Ab7_qt
author: Johannes XXI., Papa *1210-1277* [PNDNR:188040463] [GNDNR:118557904]

4 —
4 R. 1 x ” .
rae. eee e e
„ * “

E e. 4 5. Cucates

N 125 11934265 021

lnunanuunatguntuo.I . . e.

—

Ginpt ⸗ de ppõne ſen enũtiatõne
gus de qͥnq; pdicabilib⸗
Terciꝰ de decẽ pᷣdicamentis
Quart, de ſiogiſmo ſimplicic

Quintꝰ de locis dyaleticis
Duodecim Ei dei⸗

Septi r iele gicalitv⸗

Tracta tus diuidit᷑ i 18 Eeigles tractatus
ꝛimus de ſuppoſitione
petri hiſpa Einean⸗ derelatls
Tercius de ampliatione
Quartus de appellatione

Quintus de reſtrictione
Sextus de diſtributione

„*
ͤ
W N.
1aP

—

—

.

.„—

Tracta. pꝛimus Pet. hiſp.

¶ Incipiũt tractatꝰ Petri hiſpanibene emendati
xt gd numerum vſq; duodenarium compleii
Jaletica eſt ars artiũ.ſcientia ſcientiarũ ad
ααomniüu methadoꝝ pncipia viã habẽs Sola
2 2 em̃ dialetica ꝓbabiliter diſputat ð pncipijs
liaꝝ ſcientiaꝝ. Et ideo in adqſitiõe ſcienti⸗

ariũ dialetica debet eſſe pꝛioꝛ. Dicit᷑ aũt dia
5 leticaa dya qð ẽ duo ⁊ logos ſermo vel lexis ratio.q̃ſi du⸗
oꝛũ ſermo vł ratio ſcʒ opponẽtis ⁊ reſpondẽtis ĩ diſputa⸗
R tione. Sʒ qꝛ diſputatio nõ pᷣt fieri niſi mediãte ſermone.
ſᷣmo niſimediãte voce.nec vox niſimediãte ſono.Om

M& nis em vox ẽ ſonꝰ.ideo a ſono taq́; a pꝛioꝛi inchoandũ eſt.
¶ Be gñe et drñtijs q ponũt᷑ in diõne noĩs ⁊ verbi.
¶ Soun ꝰẽ quidqͥd ꝓpꝛie ⁊ ꝑ ſe ab auditu ꝑcipit. Dico aũt
Pppꝛie qꝛ licʒ hõ vtcapana audiat᷑ h̊ nõ ẽ niſi per ſonũ eius
4 Eonon aliꝰ vox aliꝰ nõ vox.Sonꝰ vox idẽ eſt quod ipſa
vox Vñ vox ẽ ſonꝰab oꝛe alalis ꝓlatꝰ naturalib iſtrumẽ⸗
tis foꝛmatꝰ. Naturalia aũt ĩſtrumẽta qͥbo vox foꝛmat᷑ ſunt
ꝙ& nouẽ. Vnꝰ Inſtrumẽta nouẽ ſunt guttur lingua palatum.
Quatuoꝛ er dẽtes ⁊ duo labꝛa ſi Sonꝰ nõ vox ẽqͥ gene⸗
ratur ex colliſione duoꝛũ coꝛpoꝝ inanimatoꝝ vt fragoꝛ ar
boꝝ ſtrepitꝰ pedũ.⁊ ſic de alijs.¶ Vocũ alia ſ catiua.alia
nõ vᷣcatiua. Vox ſᷣcatiua ẽ q̃ auditui aliqͥd repñtat.vt hõ
Vox nõ fſcatia ẽ q̃ auditui nihil repñtat.vt bu ba baf. Vo
cũ ſᷣcatiuaꝝ alia ſᷣcat naturatr.alia ad placitũ. Vox ſᷣcati⸗
ua naturalr ẽ q̃ apud oẽs hoĩes idẽ repntat.vt gemitꝰ ifir⸗
moʒꝝ.latratꝰ canũ. Vox ſᷣcatiua ad placitũ ẽ q̃ ad volũtatẽ
pmi inſtituẽtis aliqͥd ſᷣcat.vt hõ hoiem. Vocũ ſᷣcatiaꝝ ad
placitũ alia cõplexa vt oꝛõ.ᷣalia incõplexa.vt nomẽ vł ᷣbũ.
¶ Be partibus iĩtegralibus ꝓpõms.
q

.
P

4) Omen ẽ vox ſ catiua ad placitũ ſine tꝑe cuiꝰ nulla ꝑs
REeꝑate aliqͥd cat finita recta. Clox ponit᷑ ĩ definitõe
loco generis Significatiua ponit᷑ ad dꝛãm vocis nõ ſᷣca
tiue.Ad placitũ ponit᷑ ad dꝛãm vocis fſ cantis naturaliter
Sine tꝑe ponit᷑ ad dꝛãm vᷣbi quod ſ cat cũ iꝑe Cuiꝰ nulla
s ſeꝑate alqͥd ſ cat ponit᷑ ad dꝛãm oꝛõis cuiꝰ ꝑtes ſepate
liqͥd ᷣcãt JF̃linita ponit᷑ ad dꝛãm nois ĩſiniti.vt nõ hõ qð
„a 2

*

—

— „
4+ Lope 0
21

V m „α²1

Tractatus pꝛimus

nõ ẽ᷑ nomẽ apud logicũ ſʒ nomẽ infinitũ. Recta ponit᷑ ad
dꝛãm obliq̊ꝝ.vt catonis catoni.q̃ nõ ſũt nõia apð logicũ
ſʒ noĩa obliqua. Vñ ſolꝰ ntũs ðꝛ eẽ nomẽ ſᷣm logicum
Erbũ ẽ vox ſcatia ad placitũ cũ tꝑe.cꝰ nulla ꝑs ſeꝑ/
ate aliqͥd cat.finita ⁊ recta. Cũ tꝑe ponit᷑ ad dꝛãm
nomiĩs qð ſcatſine tꝑe.Finita ponit᷑ ad dꝛãm vᷣbi infiniti.
vt nõ curꝛit nõ laboꝛat q̃ nõ ſũt vᷣba ᷣm logicũ.ſʒ vᷣba infi
nita Recta põit᷑ ad dꝛãm vᷣboꝝ obliqꝝ.vt currebat cucur
rit.q̃nõ ſũt vᷣba ſᷣm logicũ ſʒ vᷣba obliqua. Vñ ſolũ vbum
pñ̃ᷣtis tꝑis ĩdicatiui mõi ðꝛ eẽ vᷣbũ ſᷣm logicũ. Reliq̃ autẽ
oĩa vᷣba eiuſdẽ mõi ⁊ alioʒ modoꝝ dicũt᷑ yᷣba obliqᷓ. Alie
pticule ponũt᷑ ̊ eadẽ rõe ſicut in nõic. Et ſciẽdũ ꝙ lo gicꝰ
ſolũ poit duas ꝑtes ſcʒ nomẽet vᷣbũ.reliqs ꝑtes appellat
oẽs ſyncategoꝛẽaticas.i.ↄſignificatias ¶ De gñe ꝓpõis
Ratio ẽ vox ſcatia ad placitũ:cꝰ ꝑtes ſeꝑate aliqd
ſcant Hoc totũ (cꝰ ꝑteaſeꝑate aliqͥd ſᷣcãt)põit᷑ ad
dꝛãm noiĩs ⁊ vᷣbi q̃̊ꝝ ꝑtes ſenete nihil ᷣcãt Oꝛationũ alia
ꝑfecta.alia ĩꝑfecta Oꝛatio ꝑfecta ẽq̃ ꝑfectũ ſenſuʒ gñat in
aĩo auditorẽ.vt hõ currit Jinꝑfecta ẽ q iꝑfectũ ſenſũ gñat
in aio auditorꝭ.vt hõ alb. Oꝛatiõm ꝑfectaꝝ alia ĩdicatia
vt hõ currit Aia iĩꝑatiua.vt petre fac ignẽ Alia optatia vt
vtinã eẽm bonꝰ clericꝰ Alia ↄiũctiua.vt ſi veneris ad me
dabo tib i equũ Alia depᷣcatia.vt miſerere mei deꝰ Harũ
ãt oꝛõm ſola ĩdicatiua oꝛõ ðꝛ eẽ ꝓõ ¶ Definitõ ꝓppõis
Ropõ ẽ oꝛõ veꝝ vel falſũ ſᷣcãs ĩdicãdo.vt hõ currit
¶ Pꝛima diuiſio ꝓpoſitõnis penes ſubſtãtiam eiꝰ
¶ Pꝛopõm alia cathegoꝛica. alia hypotetica Pꝛopõ ca
thegoꝛica ẽ illa q̃ hʒ ſbiectũ ale cũ ⁊ copulã tãq;ᷓ pᷣncipa
les ꝑtes ſui.vt hõ currit In bac em ꝓpõe hõ currit. hõ eſt
ſoicctũ currit vo pᷣdicatũ.⁊ qð ↄiũgit vnũ cũ altero ðꝛ eſſe
copula.vt ptʒ in reſoluẽdo ſic.hõ currit.i.hõ ẽ currẽs.ibiẽ
copula. Et dicit᷑ cathegoꝛica a cathegoꝛiſo as are.ꝙ ideʒ
ẽ ꝙ pᷣdicare Subiectũ eſt de quo aliquid dicitur.pᷣdicatũ
vero eſt quod de altero dicitur. ”õ
Secũda diuiſio ꝓpõnisc benes eius qntitatẽ.
Pꝛopõm cathegoꝛicaꝝ alia vlis alia ꝑcicularꝭ.alia in
definita.alia ſingular laiob vniuerſalis ẽ illa ĩq ſbijci
terminꝰcõis ſigno vniuerſali derminatꝰ.vt oĩs hõ currit

—2 2 „ „2
Petri hiſpani —=
Termĩꝰ cõis ẽqͥ aptꝰ natꝰ ẽpdicari de pluribꝰ.vt hõ de Irrmig viS
ſoꝛte ⁊ platone. Signa vliaſũt.oĩs.nuliꝰ.qubet. Liae

—

nem o. neuter ⁊ ſiia. ¶ Pꝛopõ pticularis ẽ illa in qᷓ ſvᷣijci D —
termiꝰ cõis ſigno ꝑriculari ðtermiatꝰ. vtdam hõ currit Propo Pavmi
Biena ticlaria ſt aliqs. qdã. alter. aliꝰ. ¶ Indefinita?
1

et Pun
9 „ 2 . 1
74½ er HrVe
4
—

—

in qͥſſbijcit᷑ minꝰ cõis ſir eſigno.vi hõ currũ ¶ Pꝛo⸗ S Apeni
poſitõ ſingłaris ẽ illa.in q̃ ſubijcit᷑ terminꝰ diſcretꝰ.i.ſin⸗ SSern
gularis vel terminꝰ cõis ſũptꝰ cũ ꝓnõie vᷣmõſtratiuo pꝛi JS Bix ,
mitiĩe ſpẽi. Exẽ̃plũ.vt ſoꝛtes curꝛit.iſte hõ currit. Termiꝰ ⸗ E. a&ριαα
ſingularꝭ ſiue diſcreiꝰ ẽ qͥ aptꝰ natꝰẽ pᷣdicari de vno ſoKlo. *
vt Joãnes de ſeipſo.ſicut hic. Joãnes eſt ioꝛnnes.
¶ Tercia diuiſio ꝓpoſitõnis ẽ penes eiꝰ q̃litatẽ.
¶ Pꝛopõnũ cathegoꝛicaxꝝ.aliaẽ affirmatia.alia negatia.
Affirmatia ẽ illa ĩ q̃ pᷣdicatũ affirmat᷑ ð ſubiecto.vt homo
currit. Negatia ẽ illa in q̃ pdicatũ negat᷑ de ſuo ſubiecto.
vt nullꝰ hõ currit ¶ De iſitiuis ꝓpoſitõis
¶ Diuiſa ꝓpoſitone tri licit.ſciẽdũ ꝙ triplex eſt q̃ſitiuũ
ꝑ quod q̃rimꝰ ð ipᷣa ꝓpoſitõe.ſcʒ que.qlis.⁊ quanta.Que
querit de ſuba ꝓpõnis.Ad intẽrrogatõnem factã ꝑ que
rñdendũ eſt caihegoꝛica vel hypothetica Qualis q̃rit de
qlitate ꝓpõis.Ad iterrogatõeʒ &̊ factã ꝑ q̃lis rñdendũ eſt
affirmatia vł negatia.Quãta qrit de q̃ntitate ꝓpõis.Ad
iterrogatõem &factã ꝑ qᷓnta.rñdẽdũ ẽ.vłis ꝑticular ĩdefi
nita vel ſingularis. Vnꝰ. Que ca.vel hyp.Qualis ne.vel
aff. V. quãta par.inſin. ¶ Item ꝓpõnum cathegoꝛicaꝝ
alie ꝑticipãt vtroq; termio.vt hõ currit.hõ nõ currit:Alie
vᷣo altero termĩio.vt hõ currit.hõ diſputat.Alie vᷣo nullo
termio.vt plato diſputat.equꝰ mouet᷑ ¶ Itẽ ꝓpõnũ ꝑtici
pãtiũ vtroq; termio.q̃dã ꝑticipãt ſᷣm eundẽ oꝛdinẽ.vt hõ
currit.hõ nõ currit Quedã vo oꝛdĩe ↄuerſo.vt hõ ẽ gnĩal
alal eſt hõ Be oppõne queẽ paſſio ꝓpõis
¶ Pꝛopõnũ cathegoꝛicaꝝ vtroq; termio pticipãtiũ ſᷣm
eùdẽ oꝛdinẽ alieſũt ↄtrarie.alie ſubcõtrarie.alie contradi⸗
ctoꝛie.alie ſubalterne Cõtrarie ſũt vłis affirmatĩa et vłis
negatĩa eiuſdẽſbiiecti ⁊ eiuſdẽ pᷣdicati.vt oĩs hõ currit.nꝰ
hõ currit ¶ Subcõtrarie ſũt ꝑticłarꝭ affirmatia pticla⸗
ris negatia eiuſdẽſbiecti ⁊ eiuſdẽ pᷣdicati.vtqdã hõ curxit
a z

Tractatus pꝛimus
quidã hõ nõ currit ¶ Cõtradictoꝛieſũt vniuerſalis affir⸗
matĩa ⁊ꝑticularꝭ negatia.vel vniuerſalis negatia ⁊ ꝑticu⸗
larꝭ affirmatia eiuſdẽ ſbᷣiecti ⁊ eiuſdẽ pᷣdicati.vt omis hõ
currit.qͥdã hõ nõ currit:vel nullꝰ hõ currit.qͥdã hõ currit.
¶ Subalterne ſũt vniuerſalis affirmatia ⁊ ꝑticula affir

matĩia.aut vniuerſalis negatia ⁊ ꝑticularis negatia eiuſdẽ

ſubiecti ⁊ eiuſdẽp̃dicati.vt oĩs hò currit.qͥdã homo currit
aut nullug homo currit qͥdam homo nõ curriihn
¶ Be hac oppõne patet in figura ſequẽti

nꝰ hõ
curꝛit

Contrarie

oĩs hõ
rcu rꝛit

N
8g
F

uan

. — Jgam hõ
zaemds Subeonone V ocueſt

¶ Bemateria ꝓpoſitionis
naturalis
Pꝛopoſitionũ triplex eſt materia ſcʒ cailingens
reimno
¶ Materia naturalis ẽ illa in qua pᷣdica ũ ẽ de eſſe ſubie
cti vel ꝓpꝛiũ eiꝰ.vt hõ eſt animal.homo eſt riſibilis

4
.

Petri biſpani

Cõtingẽs eſt illa in q̃ pᷣdicatũ pᷣt adeſſe vel abeſſe ſbiecto

p̃hter eiꝰ coꝛruptõnem.vt hõ ẽ albj. Remota ẽ illa in q̃ pdi

catũ nullo modo poteſt ↄuenire ſubiecto.vt hõ ẽ aſinus
¶ Be legibus et naturis oppoſitarũ
¶ LTex ſiue natura ↄtrariaꝝ talis ẽ ꝙ ſi vna eſt vera.reliq̃
erit falſa ⁊ nõ eↄuerſo.pñt em̃ ſił eſſe falſe in ↄtingẽti mate
ria vt oĩs hõ ẽ albo.nullꝰ hõ ẽ albo In naturali vᷣo materia
ſp ſi vna ẽ vᷣa.reliqua erit falſa ⁊ eↄuerſo.vt oĩs hõ ẽ anial
nullꝰ hõ ẽ aĩal. Et ſiłr ĩ materia remota.vt oĩs hõ ẽ aſinꝰ
nullꝰ hõ ẽ aſinꝰ.Et in materia ↄtingẽti qũcũq; pᷣdicatum
accñs ẽ letabilet oĩs coꝛuꝰẽ niger.nullꝰ coꝛuꝰẽ niger.
Sʒ ille q ſůt de accñte ſepabili pñt ambe eſſe falſe.vt oĩs
hõ ẽ albo. nullus hõ ẽ alb. ¶ Lex ſiue natura ſubotrariaꝝ
talis ẽ.ꝙ ſi vna ẽfalſa reliqᷓ erit vᷣa:et nõ ecõuerſo.pñt em̃
ſił eſſe vere ĩ ↄtigẽti materia.vt qͥdã hõ ẽ̃albi.qͥdã h õ nõ ẽ
albo. Vñ lex ſpᷣcõtrariaꝝ ↄtrario mõ ſe hʒ ad legẽotrariaꝝ
¶ Lerx ſiue narura ↄtradictoriaꝝ talis ẽ.q̃ ſi vna eſt vera

reliq̃ erit falſa.⁊ ecõuerſo.in nulla em̃ materia due ↄtradi

ctoꝛie pñt ſimul eſſe vere aut falſe.vt ſi iſta ſit vera.omĩs
hõ ſcire ᷣſiderat.tũc ſua ↄtradictoꝛia eſt falſa qͥdã hõ non

ſcire deſiderat. ¶ Lexſiue natura ſubalternaxꝝ talis ẽꝙ ſi

vlis ſit vera ſua ꝑticularꝭ erit vera.⁊ nõ ecõuerſo.põt em̃
Paculan eẽ vera ſua vłi exñte falſa.⁊ nõ ecõuerſo.vt qͥdã
omo eſt alb. omis hõ eſt albo. Et ſi ꝑticularꝭ eſt falſa vni
nerſalis erit falſg et non econuerſo —
¶ Be conuerſione ꝓpoſitionũ
¶ Itẽ ꝓoſitõm vtroq; tmino ꝑticipãtiũ oꝛdine ecõuer⸗
ſo.triplex ẽ cõuerſio.ſcʒ ſimplexꝑ accñs ⁊ ꝑↄtrapoſitõnẽ
Simplex ↄuerſio ẽ qñ de ſubiecto fit pᷣdicatũ ⁊ de pᷣdica⸗
to ſubiectũ.manẽte eadẽ q̃litate ⁊ q̃ntitate ꝓpõnis. Et h
mõ ↄuertit᷑ vłis negatiua in ſe.⁊ ꝑticularꝭ affirmatia in ſe
Exẽplũ.vt nullꝰ hò eſt lapis.&̊ nullꝰ lapis eſt hõ.qͥdã hõ ẽ
animal.ergo qðdã anĩial eſt homo.¶ Conuerſio ꝑ accñs
eſt qũ de ſubiecto fit pᷣdicatũ et de pᷣdicato ſubiectũ manẽ
te eadẽ q̃litate ſʒ mutata q̃ntitate.Et hoc modo cõuertit᷑

vniuerſalis affirmatiua in ꝑticularẽ affirmatiuã.vt omis nmiv

eſt animal.ergo qðdam anial eſt hõ Et vlis negatia ĩꝑti⸗
a 4

Tractatus pꝛimus
cularẽ negatiuã.vt nullꝰ hõ ẽ lapis.q̊ aliqͥs lapis nõ ẽ hõ.
Cõuerſio ꝑ ↄtrapõeʒ ẽ qñ de ſᷣlecto fit pᷣdicatũ ⁊ epuerſo
manẽte eadẽ q̃litate ⁊ q̃ntitate.ſʒ mutatis termĩs finitis
in termios infinit os. Et hoc mõ ↄuertit᷑ vyłis affirmatia
in ſe.⁊ ꝑticularꝭ negatia in ſe. Exẽplũ. vt oĩs hõ eſt anĩal.
ergo om̃e nõ aĩal ẽ nõhõ.Quidã hõ nõ ẽ lapis. qͥdã non
lapis nõ ẽ nõhõ. Vñꝰ.Feci ſimpliciter ↄuertit᷑ aui ꝑ acci.
Aſto ꝑ ↄtra.ſic fit ↄuerſio tota. Aſſerit a.negat e.ſũt vłr
ambe.Aſſerit i.negat o.ſũt ꝑticulariter ambe ¶ Etẽ no⸗
tãdũ ꝙ illud ſignũ qð ẽ in ſbiecto ꝓpõis q debet conuerti
qð cũq; ſit illud debet poni ſupꝛa totũ pᷣdicatũ ⁊ reducere
ipᷣm ad ſpiectũ.Et ꝓpterea eadẽ ẽↄuerſio ꝑticlarꝭ ĩdefite
ct ſingularis. ¶ Be ꝓpõne hypõtetica
Ropõ hypotetica ẽ illa q̃ hʒ duas pyoes cathego
ricas ↄiũctas tãq; pncipales ꝑtes ſui.vt ſi hõ cur⸗
rit hõ mouet᷑.Dicit᷑ em̃ hypotetica ab hypos qð ẽ
ſub ⁊ theſis poſitõ q̃ſi ſuppoſitio.qꝛ in ea vna ꝑs ſupponit᷑
alteri. ¶ Pꝛopõnũ hypoteticaꝝ.alia ↄditionalis.alia co
pulatiua.alia diſiũctiua.Pꝛopõ ↄditionalis ẽ illa in qua
ↄiũgũt᷑ due cathegoꝛice ꝑ hãc ↄiũctõem ſi.vt ſi hõ currit
hõ mouet᷑ Et illa cathegoꝛica cui ĩmediate ↄiũgit᷑ ſi dicit
oñcedẽs ⁊ reliq̃ ↄñs.Ad veritatẽ ↄditõnalis reqᷣrit᷑ ꝙ añ⸗
cedẽs nõ pᷣt eẽ veꝝ ſine ↄſequẽte.vt ſi hõ ẽ aĩlaleſt Vn oĩs
ↄditõnat᷑ vera ẽ neceſſaria.⁊ oĩs falſa ẽ ipoſſibilis Ad falſt
tatẽ ↄditionalis ſufficit ꝙ antecedẽs põt eſſe veꝝ ſine ↄſe
uente. vt ſi bomo eſt nigrũ eef.
erons copulatiua ẽilla ĩ qua ↄiũgũt᷑ due cathegoꝛice
ꝑ hãc ↄditionẽ et.vt ſoꝛtes currit et plato diſputat Ad ve
ritatẽ copulatiue reqͥrit᷑ vtrãq; ꝑtẽ eſſe verã.vt hõ ẽ aial ⁊
de eſt. Ad falſitatẽ eiꝰ ſufficit vnã ꝑtẽ eſſe falſaʒ. vt hõ eſt
aſinꝰ ⁊ deꝰẽ ¶ Diſiũctiua ẽ illa.in qͥ ↄiũgũt᷑ due cathego
riceꝑ hãcↄiũctionẽ vel vt ſoꝛtes currit vel plato diſputat
Add veritatẽ diſiũctiue ſufficit vnã ꝑtẽ eẽ verã.vt homo ẽ
aial vel lapis ẽ lignũ.Ad falſitatẽ eiꝰ reqͥri᷑ vtrãq; ꝑtẽ eſſe
falſã.vt hõ ẽ aſinꝰ vlł lapis ẽ lignũ. 4 Beeqᷣvollẽt is
¶ Pꝛima regła Si alicuiſigno vłi vł ꝑticłari pponat᷑ ne
gatio eqᷣpollet ſuo ↄtradictoꝛio.vt ñ oĩs hõ currit eqͥpol⸗

—

N

nõ currit⁊ ñ nullꝰ hõ currit huic.qͥdã hõ

uc a e i hiſpani

currit ¶ Scðda regla Si alicui ſigõ vlłi poſtpõat᷑ negatõ

eqͥpollet ſuo õrio.vt oĩs hõ ñ currit eqpollet huic nłłꝰ hõ
currit.⁊ nullꝰ hõ nõ currit huic oĩs hõ currit ¶ Tercia re
gula Si alicui ſigõ vli vł ꝑticłari ppõat᷑ ⁊ poſtpõat᷑ nega
tio. eqpollet ſuo ſubalt᷑no.vt nõ oĩs hõ nõ currit.eqpollet
buic.qͥdã hõ currit Et nõ nullꝰ hõ nõ currit huic.qͥdã hõ
nõ currit VUñꝰ. Pꝛe ↄtradic.poſt cõtra.pꝛepoſtq; ſ halter
¶ Exiſtis ſeqͥ᷑ vna alia regłla talis Qñ duo ſigna vłia ne
gat iua ponũt᷑ in cadẽ ꝓpõe.ita ꝙ vnũ in ſubiecto ⁊ aliõ in
pᷣdicato.tũc pᷣm ũ eqᷣpollet ſuo ↄrio ꝑ ſcðᷣaʒ regłaʒ qm̃ ei
negatõ poſtponit᷑.⁊ ſcðʒ eqpollet ſuo ↄtradictoꝛio ꝑ pᷣmã
reglaʒ qm ei negatõ pᷣpoit᷑.vt nihil ẽ nihil. eqp ollet huic.
Pdz ẽaliqͥd. Vñꝰ. Nõ om̃is.qͥdã nõ.oĩs nõ.q̃ſi nullꝰ
on nullus.quidam.ſed nullus non.valet omnis
Hon aliquis.nullus.non quidam non valet omnis
Pon alter.neuter.neuter non.pꝛeſtat vterq;
¶ De hac oppoſitione patet in figura ſequenti

nꝰ?ho eurꝛit
oĩs hõ ñ cur-

4 „*
5 „

oĩla heurꝛit
nv hõ nò eurꝛit
ñ qͥdi hõ ũ cur.

Contrarie

—

B „1 ½ . WaE — / Zdã hõ nõ cur.
ern. Subes . rie nn⸗ boͤncur.
nöͤn höcur⸗ rani oisho cur.

⸗

₰
Tractatus bꝛimus
¶ Be modalibus ..
Odus eſt adiacẽs rei determĩatio. Et habet fieri
⸗p adiectiuũ. Sed duplex eſt adiectiuũ.eſt em̃ adie
ctiuũ nomis vt albo niger. Et adiectiuũ verbi vt aduer⸗
biũ.qꝛ ſᷣm Pꝛiſcianũ aduerbiũ ẽ vi verbi adiectiuũ Et iõ
duplex eſt modꝰ.vnus nominalis.ſicut omne adiectiuum
nominale cathegoꝛematicũ.vt albo hõ currit.Aliꝰ adu er
bialis.ſicut omia gduerbia.vt homo currit velociter
luiſio modoꝝ aduerbialium
Alia rõne cõpõnis.vt hec ſex.neceſſario.cõ
Aduerbioꝝ tingẽter.poſſibiliter.ĩpoſſibiliter.vᷣo ⁊ falſo
quedã deter Alia rõe rei vᷣbi vt foꝛtit᷑ agit velocit᷑ currit
minant vᷣba Alia ratione tꝑis.vt aduerbia tempoꝛis
WS Alia rõe modi.vt adũbia optãdi et hoꝛtãdi
⁊ ſilia Et ſᷣm hoc modus ſumit᷑ multiplicit᷑ per aduerbia
Sʒz omiſſis omnibo alijs ſolũ de his qͥ cõpoſitionẽ deter⸗
minãt ẽ dicendũ.vt ſũt hi ſex neceſſario contingenter ꝛc
Cũ em̃ ðꝛ hõ currit neceſſario.ſᷣcat᷑ ꝙ tota cõpoſitõ pᷣdi⸗
cati cũ ſubiecto ſit neceſſaria. Cũ vᷣo ðꝛ.hõ currit bñ.aut
yelocit.ſᷣcat᷑ ꝙ curſꝰ hõis ſit bonꝰ aut velox Et ſciẽdũ ꝙ;
iſti ſex modi qñq; ſnmũt᷑ noĩalit᷑.vt poſſibile ĩpoſſibile ne⸗
ceſſariũ ↄtigens veꝝfalſũ Qñq; ſumunt᷑ aduerbialiter vt
poſſibilit᷑ ipoſſibiliter cõtingeter neceſſario vero et falſo.
7 Befinitio ꝓpoſitionis modalis
C Raop modalis ẽqᷓ modificat aliquo iſtoꝝ ſex modoꝝ
vt ſoꝛtẽ currere ẽ poſſibile.ſoꝛtẽ currere ẽ ↄtingẽs.⁊ ita de
alijs ¶ Et ſciendũ ꝙ ĩ modalib vᷣbũ debet ſubijci.modꝰ
aũt pᷣdicari O mẽs aũt alie ppõesdicũt᷑ de ineſſe.ideſt de
ſimplici inherẽtia pᷣdicati ad ſubiectũ. Et ꝑh̊ ptʒ diuiſio
ꝓpðòis q̃ ſolet fieri Pꝛopõnũalia modalis alia ð ieſſe Ille
at ꝓpõnes q̃ moditicãt᷑ his modis vᷣo ⁊ falſo relinquũt᷑ qꝛ
eodẽ mõ ſumit᷑ oppõ ⁊ eqͥpollẽtia in eis ſiẽ in illis de ineſſe
In his ãt mõis q ſũt poſſibile ipoſſibile ↄtingẽs ⁊ neceſ⸗
ſariũ.nõ ſicſũit᷑ oppoſitõ ⁊ equipollẽtia vt ſtatim patebit.
Deequipollentiis modalium
¶ Etſciendũ ꝙ vnuſquiſq; iſtoꝛũ quatuoꝛ modoꝛum fa
cit quatuoꝛ ꝓpoſitiones modales.et ſicſunt ſedeci ꝓpo⸗/

Hetri hiſpani
ſitiones Verbi gꝛatia.iſte modus qui ẽ poſſibile ſi ſuma⸗/
tur ſine negarione facit pꝛimã ꝓpoſitionẽ modalẽ.vt ſoꝛtẽ
currere eſt poſſibile. Si ſumatur cũ vna negatõne poſita
ad verbum facit ſecundã.vt ſoꝛtẽ nõ currere eſt poſſibile.
Siſumatur cũ negatõne poſita ad modum facit terciam
ꝓpoſitõnem.vt ſoꝛtẽ currere non eſt poſſibile. Si ſumat᷑
cũ negatione duplici.ſcʒ vna poſita ad modum altera ad
dictum facit quartã ꝓpoſitionẽ.vt ſoꝛtẽ non currere nõ ẽ
poſſibile. Et ſm vnuquemq; iſtoꝛũ quatuoꝛ modoꝛũ ſu⸗
muntur quatuoꝛ ꝓpoſitiones.¶ Harũ ꝓpoſitõnũ equi⸗
pollentie ſiue conſequentie quatuoꝛ regulis cognoſcunt᷑
ſignificatis ꝑhas dcõnes Amabimus Edentuli Iliace
Purpurea Ita ꝙ vbi ſit a nulla negatio debet poni.vbi e
debet negatio poni ad verbum ſeu dictũ. vbi i ad modũ
vbi v ponat᷑ ad verbum et ad modũ. Vnꝰ E diciũ negat
iq; modum.nihil a.ſed v totũ. ¶ Item pꝛima pꝛopoſuio
erit de poſſibili.ſecũda de cõtingenti.tercia de ipoſſibili.
quarta de neceſſe. Vñꝰ. Poſſi contingẽs ĩpoſſibile q; ne⸗
ceſſe ¶ Amabimꝰ Pꝛuma regula.cuicũq; dicto affirmato
attribuitur poſſibile eidem attribuitur ↄtingẽs.⁊ ab eodẽ
dicto remouetur impoſſibile.et ab eius contradictorio op
poſito remouetur neceſſe.¶ Edentuli. Secũda regula.
cuicũq; dicto negato attribuitur poſſibile.eidem attribu
itur contingens.et ab eodem remouetur impoſſibile.⁊ ab
oppoſito eius ↄtradictoꝛio remouetur neceſſe. ¶ Iliace.
Zercia regula.a q̃ cũq; dicto affirmato remouet᷑ poſſibile
ab eodem remouetur contingens.et eidẽ attribuit᷑ ipoſſi⸗
bile.et eius oppoſito ↄtradictoꝛio attribuitur neceſſe
¶ Purpurea.Quarta regula.a quocũq; dicto negato.re
mouetur poſſibile.ab eodem rem ouetur cõtingens ⁊ eidẽ
attribuitur impoſſiblie.et eius contradictoꝛio oppoſito
attribuitur neceſſe. Exempla patẽt in figura ſequenti

Tractatus pꝛimus

Purpurea IZliace
Errr . e =
ſo.ñ. c. ñ oti ontrarie ¶ſoꝛ. cur. ſ ẽ ↄt

ſo. ñ c. kipol. N , ſor. añ ipoſ
ſo. n cẽ ne. WS ſoꝛ. ñ cu. ẽ ne ·

2

e

–☛

=
4 ſoꝛ · cu.ẽ pol ſoꝛ.ñ cur.ẽ poſ.
ſoꝛ · cur. ẽↄti 4 ¶ſoꝛ. ñ cur.ẽ ↄti.
ſoꝛ.c.nẽ ipo! B = ſoꝛ. nc. nẽ ipoſ ·

ſo. ñc. nẽnẽ 4 Sðõ·otrarie ſor.cur.nẽnecei·

H — — .
. — —.——,.⸗u—Y Z

. nn * ν ArGEnen —
Amabimus Edentuli
MMnes aũt ille ppões q̃ ſũt in pᷣma linea ſcʒ in ama
bimꝰ eqpollẽt ⁊ ↄuertũt᷑ int ſe ꝑ pᷣmã regulã.q̃ aut
ſũt in ſecũda linea ſcʒ edẽtuli eqͥpollẽt ⁊ ↄuertũt᷑ ꝑ ſecũdã
queſunt in tercia ꝑ terciã ⁊ q̃ in quarta per quartam
Tres regule equipollentiarũ faciles „.
Pꝛima regula.omes ꝓpones de poſſibili ⁊ impoſſibili
eqͥpollẽt vᷣbo ſeu dicto ſimilit᷑ ſe hñti et mõ diſſimilic.vt
ſoꝛtem currere eſt poſſibile.⁊ ſoꝛtẽ currere non eſt im poſſi
hile. Secũda regula omnes ꝓpoſitiones de poſſibili

let bo ⁊ mõ diſſim ilt ſe habẽtibo. vt ſoꝛt?
currere eſt poſſibile.⁊ ſoꝛtẽ nõ currere nõ ẽ neceſſe ¶ Ter⸗·
cia regula.oẽs ꝓpõnesde ĩpoſſibili ⁊ de neceſſe eqͥp ollent

v̈bo diſſilr ſe hnti ⁊ mõ ſiłr. vt ſoꝛtẽ currere nõ ẽipo ſſibile.
⁊ ſoꝛtẽ nõ currere nõ ẽ neceſſe Et intelligit᷑ modꝰ ſin

et neceſſe „Petti hbiſpani

ſimiliter
ſehabere ⁊ diſſimilit quãtum ad affirmationẽ ⁊ negatoõnẽ
ita et de vᷣbo ſeu dicto Etpᷣdicta regula non facit mentõnẽ
deptingente. eo ꝙ ↄtingens conuertit᷑ cũ poſſibili. Unde
idem eſt iud iciũ de pꝛopoſitionibs vtriuſqʒ 7
e oppoſitione modaliũ
Pꝛopõm modaliũ.alie ſũt contrarie.alie ſubcontrarie.
alie tradictoꝛie. alie ſubalterne VUnde om̃es ꝓpoſitõnes
que fũt in quarta linea de purpurea ↄtrariãtur omibo his
que ſũt in tercia linea de iliace.Et om̃es que ſũt in pꝛima
linea deamabimꝰ ſubcõtrariantur his ueſ ũt in ſecunda
de e dentuli Item pꝛimꝰ oꝛdo ⁊ terciꝰ.ſimilic ſecundus ⁊
q̃rtus Racicue tẽ pmus oꝛdo ſubalternat᷑ quarto et ſe⸗
cundꝰ ſubalternat᷑ tercio.vt ptʒ in his verſibus
Tercius eſt quarto ſemper contrarius oꝛaᷣo
Sit t ibi lin ea ſubcontraria pꝛima ſecunde
Eercius eſt pꝛimo contradictoꝛius oꝛdo
ERu gnat cũ quarto contradicendo ſecundus
Pꝛima ſubeſt quarte vice ꝑticularis habẽs ſe
Hachabet ad leriem ſe lege ſecunda ſequẽtem
Oꝛdoſubalternus ſit pꝛimus ſiue ſeundus
¶ Finit Lractatꝰ pꝛimꝰ Sequitur Secũd⸗.
edicabile qũq; ſumit᷑ ppe.⁊ ſic ſolũ ðꝛ pᷣdicabi
le ꝗð de pluriba pᷣdicat᷑. vt bõ Qñq; ſumit᷑ cõiter
⁊ ſic ðꝛ pᷣdicabile qð de vno ſolo pᷣdicat᷑ vt ſoꝛtes
ſiu e depluribo. vt hõ Vñ pᷣdicabile ꝓpꝛie ſůptũ ⁊ vłe idem
ſũt m rẽ:ſʒ dꝛñt rõe.qꝛ pᷣdicabile detinit᷑ ꝑ dici de. vle vo
ꝑeſſe in Eſt em pᷣdicabile qð aptũ natũ ẽ dici ſiue pꝛedicari
ðe multis AVle aut ꝙ aptũ natũ eſt eſſe ĩ multis. AUñ pᷣdica
büe ꝓpꝛie ſumptũ ſiue vłe diuidit genꝰ ſpẽm dꝛãm ꝓpꝛi
um ⁊ accidẽs Et ſolũ de his quiq; hic intendimus
Tres ſũt acceptiones generis
¶ Genus dicit triplr Oꝛimo mõ dicit collectõ multoꝝ qd
amõ ſe bũtiũ ad inuicẽ ⁊ ad vnũ pncipiũ.vt collectio eoꝝ

Tractatus ſecundus
quiſũt de eadẽ parẽtula.deſcẽdẽtiũ ab vno auo.vt romãi
a romulo. Scðo mõ ẽ.qð ẽpncipiũ vniuſcuiuſq; gñatõis
vt pater vł patria ſiue locꝰ Tercio mõ cui ſuponit᷑ ſpẽs vt

alalcni psi hõ Et h̊ vltimo mõ capit᷑ ̊ gũñs ⁊ ditur ſic

¶ Bue ſunt definitiones generis
¶ Benꝰ ẽ qd pᷣdicat᷑ de plurib differẽtibo ſpecie in eo qd
q̃d ẽ Exẽplũ.vt aial pᷣdicat᷑ de hõie ⁊ equo q̃ drñtſpẽ Alia
definitõ ẽ. Genꝰẽcui ſupponit᷑ ſpẽs.vt aial cui ſupponit᷑ hõ

Ad cognoſcendũ aũt hoc mẽbꝛũ ( differẽtib ſpẽ)opoꝛtet

ſcire ꝙ differẽs ðꝛ tot mõis quot modis ðꝛ idẽ qꝛ tot mo⸗
dis dicit᷑ vnũ oppoſitoꝝ quot modis ðᷣꝛ et reliquum
. Igem genere
Igdem dicitur tripliciter.ſcʒ dem ſpecie
— s dem numero
¶ Eaddẽ genere ſũt.q̃cũq; ſub vno genere ↄtinent᷑.vt hõ
et equꝰ ſub anĩali.Eadem ſpecie ſũt.q̃cũq; ſub eadẽ ſpecie

.

continent᷑.vt ſoꝛtes et plato ſub homine

nomine definitione

Idẽ numero rödeuptiſ Iꝓpꝛio accidente
Eadem nomine dicunt᷑.q̊ꝝ res ẽ vna.noĩa vo plura.vt

Marcꝰ Tulliꝰ · Eadem definitõne dicunt.q̊ꝝ vnũ ẽ defi

nitio alterius.vt hõ ⁊ anial rõnale ⁊ moꝛtale.Eadẽ ꝓpꝛio

dicunt.q̃ꝝ vnũ ẽ ꝓpꝛiũ alteriꝰ ⁊ ↄuertit᷑ c eo.vt riſibile eſt
ꝓpꝛiũ hoĩs.Eadẽ accidẽte dicũt᷑ qꝝ vnũ cẽ accidẽs alteriꝰ

vt ſoꝛtes et ſua albedo ſunt idem accidente.
. enere
Similit differẽs dicit᷑ tripłr.ſ.differẽs pecie
—. niunero
¶ Differẽtia genere ſũt. q̃cũq; ſub diuerſis gũibus ↄtinẽt
vt hõ ⁊ arboꝛ ſũt drña genere qꝛ hõ ↄtinet᷑ ſub hoc genere
anial.⁊ arboꝛ ſub hoc genere plãta ¶ Dꝛña ſpẽ ſũt.q̃cũq;

ſub diuerſis ſpẽb ↄtinent᷑.vt ſoꝛtes ſub hoĩe.et bꝛunellus
ſub equo.¶ Dꝛña numero ſũt.q̃cũq; diuerſum numeꝝ cõ⸗
ſtituũt.vt ſoꝛtes ⁊ plato Illud aũt ðꝛ pᷣdicari inqͥd qð ↄue

nicrer er aa lerogarben aecer qd Exẽplũ.vt cum

q̃ritur.qͥd ẽ hõ. uenient᷑ rñget᷑ aial.&̊ aial pᷣdicat᷑ de hoĩe ĩ

V. 2 201 .

qd Aliter aũt definit᷑ genꝰ Genus ẽ cuiſupponit᷑ ſpecies.

Hetri hiſpani
uiſio u .
¶ Et diuidit᷑ genus in genꝰ generaliſſimũ ⁊ genus ſubal
ternũ Genꝰ gñaliſſimũ ẽ ſuꝑ qð nõ ẽ aliqð genꝰ ſuꝑueniẽs
Vb ſic.Genus generaliſſimũ ẽ quod cũ ſit genꝰ nõ põt eẽ
ſpecies.Et diuidit᷑ in decẽ pᷣdicamẽta queſũt.ſubſtantia.
quãtitas.ad aliquid. qualitas.actio.paſſio.vbi.qũ.ſitus.
habitus. Hec autẽ decẽ dicunt᷑ generaliſſima.qꝛ nullũ
Benns habent ſupꝛa ſe.Licet em̃ ens dicat᷑ de ipſis deceʒ
oc tamẽ non eſt vniuoce ſed eqͥuoce.ideo non eſt genus
eoꝛum De his aũt decem nihil modo dicetur.ſed in pᷣdi⸗
camẽetis de iſtis decminabimꝰ. Genꝰ ſbᷣalternũ ẽ qð cũ ſit
genꝰ pᷣt eẽ ſpẽg. vt aĩalẽ genꝰ hoĩs ⁊ ẽſpẽs coꝛꝑis animati
¶ Bue ſunt deffinitõnes ſpeciei
Pecies eſt quod pᷣdicatur de ꝑlurib differentib⸗
numero ĩ eo ꝙ quid eſt. In hac em̃ diffinitione hoc verbũ
pᷣdicat᷑ dicit aptitudinẽ et nõ actum.ſimilit᷑ ⁊ ĩ alijs.vt hõ
pᷣdicatur de ſoꝛte ⁊ platone.⁊ ſic de alijs ꝑticularibꝛ homi
nibus que ſũt plura ⁊ dꝛña numeꝛo Etpᷣdicatur de eis in
ca⸗ cũ qritur.qͥd eſt ſoꝛtes.ↄuenienter rñdetur homo
efinitur etiã ſic. Species eſt quod ponit᷑ ſub aſſignato
genere.⁊ de qua genus in eo quod qͥd eſt pᷣdicatur
Biuiſio ſpeciei
Et diuidit᷑ ſpecies in ſpeciẽ ſpecialiſſimã ⁊ ſpeciẽ ſubal
ter nam. S Pecies ſpecialiſſima ẽ que cũ ſit ſpecies nõ põt
eſſe genus Uel ſic Species ſpecialiſſima eſt ſub qua non
eſt inferioꝛ ſpecies.vt homo Species ſubalterna eſt q̃ cũ
ſpecies poteſt eſſe genꝰ vt animal. Vñ q̃cũq; ſũt int᷑ genꝰ
generaliſſimũ ⁊ ſpeciẽ ſpecialiſſimã pñt eſſe genera ⁊ ſpẽs
ad aliud qͥdem⁊ ad aliud ſumpta. Sunt em̃ genera reſpe⸗
ctu inferioꝛũ.ſpecies vero reſpectu ſuperioꝝ t aũt h
ſitmagis planũ ſumatur exemplũ de vno pᷣdicamento.vt
ſubſtatia eſt genus pꝛimũ.ſub hac autẽ coꝛpꝰ.ſub coꝛpoꝛe
coꝛpus animatũ.ſub quo animal.ſub animali animal ratõ
nale.ſub quo homo.ſub homine ſunt indiuidua.vt ſoꝛtes
plato Indiuiduũ eſt quod de vno ſolo pᷣdicat᷑ vt ſoꝛtes
de ſeipſo Hec omia patent in arboꝛe poꝛphiriana. Vnꝰ.
Iſta tibi plana facit arboꝛ poꝛphiriana.
Sequitur arboꝛ poꝛphiriana

Subſtancia

Koꝛpoꝛea
H Koꝛpus
Anſmatum
Coꝛpus aĩatũ
Senſibile
Animal
Rationale
Anial rõnale
Doꝛtale
Homo
Soꝛtes

Joannes Heinricus

Nicolaus

Incoꝛpoꝛes

Inanimatum

Inlenſibile

. Irrationale

Immoꝛtale

Plato

Petrus

Ne

Petri hiſpani
¶ T Tres ſũt acceptiones differenlie
¶ Differẽtia ðꝛ tripłr.ſcʒ cõiter ꝓpꝛie ⁊ magꝭ ꝓpꝛie Cõis
dꝛña ẽ q̃ alteꝝdiffert ab altero vła ſeipᷣo ſeꝑabili accũtevt
ſoꝛtes ſedẽs ab alio vła ſeipᷣo nõ ſedẽte.Poꝛpꝛia dꝛña ẽq̃ᷓ
alteꝝ differt ab altero ĩſeꝑabili accñte.vt ſoꝛtes ſimꝰ dit⸗
fert ab alio nõ ſimo Magꝭ ꝓpꝛia dꝛña ẽ q̃ alteꝝ differt ab
altero ſpecifica dꝛña.vt hõ ab eq̃ differt ꝑ rõnale.Et iſto
mõ ſuĩt h Et diffinit᷑ ſi· ¶ Bue ſüt diffinitões dꝛñe
¶ Differẽtia ẽ qd pᷣdicat᷑ de pluribo differẽtibo ſpẽin eo qð
qle.vt rõnale pᷣdicat᷑ de hoĩe ⁊ de dijs q̃ differũt ſpẽ Su⸗
mus em̃ rõnales nos ⁊ dij(vt vult Poꝛphiriꝰ) ſed moꝛtale
additũ nobis ſeꝑat nos ab illis. Illud aũt dicit᷑ pᷣdicari in
quale quod ↄueniẽter rñdet᷑ad interrogatõmfactã ꝑ quale
Cũ em̃ q̃rit᷑.q̃lis ẽ hõ.ↄuenieter rñdet᷑ rõnalis.Ideo rati .
onale pᷣdicat᷑ de hoĩe in q̃le ¶ Alia diffinitõ. Pifac aſhe, : fer- a
cies abũdat a genere.vt hõ abũdat ab animali his differẽ
tijs q̃ ſunt rõnale moꝛtale.(¶ Sciẽdũ q; eadẽ differẽtia eſt
diuiſiua ⁊ ↄſtitutiua.ſʒ diuiſiua gñis ⁊ ↄſtitutiua ſpẽi vt rõ⸗
nale diuidit animal cũ dꝛña ſibi o ppoſita.ſcʒ irrõnale.Dici
mus em̃.Aĩaliũ aliud rõnale aliud irrõnale.q̃ ↄſtituunt di⸗
uerſas ſpẽs ſub aiali.Ois em̃ differẽtia adueniens generi
ↄſtituit ſpẽm.ideo ↄſtitutiua ſeu ſpecifica nomĩat᷑ Rõnale
em̃ additũ ſuꝑ ̊ genꝰ aĩaloſtituit hoĩeʒ Etob h̊ ðt Boetiꝰ
p ſola ſpes diffi nit᷑. Diffinitõ em̃ debet eſſe ex genere ⁊ dit
erẽtia. ſola eche⸗ hz genꝰ ⁊ dꝛñam gſola ſpẽs diffinit
¶ Quatuũoꝛ ſunt modi ꝓpꝛi
Gobꝛil ðꝛ quadrupłr Pꝛimo ðꝛ ꝓpꝛiũ qð ineſt ali
cuiſpẽi ⁊ nõ om̃i.vt eẽ medicũ vł gꝛãmaticũ ↄueĩt
hoĩ ſʒ nõ om̃i hoĩ Scdðo mõ ðꝛ ꝓpꝛiũ qð ĩeſt om̃i ſʒ nõ ſoli
vt eẽ bipedẽ ĩeſt om̃i hoĩ.ſʒ nõ ſoli Tercio mõ ðꝛ ꝓpꝛiũ qð
ineſt omi ſoliſʒ nõ ſꝑ.vt caneſcere ĩeſt om̃i hoĩ ⁊ ſoli ſʒ nõ ſꝑ
qꝛ ſolũ ĩeſt hoĩ in ſenectute Quarto mõ ðꝛ ꝓpꝛiũ qð appellat᷑
ꝛie ꝓpꝛiũ Et ẽ qð ieſt omi ſoli ⁊ ſʒ.vt riſibile qð ieſt om̃i
oĩ.ſoli hoĩ ⁊ ſꝑ.nõ ꝙ actu ſꝑ ridear.ſʒ qꝛ aptꝰ natꝰ ẽad ri⸗
dẽdũ Et h̊ ꝓpꝛiũ quarto mõ ẽ vnũ de 3 pdicabilibo et
definit᷑ ſic ab Areſtotele. ¶ Biminitio Phꝛi .

Tractatus ſecundus

¶Pꝛopꝛiũ ẽ qʒ ineſt om̃i ſoli ⁊ ſ ⁊ ↄueꝛſim pᷣdicat᷑ de re⁊
nõ idicat qͥd ẽ eſſe rei.vt riſibile Uñ(nõ indicat qͥd ẽ eſſe rei)
ponit᷑ ĩ diffinitõe ꝓpꝛij ad dꝛãm diffinitõis. Diffinitõ em̃
ↄuerſim pᷣdicat᷑ de re ⁊ indicat qͥd ẽ eſſe re Exeplũ.vt ſuba
aĩiata ſenſibił ↄuertit᷑ cũ aĩali ⁊ indicatqͥd eſt eſſe eiꝰ.qꝛ oĩs
diffinitõ dat ꝑ ſubalia.om̃e em̃ ſuꝑiusẽ de eſſentia ſui infe⸗
rioꝛis.Diffinitio em̃ ſic deſcribit᷑ ab Areſtotile Diffinitio
coꝛõ qͥd ẽ eſſe rei ſᷣcãs Pꝛopꝛiũ aũt nõ ĩdicatqͥd ẽ eſſe rei
¶ Tres ſunt diffinitiones accidentis
Ccidẽs ẽ qdð adeſt ⁊ abeſt pᷣter ſubiecti coꝛruptionẽ
vt albũ.nigrũ.ſedere.ſtare.hec em̃ poſſunt homĩad
eſſe vel abeſſe pᷣter ſubiecti orreptoem. Secũda eſt Acci⸗
dens ẽquod neq; ẽ genus neq; ſpẽs neq; dꝛña neq;ʒ ꝓpꝛiũ
ineſt aũt rei. Tercia. Accidens eſt.quod ↄtingit eidẽ ineſſe
et non ineſſe.vt albũ nigrũ.Et de his duab vltimis dicit
Areſtotiles ꝙ ſecũda eſt melioꝛ qᷓ; pꝛima.quoniã ad intel⸗
ligẽdam pꝛimã neceſſe eſt ſcire quid ſit genus ſpecies diffe
rentia ⁊ ꝓpꝛium. Secunda aũtꝑ ſe nota eet
Bue ſunt diuiſiones accidentis
¶ Accidẽtiũ aliud ſeꝑabile.vt albũ ni gru ſedere i hoĩe Ali
liud inſeꝑabile.vt nigrũ in coꝛuo ⁊ ethiope.⁊ albũ in cigno
licʒ em̃ nigrũ iſeꝑabiliter accidat coꝛuo.tñ h̊ nõ ẽ ↄtra diffi
nitõem q̃ dicit ꝙ pᷣt adeſſe abeſſe pᷣter ſbᷣiecti coꝛruptõeʒ
qꝛ ( vt vuit Poꝛphiriꝰ)coꝛuꝰpᷣt ĩtelligi alba⁊ ethyops nitẽs
cãdoꝛe pᷣter ſubiecti coꝛruptõeʒ Secũda diuiſio accidẽtiũ
aliud cõe.vt albũ nigrũ.aliud ꝓpꝛiũ.vt album ſoꝛtis
Deouenientia quiq; pꝛedicabiluiũn
¶ Cõmuneẽ omnibaqͥnq; pᷣdicabilibo de pluribꝛ pᷣdicari
¶ Quõ genus differt ab aliis
¶ Differt aũt genꝰ ab alijs qꝛ genꝰpᷣdicat᷑ de plłibo qᷓ; alia
Quõ dꝛnña differt ab aliis .
¶ Drũa vᷣo differt a genere in eo ꝙ pᷣdicat᷑ in q̃le.genꝰ ãt
in qͥd. Itẽ dꝛña differt a ſpẽ ⁊ a ꝓpꝛio.qꝛ dꝛña pᷣdicatur de
pluribo ſpẽbo.illa vo nõ Itẽ differt ab accũte.qꝛ accñs ſuſ⸗
cipit intẽſionẽ ⁊ remiſſionẽ Dꝛña vᷣo nõ ſuſcipit magꝭ aut
minꝰ ¶ Quõ ſpecies differt ab aliis

Hetri hiſpani
¶ Differt aũt ſpẽs a gñe. qꝛ 11511 Eẽs ⁊ nõ ↄtinet᷑
ab eis. Spẽs aũt differt a deña.qꝛ ex płib differẽtijs bñ
ↄſtituit᷑ vna ſpes vyt iſte dꝛñe.rõnale moꝛtale ↄiũgũt᷑ ad cõ
ſtitutõnẽ huiꝰ ſpẽi hõ. ſpẽs vo nõ ↄiũgit᷑ ſpẽi vt gignat aliã
ſpẽm Quedã em̃ ꝑticular equa cuidã pticulari aſino ꝑmiſ
cet᷑ ad muli generationẽ.ſʒ nõ equa ⁊ alinꝰ i cõmũi Spẽs
aũt differt a ꝓpꝛio.qꝛ ſpẽs natura pꝛioꝛ eſt ꝓpꝛio ꝓpꝛium
vo poſteriꝰ eſt ſpẽ. Pꝛeterea quoꝝ termini.id ẽ diffinitões
ſunt differẽtes ipa ſunt dꝛña Spẽs differt ab accidẽte. qꝛ
ſpẽs pᷣdicat᷑ in qͥd.accñs vᷣo ĩ q̃ſe vłquõ ſe hʒ Species etiã
natura pꝛioꝛ eſt accñte OQm̃e em̃ accñs natura poſterioꝛ eſt
ſuo ſubiecto Quõ pꝛopꝛiũ differt ab accidente
Pꝛopꝛiũ aũt differt ab accñte.qꝛ ꝓpꝛiũ pᷣdicat᷑ de vna
ſola ſpecie cuiꝰ eſt ꝓpꝛiũ accñũs vᷣo de pluribo ſpeciebo Et
accidẽs pꝛimo ĩeſt indiuiduis.⁊ ꝑ poſteriꝰ generibo ſpeci
eba nõ em̃ homo ⁊ aĩal currit.niſi quia ſoꝛtes ⁊ plato currit
Pꝛopꝛiũ aũt pmo ↄuenit ſpel.vꝑ ſpẽm ↄuenit indiuiduis
Itẽgenꝰ dꝛña ſpẽs ⁊ ꝓpꝛiũ equaliter ꝑticipant᷑ omnibus
de quibo pdicant᷑.accũs vero nõ.ſʒ ſuſcipit intenſionẽ et re
miſſionẽ Item genus ſpecies dꝛña et ꝓpꝛiũ vniuoce pꝛe.
dicant. accidens qũt nõ p̃dicat᷑ vniuocè ſqͥ denominatiue
X riplex eſt pꝛe dicatio
Pꝛedicari añt vniuoce.ẽ pᷣdicari ſᷣm vnũ nomẽ ⁊ rõeʒ
ynã ſ m illud nomẽ ſumptã.vt hõ ſᷣm vnũ nomẽ pᷣdicat᷑ de
ſoꝛte ⁊ platone.vt ſoꝛtes ẽ hõ plato ẽ hõ Et rõ ſoꝛtis ⁊ pla
tonis ſᷣm illud nomen eſt vna.ſcʒ animal ratõnale moꝛtale
Ob hoc ens non eſt genus nec pᷣdicatur vniuoce.quia liczʒ
bͦm vnum nomen pᷣdicetur.nõ tñ ſᷣm vnam ratõem Ratio
em entis m ꝙ dicitur de ſubſtantia eſt ens per ſe. ßm aũt
dicitur de alijs nouem pᷣdicamentis eſt ens in alio.et ſic
pᷣdicat ſm diuerſas rõnes.⁊ ideo nõ vniuoce pᷣdicat᷑ ſ po⸗
tius eqͥuoce vł multipir Pꝛedicari aũt eqͥuoce.eſt pᷣdicari
vno nomine ⁊ rõnib diuerſis ſumptis ſ m illud nomen. vt
canis vno noie pᷣdicat᷑ de cane latrabili.ſidere celeſti piſ⸗
ce marino.nõ aũt ſᷣm illud nomen rõ ẽ eadẽ om̃ibo.ſ⸗ alia et

alia Denomintiua dicunt᷑ quecũq; abaliquo ſoio caſu ſunt
2

Tractatus tercius
dꝛña. et ſᷣm illud nomẽ habẽt appellationẽ. vt a grãmatica

grãmaticꝰ. a foꝛtitudine foꝛtꝭ Viñ grãmaticꝰ ⁊ foꝛtꝭ deno⸗
minatiue pᷣdicant᷑.⁊ ideo accũs ðꝛ denominatiue pᷣdicari

¶ Finit Tractatus Secũdus Sequitur Tercius

D cognoſcendũ pᷣdicamẽta q̃dã ſunt neceſſario
Plieteizon ſine quoꝝ cognitione nequaq; põt
haberi cognitõ pᷣdicamẽtoꝝ.Et ideo diſtingue
mus cũ Areſtotele multiplicẽ modũ pᷣdicandi
Pꝛimũ antepᷣdicamẽtũ in genereẽ diffinitio
¶ Eoꝝ qᷓpdicant᷑.q̃dãſunt vniuoca.q̃dã eqͥuoca.⁊ quedã
ſunt denoiatiua? Equiuoca dicunt᷑ quoꝝ ſolũ nomẽ ẽ cõ
mune. ⁊rõ ſubſtãtie ſᷣm illud nomẽ ẽ diuerſa.vt aĩmalſᷣcat
aial viuũ ⁊ aĩal pictũ.⁊ nomẽ eis ſolũ ẽ cõe.⁊ ſᷣm illð nomẽ
rõ ſubſtãcie ẽ diuerſa Dicimꝰ em̃ de leone picto in pariete.
ecce terribile aĩal Et de leone viuo idẽ dicimꝰ equoce Et
deſtatuis regũ dicimꝰ.iſti ſunt tales reges.⁊ de iſtis qͥ ad⸗
huc viuũt idẽ diciꝰ.iſti ſunt tales reges ſumẽdo ſ̊ nomẽre
es eͥuoce ¶ Vniuoca dicunt᷑.qᷓꝝ; nomẽ ẽ comũe.et ratio
oſtãtie ſᷣm illud nomẽ ẽ eadẽ.vt q̊ nomẽ aĩal ẽ cõe hõi ⁊ bo
ui. ⁊ ſilr rõ ſubſtãtie ſᷣm illud nomẽ ẽ eadẽ Dicimꝰ em̃.hõ ẽ
aĩal. bos ẽ aĩal.⁊ hõ ẽ ſubſtãtia aĩata ſenſibilis.⁊ bos ẽſub⸗
ſtãtia anĩata ſenſibilis.⁊ ſienomẽẽ cõe ⁊ rõ eoꝝẽ eadẽ ᷣm
illud nomẽ Nihil em̃ aliud ẽ hõ ſᷣm ꝙ aĩal ẽ qᷓ; ſuba anĩata
ſenſibik ſilłr bos ¶ Denoĩatiua dicunt᷑.qcũq; ab aliqͥ ſolo
caſu ſunt dꝛña.⁊ſ millud nomẽ hñt apellatõem.vta grã⸗
matica grãmaticꝰ.ab albedie alb Differũt ſolo caſu.i.ſola
cadẽtia qᷓ ẽa ꝑte rei Et ſᷣm illud nomẽ hũt appellatõeʒ Ho
mẽ em̃ denolatm̃ debʒ cõicare cũ noĩe abſtracto ĩ pncipio
⁊ differre ĩfine.vta grãmatica grãmaticꝰa foꝛtitudie foꝛtꝭ
N¶ Secũdũ antepᷣdicamẽtũ ingenere ẽ diuiſio
¶ Eoꝛũ que dicuntur.quedã dicunt᷑ cũ cõplexione vt hõ
currit.quedam ſine cõplexione.vt homo
„Octo ſunt mogieſſendiin
¶ Sʒ busq; alterũ mẽbꝛũ huiꝰ diuiſionis ſubdiuidatur

Pertri hiſpani
diſtinghen Pett eſſendi in.qͥ neceſſarij ſunt ad ea q
poſtea dicen᷑ ¶ Pꝛimꝰ modus eſſendi in eſt ſic ꝑs itegrał
ẽ in ſuo toto.vt digitus in manu ⁊ paries in domo ¶ Ge⸗
cũdꝰ modus eſſendi in eſt ſictotũ itegrale ẽ in ſuis ꝑtibus
ſił ſumptis.ſic domꝰ in pariete tecto ⁊ fundamẽto ¶ Ter
ciusmodus ẽ̃.ſicut ſpẽs in ſuo genere.vt hõ in aĩali ⁊ vnũ⸗
qðq; inferiꝰ in ſuo ſuperioꝛi ¶ Quartus modus eſt ſicut
genus in ſpẽ.vt aĩal in homie et qdᷣlibet ſuꝑius in ſuo infe
rioꝛi ¶ Quintus modus eſtſic̃ foꝛma ſubſtãtialis ẽ in ma⸗
teria.vt aĩa in coꝛꝑe.vel foꝛma accñtalis ſeu accñs in ſubie
cto.vt albedo ĩ pariete ¶ Sextꝰ modus ẽ̃.ſic aliqͥd eſt in
ſua cauſa efficiẽte.vt regnũ in regẽte ¶ Septimꝰ modꝰẽ.
ſiẽ aliqͥd ẽ in ſuo fine.vt virtꝰ in beatitudie ¶ Octauꝰ mo
dus ẽ.ſicↄtentũ in ↄtinẽte.vt vinũ in vaſe.locatũ in loco.
Hos aũt modos eſſendi in diſtinguit Areſtotiles quarto
phyſicoꝝ Boetiꝰ aũtaſſignat nouẽ.qꝛ ſubdiuidit quintũ.
Vnñnꝰ Inſunt ꝑs totũ.genꝰ et ſpẽs.caloꝛ igni.Rex in reg⸗
no.res in fine.locoq; locatũ. Eoꝝ queſunt.q̃dã dicunt
de ſubiecto.ĩſubiecto vero nullo ſunt.vt genera ⁊ ſpecies
ſubſtantie et dꝛñe earũ.que om̃ia dicunt᷑ ſubſtantie vniuer
ſales.extenſo hoc nomine ſuba.vt animal homo rationale
Dici de ſub iecto vt hic ſumit᷑ eſt dici de inferioꝛi.vt anĩal
ðꝛ de homie.⁊ hõ de ſoꝛte.⁊ coloꝛ de albedine Et eſſe inſſᷣ
iecto vt hic ſuĩt᷑.ẽ ſᷣm ꝙ accũs ẽ in ſbiecto Alia vᷣo neq; de
ſubiecto dicunt᷑.neq; in ſubiecto ſunt vt indiuiduaſpᷣſtãtie
Alia dicũt᷑ de ſubiecto ⁊ ſunt in ſubiecto.vt genera ⁊ ſpẽs
alioꝝ nouẽ pᷣdicamentoꝝ.qꝛ dicunt᷑ de inferioꝛib ⁊ ſunt in
ſbᷣiecto ſic accñs in ſubiecto.vt coloꝛ ðꝛ de albedine vt de
inferioꝛi.⁊ ẽ in coꝛꝑe vt in ſubiecto Alia vᷣo in ſbiecto ſunt
et deſbiiecto nullo dicunt᷑.vt hec ſcia ci aia vt accñs ĩ ſbie⸗
cto.⁊ nõ ðꝛ de aliqͥ iferioꝛi.⁊ iſte coloꝛ ẽ in ſubiecto vt ĩ coꝛ
poꝛe ⁊ nõ ↄꝛ de ſubiecto.om̃is em̃ coloꝛ in coꝛpoꝛe eſt
¶ Tertiũ antepᷣdicamentũ ĩ genere eſt regula
Quando alteꝝ de alteropᷣdicat᷑ vt de ſbᷣiecto.qcũq; de
eo qð pᷣdicat᷑ dicũt᷑ oĩa de ſbiecto dicunt᷑ vt ſoꝛtes eſt hõ ⁊
hõ alal. ſoꝛtes ẽ aial Diuerſoꝝ geneʒꝝ ⁊ nõ ſbalternati
poſitoꝝ diuerſe ſunt ſpẽs ⁊ deñe.vt aĩal⁊ ſcie q̃ ſunt diuer⸗

3

Tractatus tercius

ſa genera Differẽtie em̃ aĩalis ſunt rõnale ⁊ irrõnale Diui⸗
dit᷑ em̃ ꝑ has dꝛãs vt aĩaliũ alið rõnale.aliud irrõnale Dit
ferẽtie at ſcie ſunt.naturale moꝛale ⁊ſermotõnale Diuidit᷑
em̃ ſcia ꝑ has dꝛãs. vt ſciaꝝ alia natural alia moꝛalis.alia
ſermoci onalis ¶ Be pꝛedicamentis in gnali
¶ Eoꝝ q; jm nullã ↄplexi onẽ dicunt᷑.ſingulũ aut ſᷣcat ſbᷣ⸗
ſtatiã. aurentutats aut q̃litatẽ aut ad aliquid.aut agere aut
pati aut vbi.aut q̃ndo.aut ſitũ eſſe.aut habere Eſt aũt ſub
ſtãtia vt exemplariter dicamus.vt homo equ us.quãtitas.
vt bicubitũ tricubitũ.ad aliquid.vt duplũ triplũ.qualitas
vt albedo nigredo.vbi.vt in loco eſſe.quãdo.vt heri fuiſſe
cras foꝛe.ſitus.vt iacere ſedere.habitꝰ.vt calciatũ eſſear⸗
matũ eẽ.agere.vt vrere ſecare.pati.vt ſecari vri His ha⸗
bitis dicendũ eſt de vnoquoq; pᷣ dicamẽtoꝝ ĩ ſpecialiet pꝛi
mo de ſubſtantia cũſit pꝛioꝛ alijs pꝛedicamẽtis.
Vbſtãtia aũt diuidit᷑ ꝑ pꝛimã ⁊ ſecũdã ꝛima ſuba
eſt que ꝓpꝛie pꝛincipaliter ⁊ maxime ſubſtare dicit᷑

Vel pᷣma ſuba ẽq̃ neq; in ſubiectoẽ neq; de ſubiecto dici᷑

yt aliquis hõ aliqs equus Secũde ſube ſunt ſpẽes in quib⸗
ſunt pꝛime ſube et haꝝ ſpẽꝝ genera.vt hõ ⁊ aĩal Eſt em ali⸗
quis hõ in hoĩe qͥ ẽ ſpẽs.⁊ hò in animaliqð ẽ genus Et in⸗
diuidua dicunt᷑ pᷣme ſube.quia pꝛimo ſubſtant alijs Gene
ra vᷣo ⁊ ſpẽs dicunt᷑ ſecũde ſubſtantie qꝛ ſecundario ſubſtãt
Aliqs em̃ hõ dicit᷑ grãmaticus.ðꝛ currens.ðꝛ aial ⁊ ſuba
g̊hõ dicit᷑ grãmaticus currẽs anial ⁊ ſuba(¶ Itẽ ea q̃ dicũ
tur de ſubiecto oĩa pᷣdicant᷑ noĩe ⁊ ratõe vt hõ pᷣdicatur de
ſoꝛte ⁊ platone ¶ Eoꝝ vo q̃ ſunt in ſubiecto.i plurib qͥdẽ
neq;ʒ nomẽ neq; ratõ pᷣdicat᷑ de ſubiecto.vt hec albedo vłſᷣ
albũ In aliquibo aũt nomẽ nihil ꝓhibet pᷣdicari deſbᷣiecto
rõneʒ vo pᷣdicari de ſubiecto ẽ impoſſibile.vt albũ pᷣdicat᷑
de ſubiecto Ratio vᷣo albi nũq; de ſubiecto pᷣdicat᷑ ¶C Itẽ
ſecũdaꝝ ſubſtãtiaꝝ ſpẽs ẽ magis ſuba qᷓ; genꝰ.qꝛ ſpẽs eſt ꝓ
Pinanio⸗ pꝛimeſube q; genus.⁊ etiã qꝛ plurib⸗ ubſtat. qui⸗
uſcuq; em ſubſtat genus. eiſcẽ ſubſtat ſpẽs. et cũ hoc ſpẽs
ſubſtat ipi generi Gʒ ſpẽs ſpecialiſſime eq̃liter ſubſtãt ⁊ eq̃
liter ſunt ſubſtãtie.vthomo equus ⁊ ſimilia

etri hiſpani
4 Petri hiſpani
His viſis dicẽdũ ẽ de ↄmũitatibo ⁊ ꝓpꝛietatibsſubſtãtie
Pꝛima ẽ Cõmuneẽ om̃i ſuhe in ſubiecto nõ eſſe. qꝛ eſſe in
ſubiecto cõpetit ſoli accñti.̊ᷣ ptz de pᷣmis ſubſtãtijs ꝑ diffi

nitõem pme ſube De ſcdᷣis ptʒ inductõne⁊ ſ yllogiſmo In

ductõne ſic.hõ nõ ẽ i ſubiecto.equꝰ nõẽ in ſubiecto.⁊ ſic de
alijs. nulla ſcdᷣa ſuba ẽ in ſubiecto Syllogiſmo ſic. ni hil
eoꝝ q ſunt in ſubiecto pꝛedicat᷑nomĩe⁊ rõne de ſubiecto. g
nulla ſcðᷣa ſuba ẽ ĩ ſubiecto Hoc aũt nõ ẽ ꝓpꝛiũ ſube ſz etiã
dꝛñe cõpetit.⁊ ſ̊ intelligit᷑ de differẽtijs ſube Nec emẽ in⸗
ſtãtia de ꝑtibo ſube q̃ ſunt in toto.⁊ iõ yvident᷑ eſſe in ſubie⸗
cco.qꝛ aliꝰ ẽ modꝰ eſſendiin.vt accũs ẽ in ſubiecto.⁊aliꝰẽ
ſicut ps ẽ in ſuo toto.vtpus patuit¶ Scõdða ẽ.omib ſcðᷣis
ubſtãtijs ⁊ eaꝝ differentijs ↄuenit vniuoce pᷣdicari de pꝛi⸗
mis Hec em̃ oĩa pᷣdicant᷑ de pmis ſbᷣſtãtijs noĩe ⁊ rõe.q̃re
vniuoce pᷣdicant᷑ ¶ Tercia ẽ.oĩs pᷣma ſuba ſcat ̊ aliqd.

id ẽ indiuiduũ ⁊ vnũ numero.ſʒ ſcdᷣa ſuba videt᷑ care hoc

Aliqͥq ſub appellationis figura. eo ꝙ eſt in pꝛima ſuba et eſt

de eſſentia eius.non aũt ſ cat hoc aliqͥd.ſ potius quale qͥd
ſiue cõe. Non em̃ illud qð ſcat᷑ꝑ ſcõam ſubam ẽ vnũ nume
ro.ſicut illud qð ſᷣcat᷑t pꝛimã ſubſtantiã ¶ Quarta ꝓpꝛi⸗
etas ẽ.mubſtantie nihil eſt ↄtrariũ.fᷣ hoc no eſt ꝓpꝛiũ ſube.
qꝛ nõ ↄueit ſoli ſubſtãtie.ſᷣ etꝭ⸗ ꝗntitati ⁊ qbuſda alis Quĩ
ta ꝓpꝛietas ẽ.ſubſtãtia nõ ſuſcipit magꝭ neq; minꝰ Nõ em̃
dico ꝙ vna ſuba nõ ma gis ſubſtet qᷓ; alia.ſed dico ꝙ vna⸗
q̃q; ſubſtãtia ſm eſſe ſuũ nõ intendit᷑ neq; remittit᷑. vt albũ
qñq; eſt magis albũ qũq; ẽ minus albũ.ſoꝛtes vero non eſt
magis homo vno tꝑe qᷓ; alio tꝑe.necma gis homo q; plato
¶ Sexta. ꝓpꝛie ꝓpꝛiũ ẽ ſube cum ſit vna et eadẽ numero
ſm ſui mutatõem eſſe ſuſceptibilẽ ↄtrarioꝝ. vt idẽ hõ aliqñ
eſt calidus.aliqũ eſt frigid us.aliqũ ẽ pꝛauus. aliqñ ſtudio⸗
ſus Neq; eſt inſtãtia de oꝛõe.qꝛ licet hec eadẽ oꝛatio.ſoꝛtes
ſedet.aliqñ eſt va aliqũ eſt falſa.iñ hoc nõ ẽᷣm ſui mutatõez
lEbm mutatõem rei.vt qꝛ ſoꝛtes currit vkſedet Et iõ nota
Veꝝ ⁊ falſũſtj ĩ reba vt ĩ ſhiecto ⁊ ſtꝭ ĩ oꝛõe yt ĩſigno vnde
equocat᷑ modꝰ eẽndi in cũ ðꝛ veꝝ ⁊ falſũ eẽ ĩ rebꝰ in oꝛõe

Tractatus tercius

Silr eqͥuocat᷑ ſuſceptibile cũ ðꝛ.res ẽ ſuſceptibilis veri et
falſi.⁊ oꝛatio ẽ ſuſceptibilis veri et falſi Sic eqͥuocat᷑ ſuſce
p tibile cũ ðꝛ.vrina ẽ ſuſceptibilis ſanitatꝭ ⁊ animal ẽ ſuſce
ptibile ſanitatꝭ. Urina em̃ ſuſcipit ſanitatẽ quia ſᷣcat eam.
animal vero qꝛ eſt ſubiectũ eius Et ita hoc ꝓpꝛiũ nõ ↄue⸗
nit oꝛõni ſʒ ſoli ſube ¶ Be quãtitate
AUVaantitatis aliud cõtinuũ aliud diſcretũ Quanti⸗
tas cotinua eſt. cuius partes copulantur ad eũdem
terminũ cõmunem.vt partes linee copulãtur ad punctum
Eſt aũt diſcreta quãtitas vt numerus et oꝛatio. vnde
due ſunt ſpecies eius.nõ em̃ in numero eſt aliq terminus
cõmunis ad quẽ ꝑtes numeri copulent᷑.vt in decem.qnq; ⁊
qͥnq;. aut tria ⁊ ſeptem ad nullũ terminũ copulant᷑.ſʒ ſemꝑ
diſcreta ſunt et ſeꝑata Eſt aũt numerus multitudo ex vni
tatibꝛ aggregata Similit in oꝛõe ſillabe nõ copulãtur ad
aliquẽ terminũ cõem ſʒ vnaqueq; ſeꝑata ẽ ab alia Quãti
tatꝭ aũt cõtinue.alia linea alia ſuꝑficies.alia coꝛpus alia lo
cus.alia tẽpus.vñ qͥnq; ſunt ſpecies eius.Qaũt linea ſit
qᷓntitas ↄtinua ptʒ.qꝛ ꝑtes eiꝰ copulant᷑ ad tminũ cõeʒ ſcʒ
ad pũctũ.⁊ ꝑtes ſupꝑficiei ad lineã.ꝑtes coꝛꝑis ad ſuꝑficieʒ
Partes vᷣo tꝑis ad nũc vt pᷣteritũ ⁊ futuꝝ ad pñs Partes
at loci adeũꝗẽ tminũ copłant᷑ ag quẽpꝑtes coꝛꝑis coplant᷑.
SSSPꝛopꝛietates quãtitatis ſunttres
His viſis dicendum eſt de cõmunitatibus quantitatis
Pꝛima cõmunitas eſt.quantitati nihil eſt cõtrarium.vt bi
cubito tricubito vel ſuperficieĩ nihiũ eſt cõtrarium.quia cõ
trarietas pꝛimo ineſt qualitatib.nõ omniboſʒ quibuſdam
ſ quãtitas nõ ẽ qualitas.quare ſequit᷑ ꝙ cõtrarietas nõ eſt
in quãtitate Item qntitas nõ ſuſcipit magꝭ neq; minus
Nõ em̃ vna linea ẽ magis linea q; alia.nec etiã numerꝰ ter
nariꝰ eſt magis numerꝰ qᷓ; binarius.⁊ ſic de alijs .
Pꝛopꝛiũ ẽ qᷓntitati ſᷣm eã eq̃le vł ineq̃le dici vt vnꝰ nũe⸗
rus ẽ eq̃lis vł ineq̃lis alteri nũero.⁊ vnũ coꝛpꝰ ẽ eq̃le vl ine
q̃le alteri coꝛpoꝛi.⁊ vna linea ẽ eq̃lis vł ineq̃lis alteri linee.
D aliqᷣd vero talia dicunt᷑ qcunq; hocipᷣm qð ſunt
alloruin dicuntur vel quomoõlibet aliter ad aliud vt

Pae 6 Pbn

Petri hiſpani

duplũ dimidij duplũ et dimidiũ dupli dimidiũ.pater filij

pater.filius patris filiꝰ.vel ſub habitudine alterius caſus
vt maius maioꝛe maiꝰ.minus minoꝛe minꝰ.ſiłis ſiłi ſilis.
vicinꝰ vicio vicinꝰ ¶ Relatiuoꝝ tres ſunt ſpẽs q̃da dicũt᷑
ſm eqͥpãtiã.vt ſunt qᷓ cũq; eodẽ mõ dicunt᷑.vt ſilis ſilłiſilis
equalis equali equalis Alia ſᷣm ſupꝛap oſitõem.ſicut dñs
ſeruo ſupꝛaponit᷑ Alia vero ſᷣm ſuppoſitõem.vt ſeruus do
mino ſupponit᷑.⁊ filius patri.⁊ dimidiũ duplo ⁊ꝛc
¶ Bue ſüt cõitates ⁊ q̃tuoꝛ ꝓpꝛietates relatiuoꝝ

¶ Pꝛima ẽ ꝙ ↄtrarietas ẽ in relatõne.vt virtus ẽↄtraria

vicio cũ vtrũq; eoꝝẽ ad aliqͥd.̊ aũt nõ ↄuenit om̃i relatõi
duplo em̃ nibil ẽ ↄtrariũ neqʒ triplo ¶ Scða.relatiua ſu⸗
ſcipiũt magis ⁊ minus.vt ſilłe ðꝛ magis ⁊ minꝰ ſile.et eq̃le
ſit Sʒ pᷣ nõ ↄuenit om̃ibo relatiuis duplũ em̃ nõ ðꝛ magꝭ
et minꝰ duplũ neq; triplũ magis triplũ.neq; pater magis
vel minꝰ pater ¶ Pꝛima ꝓpꝛietas ẽ.relatiua dicunt᷑ ad cõ⸗

uertẽtiã. vt pater filij pater.filiꝰ patris filiꝰ ¶ Scða ꝓpꝛi

etas ẽ. relatiua ſuntſił natura.ſimul em̃ ſunt duplũ ⁊ dimi⸗
diũ.pater ⁊ filius ¶ Tercia ꝓpꝛietas eſt.relatiua poſitaſe
ponũt ⁊ ꝑempta ſe perimũt.vt ſi duplũ eſt dimidiũ ẽſi pa⸗
ter eſt filiꝰ eſt. ſi pater nõ ẽfilius nõ ẽ ¶. Itẽ alia diffinitio
relatiuoꝛũ ẽ hec Ad aliquid ſunt quibo hocipᷣm eſſe cad ali
ud quodãmodo ſe habere Et hec ẽ diffinitio ꝓpꝛia relati⸗
uoꝝ ¶ Quarta ꝓpꝛietas relatiuoꝝ ẽ.ꝙ ꝓpꝛiũ ẽ relatiuo

ſi qͥs definite nouerit vnũ relatiuoꝝ definite noſcet ⁊ reli

quũ.vt ſi qͥs definite nouerit qͥd ſit duplũ.definite noſcet

id cuiꝰ ẽ duplũ NHeceſſe ẽ em̃ in vtroꝛũq; rõnibo vtriſq; vti
.—. e qualitate .
Valitas ẽ ſm quã quales ẽ dicimur.vtfm albedieʒ
dicimur albi ⁊ ᷣm coloꝛẽ coloꝛati ⁊ ſm iuſticiã iuſti
¶ Qualitatis quatuor ſunt ſpecies
¶ Pꝛima ſpẽs qlitatꝭ ẽ habitꝰ ⁊ diſpõ Differt aut babitꝰ
a diſpõe.qꝛ habitꝰ ꝑmanẽtioꝛ ẽ ⁊ diuturnioꝛ vt ſũt vᷣtutes
et ſcie Sciẽtia em̃ difficillime ẽ mobilis a ſubiecto.niſifoꝛ
te grandis ꝑmutatio fiat. vel ab egritudine vel ab aliquo

bmõi circa ſciẽtem Silrẽ de vᷣtute. Juſticia em̃ ⁊ caſtitas

Tractatus tercius

nõ facile ꝑ mutãt᷑ Diſpões vo dicunt᷑ q̃ defacili ꝑmutãt᷑ vt
caioꝛ.frigiditas.egritudo.ſanitas.vñ habitꝰ dici pñt diſ⸗
poſitões ⁊ nõ ecõuerſo Nã illi qͥ hñt habitũ qdãmõ ſũt diſ
poſitiꝗd meliꝰ vł adpeiꝰ ad ea q̃ hñt.ſʒ diſpões nõ ſũt ha
bitus Vñ habitꝰ ſic pᷣt diffiniri Habitꝰ ẽ q̃litas difficile
mobilisa ſubiecto Diſpoſitio vo eſt q̃litas de facili mobit
Sca ſpẽs q̃litatis eſt naturalis potentia vel ipotentia
aliqͥd faciendi vel paciendi.vtſanatiuꝰ dicit᷑qͥ hʒ naturalẽ
potentiã vt nihil ab aliqͥbo accidentibo egritudinẽ inferen
tibo patiat᷑ Et egrotatiuꝰ dicit᷑ qͥ hʒ naturalẽ ipotentiã ali
quid patiendi Durũ aũt dicit᷑ quod hʒ naturalẽ potentiã
reſiſtendi ſectioni Et molle quod hʒ naturlẽ ipotentiã.qꝛ
cito ſecat᷑ Curſoꝛes aũt ⁊ pugillatoꝛes dicũt᷑ ſił de iſta ſpẽ
nõ qꝛ exerceãt actus ſuos ſʒ qꝛ hñt naturalẽ potentiã hos
actus faciendi. Tercia ſpecies q̃litatꝭ ẽ paſſio ⁊ paſſibił
qlitas vt ille q̃litates q̃ efficiũt in ſenſib paſſiones.vt ĩ gu
ſtu dulcedo amaritudo ⁊ ſiłia.Et etiã ille qlitates ſunt in
hac ſpecie q̃ab aliqͥbo paſſionibo generant᷑ vel facile yl ditf
ficile mobilibꝛ ⁊ ꝑ manentibs Siue em̃ nigredo ab aliq̃paſ
ſiõe naturali gũret᷑ ſiue ab egritudie.ſiue ab eſtu q̃titas paſ
ſibilis dicit᷑¶ Quarta vᷣo ſpẽs qlitatꝭ eſt foꝛma ⁊ circa hoc
aliqd ↄſtãs figura. vt diſpõ cuiuſcũq; coꝛꝑis.ſicut triãgu⸗
latio.quadrangulꝗtio.rotũditas.curuitas.rectitudo
BSiffinitio qualium
Valia vo dicũt᷑ q̃ ̃ᷣm hec denoĩatĩe dicunt᷑ vł qmõlibet
alit᷑ ab his.vt a gramatica grãmaticꝰ.a iuſticia iuſtꝰ Ael
5 vicunt᷑ ab aliq̃ q̃litate nõ denoĩatie.eo ꝙ nomẽ nõ eſt ĩpo
itũ ipiq̃litati.vt curſoꝛ ⁊ pugillatoꝛ Et nota ꝙ curſoꝛ ⁊
pugillatoꝛ capiunt᷑ dupł Vno mõ dicunt᷑ ab arte currẽdi
et pugillãdi.⁊ ſic ſunt ĩpma ſpecie q̃litatꝭ.qꝛ iſte artes ſunt
habitꝰ Alio mõ dicit᷑ curſoꝛ nõ ꝙ habeat artẽ currẽdi ſʒ qꝛ
hʒ naturaleʒ potentiã ad actũ currendi Et pugillator ðꝛñ
ꝙ hʒ artẽ pugillãdi ſʒ ꝗꝛ hʒ naturalẽ potetiã ad actũ pugil
ladi Et iſto mõ dicũt᷑ q̃lia ab iſtꝭ naturalibo potẽtijs.ſʒ nõ
denoiĩatĩe.eo ꝙ noĩa nõ ſunt ipoſita iſtis naturalibo poten
tisa qb dicunt᷑q̃lia.⁊ ſic curſoꝛ ⁊ pugillatoꝛ ſũtiſcða ſpẽ

* „ . 4
Petri hiſpani.
qlitatꝭ Alia ãtoicunt᷑ q̃lia nõ deno ĩatĩe nõ qm̃nomẽ nõẽ
ipoſitũ q̃litati ſʒ qm̃ q̃le nõ ꝑticipat illud nomẽ.vt ſtudioſꝰ
a vᷣtute· ⁊ ſic ſunt tres modiſumendi quale a qualitaate
¶ Bue ſunt cõitates qualitatis et vna ꝓpꝛietas
¶ Rꝛima cõitas ẽ contrarietas ineſt qualitati: vt albe⸗
do cõtrariat᷑ nigredini.iuſticia iniuſticie.hocaũt nõ ẽ pꝛo⸗
pꝛiũ qualitati.figura em̃ nõ hʒ ↄtrariũ.neq; medij coloꝛes
vt rubedo blauedo ¶ Etſciendũ.ſi vnũ cõtrarioꝝ fuerit
quale reliquũ erit quale.vt iuſticia ẽ qualitas.ergo ĩiuſticia
iuſtũ ẽ qᷓte ̊ iniuſtũ ¶ Scða.qᷓlitas ſuſcipit magis et minꝰ
dicit᷑ em iuſtꝰ magis vel minꝰ iuſtꝰ.ſic ⁊ grãmaticꝰ.ſʒ h̊ nõ
eſt ꝓpꝛiũ qlita ti.nã q̃dratũ nõ ſuſcipit magis neq; minus
neq; circulꝰ neq; q̃drangulatio neq; circulatio ¶ Tercia.
pꝛiũ ẽ q̃litati ſᷣm eam ſimile vel diſſiłe dici.vt albus albo
imilis dici ᷑.et iuſtus iuſto.ſʒ albus nigro diſſilis dicit᷑
Etio ẽ ſᷣm quã in id quod ſbᷣijcit᷑ agere dicimur.vt ſe⸗
cãs aliqͥ d dicit᷑ agere ĩ eo quod ſecat.vñ ſectio ẽ actio
et ſᷣm ſectõnẽ agit ſecãs in eo quod ſecat ⁊ ꝑcuſſio eſt actio.
¶ Pꝛopriũ ẽ actionis ex ſe inferre paſſionẽ. Recipiũt aũt
agere ⁊ pati ↄtrarietatẽ.calefacere em̃ eſt cõtrariũ ei quod ẽ
frigidũ facere.⁊ delectari eſt ↄtrariũ ei quod triſtari Re⸗
cipiũt agere ⁊ pati magis ⁊ minus Ealefacere em̃ magꝭ et
minꝰdicit᷑⁊ calefieri magꝭ ⁊minꝰ.⁊ ſiłr delectari⁊ triſtari
Aſſio ẽ effectꝰillatõq; actõis.vt calefieri ifert᷑ ex cale⸗
facere Pꝛopꝛiũ ãt paſſiõis ẽ pᷣmo ĩferri ex actõe Item
paſſio nõ e agẽte ſʒ patiẽte De reliqͥ ãt ꝑ pᷣꝰ dicta ſufficiat
Auẽe ſequũtur nõ ſunt de tertu petri hiſpani
Vando ẽ iod ex adiacẽtia tꝑis in re temꝑali derelĩ⸗
qnit᷑. vt hodie eſſe cras foꝛe Duplex ẽ qñ.ſcʒ ſimplex ⁊ com
poſitũ.ſic duplexẽ tpᷣs Tres ſũt ꝓpꝛietates qñ CPꝛima eſt
qñ nõ ſuſcipit magis neq; minꝰ Secũda.qũ nihil eſtotra⸗
riũ Cercia.qũñ ẽ in om̃i illo quod incipit eſſe in temꝑe
Biẽ circũſcriptõ coꝛꝑis locati a loci circũſcriptõe ꝓ
cedẽs.vti eccleſia eſſe vel in foꝛo eſſe Et diuidit᷑ qddã
ẽ vbiſimplex ⁊ ẽ illud qdð a ſimplici loco ꝓcedit vt ẽ locꝰ pũ
ctoꝝ Et q̃ddã ẽ vbi ↄpoſitũ ⁊ ẽ qd aloco ↄpoſito ꝓcedit

—

Tractatus tercius
Pꝛopꝛietates vbi ſunt due.vna eſt ꝙ vbi nihil eſt cõtrariũ
Bcða eſt ꝙ vbi nõ ſuſcipit magis neq; minus hoc ẽ ꝙ vbi
nõ ſuſcipit intenſionẽ et remiſſionem
OI itio ẽ qͥdã ꝑtiũ ſitꝰ ⁊ gñatõis oꝛdinatõ vt ſeſſio.
ſtatio Lres ſunt ꝓpetates poſitõis Pꝛia ẽ q poſitõ
nõ hʒ Zriũ Scða.ꝙ poſitio nõ ſuſcipit magꝭ neq; minus
Tercia. ppꝛie ꝓpꝛiũ ẽ poſitõni ſubſtãtie ꝓxime aſſiſtere
Abitꝰ coꝛpoꝝ ⁊ eoꝝ ꝗᷓ circa coꝛpꝰ ſũt adiacẽtia vt
tiũicatũ eẽ. loꝛicatũ ee Tres ſunt ꝓpꝛietates habitꝰ
Pꝛima ẽ.q habitꝰ ſuſcipit mag⁊ minꝰ.vt eques ẽ armatt
oꝛ pedite Scða.habitꝰ nõ hʒ Zriũ Tercia c. habitꝰ ſpẽ
ĩplibo ſcʒ ĩ pnte ⁊ habito ¶ Be qnq; poſtpᷣdicamẽtis
Icitur aũt alteꝝ alteri opponiq̃dꝛupłr Oppoſitoꝛũ
em̃ qᷓdam ſunt relatiue oppoſita vt domin et ſeruꝰ

pater ⁊ filiꝰ. duplũ ⁊ dimidiũ Quedã ſunt cõtrarie
oppoſita. vt albũ ⁊ nigꝛũ. Quedã puatiue oppoſita. vt pᷣua⸗
tio ⁊ habitꝰ. viſus cecitas.auditꝰ ⁊ ſurditas Quedã con
tradictoꝛie oppoſita. yt affirmatõ ⁊ negatõ ſedet ⁊ ñ ſedet
BRelatiue oppoſita dicunt᷑.quecũq; ea ipſa que ſunt oppoſi
toꝝ dicunt᷑ vel quõlibet aliter ad ea. vt duplũ ⁊ dimidium
olkeiplinatu T diſciplina ¶ Contraria ſunt qᷓ ſub eodẽ ge⸗
nere poſita ſunt.et maximea ſe inuicẽ diſtant.⁊ eidẽ ſuſcep
tibili viciſſim inſunt a qᷓ mutuo ſe expellũt. niſi alterũ inſit
a natura. vt albedo in cigno ⁊ nigredo ĩcoꝛuo Caliditas
aũt nõ ẽ in igne vt accñs in ſubiecto.immo vt ſbſtãtiale in
eo cuiꝰẽ ſubſtãtiale.ſicut ſunt quedãq cadũti definitione
alicuiꝰ.nõ ſ m pᷣdicationẽ.ſʒ mag vt pncipiũ alicuiꝰ.ſicut
unct in definitione linee. ⁊ vnitas in definitõne numeri
Et iſte modꝰ eſſendi in ↄtinet᷑ ſub quarto modo ſm quem
vnaqueq; ꝑs definitõis ẽ in ſuo definito ſic ignis nõ ẽſõ⸗
lectũ caliditat.ſʒ materia ignis ẽſbiectũ eiꝰ.hec em̃ ſuſce⸗
ptibiłẽ caliditatꝭ A frigiditatꝭ Añ caliditas ẽĩmateria ig
nis vt in ſubiecto.ſʒ in igne vt ſubſtãtiale in eo cuius ẽ ſub
ſtãtiale.qꝛ cadit in definitõne eiꝰ Ignis em̃ ẽ coꝛpꝰ ſubti⸗
liſſimũ ⁊ calidiſſimũ agens ſuꝑaerẽ ſᷣm to tã ſuã virtutem.

¶ Pꝛiuatiue oppoſita ſunt.ꝗᷓ hñt fieri circa idẽ ſubiectũ oꝛ

7 „ *
NPetri hiſpani.
dine irregreſſibili et tempoꝛe determinato a natura Oꝛ⸗
dine irregreſſibili dico.quia ab habitu in puatõnem deue
nire poſſibile eſt ſʒ nõ econuerſo Impoſſibile em̃ẽ a pꝛiua⸗
tione fieri regreſſum in habitũ.vt viſus ⁊ cecitas hñt fieri
circa oculũ A viſu ↄtingit deuenire ĩ cecitatẽ ſʒ nõ econtra
ſim naturã ¶ Contradictio eſt cuius ſᷣm ſe nõ eſt dare me⸗
dium. vt eſſe 6 non ſe mrer que n5 eſt meum.
uin lunt modi pꝛioꝛis
Rius Saenipi Pꝛimo ⁊ ꝓpꝛie aliqͥd dicit
eſſe pꝛius altero ſᷣm tẽpus At hõ habẽs ãnos qua⸗
dꝛaginta.ẽ pꝛioꝛ hõie habente annos triginta ¶ Secũdo
modo dicitaliquid pꝛiꝰ natura a quo nõ ↄuertit᷑ ſubſiſtẽdi
ↄſequẽtia.vt vnũ eſt pꝛiꝰ duobo.duob em̃ exiſtentib mox
ↄſequens eſt vnũ eſſe.vt ſi duo ſunt vnum eſt.⁊ nõ econtra
¶ Tercio modo dicit᷑ pꝛiꝰſᷣm oꝛdinẽ quendã. At in diſci
plinis pᷣncipia pꝛioꝛa ſunt concluſionibo ⁊ in grãmaticalr̃e
ſunt poꝛes ſyllabis.⁊ in oꝛatõe ꝓhemium eſt pꝛiꝰ narratõe
¶ Quarto mõ dicit᷑ pus.quod ẽpᷣus ⁊ honoꝛabiliꝰ.Con
ſueuerũt em̃ płlimi holes honoꝛabilioꝛes ⁊ magis dilectos
apud ſe dicere poꝛes Quinto dicit᷑ pus.ſcʒ eoꝝ q̃ ↄuertũt᷑
fᷣm eẽndi ↄnam.⁊ alteꝑ ẽquodãmõ cã alteriꝰ.⁊ illud digne
naturalłr pus dicit᷑.vt hec res.hoĩem curreꝛe.ↄuertitur cũ
hac oꝛõe hõ currit Et ſi hoĩem currere ſit veꝝ.hec eſt vera
hõ currit ⁊ ecõtra. Res aũt ẽ cã oꝛõis vere de ſe facte ⁊ nõ
ecõtra.Abeo em̃ ꝙ res ẽ velnõ ẽ oꝛõ dicit᷑ vera vel falſa.g
hec res hoĩeʒ currere.poꝛ ẽ hac oꝛõe.hõ currit Iſti mõiↄti
nent᷑ his vᷣſibo Tempoꝛe.natura.pus oꝛdine dic ⁊ honoꝛe
Cauſam cauſato dicimꝰ eſſe bus. Nõ ſunt detextu
¶ Tres ſunt modiipſius ſimul
Imul dicit᷑ tribꝛ mõis aig ns dicund ſi iy gnatio
⁊iin eodẽ tge.⁊ neutrũ eoꝝ ẽ pus neq; poſteriꝰ.⁊ hec di
cunt᷑ ſił tꝑe.vt duo gemelli nati in eodẽ tꝑe.ſilłr ſubiectũ et
ſua ꝓpꝛia paſſio Regi ſq; ouertüta nei
trũ ẽ cã alteriꝰ.ſiẽ q̃libet relatiua..vt duplũ ⁊ dimidiũ.pat᷑
et filiꝰ.⁊cijs Texcio mõ dicunt᷑ ſilq ẽliter ↄdiuidũt aliq̃d
genꝰ. vt hõ leo ⁊c q ↄdiuidũt h̊ genꝰ aial Et etiã dꝛne di⸗
c

Tractatus tercius
nidentes aliquod genus dicunt᷑ ſimul.vt rationale et irra
tionale. Iſti duo vltimi modi dicuntur ſimul natura. Pꝛi
mus autem dicitur ſimul tempoꝛe. VUñꝰ
Tempoꝛe d ico ſimul quoꝛum generatio nunc eſt
Que conuertuntur dicimus eſſe ſimul
Suntq; ſimul Hecleg genne vnũ condiuidentes
Emotu

t
Otus ſex ſunt ſpẽs.ſcʒ generatio. coꝛruptio.aug⸗
mentatio.diminutio.alteratio.⁊ ſᷣm locũ mutatio.

ratio eſt ꝓgreſſio a non eſſe ad eſſe. 4geruptio eſt ꝓgreſſio

ab eſſe ad non eſſe. tio eſt pexiſtentis quãtitatꝭ
maioꝛamentũ. O eſt pᷣexiſtentis quãtitatis mino
ramentũ.Alteratio eſt mutatio a ↄtraria q̃litate in ↄtrariã

qualitatẽ vel in mediã.vt cum aliqͥd mutatur ab albedine
in nigredinẽ vel in medios coloꝛes ¶ Motus aũtſ̃m lo
cum ſex ſunt ſpẽs ſeu drñe ſcʒ añ.retro.ſurſum.deoꝛſum.
dextroꝛſũ.⁊ ſiniſtroꝛſũ. Ad omnes em̃ has ꝑtes fit motus
Abere dicitur multis modis ¶ Pꝛimo dicitur ali
quis habere aliquã quatitatẽ.vt diſciplinã vel vir
tutem. Scðo modo dicitur aliquis habere quantitatem
et magnitudinẽ.vt bicubitũ tricubitũ ¶ Tercio mõ dici
tur habere ea que circa coꝛpus ſunt adiacẽtia.vt veſtimẽ ⸗
tum et tunicam. Ct habitus iſto modo eſt vnũ de decem
pᷣdicamentis.Et definit᷑ ſic. Habitus eſt coꝛpoꝝ et eoꝛũ
qᷓ circa coꝛpus ſunt adiacentia. vt eſt armatio.caligatio.
Quarto mõ dicit᷑ habere oꝛnatum.vel habere anulũ
in digito.¶ Quinto mõ dicit᷑ habere membrũ. vt manũ
vel pedem ¶ Sexto modo dicitur habere.ſicut cõtinẽs
ↄtentũ.vt lagena vinũ ⁊ modius grana tritici¶ Septi⸗
mo modo dicitur habere poſſeſſionẽ.vt domũ vel agrum
Octauo mõ dicitur habere vxoꝛẽ.Et de hoc modo di
cit. Areſtoteles ꝙ iſte modus eſt alieniſſimus ꝓpter hoc
nam qui habet vxoꝛẽ habetur ab ea.vinculũ em̃ matrimo
nij indiſſolubiliter ligat vtrũqʒ. Et dicit ꝙ foꝛte alij mo⸗
di apparebunt in eo qð eſt habere.ſed qui ↄſueuerunt di⸗
ci pene omnes enumeratiſunt. Vnꝰ

DPetri hiſpani
Affectũ quãtũ veſtitũ dic velut aurũ. Hembꝛũ ↄtẽtũ poſ
ſeſſum vir muliere? Metranõ ſunt detextu
Finit Tercius tractatus Sequit᷑ Quartus
Ropõ ẽ oꝛõ affirmatia vł negatiua alchiꝰ de aliq́;
vel alicꝰ ab ali. Terminꝰẽ in quẽ reſoluit᷑ ꝓpõ
¶ yVt in ſubiectũ ⁊ pᷣdicatũ.Dici de om̃i ẽ qñ nihil ẽ
ſumere ſub ſpiecto de q nõ dicat᷑ pᷣdicatũ.vt oĩs h currit.
hic curſus ðꝛ de om̃i hoĩe.⁊ nihilẽ ſumere ſub hoĩe de quo
nõ dicat᷑ curſus. Dici de nullo ẽ. qñ nihil ẽ ſumere ſub ſbie⸗
cto aqᷓ nõ remoueat᷑ pdicatũ.vt nꝰ hõ currit.h̊ curſꝰ remo
uet᷑ ab oĩ hoĩe.⁊ nihilẽſũere ſub hoĩea q̃ ñ remoueat᷑ curſꝰ
¶ Diffinitio ſyllogiſmi ⁊ de pᷣcipuis ꝑtibo materialibo eiꝰ
Byllogiſmus ẽ oꝛõ in q̃ buſdã politꝭ ⁊ↄceſſis neceſſe ẽ
alið accidere en qᷓ poſita ſũt ⁊ ↄceſſa.vtõe aĩal ẽ ſuba.oĩs
hõ ẽaial ̊ oĩs hõ ẽſuba.Hoc totũ ẽ oꝛõ i q̃ qbuſdã poſitꝭ
ſcʒ duab p̃miſſis neceſſe ẽ aliud accidereſcʒoↄcluſiõm Ois
aüt ſyllogiſinꝰ ↄſtat ex trib termis ⁊ duab⸗ ꝓõibus.quaꝝ
pma vocat᷑ maioꝛ.ſcdᷣa minoꝛ Ex trib aũt tminis no pñt
fieri due ꝓPpões. niſi alter illoꝝ termioꝝ ſumat᷑ bis.⁊ tũc il
le termin bis ſumptꝰ.aut ſubicit in vna ⁊ pdicat᷑ iu alia. ⁊
ſic ẽ pᷣma figura.autpᷣdicat᷑ in vtraq;.⁊ ſicẽ ſecũda figura.
Aut ſubijcit᷑ in vtraq;.⁊ ſicẽ tercia figura. Hox aũt termi
noꝛũ.vnus vocatur mediũ.alius matoꝛ extremitas.terciꝰ
vero minoꝛ extremitas Mediũ eſt terminus bis ſumptꝰ
ante concluſionem. Maioꝛ extremitas eſt terminus ſum⸗
ptus in maioꝛi ꝓpõne cum medio. Minoꝛ extremitas eſt
terminus ſumptus in minoꝛi ꝓpõne cum medio.
Depnapiis ſiue ꝑtibus foꝛmalibus ſyllogiſmi
¶ Ad ſyllogiſmũ aũt exigit᷑ modꝰ ꝛfigura Figura oꝛdi⸗
natõ triũ termioꝝ ſᷣm debitã ſubiectõem ⁊p̃dicatõeʒ. Hec
aũt oꝛdinatio fit tribus mõis.vt dictũ ẽ.⁊ ſm hoc tres ſũt
figure ¶ Oꝛima figura ẽ q mediũ ſubijcit᷑ in vna ꝓpõne
et pᷣdicat᷑ in alia.vt omeaĩal eſt ſuba.oĩs hõ ẽ aĩal 8 ois hõ
eſt ſuba Seda figura eſt qũ mediũ pᷣdicat᷑ in vtr B. vt
om̃is hõ eſt alal.nullus lapis ẽaial ergo nullus lapis eſt hõ
¶ Tercia figura eſt.quando medium ſubijcitur in vtraq;
. c 2

Tractatus quartus
vt ofis hõ ẽ animal. omis hõ ẽſubſtãtia. ergo qᷓdã ſubſtãtia
eſt animal Mogus eſt oꝛdinatio duaꝝ ꝓpõnũ in debita
q́litate etqntitate Debita q̃litas ẽ ſi vna ſit negatia.reliq erit
affirmatia. Debita qᷓntitas ẽ ſivna ſit ꝑticulari. reliq erit vlis
Vñꝰ. Oꝛima pꝛius ſubijcit mediũ poſtpꝛedicat ipᷣim
Altera bis dicit.tercia bis ſubicit.
¶ Quinq; ſunt regule generales
Srünn regula eſt.ex puris particularibo indefinitis et
ſingularib nihil ſequitur.vũ opoꝛtet alterã pᷣmiſſaꝝ eẽ vłeʒ
Secũda regula eſt.ex puris negatiuis nihil ſequit᷑.vñ
opoꝛtet alterã pᷣmiſſaꝝ eſſe affirmatiuã. Tercia regula ẽ
ſi aliq̃ pᷣmiſſaꝝ fuerit ꝑticularis ↄcluſio erit ꝑticularis ⁊ nõ
econtra Quarta regula eſt.ſi aliq̃ pᷣmiſſaꝝ fuerit negati⸗
ua. etiã concluſio erit negatiua. Quinta regula ?. mediũ
nũqᷓ; debet põi in ↄcluſione. Deqᷣb tales dant᷑ verſus
Partibus expuris nil ſequitur ſiue negatis
Siqua pꝛeit partis ſeqͥtur ↄcluſio partis
Si qua negata pꝛeit ↄcluſio ſitq; negata
Ter generalis erit mediũ ↄcludere neſcit
¶ Pꝛima figura nouẽ hʒ modos.vt ptz in his vᷣſib⸗
Barbara celarent darij ferio baralipton
Celantes dabitis fapeſmo friſeſmoꝝ·
Pꝛimi quattuoꝛ modi ↄcludũt directe.reliqui vᷣo qͥnq;
concludunt indirecte Directencludere.eſt maioꝛẽ extremi⸗
tatem pᷣdicari de minoꝛi inocluſione. Indirecte cõcludere
eſt ninoꝛem extre mitate n pᷣdicari de maioꝛi in cõcluſione
otandũ eſt ꝙ in qualibet dictione tres ſunt ſy llabe.⁊ qͥd
vltra eſt. eſt ſuꝑfluum. Et in qualibet ſyllaba eſt vna de iſt;
quattuoꝛ vocalibi.a.e.i.o Itaq; ꝑ a intelligit᷑ vłis affirma⸗
tiua.ꝑ e vłis negatiua.ꝑi ꝑticularis affirmatiua.⁊ ꝑ o ꝑti⸗
cularis negatia.que ſunt quattuoꝛ genera ꝓpõm. Per pꝛi
mã ſyllabã intelligit᷑ maio? ꝑ ſecundã minor.⁊ per terciam
ↄcluſio Sciendũ eſt etiã q; quattuoꝛ bᷣmi mõi incipiunt
ab bis ↄſonãtibo.b.c.d. f. Et omes alij modiſequentes.ꝑſ
intelligitur ꝙ alij modi incipientes.a.b. debent reduci ad
barbara.qͥinci piunt a c.reducunturao celarent.qa d ad

Petri hiſpani
darij.quiab f ad ferio Item upain ſignificat᷑
ꝙ ꝓpoſitio intellecta per vocalem pꝛecedentem debet cõ⸗
uertiſimpliciter.vbi ponitur p.ꝓpoſitio pꝛecedens debet
cõuerti per accidens.et vbi ponitur m.ſᷣcatur ꝙ pꝛemiſſe
debent tranſponi.Et vbi ponitur c.in medio dictionis
ſcatur ꝙ ille modus debet reduci ꝑ impoſſibile Nñꝰ
Simpliciter verti vult s p vero per acci
M vult tranſponi.cꝑ impoſſibile duci
Seruat maioꝛẽ variatq; ſecũda minoꝛem
Tercia maioꝛem variat.ſeruatq; minoꝛem
¶ ¶ Bueſunt regule ſpeciales pꝛime figuꝛe
Pꝛioꝛ regula ẽ.q in quattuoꝛ pᷣmis modis pᷣme figure
et in omnibus tercie minoꝛe exiſtẽte negatiua nihil ſeqͥtur
Poſterioꝛ regula.in quattuoꝛ mdis pᷣme figure.⁊ĩ om⸗
nibus ſecũde maioꝛeę exiſtẽte ꝑticulari nihi ſequitur
BDe modis perfectis
Barbara pᷣmus modus pᷣme figure conſtat ex duab vni⸗
uerſalibo affirmatiuis vyłem affirmatiuã directe ↄcludẽtib⸗
bar ome animal eſt ſubſtantia
Exemplũ ba om̃is homo eſt animal
ra ergo ois homo eſt ſubſtantia
Celarent ſecundus modus eine figure conſtat ex vniuer
ſali negatiua maioꝛi.⁊ vłi affirmatiua minoꝛi.vniuerſaleʒ
negatiuã directe concludentibus
ce nullũ aniĩal eſt lapis
Exemplũ la ois homo eſt animal
. rent ergo nullus hõ eſt lpie⸗
Darij tercius modus pᷣme figure conſtat ex vli affirmatiua
maioꝛi.⁊ ꝑticulari affirmatiua minoꝛi.prticularẽ affirma⸗
tiuã directe ↄcludentibus
da ofſe aial eſt ſubſtantia
Exemplũ ri quidã homo eſt animal
. i ergo quidã homo eſt ſuba
¶ Ferio q̃rtus modus pᷣme figure couſtat ex vli negatiua
maioꝛi et ꝑticulari affirmatiua minoꝛi.ꝑticularẽ negatiuaʒ
ↄcludentibus directe —⸗..
3

Tractatus quartus

. fe nullũ aĩal eſt lapis
Exemplũ ri q́hdam homo eſt aial
o ergo qdam hõ nõ eſt lapiHs
¶ Be modis imꝑfectis indirecte ↄcludentibus
¶Baralipton qͥntus modꝰ ↄſtat exouabo vlib affirmati⸗
uis particularẽ affirmatiuã ↄcludentibo indirecte G
ba ofhe aial eſt ſubſtantia
Exemplũ ra ois homo eſt animal
lip ergo q̃dãſuba eſt homo
Et reducit᷑ad barbara tuer ionẽ ↄcluſionis ꝑ accñũs
¶ Celãtes ſextus modꝰ ↄſtat ex vli negatiua maioꝛi ⁊ vli
affirmatiua minoꝛi.vłeʒ negatiuã ↄcludentibus ĩdirecte
ce nullũ aĩal eſt lapis „
Exemplũ lan ois homo eſt anial
tes ergo nullus lap is eſt homo
Et reducitur ad celarentↄcluſione cõuerſa ſimpłr
¶ Dabitis. ſeptimus modus ↄſtat ex vli affirmatiua ma⸗
ioꝛi.⁊ ꝑticulari affirmatiua minoꝛi particularẽ affirmatiuã
indiecte cõcludentibus
da ofſe aial eſt ſubſtantia
Exemplũ bi quidã homo eſt anĩal
tis ergo quedã ſuba ẽ homo
Et reducitur ad darij cõcluſione cõuerſa ſimpliciter .
¶ Fapeſmo octauꝰ modꝰ.ↄſtat exvłi affirmatia maioꝛiet᷑
vlinegatĩa minoꝛi.ꝑticularẽ negatiuã idirecte ↄcludẽtibo
Gn om̃e aĩal eſtſubſtantia .
Exemplũ eſmn nullus lapis eſt anial
o ergo quedã ſuba nõ ẽ lapis
Et reducitur ad ferio.maiore ↄuerſa ꝑ accũs.⁊ minoꝛe cõ
uerſa ſimpliciter.⁊ ꝑ tranſpoſitionẽ pꝛemiſſaꝝ
¶ Friſeſmoꝛũ nonus modus.conſtat ex particulari affir⸗
matiua maioꝛi.⁊ vniuerſali negatina minoꝛi.particularẽ
negatiuã indirecte cõcludentibus
friſ gquidam lapis eſt ſuba
Exemplü eſm nullũ aial eſt lapis .
. o ergo quedam ſuba nõ ẽ aĩal

—

—.G —

„ — —

DPetri hiſpani.
Et reducitur iſte modꝰ ad ferio.maiore ⁊ minoꝛi ↄuerſis
ſimpliciter.⁊ ꝑ tranſpoſitionẽ pᷣmiſſaꝝ.
(¶XTres ſunt reguleſecunde figure
¶ Sequitur deſecũda figura.cuius tales dant᷑ regule
Pꝛima in ſecũda figura maioꝛe exñte ꝑticulari nihil ſeqͥ
Scða in ſcda figura ex puris affirmatiuis nihil ſequitur
Tercia in ſecũda figura ſemꝑↄcludit᷑ negatiue.
¶ Secũda figura quattuoꝛ habetmodos
¶ Celſare.pmus moqꝰ ↄſtat ex vli negatiua maioꝛi et vlłi
affirmatiua minori.vłeʒ negatiuã directe ↄcludentibus
ceſ nullus lapis eſt anĩal
Exemplũ a oĩs homo eſt anial
re ergo nullus hõ eſt lapis
Etreducitur ad celarent maioꝛe ↄuerſa ſimpliciter
¶ Eameſtres ſcðᷣs modus ↄſtat ex vłi affirmatiua maioꝛi
et vli negatia mioꝛi.vłeʒ negatiaʒ directe ↄcludẽtibd
. cam ois homo eſt aaalalt 3
Exemplũ eſ mnullus lapis eſt anĩal
tres ergo nullus lapis eſt hõ
Et reducit᷑ ad celarent minoꝛe ↄuerſa ſimpliciter ⁊ ꝑ crãſ⸗
poſitionẽ pꝛemiſſarum
¶ Feſtino.tercius modus ↄſtat ex vli negatĩa maiori ⁊ ꝑ⸗
ticulari affirmatiua minoꝛi.particularem negatiuam dire⸗
cte concludentibus
feſ nullus lapis eſt aial
Exemplũ ti q̃ͥdam homo eſt aĩal
no ergo quidã hõ nõ eſt lapis
Et reducitur ad ferio maioꝛe conuerſa ſimpliciter
¶ Baroco quartꝰ mõꝰↄſtat ex maioꝛi vli affirmatia⁊ mi
noꝛi ꝑticlari negetĩa ꝑticlarẽ negatiaʒ directe ↄcludẽtib⸗
ba ois homo eſt anial
Exemplũ³-- ro — quidã lapis nõ ẽ aĩal
co ergo quidã lapis nõ ẽ hõ
Et reducit᷑ ad barbara ꝑ ĩpoſſibile Reducere aũt ꝑ ĩpoſſi⸗
bile ẽ ſumere oppoſitũ ↄcluſionis cũ altera pᷣmiſſaꝝ ⁊ iferre

E

oppoſitũ alteriꝰ pᷣmiſſe Sumat᷑ aũt oppoſitũ ↄcluſioĩs ſcʒ
c 4

Tractatus quartus

omnis lapis eſt homo cum maioꝛe huiꝰ quarti modi.ſcʒ
oĩs homo eſt animal.et arguatur ſic
omnis homo eſt animal
Per impoſſibile omnis lapis eſt homo
. ergo omnis lapis eſt animal
¶ Sedqtur de tertia figura.cuiꝰ tales dant᷑ regule. ꝛi⸗
ma regula.in tertia figura minoꝛe exñte negatiua nihilſe⸗
quitur. Secunda regula.in tercia figura ↄcluſio debet eẽ
ꝑticularis.Vñ tercia figura ſex habet modos ¶ Darapti
pꝛimus modus conſtat ex vniuerſali affirmatiua maioꝛi.
et vniuerſali affirmatiua minoꝛi.particularem affirma ti⸗
nam concludentibus directe —
da omnis homo eſt ſubſtan tia
Exemplũ rap omnis homo eſt animal
ti ergo qðdam animal eſt ſu bſtãtia
Et reduciturad darij minoꝛe conuerſa per accidens
Felapton ſcdᷣs modꝰ ↄſtat ex vli negatia maioꝛi.et vłi
affirmatiua minoꝛi. ꝑticularẽ negatiuã directe ↄcludẽtibo
nullus homo eſt lapis .
Exemplũ lap omnis homo eſt animal 5
ton qðdam animal nõ eſt lapis
Et reducit᷑ ad darij minoꝛe ↄuerſa ꝑ accideens
Diſamis.tertiꝰ modꝰ ↄſtat ex ꝑticulariaffirmatia ma⸗
ioꝛi.et vniuerſali affirmatiua minoꝛi particularem affir⸗
matiurm directe concludentibus
diſ qͥdam homo eſt ſubſtantia
Exemplũ am omnis homo eſt animal
is qpdam animal eſt ſubſtantia
et r̃ducit᷑ ad darij maioꝛe ↄuerſaſipłr.⁊ ꝑ trãſpõeʒ pᷣmiſſaꝝ
¶ Datilſi.quartꝰ modusꝰ ſtat ex vłi affirmatia maioꝛi et
ꝑticulari affirmatiua minoꝛi particularem affirmatiuam
directe concludentibus
da ois homo eſt ſubſtantia
Exemplũ tiſ qͥdam homo eſt animal
i qðdam anima eſt ſubſtantia
Et reducitur ad darij.minoꝛe conuerſa ſimpliciter

Petri hiſpani
Bocardo.qͥntꝰ modꝰ ↄſtat ex ꝑticłari negatia maioꝛi⁊
vli affirmatia miĩoꝛi.pticularẽ negatiuã directe ↄcludẽtib⸗
boc gquidam homo nõ eſt lapis
Exemplũ ar om̃is homo eſtanimal
do ergo qddam aĩal nõ eſt lapis
Et reducit᷑ ad barbara ꝑipoſſibile Sumat᷑ em̃ ↄtradicto⸗
riũ oppoſitũ ↄcluſionis cũ altera pᷣmiſſaꝝ ſcʒ minoꝛe.⁊ infe
rat᷑ oppoſitũ alterius pᷣmiſſe hoc mõ.om̃e alalẽ lapis.om̃is
hõ ẽ ailal.q̊ oĩs hõ ẽ lapis.hec ↄduſio facta ꝑ impoſſibile in
barbara contradicit maioꝛi quinti modi tercie figure
Feriſonſextus modꝰ ↄſtat ex vli negatiua maioꝛi⁊ ꝑticu
lari affirmatia mĩoꝛi.ꝑticłarẽ negatiuã directe ↄcludẽtib⸗
fe nullus homo eſt lapis
Exemplũ riſ qͥdam hõ eſt anima
on ergo qðdam aĩal nõ ẽlapis
Etreducit᷑ ad ferio.minoꝛe cõuerſa ſimpłr Aerſus ꝓ iſt
duabo figuris q̃ hũt decẽ modos Eeſare cameſtres feſtino
baroco.darapti.Felapton diſamis datiſi bocardo feriſon
Sed quia Areſtotiles in poꝛibo oſtẽdit ↄiugationes in
q̃bus nõ ſeqͥturcõcluſio expᷣmiſſis eſſe inutiles ꝑ inuentõ⸗
nes terminoꝝ in qᷣbus nõ tenet huiuſmõi ↄiugatio.iõ vtił
etſt inuentõ taliũ terminoꝝ Vbicũq; igit᷑ fiat inutilis cõiu⸗
gatio ſeu ↄbinatio cõtra regulas ſyllogiſmoꝝ pᷣus aſſigna
tas.accipiẽdi ſunt duo termini.ſcʒ due ſpẽs cũ ſuo genere
vthomo.aſinus.aĩal Vel accipiendi ſunt duo termini q̊ꝝ
alter de altero pᷣdicat᷑.ſiue cõuertibilit᷑ ſiue nõ cũ extraneo
vtriuſq;. AUt homo riſibile lapis.aut homo animal lapis.
Nelaccipiendi ſunt duo termini.quoꝝ alter de altero pᷣdi
catur.ſiue ↄuertibiliter ſiue nõ cũ ſuꝑioꝛi ad vtrũq;.vt hõ
riſibile ſubſtãtia. vel hõ aial ſubſtãtia.ꝑ hãc aũt regulãdiſ⸗
iunctiuã cuicũq; generi applicet. ſiue ſi ubſtãtie ſiue q̃ntitati
ſiue alicui alioꝝ ſꝑ inueniũtur termini ꝑ quos inutilis piu
gatio demõſtrabit᷑ non tenere Et tales terminos appellat
Areſto. in poꝛibo termĩos in qͥbo om̃i ⁊ in qᷣbo nulli Et no
ta ꝙ inuenire terminos in qͥbus nõ ſeqᷣtur ↄcluſio.ẽ acciꝑe
terminos ſupꝛadictos ⁊ facere ↄiugationẽ in q̃ pᷣmiſſe ſunt

Tractatus quintus
vere ⁊ ↄcluſio falſa.manẽte . ginn⸗ qutitate ꝓpõnũ
Verbi gra.hec ẽ inutilis ↄiugatio.nullus hõ ẽ aſinꝰ.nullꝰ
lapis ẽ hõ ᷑ nullus lapis ẽaſinus Iſti ſunt termini ĩ quibꝰ
omi hec ẽ ĩutilis ↄtra regłaʒ pus poſitã. ꝙ; er puris negati
uis nihil ſeqͥt Kõtra hãcoiugatõemſimmutilẽſic accipiuntur
tmiĩ in qbꝰ nulli.vł in ꝗbꝰ nõ ſeqͥturocluſio.⁊ capiant᷑ cmi
ꝑ ſcðʒ mẽbꝛũ regtle diſiũctie date hõ riſibile lapis ⁊ arguat᷑
ſic.nꝰ lapis ẽ riſibil.nꝰ hõ ẽ lapis.̊ nꝰ hõ Eribij Ecce pꝛe
miſſeſunt vere ⁊ ↄcluſio falſa.ſᷣuata eadẽ q̃litate ⁊ q̃ntitate
ꝓõnũ in vtraq; ↄiugatõne ⁊ manẽte vtrobiq; eadẽ figura
Finit Quartus tractatus Sequitur quintus
Atio ðꝛ multis mõis ſoꝛimo modo ratio idẽ eſt
qð di ffinitio vel deſcriptio.vt hic. vniuoca di⸗
cyutur quoꝝ nomẽcõmune ẽ ⁊ ratõ ſube ᷣm illud
nomẽ eſt eadẽ Scðo modo ẽ quedã virtus anime Tercio
eſt idẽ qdð oꝛõ oſtẽdens aliquid ſicut ſunt ꝓpõnes vł rõnes
diſputatiũ Quarto idẽ eſt qd foꝛma materie vt in cultello
ferrũ ẽ materia.diſpõ vᷣo inducta in ferro ẽ foꝛma Quinto
idẽ eſt qð eſſentia cõis pᷣdicabilis de pluribꝰ vt eſſentia ge
neris ſpẽi vel dꝛñe Sexto idẽ eſt quod mediũ inferẽs oclu
ſionẽ.⁊ hoc mõ ſumit᷑ rò in diffinitõe argumẽti que ẽ talis
Argumẽtũ ẽ rõ rei dubie faciens fidem.i.mediũ ꝓbãs con
cluſionẽ.Cõcluſio em̃ debet cõfirmariꝑ argumetũ Eſtãt
ↄeluſio argumento vel argumẽtis ꝓbata ꝓpõ.ſʒ anteq; ꝓ
betur tũc eſt dubitabilis ⁊ queſtio Vñ queſtio ẽ dubitabitł
ꝓpõ Hediũ aũteſt quod habet duo extrema Argumẽta⸗
tio aũt ẽ argumẽti ꝑ oꝛõnem explicatio.i.oꝛõ explicans ar
gumentũ Differt aũt argumentum a medio ⁊ ab argumen
tatione.qꝛ mediũ dicitur eo ꝙ hʒ duo extrema Argumẽtũ
aũt addit ſupꝛa mediũ virtutẽ ꝓbandi ↄcluſionẽ Argumẽ
tatio dicitur totalis oꝛõ cõpoſita ex pᷣmiſſis ⁊ concluſione
et in illa maĩfeſtat᷑ vᷣtus argumẽti Aliqñ em̃ tota oꝛõ pᷣt in⸗
ferre vłem affirmatiuã Aliqñ ꝑticularẽ affirmatiuã.Aliqñ
ꝑticularem negatiuã.⁊ ſic mãifeſtat᷑ ota tus argumẽti cũ
oſtẽditur ſupꝛa quã ↄcluſionẽ pᷣt ipᷣm argumẽtũ ⁊ ð quã nõ
pᷣt quod qͥdẽ fit in argumẽtatõe vt dictũ ẽ.Argumẽtatoõnis

Petri hiſpani

quattuoꝛ ſunt ſpẽs.ſcʒ ſyllogiſmꝰ inductio enthbimema et

exemplũ Diffinitio ſyſiogiſini dicta ẽ pꝛiꝰ Inductio eſt a

ſingularibs ſufficiẽter enumeratꝭ ad vlem ꝓgreſſio.vt ſoꝛs

tes currit plato currit.⁊cijs.g̊ oĩs hõ currit Enthimema

ẽ ſyllogiſmꝰ iꝑfectꝰ.i.oꝛõ iq̃ nõ oĩb pᷣmiſſis añpoſit feſti⸗
nata ĩfert᷑ ↄcluſio.vt õe aĩal currit g̊ oĩs hõ cur. In hac em̃
argumẽtatõe ĩcludit᷑ hec ꝓpõ oĩs hõ cẽ aial q̃ ſi poeret᷑ ꝑfectꝰ
eſſet ſyllogiſinꝰ Areſtot.auũt ſic diffinit ißm. Enthimema ẽ
erx icotibo ⁊ ſignis.icos idẽ ẽ q ꝓpõ ꝓbabilis. Signũ vt
hHic ſumit᷑ ẽ iqẽ qd ꝓpõ demõſtratiua ſen neceſſaria vel ꝓba

bilis ⁊ hoc in iferẽdo Signũ vt hic ſumiẽt᷑ dicit neceſſitatẽ

IVn g rPrm X t zim

„N „11 .
RMda AuAEVW r

teint In e „αW*-

ſllationis Icos aũt dicit ꝓbabiltatẽ ꝓpõis.ſᷣm quã ꝓbabi V

litatẽ ꝓpõ ðꝛ eſſe vera Un licʒ in enthimemate ẽ tãtũ vna

ꝓpõ inferens.⁊ alia illata.tñ ſᷣm ꝙ illa ꝓpõ inferens appa⸗

ret omibo eſſe vera vel pluriboi.ſic ðꝛ icos.i.pbabilis.ᷣvt q̃ᷣli
bet diligit diligentẽſe m aũt ꝙ ipᷣa infert cõcluſionẽ de ne

ceſſitate ſic ðꝛ ſignũ. Et ſiceadẽ ꝓpõ dicit᷑ icos etſignum

*

m aliud ⁊ aliud Siqͥs obijciat.q enthimema debeat ſic

—

diffiniri. Enthimema ẽ ex icote ⁊ ſigno.cũ tm̃ ſit vna ꝓpõ)⸗

inferẽs q̃ eſt icos ⁊ ſignũ ſᷣm diuerſa Ad hoc dicendũ eſt ꝙ;

licʒ ſit vna ꝓpõ inferẽs actu.tñ hʒ in ſe vᷣtutẽ duay ꝓpõm

qꝛ hʒ in ſe vᷣtutem ꝓpꝛiã ⁊ illius qͥ ſubintelligit᷑ ⁊ ſic eſt vna
ſm ſubam ⁊ due ſᷣm vᷣtutem Et ideo in plurali ðꝛ ex icoti⸗
bus ⁊ ſignis.⁊ nõ ex icote ⁊ ſigno ¶ Sciendũ om̃e en⸗
thimema debet reduci ad ſyllo giſmũ In enthimemate em̃
ſunt tres termini ſicin ſyllogiſmo.⁊ duo illoꝝ ſunt in ↄclu
ſione.⁊ ſunt maior extremitas ⁊ minoꝛ extrenitas aliꝰ aũt
nõ ponit᷑ in ↄcluſione ⁊ eſt mediũ Illaꝝ aũt extremitatũ al
tera ſumit᷑ bis ⁊c altera ſemel.Ex extremitatevo ſemel fum⸗

pta ⁊ ex medio fiat vna ꝓpõ ſm exigentiã modi ⁊ figure et

ſic habet᷑ ſyllogiſinꝰ Verbi gr̃a.in hoc enthimemate.om̃e
animal currit.ergo om̃is hõ currit.hõ ⁊ currit ſunt due ex
tremitates. ⁊ animal ẽ mediũ.ſʒ illa extremitas.ſcʒ hõ ẽ tm̃
ſet ſumpta Ex ipᷣa ̊ ⁊ medio fiat vna ꝓpõ ſcʒ oĩs hõ ẽ aĩal ⁊

tũc erit ꝑfectꝰſyllogiſmꝰ ſic.ome aial currit.oĩs hõ aĩalł g̊

W

2

,9 57

J„

Tractaus quintus

om̃is hõ currit Exemplũ ẽ qñ vnũ ꝑticłare ꝓbat᷑ ꝑaliud
ꝓpter aliq̃d ſile reꝑtũ in ipᷣis.vt leodienſes pugnare contra
louaniẽſes malũ eſt ̊ traiectenſes pugnare ↄtra leydenſes
malũ ẽ qꝛ vtrobiq; eſt pugnare affines ↄtra affines.
cus eſt ꝑ quẽ argumẽtũ confirmat᷑.ideo danda ẽ
eiuũs ðiffirnitõ ꝓ vt hic ſumit Qocusẽ ſedes argu⸗
menti vel id a quo ad ꝓpoſitã q̃ſtionem ↄueniens trahitur
argumentũ. Quid aũt ſit queſtio dictũ eſt. Et ſciendũ ꝙ
ꝓpõ.queſtio.concluſio.⁊ enũciatio ſᷣm ſubſtantiã idẽ ſunt
differunt aut 'm ratõnes nã diuerſas habent ratõnes ſiue

diffinitõnes vt prius patuit. ᷣm em̃ ꝙ dubitabilis ẽ dicit᷑
Hqueſtio. ꝓut vero ipᷣa ꝓbata eſt ꝑ argumentũ eſt concluſio.

ꝓut ponit᷑ ꝓ alio in pꝛemiſſis eſt ꝓpoſitio Anuntiatõ aũt
eſᷣm ꝙ cat eſſe vel nõ eſſe.vt ſoꝛtes currit.ſoꝛtes nõ currit
Locus aũt diuidit᷑ in locũ maximã ⁊ locũ differentiã ma⸗
xime.Locus maxima idẽ eſt quod maxcima ñ maximaẽ
põ qua nõ eſt altera poꝛ neq; notioꝛ.vt om̃e totũ ẽ maius
na ꝑte. Item de quocũq; pᷣdicat᷑ diffinitio.de eodẽ pᷣdicat
et diffinitũ De quocũq; pᷣdicatur ſpẽs de eodẽpᷣdicatur et

genus ¶ Cocus dꝛña maxime. eſt illud quo vna maxima

differt ab alia. vt iſte maxime de qu ocũqʒ; pᷣdicatur ſpecies
de illo pᷣdicat᷑ genus.de quocũq; pᷣdicatur diffinitõ de illo
pᷣdicatur diffinitũ.differunt aũt ꝑ minos ex quib⸗ ↄponũ
tur. vna em̃ maxima componitur ex genere ⁊ ſpẽ.alia ex dif
finitione ⁊ diffinito. Vnde iſti termini ſimplices dicũtur
dꝛñe maximaꝝ Et ſciẽdũ ꝙ tam locus maxima q; locꝰ
dꝛña maxime dicit᷑ locus.qꝛ vtrumq; confert firmitatem ⁊
robur argumento.vñ ꝓpoꝛtionabiliterſumit᷑ hic locus ad
locum ĩ reba naturalibi.qꝛ ſicut ille ſernat res in eſſe.ſicſiłr
locus cõſeruatargumẽtum. Cocus dꝛña maxime diuidit᷑
ꝑiocũ intriſicũ extriſicũ ⁊ mediũ. Qocus intrinſicus ẽ qũ
ſumit᷑ argumentũ ab his q̃ ſunt de ſubſtãtia reiſicut in dif⸗
finitione.vt anĩal rationale moꝛtale currit.ergo hõ currit

oens extrinlecug eſt oñ ſumit argumentũ ab his qᷓ om⸗
nino ſepata ſunta ſubſtãtia rei ſicut ab oppoſitis.vtſi q̃rat
an ſoꝛtes ſit niger. et ꝓbetur ſoꝛtes eſt albj.ergo ſoꝛtes nõ

Petri hiſpani
eſt niger Locus medius eſt.q ſumitur argumẽtũ ab his⸗
gue paſtim ↄueniũt cũ terminis in q̃ſtiõe poſitis.⁊ parti
differunt ob eis. ſicut int ↄiugata ⁊ caſus. vt ſi querat᷑ an
iuſticia ſit bona et ꝓbetur ſic.iuſtum eſt bonũ.& iuſticia eſt

bona ¶ Itelocus intrinſecus diuigit ꝑ locũa ſba ⁊ ꝑlocũ
aↄcomitãtibo ſhaʒ Locus a ſpᷣa eſt.qũ ſumi᷑ argumentũ
ab his qᷓ ſunt deſbᷣa terminoꝝ in qſtiõe poſitoꝝ. At ille di
uidit᷑ ꝑ locũ a diffinicõe.a deſcriptõe.⁊ a nomĩs int᷑pꝛeta
tiõe Diffinicio eſt oꝛacio indicãs qd eſt eẽ reiꝑ eſſencia imite (
lia. Locus a diffinitiõe eſt habitudo diffinitiõis ad defi⸗ lan, t S
nitũ Et ↄtinet q̃ttuoꝛ argumẽta ⁊ q̃ttuoꝛ maxias. Pꝛimo ⸗ Ervn
ſubijciẽdo diffinitiõem affirmatiue.vt aĩal rõnale currit.S
hõ currit. Locusa diffinitione affirmatiue Maxia Quid
qd pᷣdicat᷑ de diffinitiõe ⁊ de diffinito. Scðo pᷣdicãdodit
finitiõem affirmatiue.vt ſoꝛtes eſt aĩal rõnale.̊ ſoꝛtes eſt
hõ Locꝰa diffinitiõe affirmatiue. Maxia De quocun q;
pꝛedicatur diffinitio ⁊ diffitũ Tercio ſubijciendo diffini⸗
tionẽ negatiue vt ał rõnale non eſt aſinus. hõ non eſt aſi
nꝰ Locꝰ a diffinitiõe negatie Haxia Quidqͥd remouet᷑ a
diffinitõe et iã remouet᷑ a diffinito Quarto pᷣdicãdo diffi⸗
nitõeʒ negatie vt lapis nõ ẽal rõnale. lapis nõ ẽ hõLocꝰ
a diffinitione negatiue Maxima A quocũq; remouet᷑ dif
finitio ⁊ diffinitũ Econuerſo locus a diffinito ↄtinet tot
argumẽta ⁊ tot maximas ſicut locus a diffinitione Pꝛimo
ſubijciendo diffinitũ affirmatiue.vt homo currit ̊ anial
rationale currit Locꝰa definito Haxima. Quicqͥd pꝛe⸗
dicatur de diffinuo etiã de diffinitione Scðo pᷣdicando
diffinitũ affirmatiue.vt ſoꝛtes ẽ hõ q̊ ſoꝛtes ẽ animal rati
onale Locus a diffinito maxima De quocũq; pꝛedicatur
diffinitũ ⁊ diffinitio. Tercio ſubijciendo diffinitũ negatĩe
vt hõ nõ currit.&̊ anial rõnale nõ currit Locus a diffinito
negatiue MWaxima Quidqͥd remouetur de diffinito etiã
de diffinitione Quarto pᷣdicãdo diffinitũ negatiĩe.vt la pt
nõ eſt hõ òlapis nõ ẽ alal rõale moꝛtale Locus a diffinito
Maxima A q cũq; remouet᷑ diffinitũ.⁊etiã diffinitio Et
ſciẽdũ ꝙ locꝰ ſꝑ debet denoĩari a termio inferẽte no ab il

Tractatus quintus
lato Ideo qñ diffintio ẽ inferẽs ẽ locus a diffinitõe.qũ vᷣo
viffinitũ eſt inferẽs ẽ locus a diffinito ¶ Deſcriptõ eſt orõ
ſcãs qͥd ẽ eẽ rei ꝑ accñtalia.vt aĩal riſibile ẽ deſcriptõ hoĩs
Velſic Deſcriptõ ẽ oꝛõ ↄſtans ex genere ⁊ ꝓpꝛio.vt anĩal
riſibile Locus a deſcriptõe ẽ habitudo deĩcriptõis ad de
ſcriptũ Etↄtinetq̃ttuoꝛ argumẽta ⁊ quattnoꝛ maximas
ſicut locꝰ a diffinitiõe Etfoꝛmant᷑ hic eodẽ mõ argumẽta
et maxiĩe.ſicẽ in loco a detinitõe.niſi ꝙ ibi ponit᷑ definitio ⁊
definitũ. hic vᷣo deſcriptio ⁊ deſcriptũ Interpᷣtatio ẽ du
plex.q̃dã em̃ eqs ↄuertit᷑ cũ intpᷣtato ſuo.vt ledens pedẽ
eſt interpᷣtatio hꝰnoĩs lapis.Alia ẽ q̃ ↄuertit᷑ cũ intertato
ſuo.vt amatoꝛ ſapie ẽ intpꝛetatõ hꝰnoĩs ph̊s. Et hoc mõ
ſumit᷑ hic.⁊ definit᷑(ſic Interpᷣtatio ẽ expð vniꝰnoĩs minꝰ
noti ꝑ aliud nomẽ maginotũ.vel ꝑ integrã oꝛatõʒ Locus
a noĩs interpᷣtatõe.eſt habitudo interpᷣtatõis ad interpᷣta⸗
tũ.⁊ ↄtinet tot argumẽta ⁊ tot maxĩas ſic̃ locꝰ a definitõe.
Pꝛimo ſubijciẽdo interpᷣtatõʒ affirmatie.vt amatoꝛ ſapie
curꝛit.̊ ph̊us curꝛit.Locus a noĩs interpᷣtatõe. Maxima
Quidqͥd pᷣdicatur de interpᷣtatõe ⁊ interpᷣtato Velſicaꝑ
tepᷣdicati· Soꝛtes eſt amatoꝛ ſapiĩe.ergo ſoꝛtes eſt phᷣus.
Locus a noiĩs interpᷣtatõe. Maxĩa De quocũq;ʒ pᷣdicatur
interpᷣtatio et interpᷣtatum. Negatiue ſic a ꝑte ſubiecti. ve L
amatoꝛ ſapie nõ curꝛit.ergo phᷣus nõ curꝛit Locus a noĩs
interpᷣtatõe. MHaxima Quidqͥd remouet᷑ ab interpᷣtatiõe
⁊ ab interpᷣtato A ꝑte pᷣdicati ſic Soꝛtes nõ eſt amatoꝛ ſa
ientie.ergo ſoꝛtes nõ eſt pᷣus.Locus ab interpᷣtatione.
Daxia. A quocunq; remouetur interpꝛetatio ab eodem
remouetur interpꝛetatũ. Et eodem modo intelligitur de
interpꝛetatõe ſicut de definito

Loci acõcomitantibus ſubſtantiã ſunt octo
Locus a cõcomitantibus ſubſtantiam eſt.quando ſu⸗
mitur argumentum ab hijs que ſequuntur terminos in qᷓ⸗
ſtione poſitos.Et diniditur. quia alius eſt locus a toto.

Petri hiſpani
alius a parte.alius a cauſa.alius ab effectu.alius a gene/
ratione.alius a coꝛruptione.alius ab vſibus.alius a com
muniter accidentibus. ¶ Locus a toto diuiditur ſicut
ipſum totum. Eſt enim totum aliud vniuerſale.aliud inte
grale.aliud totum in quantitate.aliud totum in modo.ali
ud totum in loco.aliud totũ in tempoꝛe Et ſcðᷣm hoc mul
tiplex eſt locus a toto.quia alius eſt locus a toto vniuerſa
li.alius a toto integrali.et ſic de alijs. Et tot modis diui⸗
ditur pars et locus a parte. .
¶ Totum vniuerſale vt hic ſumitur.eſt quodlibet ſuperi
us et ſubſtantiale ſumptum ad ſuum inferius. vt animal
ad homin em. ⁊ homo ad ſoꝛtem. Pars ſubiectiua dicitur
quodlibet inferius ſub toto vniuerſali ſumptum. Locus
a toto vniuerſali ſiue a genere eſt habitudo ipſius totius
vniuerſalis ſeu generis ad ſuam partem ſubiectiuam ſiue
ad ſuam ſpeciem.Et eſt ſemꝑ deſtructiuus pꝛedicando to
tum.vt lapis non eſt anmal.ergo lapis non eſthomo Ma
xima. A quocunq; remouetur genus ſiue totum vniuerſa
le.ab eodem remouetur ſpecies ſiue pars ſubiectiua. Lo⸗
cus a ſpecie ſiue a parte ſubiectiua.eſt habitudo ipſius ad
ſuum genus ſiue ad ſuum totum vniuerſale.Et eſt ſemper
conſtructiuus. Et continet duo argumenta et duas maxi
mas.Pꝛimo ſubijciendo ſpeciẽ affirmatiue.vt homo cur⸗
rit.ergo animal curꝛit. Locus a ſpecie ſiue a parte ſubie⸗
etiua. Haxima Quidquid pꝛedicatur de ſpecie vel deꝑp.
te ſubiectiua. hoc etiam pꝛedicatur de genere ſiue de toto
yniuerſali. Secũdo pꝛedicando ſpeciem affirmatiue.vt
ſoꝛtes eſt homo.ergo ſoꝛtes eſt animal. Maxima.De quo
unq; pꝛedicatur ſpecies ſiue pars ſubiectiua. de eodem
pꝛedicatur genus ſiue totum vniuerſale
¶ Totum integrale eſt.quod eſt ↄpoſitũ ex partibus quã
titatem habentibus Et pars eius dicitur pars integralis
Pars integralis eſt.que cum alijs partibus redditquanti
tatẽ totius.Locus a toto integrali.eſt habitudo totiꝰinte
gralis ad ſuam partem.et eſt ſemper couſtructiuus.vt do⸗
mus eſt. ergo paries eſt. Locus a toto integrali Haxima
d 2

Tractatus quintus
Poſito toto integrali ponitur et qlibet eius ꝑs. Locus a
parte integrali.eſt habitudo ꝑtis integralis ad ſuum totũ
et eſt ſemꝑ deſtructiuus.vt paries nõ eſt.ergo domus non
eſt. Maxima. Deſtructa parte integrali. deſtruit᷑ et ſuum
totũ ¶ Totũ in quantitate.eſt vniuerſale ſumptũ vniuer
ſaliter. vt om̃is homo.nullus aſinus. Pars in quantitate
eſt qðᷣlibet inferius ↄtentum ſub ſuo toto vniuerſali vni⸗
uerſaliter ſumpto.Locus a toto in quãtitate.ẽ habitudo
ipᷣius ad ſuã ꝑtem.⁊ eſt ↄſtructiuus et deſtructiuus.Con⸗
ſtructiue ſic. omnis homocurrit.ergo ſoꝛtes currit.Locꝰ
a toto in quätitate. Maxima. Quidquid pᷣdicatur de to⸗
to in quãtitate.etiã de qualibet eius parte. Vel ſic.ſi vni⸗
uerſalis ſit vera.q̃libet eius ſingularis erit vera Deſtructi
ue ſic.nullũ animal currit.ergo nullus hõ currit. Maxi⸗
ma. Quidqͥd remouet᷑ a toto in quantitate ⁊ a qualibet eiꝰ
arte. Vel ſic.ſi vniuerſalis eſt falſa.quelibet eius particu
ris erit falſa. Locus a ꝑtibus in quantitate.eſt habitu⸗
do omniũ ꝑtium in quantitate ſimul ſumptaꝝ ad ſuũ to⸗
tũ.Et tenet ↄſtructiue ⁊ deſtructiue. Conſtructiue ſic.ſoꝛ
tes currit.plato currit.⁊ ſic de omnibus alijs ergo omnis
hõ currit. Locus a ꝑtibus in q̃ntitate. Haxima.Quid⸗
uid pꝛedicat᷑ de ꝑtibus in quãtitate ſimulſumptis.et de
uo toto. Deſtructiue ſic.ſoꝛtes nõ currit plato non currit
et ſic de alijs.ergo nullus homo currit.Locus a partibus
in quantitate ſimul ſumptis. Maxima. Quidqͥd remoue
tura partibus in quãtitate ſimul ſumptis. etiam a ſuo to⸗
to Vel ſi q̃libet ſingularis nõ ſit vera.ſua vłis nõ erit vera
Totũ in modo. eſt vniuerſale ſumptũ ſine determinatio⸗
ne.vt homo.Pars in modo eſt vniuerſale ſumptũ cum de
terminatõe nõ diminuente.vt homo albus.Et in hocto⸗
to ſeu loco ſumitur eodem modo argumentum. ſicut in lo
co a genere ad ſpeciem cS oe hn Hone
¶ Totum in loco eſt dictio cõpꝛehendens omnem locũ
aduerbialit᷑.vt vbiq; nuſquam. Pars in loco eſt dictio ↄpᷣ
hendens aliquẽ locũ aduerbialiter.vt hic ibi. Locus a to
to in loco.eſt habitudo ipᷣius ad ſuam partem. et tenet cõ

Petri hiſpani
ſtructiue ⁊ deſtructiue Cõſtructiueſic.deꝰ eſt vbiq;. deꝰ ð
eſt hic Maxiĩa.Cuicunq; ↄpetit totũ in loco.⁊ q̃libet eius
ꝑs.Deſtructiue ſic.Ceſat eſt nuſq;.̊ ceſar nõ eſthic. Ma⸗
xima Quidqͥd remouet᷑ a toto in loco ⁊ a q̃libet eius parte
Locus a ꝑte in loco.eſt hĩitudo ipſiꝰad ſuũ totũ Et ẽſemꝑ
deſtructiuꝰ.vt ceſar nõ eſt hic.&̊ nõ eſt vbiq;ʒ. Locus a ꝑte
in loco Maxia Cuicunq; nõ ↄpetitꝑs ĩ loco.nec eiꝰtotũ.
¶ Totũ in tꝑe eſt dictio ↄpᷣhendẽs omne tempꝰaduerbia
liter. vt ſꝑ nunq;. Locꝰ a toto in tꝑe.eſt hitudo ipſiꝰ ad ſuã
ꝑtem. Et tenet deſtructiue ⁊ conſtructiue.Pars in tꝑe.eſt
dictio ↄpᷣbendens aliquod tꝑs aduerbialit.vt nunc. heri.
cras. Et tenet deſtructiue tm. Exẽpla ſumunt᷑ hic ſicut a
toto in loco.et a ꝑte in loco.
Auſa eſt ad cuiꝰeſſe ſeqͥtur aliud ſᷣm naturã.Et diui⸗
ditur in cauſam materialẽ. foꝛmalẽ.efficientẽ.et finalẽ
¶ Cauſa efficiens eſt aq̃ pᷣmo fit motus ad hoc ꝙ fiat ali
quid.vt domificatoꝛ eſtbᷣmꝰmouẽs ⁊ operans vt fiat do⸗
mus.etfaber vt fiat cultellus Locꝰ a cauſa efficiẽte.eſt ha
bitudo ipᷣius cauſe efficiẽtis ad ſuũ effectũ.⁊ eſt ↄſtructiuꝰ
⁊ deſtructiuꝰ.Conſtructiue ſic. domificatoꝛ eſt bonꝰ.ergo
domꝰeſt bona Locus a cauſa efficiẽte Maxia. Si cauſa
efficiens eſt bona.ipᷣm quod fit ẽ bonũ.Deſtructiue ſic.ODo
mitficatoꝛ nõ eſt bonꝰ.̊ domus nõ eſt bona. Locꝰa cauſa
efficiente Maxĩa Cuiꝰ cauſa efficiens nõ eſt bona.ipſum
quod fit nõ eſt bonũ. Et ecõuerſo tenet locꝰ ab effectu ad
cãm efficientẽ.vt domꝰẽ bona.q̊ ſua cã efficiẽs ẽ bona ꝛc̃.
¶ Materia eſt. ex q̃ cũ alio aliqͥd fit Et eſt duplex.qᷓdam
em̃ eſt gꝑmanens.vt in cultello ferꝛũ.q̃dam tranſiens. vt in
pane farina ⁊ aqua. Etiã diffinit᷑ ſic. Materia eſt que tm̃
eſt in potentia. Locus a cauſa materiali.eſt habitudo ipᷣiꝰ
ad ſuũ effectũ.⁊ eſt ↄſtructiuꝰet deſtructiuꝰ. Conſtructiue
ſic. Ferꝛũ eſt. S arma ferꝛea poſſunt eſſe. Locus a cauſa ma
teriali Maxia. Poſita cauſa materiali.poſſibile eſt effectũ
eiꝰponi. Deſtructiue ſic. Ferꝛũ nõ eſt. &̊ arma ferꝛea nõ ſunt
Locꝰ a cauſa materiali. Maxia. Remota cauſa materiali
ꝑmanente remouet᷑ eius effectus.Sed in materia tranſe⸗
d 3

— — f f fdh

Tractatus quintus

eunte non tenet negatiue. vt no ſeqͥtur.farina nõ eſt.ergo
panis nõ eſt.Locꝰ ab effectu cauſe materialis tenetↄſtru⸗
ctiue ſic. Arma ferꝛea ſunt.ergo ferꝝ eſt ¶ Locus ab effe⸗
ctu cauſe materialis ymanẽtis Haxima. ſoſito effectu
cauſe materialis ꝑmanentis.ponit᷑ eius cauſa.¶ Locꝰab
effectu cauſe materialis tranſeũtis tenet ↄſtructiue.vt vi⸗
trum vel panis eſt. ergo filix vel farina fuit. Materia em̃
tranſiens nõ manet ſed tranſfertur in aliã materiã Locus
ab effectu cauſe materialis trauſeũtꝭ. Maxia. Poſito effe
ctu materie tranſeuntꝭ.neceſſe eſt ipam materia pᷣfuiſſe.
¶ Foꝛma eſt qᷓ dat eſſe rei ⁊ ↄuat eam in eſſe. Locus a
cauſa foꝛmali eſt hĩitudo ipſiꝰcauſe foꝛmalis ad ſuũ effectũ
⁊ tenet ↄſtructiue ⁊ deſtructiue Cõſtructiue ſic.albedo eſt.
ᷣ albũ eſt. Locus a cã foꝛmali Maxia. Poſita cã foꝛmali
ponit᷑ ⁊ eius effectus.Deſtructiue ſic.albedo nõ eſt.̊ albũ
nõ eſt Maxiĩa. Remota cã foꝛmali.remouet᷑ ⁊ eius effectꝰ
Ecõtra eſt de effectu.qꝛ tenet etiã ↄſtructiue ⁊ deſtructiue
¶ Finis eſt gr̃a cuiꝰaliqͥd fit. Locus a cã finali.eſt habitu
do ipᷣius ad ſuũ effectũ Eteſt ↄſtructiuꝰ⁊ deſtructiuꝰ.Cõ
ſtructiue ſic.beatitudo ẽ bona.jᷓ virtus ẽ bona. Locꝰa cã
finali Maxiĩa.cuiꝰfinis bonus ẽ ipᷣm q̊ʒ bonũ ẽ.Deſtructi
ueſic.pena nõ ẽ bona.&̊ pctm̃ nõ ẽ bonũ LCocus a cã finali
Maxia.cuiꝰcã mala eſt ipᷣm q̊ʒ malũ eſt. Ecõtra etiã eſt ᷣ
loco ab effectu cãe finalis. ¶ Beneratio eſt ꝓgreſſioa nõ
eſſe ad eſſe Locꝰ a generatõe. eſt hitudo generatõꝭ ad ſuũ
generatũ ⁊ eſtoſtructiuus ⁊ deſtructiuꝰ Cõſtructiue ſic.ge
neratio domꝰẽ bona.g̊ domꝰ ẽ bona Locus a generatõe.
Maxiĩa Cuiꝰgeneratio bona ẽ ipᷣm q̊ʒ bonũ c. Deſtructĩe
ſic.generatio latronis ẽ mala.& latro ẽ malus Cocus a ge⸗
neratõe Maxia. Cuiꝰgeneratio mala eſt ipᷣm q̊ʒ malũ eſt.
Ecõuerſo eſt locꝰa generato ¶ Coꝛruptio eſt ꝓgreſſio
ab eſſe ad nõ eſſe Locus a coꝛruptõe.eſt habitudo coꝛrup
tõis ad coꝛruptũ.⁊ eſt ↄſtructiuꝰ⁊ deſtructiuꝰ.Coõſtructie
ſic.coꝛruptio antichriſti eſtbona.ergo antichriſtus ẽ malꝰ
Locus a coꝛruptõe Maxia.cuiꝰ coꝛruptio bona eſt. ipᷣm
coꝛruptum malum eſt. Deſtructiue ſic.coꝛruptio domug

„* .
Petri hiſpani.
eſt mala.ergo domus eſt bona. Maxima. Cuius coꝛrup⸗
tio mala eſt.ipᷣm quoqʒ bonũ eſt.E cõuerſo locus ꝗ coꝛrup
to tenet ↄſtructiue ⁊ deſtructiue. ¶ Vſus vt hic ſumitur.
eſt operatio rei vel exercitiũ ipius. vt equitare equi ⁊ ſeca
reſecuris.Locus ab vſibus. eſt habitudo ipᷣius oꝑatõnis
ad id cuius eſt oꝑatio ſiue vſus.et eſtoſtructiuus ⁊ deſtru⸗/
ctiuus Tonſtructiue ſic.equitare eſt bonũ.ergo equus eſt
bonus Locus ab vſibus Maxima.Cuius vſus bonꝰ eſt
ipᷣm quoqʒ bonũ eſt Deſtructiue ſic̃.occidere hoĩem eſt ma
lum. ergo occiſoꝛ eſt malus Locꝰab vſibus Maxia Cuiꝰ
vſus malꝰeſt.ipᷣm quoqʒ vſitatũ malũ eſt.ecõtra eſt de lo⸗
co ab vſitato Cõiter accñtia ſunt duplicia.q̃dã em̃ ſunt
que aliqñ ſe ↄſequunt᷑ etaliquando nõ.vt comptus ⁊ adul
ter. Et ab his nõ ſumitur locus dyaleticus.ſed ſophiſticꝰ
Aliaſunt.quoꝛũ vnum ſemꝑ ſequitur aliud. vt penitereſe
quitur ad deliquiſſe.et ab his ſumit᷑ locus dyaleticus.Et
tenet ↄſtructiue ⁊ deſtructiue. Cõſtructiue ſic.ð iſte penitet
ergo deliquit Locus a cõiter accidẽtibꝰ Maxia Sicõi⸗
ter accidentiũ poſterius ineſt.ec pᷣmum infuit. Deſtructi⸗
ue ſic. iſte non deliquit.ergo non penitet. Locus a cõmu⸗
ni ter accidẽtib: Haxima.Sicõmuniter accidentiũ pᷣus
non ineſt et poſterius non inerit.

¶ Lociextrinſici ſunt ſeptem

Equitur delocis extrinſicis. Quid autem ſit locꝰ
extrinſicus dictum eſt pꝛius. ¶ocoꝛum autem ex⸗
trinſecoꝛum. alius eſt ab oppoſitis.alius a maioꝛi
alius a minoꝛi.alius a ſimili.alius a pꝛopoꝛtione.alius a
trãſſu mptõe.alius ab autoꝛitate. Oppoſitoꝝ q̃ttuoꝛ ſũt
ſpecies.relatio.contrarietas.pꝛiuatio.contradictio Rela
tiue oppoſita ſunt quoꝛum alterum ſine altero eſſe non po
teſt. Locus a relatiuis eſt habitudo vnius relatiuoꝛũ ad
aliud.⁊ ẽↄſtructiuus ⁊ deſtructiuus Cõſtructiue ſic.pr eſt
gtilius ẽ. Item filius eſt.ergo pater eſt Locus a relatiuis
Maxiĩa. Poſito vno relatiuoꝝ neceſſario ponit᷑ ⁊ reliquũ.

Tractatus ſextus
Deſtructiueſic.pater nõ eſt.&ᷣ zlcxtr ecõuerſo Haxi
ma Remoto vno relatiuoꝝ remouet᷑ ⁊ reliquũ Locꝰ vᷣo
a relatiue oppoſitis tenet ſolũ ↄſtructiue ſic. ſoꝛtes eſt par
platonis. nõ eſt fiiꝰeius Maxiĩa. Poſito vno relatie op
poſitoꝝ in aliqᷓ ſubiecto ab eodẽ remouet᷑ reliquũ.¶ Con
trarietas eſt ↄrioꝝ oppoſitio.vt albi et nigri Cõtrarioꝝqᷓ
dam ſunt mediata. vt albũ ⁊ nigrũ. inter ꝗᷓ non ſunt medij
coloꝛes Quedã vᷣo ĩmediata.vt ſanũ ⁊ egrũ circa aĩal. Lo
cus a ↄrqs.ẽ hitudo vniꝰ prioꝝ ad reliquũ Et tenet ↄſtru
ctiue ⁊ deſtructine Cõſtructie ſic.Hᷣ aĩal eſt ſanũ.̊ nõ ẽ egꝝ
Locꝰa prijs Maxia. Poſito vno ↄtrarioꝝ ĩ aliqͥ ſubiecto
remouet᷑ reliquũ.Deſtructiue tenet ſolũ in ↄtrarijs imedi
atis cũ ↄſtãtia ſubiecti.vth̊ aĩal nõ ẽſanũ.̊ cegrũ. Locus
aↄtrarijs imediatꝭ. Haxia remoto vno ↄtrarioꝝ ĩmedia
toꝝ ponit᷑ reliquũ manẽte ſubiecto ¶ Que at ſint pᷣuatiue
oppoſita dictũ eſt pus. Qoca puatiue oppoſitꝭ ẽ hitudo
buatõis ad habitũ. vel habitꝰad puatõʒ Ettenet ↄſtructi
ue. vt iſte ẽ videns.̊nõ eſt cecus.vel iſte ẽ cecus.&̊ nõ eſt vi
dens. Locus a buatiue o boſir⸗ Maxia Poſito vno pua
tine oppoſitoꝝ circa aliqð ſubiectũ.ab eodem remouet᷑ re⸗
liquũ. Deſtructiue nõ tenet niſi cũ ↄſtantia ſubiecti.⁊ cum
temꝑe detminato a natura. Eatulus em̃ nõ ðꝛ vidẽs neq;
cecus ante nonũ diem. Et puer non dicit᷑ eqentulus ante
tempus determinatũ a natura ¶ Eontradictio eſt oppo⸗
ſitio. cuiꝰm ſe nõ eſt dare medium Locus a ↄtradictoꝛie
oppoſitz. eſt habitudo vniꝰ ↄtradictoꝛie oppolitoꝝ ad re⸗
liquũ. vt ſoꝛtem ſedereeſt verũ. & ſoꝛtem non ſedere eſt fal
ſum Locus a ↄtradictoꝛie oppoſitis. Oixiĩa.ſi vnũↄtra
dictoꝛioꝝ eſt verum. reliquũ erit falſum ¶ Sunt autem
alia oppoſita que dicunt᷑ diſparata. que non ſuntoppoſita
m aliqð genus pᷣdicte oppoſitõnis.ſʒ ſunt diuerſa. vt hõ
⁊ aſinus Locus a diſparatis. eſt habitudo vnius diſpara
toꝛum ad reliquum. et tenet affirmatiue ſic. ſoꝛtes eſt ho⸗
mo. ergo non eſtaſinus. Locus a diſparatis. Maxima.
De quocuuq; dicitur vnum diſparatoꝛum abſtracciue ab
illo codem remouet᷑ reli’quũ. Oicitur notanter abſcractiue

f..e.e

Petri hiſpani
qꝛ ſiↄcretiue ſumeret᷑ tũc nõ ſequeret᷑ qꝛ nõ ſequit᷑.hoc eſt
albedo ergo nõ ẽq̃ntũ.ſʒ bene ſequit᷑. hoc ẽ albedo. nõ ẽ
quãtitas ¶ Maius vt h̊ ſumit᷑ ẽ qdð ſupꝛaponit᷑᷑ alicui in
potẽtia ⁊ virtute Minus eſt qðᷣei ſupponit᷑ Locus a ma⸗
ioꝛi.ẽ habitudo ipſius maioꝛis ad minꝰ Etẽ ſꝑ deſtructi⸗
uus.vt rex nõ põt expugnare caſtrũ.ergo nec miles Cocꝰ
a maioꝛi Maxima Siid qð mag videt᷑ ineſſe nõ ĩeſt nec
id qð minꝰ videt᷑ ineſſe inerit Locus a minoꝛiẽ habitudo
minoꝛis ad maius ⁊ ſꝑ ẽ ↄſtructiuꝰ.vt miles pᷣt expugnare
caſtrũ.̊ ⁊ rex Locus a minoꝛi Maxia Si id qð minꝰ vi
det᷑ ineſſe ineſt.⁊ id qdð magis videt᷑ ineſſe inerit ¶ Simi⸗
litudo ẽ reꝝ dꝛñtiũ eadẽ q̃litas Locus a ſimiliẽ habitudo
vniꝰ ſiliũ ad reliquũ Et tenet ↄſtructie ⁊ deſtructiue Cõ
ſtructiue ſic.ſiẽ riſibile ineſt hoĩ ita hinnibile ineſt equo.ſed
riſibile ineſt hoĩ vt ꝓpꝛiũ.ergo hinnibile ĩeſt equo vt ꝓpꝛĩũ
Locus a ſimili Maxima De ſimilibus idẽ eſt iudiciũ De
ſtructiue ſic.ſicut riſibile ineſt hoĩ.ita hinnibile equo.ſʒ riſi
bile nõ ĩeſt hoĩ vt genꝰ. ergo hinnibile nõ ĩeſt equo vt genꝰ
Locus a ſimili Maxima Deſimilibo idẽ eſt iudiciũ Pro
poꝛtio ẽ rerũ differẽtiũ eadẽ habitudo Locus a ꝓpoꝛtõne
eſt habitudo vnius ꝓpoꝛtionabiliũ ad reliquũ Et tenet af
firmatiue ⁊ negatiue Affirmatiue ſic.ſicutſe habet rector
nauis ad nauẽ.ita rectoꝛ ſcolarium ad ſcolas.ſed ꝓ naui re
genda eligendus eſt rectoꝛ nõ ſoꝛte ſed arte. ergo ꝓ ſcolis
regendis eligendus ẽ rectoꝛ ſcolariũ non ſoꝛte.ſʒ arte LCo
cus a ꝓpoꝛtòne Maxima De ꝓpoꝛtõnabilibo idẽ eſt iudi
ciũ NHegatiue ſic.ſicut ſe hñt duo ad tria.ita quattuoꝛ ad
ſex ſʒ duo nõ ſunt dupla ad tria ergo nec quattuoꝛ ſunt du
pla ad ſex Maxima de ꝓpoꝛtionabiliby idẽẽ iudiciũ Et
differt iſte locus a loco a ſiłi.qꝛ in loco a ſili ſumit᷑ cõꝑatio
ſm ſiłitudinẽ inherentie.vt ſicut riſibile ineſt hoĩ ita hin⸗
nibile ineſt equo Sʒ in loco a ꝓpoꝛiõne nõ attendit᷑ ſimi⸗
litudo inherentieſʒ cõꝑatio habitudinis vt ſicut ſe habet
rectoꝛ nauis ad nauem ita ſe habet rectoꝛ ſcolarium ad ſco
las ¶ Tranſſumptio eſt duplex.quedã eſt qũ dictio vlł oꝛõ
vnũ ſᷣcans tranſſumit᷑ ad ſᷣcandũ aliud ꝓpter ſimuitudie,ʒ

Tractatus quintus
aliquã in eis reꝑtã.vt hec 18 n tranſſumit᷑ ad f can
dum floꝛere.cũ ðꝛ pꝛatũ ridet. Ita aratio trãſſumit᷑.cũ ðꝛ.
littꝰarat᷑.i.opera ꝑdunt᷑.ſic̃ ſolet dici cũ qͥs inuanũ laboꝛat
AGlia eſt trãſſumptio.qñ nomẽ magis notũ ſumit᷑ ꝓ nomĩe
minꝰ noto.vt ſi debeat ꝓbari ꝙ ph̊s nõ inuidet ⁊ fiat trãſ
ſumptio ad h̊ nomen ſapiẽs. Et iſta trãſſumptio ꝑtinet ad
dialeticũ Locꝰ a trãſſumptõe.eſt habitudo trãſſumptõis
ad trãſſumptũ.vt ſapicẽs nõ inuidet.&̊ ph̊s nõ ĩuidet Ma
xima Quidqͥd ↄueit alicui ſub noĩe magꝭ noto.eidẽ ↄueĩt
ſub noĩe minꝰ noto Differt ãt iſte locꝰ a loco a noĩs interpᷣ
tatõe.qꝛ ibi accipit᷑ definitioſiue exponiti⸗ noĩs.vt ſi expo
nat᷑ h̊ nomen phs ꝑh̊ ꝙ eſt amatoꝛ ſapie In loco aũt a trãſ
ſumptõe nõ ſumit᷑ expoſitio vel deſcriptio noĩs.ſʒ ꝓ vno
noĩe minꝰ noto accipit᷑ aliud nomẽ magꝭ notũ ꝑ qð facilit
pᷣt ꝓbari ꝓpoſitũ.¶ Auctoꝛitas.vt h̊ ſumit᷑ eſſ iudiciũ ſa⸗
pientꝭ in ſua ſcia.iõ iſte locꝰſolet a iudicio denoĩari. Locꝰ
ab autoꝛitate eſt habitudo autoꝛitatꝭ ad illð qð ꝑ eã ꝓbat
et tenet ſolũ ↄſtructiue.vt aſtronomꝰðt ſolẽ eſſe maioꝛẽ to
ta terꝛa.ergo ſol eſt maioꝛ tota terꝛa Locus ab autoꝛitate
Maxima vnicuiq; experto in ſua ſcia credendũ eſt.
CLocimediiſunt tres
Equit᷑ de locis medijs Quid ãt ſit locꝰmediꝰdictũ
eſt pꝛiꝰ ¶ Cocoꝝ medioꝝ.aliꝰeſt a ↄiugatꝭ.aliꝰa ca
ſibus. aliꝰa diuiſiõe Cõiugata ⁊ caſus dꝛñt ſic.qꝛ vniuo⸗
cũ velpᷣncipale ſeu abſtractũ qð idẽ eſt ðꝛ ↄiugatũ cũ ſuo
denoĩatiuo.vt iuſticia ⁊ iuſtũ.albedo ⁊ albũ Caſus ãt dicũ
tur qͥ cadũt a pncipali vel abſtracto. vt iuſtũ ⁊ iuſte a iuſti⸗
cia Quã dꝛãm ponit Areſt.ſcðᷣo thopicoꝝ ¶ocꝰa ↄiugatꝭ
eſt hitudo vni Piugatoꝝ ad reliquũ.vt iuſticia eſt bona.&
iuſtũ eſt bonũ Locꝰa ↄiugatꝭ Maxia.Quidqͥd ↄueĩt vni
ↄiugatoꝝ ↄueit et reliq̃ Et ſi vnũ ↄiugatoꝝ ineſt ⁊ reliquũ
inerit.Locꝰa caſibus.eſt hitudo vniꝰcaſus ad reliquũ.vt
iuſtũ ẽ bonũ.̊ qð iuſte fit bñfit Locꝰa caſibꝰ HaxĩiaQOð
vni caſui ↄuenit et reliquo ↄueĩt. Et ecõuerſo ſumitargu
mentũ a caſibus ⁊ ↄiugatis ¶ Diuiſionũ aliafit ꝑ nega
cõem.vt ſoꝛtes eſt hõ aut nõ eſt hõ.Alia aũt nõ fit ꝑ nega⸗

. 7 * . „
Petri biſpanii.
tionem. Et hecfit ſex modis.tribꝰꝑ ſe et tribus ꝑ accms.
C ſing diuiſio ꝑſe eſt generis in ſuas ſpẽs.vt aialiũ ali
ud hõ aliud bꝛutũ. Scða eſt totiꝰ integralis in ſuas ꝑtes
vt ipſiꝰ domꝰ.alia ꝑs eſt paries.alia tectũ.alia fundamẽtũ
Tercia eſt vocis in pᷣcata.vt canis.alius latrabilis.aliꝰ pi
ſcis marinꝰ.alius ſidus celeſte. Diuiſionũ vero ꝑ accidẽs
pma eſt ſubiecti in accña.vt aĩaliũ aliud ſanũ aliud egrum
Sca eſt accñtꝭ in ſubiecta.vt ſanoꝝ aliud bꝛutũ aliud hõ
Tercia eſt accñtis in accñtia.vt ſanoꝝ aliud calidũ. aliud
frigidũ Locꝰa diuiſione.eſt habitudo vnius ↄdiuidentiũ
ad reliquũ. vt ſi ſoꝛtes eſt aĩal.aut eſt rõnale aut irꝛõnale.
ſʒ nõ eſt irꝛõnale.̊ eſt rõnale Locus a diuiſione. Haxiĩa.
Poſito vno mẽbꝛoꝝ diuidentiũ in aliqͥ ſubiecto remoue
reliquũ.ſimiliter in qualibet alia diuiſione Et hec deloc
dyaleticis dicta ſufficiant. . l
ſ Finit quintus tractatus.Sequitur Sextus
Illogiſmoꝝ alius demonſtratiuꝰ.alius dyaleti
cus. eophiſticliue litigioſus ¶ Syllogiſmꝰ
demoõſtratiuꝰ ẽ. qͥ expinis veris ⁊ imediad eſt ſyl
logiſatus.aut extalibꝰ q̃ ꝑ aliq̃ pma ⁊ vᷣa pncipiũ ſue ↄgni
tionis ſumpſerũt. Syllogiſmꝰ dyaleticus eſt ꝗ ex ꝓpabi
libus eſt ſyllogiſatus Syllogiſmſophiſticꝰ (vt ðt ppũus
in elencis jeſt qͥ apparet eſſe ſyllogiſmꝰ⁊ nõ eſt. autqͥ eſt ſ
logiſinꝰ ſʒ nõ eſt ↄueniẽs rei.¶ Diſputatio eſt actꝰſyllogi
ſticus vniꝰad alteꝝ ad aliqd ꝓpoſitũ oñdendũ.Diſputati
onis q̃ttuoꝛ ſunt ſpẽs.doctrinal.dyaletica.tẽtatiua.⁊ ſos⸗
phiſtica. Diſputatio doctrinalis. eſtq̃ ſyllogiſat ex ꝓpꝛijs
pncipijs vniuſcuiꝰq; diſcipline ⁊ nõ ex his q vigendreſps
denti Ethuiꝰ diſputatõis inſtrumentũ eſt ſyllogiſmꝰ de⸗

mõſtratiuꝰ. ¶ Diſputatio dygletica eſt qᷓ ex ꝓbabilibbſus

ſyllogiſat.⁊ eſt collectiua ↄᷣdictionũ.⁊ eiꝰ inſtrumentũ ẽ ſyl
logiſmꝰ dyaleticꝰ. Diſputgtio tẽtatiua eſtꝗᷓ ſylogiſat
ex his q̃ vident᷑ rũdenti ⁊ neceſſe ẽ eũ ſcireqͥ ſe ſimulat hrfẽe
ſciam.huiꝰdiſputatõꝭ inſtrumẽtũ eſt ſyllogiſmnꝰ tentatiunꝰ
q̃ ꝓcedit ex his q̃ vident᷑ rãdenti ¶ Diſputatõ ſophiſtica
celt que ꝓcedit exhis q̃ vident᷑ ꝓbabilia ⁊ nõ ſunt. thuiꝰ

Tractatus ſextus

diſputatõis inſtrumentũ eſt ſyliogiſmus ſophiſticus

¶AQuinqʒ ſunt mete .
¶¶ Byvllogiſmus ſophiſticus ordinatur ad quĩq; metas
que ſunt redargutio.falſum.inopinabile.ſoloeciſmus ⁊ nu
gatio.¶ Redargutio ẽ pꝛenegati ↄceſſio.vel pꝛeconceſſi
negatio.vi argumentatõis in eadẽ diſputatione. Vñ niſi
vi argumẽtationis quis hoc faciat.nõ ꝓpter h̊ erit redar⸗
gutus. ſilr nec in diuerſis diſputationib Falſum vthᷣ ſuit
ẽ manifeſte falſi ↄceſſio.nam ſi ſophiſta ducat ad falſum oc
cultũ.nõ ꝓpter hoc aſſequit᷑ ſuũ finẽ Inopinabile ẽ. qð eſt
contra oppinionẽ omniũ aut ꝑluriũ vel maxime ſapietum
vt matrem nõ diligere filiũ. Soloeciſmꝰ ẽ viciũ in ↄtextu
partiũ oꝛõnis contra regulas artis grãmatice factũ.vt pa
ter mea. Nugatio ẽ vniꝰ ⁊ eiuſdẽ dictõis ab eadẽ parte in⸗
utilis repetitio. vt hõ hõ currit. Dico ab eadẽ ꝑte.quia ſi
in diuerſis partibo idem repetat᷑ nõ eſt nugatio.vt hõ ẽ hõ
Dico aũt inutilis repetitio.quia ſi idem reſumat᷑ ad maio
rẽ expꝛeſſionẽ lauð vł vituperij vłaffectõis ñ ẽ nugatõ vt
deus deus meꝰ.latro latro quo vadis Iſti autẽ qͥnq;ʒ fines
vlterius oꝛdiant᷑ ad vnũ finẽpncipalẽ qͥ ẽ aparẽes ſapiẽtia
et nõ exñs. ſophiſta aũt nõ vncit ad iſtos fines ſu rñdẽtẽ
niſi vt ꝑ eos deueniatad vltimũ finẽ pncipalẽqͥd apparẽs
ſapiencia Et cum quilibet debet pꝛemeditare ſuum finem
ideo determiatio finiũ pᷣcedere debʒdetetmiationẽ fallax.

¶ redecĩ ſunt fallacie.qð ꝓbatur inductiõe ⁊ ſilogiſmo
Allacia eſt idoneitas decipiẽdifaciens credere de
ente ꝙ ſit non ens. ⁊ de non ente ꝙ ſit ens.medi
ante fantaſtica viſione ¶ Tredeci ſunt fallacie.q̃rũ ſex ſũt
in dictiõe ⁊ ſeptẽ extra dictõem. In dcõne ſũt.eqͥuocatio.
amphibologia. cõpoſitio.diuiſio.accẽtus figura dictõis
Etſeptẽ extra dictiõem ſunt accñs.ſᷣm qͥd ad ſimplicit ig
noꝛãcia elenci Sõ cã vt cã.ſᷣm ples in
tertogatiões vtvnã Maũt ſunt ſex i dcõne ꝓbatareſto.
induetõe ⁊ ſilogiſmond Juctiue ſic Equiuocatio fit aliq

„ .
„

—.—

Detri hiſpanii
ſſtoꝝ ſex modoꝝ Amphibologia fit aliq iſtoꝝſex modoꝝ.
⁊ ſic de alijs.&̊ oĩs fallacia in dictõe fit aliq̊ iſtoꝝ ſexmodo
rũ. Syllogiſmo ſic.oĩs deceptio facta ex eo ꝙ eiſdẽ dicti⸗
onibo vel oꝛõibo nõ idẽſᷣcamꝰ fit aliqͥ iſtoꝝ ſex modoꝝ.ſed
oĩs fallacia in dcõe fit ex eo ꝙ eiſdẽ dcõnibi vel oꝛõiba nõ
idẽ ſᷣcamus. oĩs fallacia in dcõne fit aliq̃ iſtoꝝ ſex modo
rũ Pꝛobatio maioꝛis.oĩs multiplicitas dcõis fit aliq̊ iſto
rũ ſex modoꝝ.ſed oĩs deceptio facta exeo ꝙ eiſdẽ dcõnib
veloꝛõnibo nõ idẽ ſᷣcamus fit ex multiplicitate dctõis vel
oꝛõnis.&̊ oĩs deceptio facta ex eo ꝙ eildẽ dcõnibo vel oꝛõ
nibus nõ idẽ ſ camus fit aliqͥ iſtoꝝ ſex modoꝝ Et hec fuit
maioꝛ Pꝛobatio mioꝛis.oĩs multiplicitas dcõis fit ex eo
ꝓꝙ eiſdẽ dcõnibo vel oꝛõniba nõ idẽ ſᷣcamꝰ.ſed oĩs fallacia
in dcõn efit ex multiplicitate dcõis veloꝛõnis.̊ oĩs falła
in dcõne fit ex eo ꝙ eiſdẽ dcõnibo vel oꝛõibo nõ idẽ ſᷣcamꝰ

Et hecfuit minoꝛ.Et iſti duo ſyllogiſmiſunt in pmo mõ

pme figure Scom ãt ꝙ vult Alex.in ↄmẽto ſuꝑ li.elẽcoꝝ.
Triplex ẽ multiplex.aliud ẽ multiplex actuale.aliud potẽ⸗
tiale aliud fantaſticũ. Oultiplex actuale ẽ.qñ dcõ vel oꝛõ
gęadẽ ſᷣm ſubam ⁊ ᷣm modũ ꝓferẽdi diuerſa ſᷣ cat.vt canis
in eqͥuocatõne.⁊ liber Areſtotił in amphibologia. Multi
plex potentialeẽ.qñ dcõ vel oꝛõ eadẽ ſᷣm ſubam ⁊ diuerſa
ſᷣm modũ ꝓſerẽdi diuerſa ſᷣcat. Dictio.vt ppls in accẽtu.
Oꝛatio.vt quidqͥd viuit ſempẽ.in ↄpõne ⁊ diuiſione.aliũ
em̃ modũ ꝓferendi ht ſᷣm ꝙ ẽ dpoſttiet aliũ ꝓut ẽ diuiſa.
De multiplici fantaſtico patebit in fallacia figure dcõnis.
Et qꝛ multiplex actuale verioꝛi mõ ẽ multiplex q; potẽtia
le.⁊ potentiale qᷓ; fantaſticũ.ideo pᷣus dicendũ eſt de falla
cijs peccãtibo penes multiplex actuale q; de alijs.⁊ poſtea
de peccantibo penes potentiale.⁊ vltimo de fantaſtico
¶ Sciendũ ꝙ fallacia capitur dupliciter VUno mõ falla⸗
cia idẽ eſt quod cauſa decipiendi. alio autem mõ eſt idem
quod deceptio.⁊ pᷣmo modo capitur hic fallacia in diffini
tõne dicta. . .
quiuocatio ẽ mulciplicitas dcõnis eiuſdẽ ſᷣm ſubam
⁊ modũ ꝓferendi.vt in hoc noĩe canis. ¶ Sciendũ
“

Tractatus ſextus

ꝙ in qualibetfallacia ẽ duplex cauſa.ſcʒ cauſa apparent ie
⁊ caula defectus.Cauſa apparẽtie in qualibet falla eſt que
mouet ad credendũ id qð nõ eſt credendũ. Cauſa defectꝰ
eſtq oſtendit creditũ eſſe falſum. Falla eqͥuocatõ? ẽ decep⸗
tio ꝓueniẽs ex eo ꝙ aliq̃ dictio manẽs vna ſᷣm ſubaʒ ⁊ ᷣm
modũ ꝓferendi diuerſa ſᷣcat. Cauſa apparẽtie in equoca⸗
tõneeſt vnitas dcõnis eiuſdẽt̃m ſubam ⁊ pᷣm modũ ꝓferẽ
di diuerſa ſᷣcantꝭ. Cauſa defectꝰſeu falſitatis ẽ diuerſitas
ſcatoꝝ. Vnitas em̃ vocis pᷣdicta in eqͥuocatiõe mouet ad
credendũ qð nõ eſt.ſcʒ vnitatẽ ſᷣcati.diuerſitas aũt oſtẽdit
creditũ eſſe falſum.

¶ Equiuocatõis tres ſunt modi
¶ Pꝛimꝰmõꝰ ꝓueĩt exſᷣtõe vł ↄbᷣtõe dcõꝭ Ex ſᷣtõe ſic palo
giſat᷑ Oĩs canis curꝛit.ſidꝰceleſte ẽ caĩs.& ſidꝰceleſte curꝛit
Solo Vtraq; pᷣmiſſaꝝ ẽ vup er H nomen canis ẽ multi
plex eqͥuoce ſᷣcans aĩal latrabile.ſidꝰ celeſte⁊ piſcẽ marinũ
Et ſic minoꝛ vno mõ ẽ va ⁊ alio mõ falſa.⁊ ſitłr maioꝛ Ael
ſic.omne expediens ẽ bonũ.malũ eſt expediẽs.ergo malũ
ẽ bonũ Solo.expediẽs ðꝛ eqͥuoce. Vno mõ idẽ eſt qð bo
nũ Alio mõ idẽ ẽ qð neceſſariũ qð accidit in minꝰmalum
qð opoꝛtetfieri ad euitandũ maius malũ. Vñ vtraq; pꝛe
miſſaꝝ ẽ duplex.qꝛ vno mõ eſt vera ⁊ alio mõ eſt falſa. Ex
ↄſignificatõe ꝑalogiſatur ſic. iſte pannus ẽ de anglia.an⸗
lia ẽ terꝛa. ergo iſte pannus ẽ de terꝛa. Non ſeqͥtur.quia
gma ẽ duplex.exeo ꝙ hec pꝛepõ de poteſt dicere circũſtan
tiam ac materialis ⁊ ſic eſt falla. Uelpᷣt dicere locũ aut
oꝛiginẽ. ſic eſt vera. Vel ſic. in quocũq; ẽ egritudo ipᷣm eſt
aĩal.ſed in humoꝝ inadequatõne ẽ egritudo.ergo humoꝝ
inadequatio eſt aĩal. Pꝛima eſt duplex.qꝛ hec pꝛepõ in põt
dicere cauſam efficientẽ. et ſiceſt falſa.vel cꝛuſam materia
lem ſiue ſubiectũ in quo eſt. et ſic eſt vera.ſimilic dicendũ
eſt de minoꝛi Ael ſic. ꝓpꝛiũ ẽqualitati m eãſimile vł oiſſi
mile dici. ſʒ m ſiłitudinem ðꝛ qͥs ſimilis vel diſſiłis.q̊ ſili
tudo vel viſſiłitudo eſt q̃titas qd eſt falſũ.qꝛ ſunt relatões
Pꝛima eſt duplex.eo ꝙ hec pꝛepõ ſᷣm põt dicere circũſtan

Petri biſpani
tiam cãe efficientis.⁊ ſic ẽ vera.qꝛ due q̃litates eiuſdẽ ſpẽi
faciunt vnã ſimilitudinẽ.⁊ ſic q̃litas eſt cã efficiens ſimili⸗
tudinis. Si ãt ſᷣm dicat circũſtantiã cãe foꝛmalis.ſic eſt
falſa.qꝛ q̃litas nõ eſt cauſa foꝛmalis ſilitudinis. Etecon⸗
tra dicendũ eſt de minoꝛi Siłr om̃e ſanũ eſt aĩal.vrina eſt
ſana. vrina eſt aial. VUtraqʒ pᷣmiſſaꝝ eſt duplex.qꝛ ſanum
ðꝛ de aĩali vt deſubiecto.⁊ vrina vt de ſignate ⁊ indicante
de cibo vt de efficiente.de dieta vt ↄpᷣuante. Et ita alio et
alio mõ ſanitas ad hec ↄparatur.⁊ ſ̃m hoc habet diuerſas
ſignificatõnes.¶ Exꝰↄſignificatõe adhuc paralogiſatur.
Quicũq; ſanabatur ſanus eſt.laboꝛans ſanabat᷑.ergo labo
rans ſanus ẽ. Minoꝛ eſt duplex.eo ꝙ ꝑticipiũ laboꝛãs pᷣt
dicere pñs tempꝰ.⁊ tũc eſt vera.qꝛ ſenſus eſt laboꝛãs nũc
ſanabat᷑. Si ãt dicat pᷣteritũ.tuncẽ falſa.⁊ tũc ẽ ſenſus.la
boꝛãs tũc ſanabat᷑ Et ecõuerſo dðm eſt deↄcłoe. Labo⸗
rans em̃ eqͥuocũ eſt ad laboꝛantẽ nunc ⁊ ad laboꝛantẽ tunc
Eodem mõ eſt hic.Quicunq; ſurgebat ſtat.ſedens ſurge⸗
bat. ſedens ſtat Et reſpondendũ eſtſiẽ ad pᷣcedentẽ para
logiſmũ elio mõ fit qñ dictio pᷣt teneri materialiter vel cõ
ſignifi catiue.ſicut hic. Deus eſt vbiqʒ.ſed vbiqʒ Eaduer⸗
bium. deus eſt aduerbium. Dicendum ꝙ pma eſt duplex
ex eo ꝙ hec dictio vbiqʒ poteſt teneri materialiter vel con
ſignificatiue.ſi materialiter ſic eſt falſa.ſi conſignificatiue
ſic eſt vera.ſed non ſequitur ↄduſio.¶ Secundus modꝰ
equiuocationis ꝓuenit ex tranſſumptõe dictionis VUnde
trãſſumptio vt hic ſumitur eſt acceptio dictionis ſignifi⸗
cantis vnum ex impoſitõe ad ſignificandũ aliud pꝛopter
ſimilitudinem. et ſᷣm iſtum modum ſic foꝛmatur paralo/
giſmus.Quidquid ridet habet os.pꝛatum ridet.ergo pꝛa
tum habet os. Pꝛima eſt duplex. eo ꝙ hoc verbum ridet
poteſt teneri ꝓpꝛie et ex impoſitione.vel tranſſumptiue.ſi
pꝛopꝛie ſic eſt vera et non ſequitur concluſio. Hoc enim
verbum ridere eſt equinocum ad ridere pꝛopꝛie et ad floꝛe
re.quia ridere ſignificat ex pma impoſitõne riſum emitte⸗
re ab oꝛe.floꝛere autem ſignificat per quandam tranſſun p
tionẽ ꝓloꝛere em̃ ⁊ ridere q̃ndã hũt ſilitudinẽ.qꝛ vtrobiq;
e 2

Tractatus ſextus
denotatur gaudiũ.⁊ ideo ridere ſert floꝛere. Vñ dicit
Areſtotiles.ſumẽtes aliquã ſimilitudinẽ ſeſe tranſferunt.
Velſic.Quidqͥd curꝛit ht pedes.aqua curꝛit.g̊ aqua ht pe
des UVtraq; pᷣmiſſaꝝ eſt duplex.qꝛ hoc verbũ curꝛit vel te
netur ꝓpꝛie veltranſſumptie.Curꝛere em̃ et labi aſſimilã.
tur in velocitate motus.ſi curꝛit ꝓpꝛie capit᷑ ſic maioꝛ eſt
vera ⁊ minoꝛ falla.ſi tranfſfũptiue tũc eſt ecõuerſo ¶ Ter⸗
cius modus ꝓuenit ex eo ꝙ aliqua dictio plura ſᷣcat ↄpo
ſita.ſepata vᷣo vnũ ſolum. vt hec dictio ĩmoꝛtale yno mõ
dicitqſi nõ potens moꝛi.Alio mõ ↄꝛ.q̃ſi potẽs nõ moꝛi.⁊
ſm hoc ꝑalogiſatur ſic.Om̃e ĩmoꝛtale eſt ꝑpetuũ.ſed om̃e
potens nõ moꝛi eſt imoꝛtale.ergo om̃e potens nõ moꝛi eſt
petuũ. Vtraqʒ pᷣmiſſaꝝ eſt duplex.qꝛ hoc nomen ĩmoꝛta
e eſt euocum vt dictũ eſt Item omne incoꝛruptibile eſtꝑ
petuũ.ſed omne potẽs nõ coꝛrũpi eſt incoꝛruptibile.ergo
om̃e potens nõ coꝛrũpi eſt ꝑpetuũ. Vtraqʒ pᷣmiſſaꝝ eſt du
plex.eo ꝙ incoꝛruptibile Vno mõ idẽ eſt q nõ potẽs coꝛ
rumpi.⁊ ſic incoꝛruptile eſt ꝑpetuũ.⁊ ſic maioꝛ eſt vba ⁊ mi
noꝛ falſa.Alio mõ eſt idem quod potens non coꝛrũpi.vtpᷣ
mus hõ potuit nõ coꝛrũpi.⁊ in hocſenſu maioꝛ eſt falſa et
minoꝛ vᷣa. Et ſicſoluendi ſunt ꝑalogiſmi eqͥuocatõis ꝑ di
ſtinctõem ᷣm eqͥuocatõem terminoꝝ in eis poſitoꝝ. vt iã
patuit. ¶ Recta ſolutio eſt manifeſtatio ſyllogiſmi falſi.et
Ppter qͥd eſt falſus. Et hoc ↄtingit duplicit.lcʒ vel diſtin
guendo vel aliquãp̃miſſaꝝ interimẽdo.⁊ hoc ſcõᷣo mõ re⸗
ſpondendũ eſt ad om̃es peccãtes in materia.et ad oẽs pa
ralogiſmos in materia ⁊ foꝛma peccãtes rñdendũ eſt vtro
qʒ mõ.ſcʒ diſtinguẽdo non ſᷣm idẽſed ſᷣm diuerſa.
Mphibologia eſt multiplicitas oꝛatõis eiuſdẽ ſᷣm
ſubſtantiã et m modũ ꝓferendi diuerſa ſᷣcantis.
¶fallacia autem amphibologie eſt deceptio ꝓue
niens ex idemptitate oꝛationis eiuſdem m ſubſtantiam
et modum ꝓferentis diuerſa ſignificantis. Cauſa anpa⸗
rentie eſt idemtitas oꝛationis eiuſdem ſᷣm ſubſtantiam et
modum ꝓferendi. Et cauſa defectus eſt diuerſitas ſi gni⸗
ficatoꝝ. Et ðꝛ ãphibologia ab amphi qð eſt dubiũ: bole

Perri hiſpani
ſentetia.q̃ſi dubia ſnia. A a Haſ ſunt modi
Pꝛimꝰmodꝰ puenit ex eo ꝙ aliq̃ oꝛõ pncipalłr plura ſᷣcat.
vt liber Areſt. Hec em̃ oꝛõ eſt duplex. Vno mõ idẽ eſt qd
liber editus ab areſtotile Alio mõ idẽ eſt qð liber poſſeſſus
ab areſtotile Et ꝑalogiſat᷑ ſic. Quidqͥd ẽ areſtotił poſſidet᷑
ab eo. iſte liber ẽ areſtotił. ̊ poſſidet᷑ ab areſtotile. Utraqʒ
pemiſſaꝝ ẽ duplex.vt dictũ ẽ. Itẽ quoſcũq; vellẽ me acciꝑe
vellẽ ꝙ acciperẽt me.ſʒ inimicos vellẽ me acciꝑe.& vellẽ ꝙ
ĩimici acciꝑent me.mioꝛ ẽ duplex.qꝛ ſi mepſtruit᷑ a ꝑte po
ſterioꝛi tũc ẽ falſa ſia ꝑte anterioꝛitũcẽ vᷣa ¶ Scos modꝰ
ãphibologie ꝓuenit ex trãſſumptõe oꝛõnis.Lrãſſumptio
oꝛõnis ẽ qũ oꝛatio ppᷣe vnũ ſᷣcãs tranſſumit᷑ ad ſᷣcandũ ali
ud ꝓpter aliquã ſiłitudinẽ in ipſis reꝑtã.yt littꝰarat᷑ trãſſu
mitur ad oꝑa ꝑdi Et foꝛmat᷑ ſic ꝑalogiſmꝰ Qñcunq; littus
aratur terꝛa aratro ſcindit᷑.ſʒ qũ docet᷑ indocilis littꝰ arat
ergo qñ docet᷑ indocilis t᷑ra aratro ſcindit᷑ Vtraq; pᷣmiſſa
rũ eſt duplex.nã ſi littus arat᷑ in vtraq; ſumat᷑ ꝓpe tũc ma⸗
ioꝛ eſt vᷣa ⁊ minoꝛ falſa.ſi capiat᷑ trãſſumptiĩe.tunc ẽ ecõtra
aut in maioꝛi ꝓpe.⁊ in mĩoꝛi trãſſumptiue.tuncẽfalla am
Epibologi⸗ Terciꝰmodꝰ ꝓuenit ex eo ꝙ aliq̃ oꝛõ ↄpo⸗
ita plura ſcat.ſeꝑata vᷣo vnũ ſolũ.vt ſeculũ ſcit aliqͥd Hec
em̃ oꝛõ ẽ duplex.ᷣcat em̃ ꝙ aliqs habeat ſciam de ſeculo.
vel ſeculũ hẽat ſciaʒ de aliq Et ꝑalogiſat᷑ ſic. Quidqͥd ſcit
aliqͥd hᷣt ſciam ſeculũ ſcit aliqͥd.& ſeculũ h̊tſciaʒ Minoꝛ eſt
duplex.aut em̃ ſeculũ eſt nti cãꝰ ⁊ aliqͥd acci cãꝰ.tũcẽ falſa.
vel ecõuerſo.tũc ipſa eſt vᷣa.ſʒ nõ ſequit᷑ ocluſio.qꝛ tũc ſecu
lũ in mioꝛi ẽ accĩ caſus.et in ↄcluſiõe ntĩ caſus.⁊ ita eſt eqͥ
uocatio de ly ſeculũ in minoꝛi ⁊ ↄcluſione. Similit h̊.qͥd
quid ſcit hoc ſcit.eſt duplex.qꝛ ly hoc poteſt ſupponere vᷣ⸗
bo ſcit vel apponere. Ecꝑãlogilaturſic. Quidqͥd ſcit hoc
ſcit.tempus ſcit hoc. ergo tempus ſcit. Soluitur vt pꝛece
dens. Similiter hic. Quidquid videt aliquid hoc videt.
columnã videt aliquis.ergo columna videt Maioꝛ eſt du
lex. vt dictum eſt in alijs Sitr hic. Quicũq; ſũt epi ſunt
omies.ſʒ aſini ſunt epᷣi.ergo aſini ſunthoĩes Vtraq; pꝛe
miſſaꝝ eſt duplex.eo ꝙ hec dcõ ep̃ipᷣt eſſe nti caſus vel gti.
e 3

Trac tatus ſextus
Mait deceptio facta ex diuerſitate 1. us facit amphibo⸗
logiã.ptʒ qꝛ caſus datus eſt dictiõi ad hoc vt oꝛdinet᷑ cũ
alia dictõòe ſʒ oꝛdinatio dictõis cum dictõe facit amphilo
giam ⁊ nõ equocatõem. Hoc em̃ ptʒ ꝑ Areſtotilẽ foꝛman
tem ꝑalogiſmos amphibologie ſᷣm diuerſitatẽ caſus ⁊ nõ
equiuocatiõis. ¶ Sciendũ ꝙ Areſto.ponit tres modos
ↄmunes equiuocatõis ⁊ amphibologie. Pꝛimus modus
eſt.qñ dictio vel oꝛatio plura pncipaliterſ cat.dictio vt ca
nis.oꝛatio vt liber areſtotilis.¶ Secũdus modꝰ eſt.qñ
ſoliti ſumus dicere ſᷣm trãſſumptõʒ.tranſſumptio in dcõe
vtridere.in oꝛatõe.vt lictus aratur.¶ Terciꝰmodus eſt.
qñ ↄpoſitũ plura ſᷣcat ſeꝑatum vo vnum ſolum Exemplũ
in equocatõe.vt ĩmoꝛtale et incoꝛruptibile.De amphibo⸗
logia.vt ſeculũ ſcit aliquid Sed nuncobijcit᷑ Deceptio ꝓ
ueniẽs ex ſᷣcatiõe dctõis nõ ↄtinetur ſub aliquo iſtoꝝ triũ
modoꝝ in eqͥuocatõe.ſicut in hoc ꝑalogiſmo.qͥcunq; ſana
bat᷑ ſanus eſt.laboꝛãs ſanabat᷑. ergo laboꝛãs ſanus eſt.nõ
ↄtinetur ſub tercio mõ.qꝛ laboꝛãs nõ eſt dcõ ↄpoſita Nec
ſub ſcðᷣo mõ.qꝛ hec dictio laboꝛãs nõ tenetur tranſſumpti
ue NHec ſub pᷣmo.qꝛ pᷣmus modus ꝓuenit ex pᷣncipali ſᷣca
tõne.ſed hec dictio laboꝛans nõ ſcat pncipaliter tẽpus.ſʒ
ex ↄñtiꝑ accidentia.ergo illa deceptio facta exↄſignifica
tiõe nõ eſt ſub aliquo iſtoꝝtriũ modoꝝ Solutio deceptio
facta exↄſignificatiõe dictõis ↄtinet᷑ ſub pᷣmo mõ eqͥuoca
tõis Ad hoc quod obijcit᷑ dicendũ eſt.ꝙ pmus modꝰ ꝓue
nit ex pᷣncipali ſ̃catõe appellata h.qͥdquid ex eadẽ impoſi
tione impoꝛtat᷑ ꝑ dctõem Sed ex eadẽ impoſitõe ſcat q̃li
bet dictio ſuũ ſᷣcatum et ſua accña Ille em̃ qui impoſuith̊
nomen lapis ad ſ̃candum lapidẽ. ſub tali gne ſub tali nũe
ro impoſuit Et ſiceadẽ impõne impoſuit unpoſitoꝛ.quia
hec dictio laboꝛãs impoꝛtat ſuũ ſ catũ ⁊ ſuã ↄbcatõem ea
dem impõne. Vel dicendũ ꝙ pncipalis ſᷣcatio ponit᷑ inp
mo mõ equocatõis et amphibologie ad remouendũ tranſ
ſumptõem.eo ꝙ tranſſumptio ſᷣcatꝑ dictõnẽ nõ pᷣncipalr
yt ridere nõ pᷣncipaliter ᷣcat floꝛere.ſʒ trãſſumptie ꝑquã
dam ſimilitudinẽ. Et hec dictio laboꝛans licetnõ habeat

—

PHetri biſpani
plura ſ cata.tñ ↄcat plura temꝑa.ſcʒ tempꝰpᷣſens ⁊ pᷣteri⸗
tũ imꝑfectũ.¶ Sed querit᷑ q̃re deceptio facta ex qͥbuſdã
accñtibꝰfacit eqͥuocatõem et ex qbuſdã amphibologiam.

Solo. dico ꝙ qdam ſunt accñtia qᷓ ↄpſequunt᷑ dcõem non

abſolute.ſʒ ꝓut eſt oꝛdinabilis cũ alia dcõne.ſic caſus nũe
rus Oꝛdinant᷑ em̃ dcões adinuicẽꝑ talia accñtia.male em̃
diceret᷑.hõ curꝛũt.qꝛ ibi nõ eſt debitꝰ caſus nec debitꝰ nu

mer ꝰ. Et deceptio ex talibꝰ accidẽtibꝰeſt deceptio in oꝛõe
ſic eſt in ãphibologia.⁊ nõ in equocatõne Sed ſunt alia
accñtia abſoluta qᷓ ↄſequunt᷑ dcõem ꝑ ſe.vt tempꝰfigura.⁊

talia accũtia nõ oꝛdinant᷑ dcõnes ad inuicẽ. q⸗ ſiẽ bñ ðꝛ.
õ curꝛit.ita bñ ðꝛ hõ curꝛebat. Vñ licet tempꝰvariet᷑.ma

net tñ eadẽ ↄſtructio.iõ non ↄſtruunt᷑ mediante temꝑe Et

ſic deceptio ex talibus accidentibus fit in dictõne.⁊ ita in
equiuocatõe ⁊ non in amphibologia.

BZSe fallaciis facientibus multiplex potentiale.

Equit᷑ de fallacijs faciẽtibus multiplex potẽtiale.
ſcʒ de ↄpõne diuiſione ⁊ accẽtu.⁊ pus de ↄpõne qᷓ;
de alijs.qꝛ ꝑalogiſmi fiunt efficatioꝛes ſᷣm ↄpõem
ad finẽ ſophiſticũ qͥ eſt apparẽs ſapia ⁊ non exñs.ideo pᷣus
dicendũ eſt de ↄpõne q; ð alijs Cõpoſitio eſt eoꝝ q̃ debẽt
diuidifalſa vnio.Diuiſio vo eſt eoꝝ q̃ debẽtↄponi falſa di
uiſio. Fallacia ↄpõnis eſt idoneitas decipiẽdi ꝓueniẽs ex
idẽtitate oꝛõis vniꝰ⁊ eiuſdẽ ſᷣm materiã ⁊ ᷣm ſitũ mag de

bitũ ꝑtibus in oꝛatõe poſitis.Cauſa apparẽtie huiꝰ falle ẽ
oꝛatio diuiſa vᷣa hñs idẽtitatẽ in materia cũ oꝛõe ↄpoſita
falſa. Cauſa fallatie ſiue defectus eſt diuerſitas ſenſus cõ⸗
poſiti a diuiſo ¶ Notandũ qñ oꝛõ in ſenſu diuiſo eſt vᷣa.⁊

falſa in ſenſu ↄpoſito.tunc eſt fallacia ↄpõnis Et qñ oꝛõ eſt
falſa in ſenſu d iuiſo.⁊ vᷣa in ſenſu ↄpoſito.tunc eſt falla di⸗
uiſionis.Dicit᷑ aũt oꝛõ ↄpoſita qũ deminatio determĩat
illud determĩabile qð eſt mag apta nata determĩare. Si⸗
militer ðꝛ oꝛõ ↄpoſita.qñ dcõnes magꝭ oꝛdinant᷑ ſm ſitũ

magis debitũ. Et ðꝛ oꝛõ diuiſa qñ detminatio detminat

illud decminabile quod nõ eſt magis apta nata detmiare.
vel qñ dcõnes oꝛdinant᷑ ſᷣm ſitũ minus debitũ Vñũſumat᷑

Tractatus ſextus
hbec oꝛatio gratia exempli Quidqͥd zn ſemꝑ eſt. In hac
oꝛõne ſunt duo detminata.ſcʒ boc verbũ viuit.⁊ hoc vᷣbũ
eſt. ⁊ eſt vna detminatio ſcʒ ſemꝑ. Si ergo ly ſemꝑ detmi
nat hoc verbũ eſt quod ponit᷑ a ꝑte pᷣdicati.ſic dicit᷑ oꝛatio
ↄpoſita.qꝛ tunc detminatio determinat detminabile qd
magis apta nata eſt detmĩare.qꝛ illud verbũ ponit᷑ in ſitu
magis debito.ſcʒ in pᷣdicato. Si aũt ly ſꝑ detminet hoc
verbũ viuit.ſic dicit᷑ diuiſa:qꝛ determĩatio tunc detmiat
illud determiabile quod ẽ minus apta nata detminare. qꝛ
illud verbũ viuit nõ ponit᷑ in ſitu debito ipᷣius verbi. Et
tunc dictões oꝛdinant᷑ ſᷣm ſitum minus debitũ
Iſtius fallacie duo ſunt modi.
¶ Pꝛimꝰ modus ꝓuenit ex eo ꝙ aliquod dictũ pᷣt ſuppo
nere ꝓ ſe toto vel ꝑte ſui Et ſm iſtũ modũ ꝑalogiſatur ſic.
Quẽcũq; poſſibile eſt ambulare poſſibile ẽ ꝙ ipᷣe ambulet.
ſed ſedentem poſſibile ẽ ombulare.& poſſibile eſt q; ſedens
ambulet.Ad hoc dicendũ ꝙ minoꝛ eſt duplex.qꝛ ſihoc di
ctũ ſedentẽ ambulare ſuppoĩt ꝓ ſe toto huic pᷣdicato poſſi
bile eſt. ꝓut valet.ſedẽs ſedgendo põt ambulare.tuncẽↄpo
ſita et falſa.ſicut impoſſibile eſt ꝙ ſedens ambulet. Si aũt
iſtud dictũ ſupponat ꝓꝑte ſui.tunc eſt diuiſa ⁊ vᷣa ⁊ non ſe
qͥturↄcluſio.⁊ eſt ſenſus.ſedentẽ poſſibile eſtambulare.i.ſe
dens nũc habet potentiã vt poſtea ambulet.Etſiłr.quem
cunqʒ; poſſibile ẽ ſcribere.poſſibile eſt ꝙ ipſe ſcribat.ſed nõ
ſcribentẽ poſſibile ẽſcribere.ergo poſſibile ẽ ꝙ nõ ſcribens
ſcribat Dicendũ eſt ad iſtum ꝑalogiſmũ ſicut ad pᷣmũ
¶ Secundus modus ꝓuenit ex eo ꝙ aliq̃ det minatio pᷣt
referꝛi ad diuerſa det minabilia Et penes iſtũ modũ pata
giſatur ſic.Quicũqʒ; ſcit lr̃as nũc didicit illas.ſed antiquꝰ
grãmaticus ſcit lr̃as.ergo nunc didicit illas. Ad hoc dici
tur ꝙ maioꝛ eſt duplex.qꝛ hec deminatio nũcpᷣt detmĩa
re hoc verbũ didicit.ſic ẽ ↄpoſita ⁊ falſa.⁊ ſeqͥtur ↄcluſio.
Velpᷣt derminare hoc verbũ ſcit.et tunc ẽ diuiſa ⁊ vᷣa ⁊ nõ
ſeqͥtur ↄcluſio.¶ Silr hic.quod vnum ſolum pt fer:e pla
pt ferꝛe.ſʒ quod nõ plura pᷣt ferꝛe pᷣt vnũ ferꝛe.ergo quod
nõ pᷣt plura ferꝛe pᷣt plura ferꝛe Dicendũ ꝙ maioꝛ ẽ duplex

etri hiſpani
qꝛ hec derminatio ſolũ pᷣt Hup⸗ hoc vᷣbũ pᷣt.ſic maioꝛ
eſt falſa ⁊ ↄpoſita.⁊ eſt ſenſus Illud qð non pᷣt ferꝛe vnũ cũ
alio.nõ pᷣt ferꝛe plura.aut ſolũ pᷣt derminare h̊ verbũ ferꝛe
tunc eſt diuiſa ⁊ vera ſub hocſenſu.qð pᷣt iam ferꝛe vnum
ſolũ ⁊ ferꝛe nõ plura pᷣt plura ferꝛe. Silr Tu ſcis tantũ
tres hoĩes curꝛere.poſito caſu ꝙ ſex curꝛãt ⁊ neſcias de tri
bns Et palogiſat᷑ ic. Tu ſcis tm̃ tres boĩes curꝛere.ſʒqͥ d
qͥd ſcit᷑ eſt veꝝ. tm̃ tres boĩes curꝛere ẽ veꝝ Maioꝛ ẽ du
lex.qꝛ hec dictio tm̃pᷣt derminare h̊ verbũ ſcis.tũc ẽ diui
fſa ⁊ va ⁊ nõ ſeqͥtur ↄcluſio ign ly tm̃ detminat in ea curꝛe
re.⁊ita detminat diuerſa.ſz ſi ly tm̃ detminat curꝛere.tũc
Fↄpoſita ⁊ falſa.et bñ ſeqͥtur ↄcluſio.qꝛ tũc ly tm̃ in maioꝛi
etↄcluſione determiat idem verbũ.
Efallacia diuiſionis.Quid eſt diuiſio dictum eſt pᷣus
¶ Faliacia diuiſionis eſt idoneitas decipiẽdi ꝓueni⸗
ens ex eo ꝙ oꝛõ aliq̃ ↄpoſita eſt vᷣa.⁊ diuiſa falſa vna ⁊ ea⸗
dem manens m materiã. differens ſᷣmfoꝛmãꝗᷓ credit᷑ eſſe
vera in ſenſu diuiſo ex eo ꝙ veritatẽ habet in ſenſu ↄpoſi⸗
to. Cauſa apparẽtie bniafallacie eſt materialis vnitas cõ
poſite vere cum diniſa falſa. Cauſa defectus eſt diuerſitas
lenſus diuiſi in ſenſu cõpoſito. ¶ Iſtius fallacie ſunt duo
modi. Pꝛimus modus ꝓuenit ex eo ꝙ aliqua ↄiunctio pᷣt
copulare interterminos vel inter ꝓpones Et ſᷣm iſtũ mo
dum palogiſatur ſic. Quecunq; ſunt duo ⁊ tria ſunt duo ⁊
tria.ſed qͥnqʒ ſunt duo ⁊ tria.ergo qͥnq; ſunt duo ⁊ qͥnqʒ
ſunt tria.Ad hoc dicendũ ꝙ minoꝛ eſt Supler. qꝛ hec con
ſunctio et põtↄiungere inter terminos vel inter ꝓpõnes.
Siinter terminos. ſic eſt ↄpoſita vera.et eſt ſenſus.duo
⁊tria ſimul iũcta faciunt qͥnqʒ. Si inter ꝓpõnes tunc eſt
diuiſa et falſa.⁊ eſt ſenſus ꝙ qnqʒ ſunt duo ꝑſe.⁊ qͥnq; ſũt
tria ꝑſe.quod eſt falſum. Simili bic Quecunq; ſunt duo
et tria ſunt paria et imparia. quinq; ſunt duo ⁊ tria. ergo
qnq; lunt paria et imparia. Dicendũ ꝙ minoꝛ eſt duplex
quia ibi et poteſt copulare inter termios.tunceſt cõpoſita
2 vera.et eſt ſenſus.quinq; ſunt duo et tria inſimulↄiũcta

Vei copulat inter ꝓpõnes ſie eſt diuiſa ⁊ falſa.⁊ eſt ſeuſus

Tractatus ſextus

qnq; ſunt duo.⁊qᷣnq; ſunt tria.quod eſt fallum Silr hic.
Omne aial eſt rõnale vel irꝛõnale.ſʒ non om̃e aĩal ẽ rõnale
g om̃e aĩalẽ irꝛõnale.Dðm eſt ꝙ maioꝛ ẽ duplexeo ꝙ li vel
pᷣtpiũgere intertminos.⁊ ſicẽ ↄpoſita ⁊ vᷣa. vel inter ꝓpo
ſitões ſic ẽ diuiſa ⁊ falſa Silr h. Om̃e aĩal eſt ſanũ vel egꝝ
ſz nõ om̃e aĩalẽ ſanũ.ꝗ̊ om̃e aial ẽ egrũ Silrh̊. Oĩs ſubaẽ
coꝛpoꝛea vel incoꝛpoꝛea. Itẽ oĩs linea eſt recta vel curua.
O ĩs nunerꝰeſt par vel impar Vñ om̃es iſte ſunt vere ſi cõ
iunctio ↄiungit inter terminos.⁊ tunc ſunt ↄpoſite Si cõ
iunctio ↄiũgit inter ꝓpõnes.tunc ſunt diuiſe ⁊ falſe.qꝛ cõ
iunctio ꝑſe ⁊ pᷣmo eſt ↄiũctiua ꝑtiũ oꝛõnis.et ex ↄſequenti
ipſa ↄiungit oꝛõem cũ oꝛõne.¶ Scðs modus fallacie di
uiſionis ẽ qui ꝓuenit ex eo ꝙ aliq̃ detmiĩatio pᷣt referꝛi ad
diuerſa det minabilia.vt hic.Quo vidiſti hunc ꝑcuſſum h̊
ꝑcuſſus ẽ.ſed oculo vidiſti hũc ꝑcuſſum.q oculo h̊ ꝑcuſſus
eſt. Dicendũ ꝙ minoꝛ ẽ duplex. qꝛ iſte ablatiuꝰ oculo põt
det minare hoc ꝑticipiũ ꝑcuſſus.tunc ẽ diuiſa et falſa.et ẽ
ſenſus:tu vidiſti hunc ꝑcuſſum oculo.⁊ ſic ſequitur cõclu⸗
ſio. Vel poteſt determinare hoc verbũ vidiſti.et ſicẽ ↄpo
ſita ⁊ vera.⁊ tũc ẽſenſus.tu vidiſti oculo hũc ꝑcuſſum. ſed
tunc non ſequitur concluſio
Equitur de fallacia accẽtuůs. ¶ Accentus ẽ certa lex
et regula ad eleuandũ vel depᷣmendũ ſyllabam vniuſ⸗
cuiuſq; dictionis Et diuiditur in accentum grauem ac u⸗
tum ⁊ circumflexũ. Grauis accentus ẽ.qui depmitur in fi
ne. Accutus ẽ.qui in fine eleuatur vel acuitur Circũflexꝰ
ẽ.quiacuitur et ehmitur ſimul. Vel ſic. eſt qui incipit ab
imo et ꝓcedit in altum.et finaliter tendit in imum.vt hie⸗
ruſalem. ¶ Fallacia accentus. eſt idoneitas decipiendi ꝓ
ueniens ex multiplicitate dictiõis eiuſdem ſᷣm ſubam ⁊ di
uerſe ſᷣm modũ ꝓferendi diuerſa ſignificantis.Cauſa ap⸗
parentie huius fallacie.eſt vnitas dictionis ſᷣm materiã
velſᷣm ſubam ſolum. Cauſa defectus.ẽ diuerſitas ſᷣcato
rum Iſtius fallacie duo modi ſunt.Pꝛimus modꝰpꝛo
uenit ex eo ꝙ' aliqua dictio põt ꝓferꝛi diuerſis accentibꝰ.
vt hic.Omis populus eſtarboꝛ gens eſt populus.i gens

Petri hiſpani.

eſt arboꝛ.Dicendũ ꝙ maioꝛ eſt ouplex.qꝛ pᷣma ſyllada hu⸗
ius dictõis populus pᷣt ꝓferꝛi longa.et ſic eſt vera.⁊ nõ ſe
quitur ↄcluſio. VUel pᷣt ꝓferꝛi bꝛeuis.⁊ ſic eſt falſa.⁊ ſequit
ↄcluſio Similiter hic.omis ara eſt in templo.ſtabulũ poꝛ
coꝛum eſt hara.ergo ſtabulũ poꝛcoꝝ eſt in templo. Solui
tur vt pus Similiter hic. Quidqͥd hamat᷑ hamo capitur.
mulier amat᷑.q mulier hamo capitur. Dicendũ ꝙ maioꝛẽ
duplex.eo ꝙ hec dictio hamat᷑ pᷣt ꝓferꝛi cum aſpiratõe vel
ſine aſpiratione. Si pmum tunc eſt vera et non ſequitur
concluſio Si ſecundum tunc eſt falſa ⁊ ſequitur concluſio
Velſic.quoſcunq; viros iuſtum et pendere iuſtũ eſt penã
pati.ſed iuſtos viros iuſtũ eſt pendere.ergo iuſtos viros
iuſtum eſt penam pati Vtraqʒ pꝛemiſſarũ eſt duplex.eo q
hec dictio pendere poteſt pꝛoferꝛi media longa vel media
bꝛeui. Si pᷣmum.ſic maioꝛ eſt vera et minoꝛ falſa. Si ſe⸗
cundum tunc econtra maioꝛ eſt falſa et minoꝛ vera.⁊ ſic cõ
cluſio eſt falſa ita aliqua pꝛemiſſarum. ¶ Secundus mo
dus pꝛouenit ex eo ꝙ aliqua voxporeſt eſſe dictio vel oꝛa
tio. vt hic. Tues qui es.ſed quies eſt requies.ergo tu es
requies.Dicendum ꝙ maioꝛ eſt duplex.eo ꝙ quies pᷣt eſſe
dictio vel oꝛatio.ſi ſit dictio tunc eſt falſa.et ſequitur con⸗
cluſio. Si ſitoꝛatio tunc eſt vera et non ſequitur conclu⸗
ſio. Similiter hic. Quidquid fecit deus inuite.fecit de⸗
us coacte.ſed deus fecit vinum in vite.ergo fecit vinum
coacte. Solutio.maioꝛ eſt duplex.eo ꝙ inuite poteſt eſſe
dictio vel oꝛatio.Si dictio ſiceſt vera.et non ſequitur cõ
cluſio. Si oꝛatio ſic eſt falſa ⁊ ſequitur concluſio. Simili
ter hic.Quidquid habet dilectõem ſuꝑnam. habet dilecti
onem dei.ſed vſurarius habet dilectionem ſuꝑ nam.ergo
vſurarius habet dilectionem dei.Dicendum ꝙ hec dictõ
ſupernã poteſt eſſe vno modo dictio.et ſic minoꝛ eſt falſa.
⁊ ſequitur concluſio. Alio modo poteſt eſſe oꝛatio.⁊ ſic eſt
vera.et nõ ſeqͥtur ↄcluſio. Similiter hic. Oetuo longas
pꝛeeunte nocte lidia doꝛmis.vnde metuo poteſt eſſe dictõ
vel oꝛatio

N

NRrE
ä ð .

Tractatus ſextus

Equitur de fallacia figure dictionis. ¶ Figura eſt q̃
termino vel terminis clauditur.termino.vt circulus.
terminis.vt triangulus.q̃drangulus.⁊ ſimilitudinarie h̊
ſumit᷑. ¶ Fallacia figure dvictõis eſt ſimilitudo dictõis cũ
dcõne penes finalẽ terminatõem in ꝑte nõ idẽ ſᷣcante.⁊ fa⸗
cit multiplex fantaſticũ.qñ aliqua dictio ᷣcat vnũ et vidę
tur ſᷣcare aliud ꝓpter ſimilitudinẽ quã habet in ꝑteę cũ alia
dcõne.vt videre ᷣcat paſſionẽ ⁊ videtur ſᷣcare actõem pꝛo
pter hoc ꝙ eſt ſimile huie vᷣbo agere. Cauſa apparentiehꝰ
fallacie eſt ſiłitudo dictõis in ꝑte cũ alia dictõne non ide
ſcante Cauſa defectus ẽ diuerſitas eoꝝ que vident᷑ eſſeſi
milia Iſta aũt ſimilitudo fit trib modis.ſcʒ voce ſᷣcato et
ſuppõne.Et ſᷣm hocſunt tres modi hꝰfallacie. ¶ Pꝛimꝰ
modus ꝓuenit ex ſimili terminatõe dcõnis cũ alia dcõneę
Exemplũ.vt q̃liſcunq; eſt mula talis eſt poeta.ſʒ muſa ẽ fe⸗
minini generis.̊ poęta eſt fei generis.Hicendũ negando
ↄñnam.qꝛ nõ ſeqͥtur ꝙ ſi aliqua ſint eiuſdẽ terminatõnis q;
ſint ꝓpterea eiuſdẽ generꝭ. Silr hic. oĩs aqua eſt humida
fluuius eſt aqua.ergo fluuius eſt humida Dicendũ ꝙ non
ſeqͥtur nec opoꝛtet ꝙ ſi oĩs fluuius ſit aqua ꝙ ergo qdqᷣd
dicat᷑ deaqua ꝙ hoc etiã dicat᷑ de fluuio ſub eadẽ terining
tõe.Vel ſic O is hõ eſt albus.mulier eſt hõ.q̊ mulierẽ albꝰ
Vñ in oĩbus pᷣdictis ꝑalogiſmis maſculinũ interpᷣtat᷑ fe⸗
mininũ. Si vo ſic foꝛmetur ꝑalogiſmꝰ. muſa ⁊ poeta ſiłx
tminant᷑.ſʒ muſa ẽ feĩ generꝭ.&̊ et poeta.tunc ibi nõ ẽ falla
cia figure ðctõis.ſed fallacia ↄñtis.aut a cõiter accũtibus
vt patebit. ¶ Scðs modus ꝓuenit ex mutatõe vniꝰpꝛe⸗
dicamẽti in aliud.vel qũ vna ſpecies vnius pᷣdicamẽti mu
tatur in aliã ſpeciẽ.vt hic.quidqͥd heri emiſti hodie come⸗
diſti.ſʒ carnes crudas heri emiſti.ergo carnes crudas ho⸗
die comediſti.Dicendũ ꝙ non ſeqtur.nam quidqd ðᷣtrem
de pᷣdicamento ſubſtantie et crudum dicit rem de pꝛedica
mento qualitatis. et ſic ꝓceditur de vno pꝛedicamento
in aliud. Similiter hic. Quidquid heri vidiſti hodie vi⸗
des.ſed album heri vidiſti.ergo albũ hodie vides.Dicen
dum ꝙ non ſequitur qꝛ albũ ſᷣ cat ꝑ modũ q̃litatis.qdquid

—— „
Petri hiſpani
vero dicit rem de pᷣdicaàmẽto ſi uban Do tibi ſolũ
denariũ.ſed ſolũ denariũ nõ habeo. do tibi qð nõ habeo
Dicendũ ꝙ hec dictio ſolũ ðt relatõem.qꝛ vt habet᷑.ij.elẽ⸗
coꝝ.ſolũ dicit᷑ q̃ſi nõ cũ alio.Et hec dcõ quod dicit ſubaʒ
⁊ ſicꝓcedit᷑ a q̃litate ad ſubam ¶ Sitr qñ ꝓcedit᷑ ab vna
ſpẽ vniꝰpᷣdicamenti ad aliam.vt quãtoſcũq; digitos heri
habuiſti hodie habes.ſʒ decẽ digitos heri habuiſti.q̊ decẽ
digitos habes.poſito ꝙ vnũ amiſeris.Dicendũ ꝙ nõ ſeqͥ
tur.qꝛ hec dictio quãtoſcũq; dicit q̃ntitatẽ ↄtinuã. et hec

dictio dicẽ dicit qᷓntitatẽ diſcretã.¶ Terrciꝰ modus ꝓue

nit ex diuerſa ſuppõne tmini. vt hõ eſt ſpẽs.q aliqͥs hõ eſt
ſpẽs Et hic. Homo eſt digniſſima creaturaꝝ. aliqͥs hõ ẽ
digniſſima creaturaꝝ.hic eſt ꝓceſſus a ſimpliciſuppõe ad
ſonalẽ. Silr h̊ Ois hõ eſt aial.̊ oĩs hõ eſt hoc aial Silr᷑
ic.Aial ẽ ſoꝛtes.aial eſt plato ⁊c̃ijs.&̊ aĩal eſt ois hõ. Hic
fit ꝓceſſus a pluribꝰ det᷑minatꝭ ad vnã detminatã Et iſte
modus ſolet appellari vniuocus.qꝛ ille terminꝰvniuoce ⁊
eq̃literſe ht ad oĩa ſuppoſita Vñ in q̃libet pᷣmiſſarũ ſuppo
nit ꝓ vno In ↄcluſione vᷣo ꝓ pluribus.⁊ ſic variat᷑ eiſup
oſitio. ¶ Etſciendũ eſt ꝙ in pᷣdictis qualeqͥd interpᷣtat
ocaliqͥd.i.ↄmune vel vniuerſale interpᷣtat᷑ ſingulare. Si
em̃ aĩal interpᷣtatur hoc aliquid. ⁊ arguitur ſic.aĩal eſt ſoꝛ⸗
tes.aĩal eſt plato ⁊c̃ijs.̊ aĩal eſt omĩs hõ.eſt bonũ argumẽ
tũ.ſicut hic.ſoꝛtes curꝛit.plato curꝛit ⁊c̃ijs.̊ oĩs hõ curꝛit
Similiter hic.non ſeqͥtur.qñ fit ꝓceſſus ab ĩmobili ſuppo
ſitõe ad mobilẽ.vt oĩs homo eſt aial.ergo omiĩs hõ eſt hoc
aĩial.⁊ hoc aĩal acijs. ¶ Hos tres modos ponit Areſtoti⸗
les dicẽs q; figura dictõnis fit qũ interpᷣtatur nõ idem vel
diuerſum.vt maſculinũ femininũ vel neutrũ.vel ecõuerſo
Et rurſus qñ quid interpᷣtatur quale velquantum.
Iterum quando commune interpᷣtatur ſingulare vel hoc
aliquid. .
Egquitur de fallacijs extra dictõem q̃ ſunt ſeptem.ſcʒ
accidens ſᷣm quid ad ſimpłr.ignoꝛantia elenci. peti⸗
tio pᷣncipij.ↄſeques.nõ cauſa vt cauſa.ſm plures interꝛo⸗
gatõnes vt vnã. ¶ Differunt aũt iſte fallacie a fa laciſs in

Tractatus ſextus

dictione.qꝛ fallacie in dictiõe habent cauſam apparentie
ex ꝑte dictõis et vocis.ſʒ fallacie extra dictionẽ hñt cauſã
apparẽtie et defectꝰex ꝑte rei etnõ ex ꝑte vocis et ꝓpterh̊
dicunt᷑ excra dictõʒ. Int᷑ has pmo domẽ de falla accidẽtꝭ.
¶ Accidens vt hic ſumitur.idem eſt quod extraneum in
parte idem.et in parte diuerſum. vt bic homo eſt ſpecies.
ſoꝛtes eſt homo.ergo ſoꝛtes eſt ſpecies. Homo enim eſt in
parte idem cum ſpecie.ſcilicʒquando ſumitur pꝛo re vni⸗
uerſali.et in parte diuerſum a ſpecie.ſcilicet quando ſumi⸗
tur pꝛo ſuppoſitis.¶ Notandum ꝙ in fallacia accidentꝭ
ſunt iſta tria.ſcilicet accidens.res ſubiecta.et attributum.
vt homo eſt ſpecies.ſoꝛtes ẽ homo.ergo ſoꝛtes eſt ſpecies.
hoc medium homo eſt res ſubiecta.et minoꝛ extremiras.
vt ſoꝛtes eſt accidens.et maioꝛ extremitas attributum.
¶ Sallacia accidentis.eſt idoneitas decipiendi ꝓueniens
ex partiali idemtitate accidẽtis cum re ſubiecta.que tamẽ
differunt ſᷣm diuerſas rationes. ¶ Cauſa apparentie eſt
ↄuenientia aliquoꝛum duoꝛũ in aliquo tercio ᷣm partem
vel eſt partialis idemtitas aliquoꝛũ duoꝛum.Cauſa defe⸗
ctus eſt diuerſitas eoꝛundem. ¶ Huius fallacie tres ſunt
modi.Pꝛimus modus ꝓuenit ex eo ꝙ aliquid vere pꝛedi⸗
catur de aliquo ſubiecto.et pꝛopter hoc creditur vere dici
de accidente eius a quo eſt diuerſum. Vel ſic quando ali⸗
quid attribuitur rei ſubiecte in pꝛemiſſis.et poſtea attribu
itur eius accidenti in concluſiõe.vt hic.homo eſt ſpecies.
ſoꝛtes eſt homo.ergo ſoꝛtes eſt ſpecies. Dicendum ꝙ non
valet.qꝛ ille terminꝰſpecies qui ẽ attributũ aſſignatur in⸗
eſſe ſoꝛti qui eſt accidens eo ꝙ ðꝛ de homine qð eſt res ſub
iecta Simile eſt hic.aĩal eſt genus.homo eſt aĩlal.ergo ho⸗
mo eſt genus. Similiter hic.omne es eſt naturale.ſtatuta
eſt es.ergo ſtatuta eſt naturalis. Hon ſequitur.qꝛ natura⸗
le vere pꝛedicatur de ere.et pꝛopter hoc attribuitur in con
cluſione ſtatue quod nõ fit vere. Similiter hic.cognoſco
choꝛuſcũ.choꝛuſcꝰeſt veniens.a cognoſco venientẽ. Dicẽ
dum ꝙ non opoꝛtet ꝙ ſi cognoſcas choꝛuſcũ ſᷣm ſe ꝙ pꝛo
pter hoc cognoſcas eũ ſub illo accidente quod eſt veniens

*

Petri hiſpani
¶ Secũdus modus ꝓuenit ex ꝑticulari idemtitate aliq⸗
rum duox in aliquo terciol Vel qñ aliquod cõmune pꝛedi
catur de aliquibus duobo cum quibus eſt in parte idem.et
in ꝑte diuerſum.et ꝓpter hoc illa duo credũtur eadem eſſe
interſe.vt hic.ſoꝛtes eſt hõ.plato eſt hõ.ergo plato eſt ſoꝛ⸗
tes. Silxr hic.homo eſt aĩal.equus eſt aĩal. ergo equus eſt
homo. Dicendũ ꝙ non opoꝛtet ꝙ ſi aliqua duo ↄueniant
in aliquo tercio vt ꝓpter hocↄueniant interſe.¶ Terciꝰ
modus ꝓuenit quando ex duobus accidentibus diuiſim
ſumptis male infertur aliquod ↄiunctum ſm accidens.vt
iſte eſt albus ⁊ eſt monachꝰ.ergo eſt albus monachus.Si
militer hic. Iſte canis eſt pater.⁊ eſt tuus.ergo iſte canis ẽ
pater tuus. Non ſequitur.qꝛ licet illa ↄueniant in aliquibꝰ
ſ̃m partẽ.tamen ſᷣm aliã partẽ differunt. ¶ Etſciendum
ꝙ non licet ex diuiſis inferꝛe ↄiunctũ.vt habet᷑ ſcdᷣo peri⸗
hermenias quando pᷣdicantur diuerſa accidentia ſibijnui
cemꝑ accidens ↄuenientia.ſicut eſſe album ⁊ monachum
Similiter qũ duo pᷣdicãtur quoꝝ ſcõm intelligit᷑ in ᷣmo.
vt vłe in ſuo ſpecialioꝛi.vt iſte eſt hõ et eſt aĩal. ergo eſt hõ
aĩal.qꝛ aĩal intelligitur in homĩe.ſicut albũ in homie albo.
Ded in omnibus alijs licet ex diuiſis inferꝛe piunctum.
¶ Vnde notandũ q aliqua duo accidẽtia pᷣdicantur de
aliquo quoꝝ pmũ in ſubiecto eſt ꝑ alterũ ⁊ nõ ꝑ ſe ex talibꝰ
diuiſim captis nõ licet inferꝛe ↄiunctũ nec ecõtra. vt iſte ẽ
albus. et eſt monachꝰ. eſt albus monachus.nam albedo
non eſt in ſubiecto ſm ſe.ſed ſᷣm habitũ. Similiter ex con
iunctis non licet inferꝛe diuiſum qñ iſta que ↄiungunt᷑ di⸗
minuunt de rõne alteriꝰ.vt iſte hõ eſt moꝛtuus. &̊ eſt hõ et
moꝛtuus. In omnibus autẽ alijs licet exↄiunctis inferꝛe
diuiſum. Sed illud vltimum argumentum facit fallaciam
ſm quid ad ſimpliciter.
Equitur de fallacia ſᷣm quid ad ſimpliciter. Dictũ
ſm quid appellatur hic determinatio diminuens
de ratione vel de eſſe eius cui adiungitur. vt cum
dico. homo moꝛtuus.ibi moꝛtuum diminuit de rõne ho⸗
minis.Dictũ ſimpłr appellat᷑ qð ẽ aliqð indinigun. vt hõ.
„

Tractatus ſextus
¶ Fallacia ſᷣmqͥd ad ſimplicit.eſt rtu⸗ decipiẽdi ꝓ⸗
ueniens ex apparenti cõuenientia dicti ſᷣm quid ad dictũ
ſimpliciter. Cauſa apparentie huiꝰ fallacie eſt ↄuenientia
dicti ſᷣm quid ad illud quod eſt ſimpłr ⁊ ecõuerſo. Cauſa
falſitatis eſt diuerſitas ſᷣcatoꝝ. ¶ Fit autẽ hec fallacia tot
modis quot modis ↄtingit alicui addere detminatiõem
diminuentẽ Et ponunt᷑ hic qͥnq; modi. ¶ Pꝛimꝰmodus
fit ᷣm ꝑtem in mõ.vt ille eſt hõ moꝛtuus.ergo eſt hõ Non
ſequitur.qꝛ moꝛtuũ diminuit de rõne hoĩs Silr hic. Chi
mera eſt ens opinabile.ergo eſt ens. Nõ ſeqͥtur.qꝛ opina⸗
bile diminuit de rõne huiꝰ quod eſteſſe. ¶ Scðs modꝰ
fit ſᷣm ꝑtem integralem.vt ethiops eſt albus ſ̃m dentes.
ethiops eſt albus. ¶ Tercius modus fit in his q̃ ſunt ad
aliquid.vt diuitie non ſunt bone male vtenti.̊ diuitie nõ
ſunt bone.non ſeqͥtur.qꝛ licet diuitie comꝑate ad aliquid
nonſint bone.tamen in ſe ſunt bone. ¶ Quartus modus
fit in his que ſᷣm locum ſunt. vt bonũ eſt mactare patrẽ in
triuallis.ergo bonũ eſt mactare patrẽ ſuum Uel ſic.bonũ
eſt vti dieta in locis egrotatiuis.ergo eſt bonũ vti dieta.
¶ Quintus modus fit in his q̃ fiunt ſᷣm tempꝰ. vt bonũ
eſt ieiunare in qdrageſima.&̊ bonũ eſt ieiunare. Velſic.ex
pedit alicui mederi qñ egrotat.ergo expedit alicui mederi
Nõ ſeqͥtur.qꝛ licet expediat mederi ſᷣm qͥd non tñ ſimplłr.
¶Sciendũ aũt ꝙ in oibus iſtis inſpiciendũ eſt ad cõtra⸗
dictõem. vt ſi aliquis rũdens dicat ꝙ nõ expedit mederi.
⁊ opponens aſſumat ꝙ expedit qñ egrotat.non ↄtradicit
ei.ſed ſtat in fallacia ſᷣm quid ad ſimpliciter: ¶ Et eſt no⸗
tandum ꝙ eadem eſt fallacia ſi ex eo ꝙ eſt m quid inferat᷑
dictum ſunpliciter. Et ecõuerſo a dicto ſunpliciter ad om
quid. Sed aduertendum ꝙ iſta fallacia arguendo a dicto
ſm quid vt in pluribus arguitur affirmatiue.ſed a dicto
ſimpliciter vt in pluribus arguitur negatiue.
. Lencus eſt ſyllogiſmus ↄtradictionis vnius ⁊
e eeiuſdem non nomis cm̃.nec etiã rei tm̃.ſed noĩs
⁊ rei ſił.nõ ſynonomi ſed eiuſdẽetex his q̃ data
ſt de nccitate accidere.nõ ↄnũerato eo qdð erat

— —

Petri hiſpani
in pᷣncipio.ad idẽ.ſᷣm idẽ.ſilr ⁊ in eodẽ tꝑe.¶ Elencus eſt
ſyllogiſmus ↄtradictõis.i.ſyllogiſmus ↄcludens pdictoꝛi
am ꝓpõnis date a rũdente In diffinitõe elenci qᷓdam po⸗
nunt᷑ rõe ſyllogiſmi.vt ex his q̃ data ſt᷑ de ncc̃itate accide
re.ꝑ qð remouet᷑ fallacia accñũtis.Etponitur nõ ↄnumera
to eo qdð erat in pncipio.ꝑ qð remouet᷑ petitio pᷣncipij.vt
poſtea patebit.Alia ponunt᷑ rõne ↄdictiõis vt vniꝰ⁊ eiuſ⸗
dem.i.vnius ſubiecti ⁊ pᷣdicati vñ niſi eſſet idẽ ſubiectũ et
idẽ pᷣdicatũ nõ eſſet ↄtradictio. vt ethiops ẽ niger.⁊ vil
ops nõ eſt niger ſᷣm dentes.ex q̊ nõ eſt idẽ pᷣdicatũ non e
ↄtradictio.Et ſiłr h.nullus hõ moꝛtuꝰ curꝛit.⁊ qͥdam hõ
curꝛit.nõ eſt ↄtradictõ.qꝛ nõ eſt idẽ ſubiectũ.¶ Itẽ ad idẽ
ſm idẽ ſiłr in eodẽ tꝑe ponunt᷑ rõnepdictõnis. Etõ iſtas
q̃ᷓttuoꝛ ꝑticulas peccat hec fallacia q dicił ignoꝛãtia elenci
Alio mò capit᷑ generaliter.et tũc diffinit᷑ ſic. Ignoꝛantia
elenci eſt vnus defectus generalis ad quẽ reducunt᷑ om̃es
alie fallacie oſtendẽdo qũo peccant cõtra iſtas ꝑticulas.vt
patebit Iſte aũt ꝑticule.nõ noĩs tm̃.nec rei tm.ſed noĩs et
rei ſimul.nõ ſynonomi ⁊c̃ijs.ponunt᷑ rõne ſyllogiſmi ⁊ cõ⸗
tradictõis.qꝛ iſta exigunt ꝙ nomen ſit vnũ et res vna. et
ꝙ nõ ſit nomen ſynonomũ Vnñ nõ eſt ibi ↄtradictio.tulliꝰ
curꝛit. marcꝰnon curꝛit.nec eſt hic ſyllogiſmus Oiĩs gladi
us ſcindit.quoddã inſtrumentũ eſt enſis.̊ quoddã inſtru
mentũ ſcindit.¶ Fallacia ignoꝛantie elenci.eſt idoneitas
decipiẽdi ꝓueniẽs ex apparẽti obuatõe ꝑticulaꝝ diffini⸗
tõis elenci.q̃ ↄueniũt ei rõe dictiõis tm̃.ſcʒ ad idẽ ſᷣm idẽ
ſiłr ⁊ in eodẽ tꝑe..Cauſa apparẽtie huiꝰ fallacie eſt ↄueniẽ
tia apparentꝭ ↄtradictõis ad verã ↄtradictõʒ Cauſa falſi⸗
tatis eſt diuerſitas earundẽ ¶ Huiꝰ fallacie quattuoꝛ ſũt
modi. Pꝛimus modꝰ ẽ ↄtra hanc ꝑticulã.ad idem.vt duo
ſunt duplũ vnius ⁊ nõ ſunt duplũ triũ.̊ duo ſunt duplũ ⁊
nõ duplum. et qꝛ in vtraqʒ pᷣmiſſaꝝ non ſumitur dupiũ ad
idem.ideo nõ ſequitur ¶ Scõðs modus peccatotra illam
ꝑticulam.ſᷣm idẽ.vt hoc ẽ duplũ illi ſᷣm longitudinẽ. et nõ
eſt duplũ illi ᷣm latitudinẽ.ergo eſt duplũ et non duplum.
HNon ſequitur.qꝛ duplũ non ſumit᷑ ſᷣm idẽ. licet ſumat᷑ ad

f 3

Tractatus ſextus

idem reſpectu eiuſdẽ. ¶ Tercius modus peccat ↄtra illã
ꝑticulã. Siłr. vt hõ eſt ſpecies.et nullus hõ eſt ſpẽs.qᷓ idẽ
eſt ſpẽs ⁊ non ſpẽs.nõ ſeqͥtur.qꝛ ibi non eſt ↄtradictio in pᷣ
miſſis.eo ꝙ ille terminus hõ non ſumit᷑ ſimiliter.qꝛ in vna
ſumit᷑ ꝓ inferioꝛibo ⁊ in alia nõ.ſed ꝓſe toto vel ꝓ ſua foꝛ⸗
ma. ¶ Quartus modꝰhuiꝰfallacie peccat ↄtra hanc ꝑticu
lam.⁊ in eodẽ tꝑe.vt manus mea eſ⸗ clauſa in hoc inſtanti
⁊ nõ eſt clauſa in hoc inſtanti.&̊ eſt clauſa ⁊ nõ clauſa. Non
ſeqtur. qꝛ nõ eſt in eodem tꝑe. ¶ Differt aũt hec fallacia a
fallacia pᷣm quid ad ſimplłr. qꝛ in illa eſt ꝓceſſus ab vno ſᷣm
q̃ͥd ſumpto ad vnũ ſimpłrſumptũ.vt hoc eſt duplũ ſᷣm lon
gitudinẽ.&̊ eſt duplũ In iſta vo eſt ꝓceſſus a duobꝰ ſᷣm qͥd
ſumptis ad duo ſumpta ſimpliciter.vt hoc eſt duplum illi
ſm longitudinem ⁊ non ſm latitudinem. ergo eſt duplum
⁊ non duplum .
Egquitur de fallacia petitiõis pncipij Petere pᷣnci⸗
piũ eſt q ↄcluſio q̃ debet ꝓbari ſumit᷑ in pᷣmiſſis.cũ
g̊ idẽ ſub eodẽ noĩe non p̃t ſeipᷣm ꝓbare. vt hõ cur⸗
rit. hõ curꝛit. In talibo eſt petitio pncipij. et eſt ibi argu⸗
mentatio ridiculoſa.nec cadit ſub arte. Hec eſt petitio hꝰ
qð eſt in pᷣncipio. Aliud em̃ eſt petere pᷣncipiũ. et aliud eſt
petere id qð ẽ in pᷣncipio.qꝛ petere pncipiũ ẽ.qñ petit᷑ idẽ
ſub eodẽ noĩe.vt hõ curꝛit.g hõ curꝛit. Et ſic arguẽdo nul
la eſt fallacia.qꝛ nõ ↄtinet᷑ ſub aliq̃ ſpẽargumẽtatõꝭ.nec ſᷣm
veritatẽ nec ſᷣm apparẽtiã.ſed talis petitio pncipij peccat
ↄtra ſyllogiſmũ ſimpłr dictũ Sed petere id quod - in pᷣn
cipio.eſt qũ idẽ petit᷑ ſub diuerſo noiĩe.vt aial rõnale curꝛit
8̊ hõ curꝛit. Vel ſic.petere id qð eſt in pᷣncipio.eſt qũ minꝰ
notũ ſumit᷑ ad ꝓbatõem magis noti.¶ Fallacia petitõis
pᷣncipij.eſt idoneitas decipiendi ex apparẽti magis noto
antecedente ad apparens minus notũ ↄſequens. Uel ſic.
eſt idoneitas decipiendi ꝓueniẽs ex apparenti diuerſicate
añcedentis ⁊ ↄſequentis. Cauſa apparẽtie eſt apparẽs di
uerſitas añcedentis ⁊ ↄñcis.Cauſa defectꝰ.eſt diuerſitas
eoꝛundẽ.¶ Petitur aũt id qð eſt in pncipio qͥnq; modis.
vt patʒ.viij.thopicoꝝ. Pꝛimo mõ qñ diffinitũ petitur in

5 * „ 7„
Pertri hiſpani.
diffinitõe.⁊ ecõtra. vt ſi dubitatur. vtrũ homo curꝛat vel
nõ curꝛat.⁊ fiat argumentũ.aĩal rõnale curꝛit.ergo hõ cur
rit.nulla eſt ibi ꝓbatio.qꝛ qñ vnũ dubitat᷑ neceſſe eſt alteꝝ
dubitari. et ita ſi ſumatur vnum ad ꝓbandum aliud pecca
tum eſt ¶ Secũdus modus eſt.quando ꝑticulare petitur
in vniuerſali.vt nullus hõ curꝛit.ergo ſoꝛtes non curꝛit.
Velſi aliquis debeat ꝓbare ꝙ omniũ ↄtrarioꝝ ſit ea.dem
diſciplina ⁊ aſſumat.omniũ oppoſitoꝝ eſt eadẽ diſciplina
g̊omniũ ↄtrarioꝝ eſt eadem diſciplina.hic petiturↄcluſio
in pᷣmiſſis.¶ Tercius modus eſt.quãdo vniuerſale petit᷑

in ꝑticularibus.vt ſi aliquis debeat ꝓbare ꝙ omniũ oppo

ſitoꝝ eſt eadem diſciplina.⁊ ſumat illam omniũ ↄtradicto⸗/
rioꝝ eſt eadem diſciplina ⁊ ſic de alijs.ergo omniũ oppoſi

toꝛum eſt eadẽ diſciplina. Vel ſic.ſoꝛtes curꝛit. plato cur⸗

rit.⁊ ſic de alijs.ergo omnis hõ curꝛit.¶ Quartus modꝰ
eſt.quando ↄiunctum petitur in diuiſis.vel econtra. Vel
ſi aliquis debeat pꝛobare ꝙ medicina eſt diſciplina ſaniet
egri Et arguatur ſic. medicina eſt diſciplina ſani.⁊ medi⸗
cina eſt diſciplina egri.ergo medicina eſt diſciplina ſani
et egri. ¶ Quintus modus eſt.quando vnum relatiuum
petitur in alio.vtſi quis debeat pꝛobare ꝙ ſoꝛtes ſit pater
platonis. Et pꝛobetur ſic. plato eſt filius ſoꝛtis.ergo ſoꝛ⸗
tes eſt pater platonis. Non ſequitur.quia hoc aſſumit᷑ qð
eſt ppandum. ¶ Sciendum ꝙ hec fallacia non peccat
contra ſyllogiſmum inferentemſed pꝛobantem. Et ita fal
lacia petitionis pᷣncipij peccat contra ſyllogiſmũ d yaleci⸗

cum inquantũ dyaleticus eſt.

E fallacia conſequentis dicendum eſt. Secun
d dum conſequens fiunt paralogiſmi eo ꝙ; credi⸗
mus ↄſequentiam conuerti que nõ conuertitur
(SSallacia ↄſequentis.eſt idoneicas decipiẽdi
ꝓueniens ex apparentiↄuercibilitate ↄſequẽtis cũ antece
dente. Velſic.eſt apparentia ↄñtie ↄuerſe q̃ͥ non ↄuertitur

Cauſa apparentie huiꝰfalle eſt ↄuenientia vniꝰↄſequẽtie

bone ad aliam nõ bonam. Cauſa defectus eſt diuerſicas

Tractatus ſextus

earundẽ. ¶ Et ſciendũ ꝙ bene tenet argumentã a poſitõ

—

ne añcedentꝭ ad poſitõem ↄñtis.¶ Huiꝰ fallacie tres ſũt
modi.Pꝛimꝰmodus c.qñ arguit᷑ a deſtructõe añtis ad de
ſtructõeʒ ↄñtis.vt ſi hõ eſt aial eſt. ergo ſi hõ nõ eſt.aial nõ
eſt. Vel a poſitõe ↄñtis ad poſitõem añtis.vtſi mel eſt.ru⸗
beum eſt. ergo ſi rubeũ eſt mel eſt. Ad iſtũ modũ reducunt᷑
oẽs pꝛaue argumẽtatões ab inferioꝛi ad ſuꝑius deſtructie
Vñ quotienſcũq;ʒ fit ꝓceſſus ab inferioꝛiad ſupꝑius cũ di⸗

ſtributõe ſuꝑioz. vt ois hõ curꝛit.ergo om̃e aĩal curꝛit.ibi

fit iſta falła.vt nullus homo curꝛit.ergo nullũ aĩal curꝛit.
¶ Scõs modus ſolet poni ab inſufficienti inductõe ſin⸗
gulariũ. vt ſoꝛtes eſt aĩal.⁊ ecõuerſo.plato eſt aĩal.⁊ ecõuer
ſo. et ſic de alijs.ergo oĩs hõ eſt alal.et ecõuerſo. Hicenu⸗
merant᷑ oĩa ſingularia illius.oĩs hõ eſt aĩal.⁊ nõ huiꝰ.ome
aĩal eſt hõ.q̃ cant᷑ ꝑ ↄuerſionẽ huiꝰqð eſt ecõuerſo ad hãc
oĩs hõ eſt alal.¶ Zercius modus ꝓuenit ex cõiter accidẽ
tibus. Et dicunt᷑ cõmuniter accidentia que ſe aliquando
ↄſequuntur ⁊ aliqũ non.vt iſte eſt comptꝰ.ergo cẽadulter.
Suniliter bic. Wuſa ⁊ poeta ſimilr terminant. ſʒ muſa ẽ
feĩ generis.ergo ⁊ poeta Non ſeqͥtur.qꝛ id emtitas generꝭ
et terminatõis aliqñ ſe ↄſequũtur ⁊ aliqñ nõ.Si dicat ali⸗
quis ꝙ hoc vltimo mõ non tenet ecõuerſo.ᷣ ergo ibi nõ eſt
ↄñtia. Dicendũ eſt ꝙ ergo ſᷣm quoſdam ſumit ↄntia a coõ⸗
muniter accidentiba ad ↄñtiam neceſſariã ⁊ ꝓbabilem Et
iſtis non ſumitur ↄñtia neceſſaria ſʒ ꝓbabilis. Taliter ãt
oꝛdinantur iſti modi ab Areſtotile inodo dicto
Eqᷣtur de fallacia ſᷣm non cãm vt cauſam. Ad cuiꝰ
euidentiã ſciendũ ꝙ duplex eſt ſyllogiſmꝰ. ſcʒ oſten
ſiuus ⁊ ad impoſſibile. Syllogiſmꝰoſtenſiuus eſtqͥ
habet vnã ſolam ↄduſionem. Syllogiſmꝰ vᷣo ad impoſſi⸗
bile eſt. qñ aliquis ſyllogiſtice ducitur ad impoſſibile. ⁊ ꝓ⸗
pter hoc interimitur aliqua pꝛemiſſaꝝ que erat cauſa iluꝰ
impoſſibilis. Unde iſte ſyllogiſmus ſemꝑ habet duas con
cluſiones. vt cum dicit᷑.eſt ne homo aſinus. Hoc conceſſo
Contra. nullus aſinus eſt aial rationale moꝛtale.homo eſt
aſiuus. ergo bomo nõ eſt aialrationale moꝛtale.ſed hoc eſt

Petri hiſpani
ſmpoſſibile.ergo et iſta.homo na ·Et dictus ſyllo⸗
giſmus eſt in quarto modo pꝛimefigure. Et ſciendum q;
non cauſa vt cauſa ſemꝑ fit in ſyllogiſmis ad impoſſibile.
¶ Fallacia autem ſᷣm nõ cauſam vt cauſam fit.quãdo nõ
cauſa vt cauſa ponitur.⁊ ꝓpter hoc apparetſequi impoſſi
bile.et illud quod apparet eſſe cauſa interimitur. vt ſi que⸗
ratur.eſt ne bꝛunellus homo.Quo conceſſo arguitur. Cõ
tra.nullus aſinus eſt anial rationale moꝛtale.ſed homo eſt
aſinus ⁊ bꝛunellus eſt homo.ergo homo nõ eſt aial rõnale
moꝛtale Hoc eſt impoſſibile.q̊ bꝛunellus nõ eſt homo. In
bac dicta argumentatõe eſt nõ cauſa vt cauſa.qꝛ interimi⸗
tur id quod apparet eſſe cauſa et non eſt. ſcʒ bꝛunellus eſt
homo.allacia non cauſe vt cauſa.eſt idoneitas decipien
di ꝓueniens ex apparenti ↄuenientia pᷣmiſſe non cauſe ad
aliam cauſam. ¶ Cauſa apparentie huiꝰ fallacie eſt con⸗
uenientia huiusquod bnalt relſ cauſa ⁊ non eſt cum eo
uod eſt cauſa. Caula falſitatis.eſt diuerſitas eoꝛunde
Cale exemplũ ponit Areſtotiles huiꝰ fallacie.vt querẽdo
ſic. Sunt ne aĩa et vita idem. Quo ↄceſſo. Contra.moꝛs
et vita ſunt ↄtraria.ſed moꝛs eſt coꝛruptio &̊ vita eſt gene⸗
ratio.et ꝑↄñs viuere eſt generari.ſed hoc eſt impoſſibile.
qꝛ quidquid viuit non generat᷑.ſed generatũ eſt.ergo anĩa
et vita non ſunt idẽ Hec argumentatio peccat ſᷣm nõ cau
ſam vt cauſam.qꝛ ex hoc ꝙ anima ⁊ vita ſunt idem. non ſe
quitur impoſſibile.⁊ ita nò debet interimi.ſed iſta.moꝛs et
vita ſunt contraria.qꝛ in omnibꝰhis id quod non ẽ cauſa.
apparet eſſe cauſa.qꝛ ↄmunicant in terminis cũ aliquibus
ꝓpoſitõibo ex quibus ſeqͥ tur impoſſibile. Ex iſto patet ꝙ;
iſta fallacia non fit in ſyllogiſmo oſtenſiuo. vt omĩis homo
curꝛit.ſoꝛtes ẽ homo. et ſolẽ in cancro.ergo ſoꝛtes curꝛit.
Hic non ẽfallacia nõ cauſe vt cauſe.qꝛ hec ꝓpoſitio.ſol eſt
in cancro.non eſt cauſa neq;ʒ apparet eſſe cauſa.ſicut appa
ret in ſyllogiſmo aꝗd impoſſibile
¶ Be ꝓpoſitione plures
Ropoſitio plures eſt illa in qua plura pᷣdicant᷑ de plu⸗
ribus vel plura de vno.vel vnũ de pluribus.vt ſoꝛtes

rrrreD

Tractatus ſextus

curꝛit ⁊ diſputat. Velſic.eſt ne hic ⁊ hic hõ.demonſtrato
ſoꝛte ⁊ bꝛunello.vel ſoꝛtes ⁊ plato curꝛunt ⁊ diſputant.
Pꝛopõ vna aũt eſt in q̃ vnũ pꝛedicat᷑ de vno.Et h̊ qua
drupſr. ſiue vnũ numero.vt ſoꝛtes eſt ſoꝛtes.ſiue vnũ ſpẽ.
vt ſoꝛtes eſt hõ.ſiue vnũ genere.vt ſoꝛtes eſt aĩal.ſiue vnũ
ſm bus ⁊ poſteriꝰvt hõ eſt ens.aĩał eſt ſanũ Aut pᷣdicãtur
plura ex quiba fit vnũ.vt hõ eſt aial rõnale. Scðm plures
interꝛogatões fiunt paralogiſmiqũ ad interꝛogatões plu
res datur vna reſponſio.¶ Fallacia ſ m plures interꝛoga
tões vt vnã.eſt iqoneitas decipiẽdi ꝓueniens ex ↄueniẽ⸗
tia interꝛogationũ plures ad interꝛogatõem vnã. Cauſa
apparentie eſt vnitas interꝛogatõis ↄplexe. Cauſa falſita
tis eſt pluralitas ipᷣius interꝛogatõis ↄplexe. ¶ Nota ꝓ
duo ſunt modi huiꝰfallacie.ꝛimꝰmodus eſt.qñ plura in
ſingulari nũero ſubijciunt᷑ vel pᷣdicant᷑.vt hic eſt ne hic ⁊
hõ.demõſtrato ſoꝛte ⁊ bꝛunello.ſi dicat᷑ ꝙ ſic.ergo bꝛunel⸗
lus eſt hõ. ſi nõ. ergo ſoꝛtes nõ eſt hõ. Non em̃ bñ reſpõdit
qñ fecit reſponſiõem vnã ad interꝛogatõem plures ſed de
buit rñũderi.verũ eſt ꝓ vno.⁊ falſum ꝓ alio.¶ Scðs mõꝰ
eſ a plura in plurali nũero ſubijciunt᷑ vel pᷣdicant᷑. vt ſũt
ne iſta bona vel nõ bona.demõſtratis bono ⁊ nõ bono Si
dicat bona.ergo malũ eſt bonũ.ſi dicat nõ bona.qᷓ bonũẽ
nõ bonũ Debuiſſet em̃ rñũdere.bonũ eſt bonũ.⁊ malũ eſtma
lum. Si aũt ↄcedat qͥs dari diffinitões ſilłi mõ in ſingula⸗
ri et plurali.vt cecũ eſt aptũ natũ videre ⁊ nõ videre Etce
caſunt apta nata videre ⁊ nõ videre.nõ effugiet redargui
tõem.demõſtrato vno ceco de altero vidente Etq̃rat᷑ ſic.
ſunt ne illa ceca vel nõ ceca.Si ceca.& illud eſt cecũ demõ
ſtrato vno vidente.Nõ em̃ dicebat iliũ eſie cecũ.⁊ illũ eſſe
videntẽ.ſʒ dabat vnã vnã reſpõſionẽ.co ꝙ ↄceſſit ꝙ ↄoſilis
daret᷑ diffinitio in ſingulari nũero ⁊ in plurali.

Oſt hec aũt reducendũ eſt oẽs fallacias ad ignoꝛãtiã
elenci.¶ Reducere aũt oẽs falłlas ad ignoꝛantiã elen
cieſt oſtendere qᷓliter falla q̃libet peccat ↄtra aliquã ꝑticu⸗
lam in diffinitõne elenci poſitam. aut roõne ſ vllogiſini.aut

„2 „* „
Petri biſpani.
rõne ↄtradictõis. Sicut em̃ differentia adueniens generi
ↄſtituit ſpeciem.ita ratõ ↄtradictõis adueniẽs ſyllogiſmo
ↄſtituit elencum. VUnde quidquid eſt in elenco. aut eſt ĩ eo
ratõne ↄtradictõis.aut ratõne ſyllogiſmi.dicit em̃ Areſto
tiles.ꝙ diuidendũ eſt omẽs ſyllogiſmos apparẽtes ⁊ elen
cos.aut reducendũ eſt omnes ad ignoꝛantiam elenci.
¶ Equiuocatio ⁊ amphibologia et figura dictõnis redu
cũtur ad ignoꝛantiã elenci.eo ꝙ duplecx eſſe impedit ſyllo⸗
giſmũ et ↄtradictiõem Sed ↄpoſitio accentus et diuiſio
reducũtur ad ignoꝛantiam elenci in eo ꝙ non eſt oꝛatio ea
dem vel idem nomen ſed differens.opoꝛtet autem hoc.ſci
licet nomen et rationem eſſe eandem quemadmodũ ⁊ rem
ſi debeat eſſe elencus. Qui vero ſᷣm accidens fiunt mani⸗
feſtiſunt diffinito ſyllogiſmo. quia fiunt contra particulã
in diffinitione elenci poſitam. ſcilicet neceſſe eſt aliud acci
dere per ea que poſita ſunt. Et ſᷣm hanc fallaciam que eſt
ſm accidens artifices et ſcientes ſepius ab inſcijs redar⸗
guuntur facientibus ſyllogiſmos contra ſapientes. nam
ſim accidens faciunt ſyllogiſmos appaꝛentes. Qui vero
ſm quid ad ſimpliciterfiunt reducũtur ad ignoꝛantiã elen
ci.qm̃ de eodem nõ eſtaffirmatio ⁊ negatio.vt ethiops eſt
albus m dentes.ergo eſt albus. Manifeſti aũt ſunt ſyllo⸗
giſmi quipᷣus dicti ſunt ⁊ quales nuncupant᷑. Qui vᷣo fiũt
Fm id quod petitur in pᷣncipio.et qui fiunt ſᷣm non cauſam
vt caulam.peccant manifeſte ↄtra diffinitõem ſyllogiſmi.
qꝛ in ſyllogiſmo opoꝛtet ſequi aliud de neceſſitate qð non
erat in pᷣncipio et ſic opoꝛtet ꝙ pᷣmiſſe ſint cauſe ↄcluſiõis
ſyllogiſmi. Qui vᷣo fiunt ſᷣm ↄſequẽs reducuntur ſicut illi
qui fiunt ſᷣm accidens. Quifiunt ſᷣm plures interꝛogatio
nes vt vnam reducunt᷑ ad elencum eo ꝙ peccant ↄtra vni
tatem ꝓpoſitionis Ibienim non ſumitur pꝛopoſitio vna
et perↄſequens nec ꝓpoſitio.nam eadem eſt diffintio vni
us rei et rei.vt hominis ⁊ vnius homis.ſilr aũt ⁊ in alijs.
Vã ꝓpoſitio vna vnũ de vno affirmat. ſed nõ eſt ita in ꝓ
poſitione plures in qua pᷣdicantur plura de vno vel vnum
de pluribus et ꝓpter hoc peccantↄtra vnitatẽ ꝓpoſitõis.

Tractatus ſeptimus
¶ Item omẽs fallacie in dictiõe ⁊ ᷣm quid ad ſimpliciter
reducuntur ad ignoꝛantiã elenci.eo ꝙ peccãt ↄtra ↄtradi
tõem Oẽs aũt alie fallacie extra dictõem reducunt᷑ in hoc
ꝙ peccant ↄtra diffinitõem ſyllogiſmi.
Beguitur tractatus ſeptimus
de ſuppoſitione.
Oꝛum que dicuntur.q̃dam dicũtur cũ ↄplexione
vt hõ curꝛit.quedã vᷣo ſine ↄplexione.vt hõ. qꝛ eſt
terminꝰ incõplexꝰ ¶ Terminꝰ vt hicſumit᷑.ẽ vox
ſᷣcans vłle vel ꝑticulare.vt hõ vel ſoꝛtes. Terminoꝝ autẽ
incõplexoꝝ vnuſqͥſq; aut ſᷣcat ſubam.aut q̃litatem.aut q̃n
titatem. aut ad aliqd. aut agere. aut pati.aut vbi.aut qñ.
aut ſitũ.aut habitum Significatio vt hic ſumit᷑ eſt reiꝑ
vocẽ ſᷣm placitũ repũtatio. Quare cũ oĩs res.aut ſit vlis
aut ꝑticularis opoꝛtet dictões nõ ſᷣcantes vle velꝑticula⸗
re no ſ care aliqͥd.etſic nõ erũt termini vt hic ſumit᷑ termi⸗
nus ꝓut ſᷣcat vłe vel ꝑticulare. Signitficationũ.alia eſt
rei ſubſtãtiue.⁊ hecfitꝑ nomẽ ſubm.vt hõ Alia eſt rei adie
ctiue.⁊ hec fit ꝑ nomen adiectm̃.vt albꝰ.vel ꝑ vbũ. vt cur⸗
rit.q̃ non ẽ ꝓpꝛie ſ catio ſubſtantiua vel adiectiua.ſed ſᷣ cat
aliqͥd ſubſtatiue vel adiectiue.Et ſcare aliqͥd ſubſtãtiue vł
adiectiue ſunt modi vocũ.ſed adiectiuatio ⁊ ſubſtãtiuatio
ſunt modi ⁊ differẽtie reꝝ q̃ ſᷣcantur ⁊ nõ ſignificant᷑. Vñ
nomina ſubſtantiua dicuntur ſupponere.ſed nomina adie
ctiua et verba dicunt᷑ copulare.· Suppoſitio eſt accep⸗
tio termini ſubſtantiui ꝓ aliquo. Differũt aũtſuppoſitio ⁊
ſcatio.quia ſcatio fitꝑ impoſitõem vocis ad ſᷣcandũ rem
Sed ſuppoſitio ẽ acceptio termini iam ᷣcantꝭ rẽ ꝓaliquo
vt cũ ðꝛ hõ curꝛit.iſte terminus homo tenetur ꝓ ſoꝛte vel
platone.⁊ſic de alijs.vñ ſ̃catio pꝛioꝛ eſtſuppoſitõne. Se
cundo differunt.qꝛ ſ catio eſt vocis.ſuppoſitio eſt termini
compoſiti ex voce etſignificatione.ergo ſupponere et ſig⸗
nitficare non ſunt idem. ſed differunt ꝑ locum a ↄiugatis.
Item tercio.ſignificatio eſt ſigniad ſignatũ. Suppoſitio
vero eſtſupponentis ad ſuppoſitum.ergo ſuppoſitio non

.

eſt ſignificatio.

Petri hiſpani
¶ Copulatio eſt acceptio termini adiectiui ꝓ aliquo
Vppoſitionum alia cõis alia diſcreta. Suppoſitio
cõis eſt.que fit ꝑ terminũ ↄmunẽ.vt hõ aĩal. Diſcre⸗
ta eſt.que fit ꝑ terminũ diſcretũ.vt ſoꝛtes plato.velꝑt᷑mi⸗
nũ cõem ſumptũ cum cnoie demoõſtratiuo pmitiue ſpẽi.vt
iſte hõ.qꝛ hõ eſt łminꝰ cõis. Suppoſitionũ ↄmuniũ.alia
naturalis.alia accidẽtalis. Buphon itio naturalis.ẽ ac
ceptio termini cõis ꝓ oĩbus his ꝓ qbus aptus natus ẽ ꝑ⸗
ticipari. vt iſte termini hõ ꝑſe ſumptꝰ ſupponit ꝓ omnid⸗
hoĩbus.iamqͥ ſunt qᷓ; qui erunt ⁊ qui fuerùt.¶ Accidẽta⸗
lis ſuppoſitio.eſt acceptio termini cõis ꝓ oĩbus ꝓ quibus
exigitſuũ adiunctũ.vt hõ curꝛit.iſte terminꝰ hõ ſupponit
ꝓ oibus hoĩbus pᷣſentibo. Et cũ ðꝛ hõ fuit vel hõ cucurꝛit
ſupponit ꝓ oibus pᷣteritis. Et cũ dicit᷑. hõ erit vel hõ cur
ret.ſupponit ꝓ futurꝭ.¶ Accidentaliũ ſuppoſitionũ.alia
ſimplex.alia ꝑſonalis.Suppoſitio accidẽtalis ſimplex eſt
acceptio termini cõis ꝓ re vli ſ̃cata ꝑipᷣm terminũ cõem.
vt cũ ðꝛ.hõ eſt ſpecies.aĩal eſt genꝰ.iſte terminꝰhõ ſuppo⸗
nit ꝓ hoĩe in cõmuni ⁊ nõ ꝓ quolibet inferioꝛi. Silr dðm
eſt de quolibet termino cõi.vt riſibile eſt ꝓpꝛiũ.rõna e eſt
differentia.albũ eſt accidẽs. ¶ Item ſuppoſitionũ ſinpli
ciũ.alia eſt termini cõis in ſubiecto poſiti.vt hõ eſt ſpecies
iſte terminꝰhõ ſimplicẽ habet ſuppoſitionẽ.qꝛ ſolũ ſuppo⸗
nit ꝓ natura ſpẽi. Alia eſt termini cõis poſiti a ꝑte pᷣdicati
ꝓpoͤnis vlis affirmatiue.vt oĩs hõ eſt aial. ibi ite terminꝰ
aial in pᷣdicato poſicus ſimplicẽ habet ſuppõem.qꝛ ſolum
ſupponit ꝓ natura generꝭ Alia eſt termini cõis poſiti poſt
dictõem exceptiuã.vt om̃e aial pꝛeter hoiem eſt rõnale.ibi
iſte terminꝰ hoĩem ſimplicem habet ſuppoſitõem.qꝛ non
licet fieri deſcenſum ſub ipſo.vnde nõ ſequitur. omne aial
pꝛeter hominẽ eſt irꝛõnale.ergo om̃e aial pᷣter hunc hoiĩiem
eſt ir:õnale.et om̃e aial pᷣter iſtũ hoĩem ẽ irꝛõnale. exqͥ̊ ibi ẽ
fallacia figure dictõis ꝓcedendoa ſuppoſitõe ſimplici ad
ꝑſonalẽ. Gimiliter eſt h. hõ eſt ſpẽs.ergo aliqͥs hõ eſt ſpẽs
Et ſilr hic.ols homo ẽ aial.̊ oĩs hõ eſt hoc aial In oibus
6

Tractatus ſeptimus

ꝓceſſibus iſtis fit ꝓceſſus a ſuppoſitõe ſimplici ad ꝑſonalẽ
ꝙ aũt terminus in pᷣdicato ꝓpoſitõis vniuerſalis affirma⸗
tiue poſitus ſimplicẽ habeat ſuppoſitionẽ.ptʒ qꝛ cũ dicit᷑.
omniũ ſuppoſitoꝝ eadẽ eſt diſciplina.qꝛ niſi ule terminus
diſciplina ſimplicẽ haberet ſuppoſitõem. ſic fieret deſcen⸗
ſus ab ipſo.et eſſet falſa Nulla em̃ ꝑticularis diſciplina eſt
omniũ orioꝝ.medicina em̃ nõ eſt omniũ ↄrioꝝ.ſed ſolum
ſani ⁊ egri. Grãmatica nõ eſt omniũ pᷣrioꝝ.ſed ſolũ cõgrui
⁊ incõgrui.logica veriet falſi ⁊ꝛcjs. Perſonalis ſuppoſi
tio.eſt acceptio teꝛmini cõis ꝓ ſuis inferioꝛibus.vt cũ ðꝛ.
hõ curꝛit.iſte terminus hõ fupponit ꝓ ſuis inferioꝛibus.
¶ Perſonaliũ ſuppoſitionũ. alia eſt determinata. alia eſt
ↄfuſa Determinata ſuppoſitio eſt acceptio termini cõis
indefinite ſu npti. vel cũ ſigno ꝑticulari.vt hõ curꝛit. vel
aliquis hõ curꝛit.Et dicit᷑ determinata. qꝛ licet in vtraq;
iſtaꝝ iſte terminus hõ ſupponat ꝓ omni hoĩe tam curꝛente
qᷓ; non curꝛente.tñ ꝓ vno ſolo homie curꝛẽte dicit᷑ vera.et
qꝛ aliud eſt ſupponere et aliud locucionẽ verã vel falſam
eſſe ꝓ aliquo. igitur in pᷣdictis iſte terminus hõ ſupponit
ꝓ omni homie curꝛente et non curꝛẽte. licet reddat ꝓpoſi
tionẽ veram ꝓ vno ſolo curꝛente. Maũt in vtraqʒ dictaꝝ
ſit determinata ſuppoſitio.ptʒ.qꝛ cum dicit᷑.aĩal eſt ſoꝛtes
vel aĩal eſt plato.⁊c ijs.ergo aĩal eſt omĩs hõ. ibi eſt fallacia
figure dictõnis a pluribꝰ determinatis ad vnam determi⸗
natam.ideo iſte terminꝰ aĩal indefinite poſitus habet dex⸗
minatã ſuppoſitionẽ. ¶ Confuſa ſuppoſitio.eſt acceptio
termini cõmunis ꝓ pluribus mediante ſigno vniuerſali.
vt cum dicit᷑ omnis hõ eſt aĩal.ibi iſte terminus homo ſup
ponit ꝓ pluribus mediante ſigno vniuerſali.qꝛ ſupponit
ꝓ quolibet ſuo ſuppoſito.¶ Confuſaꝝ ſuppoſitionũ.alia
eſt cõfuſa neceſſitate ſigni vel modi. et alia neceſſitate rei.
vt cum dicit᷑.omnis hõ eſt aĩal.ibi iſte terminꝰhõ mediãte
ſigno vniuerſali ↄfunditur ſiue diſtribuit᷑ ꝓ quolibet ſup⸗
poſito et iſte terminꝰ aĩala ꝑte pꝛedicati poſitus cõfundit᷑
neceſſitate rei. Et cum vnuſquiſq; hõ ſuã habeat eſſentiã.
ideo hoc verbũ eſt neceſſitate rei tenetur ꝓ tot eſſentijs ꝓ

Petri hiſpani

quot hoĩbus tenetur iſte terminꝰ hõ.⁊ cũ vnicuiq; homini
inſit ſua aĩalitas. ideo iſte terminus aĩal neceſſitate rei te⸗/
netur ꝓ tot aĩalibus ꝓ quot hoibus iſte terminus homo.⁊
ꝓ quot eſſentijs hoc verbũ ẽ. Vnde iſte terminꝰ hõ debet
ſupponere confuſe diſtributiue et mobiliter.quare confuſe
diſtributiue tenetur.qꝛ tenetur ꝓ omni bolnie guare mobi
liter. qꝛ licet fieri deſcenſum ſub eo ꝓ quolibet ſuo ſuppoſi
co.vt oĩs hõ eſt aĩal.ergo ſoꝛtes eſt aĩal ⁊c̃ijs. Sed iſte ter
minus aĩal dicit᷑ ↄfundi ĩmobiliter.qꝛ nõ licet fieri deſcen⸗
ſum ſub co. vt omnis hõ eſt aĩal.̊ omĩs hõ eſt hoc aĩal Ibi
em̃ fit ꝓceſſus a ſimplici ſuppõne ad ꝑſonalẽ.ſicut hic.hõ
eſt digniſſima creaturaꝝ.& iſte hõ vel aliquis hõ eſt digniſ
ſima creaturaꝝ.vel roſa eſt pulcerꝛimꝰ floꝛum.ergo aliqua
roſa. Sed differunt in hoc. qꝛ in iſtis eſt ſimplex ſuppoſi⸗
tio ex parte ſubiecti. in illa vero ex parte pᷣdicati.Licet vi⸗
deatur oppoſitũ eſſe qð ſuꝑius dictum eſt ꝙ in hac ꝓpõe.
omnis hõ eſt aial.iſte terminꝰ aial in pᷣdicato poſitus ſim⸗
— habeat ſuppoſitõem.et hic ðꝛ ꝙ habet ↄfuſam Ad
oc dicendũ eſt ſᷣm quoſdã.qꝙ qꝛ genus pᷣdicatur de pluri
bus differentibꝰſpecie.iſte terminꝰanimal qñ tenetur pꝛo
ipſo in cõmuni quod eſt genus. ſic habet ſimplicẽ ſuppo⸗
ſutionẽ Scðm aũt ꝙ ipſa natura ↄmunis ipſiꝰgenerꝭ mul
tiplicat᷑ ꝑſſuppoſita homis ſic dicit᷑ hr̃e ↄfuſam ſuppõem.
non mobiliter ſed ĩmobiliter. Suppoſitio aũt fts imo⸗
bilis poteſt cũ ſimplici incidere nõ ſᷣm idẽſed ſᷣm d iuerſa.
vt dictũ eſt. Secundũ hoc dicendũ eſt ꝙ ſuppoſitio ↄfuſa
mobiliter nõ poteſt ſumul eſſe cũ ſimplici.nec ſᷣm idem nec
ſͦm diuerſa.vt dictum eſt. Sed ego credo impoſſibile eſſe
terminum cõmunem in pꝛedicato poſitum habere ſuppo
ſitionẽ ſimplicem et ↄfundi mobiliter vel imobiliter ſigno
vniuerſali exiſtente.in ſubiecto affirmatiuo.vt omnis hõ
eſt animal.quia vt vult Poꝛphir iꝰ.omne quod pᷣdicatur
de aliquo.aut eſt maius aut eſt equale illi de quo pᷣdicatur
⁊ intendit de pᷣdicatione per ſe.ſed in hac ꝓpoſitione.om
nis homo eſt animal.eſt pꝛedicatio ꝑ ſe.et nõ pᷣdicat᷑ cq̃le.
ergo maiꝰ.nõ accidẽtale.&̊ ſubale.nõ differẽtia neq; ſpẽs.
g »

*

Tractatus ſeptimus

g̊ͤ genꝰ. Sʒ natura generꝭ multiplicata mobiliter vel ĩimo
biliter nõ eſt genꝰ.̊ cum ðꝛ.oĩs hõ eſt aĩal.cũ ibi pᷣdicetur
genꝰ nõ eſſet poſſibile terminũ cõem multiplicari mobilit
vel ĩmobiliter qͥ ſᷣcat naturã generꝭ q̃ iam actu non eſſet ge
nus.ſicut ſi hõ ↄfunderet᷑ mobiłr vel ĩmobiłr iam nõ eſſet
ſpẽs.¶ Itẽ hoc idẽ videt᷑ꝑ Areſto.pmo topicoꝝ dicentẽ.
Ome qð de alio pᷣdicatur.aut pᷣdicatur ↄuerſim de eo aut
nõ Si ↄuerſim.tũc eſt diffinitio vel ꝓpꝛiũ Si aũt nõ cõ⸗
uerſim pᷣdicatur de re.aut cadit in diffinitõem rei aut non
ſi nõ tunc eſt accidens Si cadit in diffinitõem. autẽ genꝰ
aut differẽtia.nõ differẽtia.ꝭ genus.et intendit Areſto.q;
ibiſit directa pᷣdicatio ⁊ ſpẽs ſubijciatur ſᷣm ſe vel multipli
catur Sed in ꝓpõne.hõ eſt aĩal. eſt directa pᷣdicatio ⁊ ſub
ijcitur hõ.⁊ nõ equale pᷣdicatur neq; accidẽs.&̊ genus. q̃re
nõ eſt poſſibile terminũ cõem in pᷣdicato poſitũ ↄfundi mo
biliter vel imobiliter. Item totũ vle quod eſt genus ⁊ to⸗
tum in qntitate ex oppoſito ſe habẽt.ſed totũ in q̃ntitateẽ
duplex.quoddã eſt ↄpletũ.vt vbicunq; ↄfundit᷑ terminus
cõmunis mobiliter.vt omnis hõ eſt animal.Aliud eſt incõ
pletum ⁊ diminutũ.vt vbicunq; diffunditur terminꝰcõis
ĩimobiliter.⁊ multiplicat᷑ terminus cõis ſimpliciter.& ſi im
poſſibile eſt totũ in q̃ntitate eſſe genus inquãtũ hmõi non
erit poſſibile terminũ cõmunẽ in pꝛedicato poſitũ ↄfundi
mobiliter vel ĩmobiliter vt dicebat᷑. Icẽ comꝑatio illa ſᷣm
quam inferioꝛa referũtur ad ſuꝑioꝛa eſt oppoſita comꝑati
oni ſᷣm quam ſuperioꝛa reducunturad inferioꝛa.ſed ᷣm pᷣ
mam ſumitur cõmune in ratione cõmunis.ſed penes ſecũ
dam ſumitur cõmune multiplicatũ ſiue confuſum. Cum
ergo terminus cõmunis vt ſic ſit in ratione generis non
eſt poſſibile ivpſum multiplicari inquantum huiuſmodi. et
hec quattuoꝛ argumenta ſuntↄcedenda. ¶ Cauſa autem
per quã mouebãt᷑ facilis eſt ad ſoluendũ.que tantũ eſt vna.
qꝛ cũ dicit᷑ omis hõ eſt aial.cum vnicuiq; homi reſponde⸗
atſua aĩalitas ſiue ſua eſſentia cũ non poſſit eſſe hõ quin ſit
animal. Ideo dixerũt ꝙ iſte terminꝰ animal tenetur ꝓ tot
aialibꝰ ꝓ quot hoĩbus tenetur hõ Maũr in illoargumẽto

Petri hiſpani
nulla ſit apparẽtia ptʒ.qꝛ cũ ðꝛ.oĩs hõ eſt albus.neceſſeeſt/
ꝙ tot aĩalitates intelligant᷑ in ſubiecto q̃t ſunt hoĩes in qͥ
bus tenetur hõ.⁊ non pᷣt dici ꝙ habeat illas aĩalitates a p
dicato.cum ibi pᷣdicat᷑ album Uñ dicendũ ꝙ hõ logice lo
uendo nõ naturabłr ex rõnali ⁊ aĩali ↄponit᷑.ideo de ſe ht
laꝑꝝ aialitatũ multiplicatõem.j̊ hic.omis hõ eſt albus.hõ
nullo mõ ht illas aĩalitates in pᷣdicato Sic aũt eſt in ꝓpo
ſito cũ ibi pᷣdicetur genus de ſpẽ. vt oĩs hõ eſt aĩal.in hac
em̃ ꝓpõe ſubijcitur hõ in q̊ intelligit᷑ multitudo illa ꝝ aĩali
tatũ Et pᷣdicat᷑ hoc genꝰaĩal quod nullo mõ ↄfundit᷑ mobi
liter vel imobiliter.ſʒ ſtat ibiꝓ natura ſeu eſſentia ipiꝰgene
ris cõis de pluribus pᷣdicabuis. vñ aĩal pᷣdicat᷑ ⁊ aĩal intel
ligitur in ſubiecto ſicut h.om̃e aĩal rõnale eſt aial. Similic
dico ꝙ hoc verbũ eſt nõ ↄfundit᷑ mobiliter vel ĩmobiliter
deſ aial eſſet vel exiſteret in hoc hoĩe.qꝛ hoc ht ſubiectũ
de ſe anteq; in ꝓpõne ſubijciat᷑ pᷣdicato eſſentiali vel acci⸗
dentali. Et ꝓpter hoc deſtruimus quandã diuiſionẽ factã
ſcʒ Confuſarum ſuppoſitionũ. alia eſt confuſa neceſſitate
rei.alia eſt confuſa neceſſitate ſigni ſeu modi.Dicimus em̃
ꝙ omnis contuſio fit neceſſitate ſigni vel modi.vt cum ðꝛ
omne animal rationale eſt aĩal.iſte terminus animal in ſub
iecto poſitus tenetur neceſſitate ſigni ꝓ omni animali qð
eſt in omni animali quod eſt homo. Similiter hic.omnis
homo eſt alal.iſte terminus homo tenet᷑ ꝓ omni homine ⁊
non ſolum ꝓ homĩe.ſed etiã ꝓ omni aiali quod eſt homo.⁊
ideo tot intelligunt᷑ aĩlalitates quot hũanitates naturalit
loquendo.qꝛ eadem eſt humanitas in quolibet indiuiduo
homiĩs ſᷣm viam logicoꝝ ⁊ non ſᷣm viam nature.ſic homo
in cõmuni idẽ eſt.vñ ꝙ ſit hecaĩalitas vel illa.hoc eſt rõůne
mnaterie.in via enim nature humanitas meg differt ab hu
manitate tuaꝑ ſe.⁊ anima mea ꝑ quam cauſatur humani⸗
tas mea in me.alia eſt ab anima tua per quã cauſat᷑ huma⸗
nitas tua in te.Et ꝓpter hoc ſignum confundit hominem
non tñ ↄfundit aĩal in cõi.ſed alalↄtractũ ad hoĩem ꝑſuas
differentias. Vnde ſequirur ꝙ omnis confuſio fit neceſſi

g 5

—.—

tate ſigni vel modi.

Tractatus octauus
¶ Sequitur tractatus Octauus de
relatiuis. 2
Elatiuũ eſt duplex. Vno mõ relatiuũ eſt cuius
eſſe eſt ad aliud ſe habere.⁊ ſic relatm̃ eſt vnum
de decẽ pᷣdicamentis Aliud eſt relatm̃ qð eſt añ
late rei recoꝛdatiuũ.qꝛ vt vult Pꝛiſcianꝰ in ma
ioꝛiſuo volumine. Relatio eſt añ late rei recoꝛdatio.vt ſoꝛ
tes curꝛit qui mouet᷑. vbihoc ralatm̃ qui facit recoꝛdatõeʒ
de ſoꝛte.qui eſt res ante lata Omiſſis ãt relatiuis ſᷣm pmũ
modũ.de relatiuis ſcdðᷣo mõ hic intendimus ¶ Relatiuo
rũ aũt quedã ſunt ſube. vt qui.ille ⁊ ſimilia.quedã accñtꝭ.
vt talis.qualis.tantus.quãtus. Ralatm̃ ſube eſt qð refert
eandẽ rem in numero cũ ſuo añte.vt qui.ille Itẽ relatiuo
ſube.quedã ſunt relatiua diuerſitatis.vt alius. Et eſt I
quod refert eandẽ rem in numero.et ſuppoĩt ꝓ alia.vt ſoꝛ⸗
tes curꝛit et alius diſpucat. Quedã vᷣo ſunt relatiua ſube
idemtitatis.vt qͥ ille idem.vñ relatm̃ ſube idemtitatis eſt.
qð refert et ſupponit ꝓ eodẽ in nũero ꝓ quo ſupponit ſuũ
aũs.vt ſoꝛtes curꝛit.qui diſputat.ibi hoc relatm qui refert
⁊ ſupponit ꝓſoꝛte. Relatiuoꝝ ſube idẽtitatis.q̃dam ſunt
noĩa.vt qui.quedã ſunt ꝓnoĩa. vt ille. Itẽ relatiuoꝝ ꝓno⸗/
minũ idẽtitatꝭ.quedã ſunt recipꝛoca. vt ſuiſibi ſe cum ſuo
poſſeſſiuo.vt ſuus ſua ſuũ Alia vo nõ recipꝛoca.vt ille idẽ
¶ Relatm̃ aũt recipꝛocũ ðꝛ nõ ꝙ ſit patiens ſed qꝛ ponit
modũ patientꝭ ſupꝛa ſubam agentẽ.qꝛ aliud eſt res patiẽs

et aliud modꝰpatientꝭ.qð ptz ꝑ hoc ꝙ ntũs pᷣt eſſe patis.

vtſoꝛtes ꝑcutit᷑.ſʒ nõ pᷣt hr̃e modũ patientꝭ.vñ modꝰ pati
entis ſemꝑ eſt in obliqs. Et ſic ptʒ ꝙ aliud eſt patiẽs ⁊ ali⸗
ud modꝰpatientis. Si q̃ratur.qͥd addatur ſupꝛa patiens
ꝑ relatm̃ recipꝛocũ.Dicendũ addit idẽtitatẽ ſube ⁊ poĩt
eam ſub mõ patient.vtſoꝛtes videt ſe.ibiſuba q̃ pᷣus erat
agens ponit᷑ ſub mõ patientꝭ.vt in hoc ꝓnoie ſe Vñ reci⸗
pꝛocũ ſicpᷣt diffiniri. Recipꝛocũ eſt qð ſᷣ catſubam agentẽ
ſub mõ patientꝭ.vel ſic. Recipꝛocũ eſtidẽ qð ſuijpſiꝰpaſſi⸗
uũ.Et ideo hoc relatm̃ſui ſᷣcatꝑ modũ patientꝭ in quẽ ðꝛ
tranſire actus verbi.ntũs aũt ſᷣcatꝑ modũ agentꝭ.¶ Itẽ

Petri hiſpani
ſi queratur.q̃re hoc ꝓnomen ſui ſibi ſe caret ntõ Solutio
ptz ex dictis.qꝛ agens nõ pᷣt ſcare patiens ſiue ſub mõ pa
tientis.niſi in obliquis.ſʒ ipſe ntũs dicit modũ agentꝭ.et
iõ natura nti repugnat nature huiꝰ ꝓnoiĩs ſui.⁊ ideo nõ pᷣt
hr̃entm̃.Expᷣdictis ptʒ ꝙ relatiua idẽtitatis referunt ean
dem rem ſub ſuo añcedente.⁊ ſemꝑ ſupponũt ꝓ eadẽ re in
numero.Et ex hocptʒ ꝙ maioꝛ eſt certitudo ꝑ relatm̃ idẽ
titatis.qᷓ; ꝑ ſuũ añs loco relatiui poſitũ.vt hõ curꝛit ⁊ hõ

diſputat.qꝛ dubiũ eſt vtꝝ deeodẽ bomĩe pᷣdicet᷑. Sʒ cum
dicit᷑. hõ curꝛit ⁊ idẽ diſputat.certũ eſt ꝙ de eodẽ hoiĩe di⸗

catur.hoc em̃ ptʒ ꝑ Pꝛiſcianũ in maioꝛiſuo volumĩe.qꝛ cũ
dicit᷑ Ayax venit ad troyã ⁊ ayax foꝛtiter pugnauit.dubiũ
eſt an de eodẽ ayace dicat᷑ an de diuerſis.Sed cũ dicitur.
Ayax veit ad troyã ⁊ idẽ foꝛtiter pugnauit.de eodẽ ayace
ſtatim intelligit᷑. Et ſic ptʒ q; maioꝛ eſt certitudo ꝑ relatm̃

idẽtitatis qᷓ; ꝑ ſuũ añs loco relatiui poſitũ. ¶ Solet autẽ

dubitari circa relatiua idẽtitatis.vtrum deceptio facta ex
diuerſa relatõne fiat ſᷣm eqͥuocatõʒ vel ᷣm amphibologiã

vel ſm aliquã aliã fallaciã. vt dicendo.hõ videt aſinũ qui

eſt rõnalis.ibi hoc relatm̃ qui pᷣt referꝛi ad hũcterminũ hõ
vel ad hunc terminũ aſinus. ⁊ ſic ibi ſunt diuerſe relatiões
ergo ſᷣm aliquos ſolet ibi ↄueniẽter aſſignari equiuocatio.
Sed ↄtrariũ arguitur. hoc nomen quijſᷣm ꝙ eſt relatiuũ

fcat rem vnã equaliterſe habentẽ ad illud quod scat᷑ ꝑ mo

dũ ſube.vt coloꝛ qui eſt in coꝛꝑe.locus qui ↄtinet remloca
tam ⁊cijs.ꝭ̊ deceptio facta ex diuerſa relatõe nõ facit eqͥuo
catõem.¶ Itẽ hoc nomẽ qui ᷣm q eſt nomen ſcat ſubam
infinitã.ſʒ iſta ſuba infinita apta eſt finitari tam ꝑ vnũ añs
qᷓ ꝑ aliud.q̊ cũ illa ſuba infinite ſumpta in ſe ſit vna.et põt
referꝛe quodlibet añs.ergo ſᷣcatio hꝰrelatiui vna erit.q̃re
ſeqͥtur ꝙ ibi nõ erit equiuocatio. ¶ Itẽ rõ cuiuſ libet rela⸗
tiui ſᷣm ꝙ eſt relatm̃ eſt tm̃ vnaſcʒ.ante late rei recoꝛdatm̃.
ergo omne relatm̃ ſᷣm ꝙ relatm̃ ꝑticipat vnũ nome ⁊ vnã
rõem. relatm̃ nõ eſt equiuocũ.ſʒ vniuocũ inquantũ eſtañ
late rei recoꝛdatm̃.ergo ꝑticularia relatiua. vt qui ille ⁊ ali
us inquantũ ſunt relatiua ſuoꝝ añcedentiũ non ſc eqͥuoca

Tractatus octauus

Seld ſi aliquis obijciat ꝙ relati qui alterius eſt rõnis in
hoc añte hõ.et alterius rònis ſᷣm ꝙ tenet᷑ in hoc añte aſinꝰ
ergo eſt cõe.et habet rõnes diuerſas.⁊ ꝑ ↄñs eſt equiuocũ.
Dicendũ ꝙ hoc argumentũ nõ valet.nam ſilr ꝑoſſet ꝓba
ri ꝙ quodlibʒ vniuocũ eſſet equiuocũ.vt aĩal eſſet eqᷣocũ
ſm ꝙ eſſet in hoĩe ⁊ ᷣm ꝙ eſſet in equo.qꝛ aĩal habet aliam
rõem ᷣm ꝙ eſt hõ ⁊ Fm ꝙ eſt equus Et ſic hoc nomen aĩal
habet rõm hicet ibi.⁊ eſt cõe.non tñ eſt equiuocũ ſʒ vniuo
cũ.ita nec relatm̃. Soluendũ eſt bꝛeuiter ꝙ ſicut vniuoca
dicunt᷑ h̃e eandẽ rõem non ſᷣm ſe.ſʒ in vniuoco vniuocã⸗
te.vt hõ.bos.equus.⁊ ſilia in aĩali. Ita ſilr relatiua dicũt᷑
hr̃e eandẽ rõem non fᷣm ſe.ſʒ in referente ſiue in relatõne ⁊
etiã habent idẽ nomen.ideo vniuocant᷑ in eo Sed ille ob
ijciebat de rõnibus relatiuoꝝ ſ̃m ſe.et ideo ↄ»cedimꝰ ꝙ de
ceptio facta ex diuerſa relatõne non eſt ̃m equiuocatõòem.
¶ Item illa deceptio eſt in oꝛdinatõe dictionũ inter ſe.q̊
eſt in oꝛatõe.qꝛ oꝛdinatio dictionũ nihil aliud eſt qᷓ; oꝛatio
ergo non eſt equocatio.cũ eqͥuocatio ſolũ fiat in yna dcõe
Itẽ ꝙ ibi non ſitamphibologia.ꝓbatur.qꝛ vbicũq; fit am
phibologia.ibi eſt ↄſtructio vniꝰcum alio.vt in hoc exem⸗
plo.liber Areſtotilł.quo ad pᷣmũ modũ.quo ad ſcðᷣm.vtlit⸗
tus aratur.q̊ ad terciũ.vt ſcit ſeculũ Etſᷣm hoc ptʒ indu⸗
ctiue ꝑ omẽs modos amphibologie.ꝙ vbicunq; eſt ãphi⸗
bologia ibi eſt ↄſtructio vnius cũ vno tm̃.ſʒ vbicunq; ſunt
diuerſa relatiua nõ eſt ↄſtructio vniꝰ cũ vno tĩ.imo vniꝰ
cũ diuerſis.̊ deceptio facta ex diuerſa relatõne non facit
amphibologiã. ¶ Itẽ vbicunq; eſt deceptio ex eo ꝙ aliq̃
dictio põt referꝛiad diuerſa eſt ↄpoſitio vel diuiſio. SGed
deceptio facta ex diuerſa relatiõe eſt ex eo ꝙ aliq̃ dictio pᷣt
referꝛi ad diuerſa.ergo deceptio facta ex diuerſa relatõne.
eſt ↄpoſitio vel diuiſio. Et hoc idem ↄcedimus
Edquitur de relatiuis diuerſitatis. Vñ relatiuũ di
uerſitatis eſt quod ſupponit ꝓ alio ab eo qð refert
vt ſoꝛtes curꝛit et alius diſputat.ibi hoc relatm̃ ali
us refert ſoꝛtẽ ⁊ ſupponit ꝓ alio a ſoꝛte.et ita facit recoꝛda
tõein de ſoꝛte. ¶ De relaiiuis aũt diuerſitatis talis datur

Petri hiſpani
regula.Si relatm̃ diuerſitatis addatur ſuꝑioꝛi.tunc ſupe
rius fit inferius. Si addatur inferioꝛi inferius fit ſuꝑius.
Verbi gr̃a.cũ ðꝛ.alið ab aiali.&̊ aliud ab hoĩe.ibi locus eſt
a ſpẽ ad genꝰ.ſiue a ꝑte ſubiectiua ad ſuũ totũ vłe.quia in
bac oꝛatõe.aliud ab aĩali.hoc relatm̃ diuerſitatis aliud.qꝛ
additur aĩali qð eſt ſuꝑiꝰ ad hoĩem.facit ipᷣm inferius.⁊ qꝛ
additur inferioꝛi.cũ ðꝛ aliud ab hoĩe.facit ipᷣm ſuꝑius.⁊ q̊
aliud ab aĩiali eſt inferiꝰad aliud ab hoĩe.⁊ io eſt ibi locus a
ſpecie vel a ꝑte ſubiectiua. ¶ De relatiuis idẽtitatꝭ datur
regula ab antiqͥs. Nulla ꝓpõ inchoata a relatiuis idẽtita⸗
tis h̊t ↄtradictoꝛiã.⁊ aſſignãt talem cãm.qꝛ cũ ðꝛ omĩs hõ
curꝛit ⁊ ille diſputat:hoc relatm̃ ille habet reſpectũ ad hoc
añcedens hõ ꝓpter dependentiã ſue relatõis.ſʒ cum nego
tio aduenit ꝓpõni inchoatea relatiuo.dicendo ſic.ille nõ
diſputat.tũc negotio negat verbũ qð ſeqᷣtur et non negat
reſpectũ relatõis quẽſt ad añs.q̊ negatio nõ negat totum
quidqͥd affirmatio affirmat.̊ nõ ↄtradicit. Sʒ cũ hoc fit
in q̃libet ꝓpõne inchoata a relatiuo.ſeqtur ꝙ nulla ꝓpõ in
choata a relatiuo h̊ᷣt ↄtradictoꝛiã. ¶ Sed hoc obijcit᷑.
Quidqͥd ↄtingit affirmare.ↄtingit et negare de quolibet
ſuppoſito.ſʒ verbũ ↄtingit affirmare de quolibet ſuppoſi⸗
to. ↄtingit et negare ds auolibeeſnnhoſee⸗ dictõis rela⸗
tiue.q̊ q̃libet ꝓpõ inchoata a relatiuo ht õdictoꝛiã. Itẽ q̃li
bet ꝓpõ ſiue enunciatio q̃ eſt vna h̊tõdictoꝛiã.ſed ꝓpõ in
choata a relatiuo dũmodo ibi nõ ſit aliqua dictio eqͥuoca
neq; plura ſubijciant᷑ neq; pᷣdicẽtur eſt vna ꝓpõ.̊ ꝓpõ in
choata a relatiuo habet ↄtradictoꝛiã. Item dicit Areſto⸗
pmo periher. girni affirmationi vna negatio eſt oppoſita.
aecõuerſo.̊ affirmatõni inchoatea relatiuo.negatio vna
eſt oppoſita.qð ↄcedimus dicentes pᷣdictã regulã eſſe fal⸗
ſam. ¶ Ad rõnes eoꝝ rũdemꝰ ꝙ relatm̃ ↄꝑatur ad añs et
nd verbũ cui ſudijcit᷑. VUñ cũ affirmatio vł negatio ſit oꝛõ
affirmatiua vel negatiua alicuiꝰ de aliquo.vel alicuius ab
aliquo.hoc eſt pᷣdicari de ſubiecto. Et iõ ſicut ptʒ ꝑ diffini
tõem pᷣdictã affirmatõis ⁊ negatõis.aſfirmatio ⁊ negatio
reſpiciunt tantũmõ ↄꝑatõem ſubiecti ad pᷣdicatũ. ergo in

Tractatus octauus

ꝓpðe inchoata a relatiuo tmmõ ſumit᷑ ↄtradictoꝛiũ ꝑↄꝑa
tõem relatiui ad verbũ cui ſubijcit᷑.⁊ nõ ꝑↄꝑatõnẽ relatiui
ad añs.nam ille reſpectꝰnõ eſt ibi ꝓpter naturã affirmati⸗
onis.nec ꝓpter dependẽtiã eius qð eſt ſubiecti inq̃ntũ eſt
ſubiectũ.ſed ꝓpter dependentiã eiꝰ qð eſt ſubiectũ.qꝛ ali⸗
ud eſt ſubiectũ inq̃ntũ ſubiectũ.⁊ id quod ẽ ſubiectũ.⁊ aliðꝰ
pꝛdicatũ.⁊ id qð eſt pᷣdicatũ.Et ſicqdquid affirmat᷑ in ꝓ⸗
poſitione inchoata a relatiuo negat᷑ in ſua ↄtradictoꝛia.qꝛ
ↄtradictoꝛia iſtiꝰ.ille diſputat.eſt illa.non ille diſputat.ne⸗
gatõe pᷣpoſita relatiuo.( De relatiuo idẽtitatꝭ nõ recipꝛo
co tał datur regula. Oſme relatm̃ idẽtitatis nõ recipꝛocũ
ht eandẽ ſuppõem quã ht ſuum añs.vt cum ðꝛ.omnis hõ
curꝛit ⁊ ille ẽ ſoꝛtes.hoc relatm̃ ille ſu Poni ꝓ omni hoĩe.
qꝛ ſenſus eſt. omnis hõ curꝛit ⁊ ille eſt ſoꝛtes. id eſt oĩis bõ
eſt ſoꝛtes. Dico ãt non recipꝛocũ.qꝛ cum dicit᷑ omnis hõ
videtſe.non eſt ſenſus.omnis hõ videt omnẽ hominẽ.vñ
loco relatiuiſe non licet ponere ſuum antecedens.loco ve
ro alterius licet ponere.

Abito de relatiuo ſube dicendũ eſt de relatiuo acci⸗
dẽtis. Relatm̃ aũt accñtꝭ.eſt quod refert eandẽ rem ꝑ
modũ denoĩatõis.vt tale quale. Vnñ hec eſt differẽtia rela
tiui ſube ad relatm̃ accñtis.qꝛ relatm̃ ſube refert rem vni⸗
uocã ꝑ modũ quod qͥd eſt.vt albedo q̃ eſt in pariete. coloꝛ
qui eſt in coꝛꝑe. Relatm aũt accñtꝭeſt qð refert rem ſuã per
modũ denominatõis.vt ſoꝛtes eſt animala⁊talis eſt plato
¶ Alia aũt differẽtia datur eoꝛundẽ.qꝛ relatm̃ ſube refert
idem in nũero. Relatm̃ vo accñtis refert idẽ in ſpecie.vt
ſoꝛtes eſt albus ⁊ talis eſt plato.qꝛ idem accñũs in numero
non poteſt eſſe in diuerſis ſubiectis. ſed bene idem in ſpe⸗
☚ Relatiuoꝝ accidentis.aliud eſt relatiuũ idemtitatꝭ
vttalis.Aliud vero diuerſitatis.vt alteriuſmodi.Relatm̃
accidentis idemtitatꝭ eſt quod refert eandẽ qualitatem in
ſpecie. et ſupponit ꝓ eadem ĩ ſpecie. vt ſoꝛtee eſ albꝰ. ꝛ ta
lis eſt plato. Relatm̃ aũt accidentis diuerſitatis eſt quod
refert eãdem qualitatẽ in ſpecie.ſed ſupponit ꝓ alia diuer

„ »„ „ „
PHetri hiſpani.
ſa in ſpecie.vt ſoꝛtes eſt albus.⁊ alteriuſmodi eſt plato.
Differt autem relatiuũ ſubſtantie idemtitatis a relatiuis
accidentis idẽtitatis.qꝛ relatm̃ idẽtitatis ſube refert ean⸗
dem ſubſtantiã in numero. Relatm̃ ãt idẽtitatꝭ accñtis nõ
refert idẽaccñs in numero.ſed ſolum idem accidẽs in ſpẽ.
Relatiuoꝝ accidentꝭ idẽtitatis.aliud eſt relarm̃q̃ntitatis
ↄtinue.vt tantus.aliud vero q̃ntitatis diſcrete.vt tot q̃t.
¶ Item relatiuoꝝ numeroꝝ.quedã ſunt noĩa.vt totidem
quedã ſunt aduerbia.vt totiens.¶ Sciendũ ꝙ talis tan⸗
tus. tot. totiens.totidem poſſunt dici relatiua redditiua
⁊ demonſtratiua Relatiua.vt ſi ad pᷣſentes referant᷑. De.
monſtratiua.vt cum dicimus demonſtrando mare.tale eſt
rubeum.demonſtrando herculem.talis fuit plato. Si aũt
non referantur ad pᷣſentes ſiue ꝑ demonſtrationẽ rerum pᷣ⸗
ſentium tunc ſunt redditiua.quia reddunt reſponſionẽ in⸗
terꝛogatione pᷣcedente.vt qualis eſt plato.⁊ reſpondeatur
talis qualis eſt ſoꝛtes. Relatiua quando ſine interꝛogatõe
ꝓferuntur.vt talis eſt ſoꝛtes qualis eſt plato.Et q ad no⸗
mina adiectiua ſpecialiũ accidentiũ ducuntur.vt ethiops
eſt niger ⁊ talis eſt coꝛuus. ⁊ ſoꝛtes fuit albus et talis fuit
plato. Et hec de relatiuis dicta ſufficiant

¶ Sequitur tractatus Nonus
de ampliatione
Erſonalis ſuppoſitio eſt acceptio termini com⸗
p munis pꝛo ſuis inferioꝛibus.Cuiꝰ alia eſt deter
minata. alia confuſa. vt pꝛius patuit. ¶ Item
perſonalis ſuppoſitio. alia eſt reſtricta. alia ampliata. Et
ita ampliatio et reſtrictio habent fieri circa ſuppoſitõnem
perſonalem. Reſtrictio eſt coartatio termini cõmunis a
maioꝛi ſuppoſitione ad minoꝛem.vt cum dicitur. homo al
bus curꝛit. hoc adiectiuum albus reſtringit hominem ad
ſupponendum tantum pꝛo albis. .
Ampliatio eſt extenſio termini communis a minoꝛi
ſuppoſitione ad maioꝛem. vt homo poteſt eſſe antichri⸗

ſtus. iſte terminus bomo non ſupponit ſolum pꝛo bis qui

Tractatus nonus
ſnnt.ſed etiam ꝓ his qui erunt.vñ ampliatur ad futuros.
Dico aũt termini cõis.qꝛ terminꝰ ſingularis vt plato nõ
ampliatur neq; reſtringitur. ¶ Ampliationũ alia fit ꝑ ver
bum. vt ꝑ hoc verbũ pᷣt.vt hõ pᷣt eſſe antichriſtꝰ. Alia fit ꝑ
nomẽ.vt hoĩem eſſe antichriſtũ ẽ poſſibile.Alia ꝑ ꝑticipiũ.
vt hõ potens eſt eſſe niger. Alia ꝑ aduerbiũ. vt hò neceſſa
rio pᷣt eſſe aĩal. Homo em̃ nõ ſolu ampliat᷑ ꝓ pᷣſentitꝑe.ſed
etiã ꝓ futuro.et iõ ſeqᷣtur alia diuiſio ampliatiõis.¶ Am⸗
pliationũ.alia fit reſpectu ſuppoſitoꝝ.vt hõ põt eſſeanti⸗
chriſtus. Alia fit reſpectu tempoꝝ.vt hõ neceſſario eſt aial
vt dictũ eſt. Oe ampliatõe que fit ratõne ſuppoſitoꝝ talis
datur regula.Terminus cõis ſupponẽs verbo habẽti vim
ampliãdia ſe vel ab alio ampliat᷑ ad ea que poſſunt eſſe ſub
foꝛma miniſupponẽtis.vt hõ pᷣt eſſe alal.hic ille terminꝰ
hõ nõ ſolũ ſupponit ꝓpᷣſentibi.ſʒ etiã ampliat᷑ad omnes qͥ
erunt.Dico aũt aſe.qꝛ hoc verbũpᷣt deſe t vimn ampliãdi
Dico aũt velab alio.qꝛ hoc ꝑticipiũ potens ⁊ hoc nomen
poſſibile dant virtutem ampliandi verbo cui adiungunt᷑.
vt hõ potens eſt eſſe alal.vel aial poſſibile eſt eſſe albũ ⁊ ſic
de alijs. ¶ Oc ampliatõe aũt que fit rõne tꝑis talis datur
regula.Terminus cõis ſupponẽs vel apponẽs verbo ha⸗
benti vim ampliandi quo ad tempꝰſupponit ꝓ his ij ſunt
que erunt vel que fuerunt.vt hõ neceſſario eſt aial.ibi tam
hõ q; aial tenent᷑ ꝓ his que ſunt ⁊ que erunt.¶ Eirca pꝛe
dicta querit᷑ de hocſophiſmate.impoſſibile pᷣt eſſe verum.
Pꝛobat.qꝛ illud quod eſt vel erit impoſſibile pᷣt eſſe verũ.
ſed antichiſtũ nõ fuiſſe poſt tempꝰſuũ eſt impoſſibile.⁊ nõ
pt eſſe poſſibile ⁊ veꝝ.ergo impoſſibile pᷣt eſſe verũ ¶ Cõ
tra. Quidqͥd pᷣt eſſe verũ eſt poſſibile.ſʒ impoſſibile pᷣt eſſe
verũ.&̊ impoſſibile eſt poſſibile in tercio modo pᷣme figure.
ſed ↄcluſio eſt falſa.& aliqua pᷣmiſſarũ non maioꝛ.̊ minoꝛ.
ſed illa eſt ſophiſma. ergo ſophiſina eſt falſum. Solutio.
ſophiſma ſimpliciter eſt falſum. ⁊ ꝓbatio peccat penes fal
laciã accũtis.qꝛ cũ dico.id quod eſt vel erit ĩpoſſibile. duo
dico.ſcʒ ſubiectũ illiꝰimpoſſibilitatꝭ.ſiue ipᷣm impoſſibile.
illud quod eſt vłerit eſt res ſubiecta.⁊ ipoſſibile accidit ei.

DPPeetri hiſpani
et poſſe eſſe veꝝ aſſignatur vtriq; ineſſe. Sicut hec. anti⸗
chriſtũ non fuiſſe erit impoſſibile ſed antichriſtũ nõ fuiſſe
poteſt eſſe verũ.ergo impoſſibile põt eſſe verũ.nõ valet.qꝛ
antichriſtũ non fuiſſe eſt res ſubiecta ⁊ impoſſibile eſt acci⸗
dens et poſſe eſſe verum aſſignatur vtriq; ineſſe. Et tan⸗
tum de ampliationibus.
¶ Sequitur tractatus Beci⸗
mus.de appellatione.
Ppellatio eſt acceptio termini ꝓ re exñte. Dico
aũt ꝓ re exñte.qꝛ terminꝰſᷣcans nõens nõ appel
lat.vt ceſar antichriſtus vel chimera.Differt ãt
appellatio a ſᷣcatione ⁊ ſuppoſitõe.qꝛ appellatio
eſt tm̃ de re exñte.ſed ſuppoſitio ⁊ ſᷣcatio ſunt tam ꝓ re exi⸗
ſtente qᷓ; pꝛo re nõ exiſtente.vt antichriſtus ſᷣ cat antichri⸗
ſtũ.⁊ ſupponit ꝓ antichriſto.ſed nõ appellat.Homo enim
ſcat hoiem.⁊ de natura ſua ſupponit tam ꝓ exñtibꝰqᷓ; pꝛo
nõ exñtibus hoĩbus.appellat aũt exũtes hoĩes tm̃. ¶ Ap
pellationũ aũt. alia eſt termini cõis.vt hõ.alia eſt termini
diſcreti vel ſingularis.vt ſoꝛtes Terminus ſingularis idẽ
ſcat ſupponit ⁊ appellat.ſcʒrem exiſtentẽ.vt petrus vel io
hãnes Item appellationũ termini cõis.alia eſt termini
cõis ꝓ re in cõi.vt qñ terminꝰcõis habet ſimplicẽ ſuppoſi⸗
tionẽ.vt hõ eſt ſpẽs.aĩal eſt genus Et tunc terminus idem
ſupponit.ſᷣcat ⁊ appellat.vt hõ ſᷣcat hoĩeʒ in còi ⁊ ſuppoĩt
ꝓ hoie in cõmuni. ⁊ appellat hoĩem in cõi.Alia autẽ eſt ap
pellatio termini cõis ꝓ ſuis inferioꝛibus.vt qñ terminus
cõis nn⸗ onalẽ habet ſuppoſitõʒ. vt hõ curꝛit.tunc hõ nõ idẽ
ſcat.ſupponit ⁊ appellat.ſed ſᷣcat hoĩem in cõi.⁊ ſupponit
ꝓ ꝑticularibo hoĩbo.⁊ appellat ꝑticulares hoĩes tm̃ exntes

¶ Sequitur tractatus Vndecimꝰ.de reſtrictione.
Eſtrictio eſt coartatio termini ↄmunis a maio
ri ſuppoſitõe ad minoꝛẽ.vt dictũ eſt pus ¶ Re
ſtrictionũ aũt alia fit ꝑę nomen.vt hõ albus. vbi
iiiſte terminus hõ non ſupponit ꝓ nigris.neqʒ ꝓ
medio coloꝛe coloꝛatis.ſed reſtringitur ad albos Alia fit
. 2

Tractatus vndecimus

per verbũ. vt homo curꝛit. iſte terminus homo ſupponit
⸗s pᷣſentibus tantũ. Alia fit per participiũ.vt cum dicit᷑.
omo curꝛens diſputat.ille terminus homo ſupponit pꝛo
p̃ᷣſentibus tantũ. Alia fit per implicationẽ. vt cum dicitur.
homo qui eſt albus curꝛit. hec implicatio qui eſt albus re⸗
ſtringit homines ad albos. ¶ Item reſtrictionũ factarũ
er nomen. alia fit per inferius additum ſuperioꝛi. vt aĩal
omo curꝛit.ille terminus animal tantum ſupponit ꝓ ani
malibus que ſunt homines. Alia fit per differentiã adue⸗
nientem generi que eſt eſſentialis cum ſit ↄſtitutiua rei. vt
cum dicit᷑ animal rõnale.hic animal ſupponit ꝓ animali⸗
bus ratõnalibus.Alia fit per adiectiuũ accidentis.vt cum
dicitur. homo albus.iſte terminus homo ſupponit tantũ
pꝛo albis hominibus. ¶ De reſtrictione facta ꝑ nomẽ
cõmuniter ſumptum tales dantur regule. Omne nomen
non diminuens nec habens vim ampliandi adiunctum ex
eadem parte termino magis cõmuni reſtringit ipſum ad
ſupponendum pꝛo his ad que exigit ſua ſignificatio. vt
patet in exemplis pꝛedictis. vt homo per ſuam ſignifica⸗
tionem reſtringit animal ad animalia que ſunt homines.
vt cum dicitur.animal homo Et albus reſtringit hominẽ
bo ſuam ſignificationẽ ad homines albos.vt cum dicit᷑.
omo albus.Dico autem non diminuens.ad remouendũ
nomina diminuentia rationem adiuncti. vt moꝛtuus vel
coꝛruptus et ſimilia.que non reſtringunt.ſed potius de⸗
ſtruunt adiunctum. Dico autem non habens vim ampli⸗
andi.ad remouendũ dictiones ampliatiuas. vt poteſt po
tens et poſſibile.que nõ reſtringuntſed potius ampliant.
¶ Et ſciendũ ꝙ minus cõmune ſempꝑ reſtringit magis cõ
mune.vt cũ dicit᷑ hõ albus curꝛit.qꝛ hõ reperitur in albis
hoĩbus et nigris et medio coloꝛe coloꝛatis.ſed albus non
vñ quo ad hoc hõ eſt magis cõe.et albus minus cõe. Sic
et albus reſtringit hoĩem.ſcʒ ſᷣm ꝙ albus reꝑitur in hoĩbꝰ
lapidibo ⁊ lignis ⁊ bꝛutis.hõ autẽ nõ.ideo vt ſic albus eſt
magis cõeet hõ minus cõe.⁊ſic hõ coartat albũ ad albedi
nẽ exiſtentẽ in hoĩbus.cũ ðꝛ.albus hõ curꝛit. et ſic vtrũq;

Petri hiſpani
coartat alterũ ſᷣm diuerſa. Itẽ de termino reſtricto talis
datur regula. Si ſignum vniuerſale adueniat termino re
ſtricto non diſtribuit ipᷣm niſi pꝛo his ad que reſtringitur.
Cũ em̃ dico. omĩs hõ albus curꝛit.ibi hò reſtringiturad
alb os.et nõ poteſt diſtribui niſi ꝓ albis ¶ Itẽ de reſtricti
one datur regula talis. Nihil poſitũ a partepᷣdicati poteſt
reſtringere terminũ cõmunẽ poſitum a parte ſubiecti quo
ad pᷣncipalẽ eius ſignificationẽ.vt hõ eſt albus. iſte termi⸗
nus albus in pꝛedicato poſitꝰnõ poteſt reſtringere hoĩem
in ſubiecto poſitũ ad albos. quia reſtringeret᷑ ad albos.er
go ꝑ regulam pꝛecedentẽ.ſcʒ ſi ſignũ vniuerſale aduenerit
termino reſtricto ſolum diſtribuit pꝛo his ad que reſtringi
tur.⁊ ſic in ꝓoſito homo diſtribueret᷑ ſolũ pꝛo albis homĩ
bus.et ſic iſtius ꝓpoſitõis.omĩs hõ eſt aibus.ſenſus eſſet.
oĩs hõ albus eſt albo.& ſi vna eſt vera.reliqua erit vera.qð
tñ eſt falſum.ergo cũ dicit᷑.omnis hõ eſt albus. iſte termi⸗
mis hõ non reſtringitur. et ſic patet illa regula. Dico autẽ
quo ad pᷣncipalẽ eius ſignificatõeʒ.qꝛ predicatũ reſtringit
ſubiectũ quo ad ↄſignificatõem que eſt genus.vt cũ dicit᷑
cignus eſt albus.cignus reſtringit ad mares ⁊ nõ adfemi⸗
nas ⁊ ſic albus reſtringit ipſum quo ad ↄcatõʒ q̃ eſt genꝰ
et non quo ad ſignificationẽ. ¶ Item de reſtrictione facta
per implicationẽ talis datur regula Omis implicatio ĩme
diate cõiuncta termino cõmuni reſtringit ipſum ſicut ſuũ
adiectiuũ.vt cũ dicitur.hõ qui eſt albus curꝛit.iſte termi⸗
nus homo reſtringitur ad albos ꝑ hanc implicationẽ qui
eſt albus ¶ Item de eadem reſtrictiõe talis datur regula.
Quotienſcũq; ſignũ vniuerſale ⁊ implicatio ponunturin
eadẽ locutione.duplex eſt oꝛatõ ex eo ꝙ ſignũ poteſt pꝛece
dere implicationẽ. et ſic diſtribuit terminũ cõmunẽ ꝓ quo
libet ſuo ſuppoſito.cum dicitur.omnis hõ curꝛitqui eſt al
bus. Item ampliatio poteſt pꝛius aduenire et reſtringere
terminũ ↄmunẽ.et tũcſignũ poſtea adueniẽs nõ diſtribuit
ipſum niſi ꝓ his ad que reſtringit᷑.vt oĩs hõ qui eſt albus
curꝛit.et tunc equiualet huic.omnis homo albus curꝛit.
¶Seqtur ð reſtrictõe facta ꝑ vᷣbũ,de q̃ tres dan regule.
2

Tractatus vndecimus

Pꝛima eſt. terminus cõmunis ſupponens vel apponens
verbo pᷣſentis tꝑis ſimpliciter ſumpto nõ habẽti vim ams
pliandi neq; ex ſe neq; ex alio reſtringitur ad ſupponendũ
ꝓ his que ſunt ſub foꝛma termini cõmunis ſupponentis.
Dico aũt terminus cõmunis.qꝛ terminus diſcretus neqʒ
reſtringitur neq; ampliat᷑.Dico aũt verbũ pᷣſentis temꝑis
ad remouendũ verba alioꝝ tempoꝝ.qꝛ terminus cõis aliã
habet ſuppoſitõeʒ cũ eis.Dico aũt ſimpliciter ſumpto.ad
remouendũ verba ſumpta cũ particulis diminuentibo.vt
eſt opinabile ⁊ inopinabile. Dico aũt nõ habẽtibꝛ vim am
pliandi.ad remouendũ verba ampliatiua.vt poteſt. Dico
autẽ ex ſe neqʒ ex alio.ad remouendũ verba babentia vim
ampliandi ex alio.vtputa ex cõiuncto.ſicut hoc verbũ eſt.
cũ dicit᷑.eſt potens.Dico autem ſub foꝛma termini ſuppo
nentis.qꝛ hõ ſupponit ꝓ his que ſunt ſub humanitate.et
animal que ſunt ſub aĩalitate.vt cum dicit᷑.homo eſt aĩal.
¶ Secunda regula.terminus cõis ſupponens vel appo
nens verbo de pꝛeterito ſimpliciter ſumpto non habenti
vim ampliandi.nec exſe nec ex alio.reſtringitur ad fuppo
nendũ ꝓ his que ſunt vel fuerũt ſub foꝛma termini ſuppo⸗
nentis.vt cum dicit᷑. homo fuit animal.iſte terminus hõ
ſupponit ꝓ omnibꝰ qui ſunt vel fuerunt homines.⁊ anĩal
pꝛo his que ſunt vel fuerunt animalia. ¶ Tercia regula.
omnis terminus cõmunis ſupponens vel apponens ver⸗
bo de futuro. etiã ſupponit pꝛo his que ſunt vel erunt ſub
foꝛma termini ſupponẽtis. ſſcilicet ꝓ eis que ſunt vel erũt
in futuro.vt homo erit animal.Ex pꝛedictis patet ꝙ ver⸗
bum reſtringit quo ad conſignificatõem que eſt tempus ⁊
non quo ad ſignificationẽ pᷣncipalem. ¶ Circa pꝛedicta
queritur de hoc ſophiſmate. Omne aial fuit in arca noe.
Pꝛobat᷑.hõ fuit in arca noe.equus fuit in arca noe.⁊c̃ijs.
ergo omne aĩal fuit in arca noe. ¶ Cõtra. om̃e aĩal fuit in
arca noe.ſed ceſar fuit animal. ergo ceſar fuit in arca noe.
quod eſt falſum.ergo alicrin pᷣmiſſarũ eſt falſa.non minoꝛ.
ergo maioꝛ.aũt pᷣma ſit falſa patet per quandam regu⸗
lam que dicit. ꝙ terminus cõis ſlupponẽs vel aponẽs vxᷣbo

ι

Petri hiſpani
de pꝛeterito ſimpliciterſumpto reſtringit ad ſuſponendũ
his que ſunt vel fuerunt ſub foꝛma termini ſupponẽtis.
Item eſt alia regula.qꝙ ſi ſignũ vniuerſale adueniat ter⸗
mino reſtricto.diſtribuit ipᷣm ꝓ oĩbus his ad que reſtrin⸗
gebatur.ergo cum ðꝛ.omne aial fuit in arca noe.iſte termi
nus aĩal ſupponit ꝓ omni aĩali quod fuit in arca noe.⁊ ꝓ
his que nõ fuerũt in arca noe.ergo pᷣma eſt falſa. Item ad
idem.in hac ꝓpõne.omne anĩal quod tunc fuit fuit in arca
noe.iſte terminus aĩal magis reſtringitur q; in iſta oꝛõne.
omne aĩal fuit in arca noe.Sed iſte terminꝰaĩal reſtringit᷑
ad illa que tunc illo temꝑe fuerunt in arca noe ꝓpter impli
catõem ibi poſitam. ergo ſolum illa que fuerunt in illo ipe
fuer̃t in arca noe.⁊ nõ plura.Opoꝛtet ergo ꝙ hec ſit falſa.
om̃e anial fuit in arca noe cũ in eo plura aialia ſupponunt᷑
Solutio.quidã dicunt ꝙ hec.omne aniĩalfuit in arca noe
eſt duplex.eo ꝙ poteſt fieri diſtributio ꝓ ſingulis generũ
vel ꝓ generibus ſinguloꝛũ. Pꝛimo modo eſt falſa. Scðo
modo eſt vera.nam quãdo fit diſtributio ꝓ ſingulis indi⸗
uiduis que ſub eodem genere ⁊ ſub eadem ſpecie ↄtinẽtur
tunc opoꝛtet ꝙ omnia indiuidua cõtenta ſub aĩali fuiſſent
in arca noe.quod ẽ falſum. Sed cũ fit diſtributio ꝓ gene⸗
ribus ſinguloꝝ tunc ſolum ẽ diſtributio ꝓ generibus vel
pꝛo ſpeciebus.ſed non fuit aliqua ſpecies anialis que non
fuit in arca noe.⁊ illo modo eſt vera. Sed huic ſolutioni
non adquieſco.quia ſpecies anĩalis non fuit per ſe in arca
noe.ſed tantũ indiuiduũ. Vnde pꝛo illo temꝑe non habu⸗
it veritatem niſi pꝛo ſingulis generum. id eſt pꝛo indiui⸗
duis et non generibus ſinguloꝛum. vnde dico ꝙ hec ꝓpo⸗
ſitio eſt falſa.et cõcedo omnes rationes adductas ad hoc.
Et pꝛobatio peccat ſᷣm ↄſequens ab inſufficienti inducti⸗
one.quia non accipit omnes partes diſtributõis que ſunt
ſub ſubieto iſtius ꝓpoſitionis.omne animal fuit in arca
noe. ¶ Solet etiã queri vtꝝ ſimiliter reſtringant᷑ termini
in ꝓpoſitione affirmatiua ⁊ negatiua.Dicunt aliqui ꝙ nõ.
quia eſſe reſtringitad exiſtentes.⁊ nõeſſe ad nõexiſtentes..
ergo non ꝓ eodem fit reſtrictio in affirmatiua ⁊ PeGatlna
3

Tractatus vndecimus

Item videtur ꝙ omnis negatiua in qua eſſe negat᷑ ſimpli
citer eſt falſa.ſi ſimilit᷑ reſtringant᷑ termini in ꝓpõne nega⸗
tiua ⁊ affirmatiua.qꝛ in hac ꝓpõne roſa eſt.iſte ᷑ᷣminꝰ roſa
reſtringit᷑ ad exiſtẽtes.⁊ſi in hac.roſa nõ eſt.ſimilit᷑ reſtrin
gatur ad exñtes.tunc eſt ſenſus.q roſa q̃ nõ eſt eſt.⁊ hec eſt
falſa. ̊ ⁊ hecroſa non eſt.Et ſic quelibet negatiua in qᷓ eſſe
veßer eſſet ſimpłr falſa.qð falſum eſt.̊ videt᷑ ꝙ nõ ſimilit᷑
reſtringant᷑ termini in ꝓpõne affirmatiua ⁊ negatiua.Sʒ
ꝓbatur ꝙ ſimpłr reſtringant᷑.qꝛ ſi in hac ꝓpõne.hõ eſt.iſte
terminꝰhõ reſtringit᷑ ad exñtes in hac ꝓpõne.nullus hõ ẽ
ad nõ exñtes.q̊ vtraq; eſt va.qꝛ de exñtibꝰvere pᷣdicat᷑ eſſe
⁊ de nõ exãtibus vere remouet᷑ eſſe. ↄtradictoꝛie ſunt ſił
vere.qð eſt impoſſibile.&̊ ⁊ illud ex q̊ͥ ſequit᷑.ſcʒ ꝙ nõ ſiłr re
ſtringant᷑ termini in affirmatiua ⁊ negatiua.Itẽ regula eſt
2 om̃e verbũ ſimplłr ſumptũ nõ hñs vim ampliandi nec a
enec ab alio reſtringit terminũ ſupponentẽ q̊ͥ ad ↄſignifi
catõem q̃ eſttempꝰ.⁊ non quo ad ſᷣcatõem. & tẽpꝰeſt cauſa
reſtrictõis illius Sed idẽ tẽpus ẽ in affirmatiua ⁊ negati
ua ſibi oppoſita.vt roſa eſt.nulla roſa eſt.ꝭ̊ eadẽ ẽcauſa re⸗
ſtrictõis in vtraq;.et ̊ ꝓ eodem fit reſtrictio in vtraq;.Et
hecargumenta ↄcedimus ¶ Ad hoc ꝙ pᷣmo obijcit᷑ ẽ di⸗
cendũ ꝙ eſſe nõ reſtringit ad exñtes.⁊ nõ eſſe nõ reſtringit
ad nõ exñtes Sicutnec hoc verbũ curꝛo ad curꝛentes.qꝛ
nullũ verbũ reſtringit terminũ ſibi ſupponentẽ q̊ ad ſᷣ cati
onẽ.ſed quo adↄſignificatõem queẽ tempꝰ Vñ nõ reſtrin
git ad ſuppoſita exñtia.ſed pᷣſentia. Suppoſita em̃ pñtia
poſſunteſſe in aliquibus terminis.tam exñtia qᷓ; nõ exñtia
vt cum dico.enunciabile eſt. enunciabile ſupponit tam ꝓ
exiſtentibꝰq; nõ exñtibus.Omnia aũt enunciabiliaq̃ ſunt
falſa in pᷣſenti funtpᷣſentia.ſed non exñtia.qꝛ nullũ falſum
exiſtit. ſed ſic eſſe nõ reſtringit ad exñtia ſed ad pᷣſentia.cũ
idem tẽpus ſit vtrobiq; qð eſt cauſa reſtrictõis.¶ Ad ali
am dicendũ ꝙ duplex eſt foꝛma termini cõis.quedã ẽ que
ſaluat᷑ in rebus exñtibꝰ tm̃ vt hũanitas que ẽ foꝛma hoĩs
aĩalitas queẽ foꝛma aĩalis.⁊ in talibus oiaſuppoſita pᷣſen
tia ſunt exũtia.Alia eſtfoꝛma cmini cõis que ſaluat᷑ tam in

—

SHetri hiſpani

rebus exñtibus qᷓ; non exñtibus.vt enunciabilitas que eſt

foꝛma enunciabilis.nam q̃dam ſunt enunciabilia exñtia.

vt deum eſſe.⁊ omnia vera.Et alia ſuntnon exñtia.vt ho
minẽ eſſe aſinum.⁊ omnia falſa.⁊ in talibus non reſtringit᷑
terminus cõmunis tm̃ ad exiſtentia.ſed reſtringit᷑ tam ad
exñtia qᷓ; ad non exñtia AVnde iſtius ꝓpoſitõis.roſa nõ ẽ.
nonẽ ſenſus.roſa queẽ non ẽ.ſed eſt ſenſus.roſa aliter ſum
pta q; in pᷣſenti non ẽ.¶ Solet aũt poni ꝙ quedam reſtri⸗
ctio fit ab vſu.vt cum dicit᷑ nihil eſt in arca qᷓ;uis plena ſit

gere. quia iſte terminus nibil ſupponit ab vſu ꝓ rebus ſoli

dis ſiue firmis Et rex pꝛo rege patrie.⁊ magiſter legit pꝛo
magiſtro ꝓpꝛio.¶ Solet etiam poni ꝙ quedam reſtrictõ
fit ꝑ tranſſatõem verbi.vt cum dicit᷑.ſoꝛtes paſcit hominẽ
iſte terminus hõ ſupponit pꝛo alio a ſoꝛte virtute tranſla⸗
tionis verbi.qꝛ dans et recipiẽs debent eſſe diuerſa.⁊ ivðᷣo
ſi aliqũ ſunt eadem hoc ẽ ꝑ accidens.ſcʒ per hoc ꝙ idẽ ſub
iectum ẽ vtriuſq;.ſicut idem eſt dux ⁊ comes ſᷣm accidens
Vngde dicunt ꝙ non ſequit᷑.ſoꝛtes paſcit ſeipᷣm.⁊ ipſe ẽ hõ
ergo paſcit hominẽ.quod eſt fallacia accidentis.qꝛ hoc ꝓ⸗
home ſe poteſt ſupponere ꝓ diuerſis a ſoꝛte.ſed homo
che poteſt.
¶Sequitur tractatus Buode
cimus.de diſtributione ——
Iſtributio eſt multipicatio termini cõmunis ꝑ ſig⸗
num vniuerſale facta.lvt cum dicit᷑. omnis. hõ. iſte
terminus hõ diſtribuit᷑ ꝓ quolibet ſuo inferioꝛi per
bocſignũ omis.ſic ibi ẽ multiplicatio.Dico aũt termini cõ
munis.qꝛ terminus ſingularis nõ põt diſtribui Vnde iſte
ſunt incõgrue.omnis ſoꝛtes.quilibet plato.qꝛ ibiẽ ſoloe⸗
ciſmus.¶ Signoꝝ vniuerſaliũ alia ſunt diſtributiua ſub
ſtantie.vt omnis nullus.Alia ſunt diſtributiua accidentiũ
yt qualiſcũq; quantuſcũq;. Signum autem diſtributiuũ
ſube diſtribuit res ſe habentes ꝑ modũ eius quod ẽ quid.
vt oĩs nullus.vt cum dicit᷑. omnis nigredo.omĩs albedo.
ſubᷣa autẽ ↄmuniter ſumit᷑ ad res cuiuſlibet generis.cũ ðꝛ
ſignũ diſtributiuũ ſube.Signũ diſtributm̃ accidentis eſt

Eractatus duodecimus

quod diſtribuit res ſe habentes per modũ accidentis. vt
per modũ qualis vel quanti.vt qualiſcunq; quantuſcunq;
¶ Item ſignoꝛ diſtributiuoꝝ ſubſtantie. alia ſunt diſtri⸗
butiua partiũ integraliũ.vt totus.Alia ſunt ſigna diſtribu
tiua partiũ ſubiectiuarũ. vt omnis nullus. Item ſignoꝛũ
diſtributiuoꝝ partiũ ſubiectiuaꝝ.alia ſunt diſtributiua du
oꝛum.vt vter neuter.Alia ſunt diſtributiua pluriũ.vt oĩs
nullus.⁊ ſimilia. Hoꝛum autẽ ſignoꝝ pᷣmo dicendũ eſt de
ſignis diſtributiuis ſubſtantie.et inter hec pᷣmo de hoc ſi⸗
gno omnis.¶ Sciendũ ꝙ omnis in plurali numero du⸗
pliciter ſumitur. Uno modo collectiue.vt omẽs apoſtoli
dei ſunt duodecim. Non ſeqͥtur.ergo iſti apoſtoli dei ſunt
duodecim.demonſtratis aliquib de ipſis.Alio mõ ſumit
diſtributiue.vt hic.iomnes hoĩes naturaliter ſcire deſide⸗
rant.¶ Et tunc querit᷑.quid ſignificet hoc ſignũ omnis.
⁊ videt᷑ ꝙ nihil ſignificet.quia oĩs res.aut eſt vniuerſalis.
aut ꝑticularis.ſed hocſignũ omis nõ ſignificat rem vlem
vel ꝑticularẽ.ergo nullã rem ſignificat.Item ad idem.oĩs
neqʒ eſt pᷣdicabile de vno neq; de pluribꝰ.ergo nec eſt vle
nec particulare.⁊ ſic nihil ſignificat.¶ Sed contra.ab eo
ꝙ res eſt vel non eſt.oꝛatio dicit᷑ vera vel falſa.ergo ſi oĩs
nihil ſignificat ꝓpter apoſitõem vel remotõem eius non
cauſabit᷑ veritas vel falſitas in oꝛõe.ſʒ hec ẽ vᷣa.aĩal eſt hõ.
8̊⁊ iſta.om̃e aĩaleſt hõ qð falſum ẽ. ⁊ pᷣma.ſcʒ ꝙ oĩs nihil
Fcat.¶ Solutio ad dubiũ ↄꝛ.qꝙ oĩs nõ ſcat vlłe.ſed vni⸗
uerſaliter.qꝛ facit terminũ cõem ſtare ꝓ oibus ſuis inferio
ribus.vt ois homo curꝛit.⁊ ſic omnis ᷣcat rem aliquã.ſed
duplex eſt res.quedã eſt ſubijcibilis vel pᷣdicabilis.vt hõ
animal curꝛit diſputat.etſic eſt verũ ꝙ omnis nihilſignifi
cat.qꝛ quelibet talis res aut eſt vniuerſalis aut ꝑticularis.
Alig eſt res que eſt diſpoſitio reiſubijcibilis vel pᷣdicabił.
⁊ talem rem ſᷣcat hoc ſignum omis ⁊ tam ab iſta re q; alia
cauſat᷑ veritas vel falſitas in oꝛatõne. O bijcitur autem ꝙ
omiĩs nõ ſᷣcat diſpoſitõem reiſubijcibi is.quia in ſy logil⸗
mo mediũ debet reiterari cum ſuis diſpõnib in minoꝛiꝓ
poſitõe. ergo debemus ſyllogiſare ſic. Oĩis hõ eſt animat.

Petri hiſpani
ſoꝛtes eſt oĩs hõ.ergo ſoꝛtes eſt anial. Solutio.ſicut pater
duo ðt. ſcʒ illud q̃d eſt pater.et pater inq̃ntũ pater. Silx
ſubiectũ duo ðᷣt.Pꝛimo ſcʒ illud q̊d eſt ſubiectũ.⁊ ſubiectũ
inq̃ntũ ſubiectũ.Et ſᷣm hoc duplex eſt diſpõ ſubiecti.nam
quedã eſt vipõ illius rei q̊d eſt ſubiectũ.vt albꝰ niger.⁊ ſic
de alijs diſpoſitõibus accidẽtalibꝰ. Et iſte debẽt reiterari
in minoꝛi ꝓpõne cũ medio. Alia eſt diſppſitio ſubiecti.in⸗
quantũ ſubiectũ.videlicet in oꝛdine ad pᷣdicatũ.vt omnis
nullus.⁊ oĩa ſigna tam vlia q; ꝑticularia. Et talis diſpoſi
tio nõ debet reiterari cũ medio in minoꝛi ꝓpõne.qꝛ eſt re⸗
ſpectiua.diſponit em̃ ſubiectũ in ↄꝑatõne ad pᷣdicatum.vt
cũ vꝛ.omĩs hõ albus curꝛit. Iſta diſpoſitio albꝰ debet re⸗
iterari in minoꝛi ꝓpõne cũ medio.cum ſit diſpoſitio eiꝰqð
eſt ſubiectũ.qꝛ eſt abſoluta Iſta aũt diſpõ oĩs nõ debet rei
terari.qꝛ eſt reſpectiua ſubiecti ad pᷣdicatũ. et ita eſt diſpo
ſitio ſubiecti inq̃ntũ ſubiectũ eſt. Unde debemꝰ dicere ſic.
oĩs hõ albus curꝛit.ſoꝛtes eſt albꝰ.& ſoꝛtes curꝛit.⁊ nõ de⸗
bet ſubſumi ſoꝛtes eſt ois hõ albus. ¶ Habito quid ſᷣcet
hoc ſignum oĩs.ad cuius diſpõem ſᷣcet.Conſeãnter que
ritur. vtꝝ oĩs exigat tria appellata. Et videtur ꝙ ſic.quia
oĩs ꝑfectio eſt in tribus.vt ptʒ pᷣmo celi.ſed omne ⁊ ꝑfectũ
idẽ ſunt.vt habet᷑ ibidẽ.̊ om̃e eſt in tribꝰ.⁊ ꝑↄſeq̃ns omĩs
vult habere tria appellata. Ad idẽ etiã ðt Areſt. in eodem
loco ꝙ de duobꝰ viris nõ dicimꝰ oẽs.ſʒ de tribꝰ dicimus
oẽs.̊ ↄomĩs vult hr̃e tria appellata.¶ Sed ↄtra.in q̃libet
demoͤſtratõe ſunt ꝓpõnes vles.ſʒ de ſole ⁊ luna fiũt demðᷣ
ſtratões.̊ opoꝛtet dicere oĩs ſol ⁊ oĩs luna.ſʒnõ ht ſol niſi
vnicũ ſuppoſitum.ita ⁊ luna.ergo omiĩs non vult habere
tria appellata.Ad idẽ. omne pᷣuatũ lumine a terꝛe obiectu
deficit. hec ꝓpoſitio eſt ↄceſſa.ſed omne pꝛiuatũ lumine a
terꝛe obiectu nõ habet niſi vnicũ ſuppoſitũ.ſcʒ hãc lunam
ſingularẽ.ergo omiĩs nõ vult habere tria appellata ¶ Ad
idem. hoc ſignũ omis ſᷣcat qm̃ vlr.ſed hoc ꝙ dico qm̃ vlłr
eſt modus ꝓpꝛius vlis.ꝓpeiũ aũt diuerſificat᷑ ſm diuerſi
tatẽ ſui ſubiecti.vt ſi hõ eſt diminutus riſibileeſt diminu⸗
tum. ſi hõ eſt moꝛtuꝰ.riſibile eſt moꝛtuũ. Sʒ vniuerſale

Tractatus duodecimus

aliquando ſaluatur ĩ pluribus.vt hõ equus.aliquando in
vno tantum.vt ſol luna.ergo omnis qũqʒ vult habere tria
appellata.⁊ qñqʒ non.ĩmo vnũ ſolum. ¶ Ad idẽ.duplex
eſt foꝛma.quia quedã eſt foꝛma materie.vt anĩa eſt foꝛma
coꝛꝑis.et iſta foꝛma eſt pars.et nõ pᷣdicatur de eo cuius eſt
pars.Alia eſt foꝛma que eſt pᷣdicabilis.⁊ ſic omia ſuꝑioꝛa
vt genera ⁊ ſpecies.⁊ differẽtie dicunt᷑ foꝛme inferioꝝ. vt
hõ equus.Et indiuidua huius foꝛme pᷣdicabilis ſunt ma
teria eius.ergo foꝛma cũ in neutro dictoꝝ modoꝝ ſuam ex
cedit materiã nec exceditur ab ea.nullũ vniuerſale excedit
ſua indiuidua nec excedunt᷑ ab eo.ergo cum oĩs dicat ade
quationẽ vniuerſaliũ cũ ſuis indiuiduis.vt omis hõ.tunc
opoꝛtet ꝙ ſol non habeat niſi vnicũſuppoſitũ.vt vere di⸗
catur omĩs ſol.quod ↄcedimus dicendo.pᷣdictas ꝓpoſiti⸗
ones eſſe veras.Et ꝙ omiĩs nõ ſemꝑ exigit tria appellata.
ſed qñ adiungit᷑ termino cõmuni habenti plura ſuppoſitca
tunc exigit plura appellata.quãdo vero adiungit᷑ termino
habenti ſolũ vnũ ſuppoſitũ.tunc exigit tantũ vnũ appel⸗
latum.¶ Ad illud quod pᷣmo obijciebatur. ꝙ oĩs ꝑfectio
eſt in tribus.dicit᷑ ꝙ verũ eſt.Et hec tria ſunt ſubſtãtia rei
virtus eius et operatio eius.Et hec tria tãgit Areſto.ſub
bꝛeuibus verbis cũ dicit. Natura apta nata ſic facit.per h̊
em̃ quod dicit natura.tangit ſubſtantiã rei.et per hoc qð
dicit apta nata.tangit virtutem eius.et per hoc quod di⸗
cit.ſic facit tangit operatõem debitã eius. Similiter hoc
ſignum oĩs habet ſubſtantiã ſigni vniuerſalis et virtutem
ue eſt diſtribuere.et oꝑatõem eius quando actualiter di⸗
ribuit.et in his tribus eſt ꝑfectio eius ¶ Ad ſcoõᷣm dicen
dum eſt.q; homo et homiĩes differunt.quia hõ dicit iſtam
ſpeciẽ ſᷣmſe que eſt pꝛedicabilis. Sed homines in plurali
numero non dicit ſpeciẽ ſᷣm ſe que eſt pᷣdicabilis.ſed mul⸗
tiplicatã actu ſᷣm materiã indiuiduoꝝ numero diuerſam.
Vnde omnis in plurali ratione multitudinis facte facit
piſtributionem per diuerſas materias.et vult habere tria
appellata. Sed omnis in ſingulari numero.exquo reſpi
cit ſpeciem m ſe etnon ᷣm materiã indiuiduoꝛum exigit

„ „ „5„
PHetri hiſpain.
eſſentiam aptam natam pꝛedicari de pluribus.ſiue actu
participetura pluribo ſiue ab vno. et ideo exigit tria appel
lata aut vnum ſolum ſᷣm naturã vniuerſalẽ cui adiugitur.
Quiuã tamen dicũt ꝙ omis vult habere tria appellata ad
miuus.et dant talem rationẽ. Quotienſcunq; ſignum vni
uerſale additur termino cõmuni non habenti fufficientiã
appellatoꝛũ. recurꝛiturad nõ ens. vt cum dicitur.omnis
fenix eſt.quia fenix non habet niſi vnicum ſuppoſitũ.ideo
recurꝛitur ad nonexiſtentes fenices.Et ideo cum dicitur.
omis fenix eſt.ſenſus eſt.vnus fenix qui eſt eſt.et duo feni⸗
ces qui nõ ſunt ſunt.et ideo dicunt has duas pꝓpõnes eſſe
falſas.quidã fenix non eſt.et oĩs fenix eſt. et nõ eſſe ↄtradi⸗
ctoꝛias.quia in negatiua ſupponit᷑ fenix qui eſt. et in affir
matiua ſupponunt᷑ fenices qui nõ ſunt.ſic nõ eſt idẽ ſubie⸗
ctum in vtraq;. Hoc aũt poteſt multipliciter impꝛobari.
ia hec incõuenientia ſequũtur ex falſo qð ſupponũt.qꝛ
upponunt ꝙ omis vult habere tria appellata quod ſuꝑiꝰ
oſtenſum eſt eſſe falſum. Pꝛeterea vult Areſto. q; ꝓpoſitio
in qua ſubijcitur vniuerſale vniuerſaliter ſumptũ alicui pᷣ
dicato.ↄtradicat illi ꝓpoſitioni negatiue in qua ſubijcitur
vniuerſale nõ vniuerſaliter ſumptũ eidem pꝛedicato.ſed
iſte ſunt tales.omnis fenix eſt.quidã fenixnõ eſt.ergo ſunt
ↄtradictoꝛie.ꝙ tñ iprinegaat. regula eoꝝ eſt falſaſ ¶ Itẽ
ad idẽ alia regula talis eſt.Terminus cõis ſupponens vel
bbonaene verbopᷣſentis temꝑis ſimpliciter ſumpto non
babenti yim ampliandi.nec ex ſe necex alio reſtringitur ꝓ
his que ſunt ſub foꝛma terminiſupponentis.ergo cum di
citur.omnis fenix. fenix reſtringitur pꝛo fenice tantum 4
eſt. et cum ipſius non ſit niſi vnicum ſuppoſitũ.ergo cum
dicitur.omis fenix.fenix reſtringitur ad ſupponendũ pꝛo
fenice tantũ qui eſt.ꝑ illam regulã pus datam.ſi ſignũ vni
uerſale adueniatei nõ diſtribuit ipᷣm niſi ꝓ vnicoſ uppoſi⸗
to. ergo regula eoꝝ eſt falſa ⁊ ſupꝛa falſum fundat᷑.qð ↄce⸗
dimus ¶ Scõðm pdicta querit᷑ de hoc ſophiſmate.omĩs
bomo eſt et quodlibet differens ab illo eſt nonhõ. Pꝛoba⸗
tio.hec eſt copulatiua.cuiꝰ vtraq; pars eſt vera. ergo ipſa

Tractatus duodecimus

eſt vera Impꝛobatio.oĩs hõ eſt ⁊ q̊dlihet differens ab illo
eſt nõhõ.ſoꝛtes eſt hõ ⁊ q̊dlibet differens a ſoꝛte eſt nõhõ.
qð eſt falſum.qꝛ hec eſt vna copulatiua cuiꝰ altera pars eſt
falſa. ipſa tota eſt falſa. ¶ Solutio.pᷣma eſt ſimpłr vera
et impꝛobatio peccat penes fallaciãↄleq̃ntis.qꝛ differẽs
ab omni homine in minus eſt qᷓ; differens a ſoꝛte.qꝛ diffe
rens ab omni hoĩe ſupponit ſolum ꝓ alijs rebus ab hoiĩe.
ſed differens a ſoꝛte ſupponit ꝓ eiſdem et etiam pꝛo alijs
hominibꝰaſoꝛte. Vnde bene ſequitur. differens ab omni
homine.ergo differens a ſoꝛte.et eſt locus a parte ſubiecti
ua ad ſuum totũ.Sed ſi huic oꝛationi differens ab omni
homine apponatur ſignũ. erit ꝓceſſus ab inferioꝛi ad ſu⸗
perius cũ diſtributione. etſic incidit fallacia ↄñtis in im⸗
pꝛobationẽ ſᷣm vnũ ꝓceſſum.qꝛ duplex eſt ꝓceſſus in ĩpꝛo
batione. qꝛ bene ſequitur.omis hõ eſt. ergo ſoꝛtes eſt. loc⸗
a toto in quantitate.ſed non ſequitur. hoc eſt differens ab
omni hoĩe. ergo differens a ſoꝛte.ſed eſt fallacia ↄſequẽtis
ſicut bic. omnis hõ eſt.ergo omne animal eſt ¶ Item que
ritur de hoc ſophiſmate.omnis homo et alius homo ſunt
ꝛobatio. ſoꝛtes et alius homo ſunt.plato ⁊alius homo
ſeoe ſic de alijs.ergo omnis homo et alius homo ſunt.
Impꝛobatio. alius eſt relatiuum diuerſitatis ſubſtantie.
ergo ſupponit pꝛo diuerſo abhomine.ſed non eſt alius ho
mo ab omni homine.ergo pꝛũma eſtfalſa ¶ Solutio. pꝛi
ma eſt ſimpliciterfalſa.et pꝛobatio peccat penes fallaciam

figure dictionis a pluribus determinatis ſuppoſitionib⸗

ad vnam determinatã.quia iſte terminus homo habet de
terminatã ſuppoſitionẽ in pᷣmiſſis ⁊ in ↄcluſione. Item ꝓ
batio peccat ᷣm fallaciã accidentis.qꝛ licet ſoꝛtes ⁊ plato.
⁊ẽ̃ijs.inferant omnẽ hoĩem ſᷣm ſe.nõ tñ ſub hac copulati⸗
one.omnis homo ⁊ alius homo ſunt. Sicut cognoſco ve
nientem m ſe.non tamen ſub hoc accidente quod eſt veni
re. Vnde talis datur regula.Quotienſcunq; aliquid ſeqͥ⸗
tur ſiue conuerſim ſiue non.ſialiquid conueniat vni quod
non conueniat alteri.a per illud cui conuenit inferatur de
eo cuinon conuenit ſemper eſt fallacia accidentis.vt ſihõ

‚ „ .
„82 .
DPPetri hiſpani
eſt. ſuba eſt. etſpẽs ↄuenit hoĩ ⁊ nõ ſube.ideoſiꝑ hoĩem in
Kazur ð ſuba eſt fallacia accñũtꝭ.vt hõ eſt ſpẽs.& ſuba
eſt ſpẽs Silr h. riſibile eſt ꝓpꝛiũ.&̊ hõ eſt ꝓpꝛiũ¶ Itẽ que
ritur ð iſto ſophiſmate.oĩs hõ eſt oĩis hõ. Pꝛobatio.ſoꝛtes
eſt ſoꝛtes.plato eſt plato.⁊cijs.&̊ oĩs hõ eit omis hõ Ct vt
yult Boetiꝰ.nulla ꝓpõ eſt verioꝛ illa in qua pᷣdicat᷑idẽ de
ſeipſo. ſʒ ſic eſt hic. qꝛ oĩs hõ pᷣdicat᷑ de omi hoie.ð nulla eſt
verioꝛipſa. Impꝛobatio.ſua õdictoꝛia eſt vᷣa.ſcʒ qͥdam hõ
hMõ eſt ois hõ.ergo ipſa eſt falſa. Item ad idẽ.oĩs hõ eſt oĩs
homo. ſſoꝛtes eſt hõ.ergo ſoꝛtes eſt oĩs hõ.ſyllogiſmus eſt
in darij.ↄcluſio eſt falſa.&̊ aliqua pᷣmiſſaꝝ.nõ minoꝛ.&̊ ma⸗
oꝛ.q̃ eſt ſophiſma.Solutio.pma eſt ſimplłr falſa.⁊ ꝓbatio
peccat ſ̃m ↄſequẽs ab inſufficiẽti enumeratõe ſingulariũ.
qꝛ cũ illis quas aſſumit debet aſſumere has a ꝑte ſubiecti.
ſoꝛtes eſt oĩs hõ.plato eſt omis hõ.Et etiã iſtas a ꝑte pᷣdi⸗
cati.omĩs hõ eſt ſoꝛtes.oĩs hõ eſt plato.⁊ ſic de alijs quas
oimittit.⁊ ſic peccat ſᷣm ↄſeqns ab inſufficiẽtienumeratõe
ſingulariũ Ad aliud ðꝛ.ꝙ ibi nõ pᷣdicatur idẽ de ſeipſo.ſʒ
pᷣdicatur omĩs hõ dehoie ſumpto ꝓq̃libet ſua ꝑte ¶ Se
qtur ðᷣ hoc ſigno nullus.qð ſᷣcat vliter negatiue. Vñn ſᷣcat
idẽ ſicut hoc ſignũ oĩs cũ negatõe poſtpoſita.⁊ iðᷣo oĩs nõ
æ nullus equipollẽt.¶ De hoc ſigno nullus talis datur re
gula Quotiẽſcunq; h̊ ſignũ nullus adiungit᷑ imediate ter⸗
mio cõi ↄfundit ipᷣm mobiliter diſtributiue.⁊ ſiłiter termi⸗
nũ adiunctũ ſibi mediate.vt nullus hõ eſt aſinꝰ. Vñ pt fie
ri ðᷣſcenſus ſub ſubiectoſic.̊ ſoꝛtes nõ eſt aſinꝰ.⁊ plato nõ
eſt aſinus ⁊cijs.⁊ etiã ſub pᷣdicato ¶ Scðm pᷣdicta qritur
de hoc ſophiſmate.nullus hõ eſt ois hõ Pꝛobat᷑ ſic. ſoꝛtes
nõ eſt oĩs hõ.plato nõ eſt oĩs hõ⁊cijs.̊pma eſt vᷣa. Vel ſic
ſua odictoꝛia eſt falſa.ſcʒ quidã hõ eſt ois hõ.&̊ pma eit vᷣa.
¶ Contra.ibi pᷣdicatur oppoſitum de oppoſito.& ꝓpõ eſt
falſa Solutio.pma eſt va.Et ad impꝛobatõem rnacturꝑ
interemptõem. qꝛ nõ pᷣdicatur ibi oppoſitũ de oppoſito. ſʒ
remouet᷑ omis hõ ab hoĩe ſumpto ꝓ quolibet ſuo ſuppoſito
⁊ hoc eſt veꝝ. ¶ Sequit᷑ de hoc ſigno nihil.qð ſᷣcat idem
qꝙ nullus.ſed includit in ſe terminũ recipiente ſuã diſtribu
i

2 5 „ — —
Tractatus duodecimus
tionem.qꝛ nihil eſt ſignũ vniuerſale cum negatione.⁊ ter⸗
minus recipiens mirbuegemei g Scõðm hoc queri⸗
tur de iſto ſophiſmate.nihil videns eſt aliquid vidẽs Pꝛo
batur ſic.nam hanc rem videns eſt aliquid videns.qꝛ non
videns ſoꝛtem eſt videns platonẽ.⁊ non illam rem vidẽs
eſt aliquid videns.⁊ ſic de alijs.ergo nihil videns eſt ali⸗
quid videns.ergo pᷣma eſt vera. ¶ Cõtra.ibi pꝛedicatur
opoſitum de oppoſito.ergo locutio eſt falla. Quidam di⸗
ſtinguunt.nihil videns eſt aliquid videns eo ꝙ hec dictio
nihil poteſt eſſe accuſatiui caſus.et eſt ſenſus.nullam rem
videns eſt aliquid videns. Uel poteſt eſſe ntĩ caſus.et eſt
ſenſus.nulla res videns eſt aliquid videns.et ſᷣm hoc po⸗
nunt amphibologiã ex partecaſus.ſed hoc non ſoluit.qꝛ
in vtroq; ſenſu eſt falſa. Sed alij diſtinguũt hanc iterum.
nihil videns.eo ꝙ negatio in hoctermino nihil põtnega⸗
re participiũ pmo poſitum.et eſt ſenſus.nullam rem vidẽs
eſt aliquid videns. etſic eſt diuiſa. Vel poteſt negare hoc
verbum eſt. ettunc eſt ſenſus.quãlibet rem videns non eſt
aliquid videns.et ſiceſt compoſita. Sed hoc non ſoluit.
quia in vtroq; ſenſu eſtfalſa. cum oppoſita ponantur circa
idem. Solutio. dicendũ eſt ꝙ pᷣma ſimpliciter eſt falſa. et
ꝛobatio peccat penes fallaciam figure dictionis a pluri⸗
us determinatis ad vnam determinatam huius termini
videns.quia in pꝛemiſſis habetſuppoſitõem determina⸗
tam et in cõcluſione ſimiliter. Vel peccat ſ̃m fallaciã acci⸗
dentis. nam quãuis videre cõmunicatur omnibus ſᷣm ſe
non tñ ſᷣm hoc ꝙ vniuntur in hoc toto.nihil videns.vñ
totum accidit parti.et eſſe videns aliquid aſſignatur vtri⸗
qʒ ineſſe.¶ Sciendum ꝙ omnes pꝛemiſſe ſunt duplices
quia negatio poteſt determinare verbum vel participium
vt dictũ eſtpꝛius Vnde antiqui poſuerunt pꝛemiſſas eſſe
duplices ꝓpter talem regulã quã dabant.Quotienſcunq;
negatio et diſtributio includunt᷑ in vno termino.cum di⸗
ſtributio poſita in obliquo non poſſit in oꝛatiõe attingere
verbũ.ita neqʒ negatio. Item idem eſt iudiciũ de iſtis ſo⸗
phiſmatibo.nullũ caput habẽs eſt aliquod caput babens.

DPetri hiſpꝛni
a nullo ho mine differens eſt ab aliquo homine differens.
c ¶ Sequitur de ſignis diſtributiuis duoꝛum.vt ſunt

neuter vterqʒ. Et differunt a pꝛedictis.quia omnis nul⸗
lus et ſimilia diſtribuunt ꝓ omnibus indiuiduis termini

„

cõmunis.ſed vterqʒ et neuter ſolum diſtribuunt pꝛo duo⸗

bus per demonſtrationẽ. vt vterqʒ iſtoꝛum.
¶ Secundũ dicta queritur de hoc ſophiſmate.Ab vtro⸗

rum iſtoꝛum enunciatũ eſt verum. poſito ꝙ ſoꝛtes dicat

deum eſſe. plato vero dicat hominem eſſe animal.⁊ ambo
dicant hominẽ ſimul eſſe aſinum. et ipſi duo demonſtren⸗

tur per pꝛonomen iſtoꝛũ. Pꝛobatio.A ſoꝛte enunciatũ eſt

verum.A platone enunciatum eſt verum. ergo ab vtroqʒ
iſtoꝛum enunciatum eſt verum. —OòòB
H ¶ Contra ab vtroq; iſtoꝛum enunciatum eſt verum.
ſed nihil enunciatum eſt ab vtroq; niſi hominem eſſe aſi⸗
num. ergo hominẽ eſſe aſinum eſt verum.e¶ Solutio.
ſicut habetur ab Areſtoti oſitie
Omnium contrarioꝝ eadem eſt diſciplina.et tamen nulla
particularis diſciplina eſt omniũ contrarioꝛum.ſed diſci⸗
plina cõmuniter ſumpta. VUnde hiceſt fallacia accidentis

pma eſt vera.et pꝛobatio —– fallaciam accidentis.
hec ꝓpoſitio ponitur eſſe vera

Omniũ contrarioꝛũ eadem eſt diſciplina.ſed nulla diſci⸗

plina niſi hec vel illa.et ſic de alijs.ergo omniũ contrario⸗

rum.hec eadem eſt diſciplina vel iſta.quod eſt falſum. Si⸗

militer hic. homo eſt ſpecies.ſed nullus eſt homo niſi ſoꝛ⸗
tes vel plato.ᷣ et ſic de alijs.ergo ſoꝛtes eſt ſpecies vel pla
to.etſic de alijs. Et ita eſt fallacia accidentis in ꝓpoſito.
quia hec dictio enunciatum et hec dictio verum tenentur
ꝓ ipſo in cõmuni.et ſic ab vtroq; iſtoꝝ enunciatum ẽ veꝝ
Vnde enunciatũ non tenetur ꝓ particulari enunciato ab
vtroq;.vnde ꝑticulare enunciatũ ab vtroq; accidit enunci
ato in cõi.ſicut particulare inferius accidit ſuo ſuꝑioꝛi.et
verũ aſſignatur vtriq; ineſſe. Et appellat᷑ ſuꝑius h.omne
qð eſt maius.ſiue ſit eſſentiale ſiue accidẽtale.Quidã tñ di
cunt ꝙ pᷣma ẽfalſa.et dicunt ꝙ enunciatum accipitur pꝛo
ꝑticulari enũciato ab vtroq;.ſimiliter vex ppelculan. vo.

e —

—

Tractatus duodecimus

Et ꝓbatio peccat ſᷣm fallaciam figure dictõis a pluribus
determinatis ad vnam determinatã huius terrmini enun
ciatum et huius termini verũ.ſed pᷣma ſolutio melioꝛ eſt ⁊
ſubtilioꝛ.Sed queritur de hoc ſigno neuter quod ſignifi⸗
cat idem quod vterqʒ cum negatione ſibi poſita. VUnde ſi
cut nullus de ſe habet diſtributõem ⁊ negationẽ.ſimiliter
et neuter.ſed neuter eſt diſtributiuũ duoꝛum tantũ. Vnde
queritur de hoc ſophiſmate. Neutrum oculũ habendo tu
potes videre. Pꝛobatio. dextrum oculũ non habendo tu
potes videre. ſiniſtrũ oculũ nõ habendo tu potes videre.
ergo pᷣma eſt vera.¶ Kontra neutrum oculũ habendo tu
Potes videre.ergo ſi neutrũ habes.vel dum neutrũ oculũ
abes tu potes videre.quod eſt falſum.ↄſequentia patet.
uia gerundia in do habent reſolui per dum.per ſi.ꝑ quia
ed vtroq; modo eſtfalſa. ergo pᷣma eſt falſa. ¶ Solutio.
pᷣma eſt falſa. ⁊ pꝛobatio peccat ſᷣmſfallaciam accidentis.
quia poſſe videre conuenit partibus ſᷣm ſe.ſcʒ ꝓut ſunt di
uerſe.ſed non conuenit eis ꝓut ſunt vnite in ſuo toto. Vñ
hoc patet perpꝛimã regulam cum ad partes ſequatur to⸗
tum. vt poteſtas habendi ↄuenit partibus ⁊ non toti.iðo
ſi partes inferantur de toto ibi eſt fallacia accidentꝭ.

cS=¶ Habito de ſignis diſtribütiuis partium ſubiecti
unarum ↄſequẽter queritur. vtrum negatio habeat vim di⸗
ſtribuendi vel confundendi.et videtur ꝙ ſic.quia Areſto
tiles in pᷣmo periher. dicit ꝙ ille contradicunt. homo eſt
iuſtus.non homo eſt iuſtus.ergo altera eſt vniuerſalis.cũ
ſubijciatur terminus cõmunis.ſed non niſi hec. nõ homo
eſt iuſtus. ergo terminus homo diſtribuitur. Sed non eſt
ibi aliquid a quo diſtribuitur niſi negatio.ergo diſtribui⸗
tur a negatione.¶ Contra. Negatio habet vim confun⸗
dendi.ergo ſicut iſta eſt incongrua.omnis ſoꝛtes curꝛit.ſi⸗
militer hec.non ſoꝛtes curꝛit.quod eſt falſum.qꝛ quãuis ſi
gnum diſtributm̃ non poſſet addi termino ſingulari.tamẽ
negatio bene poſſet addi. ¶ Item vbicunqʒ eſt diſtribu⸗
tio ibi eſt terminus cõmunis ſumptus vniuerſaliter. ergo

Petri hiſpani

opoꝛtet ꝙ ibi ſit dictio ſᷣcans qm̃ vniuerſaliter.ſed ſignũ
vniuerſale ſᷣcat quoniã tantũmodo vniuerſaliter.negatio
vero non.ergo non h̊t vim diſtribuendi.qð ↄcedimus di⸗
centcs.ꝙ negatio non ↄfundit ſʒ negat hoc quod pꝰſe in⸗
uenit. Vnde cũ adiungit᷑ termino ↄmuni negat ipᷣm.ſʒ ad
negatõem ſuꝑioꝛis ſequit᷑ negatio cuiuſlibet inferioꝛis.eo
ꝙ deſt ructo ſuꝑioꝛi deſtruitur qͥdlibet eius inferius.ergo
negatio nõ ↄfundit ſed negat quod poſt ſe inuenit. ſiue ſit
vniuerſale ſiue ꝑticulare ¶ Solutio aũt iza hoc quod
obijcit᷑.ꝙ hec ẽ vniuerſalis.nõ hõ ẽ iuſtus.hoc nõ ẽ ꝓpter
naturã diſtributõis exñtis in negatõne.ſed hocẽqꝛ negat᷑
hõ in cõmuni.quo remoto remouet᷑ dlibet eius inferius.
¶ Itẽ ſolet poni quedã diſtributio aptitudinis.vt oĩs hõ
timet in mari.i.aptus natus ẽ timere in mari. Item ſolet
poni diſtributio accõmodata. vt celũ regit omnia pꝛeter
ſeipᷣm ⁊ deus creauit oĩa aſe..Sed iſta duo genera diſtri⸗
butionis non ſunt ita pꝛopꝛia ſicut alia.
¶ Be boc ſigno totus
Equit᷑ de hoc ſigno totus q̊d ẽ diſtributm̃ partium
integraliũ.vt totus ſoꝛtes ẽ albus.eſt em̃ſenſus.ſoꝛ
tes ſᷣm qualibet ſui ꝑtem ẽ albus. Vñ ad iſtã.totus ſoꝛtes
ẽ albus imediate ſequit᷑ iſta.ſoꝛtes ſᷣm quãlibet ſui ꝑtem ẽ
albus.ad quã ſequit᷑.quelibetꝑs ſoꝛtis ẽ alba. ꝛobatio
in hac totus ſoꝛtes ẽ albus.ſoꝛtes ſubijcitur albedini ſᷣm
ſe.⁊ ꝑtes eius non m ſe.ſed ꝓut ſunt in ſuo toto.ſiue ſub
foꝛma totius.q̊ nõ ſubijcit᷑ albedini niſiꝑ totũ. Ctſic ꝑ pᷣꝰ
ſequit᷑ hec.ſoꝛtes ſᷣm quãlibetſui ꝑtem ẽ albꝰ.⁊ poſtea illa
quelibet pars ſoꝛtis ẽ alba. ¶ Item in hac ꝓpõne totus
ſoꝛtes eſt albus.ibi totus ſubijcit᷑ albedini in rectitudine.
pars aũt in obliquitate.qꝛ in eo quod eſt totũ ꝑtes intelli⸗
gunt᷑ in obliquis.⁊ in eo quod pars totũ ſumitur oblique.
quod ptʒ ꝑ diuiſionẽ eius quod ẽ totũ.vt domus eſt ex pa
riete tecto ⁊ fundamẽto.Et ſoꝛtes ẽ ex ꝑtibus.q̊ illud qð ẽ
totum dat intelligere ꝑtes obliquas.q ad hanc.totus ſor⸗
tes ẽ albus.ĩmedia eſe uit᷑ hec.ſoꝛtes ſᷣm quãlibʒ ſui par
tem ẽ albus.⁊ imediate ſequit᷑ iſta.quelibet ꝑs ſoꝛtis ẽalba
i 3

Tractatus duodecimus

¶ Item illud quod eſt pars non habet eſſe niſi ab eo qð ẽ

totum.quia non habet ꝑfectõem niſi ab eo.ergo non ſubij

citur alicui niſi per totum. ergo totum pꝛius ſubijcitur. &
ad hanc totus ſoꝛtes eſt albus. ĩmediate ſequitur iſta.ſoꝛ⸗
tes ſᷣm quamlibet partem ſui eſt albus.et immediate queli
bet pars ſoꝛtis eſt alba. Secundũ pꝛedicta queritur de
hoc ſophiſmate.totus ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte. Pꝛobatio.q̃
libet pars ſoꝛtis eſt minoꝛ ſoꝛte.⁊ ſoꝛtes ſᷣm quamlibet ſui
partem eſt minoꝛ ſoꝛte.ergo totus ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.
¶ Contra.totus ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.ergo ſoꝛtes ẽ mi⸗
noꝛ ſoꝛte. ¶ Solutio.hec eſt vera.totus ſoꝛtes eſt minoꝛ
ſoꝛte.et impꝛobatio peccat ſ̃m accidens. quia in iſta.totꝰ
ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.pᷣdicatum attribuitur partibus qui
bus vere conuenit.ſoꝛti autem non conuenit.Et ideo hec
eſt ſimpliciter falſa Soꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.Et ideo ſi par
tes inferant eſſe minoꝛem ſoꝛte ve toto.vel de ſoꝛte eritfal
lacia accidentis ꝑ vnam regulam ſupꝛadictã Vnde totus
eſt res ſubiecta.⁊ ſoꝛtes accidit ei ⁊ eſſe minoꝛẽ ſoꝛte aſſig
natur vtriq; ineſſe.Etiam impꝛobatio peccat ſᷣm quid ad
ſimpliciter.quia iſta.totus ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.non po⸗
nit ſoꝛtem ſm ſe ſed ſᷣm ſuas partes.⁊ ideo ponit ſoꝛtem
Fm quid eſſe minoꝛẽ ſoꝛte. Ita cum ſimpliciter inferatur.
ergo ſoꝛtes eſt minoꝛ ſoꝛte.peccat ſᷣm quid ad ſimpliciter.
ſicut ſoꝛtes ſᷣm pedem eſt minoꝛ ſoꝛte. Item in quibuſdã
ſequitur totus ſoꝛtes.ergo ſoꝛtes.vt totus ſoꝛtes ẽ albꝰ.
ergoſoꝛtes eſt albus.⁊ in quibuſdam non.¶ Queritur in
quibus ſequitur⁊ in quibus non. Dicendũ ꝙ ſunt quedã
accidentia que indifferenter conueniunt partiet toti. vt
ſunt albus niger. calidum frigidum. augeri minui ⁊c̃. Et
in talibus bene ſequitur.totus ſoꝛtes ergo ſoꝛtes. Alia
ſunt accidentia que cõueniunt partibus ⁊ nõ toti.vel ecõ⸗
uerſo toti ⁊ non partibus. vt totalitas.minoꝛitas.parui⸗
tas.Et in talibus non ſequitur totus ſoꝛtes.ergoſoꝛtes.

¶ Beſignis diſtributiuis
qualitatis.

S—

—

f

—

Pextri Hupani.
Equitur de ſignis diſtributiuis accidentiũ. inte:
ue pᷣmo dicendũ ẽ de ſignis diſtributiuis qᷓlitatꝭ.
Eſt aũt ſignũ diſtributiuũ q̃litatis qð diſtribu⸗
it res ſe habentes ꝑ modũ q̃litatis. vt qualelibet cuius ꝑti
culare eſt aliqualibet.Sed tunc obijcit᷑. ſi accidens mul
tiplicetur multiplicato ſubiecto.erao cum ſigna diſtributt
ua ſubᷣe diſtribuant ſiue multipliceit ſubiectũ.opoꝛtet qꝙ;
diſtribuant ſiue multiplicent ipᷣm accidens.ergo ſigna di⸗
ſtributiua accidentiũ ſuꝑfluunt. ¶ Ad hoc dicendũ ꝙ du
plex eſt multiplicatio accidẽtis.qꝛ quedã eſt multiplicatio

accidentis ſᷣm numeꝝ.et hec fitꝑ ſignum diſtributiuũ ſub
ſtantie.vt omnis homo albus curꝛit. Alia eſt multiplicatõ

ſm ſpeciẽ.et hec fit ꝑſigna diſtributiua accidentiũ.vtqua

lelibet curꝛit. id eſt res habens qualemcũq; qualitatẽ cur⸗

rit.¶ Kirca dicta queritur de hoc ſophiſmate.quodlibet
qualelibet de quolibet tali ſcit ipᷣm eſſe tale quale ipm eſt.
poſito ꝙ ſoꝛtes ſciat grãmaticã. logicam.rhetoꝛicam.et
plato ⁊ cicero ſimiliter.etſciant ſe habere eas.qet ſint alij
tres homines quoꝛum vnus ſciat grammaticã. alius logi
cam. alius rhetoꝛicam. et iſti ſciant ſe habere eas.⁊ de alijs

nihilſciant. et alij ſciant deſe et de iſtis et non ſunt plures

homines neq; plures qualitates. Pꝛobatio.hoc qualeli⸗
bet de quolibet tali ſcit ipſum eſſe tale quale ipſum eſt. Et

ſie de ſecundo et tercio.et non ſunt plura qualelibet. ergo

quodlibet qualelibet de quolibet tali ſcit ipſum eſſe tale
uale ipſum eſt .
Contra.quodlibet qualelibet ⁊c.ergo quodlibet grã⸗
maticum de quolibet tali ſcit ipſum eſſe tale quale ipᷣm eſt.
¶ Solutio.pꝛima eſt vera.et impꝛobatio peccat ſm fal⸗
laciam ↄſequentis ab inferioꝛi ad ſuperius cum diſtributi
one ſuperioꝛis.quia qualelibet ſupponit tantũ pꝛo tribꝰ.
ſcilicet ꝓ tribus pᷣmis.ſed grãmaticus ſupponit ꝓ eiſdẽ.⁊
etiam ꝓ aliquo qui habet grammaticã tantũ.⁊ ita grãma⸗
ticum eſt plus q; quelelibet. VUnde ſi apponatur ſignum

vniuerſale diſtributiuũ ſic.qðᷣlibetqualelibet ⁊c̃. qͥdlibet

Tractatus duodecimus

grammaticũ. vt hic. omnis homo. ergo omne animal. Si
militer in vltimo de quolibet qualelibet grãmatico. cum
dicit de quolibet tali.
Equitur de ſignis diſtributiuis quantitatis. Et
ſunt illa que diſtribuunt res ſe habentes permodũ
quantitatis.vt quotienſcũq;ʒ.quantũcunq;.Et ſᷣm
hoc queritur de hoc ſophiſmate. Quotienſcũq;ʒ fuiſti pa⸗
riſius totiens fuiſti homo. Pꝛobatio. vna vice fuiſti pariſi
us ⁊ illa vice fuiſti bomo.alia vice fuiſti pariſius.⁊ ilia vice
fuiſti homo.a⁊ ſic de alis. ergo quotiẽſcuq; fuiſti pariſius.
totiens fuiſti homo. Impꝛobatio.quotienſcunq; faiſti pa⸗
riſius totiens fuiſti homo.ſed bis ſuiſti pariſius.ergo bis
fuiſti homo.quod ẽfalſum.qꝛ hec dictio bis impoꝛtat in⸗
terꝛuptiõem eius cui adiungitur. ſed actus eſſendi hoĩen
non fuit interꝛuptus in te.¶ Solutio.pᷣma ẽ falſa.Ad ꝓ⸗
bationem aũt reſpondendũ ẽ ꝑ interemptõeʒ.quia ſecũda
ars copulatiue ẽ falſa. ſcilicet illa.bina vice fuiſti homo.
uia adhuc nulla vice fuiſti homo. eo ꝙ nondum fuit vita
terminata vt iteꝝ inciperes viuere. poſtea terminaretur.
quod tamen requiritur ad hoc ꝗ bis fuiſſes homo.ſicẽ bis
incipitur curſus.⁊ bis terminat᷑ ad hoc ꝙ aliquis bis cur⸗
rat. ¶ Et nota ꝙ bis nõ impoꝛtat interꝛuptõem temꝑis.
ſed tantũ actus ülius cui adiungitur. Ad terminũ autem
ſequitur interꝛuptio. Si autem foꝛmaretur ſic paralogiſ⸗
mus. quãdocunq; fuiſti Pariſine fuiſti homo. ſed bis fuiſti
ariſius. ergo bis fuiſti bomo. ꝛima ẽ vera. Jmpꝛobatõ
peccat ſ m fallaciam figure dictiõis ex mutatione pꝛedica
menti.quia quandocunq; ẽ in pᷣdicamento quando. et bis
in pᷣdicamento zinciratla⸗ quig de genere quantitatis di⸗
ſcrete. ¶ Sequitur de infinito quod quinq; modis dicit᷑
ꝛimo modo dicitur infinitum quod non pt pertranſiri.
vt vox dicitur inuiſibilis quantũ ad viſum. eo ꝙ non ẽap
ta nata videri.Alio modo dicitur infinitũ quod habet trã
ſitum imꝑfectũ.eo ꝙ nondumẽ terminatũ. tamen aptum
natum ẽ terminar.. vt dum aliquis ꝑtranſitſpacium.⁊ nõ⸗

dum ꝑuenit adſuum finem. Cercio modo dicit᷑ infinitum

— —

=

. „ „
Hetri hiſpani
ſm appoſitiõem.vt numerus augmentabilis eſt in infini⸗/
tum appoſitione vnitatis vel alterius numeri. Quarto
modo dicitur infinitum ſᷣm diuiſionem.vt continuũ.om/⸗
ne em̃ continuũ diuiſibile eſt in infinitum. Unde ſic diffi⸗
nitur ab Areſtotile quarto phiſicoꝝ.Continuũ eſt diuiſi⸗
bile in ſemper diuiſibilia. Ouinto modo dicitur infinitũ

vtroqʒ modo ſcilicet ꝑ appoſitõem et diuiſionem.vt tem⸗

pus.cum em̃ tempus ſit continuũ eſt diuiſibile in infinitũ
in diuiſione.et cũ poſt vnum tempus veniat aliud.ſic per
appoſitõem vnius temꝑis ad aliud eſt infinitũ. Et quo ad
has tres vltimas ſignificatõnes ſic diffinitur. Infinitum
eſt cuius quantitatẽ accipientibus ſemꝑ eſt aliquid extra
ſumere. vt ſi poſt vltimã partẽ linee accipiatur alia.et poſt
alteram tercia.et nunq; poſſit attingi terminus eius.ideo
linea dicitur infinita.¶ Solet autẽ poni ꝙ infinitũ quan
doq; ſumitur pꝛo termino cõmuni.et tunc iſta ꝓpoſitio.in
finita ſunt finita equiualet huic.aliqua infinita ſunt finita
Quandoq;ʒ infinitũ ſumitur pꝛo ſigno diſtributiuo.⁊ tune

illa equipollet huic quo ad diſtributõnem. quolibet plura
ſunt finita. Et ꝓbatur ſic.vno plura ſunt finita. Duobus

plura ſunt finita.⁊ſic de alijs. ergo quolibet plura ſunt fi⸗
nita. Et ſic dicitur facere interſcalarem diſtributõem vel
incoꝛruptam vel diſcontinuã.quia hec dictio plura in pꝛi
ma ꝓpoſitõne ſupponit ꝓ duobꝰ.⁊ de inceps in ſecunda
pꝛo tribus. et ſic gradatim et ſcalariter aſcendendo. qet ſie᷑
iſta oꝛatio.quolibet plura.facit diſtributõem interſcalarẽ.
qꝛ ꝓ alijs ſupponit hoc quod dico quolibet.⁊ ꝓ alijs hoc
quod dico plura ſᷣm numerum aſcendendo.vt dictum eſt.
¶ Circa pꝛedicta queritur de hoc ſophiſmate. Infinita

ſunt finita Pꝛobatio.duo ſunt finita ⁊ tria ſunt finita ⁊ ſic

in infinitũ.ergo infinita ſunt finita. Impꝛobatio.q uia ibi
pᷣdicatur oppoſitũ de oppoſito.ergo locutio eſt impoſſibi
bilis. Poteſt etiam pꝛobariſic.quolibet plura ſunt finita.
ergo infinita ſunt finita. Solutio.quidam diſtinguunt eo
ꝙ infinitũ eſt equiuocũ quo ad nos.et ad infinitũ ſimplici
ter. Vnde ſi ſumatur infinitũ quo ad nos.pma poteſt eſſe

Tractatus duodecimus

vera et non pᷣdicatur oppoſitum de oppoſito.quia infini⸗
ta quo ad nos ſunt ſtelle et arene maris.que non ſunt infi⸗
nita ſimplicitcer. Si autem ſumatur infinitum ſimpliciter
eſt falſa.⁊ pᷣdicatur oppoſitum de oppoſito. Alij autem di
ſtinguunt ꝙ infinitũ poteſt eſſe terminus cõmunis.⁊ ſic p
ma eſt falſa. Vel poteſt eſſe dictio ſincategoꝛematica im⸗
poꝛtans in ſe diſtributõem. ſicut dictum eſt. ⁊ ſic ponunt
eam eſſe veram. Ged neutra iſtarũ ſolutionũ valet.quia ſi
remouceatur vtraq; diſtinctio ⁊ ſumatur infinitũ ſimplicit
et ſᷣm ꝙ eſt terminus cõmunis.adhuc remanet ꝓbatio et
impꝛobatio huius ſophiſmatis. nde dicendũ eſt ꝙ pᷣma
ſumpliciter eſt falſa. et fallacia peccat ſᷣm quid ad ſimplicit
quia infinitum appoſitõne eſt infinitũ quodãmodo et nõ
ſimpliciter. Vnde cum accipit partes numeri ſᷣm appoſi⸗
tionem.vt duo tria.non accipit infinitum ſimpliciter.ſed
quodãmodo ſ̃m quid. Et ideo non poteſt ex his inferꝛi
infinitum ſimpliciter. Et hec ðᷣ diſtributõibus dicta ſuffi
ciant.

¶ Summule Petri hyſpani cura ꝑuigili reuiſe atqʒ
emendis quibus ſcatebant erepte.in vniuerſitate Tübin
genſi impꝛeſſe felici meta terminantur circafeſtum Aſſum
ptionis gloꝛioſe virginis marie Anno.jooj.

5◻.

„„

14
. .

antie. vt omnis homo albus curꝛit. Alia eſt multiplicatõ
Fm ſpeciẽ.et hecfit ꝑ ſigna diſtributiua accidentiũ. vt qua
lelibet curꝛit. id eſt res habens qualemcũq; qualitatẽ cur
rit. ¶ Kirca dicta queritur de hoc ſadteiſinale nodliher .
qualelibet de quolibet tali ſcit ipᷣm eſſe tale quale ipᷣm eſt.
poſito ꝙ ſoꝛtes ſciat grãmaticã.logicam.rhetoꝛicam. et
plato ⁊ cicero ſimiliter.etſciant ſe habere eas. et ſint alij
tres homines quoꝛum vnus ſciat grammaticã. alius logi
cam.alius rhetoꝛicam.et iſti ſciant ſe habere eas.⁊ de alijs

15

E
2

O Balance Q

Focus

M

K 1.

J

H

VierFarbSelector Standard* -Euroskala Offset

4 Copyright 4/71999 VxyMaster Gmbh wwW.yxymaster. com

Tractatus duodecimus

vera et non pᷣdicatur oppoſitum de oppoſito.quia infini⸗
ta quo ad nos ſunt ſtelle et arene maris.que non ſunt infi⸗
nita ſimpliciter. Si autem ſumatur infinitum ſimpliciter
eſt falſa.⁊ pᷣſicatur oppoſitum de oppoſito. Alij autem di
ſtinguunt ꝙ infinitũ poteſt eſſe terminus cõmunis.⁊ ſic pᷣ
ma eſt falſa. Vel poteſt eſſe dictio ſincategoꝛematica im⸗
poꝛtans in ſe diſtributõem. ſicut dictum eſt.⁊ ſic ponunt
eam eſſe veram. Sed neutra iſtarũ ſolutionũ valet.quia ſi
remoucatur vtraq; diſtinctio ⁊ ſumatur infinitũ ſimplicit
et ſᷣm ꝙ eſt terminus cõmunis.adhuc remanet ꝓbatio et
impꝛobatio huius ſophiſmatis. nde dicendũ eſt ꝙ pᷣma
ſimpliciter eſt falſa.et fallacia peccat ſᷣm quid ad ſimplicit
uis infinitum appoſitõne eſt infinitũ quodãmodo et nõ
impliciter. Vnde cum accipit partes numeri ſᷣm appoſi⸗
tionem.vt duo tria.non accipit infinitum ſimpliciter.ſed
quodãmodo ſᷣm quid. Et ideo non poteſt ex his inferꝛi
infinitum ſimpliciter. Et hec ð diſtributõibus dicta ſuffi

ciant.

¶ Summule Petri hyſpani cura ꝑuigili reuiſe atqʒ
emendis quibus ſcatebant erepte.in vniuerſitate Tübin
genſi impꝛeſſe felici meta terminantur circafeſtum Aſſum
ptionis gloꝛioſe virginis marie Anno.jooj.

ſtantie. vt omnis homo albus curꝛit. Alia eſt multiplicatõ

FEm ſpeciẽ. et hecfit ꝑ ſigna diſtributiua accidentiũ. vtqua

lelibet curꝛit. id eſt res habens qualemcũq; qualitatẽ cur
rit.¶ Rirca dicta queritur de hoc ſophiſmate.quodlibet.
qualelibet de quolibet tali ſcit ipᷣm e e tale quale ipᷣm eſt.
poſito ꝙ ſoꝛtes ſciat grãmaticã.logicam.rhetoꝛicam. et
plato ⁊ cicero ſimiliter.etſciant ſe habere eas.et ſint alij
tres homines quoꝛum vnus ſciat grammaticã. alius logi
cam.alius rhetoꝛicam.et iſti ſciant ſe habere eas.⁊ de alijs