan-

(ità

tis penetrare non poffet, Íe ipium hauriendum

i

aquis pracipitaverit, dicens: 7j mecape » quia

ü

At

ego te»oncapio. — Occultam natura voluit orig'gs

t

nem JVili , de quó Clasdiann: :

e/drcanum naturacaput non prodidit ulli ,

LT

- "dmovitqtée [inus , GD gentes malnit ortus

Pen

Mirari , quam nóffe [uos.

il

Ij

li

Siergo iltarum & mille aliaz& rerum caufas ne-

quimus penetrare , multó minus poterimusex

ttlh

Phyliognomiá humaná aliquid certi cognofcete ,

li

fed folüm leviter divinare.

Notsndum 2dó, nedue judicari poffe de

E

fit

donis füpernaturalibus gratuitis, ficut nec deijs,

la

qux homini plané funt extrinfeca ,ut de opibus,

li

honorie

ssesan V od

,De;/;"þäk'? in vómmini!

6j

feir Qon

honotibus, caterisdue fortunz boäisau't:;;li5;

otetit p

Quzr. 2dó: qua fint generalia principia

1fcmt4hïz

Phyfiognomiz ? &y. effe vatia : Primum defu«

um if

mitur à fimilitudinehominis cum alijs homini«

.j

bus; ita fufcus creditur pertinax , nami tales funt

(crutdt

ethiopes; moilis cute eft pavidus ac levis ; quiá

ptm n

talesfunt & feminz,

gngtrarii

Secundum | defümitur à fimilitudine hominis

€um brutis.

o ml

Hine infert Ariftoteles [ib; 2, Pbys

At

fiog. cap. 6. ctutibus debilem effe celerem cursü,

r

quia funt & cervi; dorsó ingenti , collódue grof-.

Álusti

8ó effefortem , quia talestauri; facie contráctd«

qdort

efle callidum , quia tales funt & vulpes.

1 d

. Tertiam & praecipuum Principium eft

/;Jiü[llf,

temperamentum hominis ; anima quippe patis

( g(fullf'

tut à Corpore ; fic pituitofi & melancholici tát«

gt

dé irafcuntur , bilioli & (anguinei celeritet , non

j M'":i

aliamob caufam , quam quod illorum tempetae

ii uf

mentum frigidum fit , hotum veró calidum, -

Quartum & valdé bonum funti

p(i parentes

j ülli:

nuttices , clima & convi&tus, ztas & ftatus;

il

arentes quidem

; confiat enim expetientia, ab

illis (zpiffim? ho

neflatem aut pravos mores in fie

gt

lios ptopagari

, cüm plerumdue prolibus eandem

:rimW"

Eribuant corp

oris temperiem , quam ipfi habent ;

inc cumilla etiam transferuntut mores.

ofatt ,

Quà

fpe&latillud Horarij : Fovtes cveantur fort

ibsts $

vf i

séc imbellem feroces progenevant aquila columss

4"^ Quod attinet nutrices , cettume(t, non

j ibusl

vosque

at

tagtüm lac ab illis , fed etiam ingenuos ptà

inores

66

Pars prima.

Ri

mores cum lacte hauriri,

Sic rcpertl;s eft olim

!

puet , qui diu lacte porcinó paftus fuit ; unde jam

t

grandis natà folum gaudebat cum porcis volutati

? ftinle

incenó. — Alij , teíle.Scoto , quos capra diu lacta-

lim&

verat , tenerioresplantas Gc arbufculos avidé cor-

h

zodebant, faltatimdue tantüm incedebant. Quod

Wi

convictum attinet (eu focietatem, ex hocnon in-

dm

anes poffunt defumi conjecture de internó fta-

ff

tó , tritum enim eft illud:

diori

ilesr

ANefcitta ex foció , qui non cognofcitur ex fe,

inter |

. Clima praterea varium,non leve przbet Phyfio-

brum

gnomiz humanz Principium ; hinc homines fab

Sogit;

unó climate funt generofi , íub altero defidio(i ,

| quiino

fub unó ingeniofi , fub altero fubftupidi:

N

li 4f

Vervecum inpatriá , craffoque fub acre uati , j

Htrd

Ut canituvenal, varias quippe propenfiones

Ti

Climata regionum ingenerant fuis incolis. Hinc

N

i

t

prz alijs nationibus 5. Paglus in Cretenfibus ad-

vettit , quodij fempet e(íent mendaces , male

|

Demum de ztate & ftatü

quædä

beílig , ventres pigri.

non vacat dicere , alij enim mores in Juvenibus ,

ftfin

l, W

alij in fenibus, alijin ruflicis , alij in nobilibus ;

4

Undeé cecinit non nemo:

Nf

. R[Pgn

Raró breves bumiles vidi longos fapientes ,

aC

"dlbos audaces ,vufos nigrosqse veraces :

poti

Jn vufá pelle efl animmsrar fine felle ,

IU

4dali gib!(ajï , [édo vbbri [unt animofi , G'e,

Cate-

"-

67

r VeRnpE

Dej?njïbg: 5 commtut.

ell olit

Caterüm homines parvi corpore , fant acu-

unde jut

ti & eleresingenio , quiacum modica diflantia

svolptal

fitintercor & cerebrum , quod eft receptacue

j d

lum & fedes fpirituum vitalium , celeriter ejus-

jide ctt

modiSpiritus. deferunturà corde ad cerebrum ,

t Qui

ubi eliciuntur operationes , ex quibus poftmos

Cnonit

dum fequitur celeritasingenij. Econtra homi-

00 f

nes magniCorpore, oboppofitam rationem tar-

dioris plerumue funt ingenij , Spiritus enim vi-

talesnon tam cito , ob magnam intercapedinem:

T

inter cerebrum & cot, . poffunt à corde ad cere-

(Dlyir

brum pertingere , feQue ibi congregare, atjuead

vineslà

cogitationem determinare.

Homines autem ,

üdioü !

quinonfuntexceffivé longi , f1 reliqua membra

debirá fervant proportionem,funr optimé difpofi-

ti ad funcliones mentis, tenent quippé medium

Tj

inter duo membra vitiofa, tarditatem nempe &

enfnt

precipitentiam.

Qua omnia confirmat Arifto-

teles, l, de Phyfiognomia, titulo de parvis corpo-

. Wt

TE

re , Gumagnis,

, i

Pratereanon folüm, à flatura conjeQure

quzdam circa internam animz difpofitionem

&lu

enjbus,

poffunt defumi , (ed etiam ab externá proportio-

ne , vel im'proportio-ne membrorum.

Hinc ca«

jl

put , fi magnum fuerit corpori tamen debité cor-

reípondens , bonitatem ingenijarguit: fecus, fi

f

c&tera membra magnitudini illius non fint pro-

portionata.

Parvum omninó caput in multis de-

ficientium & facile &grotantium eft , in quo Spi-

ritusanguftiatiinflammantur & fuffocantur , quà

V

Eä

E2

5 jnus

r m

68

umoccumud

vejià QungEnSunc RD

Pars prima.

—-*

J

i

M

minus bene operari queant. — Quod|fi valdé fi

J)j

fpharicum, denotat mobilitatem , inftabilita- —| du

tem ,oblivionem , exiguamque difcretionem &

ptota

[n antetiori parte emi-

Xerni

modicam fapientiam,

nens , infoleniiz indicium ; rectum autem in me«

tiqii

Ciisd

diolene, ferequeplanum , mediadue maggitudi-

ne , fenfibus pollentem , & magnanimum reddit,

Tm

uibus collum eít craffum , pectusqdue magnum ,

XIO1.

cenfentur fortes; quibus carnofum , iracundi ;

Tiotan

quod filongam ,timidi ; fi perbreve, cum fit

tomf

fimile vulpino , dolofi ; fi modetatum , magna-

nimi eftimantur, Homines, qui funt macilen-

quili

t facie & colorecineteo , dicuntur inclinati ad

fïigor

Qurf

tenacitatem , qui parvá, pfillanimes . qui gran-

di cum capillitio , robufli ;; qui mediocri &ro« j lg

tunda , prudentes ac judictofi ; qui formá clegan-

M ;

ti, bonorum morum ; qui facie concava & hu-

miliafpe&tu , & paucorum verborüum , dicuntur

Qw

, prompti ad ne-

fitui

ad vitia effe proni ; qui facie ficcá

gotia, Quatamen omnia non usque a

deó fir*

mïau

i (

mafuntcenfenda , nec , qua defignant , necel-

fario funt eventura , (cd quia forté evenirent, nili

nlu r

multos virtus corrigeret , ratio & prudentia Ma-

W

foe, |

giftraomnium virtutum & actionum humana.

rum. Potiffimum igiturin hominibus apimali-

d

bus& fenfualibus, maturzque pondus fequenti^ — 4 uj

bus, nimirum ex Deo , fpiritu , gratisque noti

itum

In iilis en:igm vee

regeneratis , valere poterunt.

LT

rum eft illud de natura in Adam depravata ; di'

é

&um:

AINM»

De fénfibus in. communi.

69

——

»

TE nl

Nature fequitur [emina quisqiie fua,

L valdell

At.qui ex SpirituSan&lo regenerati unr,carnem

fbl

cü vitijs: & cencupifcentjsfuis morüficant, Qua«

ionm &

proptervaldé periculofum eft , ex talibus fignis

arit tf

exiernis, circa internam animiconílitutionem ,

rminmte

aliquid cerridijudicare, melius proindeé. & fan-

yonitid

&iüs abflinetur,

T feddih

Quzres hic tertio incidenter , quod-

;agmm? l

nam temperamentum fíeu quenam comple-

racuud ;

xio naturalis fit optima? Ante refponfionem prz-

TL

notandum nomine temperamenti nihil aliud

n

communiter intelliei , quam . primatum quatuor

micle

qualitatum , /umiditatis , frecitatis , caloris &

dind

frrgoris quandam fymmetriam , ita. ut (i frigus

p

cum ficcitate confpiret, complexio mcelancho-

TM

lica enafcatur ; iracunda, fi (iccitati calor conjun-

T

gatur; phlegmatica , (i frigore nutriatur humor;

f1 veró calo: humore tempetetur ; complexio fan-

"

av

guinea oriatur,

Certum porró eft, quodía-

pientiffhmus rerum conditor Deus; zatara za-

pliadi

f

Hrraus ab Auguftino diclus terram adumbraverit

ao

in complexione melancholica, ignem in chole-

tl

[cnh

rica, aquam in phlegmatica, aérem infanguine.

Quó prznotato refpondeo &judico probabilius

n M

hufi

effe , quod ad vitz diuturnitatem , latos & paci-

ficos dies , ac etiam ad virtutes & litteras compa-

t u:nul Li

Tandas, optifimum temperamentum fit fangui-

g

neum , prafertim fialiquid mcelancholiz accedat,

qua cum terrá imitetur,redditin operando homi-

jn "

-

nem

It Ü

E 3

M

10

Pm pr:'md. |

Lsf

——

pv

(em' üaBilem accon

iptm

;

ftantem, libris quiere infiiten-

tem , cocrcerdue piritus vitales, Et ratio pof-

hibi

fet effe , quia fanguis calore& humore , ideoque

xþ

j

[piritibus abundat, quz fi melancholicus humor

temperet , redduntur ejufmodi eomplexionis ho-

prit

P

é

n

mnesin inveniendo celeres propter. calorem

id onei ad recipiendum propter humorem ; con-

hn l

(tti

fta ntes & folidi in retinendo propter atram bi-

lem; fortes & fani, quia fanguis eft vitalium

rf

Ípirituum fomes ac fedes , & alimentum ani-

$

malis.

ARTIGULUS IX

$nty

Mifcellauea circa. [enfus in come

DIUHAÍ,

i

tenti

Quzr, rmo: in quo fübje&to re(ideat po«

)

Euf [

Qu

eentia lenfitiva? z. fedes. potentie & — facultatis

fenfitive priucipaliter eftin cerebro, — Dixi prine

fils

cipaliter , quia licet vis fenfitiva in emnibus fen-

fibus, & quamplurimis merbris fit diffufa , quee

t

fentiunt ; iamen rcduci debet ad partem aliquam ,

lgt

& membrum Principale, à quo fpiritus animales ,

Qm

qui funt inftrumenta fenfationum , deri ventur &

D«

hanc dicimus etfe cerebrum.

rimn

Patet. hóc primo

ex Ànatomiá , quá conílat , nervos , per quos fpi-

tom

ritusanimales deferuntur , à cerebro originem

pf

tuahere.

2dó lafo cerebro an^mal extinguitur,

^ Tffer;

tio ex vghementi attentione laffatur caput , t1on

tj

cor, 4'0 fomnus eft privatio vitz fenfitive , &

i ".H.h

tamencorin fomno non quieícit, Ita fenfit olim

Ui

ipfemet

/

De fenfibus iï communi.

"t

ia

e infider

iþfemet S. Aug. epifl. 3. ad Volufi

anum, ubihec

at p

habet: Dessex puntlo, quafi ex centro cerebri

E

, Idront

fénfns omnes quinariadi[lributione diffudit.

os hum

Quod fi dicas , corptius formari in fztü ,

xionih

priusque animari quam cerebrum ,. & tamen in

calottt ;

có prioti palpitat & fentit: ergo vita fenfitiva

q; u

non pendet neceffarioà. cerebro. — Accinit huic

fententiz Po&ra :

t

jrm b*

Lvislt

Cor fapit , & pulmo loquitur , fel commovet i,r;zm'

um d

Splen ridere facit , cogit amare jecur,

Refpondet Cardinalis Sfondmt:; » lib. 3. de

ff

anima [enfit : $. 3. negando, ex multorum fen-

tentiácor rimégenerari, Seddató, quodpri-

(j l

mOgeneretür, ea tamen cordis palpitatio non

eít animalis & fenfitiva , fed merévitalis & natu«

f

ralis. .

4

j

ipus lt

Quzr. 2déquinam fenfus fcientijs acqui-

rendis fint neceffarij ? w. Duos comparandis fciea-

"U

ii

tijs efle neceffarios , nempe vifum . & auditum ,

cum enim Ícientiz duobus modis comparentur ,

j

rettf

Doclrina nimitum à Magifirishauftà , & expe-

qi

rientiahinc indecolleda, adhanc eítaptior &

commodior afpectus , adillam veró auditus. De.

us

jgit

primó fcilicet de vi;& dixit Plato in Tbymao c. 3 1.

referri Philofophiam vi[ui acceptam. ' Et , oculi

]gll!mf'

2

divinitus dati[nnt ob caleflium. eognitionemm &

imitationem , (& ob Philofophiam optimum di-

Z

[ oflm

vinitatis donum, Scneca qu

oduein Tragad

: ait;

E4

Fifu

s[(llm

73

Pareprima.

-

"

Fifu ?arentem, niagna par s veri latet,

fnem

DT

De fecundó fcilietde /4udiru eleganter cecinit

I

Balde in Uramiá :

honi

LA

&cilicet ut vorem , matutinamqie pruinam

Didutiu potat coucha mariua find.

ddgm

lMimo

&ic gemina pendent circum que. tempora concha,

J dratlibus arcanis verba profu(abibunt,

ml

ia

Héc (énsie uacuum doceant vel mille Platoness

Whor

Nemo difcipulus , nemo Magifler erit,

bra

" Caterüm legitütde Diodoro Stoicó, qum

Q

étiam oculis orbus tam perit& Geometriam do-

&t

cuerit, ut Di(cipulis normam dederit , quà exe

p

á&tffimélineas fuas ducerent,

Dydimus Al«c-

Yibu

xandrinus Eufebiz Przlatus à pueritia ufque c&-

Ti

cuserat, non obílante tamen cacitate Dialecti-

Wm

Cam eruditiffimédocuit, ficut & Geometriam :

multos item poftfe commentarios fupra Pfaltee

l

Refert. hic

riumreliquit , tefte Volaterrano.

idem Auctor , quemdam flatuarium Florentinum

I

pofi deperditos oculos, cum ftatuam marmoream,

qua Coímum hujus nominis primum , Ducem

QUi

T

"Thufciz repre(entabat , maná palpáffet , ejus ef-

figiem tam accuraté & affabré in cretà. elaboráf-

T

üm

fe , uteandeim fimilitudinem , quam Prototypon

erebat, ad vivum exprefferit.

Sic enimveró

hi

Ta& & délicatiffimó reparavit, quod oculorum

[

Roma

bt

c&citas denegirat. Exfcu!pü): pratetea

Ur bi:

De (enfibus incommuni.

23

i at

l— m-——æ————

—

[Irbanum o&avum fchc:(f' inae d& glonoüülmæ

[

memonæ(ummum Pontificem , ut meritó tota

t eti ,

ürbs obinde ftupuerit.

ugr. 3tió quis fenfus plus damni inferat

hominibus ? Dicetalius , quo4 guftus , quia plz-

Unde Po-

m

ves occidit craApula ,

uanm gladuw.

dagræ! Unde capitis

?

olores? Unde CoYTHpiorumm.

ii

bumoruss abundantiatUude innumerabiles &z'zj

morbi ? nonne ex mtempemntm* mquxt S.Cht ty-

i.

fTO

foft. bom. 10. in Genef. S Myeron. quoquc au-

thoritate Galeni idem affirmat ,

& Philo He-

brzus exemplo Caij Imperatoris idem declarat ,

T.

dicens, antequam lmpetatox eífet , illamíanum

m d

& robuflum fuiffe , quia parcé vivebat ; (edime

p

perio adepto & gulae deditus varijs morbis & gra-

Jf AL' !

vibus inficmitatibus divexatus fuit,

Nec motrbi

f

Qu

tantum vercum etiam repentmæ mories hlüC JCH'

Diuid

vantur , ut Poéta Latinus teítatur ;

vettiat

Pal

Hinc fubita mortes , atqse inteflata Senethus,

t

«t u

Alius oculum affignabit , quia oeslus ooens de-

tünu

pradatus efl animmam meam. Toren, 3. $1.

Et;

qotelt

quod oculus non videt; cornondolet, Hinc le-

Duccm

J

u"

glturch Petro , Glarevallen(i Abbate , qui vul-

gó monoculus dicitur :

hic cum ex infirinitate

Ü

u

oculum amififfet , dixit , Deolaudes , ab u20 inf-

o

mico tseo liberatus [(am:plus autemme tervet ve-

j

jorim

rhdnens, quaxs perditia alteríus ,' utícribit Sa-

b:l l. j'. c. 7. Idem narrat de Pimenio Sacerdote

T

Roma-

[jie

Ej

l

74

Pars prima;

emceiecesk OSIXPRSUERUS

asidünanl

Rormano, quod letatus fuerit ob cacitatem ,

p

D«eoqucgratias egerit, eó quod deinceps inimi-

vt

cos S. Excefie , prefertim Julianum Apoftatam

»!

sli

viderenon poffct.

Philofophi quodue magna

fctt

ex parte damna oculorum perceperunt, ex qui-

pli

bus aliqui , ut melius conternplationi vacare pof-

pot

fent , oculos fibimetipfiseruetunt : Inter quos

Clig

fuerunt Apuleius & Hermes Platonis difcipulus ,

T

qui oculos fibimetipfi eruiffe dicitur, neillorum

ufuà fludio virtutisavocaretur,ut Theatrum vitz

li

human:e refert. Multó tamen melius damna illo-

tí

rum penetrárunt & remediaadhibueruntaliqui

fu

Sanci, quià Deo precibus cxcitatem impetra-

fe

verunt , ut inter sliosnofler Sanclus Zudomarnus

&

& S.e/fquilinns feciffe leguntur,

tih

Imovidetur, quod Auditus plusomnium

It

noceat ; ratio autem cfl , quia eft fenfus capa-

tot

cior; guflus paucos cibos appetit & fubitó fatia-

ht

tur ; Oczlus plurima videt nec fatiatur , fuos ta-

j

m en habet terminos , nonvidet abfentià, nec lon-

v

ge diffita , aucincorporea , & f1 non faturetur , ad

frninus :'.mplctur.

"duditus veró multó capacior

eft fenfus , nihil enim eft, quod fub obje&o illius

0.

comprehendi non poffit, preíentia , pratetita ,.

futura , diflantia , vera , fal(ajincorporea , corpo-

1€a Gc, percipit , nonquam fatiatut, necimple-

R!«

tur; zec aurisaudittt impletur : Eccl. 1. . 8.

D

Przterea auditum

DI

ficque in infinitum procedit.

(s

minus, quam alios fenfus cohibere poffumus ;

l

nullus enim te coget ad guftandum ; oculum pal-

j

pebris

um

nl 521

—:-m COU DeP. qim lo

De feufbus z'k communi,

75

ltatem! ,

s inirt

pebrisoccludere licet, nec ullus re coget ad vi-

depdum; Auditus veró magis eft in potentiá

yftiat

aliorum , quàm noftrá , oportet te aliorum di-

Qrapi

fcretioni committere, utaudias, non qua tibi

tt qi.

placent, fed quaalijs proferrelubet, Per hanc

p

portam intrantadulationes , elufiones , detra-

lr qui

:ipulus ,

&iones, perfuafionesmalorum, aliadue id ge«

4

nus.

ilorum

u

Caterum ad ruinam univerfi generis huma-

niin rimocapite Adamo occafionaliter confpi-

wl

ráffe omnes quinqueíenfus, jam antca eftinfi«

n

nuatum. Specialiter tamen ifla perditioeftad-

nptt

fcribendaguílui; non enim afpe&us , odoratus

iil

& tactus pomi noxialis videtur fuiffe Pretoparen.

tibus prohibitus ,fed folus efus: . 4e Lgzro fciene

niiutt

tie boni (* mali nou comedas : Gen, 3.

Lt meri-

s p

tó iftud exitiale pomum Pandorz pyxidi compa-

b fti

ratipofft, ex quaper femineam curiofitatem

(uos t

apertà, malotum Genusuniverfum | inde cvola-

«l

vit:

tf d

4Mors iaclnfn latet ,vitamalé creditur. avbor ;

| affüt

- Quod valeat vitam tollere ,virus babet.

yill

il v

O mal? falta falus| mali male credita lígno ,

Quam respracipiti lat tua munde Vloco :

p

p

Reclé cecinit de infau(lá ill4 arbore Poéta z4 Ty-

j

pomundi.,

Etreverà ro:

us mundaus in mzligxo

jtutt

Cmali ligno ) pofitus erar

. Lgoann, f. Unde ve-

(us,

ré dixit Grammaticui (

inquit de cana Domini

S. Vinccmius")

p !

hii

.Mala

d

*

*T)trs primak

96

boaano sb

:

nmLo-

[

f/ï/fal(z mali maló , «ala contulit omnia mala.A

AMala , hoceft maxilla , al2 , hoc eft Adami ,

in:ell:;

m&lo , hoc eft.pomo, mala contulit omnia malo ,

| jha

tie in

boc eft mundo , tàm magno quam parvo Adamo

qubo

pritoo homini. nempé cujus emnes pofteri ( ex-

Conft

ceptá Immaculatá femperVirgine MARIA )pece

EY

caium originale infeliciter contraxerunt.

|

Quat, 4to quinam fenfüs ultimó deficiatin

üt b

homine moribundo? g. (1 experientiz mul«

lib.:

tiplii fides adhibenda , plerumqQue ultimó

Íolet deficete auditus.

Hinc Ícribit Petrus

mö;

oCul

Marchant de fe ipío zo. 1. tr. 4. tt. 4« q.

pidu

;. ciucafinem, quod nempequondam adex-

ticma fuerit deductus morbi violentia.

Pete-

CO(]U,

bat Confeffarius , ut vel tadtü manüs vel annutü

|

ocalorum fignum fenfibile doloris in otdine ad

p

abfolutionem Sactamentalem exhiberet , (ed ftu-

. Aniti

|

pc£iétis fenfibusnullum peteratdare, Solusau-

ditus erat acutus. & expeditus ad intelligenda o-

hs

vl

mnuia , quz à circumftantibus dicebantur; Unde

lt

credebzt fe mapibus , pedibusque /aberare ad ex-

hibéndum externum fignom doloriss fed veré

p

laborabat , u(à nempe teliquorum fenfuum , ex-

Qpj

lf

cepto àuditü defliturus, — Unde hic author pott-

modum fanitati re(titutus fuadet omnibus confeí-

Qu

fisó

fariis, utmoribundum etiam nulló deprehe

fignó (enfibili, (ub conditione abfolvant. —.4b

j t!hfu

illo tempere (nquit [oc. cit. Autbor.)in animum

r

industi, quod fi quovis uodo aliquem catholica fic.

gnia

quod mihi

lg

*Olifþïffm?"/)""fm , 566 frguum . ali

intellg'gi-

Yà,

-

—

TA

—*

- De fenjbus in communi,

d

4 ttli,

LAdimi,

intelligibile penitentia dare poffet , nibil ominus

ii ii

—

f& conditione ab[olverem Cc. Similes experien-

tiz in alijsetiam moribundis funt deprehen(e ,

) Adimo

hi t

quibus zgréaccidit , ut. poítea referebant , fibi à

Confeffario vehemehtioti voze acclamatüm : er

"'A)pec-

go auditus ultimó videtur deficere.

Kdti

Quart. ;to quifnam fen(uum in efformatio-

ne fztüs ultim& perficiatur ? Refpondet Arift

üig ml

ullinó

lib. ?. de generat. animal, cap. 4. quod oculi ulti-

r Duti

mó perficiantur : caufam hujas affisnat, quia

oculorum organum ab initio humidum eft ac fri-

,f' 4- q'

1 g.

gidum, proinde non nifi diuturno tempore con-

coquitür , ac coaugmentatur.

Et hac eft etiami

put

annurü

ratio,curoculifub initinm grandiores fint & pro-

greífü temporis contrahantur , quia nimirum fub

dinead

initium humidiores fünt , proinde craf ores,

d

olosat

Quar. 6t0; Quinam fcníus primó deficiat

in homine ? y. oculos primé deficere , quía funt

qu

! Umk

valdé humidi, humida veró citiffimé cotrumpune

tut, utinfloribus, fru&ibus aqueis ac fuccofis

lt

patet , & cum oculi magna fpitituum abimalium

du

1 ,CX'

copia indigeant, calore paulatim deficiente,necefe

Íe eft fpiritus animales etiam deficere, & confe-

p

"

quenter oculos cadere,

—— Qasres z. Utrum Damon poffit. aliqug

juus)

,

—

fenía exterioti percipi ? Refp. Daermonem nift

affumat corpus , non poffe ullo fenfu percipi,cuar

7)

enim fit purus Spiritus , eft extra fpharam poteus

jj

qiili

tiz materialis , cuju(modi fant potentiee fenfiri-

va, Et hinc præüigia:rix fuit illa. femitria 8

"

mendaic

LR

98

Parsprima,

—— — H

—-

mend:x » qu: interrogat

a à quodam Theologo

Vaniti

utrum non videtit. Spiritum Tropalogicum , t&-

X

1

- futriló

fpondit ícillum / in pulcherrima forma vidiffe,

lothw

Quodfi autem nemine Darsozi:s velis intelligere

Pilf

Faminam , ut intellexitilleaulicus ( de quofcri-

bfïäpïo

bit 5. Damafcenus i2 Vzta Barlaam) , tunc omni«

um h

no fenfuexteriori poteíLpercipi, Res autem fic

1ht. 1

fehabet, Rexquidam regium filium toto de-

frlfm

cennio inclufum juffit. abaulico deduci in thea-

quil

uum fplendidum , ubi varia ei fueront. monflra-

gi: T

ta.

Ad ftabant curiofz mulieres , quas Aulicus

jeitio

Regio Juvenifcifcitanti , quanam effent ? dixit

irihi Í

effe Demones animam hominis decipientes, Quo

Qu

dictoluvenis deducitur in aulam,ubi à rege inter-

U,WW;,

Iogatus, quid nam inatrio ex rebus omnibus fibi

Ü L

placuiffet! Refpondit , Demones, mi Pater.. Et

fire

tales D«emozes famihares habuit fapientifümus

ff

Regum Salomon circa mille , 3. Regsm 11. ubi

gt

dicitur, GLaverteruni mulieres cor ejus,

Vett d

Quzres 8. quisnam. omnium mortalium

| Jj

maximeé fenfibusindulferit? g. id foli Deo no-

n

tum effe , cujus fapientia nunquam fallitur, Ca&-

terüm Ecclefiaftes ( quem ipfum Salomonem

llO, J

fuiffe, teílanturScripturifte ) de feipfo fatetur

Lb

Eccl. c. 2. Y. 10. omnuia , qua. de[ideraverunt o-

ftn(

Ug

euli mei , non negavi eis: nec probibui cor meum ,

L sFIan.

quin omni voluptate frueretur ,. G obletfaret fe

"-

anhbis, quapreparaveram , nempe varia & ex

Vetity

quifitiffima objecta & oblectamenta fenfuum ex-

mfc[h

teriorum. | Qui tamenin Jomnibus deprehendit

Ui

.yani-

P De fenfibus in commnuni.

79

us Gs

Guptaznen

heologo

vanitatcm-&, afflitionem Spiritus,

Salornoni

/n, T

i

meritó accenferi poteft Marcus Aurelius Impera-

y vidift

tor Romanus , quem ficinducir M. Antonius

yeliget

Philofophus J, 4O. 2m« furs expertus( inquit )/z-

qolti

bere profevam , licet eusya nominis mei notà , fcd

M

elim for[(an futuro feculo profutura, | Peromnia

yen li

"mt , Vitia exercui , periculumqte feci, po[fetuà

lotodt

feipfam ex(aturare bumana malitia: deprebendi ,

ín Ut

quà plus cibifumo,famem acriorem s quà bibo ma-

monli

£i5 » ardentiorem fitim tquóo fum in fomno indul-

Aul

&entior , majorem [ómni cupiditatem : quó plara

"

mihi funt , adbuc bis plura me concupifcere : quo

u Qu

quero diligentius ,minus invenire ; uibildemum

;G fttt

unqnam obtinuiffe , quod appetitum . fatiavet ,

usl

e nonpotiusad alind babendi libidinem provos

"

c€arTet,

Hazcjuratum & coronatum Senfoum &

(fimus

fen(ualium voluptatum Mancipium, de fe ipfo

j i

fatetur. Marcus Aurelius Im

Crator,

O quàm.

veré dixit MagnusS, Augu

à

inue: fecifli sas

ytdium

Domine ad te , cir inquietum e

f cor nofirum , do-

nec reqm'efmt in te,

)u nO

25

His duobusSalomoni nempé & M. Aure-

yonit

lio, juratis fenfuum mancipijs, Ecclefia Romae

fatet

na in Breviatio , contra ponitduos alios, juratos

rM[ [l

fenfuum hoftes, D. Themam de villa nova ,«

hs

5, Francifcum Salefium , gloriofos profe&oPra«

ifti (0

ules , quorum alter femperexcubans, tanta fe-

IT

veritate Sexf;;5 faos perdomuiffe traditur, ut ma«

na

nifeítius fanctam tyrannidem, velutin vera man-

jl

Cipia , quam herile imperium exercere videretar,

"

m

8o

1

B CL

Par.fprz'md-.-

pscad

»

:

4

—

a

Altc

i'l;ll';n acce

pimus ràm folerti. induftria, o

bfea

qma illorum; ad incrementum divinz gloriæ di«

vir d

fpe:i(aïc ,utomniumuf(us & fanctiffimz pietae

f:?:' jf

tt fübmitteretut , & Chriftianz charitati.! felicif.

Q

fim? mihtàret,

Qubus . adnumerari poffec Vir

Tattüm

ille devotiffimus, de quo Drexelius in. Azcet. L

g

2.6. 6. $. f itafcribit. Memini me legere de ho-

U t

mine egro , fed reclffimé fibi confcio , qui ifi

I i (11

mottis vicinia, velut oratot ad (eipfum , omni

Ambro

bus corporis [enfibus metitam gratism retulit iri

patabx

huncmodum. | O meiOculi! 24pso . vos debaé

tibus

r qned pa[] eflis nolem vobis & cacitatem per-

Ítiet;

[puaderi, quotiescuaque . vanitati aut lafcsvit

us n

;:fpicicndæ fait pe?iculum. Hact mibi nox , bac

li,

£acitas , fape fuit faluberrima. O meg Autes

qui u

ratias vobis babeo, quod artificio ex temporali

[f

ob (arduiflis , ad vmnem inboueflnm , obtrettato-

&t

rinmi noxium . (crimonem. — Hac. mihi fuvditas

d

'

Jepiffime fuit/ faluti.

O Manvs mez ! volis

.mgu'xt'-.

1

menori mente ad[cribo, quod delicias. & tatin

E

l

jacundapotuerim afpernavi: veflfra mili ad boc

ltem [

pro fmt éontinentia,

O mi Olfactus! Et tuis be-

dj

neficijsrefpondeo. — Tua fuit. virtutis & oderes

hi

gratos [pernere , ( ingratos perferre, Dei £AB54s

C(Nu; li

multum me juvit tha patieusinduflria. Et O mi

mhrm

Guflus ! 7zbi me quoqite gratum prabéo, tibi ac«

Md

teptasvefero vitlerias plurimas.

Pars falutis

r QUb n

mea maxima in te fletit , potui[li &* dapibus cae

L

rere & inter dapes efurive. eAbfiinendo t f&i-

[lintndo prómovitnus, Agitur , O meum cor

pus:

finé

/

[

i

t F ii Ó á i h

De fesfibus in comimnmi.

—

Ed

t

i, obl

Jine me brevi vemporis [pa

j À iE abeffe . jung?«

ploried

mur iterum ( uuafiuemur

777 1

Præmia änæxp?

—

5

m fitt

bili , felicitate non finienda,

at ld

Quares ultimb, cum dixerimus quinqae

of V

tantum eífe corporis fenfus, quid per.numeium

| N['M- ,i

quinarium denotetur?. g. Apud Sacros Docto-

«e dl

Ies quinarin: numetus ,. quingqze co:poris (ea-

fusm. fgoificationem | importat.

Id quod S;

p , QU if?

um of

-Ambrofius manife(tat in Paraphrafi; quam fupra

yrenli

parabolam Chrifti de quinjue Virginibus pruden«

I

tibus & quinduz fatuis dedit.

In. lege L«vitica

Teveré adimodum praceptum erat , ut i quis qui-

puten

t I(IMH

'nis vicibus erraffet , aut quinquies damnurm intu-

TET li

liffer, id quintupliciter. quodue repararet ; id

u At

quod ufutpaffet/ quintuplieter redderet, toties

etiatà correctioni. & emendationi fuübijceretur.

T d

ii

Hac (unt talenta; qua homini Deus ad negotian:

dum difpenfavit: undé in parabola fetvusbonus

jj

"

inquit t Domine quinqüetelenta tradidifli mi-

TI

Vi,- ecce! alia qninque (perlucrazus fum, Hiac

jl l

item quinque drachmarum fignificatio eft, qua

E;:flf! "

ab infantia ptima'ad annum ufdué quintum . ab

Antiquis pro filijs offerebantur, prout Hefy-

TL

pj

chius Hierofolymitanus fentit : de riedijs autem

n

drachmis fuccedente ztate ad drachmas integras

N

sÍcendebatur, ubi fenfuum figurabatut perfechio ;

7

1

que annoram incremento fuccedebat,

i u

t

"TA

[ OL

| cofPlJS.

F

PARS

'U

EM I€DI-

od

dirni

PARS Il

m/

s

De Seufibus in Particula-

al

H

»; (5 quidem primo

Ápin

h

D E OCULO.

lii

A&enus, quecómmunia funt

f

:

ül

)

",

D 7]

j

I

externis fenfibus, cxamina-

-

T

NSUNS

;

vimus , reftat modo , ut de il-

T

Et

teta

lis fingillatim. agamus.

LE

quidem initium ducimus ab Oculo , feu

otentià vifivà , tánquam cateris pre-

ptia

lii

ftantiori, fed non nifi curfim & Philo-

lt

fophicé ; nam , fi mathematicé de illo

t

differendum effet , opusforet integrum

volumen ejus examini deputare.

Qua-

&m

re fit

LE

ln

QUJESTIO I

U

Ídi

De poteniiä vzlia.

ART ICULUS I,

)

Mirabilis fIrucura oculi, -

j

J Ngens profe&to naturg, in exili globulo lua

dentis , cft miräculum ; eculus , pars hom

inis$

hn

di-

JDe Oculai

85

diviniffina , & ut inq-l-!-i; Iidorus Pelufiota epiff..

X12.l, 2 corporis $ol , imago animi, totiusibe-

minis Tegnum.

Princeps videlicet in homine

1

feníus in editó locó collocatus , tanquam in folió.

Hinc S. Ambro(. 6, Hexam. c, 9. ubi differens de

fapienuffima Providentia Dei,quae maxirmié in hue

mani corporis ftructurà refplendet , ait: Jr«gse

sobis in (umnama propemodum corporís parte con-

flitui oculos oportuit tauquam. in drce , C ab

voniafit

emni velminima offenfione defendi.

exanit

Itaque hoc organum 7;55 ex tot particulis

& cum tali compo(itum eft artificio, ut veracie

u

T

r

ter cum Plautino & Sinefto appellati poffit. At«

v4 magna $ dum videlicet ia tam exiguo cor-

*CUIO, ffb

puículo apparent & concluduntur tot particule ,

telis p

tunice ,mu(culi , humores ,. nervi, venz acare

& hh

tcriz, cam interfedivi(e & di(parate , &nihil«

ominus hic inunum coacervatz & reflrictze,

d lh

Diciturautem | eczlus quafi ab oceslendo ,

n

(Ea

tanquam quifub valle ciliorum finuosá inclufus

& abíconditus fit.

Hebrai illum Ovges appel-

Jant, quodaltitudinem denotat , ut nimirum oc-

currat homini , fibi non , qua humi delitefcunt ,

Íed fublimiacomcmplanda effe, lindc Pocta ,

Os bomini fublime dedit , celumque tueri

. nffit & eretlos ad fideratolleve vsltus.

Dividitutantem hoc nobilifimum mems

lobulolïqï

eurnt

J

]j

brüm in partes oculo ad

jaccnces & partes

2

CoR-

84.

:

P

Pars fecunda.

conflituentes. — Partes adjacentes funt, offea o;-

a

bita , fupercilia , palpebra; cilia , duo anguli ocu-

|

QUi

lorum ; mirum enim eft, quàm accuraté prg-

,

ftantiffimo huic organo natura confultum volue«

Wilijj

rit.

Pofuit illos Deus in profundo , ut tutiores

Tilione

efTent , & minot fieret Spirituum diffipatio. Sunt

Bifw,

IT

etiam intutó , quiaundequadue offibus ac palpe-

bris feptifunt ; hinc enim Genzfuperioris of-

Ctyüauw

ía , qua maxillam attingunt , protuberant/; illinc

ni &

nafus , qua(i murus oculis interjectus appatet ; fu-

vulgöq

periotefrons & fupercilia inftar valli ,. inferiore

F

cumdi

os gene fupetioris prominet , utrumque veró ci-

lium undequaque,

Singuli oculi praterea duos

latis,

'angulos habent , quorum unus , qui vocatur

Cï;/fg/t

'Cantbus , verfus nares glandulam continet , quá

QU yoy

) mme

humorà cerebro defluens lacrymas parit : con-

fÍumptis veró glandulis otitur lippitudo perpetua.

&um hab

Dtnul

Adipem itemadjecit natuta , in qua oculi fub-

fiantia, mollis & delicata fine damnó vertere-

?Wicsu

lag

tur, at(ue hz funt partes oczlo adjacentes.

' Oculusautem ipfe corpufeulum eft rotun-

]

um

dum , ut tantó videlicet expeditius & copiofius

videre poffit 5 (icut inrebus rotundis promptitu-

""üiüïn

do eít volubilitatis , revolutionis & celeritatis ,

fl

quamvisnon omninó fint fpharrica , fed potius

LT

ovalis figurze.

Wf

Conftatautem lizc potentia tribus humo-

f t

9

[

EIllm |

zibus, feptem muículis , & quinque tunicis ( alij

áeptem ponunt ) & duobus nervis,

Citm N

«ompofitio fic peragitur,

| Ipfa veró

Qr[iüm

Imprif

Nitie ,

E

d

*De Ocula."

8f

of o

guesEmsENUEB -0 Guaexspum CONREDMENE ——

gpul od

Imptimis oculüs figuram habet globi, ideo-

que aptiíimam , ut poffirex omni partequoduo

irdt pe

ym YOl

verfus infpicere, Deinde, ut conftat ex obíer-

!t toliou

vatione Anatomicá ( quam tradit Arift. /. 2. 4e

jtio, Sut

Hiflor. animal. c. 1. & Galenus lib. 8. de wf

4 PB]PO'

artiumn c, 6, ) incentró oculi eft humor quidany

tiorís 0l

cryítallo fimilis, qui própterea dicitur Cryflalii-

"145 & figuram vendicat cu

qnf

jufdam lenticula , que

pateli

vulgó dicitur pupilla,

inkrtt

Hunc veró Cryflallinum humorem cit«

cumdat tenuiffima quedam tunica , dicta! fpecu-

e v

ierea d

latis, propter íplendorem, .Pratereà humot

Cryflallinus , quafi immer(us eft alteri humori ,

l vocatllf

int; (

qu! vocatur vitreusà fimilitudine vitri 5 quia ta-

men Cryf'allinus humor diaphanus eft, adjun-

j : d

&um habec à tergó nigrorem quendam , ficut. in

) Pelþmo

ccii

Ípeculó ponitar ftaneum bitumen , vt ita poffint

Ípecies reflecti à pupilla ;per quas poffet quisque

u

(t$,

in oculó alterius velut ia fpeculo fe videre,

Haumorem poítca vitreum circumligat fe-

5& 1010*

cundatuniea, retisa, nuncupata , quiapropter

copwfïüï

tenuiffimas venulas & arterias , modum tefert

uj

cujuídam retis,

Utrumque preterea humorem

;Ieriralisx,

ambit tertiatunica, que wvea appellatur, quia

ii

uva follicule Ípeciem prabet. Hiec tunica non

tegit pupillam ex anteriori patte , ut profpectum

, lu

liberum reliaquat , nec códem in omnibus affi-

" AH.?

Citut Colore,

Imó hinc diver(a nomina oculi

Pfg u

fortiuntur , alij enim propterea cafij dicuntur ,

'

Wlif

virides , nigri glauci &c, quamvis etiam vocari

j

foleat

86

"-

Pars fecunda;

——

)

foleat ea&cm tunica zig

rus oculi,

Hancterüam tunicam fubfequitur tertius

TUmp

&-

bumot , quia42ess vel albsugineus dicitut , (imi-

E

lisalbo ovi ,àquo aqueohumore humetatur. &

hp

attemperatur pupilla , ne propter ficcitatem vi«

fMiftortg

fus deficiat , atdueita habili bác. mixtura accipitut

quidy

J

circumje&ó candore lux , ut temperató repercuf-

N

sü nen obflrepet.

rtiord

Honc humorem fequitur quarta tunica ,

tila a

quamcorzeam dicunt , quia fimilis eft laminz

ftrua

corn:a , fed (plendidaeft ac diaphana , ambiens-

impram

que totum oculum,

'velimp

Sequitur deinde quinta tunica alba quódsm

gtf

41 fgr

pradita foramine, per quod pupilla afpiciatur ,

& perquod poffint fpecies ad pupillam tranfmea-

Wt Hl

re , appella'urdue a/Psm ocrlí , qua calida eft, ut

Wil

Calore (uó predi&tos foveat humorcs , ne conge-

v

lentur aut organum deflruatur, Devarijs mu-

UUN

neribus tunicarum videantur hic PP. Conim-

fütyy

bricenfes..

lemr.

Totos bic oculiglobus ligatus eft feptem

J'Mq;,

lttoy

mufculis five ligaminibus,

Adeandem prate-

rea fabricam concurrunt duo. nervi, dicti optici

45 a;;,;

aut Viforij, quià cerebro originem ducunt , pet

pulcl

quos viforij Spiritus deícendunt ; atdue hinc fit,

LT.

^

quod malé affectocerebro , quamvis oculi nihi

aliundeincommodi pauiantut ; hebefcit vifus, ut

0n

patet in ebrijs & phrancedicis, é quorum cerebro

deícendunt Spiritos nebulis obducti minusque

:

Eur.*o

Pü!:

De Ocule,

37

EO BINONN

TP

Pulcherfimam dcícriptionem fitus oculo-

g tettij

rum pofuit D. Ambro(. 6. Hex«me. c, 9. ubi habet

tur n

fequentia: 4dberent veluti quibu[Aam montium

eaut &

fupercilijs oculi , ut & protegente montis aAcumint

Itf Vi

tutiores fint , & tanquam in fummo locati , de

j topitt

quadam [cema fuperiore , wniver(a profpettent.

ANeqtie enim oportebat eos bumiles effe, ficut au«

| IGPIICU J

ves vel os, ipfosque narium interioves finus,. Spe-

cula entm femper in alto eff , ut advenientiumoa-

"TP

t r

tervarum boflilium explorari poffit adventtis , ne

impra-uixb occupent otiantem vel. urbis populum

amur

vel Imperatoris exercitium.

$i latronum quo-

[ qUödäm

quie caventur incuv(us ,. fiexploratores in maris

aut turribus aut mostis excelfi fupercilto fint lo-

[picidf

nt

€AH , tutt defaper fpetlent plana vegione , in quibus

J

in(idie latronum latere. nonpoffint.. inmari quo-

que pofitus, [8 quis terre appropinquare fecon-

necte

ij n

jjcit , 1» ipfa mali fafligia & celfa antennarum

cornua ,explovator a[cendit , & adbne invifibi-

. Cotit

lemreliquis navigantibus tevrram — falutat ec.

f ii

Jtaque nobis in (ammá propemodum corporis par-

te confHitui oculos oportuit ,| tanquam in arce &

p p

abomnsi vel minima offenfone. defendi,

Quid

jdiori

pulchrius ? Eleganter etiam Baldein Urazia de

ol y

vif;: cecinit :

p

Omm'patenk alind uu[quam majere paratü

Vi(USs 1

In membrum tautas contulit an&lor opes,

; cer

nicunqse expendtt fabrice miracula,vifns ,

nlnüsq"e

Vitlus laudandis , fe neget e[fe parem.

Qug-

p

F 4

8

*Pays fecunda.,

mm—-—.-—-—.m L

"

um :

Quiaces hizincidenter, quinam ex oculis

no r

mereantur przlationem. & primatum ? xy.. O-

pl

K

culos , ut laudahilis cenfeatur eorum conftitu-

Qu

D

tio, oporteteffz magnosatque concinnos , aut

fU

faltem decorà mediocrirate fpe&labiles, atdue

t í

infupst falvos &^ fulgentes, quales funt oculi

Hiac,

vulurum, Aquilarum &c. unde (ignificant ho-

ho

minem ingeniofum & magnanimum , ut tradunt

tsl

ficit

Cocles , Polzmon Adamantius, Etpraterea

fignum funt complexionis optime ; indicant

&pu

enim magaam fpitituum abundantiam &c. Quod

tinoi

fi Nicquetium confulas de oculorum principatu ,

inPi

d«

dicit hic author , oculcs czruleos obtinere prin«

cipatum & viróPrincipe digniffimos etfe , eb quod

finl,

«olor czruleuscateat aduítione bilis & | melaa-

cjimäiæ.

Q.

V,

:am ob caufam non modo ad facili-

tatem morum denotandam , fed etiam ad functio-

x;cs visüs obeuadas aecommodatior eft. . Unde

capr , qua fonracatiffimi visüs ,. glaucos ha-

bent ocn!os,

Quod finon tantum czrulei,five

(

£lauci , fed etiam cafijirit ocali , propter majo-

rem fpiritaum copiam , ex quá caíeitas oritür. ,

jun

muokónnt commendabiliores,

Sic. Miaetrva

ln

IK

armorum, mufaramque Dea , ex M. Tullio /. 1.

n

de Nat. Deor, cslios oculos habuit ,. Neptunus.

cx culeos, Mufz [ubnigms.

Socrati erant tna-

fion

gni ,nieentes ,acpellucidi.

Pico Mirandulano ,

un

quifui f&cali diccbitur DBiblictheca, fuére parvi

acfl;vi,ut refert Joon, Bapt.. Porta,

Guttulis

]

ignitis afpeifi Ezelino yranno, . Pellucidi , Adria-

/' 8!

no

?De Ocnlo.

89

MELGDEE" RRRRKÓ

maoconitid.

—

ex oculi

;i; Imperato'r'i : Alexandro Magno, . mediocres

iy0

pellucidi , atque humidi, — Croceis radijs flavef-

onftt

centes füerunt Julio. Cafari , ut . refert Sueto-

onos , d

j

nius,

Galenus verb Spiritu , & bené , quamvis

5, &i

non fuffidenter eculorum. bonitatem metitut,

unt al

Hiac, fimultug(it Spiritus, bene videntur re-

tcant J

mota 5 fipurus, exacté

quare fi multus & pu-

j tsdur

rus fit Spiritus , accedente idonedá partium figurá,

Epratd

facit, ut & remore & exaclé videamus : paucus

- qudcat

& . purus Spiritus reddit exaCtam quidem , fed vi-

cinorum tantàm vifionem.

"A (W

Et recté Arif! oteles

in Phyfiognomicisait: quibusoculi valdé nigri

'mcipatüs

t prt

decliaant ad flavum co!orgm . boni animi

,tqo

r nf

fþnt.

ARTICULTIS II.

y fadü-

T

, Uni

In qu& Parte oculi fiat vifio ?

o n

Um tot fint partes oculorem , mtitó duBi.

C

tatür, inquá illarum fiet vifio , an ia con-

it 4j

oritlf

jun&tione netvorum ut Card. Aguirre & alij vo-

lunt,an in tunicá retina, ut Card, Sfondrati &

Mart

RR. Volunt ; an veró in humore Cryítallino, ut

Jlio ^f

peft Ariftotelem & Galenum plutes medici fen.

tiunt.

TO

" Dicendum, vifionem fieri in pupillá feu

Jf

humore Cryftallino.

Ita Arifloteles l.. 1. de bi-

4 pæ!Vlï

ffor. auimal c, 6. — Et Galenus. de ustpartium

m

Mi

l. 8. «. 6. Conimbric:nfes i2 prafenti 1, 2.c. 7.

L

P s

quaft

n

s5

' Pars fecunda,

Ll

quef.7. Ratio eft r. Quia pupilla eft pars no-

vitiv

bilior , ad cujus confetvationem ordinatur totius

oculiftrucura ; ergó inillá re(idet potentia vifi

o

E.

va , cum adpupille confervationem tota natutze

peten

cura incumbat,

2.

uiahumor Cryftallinus

intoer

feu pupillla eftin medio oculi , proinde aptior ,

Mi

ut inipía actus vifioniseliciatur , quia commo-

ET

dius fpecies intentionales per lineam re&tam ab

plica

objectis poffunt ad ipfam tranfmitti & actus vifio-

fed

nis € pupillá in obje&tum tendere : ideoue expe-

mulng

rimur , intuentem alterius oculos , in íjs fe ipfum

ID

confpicere, velutiinfpeculó , fcilicet refiliente

fitlo:

fpeeie. Propterea humor Cryllalinus , qui

b

centrum oculi tenet , przlucidus e(t , ac Diapha-

Áut(n

nus , omni deflitutus colore , . & . determinatur

; Üifitg

aliquó opacó ,ficutípeculum, ideoque refleGtit

V l

fpecies ad videntem, quó aptius ac diftin&lius o-

mnia valeatpercipere ? ergo in íola pupilla feu

(

humore Cryftallino fieri ac. recipi debet. vifio,

Hinc etiam Izsó tali humore . deperditur vifio :

ergo , quia pupilla eftpotentiavifiva , in quá fit

& recipitut vifio.

Dices 1. Si potentia vifiva reciperetur in

lity

pupillà feu humore Cryftallino, tunc deberet ad-

Cryl

Ht(jug

mitti duplex potentia vifiva , ficut eft duplex pu-

pilla, unain dexteró altera in finiftro oculo; fed

nj

hoc nequit dici , quia alias fieret duplex vifio , &

f*ïþü]

objeclum videretur duplicatum : ergo potentia

vifiva non refidetin humore Cryftallino,

kmn

x Nihilabfürdi efle ineó, quod potentia

Pa

vifiva

s

91

UEL G

: Qe Oczulo.

d

| pärs o

vifiva in cjuohbetanimah lit duplex, ficut & pu-

Ut (f

pilla duplex & vi(io. . INec per hoc infertur, ob-

'ntia Vif -

jectareprafeatati debere duplicata; quia, licet

t natute

petentiz vifivz , earumque operationes fint duz ,

li

intuenturtamen idem objectum in eódem fitu

aplet

atjue ordine , & (ub eódem axe, ut Perfpe&livi

£omtnoe

loquuntur , adeoduc objeQium non apparct du-

« o

plicatum.

Econtra ver&five potentia fit una ,

hu vift

five due , appatebit multiplicatum objeclum

lk (f

multiplicató axe,

Hinc ebrijs fubinde idem ob.

[eipim

je&um apparet duplicetum , quia videlicet ex co-

piofo vinolaxatur nervus opticus , ut fuftinere

rcülicntg

j, gl

non poífit zquabilitatem — pupillatum ,. fed una

Diph

furfum , deorfum altera dirigatur , ex quó inor-

muitatt

&inato oculorum motu omnia apparent duplica-

nddit

ta.

Hinc pulchré Horatius :

Qs

ppil!a (

Cum bibitur conchá, tunc jam vertigiue tetium

1 Vi J

efmbulat , c geminis con[urgit men[a lucev-

nif.

rilo:

1 quä fl

Dices Secundó: proctganó visüs potivs fta-

tuendam effe tunicam retinam quam. humorem

eetüt I

Cryltallinum , illa quippe fehabet inftat fpeculi,

e t

fitu e in iilà pictuta objecti, dum [pecies ibi ul«

lrl

pll'

timóterminantur.,

lo

R. N. illatum: humor cryflallinus, cum

M

fit pellucidus , fervit ad inflar fpeculi , tunica au-

t

tem illa retina fe habet per modum plumbi , quó

fpccies retinentur in fpeculó,

u

"t

[

'gf "

Quatr

92

Pars fecimda;

m

QnióseR

ol OO ID EIROISREDRIND

t

5

Quar. 1. Cur. motouno oculo in unam

ntm,

partem , in candem moveatur & alius, adeo, ut

fi,

in eandem objecti partem uterdue oculus (empet

td:og:

obtutum defigat? m;. Id provenire ex nervis o«

ls u

culorum , qui fub cerebro in unum coaunt , adeo

Hinc.

ut compreffó unó laxetur alius ; alioquin . obje-

dunts

Cum femperappareret mul:iplex.

Pifcibus ta-

bt

men funt oculi immoti , nec emim Opus erar ocu-

lorum motuin eleme:

it0 , ubi nullus impingen-

bunt

di metus,

He«

Quar. 2, Cur oculusnon laffetur ', quam-;

los

vis conunuó moveatur? g,

Naturam | oculo

bet,

providiffe , nefatigetur cum neceffirium fit pro

Quj

confervando animalium bono , ut dum vigilant ,

DI

femper videant, n patticulari. autem affignari

poffunt hz rationes ;. ,

) Coftor

Quviainorgano oculi

n

nunquam dee(tSpirituum abundantia , mufculo-

n

rum nervoforum copia & aptadifpofitio. — 2.

mu[cas

Plurimumjuvat ad motuni hunc ; infatigabilem

ff

rotunda oculi conformatio , jugis humeélatió

LT

partium , quibus fulcitur , tenera quedam & len-

ïm,

tamollitudo, jugiquodam vitalium & janima-

(4fj d

lium fpirituum calore perfu(a.

hnj

Quzr. 3.

Cur natura geminos animali-

dig

buscculosindidit? g, Communiter , quia cum

"Vori

oculi , autes , manus fint hominibus pernecefla-

s

ria membra, voluit natura illamembra duplica-

1e , ut alteró deficiente aliud fupereffet , quó ad-

hüe valerent homines Propria obire munera vi-

dendi , audiendi. — Galenus /. 26. 47 nfu par-

,

m

P al

D;* Omloo

»

O0 GOEUR

tinm , affignat aliam deoculis peculiarem ratio-

1 undm

nem, quiácum oculi] ea duntaxat videant obje-

adeo, il

us ftmpt

4da, quz ipfis per lineam rectam opponuntur,

ideo geminos conceffit natura animantibus ocu-

fiefVig Q

los, utfacilicircum actu.. intueri poffent omnia,

ant,ad

iti.abje

Hincquade Polyphemo & Cyclopibus unum

duntaxat habeatibus in mediá fronte oculum ,. fa-

(cibus t

bula eft Poctarum.

erat Qu

Caterum dearaneis multi Authores . fcris

npingt.

bunt, cas plures habere oculos , quam duos.

Ha enim, fi minores funt , quatuor habent ocu-

y Qu

los , fiveró majores , fex , aliquz etiam octo ha-

"a

bere nofcuntur. — Quod fi quazas , quo fine hif-

vt o

cé animalibus detot oculis providit natura? m

'igiflüf !

nimirum, utin capiendis mufcis , quarum ex

Mgnarj

corporibus pafcuntur , totidem velut. Argi exie

Ü wql

ftant, Totum fcilicet opus & tota arnanez natura

al

& cura có collimat , ut circa mufcas Occupetur ,

TET

shilet

muícas capiat. — .S/c bomines , reQe inquit Ble.

fenfis Ep. 14. perdita Fita, qui varijs fe labori«

at

bustorquent, cruciant curis , expenfis evifcee

| &ICH'

r4nt , fiauram aranea feruut , ut capiant mn[-

;am'mi'

cam vilifimam, Quid eff inauisglria,

7"4"2 U6*»

nantur $ nifimu[ca viliffima , murmuro[a , [ore

j

dida, Hacille, Apage! has mufcas , velcum

j o

Domitiano ad internecionem dele,

:cem'

[p[ici'

L

? f

il

QUE.

jf

30455

emcus g

f:'gimv

QUJESTIO II.

du

fup

EU

De ipfo acla potentiee vifum,

l

AR'TICU LUS I.

It fa

fptait

Utrum vifio fiat per extrami]fonem

pottn

fii.

radioru ?

Ubium grave eít inter Authores , utrum ni«

[va.

D

mirum a&us vifionis fiat per extramiífio-

u

nem radiorum vel per folam intus fufceptionem.

u

Fiet per extramiffionem , fi oculus nihilia fe ipsó

Vil

producat nedue ab intrinfecó recipiat, fed emit«

tdt

tat vel Spiritus quoídam velfplendorem aliquem

N D

in obje&tum aut medium & ita fiat ipía vifio.Fiet

ftnti

autem vifio per intus fufceprionem;fi nihil abl'ocu-

MU

- lo egrediatur , quod in medium vel in objecturm

vibretur; fedoculus accipiat db obje&to fpecies ;

Mäi

cum quibus intraíe ipfum producat actum vi-

"n

fionis.

QU

Vifionem fieri per extramiffionem docuit

pf

Plato in 77ym«o , quem fecuti funt Aphrodifaws ;

füj

Ín

Seneca, Euclides, Lactantius , Galenus & plu-

don

tes alij.

ib Ocu

Contrarium fentit] Ariftoteles in pra

f&n*ti

1.2.c. 1. tex. 74. Ubific ait. Patiesteenim áli-

W M

Wi

quid fenfitivo, fit vifio, et, nt patiatur ab

mmg

ipþ 60(0re , quividetur , fieri nequir, K

'/.i".'

il

lgl "

De Oczlo.

[ .

dana

FE

95

us umv BENERQ qiAu]

igitur , nt à medio,

Quare neceffe eft. aliquid

e[fe medium inter colorem ipfum G vifum. — Suf-

1

ífragatur S, 'Tho.in eundem locum /Je&f. 4. &

communiter Philofophi,cum quibus

Mf,

Dicendum , vifienem non fieri per emiffio-

nem radiorum ab oculis, íed perreceptionem

fpecierum , quibuspaffivé immutata & . actuata

potentia efficit vifionem fibi immanentem , &

funt

nihil exterius producentem.

Prob. 1. Vifio eftactus vitalis potentiz vi-

u

fivz , operantis modó vitali: at , fi fieret vifio per

yttapit

extzamiffionem radiorum vei alicujus fplendoris

ex oculo , non foret vifio aCtus vitalis , actus enim

i u'oncm;

jin i

vitalis neceffarió eftimmanens, & recipitur in

d

eodem Principio , à quo producitur: fi autem fic-

digut

ret perextramiffionem, vifio egrederetur é po»

vlf t

tentià vifivà &t reciperetur in extraneo fubjeto:

^

pl od

ergo vifionon forct a£tus vitalis.

us

2. Vcl id , quod ab oculo emitteretur , effzt

]o fpcdöqu

fubftantia vel accidens; neutrum dici poteft :

adom Y

€rgo. m.probatur: non poteít effe fubítantia ,

quomodo enim hzc in momentó , quó fit vifio ,

n i

poffet propagari per medium in remotiffima loca,;

eujufmodi funt celi , in quibus videntur ftclle ?

hmdl u

"H

PU'

quomodo flante vento illa fubftantia leviffima ,

àb oculo egreífa non propelleteturaliofum , ita

J

vll

ut poftmodum objeétum videri nequiret , utpote

T

j

ad quod illa lux non terminaretor? quomodo ;pea

L

tubosopticos remotiffima videri peffent, cum

le

fpiritusifti fubflantiales , vitrum penetrare non

[j

gofïeint :

96

Mdl

Pari ,'l?mndd.

[

— !- .Ak.

pociesag Pv

-'en't ? nifi forte:

.icaütur , per p

oros vitri cfllue

poff:

quin

vium radiorum propagari : fed ncchoc juvat di-

&d col

cete,cum enim pori non fint reclilinei , quod ad

? Qrit,d

vifionem requiritur , non poffunt per illud direcle

ft&c lts

propagatiadobjedum. — Accedit , quod vitrum

Bol m

A

per paucos habeat poros.

iil

. Sednec poteftdici ,illud ; quod. extramit-

DT

titut 4b oculó , €ffe accidens v. g. lucem, quia

&t

vel talis lux. ab oculo. egreífa perveniret. ufque

ad objsctum , vel tantum uídue ad certam diflan-

tgfc[falgäl

21

W

tiam ? non primum , videtur enim impercertibi-

T.

le, quomodoluxà corpore tamexili, cujufmo-

hi

di eft pupilla, . egreffa ad remotiffimum fpatium

v. g. celum in inítanti poffit pertingere.

derciqu

litity

Certé lux facis , que multó major efl,quàm

luxab oculó egreffa , non fe extendit , nifi adcer-

äbocqlo

L

tam ditzntiam , multcdue minoiem , quam lux

Wi

oculi. 1mo, fic oporteret oculos no&em ipfam

Wyy

feu locum obfcurum illuminate.

Si autem di«

catur, illum radium tantüm propagari ad certam

pl

d h

diflantiam ; quis, obfecro, hanc determinabit f

Et faltem vifio flellarum non fiet per extramiffio-

Üj

t:one;

nem tadiorum , cum flelle remotiffime diftent ;

il

«

vifio autem tecla. & diflincla in plano non ultrà

il

05

duo Germanica milliaria extendatur, in alto,

ut plurimum , ad decem »/liaria Getmanica,

Mtlan

W

Cujusà terra eflranta diftantia , ut. filapis mola-

AUl

tisà convexo firmamenti incipetct deorfum cae

dere, 90, Annis opus haberet , ut decideret &

Ctpmr

terram ;ttmgere: ; quamvis fingulis horis confice-

rct

—HX '

. De Ocule.

'imltüïu-

-Ó P EO

retzOOMlllaana Ítem , —(li fc:,i-llaA hin

c ex térrà

zjuntd

quedat

ad celum empyreum pertingetet & homo àfcen-

deret , deberec 84. Milliaáànnotum infumete ; d«

uddircöïä

nec farsürh plané pertingetet, etíi quotidié octin«

j vutut

genta milliaria conficeret, uti deducitut ex Core

nelio à lapide in Pentateucho fuo; qui pro fecitat

extrant

Tanta eft dittantia

P. Claviurn in füa. fphera.

jm, qlJfl

calià terra; & quórnodo minimaá lux ab oculo

r u

egteffa tàm fübitó poffet eó propagari? &c,

m dl

. Dices i. Philofophutm /, i,zereor. c. 4. ad«

at

uceté expetientiam deAntiphetonte, qui fernpet

cujum

fui idolum videbat in aére, caufamque hujus red«

; pf

dere, quod vifüs propter imbecillitatem, non po«

tuetit ptopellereaérem : ergo . Atiftoteles fentit

:fï;quäm

àboculo aliquid emitti.

i adcte

W. Ariftotelém hihil aliud voluiffe, nift

ym lx

quod Antipheron oculos tam imbecilles habue-

n ipit

rit, ut qu&cunqueaéris denfiras. €i potuetit effe

um d

proípéculo; Quamvis etiam & fortátfe verius ;

j cetuit

dicipoffet ; Antipherontem neduein àdrecraf-

vminäbil-f

fioti ,neque in alió fevidiffe; Íed lzefa imagiias

il

tioneputáffe fe , imagirnem fui femper prz oculis

abere.

. ais

Sic ait Galenus de loc, affeft. l. 3. 6; $&

plerosqué propter. cerebrum affectum liümote.

i QhOI

Melancholicó fibi perfüafiffe extetius. multa fé

at

videre , que intetius tantum Phantafi2 obverfa-

T

bantur, Hoc idem potuit Antiphetonti obtis

fj &

giffe ; ni(i dieere velis ,à Diaboló illum fuiffe de«

idcftf&

ceptum,

li

Dices 5i

n

si viflo fitgef uitus fufception

eni,

ftion

N

9$

Pars i[ïrc'ürnalu.

E3

E )

us

toa

non poffunt res adeó magna , cujusmodi (unt

montes , czli &c.. in tam exili. globulo , . cujuf-

tenti

-

modi eftoculus, videri: ergo. Ant,conílat; ob«

þmnj4

jectum enim cum potentiá (enfitivà debet propore

[

tionari,

N

|

g. Licetexiguo oculo ingentia objecla at-

ia

3ingantur , tamen non inde fequitur debere vifio»

'gtulis:

nem fieri per extramiffionem rei alicujus ex ocu-

ï

ïume

]

lo. Ratioautem ,curgrandia objecla poffint ab

oculo percipi, eft, quia parva fpecies ex fe aptà

Tlone

lut,í

eít magria obje&ta reprafentate, — Inde .non de-

bet fpecies effetante magnitudinis , quant eft

fionf

ocull

objectum, fed fufficit, fiilli proportionetur in

reprefentando.

dumr

W.

Dices 3. Sivifio nonfit per emiffionem ra-

diorum tunc fit per receptionem fpecierum; hoé

A

tilj;

eft falfum :ergo. m.ptobatur: videtur incredibi-

Qtliphq

le ex omnibus rebus continuó efiluere fpecies pa*

Wy

T

ratas ad nutum oculorum , quaquà vetfus alpi-

ciat ; cumquetes , quzin profpcctueffe poffunt ,

[

innumcera fint , impoffibile videtur, ut omnium

iï ice;

eorum imagines fimul in exigua pupilla fecipian-

tur , aut fine coufufione ad percipienda objecta.

g. Nihil admitti , quod fidem excedat , pet

r

4

]

)0€, quodadmittatur , ab obje&tis continuó

iulapg

effluere (pecies, quoniam funt fimilitudines natu-

ralesillorum.

Nedue etiam illarum mulütudo

prs

eft incompoffibiis; non enim íunt qualitates,

D

phyfice , quz fubinde inter fe (unt contraria , fed.

l

ii

r

intentionales; quarum munus «ft reprafentaré ,

| ïui[

ul

non

UER

-

-

m seitbed

[ cdnd

mpcanmen

4 ^ Ae Ccuï*ü*. ;

csnid

aL

odi (ü)

fiofalteráre; neque una inäpcciit*vii:tutem in-

, CUj

tentionalem alteriu$ ;; ut qualibet diftin&l2 fine

flt; o

omni confufione-objedtum propri

]

tet.

m I'Cptæfcnïïf

tpropot

Dices 4. Ánimalia quedam ii tenebris via

dent, utfcles &c. idQue propter lumen , quod ex

bjdust

ere vl

oculis einittarit : érgg.

g. Ex histaritum probari *cjudd ex ocüli$

T

lumen & (cinrillasemittant; fedlumen illüd vis

potünnb

fionem non determinat , cum ex oculis emittis

PT

; ,'nondcf

tur ; fed cóm reflectitarin oculos;

Caterum

gt

non folis fclium oculisineft tale lumen ; fed etiam

oculis hominum ; licet exiguum ; & hincinter-

yntutit

dum no&tu dum excitamur , (ubitam videmus luz

cem. — Deinde compreffo juxtaipfos. angulos o

fiefr t^

m;hot

culo; lux quedam emicare videtür | circulari$

petipherice; — Hinc fit;. utnoflü videre forraffe

ic[(d&h&' ]

potuerit Tiberius Czefar , & absque lumine obje*-

»ccïtS Pa

j

Jlfüöïlpl'

&a omnia inter cubiculum adftantia intueri.quo.

offüt

tiam de Brigantino quodam cive narrant (zipé-

omnium

bricenfes l, 2. c. 7. q. 9.

Dices f. Experientia conflat j quod äaüi

fggipiin'

lifcus afpe&ti fuó horainern interficiat: oeuli faf-

"

Cinantium nocent ijs , qui videntur ; Unde Pa(to£

d&ta le

7

;ont'müo

ille apud Virgil; conqueftus eft:

Bo2 Ro i l Ocdurmibifefcindt agnis;

uhilüdo

Strathiones ovà fua non incubando ; ísd

yliat

fiæ;" j

áfpiciende excoquunt & in pullos maturani,

NeQue . ex vano fcribit Plinius effe quofdamin

äq[ä!f [

G a

:

'Tri-

g0

QJ1oo

Pars fectinda;

p —— ]

GEREARES us

intuitu h

"Iriballis & lllyrijs, qui

| omines plané

eum

interimunt, preíertim, — fidiu iratis fpe&tent o-

Ofrnid

Culis.

Pratereà oculi fanorum non raróà lipe

tut?

pientium afpectu laduntur: Unde Ovidius ca-

nut $

;'peDï

funim

2Dyum lefos [petlaut oculi , laduntuv & ipjï;' 5

fiuts],:

Iter fctibit Ari(toteles /, de infemsijs c. 2. &

tl

conílat obfervatione ; cum mulieres tempore

Cuh

menílruorum fpeculumaliquod infpeciant pro-

|.Drm

be terfum , tunc fuperficies fpeculi quadam veluti

itm

nebula fanguinis obducitur , quze macule funt

poítea indelebiles in fpeculis metallicis,

Rur*

fus negari nequit ; aliquorum oculis ineffequali«

! ïïrþ;A

tatem afnatoriam , veluti oculis feminarum ge-

| duj

minam pupillam habentibus , qualem habuiffe

j

dicuntur oculi Cleopatre , quibus Matcum An-

h hab;

tonium fafcinavit : ergo oculi aliquid emittunt,

y. Adhasexperientias , eas caufari non pet

| Wllgr

By

fpiritus lucidos ac viforios , ab oculis emiffos , fed

per qualitates malignas potiffimum & fpiritus ve«

ts

nenofos , partim ex oculis partim ex naribus pro-

|

ïidcm fm

deuntes , qui tamen nullatenus ad vifionem requi-

runtur , fed tantüm emanant & Venis oculorum

li

ex abundantia maligni humoris.

Et hinc fit ,

"gidöc

quod cjufmodi oculi , fimili maligna qualitate in»

à

Oïfaüui,

fe&ti eandem qualitatem in fpectantes derivent.

Quzar. 1. Utrum verüum fit ; quod olym-

piodorus ícribit , nempe Tyaneum Apollo-

mium tantá oculorum peifpicaciá valuiffe , . ut :

cum

at ia o

- JDe Ocnlo,

JOI

CEGEUCEQIBUNGO CGuERRNUU pongeyomuexo

MNEBESESESI

venstbanit

b

]

nes p

cum Roma ageret tanquam de illuftri fpec

Ula ]

ehut o

omnia profpecaverit , qua in JEgypto fie«

r l

rent ?

üdius

5 Fabulam rantum eff: , velid Tyänæu'm

ópe Damonis folum cognovitfe,

Hinc etiam

minimé verum cenferi debet , quod Varro & Pli-

tf

165

nius/, 2. e. 17. fcribuntdeLynceno , eum tantá

oculorum acie praflitiffe , ut exeuntem & pertà

i dempot

dunt [*

Carthaginis claffem Punicam de Lilibzo Sicilize

Promontorio viderit ac numeraverit.

Po&ucé

lm i

s t

jtcm didum & illud Orphei in Argonauticis :

»

[.J

-

-

, M

trans atbera, traus mare Lyncesis

!g&quah'

Et /köter Plut

"m , termqu'e baratha profmzda

atm p

Solus in burganis vifu penetravit acuts

du

qn At

Quar. 2. Cur melius videant , qu/i profun-

dos habent oculos? w. Quó minus lucis ocu-

sittun

, lumingreditur, eó melius videt , minus veró in«

giton

|

/

Difrosi i

grecitur profundum. — Verüm hi eculi offufio»

nibus magis , quamalij fubje&i.

putiui"

r

Quar, 3. cut, qui multum valent visü ,

:

ijdem fint olfa&tu deteriore & econtra?&e,Quia in

u

illis vis prevalet videndi , qui (unt humidó &

gt

frigidó cerebró , hzcveró conftitutio inimica eft

hi h

elfadui, qui in calido ac ficco eít conftitutus.

g

fijelt

qQoqoqeqoqoqe

) d olym-

EE

APOHQ'

L

G 3

ARTI-

d& 102 ) &

asest s

...A—"':g

ARTICULUS 1l

monfo

b Vi

4in. G* quomodo. fiat vifio per . Pyrau

ulaspa

mzdem

It t

" Q

, Efp. brcutcr fieri perlmeae reDas G pyra-

[

midem, ta loquumur perfpectivi omnes ,

Vr

vifionem ita fieri ut ta-

apud quos certum eít,

6Ctlo.

dius viíualis üt femper veluti quoddam triangue

lum & pyramis , cujus bafis fitin objecto, co«

fonir

a

nusautem fitin oculo. Ratio eft, quia obje&tum

eít plerumque majoris extenfionis , quàm cen-

tut,o

trum pupille, & tamen radist in pupillam pet

(

lineam rectam : ergo duz partes extrema obje«

i j

& duas lincas reclas emittunt , quz tandem i

dm p

&muta

puridto oculi concurrunt & ita formant figuram

'üütmr

feré pyramidalem,

Exquo fit , quod , dum ob ectum. prope«

u

mosexiftit, minorem ejus partem videamus

Cs

u

quàm cum ab oculo reeedit , intra debjtam tamen

diftantiam. Ratio eft, quó msgis objectum di-

flat, ejus pyramis magis dilatatur, & cenfequen-

Dm

digh

ter plura obje&ta, aut plures pmes ejufdem ob«

je&ti intra bafim füam admittit ; qué, enim, magis

ab óeulo bafis recedit , eo fit amplior "& latior,

m

[

Vihr

& plutes partes explicat.

Et binc ctiam ilia ,

qiiz nobis ad latus affiflunt ; non poffumus vide-

W

te ; quía nimirum non continentur intra pytaml-

Ut

dcm opucam

Ht

Dices

p

-DéOdl,

D sss

p um EE

.biccs 1. Sivifio fieret per pyrad;idcm,ttufnc

inonforet neceffe ,« utquoties perfecté quis vellet

videre pattes fingulasobjecti, hinc indeperfin-

gulas partes oculos convertere ; ac obtutus figere

; .nyrd;

in.partem illam ; quam pre cateris vellet vide-

te : quiafi vifio fit per pyramidem, tota bafis

um

«dué videtetur ; proinde nulla effet necelfitas

1 Ofotts

variandi oculos in diverfasobje&i partes.

feri t

M. Tamet(i pretrahatur radius vifuális ab

m tf

oculo ad obje&tum inmodum pyramidis , tamen

iä&Oæ :

non inde : fequitur debere partes omnes objecti

j ojit

aqué videri , fed potius , utomnes partes videan-

tur,opotetoculos eonvertere per totum obje-

um at

ylum pe

Qum. Ratío hujus eft , quia vifio fit per axem,

ideft , quandoà te ipía in centrum oculi linea ca«

medie

wl

dere poteft perpendiculatiter: ideó vertitur axis ,

& mutatur ; dum vertituroculus, & objectum

uigt

videturperfectius, — Hincetiam fit, ut figure in:

aquis expreísa , ipfis aquisagitatis non re&té per«

n

Cipiantut , quia non poteft fitmari axis

(dem

&

" giui« eo

fi1otu continuoturbatur, :

um

Diees ?. Si vifio fiat perpyramidem, du-

! gd"m dþ

gl

plexfemperobje&tum videbitur, quía due'in

ng'

duobusoculis erunt pyramides..

!

qo

ulm,""g[i

x, Duplicem quidem effe vifionem , & du«

f

plicem pyramidem , unum tamen tantummodo

r hn

amWi

videti obje&tum,modó oculi equaliter fe habeant;

l

& unus infra alium non- deprimatur : ( nam (i

yi: "

unum oculum deprimas, obje&um duplicatant

pynm!'

icet in duobus locis videtur)y

äppareblt, quia videl

G 4

tunc

po

IO4

Part feeunda,

m

GGMCSPNDZENPEU C ygiippcussenute

tu*nugn emm utraque vifio eft fimillima A, ölunu;x

enií

eqt

;.id:mciuw'bis&äm in codem loco ,. fitn, & per

d

axem pyramidis ei 'em bafi infiftere vides,

)

Alium modum , quo folet fieri vifio , fuge

Qp

erit Cottunius híc , eumque novum , q4i , fi tibi

pl

ha

arrifevit( inquit ) «desitte ; fim. minus erit for-

wl«

ta[fe aliusetiam ad aures Pbilfophi , ( won enim

defevo bie ddrifl, ) cui nondifplicebit, — Eft au«

lat

tem fequens; Primo( ait )emittiturab objedlo

qui

videndo fpecies vifibilis; hec tranfit perDiapha-

Bit

num illuminztom , & pervenit ad oculum, illine

i

pervadit anteriores oculi partes & humores, &

tteu

Ti

ipfum etiam humorem cryftallinum , impingit in

tur|

artem poflicam oculi inhumorem vitreum , qui

sítobícurus, & impingit in ipfam quoque tuni-

li j

camretinam ,que eftopaca; & eft (imilis opere

DT

(iq

culoglandis quercing. — Inde dicla fpecies refle-

&itur perctyftallinum , qui quidem, cum lt

n

animatus, G fedes facultatis vifive , illafpécie

"

indutus ac informatus producit aclive vifionem ,

T

quz eft vitalis quadam expreffio, tranfit per me-

dium rettocedensad objé&tum, & tandem deter-

fur

minatur ad illud objectum,ex quo di&la fpecies vie

tu

fün

bilis pyrsmidaliterincepit emitti, Unde viíie

eft veluti quedám vitalis reflexio.

liy

Eodem ptorfus

mod

«««««

o ( inquit ) videtur de

li

vifione philofophandum , ficuti defa&to conípi-

cimus evenire in (peculo. Sifpeculum eífet o-

ht

culus , ejus vifio effetilli refzactio , feu redditio

il

f

fpeciei vifibilis, quz primo fuit à facie intuentis

.ml i

EE

-- DeOcule.

yoy

M o

&unr

:miffa,kdu.m fpeculum infpicit ; deinde fuit te»

w &t

cepta in ipfo fpeculo , & hac receptio eít qua-

L

jes,

dam paffio [peculi ; poftea exdem fpecies vranfivit

fio , ("g*

corpue diaphanum fpeculi,fcilicet vitrum , im-

g n

pegitin plumbum ,. quod eià. parte poítica ad-.

, ttijj

haret; illicdicta fpegies , veluti collecta , exinde

; o tiit

refle&itur, exit per illud idem vitrum, | rurfus

ET

tranfit per medium , & terminatur ad faciem , ex

dbl

qua illa [pecies fuit profecta,

Itapatiter contin«

i

gitin vifione, maximé , quia humor cryftallinus

im,i

apiiffime re(pondet fpeculi vitro: & humor vi«

treus fuá copiá & obfcuro colote ,tüm ipfa cuni-

monts

€3 retina, qua efl corpus opacum proportionan.

d!

qun, i

turfpeculiplumbo. — Verüm , cum hac fenten-

guurut

tiaponat vifionem non adzquate immaneatem

oculo, fieridue pet aliquam extramiffionem , ju-

vl opt

dico vel cumipfo, hujusnovi modi circa vifto-

Ü f

qn?

nem , Authore ,

d

ab Ari(totelica fententia non effc

gecedendum.

,

ii

Quar, 1. Utrum poffint dedie videri flel-

vifont

p

le ex profunde putco? — p. Si quis effet in pro-

m

fundo puteo , quo nullo modo lux pertingeret ad

ejus oculos, fine dubio ítellas videret, nam illz

[ g

funt ia czlode die , & quodnon videantur , fola

jj i

lux folarisobeft , qua intrat oculos , & in ijs (tel-

larum imagines diluit,

vidGïM

Q:ar. 2. Cur quibufdam pre oculigviden..

! w]fph

&.1n oculo

t

tur volitare mures, . glires &c.

"

ifla fieri , videri autem effcprae oculo : fuat vcrà

fumi aut particula humoris alicujus craffi & ni-

jl

S ;

gu

'mf i

-

106

APars fectunda,

;

i

X

"

m

gri,oc-'ulþi hunidres mgtefü Hinc quidam à m

ribundis quibufdam putant videri fpeCtra, cum

illi vitium patiantur oculorum.

Multis tamen

verc apparent fpedtra,

Quar. 3. Cur fagittarij & fclopetarij ,

utmmeliuscolliment , claudant unum oculum ?

9. Quia unicó oculó unicam axim in propofitura

fibi copum faciltus dirigunt: bác rationeunicó

ocelócertius videmus , quàm duobus, quia. per-

fc&ior fit vifio, quando per lineam rectam per-

pendiculatiter objectum vifui feu. pupillze oppo»

nitur.

2, laduobusoculis difpería eft virtus vi-

dendi , uno autem clauío congregatur &

u

Cum

roboratur in eÓ , qui apertuseít ; eó quod Spiri-

tus vifuales magisuniantur, ac proinde mapis in«

äüm 1

valeícant.

Vetiffimum enim cít illud effatum :

pul

d

vis unita fortior,

Hinc etiam animalia veluti

t

of

lco, quibus cor parvum eít, audaciorafunt. ,

dj

quia in corde parvo caloreft beneadunatus , . a

n

proinde ex hec capi»tc'vchcmentiot..

Pii

]V

äïïg

3

tl

E E

qu

4l

E

-

Qüm.

L

LT

lülg

l

QUE-

qua

ia

V à o

ï( 1075 &&

UGSBERCHFUSIP. ctgspgupeeer i

l, n

ts ml

QUASTIO IlL.

Optlti

De Medio,per quod videuus,

oculut :

AR TICULUS 1,

opoltun

o n

qui t

du pt

D hoc ,ut oculus poffit videre , colorem iu-

lequ

Á

cemque percipere, certum eít , quod indi-

vittist

patut &

geataliquó medió, per quod viíüo exerceatur.

Cum enim oculusnon poffitferri, nifiin obje-

" Spïti-

Gum prefens , & aliunde nullus fenfus externus

nugi i

g&wm :

poffit pereipere fuum proprium fen(ibile imma-

diaté fuprafíe po(itum ut. priori parte 2frr. a

j w

oftenfum eft , neceffe e(t, ut intercedat aliquod

rlity

medium inter fenfum externum & ipfius obje-

,*

Gum , atiue adeointer vifurz & colorem.

Iftud medium autem juxtá communem

Philofophorum fententiam debet effe per(picuum

five diaphanum illuminatum; nihil aliud enim eft

affignabile , per quod fpecies ab obje&tis emiffze

uíáue ad oculum pertingant, ficjue determinent

ad illorum vifionem, ni(i perfpicaum | illumina-

tum. — Cujusfignum eít experientia. frequens ,

quá conflat , vifionem omnino ceffare, fi aut ex

toto lux deficiat in medio , auc fi corpus den(um

G opacum impediat diaphanum ; & per confe-

hiculum

quens , illuminatum, diaphanum eít ve

in

neceffa-

N

108

- Pars fecmnda.

LE d

ssl

p5 j

neceffarium deferendis fpeciebus, Præfe;tandïs

noni

objeGiis , ac vifui movendo,

Duom autem perfpicuum feu diaphanum il«

u Vn'd" 2

luminatum dico, duofignifico , quorum alterum

Titl

Prius eft

eft petfpicuum ,. alterum eftlumen.

intcHig

velutimateria, cum modo lumen, modo tene-

d

bias recipiat: poflerius autem eft. velut illius. a-

d pen

élus , quo fenfu dixit Arifloteles zexr, 68, ( 69.

VMT

lv

lnmen effe aéium per(picui , de quo poftea.

Eft

€rgo perfpicuum comcretum . quoddam , ' quod

iuet

pro materiali dicitcetpus quoddam aptum, ut

lum nf

p'a(entialuminis tranfpareat, & abfentia ejufdem

reddatur tenebricofum, qualia funt aér , aqua &c.

Sþhæ;

In abítracto autem & pro formali dicit per/picni-

lj

dlipg

tatem. , qu eft qualitas quedam fimilis qualita-

tibus fecundis.

|

u7

Porró perfpicuum definitur ab Ariftotele

K quo

in praíent /, 2.. c. 7, texté. 68, quad efl quidem

i

NULIM.

vifibile ,non efl autem ut [impliciter dicam per fe ,

féd per alienum colorem vifibile.

Pro cujus exe

C

planatione ftatim fubjungit exemplum in aére ,

Pl'c

aquá , & complutibus corporibusfolidis, qualia

funtvitra quedam , glacies, && rare quadam

df

gemma &c. quz non proptio fed alieno «olore

(Uga

& adícititio lumine funt vifibilia,

2

Qd

Wtb

Proquo notandum, corpus perípicuum effe

duplex , uttradit Ariftot, 7s /;b, de fenfu «t fen-

) Bul

P.c, 3. unum dicitur indefinitum & intermi«

E

patum , alterum definitum & terminatum.

aC

Nomine primi intelligitur quodlibet cor-

RT

pus

N-

De Ocr»le.

IO9

cvemuasi URMDEMINS corUcxcYDRMDENCISNDAU CPDONUSÉR Bpssmrstar vt aol d

ts fs Go

jenand

pustranspatens, utaér , aqua &c, quiaafpectus

non fubfiftit in illius extremitate , íed totum per-

hunumi

vadit & ulterius tendit, & hoc perfpicnum intet*

minstum | eft medium viíus.

No.aine Íecundi

n ahetum

us d

intelligitur ; quod vel per addenfationem, ut ftel-

lg,vel ptopter admixtionem opaci , neque lumini

odo ttt

tillis

eft pervium ; neque vifui cxiftit tranfparens ; &

talia funt omnia czle(ti luminarta , " quz prop-

'-Ql 669'

lu H

terea visü nonpermeantut, Ó resquzlibet im«

butecoloribus. Et hoc

1 "quod

tum non eft medium visüs.

perfpicuum Wtcrmina-

tufts u

Quodidicas: ignis & aér in fua prop,rii

a ul

qu u

Sphara & regione funt perfpicua, de quibushóc

locó agitur ; & tamen non videntur , etiam cum

vj

alienam lucemirobibunt, ut patet. — Item luna

qualita-

eft vifibilis non proprio lumine ; fed alieno (nem-

iil

pe quodà foleparticipat) neQue tamen eft per-

íÍpicua, uthic perípicuurn accipitur, quianon

MtiM

;Wlï f' ]

eft medium , per quod vifio exerceri poffit : ergo

definitio perfpicui non convenitomni perfpiche ,

jj

it gärfl

& praterea convenit alicui non perfpicuo.

9. Ariftotelem prajacta. definitione folüm

j

qushï

definiviffe perípicua indefinita & interminata ,

g

qua alienolumine gaudent, utacr, aqua &c,

j t

quaque interdum actu funt illuminata , interdum

veró folümin potentia; non autem definivit illa.

uum'æ i

M

perfpicua , que& femper proprio lumine cotue

e

Ícant ,. qualia funt aér ignis in proprià regione :

ntcrmlf

2c quippe licet fint media apta traijciendis fpe-

ciebus Qd o;uïgm femper tamen lucida &

pet-

T

fpi-

Pus

4Io

G.Pur:femndn.

2

ia w

vifibilia per e lo-

&fpiwafunt; ]|tem licet fint

-.Vene!ii

quendo; . fed tamenin propria regione non con:

Aias

fpiciunturà nobis, defe&tu denfiratis requifita;

r pm

'Adid, quod de Luna dicebatur( dato,quod totum

P

fuum lumen à (ole participet ) refpondetur , illam

vt j

non effe perípicuum interminatum , quale folum

boa q

definitur fupraab Ariftotele, fed terminatü,quod-

h

duenequit effe proportionatuim tranímittendis

prim:

fpceicbus.

»tcma,

Quzt. 1. cüm

intet perfpicua etiám pofués

bätg

fimus vitra, quando fint reperta perfpiciligg'? R.

I

Effe primum repettacirca annum 1300. Quni-

-t

ido ícientia optica ingensaecepit lumenà Vitel.

lione , Bacone, Kogerio, Joanne Archi Ep:

prin

.M It

Cantuar:à quibus tanquam

primum nata , tradi-

ptg

andi perfpicilia. Ten-

ta e(t arsexpoliendi & form

d!f"que

táfíe quidem videtur etiam Alhazenus Arabs id

h!sf

tf

megouum ,& Ípeculativé abfolverat ; fed praxis

deerat.

-

Obw,

Quzr. 2.

Qlandb &à quo fuerint re;aörti

tb

kubi optici ?

;

B. AnnoI27O. fuiífe repertos à

ld

j tamen. perfe&tionem fuam elapío

Bicone, qu

Áni|

«

(ízculo demum apud Hollandos aceepetunt

"ia

Quzr. 3. Gur non omnes ijdem pstfpicia

lj

lijspoffint uti ? ; Quiahorum diverfitatem exi-

t

10j

jicdiverfa cryftallini humoris in oculo noflro

Vif

f

conEguratioz

Concava dantur myopibus ,Cons

ln i

vexiora fenibus, quibus veró optimie cryftalius

Itl

conítituta , folis atuntur plauis;

mdlng

Quat. 4. Quifnam primus | (peculum in-

Vg

venietit ?

Yii

Ed u

EM

*De Oculo,

pE

petlth

;?;ncrit H x,z .Philofophos inter fe

ais m

t f0 Cot:

Àd arsiavenerit vel potius natura. Praxiteleg

stequilt

primumex argento feciffecreditur Magni Pom-

tod tolut

peij tate , authore Plinio.7..33. c. 9, /Efculapius

ii lt

Wual; [olur

veró apud Cicer, de satur. Deor, 1. 3. ex plume

bo; cryftallo, ferró conficiendi artem. docuit.

i u

imiten

Placet obfervatio Senecee ZVar. queff. L. 3. 6. 1.

prima illa fimpliciore etate, | qua fortuitis con-

?

tenta, nonduminvitium bencficium detorque:

im pl

bat, fontem pellocidum , autlavefaxum pro

l!*

fpeculo fervijffe : mox inventum naturz ars imi-

00 Qjä*

tata in libidinem luxamdue vertir. . Unde . ait :

11 i Vitä*

primo faciem fuam cuiqsiecafus oflendit dc. po-

Arch Eï»

i, t À

fleà vernm jam potiente luxuria , fpecula -totís

pária corporibus auro argentoqste celata. funt ;

il T

denique gemmis adoruata ; . «5 pluris unum ex

Mubs L

bis famine conflitit,quam antiquarum dos fuit..

f ia

Quar. g.

uó fine inventa fint fpecula ? g,

Ob varios fines; Plato monebat difcipulos., ut fe

il reP"?

ebrios in illis contemplarenturs fic enim . fore ,

anHOS 3

ut dum faciem fuam furibundam , & phrenetico

m 'UP !

fimilem intuerentur, impoflerum ab ebrietatis

f -

vitio abhorrerent,

Soctrates moribus teformatne

p

disopportunaafferebat, fuadens diícipulis , ut

jf

erebrófe inillis contemplarentur, & qui pul.

chti fibi viderentur , caverent corporis dignita«

pij ^

tem moribus deboneftarc , qui veró türpes, cona-

gyW

rentut. formz defe&uim , virtutis - pulchtri«

tudine-compcnfarc. Chiiftian& Seneca loc, cit,

nu

j

Y£f

m

!

inventa fzgzt þeqzln » t bono :PE* fe -mefce

Atls

: Pars-/äcu;ndd.

—

wetestum

d

peitu

Multä ex Lac con[ccuta , primo [ninotitia Jein;fe

^ fnont

( ad quadam confilium, — Formofus ut. vitaret

y puli

infamiam: deformis , ut Jeiret. redimendum

u

virtutibus, quid quid corpori deefet : jwvenis

st flore etatis. admoneretur , illud tempus e[fe

difäend'iä' fortia audeudi : fenex. t inde£orá

canis deponevet , & de morte aliquid cogitaret,

Á

Quar, 6. Quid fit »icrofcoptum , & quó

finefitinventum? g.

conílare unico vitro fuma

QUs

mopere convexo , fcilicet globulo vitreo , cujus

ope v. g, pulicem duodecies propiorem quis pol«

P

Tin a

fit videre , quàm fi oculo nudo quis fpectaret ; un«

fonjt

de fit, utdiameterobjecti in cryflallino depine

gatur duodcecies majot ;

quam fit longitudo

Eft

0,jJ],

pulicisfine co mictofcopio petípecta.

ergo inventum ,ad res defe parvas , ut mágnas

EIpton

Notum eft illud de P, Adamo

W Ortni

reprafentandas.

Tanero,celebri Theologo; hicin itinere conftitue

UET

Ws

tus , correptuslethali morbo , in pago tufticang

coactuseít divertere, ac diem ultimum obirt.

la

Morituto vefles , farcinzáue fuerunt exeuflz

"Hitnet

Inter alia modicum vittum,microfcopiur; repeta

i

"lMtet

tum, inquo ingens monílrum , horridumque

um

vifcbatur, quippe cornibus, fquammis, alis , fpicue

loarmatum , & molefpecieque vafto Dtaconi

tllm, d

Ab omnibus conclamatum eit ;

Mi

fimillimutn.

demonem e[fe inphiala, & omniutm votis , 36

P W

ls

riüm [Q

etiam Parochi ad fpectaculum vocati dectetum

eft, fi obitet, cadaver profano lococondendum;

Ds,

-opticæ'

*sl

vencf?cin comperto, Tandem fapervenit

peritus,—

De Oculo.

113

ld dtinää

peritus. quicum omnium rifu, quodipfi Dae-

monem putabant , ícarabeum ( aliqui fcribunt

üt u

ii

pullicem ) oftendit , microfcopio inclu(um , qui-

pj

que vitri mendacio in grande moftrum cvafergt.

iil

ARTICULIUS S II.

jt indntl

onthdtt

r & i

- Quibuscorporibus per[picnitas com-

viro n

efat

o ,O

P

Erfpicuitatem | competere folis coiporibus

phyficis , inconfefló eft apad omnes, | Ut-

inqip

rum autem omnibus fine exceptione competat ,

(hor; t

TT dCPiH*'

nonita certum apud omnes Authores,

li

Multi Academicorum , inter quos eft Juli

a.

Jongii

nus/ib. de Sole, & Jamblichus de myfterijs A«

)

J mdgm

gyptiorum , exiftimant , perfpicuitatem conveni«

rc omnibus omninO corporibus phyficis, atdue

Mu

adeó etiam terre, quamquam minus omnibus

2

reliquis , velutiaqua , séti , cryftallo,

n

Ratioipforum id affetendi eft prima , quia

uf o

bil

a

folin | czló exiftens producit in terre viíceribus

Vatiametala , autum, argentum &c. confes

jutt 'W

quenter cum non detur a&tio in. diftans,

Íol fe«

ffi

Mql&

cundum fuam virtatem , lice: non quoad fuppofi-

alls ]

[pxcü

tum, debet penetrare terrz viícera

Pj

* virtus au«

| Dl

um P

tem folis , quà mediante ibi producit metalla , fünt

ipfius radij & calor ipfis permixtus: ergo terra iítis

qu

ridijs folaribus debet cffe pervia , & (ic fiet per-

j

picua,

!

ldmdünh

j

Ratio ipíorum fecunda cít; terra reverd

eít

Pgtiwä

Pars fecunda,

1I4

P.

—

e(t & apparetcolorata; fedcolor, utipfipoftea

"

dicemus , cítterminus perfpicui 3. €rgo terra eft

fint int

perfpicua.

Tijti

Nihilominus cum — Ariftotele rexr. 68.

c:iampm

bujss lib. dicendum , quod perípicuitas non o*

fituhit

Ras

mnibus corporibus phyficis infit , fed tantüm ali-

quibus , qn& partim funt(implieia , pattim mix-

D ag

ta. Simplicia cenfenter aqua, aér , ignis.in

eamal

fuá fede , orbes carleftes, & fimilia transparentia ,

i 17

pontrat

inter qua potiffimum defervit. aér fpeciebus vi-

Htmm

fualibus defereadis.

Quod autem iíte non de-

terminatée requiratur , inde eft, tàm quia in calo

quise(

oculi beatorum videbunt objecta quzlibet utcun-

inurm;

itedor,

que colorata ; cum tamen nullus ibi fit aér; tum

quia pifces intra aquam vident, miíi illapenitus

Ui

obícurafit, alioquin fruítra illis natura oculos

lum

contuliffet, Imo& llrinatores dicuntnr videre

tiam h

intra mare , Cui feimmerguntad aliquid. quarene

þlimum

A

dum, quam ob caufam íccur folent defcrre o$

lii

jlenum oleó , ut eó clariores reddant aquas: ergo

À

'&um

per has & non per aérem ad ipforum oculos fpe-

cics vifuales tranfmittuntur : ergó prater aéretm

Wtty ,A

Ubl inp

etiam alia funtadmittenda corpora phyfica, quie

bus perfpicuitas ineft , nempe aqua ignis &c.

üm, [

h

fllperfi(

Aidue hac funt corpora fumplicia.

Praterca etiam . aliquibus corporibus tnixe

EE

&

Hne(

tis perfpicuitas competit, veluti cryftallo , vitro

& nonnullis lapidibus pretiofis s Conítat enim »

P

quod , fi cryftallus aut. aliud vitrum immediaté

ltss

"

R* Tc;

pfmwr Íuper oculum, ïiqeriobje&ym immedi

te

-

De Ocnlo; -

IIf

L

;pülp;üea

te poít cryfallum aut vitrum exiftens, atque adeó

) lt d

finc interjedo a&re. — Reliqua autem corpora

mixta, ut ferrum , plumbum G. terra item ,

"xtu 68'

etiam pura , funto

paca , nullam admittentia per-

|s non t

Ípicuitatem.

anüm 4

Ratio autem affetti eft prima, quia fi inre-

t i

rum naturá

catur unum contrariorum , debet

3 igniäfm

etiam alterum dari ,ut ait Philofophus de czló

zextu ]. I, Íed petfpicuum & opacum funt duo

nspartntih

DI

conttaria : ergà fi datur (incetnm perfpicuum in

(le n

rerum natura, debet etiam dari fincerum opacumm,

ja ii a

quale e(l terra &c,

2. Duo extrema debeat effe

betutt

impermixta , & omninó alienz naturz. inter fe

]

Lait; lU

fic calor eftalienz natureà fiigore; fed czlu

m

iil

&terraia genete. corporum íunt extrema , &

T

calam eft ita primum perfpicuum , ur nullam an-

gt

ncxam habeatopacitatem: ergó | & terra itaerit

T.

primum opacum,

ut nallam penitus involvat per-

ia

Ípicuitatem,

qui:t

Adargumentum primum fupctiüs addu-

;gulOS [Pþ

Qum zz, Solem per fuos radios permeare meatus

2 Wm

terrz , qui funtaere

pleni , doneceó pertingat ,

yü(sl qül'

ubi invenit materiam metallis excoquendis ap-

tam. Locus auiem ifle non u/ine adcà diflat à

fuperficie terra , quin fol eà poffit pertingere per

fuam virtutem ; ex quo tamen non fequitur, ter-

hn

j;,

ram efíc perfpicuam.

Ad ecundum , cum dicitur ,terram effe co.

f if

loratam , confequenter perfpicuam terminatam ,

l*mmld

y. Terram puramnullius effc coloris ; lcrraaus

'Za

H 2

tem ,

116

DESHAMETS T.

Pats fecunda.

us s

tetti di

tem, quam defa&to calcamus , eft colorata , quia

t2 lls

mixta; Nam aliud e(tdicerc ,. color eit perfpi-

V Go

cuum terminatum ; aliuddicere, coloratum eít

þcrf icu

um terminatum. Prior propofitio eft

pric

(terior rigorose loquendo eftfalía. Nam

ijshom

vera , po

Qd

paries v, g. aüt fe

rrum utidue fant colorata , nihil

ftintst

ominus neutiquam funt perfpicua.

Ex his.

Infetes 1, Falfumeffe, quod dequibuídam

Ánd

ul

hominibus in Hifpania , Lsceis dictis fpargi re-

m

fert Delrio, quod fcilicet per montes & lapides

s viderint ibi defoffos chefauros, me-

Diüs Y

fepulchrale

lim |

talla &c.

Needue enim videbant illa per mcdium

Tümi

terre C cum h&c, ut di&ium, non fit perfpicua ,

billy

confequenter deferendis . Ípecicbus thefaurerum

Tibos|

inidonea ) corporeo oculo, fed intelligebant ex

)

atre fuo , cui fe devoveranr , Diabolo; nam teíte

(

[ts E' 20

«odem authore, deprehenfifünt fuiffe magi.

M

Inferes 2. Idem fentiendum effe de illis, qui,

neício qualia fpecula circumferunt , qu& monti-

) Sn':

t

bus metalliferis applicata ftatim produnt metalla

tuly

in illis latentia , peciebus nempeillorum à vifce-

D

ribus terrz ufque ad fpeculum prop

agatis. Cum

do per illam

li

enim terra fit penitus opaca , quomo

ffent emittete ?

^ don

dicla metalla fpecies continuó po

ergo eft credibile, hic aliud pactum interce

dere

&t

cum Diabolo.

Qttd

*

" &x(V!

Colliges 3. INon dari Aqui

leges, qui aqua£

térra latentes, przcisé perípicaciá oculorum fuo-

kbah

rum videre ac indicare fe poffe putant , praíerum

nago

dois

qua à

fxä prima terza fupcrf?ci: plurcs cubitos ; à

cerra

m

De Oculo, -

-7

TWl t

——

d

p

ht qii

terrá diftent , tunc enim þropzer opacitatem ter-

12 illas videre nequeunt.

Vel enimtalis infpe-

Á petf

yratüm d

Qio aquarum in terra latentium proveniret ex

ofitio «

perfpicuitate & acumine, vel ex qualitate aliquà

a, Nut

ijs hominibus beneficio nature congenità & cons

vutz, n

€eísà? primum dicinequit , cum ejufimodi ho«

x s

mines catera objecta non acutius videant ; Nec

qnibufd:m

fecundum ,quianon apparet, quenam fit dicta

qualitas : ergo,

Accedit, quod nonnulli, qui

|pugi

& pl

hoc munus venditabant , faffi áint , — nihil (* mi-

nus ,quam aquam fub terris videre, feque id (o-

Jr05, f

«t

làm lucri caufa confinxiffe.

Quare & ij , quo-

rum di&lo effoffis puteis aquz teperte. (unt , qui»

vtitt

eautonit

buídam venérein fufpicionem initi cum Damo-

nibus fzderis,

itint tl

Quamguam , utadvertunt Conimbricene

us

It 'tl

fcs 1. 2. 3. 9. drt. 2. non defint tate. noílrá no-

biles Philofophi , qui partem affirmativam tuen-

; Ilf qU!v

tur , nimitum reperiri homines , qui reveráaquas

terrá latentes confpiciunt , iddue ex fpeciali dono

14

vt

naturz, 5i enim alijs hominibus peculiares quafda

affeQiones praeter communem ordinem & con-

u^

Qu

5 g[llhm

(uetudinem ab ipfo orta datas legimus , cur fimi-

le donum Aquilegis denegemus ? Certé. Alexan-

der Macedo , ut refert Calius Jib. 29. cap. T7. eX

Jtett "

Cute & membris. füaviffimum odorem afflibat ,

& , qui ejus menía przerat , Demophoon , in fo-

y r

m

lebaineodue rigebat , eftuab/tinumbra, — Athe-

nagoras Argivus à Ícorpionibus percuflas nihil

gt

dongato

Tintyrite incola /Egypti inter. cro-

;39032

codilos

ul

N

118

Part fecunda.

—

us apen o octscscas ditsssud Hosucil GINMNNNNNME

codilos impuné verfantur, Qusdam ZEthiopum

gensex Adverio Meroes ad ufqueflovium Hydae

Ípem citra periculum afpides comedunt.

Si et«

£0 his fpecialibus digreífieaibus circa ejufmodi

homines naturaquafi extra chorum faltavit , cut

05]0

nonidem dicatut de Aquilegis , illos nimirum

fpeciali dono naturg prgdiros ad. patefaciendas

aquas fub terta latentes.

Malim tamen fidem

adhibere rationibus phzlo(ooh:c:s , quàm hiíce

expetientijs admodum incertis , & quarum fingu«

lis facilis ratioaífignari poffet,

lilud tamen non negavero, fi aque nonlon-

ge diffloant ab extima tezre fuparfïcuc , dati poifc

fictf

horines visüs t2m validi & scuti ,^ qui aquas in*

toeantur fic terrálatentes , pr»(ertim fi accedant

lrás

aliquafigna, utfi juncos videant. vel arundines

V9

p

in camporum planitiebusexctefcere, vel diura«

nasalicui loco incubsntes , cum hac vegetabi-

Vl

tht

lia palufirialoca ament, & rànz aquas quarant ,

hr

ut tacearm alia figna,quibus Aquilegzes ;

Á

ubiagug fubfint, explorare

Pf!ml

poffint,

Ál

Vi

J

il

Duy

ä**d.x

b

[

hy[

QU E.

JDe Ocslo,

119

T

CNECRCHUS

p . 4l

TEidipt

QUJAZSTIO IV.

tom Hyo

il

Snt

De

& la

iMavit , C

:-Objeäo. visus Luce. mempe . ac. co-

os nirtint

lore,

atelaceti

AR TICULUS I.

m t

um j

Quid [it Lux ?

um

Itca objedum adzquatum visüs fuit olim

«uænonbn;

C

quorundam Academicorum opinio ex Phee-

, dj

nicum Theologia accepta , ut refert Prifcianus

j

( acceli

Lydus de auimacap. 22. quod, quemadmodum

st

in genere intelligibilium primum intelligens neme

pe divina mens,eft primum quodqueintelligibile,

x

€0 quia, quz (unt fparfa ac divifa in his inferio-

( v;getäbl'

ribus, in(uperioribus adunantur; ita in genere

| quæfmtf

fenfibilium primum fentiens , fit etiam primum

!egti !

fenfibile , & primum videns fit primum vifibile.

t

Primum autem videns, dicebant , eft Sol , univer-

falis mundi oculusomnibus prelucens , omnia

videns , atQuc adeó etiam Solerit primum vifibi-

le , confequenter adzquatum objectum visüs.

E

ideo ftuità gentilium fuperftitione in numerum

Deorum fuit collocatus. Imó folem non Deum €

media plebe , fed czterís Dijs (ydereis prelucen-

tem celebrat Homerus ac veluti re

gem falutajt. , m

t:

þymno » dum accini

H4

&ol;

(

Pars fóctinda,

M;j

Sol , qui omnia de[picit & omnia audit , qui lu-

m

cet mortalibus 9. immortalibus Dijs ,. [alve

putur:

Rex!

W

troli

Homerum meritó propter?a laceffit. Pru-

dentius, dumitailludit & accinit : /. 1. contra

sis; I

httq

Symmachum :

fs.

Efl ,qui con[ptcuis [(nperos quafivit in a/iris'-

lo

"5 ufus babere Deum folem , cui tramite certe

poi

(ond itio impofit a eft , vigilem tolerare laborem,

Omaii

Tum

Vifibus obje&tum mortalibus , orbe votuudo

quei

Pracipitem , terreque globo per jnant volan-

I9

lmdgo

LT

Quare fententia hec antiquorum , quod Sol ,

IÀv

tanquam primum vifibile ,fit obje&tum adaqua-

)

Vidit j

tum visüs , fal(a;eft , fapponit quippe falfum,quia

lon

Deinde

Sol nedue videt , nedue omnino fentit.

husil|

objectum debet proportionari cum potentia ;

didm

Sol sutem maxime vifum excedit, quinimo cf£:

hn

fendit & excacat : ergonon eft objectum adaqua.

büm(

tum visüs.

ipla

Verum , licetfol íecundum fuam entitatem

lmm

non fit obje&tum adequatum visüs , aliquid ta«

dl

men derivatum zb illo , coatinetur intra objectum

Q

visüs,Iux nempe , quefimulcum co/ore ,. inte-

tfïth

grat obiectum adzquatum potentiz vifivz, Íta

d

communiter Philofophi Ratio hujus eft, quia il-

r

lud eft objectum alicüjus potentize formale & ad-

D

&quatum , quod períeac ratiome íui attingitur

ab

mf;

lim

m

we Odü[d. :

I2I

Bi iaf lg

—

CO REREEDENEDB cmemmmeeo

ne iui attin«

; 1 qtti [tl-

&b illa, ted lux & color per ífe ac ratio

guntur à potentia vifiva ; conftat quippe , quod

, f :

nihil - videamus, nifi fitlucidam ac coloratum *

ergolux & color funt objectum adzquatum vi-

f Pru»k

l, conlt

süs; hóctamen difcrimine , quod lucem fineco»

lore , colorem tamennon finz luce videre poffi-

fnus,

Igitur nobiliffimus omnium fenfuum oculus

T l

yite (

pro fuo obje&o meritó. fibi vendicat qualiratem

hbt

omnium nobiliffimam , nempe lucem , corporea-

tudi

rum omnium rerum optimam & pulcherrimamy;

"77

qua idcirco à magno Dionyfio vocatur primaria

nnágo Dei, in quà fe ipífum cum totá bonitate

fua pinxit Deus, primogenita ejus filiaquam prie

li,

mà voce fuá genuit , & bonam effe pronuntiavit,

d )

vidit Deus lucem , qued effet bonatc. . Gen. T.

WUMM

Eonaprofedo; ob cojus abfentiam dolebatbo-

Dunt

nus ille feaiculus Tobiascap. f.». 12. quale gaue

j j

dism mibi evit , qui lumen celi now video, | Et

imo d

ineritó , nam , ut Demofthencs dicebat , quivis

idaque

bomo deleflatur , dum lumen videt ; id, quod

ipiämctSpirims S. teftstur Eccl, Ccap. Y 1. dulce

yinutm

lumen & delettabzle eff oculis videre fólem. Un-

de Imperator Adrianus , cum fetvorum fuorum

quid u

bjgäüm

cuidam , mucrene eruiffet oculum , paratusque

d

effet damnum refarcire , optione eligendi famulo

2 lt

datà ,id refpon(i accepit: mibil aliud fe petere ;

optare verb oemluss , quem awififfet , cni nec Mi-

J [

&ad'

de opes couferri poffent, ut fcribit Galenus de cog-

nofe. antmal, snerb. — Tantóin pretió femper fuit

"

lumencali nobiliffimum.

Hy

Ca te«

152

Tart ]Z,cäzda."'

—

rustsrumed)

"

MMM——-——MM

——

Caterum à Matbematicis difcrimen invenis

munis

turinterlumen ,lacem , radium & fplendorem.,

&our

Lumenenim cum Ariftotele definiunt, 4

ferli

perfpicii nt pev[picui : Lucezm veró qualitstem

üdrbent

illam , quz ineít corporibus luminofis , veluriSo-

t

li , igni & quibuslibet corporibus naturá fuà lu«

Sutcit

cidis: Radism ,illam lucisparticulam, que re-

ff

& vi&tenditad terminum : flenderem denique

tule

illam ipfsm ,firefle&tat. Nos in prafenti non

xdiqx

diftinguemus inter lucem. & lumen juxtaillud

tri]

tritum axiomaAri(t, res appellandas effe , ficut po«

teüig

pulus appellat,

De6nitur autem

Lu/x ab Ariftot. 2. de mzi-,

mod

i !

m ,cap. 7. quod fit allus per[picuai nt perfpi-

lym

euum efl , Íeu qualitas reddens corpus diaphae

177

num a& confpicuum formaliter ; cum enim

mj

corpus diaphanum careat lumine, non eft att»

peripicunm , fed tantum perestiá: cum MT

lls |

perfenditur lumine fit actu cranslucidum' ac pete

Ípicuum.

T

fl

Quates hic occafionaliter , cum antea dixe-

Qot]

rimus , lucem effe prizzogenitam filiam: Dei ,, eó

m(þ

quod prima die fuerit creata , quanam fuctit illa

(tà

lux , fpiritualis vel feafibilis ?. certum . eft, quo

non fuerit lux alicujusaftri celeflis aut folis ;

V.g

I

cum quartó primüm die hzc produdla fuiffe,

P

r

quafi certo ab omnibus ( i paucos excipias ) te-

m

neatur, S.Aug. L. 1. Gen.ad lit cap.. 3. & 9

alijsq'e locis, afferit , lucemillam non : fuiffe (en«

t

Com-

üb:lem » fed lþi;rilttvxale;m & Angclicanï.

muni$

tt

i kond

—*De Oeulo; -

d

d

d

122

f nveti

munis tamen fert opinio 53. Patrum & Do.

lendotet

&orum, lacera illam non fpirituslem , fed veré

t du .

fen(ibilem lucem fuiffe , Verba enim S. Scripturze

puditr

debent accipi in omni litterali. proptietate fine

TC

metaphora , nif1 claré aut contraria. authoritas ,

rilni lu

autcircamítantig ipfz ,. id denotarent ; fed in

qu m

fignificatione u literali /& non fignificat fpiti-

n

tualem , fzd veté fenfibilemlucem: ergo,f(icut

v[enti ol

reliquz vóces ,ut Dzes , Nox, Mane (tr'c. in ma-

juxtaillud

teriali fignificatione ace:pidebent , ita& luxin-

, far

telligi debet de (eafibili materiali luce, . qualis eft

modernaluxíolis , & nonde fpirituali. Unde

? dl iW,'

id ipfum manifefteconfirmst $.. Ecclefia in fuó

l Wffi'

hymnó Dominicali ad vefperas itacanens: L»cir

yip

Creator optime !^ lucem dievum proferens, pri-

yr at )

moráijs lucis nove ,mundi paraxs originem.

uzres 2. Qesnam fuerit. lux illa fenfi-

at

bilis primó die produdta ? g.

omiífis aliorom

nl r Pllc

placitis , lucem hanc primó die fadam, non

fuiflelucem folis , fed quoddam qualecunque

I l"

corpus lucidum ad fimilitudinem denfz lucen-

Dli j tö

tisque nubis , illuminansquidemorbem , fed lu«

u

ce adhuc valde remifsá, tali nimirum , qualis eft

&,quu

v. g. Luxfolis in aurera ; duriffeque tamdiu, do-

[ filt ,

nec ex illà deinde quartó die efformatus eft (o0] &&

filb

reliquafidera, — Tta fentire videtur Ven: Beda ;»

Ias ) li

fuo Hexam., Magift. fent./, 2. Nicolaus de Lyra

; 69'

& alij.

Ratio breviseft , quiahóc modó infiüiti-

fcit

tur magis tritz expofitioni [cripture ,. folem &

Com

rcliqf:a fidera eífc facta primüm quartó di

e.

mum

ARTI-

N

$043

d

GusRO

AR TICU LUS.I.

eu

à

Utrzm Lax [i£ qualitas a. Jubfi

tía?

mpu;

An-

hitenu

f irca lucis contemplazäo:f:-nt) » de quax Atiíto-

teles hóclocó egit, Ífolet hícincontrover-

f unf

fiamadduci, anlux fit fubítantia vel accidens ?

impr

quó in pun&o diver(z(unt, AA, Sententig. Eme

lum

pedocles & plutes. alij ex Academicis Philoío-

ibid

phis , afferit lucem effe corpus quoddam lucidum

& omnium nobiliffimum.

Ad

uam fentene

s

tiam revocati poteít alia afferentium , lucem eíle

itde

fubftantialem formatn corporum lacidorum,

leti

Alijftatuunt , lumen effe effluvium quode

! o

dam corpuículorum ex corpore lucido v. g. fo-

fhotà

le, per modum halitüs undequaque diffufi & ex-

(f

halati; quemadmodum à mari vapor continene

ter exhalatur; fic tamen , ut incredibili veloci-

Tsl

&t

tate diffundatur G infinuetur per poros directos

Tat

corporis diaphani ; ac deinde ubi ad corpus opa-

fia

cum , cujus pori inordinati & implexi (unt , pet-

venerit , ex partefiftatur, ex parte reflcctatut. ,

hici

aut faltem refringatur,

Qiat

Alijcum Cartefio non ponunt lumen in

f

ipsó tali effluvió, fed in nifu tantüm | effundendi ,

"d

quó in motum propendent globuli fecundi Ele-

!s

menti continvato ordine difpofici undequaque à

p

co;;ptc lucidoper medium diaphanum , nisidue

illo ,

Ti

*

: De Oculo.

12f

d

;llö , feu negativa gravitatione oculum ita aHïci;uz

exinde videat,

Alij rurfus fentiunt , lucem quidem non effe

at

corpus vel corpufculum , aut formam fubfítantia-

]em , fed duntaxat qualitatern intentionalem, nul«

latenus maturalem. — ItaScotus i» 2. diffintt, 7-

i Àif

q. nnica, /Egidiusibidem & alij..

YOv

Nulla tamen ex . his fententijs placet, nam

d!

imprimis , quodlux non fit corpus aut corpufcue

g, r

lum , oftendit ex Arift, in boc 1. 2. 0. 7. S, Thomas

Dl

ibidem lect. 14. ubific arguit: dwe corpora nom

|uci

po[[«nt effe fimmul in eódem locó s fed lumen eff fi«

; fentt

De-

mul cum aere: ergo lumennon erit corput,

"T

inde , (i lux effez corpus , non poffet diffundi,pre-

FUif

fercim lux folis in unicóinantiper cam. vatla cz-

L

U ;

lorumípatia; Nam veldiffanderetur. per itta

lg'f

motülocali, quod repugnat fieti momentó in-

( m

divifibilitemporis; vel fieret iftud per novam ge-

j

nerationem & multiplicationem illius corporis ,

qdite

& (ic diffufio luminis afferret infinitas fere gene-

lt

rationes aC prtoinde etiam corru

ptiones fubüanf

tiales , quodeft merum figmentum.

;

] OP'

n

Qod lx non fit forma fobftantialis, etiam

hat

facilé refotatur , r. Quia lax eft. per fe & imme-

diaté vifibiliss forma autem fubítanualis folum

2. Quia

4l ïfl

medisté &t per accidens | videri poteft,

fgndi !

alias, dum lux diffanditur per aéra , aut corrum-

dfflt:

peretformam fibitantislem sénis, aut fimul effet

jl

penetrarivé. cum tormáà fubfiantia

!i göns ,ngod

juit

naturaliter repugnat,

l

De-

Y

Par: f?cunda.

w—-u—-m—,—— p

CEOFRSNUIPREER:

Dd

[ lnl

fedlox

Demum , quod iux non &tkqua!itas puréin

tentionalis teprzíenta'iva colonis , inítar fpeciei

g

impreffe , repraíentantis colorem à fe diflin-

«rus;

Qum , exindeíuadetur 1. Quia lux xeddit acrem

It fott)

veré ac realiterilluminatum, & corpus , unde

Y

egreditur , elt veré actrealiier luminofum; Spee

tottptt

Cies autem lucisnon reddit sérem realiter iilomie

Mle

natum.2. Experimur, quodlux habeatresles

hbt

ac naturales effectus calefaciendi , difgregandi vi-

br d

fum &c. quorum tamen nihii à . fpecie. vifuali

dit,v.

prafítati potefl :ergolux non eft qualitas pureine

vle

tentlonalis. Quare

|

Dicendum , lucem effe qualitatem natu-

um

rdlem s ita Ariflot. S. D. loc. cit, quem

titrg

fequuntur Conimbric. Complutenfes , multique

tolori

)

alij.

Ratio brevis eft : Quia, ut dictum, non

maly

eít fubflantia, lux quippe intend:tur & remit'itury,

|

t

quod fubftantie eonvenire nequit : ergo lux fo«.

[

lüm eft qualitas & quidem naturalis , cum pros

W

ï

ducat effectus naturales,

lm

Dices r. S. Aug. /. 3. de libero «rbitrio cap.

fj

f . inquit, quod [ux in corporibus. primum locum

iaj

tenet ; ergo & ipía etit quoddam corpus,

du

x.. Ex $, D. 1. p. q. 67. e/frt. 2. ad. 2, ubi

lst

fichabet: *"Dicendum , quod. e^dugn[liuus aceipit

lpcem procerpore lucido in atl n , [cilicet pro igues

"

& Ok

quod intev quatuor Elementa nobiliffimum e[f.

At

Dices. 2. Lux dicitur ferri , diffundi , te-

r

fle&i &c. qua pradicata funt proprietates Core

D

Pori's. ltem, quodeftfiguratum , eft corpu

s;;

dg

€

il

*De Oculo-

127

ao ia ER

i utit

fedlux efi figurata , nam radius (olaris ingtediens

at fptot

per foramen angulaze , cadensque fuper aliud

fe dilite

corpus ad mediocrem diftrantiam politum , appa-

( n

ret rotundus: ergo.

, u

x. Illa predicsta tantüm metaphoricé luci

n; v

competere , ut advertit S. D.boc l, 3. lect, 14

er dl

Adalterum g. Quodluxde íc nuliam proríus

TICL

habeat figuram , fed , quod appareat figerata, ha«

g

bet vel. ratione corporis luminofi, à quo proce-

ic vll

dit , vel rationecorporis , pet quod ingreditur ,

1 puxäm-

vcl exalia intrinfeca caufa , de qua Perípeclivi.

Dices. 3. Lucem efle qualitatem intentios

w t

nalem , quia participat proprietates omnss fpe-

t qui

cierum intentionalium; 1. Enim per fpeciem

vl

coloris videtur color , non visá fpecic : ita perlu-

Ill ia ;

men luxfolis confpiciturnon autemlumen, De-

iif

indeutrumque caret contrarió , neutrum etiam

.1uX u

durat füblatá caufá ,per quam producitur.

m PIO'

W.Lucem participatealiquas proprietates

peeierum , ut quod careat contrarió , quog dif-

iiuti)

fundatur in inflanti , quod in confetvari pendeat

17

à cauía cfficiente &c.fed in multis tamen differre,

ut &x diclis potef* conftare,lux enim producit effe-

n t

€us reales,realiter videtur &c.non autem fpecies.

mifil

Querés obiter 1. Quarefol luce fuá ceram

& oleum albsfacit , homines autem'denigrat ? .

[ ig'ff/!

lKo Z

Rationem effe , quiafolex cerà G oleÓ extrahit

umozer terrenum , quó multüm abundant, &

j

; (ofe

€x quo folet enafci nigredo, atdue hinc extrahen-

tfpüs;

dohanc, caufam nigredinisilla albefacit, / Econ-

l

tra

128

OH

Pars [Z-;undæ.'

h-

tra corpora adufta fiunt nigriora ; Sol autcm adu-

rFit carnem: ergo.

Quar. 2. Quare íol poífit decolorare cor-

-L

pora , non autem ignis? zj*, Quia fol. eft fubtilior

P

igae , ideodne penetrat ctiam ad carnem inti-

mam , eamque deurens cfficit corpora . nigra ; At

ignis poteft quidem alicui pari combuftz. indu-

cere colorem nigrum , fed quia non poteft. pene-

trare ad intima Corporum ,. non peteft illactiam

l,

denigrare , ut patetexperientia fabrorum.

pufi

uzr, 3. Quo menfe & die Sol cumluna

pusl

fuerit productus? && Utconítat ex $. Scriptura

dte

Geuef,. 1. Solem & reliqua luminariaquartó die

Vitt

fuifle producta.

Ceníet autem valde probabile

lutqy

Ven. Beda , Pererius & Ptolomaus , hunc quar-

m

tum diem fuiffe diem Mercurij ( eó quod prima

i

dies fuerit diesfolis.) & quidem vigefimum pri-

RU

mum Martij; ficjduefolem íuo exortu primum

Y

&quinoctium vernum conflituiffe ; Ratio forte

h

cít, quod ab hoc equinolio annus aftrono-

d

inicus fuum o:diatur

60s

initiume |

p g

It (

ltl (

Q COR B-

gun,,

CA

u

lutgm

»Q

UT

ARTI-

hr

z Emi

129

g

t adi

oretot

IART ICULUS Ilí,

! fubulit

netm n

Ébenouena. qo* proprietates quedam

À

MCÍ$,

npu; i

o iil

( XUsr. t, quenam fint proprietates lucis ? M.

d p

3eq. 1. Lumen per lineam rectam produci-

du

tut. 2. Non àcentro tantum , fedab omni fu-

1,.

cu n

perficie extima corporis emanat ; quia totum Cot-

pus luminofum eft , alioqui unumn tantum effun-

cripul

deret radium.

, Lumen in. momento totam

gano l

virtütis füge f

pharz complet, quia aliz qualitates

yobil

fucceffivé

producuntur , vel quia contrarium ha-

t QUII'

bent,

vel quia fubje&tum eorum deb:t rarefieri aut

j pn'm: Í

condenfari , quorum neutrum eít in lumine. 4

e

p

Lumenlongius provectum flatim languefcit

?

jprimut

quia ita & caterz qualitates. — $. Lumen abla

-

jo fott

tó luminosó ítatim perit , quia illuminatio ;

[orlQ

€!! quedam continua aétlio

» unde ablatá

causá ceffat,

6. Lux medium diaphanum,

per quod tranfit

, non immurtat.,

7. Majus lu-

men offuícat minus ;

Et hoc refpe&ü oculi no-

in; fi

C & major fragor minorem (onum extin-

guit , quiatotum organum occupat.

Quar. 2, An dentur aliqua corpora , quæ

ucem ingenitam habent,in obícuro conípicuam-

X. Quod fic ; talia funt quedam animalcula velu-

ti eruca , lampyris &c. de

ehré canit;

qua Poéta regcntiw pul-

VT

Has

130

actanati

qeeme

Pars fe-cgnda.

—

ER I-

t

Hac modà (amma petens commotis emicat alis

Rur[usc addutlis fulvum decus aurea condit ,

yrin

»

4

preti

adrdentiqie proculfugiens. levis igne cornfcat

Et quocimqne volat , fecum [nalumina geffat,

tinguü

Qt aof

. Quzr. 3. Quomodo lumen generetur in

t

t

'gï'ufmædi animalculis? g, Ex Kirchero /. r. ar-

sismagna s quia cum hacanimalcula (int exfan-

nl

guia & frigidiffima , neceffum eft, ut partes ig.

(cur

nez(ive calor circa digeítionis locum à natura

concentratus , ibiacquirat vim lucendi , animali

lls

h

eidcm neceffariam, Similem lucem babent etiam

Jucius , gobio , rana piícatrix , ofttacea , crufla-

Átt

cea, & quidem oflreg nonnifi putrefaci lucem

fundunt , cum fcilicet humor oleofus ac lucidus

!

"1!0

lo

«x mucore fur(um prodit..

Qiy

- Qusr. 4.Cur,fi felisaffricetur hycmc,fbintil;

Wt

las emittat ex pelleinloco obfcuro: w. Emittere

etiam inluce , fcd non apparent : eílate veró de-

Qu

funtfcintille , quia pinguis hurnor non ita cerre

tio

creícit , fed avolat , hyemeinter pilos dorfi pra«

t

«ipué hatret.

ï;nu';

Quer. f.

Cur allifo capite lux in oculisotie

li ]

tut ? y.

Hoc ijs precipue evenire , qui vino in-

dulgent generoío , quialux illa funt fumi quidam

»

y

intra nosaccenfi, qui veluti face conCuffa'emitf-

tunt fcintillas,

M

p

Quar, . 6. Cur nodua melius

viiet d

tüts

? Idem de illis eft, - qui

It

no&c , quam de dic

oculos

-

,

De Omla,'

ais i

MR tss a li ass MIRKUNIMIGMUNSO Ynseneer n

$3í

4t dii

oculos no&tuarum ha

bent hoc eft , pupillarum

« condi

Brandium ; nam per has nimium de dielucis in«

greditur, & fpeciesaliarum rerum in oculo ex-

nj i

gf/f("o

tinguit; ideo tales de die con(tringunt popillam;

de note autem minus ingreditur,

Noctua in«

netttüt i

fuper ob lucem innatam oculis , obícura nocte vi«

) L ] h

det.

l

1

int 0

Quar. 7, Cur : qui prodit ex loco obfcur&

:

in lu

piter

ï

cem (ubito , nihilvidet ? g. Quia in ob-

] ii

fcuro, cum non fitoculorum ufus , fpiritus ad

; at

illosnon veniunt, íine fpiritibus veró etiam in

vnt du

Tuce videre non poffumus ,

ferint,

priusquam illi accef-

, MUU

s ltl

Quarr. 8, Cur quidam in luce magna videz

j hii

re, legere , &c. non poffint? w, [deo , quiacum

oculó muitum lacis illabitur , vifio fit confufa, i

quibus pupilla ampla , lucis multum ijs ingredie

,g,(cmtü'

tür in luce magna , at(ueita vifus tarbatür;

fmiti

Quszr.

9. Cumlux ficumbrz oppofita ,

| VCl'ö i

quid fit umbr

a? W. Nihilaliudeffe, quam privas

tionem lucis ,

ita communis ; quamvis aliqui fen«

pf

j

tiant effe Ípeciem opaci , quá opacum eft , cui fen-

tentiz adhzrere videtur ex parte Card. Sfondra-

)culüon

ti. J 3. $. g. (uz Philofophia.

Quar, 10, Utrum herbarum. & arborum

[ Wm

umbrz , habeant fuas fympathias & Antipathias?

m gml['

W. Quod fic : fic fraxiniumbram omnia animalia

preertim lufciniz amant , quia ibi à ferpentibus

i a

tuta (unt ; ferpentes veró ftaxiniumbrá necantur,

qül

I'tutcx .Ipdiæ Coca

9 , €x quo celeberrimus ille

l2

p otus »

at

cPar s þcundd.'

132

p od

d

potus , quem vocantCzoc

bolaten , conficitur , fine

umbráà ebani deperit ; & ideo nullib: fine ebano

reperitur. Dolor capitis,quem quisinumbrá jugs

ul

landiscontraxit , mox dicitur fanari fub umbra-

tiliz.

Umbra hyzenzcanes facit obmutelcee

re, — Umbrz fpatio confummuntur, & idco aves

altiffime volantes nullam jaciunt umbram, Um-

P

braetiam terrz ultra lunam non fpargitur , fupra

Illlm[

lunam,veró omnia pura, & diuturnz lucis ple:

p

ma. Pluzacirca lucem. & umbram vide apud

LE

tut.

Kurcher : fol, j . in arte lucis & umbrg.

—.—. Quares11. Aa umbiz poffint hominem in

EUR

lucis vitalis ufura confervare? Bz. Affirm. Exper-

ti funtid.olim /Egyptij, qui varias sgritudines

L

arborum falubrium. umbris pellebant. — Potiffi-

D

mum autem medebantur Phreneíi,vertigini , me-

hr

lancholicz &c. — Quapropterrecté. fcripfit Al-

n

L

Ü

bucafis Arabs, umbram citriorum prodeffe cor-

Wt

di ,melapiorum umbram | phtyficis effe faluta«

T

Sicetiam rofz,nardi hyíopi ac chy:ni um

LT

rem,

braconfortat, Etuniverfaliter judicatur , quod

Tno

umbra eidem corporis membro proficuafit ; cut

du

conducit ipfe fructus,

hr q

rige

tj

K

Eal

Qu

3 eW, u AX

[

eo «

N

l

t

ARTI-

De Oculo;

135

P

secsueni p

itur ,f

Y

ARTICULüs IV.

neut

mbiijig

€9* utrum . diffingnatur

jb umbti

Qm'd fit color ,

4 luce ?

x

hmutet

ideo at

Rater lucem , quz inter corpora eft primum

iffli Um'

pulchrum & tot:us. pulchritudinis prima-

yr, lt

rium principium , alterum viibile eft color , luci

j

prope par decore G gratia , in cujus finu fic vivit;

vilti

ut ed emoriente& ipíe color (tatim emori videa-

]

tur... Dehoc duoquzruntur , quid fit , $&utrum

qmtun

à luc: reipía diftinguatur.

» m

Arifloteles /. de fenfu C* fenfili , ita defini-

du

vit colorem: coler eff a£lus per(picui in corpore

Po!!'l'ä

terminato , hoc eft, ut alij ex . graco vertunt :

(j 0f*

«olor e[f terminus feu extremitas per(picui in cor-

i M

pore tevminato.

Etquamvis etiam lux folis GC

d

aliorum fiderum moveat actu perfpicuum , idta-

, filte

men fic ett intelligendum , quod lx ipsó exerci-

tió & influxu fuo faciat perípicuum , color veró

ymi u

j t

moveat a&tu perípicuum five' diaphanum jam

l(lh d

actuatum &illuflratum perlucem. — Eft ergo co-

lor qualitas , quz , licet fitin partibus eiam inti-

miscCorporisopaci, non videturtamen , nifi in

ejus fuperficie : lux autem vel non eít intracor-

pus aliquod , vel (1 eftintra corpus perípicouim ;

videtur intraillud , non autem color intra partes

internas lactis, nivis &c. v. g.eft albedo, quz

tamen non nifi in excimà (uperficie videtur.

13

Circa

u

94

Pars ficundaz

od ts

dautdi

Circa alteram tituli partem Plato 75 7540

fenfit colorem nibil aliud effe , nifi flammulam

ibln T

quandam e fingulis corporibus emicantem, Cui

E

T d

fudícribunt Avicesna , Cajetanus , Albertus ,

Carc, Sfondrati bíc, . & noviffimé Joannes Sper-

dQ

N

letteinfua Phyfica nova , afferentes colorem non

effealiquid diveríum à luce. — Eandem Platonis.

l:mm, |

fententiam fecutus videtur Virgilius. 6. Aneid,

ii

ubi canit :

WÜN

(

[

"w

[ d

[ 4

- vebusnox abfiulitatra . colorem,

dn

' Quafi idem fuerit abfluliffelucem demedio — |- fin

ac colorem rapuiffe.

Quem modum dicendi vi-

tj

detur ipfaRomana Ecclefiaapprobare ,. dum in.

d

quodam hymno ita canit dc lucis ortu $. Rebuse

qse jam color vedit , vultz nitentisfdevis. Hoe

JP lmpn

Vs

tamenflylo poé :co folummodo diftum puto ,

tuly

propter affinitatem coloris & lucis,

Contfa:

enim canit S, Ecclefiain alio loco : sox atra re-

r

j

YHWLContégit , terra coloresomnium : ergo nod

pereunt colores, fedíolum occultantur , & tene-

di

b'ti's quafi abduntur.

g

Dicendum itzQue cum eommuni, colorem,

1

faltem permanentem -; fpecie effentiali differre à

luce;ita $, D. Suarez, Foletus, Conimbric; &c;

0

Fro». 1. lux , juxta Arifloc. r. de eelo c, 3. text..

N

20.ncn habet contrarium ; certum autem eft

s

unum colorem efl

w st

—l

D

dinc

cericontrariomr, ut nigree:

uccm.

»

m dibedini: ergo -faäcr colorem & ]

datur

DeOculo;

I5f

Bansne as

datut diverfitas.

z. Lux modo adeft, modo

j Twa

mmulat

abeít, colores autem , ut nigredo , albedo &c.

em, Cu

conflanter permanent, manentque fixi & jjdem

fivecoram fole , fiveantelucemcandele. — Acce-

Mettus ,

dit , quod colores-oriantur ex caufis permanentie

I$ 3j

orem ao

bus, nempe ex mixtione qualitatum Elementa:

bhicni

rium , prztertim perfpicuitatis & opacitatis , quae

intrinfecé & permanenter refident in mixtis ; lax

D AMH."

veró non oritur exeodem principio ,. fed longe

diverfo , nempe ex folo corpore luminofo , unde

taltnhs

diffunditur : ergo color eft duid diverfum à luce. .

Dixicolorem permanenterm (altem effe di»

:mcdiü j

ftin&tumà luce , nam coloresappareztes, cujuf-

icend

modi videntur in Iride, collo columbz &c. non

dun t

effe aliquid dift ndum à lumine externo, nom

d

improbabiliter fentiunt Conimbriceníes ; quame

j H

vis nofter Cardinalis Aquitre cum alijs , etiam hos

| o

colotes appatentes cenfcat fpecic intrinfeca differ-

Contt

reàluce, Quidego circa hocfentiam, dicam

um

infra.

ffo IU

Dices z. Qualitatþs non funt multiplican;-

&ue

da (ine neceffitate ; [cd nulla eít neceffitas diftin-

guendicolores à lumine , cum folum. lumenpof-

s

fit effe color; ergo.

glorcm;

fufficiat lumen ad co-

funà

&. Neg. min,quod

lores permanentes in fübje&o , qui mutato lu

li &C,

vm l-

nemanent ijdem & fixi.

m *

Dices 2. Nonaliam ob caufam eculi , quan-

"T

do alba corpora intuentut , laffantut , cum autem

nig.'!'

ur , nifi quia candor & al-

pct

vixid?a vident , recreant

bedo

l4

jl

136

Pars fecunda;

Spectere r o Sriep ag

—

E

bedo multum habent de luce.,. que fþiritus Vit;-*

quod d

lesdiffipat , color autem viridis mediocritatem

VUS QUl

quandam ililusobtinet, qua modicé & occulta

l fum.

quadam proportione fefe confpe&tui offert , ac

Q

proinde tiniméledit ; ergo colores etiam pere

M C

manentes nonÍunt diveríi à Jumine.

quí

Utl hd

w. Etfià veris. ac permanentibus coloribus

tuodni

qüidam magisad lucem accedant, ut albedo »álij

Qu ,

minus, ut color viridis , non tamen pro:nde exi-

lsf

ftimandum eandem ipforum ac lucis naturam ef-

Qu«

fe, cum ejufmodi acceffüsnon

pertingat ad ípe.

ho

ciem.

ttmo

Dices 3. Color eft , ex Ariftot: qui movet

[

aQu perfpicuum s fed etiam lux movet aQu per-

Colot

fÍpicuum , cum illud

lal

p opria fui fimilitudine affi-

€iat ; ergo.

"n

. E&.jamconflareex dictis, lucem non mo-

ul

vere a&u perfpicuum , fed facere ; colorem econ-

|

tranon facere, íed prefüpponere jam actu con-

fttoy

fpicunm , utillud moveat, five fui fimilitudine

"p

imbuat.

tit

Quzr. 1. Quot fint precipui colores , ex

tj

quibus reliquiconficiuntur ? W. Efle quinque ,

ldu

videlicet album , flavum ,vubrum , ceruleum ,

nigrum. Albusnigto permixtusad aqualitaem

V

producit colcrem cinereum: Albus cum rübto

lx

colorem incarnatum: Albus cum flavo coloretri

P a do W

fubflavum : Abalbo ad:flavum verum flavi con-

lu

tinnaadje£ctioné cimnex illi colores , quos aut in-

0ty

tenfius aut remiffius Havps vocant ,. revocintur ;

li

quod

—

us

D; Ovwle, .

157

fD EE

p

Ititusvit

lioctitat

'quodkctiamtde alij

s coloribus dicendume(ít; Fla-

vus cum rubro aureum feu croceum coloremz

& occili

flavumcum nigro colorem fufcum &c.

ofrt, d

Quar. 2. Quinam colores (int extremi ?

E

a t

E. Candorem & nigrorem , ex quibus candor eít

s colori

quafihabitus, nigror veró veluti privatio , non

quodmnigror non fit verum ac pofitivum ens ,

Ibedo,i

oitidt tj

cum períe moveat vifum, fed quia, quindo

duz fpecies fub eodem generecontinentur, eà

dhütam d

quz eít dererioris conditionis, perfectioris pri-

T

vationem quodammodo in fe habet,

de aue

:

tem candorlonge praílet nigrorem, inde eít

»quia

i n

«andor tnagis accedit. ad lucem.

Hinc veteres

i

colorem album Dijs gratiorem crediderunt ; Co-

ler albus , inquit Cie, 3. de leg.precipue Deocha-

ydite d |

vH:efl. Undeetiam Angeli in gloriofa Chrifti

mon o

anaflafi appatuerunt in albis,

m o

Qusr. 3. Unde oríantur colores ? w. Illog

&i

proximé oriri àtemperie primarum qualitatum ;

ihtodint

experimur enim herbas & alia hujufmodi muta-

ti ex ola mutatione prímarum qualitatum : Anie

fej, 0

malia propter morbos varios

induunt.

» colorem variqm

liant ]

i

Quzt. 4. Quinam (int effetus colorum ;

lia

9. Effe varios, albedo difpregat vifum , quia &

ib

lux, cui eft (imilis ,hunc folet difgregare : nigre-

j -

doecontra congregat vifum , & con(tipat fpiris

j ((l

tus in intimam oculi partem, Rubedo accendit

t ff*

oculos ptopter ignez naturz fimilitudinem, &

jtul s

qhæc forté ratioeft, cur colore illoviso. tauri &

guod

I5

leo-

Pavs fecunda.

—

Pa

al

us

OREX CU Ht

leonesaccendantur. . Flavus- && caruleus color

quis

fuapte vi afpe&tum attemperant,

Compofitico-

rcfrangi

lores fantfuaviorcs, utaureus, purpureus , Vvie

1

, long;

tidis , quiafcilicet mediocriratem. obtinent int

Mdicit

"

fl'

Colores , ex quibusconvertuntur.

ilie pit

' ltsox

ARTiCULUS V.

It

(

"'quæJam probleunaata circa. colorts.

viridis

fitexa

Uzr. 1. Cur ZEthiopum cutis fitatra ? 8.

grdo|

tet f

Q

quia [Exthiopeshabent cutem adufto fucco

di

lutam , ut contingit in pice , bitumine &c. hinc,

mr,n

qui capillicio funt nigro , plurimum habent adufti

fiteg

Lumoris,quo crines diluuntur : qua ratione 0*

(

mnia ofla funt nigra, ficcaro aífa, frixa carbo«

j lorau',ji

nes & aliaid genus nigrorem induunt,

Ugus

Quar. 2. Curvapores in crepuículo. appae

Qüm?y

rent rubei? z.. Quialux, dum easnon penettat ,

T

colorem facit non viridem , quia hic aquam fequi«

BU

turcrudam , utapparet in fructibus imtnarutis ,

UV

Ícd rubeum , quiterra fubtilis jam adufta feu at-

fhir

tenuatz vi eílüs , eft partus.

ugr, 3. Cur primu

s hetbarum ac. fron-

at

dium color fit vitidis? $. Quia tune multo abun-

vilde

danthumore; quó enim major humoris vis et ,

Vg

eó majorinducitur viriditas.

- dO.

Quar.4. Cut aípicienti

bus per vittum tri;

[ w

angulate. obje&ta appareant diverfis pi&a coloti-

It

as ind4

Cit,

bg;.s ?w. Id contingere, guia lux partes ill

quales

iE

- De Ocule,

mow du

: d

139

Edb FMUD QERPE) ceseaazurs W

leus colt

quiles vitri triangularis traijciens diveríimodé

lmpofmco

refrangiturac modificatur ac diver(os exhibet co-

r n

lores ; INova ctenim lucis modificatio novum

titent int

inducitcolorem 5 Et cum in vitro triangulari

alie partesfintalijs craffiores , divería habetur

lucis modificatio, àqua diver(i oriuntur

T€S,

'colo—

Quar. . Cur prz ceteris coloribus color

ial

viridisvilui profit? x. Quia , cum colot viridis

fit ex nigro & albo temperatus , itatanen , ut ni-

ibato h

-

gfedo proportionis concinnitate albedinem fupe-

T

ret ,fit, quod fpiritus vifivi ncc nimis diffipen-

T

tür , nec fupra equumcontrahantur » fed tempe-

be d

raté ac fuaviter efficiantür.

fitiontt

Quares6. Cur, quibus ungues bené co-

T j

lorati, judicantur & ipfi bené conítituti ? g. Quia

'

ungues trahuntcolorem à bonitate vel malitia

h q

complexionis , nam, fifint rübei , teftantur com-

:HC(HII!

plexionem (anguineam; Si ad nigredinem ver-

"

gant , indicant complexionem rnelancholicam ,

g

crocei bilem,

Maculze albz oriuntür ex im-

du

mixta parte crudi phlegmatis unguium alimento,

uzr. 7. Cur chamzleon : ita colores va-

y It

riat? Refpondet Ariftot.ideo, quiachamalcon

f dul

valde timidus eít, & cum fit tatdiffimus, hoftem

DL

aliternonevaderet, ni(i hoc modo fe occultan-

L

do. Coloresveróaflumit pellem dilatando , in-

trum"'*f

trà quam eft humor quidam pellucidus , qui colo.

3 colott

res combibit ob

j; i?

€it.

jectorum, quae chamæleoq afpi-

qulks

Quar

14O

Pays fecumda.

:

Cumams

J'aeer O o

d

(L—aær $, Hquss color maximé deccat faciem

[

Philotophicam? g, Pallor, quem feLlriminm «vi-

i jm

(

rorum pulchrum flovem S. Oreg, — Nozianz. orat,

3 4. appellat.

A pallore etiam Pallas nomen fibi

EE

Qfir j

videtur atrogáffe 5 Palladis alumnis , maximé ta-

Md cor

menPhilofophis nullus meliüs convenitcolor ,

pil

quàm pallor.

[tem , cum pallor fit mo:tis co-

lor , quidni maximé deceat. Philofophurn. cujus

UT

tota vita a(idua e(t cum mortuis converfaric!. Et,

Tdit,

Platoni ficredimus , aliud non eft Philofophia ,

Uuam »rortis imago.

uzt, 9. Àn & quomodo poffit czcus

colores diftinguere ? Bonifacius Lau(anenfis Epi-

U

fcopus (ut refert Thomas Cantiptat : l. 2. c. f7.

p. 32- DMfatetur, notum fibi fuiffe bubulcum ca-

cum , qui non tantüm repellebat à frugibus vac-

cas , casQue ad uberiora paícua ducebat, fed etiam

1

l

il

colorem ac ftatum fingularum ita difcernebat,ut

cujuscunque coloris vacca peteretur, illam cor-

W

Y

nibus apprehenfíam petenti. obtulerit,

Verüm

hoc velope demonis factum eft , vel beneficio

Iu

fortioris impreffionis Phantaflicee . per. tactum

(tti

dignofcebat , cujufnam coloris fuer

int üngulæ ;

Tif

ab alio prius deícripta.

Quzr. 1O. Per quos colores v

ärij defignen-

Hulu

Yi

turmores ? R. Inpocentiam de(ignari per 4l«

hho

bum , verecundiam per vubrsm ,. fidelitatem pet

1

n

caruletim , amorem per. rofeum , fpem per -'uiri-

Ào

dem , con(tantiam per /yalinum , laborem per ci*

in

neïeum , dolorem per éadzum, vol

uptatem pet

D

( flwum,

P

De Ocnlo.

I4Y

dalscce d

BORABPNIN

&t facim

ftoiti t

flavum , amicitiam per columbinum.

lanz, ordi

u&r. LT. Quare iraciin principio palleant,

l

;omen l

poítea verorubeant? s. lade hanc alterationem

Vagume t

otiri , quia ex appetitu vindi&a , color & (anguis

niteolot ;

ad cor revocatur , & hinc partes exteriores facici

palleícunt. — Ubi veró decreverunt exequi , quod

oitis (

m Cj

appetunt, calor & fanguis ad partes exteriores

redit , ideoque rubent,

fuc! Bj

ofophi,

ARTICULUS VI.

yfi t

ais

Ltrum . in dridefrnt veri. colores a

z

lm apparentes e

j 2. C. [7'

Jconm a

,

K^ Olores permanentes realiter effc diftin&tos à

;IbUS [ l!

.luce, antea jam diclum ; Reítat modó , ut

(rjeim

breviterexpediamus , utrum etiam colores non

f BGW!M

lm

permanentes , cujufmodi potiffimum videnturin

lride , (int realiterà luce diftincli?

:

Virüt

Veterestam difficilem cognitu Iridis natu

x

. fam judicabant , ut nomen ei ab admiratione de-

ul

detint , dum Thaumantiam dixerunt ; quafi ad-

18[1[3 !

.miratione facilius, quàm cegnitione affecuturi.

Hujus inveftigandz nature, 40. Annos fe tri-

[pr

viffe Joonnesà Poria gloriatur, nom quafitam

[ l/'

Jaboreveritaté fit affecurus,fub judice lis eft.Cer-

m

.fumaute » e(t, Iridem effe on;ninó naturale opus ;

pitt

non autem miraculofum &.àDeopoft diluvium

pcrci'

Anflitutum, id , quod patet ex ejus frequentaa.

m

.Deinde quia habet. natutalem. caufam Gcorigi-

10//"'

nem $

142

Pars fecunda.,

asuppm -

d

uaweersaetg

nem: Matcerialis quippe caufa iliius eft

;ub:

i

d&

rida,opaca € concava; Nubes quidem, quia

tingitcin

»» funinik

hec comparatur ut fpeculum , in quo refrangun-

turradijfolares , & ex quo teflectuntur ad no-

i Ti

flros oculos , formmando in ipsà nubeitidem. De-

i Eïgo

bet autem ifta nubeseffe rorída , qualis eft, qua

Mil

pluere incipit vel definit, & per minutiffimas

guttas labitur.

Item opaca GL cozcava, quia ge«

- Tij

neraliter in refractione. radiorum aliqua opacitas

li, |

concurrit , fecus enim radij per corpus tranfmea-

fmum

rent, &inipío nullo modo imbiberentur, &

f

frangerentur,

Concava debet effe nubes, nam

g,

ipfa profunditas & concavitas conducit , ut non

l

undequaqQue illuminetur àfole ; fed itafit difpo-

Wi

fita , utex parte centtiimbibat ejus radios, ip-

3 Tibl

foídue ad nos reflectat ; ex parte veró extremita-

me:

tum illosperguttas jam diétas frangat & refle-

g

€at; ficenim & a

IT

turin figuram arcüs,

pparent cqlores ,& eiform;n'-

hn

Caüía veroefficiens lridis eft foI, — & ali-

lm

quando etiam luna; unde lrides appellantur alize

jük;

folates ,aliz lunares , quz differunt à folaribus ,

pant

quia lunaresfunt rariores & fere unicolores, Ra-

g' 20

riores Quidem , quialuna , nifi plena fit , vix vi-

res habet , ad penetrandam paulifper & coloran-

dam nubem. Ideo Ariftoteles annis. quinqua-

r

t

ginta , tantummodo bisfe vidiffciridem lunarem

f

teflatur..| Unicolores etiam feré font, quia lan-

:

LT

guor radij lunaris non alté penetrat opacitatem

nubis , fed in füperficie tantum ejus albente qu&e

t

*

dam

N

De Oculo.

143

atl

[ mobun

dam & fracla luce iplendert.

Oppoütum cones

tingitcirca iridesfolares , tanta qulppc hi colo«

dem, qi

yrdtaps

ruin mixtura tanguntuf , ut non 1mmcmo dixerit

itor ao

vates Virgiius /Eneid, 4«

Iridem, D

Ergo iris rofeis per celum ro(cida pennis

lis ell, u

Mille trabit varios adver[o Sole colores,

ninuti(m

4 quij

Triplex autem potiffimum iridi color affigna-

quaepzcrä

tur. Altiffimum puniceus , medium viridis , in-

s Ltantt

fimum purpureus locum occupat ; qui ordo mi-

TEf j

nori, majorivénubis opacitati fuam debet orx-

yubes, t

gmem.

j u

Porto circa hos colorcsmqmmur ,an fint

if difo

veti vel folüm apparentes? quod non fint colores

'1105! IP l

ftabiles , quales funt colores naturales ,. qui in

u qutte

cotpore opaco refultant ex . permixtione prima-

T0

rumqualitatum ,. conítat apud omnes, hi enim

eformit

colores modó funt, modó tranfeunt , atdue hinc

AÁn

tmeritó colores appatcmes vocari poffunt,

&l

tamen hi ipficolores ver&. & quoad (ubítantiam

TE

inter colores cenferi poffmt acdebeant , multi ne-

lu

gant , quos inter fun: Conimbricenfes /;5. 246 T.

fi ( Ra

d. 2« Ti 2, cä"plures 4lij.

q

gt

Judico tamen 1. Colores itidis effe veros co»

lotes.

Ratio eftprima, quia his Coloribus ve-

g

-

ET compeht defmmo coloris; hic enim ut antea

J

dictum , definitur ab Ari(lotele, quod fit extre-

]Um Jit

"amitas per/pzrm ia corpore terminato s colores au«

u

temmdls Íunt extremitas peripicurin: corpose

" ql/ll

ter-

RE

144

Pars [evungïd.'

p

mina:ó , fcilicet inauberorida, quz (ufficienti

modo opaca eft , ut poffit vifum terminare : er-

x Àf

go.

Secunda eít5 folius veri coloris e(t tetmi-

"^ du

nare vilionem , tanquam . ipfius obje&ctum : ergo

(

colores iridis (unt veri colores.

hii

;

Judico 2. Hoscolores iridis effentialiter

l66

differre à luce, ita fentit Card. Aquitre híc, &

totlp

Clariff. P. Celeftinus Romofer z 7ra&i. de AM-

Cati

teor : Difp, 2. q. 1, art. 4..— Ratio eít, quia licet

n

hujuímodi colorzes caufentur ex modificatione

flägfe

& participationeac refra&tione varia lucis, ideo-

lisqu

que videamus nubes ex divería irrad:atione folis;

ais

nunc albo, nunc vitidi , nunc rubeó colore per-

liil

fuadi ; Nihilominus tamen colores iíti non con-

fédy

fiftuntin ipía luce, fed in permixtione cx perfpi-

buit,

j

cuo & opaco; ficut colores permanentes , &

tonfg

ideó , ficuc i(ti effentialiter à luce d.fferunt, ita

ft(jjg

etiam & hi, Addunt tamen, quatenus apparene

f*dbïl':

tes , fpecialem modificationem lucis ex ipfius re-

tiilwi'

verberatione , fine cujus aQuali influxu . nen exi-

[

fterent , nec habetent vim etiam in a&tu. primo a

lil

movendum viíum , quam ob caufam etiam 4pp4e«

lm

rentes dicuntur , quia non ni(i ex illa reverbera-

iddf

1

tione lucis apparere poffunt ,

tet

colores.

quamvig fint veri

Tl

Idem dicendum eft de coloribus apparen-

-

t

tibus in mari , ratione quorum modó purpureum,

T SM

modo album , tmmodó nigtum apparet,

]tem de

f

coloribus, qui videntut in cauda pavonis , in

collocolumba &c.

*

li

Quar,

BSbdness

ïDe vOclt?ai

*

A

Cgetc us CISUDIERECOI ss

[affcitti-

Quat, r, Qua fint pr

ognoflica iridis

lat ; u

$. Àrcum hunc czleftei pluviz vel fignum vel

E tetmi

effe&tumeffe, utpote qui non nifiin nube rofci-

n: tj

dà( quainpluviam àbire prompta eft) cunas

habet. Arcus hic juxta Senecáim zarpr. quefl, L.

fentdit

1. (,6. à metidie pofitüs mágnsm ,. ab occafü

thv j

confpectus modicam aquartum vim prórittit.

/ ii ]l

Caterum naturale fignüm eftiris, non futuram

u li

magnam aquarum eluvionem , hiec enim nonni-

Mi

fié gtavibus , craffisque nubibus faüdi poteft , tà-

dir,

lesautem funt ineptze ad'generandápi iridem,

i [

Praterea itis ex inflituto Dei à. tempore diluvij

ylore

fignificat , ton amplius futüram univer(alem tet-

gon d

tz eluvionem , feu cataclyfmum ,. id quod pro-

p "

batut ex Gex, c. 9. ubiDeos. promittit Noémo;

Jf y

ion fote deinceps diluvium totius tertz , dicens;

V, L

ATCHiD the Ms ponám in nubibus ,. 0* vecordabor

appmü'

federis mei vobifenm C* pon erunt: Bltraá

H B*?)ij;

quá

plis

non d

Quat. 2. Utrüm ante diluviutr faerint i«

rimo

iides? y, Affirmativ? ; quiaétiam ante univerfas

i

lem caiacly(müri dabanter caufze & difpofitione&

qutti

ádeífeCtionem itidis, eraüt enim ürique etiami

fit ^

tunc nubés rotide , & Solipfisoppofitus: erga

hihil defuitad itidis efformationerm.

Quod au-

tem in Iridis termino fcütellze aarez reperiantur;

' äun' »

fabulofurn videtur ;

quamvis imulte -hipc inde

u v

inonfirentur,

1i$ )

if

Quat, 3. litraindentur étiaim. ártificiales

drima

äi*idäsxf X; Affitm; -Ifuht enim obuia jl

Q

l

imæ

Zs

446

Pars fecunda;

db

p -

asss

ridis fimulacra, uti funt ille triviales faponis bul.

|

imtm :

lz , quas pueti calamoin faponem aquá fubadtum

^^ midifi

intin&to inflare felent, nempe ubi:

Quita

Dullilis exiguos bumer lentefcit in qrbe:.

Ágtn

ubl

In quibus colores iridis , fed fb certó afpectüs

angulo obfervantur.

Item ; fi fpeculum pelvi

Yi

Vil

aquá plenz appofueris , hoc iridem reflcdet in

Qu

parietem,

£0nC.

ARTICULUS Ultimos.

qii

tian

Mifcellanea. quadaia circa oculum &*

^g

b:nt'

ejus vifiontm.

Om(!lli

Uzr. t. Cujusnam fint oculi naturz ? 5, Pla»

E

)

lr t

to in Timzo, Galenus /, 10. de sfz partium

itj

& alij pucáruat effe naturz igneg , & ex coevin»

LP

Cebant, quia oculi partieipant lucem, quaze

q

proprietas ignis, Verüm contraria fententia, qua

b

flatuit oculum effe aquez nature , non ignez',

Teftantur id humores ,

Peripatetica eft.

lt

quioculo infünt , & ex quibus coalefcit,

duP

ad aque ingenium prope accedentes , la-

b

flæ(

erymarum defluxus , humidum ac frigidum teme-

peramentum &e. — Nedue obflat ingenita luci-

ho

ditas ac perípicuitas, non enim hzc ignee tan-

j

tüm naturz comeseft, ut patet in cryftalló , &

Ti

ET

ompnibus feré gemmsrum gcmribu&.

hi

Quar.

vetr ts

D

. aDe Omlaïm

147

'onibi.

Quar. ; Cur oculi vulgödicahturindiccs

us

animi ? & Quia oculi , utpote mundi ac prehu-

»

midi facilé impreffiones recipiunt ac exhibent. ,

eri,

quá ratione iraícentis animi motus, oculi torvi vi

flagrantes produnt exterius 5 ficutié conversó o-

j d

culi blandi, pacati , internam mentis hilaritatem.,

Hinc etiam Arifloteles docet illos , . qui oculos

lum pl

vt

valde nigros,autparvos habent , efle timidos ;

qui ad flavum declinantes , effe boni animi ; qui

concavos , effe maleficos; qui eminentes , fatuos;

|

qui igncos , effe plerumque inverecundos.

Sic

&tiam apüd Medicos, oculi vim precipuam ha-

)

bent prafagiendi , quia videlicet. propter tempe-«

ramentum aqueum & fubtile facillimé mutantur

omnemdu« alterationem recipiunt, — Utrum au-

pl !

tem triduoante morcem , ut Cardanus /, 8. va-

j

rict. Ícribit , in oculó egri non fpectetur imago,

TL

valdecítincertum ,. uti etiam indicia oculorum

L

prius affignata minimecerta funt , & in plerisque

:ntiä; quæ

oppofitum experimur.

2

m cdïen:

| igmr;

fternutar

Quar. 3, Cur perfricantes oculu

(aot i

e? $. QCum Ariflot. id provenireex

duplici causá,fcilicet matetiali & efficiente ; cum

od

Yd]

tnim fternutatio fiepeexcitetur ob fluxum mate«

tice craffioris , ac mordacis obítruentis infttumen«

jj u

taolfactüs; vel à fpititu aliquó flatuosó in cere-

j

quut

bro conclusó,fit,quod perfricató oculó ad ipfum

i,*

Ffateria haec attenuata fnotü illó perfricationis

àvocetür, & in lacrymas velalium humorem dif-

Íolvatur , fic fublatà causá ceffat fternutatio. Alia

K 2

T8^

u

— N

148 u

Pars fecunda,

a.

Vussadt

Cffl

ratio petitur à causá efficiente feuàcalore, cum

etit

flernutatio fzpeexcitetur à materia motdaci ;

J putn

quz calorem participat , G oculi perfricatione

Á

intenfior foleat calor excitari, alterum veluti! mie

norem calorem extinguit , ficuti minuslumen à

multà

majori ab(umitur,

Lacp1

Porrofiqueras, Undenam mos ille origi-

dolsl

Y

nemtrahat, fternutantibus precandi falutem ?

3:. Hunc morem tempore noflri S, Gregorij M.

unth

Wt

incepiffe , utriatrat Carolus Sigonius Jib. 1. hi«

flor. de Reg. Italie, Cum enim homines fzvien-

Matur

te horribilipeftilentiá , fternutamentis animam

agerent , fa&tum eft , ut adílantes falutem fternu«

anim;

floj

tantibus precarentur , qui mos exinde relictus no«

*

flris adhuc viget temporibus.

ln

^ puig

Quar. 4. Quid profit oculis ?

versü conclufa prodeffc :

| 152 fequenti

Wum.

d

Fous , (peeulum , gramens fdciw;t eculis relcwf

n

Mö'n'..

i

ll

Ad hoc autem , ut fpeculum eculo profit,opor«

QUi

tet effe mundum & immaculatum nulládue cor-

lisA

rupti fpiritüs lue pollutum , vel vitiati oculi tabé

Jl

temeratum.

Quodagnovit etiam Ariítoteles ;

781'1 1

referente Mefüe , qui adhortatus eít Alexandrurs

(ivj

M. ut fe fubinde in. terfío , directodue fpeculoine

tueretur, — Caufam autem , cur fpeculi infpe&tio-

Y

neoculorum aciesexcitetu£ , affignat Árnoldus

tur;

e&t j

Msdicus;quod r'adi? in fuperficie peculi coll

curni

De Omza: |

149

d

fe, u

cum ob denfitatem & duritiem ejus ulterius pto«

motd j

Cedere no0n. poffint minimé diffolvantur ac diífi-

rfricatioN *

pentur , & ob aqualitatem , levitatemdue. fpeculi

velut a

lerventut infracli , ob nitorem veró augeantur , &

ylomu à

fultà quam prius erant , reddantur fortiores.

r

ac preterea oculis cenfetur valdé falutare,quan-

doleíuráquádemaut percuffurá offenüi fuerint,

ilor

(duem /

Referunt item , fi quis lacte materno & filiali in«

un&usfuerit ,eum totó vitze (uze decurfü immue

pj M

h'þo I' h'

nem ab omni oculorum valetudine futururm.

Quar. £. Utrum facultas videndi amiffa ,

s ferit

g animut

naturz viribus poffit reítitui ? && effe quzdam

animalia, qua fztuscecos edant, affirmat Ari-

j fletti

Jidugno

ftoteles /, 2. de gener. animal. c.4. videlicet canes,

lcones, vulpes , lupos , &c. nimirum , quia in illis

paulatim organum perficitnt reddituráue ido-

fequmfï

neum ad actum videndi.

Num veró , fi quis

datamjam potentiam amittat , poffit recuperare

; r

«am medicamentis , autaliá , five artis, (ive natue«

t2 facultate, non omninó con(lat,

II« Nar. Hiffor, c,37. ait, ferpentum oculos, fi

m

quis eruat , renafci,

Dehirundinum etiam pul«

l

|

u t

lis Ariftoteles/. 6, biflor, animal.c. g. ita fcripfit

o

Y

Pullorum birundinis adbuc recentinm eculi, f

tocl

quis (Himnló eos vexárit , refanc(cunt , G cernen-

gitut

di vim po[lea planevecipiunt, Communis tamen

T a

Íententia eft Philofophorum , cacitatem perfe«

J

am effeunam 6 ptivationibus , à quibusnon da-

jnoïdus

tur per nzturam regreffio ad habitum,

jidis

Quar. 6. Utrum auribus , an potius oculis

at

K 3

magis

Ifo

Pars feeunda;

*

quacoss Bs

|

magis fit älhibmïafidcs! . facilius id. ctedi ,

quod oculo videmus, quàm quod auribus audi-:

Ql

mus, Hincinloco quodam Horatius de arte ,

j qun;

ait :

10 Dui,

NNec vetinent pátule commi j]h fidelim aures.

[mn j

Et alibi :

hg, )

ib vetb

Segniss irritant animos demiffa per aurem ,

um , qua funt ocnlis (abjetla fidelibus, &f qua

iif

ápfe fibi tradit fpetiator.

üi [mgi

Quar.7. Quinam hominom optimé vie

dliin b

W.

deant? y. invidos, horum enim oculis bona pro-

ximi íemper apparent majora, ac

faturi

teClé cecinit Ovidius :

funt re ipfa.Hifle

lo

Quv

Fertilior feges eft alienis [emper in avvis ,

i

Ficinumque pecus grandius uber babet.

^ h&

irhum

uzr. 8. TItrum omneshomines habeant

$ qil

oculosin fronte ? Refpondet Plinius/. 11.c. 53:

Qtt

in/Egypto enatritum fuiffe hominem binis , ín

adversà capitis parte , oculis ,"fed ijs non cernen-

tem, Quod fi verum eft, natura id potuit effeciffe,

Pto

Refi

pre virtutis imbecillitate, cum non valuetit oculo-

rum femina usque in anteriorem partem transe

ncg.

mnittere : Nonefiimvidetur dubium , oculorum

Fn!li

nervos in occipiti rádiceshabere , quamobremin-

dc oculorum morbi remedia à Medicis recipiunt.

-

Ideodue ibi natuea oculis huic monflro providit ,

D

M

imbecilla ad eranfmittendam virtutem , uíque ad

tür

üncipitis frontem,

d

Quar,

1ft

Á

i *De Ocule;

m teeuDRS R.

id cei,

Qlär. 9. Utrum detur

aliqua gens mono-

Ibusaudi.

€ula? ». id non effeincredibile, dari fimilem

de atit y

gentem ; ita enim fenfide videturS. Aug. de ci-

vit. Det.l. 6. c. 8.

Item ad fratres in. Eremo

(AU1U

ferm, 36, C ut habet Majolus Di£er. Cazic, col«

loq. 2. )teftatut fefe gentem hujufmodi vidiffe ,

! (ift

his verbis

Ego jam Epilcopus Hipponenfis cu»

n

quibu[da [evvis Chrifli ade/Etbiopiam perrexi, ut

$i5 [antium ChrifH Evangelium pradicarem , vi-

)ptimör/-

di in inferioribus JEtbiopie partibus , bomines

unum oculum tanium in fronte babentes C c.'Te«

bontpte

pl

flatur id ipfum Aulus Gelliüs »o£. z4ttic. l, 9.c,4.

fe petvetuftis Authoribus didiciffe , apud Scythas,

que(dam effe, unum oculum habentes in frontis

!t ,

medió , qui appellantur z4rizmaff, Pratereà fcri-

t

bit Solinus c, 3. quofdam ce:vicibus caruiffe, &

in humetis habuiffe oculos.

Item Plinius /, s. c.

fb

$, quibufdam capita abfuiffe , ore & oculis in pe-

Lfb

Gorc affixis,

s , !l

Ti

Quar. 10. Utrum verum fitid, quodcanit

Propertius ; fizefcisoculi funt mamore duces?

lfftdfkf

Refpondet ad hoc Camerarius vir DoGiffimus

j o

p

negativé, — Canit enim E»sbJ.13.

;ulowü!

Fallitur ben Yoculos quicumqie in ameve cancbat

WW'

Effe duces : oeuli funt in amore eruces.

ripfüür- -

: Hinc etiam forté Alexander M. Perficas mu*

Yilv

lieres dolores. oculoruro appellavit, Refponde-

tur tamen , certiffimum efle , oculos in amore e(fe

'ql;c i

ducts ; conflat id tam ratione , quàm millenis ex*

K 4

aujlis *

Qu

n

N

A

Pars fecumda.

Spurosiee

tesernam

(mþl,isw: fztionchi affignat Plato , dum ait ( ?nf&ä

vis vulneravadiose[fe äuqfd,am tenti[[imos - qui

Ainid

ex intimü coráis. expirant ,. ubi. vitalis (auguit

L Bq

dulciffimus , t calidsffimus [edem habet ; viaque

fibiper oculospatefa&lÀ ,per amantis oculos elapfs

itbil

Ad intimacordis penetrant, Hinc etiam Syme«

Emcega

pathiz & Antipathiz nafcuntur , tranímiffione

Hlaf

quidam fpitituum, Exemplis id. probantibus

plena eít facra Scriptura , quz Balde eximius Pocta

Inii

X

€leganti vers enumerat in fuüá LIraniá , oculum

Un

ita alloquente ;

f(

fs

e/ft , tua qi frauseff, pr'æccp.rqäa audacia ! fülo,

Seribis , abafpettsunulla puella perit.

Q

tuding

Dina tamen perijt , Sicheugqre imbellis amator.

if

lHle (uis oculis Wipfw G illa fisis,

b Lt

Lumina Sausfoni meretricis lumen ademit ,.

Qübie

Ab ulit immeritam Dalila vifa comam.

^

Perdidit & vires unaforti[fimus hevos

V

. Pellicis infami forfice tonfus Here.

nam bona resoculus fimplex, [Antlequepudscns,,

QUs

u

- Tummala ,lafiivns , nequitidque falax.

Hmc;

. Davidiquoque , viro fecundàm cor Dei. curio«

lul

Cækr

fnimis eculi ad concupifcendam Bethíabeam

uxürem UIrig Hethei duces fuerunt , ut natratut

Ti

3. Reg. c. 11. in quem locumait. S, Aug. "David

m

jlle SantiiffHoens in mille paffibus mnlierem nudam

T W

vidit , &* fLatne bomicidium fecit $ adulterium.

W

Nempe diceze

poterat , cuim Daftore illó apud

b

Vug. Erelog. 8.

N

latb

frstntes

m

| fDa ?fula,

od

"

it Atl

"us n

Ut ii , tt pevij , tunc ose malus 45/1»4[1'!* ervor,

it ii

. Etcum Ovidio, infelicis amoris

TU

præceptogg

ilut u

in Epift:

am m

Tunc :ga te vidi , Atuna cæþi feire , quis effes,

Venifton

llla fuit mentisprima vuina mea,

ohantibt

nius Poct

Et vidi ,c pefij EC toris zgæiäm arf.

, o

- Unde , cum Santimonialis quedam advertif.

fet ( ut fcribit Sophronius prar : fpivit: . c. 60. )

fuos oculos effs duces cuidam petulanti adole(-.

til ! ]GIG;

centi ad lafcivam amorem, & ob eorum pulchrie

tudinem procaciter nimis folicitaretut, coram

at

ipsó ad fc accito , eos fibi eruit, Idem feciffe S.

Luciam , tradidit Sabellicus /. 3. quz proprios o«

ff

Áf

culos etuit ; ac Tyranno tranfmifit.

Qusr, 11. curlacrimaz ex oculis profluant?

X&. Sanguis dum fe ab aliquibus ferofitatibus te-

purgat, quas dum verfus caputptopellit,, illae

P/;diöll/z

h

dum oculi partes vicinz ftringuntur, effluunt.

Hinc etiam poít lacrymas alleviatar caput, quia

multam fuperfluis humiditatibus eft liberatum.

j r

put

Caterum veteres dum hominé adlacrymas dame

natum viderent , & in causá znveniendá magis ,

pl

qui

quàmin Nilioriginelaborarent , — hanc fabellam

commenti funt ut refert Stobzus : Prometheum,

T "

t

«um ex terrá homiaem cffiageret, aquam ad mae

num non habuiffe , ejuf(ue defe&tü. lacrymas Iuto,

u

a&&smgcräüg ; a'tqrqeinäc auinal lïckz,'le , Vétiu&

f

qua,

li

1f4

Par: fämndd.

—

GÓ — BR hi

L du

quàm rifibile extitiffe ; quod à fletü vitam au/pi-

Qu

catur , & non nifi dum in priftinum pulverem re-

(ut tem

folvitur , exficcati.

Quod Hipponenfis Pra-

j nmy.

ful, & quotidiana expetientia confirmat, dum

[riom,

i

ait!. 2 1. civit, c. 14. [nfantia non a visi , fed &

^ et

fieist evAitur banc lucem , quid. malorum ingref-

"

f fet » neícieus prophetat quodammodo,

(h J

at

ugt. 12. Quarefortiter bibentes & rí«

ews

dentes lacrvmantur? g.

Quia dum bibunr, a&f

ed

infpiratas non exit per vocalem arteriam , & fic

lp

cuni imp«etü ad oculos dirigitur per poros exeur-

qii :

do & &c humotesoculorum expellic & ifti hu-

ötca tu

toMW

ores fic expulíi adducunt lacrymas.

Quazr, 13, Propter quid, qui malum ali-

hæs Dl

quod operantur, oculis & vultà dxlïimularc ne-

! atj,

queunc? quod & Poéta fentit:

P duife

(tilq

JHes! quàm dificile efl , crimen non prodere

oaltet

D

ü s

Iyi

&y. Hoc ideo fotfan evenire , quia, ut Pale-

DT)

moni & Phi(toni/, . de generat. animal, 2. vie

detur, oculus eft nuntins cordis, ficut anima

eü À

lent

fpeculom , in quó omniarefulgent &

m:cant.

ld

Vel, quia corporis particulainfirmiffima & laxior,

r7) V

tefertaqué meatibus eft , qvó fit, ut omnis altera-

dil.

tio , quz *x corde exordium fumpfcm, quod ,

juxta omnes Peripauheticos, omnis fenfationisate

x'v

i

t

Que cogitationis priacipium efl , ad oculos illics

proficifcacar,

fior

lii

Quæfc

De öculo.

1ff

lT

I*-

im aj

Quar, 14. Utrum Adam primó «restionis

Verem t

fuz tempore perfe&tum habuerit u(um oculo-

vts Prs

rum? y, Miram videri poffe hanc aliquibus qua-

, dun

ftionem , imo erroneatn ; non «o inficias ; hic

i, fii

idem enim error erat quorumdam , qui , prout rc«

im i

fert Ca(tro ( verbo Adam , Peref. £. & Philiafter

( haref. 66. ) dixerunt,primos homines ante pec-

s

catum íensd visás omnino caruiffe, Errorianfam

bun, d

creditur dediffetum quód primi illi homines an-

T

te peccatum narrentur fuam nuditatem non vi-

o &t

diífe; tum , quodíflatim ac peccaverunt, de illis

t ii

dicatur

"Aperti [ant oculi amborum , cumqiue

cognoviffent fe effe nudos &'c.led. quàm fit infana

vlurde

hec Do&trina, patet. imprimis maaifeflé ex illo.

textü , Gezef. 2. ubi claré exponitur , Deum ad-

luizr;nc-

duxiffe animaliaad Adamum; cur ? &t videret ,

qnid vocaret ea (c,

uod certe facere non

n pradm

potuiffet , (i tunc fuiffet deftitutus facultate viden-

di, Pariter additur pauló infra;. Dewr adduxit

Evam ad 4dam dixitque .ddam; bocmumc

u plb

05 ('c.

Hocautem totum , ficut iterum factum

f[. ) Vl"

eít ante peccatum , ita fieri non potuiffet, íipo-

T

tentiam videndinon hibuiffct , huic addi poteft

;miüüto

illud Gen. Pidit mulier ; quod bonum e[fet lignum

1007

4ltt

ad ve(ceudum , &* pulcbrum oculis , afpetiuqre

delectabile &*c,. quidenim | manifeftiüs ad litte-

M.

ram dici poffet? quód ftulta ergo haec fuerithz-

p

tcfis , omnidue repugnans rationi , nemo cít, qui

jilid

non videt.

Quod verfum illum, aperti fint ocu-

"

li amborum, attnet, non debetintelligi , quafi

verà

du

1f6

"w

( Pars fecunda.

E d

ial R

verà

priuswnod vidiffent , |

fed quod itaío-

lummodo non viderint ,

ut erüubefcerent im

J

nuditate lu , prout immediaté fubjungit idem

.

hoc textus antecedens dicens

.

erat anmtem

(j

V

pteraste nudus C non erube[cebant.

Ratio erat,

quiatunc nullam legem fenferunt in membriís

fuis , repugnantem legi mentisfuz , hinc wibil ,

1

(

uti fapienter ajebat Alcuinus ( 4. . 9./9 Gen. ) pu-

tabent velandum , quia nibil fenferaut vefraname

ia

duim. Jamvetró vix peccárant, aperti diceban-

mim

tur corum oculi fuiffe quatenus ita videre incepe«

hr

runt , ut rebellionem carnis fentientes, jam probé

fcirent. induere mborem , qui innocentiam ex-

Jict

Ul

uere non formidabant,

Qul

. Jtn

nc f

N

--ï

72

x

1'7

RL

m

Ed

3

i

hij

DE

WGREÓ p

C177)38

d it

Cetent f

DE AUDITVU.

hi idut

D

DP

3

NEcundum locum inter fensus

Altoctd

externos tenet Zuditus, fum-

memiti

aC nl

$ mopere neceffarius ad infti-

€

a

Gtn.)n

cuendam civilem vitam , quo-

nf

niam verba quibus mentis fenfum expri

dicthte

mimus ,prorfüs effentinutilia convi&tui

T

humano, fiadfurdaftros dirigerentur,

Eii prob

n

Jacerent praterea omnes Difciplinz,nifi

vivà Preceptorisvoce, auriüm admini-

culo, animus poffet inftrui ad fcientias

comparandas.

Quare de hóc nobili fa«

ne fenfu impraíenuarum perpaucis eft

differendum.

QUJESTI O 1

De potentia audiend:

ARTICULUS. I

Fabrica mirabilis o* ufus organi dudis

Óu6.

Ræ&mnmmum audiendi munus eft, irniquit S;

Amb:of, 4, 2« He&ane, & vifui fuppat gratia.

img

)

1;8

Pars feennda

ia n MRISRUEN

p

sst

Imo hunc fenfam vocat Ariftoteles févfum Difci-

t o

pli»« , cujusnuncante omnia rirabilis fiructuta

dimp

cít adferenda ,ut tantó magis ejus nobilitas appa-

j ,latumh';

f reat.

Vocatur autem latine z4uri5 , eo quodvo«

.:

alipih

ces hauriat,

Citi

t

H aurcsitedue , cum ad hoc deflinátze fin

nporte

ut fonum infe recipiant, qui ex. fui naturá fur-

gott

fum fertur , in fobhimicollocate funt ; idque À

T

Jatere oculorum , cum quibus in eádem lineà cors

liotu

dimne;

zeípondent. Nunquàm nonapertz funt , quod

ad noftram defenfionem factum eft , ut videlicet,

&

fi neceffitas poflulaverit , à fomnó excitari valea-

bt

mus : bipartitz font , velutoculi , ptopter fensüs

lromi

hujus neceffitatem.

«

Dividuntur autem h& aures apudHippocratem

pado

inauremexteriorem & internam , quarum illa

! (f

propriéauricula ,. altera cemmuni norine autis

frinen

vocatur. Auricula componitur ex multis parti-

l

bus tum proprijs, cum communibus, Commu-

yoly

nes (unt quatüorintegumenta , cuticula videlicet;

m l

cutis , pinguedo , membrana carnoía, praterva-

UT

fcula omnium generum , derivata à proximis

&t

Bruer

majoribus , quibus communi - ratione reliquis

partibus perfunditur. — Propriz veró funt , Car-

tuSqu

tilago & mufculi quatuor confpicui , etiamfi nul-

lis manifeftis motibus hominis auricula cieatut.

X

li ey

I

Lobus item febacens ( quod juxta mentem doctif-

fimotum interpretum honaliud, quàm recorda-

N

tionem fignificat , undeab antiquis memoria can-

puxg

Íccratus fnit) quó prima parsauriculz termina-

M

W

tür ;

^De Hduditu,

n'——

ts N

—

159

(

fum Difi

tur foli homini datus — nec fine gratiá ,

ex ed«

li At

dem pendens ; quibus addi poteftamplam illud &&

Vlitas ]j

latum ligamentum , quótemporum offi auticula

b guodt

alligatur. — Pracipua tamen intet patres cateras

Cartilago fe prodit, ultra auris foramen altiüs

Qinate (

exporrecta , figure ovalis; füb(tantia hujus dici

naturi

poterit media effe inter offa & carnem , pauco fan-

; ii

guine itripata. — Quod(i omnino offea effet , faci-

s i n

li occafione quaffaretur,

& dormientibus impe-

dimento eífzst.

Si viciffim omnino mollis eífet

funt ! qu

t vidt

G carnea , figuram eonchez , vel concavi non ha-

iui v

beret , necver&aérirecipiendo , qui fe illic in-

pt:tfcasüi

tromitüit ,effet idonca: idenim, quodcarneum

eft , facilé flaccefcit , decidit & contunditur, fu-

pocnut,

gando & repellendofenitum, — Convexa hzc ex-

trinlecus apparet , interius cava , multis

!

Que pro«

minu

minentijs inzqualiter protuberans,

uliptt

Altera concha eftrotunda magis , magisque

Conft

profunda , gibbofiratem quandam & pravidita-

tem prafeferens,

Ex hàc conchá fonorus undi-

vll

m

que collectus aér irrumpit in meatum auditorium,

gorini

& eó quidem vehementiüs , quó major eft in-

t HW

gruentis im

petus GE copia, atdue anguília mea«

jl ür

tüs qui excipit,

I

ínl

Concham illam exteriorem quatuor meaz

gt

tus excipiunt ; Primuseft ductusauditorius ( au«

(l

rem internamconílituens 5 triplici ufui deftina-

u

tus , (cilicet ad traductionem foni , ad fordiuin ex-

j t

purgationem , & ad perennc halitüs effluvium ,

p

,ctfju,s pats craffior in vifcum fubflavurp amari fa-

Jv

Qf

poris

160

MXRARGNSEa oveuber ERa VWoner Gu ÉXNIMLMAD VDEme--u dul

Pavs fecundd.

st

E

^

d

trutibus

poris concrefcit, fubtilior veró foras avolat. IN

«

langit j

talis vifcus caret fuá utilitate 5 fi quando enim ac«

B

€idat , ut animalcula per meastum illum fubeant ;

tt04p

illó vifcó (tatim capiuntut. ac retinentur , ne ultrà

btis of

ver(us tympanuim progredi poffint : hine fi ádmo-

Pattüt

tà manü aurem obftruss , aliquid rumotis fenties j

ab halitü fcilicet repercufsó.

Porró , hic meatus

Wt

diver(is anfta&libus tortuofus eft , ut fcilicet a&r ,

T

E qii

qui eft foni vehiculum, defzcatior tympano àáccie

dat , liberátus Icilicectumab halitü , tumab hue

Gifbp

more fabtiliadmixtis. Adde, quod illi anftá

g

&us aéris vehementiorem impulfum impedisnt. ;

]

dOrmit

qui valdé timendus effet, f reCtus -mca;us'patef

ficifi

ib

. Hunc meaturm auditorium flatim olius excia

) dtada

pit; quem Arifloteles cocleam appellat , alij pel-

Qu o

Vi n

In illo continetur inüatus aer , femperinte

us

mobilis, quia nullus ei patet egreffus ; ex uná enitmri

Wt .

parte tympano clauditur, e altérá eft os habens

luj,

patvum fotamen , pér quod nequit egredi aer , né

mi]

detur vácuum.,

Prater hunc serem in eadeni

etiam cavitate funt officula folidifima , chordá

&t (

wunà & mufculi, quafi pul(ationi delervientia;

Primum dicitut malleolas , alterum incus, ter»

ha

t (

tium flapes triangulatis figurz ; & quodtnirutn ;

torum in puero eadem magnitudo eft , qua in fe«

| n

ne.

* lu

Intra membranam fant corflituta , & ita are

ticulantur , ut malleolus membranz: appendeat ;

d i

tubere autem Ífuó incudis Cavitati inarticuleturs

hi

Íncus molarem dentém repraíentans ; düobus

lüm:

&ruris

r6t

i

- AC

*

p—

| 3& Aadim

crutibus innititur quorum br'cv:o'rc-,'tympan'tiüi

vola. N

doenima

tangit, longiore flapedi obligatut, — Stapesbafi

Íuá latiufculá feneftte ovali immerfus fümmó &

m fübea

jt , heuli

acutó ápice incudis tuberculum excipit. . Qu

tria officula exili quàdam chordà tympanoalli-

n fridmo

ofilett

gautüt , qu& chordatoti mémbrang petinde, ut

nervus militari tympanó obtenditur;

hic meti

fclictt t

- "T'ertius tmeatus labyrinchi nomen áccipit. ;

&ó quód plures hzbeàt anfra&ius & cavitates,ne

matoito

:

tumdl

diffipentur foni fpéciés,

-

. Huncdenique excipit quart

—

TTR

quem cüm minimus fit aditus ,. foramen cacum

npedit i

nomiüatur: adfiném ejus e(t ipembranadura &

u pi

ficciffima , cui continuantur nervi audiionij,à ce-

tebró ideó defcendentes ; uttum fpiritus animas

iiugarc

les ad auditionem neeeffarios àdfezant, tum fpé«

; dii "w

Cies Íoni auditi àd enfüm. communem tranímite

at

tan. Hinervi etiám adlinguam (e extendunt. ;

yuniti

unde, quiex hujufmodi nervorum dcfe&ü funt

o ld

lutdi, ordinatie quoqué fünt muti, , Ácdue hac

Udl gt :M

"m

mirabilis eftilla tru&ura auditüs & fabrica,

- Citcà conftitutionem Auricul& Quzres i.

i d

€ut ftupidi plerumque habeant fnagnas auriculas ?

lr

i. quiaaures Conftant membrainá & cartilagine ;

J u

quze fürit terte2 , itaquein talium capitibus mul-

ml i

tum terreiácéta(fi, proinde & anima non poteft

W j A

hifi ctaífas opetátiones elicere,ac proinde ejufmo«

&i

di funt ftolidi acconfiderationis craffae,

Et ideà

t i

a(ini magnas habent auriculas. — Econtta ubi pa*

j

tüm fcrrei & c':am,omfna Iubtiliora

üzfí,

ii

g

165

as

Par: þmndaï

ueeradet

p

Quzr. ?. Utrum fit magna aurium in ani«

fcäüs l

mantibus Varietas ? g. quod (ic:. nam inprimis,

li,

ut de Hi[lor, auim. l. 3. c, Y1. docet Ariítoteles,

Itl (

«orum qua audiendi fenfum obtinent , alijs aures

pototm

funt, alijs defunt, patent(ue ip(i auditorij mea-

mufcolu

tus & cavernule , ut in ijs , qua pennáautcortice,

Íquamáve integuntur.

d i

Át ea omnia, qua ani-

ln

mal generant , aures habent , exceptó vituló ma-

n

rinó , ac Delphino , alijsquecartilagineis & vipe-

deorfü

feis.

Plinius tamen /. 6. Nat. bifi, c. f.ait; apud

fortin

Sambros omnes q

uadrupedes —cffc fine auribqs,

|

etiam Elephantes.

fcabir

Quar. 3. Curaurium fordes fint amarz ?

füma

Refpondet Ari(t, quia funt quafi fudores partium

fantur

internatum auriam , qui ex alimentó illarum par-

imicul

tium excernuntur , & à cerebró defluentes in au-

Aurim

rium alveo colligunrur , ibique diutino calore

computrefcunt , condenfantur ac amaritiem con-

h01

trahunt,

Vicg

Refpondet itidem Raza,(ordes aurium

amaras effc , quia funt evaporationes biliofz , que

WE 3

m!p

ob levitatem ad cerebrum prius avolant, & quia

natura illos ibi fu(tinere non poteft , ad aures pre-

Tn

0n,

cipitat, ficque fordes his va

poribus adrmnixta nol

torem contrahunt,

tffe ,

füffo

— Quar. 4. Curhomonon componat auricue

las aliquando, utialiaanimalia ? EX cumaurcs

l

magnas habeant alia animalía , opus eft , ne femper

l ticulli

veluti cornua ftenterecte , alias (pe cffent. impe-

T

li

dimento. — At veró hominis aures , cum fint. ex-

Praterea varios efe

lit

igx"uæt , in nulló impediunt.-

Dui

: fe&u $

h!

ia erepezd V

De Andits.

"um n

163

m inptni

fc&us pEr;ür-es varié difpofitas oüehäimt anima-

Aritlotd,

la, — Ceaterum teflatur Cardanus /.. 8, de 9a-

TT

ritt. c« 4O. fe vidiffe duos homines Patavij , qui

potuerunt moverc aures, — Caufa hujus erat,quia

ditori t

Laut cort

muículus verfus occiput tendens in illis usqdue

ad radices aurium extendebatur. ^ Otdinati oau-

, quaa

vitul m

resfunt erect , apud Romanos tamen quibuf-

dam aures , prater aliorum hominum naturam ,

i n

fahun

deorfum inflcxa erant & movebantu

*

nomina Flaccotum.

rv, unde cog-

t 4010

Item Solinus c, a.

cum multis aliji

fcribit , effe

r um

infulas & Fanefiorum gentem , quo-

rum aures adeb in effuüfam magnitudinem dila-

T

um pl*

tantur , ut reliquavifcerum illis contegant , at

t5 104 Y

&miculum aliud fit , quam ut membra membranis

no calot

aurium vefliant, Cui & Plinius ad(tipulatur /,

m d

4. €, 13.Ubi ait, " circa Pontum infülaseffe Scy-

thicas , ubi Fanefiorum gens nudó alioquin cor«

pore,tam grandes aures habet , urtota ipforum

of Qu

Corpora Contegant,

Item fcribit Maxirnilianus

T

Tranfilvanus apad Romus : zo. ;. in Infula Gi-

us p

lon, quz intet Moluchas adnnmeratur , gentem

g

effe , cujus tam grandes auriculefunt , utad hu-

tguficu; ;

meros propendeant, Quin & alia ibi proxima

Infula cernitur , cujus incolze adeó patentibus au-

msurcs

riculiseffe traduntur, utalterájaceant , alterá

f v

Univerfüm | corpus obtegant. Que, (i vera

m

funt , ideà potuerunt evenire, quod COfpora t4-

j]t &t

lium . hominum ingentes aures habentium (int

TEU

perexigua: ideo humor, qui proceritati paran-

2

'rcäuf

164.

Par: fecundd;

gt ia

duserat, cum craffior , frigidus acficcusfit, in

multá quantitate abundans , fefe in auriculas.ef-

i

fundit , quod ipfum patet in afinis.

.Quar. s. curlepus habeat grandes autes *

OUI

& Animalia timida effe magnarum aurium ; ut

AWf

auditü monita caveant fibi,

Nam auris, quó eft

fotmety

major , plus vocis colligit, & clariorem redditau

I

ditum , nifi fit pendula ; ut meatus aurium occlu-

w

datur ; hocíiquidem impedit.

T

ugr. 6. cur quidam canes autes habeant

pendulas ? . Ejufmodi canes folere maximeé o-

pracip

qum;

dorari feras , ne ergo dum edorantur, ventus irt

muntii

aures incurrat , turbetque phantafiam , eastegunt

fonlin

his dependenujs, -

u 5

Quzr. 7. cut fe

lis ante piuviam f nltra au-

) u

zem mulceat feu lavet ?. g. Imminente pluviä fee

Ttnef

lim ultra aurem porrigere pedem ideo, quia fe-

lr

lis, caput habet ardens, indecerebrum veneni

alienantisà mente vim obtinet , imminente au»

ts

t

tem pluviá omnia corpota emittunt vaporetm ; Vde

fiei

porautem in cerebró fclis eftardens, ac proinde

d

dum exit , ptutitum quendam facit , exit veró ,

Ínt,

ubi oítia capitis aperiuntur,, fcilicet . peroculos ;

um

& ideo circa oculos fe mulcet; fed lioc non eftcer-

itiq

tum pluviz fignum , — quia modice adhuc fit eva-

Qs

poratio, fed cum per vertebram Ípinz circa caput

ernmpit , jam eft vehementior , ideó tum certiot

plavia , & tum felis etiam ultta aures pedem pore

Ày

xigit..

put

AR-

De eA'uditu.

-

d

cusft, i

ARTICULUS II.

Jriculas.cf-ï'

Inquáparte Auris fiat auditio ?

ls u

. T On minus curiofum , quàm neceffarium eít,

uriom ,

À X nóffe, quà rationc auditus (eu auículiatio

i, qiil

formetur, cumin hoc diverfimodé Philofophi

teddih

Alemon fenfit , auditum

um ccdi

fentiant & opinentur.

inde provenite , quodaurcs noftrs cavz funt , o-

mnecavum autem refonare.

Themiftius putat ;

u hout

precipuumorganum auditüs effe fpiritum , ad

mayitit

quem per innatum aétem , quafi per domefticum

ventis i

nuntium , foni tranfvehuntur,

Diogenes ait ,

esttgi

contineri acrem in cerebro , atque hunc feriri vo-

ce Sunt , qui dixerunt ipfum adeó cerebrum de

nliradl:

concavitatibus fuis fonum repercutere ; quod ta-

lod t

men effentiz ejusatque naturali conftitutioni vi-

ia t

detur repugnare , eum cerebrum fit nature hu-

ffi Vlm

midz , humida veró fonitum non edant. — Plato

qent i

dixit formari auditum ex eó ,' quod internusa&r

uin;

fefe invicem collidat.

Alij, in quorum numeto

p '

eft Vefalius?. 1. de bum. corp. Fabrica, c. 8.cca-

LU

fent , organum auditüs effe officula intra tympae

otils

numinclufa. Moderni tamen quidam fentiunt,

j diet

antiquos organum auditüs planéignoráffe, inter

! ff[ u

quos & ipfumadeo Hippocratem. & — Galenum

] ;spU j

numerant,

yrtat !

Aliter fentiunt ab Antiquis Scriptores &

mpOl-

Authores moderni, quorum aliqui auditionem

putant ficri in tensá membraná , quam £ympamzum

Vocant ;

AV

166

Par«

fecunda, :

ii

vocant ; lta HonoratusFabri, Toletus &c, Alij

l

biem

vim pracipuam audiendi collocantinnervis, ita

X

l

| TOU

Albertus M, Aquirre &c. Alij auditum putant

? DiTlon

fubjectari , auditioemque elici , in membraná illá

| ftttmig

durá & (iccá , ad finem foraminis czci exiflente ,

ii

ita de Rhodes, Rentz &c,

R qual

Certum efl , auditionem inomnibus parti-

MW

bus autis non fieti : Nam primó in externá. auri-

tmdi

culá fierinonpoteft, nec in meatü auditorió ,

Qdb

cujus utriusque ufüm priori Articuló defcripfi-

b

mus, ([Inoffibus etiam non fit, quia oífía nonfen-

filoriur

tiunt :in membraná, quz offi petrofo obducitur ,

G pof

non fit , quia affcctio , quam fonus imprimit, per

modi a

tremulos motus, obdu&tz offis membranz im-

fiin

priminonpoteft, Puto , necfieriin nervisau-

Ti

ditorijs, intra cavernulas illas delitentibus, cum

p Wiita]

hi nerviab alijs minimé differant, quos tamen

tf |

audire nemo dicet; accedit, quod nervi folum-

londe|

modó fint inflrumentum tüm ad devehendos fpi«

ritus animales ,itàm ad fpecies audibiles cerebro &

mtus

(

fenfui interno communicandas.

cipicn

Sentio itadue. organum Auditüs effc acrem

Doin

congenitum , quem membrana includit , five fub-

fenfa

?

L

fntiam (pirituofam , que tympano obtegitur

II

ita lentiunt Galenus L. S.de «5z partium c. 6. Caje-

tanus 2. de axzzzá c. $. Conimbricenfes & Com-

1105

Üliva

plutenfes híc,

Suarez lib. ?. de animá & pluri-

hu VïfïVan

miahj. Videtur haec fententia effe ipfiufmet

ts

Ariltrotelis 3. de partibus avimal. c..10. text. 85

Tion

ubi ait , debere hunc aérem congenitutn immo-.

bilem

KRES cediecs

167

Gs ROIBEBI od

De iA?lditH;

]

IX

bilem ac tranquillum effe , ut externos fonos, co--

etvis, ii

rumdue differentias cexacté valeat percipere, Ubi

türm puuat -

D. Thomas /ect. 17. videtur fabícribere eidem

mbrani i

fententiz , dum inquit: Oportet quod aér ,. qui

exlat

eft intra tympanumauris, careat omni [onó. ad

hoc , quod poffit difceruere omnes differentias fo-

us t

sorum. At percipere. omncs differentias fono*

ET

rum eít proprium organi auditüs ; ergo in pra«

yditotio

di&tó aére con(iflit organum auditüs,

Jdecip

. Probatur conclufio etiam ratione: Quia fen-

fanotit

fitorium debet effe tale , ut à proprió objectó affi-

bdücti

ci poffit, ac ejus in fe imaginesrecipere : hujuf-

rimil

modi autem e(t aér congenitus,feu fubftantia illa

vranz i

fpiritofa , quam membrana includit : etenim ficut

nervit

medium, qued potiffimüm fenos recipit, ac tranfe

y, d y

vehit ad potentiam auditivam , eft Elementum

acris; itaadeoídem fonos fecundum effe inten-

ps t

r folum

tionale fufcipiendos maximé idoneus eít aér con-

n I*

genitus : ergo in illó confiftit auditás organum,

vt

Confirmatur: quia aér ifle aptior eít ad rc-

cipiendas fonifpecies , quàm catera partes : er-

fe

go in illó debetpotentia auditiva proprias elicere

(ie ib

fenfationes unà cumipfis fpeciebus intentionali-

eoitul $

bus. Prazterea quia fubílantia illa a&tea eodem

6] C 4 /"l

modó íe habet proportionaliter ad potentiam au-

: COMO

ditivam , íicuthumor cryflallinus ad potentiam

pl*

vifivam, quia hec fubílantia eít pretiofior pare

wme

auris , ad cujus confervationem totaauris (tru&us

faordinatur,

rhs;'

jmmo

Dcbet autem ifte aér effe immobilis , ut do-

cent

bilem

,L4.

168

Nr:. fecunda.

eenc Acferer & D, Thà. q

dia fi aliquis fonus

fubilus

intus efficetetur , hóc ipsó impediretar audirefo-

jopoh

nos externos, ficut alij fenfus impediuntur vide-

» Jentotu

1€ (ua fenfibilia , fialiquó illorum fint affecti; Nec

ï hirmong

obflat , quod dicit Arift; zextu 82, quod ,. cum

meitlor

externus aev mtoUetur , etiam movuetur interums *

ithecl

eigó internus non e(t immobilis.

Refpondetur

frrmarid

enim, loqui Arift. deaudità non re&té difpofitó,

d n

fed ab externáaére commoto ; de reclé. autem

CY«

difpo(ità (ubdit ; quod a&r debet effe immobilis, ut

N

exacté fentiat omnes differentias motuum.

Ex

Qu g

hoc tamen tanquàm ex figno optime deducit Ari-

mnäuc u

ftot. debere intus in aure effealiquem internum ,

Dv

quia aliquando contingit intus moveri & fieri fo»

rj

num : ergo fignum eft, ibi aliquemaérem effcins

tra aures,

]

T

Si dicas;vel aér ille aurium meatibus inclufus

u

eft ejufdem naturz cum Elemento aéris , vel alte-

D

rius ? fiejufdem ? nonergoeft animatus, atdug

N q

adeó nec auditorià potentià informari poteft. Si

D

diver(a? nonig

itur ad recipiendas fonorum fpe«

t

€ies e(t idoneus.

/

àm

x.. Acrem illum tantummodo analogice vo*

cáti a&rem , eft enim animatus , ut ait Simplicius ,

D

& vitalis a&t vocatur , ficut fübtiliffimus fanguis

elor

dicitur fpiritus vitalis &t animalis.

Voca-

m

^

It

tr autem aér ob fimilitudinem , quàm cum ac-

tc elementari habet ;; ut enim hic tenuis eft , ac

l

"

twanímeabilis, ita& ille. Neque repugnat ali -

quam por:iunculamkccrporis animati ,

modum

fubti-

-Dc Aüd.üüq

Ióo

BN STA

"——

v

iqus(on

älbtlle

m & tenuem effe & quafi aör&am; cum

taudirelo

ita poftulat ratio facultatis inibi fedem habentis ,

untur vid,

licet totum corpus , ut integrum animz perfe&ti-

ifedi N

bile non poffit in tantá raritate aptum effe ad ani-

Md, n

m informationem.,

Citerum non requiritur. ,

F Mttti

ut hacfübítantiafpirituofa , in quà auditionem

efponditr

formati diximus (it prorfus eju(dem ranronis com

: df

aére Elementari ,. fufficit enim cognauo illa &

OEU

convenientia in fuübtilicate ac raritate,

moblli

Nedueobftat membranailla , five tympa-

um i

num circumdans fubtiliffimam honc fubítantiam,

ducit

nedue enim fufficiens eft , uc impediat fonum , ne

VEetfu

proveniat a4 auditum , namcum primum fpecies

& fieri

Íoni attingittympanum , aliam S:milem multipli-

m ii l

cat, quz pertingit auditum , quod non impcdit

tympanum, quia eít pellicula quedam tenuiffima,

y i

per quam unus fonus poteft alterum producere,

, nl

Dices 2. cum quibuídam neoterrcis anatomie

s i

Cis, qui teftantur , (e in diffe&lionibus cadaverum,

necaérem ullum , nec veítigiumejus. invenifle in«

nm

tra didtam membranam ac tympanum,

y.Infitum huncaérem effe fübtilem quan-

ylc m

dam & vaporofam (íubílantiam , confequenter

mitumnone(t , fiilleia corpore vitá , omnique

] ficih

figit

calore exutó non inveniatur.

Deinde etiamíi in-

genitus ille aérin cadavere aQu maneret in ejus

fotte

m

meobraná inclu(us , peto , quomodó poffet vide-

ri, dum membrana illa fcinditur & aperitut, anne

n

j di

videtur a&r, dum (cinditur vefica aéte plena? -

du

antia fpiritofa effet organum

Dices 31. fi fubtt

Lf

audi-

[ibli

170

Pavi fecunda: |

m

[b

I

auditionis , deberet effe in omnibus animalibus ,

mensf

quibus ineít audiendi vis , ac proinde in pilcibus ,

qui veré audiunt , ut jam femel diximus ; at piíCie

! "aurero

bus non ineft fpirituofus ille a&r : ergoin hóc

Q

vidtut i

non confiftit organum | auditüs. min. probatur ;

quia pifcesaffidue (unt intra aquam , atjue adeà

quid fiy

nequeuntintra aures habere. aérem fpirituofum ,

t dud

faltem utilem ad audicndum , quemadmodum fi-

tf

quis nofl:üm diu intra aquam mancat, nihil au-

1

thimte

dit, quoniam aqua per aures ingreditur.

. y. Etiam inpifcibus hunc aérem inveniri ,

3. ldto

nec periculum eft, quod aqua (übintret , cum

uteSet

tympanum auditüsita fitdifpofitum , ut occlu-

p

dat viam aque ,ne ingrediatur cavitatem illam ,

| tb

in quá refidet a&r , ideodue non leditur auditus

1 ]

; Mftdio

p tiorji

piícium ab aqua , tanquàm ab Elementóffibi con-

naturali , quemadmodüm lzditur auditus anima-

tl Rreg

obfof

lium terreftriim , ubi in flumine fe immergunt.

Quazres 1. Unde . tam varij foni intta aures

eerotantium , v, g. fibilus, tinnitus ,. ftrepitus ,

flu&tuatio? .. Illos fonos quidem nafci ex motü

& agitatione humorum , qui intimsm aurem oc-

cupant , varietatem autem oriri ex humorum di-

veritate , varioque impulsü.

Sibilus ex flatü te-

nui exiliter elabente; tinnitus ex illius concursü in-

terrupto : ftrepitus eximpulsü valido : fluctuatio

ex humoris jaCtatione.

b o

Quazres 2.. Cur externó flrepitu bombus

intra aures fonans fedetur ?. g. Id contingere ,

impedit

quiajä ficuti generatim fen(bile majus

fænübi-

P EE

VD,e., Awiim.ï

2

m

r:alibiis ;

fenfibile minus , ita externus ftrepitu

s ,4 fi vehe-

pilcibus,

mens fuerit, minorem fonum evertit, quiintra

p aures obftrepit,

oin hi

Quazres 3. Cur, qui aures digitis claudit ,

tobitt;

videtur in capite audire muffitationem ? », eó

quealt

quéd fumi aliqui per aures abeant , his cum exi-

voluft ,

tus clauditur, redeunt in caput, &in eó fonum

odum

cxcitant contra fe pugnando.

3

glhl

Quares 4, Quamobrem ofcitantes aut. Spi-

ritum reddentes , accipientesve minus audiant ?

nvl

g. Ideo , quiatnultus Spiritus inter ofcitandum ,

&

aures ctiam intrinfecus fubit, ut motio vel feníuos

f ocali

percipipoffit , quam tradit ad aures maximédue

l"!m j

poft fomnum; fttepitus autem vel aér, vel aéris

;udiLos

affeclio eft: igitur cuminterioreremittitur , ex«

y Cofle - )

teriori illi occurrenti efficitur , ut motus interio-

um

ris ltepitus , motum exterioris retorqueat, atdue

obfüfcet.,

xergunl.

TE

:pitüS !

D

e. 72

ml

[

d

* 5

d

SUR

'tt 0('

d

:

;:

606

at

tlf

Bu

ybut

«6 s

npcdü

fn(!bi'

QUJE-

EM

ä(wzïü

p

"

hum lo

- QUAESTIO H-

bit

Y

De Medió Soni,

'a.mrpon

um fe

?

ARTICULUS L

Atqii t

A r

A snedium externum Audits: debeat

li

as

nece[[ario effe fluidum :

dentiun

Uz(flio eft, an per quodcunque corpus

^r«uie

Q

* etiam fi fit folidum & denfum , poffint. de»

ferri ípeciesintentionales foni ; pera&rem , tan-

;lüm Wi

quàm corpus liquidum poffe deferri , indubita-

lqii

um eft , quia fpeciesomnium feré fonorum.quos

lettion,

audimus , medió aére deferuntur ad nos.

U:rum

autem prateraórem , dentur etiam alia. vehicula

| As pet

; idtot

fpccierum intentionalium , non ita certum. Ali-

quí enim cum Averr : in cors, 76. bujus libri

E Stag

qu,

ajunt, medium , per quod defertur fonus ad au-

hi

ditum , effe(olum atem.. . Probant ; cxArifto-

| l'imm

tele in co, com, text. 76. in quó affignans media

tifs

uniuscujusque fensüs, de medio auditüs & olfa-

.in fau

Qs fic habet : Medzum antem fono. quidem aev

twl,

eff : odori autem. innominatum efl , communis

aäü [:

enim qmwlam paffio efl in aere ä'dqüä ; ut perfpi-

füfhit

eunm colovi ; ubi pro medió odoris proponit

FT hihet

Arifloteles2érem & aquam ; Pro medio autem

foni flatuit íolum acrem : fentit crgö vehiculum

Dity

LUR

fonieffc folum aérem.

duj

Pto-

De &fuditu;

dl

Lab

125

Pi:gban: 2.ex ratione - ;

quia ad productio«

nem foni tequiritur , ut cotpus intermedium fu-

bit& & quafi unó iclà disjungatur & extrudatu£

àcorporibus fonativis ? alioquin. fi dictum m««

dium fenfim dimoveatur , | nullum efficit fonum,

Atqui talis fubita difjunctio & extrufio non po-

teft fieri nifi in aére; quoniam aqua& fimilia cot«

pora liquida ob fui craffitiem & quandam partium

m |

Sic

tenaCitatem nequeunt itaftatim disjungi.

fentiunt Alb. M. ira&i, 3. c. 18. /Egid. adtext,

t n

77.uti etiam Hurtadus.

omnt dt-

Nihilominus Dicen

dum primó . , non fo«

rem, l

lüm aérem, fedetiam aquam & fimilia corpora

indublle

liquida efle medinm, per quod fonus faltemins

wm.qUOS

tentionalis,ttanfit ac devehitur adauditum,quam«

(Irum Y

vis peracrem magisaudiatut , quam per aquam ;

vchicüh

itacommunis fententia Doctorum , eftjue expre(-

yn, Al«

la Stagyritze fententia, quiin Téxt, 79. ait ; am-

7H ln

plius auditur fonus in a£re G in aquá , fed in báe

"TE

minui, Deindeconflatexperientid, quà expe-

foiüO'

timut ranas (uüb aquis coaxare ac fonum edere de-

is [mdü

miísà inferiori mandibulà & aquá módicé ruptá

& ol

in faucibus , ut docet Ariftoteles /. 4. biffor. ani-

j fit

mal. c. 4.

Item pifcesin aquis audiunt. voces irt

m(/]/!wlf

acre editas , ideoque tertenur & . fugiunt aqua-

«, WW','

tum ima petentes:

Hinc Plinius . 10,. C, 70:

habet (cquentia : Piíces quidem, auditüs nec

yu

membrahabent , necíoramina, audire tamen

Lcuïüm

05 , palam eít , utpote plausü congregari folitos

adcibum ia quibuídam vivarjjs — Et in piícinis

pry

Caíaa

174

[ o Bonitad

Par3 fecunda.

as

D s

À

Cæfans, tüm genera pifcium , türmn etiam quof«

taft gRI

dam fingulos ad nomen veniffe, "Teflatur pari-

ter fancta Crucius n. 48 2. fe Roma piícem vidif-

" Cllwm, |

&U (

fe, qui proprio nomine vocatus egrediebatur ex

MDe

aquáà. Speciatim vero audire produntur, mugil

À

lupus, talpa& chromis, acprafettim Delphini

d m

nonaudire tantüm , fed etiam mulceri fympho-

niz cantü dicuntur.

ibl t

Unde ícribit Olaus Mag-

det(uun

nus Archi-Epifcopus /. 20.c. 12. fefe oculis fpe-

l

&átfe, pulíante quodam navi citharam , fimulqdue

etiam canente accurriff: perplutes Delphinos

peme

LOT

ftetiffedue ad horz intervallum auditores immo-

blles.

Ergoaqua poteft efífe medium dcfetendls

Quiin

d

(peciebus intentionalibus foni.

llf (fa

Confirmatur id ipfum Authoritate Anüote-

tj

lis, alió locG , nempe /. 4. de biflor. animal.t.

ï

Qttinj

8. dicentis?. andire pifces palam e/l fonos eniwm

ä

I

ámmodicos , sttriremium rengw » fugerevi-

N

fontur.

ltagefit ,|ut facile intra fna flabula

eapiantur Gc, & paulà poft : 44 bac inter pif-

IN

Mndum quam maximé cavent pifcatores , ne vtl

Qp

vemó vel vetibus moveant firepitum.

Et omui-

Ij

T

bus pracipitur nautis ,filentió quam maximo na-

vigent ,dum gregem pi[cium circumdant.

|

Cünfh

Idem dicendum eft de i igne , poffe nempe

per illum propagari (onum , quiafi intra flammas

W n

wh^ W

corpora folida fimul colhdantur , hon fninor caus

fatur Íonus quàm inaére vel in aquá. — Deinde ;

hef

ignis rariffimus eft ac divifu facilis, & confequen-

ter poterit vel obinde etiam effe medium au-

Wi

ditüs.

Ad

"—

: *De A!ldl'flhk

17j

[

tidfh q

UO["

-Ad-authoritatcm Ariftotelis: füpra allega-

tam , Refpondetur, eum tantüm locó citató lo«

hatur p

(cem vidi.

cutum , de aére prout precipuó medió foni, non

diebatur

autem catera corpora liquida pofitive exclufiffe ,

r, fügi

cum ex alijs locis conflet contrarium.

m i

Adrationem autem Adver(ariorum, negane

tifymple

da eft minor, quod(cilicet partes aqux nequeant

fubito ac fufficienti motü disjungi , conflat enim

Jl Mig

codif

fenfuum experientiá contrarium,

N

Utrum autem corpora folida fonus quodue

)prhiaos )

permeare poffit & per illa audiri, admodüm am-

biguainter Authores eft fententia , ut v. g. fi

fes 1f

defecet

quis in cireulum concludatur fphzrá aliquá au-

reá vel vitreá , undequaque (olidá & omnibus po-

Aridote.

riscatente, an in có cventü poffit audire fonos

exterius factos , feu recipere ípecies fonorum ab.

MimW'

extrinfeco , necne?

at

Dicendum ?. Quod denfitas corporis foli

[/ u

ij

di , etiamíi porofum non fit , non impediat traje-

&ionem fpecierum intentionalium auditüs » lícet

T

æ'(, f)fw

oppofitum fit etiam valde probabile. . 1ta Joan-

nesàS, Tho. a. j. de fenfib. exterz, att, 3. G

l m

E

n

Cardinalis Aguirre hic , alijque;

. Probatur Pars prima experimentis , quibus

j

um

conftat , nullum corpus interceptum , - quantum-

vis folidum fit , impedire , trajedtionem fpecie-

hum "

rum foni ;przfertim ad auditum, — Conflat enim

g o

intra cubicula , etiamfi undequadue fint elaufa, fi-

)e'mde !

ne fencfiris , finc januis , fat den(is parietibus fir-

nfeqm'

matà ,. nfhilominus percipi fonitum . campanz

um 9

clan-

M

126

i

quesedneenuzes ÜURSSRESLAGEU XSTONNMPESÓ Jugiiepo um

þa'rs]äcgmää

ii

d

Cgiercsd Wb

artiae

clangentis , aut ftrepitum tormentorum M

vel (on

&f

1ff

linm , autfragorem collidentium fe invicem [nue

bium 3 qui fonus tamen non videturingredi pef

VOrpus

poros ; tüm ; quia [pecies foni ingreditut per cote

m: 11

pora fluida , ut per aquam nullos potos habentem;

Qu

àc ptoinde non eft , cur ad permeanda corpota o«

frcisi

lida egeat poris: tüm etiam , quia fic fpecies (oni

Nttle [

-debilitáretur nimium & tandem non auditetur .

k

poítquam tetam vim (vam frepit in.traijciendo pae

frol

pete, — Pratereaid conftat expenientiá in íphará

(itj n

vitreá aut aeneá , undequaque folidà ac clausa: in-

du

tet cujuscávitatem , f ponantur lapilli & agitere

t

Dicere autém | in tá«

tur , (tactim fonum edunt,

ti i

Ji vittó autare confpiffatis | exa&té,, juxtà indu-

(

Airiamesrtis, adhuceffeporos, pet quos egtes

tnilty

.dianturfpecies ad aurem ,. videtur voluntarié a€

'? dtmur;

gratis afferi , curm nulla hujus ratio afbgnari pof:

N

it. Simile quid experiri poterisin trabe longif-

C

fimá , cujus extremitati ex uná ! parte , fi quis ape

W

plicet auditum ; percipiet fonum vellevilfimum;in

i

parte adversá fa&tum querin diftantià &quali au-

p

dite hon poffet , nif) Ó artificio uteretur, Ergos

t

Tigs;

uia fpecies foni habent vim trajjciendi cofpus

ft!ö a

Molidum, — Deindebeotiin celó audient. & defe-

:

ffimum eeli , ubi

zentur Ípecies pet corpus folidi

dc&[tw

fullus eft aér, üt docet S, Tho.

lit

3

jn [ecimndo diff. 3.

quaft. 3.art. à.

7 hs

Secunda veró p

ar$, quod oppofitum etiat

Tin

fit ptobabile, conftát , quiacorpora , pet qua de«

,eüu

fgmntur fpeciesad auditum ,. vel habent poto

$.5

tf

ve

$—

^ De Hdudiiu.

171

dleescditum)

um ,ab uarqaactr n

»P

n Matti

v&l funt co;pora valde fubtilia , ut aqua & ignis ;

victt j

& fimiliter. in (celó d«ferentur fpscies ,. vel per

inpy -

corpus fubtile , (1 celum fubtile cft , ut multi pu-

Ut pet qot

tánt, velíaltem divina virtutedeferentur , tan«

habentem,

j

quàm per medium minus connaturale ; vel , quia.

r

Ípecies ll efficaciores erunt, utpote à majori

o o

virtute procedeates ex ore beatorum.

auditetit

Ád experientias adductas in oppofitum re-

jaidope

fponderi pote(t , negando ; unquàm accidiffe, fpe-

ii

cies foni fuiffc ingreffas eubiculum aliquod un-

d

dequaáue claufum & potis omninó carens; aut

&t

unquàm egre(fus fonus . ex globuló vitreó aut &«

i ii

neó , undidue folidó & pororum cxperte.

j ilde

- Quodfidicas; lapilli globó aneó cenclufi

j «*

emittunt [peciem fui adoculum , unde etiam vi-

ia

dentur : ergo etiam fic. emittent fpeciem foni; m.

u g

enim INeg, coníeq. id quippe provenit ex majori

"

fpecierum vi(ualium fubtilitate, qua nata eft per-

figit

meare qualibet corpora folida, ideoquc à cxló

;mmümim

Íydercó fpecies vifuales deícendunt momen:ó t&-

j mli l

poris ad oculos per interpofitas fphzras folidiffi-

m

mas; cum tamnen velípcciestonitrui adeo vicini

j u

ferb ab Auditü percipiatur.

T5

Eftitadue medium ,. perquod . fonus editus

glii j

defertur & auditur , tàm aér , m aqua , tum ig-

T :

nis, tüm etiam corporaíolida. Ia aére tamen

liberius, quàm inaquá , inhacminusobíczuré ,

" i

quàm percorpora denfa audimus.

Ratio hujus

eít, quia dum fonus per aquam aut per alia corpo-

»;qüä u

raíolida traducitur , tunc metio & effufio (oni

| POWVS:

——

Phyü-

178

[

Pavs fecunda;

5

EEE

Vroti

hyfica om;ïinbi

mpeditur ab aquá

& corpori-

nLIs Y

busíolidis. — Et fpeciesetiam intentionales ejuf-

tO0tt

dem foni obtunduntur : ficut etiamn contingit in

2 ol

Ípeciebus vifibilibus, dum traníeunt per corpora

minus perfpicua,

Hinc. tempore pluviarum,

madefactó & condeníató aére, minus perfpicué

QU

diícernimus & audimus fonos , quàm facimus ca«

ló ferenó.

;

Quares, 1. Cur urinato

ribus aur?s in mari

rumpi foleant? &, Id contingere, quia urinatores

continent fub aquis , quantàm poffunt , & provi-

DL

ribus anhelitum , necó expirató , cum fubfequa-

hs qu

DT

tur neceffario infpiratio, loco aérisaquar attra-

hant ; retentó autem aéreinflantur aurium finus ,

li

j

& aqua circumfílons. nativà motdacitate faciliüs

tympanum dilacerat: hincurinantes prius folent

» nojo,

auribus oleum inftillare , ut aqua fobintrans refi-

Dv

liat,velnefaltem fuà (alfedine exulcerationemi

Rmus |

inducat.

tm;

Vond

Quzar. 2. Cur , dum nïngitvell pluit , diff-

ciliüs fonosaudiamus? g. Quia tunc. temporis ca-

stnte

dentes flocci mvis , & guttaqua. pluvi& plures

difi 1

intercipiunt aéris partes , ac impediunt foni pro-

pagationem. — Erenim fonus impingens infloc-

]e&(: |

NU

cos illos cadentis nivis velin guttas pluvia dirume

pitur quodammodó ac minuitur: hinc vulgà ,

554

cum ningit , a&r furdus nuncupatur.

od

Quar., $. Cur vox corpora opaca penettet ,

Ó N

nonitem lux? y. Lucem corpora opaca minim

ln

| lim

penetrare , quia per lineas rectas diffunditur ; 50-

nus$

aizL-d

fs

m ï)e Audita. :

179

S comoi

nus veró, quia perporos obliquosifefe infinuat ,

tules dj

corpora opaca potelt iraijcete per patulos poros ,

ontingl .

acobliquas rimulas,

t Corot

pluviarum,

ARTICULIUS Iï,. ;

s perpat

xdmus (

Onuomodo defcratur. fouus per. uedium

üfqzie ad audztum ?

yesin t

TU

Uo fapponimus habete fonum , unum eft;

D

,&

[

H[OV[I

quod fir ens teale phyficum , cum fit quali-

vbl

tas quedam , ut deindedicam. — Alterum, quod

fonus etiam , quemadmodum objecta aliorum

uam atl

If (iios,

fenfaum , prodücat (pecies intentionales, ut patte

"T

primá,q. i. art.. 3. ptobatum eft..— Quaritut

yi bt Y

modó , quomodó fonusà locó , in quó fa&tus efl ,

fs j

petveniatufQue ad auditüm , ut audiatur ? Àn ipfe

onus realis ac phyficus pertiagat ufjue ad orga-

gt

num auditüs? an vero ejus duntaxat fpecies inten-

if, d[æ[

tionales ?

In quó pundó difficultatis vari? funt AÀ.

morit

ententia.

T leci

Aliqui dieunt , fonum àd hocutau-

diri queat , debere (ecundüm totum fuum effe tea-

[ori p

T l] ho

le ac phyficum pertingere usque ad auditum , ita

Avicen? l. i. zatural. c. de. audiiz. Simplicius

] difqm'

£, 8. bujus lib. AlbertusM. — iz fumma de auimà

(

0

irall, de anditu, — Alij econtra fentiunt, non ef-

Íe neceffarium , quód fonus realisusque ad. Audi-

,cncttet 1

mmlm

tum plané pertingat, fed fufficere, quodad cer-

tl i Y

tam diflantiam (ecund'im (uum effe reale a phy-

n

M2

ficum

180

Pav: [ecunda,

us Üucn Wücadene]

[

ficum propagetur , deinde ex illá diflantià ac cer-

c

mse

tóípatió usjue ad Auditum emittere fui fpeciem

intentionalem & (ic audir:.

Pro hác fentencdá

; &im

ftplgn

tefert Rubius Cajetan. c. 8. bwjus lib, & Conim-

bric. ibidem 4»24/f7, 2. & plures alios.

Alij deni-

u

impella

Que opinantur , fonum ftatimac eft faCtus , illicó

diffundere fui fpecies usquequaque & fic audiri,

r

fonum

Dicendum , íonum non ita diffundià pri-

mo loco,inquofit, ut pertotum medium tran-

I

fenta

fiens perveniat (emper usque ad organum auditüs,

pl

fecundüm fuum effe reale phyficum,quamvis fub-

inde ufque adautes pertingat & ingrediatur per il-

mïispc

ftim

la. lgitur quandoque pervenit fonus realís uf-.

Áoni,

queadauditum , quandodue non pervenit , fed

Qp

medijstantummodoó fpeciebus , que dicuntur

Wt

Íonusintentionalis, íta Cottunius hic, & Card.

Qlb

Aguirre & pluresalij; Duas partes habet con--

clufio; Prima parsafferens , fonum realem non

MTIN

m:

aM

femper pertingere ufdue adauditu

Probatur primó Authoritate

S. D. i22. dz'/f.

pred

Ub

2, . 2« árt. 2. ad $. ubiinquit: qeedam fenfibilia.

deferuntur ad. fen[fum [ecundum | effe fpivituale

&5 (

ei

tantzm ficut fpecies colorum.

Qsedam, qua

contingtnt organum [ecundum [num e[fe materia-

liong

fife,

le , ficut ingu[ln & tatiu. — Quadam vero defe-

vuntur urrogtie modoy . ficut. (pecies odorutm eum

(

? u lonm

permixtione fumalis evaporationis ; tamen jþe-

Cciesextenditur ultra h

fhotys

umalem evaporationem ,.

t(a

P fimiliter eft de fond $ snotit

Probatur 2. Quia aliquando fit alicubi per-

ptofo

cuffio

um

.

| .DG Juditg;

B

1,8 I

BS us o Bd

TEMCI

éuffio parva , ut parvi tintinabuli , fcilicet fo-

ui [pedit

nus ex illà genitus auditur ad magnam diftantiam,

w

& àmultis intra illam exiftentibus ; fed vidctut

fententi

. Conim.

repugnare, quod modicailla percuffio & exi-

uus i&clus efficiat tantam aéris commotionem , &

Ali (tt)

impellataérem adomnem illum locum , ex quó

hus ii

jc audit

prafatus fonusauditur : ergó non ceflcredibile

fonum tran(ire per totum medium fecundüm

undi p

fuum effe realephy(icum. — Item , experimur nos

diom tl

n audi

fzpe audire fonos remotiffimos etiam flante in op-

pofitam partem ventó :] unde fi in hóc casü fonus

ymyis

realis pertingeret ufdue ad auditum , eumque phy-

tur t l

teilis D

ficé immutaret, parsilla aéris collifi, in quó fit

fonus, non poffet ad noftras pertingere aures ,

m f

quiaper ventum . in partem contrariam afporta-

ficuntuf

tur : cít enim fonus fecundum füum effe reale

& Grd

qualitas in acrecollisó. Praterea non poffet exi-

j t

gua acrisparticula tran(ire ad aures omnium de-

i« not

gentium in aliquá urbe , & tamen cum pulfatur in

praaltá turri inclufa campana , auditur per totam

n diFl

urbem fonus , cum aér collifus inter malleum &

mf[ii!iä

&s campanum , non poffet feré códem tempore

t

Ícíe in omnium autesin(inuare : ergo fonus realis

f W

st

non neceffarió ac femper debet ad auditum | perve-

nite.

uf

Confirmatut: Pifces intra. aquamaudiunt

gl

fonum pifcatoris, cum tamen nec fonus realis nec

7 f?"

motusingrediaturaquam , fed íola fpecies foni.

4qntfhy

Rurfus illi , quiimmerguntur füb aquas non adeó

profundas, audiunt fonos, qui extrafiunt ; &

p

hoc

M5

culó

182

Pars fäþüu;d,

:

[ sls

Ed

meisai

fecündüt

fit abiscjüe ullá penitus aut acris aut aque moti

Ofie;

1040dí

ergo talis auditio non fit perrealem ac phy(icum

foni tranfitum pertotum mediaum usque ad audi-

| ul

liguat

tum ; quia tunc neceffario deberet animadvetti ali-

Mo

qua motio.

In hóc ergo & fimilibus cafibus fo»

fiplit,

RUs realis non pertingit ufQue ad Auditum fecun-

EATN

düm fuum effe reale , íed folüm fecundum faum

Cigsaqu

Qifcmtentiomlc,

RT

Secunda pars conclufionis , afferens fonum

Go

fubinde pertingere ufQue ad auditum fecundum

frágres

fuum effe reale , exinde patet , quia fi fonus gene-

Q !

ratur & multiplicatur per aliquam diftantiam , fi

Yl

intraillamíintaures , utique ad ipías perveniet

t.þs !

fonus realis, Sedtamen, quodingrediatur ipíe

ln d

fonus per foramen aurium interius , taró contine

3777

get, quiain ipfis auriumanfractibus valdé deti-

1 dinm

netur commozuo illa a&ris & frangitur,Nihilomi-

pj

nus , fiquis habeatabfciffam auriculam , potetit

l damï

fine iftó impedirmentó ingredi motus aéris & fonus

qui

£ealis intus, aut etiam fitanta fit aéris commotio ;

tht

utab illisauriculze anfracübus; non peffit totali«

fm

ter confumi & evaneícere,

lota

Notandum autem fonum , quandodiffun-

bisc

ditur phy(ice X impingit ufduead aurem & — ote

tidt

anum auditüs , nonaudiri, prouteít ens quod-

qtoi

dam phyficum & phyíicé motum aut movens ,

ÁE

&t

ngllum equidem feníbile pofitum materialiter

Q

upra fen(otium fentitur , ut dixiparte. I. 4. 2«

&Ft. X.

tut

Senus aurem cí(t quoddam fenfibile, con-

"

pracise

( gucmct pofitus fupra fenforium auditüs

Íccun«

De Au?litu.f-

. 183

m

"i i

rialiter ,

fecundàm fuum effe phyficum five mate

füotion:

nonauditur; Reítat ergo, ut femper

audiatut

phyfon

per fui fpeciem intentionalem ,

quia nulla aliate-

t ad adi f

linquitut via, ut audiatur,

TTTE

Modus autem , quo fonusad

auditum pro-

caftbus t

e lapidis

( quam

agatut , explicatur fimilitudin

RTR

adducit S. T ho. ) in aquam qui

etam jacti , ex vi

m (aut

cujus aqua movetur in gyrum ;

ut primö fiat unus

quam aqua fortius.

circulus feu gyratio parva , per

fiunt alie & alize

ens (onuf

commovetur, & ex viilhus

fecunin

o aquz fit mi-

majores , licet motus ac commoti

Qus gtv

nor.

Vetbaautem S. Doctoris fi

c habent /e&,

Ariftotelis: confiderandum

yam , )

I6.ad textum $O.

n aere confequitum mo-

pcrvcniet

efl , quod generatio foni i

tj

tum aeris ,ut dilum e[H :

fic autem. contingtt de

Contite

ficut

immutatione aéris apad generationem fàni ,

d.

de immutatione aqua , quando aliquid i. aquam

uod fiunt qua-

)nioto

proijcitur $. manifeflum e[E euim, 4

; patcrft

percu[[s , qu

dam regymtiones incircuitu aque

c

K t

qm'dem circa lacum peïmf]ïo"i-f font porva»

fimotl

en regymtiones

motus efl. foriis: invemotis ant

Jandem motti$

i

funt magna Q motus

debilior.

totaliter evane(cit, — iac S. D. Ex quibus ver-

olít

bis colligitur , quod , ubicunQuec

ditut (onus, fie-

(dem , ac

&

ridebeant crifpationes & gyrationcs cju

d fonus realis. recipiatur in

totó illo

f qm*

proinde quó

io motüs

j i

aére , in quo íu

bje&tatur gyrativa percuifi

edentis eundem fonum,

Cum enim fonus na-

j

. )

turaliter fequatut. motum illum,

debet recipi in

ó acrem

X

cadem fede , fubje&o ac fpatip. Por:

circum»

j

4

u

D -

Pàr: C&ctm d4.,

d

esssocruz] UE

circumftantem moveri in gytum percuffione.

illla; |

cipet,

ac proinde reciperemotum in circulum , pa

tetij

fis(oni

quia fonus per a&cem delatus ,. nonfolum perc -

j fonott

pitur per lincam rectam , veluti contingitin ]uce,

dUf

fed etiamà quocunquclatere & zqualiter , fi retró

toninir

ac fianté editus fuerit : tam ergo motus, quam

f (ate

fonus recipitur in gyrum ab a£re circum(tante,

tintom

UIadé filfum eft, quodcenfet Avicen: , 6.

qoid

Natur.c, de auditu & Albertus M, trail. deau-

llum )

ditu. Eundem numero fonum realem produ-

CUf n

Qum ia parte aéris attriri ac difrüptià corporibus

:

Íonantibus , deferri per totum medium acrem uf-

foni

dueaj auditum, | perindé ac fagitta à jaculatore

tf to

emiffa deferturper totum a&rem uídue adíco-

Wogl

pom; deferturenimfonus. med

frtyad

tentionalibus , ut diélum eít,

ijs fpccieþus m

)1 bt:ntän

Pratereà notandum has fpecies ,. quibus

] , Qu

mediantibus defertür. fonus ad potentiam auditie

Wt d

vam ftatim generari ac incipere cum ipfo fono re-

X Mïug

ali & (imul cum eó mitti in circulum pet totam

T

eamíphzram, in quam extenduntur gyrationes

EY

motusaéris, atdue eju(dem foni realis.

Quod

TT

patet experieatia quoniam ,euicundue parti ejus

SDfe

fpatij apphicet quis aurem, percipit lonum : cume

hi

doe ncqueat fonum percipere, niíi media fpecie

pelh't.l

ipfius, confequenseft , ut hec fimulcum fono

realiiocipiat, & firin toto eó fpatio, . Poft eam

3- s

veró foheram fole fpecies foni deferuntur , fono

M f

ipío & motu eva aeícente,

ET

Dices , ipccies intentionales foni primó in«

| RUdjtuï

cipc-

|

|

*De Auditui,

um saa) nl

iSf |

p

i ]

tone il

ci:pere , dum ceffant gyration

es motüs accum ip.

, atj

fis (onusrealis ; quia i. ftatim generarenturcum

"

m p

Íono reali ,

deberent etiam cum ipfo deferriad

tin Iut,

autem ; hocautem eítfalfum , quia fic fpecies

, fitetn

nonin in(lanti pertingerent ufque ad potentiam ,

$, quäm

fed (acceffivé ,' qnemadmodum ipíe fonusrealis

[Lentt,

tantum fuücceffivé. ad aurem folet pertingere ; id

1: 1

quod eít contra naturam . fpecierum intentiona-

d dea

lium , quatum proprium eíftia. inftanti deferri ,

n.produ-

cum non habeantcontrarium,

Iporis

. R. N. illatum: . ad probat. concedo fpecies

érem i

foni (acceffivé deferzi adauditum , nego autemn id

aculot

effe contranaturam. earundem ; nam licet (pecies

: dl

^ !

vifualesin in(isnti deferantur ad oculum , cum

lus n«

fint valdé fubriles , nullamque dependentiam ha-

beantà motu locslij& alteratione, fed (olumàlu-

quihusl

ce , que momentó teinporis in otbem diff ind.

al

tur ,bene cum luce in inflanti poffunt propagai

foto t«

ac diffundi,

Econtra. fpecies foni dependencà

TOE

motu locili aéris collifi , qui eftipfius fübjeum ,

tatioftó

G ab alteratione eju(dem a&tis, quá fiant. ideo-

,

Quod

que infui prod.i&tionz dependent ab aliquo ha-

yti f

bente conttatium , ac fubind?. retardari poffünt ,

velati contin

: Cufti

git, du vehemens] ventus aérem

pellít.

jpt

mano

- Qugr. r, Cur. prius videarur ictos, quàm

[ um

audiatur fragor , íi quis à long? ícindatligna ?

R/. tamet(i fragor & fonus, quandofit, ítatim

,fonOA

emittat fuifpeciem , eadue celerrimé ufdue ad

j lt

auditum diffundatur , quia tamen non propaga-

M j

tur

qe

-

$6

Pavs fecunda.

1

od

R mnada od — s D. Eptorpast-TÓ Urpssnpuesuten

Est st

turim inflanti, utdi&tum, hincprius percipitut

iQtus , quam (onus , prius fu!gur quàm tomtru.

Quer. 2. Cur lanus ex omni parte audia-

tur,ifronte,à tergo, àlateribus , &non &qué

fie-

ex onim: parte videatur obje&tom ? B. 1ftud

n, quaípecdes viibiles propagantur ad oculum

fpecies autem Ícni ad aures

perlineain rectam

f

tij

tráni

mittentur circulari

ter faciendo gyros ,. €à

modo , quó anteà ex 5. D. diximus , fieri circue

o

lum 5 cum lapis proijcitur in aquam pacatam.

a

Quazr. 2. Curnox adaudiendum apttor elt ,

Nus ate

naxagofas, quoda&tin-

quàm dies? Keípondst À

lt tj

teriii fiedetà fole concalefactus & ( obftrepit ,

med:] W

roQuautem quiefric, ntpote cum omhis calor

DA

a Es ; cunc ergo quzue melius audiri poffunt,

Di

cum nullus &repztus efi, A«utior tamen ell re-

d

qulppq

fp..nfio Ariftotelis, dum dicitid contingere ex

;

nülüäm

M diqu

co , quod interdiu anima& applicatio ad viden-

u$ ,

EI'L

dun: imæï!;gwdumäuc plura, qu& agim

qui W

diendi minuat attentionem; at VertQu

bi fenfus

p d

fejunctus eít ab int*

llgentia , laborem minimum

de dictum eftq in-

m pl

habet , elioquin maximum : uo

fiotu.

^

[.

) mens videt, mens audit, quod om.

i!

quit Àrií

tntes

niam (enfüuum fun&tionibus affíftat , ipifque pra-

Qullus

fidendo diftrahatur.

Noctu ergo libera anima

L ah,a

ab intuendi concuríu , (onos melius potelt ac-

ciperc,

Ti

D

J

bcn;;

Q U E-

vasiis Eu

au»wcjs*y )

—

;ercipiwr

.-,'

] tomtgm

»"

QUJESTIO 1ll,

Tle düdit

n ag

! De Oljeclà Auditéis,

Jtad f

d oculut

AR TICULUS I

TEU

Quid fit fonus &9* in quaam [abjottà

recipiatur i

1108 d

vridtt

$ Uodfonus ficobjectum. adequatum ipfius

Vff

'auditus , fatentur omnes . Philofophi.

So«

riot

nus aütem nihileftaliud , quam . ealitas fenfibis

lat

lis caufata ex coliifione carporzsa fanororum Q

Jlreph

medij refilientia , vel eju[dem fratiione , aut. di-

ii ul

'w;/ianc.'.

offullh

Diciturprimb , quod fit 44alitas fenfibilis

TO !

eft quippe accidens , & nonalterius predicamen-

ym d

ti , quam qualitatis.

Lindé falfum eft,' quod ali-

;d Vid!ü'

quidicunt , dum adftruunt íonum effe motum ,

ws, lu'

quia fi fonus faret motus localis , (cqueretut. non

1bif€n["3

poffe dati motum finefono 3. fed hoceft fal'um ,

ynitul

nam plures dantut motus(ine fono , ut patet in

j di l

motu cxli ; item in motu, quo pifces leniter na-

;uod p

tantes fcindüntac percutiuntaquam , ubi tamen

nullus fit fonus , quoniarn a&r non colliditur.

Et

iuc PIZ'

( uin

in alijs motibus , quos fieri expetimur fine fono,

gtöH s

Accedit , quod motus fit fez(ibile quoddam cam-

mune , u jam femel diximus , potet enim pluri-

bus fenfibus percipi, fonus autem eft /zn/ibzle pro-

prium. — Ethe particulg qualttas fenfibilis, ha-

U

b;nt tationem generis , 1n qua fonus Convenit

cum

N

N

E.

132*

Pars [ecumda,

Maperce u

Pascxaunus ESDDSRRRSED

Umeueo o

uz debent

cateris objz:l&is exteriorum (;.üluum (q

; fumpil

confiftere in qualitate,

| Rol ,

Additur deinde , cau/ata ex colliffione core

3

[oni,

—

porum [onororum vel divifione , G cxplicatur dif-

temlube

fcrentia foni ; quia fiomnia quicfcerent, fonus o-

utifotry

mnisceffaret ; debetautem . (onus procedere ex

liptem

violentacolliffione vel percuffione ,. quà corpus

NI

aliquod medium inter alia duo interceptum vehe-

m p:

menter elidatur , alioquin & percuffio lenis eft , &

tlig

motus lentus,vix fonus percipitur. — Igitur in hac

T p[;

de(initione exprimitur fonus in ordine ad caufam

aUtem.

efficientem , quz elt vebemens col'iffo corporum

(

fonororum , fedue mutoó percutientium ac fran-

pon i

gentium medium ; & ad caufam materialem ,

U paret

qua exprimitur perref/ieztiam medij : quoniam

| Bpisfo

inipfo medio recipitur fonus , ut infra dicam.

? lttti PM

Notandum autem , ttia corpora debere

Ttjore

concurrere ad fonum efformandum , duo, que

| Atttum,

collidant , & unuminter illa duointerceptum

[ N

elifum , ut quando unus lapis cutn altero collidi-

fs

tur, G Ícindicaérem, qui elt medium elifum &

(

confractum eó motu.

Ex quo patet , non qua-

Is (j

libet corpora fufficere ad fonum edendum, fed

Vtt0 jg

folüm corpora fozantía.

Undé ad hoc certz re-

li, ]

quirunturconditiones ; quorüm prima eft, quod

F'ttiun

corpora fint dura , feu faitem vim aliquam ha-

J

m

beant ad fcindendum a6cem.

Ventus quippé ,

| p

quamvis duritie careat , nihilominus vim habet

Lits

ad frangendum aérem , ut quando virgá aérem

Ott

percutimus , aut cum fpiritus intra nubem dif-

Quog.

fU n":piz(l!'.

De Audits,

189

od

Ed

um a

Gumacoeed ormzaweme

u debut

rumpitur. 'Si

autem aliqucd corpcs pe;;itus fit

molle, velutilana, ípongia &c. nullus editur

(j r

fonus.

Secunda eflut corpora prater folidita-

licatur d

tem habeant etiam lenitatem, id eft (üperficiem

, lomse

uniformem & regularem , ita ut una pars , non

ytedute

füperemineat alteri;ait enim Arifl, 7 boc 2. lib. c.

(

8 textu78. 6 09. non. dgitur ficut ditlum eff,

um vt

omne [onat , quod verberatur , Q verberans, ut fs

T

obijciatur acns acut ,fed oportet , quod. percutia-

irar t

tUv planum lene , regnlare effz.

Reliqug

ad at

autem conditionss, affignari folite , folam funt

ao

neceffariz , ut meliusfiat íonus; v. g. quodcor-

n aclti

pora fint concava , quoniam plus aéris continent,

vtj

utpatetintympano & buccina , quz proptereà

quoniam

)

magisíonant; velquod plus de aére, quàmde

cu

terra participent ; quà ratione zs & argentum

j du

majorem fonitum edunt , quàm plumbum v«l

duo ] qUZ

ferrum.

Verüm hac conditio non eft fimplici-

ecput

tet neceffaria ; ut fonus fiat , fedtantummodo ut

melius fiat,

(i COllidi'

ii

Circa alteram tituli partem , an nempefo- ,

i (

nus fit fubjeclivé in corporibus fonantibus , an

veró in folo medio , non unus eft Dodorum fen-.

cna "

fus.

Primus dicendi modus cft aliquorum affe«

(f qua

rentium in uttoqué , nempein corpore fonante

"a

ac medio fonum fnbjectari,

Ita Venetus , quem

1

J

citat Paludanus in praefenti , ad. text. 8 f. Fegal.,

I,dearte mederdi f7/. 144. — Quibus adharet

l

ia

Cottunius hic.

Confenuunt quidam ex RR.

il

Rentz

Mil

quos refert Rubio in praícnti, Eximius P.

Cen-

fi [J!c

P l

1 90»

Pars ectimda.

—

A eec——]'. udX s n URNNLONIIIMDEUMDRU Ginpesisuieid

a R

cenfet ; fubjedum , in qso recipitur fonus ,

put per

effe corpora collifa, non autem aérem ab illis

limpat

interceptum & compreffum.

MECET

' Ptobabilior tamen eft [eatentia , que docet

ftmous

fonum non fuübje&lari in corporibus fe collidentie

1 du (

bus, fivéfonantibus, fedin corpore medio , &

verberar

ex vi talis collifionis re(iliente.

lta Arift. z boc

ts

l. 2 0. 8, text. 78. his verbis: fit autems | qui feo

Vetidi

cundum atum [ouns femper alicujus ad aliquid,

tibus,q

tit,tün

veligaliquo, — Vbi per ly alicujus & ad aliquid

intelligitcorporafecollidentia, & per ly z 4li-

at

feu ol

quo ( 1n quo denotat fieri fonum ) intelligit cot-

pus medium , quod refilit, XConfentit S, D. Je8

Coty

16.

Eandem fententiam tuentur Ávicena , Sime

Ál

plicius, Albertus M, ute: 'cjuö Cajetanus, Toletus

tidung,

Conimbricen[es , & multi alij,

) Whime

Probatut experientia , quiain: cymbali pet-

Klottm

cuffione tamet(i «s v, g. unifotmiter & conítan-

IN

Wi

terpertmáneat, nonita támen fonus, qui per di»

verfosictus per&ipitur, quia nimirum aér intrá

It v

cavum ieris hinc indé ad latera allifas, vatijs iClia

inji

bus varios teddit fonos : ergo fi foni varietas moti

E

actisrefpondetvarietati, in. scre dcbet fubjeclari

|

Íonus.

L inq

Confirmatur: ineo fubje&tatur fonus; ubi

cnim l(

& motus, quem fcnus confequitur ; fed motus

fitier,

non fübje&atur in corporibus percutiehtibus ,

t

Uj ül;

hacenitn movent effectivé , non veró moventur:

Ti j

ergo in corporeex percofbone confracto, quod

eít medium , ícu act collifüs ; licet enimcor-

lijs Pg

pus

-

| De Aaäim.

191

Mbamesinc at o m I mAI o m

n .

GRERE Ra

t (onyi

on femper repercutia

vt, fe

d fo-

pus þercüffum n

« a

lum patiatur.motum percutientis ,' utcum qis

verberotur , tamen in ipfo corpore percuífo, non

"gt

fit motus fractivus aéris , fed folum contaclivus

: Collito

illius, — Qaod patet fa&a hygothe(i , quàquis

qedio, 0

verberaretor in vacuó , inhoc enim effet verbe-

xfm. IW

ratus & pateretur motum , nontamen cílct fonus,

ff qug'

Idem dicendum de piícibus intra aquam exiften-

ad ii

tibus, quando unus alium in(equitur , ac percu-

r

tit , tunc enim nullusibi fit fonus, ob defecium

aéris , quifrangidebeat, Ergo motus fractivus

« li

ydligt*

feu collifivus medij folum eft inipfo medio, &

TU

coníequentet etiam ipfe fonus , qui motum con-

fequitur, non tamen priecift , quatenus e(tcon-

?iCW j Á

j Ial

tactivus , fed quatenus eftconfra&tivusacris ; mule

!

ta ebim corpora fe tangere poffuntnon collidendo

u

fed premendo tantüm , ubi non fit fonus , defectu

alterius motüs frangentis adrem.

Quaré. relat,

iil

utinhoc recipiatur, tàm motus ipfe, quàmfo«

; T peïdi*

g

nu$ , utpotre qualitas fluensae fubtilis ; quz? pro»

indé idoneum fubjeCtum habet in aére fubtili aG

aj

fluido.

jjehs -

Dices z. Ipfemet Ariftot. i& bocl. 3. text;

[ fubjd Jl

8j.inquit, fonum efle motum quendam; ait

enim loc.cit. .Eff euie fonus motus. poffibilis

) fonflïl Uh'

imoveri bóc modó , qu3 quidem faltantia à lenibus

f

Seu ut explicat S.D.

jb "

chm aliquibm £AtrAXerit.

Etita aliqieis ea fortitev percu[ferit :ergo malé fo-

mo&'wmf

ao, qUO

nus per qualitatem eít definitus.

& cum D. Tho. i5 prafe lec. 12, 67 18.

ii

defi. '

PU

192

Pars fecunda.,

oreiotag as

definitione;.m illam Atiftotelis tancümeffe' intellie

lia y

endam in fenfu caufali , quia motus confractivus

fum :trg«

* fb

eít cauíafoni.

Nedue hic medus definiendi re»

rum naturas per caulas fenfibiles eít abfurdus ;

ts ol

quando illarum genera proxima funtigneta.

lg

ustomy

Dices 2. $1 fonus cflet qualitas ,vel eflet

prima velíecunda ? nonprima, e(t enim fonus

Wunhee

rcaliter diftin&lus à frigiditate , calote , humidita-

Qutcoli

te & ficcitate.

Necetiam eft. fecunda quedam

&unw

qualitas , quia non fit ex permixtione primarum :

&ll

ergofonus non habet rationem qualitatis,

tifinty

-g. Non eíleadequatam illam divifionem

DT

Wt que

qualitatis in primam & fecundam ,. fed poffe dari

aliquam , que nec fit prima necorta ex primis ,

fttdu;

cujufmodi íunt diaphaneitas , ( qua reperitut

VTT

etiam incalis, ubi tamen non funtprima illze

? Wl

qualitates , utpote qug confequuntur folum core

CH

lbis

pus elementate ,

quale non eft celum ) item opae

y

citas , impulíus & fimiliter fonus. — Quod fi di-

Ttno

catur Ariftotelem fic divififfe qualitatem. s. Eum

N

atf

non divififle qualitatem geaeraliter fumptam , fed

ad (ummuom numeraffe eas qualitates primas inter

b"ülga

| M

fe contrarias , ex quarum permixtione & contra-

rietate refultac mixtum , & qualitates fecunda il«

Vr

Unde lox eft qualitas prima ; & nihilomi-

Citcumï

nus , quia non ett qualitas príma habens contta-

!

rium ; idcoibidem non numeratur.

'J' Wt e

"

Dices ;. Si fubje&tum fonieít air collifus ,

tibus,.

fequitur ; ibi magnum fierifonum , ubi multum

nllSQy

eítaGris$ parvum écontra, ubiparum airis co!-

lidi-

IOFUm

De Andi?n:

195

Qigaraxt

—— "

Lsdbsstmnd

(f inid

lidi*ur ; hoc äutem. ex

perientiá tefte videtur fal-

onítadun

fum : ergo fonusunon recipitur in are tanquamin

üniendi t^

fubie&to, »». prob. in pulíatione. cymbali parum

abford

airis colliditur; illud fcilicet folum quod eít inter

J0t

linguam & oram cymbali, & tamen fit maxi«

j ,vel (

musfonus.

Econtrà , ubi due ingentes lammae

enim n

plumbez ad invicem colliduntur, at inter utram»

hum

que collifus , eft longe major ; quàm in «ymbalo ,

lgt

& tamen long? minus fonat.

Yiratt :

x. Sequelam omnino eífe veram , ubi cxte-

ts

rafunt paria, ubi & reliquz conditiones , aliundé

df

ad fonum requifite , in equali gradu concurrunt

inter quas receníentur , quod corpora fonantia

ipo üi

TE

fint dura , folida ac probé levigata , & plus haben«

tia de clementoacreó , quàm terreo, — Atque ex

! ;;periwt

yimz la ?

hoc folvitar inftantia de duabus laminis plum-

of t

béis( idem dicendum dc ferreis , ligneis & fimi-

libus ) inter quos licet multum aétis collidatur, ta«

TL

"

men non fit tantus fonus , quantus in cymbalo pet«

[ï]v H'E

If

cüffus , ubi parum aéris colliditur ; materia enim

püma

zrisplus habetdeazre , duàm ferrum ac plum-

bum ; dutiordue & folidior eft, & ab ereá linguá

mgg W

u

percotitur concitatiore moru: ideodue licet minus

aéris collidatur in cymbalo,, aliund& rationetot

od l

g;hll()ml'

circum(tantiarum major ed tur fonus,

Dices 4. Differentie fonorum non fumun-

1 (Om'

tur ex a&recollio , fed ex corporibus percutiene

tibus, indé enim diícernimus , quod ifte fit fo.

ol s

nuscymbali, illelapidum vel lgnorum ; quod

fed

d o

totum non poteít ad aris collifionem reduci ,

li

ad

EE

194

Par: [emnda.'l

L s

[ CUT

;d-quali-tatcscorporum percutientium : ergo 'po-

Q

tiuscorporafonantia, quàm at collifos, funt

?" 0$ pw

connaturale fubje&tum foni.

y- VM

] /H

x. Differentias fonorum defumi , tüm ab

w Üf

edre confracto diverfimodé, ut fubjecto ; tum

frdi,

& àcorporibus diverfimodé fonantibus , ut à cau«

lm co

faeffi cientce.

Quatré ex utroque principio , pale

tfhion

fivo & activo, juxta varietarem amborum , . di-

lm

tüwri

gnofcitur fonorum diverfitas , & undé quilibet eo«

rum oriatur.

3

lurdo

ueres . Cur fonus campanarum,nubcs

pttcol

disijciat ? x. Non ideo tantum quia funt facrz ,

a

fed etiam quiavaldé fonore ; fonus verb. dum

concutit a&rem «tiam ventos nubibus iincl

10(04!

diffipat.

uzr. 2. Cur catnpanz diu 'puffatæ inca-

lefcant? s. Quia aérem malleus cum. campana

k

valdé conílringit ; aér veró valdé conflrictus i&

ignem abit & campanam calefacit , mon tamen

ignis apparet, utifit , cum ex filiceexcutitur ;

quia campana non fuppeditat materiam olcofam,

fulphuream craffiorem , in quá igniscraffefcat &

folal

appareat , uti fuppeditat filex.

UOP,

Quar. 3. Cur tenuier fiftula fonet acutius?

fir

x:. Quiasér , dum in minore parte frangitur ;

Atei

acutiorem reddit fonum; at veró dum & fiflula

Qulty

tensiore predit, in minore parte frangitur,quäm

m mums

fi ptodiret ex laxiore,

Aér euam cereris parie

hii

bus ,in minori fi(tn]a magis (tringitur , unde ve-

^h

lociusacrem almm percutit ; vclocio;—r ygxöï )Pcp-

fily

kuffio Íonos reddit acutioreg,

(ä-æ .

P

DQ Agditü.

RC uU

Md a u J ag ma:. SMio,

d

tpo o

T. Qete.

4 Utrum furdus poffit onum

pet os percipere? Refpond«taflirm. P. Kircher/,

» lul |

4

*

9. Mu[argie , G quidem modo ícquenti, Sit

] (üm n

teftudo oblongum habens collum & fidibus ia

h; n

flruda, apprehendatque furdus dentibus extre-

itidi

mam collipartem , ac poftei' incitetur te(ltude ig

ipio, !

harmonicos modulos,

Inhoc cafu / dicit) fur-

un, v

dum harmoniam percepturum, — Cujus quidem

[uilibtm«

rei veritatemnon aliud quàm.| experimentum in

furdo fadum nosdocuit : fonus enim tc(tudinis

g,

percollum intra os propagatus , per nervos in of«

imtf !

g) d

gano acuflico vim auditivam miriäa&,promovit.

ARTICULUS II,

fsl

i n

Quid fit Vox , quatenus Jpeclat ad obje-

emp

dl um auditás , c- quibus inflrumta-

(indut

Ls fíat ?

on u

41« | |

xcutilüf :

V

-.

: Oani dtïïcrre à ibqucla feu locutione ; Cet«

; 0'60 1l

tum eft , vox enim eít (onusex animalis ore

'rolatus ad aliquid fignificandum ; locutio autem

f

à

juo preetereà dicit , eft enim articulata & expref-

! acüuus'

fiva rationalisconceptus; loqui enim, eft manife-

flarealteri. conceptum aliquem internum. — Lo-

i

Il ;

i

quimur autem hic , de voce , tam prout eft com-

munis brutis, quàm hominibus. — Etdefiniturab

Itlquuäm

Ariftotele 2, deanim. c. 2. text. 87. fénns quis

1j p:fï

uf

j

dam animantit, — Quod (ic (tatim exponit: sibil

^

z

i

cm inanimatorum vocem babet , [éd fimilitudi-

"T

p

6

"aM

-

vt i

?6

Par:s fechf:daf

Ttltant

nt quadam dicuntur vocem e;aittäre , nt tibia ;

teolu

lyra, cateraqíie inanimata, quacunque exten-

alpuh

fronem , concentum (5* locutionem.

-KHerum e»im

adnod

fovi fimiles voci videntur , quia vox " bec eadem

l[;ma

babet, Exquibus verbis, uti-& fubfequentibus,

fhoneii

congrué vox poteftdeüniri in ordine ad fras cau-

fas: nempe, peren[fio aeris afpirati , 4ni fit ab

part. [

anima in pulmonibus ad arteriam vocalem ,. cum

lnt ;'ä

|

quadam ima ginatiane.

Inquàd definitione affig-

fitin

nanturtam caufz remote , quàm proxima , tam

larynx

inftrumentales, quàm principales ipfius vocis.

Et.quidem nominepercz/fionis intelligitur caufa-

Quin

;tiamg

liter ipfe fonus , nam vox eft fpecies foni.

Dein-

li

dé affigaatur caufa principaliter ipfius foni pro«

Ts

ducliva , nempeanima : . poft hanc ponitur caufa

(

inftrumentaliter vocis produ&tiva, nempé pulmo

&artétiavocalis, füb quibus adhuc alia inferius

mnp;

Pre cau«

j

particulariter affignanda continentur.

imagi

ía dire&iva ipfius vocis affignatur potentia imagi«

n

nativa animalis , fine qua non profertur vox.Cau-

prit

fa autem finalis , cur vox efformetur, eft, ut ani-

mal poífit exprimere internos conceptus , & mo«

ha,

com;

tus vcl gaudij vel triftiti &c, — Pratereà vox

eandem babet caufam materialem nempe sdrem ,

llbus

quàm habet quiscundue aliusfonus, in quo are

itter

Ilic

reípirato & formatur & recipiturvox, — lIt au-

- tj

tem capiatur, quó nam modo vox formetut , no-

|

LY

tantum eft ,quod natura fbrefecerit duos Canae

Ades feu vias , qui ex oreanimalis procedunt ad in*

| I

Qui

teriorés peétoris receffus, — Per unam viam fütss

intrant

7)? Amzlitz;

197

peseu-

Lsl

intrant cihus &potds , pergitQue dire&te ad ven-

it 1ilii

Alteta direclé cendit

t ts

triculum & G»la vocatur.

adpulmones, G dicitur guttur; quaevia, cum

nim m v

t m

admodum fit inzqualis & afpera , folet appe!lari

a[pera avteria & arteria vocalis , pet quampul-

lqmllbll!,

lat t

mones velati cordis folles ,ut ait. Arift. , 3. de

part. animal, c. 3. aífiduó attrahunt & emit«

;Qriijnä

tunt a&tem, utanimal ia vitá confervari noffit,

Il , (

onc f

In principio autemn gutturis & — afper? arte-

fiz invenitur quedam cavitas fatis ampia, quse

g u

ps 10

larynx vocatur, cujus oftiumcontegitur mobili

quadam pellicula , oblonga adinítarlinguz , undé

T

Diit

etiamgrzcó vocabule epiglottis dici folet , qu&

adinftar januz , dum a&cer infpitamus & expirae

yui r

mus, clauditur & aperitur,

'tnr::llfl

Quó pranotató fic vox formatur & emitti-

: pulmo '

tur: prim? animal imaginatur fibi quoddam ob-

inferil

g (

jectum , pet cujus fpecies determinatur, — Ex qua

imaginatione poftmodim appetitus excitatur ad

T

edendam vocem, uthac mediante poffit ex«

x Gl

primere,id,quod anteain phantafia fibi przfigura-

[

bat. "Tuncexillo appetitu pulmones . validius

m

comptimuntur à mufculis thoracis , & intercofta-

g n

libus ; mufculiautem fic compreffi extrudunt pet

At

arteriam vocalem , a&rem anteàattra&tum : — a&t

u

illinc extrufus per viam anguftam vi magna in-

f r

-

curtit ad laryngesi/fivé ad illam cavitat em; atdue

a nO'«

ad epiglottidem — allifus frangitur & fit. fonus.

Q

Et proptereà Ariftot. 9. de Hffor. anim.ce, 2.. in-

16 ]i*

quit, praecipuum inter inftrumenta formand

jl

-

N 3

vocis

gl

198

Par; fäcunäï;ii

þl

vociseffe laryager. — Sonusill

ediftinguitur po« — | rim

ficàin ore animalis per alia infirumenta externa ,

OPGBOI

qualia funt lingua , palatsm , dentes& labia , fine.— ?

]

Wm art

quibus vox dearticulari nequit,

Porró lingua, guberoaculum cordis , vehi-

qus di

ts

eulum cogitationum , publicum zrarium totius

boni & mali &c. componitur mufculis undique

quie

e€onflitatis , quosdividit linea , utrorumdue me-

ls

€iia ; prohibeturue fubjeCtó vinculó , quafi habe-

m

nis$ , nie propter nimiam volubilitatem fuam , li-

Cupit

berius in. verbalaxetur.

Profett autem . vatios

Dota

fonos , dum diver(imodé frangit a&rem à cavitate -

Tij

afim

arterie polfam ,. atdue incidentem in amplitudi-

nem oris , ad quod pra(tandum requiritur certa-

&i

temperatura inlingua. — Immmota liogua non po-

p

teriscongrué pronuntiare D, 7. L. Scb, — Figura

*. Mi

sutem linguz eít varia, triíuica ferpentibus , bi«

Tity

fida lacertis , duplex vitulis marinis , pifcibus tota

foti,

adhzrens , leonibus & pardis imbricatz afperi-

lom

tatis.

lt

Homin! oblonga, craffa in radice , tobo-

risgratia ; lata ad percipiendos fapores & ad lit«

Yil

teras exprime

ndis , in acutum mucronem de«

finit.

fru

Palatum dicitur pars fuperior oris ; quz exe

Aun

.tenditur à faucibus usiuead dentes , fornicacum

lts

adinflar camere. & hincvocatur cxlum otis &

j

Áiga

h mux

teflodo, — Lstini palatnm appellarunt, quafi pa!t

dentizm citcumdatum.

Defervit autem cavi-

W

tate & íca^ritie fud vozsbus dearticulandis, Ia

b

ejus exteemo, duo fun: ngaämina , perquaena-

!

rium

De duditu.

SSNINUES

xiiitienl ss

üjtat j«

rium & palati maxima eít

Ufocicvtas. Sine palati

exletti,

openon poterit quis profcrre G. K. 7. .

MTA

Preterea dentes multàm conducuat ad vo-

cem articulaté cfformandam; hos enim metità

]is 1 Vehi- j

quis dixerit te&ores locutionis & vocis : hinc fi«

jum tl

ne iflis difficalter. quis exprimet certas litteras ,

; u

quales funt Z. $. R. Stant in ordine, in cancel-

lis & canalibus fuis dentes ,:&on.fecüs ac fortiffi«.

nq'ue n

ul habï-

mi clavi.

A Latitlis dentes ,. quaft edentesnun-

cupati funt , maíticant enim. & emolliunt cibos.

jm,

m n

Dotatifant netvulis , venulisque & parvis atte

ijs , colligatis connexisQue affedtü quódam tena-

; nl

mph'mäï-

ciffimo, qui ab Anatomicis nomine Gomphofeos

itur ce

appellatur. Dentium numerus ad trigefimum

(on f

plerumque pertingit , aut trigefimum fecandum :

Alijstamen nonnunquàm numerus major, alij&

ii "

bis, D

minorcontingit. lnterim major prafertut mi-

nori. Obfervat enim Hippocrates 6.. fe&.. L. a.

:ibüï [

homines diututizx vite numeró dentium przvae

zi

lere:cum econtra, quiratoshabent, brevioris

NU

vita fint,

IT

Demum etiam | Labia juremerit

'ö intet ite

f0f U

flrumenta vocis efformande ponuntur; funt

17 L'X;

enim quzdam labralia elementa , quz labijs muti-

gtf

latus nonexptefferit. Talia(unt B. 44. Provida

fagaxiue natura fubtaniiam eorum mufculis fi-

j

mul & cute ita affabré con(truxit, taliterQue

jj

invicem commifcuit, utftru&ura cjus tam cutis

, at

mufculofa , quàm mufculi catanei appellari poffit.

js I!

later hosmuículos (. quos Anatomici ajunt «f

;UW'

es

4

Ootto

rim

Pa

EE

205

d

Pars feetinda,

Lsb

Vrmoi

octo ïvocamt uaus bscciwator , cujus minifte-

!mmef'c utnuncinunam nunc in alteram par-

Nn st

tem cibos traijciat; irem vt inflanda- buccing

titno un|

dilten'ione fuá in(erviat.

Circa labia mirum elt ,

hi

quod ladorusícribit, inZE:hiopia gentem effe

fafmcæ

ncmmeAzanaghx lab- inferiore ultra menfüram

Ti toti

u/nz propendente ;. quod ip(i fale condiwunt, ne

dfatg

a€iis infe&hione computre! cat.

bt

Qarr. r. Undc otiatur in hominibus tam

Wen

mitavocomvarieras , ut vix duz po(fint voces

lony

inveniri omninó Gmiles ?

&& Vocum varietates

LA

otiri ex diver(is organis feu diverfimode affedlis ,

ho

vel confitutis fecundüm majorem vel mmorem

NUf

craifiziem vel am

plitudinem ; Hinc quia vix re-

|

T500s

peritip poffint duo ,/quorum organa vocis fint o«

p

mn:nó(imilia , quoad omnes conditiónes & qua«

o

litates , fit, quod miraoratur in hominibus vó«

Xüum

€um varietas,

Atque hinc legitur apud Spartxa-

fiy

nuJ, quod Vefcenius mger Imperator , adeó

büs

fuerit vocalis , ut in campó! oquens per mille paf-

T

fu æaüd:rpmz'.

Steator , de quó Homerus Ilmd

lt

£p. quinqvaginta fimul

clamantibus par in vg-

ts

cifrando fuit. Fecit id magnitudo & ficcitas

'Pla hi

O!'f ini.

Jon poffunt mapnam vocem formare

QO y

( ait Ac ft, de audibil ibus) quibus pulmo exiguut

Yity

vel durmn: vel denfis,

Hi enim non . multum

Düm.

aérem recipiunt , non multum extrudunt,

d

Qu

péct P

xr, 3. Cur fonus contra venennm 'Ta.

ï LT

pactola p!m* rum valeat ? certum eít, Tarantulz

L

tn0t:3 adeo pef xfwm venenup m[ï:üæn $,UL brc-

*

Vl

20I

H aol ao

Dt-l(füd "us

a, f ss at

is'*mininle-

vi octem .:'nfcr'äi . nihin ce;sïï.yi..,äm-(uacurratu—r.

eram p

Non 0 autem sliter (uccurri ac curari tali ve-

: bucnt L

peno infectus , nifi deideraum (oni modum ; ci-

nirum l

tharz pulsá 4diat : qnó auditó quantocius incipit

nten d

faltaread numeros pulfate cihliarz tamdio, do-

menfutit

nectotus fudore madsst , & tahd^m poftlongam

ndun Y

defatiganionem , effió cum fndore Venenó fanie

taciteflitustur, — Qosriturjam , «ur eger hcét

iibut t

in extremis litconfbtatus, ad cithare pulfusac

fonosé le&6 fistim furgat & chotess infliuat?

fint Y

vanld

E. Tarantüle vencnum adzó . peffiinam corporis

f&äfïtäih

humoribus imprimere qualiatem ,. ut illos fiftat

corumqoe motusimpediat, & cum vira homi-

minM

favit

nis non poffit fubfiflere tali motü humorum im-

3 lr

peditó,fit, quodeiufmodihomo à Tarantulá

mo:íus velutimortuus jaceat.— Verüm, ubi de-

s gt y

nbie V

fideritus fonus autis tympaaum pulíat , fimilis

d Spartia;-

motus abaurium tympaao ad cerebrum, àcere-

T.

bró ad vafahumorum traducitur, ubi vafailla pa-

milipi

rümcommovet , achumor velutié fomnoexci«

g

tataz ; Interea pulfatá validius cithará, atteriz ,

venz, netvi X mufculiexagitantur, & nitura

H m W'

r f

ipa conatur (eà venenó liberare continuató motü,

ii

quó venenum excutit: quo vehemenda motü la-

" !li/l!

Xantur pori , fudor egreditur ,

& cum ifto ven&f

gulult

Duim,.

Quarr. 3. Cur grylli amputató sa?iæ canea

Fe poffint? y.. Quia, cum noa refpirent , notl

jTe

lt

emittint fonos perbuccss , (e3 circad'aphragma

Íe moyent & 10 s&ceexreriori fonum illum exci-

yb

f

N f

: tant .

201

Pm; f&mnda."

Ls

Dd

figisib aumg

tant, quodtamen pi

ces facere uon poffünt, A-

liyus

pes veró & mufca exfufflant per foramina propé

| Qu

&alas & alisacrem percutiunt.

Ita Alb. M.

5 M:

UMT

Quazr, 4. Cur metuentis vox . fit tremula?

Qriori

M.quiatimore correptis calor nativus ad partes

cordi viciniores fe confert ,' & partes à corde re-

p

Quia veró ftigore membra

quem

motz frigefcunt.

contremifcunt , ut dentes,labia, lingua & alia

wl

voGisorgana , indefit, ur vox edatur tremula:

pie,

dicity.

conciliatur autem tremor in dictis membris ex

LL

immodicà fpirituum agimione , qua fubíultim

fit,

Md

| T

ARTICULUS lIL -

E

ET

fie;.

e

P

Quid fit fonus reflexus , Jroe Ecbo, :

al

unude oriatur cf- quomodo fiat 2

| Why

Confun;

Chonem pulcherrimé defcripfit Emanuel

tb

F

Thefaurus i4 /deis argut : Eftanima( inquit)

lf

inanimis, mutaíimul & facunda , loquitur fine

pron

linguá , homo non homo , voces fine flatu edit :

cbo;

imagoíinefigurà , qua voces pingit inaére fine

Generáflieam , nec filia efttua ;

Coloribus.

; tuls

Audis eam , nec vides; refpondet tibi , necteau-

| t

dit ; Eft aliquid nihil ; quod loquitur, neícit lo-

aT

À

qui , autloquitur ignara , qu& dicat ; nongtace,

E

nec latiné didicit , grzcé tamen & latiné loquitur.

, Wt

Ef s&ris Nympha , tupes loquens, fcopulusani-

| Rs

matus, flatüsfilia, infylvis habitat , " &;omnes

linguas

fl

|

"De Aud:tu

&

D d

"Lotd -l

offunt, À

Ulingu.:a;ioquätur. Tamd

iu vivit , quamdiu lo-

mitipry

queris , tuó fpirità refpirat, tuà linguá differit.

LOI

Et altet tu ; à difcedis , illa difcedit; ( redis, illa

at tremili

redit , fi moretis , illa mozitur &c.

Uerüm hac

i adpitt

Oratorié duataxat,

3 Cotde t

. Phi(icà autem loquendoEcho nihil eft aliud,

re nenit

quàm reflexio foni , (su. reperzuffio vocis, quz

w &

explicatur per reflzxionem pilz ad parietem im-

yr tret

pacte ,retrodierelientis , unde à Perfio fat.. 1.

emd

dicitur reparabilis ,

r r n - "Reparabili adjäiuzt Ecbo,

fl

Mdeít, que repercuísü , feu reverberatione

feparatur & refarcitur,

Ad hoc autem , uc fiat

hac reflexio vocis, requiritur, ut corpus repercue

tiensfi; leve & coacavum; fienini corpas moa

l,

(

firconcavum , fedplanum, voxdiffipatur. $i

vero non (icleve & xquale, fed inequale , vox

confunditur nec articulaté reciprocatur : íi verà

m

corpusfit molle & fluidum , vocemnon teflectit ,

, il

Ícd frangit, & ideo talis vox , cum non redeat ad

u n

pronuntiantem , ab iüö nonauditur, nec caufat

i ii

Echonem,

-

nus

T

Notandum autem , quemadmodum fo

diuii

rtalismittiturà eorporibus fonantibus ufque ad

T

Certum terminum ,. fpecies autem ejuídem foni

T ;X

ul:ta illud fpatium , fic etiam poteft contingere,

gt

ut Echo generetur ex reflexione foni tealis ,. vel

pl

ex teflexione fpeciei. tantüm, — ReflcCletur fo-

gjusi

nus realis , quando ifte impingit in. cozpora ob-

l;omaa

fifientia & apraad illum rcciprocandum, — Tunc

autem

j

204.

Pars fecunda,

nb pejina

autem folüm reflectitur (onus intentionalis, quan-

tigavo

do non ipfe fonus realis impingit in corpora ob-

qusti

fiftentia , fcd tantàm ejus fpecies, quefiinveniat

fiftitt

corpus lzve, & concavum , redit versüs loquen-

&iffps

tem , fitdne verborum repetitio. Id, quodA-

Bol

rift, infinuare videtur z bóc 3. [ib, text. 18. bis

firionus

verbis: Fcbo antem fit , cimab aére. unüfatló

od

propter vas deterssinans , && probibens diffundi ,

Ciront

iterums a&v vepelitur , ficut. fphara.

In quz

BI

verba ita loquiturS. D. Je. 16. — Sic igitur ine

| Ilflld ,l

telligesdumefl , . quód ad percu[fionem corporum

titu.

Jünantium aer ingyrum movetur , & [onns undi-

QUi

qiée effunditur : fi autemy antéquam bujn[modi

; Ti

gyrationes deficiant ,. fiat reverberatio aéris, f

; tmol)

moti,€ [onum defeventis ad aliquod corpus ,g3-

tttdum.

vAtiontsvevertentur in contrarium ( fic auditur

fonus.quafiex adver[o, cr bac vocatur Echo, quod

* n

Qtur

precipue fit ,. quando illud obflans , ad. quod

usf

fepercutitur aer votus ,efl aliquod corpus enca-

Wt

vnm , quafi quoddam vas determinans Q conclne

Culg

dens aérem in u unitate , Q ideo probibens tp»

h

fem dividi,ttnc enim ille aev fic nnitus Q cUMe

smuotus , quia nonpote[fl nlterius motumprotendere.

&i

propter corpus obflaus , percutit iterüm aerem, á

lt T

quo percutiebatur,eb fit motus in contrarium , fio

Voem

est accidit , qtaudo. aliquis proijeit pilam , qua

j Wl

bic fphara dicitur , C inveniens obflaculum ve-

trofilit.

0U

täsvo.

Cur veró folummodó uliimz plerumque

NT

fyllabz , quande fit Echo , sudiantur, & non in-

tfgï'l

L/

d.

20j

taseent o

| ADcfxdim.

'—-——-

ais qut

tégta vox , ratio efle poteft duplex. | 'Pr

ima eít ,

otpora o

e [

qüia a&t deferens foni fpecies , primarum fyllaba-

rumreprafentativas.facilé in allifione difpergitur

s Joqutt

& diffipatur, & unà cum illo etiam fpecies; unde

, quià

cüm remaneant , & reflc&tantur folüm fpecies po«

LW [] ! 80 M

fteriorum fyllabarum , etiam hz folz audiuntur,

t un Mi

Secunda ratio effe poteft , nempe veté totam lo«

difrni,

cütionem prolatam reflci caterüm — quia

hi

uüum verbum directà. fuit pronuntiatum poft

TE

aliud , verba prioranon audiuntur claré & élon.

mrpmm

ginguó redeuntia , fed tantüm pofterius verbum,

n n

Ubi autem u-

quod in proximo validius fonat.

jf

f,

nicum verbum prolatum eft , ultima ejus fyllaba

aifit, )

«ó modó (chabet, ac pofiremum verbum. — Ín-

fU

terdum eadem Echo eandem vocem pluries repe-

YP

titam reddit, quodexeóprovenit, quiain illo

ij

corpore reflectente diveríz funt cavitates, in qui-

;d ql/ü

bus fucceffivé plures fiunt reflexiones , eó quod

, u

una cavitas alteri refpondeat , ut contingit in fpe-

T.

culis oppofitis, quz eandem rcdduntimagincm

j

in pluribus repetitam.

( um

Hinc legitur de porticuOlympiæ,quod ean-

vmtd:rf

dem vocem fepties repetitam reddebat. — Et te.

"

fte Pau(aniá , Cereris Cheloaiz porticuseandem

4f J*

vocem terintegram reddebat. Cyzici ( ait Plie

4 W

nius/. 36. Hifor, Natural. c. 15. ) juxta pors

tam , que Thtacía vocatut , turres feptem , acCepa

tàs voces numerofiore repercu(sü multiplicant.

m

Sex etiam ac

-

féptem loca vidi

,

5 reddere vOcts

n

MBATICHIE faceres- - --

g;gr:

Canit

Bo

206

ars feeunda

-

:

—

dmsidorn

. CanitLacretius, Rouz ad Hippodromum ;

pttito

Echo o&ies fyllabas repetit. — In montibus Gayae

sttisivil

m« rupesingens eft , ita excavata , utuna vox mile

t H

liesrepetatur, & ingentem exercitum | teferat,

i p

Dondinus dgreff.. 44. de animá, teflatur, fe

tottimot

fuiffeexpertum in villà. quádam Mediolanenfis

Q

agti , inquodam infigni Palatio vigeftes multiplie

qgit

catam fui(Ie eandem vocem.

Ticini (ut fcribit

Md

Cardanus de fabtilitate l. 18. ) juxta arcem civie

tu&i

tatis , ex oflio ter & decies Echorelponlare, vocie

Ed

bus quz rcfle&tuntur ,fenfim emorienibus , au«

& ho

ditur 5 intezje&tionem autem E/ex ( inquit hifto«

f qi

ricus ) adeólanguenti & fenfim deficiente ree

lutom

mittitfornió, utextremusrnotientis gemitus. effe

Gl d

videatur :plasgentis , engentis, |NNatrat pratee

lUtisqon

reà Herberíteinius in provincia Candará ultimá

* t

l

Septentrionis,fluvium effe.qué nemo adhnc tran-

LOW

fierit metü fpcctrorum , voces enim animalium &

| m

hominum , qux citra fluvium contingunt, ultra

vt 10

fluvium ex montium & cavernarum fpeculis te«

o r

flexe fpectrorum clamores, & (trepitus exhie

bent , G auditores metu panico implent, cum t*

| vf»r: !

men nibil aiiud fint , quàm Echonesvocum cone

fu(arum.

.. Qweer. z. Cur , quó majorvox, eo velociot

Echo? , Quia vox magna ccleriter & cum im-

Wn

petü fertur ficut pila , quze quantó cum majoti im»

petü ad parietem alliditur , tantó citius refilit ?. at

l

vox debilis procedit languide,

N

ü&r.2. Curbchononfíit inter parietes

ll

-

periftro-

t -m:-

'2):'*&:::!:':»: :

207

) ag n

odremut

imri[ïromate veílitos? x. Quia teflexio non fit

bus Go

aétisà villofo corpore cum intra villos illapfus hze-

AVOE Q .

reat. — Hincreflexio maxima fit füper aquam,ma«

1

ximé politá ejus fuperficie , dummodo non fit

flatut, d

Commota.

diolind

Quar. 3, Cur mor: dicatur Ecbovite ? ;

mulip

quia ficut Echo voci , itarors vitz refípondet : fi

[/ fbl

blandé vox infonuit , f1ad artis & muficee numes

fttti c'wï-

ros & ipía quoque blanda , & mufica refonabit

Echo.

Vatt, Y

Sinautem abíona, infulfa , afpera , hiul-

bur , &

ca , horridavoxintonuit , & ipfa quoQue abfo-

quithiïlo«

num quid , hiulcum , horridumque reddet Eche,

il

Itacorrefpondet mors cum vitá, íi ad|virtutis ,

ytus. d

celi , deidue numeros vitafonuit , eundem vir-

, pale

tutis concentum mors refonabit ; fin autem her.

A ulftá

ridum aliquidà bonis moribus & honefítate abío.

o

num , molle , funeftum &c, intonuit ; & illud ip.

miliuf

fa mots intonabit , & quafi fidelis Echo , eandem

[l "

vitz vocem , eofdem (eu vitij , feu virtutis nume.

gl

rosac modulos reddet ; juxta illud : q4a/is vit4 ,

i n

wfr: cjf ita.

T

n a

ARTI CULUS IV.

qehcil

am circa Auditum , & ejus

jf

Jy?ijäellanea quad

objeik um.

"d

ii 4

^MIeres 1. ltrum auris fit memotie locus ?

Refpondet Plinius affirmativé dum fcripfit ,

,

IL61j. imam aurem omnino effe locum me-

morig,

Pc:Wf

208

Pa« fecunda,

—

— —oÓÀ

-

M.

min

niorie.

Qvota

än ita e(t accip

icndufn ^ qu:fi?l;

tur, ]

aute reveráin(it memoria , qux fifenfit va (it , ia

*

Cefebro; í1intelleChiva , in animi fubítantia refi-

] NTTD

ii u

det.Sed quia,vetut olim fions erat facrs gen'osdigie

(

ti minervasgenua mifcricordiziraauris memoria

Dez 'facra fuit,

Uide prifcó ritu ;io jis ductue

ao

roquémpiam , aijrem vellicábant, inre(tantes

ngual

np

eum , quem quefi teftem. meminiffe volehant ,

Qanty

ajentesque , £ ffo memor.

Quó ttam in Sile

inm.

noalluit Vugilus lo carmine, Ecdor 6.

Tum,

Cum canerem veger ,& pralia , Cyn: bin r euvem

birQ

M

Vellit & adinonnit : paflorem , Tytire ! pimgnes

Pk]vere operter outs , dedutlum dicerecarmene

D

o Quares 2. Quot finit przcipug vocum dif-

; hag

!

fetentiz ? m. Effe duas, acucam& gravem ? fo»

!

Tientes

nus acutus ex eo provenit, quod medium moveaes

Wi

tur crifpationibus fübtlioribus & veiocior bus;

M

fic.v. g. chordz fubtiliores «€ magis tenfze (onum

[ptti

2Cutiorem reddunt , quia videlicet parurn o&ri$

Ate

movent , & coníequenteris motas velociore(t ,

N

Q aures magis pungit , quia magis penetrat : fic

ET

voces infantum , & sdolefcentam acutiores funt ,

coHo(

quia videlicetorgana fubtiliora, quedue parum

tm:a(

aéris frangunt.

Vox autem gravior,qu movcet

Thüm

medium crifpationibus groffioribus ac magis tat«

littig

dis ; & ideo viris vo prsvior quàm fzminis.quía

-^ Qet,

viti proprernervorom & arreriarum - craffiuem

ülnta

W

ac robur plus séris movent , & confequenter f0«

ü

ngs eïo;qm tatdior, btexíonigravis G. acuti

nixe

/De Azdim;

209

odl

mixturd omis cantus & vocum harmenia naíci-

li qul"n

và ü[s D

tur , 24ufica enim nil aliudeft , 24455 diffimmilings

donorum , gravis videlicet & acuti , comvenien-

antia r *

eveplpi

414 , undelenfus audientium recreatur.

Quares

2*

?

IItrum Mufica vim habeat ad

metolia

animos permovendos ? y. Omninó Mutice vim

]ïls ii

itrelu

magnam inefíe , hujus modulis enim concitantur

in prelia animi , Mars accenditar cantu, tevo-

chhif![ !

"TT

cantut ad mauíuetudinem pe&tora , fubindé ad

6

iram concitantur. . Memoratu dignum eít & mi«

rum , quod de Erico fecundo , Daniz Rege fcri-

"ETUL]

bit Crantzius /, , Danizc. 3. Infinuavit fe apud

i

hunc citharzdus haud ignobilis, qui admirabiles

7!)1!0

TET

& propé ftupendos artis (u& co&endabar effeQus,

andf

maximeque illud ipfum,quod in humanos fenfus,

m.

(

mentesQue obtineret imperium. Rex vetbo-

rum novitate perculfus, qui nedue vim tantam

quot w

Mufica arbitraretur , continuó bominem artis

Íe lod

fpecimen edere jubet, & torpentes animos ad

furorem Martium, fipoffet , accendere, — Paruit

-txore !

ille , & ne qua nocendicauía daretur, arma om-

TCELI

nia cx aula ferri pracipit, cuflodesdue in atrio

get h

collocari, quó futentes , (i forté in rabiem ageren-

; Plf il

tur, compeíceret, Tümille capit ludere, pri-

müm quidem amariffimos , deplorantis ac defpe-

7 mom

rantis anim& threnos exorfus , omnium quot

:;g!!üf'

quotaderant , auditorum mentes, non flupore

nlS-W

ifiue

duntaxat & marore oppreffit, fed & fingultus ,

m 10'

& ubereslacrymas, flebili fuo cantü expreffit,

Tandem ubi acrioribus modulis infonuit , ccnti-

1 «l

Ó

ni'

nuo

21C

Par: femndd*id

E

Md

m—

nuo toris zdibus aulici fremere, tumultuari ,

mtwh

arma & gladios inclamare.

Rex ipfe effractis a-

ficié

Tin ;

trjj foribus,arrepto eníe quatuorconfodit, Men-

ti poftmodum reflitutus , relidto regno, & filio

cipuus

regimini przfesto , Hierofolymam . expiandorum

mahs t

homicidiorum gratiá profectus , atque in Cypro

t quon

defun&tus eft, — Scribit pratereà Dio, orar. prie

Dllatat

m de regno , Timotheum Muficum, quoties li«

o l

buerat , Alexandri M. animnum ita accendiffe can-

lite

tu , ut effzcatus rueret in attma , iterumiue miti-

tilar

Tet«

[

|

gatum , ad hilares epulas pertraxifle.

pander , quem comeíla. ficus fuffocavit , feditio-

dedi:

nem inter Lacedemonios concitatam , mufica fe-

v fti

davit. Refertetiam Sozomen: £, 4. c. 23. quod

L

Favianus Epifcopus Antiochie, Theodofium

l "',inqu

iemperatorea;ob imperatorias flatuas ab Antio-

|

f"rem.

Chenis dejectas , extrema quzqQue minitartem,

IT

! "m:lli

lugubri quodam cantu itamitigaverit, ut Impe-

rator ad mifericordiam flexüs &t injoriz oblitus ,

[iuty

poculum ipfum , quó in convivio utebatut, lacry-

ddw(

misrelpergeret. Adcà Mufice vis peraurium fen-

| DT

íus,quafiper anime veftibula, fi quando po-

lelu]

[77) 1

tentius illapfaeft, delicato lenocimio rnentem

furripit & pro libituflacat, Sed

mel |

Quares 4. Undé vis tanta in humanos ani-

Qüity

mos Mufice proveniat ? g. tàüm , quod fono v. g.

um

gravi & trifti phantafisobjetum uifte concipiat ,

" ml!,;

mxime fi verba quodue accedant ; ex fono vero

"lodui

acuto , agili, hilati obje&um jacundum ; undéin

MT

cuom

:'gnimojucunduas'. maxime' fi harmonia

Quj

natu-

De dadiuw,

2li

imesttent) je^dec—aem. i apessecontcn.

amsesri. Üb L s d

moltuti

maturali complexione conveniat , & ideo triíles

ffndis

faciléjrifli melodia, hilares hilati moventur.

(it, Mi

Tuüm maximé , quia proportio illa fonora aÉ:qQue

, &i

crifpatus per aures in corpus intrat & fpiritusanie

;iandorum

males naturz a&rez eádem proportione movet

?

Ti

ex quorum agitatione tot illi in anima affectus,

D

Dilatatisenim : Spiritibus etiam cor dilatatur &

quoti:sh.

oritur gaudium , fpiritibus veró coar&latis & ve-

vdife

lut gela conítridlis , cor etiam conftringitur & o-

duc n

titur triílitia,

k

Quares f. UtrumMufica vim habea: tne-

TO

dendi? g, Adangores & pravas animi paffiones

guíia

vel mitigandas vel Ipellendas mire valere Mufi-

"

cam. Caffiodorus 1. 2. variarum c.!40. Muf

odoltu

ea , inquit , triflitiam moxiam jucundat ,tumidos

b Anfio- V

fuvores attenuat, eruentam f«vitiam efficit blaa-

yituett

435 ,€XCitat i

A

'USAVIAPO , Oporantemeae langsoe

y It

Yem , vigilantibusreddit

faluberrimam quietem ,

oblibhy

[*nat mentis tadium ,bonisc

ogita ti&nibmþmper

(f W'

adver(um.

5 Aug. l, IO. Coz

feff. €. 33. afferit s

riut M

omnts affectns Spivitus nofl

ri, pre f[ui diverfitas

1e babere proprios modos in

u^

Vot€ ( CaBIH, QXo-

mart

vum ne[cio, quà occultà familiaritate excitentur]

Quin & Seneca ( 3. deira c, 9. Pytbagoras , ine

quit perzurbationes animi lyra componebat, Gra-

mO h g'

corum civitates, ait Martianus Capella , fenxe«

Vunt , ut animorugs corporumqze. ezorbi ad Iyya

modulos curareutur..— Ita etiam Galenus /, 4. de

Locis affett. c. 30. & Avicena docet , morbos ali-

, of

quos nontantüm levari , fed etiam omnino cutari

n

Q a

Mufi.

212

Par: fecunda:

n

EL

^

geecunmes

Mufci, — Afclepiades Muficá fanabat furdos , u

t

ttijüt

fun,

Ícribit Faber Stapulenfis, Modernus quidam

4 Niti, !

medicus , Hermanus Grube,de i£s Tarant.: (et£,

dotint

2. àrt. $. docet Muficam juvare& conducere. il-

fitos &t

lis , qui funt morfi à ferpentibus , fedare ifchiati-

Dwidis

corum doloresx , Phrenefn , fluxum fangui-

dnduob

nis &c.

titam;

Quzres 6. Utrum fonus Mufice etiam

üm ]

quid poffit contra Dzmonem ? g. Ex S, Scriptu-

ra l, 1. Regum c.16. coníflare dum David tolle-

liptas

liama

bat citbaram & percnticbat mann[na , & refocil

Sanch

labatur Saul , & melius babebat,recedebat enim

IT

ab eo Spiritus malus, — KTtrum autem id natura-

| l]lafæ 4

liter vclfupernaturalitcrcamigcrit, difputant S.

Interpretes. — Platonici dicunt demones habere

| liusor

UET

corpus aliquod fubtile , ideoque -Muficam audire

eádue commoveri,

Verüm hicerror e..— Cer-

/

!O Wwl

efle in«

ditby

tum eftenim Angelos ac demones plané

Thto

corporeos , ac puros merosQue Spiritus. Aliqui

cenfent Deum pofle fübijcere , imà de fa&o füb-

ul

fs

inde (ubijcere demonss nonnullis rebus corpos

U

rcis v. g. melodie , fumo jecoris , hyperico , ro'-

(ij,

marino &c,ita Levinus Lemnius ; & Francifcus

Valefius facra Pbilof. c. 28. — Verius

tamen €

Saulis , vi

Tuba

Davidem pfallendo fugaffe demonem

Natura»

Yonb

partim naturali , partim fupern

aturalt.

li , quia Mufica exhilarat, itaque pe

llit melancho-

Á f!puk

LY

liam , quà Damon utebatur ad Saulem. crucian-

dum, nullusenim humor magis quàm hic,. op-

(ity

inCl«

hN

portunus eft diabolo , ut homines vexet ,

tetue

—

De Ztuditu,

213

n

ftdos ,

;feïq'ue ad mzrotem , invidiam, iram , defperatio-

em, Quaré demon , qui agit pet cauías natu«

s qiit

i. [f*

rales, maximé utitur humcre Melancholico ad

nductt i

homines adigendum in angores , fcrupulos ; odia,

zixas&c. Vis,ergo natutalis Muficz & citharze

ate ld

Davidis leniens , melancholiam Saulis confiftebat

m i*

induobus. Primó , quod diverteret cjusphan-

f tit

taíiamà triftium rerum cogitatione, ad attenden-

dum letis modulis, Scecundó , quod ipía vo-

$ Serph

ilb

luptas cantus eum exhilaratet , itaque mclancho-

liam abigeretvelminueret, Ita Lyran. Abulens;

, Ü nfä(f[

jlut t

Sanchez & alij. — Verüm potior vis hujus citha-

rg erst füpernaturalis , nimirum quod David ci-

id at

[pnlant *

tharz pulíu mentem fuam excitabat , ut ferven-

tius oraret Deum | pro Saulis falute : unde Deus

e hibttt

eum exaudiens , ob preces & merita Davidis abi-

d

gebat Damonemià Saule, Ita Jofephus( qui ad-

g, U

dit Davidem citharizando , píalmos recitaffe )

"T

Theod. Lyran.Serarius &c.

Imo Angelomus ,

,

Eucherius, & Venerabilis Beda nofter ceafent ,

&

y a

malum Spiritum pulfum à — Saule virtute crucis

Chrifti futurz , cujus typus erat cithara Davi«

titüs n

dis.

g

Quzres 7. Ex qua materia conflanda fit

um

Tuba , quá homines ad judicium | univeríale con-

vocabuntur? g. Feralem illam , mortuorum 6

Wufl' *

fepulchris evocatricem tubam , jam olim Sopho-

i

nias aure Prophetica audivit , cum diem judicij ,

«qucitte

diem tube C claggoris appellavit.

Quod con-

t OP

firmans Apoftolus git: cáget enim tuba G

MOT-:

h [

j

$771

u

Pars feeunda;

£ 'x'4—

" ü RI "«Q.j*w»c ;

gtf eese

tut refurgmt incorrupti,

Erit hic tube cantus

Q

admodum fonorus ,utindicant illa verba Mat:h,

at

24.cttm tuba ? voce magná.

Unde fupervaca.

T

-mea fuit cura & follicitudo cujuídam furdaftri ,

qnsde

Áibis.

qui moriens fepeliri petivitjuxta cadaver alicujus

- adolefcentis beneauriti, quinon multo ante de-

Áilemd

cefferat ,ut daro figno tubz per fepulchralem So-

( turac

'€ium, pofíet à fomno mortis excitari./. Ex quà

(

porró materia pregtrandis hac tuba formanda fit,

oef

curiose inquiront nonnulli s inter quos non de-

it vt

Vatistu

funttefie Saliano , qui exifliment , eam ex argen-

to aut ere, velaliaquapiam fonora materia cone

Mon n

fituendam.

mm:

S. Anfelmus in Elvcidario putat,tu

bam i(1sr sb Angelis fabticatum iri eádem — feré

Tita,

ex materid , quà ipfiad fnorum corporum come

|

pofun

pofitionem utuntur.

Sed reverá in retam obícue

j

i

tlus

1a, tamque à notitia meütis noflre remotà , prze

| us

Ict in certas conjecturas, nihil afferri poteft.

Phang|

. Quares 8, cur qui fürdi ab ortu . naturae

temau

füpt , ijdem & mutiplerumque vivant? & Qui

Vide

nundQuamaudierünt, hi fari nequeunt. — Medicis

Qie

tamen placet, utparidem nervorumfit, cujus

d

pars alteraad linguam, altera ad aures usque por-

tnin

ripatur , atque ita neceffe fit comimunem accidere

liend

affzclionem.

Verüóm mutos fieri , qui ex mor-

quim

bofurdefcunt, negant , proptereà quod pars al*

tcratantum , quz (cilicet audiendi officio delega-

: ptri

ta cft, fuas vires amiferit:& mutos quedue eadem

fah

ex cau(a non

n';

Cs

n

Á

f

*

ardos addi affirmant j quod

lal

videticet aterius nervi, lingus accomtmodati lzfío

eít,

tit

Qua

-De'Az;Ji?u.

ts eer v

[ - Al

Ms

t

"

be rl

Quares 9. Cur aliqui prz n miofono (ur-

r Mï[ïbl

deícant ? &. Vel quia ex nimiaconcuffione capitis,

qua fit in grandi (onoaliquis humor in orgsnum

fv

firdidr

aurisdelabitur , aut membranula ,quz eft valdé.

fübtilis & aurem interné obtegit , rumpitur , vel

t d

Q dntedt

faltem durefcit, . atjue ita non tam facile movee.

nl 9

tur ac eíLopus mover: , ut fiat auditio,

Quares 10.. Anpra(laret, fi unicnm in

m

mandi

otbe foret idioma? Videtur quod non ? Eft enim

in varietate venuítas,

Infuaviseft Mufica, nifi

TM

vatiarum vocum harmoniá temperetur.

Natura

DT

at

non unum avibus , fedvaria vocum indidit diícrie

mina,

Idiomatum diver(itate copulantur pro-

)puta

hm f5

vincim. Inpublico cetu arcana mentis invicem

It Cottis

poffunt communicari.

Verüm videtur longé

*

melius , (i unicum tantüm foret in orbe idioma

9

sotftts »

linguarum enim unitatem ut. primavam in hu-

tä 1 ?!æf :

manz focietatis delitias inftitoit Deus ; diverfitae

d.

tem autem linguarum , in juftam peccati penam

m

p Q

vindex Nemefis decrevit, lila pacis. && concor-

dia filia , -difcordiarum ifthzc in Babylonia turri

Melit

matetexftitit. — Et,cum homo ex natura fua fit

? al !

(

animal fociabile , nihil magis conduceret ad ítabi-

liendum augendumque humanz focietatis fzdus ,

qadtt

7 [mofe

quàm unitas linguarum.

Sic omue folum erit

4j d

patria.

Quares 1 1. Quá linguá fanGi fint ufari in

k

a

czlo ? Nonnulli,quos citat Galatinus , opinantuür,

lanctos locuturos linguá latina.

P. Salmeron fen-

j quod

tit ; effe probabile & pium credere , - omnibus lia-

Llilærw

4

guis

Qu

-

z16

esaenispcoriis

Pars j&äu?la;

n—-

Qicuan

Qsl ass

guis in Czlo Deumn cclcbranddm , cui co

níen-

futoram

tiunt Palatius , Barcadius , Alphonfus Mendoza &

fum mix

ali. Aj credunt eos ufuros , lingua patria, cui

3 loni,

in hac vita affaeverant ; hoc enim non modicam

Qum hon

dübitan?

ipés aff:rt voluptatem, dulciüsenim ab unóquo-

Qucfufcipiter, quod patrio idiomate nzrratur,

, gun l

Alij cenfent ,bzatos in czloufutoslinguá nova ,

joxta illud S.Scripmræ: eccenova facio omnia :

€:go & lingua nova erit.

Unde & Paulus dixitg

o

$

Hvoue ceffabunt , id eft ( ut intellizit Henao )

quz defacto funtinufa & nove à Deo infun-

dentür.

Bsatos Caelites linguá. Hebraeá in czlo

víuros plures exiltimant , ut nofler Hzymo , Re«

(

migius Buftus citans. S. I(idorum Hifpalenfem ,

j

h

]

Chaffaneus , Vigaerius , Tirinas, Arias Monta-

v

ii

sus& plures 31j ; Habraica enim lingua , prí-

ma fuit omnium , quá & Adamusin paradyío &

B

Chriftus ipfemet in terris u(us eft;imo in veteri te-

| Qu

ftamento hác eá i& linguá per S. Angelos fuosDeus

df

locutus eft Prophet:s.

Et hine vocatur etiam 52-

[

€ra li:-zgmzw

Id quód valdé probabile eft : inte-

rim tamen beatos in Cxlo habituros donum os

ln

mniumlnguarum , non videtur effedubium ,

lior

quia hoc donum eft. perfeclio (ine imperfectio-

Ün,

ne , decens maximé (tatum beatorum. ^

lüter

Quzrss 12. Quánam — ergo linguá damnati

4 d

fint locuturi in inferao ? Reípondent Lorinus ,

d

Salas & alij , eoslozuturoslingüánova , hiulca ,

Du

& afpera , per Damonem repertá, — Probabilius

alij cenfent , in infetno , (icut in turti Babylonica,

U

futu»

DeOdorats,

217

tsb

ass

od

CR

| Conltn

futuram idiomstum confuüfionem , & .lingua-

edon t

tum mixturam z2 hazc enim hominem alienat. ab

atfid, Q

homine , ita ut libentius fir cum cane fuo , quà

modicat

cum homine alieno , tefte D. Aug. & hinc non

&

&

Vtoquo

dubitandum qintanta näaematum confufio mae

fottatif

gnam damnatis iit allatura atflictionem.

UE

( m

ulus dj

1

Tepcueiepu EDUQu

H )

U

DeOdoratu.

; ndi

o

imo,Me

(5

$OftafpeQüs & auditüs contem:

jlert

d

E

Met

E

49

*J plationem, fübfequitur doctri-

&

j

nzordine tractatio odoratüs ,

uj

propter affinitatem & cognationem ;

vetctii

quam hic fenfus cum illis habet. Tractat

gosnt

deifto, eódem ordine ,

Ariftoteles ;5

m

praf. 1. 2.6.9

.€*Io. ubi præf'crc odora-

) mr

tum Guftul& Ta&ui ,

um of

quoniam fubti-

um ,

lior eft ejus operatio, ideod que nobilior,

Unde olfactus etiam cenfetur. medius

(l

interfenfus externos ; quippe vifus &

i

auditus attingunt íua objecta é. locis val-

1US «

déremotis ; Guítus veró & Tacus non

d

percipiunt , nifi fibi attigua: olfadtus ve-

yplls

ró attingitex mediocri dl&cu tià,

Hinc

';) nid

f

O ;

ait

at

Par:s fecunda.

|

aicïrifï. de fenfib. c. s. odoratus mediss e/l

[

i

plex cR.;

e videtur ipter Tai]m ei Guflum c Vi[um

€ Aunditum.

Quare fit

EM

aletih

QUAESTIO L

Qu lon

Va v

i

Deorgano odorats.

qu m

li

ARTICULUS I,

fOH!gu

Ditts g

Defirmclurá propria Odoratus,

trdhur

Mnibus certé notum eft, odotatui pbtiilï-

Wpt

; mum defervire nafum , in omnibus animae

fU! ln

libus, quze tefpirant , & eóprazdita funr,

Quz

Cl

veró non refpirant, & carent naribus , im aliá

— Em

n

corporis parte odoratum habent; alia namque

IT

B

brauchijs , alia fiftulis , alia precin&tü quodam,ut

inícQa, odotes fentiunt ,. referente ctiam Ari-

Datte

ftotele l, 2.de Part. animal, c, 16. Hancob

-

Vi

Caulam naíus collocatur ia alto, ut odores tantó

p

lt

expeditius , quippe qui furfam vergunt , reci«

|

piat.

De (ublimi enimlocó &audiuntur & vi-

pti

denturcommodius objeGa, Pariter odotes quo-

que in fublime latos, norinm fenfus taritó prom«

IT

ptius excipit.

Hs autem nares , ficiei noftre

1 Ur

.

complementum effe , tantundem , quantum czte-

"hort

ras partes , fatetur Andreas Laurent. ]. 11. dum

t

git: Iäe/? nkjb venuflas, ( quid regitm qeuafi |

fllpgl

pecultaris quedamin eó dexteritas uiteat,

ï

lisi

Ufus

De O'domqm.' *

D

abnidl

:

219

s d

hi

Ufus membti hujusf non unus, fíed multi«

*j

plex eft.nam primó «t inftrumentum , per quod

1

L

odorcs omnes , (icut & fztores cum fpeciebus fuis

adcerebrum u(Quepertingunt, Unde animantia,

qua longiores habentnares , lagaciora funt.. Pri-

vaum veró elephautis naris prolixa. & inanfra-

&un flexibilisalius etiam eft ufus , nempeidem ,

qui manus , uttradit Arift./. 1. de Piffor. animz. c.

Ji.Dnam eácibos tam ficcos, quam humidos

coll'gunt , & inosadmovent, — Secundó per has

nares attrahitur & emittituratr? cajus una pars

W?f.

tracta irrepit ad cerebrum, altera in cor & pulmo-

'Tertió-defervit. 0a-

| pbrifïx-

nes petquzdam foramina.

, 4nite

fus per modum canalis , unde excrementa

U

Capitts & cerebri defluapt , & muícofa eluvies e-

n

fnungitor , idcodue declivi meató patet.

Quar-

munqt

tó diflinguendz voci non modicum nates contti«

buunt, quodinijs animadvertitur, quibus hze

Qf il

an Af

partes defectuofíz aut diftortze — funt , ficuti &

Fa

cilia , & oculi & aures ; atue ita natuta tanQuam

T

provida mater ptoportionum , hanc. quoQue pate

j j

tem bipartiti veluit , proximam & pene hi fue

perioribus annexam.

/ & Vi-

...

u

In . organo olfa&tás funt alix partesexter

n2 , alie interznz.

In externó nasó ttia. fünt of-

pmül*

gl

fa,unum uttinjue, quz tertium ab ethmoide

qt.

exortum , veluti pariesinterjectus. difterminant,

du

Ferüritur hecofaad medium duntaxat nafi, quod

fupeteít, cartilaeineum eft 5 Si. enim offeus to-

d

tus effet , non poffet facilémungi , imà pericue

Ut

lum

210

Pars [ecunda,

oinansd

imMaeaeemnuced5 C*seóvus rugu m qufemumpe. GEMERSS

p

N

lum effet , ne forté perCuffione vel incursü quó-

damqueflaretur. — ltaque fic frabrefieri debuit

timitor

abartifice naturá , utíine effraclione facilé fuflie

* efum

nere contufionem vel offenfionem poffit,

a

Quinus eft cartilaginum numerus , dug fu-

; f

periores , abafperioribus offibus derivatz , tres

maní

inferiores, quarum binz , quis ad latera funt, pet

vitdttr

modum tuberculi ,' proptet refpirationem mobi-

yt"xma

les fabricatz funt, pennarum vel alarum nomine

tut«

"T'ertia interfinis vel media vocatur ,

nuncupata.

fa dl(

propter quod prafatas binss interfecat, —Fores

tutp

item , qua illic patent, cavernz nominantur , ex*

duot

cernendo mucori & refpirationi de(tinatee : mo-

quos

ventur autem prolibitu, per mufculos quoídam ,

mojl

"s

quorum duo fe dilatant, — H« partesprincipium

|

füumacutum & carnofum à frontc habent : reli-

J;

tetfn

quiduz adviciniam fe labrorum reftringunt :

)gx St(

€x quo proinde fit,ut , cum per nares quid attra-

ld

bimus , fimul etiam fuperius labrum reítringatur.

LÀ

m

Venzenarium plersdue à (ingulari derivantur

*

ii

arterias fuas recipit abijs, qua carotides nomi-

mq

mantur ; n«rvos veró à tertid conjugatione.

QO-

dà

mnisilla pars , que cartilaginibus conffat , dua«

lit

bus membranis cingitur, unáexterná, alterá in-

til,

terna, quarumillaeft zbsQue pinguedine, mein

inf

molemimmeníam increícat : Interria pinguis elt,

ptt

utnares femper pateant 5 & ne caro fuccrefcens

[

eaídem anguftiet & concludat.

Summitas naft

N

ob rotuaditatem füam globus vel otbiculus appel-

l

latur.

1

l

Na-

De bdorntu;

221

RRR adn s

"—

[ -s d

Nafus autem internus duashabet pattes. ,

Utsiqu

ri debui

nimirum duas caruncufas papillares, que & pro«

vll

ceffus mamillares dicuntur ; quod mamillatum

h

Í

fimilitudinem referant.

Item os unicum.

In

du

medià frontis bafi fitum os ethmoides ad (um«

qe, t

mam fertut nafi radicem , narium totam fereé ca«

nl p

vitatem opplens.

Tresillius offis funt partes:

emm

prima multis foraminibus pervia , cribrola dici-

Y form

tut.: Secunda in narium cavitate rara GC fungo-

) VOGIUI;

a, dicitur fpongiófa : tertia tenuis & levis , voca-

t Iu

turplana. n fuperiore illorum offium parte ,

TU LU

duo éminent tubercula ficut mamillarum papille,

20

quos proceffus vocant mamillares ; nervi funt

uolduti

molliffimi à cerebro prodeuntes.

Quares 1. Quenam . conje&urse circa in-

pcpium

"n a

ternam conftitutionem à nasó defumi poffiat ?

tt*

X.. Sequentes ; llli enim qui valdé patentes nares

id at

habent , prudentià pollere dicuntur ; quia cere-

ingit

brum optimé perflatur , atue adeó liberius eíft ,

yantil

aba&aícilicer fuligine. INafus Aquilinus, etíi

s on

magnanimos, crudelestamen; rapsces G au-

"

daces , quandodae iraícibiles , vindicativosdeno-

h dül'

tat. — Quodfi in corpore flavá bili abundante fue-

pef I

rit ; deteriorisanimi indicium eft , minus tamen

gt

infanguineo. —Nafus fimusfolet effefignum im«

If Cn!

petuofi , & (i fit latior, in medioq: ead fummum

Á

ee

declinet, verbofi, mendacis & irafcibilis. — Si in

Ó 03&

extremo groffus , concupifcentis & abjecli , quan-

doQucetiam fegniseít, — Hatamen leves dunta-

d

xatíuntconjecture, Caterum legitur. Perfas

N

amáf.

222

Part fecunda.

iib o

aæä&c & honoráffe

illos, quibus pafus acuncus

Mj

€rat ,quos etiam gryphos nominant , fimilitadine

Egregi

fumptá ab animali bóc ; arbitrantur enim fignum

pulchritudinis effe , quod catera longé antecel-

ï Qu'qüäa

la. Quam ob caufam Cyrus Rex eorum pó«

: Digni

tentiffimus , referente Plutarcho, & Rod'gino

Eff»g:m

genti fuz acceptiffimus erat propter aduncum na-

Clar

fum.

Jovius refert , Machometum fecundum

Regem Turcarum usdueadeó aduncum . babuife

| Utm«

nafum & prominentem , ut eum é medio ron fe-

frci

cus ac proboícidem quandam protenderet , qua

faere

infinefuo ipía propemodum labia contingeret.

(

De cujusnasó cancrepoterat Muretus :

Cipll

Qitq

$i tuus ad folem fl'atuatur nafuss biante

i,

Ore ,tuis , di[ces dentibus bora quota eff,

1 qiuf

- De Carolo V. idem ipfe refert, quod nafurn

DT

|

&U

mediocriter aquilinum — habuerit, — Cufpinus de

|

(

Rudolpho lImperatore metminit, quod naturà

lt A

«um naribus tam elevatis dotárit , ut aliquando ,

Qu

cum Morioni cuidam pracepiffet per. anguftum

k&

iter tranfire ad milites , facete & dicaciter illere-

1

'düm

fponderit , impediri fe nafo imperatoris : Ille veró

manu nafüm prehendens , ait;tranfi, impedimen-

fum(

d.

tum fublatum eft, Et certé nafus mediocritet

imagnus ,olim ma

lo

jeftatis index fuit : hinp cecinit

:

Balde i« Urania :

^ Atongi

L

il

M»go-

Al

- De Odoraiu;

: 5:;

a s

asss

"

GRGUEA, gp 20202

p

Is acuntit

Majeflatemolim . uafus vegnantibus addit ,

mlitadin

Egregios index arguit ifle. uivos,

n ügnum»

Quique aquila in morem madicé curvatwr. & ?x-]

;& antece

Ht ,

gtum pó«

Dignior eff aguilis , Imperiogue Xovis.

quguo ;

Effigses veterum luflrentur ab alpibus usque,

TOUTUITIE

Claruit boc figno Romulus atque Remus.

[econdim

Li

T

Ut meritó ejufmodiNafones & Aquilini ob hane

10 atl

fpecialem prerogativam & Imperatorium cha-

racterem fibi poffint gratulari.

tet, (

Quares 2. Cur fereomnes , qui crifpo funt

niipgt

capillo, refinato fint nafo ? w, nafum cartilaginem

eífe , ac participare naturam offis , in calidioribus

autem , quales funt /Ethiopes & generatitn ij ,

/

quicrifpo fünt capillo , materiacraffor , qua in

offacederefolet, minuscreícit; Hinc js, qui

j osum

crifpo (unt capillo , pau!ó attollitur nafus,

x d

Qusres 5, Curinflammetur naíus ac rube-

d at

fcat , uci G oculi ,quando . quis vehementer iraf-

fquando,

citur?y. ld provenireex vi fanguinis , qui à bi-

süllut

lc & coide illuc mandatur , cum; przterea iracune

rilte

dum cíle martialisanimi proprium fit ; antiqui nae

^

Jf vtb

fum ( ficut docent obí

ervatorum doctiffimi ) de-

(irtt

dicávere Marti; cumque hic focius fit Veneris ,

prrit

Metopofcopi dixerunt , heminem , cui plurimze

cccmiF

"—

Írontis fummitati linez infident ,. diffolutum in

in libidinofis aCtionibuseffz; quodtamen ( cum

nullaratio nec fundamentum fuffragati vidcatutf)

Mi

nullam omninó fideim meretur,

Ambo hi affe-

Qus,

Pkr: fecunda,

lo

&us , ira vidalicetäc libid

0 , tantá folicitudine re-

paooi

frznandifunt, quàm efi noxium impendiffe qua»

| vitodot;

drigas, qne folutó frenó ad precipitium ferun«

ln.

tur, " De Iracundii Bafilliusinquit: /ra bowinem

- Authote

prorfnus efferat , d& precipiti cuvfn. nimis ad pra-

fidis t

cipitium properans, . De concu

pi[cx»bi!i appccif

. Qusatti

tü Poéta canit:

ia

"us

Quid faciest. facies, veneriscum Veneris antel

ANen fedeas , fcd eas ,me pereas , per eas,

B

| ltnilm

Queres 4. Curümi eraveolentis & fætidä

Alj

naris 6nt? &. Quia cum aér per longarum narium

lüs ] ,d[c

nity;

cochleam & labyrinthum non purgetur , pulmo-

nes & cerebrum malé afficit,

Ádde , quod ob-

liamexpï

ftructis meatibus, humor & tractus ille ,

qüO COH;-,

Qs ntty

tinetur , computreícit & putet,

ïumsll

]

]

ARTICULUS ,

N

|

t

Quater

In quá parte vefideat fenforium [en vis

i

odorandsi?

— Ql

-T Xpofitá odorstoriz officinz fabricl , reflat

l füpgfj

. luny

modó inquirendum , inquánam parte refi-

ano;

deat visodorandi.

Quemadmodum enim alio«

ui lr

rumíenfuum organa variis conflant partibus ,

quarum,unam ramen precipuam effe oportet ,

E mm !

qua Íe habeat per modum fenforij , ut in visü eífe

| &mï

diximus humo:lvæm cryftallinum , ita pariterin or«

Dj

gano

G

aR

-

*De Odoratu; :

22$

n st

UOAT T gamastapsueugo

citudine .

gano odoratüs unam partem effe convenit , inquá

endifeq vis odorandi precipua refideat,

um feryt

4 htyiti

In hác autem affignandà non conveniunt

Authores: aliquienim. contendunt proprium ol«

nid p

. factüs fenforium non effe in aliquá narium parte ,

Bll p

quas atticuló precedenti enarravimus , fed effein

ipfis anterioribus partibus , five finibus cerebri ,

* adquos tümaér attractus tüm odores penetrant.

onerit iil

r dl

]ta fentitGalé.4. 8.de uf part.c.6.& itaexponitGae

lenifententiamValefius /.2, controv.AMedic. c.24.

d d

Alij fentiunt vim odorandi & íenforium odora-

g u

tàs , effe in nafo,manzfeflum efl, quod inflrumenta

m

odoratsis unt nafus , ait Averr.

Quam fÍenten«

tiamexplicantalij , quod vis ifla infideat in ra-

quod p

mis netvorum derivatisà cerebró , usdue ad na-

W (0f

fum , quosalij vocant nafi membranam, ut in-

uit Ruy: 7ra£. de fenst olfal.. q. 3. IdemQue

í

E

ré tuentur Valles & Suarez /. 3. de animá €. 23«

[

quatenus docent refidere in interiori parte nafi.

( Ju i

Communis tamen & | verior fententia eft ,

quz tradit, potentiam odorativam effein parte

fupetioti & propinguiori cerebro , fcilicet in ca«

runculis mamillaribus : Eít etiam hzcfíententia

j, i

ytc t

conformior Arifloteli /, de fezs&; & fenfili c. 2«

ubi tradit inftrumentum odoratüs effe circa cete«

hjm ii

j ,

brum , idemdue confirmat S, D. eo locó Ie1. 2 .

gt 7

Probatur autem conclufio Primó ex reje-

Visü Cüc

&ionealiarnmfententiarum ; — quia in nulló alió

jv

meliüs collocari potuit vis odorandi. Non in

Ut Yo-

" E"fbfö autanterioribus ejus ventriculis ;

. lebat

as

ass r

226

Par: :/äcunddg

Áttopt

lebat Ga!en': quia fenforitim cujuscunque fensüs

Jp80

debet fentire ; fed fübftantia. cerebri non fenuit üt

conflat ex Arift. l, 1. de part. animal. c. . l. 2.lubi

l

tll

inquit: 4

uod attem cerebrum nullam babeat con-

Yi

dinsitatem ad — pavtes fentientes ,

manife[i um

A

üm q

efl ,ex intuit& C magis exeo

,quod cum tangi-

tf

jm €c. — Exconftat expes

£ur ,nnllum cffcit fen

p

fientià, quodchirurg

iex capitibus vulneratis ,

at

frufla fubílanriz — cerebri

aliquando extrahant

dum,

ab(4ue dolore. Hac ratione

nituntur potiffi-

aut,

z fenfitiv2 in corde

müm;lli, quifedem potenti

—

Im,q

collocant.

Deinde quia

balitus odoriferi

Qd

brum, ideoquc opor-

tandem commeant in Ccre

[

xplorator , qui

Áorium

tet , ut prius exiflat fenfuseorum e

difcernat bonum halitumà maló , né hic fubitó

V

aocumentum inferat cerebro,

.

B

N«c etiam odoratus exi

ftit in nàrium tunis

l y

, quia f1 odo-

ei,, five in nervo per nares expansó

Con

randi vis in e tunica coníifteret , cum hzc ad ex-

Went

timas usque nafi partes & oras defcendat , feque-

titm

rctur rem odoratam ipfis admotam , absque ins

tiof

fpiratione mox fentiri

, quod eft contra experien-

deil

tiam. lrem,quianarium nervi. inítituti Ífunta

bif [

tangendi,non olfaciendi munus ; nec eandem tefme

Dein

criem ta&tus & olfaétus requirunt.

ïibüsl

Necetiam odoratus exi

ftit in duobus mea-

a*

E

li

hi funt viz &

tibus, ut volebat Averroes : nam

W

canales , per quos tranfit refpiratus aét ? ünde non

Crie

poffantftatui fenforium. — Sed nedue in offe

brofo, hoc enim eít expers fensüs utpote va

ldé

füavj

n Ci«

-

duquxf Nediue in cartilagine ; quia fic no

-

Íet

*De Odoratu.

227

d

fet opusreípirandi interiüs ad olfacicnduh*x , led

ge enti

in ipsó narium ingrefsü fieret odoratus,

fentit i

Reflatergo utdicamus, in carunculis ma«

] ll Z'IIuhï L

millaribus refidere facultatem odorandi , hi enim

tf (Ih

videntur aptiffime ad percipiendum odorem ;

af

tüm quiafunt fpongiofe & facilé moventur à

f Mngi-

refpiratione , eáqdue pofità fpirantem odorem

hi ege

qttali ,

ercipiunt ; tüm etíiam, quia ex propinguitate

adcerebrum pravalet in. ijs frigidum & humi-

quet

dum , ut patet ex affiduó fluxü humoris mucofi ;

| ponlü"

atdue adeó aptiffimae funt ad percipiendum odo-

jin a

4

rem , qui eft qualitas ficca G calida , feu oritur ex

L

odurit

Calidà & ficcá exhalatione , ut infra dicam.

Dices 1. Cum Galeno :illud eft verum fen«

TOR qüï

forium olfaQs , quod tecreaturaut leditur bonig

chi s

velmalis odotibus : fed cerebrum recreatur aut

lzditurà bonis & malisodoribus: ergocerebrum

g

erit in. anteriori parte inftrumentum odotatüs,

i

Confirmatur : tale oportet éffe odoratüs inflru-«

menturm , quales ipfiodores funt, ut inter potens

T kqm'

tiam & objectum cognatio , debitadue propor-

bsquc M'

tio fervetur: cumigitut odores halitu & vapore

p

defiliant ,. halituofum vaporofumque effe debe-:

j fj

bit odorandi inftrumentum ,' quale e(t cerebrutm,

hu

Deinde fi vis odorandi non confi(teret in anterios

ribus cerebri ventriculis , quorfum aér infpiratios;

u;mü'

nis motü fubit , non exi

getetur infpiratio ad cap-l

1

T N

tandos odores.

udcnüü

X. Cerebrum quidem mirificé recreari ex

du

ledidue . ex tettis odoribus,

fuavitate odorum ,

Ves

T iL

L

ft

2258

Pars fecunda.

p

verüm ex hoc non fequitur, cerebrum effe ve-

, pon,

rumfíeníorium olfa&tüs; fed odores tranfeunt

od

per nares & per proceffus mamillates , — qui funt

Q,u

proprium odoratüs organum , & pertingunt ad

hat

cerebrum , & hác viá ipfum afficiunt.Ex co ergo ,

Qum C

quod ab odoribus cerebrum afficiatur,non colligi-

ftigid

tur,ab có fenüiti odores , fed affici bentficis qualie

h,

tatibus , quz halitum fumeum , odoremve inhae

:

litü herentem comitantur,

Adconfiim, w. r€»

lenfu;

quiri aliquam cognationem & proportionem in«

Qum.

terorganum & objedlum ; & hanc, quantum

fatis fit , inveniti inter tubetcola& odorem ; ha«

quide

bent enim illa. ficcitatem calori admixtam, ficut

quiti

puuo

odot : cerebrum veró prahumidó halitü fcacet j

lpicu

& infuper defunt ei alig commoditates ad. olfa»

élionem adminiftrandam .

Qoten

Ad pcfiremum &

tl

WNos egere infpitationc G attra&tione aétis ad odo»

fifim

randum , quia fenforium odoratüs difiat ab extree

&h

mitate narium , & eft (upra nares , utdictum.

Dices 2. Facultas odora:üsnon elt in cetee

Vi

ff

bió : ergo nec in carunculis mamillaribus, Con-

t

flat coníeq. he enim caruncule íunt ejuídem

Yi

fubftantie cum cerebró: ergo (i hoc;utpote impo-

]t«

tensfenrire , non eftorganum edoratós , neQue

carunculz mamillares etunt,

Cper

E. Conc. Ant. nego confeq, ad probat. 3t.

p

Carunculasillas reverá effe diveríe fubítantis à

Mi

LOT

fubftantiá cerebri ; funt enim quedam catoíp on«

lllhg«

giofa » & cooflant materiá mapis compactá ae

1n

us ape

ttà)

inus frgidá , atjue ita ad olfaciendi mun

qor.

Dices

-

229

YDe 040(42!42 *

l

Dices 2, Senforium bdomas—zin illà debet

17

! cum

tranltut

poni , quod niàjorem habet proporticnerr

objectó cdorabili , ac proinde cum celidó & T

qului

có , ex quibusodor folet generati ; fed carunculz

tingunt:d

mamillares non. habent ejufmod! proporionem

lts

-

cum calidó & ficcó , participant enim plus de

nl

frigidó & humicó , quia funt contuigue ceree

iti qui

qe nl

IO.

9. Senforinm oderatüs, ficut & aliotum

mo W' m

oner J

fenfuum , debete exiftere in. eó fubjecló, quod

cum objecto habet majotem proportiosiem , noRt

qu&utüm

quidem (imilitudinis fed receprionis , quaális f&«

q;

quiritur inter ativum & paffivum , ideoqne fu-

iffhy n

periusdiximus , organum visüs debere eíle per-

ileut )

ípicoum & auditüs immobile , utambo fint. in

ad dl

potentidadomnescolores & fonos. Ac proin«

ff R* [

de i(te catunculz mamillares vel có. ipsó funt aps

T

tiffimum organum olfactüs , quia carent calidó

i ol

& humido , ut exiftant nempe in potentiá paffi«

durti

váad calidum & humidum , ex quibus odor pro»

WT

ficifcitur; quomodo enimaliàs poffent. illud per-

I CUH'

cipere velab eoimmutati? cum neque fenfozium

: cjüfdm

visüs & auditis poffent obje&torum (uorum,neme

yin

!

pe colorum , fonorumque differentias probé per-

T nng

cipere , fialiquem illorum precontinerent.

d olfacimus , intra

Quar. 1.Cur,cum qui

pbäf- g' V

!j

nosaérem attrahamus ? g. [d. eff- refundendum

u

inearunculas mamillates , hz? enim funt inflae

tuberculorum, quadilata ntur ,- dum a&ren at«

| 3&5"

eahimus, cum repellimus. ftringuniur j fnat

etiam

T ?

P ;

Dms. |

d

[

Dar « fecuinda,

z

a

etiam plüriipüm pc;;o(æ; odores' ergo attrahi-

mus, utporos ingrediantur , fiatdue olfactio,

-

Pices, quia olfsctam habentin! exteriori parte: ,

non egent hac attractione,

Et ficati oculi, in

quibus animalibus funt molles ,. habentfua tegu-

menta , itaolfactus in illis , quz refpirant , habet

Ü

fuasvalvulas , quas ; dum odorem attra—himusï' »

(s

apcrimus.

Quzr. 2. Utrüim nafas. hominis poffit per-

cipere plures odorum differentias ,, quàm ceetera

anitnantia? , Negativé: Ita enim fentire vide-

tu* Atift, . de fezf. c. 4. ubi ait, , nosjpeífimum

haberc aliorum animantium olfactam ; hoc . au-

tti

ha

tem minime afferuiffet , (i crederet hominem plu-

Aqm

res odorum diffcrentias penetrare , cum id majo-

ris fitperfectionis, quàm longiori diftantiá pau-

Wt

dir

ciotes lentire; (iquidem is, qui plures. petcipit ,

bus

fimpliciter. dicitur magis . comprehendere obje-

Cum: &in hoc faltem cognitionis genere pr&a

W

"

ftantiüs videtar , plara minus intensé , quàm pau«

"u

ciora intenfiüs dignofceae.

Ü

D

)

di

la

f

X

m

Ü

QU -

Y

$onw»

icncicitl p m

d

alttde

^ QUAESTIO lL

olfadi 1

fti partcï,

De medz'q odqratäs.

xuli, d

ARTICULUS I

(us g

y., hi

m odoratis fit a£r 2'9'*:

^

rahimus ,

Urunmedia

| aqw ?

vf p

m

Udd aérfit medium , ptl»pagand.is odoribus

Jipe v

apuffivum ;

tencat LT

niver(i, iddue docuit

Arítoteles cüm in /

bris de animal. non femel. :

pc[ümum

lo d

tüm 4e fevfib.c.q. & in Text. 97. hajus libri aje-

bat: olfatius efl- per medium , vt aérem u

p

40H47D.

Conftat id eti

am tatione & experientiá,

jdmd? Y

ntidodores percipimus.

t

gt

dum ex aliquali difta

ctcipih

dumetiamcorpus o

dogofum admovemus nati-

«

bus , attrahimu: aérem ,

ut per eum tanquàm pet

"T

medium odor devehatur ve

l zealis , vel intentio«

yut

nalis, ofdue ad fen(oriam olfa&üs. — Atque linc

ttiam p, I. 4,2. art, f diximus

, animaliaquz-

dam , veluti aquilas & vultures

ad longiffimam

daverum ,. atté

diftantiam percipere fatores ca

tanqoim medió cofdemadfenlori

um olfactüs d-;:

ferente.

poffe effe me«

De aqná etiam conftat , eam

dium deferendis odoribus aptum ; con

ftat hoc

muülplici éexperientia G indicijs

5

que adfert

Ex quibus fe-

Arift. 1.4. de Hiflor, animal. . 8.

quan-

1

232

| Par: ]äcnäalaï

mamuS

PUSTBUR RV

i

ï

— fbessettitso

quentia poffunt fervire. 1 Complures pifc.;.iumh ,

terius

abditis peluncislatentes , falfatnentó illitis fau«

fed etia

cibus folent pifcatoresevocare. 2. Non pauci ad

^ moytini

quofdam nidores ex profundá abyísó ad fuperio-

Ti

ra ftagnantis aquz alliciuntur, ut accurrant ad Ca-

Wunti 61

runculas fepiatum aduítas , & affatum polypum,

E

quz ideo conijciuntin naffas , alligantdwe hamis.

E

3. Multi pifces non attingunt efcam , quam ex

n Qu

odore percipiünt non effe recentem. 4. Purpa-

trnlp

ris olidas efcas purpurarij demittunt, - ijsque de-

ï

quod (

ceptáscapiunt. f. Polypum fícribunt. aliqui ,

| hi,

quamvis adeó tenaciter faxo adhareat , ut potius

fe ttuncari , quàm divelli patiatur , tamen , quane

rne

do tangitur pulicarià herbà , ejus odore ita allici,

Qutm,

ut protinus refiliat,

Idem ícribunt aliqui de

Tif n

olivà, ejusnimirum odore delectari Polypum ,

qidii

itautejusramisà pifcatore in aquam demiífis

j

tam tenaciter fe fe implicet, at hoc modó facilli-

Inita;

mécapiatur.. Hincille Gracus Dux . emblema-

Lione

tum ,pinxit piícem multicaudum , nempe Poly-

ET

pem, odore poft f« rapientem pifces innume«

o

ros , cum hoc elogio : ficos tua virtus, 6. Pif-

t

cesaliqui fequuntur aliquos tractos illorum fta-

&faf

grantiá, fiquidé pifcis eecus os aperit,ut in illud fe

Et ldl

piíces conijciant odore tracti;poítea veró monetue

tel

àb alio pifciculo , ut comprimat os,pifcesque op-

--

/ Mu

primat ; quiid preflans & gratiam referens, par«

L W

titar cum focio predam, ut fcribit Petrus Hurta-

ii

dus hic. 7. Patet quoQue , intra lacunas & circa

€un

fundum ipfarum , effegrávem odotem , qui ex-

Opu

tterius

.De Odammi

5

i

d.

z;f

pilcm ,

fcrius. pcrcipicur 1on modó ex corruptione aquz»

illitis lt«

fed etiamfirextrahatur , quz corrupta erat , &

TE

nova infündatur.

Hinc metitó Ari(t. ia Textzé

d uptti

96.prefentis libri ait 5 medium odoris e[fe com-

n adCe

munem quaudam pa[[onem in aere G in aquá. ER

ylyputt

ergo medium , perquod propagantur odores &

ve lat

eorumípecies intentionales , corpus hamidum

quad

traníparens, ut aér & aqua, non tarmen quatenüs

tranfparens , fed quatenus tranímiffivum odoris,

, upt

j

quod ficló vocabuló poieít vocari cranfodora-

E

bile,

it o

Notandum aütem , quod animalia terre«

l, qui

ftria nequeant iatra aquam petcipere odorem ali-

ia 4lit

quem , non ; quód ibiodoer e(fe nequeat , fed quia

fiii d.

nonpoffunt olfacere , nifi refpitando aérem ;

quod intra aquam przftare nequeunt.

Caufam

ygum V

denii

hujusadfert Ariftoteles, quia daturoperculum

intra nafum in viá adfenfum , quod folà reípira-

b facl

yolerte

tioneaperitur, czteroquin manet claufum perin

Hoc autem

ho

dé atque oca'us demilfis palpebris.

at

operculum feu membranam intra nares exiften-

( Il

tem negat Galenus cum Medicis ; eó quod ex

fl iC

anatomiá conítet , nullum dari fimile operculum,

T

Etideo Galenus aliam affignat rationem , cur tet-

rcílria animalia non percipiant odores intta

queluf

T

aquam , quia abídue refpiratione nequit pervenire

odor ad ventriculum cerebri , in quó ipfe fenfo-

»

iurde

rium olfactàüs collocavit.

Sed reijcitur $. quia

eum fen(orium odorstüs non fit claufum in ejus

eua

j t

opinione , neque opertum cegumeató aliquó , po*

$

erun

w(iU

':;,7;,,.,;;;«-5

234

»

Pd,rs fecunld

n

^ 'I' " * 'ik a

Feneom

terunt. odotes aüt"(altgmvfpecits il

lorum pet«

fum,.

meare ufQue ad fenforium odotatüs abs due teípi-

tum

zatione, ficut perimeant cattera fenlibilia propria-

3 duv

ad reliquos fenfus, independenter abeà, Standum

ieitur rationi & Dotinz Arift, s bóc l. 2. text.

v

ioo.circa operculum illud. — Accedit Authoi-

trüm

tas S. D. dictum operculum agaofcentii , ait caiim

Di

in cit. lib, C text. le&l. 20. organum olfatins in

—

ob

bomine differt ab oraanis olfatlns aliorum antma-

fion i

lium , ficut oculi bominsm diferunt ab. oculis du

risquorumdam animalinm ; oculi enim bomi-

ob

quit

»um habent quoddam phragma ,. 4d. eft. paunum

LOU

ad coopericad um , feilicet palpebras $ wnde ho-

n

smo non pote[l videre , mifi. quódam meif palpebre

AE

vetrabautzur , quod son accidit in animalibus

babentibus duros oculos., fed. flatim vident €4 s

!

Umi

y

quorum [pecies vident' in Diapheno; ita etlam im

Mi

auimalibus nou re[pimnribw , ergánum odorá-

ths eff fene operculé , fed in amimalibus refpirantis

Cdbr

Ts

bus , babent quoddam operculmm ,. quod oportet

w

epeviri ampliatis poris per ve[pirationem s & ideo

animalia re[pirantianon odorant. in 4quáa , quid .

p

pe

eportet ,quod patiantmr ab odore refpirando,quod

fi

non poteff fieri $n aqua, — Vac S. D.

if&l

Dubium poffct effe , utrum odores vel fpes

]

lts

cies intentionales odorum propagentur etiam

pe: vitrum , vel alia corpora non fluida?8.hoc o-

j htil

«

j

N

mnino effe incertum.

Exeóautem , quod nos

W

non percipiamus ullum odorem exhalantem ex

|

li

liquoribus claufis intra vitrum hermetice clau-

i

fam,

um

- ——

— (

*De Odoratti,.

25$

Em

um p

fum , non vxäewr poffe hmm-x efficax argumene

qu t

ia ptopt

tum pro parte negativà , cum habeamus odorae

Srandit

tuin valde xmpcrt*ä*am &c

[ 3. f

Poffet tamen hocadverti , an formice v. g.

velaliaanimalcula accurrant ad eícam intra vi-

t huchof

trum hermetice claufuin.

5 at«

Dices medium debet «flz Pfcpor,im:rtum li

faäwn

objecto,quod defert ad fmfor um j ledicer &'aqua

m

ntulir

non eft proportionatom meé:um : ad defer end um

1 72

objeclum , odorem nerüpe; e'go ae & aqua nr-

quit cc: aflitui medium 5doris.

Min. prgb,

MM

t h

€x naturá tuá ell calidus , edorí£s virius calzdæ u-

1uraà efl ,ait Axift, de feaf. & fenfib. e. 3

aq Ua x)'*

] P;WM

acrecontra non eit calidus , fed pomus*. tn idus &

1]//',4/ i

jnt s

humidus , plenus exhalationibus terreís : etao,

. g. Efto hec duo Elementa 2qua & aér , utg)o-

PUL

tepartim frigida partim humida , ad primevum

"T

odorisortüm & diuturnam ejus cunierva*wnem

j ;tr:(/lt/'

minüs conferant , nihilominus ad illius trajectio-

gd oPBTW

nem valdeé funt accommodaia

quia famcus Và*

y; JJ

pot , quiin igni i confeflim abfumsmr, per tetram

MU

pcrmeare nequit.

Docet aufem Arift. Texr. 677.

j

e.7. quemadmoc*um medio coloris ineft quedam

afícélio , ratione cujus traducuntur per illud fpe-

u

cies vi(ibiles ad afpectum , quam vocant diapha-

r !mm

neitatem ; ita medio olfa&tüs , id efl , aéri & aquz

competere offe&tionem quindam innominatam ,

xüd n

ódorum tradu/tricem.

Hanc vocat Hermo-

jm Ü

laus c. 34. paraphrafis Themiftij, perolariam ;

five peredoraríam , alijj veró. tranfodorabilem,

[its

Quz.

236

Pars fecunda,

p

— DN

—— 5 VRNIERE) -scamen iseteiunll :

atisce stl

nidb

Quazres 1. Curtempore pluvióvel h

Q

corporaodorifcra minorem exhalent odorem ?

quit m

X. Odorem à corpore odotató exhalare per po«

4 odorum

ros,qui deberent laxari &t,aperiti,ut per ipfos pof-

tie btl

fitodor foras erumpere.

uia vetó pori nom

picant

Jaxantut,nifi virtute & a&ivitate caloris attenuáne

| r

tisac rarefacientis corpus , quod calore afficitut,

| Wi

& tempore pluvió ac humidó aér frigidior (it, hue

mor & frigus poros obftruunt ac odoris impee

diunt exhalationem ac diffüfiomem,

Qua caufa

etiam eft, quod canes venatici. tempore pluvió

vixpoffint feram veftigijs odorari, quia nempe

frigus poros contrahit & non finit halitus &

cdores € corporibus exhalare.

fu;

Quates z. Cur odor gratior. fit in aliqud

pucip

diftantiá à fuffità ! y. Quia dum v. g. &t fuffitus

! wn,

thure , ia proximo cum halitü partes craffiores

LOU

minus €xco&z ad odoratum veniunt , quz polt

€um!

aliquam diftantiam decidunt, & tunc folas percie

tlona

imus fubtiliores.

Unde etiam flores , ut ait

Ariftoteles , & proximó herbam olent.

lt

Quares 2, Curaromata & fimilia fragrant

d

magis cineribus calidis , & modico igne fuffita ,

r

I

vàm penitus accenfa & ardentia? g, Quia ha«

0dor

litus odori ,tantáignis efficacid refolvuntur & at«

im

tenuantur amplius , quàm par fit adimpreffionem

; Jtove

odoriferam : itemque activitate vehementiori ige

*r lwb

nis , fimul cum particulis odoris tersez & inodoe

A

lm

n

£2 clevantur.

ih; [

tip

Queres

IDe Odorats., :

231

dorem |

Quares 4.. Cur poma cirius putrefcant, quze

quis multüm olfacit? p. Quia ex ijsattrahendo

t p

odorem , exugit fpiritum , & partes ejus fabitan-

plorgi

tiz (ubtiliores , & ideó poma infrigidó, non con-

pori ff

glaciante locó , diutius confetvantur ,. quia cor«

dhetodt

tex clauditur, ne exhalent.

Idem dicendum efk

Aff

orít lo

defaquig odoratis,

tir i

ARTICULIUS II;

Pllæ (

r

D* odoris diffufione.

j nj

I

F^X Uzftio hec jam feré eft decifaex illis , quae

fupetius , infimili circà fonum tetigimus ;

nditl

aucaproindé tantummodó explicanda occur-

(ufftat *

runt , quomodó nam odor diffundatur , & quali-

viliott

ter? uttum fecundum fuum effe reale ac phyfi-

cum ? an veró tantum lecundum fuum effe inten-

u

p

tionale pertingat ufdue ad odoratum ?

;,UW!

Illud inprimiseft falfum - quod opinabatut

Avicenn. l. €. Natural, c. deolfatly , & cum có

fl

quidam alij afferentes , ex corpore odorifero exire

fuæu !

femper fubtilem & a£ream fübflantiam , in qua

yi

odor ut in proximó fubjectó refidet, atque cam

t &Al-

ipfam numeró, diffundi pertotum medium, ac

fontt

provehi ufque ad odoratum , ficuti nimirum de

Íonó quodueopinabantur. Falfum, inquam hoc

j

jl

eft , namut aitAverr, «d text. 97. bujus lib. C

alij authores ,. quos fapràcitavi ; vultures (

dit in

tigres venerumt ad locum pralij , quod acci

terrá

luzm

Mesendit

—fa:s jämndql

d

Est -

terrà Gracorum à reï;az:fïmz's regionibus. — Quis

odorum

autemcredat, exhalationem corporumi eandem

modm:

numeró , ad tantam diflantiam propagari poffe ?

» us

Rationem autem hajus affignat S. D. . defenfu &

duntut,

feníato /e&, f. ex 2. de anima lect. 20. his ver-

|

NI

bis : epu enim odor cadaveris ufg»äe 4d quingenta

eamed

milliaria, vel amplius à vulturibus fentitur , ime«

, tontte

;anWIa.z'lc.-.zj,ïätæ q»:ad aliqua corporalis evaporatie

douma

€adaveris üfqu/ä adtantum | [patium diffundere-

titor il

pur , pracipue cum fenfibile irgmutet. medium

locum,

nndigte ficundum eandem diflantiam, uifi im-

ftus m

pediatur , non agtem fu]ficeret ad occupaudum

pingur

tanium [patium , etiamfitorum cadaver vefolute

fadidi

retzr in fumalem evaporationem y cum [it. certus

dumye

terminus rarefallionis , ad quem corpus naturale

hum ef

peruenire poteff , qui efl raritasignis , C pra-

ET

eipsà cum. per buju[medi odorem cad

AUtY

ügi,

»on appareat fenfibiliter immntaium.

Hac

Lantó e

S. D. Accedit, quod crocedilli degentes in aquis ,

Gf (en

Íoleant in illis 'per(entifcere odoré carniumin lit-

Qdytih

tore fu(penfarum à pifcatoribus , eoque attradlos

3,4rt

exire extra aquas , ad cas devorandas ; conflat au»

Citm

tem, uod exhalatio corporis odoriferi non pof-

; heng

fitpenetrare aquas : adeodue non eftcredibile ,

Q

eundem numeróodorem , five acream fubflan-

E Di

tiam ex corpore oderifero ira rcaliter diffundi.

Sentitur ergó ejufmodi odor tüm intra aquas

j "ii

^F lg

tümin remotiffimis regionibus , medijs fpecie-

tl

busintentionalibus, qua eó deferuntur, tardius

pois

m fpecies

guid:m quam fpc;xcs."yifuqlgsl , non eni

lalen

odorum

d

l sst od

De Odorata.,

339

atin odíneP ; »"

u Qi

] endin

?

:?iofum fun.t ita (ubtiics ac defzcate,

quemid-

modum fperies vifibiles , fed rhagis materiales ac

n

oft!

TL

cráflz , ac proindé non nifi morá temporis diífun-

uüntur.

, hís vt

Nihilominusad certam aliquam diftantiam;t

quingem

etiam odor realis. ac phyficus poteft diffundi , ut

titin m

conílatexperientia; quó magis enim corpus o-

wnpmril

dorum appropinguat olfactui, eó melius perfen»

Iij*imder:-

Y

titur illiusodor.. Item dum tranfimus peraliquem

locum , ubi fztida jacent cadavera, primó fenti-

: n:]ï If

7 p

mus minorem odorem ; fi magis ijídem appro-

inguamus, advertimus majorem 5 & ptoximi

/ rt/a['J"

fa&i dilis cotporibus , fentimus odorem admo-.

f um

dum vehementem ac vix tolerabilem ?. quod fig-

yutri

num eft , prater fpecics ab illiscadaveribusegref-

( LP

fas, etiam fztotem tealem ac phy(icum diffua-

qudatt

di, qui, quantó cít propinguloríueprincipio ,

i D

tantó etiam evadit validior.

In hoc ipío tamen

D aqü(h

cafu fentitur odor mediante fpecie intentionali

i

odorabili , nam generaliter conclufimus , p. 1. 4.

a

a, art. v. omne fenfibile fentiri per aliquam fpe-

al i

ciem 5 fed tuncfpeciesodorabiles efficiuntur ve-

p

hementiores , ob prafentiam & contadtum phy«

ndibi T

ficum odoris ad olfaCtum.

ff

Dices x. Ad hoc ut certa animalia olfaciant ,

jínd

zequiritur praviatefpiratio ; atdue ideo fit , quod

;quü posw

filhalitum detineamus,nihil poffimus olfacere , u£

[P:Ckc-

conftat experientia ;fcd hzc pravia refpiratio non

wl

poteít requiri ad hoc , ut odoratus recipiat fpecies

j [Pf(m

realis

intentionales : ergo xcquixitq: icmpe;, ut

'edor

QW?

Pars feeunda,

Giboeaccssc, GENIHIPCUP QENSEUEAGUC

440

diggysear n

d.

nosipenia g

-

Massncvf

M. conflat uti &

odor ad olfa&tum pertingat.

talibu:

confeq. m. prob. tüm quia alij fenfus non egent

etent d

aGionealiquá attractivaad hoc , ut attrahantad

* pont

fe fpecies : ergo neque olfactusindigebit przdiéla | i,

refpiratione, qua eft actio quadamattra&tiva — pj

ad hoc utillas attrahat , fed ut trahatad ferealem

; foiren

odorem: tümetiam , nam (pecies objecti odora-

| AO

bilis deberent in inftanti diffundi ufdue ad. olfa-

g"

&um, maximé (ioderíit'parum — diflanss at non

( bus,u

poffent fic diffundi , fi ad earum receptionem fo-

! altetan

d od

ret neceffaria previarefpiratio, quippé cum hac

fiat mediante motu , & confequenter non inflan-

- bilts

tanc , fed fuccetfivé : ergo &c.

Etlit

p?, Verum eíle , quod certa animalia , non

|

| p

áquatilia , egeant respiratione , ad hoc ut pereipi-

l idcoquc

antodores , idtemen non provenit exco , quali

)

veró ad talem perceptionem | foret neceííaria at«

fNW

tra&tio acris, cum quo odor realis defertur, fit

|

autem hocex divetía difpofitione organi in ani-

EU

malibusrefpirantibus , & in illis que non refpi-

fodi

iant, Namin priorum organo certum datur

|Obusg

operculum , ut didum , quod refpirando aperie

Clpln

tur , quodque non refpirando clauditur , veluti. ,

ftoj,

dumoculis palbebre obducuntur; undé quem-

(

admodum homo claufis palpebris nequit videre,

| phyí

& ad hoc ut videat neceffario illas debet aperire ,

phyí

ita fingula animalia refpirantia nonolfaciunt , nifi

Witun

perattractionem aéris hoc operculum parumper

Ph! l

elevetur, utita fpecies odoris poffint ad olíae

Cüm

&um pertingere, — Id quod non conungit in ani-

de;

malibus

ftod

*DeO4d amtü.ï

zi Basci

um

aA a —

241

(lat uid

malibus aquatilibus , quia ficut eorum organa

nontpti

carent diclo operculo , fic non indigent reípie

trohant

ratione ad hoc ut per illam cleventur.

Ex quo

t prædiäl

taren non fequitur -odoratus utrorumque ani-

a,

malium ípecie effentiali differre; quoniam di-

g eredut

fcrimen illud operculi aut carentiz ip&ius , valdé.

( odtrt

accidentaleeíl; ficuti & accidit oculis , quod

pad d

palbebris obtegantur, ut in terrefiribus animali-

i Jat N

bus,aut nonobtegantur ut in aquatilibus.

Ad

i

alteram rationem , & Jam conflarc ex diclis , fpe--

- eunit

cies odoris effe magis craífas ,« quàm fpecies vifi-

j il

biles, ac proindé tardius ad odoratum pertingunt.

Et licet non habeantconttarium, fiunt tamen de-

äfiä It

pendenterabalteratione ,. fivemotu fuccelfivo ,

puti

ideoque non mittuntur ad potentiam in inftanti. ,

i qual)

fed empore fücceífivo : utin fimili eft. dictum de

(farn d

fpeciebus auditüs,

TEU i

1

Dices 2. Experimur cerebrum lzdi ab odo-

nipd

ribusingratis, utà Sphalto ,. fulphure & huju(-.

od

modi , confortariautem odotibus gratis & fuavi-

um dätlll

bus ut mofchó,ambató & c,ergoodoratus non re-

T

cipitin fe fpecies odorabiles intentionales , (ed ve-

"UE

ré odorem realem , quia hic folus poteft alterzre.

uut

phyfice, feu bené aut malé afficere fubjectum.

yautts

R. Omninó odorem veré realem (abinde

Jc!l'lf j

phyficé pertingere ad cetebrum, quando mi-

m &s

mitum eít valdé vehemens , in quo cafuillud

phyficé poteft alterareac laedere: fed tunc etiam

um

ad Olfl'

cüm odore ipfo deferuntur fpecies intentionales

oderis.fine quibus nullatenus poffet fieri fenfio ip-

if :

t

g

fa odorandiin organó.

Par:s fecüdæ

242

D r

Qusres 1. Cur verno tempore canes veriáe

ticinon tam bené poffint odorari . fugientis ferae

vefügia? &* Quia verno tempore erump entes é

viiceribusterrz , novz plantz , hetbarumque a€

ln

florum genera omnia , quz fuos ubertim efflant

odores , fit confufio quedam odorum ; fic. canis

venarici odoratu$ , propter multitudinem odo«

rum confunditur, adeó ut non recté fugientem

Umm

ferar infequatur.

Pratereà, cum odor relictus

r cum odoribus, quos renaf-

à ferá, permifceatu

centes fpargunc floículi , idcó perdit fuam efficas

|

ciam., minusque movet odoratum canis vena-

tici.

proby

Qustes 2. Cur odores c.&rebfum confit«

li cui

ment? g. Quiaaffe&tio ex organo trajecta vel fib-

brascerebri comprimit ad noxium humorem ex-

] piidy

| ïu&.in

rimendum ,vel laxat. etiarn opportune illorum.

meatus ad difcurfum fpirituum vegetiorem, Lae

bri'cen

res nonnulli ex tecie

Quan

duntquoque cerebrum . odo

rationee

V q

proca & proportionali

Quares 3, Cur olfa

Qum finapi laerymas folet

movere? g. Quis maximae

fLaffinitas inter glan«

exha

üdtr

des oculares & natium meatus :

hinc fi quis pef

nares corripiatur, redditlacrymas, imo cumoe

lubfi

1!

dim,

culi lacrymantur ; wgm nares þumcftuat.

| Ül

*|* nj

ïï. H

fhàr

QUA.

P

asl It

rcsesiis i RNR.

90u40$9 ——

GIDSOPhURRU GeuuunSRs,

od

nt5 Ve

entis t

QUESTIO iil

m

imut

*

m n

| De agjeäö' Odoratàs , sieupo Odore,

k n

ÀR TICULUS l,

nem od

$455

ygimt

Litrum odor. [it Julflantia exbalationis.

oriii

fumofa ?

J0s t

n C&W

Bje&tum odoratás effe odoiemi ,. patet ad

qis Wt

fenfum , eftque potiis (üpponendum,quàamt

probandum, — Quid autem proptié fit odor ; non

n COIJHK'

ità certumelt; — Hoeraclitus , réferente Ariítotelé

TL

l. de fenfua & fenfili c«4. . Plato in Timao. Thao-

w )

phráítus 6. decauf. plaui.c. f« Galenus. 1. 4e vla

fa. injivum. mulddue

dou

ïg

[6]

; quos citant Coaim -

. J

briceníeshic , docent

teni effe fubítantiant

j

quandarr cenuém exhaiationi períimilems

trá quos

. GCons

mss Ok:

Dicendutà odórémi foü effe fub(taritiani

exhalatioriis fumosz fed potins qualitatém ac-

u

Cidentalem, realitez inhzrentem coipori ; au£

qlll!

f

fubítantiz odorifer$ , fivé hzc fitcerpus foli«

7

^ " ^

dum ,fivé halitüs tenuis; Ita

€

xprefse docet Aris

floteles l; de fenfa &* [enflic, y. ubi contrariami

opinionem refu:at , ficut & D, Tho. zbid, led;

1. ac ceteri Philofophi commünitef,

Probatür 1. Manerite &adem fubítaütianon

manet idsmodor , ut liquet in corporibus quz

z

putte-

y

244

Pars f:cunda.

d

guredm

Fu:refcunt ; in quibus manet eadem fubítantia ,

thinuil

diu od

non idem odor , quin imo nullum eft corpus odo«

€onti

ratum , cujus odor non mutetur per diver(as ana«

lyfes ac reíolutiones phyficas.

Nedue id. debet

qum|

à Catholicis in dubium verti , cum certum fit in

wde«

accidentibus Evchariflicis manere eundem odo-

(

|

rem panis & vini , licet ibi nuila adíit fubítantia

panis & vini.

m

Probatur 2. Obje&tum odoratüs , ficuti &

BBDIq

exhul

aliorum fenfuum , debet effe aliquod fenfibile pro»

rium & períe: ergomon fubítantia , qua tan-

gut,

tum eft fenfibilis per accidens ; íed qualitas pet

ipo

gt

fefenfibilis, quzeque fenfum odoratüs fpeciaim

odor;

immutare poffit ; hzcautem non eft alia , quàm

odor: ergo odor non eft . íubítantia fed tantum

LT

qualitas. Id quod etiam confirmari poteft au-

Ó

j

thoritate tüm Ariftotelis , tum D. Thomza : l.de

!d

n

|

CY

fenfu & fenf. le&. 9. De odoreveró t* fapore di-

cendum e[l , fere enim eadem paffro.

Quz verba

MT

fic explicat S. D. ibidem : affiguat duorum can-

IN

| A

fam s primb quidem quare. conjmnttim de eis fit

! Qiyi

agendum , [cilicet propter eorum convenientiam ,

quia utrumqtie corum efl fere eadem paffio.

INos

[oli

minat autem utvumqtiie pa[fionem , quia ntrum-

ii

dtfcn

qfte eorum efl ia tertià [pecie qualitatis, que eft

palfio vel patibilis qualitas.

Probatur 3. Si odor effet fumida exhalatio

* fj

fubftantialis, cum experiamur diffundi odorcm

üly

fin

à corpore odorifero , confequenter dum odor

communicatut , corpus dirninuerctur , ficut di-

füb

minui«

| De Odovatu.

24f

*

bmmh j

fninuituf aqua per evaporationem

.

ergo quàm-

diu odor durat & exhalaturà corpore, duraret

T

erstn n

continuo illa corporis diminutio , quód certé ali«

d dii

quam fenfibilem niinorationem faceret , cum fit

tum t

valdécontinua, quod tamen expcrientie adver-

em o

Itur,

ublltà

Dices x,| Ariftoteles ipfe in Problem, /z&

13. 4. f. docet odorem etfe halitá , feu exhalatio«

ftud

nem quamdam;& ideo corpera majorem emittunt

ibgo

exhalationem , dum calefiunt , quàm dum fti«

gent, quoniam calor in causá eft , ut. exhaletur

]u u

ii

vapor ; frigus écontra £cit ,ut corpora conftrine

gantur , idecque nullum vaporem emittant ; ergo

'peciarim

,g4

odor non differtà fubflantia fumida exhalationis,

fjf

epiam ex mente Ariftotelis,

at

5j. Atiftotelem in eó problematum loco ,

folüm intellexiffe, odorem eífe halitum quem-

T :W

dam non formaliter , quafifit entitative fubftan-

!fW( ,

4 Vilbï

tia , íed fubjective tantàm , prout halitus eft fub-

je&um , in quo recipitur & defertur odor ;quem-

w

qi

admodum codem libro problem : e&. 11. 4. 95.

ais

dixit; vocem effequendam aérem ,' quod tamen

folüm (ubjectivé verum eft , quatenus nempe at

n

m

eftidin quo recipiturvox & fonus , & per quod

defertur ad auditum,

7;/! /

Dices 3. Quod nutrit animal, debet effe füb-

flantia; fed odotesnutriuntanimal : ergoodor

ylito

debet effe (ubftantia,

M,conftat ; vita enim ho-

dorcm

minis nuttiri nequit , nifi media acquifitione novg

f odOf

fubílantiz.min, ptobatur ab exemplis : fcribit

ul i

enim

mmül"

3

246

sueces wvtcduesA vapeodpus * I soremua

Pavs feeunda,

p

oaxiDaaiod

[ d

enia Plutarchus inPerfia vivere. quandam avicu-

ftosg

tyt,

lam, quaíoloaére paícitur ac odoribus. Item

Plinius£ 2. c. 21.. & Strabo J, 16.. alijque plures

j mmin

Ícribunt , ad extremos Indie fines citca. fontes

hr

Gengis, homines quoídam reperiri , Aftomos

tisdli

obinde nominatos, €ó quod foló florum & fru»

hique

w

&uum odore , utporé ore acbuccá deflituti, Ío-

leant fami obíonare , longiffimo praditinafo , ut

!

N

copio(iorem per illum poffint hautire odorem,

Scribunt pratereà Ariftotelem . jam jam morie

&n

3.l

bundum fibi prolengaffe vitam , foló odore cujuf«

dam pomi. Prztereà odormm interventu alia

tj

]

tinti

multafiunt, quae non nifià fubftantia praflari

|

queuut 5 multi enimodores à mencs deliquio

&

hliberantaccerebrum juvant & muleent , adeo ut

ET

in libro de fenfu & (enfili c, g. dicat Ariftoteles ,

k otnd

edorem inflitutum effe à natura ad temperandum

T

cerebrum : ad auxilium , inquit , fauitatis fatia

com;

eff ifla fpecies odoris $ temperat enim frigidita-

tus,

tem & humiditatem cerebri.

ltem. Avicen. in

t

lib. deremovendis nocumentis in. regimine Sa«

flor

(

nitatiszr4£, 3. ait: ommnis odor bouws, perboc

quod eff bonus t odoriferus , confortat cerebrum

Buti

fatio

Q cor s fed per boc quod calefacst ,aut. infrigidat,

uocet in quibu[dam difpofitionibus, «ut per boe

veim

quod ex[iccat ,. aut bumeilat.

Feontra veróà

hii

multi odores valdéincommodant ac nocent, ut

* f

experimentó conílat,

Commemotat enimStra«

i

bo /. 16. Sabzos interdum odoribus ftupefieri,

lion

Hippocr. 1 g. z4pber, 28. docet aromatum íuf-

te

fitus

P

De Oiï.dm'.

I

x

—

hm a

fitusgravedinem inferre, — Plutarchus /.. e pre-

us lt

eept. Connubial. teftatur , fe

les olfa&tuunguento-

rum in furorem agi.

Lavinus l. 2.

de occultis

yfuephu «

f fonid

naturz miraeulis , auctore(t, in quibuídam ter-

fabatum florentium,

Momot

ris,delirium induci ex odore

wl

Atque hzc omnia non videntur fieti,

nifi intere

ventu fumez cujuídam fubftantiz.

mlllfi, ['

ones,

ia

9. Ad has experientias , effectus & rati

N.mi.Aicendum enim cum Ariftotele /. 4e fewfw

- odort

j;m n

e [enfili c.

$. odorem non nutrire.. Btin text,

48. hujus lib. Nibil ,

inquit, 4d alimentum

Jotet

y ,neque odor. [d enim

iato

gonfert [onus ,

*

nequie colo

tfantüm nutti

t quod in fubítantiam rei viventis

r præilan

convertitur ; hoc autem foli fubítantie conve«-

j dgquo

nit, non odori, quiaccidenseft, utjam proba-

L

tumeít, Item, cibus fivé nutrimentum debet

lo , '

at

eíle compofitum

, cum ea qua nutriuntur , íinc

compofita ; ed odor formoliter non eít com

pofi-

ai

tus, eít enimqualitas ,

con(equenter non pote

fipis

formaliternutrire. Id quod de pop

ulis illis Àe

&vigen

Y

uribus cerfetur

fabulofum.

m 514

ftomis di&um eft,à pl

uod fi tamen verum e

ft, odorem habere vim

"

Génon praítat

um

nutriendi iniftis populis , id dirc

ratione fui , fed (obítantialis exhalationis, in qua

L

vehitur ad fen(um , & qu convertatur in Íub-

(l

í qua

ftantiam aliti.. Similiter & exhalatione illà odorie

fera confortatur cerebrum , praflanturque cate-

il w

o

ri effectus inobjectione memorati , ficut econttà

nonnalli odores ob aliquam excedentem qualita-

upgüm

eatus corporis fubeunt,

l

tgm , cum quá fimul m

non

4

ht

248

Par:s feeunda.

non parumafferuntnocumenti , & ob putridos

niiui

homores, qui unàcum ipfis exhalantur; airem

tó prol

vitiant, Ex quo non fequitur , odorem efle fub-

ilieuli

ftantiam , fed fub(tantiz tanquàm fubjecto & ve-

hiculo inharere , unà cum predidis affect onibus,

ateita

T fil

Undé patet folutio argumenti & omnium exem-

foidipan

plorum.

|

wopinun

Dices 3. Cum Galeno, qui varijs in locis

Q

fuz doctrinz diftinguit partes animalium , quod

l

olo

aliz (int craffzac folidz ; alize tenues & aerez , ut

qui(

| Weoh

fpiritus ; & ait illas quidem nutriri cibó ; has au«

menda

tem nutriri attracto aire & odore.

Item, con«

flat 1es odoriferas. affiduá odorum expiratione

! lsfün

| ü&t

flacceícere , & abfümi ;; certé non aliam ob cau-

, j/771

fam , quàmquia eju(modi rerum fubítantia , dum

olet , inhalitum & vaporem obit,

! dmfm

$

k Sicut prius ,odorem nempz non nuttite,

& fuílentare formaliter tenues ac [piritales ani-

malis partes, fed(ubjeGivé tantüm , quatenus odot

eftconjun&tus cum tenui quádam & aérea (ob-

ftantia.

Adde, quod hec tantummodo | intelli«

d

gendum fit , de nutritione impropria , quemad-

ür

modum lucerna dicitur nutriri & faftentari oleo ,

ftiol

&atrecircumfesó. — Ad alterum $. Solümid

bus

quod eft tenug , & fumoíz naturz in re odora-.

[ac

bili, diffipari , cetera fubítantia manente.

ttfo

Queres r, Utrum verum fit coquos. prz«

laxal

cisé odoreciborumnutriri ? p Id eífefalínm ;

t

conflatenim ( ut inquit Melchior Cornzus in

V

Currieulo faz Philofophie , de e/fattw ; ) illos in

Ti

-vc-,ulina

WU ss

249

*De Odorjm.

m SOSOREUR ameoe od

putridot

hÓ fe mes

culina frequeniet delibare cibos ,—& mu

; A

ró proluere, — Addo etiarm fizri poffe , ut nidores

eHe fübq

illi culinatij ; cum exhalatiose pingui deferantur;

o

atdue ita a&r tabernarius fit non parum nutritivus,

Lombuf,

Tu, filibet, experire. Ego quidem íruflum

if fl

Íolidi panis malim edere , quàm omnes omnium

opinarum urbis fumos ligurire, Hac Cornzus.

sin tj

uzres 2, Àn ergo nulli dentur homines,

m

qui folo odore poffiat nutriri ac pafci ? g. Nega-

eng,

tivé ob rationes jamanteà afDenatas

multi ta-

lus t

men dantur , qui fumo p«fcuntnr. inani.

Et ta»

|, (

lesfünt fuperbi, ambitiofi, vanz giorie cupí-

Vtatnt

di &c,

Quid eft fpes impij ? ?4»49sar2 fumus

T2

à ventó diffu[us Sap. $. Incalum nititut. afcen-

dere fumus , irtuit ventus & fumum difpergit :

i, d |

Y

E.

ufitt,

O efca vermium À ma[ffa pulveri;!

TT

O nox Yóvanitas! cur fic e:xtolleri: A

st

( i

Quzres. 3, Cur nonnullihomines hircum

iat

oleant ? g, Fartorem hirci oriri ex halitibus craf-

g

fioribus,&crudis;calore prefertim venereo com-

'i 0150 !

motis : hinc ,quia dantut fubinde homines, qui-

limid

'.

buslaxiores funt pori , & plurimüm halitus cra(-

Yi«

fi ac crudi , fipoíteà eftu (timulantur, hoc calo-

zeíolent commoveri humores crudi ,. accraffi

prz- -

laxantur pori, perquos exeuntes humores fo-

torem exhalant hirco (imilem. Quod autem Bre-

um »

ii

viarium teftetur de S, Philippo Nerio , ob virgi-

ffecu-

lor f

nitatem perpetuoillibaram, eum id effea

tum

3

;ulinl

,2 fo

Par: fecundd.

—

L

aze

tum ,ut eos »qui poritatem colerent , ex odore;

ui veró fecus , ex foctore dignofceret , miraculo

potius eít adfcribendum , quàm naturali fagacitae

ti*d odoraudum,

Et hinc obviantibus fibi per-

L

fzepé dicebat ? vos mibi fartetis bodie , ego cognof-

€0 n4só meó vos peccaffe

O quàm multi olent

Y

bene in corporeà pulvere & ambra, in animá ve«

b

j

tÓ foetent. ut hircià fordidiffimá lafcivia.

Ut

hancs

meritó dc hujuícemodiillud Poéte cani poffet :

Ut dit

Pejlillos Mirtilusolet , Sempronius bircum.

edor

cu"d«

ScribitS, Antoninus p. 4. £ir. 14. €. 6. Eremi-

tsm & Angelum aliquando | in campo fimul am-

fcait

bulaffe, & adoleícentem quemdam comptulum

hii

Tl

& calamiftratum ,. ac pretiofiffimis odoribus. &

pigmentatijs pulveribus pleniffimum , fibi ob-

L

viam habuiffe. .Ad hujusinopinatos odotes E-

remitatotas nares aperiebat , & Angelus illas

quiy

claudebat, imó totam faciem, quafi à fcetentif-

fimo cadavereavertebat, — Stupuit Eremita & in»

Wi

*

!

tellexit ab angelo hujufmodi verba: mi Frater

lul

tu caro es , & ideo nonnifi feetorem carnis. fenti-

repotes; fedegoíumSpiritus , & ideo fentio

tht

fa:torem Spirituum , qui caufatur per peccatum.

7301

Hic autem adole(cens , quàm oletin corpore , à

F.

pulvere & ambra, itafcetetin anima à fordidiffi-

Mql

ma lafcivia, Infelix ille, qui ficolec, & non

2 wl

dolet; quia fuffimentum ejus vertetur infumum

Vk

tartari , & bal(amum ej

us , convertetur in bal-

H

neum inferni.

ARKTI-

REl

L

2fI

Sipteecs

be 040m

r edor;

ARTICULUS 1l

mritacul

fag:citæ *

(biptt.

Quzd lii propri

e Odor €9*

: quö*ndmfaöid

] cagnojï

gignamr ?

) lt

nimin

- Vicimus priori articulo , odotem non cen-

u

3 fiftereinfumosá fubítantia formalier , fed

hanc duntaxat effe illius (ubjectum,

R«flat ereo,

polïm

utdieamus effe qualitatem && aecidens, Hic

l

odor re&lé definiti poieft, quod fit gualitas fe-

cunda , orta excertótemperamento primavum ,

p

p) D

ficcitate fupra bumidum dominante , G calore il«

ptul

lud decoqueute, — lta colligitur | x Ault. & D.

hu &

"Tho. i boc 2. lib. c. 9.

Utautem melius definitio capiatur, epor-

"TA

us E

tet fingulas particulas per ordinem explicare.

Ui D

Poniturergo 1. locó generis qualiras $ pet

quam patticulam , ficut convenit cum alijs quali-

sutli

tatibus,ita di(convenit, & diflinguitur à fub(tantia

TA

il "

. Additur.Ly Secunda,odor enim nó aliter caufa.

tut,nifi dá prime qualitates inter (efe permi(cen-

f

tut : dicend um ( at 5. D. in boc a, lib. lett. 19. )

n

T

quod odor G [asor caufantur ex determinatacom-

It

mixtione qualitatumelementarium. Undeodot

nequit annumerari primis qualitatibus " ideoque

iif« :

f0

1cÀ6 dicitur qualitas (ecunda, Per qua verba

Qu

ulterius declaratur,puta elementa,cut non fint de

genere mixtorum , mom poffe eífc odorabilia ,

qu.æm-,

J

252

- Pars fecunda.

d

r20ng pes

quamvis aliqui veterum hujus oppofitum exifti-

| puhun

mnaverint,

Vel enim elementa funt humida , ut

| finimit

àir & aqua? autfunt ficca, ut tetra & ignis? duo

* Pt

priora ícilicet aér & aqua funt fine ullo fuccó ;

NT

ergo f1igc ullo odore.

Duo poíteriora , nempe

fumint

terra & ignis , funt (ine ullo humido: ergó etiam

fineullo odore.

Dixi pura elementa , fi enim af-

, r

| Wt

feratur, illa aliquandó odorem emififfe , - dicen-

B

dum illa quidduam mixtionis habuiffe,

j prewi

Ponitur 3. In dcfinitione , ex certo temperae

(

mento primarum qualitatum ,ficcitate [(upra bu-

L

|

!

midum dominante.Per qua verbadenotatur, odo-

Qd

rem non caufari ex quavis perm'xtione primarum

(]lliaqt

qualtatum , fed tantum ex certarum , bwmidi

Ia

nempe ac /;cci , temperamento , ita tamen ut fic-

! gulo

cum fempet pravaleat, fuperetQue exceffu ali-

! &m Y

quo ipfum humidum.

ld quod multis expe-

humä

rientijs probari poteft;conflat enim aridos & fere

thila

vidos terrarum tractus, ut Arabiz , ut Syriz &c.

At i

optimorum odorum efleferaciffimos. Et univer»

&i

fim calide regiones plántas generant , quz acutio»

$i

resemittunt odores ;etenim aromata fert omnia,

| hm

alizque plantz ac ligna acutiffimi odoris ex In-

pUIVl

diisalijsquecalidis regionibus a(portantur in Eu«

terni

ropam : hinc Arabiavulgó felix nuncapatur ; ob

| talon

multiplices odores , quibus teferta eft. Plantarum

N

enim fuccusin hifceregionibus optimé coquitur $

d g

hinc quia multàm caloris participant, odorem

ülly

exhalantau&ctiorem ac tenaciorem.

Quod fig-

àVQ

num cít naíci odorem ex (iccitate dominante fu-

haj

Pf

Va tun

*De Oderatu.

Geumesaa

2f3

n eiii

pra humiditatem. — A contrario , res odoriferze .

1idi, d

finimium humeCtentur, inodorifere vcdduntur,

s? du

y (ütt ;

Proptereà in /Egypto flores non adeó redolent ,

quiaincubatillisroridus & nebulofus aerà Nilo

, Mf

flumine ; econtrà veró tofa ferenis diebus collecta

pO t

majoris odoris fragrantiam emittit. Sermina

jenimd

quoque calidiora effe odorifera, tradit Ariftor, i»

Problem: fett. 1.

Debet ergó in odorc calor

pravalere frigori, ficcitas humiditati, ut odor

t

facilé diffundatur & tranfmect.

d li

(f t

Nihilominus , ut dictum , ctiam aliquid hu-

miditatis ad ipfum requiritur ; quod Indi patet ,

itnarut

m

quia quz penitus exare(cunt & torrentur, odo-

rem amittunt , quod videre eft in exu(to cinere li-

| u:/il'

fr die

-—

gniodorati. Econtrario, multa nimis arefacta,

dum vel modicümaquá afperguntur ,. flatim ex

p

humidipermixtione , tedduntur odorata, Sic

ii

atvalongó zftuarefacla , i modico po(teà made-

ie

fiant imbre , quofdam emittunt odores; terta

unitt

enimex diuturno illo calore , plures . contraxit

ul

Spiritus igneos, & cum hifce intenfiorem calo«

omniæ

rem ,quo arefcit& nimiá (iccitate, in minutum

Tj

pulveremconteritur: hinc effui imbris humo«

j Dv

rem ftatim exugit , & halitus avolat , qui plurimo

lfyüb

calore preditus , & modicd humiditate (uaveo-

1f

lentiam quandam emittit, organo odoratüs pet

It

quàm gratum. Sicuti dum calci frigida infun-

gruti

ditur aqua , indé flatim fumida evaporatio videtur

if

avolate ; ita fi ficcz terrz imber affundatur » indé

il

halitus furfum avolant,qui plurimum continentes

Pü

caloris ,

UL

lfars fewafd-c:

[ - vemtu W^ qomsenmesee-e

us

caloris ; füai'eolentiam fpirant , qu

à orgänumoa

in qubi

doratüs blandé afficitur.

fumcü,«

Additur demum 4. indefinitione, calore;l«

, p

i&d ( nempehumidum ) decoquente ,. quia non

dititen,

erit odot , nifi caloris visaccedat, que humidum

aguis od

quafi diluat & attenuet. Undé, vt bene notavit

humidit

E

Cantarenus/, f. de elementis , toíi contite juxta

allia , folent effe majoris odotis , quia allia cerram

bt

—

Calefaciunt , & exiccant ; & ideo roíz plus indà

ficcitatis, ià debità camen proportione particie

ET

| quilita

pantes, habent melius tempetamentum ad redoa

lendum , meliusque . confequenter — redolent,

Quamquàm hujus rei etiam alia caufa aff;goari

| ttïildiä

:

. Doblil

P

offit ; nimirum, quia quzlibet tes trahit alimets

tum fibi confentaneum , atque ita graveolentia ,

, lum,

) Gu

cujufmodi eft allium;attrahunt nutrimentum ma«

leolens & vicinis herbis, plantisque odoriferis

B

Á

fincerius pabulum relinquunt, Ob quam cau-

fam forté etiam Alexander M. ut in ejus vita Plu-

m

abm

tatchusicribit, & jain femel notavimus , &fuo

corpore fuavem efflavit cdorem , «ó quod eflct

il

&dor

tempetamento corporis prefervido & igneo.

Ex his facilé colligitut , quodaam fit. fub«

&unt|

je&um odons ? feu id , in quo primüm nalcitur ?

Wlpe,

niam cum odor fit qualitas ortaex primarüm qua-

t il

litatum temperamento , quod non mi miítis

fiim

corporibusper fe debetur, fit inde ; üt proprium

2« tl

acnativum fubjedtum odorum , (it tale cotpus

DN

mixtüm.

|

ipty

-

|

Dices 1. Dantur multa corpora edcxiïaraä »

in

s

De Odoratg,

wsz

ficcitati :' ergo fal-

panumo

in quibus humiditas prevalet

fum «fi,odoré con(iftere in qualitate quadam,erta

uimi, expermixtione , ficcitate dominante fuper humi-

quia t

ditatem, Ant. autem prob. multis excmplis.Sic in

mdun

aquis odoriferis ope alembici difiillatis pravalet

w — humiditas.Item in mo

Ícho, qui ex fanguine cujuf-

dam ferz eftcompactus, 1n ambaro par.ter.&

fte t

i tertut

Mübetto ex quarundam felium — humoribus pro

pluind

creato &c, in quibus omnibus non abundat fic-

gt

citas& calor : etgo odor non oritur ex harum

at

qualitatum dominio,

deam , exaþminancfa funel

'edoit

. Antequam refpon

df

triadicla corpora , odorum excellenuá inptimis

alind

nobilitata , mofchus nempé, Zibettum , & am-

Qnli

arum , deqQuorum origene variant Authortef,

Circa mofchumfcribit P. Martinus Martiniusin

um

donfet

Aulante Sinico , eum nihil aliud. effe , quàm tuber

Ícu exuperantiam quandam ad umbilicum cujufa

m u

j i

dam animalis ( quod Sine . .Xe vocant cervo nion

Ti

abfimile , cornuum tamen expers ) parvum mare

g di

fupium referens , fübtili pelliculà conítans . tanti

odoris, utorganum ipfum offendatut.

Àlij die

Wi

!T

cunt mofchum fieri ex fanguine — cujufdam ferae

"l

vulpem effigieprafeferentis. — Alij fentiunt. fe-

[di

ram illam crebro verbereenectam, deindé putre«

l

nill

faclam , comminui in particulas ;. atQue has effe

4 moíchum. . Circa quod punctum legi poteft

ruftl

Mathiolus i» 1. :Diofcorid. c. ao, liem Scaliger

u

án exercitat, 2 3. in Cardanum.

lfcra j

N

z&þth

256

Pav: ji-m'ndal

D

Zibettum , quod attinet , nihlil eftaliud ,

| fharin:

quam fudor & excrementum cujufdam felis, que

Írequens datur in Lufitania , €ftiue valde pretio-

qui dlf

fus ejus odori funt enim quidam nobilesin Ulyf-

fienim

fiponenfi urbe, quorum totus annuus cenfus,con-

Qut, qu

ftat ex humore & excremento hujuíinodi felium;

| meni

nam admille quingentos annuos aureos aícene

ditfructusindé colledus , ut mremorat Grane

|

tpor

&t

nata Aloyfius s infhrntlione ad fymbolum.

àmti

De origine ambari major eítdubitatio ?

BU

plerisque videtur effe aliquid innatum balenis.

hn Q

Hinc fcribit Leonius p. 9. De pifce ambara ;

ï

msf

quod ejus longitudo ad brachia 2 f. fe extendere

lifegn

fit comperta, Vocatur autem ideo ambar2.feu ame

! Olbtm

barum e& quod exillo dimanetinfignisille odor ,

! fültte

ué ambracan vulgus appellat.Alij hujus origine

äxmm

teferurt ad Phyfiterem , balenam tantz molis ,

&QRh

ut ( tefte Solinoc, ; ;.)ultta morem ingentium

moj]

columnarum fuper antennas fe navium extollat ,

hauftosque fiftulis lluctas ita eructet , ut nimbo-

Queq

&t

sáalluvie, plerumque deprimat alveos navi-

Ctetc

gantium, quin & ipía navigia, aquarum vomitu

dug,

demetgat , cujus molem trecenta juga boum non

DCgag

trahant, Et ex hoc phyfiteremanare odorem il-

lum,cui Z4mbracan nomen eít, teflaturOlaus /.

(icit

dm,

24. Alijvolunt eííe fungi marini fpeciem &

profundo , vel faxis ubi nafcitur , divulíam pelagi

;.(X & w]l

flu&uantis agitatu , quo adlittora evehitur , ibi-

IW.

qucfzpécolligi confuevit, In balemis autem

m

-invcnixi,non quod intra illas oriatur , fed quia

mnarinz

Vi

m

L—De Odoratnu.

257

m

-———

marinz beflie hoc pabuló (ummé delectantur.

dit, qu

x, Nunc ad objectionem . generaliter , quid

j prttio .

quid de origine horum odorum dicatur ; oderife-

in U

raenimcCorpora , quaz inargumcento memorane

tfat,Con

d feiu

tur,quamvis precipue humida (int ,. continent

tamen infequalitates. aliquas ficcas ,. ex quibus

ts at

at C

evaporatur odor;ficuti pleradueanimalia,quámvis

conitent carnefapida guílui,continent in íe tamé

n.

amariffimum fel ; & mare quamvis przcipue fit

llbimfü J

hum:dum ac frigidum ratione aqua , conílat ta«

| bt

men qualitatibus (iccis & aduftis , viquarum fal-

MM J

fum eíl,

eytendit

la fpecie de aqua diflillatà. dicitur tan-

tàm eam habere ficcitatis, quantüm requiritur , ut

:,f:ui!lï'

odorem habeat ; ficut etiam tantum calorem

kofot,

folet retinere , quantum fufficit ad hoc , ut fit de-

ioqiginä )

bitummedicamentum ad medendum , pluribus

l moïü/

egritudinibus ex frigore provenientibus,

De

u

moícho dicitar, eum omninó ficcitatem habere ,

x

quz odoti fufficiat , eflo (anguis, dum non con-

T

creícit,Git prehumidus, Quod fimiliter de con«

creto illo humore. felium in Lu(itania eft dicen

dum. JDeambaro, qualï(cunciue illjus fitorigo ,

pur

negamuspariter, deéífe illi, tantum caloris &

Iu

ficcitatis,

quantum fufficiat ad odorem generan

dum,

0140!(-

n

--Dices2. danturquadam corpora , que fun

Ti

in utroque excellentia ,nempe in fapore , & odc

WD b

T€ V.g. vina generofa ;hoc enim intereft. difc:

: guttm

men inter utramdiue qualitatem , quod in (apc

j 9

vincit humidum ;in odore veró ficcum., u«

g

— :

"

Arm,

258

. Pars ]&mndar."

u p

Arift. boc 2, 1. text, 3900.. — Efl autem odor ficci ,

gmior(

ficnt bumidi faper. hinc quz impenséolent , val-

reà dtti

dé amarafunt, quia nimis cocta, & dulcia raró

m u

funt odorata , faltem nativÓ odore: ergo in iflis

16 QUa

Corporibus aliundé odoriferis pravalet. humidi-

türodot.

tas , non autem ficcitas,

Patet coníeq. quia com

ilomo,

fapor fiatex humido , fcu ex predominio illius

| ànt, (

fuperficcum , fietindé, utfiodot ex ficco pra-

| Wt

j

8

dominante oriretur , quod in eodem fübjecto ef-

l

(

fent fimul duz qualitates fibi invicé predeminan-

| fit &

busme

tes, humiditas nempé & üccitas à qued'involvit

tepugnantiam. -

3

| du

&. Conc. p

offe eundcm/ potum velcibum

ex fu.

eífe (imul (apidum & odor;ferum , (ednon fecun-

ï titdolo

dum eandem , verüm diverfas partes feu qualita-

«

tes ? itatamen ut partes illz fapidz & odoriferg ,

|

Q

fint inter (e permixtae , & odor in fubtilioribus ,

ln

fapor veró incraffioribus fübje&tetur.

Quaré ,

ellen

etíi repugnet , unam & eandem prorfus partem

LL

diverfis & oppofitis gaudere tempericb

US ,

non

- O

, divería &

tamen quod plures & diverfze partes

fünt

oppofita habeant temperamenta.

Quva folutio

! .odor

delumpta cít ex S. D. in bog 2. l. le£f, 19.

.| lt

Dices 3. Si odor recipereturin mixto odo-

/ . | m

tato velutin fubjecto, fequeretur, quó viciniot

; lf

quis effet cali corpori mixto , eó melius percipe-

0Cl

ret odorem s hoc autem efl falum ; erg: M. con-

l

|

flat , unumquodqdue enim propé fuum Pripcif

| d

N

pium» efficacius folet agerc.

fie

oddr

poi

; ty. Jam ;on&are ex di&if.q. 2 art, 1. cur

gra

De Odoratu,

2f9

z fetsoset]

ammupeecum(f aemeeteQ o Uleterupetoo o

hr fer

lent Vi

ratior fit in aliquà diflantia.

Raüonem pratee

reà dat Arilt, in problem : /£&. 12. 4. 2. ideb odo-

ulcia ra

res rclxqua fuffimentaé longinquo fuavius ole«

oin ii "

re , quia ad locum aliquantulum remotum defer«

hurtidi«

turodorfecretiorà portione terrea. &t defecatior

q q

àfumo, craffisquevapotibus , qui odorem vi«

mo iyf

tiant, & ipfam odorandi vim hebetant., Oportct

1cC0 pf

tamen diítantiam non eífe nimiam.

b)c&ocf

Quares :

. Cur quidam odores foleant cau-

jemint

fate capitis dolorem ? . Omnesodores , ex qui-

EOL

bus morficatio (entitur aliqua , aut qui declinant

ad dulcedinem , procedunt ex calote : calor eutem

tl cibut

ex fuá naturá diflolvit , & ideotales caufant capi-

| fetut

tis dolorem , inducunt enim partium diífolutioe

qu:ltt:-

nem,

CCM

Quates 2. Cut tofz diverforum colorum

Qu

foleant etiam eíle diverfi odoris ? y, Rofas tubras

Quit

efíc minus odoratas , purpureas ceteris odoratio-

gt

fCS ,CfOoCeas vero odoris ita turbatl ut etiam malé

, m

oleant, Ratioautem horumeíl; quia rubez

mll

funt minusficce; in ficco veró & tenui fümus

]

olul

odoratus cito exhalat ? albae minus funt humidz,

ideoquetetinent cdorem ; quem habent modi-

ol

Croceus co«

cum ; purpureg funt temperatz.

icin!

iil

lorfitin rofis , quando naturalis deficit , patet

lr(/'/ Pl'

hociin folijs , cum arefcunt,

Af* sae

Quzres 3. Cur que malé olent, gravius

atmü'

oleant cumcalcnt,quam cum frigent ? g Id

fieti , quia calor plurimum humores commovet ,

f ol

poros laxat , € quibus humors illi craffi poftmo-

gü'

dum

460

Par: fecimdd.

r

ARSISUT]

—— . ( —— BFGBÀ9À —

dum crumpunt acfztorem cauíant ; fic , quz ma-

. ert

ex alo

lé olent , cum calent, gravius olent 3. fecüscum

frigent , tunc enim manent occlufi & obíirucli

4 ul

Aerime

pori, & condeníatis frigore humoribus minor

ftonen

poteít egredi,

3 Gadighu

LOU

ARTICUL[I;S—) 11I.

du

Cüïmþ

Mifcellanea circa odorataan &&* odorem,

con(n

qui d

TIsres 1. CLuäre honio inter czetera animalia

dant,

habet minus bonum olfactum?ut conftat ex

l. 2. de animá apud Pbilof. & quia homo intcr

-.anll

tlj

catera animalia quoad fui quantitatem habet cere-

brum humidi(fimum.

Et ideo ex tali excellenti

j QUi ve

! Vif

humido & frigido , cerebrum non difponitur , &

pet confequens , olfa&tüs organo non difpofito ,

B

impeditur fenfstio , ita Arift. & Themiftius.

Iently

Quzres 2. Cur vultures, . ut jam femel dizi-

cipis (

mus , optimé odorant ? y. Quia habent cerebrua

R

hi

valdeficcum, & íic aér deferens odorem nom

impeditur ab humiditate cerebri , fed fubità affi-

| Mil

Et hinc ad tantam

ET

«it uum organur,

.diüan-

tiam olfaciunt cadavera.

, Tit

ug&res 3. Qu fitcaufaflernutandi ? g.

fheni;

|

Effe Spiritus , halitusqdue ex humoribus excitos

ucdiante calore, — Etenim . viattra&ltice aér. afo-

^Y lu

lus

ris colle&us per nares , deinde onuftus halitibus

.Ht!x

per expultricem forasexplofus, caput exonerat,

ifcerà

(ubi

Liade iimexkdormicndum ;da&q ad intima v

CälOg

*De Odamw.

*

—

"aeteus:

261

—-—w

E

BERten i

calore non Rcrnutamus & cum flernutatio fiaé

[

ex calorc movente matemm vellxcamem narium

ts tUt

obilrod

. cartilagines , dimoto calore attenuante. hanc ma-

teriam ceffamusílernutare, -

Porro circa fternu-

W QO

tationem illud eft mirabile , quod refert Nicolaus

Gadignus in vità Sylverij . 2. c. 11. de imperato-

re Monomotapzo apud JLthiopes.

Hic dum

fternutat , qui adfunt. ,. cxtcmplo venerabundi ,

concepta verba , quibusbene proíperedue precari

üdhnt

Confuevimus , tantó clamore proferunt, ut facile,

qui degunt in aula , proximisque cubiculis exau-

animii

enftt

diant ,& faullas con(alutationes elatá & ip(i voce

congeminent; quibus auditis prommpunt illicà

o It

v n

in fimilia. verba precantia & feflivos clamores illi

qui verfantur in foro domibusqQue adjacenti^us.

auinti

. Quófit, ut alijs eà ratione aliosinvitantibus, &

du

precationum verba mgenu acclamatione profe.

(poï ito)

rentibus , totá fimul urbe: Remutamemum Prin-

10

d (i

cipis celebretur.

Quzstes 4. Cur. meridianum (olem mtucntcs,

eebiul

magis foleant (ternutare ? y. fd contingere, quia

en i

Selínocalore humorem attenuat & Spiritus ex

ji

illó concxcat

quiexitos per anguílos narium

TU

meatus qusrentes , illos vellicant ; ac flernuta-

menta provocant,

!n

Quzres $.. Cur perfricantes oculum minus

)(Clms l

foleant fternutare? F. Quia perfricatio oculo-

[

rum calorem efficit, quifi excefferit illum;à quo

licibus

flerautandi caufa profluxit , eundé extinguit, & fic

gntmr

fublatá causá ceffai flernutatio.

Vel dici etiam

ufcti

R ;

PON& $

a

262

r

:

P

Par fecund

poteft, quodhumor ille , qui motá fternutatione

füu

per narium meatus debuiffetegredi ; unà cum la«

info

erymis éconífricatis oculis erumpit.

l. ed

Quates 6, Cur tabacum elicit pituitam ? 84

Utmg

Quia in hares procedunt duz portiones cerebti ,

|

quas proceflus imamillates antea vocavirnus , per

gmm

qdor

illas veluti per fpongiam purgat cerebrum; has

tabaci pulvis vellicans hnmorem elicit.

1ols

baci feu 'Ta-

Quares 7. Quid de origine Ta

(s

bace & ejus ufu fentiendum fit ?. g. Eam ante

may

aliquot annos (. ut ait Schriderus ) ex Americá

a

primumadferri czpiffe, nunc autem in varijs

Quuit

quodue Eurepz partibus feminatam copiosé cref-

u

cers.

Diciturt etiam JVicotiasa à Nicotio Regis

lur)

Galliz legato , qui herbam illam Ulyffipone acce-

Ufus illius pracipuus eít,

i eff

pit , & patrie intulit.

ad cathatros cerebri ex ficcandos ,. fomnum indue

tf

cendum ; fedat dentium dolores , difcutit tumo-

bet

rem , mundificat &c.

Non tamen adcó profi-

tot

cuus eftillias ufus Javenibusac. biliofis; & tam

IT

his quàm alijs hominibus , plané non eft neceffz»

t

rius, quandoquidem antecefloribus noítris , ufque

füic

ad hoc prefensfeculum , Tabace ufusomnino

€0

eratincoguitus, quitamen & fanitate & longz-

&

vitate vit nos adzquabant, imo fuperabant,

ftte

Tinde recens ejus ufus , meritó dici poteft abufus ,

ä( m adm«

cum pauci fint qui eà nonabutantur. — Perunivet-

Q

fuüm tamen Imperium Mofcoviticum ufus Taba-

W

czignoratur , utpote fub poená abíciffionis na-

bi

ll

(5

rium,omnibusfveeitüsö; prohibitus, De ab

u

N

"

P

Bo CAopdta, .

263

naugg us

vt

uttont

ä; -taSac: SimonPaulïs, Medicus chis Daniz,

à ul

in fuo commentario de abufu tabaci , demonítrat

*

effedus hujus herbz non eífetam admirandos »

itam 1

ut multi fibi pcriuadcnt.

s tttb

. Quares8 Carrofa tritanon fpiret odorem

mis, r

ratum ,cum tarhen cinnamomum & plura alia

irum;ä

odorata, ficonterantur, fuaviüs fpirent ?. In.

rofx folijs harere. partes calidas , (ed plures frigi-

luT

. das : quod fi ergo conteratur, permiícentur. plutis

Banat

ma partes craffa , terre(lres ac frigide cum calidis

1 Amzmi

actenuibus inipsácontritione ; qus partescali-

T

^

diufcule ac tenues, cum paucz fint & volatiles

iosdct

- (quod ex fuavi , exili ac febtili odore rofa colligi-

ii Mj

tur ) facilé difpereunt ; pradominantibus interim

at a

craffioribus ac terre(trioribus inodoris.

u

Quares 9. Quotfintodorum fpecies ? EP.

um

eífe varias , nobistamen propterhujus fensüs he-

|t tur

betudinem & tarditatem magná . ex. parte funt ig-

cö pfO&*

not2 ; fiquidem prout homini feníus deficit , ita &

| u

Ícientia de re ad eum feníum pertinente ; cum no«

flra cognitio à fen(ibusoriatur, Quia ergo ad-

E ncccff?

lj 1 ufq'W

moedumremiísé & tenuiter olfacimus , necnifi

eos odores, qui organum vehementer laceffunt

; omnmo

rong?

& pulíant , exa&té percipimus , fit ut odorum dif-

ferentias minus teneamus.

Nihilóminus quem-

hi,

NUS y

admodum fapores quofdam dicimus acutos, accr-

ywt

bos,gravesSt fuaves Gtc. ita proportionaliter

1 Taba'

odores quoídam dicimus graves , fuaves &c. Qui«

ynis 1

buídam tamen corporibus infunt odores fimpli-

m come

ces, qui per naturam obveniunt ; quibuída

)e-zbï

4

goüti

P

£A

ï.

vT

Par: jäcundd.

CUPU

—R ]

pstaci i v

pofiti varià commixtione ; quales magná ex parte

Adsltet

funtii, quos ars p'gmentaria ad luxum , ad deli-

praiem

€ias , ungucntxs tifcet,

Qnem abufurn majorem

: byuthid

cfïe:mqmt Plinius/. 13. c.3. quàm gemmarum & "

| impi

preiofatum veftium ;; h& enim faltem aliquantó

cx,an'-uæ

tempore püüuncconfervan , & multoties venire

Qi

in uíüm 5 odores autem ftatim in aurasabeunt a€

heior

fuis mortunmr momenitis.

Excedic libra dena-

qbti

rios quadtingentos, necfentit ipfe, quigetit ,

epug

fummaduie commendario habetur, fi tranfeunte

pituir

Tantiemi-

illó invitet odor etiam aliud agentes.

tur vehptas aliena,

De multis illud Mamahsl

Yil

—————

2.de epigram. 12. cani pnffct j

;!

ANen bene [empev olet , qui bene femper olet,

l

1 Me

Re& profecto inquit S. CHryfa ft. bom., 1. de La«

mo&;

aro : Nihil immundius efl animá , qnot:e: £0f«

5& T

|

pu:s babet talem fragrantiam x cum enim diabolus

Tnoy

aggrg['"mdelzcz;mwmwrzt animum , iZm in

lutd]

corpore fuæ corruptionis lefhum . oblimit ungum-

tsf

tis.

POW

Quasres 10. Unde Balfamum, 'cujus odot

Iw

præ&am-üïmus & f(aloberrimus , fuam trahat

d

originem: ? g. ex frotice. quódam Balfamo dn&O,

Lf

in quo quatuor à fcrptotibus diftingui folent ; ip-

fa pl anta,hgnu,fru&m five femé; ac denique fuccus

fati;

five Iquor: Ac planta quidem Balfamum , ligaum

Df

Xylobalfamurm , fru&tus carpobalfamuni , fuccus

^ Yini,

'Teftatut tamen

opobalfamum nuncupatur,

&t

Theüphra flus, alijdue Authores, vixullum ve-

&t

rum , lincerumque opoba lamum ad nos advchi,

Ug.

Adul-

LÀ

" .be Odüfdt"c

26f

d

(uxutisibesb sUt ocummiadi cnoucid PU desgs ceces smertesi tssb

cumesctot

;

|expant

Adslteraturautem cp—iniaac»Ph?nij » varijs-tito

al i

praíertim oleoRosz , leatifci, balani, there-

mioret

bynthi&c. — Ttem , ut inquit S. Ifidorus, f1 bal-

sm ^

fama pura fuerint , tantacm vim habent , ut fi fol

aliguamö

excanduerit, (aftineri manü non poffint,

s venlt

.Quaeres 11. Cur. ingeniofi ut plurimum

bont t

hebetiore olfa&tà fint? g, Quia, cumcerebrum

n du

crebrismotibusagitent , indemajorvis pituitze

ügetl

expurgatur & in nares defcendit, fed obfiructas

*

afítun

pituitá narespatüm olfaciuc.

4f

Quazres 12, TItrum o

doratus äeperditu;

!axvmhsl,

valeat iterum recuperari ? &i. Id valdé effe diffi-

cile 5 Botoniciaffipnant pro remedio & medici-

pf r 0["0

n Mentham Aquaticam $ hzc videlicet acutiffi-

dl

o & maximé penetrativo odore dotata vim ha-

jet if

bet, ut extinctum edoratós fen(um exfuícitare &

hbl

tenovare valeat.

À naturà infuper ad hoc vide-

n

tur deftinata , dumin folijs fois figuram exhibet

;mgd(lþ

naíi, que folis ei & arcta & hirfuta funt,

Flos

puniceus eft , vergens aliquantüm ad candorem.

jl

Extractum hujus geniminis, vtrefert Aldrovan ,

l mhäl

dus , ad medendum pramemorato defectui , po«-

gl

tiffimum & admirabile eft medicsmentum.

d

Queres r 3. Andemones poffint fuffit fuz

10

gari? ». Nondeéffe ,. qui dicünt, omninó eos

j

pofíe pelli fuffitü, v. e.fumo jecoris, cornu cer-

vini ; rütz , hypericonis , quiodor propterea vo«

( o

lamm

cati folet fzo« deronis,Nihilominus comunis eft

m

fententia,malos fpiritus malis odoribus non poffe

dVOhif

fugati. Ratio eít , quia dzmon , utpote creatu-

f

f

I

-

266

[ as

Buescneeec. URGNQSO . utus

Pars /Ecunda.*g

acendcud

i

!

"

ra fpiritvalis non poteít ex hifce materialibus fen»

aE

tire moleftiam , nifi Deus exrraordinario concure

sü vires tribuat huju(modi fuffitui , quemadmo-

1 //17

dum olim indiditjecori pifcis,quó Tobias ufus eft,

(

Decori pifcis Tobia ( induit Valefius facre Philos,

€. 28..)) virtus fupernataralis tributa eff ilumis

| Najïnfe

nandi oculos Tobie y utà igniinferni tributa eflvis

zrorquend: "Damoses, ( aqua beneditla data efl

| Mlmï

vis eofdem fugandi, G animam a culpis ablnendi.

1 Mori]

Verum , licet certum fit, Deum poffe fubijcere

1

Damonesrei corporez , ut fumo &c. tamen in-

Unde

i n

iö;

certum eft , an de factoeos illi fübjecerit.

i

alij reípondent , demonem non fuffitü jecoris , fed

: ; h77

efficaciá orationis , quam ad Deum fudit Tobias,

|

(

fuiffe fugatum.

4

!

illud figni-

Quzres 14. Quid. proverbium

íj

(

ficetaliquem/ozgo fmfpendere nafot .| Flis vet-

' S'fn

i

bisolim notatam fuiffe fubfannationem fubdelam,

Hinc Plioius refert, ab idololatris fui temporis

q

nafum fimulacto irrifionis fictitiz dedicatum fuif-

p

ád;

*fe:verbacjusfic habent : Er altior bomini tan-

pm quem novi qmores fubdola irrifioni dedicaes

x dem

Huc referenda fuünt verba Martiae

vére ) nafus.

| ejllS |

lisin quódam locó:

* jl

| Hl

Nafutus frs usqiie licet , fis deniquie : nafuse

, Van

Vocantur autem nafuti , qui doclé alios irridete

B

nórunt : Unde idem:

m

pe.ecce 2 £ juventsqie, Fne:qiih

Ci

Et pueri nafum rbinocerotis babent,

V

n

De Odoratu,

267

—

us sl

alibus lt

Inquzverba recentior quidam Poïta in Em-

blematibus Ethico- Politicis pulchre canit;

) Contu

xmadm 7

Maxima na[uti nunc funt. faflidia muudi ,

s ufus

và Dhili

Cenfür 1n alterius quilibet acla fedet.

Nkjä nemo caret longà ; GFuvenesqiie, feuesqite ,

ef il

Et pueri na(um rbinocerotis babeat.

u if

-Ad lances imi ,medij , ]ummiq»ie irabuntur ,

ul

Et dat miquäe faam — tetrica terba fabam

m

"

AMoribus hic peccat , facies culpatur Zu ii ,

e lii

4fle parum placidus , lenis at 1le nimis.

la

Prodigus eff alius , nimiumqu':: eft alter avarus ,

j Un

Hic fegnis smiles , Martins ille lepus,

ANemo vacat vitio , Criticorum ftsper ,. adune

: Tobiá

eun

Quó nafum crifpet , grex male(anus babet.

D s

i nafutorum [ic pergat crefcerecatus ,

| Bs

P

JMox mundus totus ,quid nifi nafus evit ?

[uboin

Queres 15 Quisufustam . prolixz naris feu

itcmporis

m

proboícidis in Elephante? Refpondst Arift, 1. 1.

de biflor, anim. c. y1. prater alios ufus probofci-

n

7 jb

dem íervire Elephanti per modum manüs; nam

ejus minifterio non folüm cibos colligit, fed mi-

Mi

ta aliaexercere poreft, — Vidi ego ipfe(( inquit

ZElianus apud Nierenb, bif] nat. 1. 2,0.. 13. Ele«

1/;!.(0] l

phantem , in tabulá litteras Romanas promulcide

Ícibentem reé. — Addit Plinius alium. quem-

dul

dam Elephantem , eracas litteras pingere didi-

T d

Cifle, eàduelinguá fcripfiffe fequentía verba: Zpfe

ego bac feripfi , & [polia Celtica dicaui, — Kefert

C1t;

!]

268

Par; /äctmdd.

imec oreg.

:

—

cr, Nierenbergiusloco. cit. Romz Ger manmum

[

credtus

ludos dediffe Tyberio in duodecim Elephantis

perD.

"I heatro induclis &veüeh ftrionicá nmuus qui ..

proboícidis opemiraplané agebant 5 nam flores

Yitur)

dhmoll

ipargebm£ & cotollas ; men affideBaht , Pocu-

la genialiter ehibebant , teliquijs vini circumftane

QUif

(tlo Des

tesafpergebant &c, —

ldcm ZElianus teferc de E-

lephante quódam , quíi cadaver altoris fui ab ini-

qiüqe

mico occifi ,probofc:de complcws ; ad flabulum

portavit, ac tanquàm amicus permanfit fidelis

Ü

amico, etiam defunclo.

Praterea Elephas pro-

bofcide fuá arbores proflernit, fruü&lus ac folia

colligit ; Si aquis immergatut , naribus t:ntum-

tnodó emergentibus enatat,

Y

Q

Quares 16, Quid Salomon innuére volue-

,

Al

rit , dum (azt. 7. de Immaculatà Dei fponsá Ma-

l

rià dixit: JVafws tuns , ficut turris Lzäam

:

qüü

refptcit coetra. Damafcum.,

g. Per hanc faciei

Tif

partem zquiparatam turri in Libano S, Grego-

rius 1. Paffor. 1. Cant, ?, Et Euchetius fort.Spirit,

qia

nihil aliudintelligunt, quàm Judicium promptum

tiobi

& vivax,cognitionem,intélligentiam, difcretione

iin

item fummam prudentiam & Providentiam , quà

videlicet ,« noníecüs acdefpeculá, quaà nobis

ünd)

Dor n

remota funt , providere & profpxcere Oporteat ,

Cur autemà Damaf-

056

utoptimée (ec:t 59. Virgo.

coavertcre dicatur Virgineum fuum Náfum, cau-

'kmey

?

fam affignat S. Rupett. Tuit : quía. fuum [en[um

ïmm

ejus fen(ui contrarium babet.

A ud Damaífcum

Ct4

nempe czat ager ille ; in quó fuit Adamà D«eo

dlr l

Creatus ;

dCdL

n ]

*De Odoratu,

269

rompeeen

enicut

g;gatus, äc inde in Para

dyfum delatus: Erat enim

Icphanu;

agcrDamaícenus Paradyfo proximus:; Avertit

üt, Ql

i fon

igitur Maria fuum nafum à Damaíco , ut nequi«

dem olfaciat pomum vetitum in Paradyfo.

Ex

'. [ p()ül'

cundr

quó inferunt aliqui Interpretes , etiam ex hoc Ti-

tulo Beatiffimarn Virginem fuiffe Immaculatam,

"ab

Vi abilt

quia avertit fuumn nafum à Damaíco,

fbult

k hi

xicspcpsrtrICAS

a

ractt

DE GUSTU.

fantol

U

9

d

"

2We.

.&t

Riftoteles , poflquàm tres fen-

: yolu?-

fus dignitate pracipuos ex-

aM *

EU

2

Y

Vl

o^

-ä pendit, pergit enucleare duas

n

nc pl

reliquas, Guítum. nempé &

6

Ta&um: & primó quidem guftum, tüm

quialuc eft nobilior ta&tu, cumfapor fit.

;tlsfb.itl

omplllm

znobilior tangibilibus qualitatibus ; tüm:

:rctionf,

ctiam , quia guftus magnam habet con-

amA'*f"

jundionem cum odoratuin obje&to: fa-

1 o

por namque & odor funtferé confociati.

fl -

qmi«

Nos eodem ordine hujus facultatis indo- .

, i.

v lemexplicabimus, quó fuperiorum fen-

m

uum naturam expofuimus , du&tófcili-

um

cetaborgano initio ; cujus cognitio &

| D

diícuffio incognitionem ipfius facultatis:

t

deducit,

Quaré fit

QUA.

|

ä(mïfæ—g

oPevetus

bisr

gittán

Quæsno L

!

^ iorm

D« Organo Gzfius,

etm (

bilis

ART ICULUS I,

idecor

v

Miralilis lruclura Gullus,

HO

toli|

Xplorata eft fententia, organum guftus ge«

bilis e

E

neratim effe linguam, ad quem rite percipiene

dum plura folent concurrere membra, veluti enat-

; lipide

totund

rat Ariftoteles /, 1. Hiflor. animal. c. 11, 9 12«

qaüamvis in ijs tantàm de elephanus loquature

prohi

tione,

Eft maxilla duplex,Cujus pars prior mentum,

, ii

poflerior mandibula eft. Plinius foli homini

mentumaffignat, hanc enim parrem effe inquit,

tüm

)

qua à brutis animalibus hominem difcernit. Plau-

tis et

tus vero , uti meminit, Aldrovandus, etiamid

nonnullis animalium attribuit.

Hoc mentum

Ci'bug

Lione

eft precipuabarbz: fedes , fine. qua comparere

Diogenes dixit , tantundem Viro indecorum

?phm

effe, quantumleonifinejuga. Hinc etiam idem

pto J

Philofophus , ut refert Laertius , interrogatus

aliquando , curtam fepe mentum fuum contin-

flovid

Dfone

geret , barbamqdue tam prolixam nutriret, refpon-

dit , id facio, ut nunquam me virum effe obhvif-

wgl j "la1

4

b kæ thänü

*

car. Przxtereà Lacedemon quidam ( ut refert

Plutarchus in L. Coaviv. ) interrogatus , cur bare

"l

bam tam prolixam ; tamincultam aleret, his ver-

|

1$

d

De Gu/?u.

27 1

SHCL

a —— M boscsd a E M

- bisíatisfecit : stintmenscanofc

apiilosr , nibil "

gaittam illis indignum.

Movent omnia animalia maxillam infe-

tiorem ,crocodilo fluviatili excepto, is enirs unus

etiam fuperiorem movet, Hzc tamenimtmo-

bilitas ornamentum prabet vultui; effetfiquidem

indecorum , fifacies tota vel moveretur , vc] ru-

gis du&lis deformarctur.

Inferior autem motum

l,

fuum babet, eumque liberum ; non fecus ac in

mola lapidum molarium unus quíetus , altet mo-

yfur r

bilis eft :fic & ha maxilla nonimmerito molares

ercitt

lapides vultüs nominari poffunt.

Prima earum

luti d

yotunda eft ,nec veró ficutbrutorum animantium

:Lö'lh

proftat & extenditur , íed prodecore & compo-

wqumm

nelitly

fitionemeliori applanatur? hec vetró aliquanté

longior fecernitur.

Inferiorab intto . item cava

homiti *

eft & medullofa ad nutrimentum & incremen-

biïxquït!

tum , imo veró & produ&tionem dentium, Fo-

,üt.PW |

tis eít fälida&admodum.dura , u£. mafticationi

t

mgntum

ciborumaptius defervire poffit; percujus mo-

tionem, prima fit ciborum concoclio , juxta

ïmpatm

jcorüf

aphoriímum medicorum , prímza dice(Hofit in ore.

Labra poít hec oris funt extremitas, qua

pro libitu clauduntur & aperiuntur. Quibus

v[dgäws

provida natura pluribus mufculis providit, ut

;gnlifl'

pro neceffitate vel commoditate poffint conftrin«

"a

- gi» telaxari ac torqueri , prout requitit ufus man«

j* :

ii

ducantium aut bibentium , aut loquentium , aut

" «

denidue aliud quid eperantium.

Iur af'

Quodintra maxillas & — labra intercedit ,

i

os

li

2221

Pär.r feeumda,

g

L

Ef

05 VOcatüt , per quod refpiramus vivimus , fab)x'x-

&t

lamur..X tot infuper alia , ad uíum vite neceda-

nodítr

ria & opportuna peragimus, Ut meritó vocati

UW Rege

poffit , piraculum pulmonum & cordis ,. ac pro«

, p

inde portavita, explicatrix & nuntiaaffecdtuum &

, fimu

psfhonumanimi, "Variumhabet ufum , namque

petior

perosalimentà deferuntur ad ventriculum, |in

a E

quofit demum perfeéta digeflio : per os. aér fub«

map

lgb

intratin reg:ones palmonum eggeruntur fputa &

thoracis excrementa,

*

(it

In ore patulo manifeftantur gingiva , dentes,

)

fitd

alarum , uvula& fauces. Gingiva unt carnes.

iimmobiles , ab opifice naturá formate , ut dentes.

T

df

jn illis velut in cancellis (ais ffabiliantur.; qui fol-

l

vuntur && excidunt cum gingiva, Nervus im

l

d :

cavitatem infertus firmitatem dentium procurrats, ! tl

lt

hincetiam filamenta membranarum ,. quz for-

üffimé radicibus eorum cohzrent, gingivis eos

bron

copulant , ac etiam caro eos circumdat, &

aïiqu

tanquàmíepimento confirmat.

Admirabilis &

tett

mol

fingularis admodum eft fymmetria dentium , qui

de gingivis fuis ,non fecus ac de cithara clavi exee

Qu

unt : fuperioresitem cum inferioribus & magni«

dppli

tudine & numero & ordine fic fibi invicern re-

g cap

fpondent & coaptantur , ut per viciniam fe con«

B

tingant , opus maflicationis perficiant,. cibosque

j Votpu

in frufla nondum concifos , conterant , cotrodant ,

7'.' Qfüph:

& confumant, — Crefcunt fucceffive ; nihilomi-

| Nl

Dd

nus vifi funt aliqui cum dentibus nati , ficut Mate

Tiütiy

«us Curius , qui ob hoc dentatus appellatus eft s

n

De Gefiu,

u pisuetotd gt

272

, f

& Cneus Papirius Carbo , uterjue tnagni

? ntcel

nonmüinis homo.

Idem ajunt deLudovico XIV.

1 vol *

Rege modernó. Galliorum.

Sedecim dentes

Fuerunt

N FfOn

plerumque cuidie maxillarum infunt,

um &

tamen aliqui, qui non nifi unicum dentem in u-

, n'amcïqe

perioris maxillz parte habuerunt , veluti Pyrrhus

ulm, 1

Rex Epirotarum. — De Brufia filia R egis Rithnio-

T

rum apud Feftum legitur , eam non nifi duos den-.

tes habuiffe , unurn defuper , inferiorem alterum ,

l.nfpma&

Qui utramque gingivam adimplebant,

g,t

- Palatum latini vocarunt , quafi . pali; den-

i

tiunm circumdatum. — Duos habet. tra&us fpone

u d

giofos ; unus ad primos dentes fuperioris maxil-

la terminatur;: & hunc non efle przditum gu«

j

av i

flandi facultate , docet experientia : quamvis

enim huic tractui corpus valde fapidum admovea-

t

qu f

tur , nihil tamen fentitur ; conítat quippe mem-

braná valdé durá , cum tamen organüm gaftüs

ngi,vis u

ndit ,

aliquam mollitiem defideret , ut infra dicam, Al-

ifablillls )

ter tractus verfus. radicem lingue excurrit, qui

tigif l

mollio: eft., & valdé fpongiofus , pollatdue vi ex-

LA

quifita (apiendi , . ut conftat experientia? nempé

applicatum faporem illicó fentit ;imo juxta Latin-

& mggm-

jctm Iv

Biscaput & — efophagi initium , exquifitus eft

fenfus ; hinc in eonifu , quó cibum manfum , aut

f em

ibos

qUG

€

corpus liquidum fapidum adglutiendum, — verfus

cfophagi oflium adducimus , vehementer & ex-

[odüm 3

quifité faporem guftamus,

m oti

In fine palati forami-

na duo fpe&antur , quorum interventu magna fit

y Mi

narium & oris communicatio.

WSFR:

S

— Vvula

p

Pars fecunda.

—— BÓ —

t

Vvul; eft fungofa-;:aruncula, que de palato

At

eflei

4d meatus narium usdue difcurrens , inoredeni«

Hacdum fana cít, gurgulio

u

qdue terminatur.

Coní

dicitur, item alio nomine ple&rum ;

per hanc

enimabarteriaafpera& ! faucibus vox emiffa di«

ünia

rumpiturs fi

ta eflin parte inferiore per modum

dcntil

uvs dependens ;

undé & svsl« nomen confecuta

(tüs

eft.

Ideo natura

hanc oriindidit , ut aéris frigidi

ii

ne confeftim in pulmones in«

àjl

frangat impetum ,

cidat.

Hincevenit, ut

quandocundue hac vel

lg,

ftoy

Iafa , vel plané eft deperdifa, etiam vox dcügiat

tbol

aut diminuatur,

Fauces pratereà covitatem ómnem deno-

i

lo

tant , quz per os apertum confpicitut ; bing item

;landulz carnez ad radices lingue , qu rewfille

ipi

Wt

appellaatur,

earumque munuseft, exhumotibus

genetare falivam ad humetatione

m lingua , fine

t

lt

quà ex cibo nulla dcle&atio capi poffet.

fito

Pre reliquis confideratione , digna e& lin«

Ti

ideà ficdicta , ut Varro credit , quod //iget ,

gua;

IY

vel potiusquod circumcirca nu

merosó dentiun

lis

ta fit ; vel deni-

ordine quaft circumvallata& liga

ine

Que lingua à lingenda eít dicta : un

dé canic OWe-

T

nus lib. 2. Epigrats. 184.

piti

Dens quafi ditius edeus ,lingua À lingende vocata;

»h

EV

Traxit ab officio nomen uterque [no*

hi

Hoc porró mitificum fané membram, Jingua

li

nempe , orgaeum Dialecticum , & nuntia v

olufi«

tatis

d

Es

A

:

PTO

De G'u/?ti

Getmsememie

*

:ada

d) gyenest

tat

habe

is ;pþcli;xfa ; i variam

E Ucompvo!ät-ionema

: palito

Ad radicem , qus latiot eft & faücibus cehéret,

re deti«

ofle valido , qua(i. bafe , nititur & (uftentatut ; lit»

ugilü «

terz Y, fpeciemhabens. — Juftiffimam figuram eft

er ha

confecuta , ita ut fine incommodo intralabra cois

Sfa di«

tineatur , ne cibisitem impedimento fit, cum à

rodum

dentibus tnaflicantur, — Ut veró aptuim foret ine

yifecul

ftrumentum loquele , inaeumen per modum

y[rigd

gladijtetminatur, Miraeít ejus volubilitas d&

oms u

agilitas 5 nempé ità agi poteft, ut vel foras exétaa

tür, vel intró adducatue , dextrorfüm aut finia

hod

ddit

Itrorfum , furfum; deorfuaique moveatür , fex

motibus diverfis, — Arque ob hunc finem noyem

| dent

conítat müfculis , quos media linea ; ad dexttatí

r4 j

lzvamiue dividit. Pars fopetior palato vieina

tl

afperaeít , eavitatibus parvis (alcata; ^ Caroejug

u

eft mollis, &laxa pet- moduim fpongi$, atque

$, Ij

idcirco diftinguendis faporibusaptiffitna, — Cons

flat pratereà duobus nervotum cohjüpijs, altero

tolli dignoicendis faporibus deffinato ; alteto dua

dr

tiore , qui motui lingud defetvit unàcum mufeus

d. . ;l;fll j

li. Fitmaturaotem & in fitu fuo confolidarut

dgntiuqï

lingua , ligamento quodarn validiffimo, quod à

j

inedio verfus interiora collocatum , quamvis thols

n

le (it ac flaecidum , nihilominus nullurn defe&um

pstitur ; fed promprilïïmum é(t ad vibtátióneém g

&facillimé fe producit, Ad ultimam lingug

tadicem foniculus quidam advertitüt . qui fré«

5um lingueappelltur, — Pra reliquis asitnalibug

Jinc

äöfïïa

homo linguam haþet libe

ram & inollei, üt

á

fnod

'vollm'

l galii

276

Pars j'ä;i;ædgl

s

[ d

modeé deguflare& delibare faporespoffit , & lite

h3.

| dul

teras pronuntiare , eam vel producendo vel dila-

. lw

tando.

Pifces habent duplicatam linguam &

omnino adhzrentem 5leones & pardi afperam &

| dnpi

quam

ravidam per modum lima. — Scribit nibilominus

Diodorus /. 2. cult.in certá quadam infula Ocea-

ni, verfus meridiem , inveniti genus hominum s

quot

|

qui linguam ficdivifam habent & feparatam, ut

|

|

t

non unam , fed duaseffc crederes , quz ab una ta«

tthr

j pof

men radice prodeant,

Hirefpondere , clamare ,

eu

affirmare & neare fimul unico flatu poffunt 5 vae

tiarum etiam avium diverfos cantus zmulantur.

| gl

Wtj

Quos profecto imitantur dolofi horines , Mac-

chiavellum Magiftrum fequentes, his equidem

(otge

Qu (

duplex lingua in ore ,uná blandiuntur prafenti

-l

b W

alterá proícindunt abíentem ; quibus

| W

Melin ore, verba laQtis

à

Felin corde frausin factis.

W

L Olingua duplex dolofa! Dews defiruet te ali-

h

auande G evellet de tabernaculo 140 pfalm. $Y»

u

Y.7.

t

Qusres ,. Utrum , quemadmodum dari

Di

u

diximus homines cum bifida lingua , ita etiam

bitp

quidam dentur áne omni ? mdet affirmativé So-

linus,. dum 32.c.ait; /Ethiopumaliquibusora

31 Y

M

Concteta funt, mediodue tantum foramine : non-

l

nulla gens linguiscaret , invicem fermonis , uten-

tes nutibus, motribusdue, Adflipslatur Mela

?

( d-

kDe Gujlä:

177

u w

[

1. 3' 6040

6bi a;t—:c-xtra ZEgypti & Mäctöb;orun:

rel dl

deferta , mutos effe populos , quibuspro eloquio

um «

funtnutus ; alij funt (ine fonolingue ,. alijfine

«t &

linguis &c. VerümStrabo /. 1 g. hac omniatan-,

Qminus

quam f;bulofa deridet,

Quares 2, Cut lingua duos nervos habeat ,

| cha-

TP

quotum unó ( ut refertPiinius 1. c, 37. ) con-

jungitur cum corde; alteró veró cohazret ipfice-

, u

una t

rebro?. g, id fadiumeffe , utlingua tam àcorde

poffit participare Spiritus vitales, ad motum ne-

hmirt,

n

ceffarios ; tüm à cerebroinfluxus, & humores ad

guítandum requifites, Voluit pretereà nosmo-

Tlanti

M

nerenatura, quem ob finem ufum linguz nobis

Concefferit,nempeut continuam habeat cum utro

]nidcm

tll ;

daue membto correfpondentiam ; cum corde ,u

non nifi finceré loquatur, taliter, qualiter quis fen*

titin corde : cum cerebro, ut nonnifi premeditat *

& prudenter loquatut,

—

Quztes 3. Quod membrum fit optimum &

pefimum? & Effelinguam ; ita enim Jovialis

jl

iEíopus à Domino fuo pro mensá optizsm &

j j

peffimum prparare. juffus, linguas praparavit,

Ec Amafis Rex . JEgypii mifit bovem Philofopho

Bianti , eiquedenuntiari curavit , — ut optimzms G

T

17

peffimur extraheret , linguam extraxit , ut fcti-

bit Plutarchus : nam , ut art S. Scriptura prov, 18,

$

1]

jori

Ya àL ZMors(? vitain manibus lingue.

Et IäC&

3« Y. YO. ex ore procedit beneditHio e& maleditlto.

yone

jl

Et ideo fortaffis prafert figuram litterze Pychagos

rica , apparet enim bivialis velut V, unum bivium

Mi

dacit

115'

O

282

Par: ]äcnïï

ARGEREaRESS]

3*

j

ducit ad bonum , alterum ad malum ; unum ad vi«

qef

tam , alterum ad mortem,

Et fic op

L

quit

timum & pHf*

fief

frmum lingqa jure poteft nominári,

ipling

ARTICULUS II

(lione

mod

arte. lingtte refideat orgt-

hz' quäïnam [

dut

aum Gu(lis $

n q

Roanum guítus generatim effe linguam , aüt

v9i

aliud ipfi equivalens iaij$animalibus , qu&

lingzuá carent , diximus priori. articulo. Ceoníene

Atl

qu

tit Ariítoteles [ 2, de part. Anixnal, c. v7. & cum

tol

ipfo ceteri Philofophi, — Ratioeft , quoniam eo

inftrumento difcernuntur fapores fecundum pro»

Íuge

6.3.[

priam tationem , quo

P

4

d fpeciatim ad guítum per-

tinet. -

Plh

Ex quo colligitur fenfum guítus effe realitet

hi

iffn

diftin&tumà fen(u cadus , habent enim diftiadtum

Organum,cum nonubicunque réperitur ta&tus,

W

reperiatur etiam guftus. — Hiábeat pratereà obje-

]s

Íx

C& a&us valds diffindtos, undédignofcimus

diflinctionem potentiatum , fclicet. penes aQus

Icg

& objeGla.

Ef diftiadum obje&tum , quia gü-

qui

[ito

ílu difcernimus differentiasfaporum , ut ama-

g,

rum & dulce , variasque alias. mixturas. Ta&u

autem difcernimus remperaturas primarum qua-

blv ]Wn

W

litatum , ut calidum , frigidum , dutum & mol-

L

le&c. Eftpratereà in. utroque fenfu diftinctus

a&us , quiadiverfa dele&tatio percipitur in fapore,

mplici,

quäæ in delectatione táctus , hic enim fit fi

-

applis

s

d

De Gufin.

2793

d.

ins- il

appl.icatidnc rei tangibilis fine alia immutatione ,

lm ad j

em aliquam cum ipfa re,

quz faciat commixtion

qua tangitur s guítatio

autem fit per applicatioe

m&rff E

aliqua humiditatis

nem rei fapidz cum mixtione

iu linguá ad rem faporofam. Verum , de diftia-

&ione utriusiue fenfus jam aftum eft p.r.. Reftat

modó tantummodo inquitendum , cumin lingua

T

plures(iat partes, utcaro , nervi, mufculi &c.

in quánam illarum rc(ideat organam gaitas ?

um

Dicendam organum guítüs re(idere in. ner-

vóilló molliori deícendenteà cerebro ,

priori

fs qü&'

articulo , explicato , quiquamvis per totam lin-

Cort

&t

guam ramificatus extendatur fufficienti modo , ut

àtotá illa percipiatut (apor , przcipué tamen vires

jnianu

ta S.D. apqu&. 4-;0

fl pfal

fuas exerit in cufpidelinguz.

e. 3. lbi ais Gmlus eff uis ovdinata in nervo fpav-"

i Pcf-. L

fà fuprà corpus lingua ad apprebendendum diver-

fosfapores , vefolntos ex corporibus contingentib us

i, tll

(iedit

ipfam, Etfidicatur cum | Cajetano predidum

-

opu

(calum none(ie D. Thomz , & ideo minori-

: udih

Ke«

bus charaéteribus à czteris impreffum eífe,

üdi

fpondetur tamen citatum opuículum , tanquàm

t

legitimum partum S. Do&toris, paífim ab anti«

T.

quioribus Thomi(tis admitti ,

precipué à Magi-

u

flro Bcrgamen(ii

n tabula aureá opetum D, . Tho-

; At

frequentifime à Magiftro

Tgäll

ma,. didem citatur

JoanneàS, Thoma,à PP

. Complat. item à Card.

qm' L o

[ müx'

Aguirre, — Adcodue faltem probabile eft , cita-

tum opufculum e7e5. D.

indut

Probatur eonclu(io rationc

; organum enim

q

94

gu'&üs

gl

ïtPP".

28o

'P&r: feaund&l

MaOCULIONGA amsseimpa) VEISSORINSYPU WURTETNMNDNRÉR eneem gxtadgecle

sepeceempracemevUE qntietbonerperri) cometeenfetd

Ob fecuns

Y

guftus debet cffe ficcum, — ut porfit percipere hu«

objt

miditatem , in cujus prdorninio fundatur Sapor,

etam

caro autern cum fit. compofitionis aérez vel a«

j dun,

quez ,tota humida & fungofa eft ; nervus veró

7 huni

ille eft admodum ficcus , cumfit naturz tertez ,

quo(i

fieC participat humiditatem à cerebro , ficut nervi

UTR

mamillares, . quia longius diflat ab illo.

Adeos

piopfi

que omniné dicendum eít, aclum gufítandi refi-

f

Woc

dercin nervojillo molliori per totam linguam exe

tenío. Álter enim nervus cum mnículis deferviens

quex

ad motum linguz , diveríum munushabet , du-

dibt;

rorjueeít , quàm requiratur ad ejufmodi fen(a«

Áicum

tionem. Etquodin cufpide lingue magis vi-

, Dtent

geat guftus , con(lat experientia , quia ibi vivacius

; llpote

lenutur dele&tatio & diicretio (aporum. — Sed ta-

) distig

men, quiaetiam fentitar. & delectat ad fauces &

v Uoot

ad ridicemnlinguz, G intota ipfalingua , ideÓ

|

in totà illa fimpliciter poaitur,

fitt

Quod aotem. orgapum guftus debeat. effe

ficcum , fentit exprefse S. D. cum Ariflotele - . de

N03

fesf d fenfililetl. 9. ubi ait : freut organum odae

ipa

-

ratus debete[Je aqueum , nt fit in potentia ad fic«

lt

eum , fiue quonon fit odoratus inallug ita etiam

dufe

organum gujHis debet effeterveum ,ut fit inpoten-

hifnj

a bumtduwe , fine quonon eflauftusinattu, Ex

btici

quc tal« conficirutstgamentum : ficut organum

ldgu

v:fus dabet effe in potentia ad coloratom & luci-

dua ,ideftperfpicuuin, quia ejus obje&tum eft

E VDIT

lucidumcolorarum; & fimiliter ficut organum

BN

odoratus debet. efle potentiá 6iccum , quia illius

tor j

objc&um.

a

d r

"

$ D!güfhï

E

deaem

uchr

objeé

ïum yfcilicet odoräbile eft adiuficcum ; ita

rXpor

etiam organum guílüs , debst effe potentia humi-

A

dum , quia ejus obje&tum ,fcilicetlapor, aétu eft

"T BM

humidum , per contradiftinctionem ab odore i

etted ,

quo ficcitas prevalere debet : ergo etiam debet cífe

üt nets]

sduíiccum, itauthzcfit peculiaris. & maximé

Àdts

propria ejus qualitas, — Confequentia conflat ,

ii rl

nam cum eadem (it potentiacontrariorum , & de

unocontrario fiat traufitus in. alterum , confe-

;uam "

fetyiti

quenterfit, utid quod eft potenuià humidum ,

Stgd'

debeat effe actu (iccum ; ficut, quod potentiá eft

Áiltis

ficcum , debet actu effe humidum , ut diximus de

potentid odorativá, Talc quid autem , non eff caro,

agis f

Jacili

utpote valdé humida, fungofa & attracliva humi-

el t

ditatis : re&lé ergó adítruitur nervus ille mollior,

w ,

proorganoguílandi, qui eft terrex ac proindé

aQuficce nature , cum potentiáad humcctatio-

T.

nem,

^

4 d

Ifta antem ficcitas , que organo guftüs,ner-

'g M'»

vo nempe niollioriineffedicitur, non debet eífe

ignea, quzadurit& confumit humidum, fed

"1] Mü-

ul

terrea , quz facile humidum recipit, in humido

autem formantur fapores, Undé fi lingua fit

7)

/W'

nimium ficca , ficcitate illa adurente, ficut in fe-

bricitantibus folet conttngere, male difpofita eft

H

ufid

adguítum.

Diecs r, Ariíloteles /.4e fenfis & fenfili apud

lici

v

u

É

k

D. Tho. /e£, 9. Sen(orium guítus conftituit in

corde ; aitenim: euflásch tatlos feuforiumef?

m ;

ilius

€or ; qttia cor eff qalid:jïmum , ficttt. cerebrum

$

frz;gi.

du

285

Par: þcurndd

— rMe Ó —À—Y —

2aesdame.

MDEISMQSOERDD

DERSEDAU

d

Zj]ïmum: crgö contramenrem Ariftotelis , of«

ganum g

uftás in nervo molliori con(tituimus.

puliec

humil

R.

Authoritatem Ariftotelis &due militate

contra eos , qui fenforium guftüs confticuunt ín

l

i :Fa

|

gridi

carne ip(ius lingua. Dicimus autem fen(um vere

|

borum Átiflotelisele, coreffe fenforiumguftus

!

V

ä

Áioti

remotum & radicalenon autem proximum , quas

tenus nimirüm cor eít principium totius caloris

Y qu

u

vitalis, qui mediante cerebro ubi elaborantut fpi*

Qd

ritus animales , fenfibus externis , principa itét

(ser

veró tribus primis Vifui, nempe , Auditüi & O-

Sunt veró Spititus

fyot

doratui commuünieantur.

animales nihil aliud , quam exhalationes quzdatm,

gu*kal

pnlve

ealore cordis ex puriffimó (angaine prodeuites ,

(ilit

uifiont & attemperantur à virtute fpecificace-

ältcran

rebri , ficut fpititus vitales fiunt à cordeia arterijs,

b

j U

T

& ex ijs in cetebro attemperatis. & perfedte ela-

- | tltu

boratis fiunt fpiritus animales.

Dices 3. Senforium guítus in illa patte de«

a

tss

&

bet conítitui , que majorem habet propottionem

| U

cum fapore ; fed caro linguz majorem habet pro»

i

pottionem cum fapore: ergó in carne linguae (en-

ling

forium guftás debet conítitui, m. patet , Caro

enim liogus , e(t humida valde , & aque: nature,

fuf

utietiam fapor , cum fine humectatione nullus

Econttà nervus ille molliot',

n

fapor percipiatur,

eum (it naturz tertex ,

e(tvaldà ficcus , confe-

J tet; |

W

quentetminorem habet convenientiam cum 'a»

pore , utpote humidó,

quàm cáto linguz. Con-

qw

ut funt

ling

firmatur : dántur quidam cibi valdé ficci

(Qà

pulvercs

aE

.

—MAMÀ À

De Gu/lll.

*

283

eis, d

—— — O

Sülüc;'es defervientes ad m

edendum morbis ex

iimuts

jemilld —

humiditate generatis : étgo ad illos deguftandos

Jlnunt

debetaffigaati organum tale, quod potius eít

ofü vt

umidum , quàm ficcum.

z

-ium'guüüi

g. N. M. f loquatut, de proportione cum

fapore ineffehiimídi confiderato ; humor enim

yum, qu

us lod

ille quiad guftandum requiritur, folüm fe habet

tanquàm di(pofit:o proxuma cibiut gufletur ; quz

jtur i

incpt

noa debet effe intriníeca organo ut. gufter,

Po-

tius ergó requiritur aftualis carentia ejufmodi di-

TRU

Ípoütionisex parteorgani, l'cet ex parte obje-ti

j gni

u'tabilis requiratar.

Ad Confirm, B. cibis &

,qnzdim'

pulveribus ficcis non deéffe. füfficientem *humi-

j&iilt

uliatt

ditatem , ut contineant faporem , amarum (altem;

alterantur enim accedente hamectatione falive ,

T

j

& (ic redduntur proximé guflabiles, — Nifi enimn

glterentur res fapidz illa humeclatioue , non pof-

il

Íunt fenuri ; & ideo , cum requiratur ex parte ipe

fiusobiecti , non fequitur, quod organum potene

otioted

d ]

ti guftativa debeat effein parte magis humida ,

fed in parte recipiente fpecies aporis hameétati à

uæ (

lingua.

Dices 3. Siin dicto nervo refideret organum

g^

guítus , fequeretut , quod übi nervus eft magis

T

expanfus, & corpulentior , ibi magis guftus vige-

jl

of Y

tet ; fed hoc eít fal(um; nam nervus ille ad radi«

01* ov

umï'

Ceslingug eft magis expanfus & corpulentiot ,

quam in cufpidelinguz ; etgo guftus ad radices

r

t u

lngueeffetauctior , quàm in cufpide lingue ,

contràid quodanteadixumus, — Seq. autem pro-

u[ygfu

batura

Pavs feeunda,

,

[ osnemd

"—

MasieuA.

CoenDecasnfi

feacmneran

batui: quia cum nervus ad tadi

ces lingua (it inagk

Centüt

expanfus,tantam habe! it virtutem ad guftandumt,

| dbatrà

quantam rami minores ilitus,3 infuper iiam,qua

, font r

pro ratione majoris expanfionis illi competit : er«

| &l

gó , ficut ignismajor , poceft longe meliusexere — dnr

cere proprias operationesignis , quamalius mi«

! Uplunt

nor ;ita patiternervus omajor, magisque expatt«

; Vitulim

fus plus & perfectius guftahit. G.

LU

. N. feq.ad probationem diciter , quodli«

(

cet major magnitudo organi foleat , czteris pae

tum, i

ribus, conducere ad mcliorem fenfationem elie

il

eiendam , ficut cateris paribos magnitudo ignis

dl

prode(t ad mclius comburendum; non tamen,

ROT

cxtera (intimparia, qualiter. ín no(tro cafu cone

j Cl

tingit; nervus enirn guftatoriusin cufpide lingug

Ü f

«ft melius dilpofitus & attemperatus , quam in ra-

* Wt

dice linguz , ubi propter abundantiam falivie pro«

, funiy

pé illamexiftentis , aliqualiter obtunditur & hebe-

à

tatur, confequenter non habet tam bonam tem»

(

periem ad guítandum cíirca radices lingug; quim

dl

in cufpide.

Nihilorninus Ariftoteles /. 4,2e part.

! Qu

animal. c. 1 1. admittit potum acrius fentiri inin-

lore

teriorilinguz parte, licec cibus in exteriori vivie

um

nolles

dius(emiiatur, — Ratio videtur effe, quia nervus

mollis linguz circà radicem ficciore(t , quàm cir-

Quver

ca cofpidem, ac proindé magis delectatur. frigido

Wpote

5 Lbfas à

& humido potus, quàm (ola humectatione cibi

longé inferiori.

mw.

NETT

Quares r. Cur fubinde guftus depravetut ?

», Quia falive ad. gaftandumi requifite, admif-

(lic;

ceutur

De Guflo,

285

"r Wtl

m

centurevapetationes & humores, prodeuntes

fandut

ab atrá vel flavá bili ; hz (iquidem, quia ingrato

»

üamqt

funt (apore , nervum gufiatorium male afficiunt,

peitzt

& faporesinficiunt aliorum ciborum , quibus vef-

AUs (

cimur.

Hinc laborantes febri vel alio morbo ,

Salüs D

ut plurimum depravatum habent guftum propter

t eipih

vitiatam bilem , & qua afcendunt evaporationes

acres , quz falivz admnixte guftum inficiunt.

nb

Quates 9. Cur,. fiquis anteQuam eatcubi-

etets fV

tum , dulcia deguítet , mané experrectus , fentiat

onttl t

amaritiem in lingua? w. Id contingerc , quia cum

ul

dulcia multó calore conftent , facilius bils(cunt ,

AfTes

G cum bilisamarorem.| invehat lingua , faperfi-

TU

cics hujus interdormiendum perfunditur amari-

Jingue

tie, Idtamennon prafílat dulcedo fructuum

»

nute

»

utpote qui non con(lan: tanto calore, adeodue eo-

u p

rum dulcede non facile in bilem — degenerat , nec

& ov

linguam amarore imbuit.

Hm [:(ll'

Quares 3. cur illi quibus lingua eft gracilior,

f quïm

delicatioribus dele&entur faporibus : econtrà

"

quibus eft craffior , craffioribus? . y. Quia fubti-

liores fibras lenis & dulcis fapor molliter afficit ; fi

j

print*

enimíapor fitacrior & afperior, tunclenes ac

g

molles fibras nimium , ac proindé male afficit:

g dl

qui veró craffiori funt lingua , inipfis dulcis fapor

ijid

utpote tenuis ac delicatus vix linguz nervum ac

« dbl

r

fibras afficit : hac ratione pueri & plerumiue etiam

fzminz dulcibus faporibus dele&ari folent ; rufti-

J

ci vero fal(am:entis, alijsv? cibis craffioris ac minus

um — delicati faporis.

qulil

QUA.

m

p

[ r m

Fassasars i

peti p]

K QUESTIO "u

!

1 guend

De Medio Gulizts;

| ipf

; fübmtal

AR TICULUS I.

tontigul

fptcies

Urrum. Gufius. babeas aliquod medz'üä

edun

externum !

LY

umf

Oft explicatum organum goftüs, priusquam

Á g

P

adobiedum ipfius nempe faporem explicane

NT

dum progrediamur ,

opetz pretiumerit, prius

ucrum ,

& quodnam medium habeat

p

inquirete ,

l

guflus, per quo

d fpecies intentionales objedli

(ttitg

fuiad ipfum deferuntur.

Süpponiimus enim , ex

antecedenter jam dictis ,

fenfationem etiam hujus

* Wg.

intentionalibus ,

fitioy

potentiznon fieri fine fpecicbus

u)

medijs quibus percipiatur fapot

,qui eft objectumi

u

flus. Generatim quippe verum eft , ex

objée

t que

à

partom cujuslibet notitiZy

Von fy

r

o & potentia , edi

L

üm & fenfitive , omnemque

mqü«

tüm intellectualis , t

$

qud

a&tum fenfationis fübtiliorem effe ,

quàm ut Heri

lutas

poffit immediaté ab

aliqua puré matetiali qualita

te.

dmodum citca ttes primos

lüf ar,

erüm , quema

t

fenfus , vifum nempe ; Auditu

m & Odoratum ,

jam in antecedentibus diximus ,

illos e

gere medió

Pfium |

sliquo, aére nempe & aqua , de

feren

]

dis fpeciesd r

ft

'

-

'andum elt ád

äm&ï

busdeílinato; ita& nunc inve

b

tetij

Guítus egeat medioaliquo , neceffario à

d id mu-

lis fg

H

netiá

m

297

ld

De Gufin.

TUNDÉÓUEKXDR sexesecamaomuem

Wapesrecmm

neris preftandum eft quodnam illudfit,

Duplex autem occurrit. medium diftin«

vendum ; aliud extrinfecum, | feu diftin&tum ab

ipfofentiente , licet ufiue ad otganum & fenfo-

rium tale medium exteadatnr , & cum ipfo fit

contiguum ,

noncontinuum ; ficut a€t deferens

TT

fpccies ufquead oculum velauditum, — Aliud eft

mediumintrinfecum , id eft continuum , & non

folum contiguum animali , fcilicet organum ip-

fum , feu patsorgani , quz fpecies recipit ; ut ip*

i

gxpm à

fam poffit a&tuare potentiam & ad illam pervenie

ie,

Inhoc articulo breviter de medio externo

[

ptwä

agemts; in fequenti veró de interno.

m ib

"|

Dicendumergo duod in. fenfu Guftàüs non

T Obje I

detur medium extrinfecum | deferens. fpecies fa-

dU [4

w

porum.

Ita communis eft fententia DD. cujus

fationem | fundamentalem affignat Ariftoteles in

j

b

hoc 2. 1. text. 1o1. his verbis

Md

guflabile autem

efi qneddam, tangibile , & ba«c. e(! caufa , quare

"n

[ 1011

uon fit fenfibile , per medium extraneum . corpus s

neqie enim tatius, — Etcorpusinquo efl bumor. ,

quod eft gWhabile efl in bumido ,ficut in materia ,

m

3l

hoc autemquidem tangibile. Undé tale conficie

turargumentum : ficut fe habet guftusad fuum

1 pnmd

obje&um guílabile , ita fe habet tactus ad pro-

prium obje&tum tangibile; quoniam hi duo fenfus,

TR

r licet abfoluté fecundum fe differant, fintque di-

lg

flin&i , nibilominus funt valdé affines quoad ma«

m' tfl /

terialitatem ,. atque adeó in neceffitate contiguita-

!

tis.feu phyfici contaClus cum fuo obje&to funt

ade:-.

288

Pars fectinda.,

——

CUNDEDOQEDÉ EESTOONC at

admodüm fimiles. Uadé qu;x;ïadmodum nullus

! dium

| hp

tangit , nifi objc&tum fibi contiguum , fic necgue

"ET

fiat , nifi quod lingue eft contiguum : confequen-

tcr refpectu guftüs nequit dari medium quoddam

| ; muiln

extraneutm deferens faporum (pecies , licet requie

L

fpecies

ratur intrinfecum , dequó pofteà. — Interim.

Dices 1. Poffunt fentiri fapores, licet non

; o

. p

habeant conta&dium cum lingua: ergo tunc opor-

f

tetdarialiquod medium , perquod fpecies fapos

risadgoflum deferantur. — Ant. autem probatur:

euii

€omt

nam fi aque in loco aliqualiter diftanti ab animali,

ejufque organo guftatorio , mel infundatur, tunc

|

lingu

flatim ejus dalcedo incipit fentiriab eo , qui prae

ibl

diciz aquelinguam ap

plicuerit , cum tamen

itilfa

permixtio mellis cum aqu

a non fit facta ibidem ;

fed ín partibus aque remotioribus :

ergo guítus

ii

Ts

l

aliquamdo poteft percipere faporem aliquantüm

lum

diflantem : ergo faltem aquapoterit efle medinm

Hï

extraneum devehens fpecies faporis ad linguam.

Ti

dium , fed

LY

x In cocafuü aquam non effeme

ia tota illa

LU

ideo fentiri dulcedinem aliqualem ,

aqua ufjue ad guflum propagata , modice faltem

L

T

pioí

cum mellepermifcetur, & ex hac commixtione

Yenu

fitdulcis, cóproportionaliter modo, quoaqua

vino permixta, faporem & conditionem illius

b'üh

Undé dulcedo , fí quam lingua per-

fiül'al

participat.

cipit, non diftat ab illa,

fed eft conjun&ta cum ile 4 ^ fgu,

la aqua , quz eftlabijs & cufpidi lingue contigua.

D

m

Dices 2, Interguftum & fapores neceflario

l)bc]

debct mediarc faliva ; ergo jam datur aliquod

-

iujn

um

.be Gufhu.

ais

GISUSSRUEG

U

smcl ouci

ym nli

äum externum inordineadgulationem. — Con-

Íeq. patet ; nam (aliva eft corpus extrancum, quip-

icntcp

onkque »

pé cum non informetur cádem forma , quà ani-

mal in quo eít.

;quodd:m

t u

&. Salivam non effe medium diffundendi

Ípeciesfaporis , fed quafi condimentum omnium

a.

J t

faporum, & inftrumentum alterandi cibum &

perem ejusinore , & cum illa alteratione &

inc u

iil

mixtione fpecies faporis imprimuntur in lingua ,

cui itaadjacet ipa faliva, quod non poteft illi

poh

1

barti

«ommifceriapor feucibus, quin commifceatur

ingua,

füf, L

| qu] Pfæ'

Quares 1. Undé generetur faliva? g. Hane

Ti fattt

ab atterijs füppeditari ; cum (anguis uberior pet

iidm ;

arterias defertur , quàm per venas refluat, in

glandularurm praertim anguflijs: tàm enim fe-

;OQ guüü ,'ï

j qatt

rofushumor per vafa lymphatica, quz feorfüm

humorem deferunt , excernitur.

ArQatis per

] medW

if*

nervulos venis , majorfalivz copia in oris cavitae

tem cffunditur , cum autern fanguis uberior in ve-

um y

TU lï

nas ex arterijscommeat, tüm faliva parcior expri-

j

mitut. MNervuli porro in ijs glandulis funt co-

?

j

i

piofi , ijque in eum ufum videntur comparati , ut

venulas firingant laxent. — Duz aciditatem ha-

bent cum aliqua acerbitate conjunctam , eádem

ug (

falivam movent maximé : cum enim fanguinem

figunt , & coagulant , aut nervos flringunt , fimul

TO

;onllgw

impediuut , nc ferum cum languine mifceatur &

p*r venas refluat

; illud adeo per ductus falivares

jl

uberius profluit.

Que

d

& 90

Pars ]e'm:';'did?

m

QumWES-

TO

m

; Qustes 3.

Ad Iquid (aliva profit in oreani4

malis ? &y. Hanceffe condimentum ciborum, fine

quá corum fapores non adeo bene. poffunt percie

pi

Pratereà faliva humana fetvit ad medicae

3 Ln

ientum ( ut refert Aldrovandus ) quod incre-

menta capillorum inhibet. — Hác item facile Mere

curius & argentum vivum folvitur, quod deine

ceps ,fiin unguentum redactum fuerit, fervit

ln

morbo pediculari,

Alijperhibent, fi quis pet«

cuffurá quadam vel i&u in manu (ua lus fuerit ,

j

n

& fputo prafertim matutinó , plantam manus ii«

m

unxerit , futurumut dolor mitigetur , & qua(fae

tura vel lafio fanetur,

ad;

Quaztes 3. Cur lingua lapidis faporem ne-

u

lom

queat percipere ?. Quiacomminui, & íalivd

w Wm

diluinequit. Etuniverfim ; que fubigi non pof*

funt, pra nimia ficcirate & duritie, fapore carere

dicuntut.

Quares 4. Curzgri acidis libenter delecten-

tt

tur? &. Quia 2grorum lingua, quadam cruíta

al

üliginosá & uftà obtegitur, quam dulcia fubire

10

non poffunt, fecusacida & acria : hinc pecudes

àli

faledeieClantur, propter linguz afperitatem j

du

hinc adftringentia, acria &c. linguam diutius at-

ári

ficiunt 5 illa quidem , quia linguam afperitate

t

quadam adflringunt ; hzc verb, quiacum altius

penetrent ,on ita facile educi queunt : hinchne

Uhnn

"

Comedimus,

guam abluercfolemus, poftduam actia & falsa

qu

Ye

li

AR«

DeGufin.

291

t p

o

t Oteati

AR TICULUS ii.

um (

nt pri

Uirumngufius babeat/ aliquod. wedium

| medít

d inett

dnternum ?

eeMe

jod d

Edium intetium , intraneum . & conjun»

. Qum, eftaliqua pars animalis (entientis ;

i, du

intercedens intet fenfum & objectum, quia ob:

qui t

li füm( j

je&tum , non nifi mediante aliqua parte animalig

intet ipfüm & organum valet percipi. . Hoc au«

fayit

tem medium intetnum refpectu guílüs in ordine

1

àd percipiendos fapores , non eft aliud , quàm ca-

d

to lingua , continuata cum ipfo organo, (eunefe

vo molliori, qui prefuppofita alteratione, feu

tlilid

a* ^

permixtionc cibi com faliva , percipit ac diícernit

ejus faporem , mediá carne linguz,

& t

Ratio brevis ex di&lis priori articulo dedaci-

j

5

tut ; nam guftus non potefl pereipere loporemfiáe

m u

aliquo medio; fed nonegét aliquo medio exter-

à if

no , ut priori articulo di£tum eft: ergo indipet

p

aliquo medio interno , quod non pote!t effe aliud;

j

Quam caro lingu&. M. conflat ex. parr, 1. 4. 2

Jius d

art, 3. übidiximus, fenfibile pofitum immediae

PL

té fllper fenfum , nen facece [Cnfätiüi'ä*züllr.ädääzïue

;:Iziul

non poffe (entiri iminediaté , absue intérjectioné

x |te

alicujus medij, aut interniant externi , fcilicet, vel

, ii

. quod fit pars ipfius (entientis Conjundia o:gano ;

vel corpus diftindtum & conjunélum (eitienti-

Et confirmatur ulterius tàm. authoritate Arilte.

IN

à

iehié

292

Pars fecunda,

LT

telis in prefentil, 2.c. 7 t6xt. 7f ubi ait: EAdens

bital

dos

autem eft de fono & de odore etiamratio, — [Nibil

enim illarum [en[us inflrumentumtangens, efficis

-- editi

*

feufura. — Sed ab odore quidem ? [óno movetur

tiln

medium : ob boc autem utrumque fenfnum in-

MVO

Vims

fivumentum. — Quod fi qui[quam fuper ipfum in-

firumentum fenfus , vel id quod fonat , vel id quod

| qui

olet , pefuerit ,nullus profetlo fenfus efficietmr, Si-

soiliettam modo fe habet ves in tatlu cf gnfin &

N

fs

Tümetiamratione : fi enim fenfibile pofitum

juxta fenfum immediaté ab eo perciperetur , nul-

o

la effet ratio cur finguli fenfus externi de facto non

tut,

perciperent fenfibilia propria fibi immediaté con-

Ti

junéta

$

Ícilicet cur oculus non perciperet pu«

b]

pillam intrà fe exiflentem, qua certé lucidaeft,

A0ft

-& fpecies ad aliorum oculos mittit, Cur etiam

N

tactus non fentiretfuas qualitates, nec guítus vi-

l

cinos carnis atdue humorum fapores 5 neque au-

fitd

ditus fonos absQue motione aéris inrermedij defe-

uN

rentis fpecies,ned.- ekand m odoratus vicinos odo-

i

res.Cum igitur affiduo omnium feníuum expeti-

Qu

m«ento pateat , nedue oculum percipere immedia-

b

té fusm pupillam , nedue ta&tum primas qualita-

lun

tesproximas fibi; nedue guílum vicinos carnis

fitm

fug (apores , autullosalios, nifidcferente fpecies

ftol

lingue carne ; nedue auditum fentire, nifi mo-

B

tionem aé&ris interjecli ; nec tandem odoratum

odores fibi immediatos , confequens cft , ut fenfi-

b

bile poíitum juxtà (z5ium , immediate non. perci-

po

piatur : ac per coniequens guílus etiam indige-

bit

| ht

*De Gufis,

2

i

enui üuicditeg

3277

Bitali uo nlxedio,' ad ciborum íÍ

apores percipierie

Nii

dos ; quodcum non poffit effe extrancum , debet

j dii-

effeintrinfecum; aliud autem affignari non po-

moueii

teft preteripíamcarnem lingua , fuperpofitam

n i

nervo molliori ( in quo fenforium guítás colloca-

vimus j per quam fpecies objecti guftabilis ad

ïyþms if

lidq!

,

potentiam guflativam deferaatur,

1yt, o

Dices : quotiesaliquid dulce àut amarum po«

nitur foprà linguam immediaté , cau(at dulcorem

MF (

puftur

feu amarorem:; & infebricitante, aut aliàs infit-

"N

mo amarus humor intrà linguam claufus percipis

;tont

tut , omnemduecibum eidem fuperpofitum ama-

f& CU

ricati facit : ergo tanc immediaté fentitur,

W. Circa guílum, uti ctiam tactum , omni«

t p

fdae!? *

nó majorem vicinitatem obje&ti (enfibilis requiri ,

«

uàm circaaliosfenfus , quia hi duo prz cateris

ntcraffiores. Nunquam tamen patiuntur ime

(s

du

mediatam obje&ti fenfibilis conjunctionem , ut

fentiant , fed femper indigent aliquó medió , inter

jj

fenforium guftüs & cactus atque objectum utriuf-

en

due. Ladue quantamvis. aliquid appareat vicie

num guftui & tactui , &t ab eó immediaté percep«

nmtdib

qu:li(ä'

tun , veré aliquid mediat interillud & fenforium,

$ wl"'

nimirum caroillaporofa lingue , qua& nervum

molliorem obtegit, in quo diximus effe fenfum

fonciti

( m

guítus.

Quztes 1. Curlinguafitrubra? — w.Quia

TU

T

multó íaaguine eft plena, & caro illius eft valde

porosa; & íic per poros emicat color fangui-

pml'

neus ,

i

Qusres

h

T 3

294

Pavs fecuuda.

grmes. ass

^s

VTE tepcnmeTitiNEE]

2

g

Ihüh

Qi.i;res 2. Cur dul;i.-t; oblecte

t carnem line

gue ?. Quia abftergit iliius craffiiem & lenit,

les|

facit

L

n,

9

ue eam fluete fuccó aqueo , idiue facit abf-

due ullafolutione dolori(ica, nec hibet calefaétio»

é

D7

nem mo'eftam, ícd vclutniaqua moderaté calidz,

qua calcfactio eft. fecundum difpofitionem natu-

B'!Fäq:

ralem corporis , ideoque eft illi grata,

E

honit

Quares 3. Curpoft füccam mali. autei ",

mneliusfeniiatur merüm ,. cum tamen iíle (uccus

plar

aceibus fit , G acerba linguam ftringant ? g. Quod

licer acerba plerumdue folcant linguam ftringere,

p

$m

nihilominusilla poros & meatus íoivunt, quia fü«

Ut

premum linguz fuperficiem atperius verrunt , fic

lingua melius imbuitur mero : .eadem ratione ,

hur

pif

qua linguz poroslaxant , magis fentiuntur,

hmw

QUJESTIO Ill

eü'c

doh

W

- DeOljeo Gafidsnempe Sapore,

ARTICULUS l.

]u

Ó

hu

Quid fit Sapor ?

Virt

dení

Bjechum guftüseffz faporem , fuadet com-

'munis confenfus hominum,

Varié autem

les

&te

à varijs authoribus (apor definitur , que tamen de-

finiiones fi penitius 1nfpiciantur, feré coincidunt,

Wwn

Theophreftas prímóc. l, 6.. de caufis plantarum

lm

fic defiatt : !agor eä lya*r,fii: fced , urrenæqtie in bue

Fl

more

d

| .D! Guþu-'

29f

miaiti

muore demiflio, Exa&tius autem definit Ariftotee

if -hn.

X lenl

les faporem ,

affignando quatuor caufarum gene-

£2 , quibus generatur ,

dicendo n libro de fénf

fapor. eff

affeclio in bumidoaqueo

lefo

& fenfili. c. a

& calore

à ulidt

vincente ficcum

,fatlaa ficco terre[hvi

decoquente, gu[latum, qui

jn potentia efl ad atium

d

er alterationem deducens,

Cujus definitionis

- auti

bonitas., non indiget probatione , fed tantàm fin»

gularüm particul

aram declaratione.

le fue

Dicitur 1. affectio ,

hoc eít pa/fio quedam

| &'QM

feupa[fibili

f qualim tertize

fpeciei; in. qua qui-

lrigtt

dem conditi

one fapor convenitcum odore , quia

qu ]k

identalis , quz ofi-

w

uterdue eft quedam forma acc

tur per motum ab aliquo activo , quocitca dicitur

TM

paffio (eu affe&io,

f

Dicitur 225

bumidoaquea'; & quidem i»

bumido , quia ubi humor non eft, fapor nullus

eít : ccontrà multa corpora tunc fapida fiunt,quan-

dohumore quódam irrigantur, Hinc terra pu-

!u

ta,cum nihil obtineat humidi , nullum habet fae

porem: cum permifceturhumido, incipit fieri

fapida, Additurin humido 444co; nonergo in

humidoaéreo; quiaineo tantum humido , quod

virtute alendi pollet , atque ade& compacatam

denfamiue materiam obtinet, fapor excitatur j

l qutte

&ale veró ordinarié eft humidum aqueum , non

g

acreum , utpote quod facile evanefcit ; fa porau«

g ^

tem debet.fubfiftere, Ex quóà colligitut , nul.

idutt«

lum ex 4. Elementis,

fi modo debitam fervent pu-

*

yaruft

titatem , effe aliquo fapore affe&um ;

cam fap

Q!

m

fit

4

w

296

Pars f&cundq,'v

——

L n

C

sutii

fit quälitas f&cuhda , Orta

ex commixtione prima-

zum qualitatum , quz (fimul & femel , in elemen-

]

Ubb

to connaturalem íuum (tatum retinente , inveni-

4 p

rincqueunt. Hinc aquacex terra, quam lambit,

n

fi ea pura eífet , nullum (aporem acciperet ; & rane

üpriv:

to cenfetur aqua effe

tin u

putior, quantó minus eftfa«

pida.

[

Dicitur 3. Pzzcente ficcum $. oportet enim

|

ad ottum faporis humidum ficco dominari ; quia

tll

utodor magis in ficco , qaàmin humido , ita fa«

fipor

pormagisia humido, quàm in ficcó confiflit,

&mül

qu

Et proptereà dicebat Ariftoteles i& text, 100,

quad eder ef? frcci fapor autem bumids.

«

Dicitur 4. Fadia a ficco terreflri. Et quidem

LT

4 ficco s quia humidum patitur à ficco, quatenus

n;id«n

humidum eít contrarium ficco; omneautem con-

*

tilis,

trarium patituràfuo contrario. Adjungitur tere

Tij

l

zeftri ; fciendum enim ,ficst datur. duplex humis

lttio

dum, aqucum & aéreüm ,. ita quoduc dati du«

u

plcx ficcum , igneum acterreum ; & ficut ad fa«

&t

porem , non fufficit humidum aateum, fed requi-

t

ritur humidum aqueum; ita ad eundem non fuffi-

ln

cit iccum igueum , fed requiritur terreftres ratio

ld.

eít , quia (iccitas igneaeítin. materia valdé tenui ,

fhen

& ideo evanida cít ac parum apta ad nutriendum;

& coníequenter ad faporem. nutrimentalem cau-

Ittgg

fandum ; bene autem ficcitas terrea , qua nutri-

lt

mentalis dicitut, — Id quod clegantet explicuit A-

T

riftoteles de feníu & (enfato le&. ro, apudD. Tho«

ab

lus verbis: quonians auntem non omne: ficei , [ed

Dol

rf

ld

[ n«

De Guf

297

L. d 1

t rime

sutritivi fapores , aut paffio [unt aut privatio &c.

elemut.

Ubi D. Tho, Dicit ergóprimb , quod. fapores funt

, inveti

-

pafiones qnantum ad dulce vel privationes, quan«

lambit,

1umad amarum ,quod fe babet ut imperfetlum ,

; At

Q privatio ad dulce , ficut nigrum ad album ,. fcd

a d

gon cujuslibet ficc ,. fed nutrimentalis , ex quo

Jféilicet po[f[unt nutriri animalia & plante.

tetetit

Dicitur £. Calore decoquente 5 ut innuatur

ri; Qu

ad faporem procreandum requiri calorem ; quia

N

fapor nonnifi preunte ficci. & humidi conco-

colin

€hione, perquam hz duz qualitates. ad invicem

,. 1000

apté commifcentur , oriri folet; hec autem con-

co&tio fit minifleriocaloris, tanquam caufz feu

qw'd:m

virtutis inflrumentalis etficienus ; f(íiccum & hu-

gitutut

midam autem fe habent per modum caufz mate-

o ?

rialis, Cau(a formalis eft ipía qualitas faporis ;

hr w

Finalis verà eft fenfatio guftationis ; quamvis ul-

| Duttá

terior caufa finalisfit, ut. per fapores poffita-

hii

nimal difcernere nutrimentum conveniens ab ine

TL

€onveniente, Sapot enim eft. veluti condimen-

tumnutrimenti, Ut enim iftud quod eft anima-

l fgqlli-

jl füä'

li neceffarium , effct. etiam deleClabile , ac per de«

lectationemalliceret animal ad. nutrimentum fge

; r

?

tl

mendum , natuta condivit illud fapore,

ndutty

. Additur demum ultimo, quod fapor fit 4/.

Qu

terativa gu[lis fecundum potentiam. in allum pep

mt!i* )

alterationem ; vt pet hocetiam (apor diftinguatut

]

j

Àe

tüm ab odore , tum ab alíjs qualitatibus caufatis

Tho

ab humido & ficco psr actionem calidi , quz licet

T

poffint immutare alios fen(us,non tamen guftum,

Tj

Quze

"LU

298

— "

Pars feeunda,

RSPRUATAEN u

'i

D

- Quz omnia tetigit Atifloteles le&ione 10,

ep

apudS. D. ubi fic habet, de odore veró (* fapore

Vcntig

dicendume[l s. feve emimeadem eff paffio , nonim

eildem auteme[l utrumaue eorum,

Que verba

MN

fic declarat S, D. ibidem 2 nominat autesmo utrume

ürd

qite paffionem quia utrumqtie eorum efl in. tertía

Ton g

fpecie qualitatis ,qua eff pa[[io vel paffibilis quali-

—

t

£45.

Dicit autem . faporem Q . odorem fere effe

buy

eandem pa[[ionem ,. quia utrumque cau[atur ex

Cülþ

permixtione bumidi C ficct fecundpm . aliqualem

tibi

permainationem 4 calido , non tameu utrumqüe €0e

€ont

rume[ft omnino in ei[dem , quiaodor magts fequi«

Dütt

tur ficcum ,. 9 ideo principalius cf]. in fumali e-

ady

Qapormione » fapor autem magik /eqlxitur butmie-

H

dum.

Hæc S* D-

quod

Dices 1. In puro elemento datur (apor 5 fed in

tttii

hoc non datur comamixtio primarum qualitatum :

n d

Wij

ergo fapor non eft qualitas fecunda orta ex permixe

illis

tionc primarum.M. prob. quod poteft nutrire ant-

tau(l

mal,in eo debet dari apor,cum fapor fit vehiculum

i

nuttimenti;fed purom elementü poteft nutrire anie

ipis

tnal : ergo in eo debet dari fapor. m, prob. expe»

fl

rientiá conítat , talpas terrá vefci , uti etiam plu-

Dtoi

zes ferpentes, ut narrat Plinius ? imó tradit Arie

ftot. 1. 8.biflor. c. f. luposnimia famepreffos ter«

lfgo I

yam vorare — Ruríus animalia in aquis degentia ,

De Cameleonte narratur,

QUl

purá aquá qutriuntur,

dem P;

fád foloaé et depafcatur,

Quzdam etiam alia

Squ 1

animalia igne nutriuntur : fic narrat Ariftotcles /,

^

Ccnuu

f.de bifler. animal. c. xo. Pytauftas. igne veíci

*

ergo

299

3ES Ug

[ d

De i'f&'

emapumueem metenee st

ionevm

ergo pïxrum clementum pote(t cífe aliinehtum vi-

, japon

ventis.

T

&.N.M. ad hujus probationem trans :

? v

M. N.m. quianullam ex viventibus puro nutrie

Ut

tur elemento : talpe , ferpentes & alia hujufmodi

, u

non nutriuntur purá terrá , (ed aliquibus rnixtis ,

i qudh'-

terra qualitatibus inclufis , ut funt plantarum,her-

fm; I/ff

barufiueradices. — Aquarilia item. non vefcun-

Wr u

tur purá aqua , fedvel herbis fub aquis emergen-

[iqmzlm

tibus , vellimoveliuto , vel alijs mixtisin aqua

p

contentis. . Quodalij dicant, plura viventia folo

T ]:qui,-

nutririaére, falfumeít , qnia nontraducitur aér

T

ad ventriculam , fed in pulayones ,qui inftrumen-

*

777

ta non funt ad alimentum decoquendum

[]

unde

quod de Cameleonte fcribitur , oftendit Scaliger

k ) — exercit. 196. effe omninó fabulofum , quod folo

t

Vefcatur a&re , afferit enim ab ipfo mulcas capi ac

«

illis nutriri velalijs corpufculis.

Qlüd de Py.

m -

rauíladicitur, etiam fallum videtur , animalcue

figim

lum nemp? illudfolo igne nutriri, quia cum fit

i

ignis infummo calidus , & pyrau(ta qualitates ha-

p t

beat refra&tas , non poteft calorem ignis vincere;

proindeqQue neque fubftantià ignis pafci.

unt

jj

Dices 2. Sapor eít humidi, & odor (iccis

ergo non poteft eadem pars & fapere & olere ; ate

gn(fäl

quihoc eftcontraexperientiam , qua docet ean-

il ; .. dem partem in fru&tibus multis & olerc & fapere,

j n

Seq, autem prob, quiaeadem pats non poteít ex«

€ellere humiditate & ficcitate.

u l

L

B. N. m, nedue enim verumeft ,— quod ea-

Dd

dem

309

——

Pars [ecunda,

"—

iacakand.

E

dem pars in fru&ibus: v, g. in pomo fimul fa-

laci

piat & oleat , fed partes humidze & craffiores fa-

"

iunt ; fubtiliotes vero & ficciores olent ; G quia

ei

g partes funtad invicem permixte , ideo diffi-

lucp

culter difcernete poífurnus inter illas.

fcm

Dices ;. Humor non eft neceffarius ad fapo-

Qu

rem ,dantur enim multacorpora fapids, qua ta-

hset

men non funthumida.

Sic cineres funt amari ,

magi*

mectamen humidi, [tem Zingiberac piper ha«

Y

tim

bent (aporem valdéacutum , & tamen prevalent

ficcitate, imo nihildehumiditate videntur ha-

facc

— ial

tünt

bere.

- g. Itorum etiam & ejufmodi corporum fa«

Yur

porem, eífe fadium ex humido — pradominante,

Ádi;

Etquia fapor eft qualitas aliquo modo permanens,

ideo coníervatur in his.

Dily

Etquamvis non omne

alimentum abíoluté fit humidum , nihilominus

tamen , quatenus fapidum, humorem magis quàm

n t

ficcitatem depofcit, & inrefapida, fiali partes

s

ficciores , alis humidioresexiflant, faporin hu-

—

qui

midioribus inagis , quàm in ficcioribus viget.

fti

Quzresr, Quomodo faccharum ,. inquo

din

tam exquifitus fapor, conficiatur ? g. Saccharum

fhaj

nihil aliud effe , quàm mel arundinatum , five fuc-

lt

cum melleum, in calamis arundini fimilibus cott

T

cretum. — Plantaautem , ex qua faccharum expri«

df

mitur , exteriori quidem fpccie , arundini magna

RU

fimilis e(t, fed interiore fubftantiá valde eft diffi-

m

milis , pulpofaenim eft, gravis, mollis, & fuc-

qu

ci plena , cum arundo fit levis, dura G vacua. . Ex

hac

p

jot

ss d

CHSSGEND

Blb at

| ümul fi'

hac igitur þlanta benécontrita,fucc

us cxpx"imitur,

(orts

atQue hiccalore excoquitur ; flava illius pars (e-

t;&qui: 7

cernitur , & faccharum remanet, Í«d minus ade

deo d

huc perfe&um : hoc igitur rurfus excoquitur , &

fic magis purum & elaboratum fit , magis quo-

al i

Quecandefcit & clareícit , atQuehoc mode diver-

qui l

Íos ctiam bonitatis gradus tecipit, proat magis &

aftifi

magisper excoclionum repetitionem depuratur.

Veteres multa inaudie;unt de faccharo, credibile

D lk

end

tamen ef: , ignoraffe illos. artificium exptimendi

d

faccharum ex arundinibusin molendino , ubi te«

rünturcanna. Meminit tamen facchari no(lrt

yum

Varro Narbonenfis , qui vixit impetante Julio :

pnaftt

I

Jndica non magnánimis arbore ere[cit arundo,

—

JDulcia coi nequeant (ucco eontendere mella.

d

o

Queres?, Curvulgó dicatur, 4e gu'/i;'bus

g]S QW

non e[t difputandum ? w. Quiaidem fapor diver-

gp

r

fis diverius videtur; quod ex ceo provenit,

M

quia íunt diveríz in organó guítandi difpe-

t

fitiones, & affe&liones , juxtà quas etiam fapor

diveríus videtur.

i

Hinc qua fanis (untdulcia ,

chui

male valentibus videntur amara , quia füuccus vi»

j

W

tiatus , cavitates liüguz occupans inficit fuccum,

"

qui de novolinguam & organa guftüs afficit, In-

' (XPH'

3

défit, quod egri de ciborum fapore feré femper

]

conquerantur, quia(ícilicet vitiatum fanguinem

hf

habent,& guflüsorgana , morbificá inficiuntur

& li

qualitate:. infanguinis enim percollatione noxius

humo:

) H

lr

502

waquasdts, eíité

Pars fecunda,

"

PA

[ um

hd:hor tbt;) diffunditurcorpote , & po

m'fimum

linguam , que magisípongiofajeft, irrigat. — A«

lia etiam tatio poteít effe , curfapor , qui uni pla«

€et , alteridifpliceat? quia quantó nutrimenturi

le

e(tnuttito fimilius, tantà facilius in illud cone

vertitur & copio(ius nutrit , quia fimile faciliug

tran(it in fimile, ideó quisque cotpplexioni fuz

M

N

defiderat fimile, Ex quofit, quod, qui habent

od

choleram aduftam,defiderant ficca , adufta, aliquid

amaroris habentia, — Sanguinei temperaté calida

D

& humida ,utcarnesleves &c. — Phlegmatici frie

fiag

ida & humida , quales funt pifces &c.

Myj

. Quares 3. Cut dulciafint magis grata? y.

Qu

quia funt magisfirmilia; nam & fanguis nofter &

ltefc

cáto dulcis et: fumus enim calidi & humidi ,

quod & indulcibus reperitur. — INotat pratefeà

W

Umd

Ariftoteles , omnia quz aluntur , dulci fapore nu*

tti (y

triti, amafa verbin excrementaexpelli; fangui$

enim , qui eítultimum alimentum animalis , eít

I Qu

dulcis , fzces veró amarz , quia tamen dulce ni-

M,n

&i

mis eftrepletivum — & nimis nutrit, ideó condi-

menti gratiá (al(is & acidis mifceri folet, ex qui-

( |

bustamen calor naturalis , folas partes dulcioreg

pecul

mer

& tenuiores in alimentum vertit , quemadmoe

dum calor folis ex mari folos vapores tenuiores ;

&fuaq

Atj

& dulciorcs attrahit , ex quibus pluviz dulces,

n f

K oBI

Poty

&in

AR«

um

mucseei Est

"P--—

i t

O005

ytffttul

od K

-ARTICULUS I1.

| u ^

riment

Quot [nmt fecies Japorum? qui [mt

Qod o

Extremi aC coptrarij Sapores ?

& facli

yionili

Ro varió mixtionis modó , varij quodue ge«

p

ii hibwd

nerantur fapores , itaut fint plurima fiporum

i i

fpecies , nedicam innumere ;«um feré quotidie,

yt al

novorum Ciborum condimenta , diverfimodé gu-

j

n

ftüafficientia , pruritumQue linguz excitantia , à

Magi(trisculinarijs& miniftris palatinis,coquis ine

fit?

quáro ingenij,fui mirá fagacitate, excogitentur,

nold

Plinius /ib. 1. natwral. bift. c, 27- 1eceníct

umidv j

tredecim fpecies (aporum : dulcem, fuavem » pitte

yadà

guem, amarum,auf(terum , acrem , acutum , acer-

bum , acidum , faltum.

ÀAc prater hac , inquit ,

l?etengl'

tria (unt genera

; mitabili maximé naturá : ünum

', th

mälii ut*l

in quo plures pariter fentiuntnt fapores, utinvia

no, nam in boc&auflerus, & acutus & dulcig

d

fuavis , emnes alieni,

] qe

Alterum eít genus , in

quo fit & alienosq

uidem , fed & fuus

quidam &

,ud

peculiaris , ut in la& ;

fiquidem ineftei , quod

a?

tamen jure non poffit dici , dulcenempe, pingue

& fuave obtinentelenitate ,/ qua ipfa fuccedit in

gore d

j

faporisvicem. — Prattereà pecialem fuum, quems

: ^ dam fapidis aquis tribuit faporem,

Alij sffigaant novern fpecies diverforum fa.

porum, octo nimirum, quas pauló poft adferemus;

& infüper i»fipidwm quale e(lin albvgine oyi.

J

Veruis

ne

Pars fecunda.

guxgan

ts

vani

Verüm ifte apor non videtur cOnüituQre no

iny

fpeciem , cum facile reduci poffit. ad dulcem re-

E

miffum & imperfectum.

*àá mm

Arifloteles veró in textu. 10y, enumerát

T

octo faporum fpecies; cui etiam confentit. S. D.

itm.

le&. 11. ad ilum lib. Picolom : ad text4 10j.

at

hujus libti , £s feguentem ordizemac feriemredis

p

Id

g t£m eolores tum fapores,

Qu

Colotes.

Sapores.

lip

"A:lbus

D»ulcis

[um

Havnss

Pinguis five Untiuofut,

Wt

Puniceus

e/dceto]mns

T

Caruleus

Acerbus

D7

Viridis

Pontius five Atnflerus

Rubeus

"tcer frve ACHLMS

*ä wl

l

dA5marsss

Purpurens

Tin

Niger.

sgljk:

&;

thor

Atdue hz funt potiffima fpecies faporum ;

ltles

uti etiam colorum , quamvis colorum ípecies

hr$

precipuz , alias communiter tantum quinque

l

Uf

cenfeantur , ut jam femel didum, lUt autem

di&te fpecies (aporum melius intellipantur & di-

ï

bt

ftinguantur, oportet fingularum fpeciernm fapo«

lu

rumexempla adducere, — leitur fapor dwlcis eft

dulm

in melle , ficubus , & uvis maturis, & alijs hujuf-

M' lbtdq

modi, — Pisgwiscítin rebusuncluofts , ut in pin»

Nlo

guedine, butyro , medulla

13&00

"cetofus ,

in aceto G aliquibus . putre

&

&lis,

I

4fcerbus , ut

L

: Df Zguäd.'

30f

cdnid

: OVAT

in pomis imrnaturis, — Posticus , utig l?'mam'j:,

Jlcem?t

"Acer , utin allio,

Salfas, utinfíale, in aqua

m

Nnatis, — 4maárs:, utinappio, abfynthio , fel-

murmtd

le&c. |Hetamen fpecies non funt' judicandg

iil Sl Di

infimz : quia, ut bené notavit D, Tho: de fenfu &

lXtol Vi

fenfato /ecf,. 11, funtaliz fpeciesplurimz przteg

T

pradictas: emnes tamen , vel feré omnes , ad has

reduci poffunt, Quod fiflavum ad album ,. un«

&uofum ad dulce redigamus , fuperfunt feptem

faporumfpecies? fi purpureum adnigrum , fal.

fum ad amarum referamus , fex erunt, Adeo ,

&Wm

ut octo , & fexfine pugná dici poffint. — Et plu-

xes etiam, o diflin&ius fingulas varietates coníie

derare vellemus.

L

Circa alteram tituli partem , qt;ïnam fapos

ges (int extremi? diffenfio non parvaeíft : Platoin

Timeo , Galenus & alij, arbitrantur Poxtícums

& Acutum , eífe fapores extremos ; quorum Au«

thorum fundamenta inferius adducam, — Arifto-

| tl]

teles tamen in hoc 2, lilb.rexz. 105. quem fequune

) fpccili

tur S. Thomas de fenfu & fenfiliJe&. . 11. & alij

qumq'!"

plurimi ; docet fapores extremos effe, Z4paruns

a

€' Dulcem. — Verba Artiftotelis loco cit. fic ha«

T

bent : /pecies autem faporum ,. wut etiam in coloríe

h

lii t

bus , femplices quidam [ánt , que funt. contrariag

dulce & amarum. — Quee vetbaficexplicat S. D,

h^ *

ibidem: dicit, quod ficut im coloribns fimplices

n pm'

colores (unt contrarij , ut album C migrum ; fic im

mj

Jeporibus fimplices [vntcontrarij , wt dulce & a*

il

Saar. B.

U

--

. Pro-

-

306

AE

igniesosibucses

Probatur conclufio etiam à ra'ione : omnes

&hir

alij fapores generantur ex mixtione dplcis & ama.,

ute

vj , vel ipforum lecundum fe, vel ex mixtione cau-

faram predidlorum faporum dulcis & amari: er«

hp

l

o dulce & amarum f[unpt cenfendi extremi &

conirarij fapores , ad quorum contrarietatem ,

nti

etriam aliorum faporum contrarietas eft. referen-

tuj

da, Conleq.conftatà pari: quia, ideoalbum

& nigrum unt coloresextremi , & contrarij. , ad

magx

iT

quorum contrarietatem Czeterorum colorum con-

trarictas elt referenda , quia catericolores nempe

pb

m

medijoriuntur ex commixtione albi & nigri , vel

DC

ibíorum fecundum fe,

vel excommixtione cau«

[]

e

mj

farum , vtriusQue coloris, albi nempe & nigri

li;t

ergo etiam &c.. m. autem probatur: & quidemi

Cztcros fapores otiti ex commixcone dulcis| &

amari íecondum fe , facile admittitut, cum con-

n

LU R«

flet experienti, — Quoad fecundum veró fic pro-

Con

bat$, D. Nam ficutcalidum | perfc&le digerens

(d |

homidum, cauíat faporem dulcem; privatio au-

füh

tem humidi perfe&té digef!i, eft. caufa amaritudi-

n

nis; ita alij fapores cavufantut, fecundutn quod

t

bumidum medió modó fe habet, nec totaliter eft

lm

con(umptun;nec totaliter eft & juxta majorem vel

lhru;

minorem decoctionem & digeftionem aut indige-

Q

ftionen jatn diélam , refultent fapores medij.

flcuu

Confirmatur : illi (apores (unt conttarij &

À f

extremi , qui contrario & extreao modó afficiunt

T

guílum 5 fedita affciunt dulcis & amarus: — illé

enim'

Wni

x

S

r d

Go

307

L d

O De Gufhe. !

n

: 0mpi

Y atnás

enim recrest,hic vexat;Ponticus autem & ac-utu;

ht cil

uterdueguflumaffligit : ergo dulcis & amarus

n

fapor , funt extremni & contzarij fapotes , non au-

tem Ponticus & acutus.

r d

Dices 1. Hli faporés funt . extremi & cone

titm ,

tf

trarij, qui magisaccedunt, ad extremas & con-

tramas qualitates 5 fed fapor acutus & ponticug

dlbutt

magis accedunt ad. exttemas G contrarias qualita-

H, ;äd

tes : ergo hi duo fapores cenfendi funt extremi. m.

(f 600«

prob. namprimz qualitates contrarie & extre»

f

m2 (unt íummum frigus & fummuscalor; fapof

;fmtþ

autem acutus accedit íummo calori ; ponticus vee

n

TE

ré fammofrngori, nempé ratione tempetamene

ti ; ergo.

TTE

& Quod , fi eonfiderentur fapores ratione

i[&

primarum qualitatum , ex quibus oriuntur , acue

cone

tus (eu ponticus , omnino erunt extremi ; fed i(ta

k?tü*

confideratio , non eft (aporum utfapores fant. ,

iger:cf

fed prout ad corporis temperamentum fpe&tant ,

jtipi

fub quà ra'ione à Medicis potiffimum confide-

(itd

rantur, — Ariftoteles veró , quia de faporibus dif-

?0

ferebat , fecandum proprium ipforum rationemy

jud

Dempe quatenus funt obje&lum guftüs, recté con-

t

f'ituit extremosfapores ; dulcem & — amarum ,

p

quis maximé centratió modó potentiam afficiuntz

ficutetiam exttemos colores non zftimamus, pr i«

)

l4

tmarum qualitatuim exceffu , (edex modo afficie m

gY

il

di vifüm; quia nempe albedo difgtegat , nigredo

congregst viium.

enul

Dicés 2.. Illi funt extremi & conttarij fa«

ia

* Ores »

3c8

VumuiDRUis Qupunkumos m

Part f[ecttnda,

Qu d oco I o Vab SMINÉGEME cessctitt)

Bo

pores ,qui ledont guitum ; fed fapor dulcis non

frati

ladit goftum, beneautem ponticus & acutus : ef«

ebu

o hi duo , G non priorcs , cenlendi funt extree

vid

mi colores,

L]

plmr

&, Hocpeculiate effe faporius, ut unus eos

ndita

gum extremus , nempédulcis, non valdé ledat j

bane]

quia in laporibuslzíio oritur ex primarum quae

MITTA

litatum exceflu, qui à (apore dulci longéabeft,

qu

. Queeres 1. Cujus faporis fuerit manna,qu

PMW

Deus líradlitis indefertópluit? y, Omne delee

tus|

éamentum , illud maana in fehabuiffe & omnis

deío

faporis fuavitatem, ut dicitur Sap, 16. y.20.

&pc

Habebat prztereà hoc manna, quod in craftinum

hgm

fervetum flatim marcefceret ; Sabbatho tamen

die incorruptum fervabatur.

Maximeé tamen

(im

admitandumfuit, quod qui verd fide dudli ia

Bt C

Deum , id colligentes in efcam fumebant , quo«

$

cunque oblectarentur efcarum fapore , five carnis

s |

cujuscunque fpeciei , fivé pifcium, fivé fru&tuum;

L

is faporinillo manna fentiebatur : erat. defervieus

Q

uniuscujusoíe voluntati , ad quod quitque

Y

volebat , convertebatur fap, 16.y. 41. Econtrà,

—

lat

qui non rcétá fide, neQue pietate fumpferunt,nul-

tüm

lus ineo fapoz ineffe videbatur, — Id quod S. Aug.

——

lt

Ep. 118. 6, 34 & Retratiat: l. 2. €. 20. teftatum

f

réliquit.

lp

Quares 2. TTtrum manaa illud , quemad-

A

modum virtütem hahuit, pro cujusque genio »

p

famem extinguendi, ita euam habuerit vim fe«

t

affit-

Dor

dandi fitim ? Kefpondent multi ex Modernis

matie

p ——

»

P^

OX t

N

g .Dev Gu/ln;'

L ol

309

Icis aof

mativé , dicentes , quod ,

licet Manna- duntaxat

[us : t

cibus vocetur, & talis etiam extrinfecüs tantüm

t eut o

videretur , nihilominus & cibi & potüs vices fup-

leverit. Necobflat, quod murmuraverint. If-

Y éte

raelitz ob defectum potus ; nam ut Oleaíter in

T

huncloczum, inquit:ex Hebreis aliqui putant,

mque

temeritate'potius quadam , quam labore fitit, a»

Iblü'- .

quas defideraffe ,quod. videlicet manna e[cam d

14

potum fuppleret.

Hinc etiam fcribit $, Vincene

n

tius Ferrerius panem, miraculose à Chriító in

u)

defertó multiplicatum , tutbis fuifle adinfir cibi

)^

& potüs.

De pane , & de pifce exibat quidam

dlinun

liquor , qui vefocillabat comedentes.

Ht

Qusres 3. Utrum de facto non detur qui-

tf

dam cibus habens omnis . faporis fuavitatem ? z.

!

D«c f2&o quidem nullum datí , qui tmanne poffit

j

quo-

sequiparari , daritamen multos früctus , de qui-

] u

bus referunt Authores ,' quod plutimorum alio-

tum fapores in fe centineant.

Etenim in Provina

t

r

cia Fokien RegniSinenfis crefcit fructus , in ma-

L

qw

gBis procerisdue atboribus , ex quarum fummi-

g

tatibus racemi prodeunt , ex quibus ad inflaruva«

.

jl

rum nobiliffimus fru&us dependet

3

cujus nu»

L

cleus albi eft coloris ,^ faporis & odoris rofacei

f

fuaviffimi. Quem fru&tü, Regem fructuum nomi-

nat P.Martinus Martinius in AtlanteSinico, ob

)»

m

faporis niultiplicem fuavitatem. In Thavmatogra-

n(Ó !

phia fcribit item. Jonftonus,tam exquifiti! faporis

ml

effe mu(tellz fluviatilis jecinora , ut apud Thurin-

; il

COns

gosolim comitis cejufdam B(-ichlingomm

]i

3

jenx,

fil'CSï

tenud:

Pm*: feciusidaz

AT at RE as

Ed

jubx, omnes fuos reditus 1n corum

delmj-s con»

fieni

fumpferit.

Cicu

»^

bllSt

ARTICULUS IIl.

Titüf

dim

a Gufium Q9*

.e,jm ob-

vitid

Mg'cellama irc

jecium.

«

fu.

b I Tores z. Uindénam fames & (itis coufetur ?

Iu

&-Eascauíari à calore natütali ,. qui cum

Uliu

non babet alimentum in quod agat, agitin partes

viventis,

Deindé cauíatur etiam à virtote attta«

qua

i

&iva , que fingulis ineít membris ,ad evocandum

(hr

adíe cibum. — DeniQue caufari poteft à melanco-

3[/01

lia, quaz cum acida fit & acris, pungit ventrem &

$

[

ad cibum excitat, Fitenim fape famces pet ap-

pulfum qualitatis corrodentis , qualis eft humot

melancclieus ; ideo etiam provocant cibialiqui ap-

pctitum , quia corrodunt & vellicant os flomachis

Sitim augent , quecundueaugent calorem & fic-

W

citat m, veluti cibifalfiores , balnea , calot ex«

lu

tern $ &c. Indé fit ,quodtimentes & adituri fup-

ah(

licia vehementiusfitiant, quia in illis calor &

lt

fangu s, exteriores deferunt partes , atque ad in-

Dati

teriorcs [e recipiunt , magisque

man.ur & ftccantur.

propte: eäx inflame

| t

j (

buí

Quares 2, UItrum venenis quis vefci & nu-

M)

ttiripoffit?w. Omnino,eaenim qu& communi-

DT

ter Íunt vencna, poffuat effe interdum nonnu.lis

tlm

alimenta; quadam enim animantia funt , qu& ve-

lu

neni$

NURU g

: DeGuflua

311

d usl

GEXGSOSUSNUD vt emreeco

j

nenisveícüntur, utvipere fcorpionibus, fturni

Cicu'á , coturnices elleboto , anates buffoni-

bus &c,

Idem de tnultis etiam hominibus nate

Tatuf,

Scrbit enim ÁAvicenna fzminam quan.

dam nutritam effe veneno. — Albettus. M, afferit

"T

vidifífe fe mulierem Colonis , qua aranearum

Item Bartoman-

aucupio mirificé delestabatur,

nus l. 1. Indicorum narrat, Cambaiz quendam

H

i CU

regem veneno educatum fic illi affucviffe , ut ad-

ultus fa&tus totus effet venenum , adeó ut muíca ,

pmö

quaz fugerent ejus catnem,illicó interirent ; fi quem

e d

vellet occidere, folo halituid faceret.

De Mi-

indunm

thricateatferunt Scriptores , eum venenis adeo

licoe

aíluevifíe, utetiam volens fumpto veneno, non

"n&

j

[ctuerit extingui : XundtMartia!is l. f.

[

ymet

Profecit potó Mitbridates fep? enenó ,

yd

Toxica ne poffent fava nocere fibi,

mä(hla

uzres j. Quamdiu homo fine alimento

g

vivere pcffit ? Non autem proccdit quaflio in íen-

or u«

fu miraculoío; docent enim hiftorie , (anctos

rilif

aliquos íola Ven, Evchariftie fumptione longo

"

tempore vitam protraxiffe, — &. Cum Medicis ,

gd I

naturaliter inediam ultra 7. dies vix tolerari pofe

futte

fe , confiderata tamen nature corflitutione , qui«

bufídam breviorem, quibufdam dieturniorem

L

abftinentiam effepoffibilem. [mpoffiblle autem

"

naturaliter videtur fuiffe id quod fcribit Querce-

nu'zlii

tanus, puellam quandam — Helvetam fefqui an-

T2

num finecibo & potu exegiffe ; & aliam in Nor

yu

4

mandia

312

Par: fecunkdæ.'

gt p Ea

d

mandia perannos 18. nihil. penitus guftaile, — Ee

necut

aliumtemporibusS, Aug.( utícribit Jonítonus

NU

in Thaumatographia ) pet dies 40 nullo alimens

]. Prato

tÓ refectum , famem (uftinuitle.

qui t

Q eres 4. Quamdin homo, beneficio ali-

] ho

menti, vivere poífit ! x. Bzílias multas modó

it u

diuturnioris effe vitz quàm fint homines, Et

] Utis

quidem elephas etiamnum attingit 3OO. annos.

ltem, teíte Plinio /. 7, c. 48. Cornix vivit ad, an-

] fori

nos 346. UInde Poéta :

E

quof

Vivere cornices , multes dicuntur im aunos,!

6t

Cutr nos augu[là conditione fumus ?

Cervus ad 258..— Nihilominus , fi ptiflina rea

Colamus tempora , dicendum videtur , hominem

animalibus czteris longitudine vitz palmam pra«

;

tipere: vixitenim Adam 930, anis & mortuus eft,

Seth. 912. annis ; Mathufala 969. &c, — Et, fi

prater facras paginas , Hifloricos evolvamus ,

E^

Vif

«onftat Terentium vixifle Annis ror. TitumS,

un

Paulidifcipulum 104. — Paulum primum Eremie

tam 114. Senecam115.

dih

Herodotum 136. Ga-

liej

lenum 148. Hippocratem 175.

Defacto tamen

ti]y

plerumque 4ies annorum noffrorum , feptuagin-

L

t44nni ( utait Pfalmiflap/; 89. Y. 10, & id quod

it/ij

amplius , /zPor & dolor , mi(erg íene&tutis in«

commoda & reliquis.

Scribit tamen Majolus

435

Quod

lo

It

colloq. 4. de facto adhucgentem quandam repe-

riti in Indiz convallibus fitam , qua vivere foleat

200, Aniis , in juventutecandido capillo , in f«

hüb

neClute

"m

P ia

De Guffs;

313

GR

ne&utenigro. —Narrat Ma,ff'cius:l. 1f. bif. Indi«

flong -

e4 . fenem quendam aanos natum 37 f. veniffe ad

limtts ..

Praetorem Luftanum , ut firet Chriflianus ,

qui centum anams vixerat

Ethnicus , reliquis Ma-

;iO IH-

hometanus : Rara profect

Ó avis ! hifce temporibus,

modà

in quibos »'imenta non amplius funt tantae vir-

L

dnnd.

tutis , nec itapura & (implicia , ut quonda n,

Quazres . f. Occafionaliter , qualis arbot

id t

üetit ligena: vite inparadyfo, & quis ejus fru»

Cus ? g. Fuiffeveram ac realem ar

borem , contra

quo(dam fecus fentientes : d

7

k qu

a canit Manus -l,.

6. in Geisefion :

u

Hinc arbor vita celfis petit a£ra comisz

ittt

[/

Jllinc diverfos nocituva peritia frnélus ,

p l

TNotitiam rerum (u[pendit ab arbore legis,

w

Dicebatur autem arzer. vt« C feu , ut in

&l

Ami$ y -

Hebrzo poaitur Jligsum vitarup; , quia ejus fuae

viffimus fructus habebat virtutem Coníervandi vi«

um

Ereme

tam hominis, fortificando virtutem [peciei contra

debilitatem , proveniéntem ex admixtione extra«

( G

nci. lIndé S.Aug. l. 14. de Civit. c.

und

26. inquit:

tibus aderat bomini

) &€ efuriret s potus ne fitirety

j

C lt;gnum vite

in /i5. de

BC fYutlus eum diffolveret. Et

'quod

Qnuafl. vetetis & novi teflamenti afferit ,

| jfie

quod vit

& arbot , medicin

& modo , cotruptionem

j5 ** hominisprohibebat.

p

[oletl

Quzres. 6. An ergo fru&tus arbori; vite

ii

babueritvirtutem largiendi hominibus, vitam

y

(dulé

omai-g

Pars fecunda,

at

m um

PO

VM RUITUTS

[

u

omninógmm'orcalem , vel tantum luvngævita-

prvam

tem : & Scotum £z 2, Jb jentent, diflintl, 19.qe«

1. L. ntire, didtum truQtum non habuiffe vim cone

*

|

Íervandi vitam hominis in perpetuüm , fed folüm

rifdeh'g

adlongilhimum aliquod tempus , quó exacto

quando

transiacus fuiffet ,in vitam fpiritualem. & omni-

comeft

UOT

noimiortzlem, — Nihilominus Tottatus 15 cap.

Genefis quafl. 12 f. cum alijstefiatur , quod fru«

Qquoda.

étusarboris vitz vim babuetit fletvandi hominem

du

àmortein omnetempus , & faciendi eum im-

Utiüs v

Soortalem,quod probat teflimonio ipfius S. Scrip.

un,

fion «

tutz, qu&j.e. Gew. narrat, . idcirce fuifle Ada-

mum ex Paradyfo ejedtum & interclufum illi adie

illi]

tum adarborem vite, ne videucet ejus fructum

It

comedens ,

viveret in aternum.

Idem confir-

(ut d

mat eó argumento ; quod Adam fi Dei pracepto

| Net d

paruiffet,nunjuam moriturus erat ; Mortem enim

um

Trajor

ei Deus, tanquam poenam legis violatz intermie

natus eít. Quocirca Paulus ad . Rom. $. propter

tudini

|

peccatum . affitmat , mortem in mundum irtva[fe.

Ergoin flatu. innocentiz ho.no non fuiffet moti-

"C bo;

turus, nonratione ipfiuscorporis , hoc enim na-

fud,

ï

liz Bo

turá fua non erat incorruptibile ; igitur fatione

fruQus illius arboris vitz , ex ejusenim efu homo

Qu )

nulla feneQutis incommoda , nullos natu'z defe-

N ]

&usGc, paffusfuiler, — Hinc S. Aug. . 14. de

Iu

€ivit. c. 2.6, ait : Nibil corrmptionis incorpore, vel

* Cs

ex corpore ullas moleflias, ullis ejms fenfibus inge-

; li

vebat ,nsllns intriufecus morbus , numlus iiius

Eftfk

ne fant«

Vg

metae&atur extrinfecsis ,. (amma incar

7713 ä'Co

P

De Guft».

p a

n

lgævita-

tas z. Ex quo patet, quantó hominem bonó

.g4 . privaverit vel un:os peccatum Adami!

Im n ^

Quaires 7. An. Adam aliquando comede-

d folirt

tit delignovitz ? g. negativà ; quiafi Adam ali-

) nudo -

quandocomediffet deligno vite , tunc ex tali

( oImpie

comceftion« fuiflet effeQtus longioris vite, quàm

1]

omnts alij in prima ztate , de quibus certum eit,

od ftüc-

quodnon comederintdeligno vitz; íed nonfuit

jmintrt

effcctuslongioris vitz , quia Matufala & alij di-

yn iffe

utius vixerunt, quam Adam,ut ex dictis conítat z

S At

ergo.,

Quod íi petas caufam, cur ergo Adam

non comederit deligno vite ?. g, Vel quia fortà

je Adi«

il adie

illud nondum cognovits vel quia pauco tempo»

idum

Te , nempé utcommunitet afferitur, unico tan«

onfte

tum die in paradyío fnit; veldato, quod cogno-

|

u

veritillud, non tamen alliciebatur ad ejus fru«

&um deguflandum , quiaarborilla, licet fuerit

nenim

wuti

majoris virtutis, non erat tamen fpecialis pulchri-

tudinis , ac fuerit atbor ícientiz boni & mali,

fyopm

Quzres 8, Qualis atbor fuerit égzsm feiene

ntM]Il'

T

tie boni G mali? curitavocetur, & quis ejus

fiu&us ? g. Csm "Tirino ;

lignum fcien-

ym n

^tiot

tia boni & mali fu'fle arborem aliqusm & . praci-

puis paradyfi arboribus, fructus non minus fua«

homo

delte

vts, quam pulchros proferens.

Dictur autem

lz'grmm fcimtie boni €£ maíi, mnon quod come?s

* *dentide frudtu ejus ver&. tribueret aliquam fciene

j

tiam, (ed qnod dzmon fallaciter promi(iffet, tranf«

int

grefloribus datum iri fcientiam boni & mali, . di-

n

H

!

Moyíe

vina fcienti& fimilem, — Undéarborhaecà

ltoni-

(h

316

—

Pars fec-isndag

Itonicé vocatur fcientiz boni & 'mali j arbor Ícili«

ub

cetillaegregia, quam mendax damon promiferat

];nt V

daturum , Ícientiam quafi divinam omnis boni & ». ddp:

mali,

Alij cenfent fic dictam arborem illam , ab

Trs

eventu nimirum , quiefarm froctüs confecutus eft,

malut

(iebtt

Sicenim primi noftti Parentes , experiendocog«

noveruntdifrimeniuter bongm , quà anté pec.

qü

catum fruebantur , & malum qnod 'peccando in-

&üsm

currerunt 5 adeodue fcientiam experimentalem

Qu

boni & mali habuerunt,

Porró cujufnam fpe-

P

ciei fuerit dicta arbor , variant AA. incongrua eít

ima

opinio Philoxenis , alioraumqQue, qui eam cenfe-

bant fuiffsficum. INam. 1. 3. Gen. Scriptuta te»

flatur , arborem illam fuiffe pulcbram oculis & vi-

f* dcleclabilem , qdod profecto in atborem vitze

Jï' LT

minus quadrat.

Magis tamenad. veritatem acce«

dunt , qui opinati funt eam fuiffe Malum, quame

hT

,

O

4

uam nomen tali , nomen generale eft, multas

fpecies arborum complectens; quod fi veró per

B7

malum intelligant pomi fpeciem , nec . fic forté

E

multümà veritate aberrant.,

i

Eu

Quares 9. Anin flatu. Innocentiee fuiffet

in ufa hominum efus carnium? xy. Cum com-

|

Nmpa

|

muniori SS, PP, fententia negativé : fed dico, vi-

o

&um hominis tunc temporis conftiturum fuiffeex

Ó

folis herbis & arborum fruCtibus, nec ullum fu.

turum fuifle ufum animalium homini in cibum.

Q

Colligitur hoc ex Verbisillis Gez. &« 1. Y , 29. d-

Asl

xitqtie Dens: Ecce dedi vobisomuem herbam af-

Cs

ferentem femen f[uper tevram, € nniuer[a ligna ,

of

qu4

lia

Dev Gu/?z.

n

xt ki«.l; äu:c äal:ent z.'n femetipfis [ementem g?neri: fui, w£

OCittt

fint vobis ine(cam. — Ex quoconítat, Deum ,ubi

vl defignárat ea , undé cibum caprurus erat homo ,

lm ) i

herbas tantum & arbores nominaffe , de ufuani-

w d

malium altiffimum tenuiffe filentium ; jam autem ,

n dottn

fi eo tempore licuiffet vefci carnibus. animalium ,

nie t

cum i$ cibus füturus effet principalis humani vi-

ando 1

&üs pars ; profectó Deus de eó non tacuiffet, Ex

yentdtt

quo patet quàm mira frugzlitas & (implicitas ho«

smninumfuifíet in eo felici

um Iv

fhumo ftatu! in quam

pn d

rem cecinit Poétaz

TO

tUf

Mertales prirai vuBlabant gnituve glandem,

TE

Quares 10.. Quaré fitconfilium medicoz

f g -,

TM

fum , ut homo fucceífivé nec nimis properé ac

multüm comedat? Br, Secundüm Avicenam;quia

qui

guli

ftomachus nimium tepletur & tunc. cibus fupera

natabit , quod eft valdé peritulofum. — Alia caus

LU

at

fa poteít effe; ficut ligna multum frigida fuffocane

It

ignem ,

fic cibaria fu&focant calorem naturaa

lem. |Optimaergó medicinaeft , uti modeftiá &&

T

temperamentó in cibo & potu ; undé Po&ta ;

c ]

,

- Poré gnlemetas , ut f tibi laäxgi-or etas

il

Effe eupis [auns , fit tibi pavca aeanns.

m

»

bufih

Quares 1 1. Quare bonum fit cenam dimitz

tereíerotinam ? g, Ideó ; quia pferumque poft

n

Wf'

ccenam non fequitur motus; ficcibus non intrat

It

profundum ftomachi , fed remanet indigeitus :

p

bewm

Pars fecusda.

2ndn.

bonum ergo eft, cdnam effe brevem & modig'

quàn

cam , undé verfus:

P

Quena levis ,cunagtie brevis tibi fit ; quiamagna.

| j

« (na nocet , mediciua docet ,res eff manife[la j

Ex magná cená[lomache fit maximapamuats

Vito

-a

U: fis nocle levis ,fit tibi cana brevis,

(l

Quares 12.. Cur eibus non debeat eífe nitnis

! fene

talidus , ut piper, zinziber &c, — y. quia cibu$

pullg

€alidusaduritanguinem & difponit ad lepratm,

f

d

Sic & converfo, cibus frigidus moruficat & coti«

gelat fanguinem.

Etiam cibus non debet effe ni-

fs

misacetofus, quiaille citó inducit fenectutém,

r

Item cibus non debet cffenitnis conditus , quiail-

le aduritinteziora , & poít illum cibum oportet

ï; bæ Thee

potare multum , ut poft alia ctuda.

s demn

Quares 13. Cur (itbona confuetudo , ca»

iti

feum comedere po(tprandium , & pirapoft o«

Mi

mnia fercula immediaté ? Rz.

uia cafeus ratione

IT

craffitiei tendit ad fundum flomachi & . fic deprie

| tollite

mit carnes & illecibum digerere poteít. Sic etiam

dicitur de piris, — Cafeus recens cateris ceníctut

ftly,

laudabilior, fed eafeus vetus ac ficcus & falfus, eft

im]

peffimus , citó faciensdolorém capitis & hepatis

Onfrei

conflipationem, & quanto eít antiquier, tántó

ll

eít deterior.

Undeé veríus:

4 bi"süml

i

Cafen: efl nequáam ,qui digerit omnia , fé quàm.

L?Hdo h

Questes 14, Quid m«liusfitftotacho ,. cie

u£

De Gufln

319

gt bus vel potus?À&. Quod.- potus citíus digeratue

quàm cibus , eft enim cibus magis materialis quàm

potus ; & hinc difficilius digeritur,

tmdg»l s

Quates : $, Cur vinumaquá mixtum caput

ij

magisobnubilet, quàm merum ? g. Quia aqua

pæxd.

vinó fubtilioreft, quófit, ut vini corpuícula fa.

Cilius in intimos cerebri receffus devehantur. áqua

Ícilicet meatus laxante , ac viam quodammodo

(feniti

flernentem 5 merumenim, quia craffius ac piu-

u i

guius, diffcilius (ubtiles pervadit meatus;vini ta«

lr

tren evaporat;onts , illos traijciunt, acin intimos

T

devehurtur cerebri receffas: hinc. muftam » fM«

"T

nüs odorum ell,

quia plus habet vifcoüitatis ac

du

CratTitiei.

qaiai-

Quates 16.

Quid fentiendum de potu here

& Thee, ?

OPOM'. |

&. Hanc herbam Furopz non ita pri«

dem innotuiffe, — Affertur ex. Japonia

& Chmiï.x

i "

Mirss ejus virtutes deprzdicant IMedic

i

Caput

30["'

namque levat, & fervat à fomno

immune , vapoe

T

res reprimit ,rene: calculo &ar

-

ena €xpurgat ,

j d

tollitcapitis dolorem &c.,

Quzres . Quid fentiendutm de

poru Caf-

ggmctüf

Je? w. Bum fcté patis eife

virtutis cum potoZZzee,

sWR

Eum Turcz ac Arabes noflrz Furopa intulerunt,

Conficitur ex fabis quibufdam Arabicis , qui frue

lintà

&tus eft teno-v m partium, calidus in. primo gra«

i t V ficcus in fecundo : lic inpulverem redadtus ,

in aqua ferventiad tin&turamicoctus , & forbil.

W. lango hauü»us, mira dicitur pratlares. — INam &

d

öïpmws

)!

hüf

iso

Ls d

n

: Pg:r.f« ]chigda.'

sl

P

L.

Spiritus vitales excitat , vertizini mede

þlïlll' , hä!:üï

depellit, juvat adcenco&tionem ftomachi &e,

ICui tamen zquiparatur & prafertor potus Czoko-

l'ad« , apud Indos & Hifpanos valde frequens,

DE 'TACTU.

Mm

:

aA

f

«

Uemadmodum Tactus czteris

u

a

fenfibuseft imperfe&ior, ute

Wt

Á

/

LY

kxa)

pote multócraffior & mate-

rjalior , ita meritó norihifi ul-

lt

Msj

timum locum inter fenfus externos mee

rctur.

Hinc etiamD. Bafilius 1. de verá

V

Virtute: T actum, vocat , o»nium fe»fuum

dom

deterrimums emitiit enim legatos. ad fem-

fipi

d

fU5 , s? eorum operá ,. voluptates fuas profé-

fequatur. — Placidó abblanditur ,ut magnam

Qu&

| m

$n bomine exerceat tyranmidems ideb [ummá

€ura co?rcesdus. — Nos pauca dehoc |fenfu

Qug;

diidi

pertractabimus ,tórurfus ordine , quó

ittgn

priorum Ífcnfuum naturam examinavi-

mus,

4

&lgl(h

W&g

uj

d

QUE-

d

a(ïr)

n dun

h &

QUESTIO I

sCuhi

[lïlnïl

De Orga:gö J aclus.

u

ARTICULUS L

Mirabilis [irucksra Corporis bumani

(ttt)

ia Taftus per omnes fer2 corporis partes

Q

e(t diffuíus , ideó aliquid de illo , maximé

ut eít habitaculum animaz racionalis , adferendum

thatte

tíle duximus, Sed quoniam fingulos ejus paf«

nifiul

tes recenfete, fummuseffetlabor, idque exequi

u m

Medici potius, quàm Philofephi munus fit, prin-

cipaliores hic duntaxat attingemus,

e WH

ltdue in hoc pulcherrimo regine animse

domicilio , arce rationis , vitz zrario , vehiculo

aj

ifr

fapienti , humanó inquam corpore , duo funt

j

partium genera ; quadam dicuntur Sipilares ,

n

quzdam Diffmilares, | Symilates dicuntut , qua«

mgM

M

rum füb(tantia eft eadem & ubidue fimilís; fivé

quz n partes fimilis naturz ac' denominationig

clf&n ü

dividi poffunt 4 & tales à Medicis undecim enu-

m

merantuf,

(V*

Offa, propter firmitatem , ficcitatem &

3 »ftigiditatem omnibus nota, genita ex feminis

erafmento , ad totius animalis figuram , redli-

tudinem & ftabilitatem à naturá funt elabora-

tà4,« Numcius eorum varié affiguatur à Docto-

nbus

n

32*

Pars fecunda,

rmessue , ERN n

o as

m d

ribus;alij duc:nta effe volunt, alijducenta quadra-

Nut

ginta o&lo 5 alij trecenta. incapits,|rrunco & ar-

exl

tubus,

»

Cartilago eftoffibus connexa » qualis eft, ex

| dun

quáauriscon

l

at. Efítpars fimilaris, — frigida &

tür,

ficca , ex craísáferninis parte , quz caloris vi con-

Qtfo,

crevit , genita , ad motuum varietatem , & ad ex-

[

ternos impetus retundendos,

iT

Ligamentum pars ef frigida & ficca,. me-

LEU

diam inter netvum & cartilapinem , naturam ob«

Cüxfi

tinens ; Varios ia coliigando, continendo , tegen-

COIpl

do & muículis conftituendisufus prftans, . Ufus

UM

ligamenti pretercà eft ;ut offhum & cartilaginum

articulationes firmet,viícera fufpendat &c.

fni

Filli partes funt frigida ac ficce , albz , ob-

qterjo

longa inflar filamentorum ad motum & carnis

* ln

euftodiam deftinate, — Sunt. villi per totum cor«

QUs W

pus hinc indé difperfi, ex quorum motu, & mu«

&

Ícuii & relique partes moventut.

&.

Membranapars efttrigida, ficca, lata

fangui

denfa , partesfubjeétas cuftodiens, colligans, di-

&

flerminans. — Variez cjusfunt

Bu

vefica , ventriculus &c,

partes ,ut plgura T

/

Vehig

Tendo ,in quem veluti cauda fp

eciem .muF-

Cujy.

culus abit,

Conftat ex netvis , villis & ligainene

- ,

tis, que fparfapercarnes, in unam veluti chor-

minion

damcot&unt, utpeream mufculus motum cdat.

Hancreferunt aliqui AA. ad partes diffimilares,

pamgs

p

"u

Y

Vibra feu Mufcnius eft quafi flamentum &

a

T ü;mc

n, vel fubtegumen caxterarum pattiuam

Nume«

|

-DeTaBa.

lnebied u

Ed

corpaenseuim astecoscs sssencencie cpemudH aueceeeteMg m atf

32j

quadri

Numerus eorume

f'incerrus ', commuuiter tamen

0X d

exift.mantur quadrinzenti quine,

Feva efl vas. oblongum totundum ' in mo-

isel u

dum filule excavatum , có finednatura fabrica-

"rigida u

tum , ut contineat , coquar X dillribuat fangui-

s Vi (

nem,

"uD

e/frteria eft vastotandum , oblongum , ca-

vum adin(lar fiftulz , ex duplici tunica confl«ns ,

4, ff

vena autem ex fimplicifolum; officium àr'eriz

at o

eft, (anguinem vitalem , cujus irrigatione totum

: [Cgln'

Corpus vivificatur , temperare, deducere Spiti«

s Ul

tus , ac reficere fingularum partium colorem,

ligini

ANervnusparse(t fpermatica à cerebro , aut

fpinali medulla exoria , intetiore partz medullaris,

;&'906'

exteriore membrana , (piritds animalis delator ad

u

! fenfum & motum, — Hinc peznervos omnis moe

ymqt.

tus perfieitur ; und? in illisrefidet pracipué dolof

n

& voluptas,

De numero eorum variant À A.

Caroeft mollis fobflantia , rubicunda ex

luY

fanguine medioctiter reficcato genita; Carni

ini :

annexa (unt 1. adep; , pars videlicet oleofior , &

pkun j

&agis a&zea fanguinis , qu toris inílar exíudat &

venis ,. GL ad membranas prafertim sllabitur, 2,

1 g?"[:

Cutís Íeu derma, membrana. eft omnium capae

;mcn-

ciffima & craffiffims, ex feminis & fanguinis pet»

du

mixtione genita, 3. Cmricula feu epidermis ,

: »eft tenuiffima cutisefflorefcentia, — Acdueha fune

Ton

partes fimilares,

u 4

Pattes diffinlares dicuntur, qui ex varijs fi-

TT

milatibus contexuntur 5 fivequa in paruculas dif-

á

yumff

(Samiæ-:

Pars j&candn.

Ls

GEuouau

—

t

üiixilarcs dividi poffunt; utmanus, quaein

E

cutem ,carnem , offa, venas, artetias , nervos die

. 'Dt«

vidun:ur,

Dividuntur autem ab H:ppocrate ,

tf

hg partes Di/fimilaresin quatuor principales par-

Vfr/'m

es , caput , thoracem , ventrem & artus , quarum

W n

conflitutionem ( omiffis alijs minus principalie

la.

bus ) modo adferimus.

gl

Quid fine capite ff bomo * inquit D. Ame»

u

btof. /, 6.bexameronc. 9. cum totus in capite fit,

quí

Princeps videlicet in homine membrum, Caf-

| (unt,

fiodorus/, deanima c. 1f. vocat illud, wima

Totu

tribssal. ' La&tantiusl, deopificio hominis, f0«

| d

tins divini operis culmen. Plato 2» 2. part. 7i-

gei ,membrum divini[fimum , cuitotum corpuds

B/7

Plinius tan-

conntxum , Deus parere jufferit.

& Qw

dem caput appellat /. 11. c. 37, arcem fen[uum.

Hinc inter omnia corporis merbra , primas te-

riet , in quó omnes fere fenfus recluduntur, &in

quo , velutiithrono, anima potiffimum domi-

mca]

natur. Spharice figure eft , nifi quod frons &

ei pars oppofita , tantillàm ii longum porrigitur j

n

ted,

quod confultó fa&um eít, ut in có cerebrum &

meinoriz inftrumenta commodius collocari pof-

l?erm

fent. Sex ofla caput circumambiunt , in for«

R

mam pectinum connexa, quófacilius , pet illo«

häb;t;

sum Inte:ftitia, fumi & ftomacho afcendentes. ,

, ht

evaporentur. Sincipiti facies (ubje&taeft ,. ho-

ET

mini propria, & quz nulli animantium , fecun.

i w

dum Ariftotelem attribuitur,

Pratereà pracie

li

pua pars,qua ineft eapiti , eft cercbrum , quod fi-

Buj

cet

"EEE

-

De Tátiw.,

u

d

cet continuum appareat , induas tamen partes di»

quæin

vifum e(t , quarum azsteríor (impliciter cerebrum

ryos d

À ct«

at ,

vocatur , pofferior cerebel/i nomen habet.

zebro defcendunt feptem paria. nervorum ad di-

d pt

verías corporis partes tendentia,

Primum pat

quinm

€(t nervorum opticorum,

Secundum par, ocu«

indple

lis moxendis. auxiliatur.

Tertium. & quartum

guftui inferviunt,

Quintum auditui,

Sextum ,

), At

excurrit collum ,in aliosque nervos fubdividiturt,

lpitl /;f.

qui feparatim &d cor , pulmoanes, jecur. &c. tena

, CJ

dunt. Sepumum, linguam movet, Septem

n

horum nervorum ufus,his duobus verficulis dee

HiS) h

claratur.

, i

d

Optica prima s oculos movet altera s tertía guflat ,

EM

Quartaque $ quintaaudit; vagafexta efl $. fte

3

B(imm

. puima l:'nguc.

at

De oculis, auribus, naribus ,. dentibus &c

l i

in Capite collocatis , jam dictum eff.

m

Thora:x appellatur pats illa corporis , quz à

-figillïf 5

jugulis extenditur ad diaphragma, à fuperiore pare

te claviculis, inferiore diaphragmate, anteriore

YU

j p

fterno, pofteriore vertebris dor , dextrá & fiüi-

j li

fira,. duodecim coftis circum(cribitur,

Pattes

habet alias continentes, alias contentas,

Contis

Í llüg'

nentes propriz , aliz molles (unt & carnez ; ali

ndr . »

o

oflez & cartilaginez , qu medium locum occue

pant; alie membrano(z.

Partes offez aut funt

frt?

Anteriot

rÁ

antice , adfpoftice , aut laterales,

]

peclus, — Poíterior dor»

jl

P?rs dicitur fternum , feu

MW

3

fum s

3*6

Part fekunä&

QgZVceme sss UUMEQAVIEAA RE IN IgaE ) Em S-—h»e-n——wm—-i--—BüüH-.---!-'l---..

fam ; latera dicuntur coftie,

Mmbranofe pare

ten

tesfunt pleura. & mediaftinum.

l'artcs contene

LT

ta funtcor, pulmones , venz , areriz &c,

De

A

qvibusfingulisexattius agere, ad Medicos per-

TIof

t£ingte

dl

De Corde dixiffe fufficiat, quod fit princi-

dtiu

pium & oificinafpirituum ,. à quibus vita nofira

Q

dervst, & undé vitales operationes nafcuntur,

t

ldcirce etiatn à Magno Ariflotele primum vive

^

r .,Q ultimum morienti: nominatur,

li,

Qualem veró fitum habeat, & in quam po-

t

tifffmum partem indinet ? non. conveniunt. AA,

&t

Avicenna opinatur, quod finiftram verfus pro»

p

pendeat potius , quam ver(us dextram : ratio illius

4pic

& (equacium eft , quia pats finiftta corporis hu-

Tiédii

snani frigidior eft , id(ue , utajunt ,. ex confenfu

A

univerfali fchole medicz, — Itadueneceffuim fuit,

n

damnum hoccumcaloresccomimodo ,. digerente

füm

& vicinoreparari, Idquodcontingit , dum in»

tæ;

€linationefua, cor tále temperamentum adfert:

Qu

fic una alteraQue qualitas elementaris permixta

Q

temperiem falutarem & idoneam efformat, | Ali«

fün

ter (cntit Calenus : arbitatur hic cor tam exacté

pell

fiuatum effe in pe&tore , ut nec ad dexteram , nec

(10 i

ad finiftram moveatur, ficut nec furfum nec dcot-

ftribi

Ívm fle&itur,

Pro fundamento utitur, quod cor

inloco fuo firmiffime , & illic, ubi opportunum

4 " Tdäw

€i rzcepiaculum eft, ftabilitum fit: Nec . vero illi

r

commoditatem eífe, undein unam

gis. quàns

n

P

inaltcram moveri part«m poffit,

Juadue fen-

l nunc

tenwtia »

De 745!!.'

327

f—-l

1

tentia, cum rationum pondere & authoritate gra-

OR

vi nitarur, cenfenda eft probabilis,

, D

Thoraci fubítratus eft Pesrer , Cujus antee

A [

rior pars «bdomen appellatur ; umbilicum in me-

dio habet, cujus parstuperior à Meédicis Hypocone

princi-

drium dicitur, quoetiam nomine partes laterales

t

dici folent, Continentut in eo vcntyriculus, amene

i

wamlfo

tum , inteítina , &c.

Ut

AÀrtus vocantur membra ex,crunco enafcene

bia : alij ex hisfuperiores funt,, & vocantur mae

i

nus, quaà fammo humero usque - ad extremos

t M

articulos extenduntur : alij inferiores, vocantut

jsp

pedes, àcoxendicisarticulo ad fummes digitorum

?i

apices.

Porró manus humana organum eft, om-

Uæ

nealiadinftrumentum precellens , quippé que

jenlt

m

LÀ

L.d

capaciffimaeft , quid quid in 'orbe eft operandi

y il

omnia in omnibus , eft lingua abfentium , memo-«

qu

riamemoriz, cujus omnia füunt opera ut magie

u

fire ; omnia miraculaut Dominz : omnia obfe-

"f

quiaut ancille. HineAnaxagoras intelligens ,

gt

Cum qu:nta ratione. & fapientia magna mater na«

g,

tura, hanc partem fabrefecerit, dixit nil cogitari

"m

poffe perfe&tius , nec organum cum majoti artifie

r D«

cio compofitum. . Cojus pre(tantiam pulchré de-

(eol«

fcribit Theodoretus ferw. 4. de providentia.

jcot

Atjue hz funt precipuz partes , — perquas

ML ^

Tatluseít diffufus. Reliquis partibus ,^ minos

[ö dh

principalibus , defcribendis fuperfedeo , quas per

FM

longüm explicatas v

«

idete eft spud Mccfiws. Prq

li

munc

Quares

n(lh

X 4

338

?ar: fecunda;

d

Quzres 1, Quot. membris univer(im cone

dift

ftethumanum corpus? & Obfervationibus anae

H

tomicis compertum effe , totidem eífe in humano

x)&am

corpore membra , quot funt in anno dies ,. vide-

imi

licet 3 65. Decensproindé eft , ut homo (ingulis

dicbus pro fingulis membtis Deo conditon fuo

plcxc

gratias agat,

phan

Quatres 2. Utrum membra corporis humae

Pf

ni, non referant. fpeciern Politici cujuídam regi«

quit

minis. . quodíic; equidem miram planà

&b

imaginem gubernationis politice in partium hue

Pa

mani corpotisconílitutione, divina íolettia ex«

li

prefic.

teyt

Quemadmodum enim princeps in be«

nécon(lituta republica providet, ut civibus aC

eli

fubditis alimenta fübminiflrrentur, ut ab ínjuíta

(;

viferventur incolumes , utdenidue honeftorum

* d

M

ferum cognitioncimbuantur; itatres funt in hue

manocorpotepartes praecipue , quibus (imilia

munia perficiuntur , jecur,cor, caput, — Etenim

in jecore quafiin culina, cibié ventriculi prom-

£

ptuatio, inquo ex parte deco&tifuerant, tranf-

mifi, elaboranturt , & perfeClé excoCticateris

5

pro rata portione di(lribuuntur, — In corde ftatios

nem obtinetappetitus ira(cibilis; qui quafi belli«

V pur

dux hollilem vim repellit ,. & the(aurum vitz in

hts

Corpore potiffimum reíideatem | confervat,

In

mut

capite tanquam in regia prae(idet Regina, Ratio ac

) lumv

fapientia , cum fuis,qui illic excubant , (atellitibus ,

hoc e(t, fcnübus, rerum cognofcendarum nun»

SImI

ijs 3 ,uibus tanduam adjutoribus, ad fcientias pere

fou

didef-

De Tátl»,

329

L

de aof d

C0f

difcendas, Ratio uti con(aevir, Reliqua corpo-

4 at

rismembra fubditorum locofant & rationis di«

Jff4t0

€amina , velutiprecepta exequuntur,

Ecce !

Vi

lmaumcmbc i€ ordinatz politix,

ute$ 3. Utrum non dentur animalia due

mguh:

v

plex cor habenm ? p /Elianum £. 10. docere, ele-

hantos binis cordibus dotatos effe , quorum unà

hurh

alteró. ad

adiram & adbelligerandum utantur :

p g

uietem & pacem ; animal enim pacificum fimul

pl:nc

& bellicolum eft. . De quibufdam hominibus

fl«

Píalm:fta R cg:us inquit pfal. x 1. iscorde &* corde

l

"u

locuti fun: ; quod non: 1tamrclhg:ndum eft ,quafi

in bt

reverá duplex cot. habuerint, (ed in fenfu . morali

buiti

eft intelligendum , ut Vatablus interpretatur di-

T

cens : incorde (j corde loqui, eff duplici animo

A

loqui ,aliad dicere , alind fentire,

ip ll«

fii

m

ARTICULUS II

A

türm

.. Quodnam fit proprium fenforiuma

ttat

[

Tacfus?

Itca proprium fen(oriá tactus, magna eft intet

g

C

fput*

Autheres difcrepantia;imoAriftotcles ipfe hac

hd

in parte fecum videtur pugaare, dum ex diverfis

(

locis, diverfitextus colliguntur ;in quibus modo

It

»

cot , modo carnem, modo nervos , modo Otgae

ov

num Ta&üs , :nooninatum vocat,

bU5,

Themuitlius in (usparaphrafi c... $9. & 40,

Simplicius texz, 1 16, ponuat tactum præc:puö in

f

€orde re(idere,

p

j

X5

Ávie

Pav: fecunda.

[

emeiened hEAC cecesrs AV Imcnoe Füctmascmeny. Grsscsem- QUNEER,

Avicenna I, 6. NaAtuml.fc. de Talm exi-

£t

mius P. Snarez ]. 3. de anima, PP. Conimbric

pla»äi

»» p

hic; Artiaga & plerique KR vim tangendi exifti-

.| ditin

mant refiderein catne & in nervis fimul,

Philopon, incom, ad text. 106.€ 1o7. bujus

r& qua.

LÀ

lium

lib.tenetíolam carnem effe fen(orium Ta&tüs

.

quàmvis fubjungat , quod fesforium — proprie ef

[im,

(àt1

Spiritus.

Dicendum TaQum immediate - fubjeGtari ;

Qw

li.

tanquam in proprio organo £» servo quodá,qui ut

Anatomicis conftat , íuo modo carne involutus: ,

pton

n

difperfus eft per totum corpus, itautanimal fit eoy

veluti rete quodam per totum corpus difpere

tiri

r:in;

fo munitum , &undidue feptum, vt qvàm

citiffimé prafentiat ; quid nocivum , quidvé utile

| hntur

fit toti animali,

» V,

Caroautem , in quantum cone

tra difLin&ta à nervo , eft medium ,non item orgae

| f

Utj

num. la Galenus l. 1.de ufie partium c, 16, &

18, multisQue alijsin locis.

Fern«lius /. de ani-

Temt

£2 facult. c, 6. Albertus M. Bannes, & Thomifte

put

€omimuniter cum S. D,

Probatur 1. Conclufto authoritate Ariffotes

E

lis , quiin przefenti 7, 3. e. 11. texiw 116. habet

tion,

fequentia verba: omnino autem fic care Q9 lingua

tumí

ftfe ad bujus inflrumentum (ensis ( nimirum Ta«

ffo

€üs Vbabere videntur,ut ner d* aqua fe fe babent

hiffg

ad vi(um (* auditum atotie. olfatium. — árqie

4 "tl T

wec ibi profetho ( (cilicet in carne ) megsie bic ( in

l"lm

lingua Yperceptio fenfusfiet , cum inflrumentum

hn

m fuper

Qug

1&3&: à rt fenfibils tanpituv , ut quifpia

extre-

De?fz&u.*

33x

p

SERLOmPaa I

-t vacm RI

]u t

.extrgmum,on)li pof[merit album. — Ex quo etiam

nitrbnt

planepatet , dinfirmmenteem fenfusipfins , quó ves

lial ereipientur tangibiles ,iatuseffe collocatum, mt

iximmif,

Sicenim(? in boc fen[ufiet , id por-

v) quod in catevis [enfibus fieri . folet, .. Senfibi-

» hi

T«ls :

lium enim ,. fiin spfis. in[flrumentis ponatur . [ene

[nm ,non fit ,wtpatet , pevceptio. At fit s . f [uper

i i

carnem ponatur tangibile ,. wut docet experientia,

Quare [ine dubio ip[acaro medium e[ft i. taiu,

ajt&l!i j

Á quhut

Hac Ariftoteles : ex quibus patet , ipfum potius

Jutty ,

pro noflrá ftcuife fententia ,. quàm pro Adverfa-

j ltet

riotum;hinc quaado unus aut alter textus in con-

trarium adducitur, dicendum , quod ninil. hac de

dipt«

: quim

ze in alijs capitibus , abíolute definiverit; fed more

TU

tancam diale&ticó difputaverit 5 in prefentiautem

T

libro , ubi agit ex profeffo deguftu & tactu , ab-

none

folute mentem fuam declaratfe. — Qug verba pro-

ut jacent , ipfemet S. DoGtor in eit, l.. le£l, 12. in

)

qui

rem noflram declarat ; uc videre eft spudPP.Come

plut. hic,

jfti

Ia

$

Probatur conclufto breviter etiam ratione

L

fenfibile pofitum (upra otganum non facit fen(a-

D

tionem; fed per Tactum fentimus aliquid pofi-

tum füpracarnem : ergo caro non cít organuim ,

j

i Tee

fed(olummodo medium Ta&us.

Major parte t«

(

fufficienter e(t. probata : & conítat ab induclione

;! * reliquorum fenluum,Minor autem conítat expe-

rimento omniurm fenfuurm.

Notandum autem

nomine carnis , ectiam intelligendam effe cutem ,

"

quatenus hac facit unujn quid cum illà; aliàs enim ;

f!f

facile

7111

31*

Par: fecunda,

GIARQSUESBBEU camchzccOWUUP VNIISUNENUGRGUAMSD

i s

facilepoffent. refponde

re AA quàmvis organum

tiCas (itipfacaro, adhuc illam non fentire im-

noht

mediate , (ed mediante cü'e$. ideodue non fequi ,

»^ imol

quod fenfibileimmediaté (upra fen(um pofitum , — r

fentiatur , fiquidem nihiltang bile externum fen-

pb

titur pofitum immedisté fupra carnem, fedj (upta

; ff

cutem per fe loquendo.

lgitut. nomine carnis ,

!

quam medium Tactus e(fe diximus , venit etiam

, quem:

cutis,

1 tuiii

Confitmatur : fenforium Taclüs debet effe

s«

valdé attemperatum íeu parum aQtivum , ac pro-

; Hin

indéterreum , ut qualitatesactivas & — tangibiles

Wry

percipere queat 5 nervus autem ille eft natura tet«

rem &tcrafle, cum tamencaro fit naturz acrez

| (nnft

& fpongiofz : ergo illeerit organum Ta&tus, hac

L:

veró duntaxat mediam.

[ ttxt,ï

Dices 1. conflat experientia, quà percipi«

hi

gnus nos tangere immediate, per quascunque pare

Qtt

tes fentimus , utmanibus v. g, quibus palpamus

caloremacfrigas &c. [tem i vel levitet caro

vt

pungaturaciculd , flatim fentit dolorem ,. qui

fit

maxime ad tactum fpectat.

OM

w. Sentiri quidem dolomem , verüm non in

Íent

ipfacarne, fedinnervofuppofito, Sicut ergo fi

vis f

ex gua pellicula interponaturcarni noftre , & ita

feriatur ab aliquo. corpore tangibili cum dolore,

ïtur,

non recté infertur pelliculam eífe organum Ta-

m

&üss ità nec bene concluditur. in carne effepefi-

U

tumorganum Tactüs , ex «ó qued illa pulfatá ,

fly

ff:atiam usiclum & dolorem.

fün

Dices

"—

p—

De Ta«fiwu.,

33

x as

[ od

g

Dices 2. Dolor fentitur in aliqua parte car«

tite if

noíacorporis, inquá tamen nullus datur nervus

ídi, ^ imó longé abeft ; ergo organum Taélàs potius

(nm, incarne, quàmin nervo eft cenflituendum. Ant.

Á* — prob. incorde enimnullus datur nervus , & ta-

men in illo intenfiffimé fentitur dólor.

d(üpt

camis,

&. N. Ant, & ejus probationem; cor enim

i eliti

qnemadmodum fenfum habet & animales fpiri«

tusà cerebro participat , fic etiam netvis contat

TT

ab eó du&his, ut vehiculis ipforam fpirituum.

"

Hinc ait Ariítot. , 3. de part. auimal, €.— 4« copi

"

zgtbiïtl

wervorsm incorde e(l.

fg t

Dices 3. Nervi funtadmodum terreftres &€

at

confequenter nimis fiigidi & ficci , velut inquit

Atifl, 2. de generat, animal. c«. 4, G in hoc 2. ,

at

text. * 9. ubiafferic, pilos , offa, & nervos non

rcii

habere in fe fenfum aliquem €x eo , quod fint ni-

mis terre(ires : ergo.

iue pat-

ipyul

R. Ariftotelem loqui de aliquibus alijs net-

vis ,nonveró de hoc nervo ta&kivo , qui in tempe-

g en

n qül

rie jam explicatá prius , habet effe terrc(tre,

Vel fi alicubi vere dixiffeinveniatur , nervos non

qon n

fentire, intelligendum eft id ad füummum; dc nete

[

Vis Íeor

fim ab omni medio intrinfeco,

uf

uzres 1, Cur eflate, (i corpora tangan-

&

yotta

tur, (int taugentibus frigidiora, quàmhyeme?

Tr

! * cum deberet potius contrarium contingere ; hy-

:püfl'

ems eaim eft frigida, mítascalida. m Ex Ari-

3u !

flot, quia ingftate corpora fudore ac madore pet«

f

funduntur; madorautemin partibuse quibus e«

friaüat

pid

$14

Pgr:ï[;wnda.

Lf

ma.nat'frigiditätem' folet inducete, (þpö fi-dicas

&un

€tiam carnes , qua fudore non perfanduntur , cífe

tentia.

tangentibus frigidiores? x. ldverum effe ; fed

»

, &t

exinde non fequi madorem non effe caufam illius

. DTl

frigiditatis; ideo carnes tametái non, perfundantut

L

fudore , (ont eftate tangentibus fripidiotes;, quia

NT

materiaeadem, quainmadorem folvi folet , ad

Uns p

partes externastransfunditur , inquas frigidita-

tem inducit diffipatis partibus tenuioribus tàm.

| 'ricmï

igneis , tüm aéreis,

jed

Quares 2,

Cur facie minus fentiainns fti-

| &

g"5, quàm inaliaparte? g, Hoc provenire. ex

t

con(uetudine , cum enim facies femper fitexpo-

l

l

nm

fita aéri , five frigido five «sldo ,. hinc ab affuetis

| ltti

nen fit tam vehemens paífio.

Accedit, quod ab

| fedir

intro habeat przetereà aüxilium , nempé calorem ,

Y us

pergenas diffufum ,toto corpore veflimentis be«

Ia

né munito,

tili

fhuli

hb

QUJESTIO II,

Qu

De Medio Tacíau*,

pot

ARTICULUS I.

a

(i(l;

Utrum Taclus baleat aliquod tmedium

externums ?

4 oWl

Wi

Vertoés hocloco contendit, omnin? necef«

büg

farium effe aliquod corpus medium ipterje»

U(p

:

.

&umn

N s

De Tatta,

.-—i

p

hu

n

rdol

&um, inter agens & animal. Verum hac fen-

d

tentia à plerisque refucatur Philofophis , tenetdue

!

)

--

l

contrariam Ariftotelesinhoc /, a. text. 215, &

h illi

D. Tho. ibidem /ect, 25. Ex de fenfu & feníato

Qantt

letl, s. prope finem, his verbis ; fjewt alij fenfus

» qui

fiunt per medinm exirinféeum, itagufius C tan

&us permedinm intrinfecum,

kt; 3d

pidiie

Probatur breviter coaclufio tatione & expe«

g tm

ricntid quá conflat , quod licet inter tactum & ob

jectum tangibile , nihil mediet ,tamen illud obje«

sri

&um Íentiamus,

Deindé, quod in Vifu, Audie

i &

tu & Odotatuadmittantur eju(modi media extere

u

n3; perqua fpeciesab obje&ó ad . fenforium de»

(ucni

feruntur , nonarguit, etiam fimile medium debes

"D

redari refpectu TaQus , hicenim ( uti «tiam de

t

! gufludiximus) eft fenfus valde imperfectus ac

j

materialis , ac proindé indigetimmutatione natue*

tali ex parte organi ; econtrà tresdicti fenfus funt

multó fubtiliores , qni non parum fpiricualitatis

habere videnturj & ideà requirunt medium alie

quodextetnum , per quod fpscies ab obje&tó ad

potentiam propagate fiunt fubtiliores, qüantó

majus fpatium ( fervata tamen certá proportione

diflantie ) inter illaintercedit,

if

Dices t. Singulaanimalia vivunt vel inaquá

; » Velinaére :fi inaqua flbtangunt corpora uda &

madida ; ergó mediat aquainter tactum & tangi«

«l

bile ; i veróin aéte? mediat azt faltem regularites

uj

€x proportionali rations , lcet rmediatio aéris nog

dul

fit

'''''

:

$36

Par: fa—'t&dd.

fitita manifefta propter minorem fenfibilitatem -

"

aéris intercepti.

Il

&. hoc fo

lum probare, per accidens datï

L .iæ fm

aliqnód medium extrinfecum tefpectu tactus $. vi«

tio

fus econtrà, auditus & odoratus per fepetunt ejuse

Ium

modimediumextrinfecum , ita ut fenfibile noti

poffit movere fenfum, nifi mediet corpus extrae

It

neum e. g. vifibile pofitum fuprà oculum & audis

t

bile (upra organum auris, non mediante corpo«

tih

z« exttaneo,non poffunt movere ad fentiendum $

dit

attactus ( idemdicdegutu Y requirunt medium

E.

feparatum folum per accidens, quia vivimus in

LT

airevelaqua, nou quia fen(ibile pofitum fuprà

carnem vel. linguam , movere non poffit tales (en»

[n

fus,

Qul

Imó ex hoc ipfo confirmari poteft conclx;-

ïi? LY

fio, quiadumaér & aqua immediaté : animal ate

din

tingunt , proximzin ipfum agunt ;atdue adeb noni

Ári

femperac per (e datur refpectà vta&üs medium

tri

externum

i

Reípondet adhoc Averro&s, dicendo , a&«

L

remGLaquam , cum (int loca naturalia animan-

tium, in fua nativá difpefitione minimeinilla

tsé

agere , aut ab ijs fentiri; verum , fiaér & aqua ,

det

Contranativum flatum alterentur & qualitates in

tactumagentes foriantur , calida & frigida core

ls

puícula in fe admittendo ;Stuncanimaleacorpuf- 4 ,

pen

cula(entire, qua tamen non immediatein ipsum

W

agant;fed peraquam, aéremvé incerjedum.

Contta tamen cfl, admodum probabile effe;

I |

i

quo

p-——

didber

L-J

———De TA se,

3 ;..7?

N

quod elementa esíam im n.atwuraþli üatü, pofï'mt agta

reinanimantium Corpota; fiquidem per excef-

as d

fum primarum qualitatum ea fupersnt ,. & à fors

; Y

tiori agente , tàm in naturalileco, quàm - extra il«

y tj

lum ; poteft dariactio,

|t t

Dices 2, Atiftoteles docet , quod fi quis

j u

t aill

percutiatur clypeo, ita ut tam clypeus, quàm

animal eó provifum percutiatur ; in hoc cafu fen«

Qorp

titur percuffio mediante clypeó , tanduam me«

adun

dioexterno. ltem (i intra aquam una manus

medut

palpetalteram ,. palpat quavis alteram median-

(f i&

te aquá,

y»lipi

&& Ad hocargumentum codem mode ficut

Jl

prius , nam clypeum , quó mediante animal per-

cutitur, & aquam mediante quá , unamanus pul«

w

fat alteram , fe habere cantüm per accidens in or-

i d

dinead ta&um. — Id quod ipfe S, D. in prarfent 1

n

Arilt, rext. 115.168,23. declaratdicens : i» alijs

ml

(tribus primis fen(it us)medin efl ex nece[fitate s

in tailns autem qua(i per aecidens, in quantum

b, i

&ccidit corporatangentia e[fe busmetlata.

fnim?ü'

- Quares hicobiter , utrum per folum con«

t

tactum naturaliter poffit alicui reflitoi (anitas ? vi«

3901' ]

dctur quod fic ; probatur id. expctientijs varijs s

j n

nam :i.in Hifpaniafunt aliqui, Quos vocant fa-

| of«

lutztores ; & inItalia, S. Casharinz vel S. Pauli

Í i

n

gentiles, qui foló ta&tu varios morbos fanant. 2,

in Flandria,quot quoz nati funt in dieParafceves ,

psum

quot quot nullo feemineo fetu intercedente

T

dono

f;eptimi maículi legitimothoro nati funt, -

q

Íani«

Part fecmf;dn.

diedi*in.

p

fanizatisäb varijs morbis , fe præditoä gloriantufs

3. Reges Francisefolo Tactu (anant firumam. 4

ä

Ala W

D« Pyrrcho Rege tradunt multi , eum certi digiti

contractu loenoíos (anaffe,

Probaturida, ratio»

h

fü

ne ; nam ficut in hetbis , lapidibus , atimalibus in*

veniuntur virtutes fanandi , itanihil repugnare vie

hàl

detur , quia & intrà humanam fpeciem fimiles vie

rés inveniantut , ita ,üt inunohomine, - fit talis

]

hu

lapidis , in alio talis planta , 1n tértio talis animalis

vittus, — ítem aliquinaturali complexione, funt

tb

tut

&ocivi alijsafflatu vel ctism vifu: ergo ex ijídem

caufis , naturali complexione , erunt ta&u alijs

M

falutares & medici.

:

fit

d. Tamen negànvé , netnpenon dati virtüre

it,

£em naturalem perlolum attadfam . fanandi alios;

Vor,

quia virtus fanandialios , per manuum impofi-

&ü&i

tionem , & confsquenter per taltum tribuitur à

S. litteris , grati füpetnaturali, cftdue juxta S.

Paulum , donum & gratia gratisà Deo data , cone

fequenter noneftnaturalis, Adi. experientiam

dicitar, falutatoresillos quidem non cífe. univere

fim damnandos, fed hoc non eífe donum naturale,

verüm füpernaturale conceftumn ijfdem à Deo ;

Idem dicen«

| ftae

pet alienjus fan&ti interceffionem.

dum circa fecundam expetientiam; non enimab-

* pn

D

fimile vero eft ( inquit Delrio ) ob Divihonorem ;

& Martyrij fanClitatem & honorem conjugij s*

1

d

Deum id sliquibus conceffiffe.

Ad 3. circa vire

tutem R egibus Galiarum conceffam tactu. fanan

It

quam s

lion

?V*WQPQfïöüïäüppmdices. , fuamasin

dicitut ,.

E RD

P

——

o

hs

antuhï

dém im-'

dicitur , caai fuiiïe-dlivmam , & calitus ijt

(l 43

petratam , interce(fione ac

preeibus noflri (anctt

dji 4 — Marculphi Abbatis, Ad4

odcp

yrthidigito , id

fatio*

veltmendaciumeít, abadulator

busit

ibus confidlum ,

vel certé ope dernonis efl

actum,

T

- Adrationemexla

pidibus, plantis, & ani-

ilesni

talibus quibuldam de

1 lil

fumptam, dicitur esmni-

á

3mis probare , probat enim talem virtütem cuili«

jimal

b

bet intrà fpeciem humanam conflituto individuo

4 flmf

debere competere ; icutob cercum tem

peramene

ij(ur

turn cotius fpeciei lapidis , plantz ,

animalit come

u dj

petit, quod camen falfum eft, — Adalteram ratio«

L00

nem dicitur , poffe aliquos ex naturalicomplexio«

&i€ , eíTe nocivos alijs , non tamen ex eadem fanatia

(ioti

Vos, bonum enim

w ^ fingulis defe&tibus,

€x integrá caufa , malmc:

yul

li

ARTICULUS ii.

j, U

— De Muio izterno dadli;,

jentalt

uniVBf'

7A Uod nam fit medium. intrin(ecum

ipfius

"TaGus

; & quod ejufmodi medium omnine

] DCOS

fit admitten

dum, fufficianter diximus in articulo

dicte

Ifi i

2. prioris queflionis , ubi flatuimus, organum

Tactus potiffimüm & primario refidere i nervo

:

t

gl

-.':

; *—2

uüodam, per totum Corpus retis inftar expanío,

(à

u

»

cutcato , quatemusconttadillin&ta à nervo , fig

internum medium ipfius , pet quod fpecies inten-

junin

d fenfae

yam !

tionalesadillud dcfcwmqr,moygmaiua à

2

)

gtf

ticadpe

Vs

Pars. fecmnda,

L

"

j

tionem.. ïägïcbïligimr ex $. D.qui inl, ». «4riff.

j

text. 116. l£, 22. ita concludit 1. Unde smanife-

L

flum efl , quod arganzm fenfitivum ,in fenju talius

^h "

(

fjt intus : fic enina accidit in boc fenfu , . ficut. * dm

Noa enim fentiunt. auimalia ,. fenfibilia

4fij

&lijs.

[

appofita [apra ovganum feus D

e

2 femtiumt amrem

ii

it

fenfibilia pofita. [uper carnem, — Quare — manife-

flum eff , quod caro mon e(&. ovganum . fenfus , fed

Hl

apedium : nonexternum , ot priori arti

E

culo gro-

bstum eft : ergo internum.

Bfgc

Probatut conclufio rati

one : cato nequit effe

M

ipfum organumta&tus: ergo tantum fe habet per

Wi

modum medij intrinfeci ,intranei. & conjundli ,

T

cum caro(itveré aliqua pars animalis fentientis

lt

intercedens inter (enfum & objedum , its enim

dow

gnedium intrinfecum explicuimus : de Guítu 4. 2.

W

art,y. Ànt. autem prob. organum — tactus debet

fug

Tne

effeterteum ; fed caro non eft terrea, — ed potius

aérea cum fit humida & calida , veluti ob eandem

ftn

tationem fanguis cenfetur actese natura effe, quia

qi

«(t humidus & calidus, que proprietates infunt

lt

Íit

aéri,tanquamelementaricorpori: ergócaro nom

erit proprium organüm ta&tüs, — Confeq, conftat:

dDI(

M.autem eft tüm Atiftotelis loco anteà cit, ubi

] Íti

j

taCtum terre tribuitzaitenim : Za&liviom antene

E

sevrea , gu[latioum vero [pecies quadam - tatins

ef &c,.— um etiam D. Thomg ibis. lett. eit.

Tl

ubi fimulverba Ariftotelis explicat & confirmat ,

"

u)

dicens : dicit ergo primos quod ovganum ta&ius. at«

!

mbmmr terra ; & fmiiittf.organuwfï qnfinss q:tä

*De Tatig, |

34t

efi td&;'u-quidau's &'c, & paulo po

(tj de orgame

isift

qnidem tablss ratio efI , quia utdicitur 2, de ani«

u A

ma,erganum tatius ,ad boc quod fitin potentia ad

Ü

eontrarias qualitates tangibiles,debet effe smedie-

&riter complexiomatum y & idco opertet: quod fít

1]ïliiiid

n

ibi fecundum quantitatem plus de terra , quia ime

Mnife*

ter alia elementa minms babet de virtute AUTUM,

HacS.D.

,

jl

) p(0

Dices: cato non fentit per modum ergani :

ergo nedue nervus taclivusitafentiet, prob. cone

t

€q.ideo caro , . dum v. g. pungitur, non fentit

«t prt

per modum organi , quia habet fenfibile pofitum

m&l ]

immediate fupraífe ; fed etiam nervus poteft ha«

(

bcte fenfibile pofitum immediaté fupra (e, quan-

eniit

o enim quis pugionme lethaliter vulneratur , tune

Ml. p

A -

Pugio non folum fecat & dividitcarnem , fed in-

A

fupex & nervos. per totum corpus expanfosim«

j

jl

mediaté penetrat: «ergo..nedue nervi in. hoccafa

4

fentient immediaté dolorem. per modum organi ,

Qp

quod manifeflé falfum videtur ; ponamus enim

nervos , denudari tota cute & icarne extimd , certé

n

p

)tuncacupungerentur , fentirentaccrbiffimum

i

dolorem : erso quodcaro, dum pungitur , habeat

L

Íen(ibile immediaté fuprafe pofitum non impedit

gt

ab ca rationem ergani fenticütis,

MHW

Adhocargumentum reípondet Joan. à! S.

,deé r À 0. qe g, ert. G. $. quodveró:. quod fi totaliter

ex omni parte caro detraheretur, ita ut nom

títidi

J

poílet. tangi. medianre carne , nervus fortenon

r

fentiret id,' quod fibi immediate opponeretur. ,

h

/

3

quia,

mQ

,

Bart fetunda,

Quia nervus fe fola efl n

imium terreftris , ficu: of

fa & piliyà carne autem . mollificatur. — lIadé die

ä

€it Arilt, 2. de gener. anim, C 4. Et in boc 2. de

:

aPdnim, text.7 9. nervi spili & offa , nonhabent in

fe aliquem fenfum. — Verüm, citcà hunc textum,

fii

dicit Cardinalis Aguirte ; fe ia omnibus locis, in

quibus Ariftoteles agitde nervis, ftudiose inquie

qu

«

fivifc , nec tamen invenire potuiffe ; hinc forté ex

li

ineüri? Typographi efl omiffus. ^ Quare cit,

tü

Cardinalis dat aliam folutionem , dicendo , quod

fi netvus perforatusin propria fubflantia in diclis

f

ü

ea(ibus , fentit dolorem, id fieti praternaturalitet

f

folàm ; quoniam utre&& monet $.. .D, 4, 3. lef.

42. cato efl medium connaturale ut fentiat ta&tus,

y

D

Neque tomen eoadmiffo , -videtür nervus in eà

ipfa parte fentire dolorem, quá pugione fuit lx(ug

i

tl

& immediste taClus , fedinalia viciná paree., cui

prior illa defervit, utmedium p

raenaturale defc-

li

tendie (peciei ,qui mediante fentiat,

f

Inftabis : ergo etiam caro poterit effe orgae«

$um tactüs ,dicende , quod non fentiat id, ^ quod

fibiummediaté eft fu

mæ'pa-rti adharet,

perpaütgm' . fed 9"04 me"

4

&, N. illatum 2 caro eni

m

» nihil foperpofi

tum habet , quod defetvire poffit vt medium cone

náturale tingendi per dire&am emiffionem ; ideae

ue nulla ejus pars mediante altera fentire poteít,

sut habererationem organi, — Nervus autem pet

Íe loquendo carnem fuperpofitsm habet , mediá

quá fentiat , per duc&am emiffionem, « Quaré fi

pet

Den&.c "

us u)

3

dimm

M

per accidens tali mediofpol;ietuf , poterit adhue

n

! dlc

bhabete rationem medij praternaturalis vi partis ,

2J€

ugimmediaté in feip(3 tangitur 4 && rationem

ergani in parte ipfi vicina,

L

Quaztes 1, Gur homotactus fub axillis cie

ts

tius tidet, quam apribus , nafo &c. tactus ?. 9.

n

ü

l]

quia ibi eft concuríus plurium netvorum , & quia

etium medium tactüs , fcilicet caro , eít ibi fubti«

[

lior; & hincfit major feníatio. — Qued tunc ve«-

j £il.

tum ell, fi talis locus non nimistangitur, quia fi

qui

fieret per excellens (enübile, tunc. non fieret. talis

df

at

delectatio ; & quando fic tangitur; tunc ibi diffu-

(&q

fio fpirituum ex multis netvis ibi colle&is, tandem

venit fpiritus ad faciem , & fic inde caufa eft

t

gisüs,

íl d

V

Queres 3. Cur nemo fe ipíim titillando ail

fifum commovet ? & ex Ari(lotele,id evenire,quia

, ül

Íc ipfum tangens precognofcit ta&tum , fic nul-

ue

lam patitur ditillationem ; rifus enim ez titillat ione

fecutus ,. cít quzdam mentis alienatio , hinc

afgl'

jattendenti & previdenti titillationem ,nog

quii

fmovetur xifps &x eà.

pIDXl'

qd

TU

(

gulh

j PGI

di

ultäü

QUJE-

Ys

pcl

ä(;w)ä

GincHuSnédES Cemcniscsa ) Eums

U

el

QLIPE S'T10 III.

).H quc

De Oäje&o Jacizs,

du

pu

ARTICULUS l.

fpet

qui

Q,eænam qualitates- pertincant ad olqe-

lt

äum Tdä?w ?

tib

u

Bjc&um Ta&us efïe t:ng&bdcm feu ta&u

UI

O

ipsó perceptnbllem qualitatem , confentmnt

IB; !

Do&ores , quia nullaalia ipfi propria , & difline

ii

EE fcniibnhbus proprijs aliorum objectorum af-

ln

fignati poteft.

Igitur objedtorum tactilium no«

PT

mine veniunt omnes qualitates & flatus. natara-

s.

n

lescorporum , præter udercm ; colorem, fonum ,

|

& fapoa em,

qu

"Septem contrarietates tanpibilium qualxta-

n

tum enumerat Philofophus2. de geserat. text,8.

Tit

Primam fpeciem qualitatum contrariatum , Cone

Qu

Secundam in ficcó &

ftituitin calidó & frigidó. -

h

humido. 4Atque, ficot iniftis , exprimuntur

de

quatuor prima qualitateselementotum ac cete-

dor

rarum origo, ita etiam precipaum objedtum Ta-

tto

é&tus confiftit,

Tertiam iyæcxcm contratietatis

t

ponit in gravi & levi j reverà enim ipío tactu , fu«

li

flinendo aliquod cotpus , advertimus an fit grave

pn

velleve.

Quartam in molli & duró ; quas quae

ü

hmcs compreffione adveitit tadus. — Quintam

Ccer-

W

e

De Tatfis.

aactet:

—

345

Qenüituitia luErico & arido. Lubricum aut&m

eít, fapra quod aliud difficulter fuftinetur , quoda

Que facile manibus elabitur , velut angvilla. - Arie

dum autem eft , quodfacile tactu fuftineri & ap»

prehendi poteft, — Sextam inafpero & leni ; A-

fperum eft , quod partibus inzqualibus conftat, &

quibufdam extollitur , quibuídam deprimitur.

/

(

Lene autem quod z qualibus partibus coalefcit , ut

tabulalevigata. Septimam tandem confltituit in

craffo, Grtenui$ craffum eft, quod facile fe fe

T2

continet & iníeconfiftit, "Temue autem , quod

nliott

eft repletivum , feu quod facile fe in alipd. corpus

üile

infinuat, « Addunt aliqui. titillationem & . pruri-

ni«

tum , fentiturenimnon taaquàm calidum & fri-

- fif«

gidum , aut aliquid fimile, íed ut delinitio queee

i

dam , & cotmmotio tactus,

n

Prateteà funt quoQue alise qualitates ta&tiles,

quibus examinandis pars magna medicinz conti«

netur: festamen phyf(ica elt & revocanda ad ge-

luäffi;

'MFAS-

neraliafy(temata, —Sunt autem ille qualitates ,

quz afficere poflunt organum tactus . in partibus

: CFR'

«s

prefertim interniscorporisanimalis ; quibus e&

w[Wf

de causaadmoventur arte medica , ut affrictu fuo,

dvm fibras vifcerum afficiunt , & tangendi vim

«l

T*

[roritant , motus & mutationes eas determinent ,

)u

que corporis valetudini profunt, — Porró has qua-

hf

0'1

litates in concreto acceptas appellagt Medici , di-

tii

gerentia , tefolventia, emollientia , adftringen-

tia, cauftica , veficantia , emplaítica , cotroboran-

qu

ul

tia ; diaphoretica & aliainnumeta , qua totidem

$

qualita-

(

NEde:

346

——Pm fefxndd.

p

T.

p

Qu-ali;atcs u&ilcs»-wü;;]t,—in ufum medicinz fervi

en»

fattO

tes, — Phyficiautem negotije(t ad. prima . princie

|

m

pia revocare hujufmod! qualitates,

»|

^qui

Utrum autem dictis. qoalitatibus tangibilis

bus adnumerari etiam debeat Dolor & voluptss ,

il

h,

variant inter fe Authores, Eximius P,Suarez /. 3. de

lanq'u

animac, f.( quem fequunturalij , veluti Theo«

philus Kaynaudus in 7/ecleg, Natmral, difl. 8.

«

BRM, 3 7«

Simon Pontius/, de Dolore c. 10.. )

f

docet, Dolorem & Veluptatem pertinere. poe

(lis,

tius ad appetitum fenftivum quàm ad íen(ite»

lus

tium Tactus,

Dolorl

li

Conimbricenfes duo diftinguunt in

tj

& voluptste, nimirum actusipíos dolendi, oble-

Dul

&andivé; & obje&ta horum a&uüm, — .Objectum

& cauíam doloris dicunt, mutationem notabilem

UE UC

d.

factam citea primas qualitates, ut dum manus ad-

e

uritur, vel divifionem continui, ut dum carni vul«

susinfligitor, Obje&umecontrà & caufam vo»

imzä

LOI

luptatis conítituuntin appulfu qualitatum tempte

ramento anitmalis maximé conveniencdum &c. Ex

| ta&j

quoinferunt hec objecta noníolum pertinere

|

adappetitum fenfitivum , fed. fimul etiam ad ta-

[ii

ä

pit

&um , quamvisíub diverfa confideratione, Pere

! H

tinent ad appetitum feníitivum , quatenus fmuta«

tio notabilis qualitatum primarum & divifio con«

t

tinui ( in quibuscollocant dolorem ) & illapfus

4

D

« L(:0:

ille ipirituum temperamento maximé convenien-

tium ( 1à quo collocant voluptatem ) quatenus ,

W

inquam, hzembz paffiones conjunétam haben.

di

ratioe

q

atf

—

"De Tatin,

-

347

UMRU* gngpnueaxter qeocur

:rvicq-.

rationem bon: & mali priefentis fe

cundum aBlum.

px'mcn-

yroprium doloris & voluptatis. — Econtrà verà

E

quatenus ille palfiones nempe divif/o continu: &&

gibil

upttfy

iliapfus (pirituum annexum habent motum loca-

lem ,pettinent ad. lenfum tactus, non doidem

lv;ld'

Thor

tandnam fenübile proprium , fed commone .

«ujufImodi eft motus & c.

ML 8'

Nihilomimus proba

bilius videtur. voluptae

0.]

u

tem& Dolorem, veré pertinere. adfenfum Ts«

Qós, DeVoluptste expre(sé tradit Ariftoteles 7

etllt

10. Ethic, c. 4. ubrinquit:' £» soguogrie fexfit

woluptatem fievi perfpicuumef ,. quippz eum r

Doltt

vifienes G anditiones jucundos e[fe dicamus De

n

Dolore confirmat S. D. varijs in locis, expreísà

um

autem T. 2, 43 f. art, 1. ubi diflinguit inter Do«

p x

lorem internum & externum. — Internum collo2

u id'

'i p

catin malo unito appetitui, qui confequitur sd

imaginationem ; xteraum conftituit in malo uni»

qn

to cotp

od

tactus.

oti, qui confequitur ad. apprehenfionem

G

Nec deefi ratio id afferendi;quia appetitus fen-

m

fitivus refidet folüm in corde,ut communis fert o«

ul

pinio cum Ariftot. /, 3.de part, animal. contra|P.

u

Hurtadum,afferenté eum in cerebto refidere , per*

rite

cipimus enim affe&tus fenfitivos prafertim. vehee-

gt

mentes,uti etiam affeQtus latitiz , quorum primi ,

;pful j*

Cor conítringunt;fecundi veró illud dilatant: econ*

j

ttà Dolor corporis fentitur in eo toto , per quod

U t

difperfum eft fenforium tactussin quacundue enim

pt

corperis parte ladamur; flatimin ea fentimus do-

lorem:

glio

34$

Pars fecunda.

p

lorem: " ergo hucel proprisstiztuo fpeans ad

cof

fenfumita&tus, Item appetitus fen(itivus ,. ante«

quit

quam percipiat dolorem , exigit , .ut objectum

- 12 fitit

doloriferum antecedenter per imaginationem ap«

| tipto

prehendatur;hac auté imaginatio interna dolotis ,

ticih

prefupponit ipfum dolorem jam caufatum & exi-

! ltent

enterm : atqué adeo hic przfupponitur jam ante-,

cedenter in fenfu externo|, ante. omnem actum

m

cognofcitivum G. appetitivum internum.

| usf

Àd Dolorem etiam [revocanda eítjfames. &

prop

fitis ,. quz ambz confequenter ad t2&um) floma-

m

chipertinent; quando enim ventticulus alimente.

ts

de(lituitur atdue inanis eft, extali vacuitate con-

: t

trahitur& cerrugatur; calor etiam naturalis ia

partes ventriculi agit , & (ic fentitur dolor. Sitis.

verà efL dolor caufatus . ex faucium

:

4

4

ficcitate ob defestum potüs.

:

& oäfophagif

1

lr

j

Dolorautem ifte in taétum

3

| :uni)v,erüm lo».

quendo, provenire poteíl tüm ex divifione conti«

nui , ut patet in fubitó vulnere; tum etiamex in-

temperie qualitatum per exceffum alicujus qualie

tatis ultrà ptoportionem debitam, utpatet in frie

&ni

gore,accalore, quorum exceffus folet inducere

dolorem, licet nullafiat centinui divifio.

fet

Quares 1. Utrum fames & — fitis folis! dun-

E

taxat competat animalibus? pz, Affirmative ; - etfi

DT

enim omniaviventia ad íui confervationem alie 4

YT

mento egeant ; aliquibus tamen natuza alimentum

r

praíens dedit ,ut arboribus & plantis : alijs non

h

ia przíens conceffit , ut animalibus potentid lo-

ce

De Tatis.

349

" a

"anS aæ

co motivà przditis j

quibus proindö-: ut ad in-

y atit

*

.

qui

rendum alimentam ftimularentur , famem ac

j n

« fitim addit ,

hoc eít dolorem , ex defectu alimen«

ij

ti provenientem quo ad alimentum appetendum

li,

excitarentur & in ejufdem inquifitionem impcl-

Bu

lerentur,

T dtif*

Quzres 2. Cur aliqui. vehementer. fament

PU

&t modico fitientur , alij econtrà? x. quia aliqui-

busftomachuseft valdécalidus, fed parvus, qui

n« &

propter caloreni valdé appetit, propter parvitae

QO

tem parum capit : in alijs veró flomachus eft mag-

ul

nus& frigidus ; hinc propterfrigus parum appes

qu

tit ; propter mqgnitudinem. multüm accipit.

jli i

[

.ARTICULUS l.

iM L ÜiramSactusin animali fit,unus /þeci&

ml

fenfus , am plures z

Afl

"0

lfficultati hniclecum prabet diverfitas &

"

contrarietas qualitatum, quas ad fenfum Ta«

. &Más pertinere. priori articulo conclufimus. — Sà

ii

enim tàm diverfz ,imo contrariz qualitates , per

juctt

fe teípiciantur à (enfu ta&us , merito dubitari po-

jUfte

tcíl , an non ifla varietas & contrarietas . €arum ,

arguat diftindioncm fpecificam Ta&s? Etita

etl

j

. fentiunt Themiílius2, de animac. 39. . Averroes

uf

Comm. 108. Avicenna l, 6. JNaisral, &« de 144

n

éin.

Et alij.

imali

1

Verius tamen efi, TaQdum im umO an

0

nully

310

l d

Pars ]*Eevündd'.v

Bililw

nullo modó difiing':zi in plures-ta&us. ; fcd )quwä;:

funtn

admodum vifos cít upus fpecie fenfas per. quem

Íed at

videmus omniavibbilis , & omnes eorüm cors»

» a dpidu

trarietztes ; suditus etiam eft unus fpecie fenfus ,

quonj

per quem attingimus omnem foonum ( . idem de

ET

oif;&u & gullu conftat 5 fic taclus eft unus fpee

(lbiles

cie feníus , pet quem [entimus omnia tangibiliá ,

AC WY

G& omnes eorum contrarietates. fivé primarum

fum

fivé reliquarum,

lia communis Ífententia Aue

Qun

thorum,

Ratio breviseít, quia fj tactusin uno

Contt

animali , tone(t unus (peciefcnfus, íed plutes ?

Alies

ergo fenlus extetni erunt plores quàm quinque,

u

Quod fidicas, in Tactu pta,alijs fenfibas

fpecialem effe difficultatem ; quoniam in objectis

lte]

iltorum , non eftuifi unica Conttari-taz , v, g. in

quii

4

vi(u coctrarictas albi & nigri &c. Etconfequenter

n

&on efítmirum; quod hi 4, fenfus, non conítie

UIF

tuantplüres Ípecies atomas. Econtàinfenfu

fiti

Ta&tüs , dantur plurcs conttarietates qualitatum,

Wt

veluti calidi & frigidi , humidi & fica. &c. qua

tum unsnequit reduci ad aliam : ergo &c,

&t

3*« Quod Taé&tus, licet prz alijs 4. fenfibus

LT

id fpecislehabeat , ut poffit refpicere plures cone

Clg4

trarictatés qualitatum , quarum una nequit rcfere

dij

riad aliam , nihilominus non fit fpecie diflindtus ;

d

fefpicitenim omnes. illas contrarietates qualitae

tum, faterialter folüm diverfarum , fub ea« 4

M

dem rstione formali.

Noncnim tefpiciuntur ab

t

«o (ub ratione few/ibilis commusis, cum fint extra

u

numerüm f, fenfibilium communiam, qualia

funt

"—

De TaG»;

3f1

MéAE ao E

acemia.

] um

funt magnitudo, figura , tempus , motus & quies,

fed nec etiam à tactu.. illae contrarie qualitates re-

t qui

um

A

fpiciuntur fub ratione fenfibilis. per accidems ,

feti j

quoniam immediatein feipfis percipiuntur exter»

idurm dt

nóaliquófenfu: ergo cum non fint quailtates vi-

"

fibiles , audibiles ; odorabiles , aut guítabiles , re-

pbl

Idtut)

ftat; ut fint tangibiles,ac proindé utfub eà ratione

formali conveniant , eundemdue fpecie atoma ta-

i À

&um fpecificent ; ficut & aliz qualitates. inter fe

s uN

contrariz , ut album & nigrum &c, fpecificant

pluns j

alies . fenfus (üb. aliquá ratiene communi vifibi«

j

lis &c, Ex quo

NUA

ial

Colliges non folüm primas qualitates im-

lj

mediaté percipi à feníu "TaQus , f[edetiam

il

qualitates fecundas ex primis orta$ ; eum enim non

u r

fint ex fenfibilibus communibus ,. nec ex fenfibili-

coili

bus per 4ceiden: , coníequenseft, quodhabeant

iil

fationem fenfibilis preprij; undéimmediaté po»

jtil

&etunt tefpicere ta&tum , eumdue immutare.

T

Dices: organum taQusin feipsó tantüm

€onítat quatuor primis qualitatibus , non autem

pl

ex qualitatibus fecundis & contrarietatibus alijs

Lj

e

40

ergo folüm fecundas qualitates poteft fentire me«

t

dijs primis nempe mediante humido ; ficcó ; cali«

lu i

do & frigido.

lilb

3*. Organutm ta&tus non conftateaCtu & for-

14

» maliter fecundis contrarietatibus & qualitatibus ,

uf Ib

conítate camen virtualiter & in. potentia: quod

quod

ul

fufficit & cequiritur ad :atiqnclg ffl)fgtij;

g*

luahs

u

352

fnr.r fécunda.

dece t

Qf t

actu debet carere qualitatibus proprijs fui obje&ti

& effc indifferensad illas ,. ut in fimili de alijs eít

Woer

dictum.

,T lu

Quszres i, Cur non ijídem omnes inhorrel-

cunt patiter ? nam alij cum veflis rumpitur ; alij

cum ferra acuitur vel fcindendo trahitur ; alij cum

h

pumex fecatur ; alij cum lapillus molá perfringitur;

alij cum cibos fsítiditosvident. y. Quemadmo«

dum non ijfdem dele&tantur omnes , fed juxta va«

tiam corporis tempetaturam; ita ob eandem va-

rietatem, non ij(dem leduntur , fedijs , qua à

P

ttt.

cujusdue temperamento fint alieniora,

Quzres 2, Curnoótu qualitates dolorifere

u i

mapisintenduntur? E. Quiaanima fecum ipía

otiofa , non jam aut vifüi , aut alteti fenfui inten-

oj

dit ; nedue quicquam agit , nejue ad externas a-

FA

Aiones provocatur ; quo efficitur, ut multó plus

| m

Tk

corporearum perturbationum tan

cipiat

gendi fenfu fuf-

qua]

Qusres 3. Cur infantes , uf.þrimüm edun-

Dion i

Qu

tur fleat? y. Quia (enfus corum atQue natura ve»

luti peregrinantur:

Nam e calido . snolliqueip-

o

fius uteri ftrato,, inaérem írigidum exeunt ; hinc

; ( C:do:

dolor , hinc fletus,

Fortaíle etiam à lumine ex-

Mi

terrentur , non tamen ( utquidarn fentiunt ) $uod

anima celeflium regionum extorris , terrenum

P 'lm'y

cotpus inhabitet, atjue ideó flereinfantescogan-q — ,*

(ur. — Ceterüm Solinus eflimat , rifum in infan-

yis r

!on

tenoviter nato, anté diem quadragefimum por-

Ql

i

!

wntolum effe, Zoroaílet tamenin primo fui

orel

»—

-

De Tatiz.

LE MA

373

ortu riüffe legitur : Craffus econtra avus ejus ( qui

in certamine Particho occubuit

ais

)nunQuam in vie

ta (ua rififfe vifus eít,

lhorrd

it; 1

ÀR TIICULUS IIT,

4jum

t

a;ïfzz daclas Joliza percipiat. qualtates

Titdtioe

excedentes [(uum temperamenium

ytta Y

u

fficultaseft, utrum feníu tactüs ez folüm

qualitates percipiantur, quz funt excellen«

q i

tes, ideft, qua fu

perant qualitatem cxiügntcm

otiet

in ipsó organo ?

7] ipfa

Dicendum taQtum folüm fentire excellentias

fftls

objecti tangibilis , non veró gradus aut quafi gra«

us v

dus z quales aut inferiores. Ita Ariflot, cum S. D,

multisquealijs, — Probatur ratione defumptá à D,

Ü p'lü!

Y

Thom. organum tactus debet «fíc in potentia ad

qualitates tangibiles , quas eft percepturum : ergo

non potefi petcipere eas qualirates, fecundum

j gdllh'

u w

quas eft in adu, fed duntaxat cas , ad quas eít ia

potentia ; ac proindé fi organum fit in aclu per

n

f /I/üt

calorem , ut 4. v.g. nequibit fentire colorem ut

(

4« led folum exceflum caloris, utpotead quem

, €ft in potentiá,

'q'uod

Antec: patct ; niam organum

uf

alicujus feníüs patitur & (uo fenfibili: ergo debet

;8d illum effe in potentia, non veró ina&u 5 quode

ogäN

Ed

inl

vis enim patitur, fecundum quod eft in potentias

non veró fecundum quod eft in actu.

Confeq :

p*

j li

lmiliter conftat ; nam ad hoc ut poffit percipere

aibum

o

ag

Dars feeunda;

374

album & nigrum, aliasque organum vifüs colorünmt

dà

differentias , a&tu non . debes cíle coloratum ; Ita

leq

fimiliter, &c

i

x Gttt

Cenfirmatut ab experie

ütia*. näxa eum hia

quit

bemus manum vehermenter calidam , tunc ion

imptil

fentimus calorem rémiffiorem alterius manus iao0-

Átor

fitam tangentis; bene autem fentimus exuperáa-

p

tiam ítigoris , quá manus aliena frigus noftta

Ü

manus excédit ; hoc autein manifefte probat, £a«

mlüh

&üim non fentire obje&ta tangibilia , nifi fecume

hii

du exceffüm $ ergo &e,

tiott

Dices 1, Agentia natutalia non impedità ;

sgunt quantum poffunt , cum ex neceifitaté opé-

Üb

rentur , pet quod etiam diftinguuntur ab agenti-

Tl

bus libere, qua arbitrarié fecundum grádus poffunt

li,

agere ; fed obje&um tangibile, in ordine ad immü-

i. w

tandum organum tactüs;e[t agéns neceffarium : &t-

Q

goaget in fenfum tactüs quantum poterit , cuifi d

E.

liundé fupponatur ion impzdiri ; boc eft,iminiutet

ij

fpéciern repr&entantem qualitatem tangibilem ;

non folüm fecundü exceellentias, fed fecundum toe

^

tam intenfionem, lecondum quam elt in objectos

hi

$4 D. M. Agentia naturalia agunt quahe

Pt

tüm poffunt , fi fubje&tum fit capax C.M. Sinon

g

fitcapax; N. M. & C. m, — fub eadem diftin&tio-

ülw

ne C, & N.coníeq. Sifit incapacitas in fubje&to

LE

ad recipiendam aliquam qualitatem, quármvis 4« 4

^fity

giene neccffarium poffit illam , qoancuim eft de fe

jun

producere , nunquam tamen in actu fecundo , ome

U

nam prod ucet in fubjecic,

Undé quàmvis ignt

ïlp;

ha

um

d

m

2

*De Tattg,

vesdinpset

355

Eocans

" M haBea£ 8. grädus calotis, non ideo in paffo haben-

T

tequinjue gradus ejusdem coloris poteft produ-

4 6ete gradum (eu quafi gradum , qui fit formaliter

"a

quintus? quàrmvis aliàs idem ignis poffet illum

c biol

imptirnete iri páffo;quod fit calidum precife ut 4«

2 à0

Atorganüm ta&us habens calerem ut 4. non eít

,

^

&t

Capaxad hoc ut immutetur á calido ut 8. per fpe«

nolliá

Ciem ieprafentantem eundem calorem ; ut for.

i i

malitet habet effe ut 4. fed folurn ad recipiendas

Írcus

fpeciés cálóri$ , fecundutn exceffum , proptet ráe

tiones in coneluftoné dátás.

xillii

Dices 4. Quando da4 tnánvs iqualiter caliz

p

a vel frigide fe mutuo contingunt , fentiunt fs

vll«

inutuó, ltem; ornnis qualitas tatigibilis, calo«

fl

ris v. g. quatturnvis temiffa, eft cogmofcibilis pe£

Wi« - tadumt etgo cognofcibilis in. gradu inferiori $

d

quofiiam taétus debet illam habere in gradu füpes

M

tiori , cün longt vigorofior &ativior fat ; ac pro

jm(ütï

indé intenfióri ealore prditüs,

Qu

i. àd r, Duas manüs mutuó fe palpantes,

yfl l

non fentire ihvicem id, ià quo omninó conves

ig&Oi

niunt , fed id tàntum , in quo eft exceffus & exu.

u

perantia qualitatum; — Ad2. &, Si qualitascalo-

$uoh

ris in gradu ita temiffa fit, ut omnis tactus bitbeat

ii

cálorem in füperiori gradu; non pott:it diretà

MQO

ab eo petcipi; Rifi àd fümmüm iüdire&te &

ji^) »fationé alterius qualitatis exupetantis fibi coa-

TL

jun&æ*-

Si autem calor fit remiífus i ordine 4d

o

unum tadum , & excellens telate ad alium , pere

r ,gni

€ipietur directé ab hoc; quàmvis non abillo,

]

F

Qua

—9àd

356

Pars [ecugdd. j

—

-

quasmaeudi

r

"

Qazies i, Cut quezdam animalia noa, pa-

Tion

tiantut à frigore veluti pifees, &c, y. Snnileà fi-

mili equali aon patiturs jamveró quedam animae — 4 mu

lia funt valce trigidas idco à fuigore non patiuntur,

&jt,

fi non excedat corum frigiditatem : frigida veró

funt quzda

fY*

-

nimis aqueaaut terrea, fiquidemhae

elementa íunt í£rigida,

Cur autem fimile & z«

quale in virtute & fimili & zequali non patiatur ?

tatio cít ; quia omne agens intendit fibi paffunt

affimilare s at vero in caíu propofito, jam affimi-

latum invenit,

Unde tantum animalia ab aliquo

agente patiuntur , quantum ab illo exceduntur ;

Ws

utin con

VÀ

Güone etiam dictum eft.

&

Qearas 2. Cur calor calidarum regionum

apu

vitam indigenatum , folsat prolongare , advena-

[ &i [

"um

rutm abbrteviare? g. Calum calidum ad coafer-

|

vationem vite plurimum conferre docet expe-

inqu

[77]

rientias quia in regionibus calidis longzviores ho«

mines , ut Ícribit Arifl, l. delongit: & brevit:vie

prej.

tzc. I EcPliniusl, 7.c«2.ait; inIndijs homi«

i'lnm

D]

nes fanos effe , non expuere , non capitis , dene

Calor enitü

fiut

tium , oculorumve dolorem fentire.

ille non exhaurit, fed reddit vitale. humidum

Vile

concoclius , folidius , compaéctius &c. concoe

| drij;

hihet

&io enimncraffat.- Acveró hamidum folidius &

craffius, non ita facile folvitur,

Sed ex tegioni«

LT

bus frigidis homines advenz in calidis citius cone

d

o

fumuntur, quia humidum aquofius afferunt , &&

quod à calore faeile refolvitur,

Accedit mutatio

li

sris , victüe, qui complexicnem mutat, G mtr-

tango

E

;/-&'».

De Tatlu,

357

j "Raaguott

um GENEDSER

tando corrumpit ; accedit novus a&r, cui advena

a p

ltà fl

non affuevit, qui totum corpus fuübintrat ac ime

ni «

mutat. LHinc fepé detrimento fuit ex conclusó

Jntut,

a&re , in tecentem quantumvis falubrem prodijífe,

| VerO

ARTICULUS I V.

hat

&

"Ui

Mifcellauea. circa Taclum Q9* ejus

PT

-

Objecfum.

(f

Uzres .. litram folo levi centactu mots

Jiqa

inferri poffit ?. $, Quod fic; (cribit enim

$. Rupertus Tuitienfis /, 1, t0m.3. de Trinit. c. 1.

apud Valle.de Moura Se&. 2. e. 8. sumero 15.

IUrmt

tt-

ad illa verba Gene(; 3. Ponam inimicitiam inter te

(us

G mulierem , ipfa conteret caput tuum: fi nudas

inquit! esalieris planta deutem [erpentis prevee

p

i o

BEYIE , C* Vivaciffimum caput ejus , vel leviter

t

prejjerits. Batim totum cura capite corpuevepeute.

of

nterit , ita ut omuino motus nullus , mullus fenfus

delis

£n aliena parte vefidums fit $ id qued non malleis

aut vctlibus , aut glAdijs concidentibus eito ac le«

en

du

viter e[fici potefl ,. fi quadem. excifum caput cum.

(

tribus aut duobus d:gzttzl!.r vivere (' abire pere

A

bibetir, .. Hoc quod praditium efh , ita effe, zpfa-

n

"um , qui per indufiriam explamfuerunt fide , &&

.relatione comperimss. ilecKupertus. Ouomo-.

g 4

,a

do au'em , G quali virtute , naturali an fupernatus

ul

rali, id contimgat , non alï:nt.

Quzarts 2, memodo per centatium ptecise

m

)u

A/—l 3

BPPM

| Pavs fäcyn'dæ;

—

ge&is töäträhatur ? conftat &qüid&m muiti-s :xem:

.

1

plis, id multoties contigiffe, — p. In tebus à pe«

fiferis attactis remanere qualitates v. g. per füdae

M |4

rem aut alio modo impreffas , aut partes a&ris pes

l

ftiferi inclu(as ,'que cum vifcofze naturz fint , fa-

cile tes tales atreGantibus , adharenr, fefeque pet

L

peros in corpus infinuant, fanguinemdue into»

xicant , unde peflifera fymptomataconfequuntur,

u

Verüm, non folo 7a« , fed guftu etiam, olfa»

di

&u, Vifu, & Auditü ( f hic accipiatur pro organo

acuftico ) peftis contrahi poteft, Gef/u quidem

f

L

fi enim quis comedat fructus, qui in locis pre&is

j

feris aut eifdem vicinis creverunt, facile peflem

contrahet; fieri fiquidem poteft , ut exhalatione

Á

p

puttida peítiferorum corporum, effluvia a&ri

commiffa & in obvias arbores , etiam remotiores

A. W

diffitas depulfa , fruQus funefla fua progrierate

u

ill

itaimbuant, per poroseorum fe intto infinuando,

ut qui eofdem comederit, fimili virulenta quali-

f

u

tateinficiatur, — O/fa£?a pariter: ficut enim odo-'

ratus qualitates odoriferas attrahendo , animam

(]t

& corpus reficit & roborat, ita attrahendo efflu»

p

via corpufculorum peflifero fatore imbutorum »

Q

Corpus ipfum vitiat.

Vif etiam peftis contrahi

tel

Wi

poteft, rion quidem folo, nifi forte pet modum

fafcini; quemadmodum enim lippi vitiatos hue

N

mores per radios vifuales evibrando obvios inquíe

N

?

mant, ita & peftiferum hominem folo oculorum

intuitu alium contaminare poffe, nullum poteít

li

€Oflla

Q

€fle dubium, Demgm gtiam Anditu pellis

L

trahi

4

E

um

af

Dc'lïeäüc !

"—

310 8CCÍ«

effl

tg'ahii"pot:&- , fi nem;gdhic pro ipfvoA

fi accipiatur pro

org

«&u dicli

à PC!

piatur, non item

d

& «

organi, in quantum

(cilicet fonus pec illud effor-

gnatur, Et ratio primi eft

; quia f peítifer hali-

s

d

lh[ä'

tus, vel acr aurium concavitatibus íc altius infi-

Buet ; &que potefl contagione (ua partes illas cor-

t

?Cf

gtb

porisinficere , ac fi fc infinuaret alijs cerporis pat«

Xibus,

unlut

!01

al

Queztes 3. litrum Remura pifciculus quie

Yiat

dam , folo navis contatiw , eam poffit fiftere ime

motam ? x, Cum Kirchero, /.5. artis Magne-

idy

fabulofum effe s

r

ticz , p, 6. 0. 2. . 3. id omnino

Y

id quod multis rauon

ibus , pradi&us author , fal«

d

tiont

fum effe probat,

NNec tamen negat contingete

pofíe fubinde, ut navis in medio curfu fiftatur im«

r

UM ^

mota, fed hunc effe&tum ait tribuendum effe, con-

trarijs, fibidue occurentibus aftibus ; qui tunc in

uatt

T

illis lccis contingunt , ubi decinetur & repente fi-

ftitur Ravis, — Quod & Schottus recognokcit in

a

Phyficacuriofa /10.14. — Addit tamenhos zftus,

ol

imat

qui aliQuando detinent, & fiftuntaaves, efle tem-

poraneos, exterre motu, Demum concludit,

qi

quod fi quis piíciculus talis datetut ; qui naves

j

temoraretur , is id non efficeret, pet qualiratem

j

aliquam occultam , à íe innavem transtufam, na»

visiue currentis ac venti propellentis » impetum

í hll' !

retardantem , alioquin enim intra navem receptus

nquis 1

piíciculus ille, eundem effe&um praftaret , quia

orurt

tunc etiam qualitatem illam & fe

transfunderet»

ot

aligulae

quod tamen non pralitit in

vna]v.cm Caj C

o

IGCGPHIS-

4

Qua-

t |

Pür.c?mm' 7

ä 6'0

d

Quares 4. Qïpmoäz contingat, q.uo-d fub:

tic

indé ad preíentiam homicidz , cadaver occiíi

a

vel leviter ta&ium , fanguinem emittat ? Sepius

EEE

id contigiffe, negari nequit.

Sic enim fcribit

läq

t

Tholozan: 4./. cujusdam occiíi arefactam manum

poít multos annos fanguinem , ptzíente homicie

£üif

da, emififfe,

Confirmat hoc Antonius. in de-

p

ciftonibus fenat; Pedemontani, qui enatrat cafum;

lat

ubi jam biduo erat fepultam cadaver, & tamen

U

poftquàm fui: extta&um à fepultura & accerfitus,

wf

in quem erat fufpicio homicidij , ftatim ex narie

qu

bus & ore exieruntaliquotgutta fanguinis. — Plue

lor

res hujusmodi experientias adducit Kircherus /. 3.

de AMagnet : p. 9, poff caput 3. Quomodo au»

In.

tem id fiat, plané dubium efi

Aliqui docent,

füo.

id provenire. 4 vi naturali ipfius fangninis in-

qa

nocenter occifi , qui commovetur. ad tactum

l

prefentis percufforis, fa&o utriusque contactu.

L

Quidam defuruntab imaginatione ipfius occifos

lai

&l

1is , qui ita confcieniiá fa&li tangitur, utfpiritus

«t

indé prafente intezfe&lo cogitantes, facile adeum

p

dirigantur ;; & una. vapores quosdam adducaat,

ul

Àlij ad occultas qualitates confugiunt, ut Lavie

hill

nus Lemnius 4. 2.. de occultis nature miraeulit,

ä,)

LUR

€.7. Aliqui ad antipathiam confugiunt, «ujus

LOT

alioquin admiranda eít vis

, eadem pene, quz fym

Vito

parhia.

Plures tamen cruentationi Cadaveris.s

4 Mi

vim nullam adhibent. — Ad expetientias, qua áde

ducuntur , refpondent, eas niliil probare , cum

pat

quentiffime fanguis

Ae

conftet preíente uccifaye, fr

nem

Te 7.;!9!4'?.

261

MREKRUUrSNUENENGUCEBR eo oX h vt

POR

fibs

nem ex cadavetenó fluxiffz, quin przfentibus amie

Xl j

cis & innocentibus frequenter fluxiffe , uti teflatue

jpu

Joannes Sperlingius /nffit Pbyfe. 1. 2.6.3.2.1. ubi

tibl

iaquit: experientia de (angnine fluente é cadavee

fLUf

r« occiíi ad praefentiam homicidz fallax eft; nec

ikle

enim femper fanguime flillat cadaver, homicida

1de

praíente , nec quoties ftillat toties homicida ads

ftat,

iif

In venis cadaveris aliquot dies & Septima«

m

nas tefervatur nonnunquàm fanguis; finc v«l le«

(

I

vi facts commotione corporis, per nates , aliase

fl

que viss

patentes ehbigqr ; five adfit, five ab(it

J

homicida,

E

Slb].

Queeres. f. UIrrum verum fit, Salansndram

| d

in igne vivere, imó & igaem contrario frigore

(f

Íí30 vincere atue extinguere ? y, Miultos anti«

;

k

quos Authores id pro veritate habuiffe, ut Ariftot.

Qua

l. . Hiflor. animal, c. 39. Idem a(íerit Plimius ,

L. 19.maturalis Hifler.e.66. — Sic de Salamandra

ld.

g

Ícribens: Hiuic tantus e[f vigor , ut sgnem tatluns

Teftatur item Nicander ia Alexi-

iil

extt'nguat.

jeurt

pharmacs €, 31. ubi ait : — Selameandre nullum

Nihilominus modernis hac

Y

LL

il

paer n9ccre ignew,

hiítoria videtur fabula ; cum enim ad vitam ome«

At

M t.f.

Bis animsatis , adeoque & Salamandre', tequis

jJos

ratur cerca temperies primarum qualitatum , ignis

véto vis & e(ficacia it tanta, neccíle cíl, ut ex

p

«t

V füperante calore , in Salamandra ab igne produ-

| &o, hoctemperameatum diffolvatue & corrume

4 id'

Rationi huic

9(0

patur, adeóque ea vivere definat.

ggl

ac;cdü experientia ; nam

Matthiolus infigeis, Mc.

at

Lf

dicue,

36*

pm /,ee,nn'a'd? |

TART R

V,

dicus, fcribit, t opinionam veterum de

Salamatne

N

dra in igne vivente , fal(am eomperiffe , rultis Sa»

tu

lamandris experiendi causá in ignem conjs&is ,

^g

* T

h

brevíique extin&lis, — Sed quia Salamandra admo-

dum frigide eft noture , (uoque atractu prunas

1 (

t

aliquàmdiu extinguit, exiftlimatum ab aäiguiþ.ag

fuit; illam impune in igne verfari.

m

Quares $. Utrum melius, veldeterius res

"r

humsng agerentur , & omnes homines eádem cot«

r

poris temperie , ijsdem qualitatibus gauderent?

mu

gt

3. quod deterims agerentur; finge enim omaes

eífe phlegmaticos; Ó quam mira tunc foret rerum

ai

facies? quàm bene conflitutusrerum humanarum

n

ordo ! nulladüm neiipe gontentio, quàm eum

plumis; nos aliud diffidium, quàm cum culei-

4

tris; nullacunc honeflioris exercitationisfludium ; — 4

w

|

quot homines , tot forent Endymiones.

Finge

ei

omnes homines effe melancholicos ? certé tunc

m

perpetoa Hilaria agerent homines; tempus tere«

p

zent contiaua mufícarum ventatione: unus tacerets

(

fileret alter ; quereretur unus , murmauraret alter ;

IN

gemeret unus;füfpiraret alter.ó gratiofam concore

f

hf

diem ! Ó preclsram umbrofarum mentium con-

fpirationem.

Finge omnes effe geaialcs , omnes

a(l

Joviales , omnes fanguineos? totus tunc mempé

dii

faltitaret orbis ; quot homines , tot forent Mu&i-

dá; ia folis foret delicijs vita hilaris; illudEpicuri 4

! &l

continuó infonaret , ede, bibe, lude, poft mor«

01

tem nulla voluptas.

Finge demum omnes ho-

po

mines eíle chelericos; tuac nempe omnes furc-

I

Väi

Dejääi!

9

jepaci

mi&n- L

99 i as t rimdigmeion

xcandefcere , tumule

TM

tuari omnes, — Ó perbella mortalium concerdia?

A

quis cedet ?: quis furorem fiftet ?. profectà fuos

d

fortunis hetos fubditi , füuum ex urbibus cives

u

confulem , Judicem à tribunalibus rei , pracepto-

rem 8 fcholis difcipuli, ab aris & exedris Myftas

quibl! '

populusexturbaret, —Certé credendum eft , mul«

TU

tó melius res humanss agi , füb diverfis temperas

J

mentis, quàm fub ijsdem; ita equidem lapientiffi-

t

mus rerum conditor pravidit & providit jam ab

n

&terno.

Religionis ergà deos émmortales pras

terut

eipuum illud eff , re&ias de eis babere:

ul

vpitzime;?

inquit Epitletus,

n

Quares 7, Undé otiantur tam mirabiles

7

effe&tus a&lionis antiperiflaticz in corpore huma-

im; F

no? conflatenim — 1. Quodilli, quibus hepar

Fint

eft calidum , habeant communiter frigidum fto-

A

machum — 2. Calx accenditur, fi aquá frigidá

u

perfundatur. 3. Moribundis & deficientibus re-

«t

ditfpiritus, fi aqua confpergantur. 4. Medici

;

in acceffu vulneris aut lapsüs in parte oppefita fe-

cant venam , ad avertendam inflammationem loci

n

qu

lzfi.

f. Stomachus eft hyeme calidior, quam

j

eflate, ut fentit Hippocrates, Galenus &alij Me-

i*

R. Hos omnes effsctus & plutesalios

u

refündendos effe, in qualitates tangibiles, frigus,

iqui 4 k calorem,&e, — Ratio quidei primieft, quiaca-

g*

lor hepatis incumbens ftomacho apetit ftomachi

]

poros, quibus rarefa&tis nativus calor flomachi

fire

vaporat, — Ratio fecundi eít, cur calx acceadatur,

fi

Ih

AC

364

Pars fecunda.

iuiad:

—

P

Phi

ü aquá frigida perfundatur , qui»; propter pr&cc-»ï—

dentem combufliomem eít plena fpititibos ignitis,

vid

qui tamen eontinentur humido aliquo ; -adve- X|,eh

piens sutem humidnm extrinfacum aqus , atra-

n

hit ad (eillud humidum colligativum partium cal-

pa

cis, hinc fpiritus illi ignei folvuntur, & foluti uni«

loli

untur inter fe, cauíantiue aceenfionem calcis.

f ff

Batio 3 tj eft, quod moribumdi & deficientes re-

Ti

deant ad fe , (1 frigida perfundantur, utait Ariflot,

Qu

pus

&4. problem; quia corpus conftringitur ac reti-

nct Ípiticom.

Ratio. 4.. eft de medicis, in parte

ycfc

oppofita vulneri fecantibus venem , quia nempe

At

pet hoc faciunt diverfionem fpirituura , qui undi-

"t

ut]

due ad . partem leísm cum fanguiue profluente

|

concarrunt , in eáque parte propter contrarij fri«

1

It

goris ptaefenti&m cslorem intendunt. .. Ratio de-

gä fity

mum ultimieft, de (tomacho calidioze in hyeme

tily

quàm szílste , quis nempeé extimi pori À frigore.

ting

ambiente occluduntur ; undé ealor ferecipit ad

&l

interiores partes &t ad minorem locum confirias.

gitur faciliusdue cibum digetit,

In zflate ve:ó

il

Rel

apertis poris calor evaporst , íe rnagis extendit &

vires non habet , adeo unitas,

€0

j obvnimios af- !

Quatres 8.. Cur fepé corpus

fe&us ire , gaudij, &c. . quos anima elicit, in«

Pt

Ven

fittnetor ,. imó plané. extinguatur, ut pluribus

-

exemplis probati poffet. — Scribit enim Plinius, .

e

D

quemdam, cui Confulatüs dignitas abaegata fue»

ràt , tanté dolore oppreffum , ut unà cum fpe po«-

Iu

D

tiunda diguitatis , ctiam vitam amiferir, — Chilon.

i Phlk)-

E .

De Tatlu,

[l

d

j6r

TC

Philo(eghns jintellcctd:filij-füi vidloiy, ia fudip

videlicet Olympicis, tam leto nuntio nimiumt

gt

i d

exhilaratus interijt,

Item Dionyfius Tyrennus;

! l"a' "

unicum Sophocle, audita relatione vi&toric tra«

a

gice , uterjue nimia profufioneSpirituum, ob in«.

ll Uni" i

folitam gaudij emotionem , curfuna vitae foae tera

s )

mninavit.

R. Horum omnium cau(am effe, quia

r

motà imaginatione turbantur humores , quam fe«

fi&Of-

His autem perturbatis alteratur cor-

teli»

pus, ita utfiquis nimium gaudeat , fanguis effer-

pi![t

veícat & bullist ; atra bilis mifceatur , dum quia

t

immodice mztret: flava dum vehementius icaíci-

Wi«

tur, lladé propter fimilem exceffum contingit,

jtl

lt

ut hamor ille velaccendatur, vel cumalteto com-«

i

inifceatur, confequenter corpus alterctur ac in«

d

firmetur, — Quod fi verà planeé vehemens eít fpi-

rituum commotio; etiam mors fubinde felet con«

ycm€

lg()lt

tingere,

TU

Quares 9. Tiade defumatur diftinCtio varia

(id

ztatum. E. Eam defumi ex notabili mutatione

yeo

calidi & bumidi quibus ànimantium vita conti-

IT

netur.

Per hanc autem variam mutatiogem tris

co n(tituuntur ztatum diferimina; pucritia, ju«

i

ventus feu flerida ztas, feneé&tus.

Pertinet ad

Y

pueritiam calidum & humidum affluens; adju-

us

ventutem calidum & humidum temperatum; ad

" Mene&utem calidum & humidum jam diminu-

I

(üte

tum & vergens in oCeafurn : undé refpeótu alia-

rum atatam , judicatur fenectus. effe frieida &

"

lol

üeca. D.viduntur autem atates ille in alizs plue

l

163

366

us vetedtan.

Pa jääwdds

asss

tT

zes ,»minutio:tes; Puetitia videlicet ;

qu& - durat

lic

oli

usque ad vigefimum quiarum annum , dividitu£

d

in infantiamn, pueritiam ; pübertatem , adol&(ces-

tiam. Media aztas dividitur. ii juventütem &

hóí

du

virilem setàtem.

juventus ab anno vigefimo

quinto ad quadrsgefimuts porrigitur. — Inde Viti-

patlc

i

lisaetas ad quinquagefimutm ,. Senectus dividitüt

in primarn & ultimam,

Prima incipit ab anió

H

àdi

quinquage(irno ad fexage(imum quintum. — Ulti-

má yitam cur omhibus lenfibus extinguit,-

&tii

ii

Quseres 10; Quaznatn fint cauíe longioris

thl

vite i

i, Effein duplici differentiaj aliz enim

func internz , alize extetnz,

lünternz Íünt Coie

Ü

t

D)

l

veniens fymetria ealidi & humidi , inquibus Coit-

fitit vita$ ideo mátes funt pletumque vivaciores

[

16

uàm fzminae

Anitmalia quà gtandiora funt ;

J tuu

eó diuturnioras fi excipiatut equus , proptet eX«

hi

üig

ceffurn ésloris. — Hoc etiam tagnoperé facit cá-

ftitas; niliil emim eft qnod vitze magis noceat, quam

pti

Quu

falacita$ , ut fpé docent Arifloteles & Galenus ,

qui etiam docet ftatim fenefecre animalia , qua

ilig

falacia funt.

Multum etiam confert loneíta

Wt

It

exercitatio cotpóris, quà calor promovetuf ; vi

(tus moderatus, qui humido conftat & moderaté

ld

if

eslidos. nimius énim cibus , otnnium morborum

eít feminarium ; cüqïu«: vériffimunm ,

fiu

p;urös QCCis

dit gula, quim gladius;

pmt

Quares 11« Qua fint figna longioris vitae?

u

n

3 Corpus msgnum & membrorum proportione

.-fni

;ata:&a'as » €ervix craffa , p:&us amp.l.um & latu

in-

N

be 73«9».

n MO

nabicnzis didisides

gerzamtoc ii

- duid

igCurvi humer

i, partes fuperiores majores, caro

viditül

olida-& minimé fpongiofa , vox magna, lenis &

l- u

faavis; éalor nedue mimium albus, nedueomnies

t d

nb üifer, non tames plumbeus , fed cum quo«

t

dam nitore; autes amplae, atiue omnes extremas

,,,,,

àlii

þartcä :

& intet eas fummi digiti eraffi,

il

)

Quares 1 3.Unde mors ptoveniat in viven-

te? &. inorterh definiri extin&ionem calidi , &&

b n

Ui

de(ttuctionem bumidi , ficuti vita e(t permanfio

&nimé in calido & humido ; ita fi extinguatu£

ngidri.i

éalidum & abfumatur humidum , emotitur ani«

ial: hine Ariftoteles duplex ponit genus mortis ;

T

i Coil

&lterum per extin&ionem calidis & alterum per

abfumptionem humidi ; quia fi definat humidum,

T

'ottf

ita cum illo deficit calor, qui ia hiumidó fubjeCta-

batur , ut defiru&là. temperie . aC ptoportionats.

(

at o

humorum harmenia moriatut ànimal. Mors

dicitut naturális, quando nulla violentia inducta

vt d

pradatim calót deficit : dicitut verà violenta,

1, qmm

quando calot adhuc in fuo tobore pet definentiam

Jf ,

alimenti, vel indu&ionem alicujus noxiz quali»

j qüæ

tatis, humotrutm deftruitur hotmonia.

Hanc

t

'

" Jr

inortém male ajebát E

icurus apud Tettullianum

læ de zmima-, €$ 426

&i

j

lil ad nos pertinere, quia

jb

p -

fenfu catet; cetté enim nos ad illam pertinemus,

fi ad nos illa non. pertinet , inquit Trebellianus,

i

1mo nihilad nos pertinet magis, quàm ut diíca-

£nus vivere, difcamus$ mori ; aut etiam difcamus

;it

moti, dum vivimus, Hinc monet Poéta:

o

um

Meor:

lr

——

362

—.Pars fecunda.

——

:

JMars ?liet)ndæ femel , cunttos difcenda pef Ann05 $

&8

Scire mori fi uis,tempore dijce marz,

Adimit illa omnes fenfaum dclicias , fubtrahit dee

LT

lectariones carnis ; non fentiet quis carum jadtu-

ram motiens , quisquis, . dum viget adhuc fenfi«

-bus integris , €as repudiare didicerit; fed & facile

repudiabit corporis , ubi guílsverit oblectationes

Spiritus; non zfiimabit caducas, fi refpexerit àe»

»

teinas.

Oportet itáque cum Qazsqnue Taleztis

ftudiosé hic nundinari in terris , ut 4//a qminque

l.

fuperlucremar , imo centum, incalis; ita quin«

due fenfuum exteriorum minifterio utamut , ut

tonabutamur; ficillis fervienttbus, tranfeamus

Zil

perhac temporalia, ut non amiitamus aterpa.

Ut aliquandó cum fetvo illo fideli ,. Z7attb.. 25.

Ll

confidenter dicere Dco poffimus , Dormine! quine

r

(trj

que talenta tradidifli mibi , eceel alia quinque

hi

fupgerlueratus fum ,. & . teciptoce ab illo audire

D

suereamut felici(mam illam invitationem , zstrA

fat

in gaudium Domisi tui nullo fine ter«

minandum, -

[*Wl«

f

— anomnibus gZoräïcem; DEas,

*

[/7/

r

gulq,

u

l

j

pons

ffaa

—

O

ag hcozent

3t

x

?s

TET

At j

H

(

A d d.

E.

b

ghitdts &

s

2

s

s

m

E

uï

P

ä,

P

1j

t fenls

k MITS

PAR ERGA

ationes

CO

EX UNIVERSA PHILOSOPHIA

falentit

pum/!lä

Ogica babitualis utens , &t docens vea-

4 qui

ub

ter non difliaguuntur. 2. Eff fciea-

t , ut

feattui

714.

3. Praéika fmpliiter.

4»

vtefn

Zaliter neceffaria d. alias ferentias in flatu

if

perfecto acquirendas.

£. Ejts objeíium ma-

gt

teriale [nzt 1yesaneztis operationes. 6. Far-

T d

male earum rechitudo

7

ua efens ra-

quit

2102444.

LL

8,. Objeif um attributionis e[l mmodus

fcn*ndz.

9

$ecendae lastentiones obetfive

7[.

[um €utia ratiozis

O. Jztelieil us efl cau.

A €2125 VATI0BLS

II. o2 autem-voluutas.

!

I2 Implzcat umwr/lzle Q/Atonis

I5. No-

gpinaltum.

14. Fonfeca

tf. Et Cajeta-

n

16. Materiale uniuer(alis uon funt fin»

gularza canfuf 6 cognita,

17. $ed matura

|

42 flatu ef[cmtia

18. Fermale fit per com-

parationem fimipliccan

I9, Ef per compa-

fitam &ep defirusier

21Q. S$peres uequit

4 4

fal-

x'**'-w*'g

—

dé oU

falvari im unico indrvidae. 21. Eadem fra-

yo/ étio potef sranfire de vera in fal[am. .

in duabus propofitiomibus contradicloriss de

l

uturo cOntingente ante decretum Dei uequit

dari detérminata weritas aut falfitas,

23*

Pram:[[a caufant effectivé concluffomem. 24.

!l

äece[' tant intelleédum ad affenfum conclufio-

uis quoad [peciem. 15. Et quoad exercitium.

26. ln eodem intelletin de eodem objecfo ne-

queunt. [rmul flare opinio ci. fcientia,

217.

Pyincipia cerporis naturalis in fieri fupt. tría,

28. Duo in facfo e[fe.

29. Materia )W'lmd

|

de fe mon babet acfum entitativum

30»

Nec dzrj*ermtm»'em.

3 1. Necexiffentialem.

.

32. Net petefl [upermaturaliter exiflere fene

|

forma.

33. 4ppetit omuts formas aquali-

L 17 n

34. Etiam corruptas (ecundum /? 35.

Forma celorum funt eduifa ex potmmt fids

Peria.

36. Implicant dua forma abflantia-

les ia eadem materza,

37. Item eadem for-

ma4n duabus materiis.

38. Unio eff indis

tzéla ab extremis

39. Ef totum 4 par-

j

tibus - fümul - fumptis

4O. Jmflicat catn

t

elitas mutua im eodem cenere.

41. Ne-

quit. féoutl ei femel procedere idem numera

!

elïec?w á duplici caufa totali ejn[dem ordi-

p74

p-—

h

mis, C generis. 41. Necdivifm. — 43.

h

Sub/fantia nan ef immediaté operaziva, 44.,

ii

Datur premotio phyfica, 45.. Implicat ma-

li

turaliter at io in diflans.

46. Poffbilis eff

"

/üpemamra[itcr penetratia.

47. ANom au-

49. Non datur pnaturaliter

4!

:e»m rf[olic;ztio.

T

Vacuum, - 49. Implicat infinitsmcatbegore-

Ill ä

smaticum creatum $am [ecundum. numerum.

/

& X.

$0. .Quam [ecundum | extenffomem.

h

Nec pofabilis efl creatura perfetfifFrma. . fa.

"

Continutm nen componitur ex 1ndrvifibilibus,

i

$3. Munudus impltat ab atermo quoad em-

a permanentia.

f4. Et fucceffeva.

$ 5.

In.

C«li (unt compofrti ex materta & formá. $6,

ïffe

Sunzt izcorruptibiles. y7. Item folidi. ;8.

ll«

Ewementa virtualiter funt in mixto.

f9.

ls*

SubjeZum . accidentium: materialium efl 10-

hh

tum compo[rum.

6o. Datur refolutio uf-

que Ad materiam primam.

61. Isieznfto nom

fin- kl

p

fít per additionem aradus ad gradum. . 3.

/f'. !

Sed per majorem radicationem inm [ubjedfo.

65. Datur fuccefko animarum.

64. Ani-

4'*'1-4

4

?ha brutorum perfettorum [unt. indiviftbi«

des.

UH

65, Potentis anime realiter. diflin.

quuniur ab apima,

66. Elfentia e? exi,

wf"

Í

ffentia in creatis realiter diffinquuntur. &7.

Jlaco

il

á

lf(m r;el;z;ia?fi f:;äda;;:mta C termino. 6$.

Dantur )9 acifrones objeidiua.

69. Nohve-

"ov diflintti $conflica.. 70. Diflisidio con-

71. Es eii amaleoum,

|o uf im poftrivo.

Deus efl. demoufirabilis

A

p

[olem á

" pofgrzfa&, :

L od

:

[/ (

Q

-i&?f

o /

n U

Y

.

n

j 'g;x&

VN

b

',t

nrp.s

f i

— —

L0

Re/

3

)

f x cx

* 297

2"

—

s

GA

m 7

x

f

7/4/ G

L P^

I

ï

*

s*

]

.- ,lft

NV

7j -,Xe V

p»

ï)

NSSNN

z E d

u TU

SEES

A

L

:

Igä

N LAEA N

()snf/

:

$j

d

/*i-

M

N

2

N

«

d

€

M

A

ANNNNC

-

)

N

,

»

()/'

€

J(w

K.s

S

N

A

7

$5

-

x

MPl r d as LUR a t

A

1[

&

n

«.|

mg

e

|

H

! A

à

!

p —

".

i

s

;

e

Mr

m

-

I

OE

£j

-

*

—

-

—

a - Em

E

i a n

m

ia

3

T

s

C

—

$

UT NSLSe

M NBPNTLUM

— HÉÓ

——

—

-

—

É

NILANBABUMSMOS M US

(

:

ER

T

»

g

o

C bcer

z

»

TX

"

ES

OM

AX

RA

N

N

»

3

"

z

d-

Ed

Ó

»

P

7

i

T

C

m

P

TW

d

M

M

x

2

z

—

x

E

-

A cascoPNe

d

2

T

us*

u

n

SS

s

i

s

-M

R

E

-

T

t

z

s

C

]s

a..

V

x

E

-

ie

*

[

s

OMCNS

ex-

2

ANON

-

Ed

N

X

t

AE

.

p

*

z

s

s

s

E

»

p

x

z

—

u

-

s

.

EN

OE

z

:

RAR . NÓ

x ais

a

z

od

r

.

&

i

"

-s

DT n

s

i

À

d

u

p5

z

-

-

Es

æaxx.w,

UA

y

s

p

d

&

"g

Euroskala Offset

9

eo

VierFarbSelector Standard *

r

EC

;ää

E

O

16

QUINQUE TALEN]

u

:

SEU

A

E

Focus

15

DONUM

QUINQUE SENSUUM EXTERIO]

E

HOC EST,

ANIMA SENSITIV 4

13

In füis operationibus externis expei.-

12

quaítionibus partim Scholaíticis partim Etl

cum Appeudicibus curiofis dilucidata ,

| 40

Quam

IN ArwA ET Ancyur-EprscopAni UmivensÓb-

SALISBURGENSI ,

Weos

10

& w ,Lïz:/:;;

PKESIDE

P. ALANO PFEIFFE

Ordinis S.Benedictiàdmontes inStyri

| I

feflo, AA. LL. & Philofophia D'o&ore|

j .

demque Profeffore Ordinario , ac p. t.

X w

DzcaANo,

M Es d

—-c:

PUBLICA DISPUTATIOMN

expofuit

Pranobilis, Ornatiffimus ac Dol

E.

JDominus

x

B-

. CAROLUS, RICHARDUS, JOSEPÉ

[

EE

DE SCHMIDLIN ,

H

Provincialis Auítriacus Vienneníis, AA. LL. -

lofophiz Baccalaureus,& pro Supremá ejuft

Lauteà Candidatus. necnon $$. Can. & Iníti

E

Imperialium Studio(us,

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

44d Diem

Iulij , M. DCC. V,

w Snlisbnrgi.Typis]o: Bapt; Mayr, Aulico- Academici T]—

E

P. m. Vidua & Hæxcdiga

EEE