Ab59_2
author: Lossius, Lucas *1508-1582* [PNDNR:117221406] [GNDNR:117221406]

rim o g Eo 1 P nſit,

v̈ nr11* ℳr F on
Ror it ny weg an

ſ ,
— WTW 1 Tiſ p SHS . A * pan
oro Tar, .
Jvren .
2 V e *I ſr1, v,
α
11 rn⸗ x eriam, mu m„
onp rrdent PrS rid
S efenkho Mα. Po v„ t, 2 1 4
nrien,, , ℳ 5 ronſtun et ſn 4
on Tor 4 in . Jr I. “ ſr
SKot 3 rvuſori o:. 4
quw/Lio % †, juvkaplex I

5 Se 3 Seer c A.

r 9 orn 0%

IeDi, 26 40 4
O 5 eret 4
. br. 1. 1 ralez, er. „ Ze 9

.
0

DIALECTIL

CA ET RHETORICA

PHILIPPI MELANTHONIS,
& præceptionum Eraſmi Roterodami, de Vtra⸗
que Copia Verborum & Rerum, iam primum
ad uſum ſcholarum (quas uocant Triuia⸗=
les) breuiter ſelecta & contra⸗
cta per

LVCANMN LOSSIVM
Luneburgenſem ediſ-
cendi gratia.

Libellus ad puerilem inſtitutionem, ſi quiſquam
alius in hoc genere ualde accom-
modatus & utilis.

VITEBE RG AE

EXCVDEBAT IOHANNES
CRATO.

ANNO M. D. LVI.

CICERO DE PATTIN⸗
BVS ET DE LAVDE DIALE-
CTICES IN TVSCVLA.

Sequitur tertia, quæ per omnes partes ſapi=
entiæ manat, & funditur, quæ rem definit, gene⸗
ra diſpartit ſequentia adiungit, perfecta conclu=
dit uera & falſa dijudicat, diſſerendi ratio &
ſcientia, ex qua cum ſumma utilitas exiſtit ad
res ponderandas, tum maximè ingenua delecta⸗
tio & digna ſapientia.

Et de finibus.

Dialectica habet rationem, ne cui falſo aſſen⸗
tiamur, neue unquàm captioſa probabilitate fal

lamur, eaq́; quæ de bonis & malis diceremus, ut
tenere, tueriq́; poßimus. nam ſine hac arte
uemuis arbitramur à uero abdu⸗

ci, falliq; poſſe.

AlL B.
4.

TIY

it gene:
Aconela
irltio
exſtita
geleche⸗

ae⸗

gltirf

Lefeftue,
cte
s⸗

ERVE

NEET PIET A

T E

PRJBSTANTI ADOLESCENTI
Hardeuico stoterogge, Clarißimi uiri D.
Nicolai Stoteroggen Senatoris Lu⸗

neburgenſis filio, Lucas Loßius

OMNINO

N

§CHO⸗

laſtica functio, opti
me Hardeuice, mul
VD ti laboris, quod ſæ⸗
Rpe uidiſti, & pru⸗
dentiã requirit pe⸗
ne ſingularem in

docente, ut fœlix ſit inſtitutio, & ac=-
commodata pueritiæ,. Ad hæc no⸗

ſtrum munus, ut moleſtiæ eſt pleniſ⸗

ſimum, ita quoq; prę cæteris uitæ ge
neribus ualde eſt contemptum apud
pleroſq;, & expoſitum multorum uo

cibus, qui ociãũ quoddam ignauum

interpretantur operas noſtras am⸗
bratiles. Adeo, ut non immeritoò Poë
ta Satyricus, literatores miſeros ap⸗
pellarit. Labores quidem et miſerias,

ſum⸗

EPISTOLA
ſummumq; contemptum & ingrati⸗
tudinem uulgi experiũtur quotidie,
qui ſcholas fideliter moderantur: ſed

hos tamen labores tolerabiles aliquo

modo reddit, pijs gubernatoribus co
gitatio de uoluntate Dei, à quo ſciũt
ſe ad utilem, piam & neceſſariam hu
mano generi functionem eſſe adhi⸗
bitos. Quare in puerorum cœtu in⸗
ter tot difficultates & moleſtias eti⸗
am quadam cum uoluptate uerſan⸗

tur: agunt gratias Deo, ad illud ſe ui⸗

te genus uocatos, quod placeat Deo,
& in quo operam utilẽ Eccleſie Dei,
& communi uitę nauare poſſunt: lę⸗
tantur ſe cuſtodes eſſe puerorũ, quos
ipſe filius Dei tam amanter comple⸗
xus ſit, quorum angeli puriſſimi &
ſanctiſſimi ſpiritus in cœlis quotidie
intueantur faciem æterni Patris, &
habeant curam tam ſollicitam puero
rum. Ideo inter tot miſerias obediunt
etiam cum gaudio Deo in delegato
ſibi munere, memores illius liberaliſ

ſimę promiſſionis Chriſti ſeruatoris

noſtri: Qui hauſtum aquæ frigidæ
uni

nprn
6ghen
Ke de
Popon
etkale

t(mnunk

enl
Uevanre
uUlil
Sinnn
Ulluc

.

Crme

lrOi
toa ⸗
chene
CClune
Uelen
Nug ln
cheſon
ſrin

cpiat

ngnet
otidie
turtſed
Aliquo

bus co

o ſeiüit
kiambul
leadhi,

Cetll in/

finet/4

gerſan⸗
dſeui⸗
t Deo,
lie Dei
lunnle⸗
ri, quos
omple
imi0
otidie
ris,
puero
ediont

egaton.

hetalit
tots
Ne
Un

NVNCVPATORIA.
uni ex minimis ipſius miſcuerit, non
perditurum eum mercedem ſuam.
Prudẽtiam uerò ſingularem requi
rit ideo hæc noſtra functio, ut ea ſta⸗
tim a primis annis tradantur iuuẽtu⸗
ti, quę utilia & neceſſaria ſunt. Dein⸗
de ea dexteritate & modo illa ipſa
proponãtur, ut rudiores tradita cito
et facile percipiant. Vnde merito lau
datur Epicharmus, de quo illud cele
bratur, Sσο⁸ T&ον τD. Nam ſunt
nonnulli, qui ingenij magis ſui laudẽ
uenantur, tradentes immature diſci⸗
pulis altiora, quam ipſorum, quos in
ſtituunt, ſolidum quærunt profectũ
in ſtudijs. Quare non immerito tales

optimus formandæ iuuentutis arti-

fex, Quintilianus reprehendit, ꝙ am
bitioſa feſtinatione a poſterioribus
incipientes morantur profectum diſ

centium compendio. Hoc cum &

nos longo iam uſu edocti intelligere
mus, ſingulari prudẽtia opus eſſe in
recte formanda iuuẽtute, illam a pri⸗
mo ſtatim functionis noſtræ tempo⸗
re cogitationem cum alijs Synergis
A 3 ſedu⸗

EPISTOL A

ſedulõ ſuſcepimus, ut breuibus &

perſpicuis erotematis quaſi præfor⸗
mata haberet iuuentus noſtra & ar⸗

tium dicendi, & Chriſtianæ narXͦ=

εισelementa. Nam nulla eſt uel
antiquior, uel accommodatior do⸗
cendi pueros ratio, q́; illa quæ erote⸗
matis, ſeu interrogationibus cõmo⸗
dis inſtituitur. Hoc noſtrũ cõſilium
et uoluntatẽ multi boni & docti uiri
ſemper probarunt, & iudicarunt no
ſtram rationem docendi utilem eſſe

ſcholis. Et ſanẽ, qui integros libros

artiũ dicendi ad Academiarũ magis
uſum, q; ad noſtrarũ triuialiũ ſchola

rũ inſtitutionẽ puerilem conſcriptos

fuſius, etiam pueris plane rudib. pro

ponendos eſſe cenſent, non minus il

li ſtulte facere uidentur, quam ſi cy⸗
tharœdum aliquem, tyroni, quem nu
per is inſtituendum fidibus ſuſcepe⸗
rit, difficilimas cantilenas, quas mu⸗
tetas uocant, uel Ioſquini, uel alteri⸗
us excellentis Muſici, iubeant pro⸗
ponere quas ille rudis adauc omni⸗=
um diſcipulus, ſubito ludendo quaſi
AArripe⸗

n

tedn

M

etoce
Aant

(t⸗

an
Val
foehe
roxe
Gyern
Thren
Gmn

Poſe⸗

lor
Wtro

lanep
Ultten
Wn
lode

nl

leem
gin
lhor

terote⸗

(Otn⸗
oſtlium
ctibiti
Unnt no
em elle

libros

ümges

ſcho

ſetiptos
ibepro
ninus
ſcy⸗
em n
ſcepe⸗

9 mH

Aer⸗

“

mni⸗
gui
pe⸗

NVYNCVPATA.
arriperet, priuſquã aut ipſa nomina,
aut ordinem chordarum & clauicu⸗
lorum cytharæ exacté habuerit
cognita. Sic non uident multi has
methodos præceptionũ artium pue⸗
rilium ſuccinctas, ualde utiles & ne⸗
ceſſarias eſſe iuuentuti, ante earum
iuſtam & copioſam enarrationem.
Verſamur nos multos iam annos in
hoc formandæ iuuentutis munere, et
rationẽ ſequimur traditã nobis qua⸗
ſi per manus à doctiſſimo uiro D.
Hermanno Tulichio Gymnaſiarcha
olim noſtræ ſcholæ peritiſſimo, &
poſtea cõmendatam nobis eius ſue⸗
ceſſoribus, etiam ab inclyto ſenatu
noſtro. Et, qui hac noſtra docendi ra
tione progreſſi ſunt non infoliciter
in litteris, multos proferre in mediũ
poſſumus, quorum aliqui uel Eccle⸗
ſiam Dei iam docent, uel partes ad⸗-
miniſtrandę reip. ſuſtinẽt. Cũ igitur
hęc ratio, quam nos cum omnibus
alijs peritis ſcholarũ gubernatorib.
ſequimur in docendo, multorum iu⸗
dicio utilis ſit adoleſcentiæ, & nos
E

EPISTOL A
iam antea in breuẽ Iſagogen Gram⸗
matices præceptiones Philippi Me⸗
lanthonis noſtri redigerimus, ipſius
autoris uoluntate, & publica appro⸗
batione uolũtatis noſtrę, idem nunc

etiam in cæteris duabus artibus di⸗

cendi Dialecticæ & Rhetoricæ præ⸗
ſtitimus: quibus breuiſſimam etiam
epitomen utriuſq; commentarij Era
ſmi Roterodami, de utraq; copia, uer
borum & rerum adiãximus. Quem

libellum, cum id peteret ſchola no⸗-
ſtra, & comprobaret laborem noſtrũ

ipſe D. Philippus, et alij, in publicam
lucem edi facile paſſi ſumus. Et ſi
iam in manibus ſtudioſorum ſunt
ipſa erotemata Dialectices Philippi

Melanthonis, longo tempore expe⸗

ctata ab omnibus, tamen ſunt in illo
ipſo utiliſſimo & eruditiſſimo libro
multa, quæ puerilem educationem
excedunt. Ideo breui aliqua ex ijs ſe⸗
lecta Iſagoge, ſeu compendio, quo
nudæ tantum pręceptiones artis con
tineantur, opus fuit ſcholis noſtris
puerilibus, in quibus prima artium
di⸗

W

Gann

cnte
n
h⸗

occt

n
Eerill

(Cnn

hiehr
bolbe
Cna

mart

Mi

ſaln
mgn
rlac
Gcench
leri⸗
Monnt

W V

Chrſi

e
emi⸗

uarit
avott

orte 0

TfAm-⸗

iMe,
iplius
ppro⸗
nonc
s di⸗

—,,—

A Pra:

Netiam
tijn

ia, er

Qen

lano⸗
noltrü
blicam
Eiſi
n nt
hilpppt
expe⸗
nillo

libro

olem

isſe⸗

lo⸗

Son.

olns

NVNCVPATO&)RI A.

dicendi elementa tradenda ſunt diſ⸗

centibus, ſine longa enarratione præ
ceptorum. H
Noſtrum itaq́; conſilium non du⸗
bito, quin & tu, mi Hardeuice, una
cum patre tuo, uiro optimo & pru⸗
dentiſſimo Senatore urbis noſtræ,
comprobes. Nam inſtitutus es a no⸗-
bis hac ipſa ratione, cuius in hoc li⸗
bello quaſi ldeam, ſeu formam quan
dam agnoſcis, in primis elementis ea
rum artium, quarum cognitio aditũ
patefacit ad ſuperiores diſciplinas.
Verſaris itaq; iam in ſtudio legum,
magna cum omnium admiratione,
et laude. Quia prima exordia artium

dicendi rectè apud nos percepiſti in

teneris annis, ideo facilis nunc eſt ti⸗
bi curſus in omni aliarum diſciplina
rum genere. Et eam tum patriæ tuæ
clariſſimæ, tum parenti tuo, optimo
uiro, expectationem cõcitaſti, ut ſpe⸗
remus omnes, fore te dignum olim
laudatiſſima familia tua in primis ue
rõ auo tuo, clariſſimo uiro beatæ me
mori? D. Hardeuico Stoterogge am
A V pliſ⸗

EPISTOLA
pliſſimo & prudentiſſimo, ante an⸗
nos decem, conſule ciuitatis noſtræ,
& patre tuo clariſſimo, Senatore
Domino & Scholarcha noſtro ob⸗
ſeruando:deinde & patruo tuo Do⸗
mino Ludolpho Stoterogge, quem
uirũ accepimus fuiſſe olim in ciuita
te noſtra præſtanti præditum inge⸗
nio, doctrina uariarũ artiũ, & cogni
tione legum inſignem & clarũ, ſed
immatura admodum morte ereptũ
Patriæ, grauiſſimo familiæ ueſtræ do
Iore, & ſũmo deſiderio totius urbis.
Hãc noſtram conceptam de te tuisq́;
ſtudijs expectationem atq; ſpem au⸗
gent etiam plurimũ eximiæ uirtutes
tuę, ſingularis humãitas, ingenuitas
morũ, modeſtia, gratitudo ergo præ⸗
ceptores, & pietas, quæ omnia ſuauiſ
ſime cũ incredibili diſcẽdi ſtudio cõ⸗
iungis: Adeo, ut non immeritò & tu
uſurpare, noſtra quidẽ ſententia, poſ⸗
ſis hos elegãtiſſimos uerſiculos Eu.

ααυσοααοατ—dh—h Xα”ραιααριd νts
απιασαινρνανα hdhisααοονσοροαια²%.
Gorl—

Koie
nd
Noltoe
rer
aſn
Cuinie
Clia
Clunn
Uermm
N

Alir
nenn,
inoen
Nr
id
aönn
Ule
lbenn
Pbla

l⸗
ortls no

ptoca
no i

te n⸗
toſtre,

natore
toob⸗
9Do⸗
. Iem
nciuita
ninge⸗
Lcogni
Arü, lel
ereptil
ſtræ do
utbis,
letlide⸗
emn au⸗
Uitkuten
enuit
opte⸗
auif
lio c⸗
&tu
iapot

05 Bu.

NVNCVPATORIA.
A eblει πσ1οα hoc est:
Non ceſſabo gratias Mu ſis
Miſcere dulciſſima copulatione.
Ne uiuere quidem uellem ſine do⸗

ctrina. Nã ita ſuauiſſimos uerſus, ut

noſti, uertit Philippus noſter, & eru⸗
dite(ut omnia) monet ſignificare Po
etam, optimum uitæ genus eſſe do⸗
ctrinã colere, & ex hac agere uitam

conſilio, & aſſumere morum & acti

onum moderationẽ. Sed tu etiã pro⸗

pter maiores cauſas litterarum ſtu⸗

dia coles, nempe, propter gloriã Dei
& ſalutarem, patrię tuæ adminiſtrati
onem. Ad hoc enim conſtat nos con
ditos eſſe ã Deo, et editos in hanc lu⸗
cem, ut noſtris actionibus & ſtudijs
totius uitæ iuuemus Eccleſiam Dei,
& cõmunẽ ſocietatem, in qua ab ho⸗

minibus æternus Pater Domini &

liberatoris noſtri lIeſu Chriſti uere
agnoſcatur, inuocetur, et colatur. Ve
rum quoniam ipſe per te has cauſas
ortus noſtri recte intelligis, & ad il⸗
las ſtudia tua præclare iam inſtituiſti
nolo in ijs commemorandis apud
te eſſe

EPIST: N VN CVPAT.
te eſſe longior. Id te unum rogo: ut
hunc libellum, quem tuo nomini prę
præcipuè dedicaui, animo grato atq;
benefico ſuſcipias, ac fauore tuo iu⸗
ues ſcholam noſtram, quæ tuorum
quoq; ſtudiorum puerilium alumna
fuit. Ego æternum Patrem Domini
noſtri leſu Chriſti ex animo oro, ut
ſtudia tua ad gloriam ſuam, et guber
nationem patriæ ſalutarẽ dirigat, &

ſecundet, & faciatte, ut Poëta Græ⸗

cus ait: &UVνονHνv Sα οαι τναππ ταρ
vο. Ad hoc te artium dicendi præ⸗
cepta non parum iuuabunt, ſi ad illa
rum cognitionem rerum etiam no⸗

ticiam, & exercitiũ ſtyli, quod facis,
diligens & aſſiduum coniunxeris,

Vale. Date ex Luneburgo3.
idus Ianuarij, Anno

)

ſ

mmrt

ſtlle
ſe
elun
lli
en

ge c
r A D LECTOREM.
0 atch
o ii⸗ V EG principio in Dialectica & ſ Rheto⸗
Orum rica ad ediſcendum proponantur ijs, qui
ruda primum has artes diſcere incipiunt aſteriſcis ſeu
notulis quibuſdam enotari curauimus: ubi hanc

d quaſi Ideam animo fuerint complexi, addantur
poſtea & reliqua, ut hoc pacto paulatim totum
gben libellum ediſcant. Nam ordine ſimul proponere
gat omnia prorſus rudibus harum artium incommo⸗
Gra⸗ dum erit & longum etiam, priuſquami
ini ad finem libelli peruenire poßit,
G Pra⸗ Vale. D
i l
ſam no⸗
ſac,; =ð
nweri,

0 ,

TVNM DIALECTICES

PHILIPPI MELANTHONIS BREBE-
uiiter ſelectorum ediſcen⸗
di cauſa.
- Ne
LIBER PRIMVS. tlne
. . . (ſA
eſt Dialectica? “

S IALECTICA BST
S ars, ſeu uia recte, ordine, 1t
Vet perſpicuè docendi, (Ger=⸗

manicè, ein vnderrede Cte
kunsdt/ oder vnderrichte Che
kunſt.) naloe
e proprium Dialectices
opus ſeu officium? (uun
Rectè, ordine, & perſpicué docere.
. e
Quot ſunt huius operis, ſeu
officij partes: A
Qatuor. in
Quæ?

Definire, Diuidere, argumenta uera conne⸗
tere, & malè cohærentia ſeu falſa diſſoluere.
Vnde nomen eſt Dialectices?
4 Nιαα

N DiALECTICE9. 2
14 Ad&ααααιααοαd es”t, cum alio, collatis os
COES binionibus, placide colloquor, Latinè diſputo ſeu

DhRk. ciſſeroꝛich vnderrede, oder vnderrichte .3
. Quid differunt Dialectica &·
Rhetoricac
VTWO,. Dialectica circa omnes materias uerſatur, et
4

rerum ſummas uerbis nudis proponit.: ſed Rheto⸗
rica addit ornatum ijs materijs, quæ orationis
copia & ſplendore illuſtrari & uariè depingi
“ poſſunt.

“ DEB Qy ISTIONIBVS.
Arner Circa quid uerſatur Dialectica?⸗
demche Circa omnes materias ſeu quæſtiones de qui⸗=
bus docendi ſunt homines.
Quid eſt quæſtio?
tdoa Queſtio en res propoſita, de qua agitur ſeu
diſputatur.
Quotuplex eſt quæſtio?
Duplex. .
ſeu Quomodo?

Alia est ſimplex, quæ propriè interrogatio
dicitur: Alia eſt quæſtio coniuncta.

Quid eſt quæſtio ſimplex ſeu

etcotte⸗ interrogatio 6
ble. Eſt cum de uno uocabulo quæritur, ut quid ſit
ct Urtus, quid pœnitentia.

M⸗ Qtid

QV FÆ£ STIONES
Quid eſt quæſtio coniuncta?
Eſt cum de oratione aliqua ſeu (ut Dlalectici
loquuntur) de propoſitione quærit ur, ut: Anj Co⸗

meta ſit ſtella, an uero halitus in aere accenſus:

An Chriſtiano conceſſim ſit militare.
Quomodo tractatur quæſtio ſim⸗
plex ſeu interrogatio?

Explicanda est per deſfinitionem & diuiſio⸗

nem.
Quomodo tractatur quæſtio
coniuncta?
Argumentis ueris confirmanda ect & mon⸗
ſtranda eſt falſitas in contrarijs, quæ fucoſa ſpe=
cie ueritati opponuntur.
Quot ſunt ſumma capita Dia⸗

lectices?
Nouem.
Quiæ?
1I Prædicabile 6 Argumentatio
2 Prædicamentum 7 Locus Dialecticus
3 Definitio 8 Ratio diſſoluendi uitio⸗
4 Diuiſio ſa argumenta
Propoſitio 9 Et fallaciæ.

DE PRZIBDICABILI⸗
B VS.
Quid ſunt prædicabilia?

Prædicabilia ſunt tituli aocabulorum cons=

munium,

it
celorurn
Prilttt

Culn

in
Nſene
Mprun
lellen
Heie
llihle

neb no
Pinfonn
W.
hung
N
l naf

ete

edſait

e

Dialedlicec

. M Co
Accenſe

ſim⸗
NS
iuſe⸗
xſtio

N on.

ſicſt he⸗

ta Dia⸗

o
efcl

erel uiti⸗

Eeſta

ILlE

lat
ſorue lk⸗
louce

DIALECTICES. 3
munium, qui oſtendunt quæ uocabula quomodo
alijs recte attribuantur. X

Cur initio Dialectices doctrina Præ
dicabilium traditur?
Quia oſtendunt gradus & cognationes uo⸗

cabulorum, quorum anguſtiora in definitionibus

per aliqua communiora declarantur.
Quot ſunt Prædicabilia? Quinq.
Quæ?

Species
Genus (Quæ etiam uniuer⸗
Differentia ſalia uocantur, quia
Proprium gradus ſunt uocabu=
Accidens. lorum communium)

Quid eſt Species?
Species est nomen commune proximum indi
uiduis, de quibus prædicatur in quæſtione, quid
ſit, ut cum quærimus, quid ſit Plato? reſponde⸗=
tur, eſt mo: cum quærimus, quid ſit Bucepha⸗
lus?reſpondetur, est equus.
Quid uocatur Indiuiduum?
Nomen proprium, aut una res ſignificata no
mine proprio ſub certa ſpecie, ſeu oſtenſa parti
cula demonſtrante, ut Camillus, hic homo, hæc

herba.
Quid eſt Genus?⸗

Genus est nomen commune multis ſpeciebus,

& prædicatur de eis in quæſtione, quid ſit, ut
B cum

QVISTIONESE S
cum quæritur, quid ſit equus?reſpödetur, est andt mne⸗
mal: quid libanotis?reſpondetur, est frutex. ☛ ac
Quomodo differunt ſpecies, ſa⸗
item genera? 4 B
Species infimæ dicuntur ſpecies ſpecialißi⸗ gif V
mæ, ut homo, equus: Summum genus uocatur ge- emiun
nus generalißimum, ut ſubſtantia. Cdn
(Inter hæc cætera dicuntur ſpecies ſuperio⸗
rum, & genera inferiorum, ut animal dici⸗= Pri
tur ſpecies relatum ad corpus animatum, ge Pvaul,
nus, relat um ad hom inem.)
Quid eſt differentigaꝰs nita
Differentia eſt quæ cum genere conſtituit, GCur
certam ſpeciem, & de ſpecie prædicatur in quæ ſunm
ſtione, quale ſit, ut rationale conſtituit ſpeciem, er
uidelicet, hominẽ, et oſtendit qualis ſit ſpecies. i
Quotuplices ſunt differentiæ. lelu
Duplices. V Pnunſt
Quomodo lceflu
Quædam ſunt generales, quæ multis ſpecie⸗ v lyih
bus conueniunt, ut ſentiens conuenit homini & ſmnſi
cunctis amantibus: Quædam ſunt ſpecificæ et ul utty
timæ, quæ uni tantum ſpeciei conueniunt, ut ra⸗
tionale conuenit tantum homini. Nale⸗
Quid eſt proprium? mnſi
Proprium est inclinatio aut quiddam adia⸗ nſtalrt
cens, quod uni ſoli ſpeciei ſemper & omnibus in (hinmn
diuiduis eius inest, ut loqui, numerare, incedere
erecto

reſten

tex. x
les,

Peritliſi.

Ncatur ge⸗

es ſuperio⸗
limmal iei⸗
imatunnge

„

coſtitut,
aturin gue

nit ſpecienn,

ſt eciescr

rentiæ,

lißecte⸗
honiini &
i ſee, etul
lunt, ut ⸗

Cerdli⸗

,ulbus

,eelene
efto

DIALECTICES., 2
erecto corpore, propria ſunt hominis, de poten⸗
tia intellecta, non ſemper de actu.
(Nam uerba in definitionibus ſæpe potenti=⸗
am ſignificat non actum, ut incedens, id est,
quod potest incedere erecto corpore, & ad
eæum poſitum & mot um conditum est.)

Quid intereſt inter differentiam
& proprium?
Differentia ſignificat partem conſtituentem,
ut rationale ſigniſicat mentem, quæ est pars ho⸗=
minis. Sed proprium ſignificat quiddam ſequẽs

conſtitutam, ut poſſe incedere erectum, poſſe lo

qui & numerare non conſtituunt hominem, ſed
ſequuntur conſtitutionem eius.
(Sæpe propria pro differentijs uſurpantur.
Quia enim differentiæ proprijßimæ ſic di=
ctæ lateant, ſumimus diſcrimina rerum à
proprijs affectionibus, ſæpe ab acc identium
coaceruatione, ut in deſcriptione plantarũ
& lapillorum, ut magnes est lapis trabens
ferrum, ſeu, magnes est lapis, qui ſua natura
mouetur ad Arcton.)
Quid eſt accidens?
Accidens est, quod non per ſeſe ſubſiſtit, nee
eſt pars ſubſtantiæ, ſed in alio inect mutabili⸗
ter, ut calor et frigus in aqua, noticiæ in mente,
albedo in pariete.

Quotuplex eſt accidens?
B zZ Acci=

QVISTIDN E è5
Accidentium alia ſunt ſæparabilia, ut frigus
ab aqua, noticiæ à mente, læticia, triſticia à cor⸗
de: Alia ſunt inſeparabilia, ut quantitas ſeu ma=
gnitudo à ſubſtantia corporea, calor ab igni, bu
miditas ab aqua non ſeparantur.

Quotuplicia nomina ſunt acci⸗
dentium?
Duplicia.
Quomodo?
Alia dicuntur abſtracta, alia concreta.
Quæ ſunt abſtracta? L
Subſtantiua ut Grammatici loquuntur) qui⸗
bus nudæ ſpecies ſeu formæ per ſe conſideratæ
ſignificantur, ut albedo.
Quæ ſunt concreta?
Adiectiua, quæ ſignificant ſubiectum habens
formam, ut album.
(Per hæc, accidentia de ſubiectis dicuntur,
paries est albus, non, paries est albedo.)
Quæ eſt utilitas doctrinæ præ⸗
dicabilium?
Vſus præcipui ſunt quatuor.
Quis eſt primus uſus?
Quòd diſcernunt gradus uocabulorum in ſe
rie cuiusq; prædicamenti, ut intelligatur, quod
corum ſit genus, quod ſpecies & indiuiduum.
Quis eſt ſecundus?

Quòd

eoe
Ce
de
Mcgne
N b
We
Mele
nſen

ntone

Cogel

DIALECTIC. E S§. .

aefin Quòd oſtendunt,; quæ in connexione coniungi
ef o poßint, ſeu quæ uoces de quibus ſecundum com⸗
ttasſeuni munem naturæ ordinem prædicentur, ut, aut de

rchiii indiuiduo ſpecies, aut de ſpecie uel indiuiduo
genus, aut differentia, aut proprium, aut acci⸗
intacci⸗ dens prædicatur.
Quis eſt tertius?
Quèòd proſunt ad definitiones: quia ſemper
anguſtiora uocabula definiuntur per aliqua com
Pieten, muniora, ut per genus, aut per accidentia, item
1 per differentiam & proprium.
Quis eſt quartus?
Qud diſcernunt propoſitiones, quæ neceſ⸗
ſariò cobærent, & quæ contingenter.
Quæ cohærent neceſſariõ?

guuntur) gin
ſeroſſclerttt

kg
hir Quæ factæ ſunt ex ſpecie, genere, differen⸗
SS tia & proprio, ut homo est animal, homo eſt ra=
tionalis, homo ext qui loquitur.
eclis Ciauttn Taſed

Quæ cohærent contingenter:
Ralece) 1
n quibus accidens prædicatur de ſubiectis,
næ pra⸗/ ut Phalaris est tyrannus.
D E PRFDICAMENTIS.
Quid eſt prædicamentum?
Prædicamentum eſt ordo generum et ſpecie

e ne rum ſub uno genere generalißimo, quod aut ſub
ir ſtantiam aut accidens aliquod ſignificat.
ih Quod eſt diſcrimen prædicabilium
4 & prædicamentorum?
Dd B 3 Præs

QV Æ S TIONES
Praædicamenta ſunt rerum appellationtes, ut
animal, homo: ſed prædicabilia ſunt ipſa rum ap
pellationum diſtinctiones, ut genus, ſpecies.
(Vel prædicabilia ſunt ueluti tituli diſcer=
nentes gradus ſeu ſeries in prædicamentis,
ut agnoſci poßit, quod nomẽ ſit communius,
ut animah, genus, quod anguſtius, ut homo ſpe
cies.)

Quæx eſt utilitas prędicamentorum?

Est hæc, Primùm oſtendunt diſcernend eſ=
ſe ſabſtuntiani ab accidentibus, & diſcernenda
abſoluta à relatiuis. Secundo, monſtrant, ubi &
in quibus domicilijs quærenda ſi ſint genera defi=

nitionum, quæ in omni explicatione primum con

ſtituendæ ſunt.
Quot ſunt prædicamenta: 7
Decem. Qux?
1I Subſtantia 2 Quantitas 3 Qualitas
4 Relatio 5 Actio 6 Paßio
2 Quando 8 Vbi 9 Situs

10 Habitus. X
((Quæ etiam genera generalißima dicuntur,
hocest, ſumma, quia ab his proximè accedi=
tur ad uocabulum, quod inter omnia, in re-
rum natura primum est, uidelicet, ad Ens.)

Quæ eſt prima diuiſio Entis?
ac est: Ens aut est ſubſtantia, aut eſt accidens.
D E S& VBSTANTIA.

Quid

Meo

!

Clttinc

!

urſer

D
ſilin

niii
Rerin
.

vmne

Kher

caiſii,

chente.
Perte
nlgt

DIALECTICES.. £$

gcr Quid cſt prædicamentum
Ras ſubſtantiæ:
liſte, Eſt ſubſtantiarum ordo.
leugent Quid eſt ſubſtantia?
donatis Subſtantia est Ens, quod habet proprium eſ⸗
* 8 ſe, & ſuſtinet accidentia, per quæ mens humana
ſubſtantiam agnoſcitzut homo, equus.
egtoran Quotuplices ſunt ſubſtantiæ?
ſernendi ſe Duplices.
ciſcertenet Quomodo?:
rut li Primæ & ſecundæ.
ereictf Quæ ſunt ſubſtantiæ primæ?
ehrinmnn Sunt indiuidua, ut hic homo, hic equus.
Quæ ſunt ſubſtantiæ ſecundæ?
menta Sunt ſpecies, et genera, ut homo, equus, animal.
(Hæ ſine ſubſtantijs primis exiſtere non poſ⸗
ſunt, iuxta dictum Ariſtotelis: Deſtructis pri
miis ſubſtantijs, nihil est reliquum.)
9 Kitn Recita ordinem ſubſtantiarum.
§ V BSTANTIA.
ima dicuinn
mrint aelß Corporea Incorporea.

onmnu,m Zimplex, MWixta, Infinita, Einitæ,
icet lb Cooli, ſtellæ, ex elemétis Deus Angeli.

Entö elementa. compoſita. animæ.
fuaits Perfecte Imperfecte mixta.
14 mixta. ut ſulmina, uapores.

OH B 4 Anima⸗

QVE STIONES§.
Animata, Inanimata, lapis, gẽma.

Sentiens Non ſentiens,

Animal ut plantæ.

Rationale, Irrationale.
Homo. Equus.
Plato.

.

(Partes ponuntur in eodem ordine in quo collo⸗
catur totum, ut caput, pedes, pectus, ſunt partes
animalis, & reuera ſunt ſubſtantiæ. Item pri=-
uatiua nomina referuntur ad domicilia ea rum
rerum, quibus opponuntur, ut lux est qualitas,
Ad idem igitur domicilium et tenebræ referun
tur. Ita et hic cadauer refertur ad prædicame
ti ſeriem, ubi animal recenſetur.)

Quot ſunt proprietates ſubſtantiæ?
Tres.
Quæ eſt prima proprietas?
Subſtantiæ non ſunt in ſubiecto ut acciden=
tia, ſed ipſæ ſuſtinent accidentia, & proprium
eſſe habent.
Quæ eſt ſecunda?

Subſtantia non recipit magis aut minus, ut

Hercules non eſt magis homo quàm Paris, & ſi

accidentibus ualde differunt.

Quæ eſt tertia?
Subſtantiæ diuerſæ non dicuntur contrariæ,
ſed diſparatæ, ut ignis & aqua, lupus & ouis.
e (Nam

lck⸗

E
Rmeg
loletto

Coet

It.
lſet

Phrp
Sigign

lun
(Dien

8.
cpit, ene.

in go Cole⸗
,ſent hert
ie. Nteſtpi
icilia earut
reſt guali⸗
tebre refenn
Aprecicaſte

ſubſtantir⸗

rietas!
cto utCi

, prehin

7

Aut ins, 1

in Parie

„
tur cottrifi,

DIALECTICES. 7
(Nam contrarietas propriè qualitatibus in⸗
ter ſe pugnantibus tribuitur.)
D E P RZFBDICAMENTO
Quantitatis.
Quid eſt prædicamentum
Quantitatis?
Eſt quantitatum ordo.
Quid eſt quantitas ?
Quantitas est magnitudo rei uel numerus.
Quæ eſt prima diuiſio
quantitatis?
Alia esſt quantitas cont inua, alia diſcreta.

Quid eſt quantitas continua:
Eſt magnitudo corporum, uidelicet longitu⸗
do, latitudo & profunditas.
Quot ſunt ſpecies quantitatis
continuæ?

Quæ?
Linea, Superficies, Corpus.
Quid eſt linea?
Esſt longitudo rei ſine latitudine & proſun⸗
ditate, cuius extrema ſunt duo puncta. die lẽge)
Quid eſt ſuperficiess
E& longitudo & latitudo ſine profunditate.
(Die breide.)
Quid eſt corpus?
B 5 Est

Tres.

Q Æ §S TIONES.
Est longitudo, latitudo, & profunditas.
Die dicke.)

cet, rem quæ habet materiam, ut cœlum &
elementa, aut mixta ex elementis: In quanti=
tate corpus ſignificat magnitudinem cogita
tione diſtinctam à materia. Mud Phyſicum
corpus uocatur, hoc mathematicum.)

Quid eſt quantitas diſcreta?
Est cum quærimus quot res ſint, uel eſt mul=
titudo rerum.
Quot ſunt ſpecies quantitatis
diſcretæ?
Dugæ. Quzxg

Numerus & Oratio.

Quid eſt numerus?⸗
Eſt multitudo ex unitatibus collecta, ut duo,
tria, quatuor.
Quuid eſt oratioo
Est (ut Grammatici finiunt) integræ ſenten⸗
tiæ explicatio.

Cur oratio in hoc prædicamen⸗
to recenſetur?
Quia in oratione ſunt diuerſa interualla
Hllabarum & dictionum, ut in numeris, et men
ſuræ diuerſæ: ut aliæ ſyllabæ ſunt longæ, & aliæ
breues.

(Corpus in ſubſtantia aliud ſignificat, uideli

1

l

i

lrd
Gemni
aclr
Cntttä
r
rn
lngyo

U S
C
Rc

Calte
Purſug

ſlr

Cor/

Co.

Mahuts

0

Quot

lisg⸗

§.

Uniita DIALECTICES. . 8
Quot ſunt proprietates quantitatis?
tſh 4 l Tres.
h ni⸗ Quæ eſt prima proprietas?
kirlhlaie Quantitatibus propriè conueniunt relatio⸗
ignt “ nes quale & inæquale, par & impar.
Nuldhſe Quæ eſt ſecunda?
gin) Quantitati per ſe nulla eſt efficacia ſeis effes
ctio. Quæ eſt tertia?
ſcrenn Quantitates non recipiunt magis & minus,
ntuel eſ nie ſed magus & minus.
S D E PR BDICAMENTO
antitatis. Qualitatis.
Quid eſt prædicamentum
qualitatis?
Est qualitatum ordo.
Us⸗ Quid eſt qualitas?

olelt,h Qualitas est forma per quam ſubſtantia est
efſicax, ſeu quæ mouet ſenſus, ut uirtus, colorx, &

ſimiles.
igrefnn Quot ſunt ſpecies qualitatis?:
Quatuor.
ſemen Quax?
Habitus, Potẽtiæ naturales, Affectus et Ffiguræ.
nnl DE PRIMA SPECIE QA=
incic , litatis, De Habitu.
bned Quid eſt Habitus .

Habitus, Græcé Eig,eſt Talitas comparata ex
et crebris

QVSTIONES
crebris actionibus in hominibus, qua rectè et ſa
cilè homines efficere actiones illas poſſunt, quæ
à ſuo habitu gubernantur, & adiuuantur, ut ars
pingendi, facultas prudenter et ornatè dicendi.
(IHabitus non fiunt in omnibus naturis, ſed
tantum in rationali, quia hæc tantum aſſue⸗
fieri poteſt. Et perfectus habitus tũ fit, cum
homo ad certas artes ſeu uirtutes à natura
impetus habet, quibus excitatis ſtudio et do⸗=
trina, citius habitus arripitur, et fit arden=
tior & firmior.)
Quomodo diuiditur habitus?
Sunt alij habitus corporis, ut palæſtrica, ſal=
tatoria, iaculatoria: Alij animæ, ut ars Pocëtica,
iuſticia.
Quotuplex eſt habitus animæ:
Duplex.
Quomodo?
Alius est habitus intellectus, ut artes: alius
uoluntatis, ut uirtutes.
D E HABITIBVS IN T EL-⸗=
LECTVS.
Quod eſt genus habituum
intellectus?
Noticia.
Quotuplex eſt noticia?
Duplex.
Quomodo?

Alia

UI1
dn
cvvANN8H
vußh
furchn

7

Cor⸗

Dlhet
luehtn
Gnob/
E
mukee
(entn
Wtei
ſenffmu⸗
eltue
Qush⸗
brieltn
nlenice
Veck⸗
aſee
mitff
lior
Wltcgit

4

nutii
hfntin,
ih,

nn DIALECTICES. 5
u eckkf Alia est noticia obiecti ſimplicis, ut recorda
beſint i tio Caroli Imperatoris: Alia eſt noticia propo⸗

hantirnt ſitionum, quibus aſſentimur aut non aſſentimur,
nttedlenl ut iuſticia ect uirtus, Terra mouetur.
netufßz i Quotuplex eſt noticia pro⸗
kantinſhe poſitionum? =
ſ ſͤfiun Duplex. Quomodo?
Gen Alia eſt noticia certa: alia incerta quæ dicitur

retftet opinio & ſuſpicio, Juæ opinione infirmior est.
Quæ eſt noticia incerta?
babitnge . Noticia incerta eſt, c agnitam propoſitionẽ
Inon amplectimur firma aſſenſione, ſed languidè
partem una magis probabilẽ eſſe exiſtimamus.
Quæ eſt noticia certas
Noticia certa eſt, cum agnitam propoſitio⸗

paleſtriccſ⸗
e,At Ars Det

s ning nem firma aſſenſione amplectimur, ut ignis ca⸗
let, uirtus est colenda.
Qlauas habet ſpecies certa noticia?
Utarte 4 Noticiam principiorum, ſcientiam, artem,

prudentiam, & fidem.
NII Quid eſt noticia principiorum?
Est agnoſcere principia luce mentis nobiſ⸗
bituumn cum nata, & firmo aſſenſu ea amplecti naturali
iudicio, ut Totum est maius qualibet ſua parte:
Societas humana eſt conſeruanda.

ticahe Quid eſt ſcientia?
Eſt noticia uera concluſionum, quib. propter
de mõſtrationem firmiter aſſentimur, ut cœlam

QV §S TIONES
Quid eſt ars?

Eſt noticia uera faciendorum, ut Archite⸗

ctonica, ſicut artem Ariſtoteles definit, qui ean

à ſcientia diſcernit.
(Sed ſæpe uocabula ſcientiæ & artis, pro=⸗
miſeuè uſurpantur.)
Quid eſt prudentia?

Eſt noticia uera, quæ ſecundum rectam ras

tionem regit deliberationes in electione honeſta

rum actionum, & rerum utiliumn.
(Species prudentiæ ſunt legum & aliorum
præceptorum honeſtorum noticiæ.)
G Quid eſt fides.
Est noticia propoſitionum certarum, quas
firma aſſenſione amplectimur propter aſſeuera
tionem teſtium ueracium.
D E HABITIBVS VO-⸗
LVNTATIS.
Quæ eſt diuiſio habituum
uoluntatis?
Habitus noluntatis alij ſunt boni, ut uirta⸗
tes: alij ſunt mali, ut uit ia.
Quid eſt uirtus? .
Es habitus bonus inclinans uoluntatem ad
agendum ſecundum rectam rationem, ut iuſti-
cia, fortitudo, modeſtia.
Quid eſt uitium? G
BBſſt habitus malus inclinans uoluntatem ad
agendum

plngi
vi

D19

Ktt
dike
,dench
aRelle

(oct

Duple⸗
Alne,
Cſtflnere

l

klenche

ciA

URro
ir docn
kcrerian
Der⸗

kareͤ
Merthete
Atättn

N Cele

llmin

iordn

t Archite.

fnit,gien

N artit, hrn

tia
lunnreckennt.
leckioehoneſt

.
n & dlon
ticie)
4
certarhe, 1
broptere el

75 10
6.
Abituum

oni, kt nirtt

1 „
*
olutatent

jonenn, 1.

17
4
cpimn

DIALECTICES. 10
agendum contra rectam rationem, ut iniuſticiaæ,
immodeſti.
(Recta ratio dicuntur ſententiæ de honeſtis
actionibus, hominum animis diuinitus inſitæ
ut Deus est colendus, Honorandi ſunt paren
tes, Reddenda est gratia benemeritis, & c.)
Quotuplices ſunt uirtutum ſpecies?
Duplices. Quomodog-
Aliquæ ſunt propriæ Eccleſiæ Dei: aliquæ
communes cum alijs hominibus.
Quæ ſunt uirtutes propriæ Ec⸗
cleſiæ Deerer
Fides, Spes, Dilectio Dei, Timor Dei, & To⸗
lerantia.
Quid eſt fides? L
Eſt noticia, qua firmo aſſenſu amplectimur
totam doctrinam à Deo traditam Eccleſiæ, &
in hac etiam promißionem recociliationis cum

Deo.
Quid eſt ſpes?
Eſt expectatio uitæ æternæ propter Filium
Dei certa, et expectatio auxilij & mitigationis
calamitatum in hat uita, iuxta conſilium Dei.
Quid eſt dilectio Dei?
Eſt obediẽtia in omnib. præceptis Dei in uera
fide, principaliter ut ipſum honore afſciamus.
Quid eſt timor Dei
Qui uocatur timor ſeruilis, eſt habitus incli
nans

QV Æ STIONES
nãs, ut reuera expaueſcamus agnitione iræ Dei
& pœnarum: ſed cum accedit fides, qua corda
in pauoribus eriguntur conſolatione, & acce⸗
dunt ad Deum, fit uirtus & timor filialis.
Quid eſt tolerantia?
Est uirtus obediens Deo in ærumnis, quas do
cet perferendas eſſe ita, ne fracti dolore facia⸗
mus contra mandata Dei.
Quæ ſunt uirtutes communes Eccle
ſiæ Dei cum alijs hominibus?
luſticia uniuerſalis & particularis, ueritas,
modeſtia, fortitudo, & ſpecies iuſticiæ, ut Grati=
tudo, ſedulitas, amicitia.
Quid eſt iuſticia uniuerſalis?
Ect obedire omnibus legibus.
Quid eſt iuſticia particularis:
Est uirtus ſuum cuiq; tribuens.
QCrDꝑuuid eſt ueritas.
BBßt uirtus quæ inclinat uoluntatem, ut ueras
ſententias amemus, uera conſtanter dicamus &
tueamur, & in ipſa uitæ ſpecie uitemus ſimula⸗=
tiones & occultationes.

Quid eſt modeſtia?

Eſt uirtus qua in opinione de nobis & in ſer

mone & geſtu ſeruamus continentiam.
Quid eſt fortitudo⸗
Eſt uirtus depellens pericula, quæ recta ra⸗
tio iubet depellere, & ita perferens æ&ττas,

gutchin

UI!

unn
11lc
G
Eeern
Giſte
bee⸗
fellaute
ullelu
lpecto
650

Mur
Qn
Mlunlert⸗
fitſchen
talſtg
eſkehen
mragtee
Qiin

Munl

rperten

pur e
Ju

B.
nitione ire d
les, ceni

tione, ce

orflialt,
tia⸗
ernnit iet

ticclore ſai

munescce
minibose
ticularis, tert

iuſticie t

nmigerlali⸗
bus.
articuluni
ens.
itas.
oluntetetin
untertiuin
jeuitennſnn

ſtia⸗
ge roludi
nentian⸗
dt
ult, tn
rekr N
fun 1

DIALECTICES. II
quas recta ratio iubet perferre, ne fracti dolore
faciamus contra iuſticiam aut alias uirtutes.
SPECIES IVSTICI .
Quid eſt gratitudo⸗
Eſt ſpecies iuſticiæ reddens pro beneficio ui
cißim debitam beneuolentiam, et aliqua officia.
Quid eſt ſedulitas?
Eſt ſpecies iuſticiæ ſuos cuiq; labores tribuẽs.
Quid eſt amicitia?
Est ſpecies iuſticiæ pro uera beneuolentia
reddens ueram beneuolentiam, et præſtans mu=
tua quædam ofſicia pro modo facultatum, libe⸗
rali pectore, uirtutis cauſa.
SS ECVNDA SPECIES.
qualitatis.
Quæ eſt ſecunda ſpecies
qualitatis?
Naturales potentiæ, uel impotentiæ.
Quid ſunt naturales potentiæ?
Naturales potentiæ ſunt uires nõ accerſitæ aut

arte in ſubſtantias trans fuſæ, ſed in eis natæ, ut
ſint cauſæ certarum actionum, ut in magnete po

tentia trahendi ferrum, In uino calefaciendi cor
pora, quæ potat.
Quid ſunt naturales impotentiæ?
Naturales impotentiæ ſunt qualitates ſeu ui
rium per naturam defectus, quibus ſubſtantiæ
redduntur inhabiles, ſeu meptæ ad acquiren-
C dum

QV Æ §S TIONES
dum habitum, ut est indocilitas in brutis. *☚
Quid monent Dialectici tradentes
hanc ſpeciem?
Monent diſcerni natiua ab ab accerſitis, ut

ſciamus quæ res humana diligentia parari poſ⸗

ſint, & quæ non poßint parari.
Quomodo differunt naturales po⸗
tentiæ & habitus?
Naturales potentiæ inſunt à natura, habitus
parantur arte & aſſueſactione ſeu uſu.
TERTIA S PECIES
qualitatis.
Quæ eſt tertia ſpecies qualitatis?

Paßio et pa ßibilis qualitas, hoc est, affectus,

et aliæ qualitates, quæ ſunt propria ſenſuum ob⸗
iecta, ut Lux & tenebræ, ſunt obiectum uiſus.
Sonus, obiectum auditus.
Odor, obiectum olfactus.
Sapor, obiectum guſtus.
Obiectum tactus quatuor primæ qualitates,
Caliditas, frigiditas, ſiccitas, humiditas, & mul=
tæ ex his ortæ, ut aſperum, glabrum, leue, molle,
durum, & reliquæ qualitates ſecundæ.
Quid eſt affectus?
Affectus eſt motus cordis ſequens cogitatio=
nem, & ea excitatus, quo cor aut praſequitur
aut fugit obiecta.
Quotuplices ſunt affectuss
Duplices. QAAs

ſr

Utiil

G i⸗
Oliufi
IN

17

letben

URſten
Crlannf
lene
Mt pfe

Nenein

AFußſun

En

Cudken

Ultwen

flie ia

D DDiALECTICES. 12

1 .
i Qnomodo⸗
„ ed Durabiles, qui ſunt ſimiles habitibus, ut A=
. mor, odium, miſericordia: Alij ſunt motus ſubiti,
b acreſſinn ut ira, qui reuerà ad prædicamentum paßioni
ntis aren. congruunt.
Quæ ſunt ſpecies affectuum?
utürales Læticia, Triſticia, pes et Metus.
tus (Ex quibus permixtis alij oriũtur, ut amor,
d naturi uht odium, ira)
eſel iſt. Quid eſt læticia
I59 Eſt ſuauis motus cordis, qui excitatur cum
cor obiecto expetito fruitur.
8qgalitrt Quid eſt ſpes:
hoc eſt /fn Est ſuauis motus cordis, qui excitatur cum
vpruſen cor bonum futurum proſequitur.
tobiechn/ Quid eſt triſticia?
. Eſt cruciatus cordis compreßi tanquàm fa⸗
4 gitantis bpræſens malum. S
. Quid eſt metus? E
Prine ulli⸗ Ec cruciatus cordis compreßi, tanquàm fu=
unidit gitantis futurum malum.
run, ee N QVARTA SPECIES.
ſecunde qualitatis
Ie Quw eſt quarta ſpecies qualitatis:
guensaglin Figura.
ut pee Quid eſt figura?

Eſt propriè modus aut poſitus quantitatum,
ctust t cireuins,triasgulam, quadrangulum. X
0 C 2 Quot

QV ,Æ S TIONES
Quot ſunt proprietates qualitatis: 8
Tres.
Quæ eſt prima proprietas?
Contrarietas propriè est qualitatum inter
ſe pugnantium, ut caliditatis et frigiditatis, quæ
ſunt ſub eodem genere.
Quæ eſt ſecunda?
Qualitas recipit magis et minus, ut calor in
eodem corpore aliàs maior, alias minor est.
Quę eſt tertia⸗
Multæ relationes oriuntur ex qualitatibus,
ut ſimile, dißimile, lex, peccatum, pœnæ, gloria,
& alia permulta.

D E RELATIONE.
Quid eſt prædicamentum Re⸗
lationis?
Eſt ordo uocum, quæ per collationem intelli
guntur, ut pater filius, dominus ſeruus.
Quid eſt relatio?
Relatio est aut applicatio rerum aut ordi=
natio, aut collatio, ut calefactio, paternitas, ſimi=
litudo, & ſimilia.
REGVLFIF DE RELATI⸗
uis ſeptem.
Quot ſunt regulæ de relatiuis

nominibus?
gSepten præcipuæ.

„

Qu

Pru

D14
E
Er⸗
ehrfa
Auien
N
Ceßer
Eterft
zverepto
E
Ollrti
iwt
W
Uren
Pnnit

Mma
ert
uori
ſuu⸗
ſetn,
llici
ng
Aliſe
inaſe
Cecoe
ſi

15
alitetise

tage
gilitigi⸗

innt Ateahor

ig inoret,
„

1 guelitstlln
n baane gleng

0 NL.
ntum Re⸗

lationettitte
ſenut
erunt Nt)
ternit i

ELATI

telutnlS

DIALECTICE S., 3
Quæ eſt prima regula?
Nomina alia dicuntur Abſoluta, alia Relatiua.
Quæ dicuntur abſoluta?
Quæ ſignificant ſubſtantias, aut quantitates,
aut qualitates, ut homo, linea, uirtus.
Quæ dicuntur relatiua?
Quæ per collationem tantum intelliguntur,
ut pater, filius, ſeruus, dominus, maritus, uxor,

præceptor, diſcipulus.

Quæ eſt ſecunda regula?
Omne relatiuum uerſatur inter duo, quorũ
alterũ uocatur fundamentũ, alterum terminus.
Quid eſt fundamentum
Eſt res, à qua oritur relatio, ut perſona quæ
genuit.
Quid eſt terminus?
Eſt res ad quã tendit relatio, ut perſona genita,
(Inter hæc duo, relatio, eſt ipſa applicatio
ſeu ordo fundamenti ad terminum, ut limi⸗
tis fundamentum eſt lapis, Termimus, ſigni=
ficatum, diſtinctio agrorum, Relatio est or⸗
do lapidis ad ſignificandam hanc diſtinctio=
nem agrorum.)
Quæ eſt tertia regula?
Alia ſunt relatiua ſecundum dici, alia ſecun
dum eſſe.
Quæ uocãtur relatiua ſecundũ dici⸗
Abſoluta, quibus adhæ rent reſpectus, ut qui
c 3 buſdam

. QVEÆSTIONES.
buſdam nominibus habituum & affectuum, ut
amor est rei amatæ amor. Ira intuetur eum cui
iraſcitur, fiducia intuetur id cui nititur.
Quæ uocantur relatiua ſecun⸗
dum eſſe?
Propriè dicta relatiua, ut ſimilitudo, pater=
nitas, & id genus alia.
Quæ eſt quarta regula?
Cuilibet Relatiuo reſpondet ſuum correla=
tiuum, ut cum dicitur, Cambyſes est filius, nihil
intelligi potest, niſi addatur cuius ſit filius, ut
Cambyſes est filius Cyri.
Quæ eſt quinta regula?
Fundamentum uocatur materiale relationu,
formale dicitur ipſe ordo ad termimum, ut ma⸗
teriale limitis e lapis, formale est ordinatio,
ad ſignificandam diſtinctionem agrogrum.
Eæpe manent fundamenta, extinctis rela⸗=
tionibus, ut lapis in agro relinqui poteſt, eti=
amſi non amplius, ut antea, fungitur limitis
ofſcio. Sic in Baptiſmo remittitur peccatum
originis, id est formale, hoc est, reatus, ſed
manet materiale, id est, ipſe morbus, ſeu ipſa
infirmitas in homine, ſeu inclinatio contra
legem Dei.) =
Quæ eſt ſexta regula?
Seæpe utimur relatiuis loco abſoluti, ut cum
uoluptatem pro ipſis actionibus ſuauibus accipi

R

0M
dt
rag
r kün
Kioſer
N
ltcet
httin
tletn
tllg
ſezſt
utyri
65

e

ie.
lu tel⸗

ule
E

plai

luorin

E d.
Affecllunet
titur.
Naſecun⸗

filtulc, ven

golat
letſoun cunn
ſ eſt ſfli i
ils ſt ſlitt

egala!
Ctenitle teli
terftinut, ie
nule eſtoniten
nogropun
4, extſtäi,nd
elinqui Poecktn
6,funglultt
ittitur peca
eſt, reiti,
morbie
iuclinato

guli
lſaita
ccuibeA
4

DIALECTICES. 14
mus, Temperamentum pro ipſis, qualitatibus
ſic inter ſe iunctis & temperatis.
Quæ eſt ſeptima regula?
Relationum altæ ſunt reales, aliæ rationis.
Quid ſunt relationes reales?
Sunt appellationes ſeu ordo, qui à natura o⸗

ritur, etiamſi nullius cogitatio accedit, ut cale⸗

factio, ſeu ordo inter patrem & filium.
Quid ſunt relationes rationis?
Sunt quæ non à natura oriuntur, ſed tantu ſunt
cogitationis ſeu uoluntatis inſtituta, ut relatio
in limite tantum decreto hominum inſtituitur.
(lIta Magiſtratuum & ſeruitutum appella⸗
tiones ſunt relationes rationis, ut rex, cõſul,
dux, miles, dominus, ſeruus & ſimilia)
GENERA SEV CLASSES
relationum.
Quot ſunt claſſes ſeu genera
relationum?
Tria. Quæx?
Alia relatiuorum oriuntur ex ſubſtantia,
alia ex qualitatibus, alia ex quantitatibus.
VB STANTIA.
ia relatiua oriuntur ex
ſubſtantiua?
Duplicia.
Quomodo?
Alia oriuntur ex actionibus naturalibus, ut
C 4 cauſaa

QV ſ STIONES
cauſa effectus, pater, filius. Alia ex actionibus
uoluntatis, quæ duplicia ſunt, perſonarum, ut do
minus, ſeruus. Et rerum, ut cõmune, proprium,
alienum, ius, dominium.
EX QVALITATIBVS.

Quotuplicia ſunt relatiua quæ ori⸗

untur ex qualitatibus?

Triplicia.
Quomodo?
Alia oriuntur ex omnibus qualitatibus, ut
cauſa, effectus, ſimile, dißimile: Alia ex noticijs,
ut uerum falſum: Alia ex uirtutibus, & uitijs, ut
honeſtum, præmium, gloria, peccatum, pœna,
pax, bellum.
EX QVANTITATIBVS.
Quę oriuntur ex quantitatibus?
Par, impar: æquale, inæquale, dimidium, to=
tum, duplum, triplum, &c.
DE ACTIONE ETPASSIONE.
Quid eſt prædicamentum actionis
& paſſionis?
Est ordo uocum quæ actionem aut paßionem
ſignificant, ut gignere, & gigni.
Quid eſt actio?
Actio eſt applicatio agentis ad patiens, qua
fit mutatio aliqua in patiente, ut calefacere.
Quid eſt paſſio?
Paßio est nomen correlatiuum actionis, &

ſignifi

io Aen

I

hen

fin
ſoe
tu

Moins
ſihente

Cot

.
Eenerl

Et⸗
4
N n

fueun
G
Ducs

mn
ſclikin
Cu

Putuſ

65
lex Cinͤ
ſunmngtl
e,proprinn

IBV.

a qa⸗ Nn

ibast

4
ualtetii
Aligernitij,
tibut , uiſin
beccatumn, pen

ATIBVN
ntitatibogt:
ale, innidlir

PA ”SION.
Ntum zton
emaut pſin/
.
.

*

54d potel /
ut caleſien.

DIALECTICES. .
ſignificat re ceptionem actionis & effectus noui
in patiente, ut calefieri. X

Quæ uocabula hic collocantur?
Verba & nomina uerbalia ſignificantia mo

tum.
Quid eſt motusꝰ

Motus est agitatio ſubſtantiæ, qua acquirit
aliquem terminum.
Quot numerantur uſitatæ Species
motus?

Quæ?
Generatio, Corruptio, Augmentatio, Dimi⸗
nutio, Alteratio, Motus localis.
Quid eſt generatio?
Eñt motus à non eſſe ad eſſe.
Quid eſt corruptio?
Eſt motus ab eſſe ad non eſſe.
Quid eſt augmentatio? 2
Eſt mutatio qua acquiritur maior quantitas.
Quid eſt diminutio?
Esſt mutatio, qua fit minor quantitas.
Quid eſt alteratio?
Esſt motus quo alia qualitas acquiritur, ut ca
lefactio, frigefactio, dealbatio.

Sex.

Quid eſt motus localis?ꝰ
Eſt motus quo ſubimde aliud Hani occupatur.
C5 D I=

QQVSTIONES d
DIVISIO ACTIONVM. ſſin
Quæ eſt diuiſio actionum Pinf
Actionum quædam ſunt naturales, ut gigne⸗=
re: Quædam uoluntariæ, ut dicere- ſfi
Actiones uoluntariæ quo⸗ li
tuplices ſunt? del
DDuplices. d⸗
Quomodoꝛk l
Aliæ ſunt intellectus, ut meditari: Aliæ uoꝛ
luntatis, quæ triplices ſunt, Oeconomicæ, ut foos
uere libros: Politicæ, ut bellare: Eccleſiaſticae. nli
quæ ſunt duplices, Sacramenta & ſacrificia. Cn
(Sacramenta ſunt actiones diuinitus inſtitutæ, 100
per quas Deus nobis exhibet ſua bona, ut Bap⸗- Noni
tiſmus e& cœna Domini. Sacrificia ſunt actio=- Ntnne;
nes diumitus inſtitutæ, quibus nos Deo reddis (til,.
mus certa opera, quorum finis eſt principalis;
ut eum honore adficiamus. Et ſunt duplicia, 4
ααοπαυaι ſeu propiciatorium, ut mors prome= Qid⸗
rens remißionem peccatorum alijs. Et eνα.tet uon,
pusXι⁰, uc non merentur remißionem peccaz ſriſi⸗
torum, ſed cum fiunt à reconciliatis ut Deum ad
ficiant honore, placent Deo, ut Baptiſtæ obeÄdis f
entia in morte. (Mleer
Qoot ſunt proprietates prædica⸗ n
menti actionis & paſſionis. l
. Pe el ori . . Aur
cæ eſt prima proprietas? iſun,

Actionum

8
VM.
nume
les t Lipe⸗
goo⸗

.

„

Gitari: Alie ſe
coroſtiet, itſi

e: Eecleſcſiee

ſuerfei
uinitus inſt

u bontn t,

enfcit ſut
wueherl

is eſt prinſi⸗
Et ſunt le
ut ors g

iitiz uten
tBG ptiſe Net

tes prell-
paſſtont⸗

tae

m 4lis Eige N
nißtoneſt

ſunt figuræ, aut ædificia.

DiALEFCTICE S. 7
Actionum eſt contrarietas, ut calefactio pu⸗
enat cum frigefactione.
Quæ eſt ſecunda?
In actionibus eſt magis e, minus, ut alids
magis alids minus calefit corpus aliquod.
DE PRZEDICAMENTO QVANDO.
Quid eſt prædicamentum quando?
Eſt ordo uocum quæ tempus ſignificant.
Quid eſt tempus?
Tempus eſt numerus alicuius motus ſecun⸗
dum prius & poſterius.
Quæ uocabula in prædicamen⸗
to quando collocantur?
Nomina & aduerbia tempus ſignificantia,
ut Annus, menſis, dies, hora, hodie, nunc, cras &
ſimilia.
DE PRIDICAMENTOVBI
Quid eſt prædicamentum Vbi?
Eſt ordo uocum, quæ locum ſignifi cant, ut do
mi, ſoris, hic, illic.
Quid eſt locus:
E& ſpacium cont inentis corporis cedentis
contento.
Quomodo nomina locorum col⸗
locantur in hoc prædicamentoꝛ?
Quatenus corpora continent, non quatenus

DE

QV £Æ §STIONES
D E §& ITV.
Quid eſt prędicamentum ſitus?:
Efſt ordo uocum, quæ ſtatum ſeu poſitum cor
poris ſignificant & partium eius, ut ſtare, iace⸗
re, ſupinum eſſe, pronum eſſe.
D E HABIT'V.
Quid eſt prædicamentum
Habitus?
Est ordo uocum, quæ habitum ſeu ueſtitum
ſignificant, ut ſunt ueſtium & aliorum teguunen
torum nomina, quatenus ratio ueſtiendi conſide
ratur, ut tunica, thorax, calceus, pileus, galea,
clypeus, & ſimilia.
D E DEFINITIONE.
Quid eſt definitio?
Definitio est oratio, qua uel nomen interpre
tamur, uel quid res ſit exponimus.
Quotuplex eſt definitio?

Duplex. Quomodo?
Alia nominis definitio nuncupatur: Alia rei
definitio.

Quid eſt definitio nominis?
Definitio nominis eſt qualiſcunq; non falſa
nominis ſeu linguæ, ſeu figuræ, ſeu phraſis inter
pretatio, ut Solſtitiam est Solis ſtatio. α
Eſſe ſub lege ſignificat eſſe damnatum ſen=
tentia legis. Eße ſub gratia, ſignificat eſſe

ſub miſericordia Dei recipientis nos pro⸗
4

pter flium.) Quid

hin
ℳ

C
lnen
wes
Mn

tſt
e;0
ecot

ſenna
ulcii.
3ge⸗
halece

G

Deßi
ro ⸗

R tohale.

ehey⸗

iſitus⸗
are ite

1.
Mu

n ſauteſim
loruntigen
eſtiendicoſte
4 pileugeen

10 Nt.
itio?
lnonen iet
1us.
linitio
odo
neuptur n

nni,
liſcung m 8
Neu Prdn
ſtatio 1
edenutn⸗
. . .
tit, iuf

ipeeni 1

DIALECTICES. 17
Quid eſt definitio rei?
Definitio rei eſt oratio, quæ eſſentiam aut
cauſas, aut partes, aut accidentia rei exponit. x
Quot ſunt conditiones bonæ
definitionis?
Tres. ⸗ S
Quæ eſt prima?
Ne definitio fit anguſtior definito.
Quæ eſt ſecunda.
Ne longius uagetur definitio qum definitumi.
Quę eſt tertia⸗
Vt ſit ſermo deſfinitionis proprius, perſpi=
cuus, & ſine ambiguitate ſignificans membra
quæ cont inet.
Quot ſunt formæ defini⸗
tionis Rei?
Quatuor.
Quæ:
2 Cauſalis.
3 Collecta ex coaceruatione partium.
1† Et collecta ex coaceruatione accidentium.
Quæ eſt definitio eſſentialis?
Deiinitio eſſentialis eſt, quæ conſtat ex gene
re & differentia ſpecifica, ut homo est animal
rationale.
Sæpe pro differentia ſpecifica utimur alijs
pro⸗

QVMSTIONES
proprietatibus, ut equus eſt animal hinni=
ens. Dicuntur & accidentium definitiones
eſſentiales, ubicunq; genus et di fferentia ſpe=
cifica uel aliqua alia proprietas accomimoda
ta nominari poteſt, quæ loco differentiæ re⸗
ctè ponitur, ut uirtus eſt habitus inclinans
uoluntatem ad obediendum rectæ rationi.)
Quæ eſt definitio cauſalis?
Definitio cauſalis eſt oratio, quæ di ſertè cau
ſas omnes uel aliquas recenſet, ut rei naturam
uel uſum declaret, ut ſcholaſticus eſt perſona
ordinata uoluntate Dei ad diſcendam doctrina
generi humano neceſſariam de Deo & de alijs
rebus bonis.

Quæ eſt definitio collecta
ex partibuses
Est oratio recitans partes ſeu eſſentiales ſeu
integrales præcipuas eius rei, quæ declaratur, ut
Philoſophia eſt cognitio artium dicendi, Mathe⸗
matum, Phyſices & doctrinæ de moribus, quæ
acie bumanæ mẽtis intelligi & iudicari poſſunt.
Quæ eſt definitio collecta ex
Actidentibus?
Eſt oratio generi uel ſpeciei adiungens uel
propria accidentia rei, uel talem coaceruatio⸗
nem communium accidentium, quæ diſcernunt
cam ab alijs rebus, ut ignis eſt elementum cali⸗
d um

D
moft
elen
Cee
Fleettl
ſztetſen
Eptipt
D

Dicc
Uelgenei
taſynn
ſicunert

Cortt

etuo

4

Dfir

ſykua

Muntote
ten pee

t
Ce⸗
Mo e
ale
ritie
Fityt 4

luengkan

nialiun

5
Uiftal hien
deſinitiote
fferentiefe
45 dccoffotl
ifferentien
beitus inclren
telte retion.
aullis⸗
gue eiſettin
Ut fei utnt
cus eſt heſen
etddtt doti
Deo & ee⸗,

collen
ſer Aſeni
lut decliin⸗
ndicent,1
ge noribe
iulcti⸗
ollectaer
l5

i Adiuyen
enn olttui
ermn
,g i

egtan
len 4

DIALECTICES. 18
dum & ſiccum, & leuitate alijs omnibus ante-
cellens:
Quæ eſt utilitas definitionis?
Est hæc ut in omni quæſtione, cũ docendi ſunt
bomines, fontem explicationis, quæ eſt uera rei
definitio, teneamus.
D E LDIVISIONE
Quid eſt diuiſios
Diuiſio eſt, um uel uocem in ſua ſignificata
uel genus in ſuas ſpecies, uel totum in ſuas par⸗=
tes ſeu membra partimur, uel accidentia ſubie⸗
vti enumeramus.
Quot ſunt formæ diuiſionum⸗
Quatuor.
Quæ eſt prima forma?
Diſtinctio nomimis multa ſignificantis in ſua
ſignificata, ut nomen libertatis alias ſignificat
immunitatem ab oneribus ciuilibus, alias libera
tionem: à peccato, ab ira Dei, & ab æterna mor=
te.
Quæ eſt ſecunda forma?
Diuiſio generis in ſpecies uel per differen⸗
tias, uel per propria, uel per accidentia, uel per
ſubiecta, uel per obiecta, uel per cauſas, uel per
effectus, ut animal diuiditur per differentias in
ſecies, ut animalium aliud eſt rationale, ut ho=
mo: aliud ſine ratione, ut bos, equus. .
Quæ eſt tertia forma?
J DDrſſti io

QVSTIONES
Diuiſio totius in partes ſeu eſſentiales ſeu
integrales, ut legis Moſaicæ partes tres ſunt:
Moralis, Iudicialis, & Ceremonialis. ☛ Vita
Deo placens totum eſt, partes, fides & iuſticia
bonæ conſcientiæ.
(Cicero hanc formam propriè partitionem
uocat, quia partes ſeu membra recenſet.)
Quę eſt quarta forma?
Diuiſio ſeu ſubiecti in accidentia propria,
qua utimur cum alicuius perſonæ uel rei condi=
tiones proprias enume ramus, ut Bonus Impera⸗=
tor habeat ſcientiam rei militaris, uirtutem, au=
toritatem & fœlicitatem ι Epiſcopus ſciat
doctrinam Eccleſiæ, et ſit idoneus ad docendum
timeat Deum, & moribus honeſtis ornet do=
ctrinam.
Quæ eſt utilitas diuiſionis?
Est hæc: Vt res inuolutas rectè & eruditè in
docendo explicemus iuxta uetus dictum: Qui be

ne diſtinguit, bene docet.

DE METHOD O.
Quid hactenus in Dialectica tradi⸗
tum eſt?
Initio monſtrati ſunt gradus & domicilia uo
cabulorum ſeu uocum ſimplicium, poſtea dictũ
ect de modis definitionum & diuiſionum, quo⸗
rum omnium uſus oſtenditur in Methodo.

Quid eſt Methodus:
Metho⸗

Cinte
franhei
Prim.
ſecune
uni
M
CMen
N
Leptn
Olkaun
Non,
Decſt

.

W

leriorvin

0itenko
Nl

2 Mre
ange

CCN

lierahe

E5 DIALECTICES§. 19
eſſenticle Aletbodus esſt recta uia ſeu ordo inueſtigatio
artes trean nis &. explicationis ſiue ſimplicium quæſtio⸗=
hnielis 4 u num ſiue propoſitionum, quæ uia in Dialectica
ſies in traditur.
. Quot ſunt Methodi quæſtiones?
prie partitn Cam de una uoce dicendum est, uiam mon=
nbra reeetſn ſtrant hæ decem quæſtiones.

Orm? Prima, Quid uocabulum ſignificet.
ccigentuheoi Secunda, An ſit res?
ſone tel ticil Tertia, Quid ſit res?
ut Bonuslen Quarta, Quæ ſint rei partes?
ſtaris,uirtuen⸗ Quinta. Quæ ſint ſpecies?
Eyſ Sexta, Qug cauſæs
lorens llun Soeptima, Qui effectus?
honeſt oni Octaua, Quæ adiacentias
Nona, Quæ cognata?
diuiſont Decima, Quæ pugnantia?
recteen Exemplum Methodi,
netus cickun VIRTLVSF.

1 Quid ſignificat uocabulũ uirtutis:
Interdum uim ſeu facultatem, interdi habitum
10 6 parientem honeſtas ac laude dignas actiones ut
alectian hoc loco.
. 9 2 Eſt ne uirtus? Etiam, Quia experientia
ldus & ln teſtatur eſſe diſerimen inter uirtutes & uitia.
lrinn i 3 Qlid eſt uirtus? Ec habitus inclinans
uiſmn uoluntatem & cæteras uires, ut conſtanter &
rin ike Rrmiter obediant rectæ rationi. H“
thodus: „ 4 Que

QVHESTIONES
4 Quæ ſunt partes uirtutis: Nulle,
quia habitus non ſecantur in partes.
5. Quæ ſunt ſpecies? luſticia particularis
ueritas, fortitudo, modeſtia, temperantia, caſti⸗
tas, & multæ aliæ.
6. Quę ſunt cauſæ efficientes? Mens
rectè iudicans & uoluntas obtemperans.
Quæ cauſæ adiuuantes? Bonæ incli⸗=
nationes naturales, doctrina, & accurata aſſue
factio.

Quæ materia ex qua? Nulla, quia ma

teriam ex qua nulla accidentia habent.
Quæ materia in qua? Subiectum, uo⸗
luntas & cor, in quibus ſunt uirtutes.
Quæ cauſa finalis? Secundum Philoſo⸗
phos: ipſa act io honeſta, iuxta doctrinam Eccle=
liæ, ut Deo præſtemus obedientiam, ut pœnæ ui=
tentur, & donentur nobis præmia corporaliaæ
& ſpiritualia ſiue æterna.

7. Qui effectus? Tranquillitas, cordis,

proſperi ſucceſſus, vtilitas & pax publica, &

imitatio.
8. Quæ adiacentia? Gloria, odia, mul.
torum pericula, diuina defenſio in periculis.
Quæ cognata? Bone inclinationes, ut

Qu

dopyai νοαααα aliarum airtutam ſemina

P
ſa
e

Fiilte

ſenon

ſoſtien⸗
ſeſlbrͤ,
lience
eretoe

Col

Eng.
Er
t
Hyoeſe
Cuit⸗
mia

iul aſi

85
tutis: Ale
tet.

i bartiellen
hefahtic,gſ⸗

cientesd un
tenperan.
ltes? Done il

& Ccclritea D

1 Nule gin
thabent,

3 Sbiegkunt

yirtutes.
Gecundun M

—

Idoctrine

=

ntitſpnthaut

prenit n⸗

ngpilitint

per gullan

ſoit “
iteldi 1

cuemnn 64

=

DIALECTICES. 20
10. Quæ pugnantia? vitia ſeu turpidi
nes, & falſa ſimulatio uirtutis.

LIBER SECVNDVsS.
DE PROZPOSITIONE.
Quid eſt propoſitioꝰ
Pnebo’ itio eſt oratio indicatiua unica & in
tegra, ue rum aut falſum ſine ambiguitate
ſignificans, ut Sol mouetur, homo eſt lapis.

Quæ eſt utilitas doctrinæ de
propoſitionibus?
Vtilitas eſt hæc: Quod admonet quærendas
eſſe in omnibus diſputationibus & ſeriptis pro⸗
poſitiones principales, deinde & argumentorũ
membra, & dirigendam omnem orationem ad
aliquas certas propoſitiones, & perſpicuas aſſe
nerationes.
Quuot ſunt diuiſiones propo⸗
ſitionum?
Quinq;.
Quæ eſt prima diuiſio?
Propoſitionum aliæ ſunt Categoricæ aliæ
bypotheticæ.
Quid eſt propoſitio Categorica?
Eſt unica ſimplex indicatiua oratio, quæ per⸗
Piens aſſeueratione unum quiddam adfirmat
D 2 Lei

QV STIDNES
uel negat, ut Sol maior eſt terra, Luna non eſt
maior terra.
Qnuid eſt propoſitio hypothetica?
Est oratio, in qua duæ categoricæ contexun⸗=
tur, per Grammaticam particulam, coniunctio⸗
nem, ut ſi emiſti, debes precium dare: Si aſinus
uolat, habet pennas.
Quot ſunt partes propoſitioni⸗
Categoricæc

Quę?
Subiectum, Prædicatum, & Copula.
Quid eſt ſubiectum?
Eſt in Grammatica conſtructione, prior nos
minatiuus, de quo aliquid dicitur.
(Grammatici ſuppoſitum uocant, quo uel
perſona uel res aliqua ſi ianificatur.

Quid eſt prædicatum?
Est deſcriptio ſequens copulam, ſeu est uer⸗
bum nomini attributum. X
(Grammatici appoſitum uocant, & est aut
uerbum aut nomen adiectiuum, aut ſubſtanti

Tres.

uum, quod in deſcriptionibus ut genus poni

potest, ut lupiter est ſtella. Non autem ſem=
per unica uox est ſubiectum aut prædica⸗

tum, ſed interdum adduntur utriq; deſcri=

ptiones aliquæ. Ideo diligenter conſideran⸗
dun, quæ membra proprié ſubiecti locum te
neant, quæ prædicati, ut hic: Lau⸗

ſerde
ſculun
ſtdeuet
Cruen
eſrti
Crdt
.
Nogft⸗
iue.
Qide
Eſtcve
ic⸗
gue

purtleul

u.
ſlilerere
Nlnng

Es

poſt

tiaglune,

Qude⸗

Lune tones

hetica;
ce coſtexlen

1, conlunckio:

ne: Raſnn

polttioni

copule.
um?
Cione, rint
,

lockyt, gu

catur.

Ntum!
inſuehin

t,e
n t ſiht

ut gen⸗

ten/n.
at Ptulli

enig ſn⸗
ter alſilu
Pieſuunte
ℳ

DIALECTICE S 21
Laudibus arguitur uini uinoſus Homerus.
Vinoſus prædicati pars est, non ſubiecti. Eſt
& haæc uerè propoſitio: Didiciſſe fideliter
artes, Emollit mores, nec ſinit eſſe feros.)
Quid eſt copula?
Eſt uerbimm ſubſtantiuum, quod eſt nexus ſeu
uinculum, quo prædicatum alligatur ſubiecto,
ut Deus eſt iuſtus.
In uerbis ine ſt copula per ſeſe ut Deus ue⸗
rè iraſcitur peccatis, id est iratus eſt.)
Quæ eſt ſecunda diuiſio propoſitio⸗
nis categoricæ?
Propoſitionum alia e&t adfirmatiua, alia ne⸗=
gatiua.
Quid eſt propoſitio adfirmatiua:
Est quæ aſſeuerat aliquid adeſſe uel mneſſs
ſubiecto, ut paries est albus.
Quæ eſt negatiua?
Est quæ adſeuerat aliquid abeſſe ſubieclo
per particulam negatiuam conueniente loco po
ſitam.
Vbi uerè remouet prædicatum à ſubiecto, ut
uoluptas non est ſummum bonum.)
Quæ eſt tertia diuiſio pro⸗
poſitionum?
Propoſitionum aliæ ſunt uniuerſales, aliæ
particulares, aliæ indefinitæ, aliæ ſingulares.
Quid eſt propoſitio uniuerſalis?
D 3 E

av F § TIONES
Eſt in qua ſignum uniuerſale additur ſubie⸗
cto, ut complectatur omnia, de quibus ſubiectum
dici poteſt, ut omnes ſtellæ ſunt lucida corpora,
Nulla ſtella eſt conflata ex elementis.

Quæ eſt particularis?
Eſt in qua ſignum particulare additur ſubie
cto, ut complectatur non omnia, ſed aliqua, ſeu
pauca, de quibus ſubiectum dicitur, ut, Aliqui
bomines timent Deum, A licet boriges non ti⸗
ment Deum.
Quæ eſt indefinita?
Est in qua ſubiect um eſt uocabulum commu⸗
ne ſineſigno poſitũ, ſignificans alids Ideam, alias
particulariter, ut Anima hominis eſt immorta=⸗
ls, Secundæ res faciunt homines inſolentiores.

Quid eſt ſingularis?

Eſt in qua ſubiectum eſt proprium nomen

ſeu indiuiduum, ut M. Cicero eſt orator.

(ln principio erat uerbum, id eſt, filius Dei

erat in principio.)
Quxæ eſt quarta diuiſio propo⸗
ſitionum?

propoſttiogun alia eſt uera, alia falſe.
Qauæx eſt propoſitio uera?
Eſt adſeueratio cum re conſentiens a ut cœ⸗
lum m ſenber mouetur.

Quxæ eſt propoſitio ſallae

ERt

II
. Nrtelte
.
peſton

hnthde

ed

Mint⸗

i Pori

Potoekn
geuein
Cret
kircht⸗

üiatur utl,

letets fei
(Sene⸗
teritid
ulfau
guuupt
ſiſue⸗
c, e⸗
iere⸗
Ecn
l

perte
Cel

aj⸗
eag

8
liitur ſiſe.
s ſaliegtin
id corport
tit.
tis:
e aAlitur i
ſelaite e
lur, u, Ai
voninet ion

tage
tbulum cote
lits Meuna
niteſt innunt
e, tolentone
Aris?

ropriun ſe

ſorater.

eſ, fli

opropd

alit ſiſ⸗
uer!

Vntint n

falat

DIALECTICES. 23
Eſt oratio re diſſentiens, ut plures ſunt mun
di, ut furent er Eptcurus dixit.

Quæ eſt quinta diuiſio?

Propoſitionum aliæ ſunt neceſſariæ, aliæ con

tingentes, aliæ im poßibiles.

Quæ eſt propoſitio neceſſa ria?
Eſt in qua de ſpecie aut genus, aut differentia
aqut proprium, aut tota definitio prædicatur, ut
homo esſt animal uirtus est habitus inclinans ad
agendum ſecundum rectam rationem.
Quæ eſt propoſitio contingens⸗
Eſt in qua accidens commune de ſubiecto præ
dicatur, ut lapis eſt albus, Aqua eſt calefacta,
Aeneas uicit Turnum.
(Nam & hæ propoſitiones, in quibus præ-
terita de ſubiecto dicuntur, quæ mutari iam
poſt factu non poſſunt, uocãtur contingentes
quia prædicati eſt extra ſubſtantiam ſubie⸗
cti, ſeu extra ſubſtantialem definitionem ſub
iecti, ut extra ſubſtantiam Aeneæ ſunt hæ
actiones & euentus, præliari & uincere.)
Quæ eſt propoſitio impoſſibilisꝰ2
Eſt in qua pugnantia iunguntur, aut ſpecies
diſparatæ, ut cæcitas eſt uiſus, per eſt ceruus.
Quæ ſunt formulæ uſitatæ quæren⸗
di de propoſitionibus?
Quæz? qualis? quantat

QVESTIONESE
Quid interrogat quæ? .
Vtrum propoſitio ſit ategorica, an hypos

thetica.
Quid qualisꝰ
Vtrum ſit adfirmatiua, an negatiua.

Quid quanta?

An ſit uniuerſalis aut particularis, aut in⸗

definita, aut ſingularis.
AC CIDENTIA PRO-
poſitionum.
Quot accidunt propoſitionihus:

Tria.
Quæ?
Oppoſitio, Conuerſio, & quipollentia.

D E OPPOSITLION E.

Quid eſt oppoſitioo
Oppoſitio est diſſonantia propoſitionum, qua
rum altera eſt adfirmatiua, altera negatiua eo⸗
rundem extremorum ſine ulla ambiguitate in⸗
tellectorum, ut Paris rapuit Helenam, Paris non
rapuit Helenam.

Quot ſunt oppoſitionis ſpecies?
Tres.
Quæ:

Contrariæ „Subcontrariæ, & Contradictoriæ.
Quæ ſunt contrariæ?

Duæ s uniuenſale ,quarum altera eſt adfir=

mati⸗

ei
nufni
tige,iten Aer
Z
ſtene
l
1 Hiniin
G
Oescies
Cenit
1 eni
Grnttuune
Mlicde
ilente

eheue,

letnrpaliu,
eueͤtte,
Miuwoit/
4 deeien

fann

Pyrte Gafn
Vitigſone

PIey

55
u

ichan .

legatits.
N

titleri Ake

DNO

ſttionibe

Eguipolen .

710 N.
ſitio⸗
ropoſttionn

ltera teitllid

1 pbignitnt
Belenayt ilik

is ſ pecſe⸗
Contrullfnl

ariæ!
benea
1

4 1

DIALECTICES. 23
Matiua, altera negatiua eorundem extremorum
ſine ambiguitate intellectæ, ut
Omne dies artificiales ſunt æquales,
Nulli dies artiſiciales ſunt æquales.

Quæ ſunt ſubcontrariæ?
Duæ particulares quarum altera est adfir=
matiua, altera negatiua, ut,
Quidam dies artificiales ſunt æquales:
Quidam dies artificiales non ſunt æquales.
Quæ ſunt contradictoriæ?
1Vniuerſalis adfirmatiua, & particularis
negatiua, ut
Omnes dies artificiales, ſunt æquales,
Quidam dies artificiales non ſunt æquales.
2 Item, Vniuerſalis negatiua, & particulari
adfirmatiua: ut
Nulli dies artificiales ſunt æquales,
Quidam dies artificiales ſunt æquales.
3. Item, Duæ ſingulares, altera adſirmatiua,
altera negatiua, ut,
Roſcius interfecit patrem,
Roſcius non in terfecit patrem.
4 Uem, Duæ indefinitæ, in quibus Idea ſigni⸗
ficatur, ut
virtus est finis hominis,
Virtus non eſt finis hominis.
FIGVRA OPPOSH=
tionis.
D 5 Omnes

NANLTVNAS

mani ſapiunt.)
K EGVL ) ?²ük vV LE G
oppoſitionum.

oppoſitionum:

QVÆ STIONESE

(Subaltern⸗ non diſſentiunt. Sunt enim par=
ticulares ſub uniuerſalibus poſitæ, quæqᷓ; in
argumentando colligi ex uniuerſalibus oſ⸗
ſunt, ut omnes homines ſapiunt: Ergo Cen.

E S§

Quot ſunt regulæ ſeu leges

ufeig

110

N.
tn

whunm

elr

A. in

Nohpe
horpe
Cotncir
ſMENR

Ottit
Mule⸗

beottre

ſere,
Cea⸗
0α
⸗
Mbleec

Denſk⸗
MM
5
C

ueſuex

DIALECTICES. 24
Quatuor.
Quæ eſt prima regula ſeu lex?
In propeſitionibus oppoſitis eadem ſunt cx⸗
trema, de eodem loco & tempore, reſpectu eiuſ⸗
dem, & ſine ambiguitate intellecta, ut hæ non
pugnant de diuerſis temporibus intellectæ.
Pompeius eſt uictor,
Pompeius non esſt uictor.
Quiæ eſt ſecunda lex?
Contrariæ nunquam poſſunt ſimul eſſe ueæ-
ra, ſed in materia contingenti poſſunt ſimul eſſe
falſæ, ut
Omnia poma ſunt flaua,
Nulla poma ſunt flaua.
Quæ eſt tertia lex?
„ ubeontrariæ nunquam ſimul ſalſæ eſſe poſ⸗
fIunt, ſed in materia contingenti poſſunt ſimul

eſſe ueræ, ut
U Quædam poma ſunt flaua;
unft,e Quædam poma non ſunt flauæ.
ſte, a, Qux eſt quarta lex?:

erſelbeuß⸗ Impoßibile eſt duas contradictorias ſ mul us
Ut: E Tad aut falſas eſſe, ut

Deus est, Deus non eKt.
LB GC Ignis urit, lgnis non urit.
DE CONVERSIONE.
en leges Quid eſt conuerſio?
Conuerſio eit inferre æqualem propoſitio⸗

nem,

QV Æ § TIONES.
nem, uel rité ſequentem proximam permutat i
extremis.
Quot ſunt modi conuerſionis?:

Tres.
Qui?
Conuerſio ſimplex, Conuerſio per accidens,
Conuerſio per contrapoſitionem.
Quid eſt conuerſio ſimplex?
Eſt cum manentibus ijſdem ſignis, manente
& eadem qualitate, ex prædicato ſubiectum, &
ex ſubiecto fit prædicatum.
Vbi fit?
Tantum in uniuerſali negatiua, ut:
Nemo timens Deum contaminat ſe adulterio.
Ergo nemo contammans ſe adulterio, timet
Deum.
Item in particulari adfirmatiua, ut
Aliquis humor in corpore humano n mixtus
ſangumi amarus, bilis est.
Ergo, Aliqua bilis amara est.

Quæ eſt conuerſio per accidens?
Est cum exprædicato fit ſubiectum, & ex
ſubiecto prædicatum manente eadem qualitate,
ſed mutatis ſignis.
Vbi fit?
In uniuerſali adfirmatiua, ut
Ommnis homo est ſubſtantia,
Ergo, Quædam ſubſtantia est homo.

19
o

ſon et
n net
rannen

Iupiver
Ot
0
n

K

(Wcdk

NRanß
Oen
Nepon

(xſun

NMomhen
Remon,
lt ren

LIDN
D
.

Q⸗

E§.
permutetz

lerſionis

ſſoher ceign
en.
ſimpler?
en ſonid urt
cato ſibiectn

getius ut

Uninat ſeallin

ſeddlent

tius, t V
hre humdn
K.
yu eh.
r acciden
1 ſibiectmn t.
eeulen u

4,t
antie⸗
ntiten

DIALECTIcCES. 21
Quæ eſt conuerſio per contrapoſi⸗
tio nem?
Est cum ex prædicato fit ſubiectum, & ex

ſubiecto prædicatum, ita, ut remotione prædis

cati, in conuerſa remoueatur ſubiectum.
Vbi fit?
Inn uniuerſali adfirmatiua, ut
Omnis homo est animal,

Ergo, Quicquid non eſt animal, non eſt

homo.
D E ſ jil˖VIPOLLENTIA.

Quid eſt propoſitionum æqui⸗
pollentia?
Esſt cum ſigna inter ſe conſentiunt, ut
Omnes amant pecuniam,
Nemo non amat pecuniam.
Quæ ſunt ſigna æquipollentia?
Non omnes, & quidam non: non nulla, & ali
qua. Nemo non, & omnis, & id genus alia, quo⸗

rum uis et mutatio in Grammaticis
diſcenda est.

LIBER TERTIVS,

D E A RGVMENTA=
TATION E.

Quid eſt argumentatio?
Argus

QVX STIONES
Rgumentatio eſt oratio, in qua concluſio
aliqua cõfirmatur aut refutatur per alias

notiores propoſitiones continentes cauſam con⸗

cluſionis, & recté ad eam accommodatas.

Quot ſunt conſideranda in ar⸗
gumentatione:

Quæ?
Materia & forma.
Quid eſt materia argumen⸗
tationis?
Eſt rerum ſeu propoſitionum cumulus, quæ

Duc,

ſunt cauſa eius conc luſionis, de qua diſputatur.

Quid eſt forma?
Est ordo ſeu diſpoſitio & connexio ſingula⸗
rum partium in argumento. *
(Quaæ, ſi nullum præceptum Dialectices uio

latur bona conſequentia dicitur. Mala con⸗

ſequentia uocatur, cum connexio ab aliqu
præcepto diſſentit.) .

Quot ſunt ſpecies argumen⸗
tationis?

Quæ?

Quatuor.

Syllogiſmus, Enthymema, Inductio, Exeme

plum, quibus additur Sorites.
DE SYLLOGISMO.

Quid

ut
77
. Hpya
Qten

leſe

Prtmnn
lnisnei

Qbopnod

IoEx
Arngtg

Core

liny

E
erg

Wdlm

ey

E

8

befile

A9 DiALEFCTICES. 26
in At Quid eſt ſyllogiſmus?
fitttürſeri Syllogiſmus eſt oratio, in qua poſitis & con⸗
entes cauſante teßis dua bus propoſitionibus, quæ duobus ter=
onntolats. meinis ita iunctæ ſunt, ut ſint cauſa concluſionis,
tanda inn neceſſe eſt ſequi eam concluſionem, ut poſitis his

Oner dua bus propoſit ionibus: .
Omne uinum calefacit,
Maluaticum eſt uinum, neceſſario ſequi
tur concluſio,
Ergo Maluaticun calefacit.
1 nettid Quot ſunt partes ſyllogiſmi⸗
Nuæ propoſitiones ante concluſionem, in qui⸗
inun eun pis ſunt termini ſimplices ttum tres, tanquam
lecuifen Jſingularia membra.
tmat Quomodo uocantur duæ illæ
neri, propoſitiones?
. X½ Prior uocatur maior propoſitio, ſecunda uo
eptun Dil catur minor propoſitio.
iicicint i Quomodo uocantur tres
in connexnd illi termini?
Maior, Minor, & Medius.
Sargunm Quis eſt maior terminus?
Est qui tantum in prima propoſitione ponitur.

(Et tribuitur poſtea ſubiecto concluſionis.)
. Quis eſt minor?
,lt Qui tantum in ſecunda propoſitione ponitur.
a,I (Et ect is de quo quæſtio eſt, de qua in cone
tes⸗ 1 cluſione pronunclatur.)
61

QV Æ STIONES
Quis eſt medius?
Qui bis ponitur ante concluſionem. X£
(Quia eſt uinculum duarum propoſitio=
num, & cauſa, quare ſubiectum & prædica
tum in adfirmatiua concluſione iungantur,
& quare in negatiua diſtrahantur.)

REBGVL AB GENERALES
de ſyllogiſmis tredecim.
Quot ſunt regulæ generales de
ſyllogiſmis?
Tredecim.
Quæ eſt prima?
Ex puris negatiuis nihil ſequitur, ut
Niuiuiulus lapis est baptiæandus
Nullus infans est la pis
Ergo, Nullus infans est baptixandus.
Quæ eſt ſecunaa.
In ſyllogiſmo non ſint plures termini quam
tres.
(Quia turbatur connexio,) ut
Omnis Magiſtratus politicus debet ui cor=
porali cohercere contumaces,
Petrus ect Apoſtolus.
Ergo betrus debet ui corporali cohercere
Annam & Caipham.
Quę eſt tertia?
Cauendum ne ſit ambiguitas in terminis.

ickaii

rhuriten
engyal

ſte

uI

vem
Mn
ull

Petten

eCeid

G

urekk

Iuunigu

Ciſtai

Crtitcaro.

ſeftunghe

et

E*

ichee
ini)
liſcr
enilſi,
olle⸗

Ee

nenſilinn
lutſißme

E! DIALECTICE S. 27

(Quia cum faciunt quatuor terminos, diſtra
ſioren. 4 hunt connexionem,) ut
wun prahtiin Nullus ſeruus eſt liber,
dlun piell Chriſtiani ſunt liberi.
ſone iuganm Ergo nulli Chriſtiani ſunt ſerui.
Frchantur) (Hic eſt ambiguitas, Quia maior loquitur de
libertate ciuili, Minor de liberatione animæ
NENALI ab ira Dei, à peccatis, & à morte æterna.)
tleekhn. Quæ eſt quarta:
generlaid Non ualet conſequentia mutato genere præ
ist dicationis uſitato in peregrinum.
Quia fit ambiguitas, )ut
ir Omnis caro est creatura,

Verbum, quod esſt Filius Dei, est caro,

guitur
tixinai Ergo, Verbum est creatura.
1 Quæ eſt quinta?

K baptint Ex puris particularibus, non neceſſe est ſe⸗
unda. qui ueram concluſionem.

flurt tntt (Quia nulla est conne xio, & fiunt quatuor
termini,) nt
ro)ut Aulici ſunt diuites,
olticusdltit Ego ero aulicus,
contueruch Ergo ero diues.
7 Quę eſt ſexta?
crporlice Non ſit plus in concluſione, quàm fuit in
s. praæmißis. Igitur non ualet:
Inutilia non ſunt diſcenda,
entin z In Philoſophia multa ſunt inutilia,
is W E Ergo

QVESTIONES
Ergo Philoſophia non est diſcenda.
Quæ eſt ſeptima?
Medius terminus nunquam fit membrum
concluſionis.
(Quia cauſa est monſtrata in præmißis, pro
pter quam reliqui duo termini cohærent.)

Quæ eſt octaua?
Concluſio ſemper imitatur partem debilio=
rem.
(Hoc eſt, ſemper particularem præmiſſam
ſequitur concluſio particularis, Item nega⸗
tiuam præmiſſam ſequitur concluſio nega=⸗

tiua.)
Quæ eſt nona?
Determinatio ſubiecti aut prædicati, quæ
non est principale membrum, non miſceatur
concluſioni, ut
Omnes boni affectus in homine contami=
nantur ab imbecillitate humana,
Sopv ſunt per ſe boni adfectus,
Ergo Sopyo per ſe contaminantur.
(Hæc particula, per ſe, non fuit trans feren=
da in concluſionem, quia non eſt principale
membrum, nec ad prædicatum concluſionis
pertinet.)

Quę eſt decima?

Iin prima & ſecunda figura maior ſemper

est uniuerſalis.
(Quia

elmnii

lſcetrt,

prcoti

eNt
Onit
pppu
r,

Upinefn

.

taen
ſetene
renn

Olmne l
lun ⸗
Uhoulun

et
hfuihn
A
(lcken
fkinlſie
.)

Cee

Ag
liſeens,

n ſi nentn

4in breniſee
ernhini cchere
tan
tur parten e

llirenn pran,
cultri, ltent
itur concliſtr

oN.
aut prelieti,
run, ol ie

in homnine dr
litate hunncn
ni Acſech
utarihahti-.
nonü⸗uit trine

Anon eſt fin⸗

4

icktun anl⸗

cima.
guuni

DIALECTICES. 28
(Quia in prima ſigura proceditur à genere
uniuerſaliter ad ſpeciem, )ut
Omnis homo eſt animal,
Plato est homo,
Ergo Plato est animal.
(Et in ſecunda figura minor & concluſio
per contrapoſitionem inferuntur ex maio⸗
re, ut
Omnia delicta puniuntur à Magiſtratu,
Ergo quod non punitur, ut ebrietas, non est
delictum.)

Quæ eſt undecima?
In prima figura cum minor est negatiua, ni⸗
bil ſequitur,
(Quia cum prima figura procedat à genere
ad ſpeciem, oportet in ſubiecto maioris inclu
di ſpeciem, Neceſſe igitur et, adfirmatiuam
eſſe (non igitur ualet,
Omne adulterium est puniendum,
Nullum furtum est adulterium,
Ergo nullum furtum est puniendum.

Quæ eſt duodecima?
In ſecunda figura tantum fiunt ſollogiſmi ne
gatiui.
(Quia ect antitheſis duarum ſpecierum, nec
fit mmcluſio ſpeciei in genere, ut in prima ſi⸗
gura.)
Quæ eſt decimatertia?
E 2Z In

QV F§&S T IO N ES
In tertia figura non fit concluſio uniuerſalis
ſed particularis. ðð
(Quia tertia figura procedit à ſpecie ad ge⸗

nus, ſed aliquid generi tribuitur propteru⸗

nam ſpeciem quod non poteſt uniuerſaliter
generi tribui.) ut
Maluaticum est dulce,
Maluaticum est uinum,
Ergo, Quædam uina ſunt dulcia.
D E FIGVRIS S§ YLLO-⸗
giſmorum.
Quid eſt figura ſyllogiſmo⸗
rum.
Eſt ordo terminorum, qui uariantur collatio
ne medij.

Quot ſunt figuræ ſyliogiſ⸗

morum?
Tres.
D E PRIMA Fl-⸗
G V R A.
Quæ eſt prima figura ſyllo⸗
giſmorum:

Est talis ordo propoſitionum ſyllogiſmi, ut
medius terminus ſit ſubiectum in maiore &
prædicatum in minore, unde concluſio neceſſa=
rio ſequitur.
Quot ſunt modi primæ figuræ?
Quatuor directe concludentes.

Qui

fck
1 Inleſle
I Miol
0 Mtahn

itket
Rr Ach
r ltl
pntiuun

e
mnd4

e

gle hie
niihine

E8 DIALECTICES. 29

ſoutirſg Quie
ie Barbara, Celarent, Darij, ferio.
eeralg Dic uerſus de modis.

8 Proten Barbara, celarent primæ, darij ferioq́;.
nitefſele Ceſare, cameſtres, ſeſtino, baroco ſecundæ.
Tertia grande ſonans edit darepti, felapton,
Adiungens diſamis, datiſi, bocardo, feriſon.

AaraA. Quid in his nominibus obſer⸗
L ' uandum eſt?
Literæ, quæ de propoſitionum connexione

gllno⸗ monent.
Quomodo?
A ſignificat uniuerſalem affirmatiuam.
E Vvniuerſalem negatiuam.
1 Particularem affirmatiuam.

eiateut coleri⸗

Hogl⸗ O Particularem negatiuam. tnr
(Sumit modus appellationem à concluſione,
Nam dicitur uniuerſalis aut affirmatiuus,
Th cum concluſio eſt uniuerſalis aut affirmati⸗
ua, particularis aut negatiuus cum talis est
raloo⸗ concluſio.)
EX E M P L A MODORVM
n Hlopſen⸗ primæ figuræ.
n mo Dic exempla modorum primę
unrlſiveß⸗ figuræ.
BARABRA.

eſour! Bar Omne animal est ſubſtantia,
. ba Omnis homo est animal,
G E 3 Ergo

QVHESTION E S
ent Ergo nullus homo eſt lapis.
DARII.
Da Omnis turpitudo eſt fugienda,
ri Quædam uoluptas eſt turpitudo,
i Ergo, Quædam uoluptas eſt fugienda.
FERIO.
Fe Nulla lex naturalis est mutabilis,
ri Lex prohibens adulteria eſt lex naturæ,
o Ergo Lex prohibens adulteria eſt immuta⸗
bilis.
DE SECVNDA FIGVRA.
Quæ eſt ſecunda figura ſyl⸗
logiſmorum?
Eſt talis ordo propoſitionum ſyllogiſmi, ut me
dius terminus ſit prædicatum in maiore & mi=
nore, unde concluſio neceſſario negatiua ſequi⸗=
tur.
Quot ſunt modi ſecundæ
figuræ?
Quatuor.
Qui⸗
Ceſare, Cameſtres, Feſtino, ,Baroco.
EXEMPLA MODORVM
ſecundæ figuræ:
Dic exempla modorum ſecun⸗
dæ figuræ?
CESARE
Ceſ Nula ſtella conſumitur,

Omnes

4

dhuu

9 yrnn
1leretert.
5

Ojmece,

ſeſei

NMekrtou

i⸗
1 Eyommnt
05 75
Leeker
n
Urir
ilſſſſice

elſonmti

Gorlen

.

15
.

ſence,
pitudo,
eſt figienlt.

nutcbili,
eſt ler unt
Alenigeſt ine

PIGVRN.
figuraſſ
Um!
hunſplogitin
un it uinth
gio egttiuß⸗

giſecunee

3

batoco.
DORVI
Uræ!
hruin ſean⸗
5
E

„ G

DIALECTICES. 30
a Omnes Cometæ conſumuntur.
re Ergo nullus Cometa eſt ſtella.
CAMESTRES.
Cam Omnes ſtellæ ſunt corpora perpetua,
eſ Nullæ traiectiones in aere ſunt corpora
perpetua,
tres Ergo nullæ traiectiones ſunt ſtellæ.
FESTINO.
Feſ Nulla natura elementaris habet inſitas no
ticias,
ti Mens humana habet inſitas noticias,
no Ergo mens humana non est conflata ex na
tura elementari.

BAROCO.
Ba Omne corruptibile compoſitum eſt ex ele
mentis. .
ro Mens humana non eſt compoſita ex elemen

tIs.
co Ergo mens humana non eſt corruptibilis.

DE TERRIA FIGVRA
Quæ eſt tertia figura ſyllogiſ⸗

morum?
Eſt talis ordo propoſitionum, ut medius ter=
minus ſit ſubiectum in maiore & minore, unde
concluſio particularis neceſſario ſequitur.
Quot ſunt modi tertiæ figuræ?
Sex. . Qui?
E 4 Darapti,

E

Da

rap
ti
Fe
lap

ton

Diſ

an

Da

QVESTION ES

Daxapti, felapton, diſamis, datiſi, bocardo,

feriſon.

X E MPLA MODORVM
tertiæ figuræ.
Dic exempla modorum tertiæ
figuræ.

DARAPTI.
Omnes Sop vyol conditæ à DEO in natu⸗

na hominis, ſunt res in ſuo genere

bonæ,
Omnes sop vœl ſunt affectus,
Ergo, Quidam affectus ſunt boni.
FELAPTON.
Nullum iuſtum imperium eſt excutien⸗
dum, .
Omnia etiam iuſta imperia habent ali⸗=

Ergo aliqua onera & aliqua errata non

ſunt excutienda.
DISAMIS.
lus naturale concedit defenſionem contra
latrones,
Ius naturale est ius diuinum,

Ergo ius diuinum concedit defenſiones

contra latrones.
DATISI.
Omnis cognitio uirtutum neceſſaria eſt
oratori,
Co⸗

ant

Db!
i

lpſu
uler,

o

Mna

E⸗

4 Cuct
Huni

HMecese

Hiycr

i DIALECTICES. 31
det tiſ Cognitio uirtutum est Philoſophia,
i Ergo Philoſophia est neceſſaria oratori.

DoN E SocARDO.
Bo Prouocatio ad iudicem non est prohibita

car Omnis prouocatio est uenire in iudicium

ſeu certare in iudicio cum aduerſa⸗

. rio,
10 do Ergo certare in iudicio non eſt prohibi⸗
erin ſoten tum Chriſtianis.
FERISON.
, Fe Nulla hebenus esſt alba,
t boi, riſ Hebenus eſt lignum Guaiacum,
onn EFrgo lignum Guaiacum non eſt album.
aͤan⸗ D E SYLLOGISMOI
uera expoſitorio.
Htu (Qid eſt ſyllogiſmus expoſi⸗
- Aligikent⸗ rorfirs:
ſiecnüt Syllogiſmus expoſitorius est, in quo medium
eſt ſingulare, cuius ordo ad tertiam figuram
ſoreſtcui, congruit. Quotuplex eſt:
Duplex, affirmatiuus & negatiuus
ſin Quid eſt adfirmatiuus?
Cuius concluſio eſt adfirmatiua, ut
Hæc res calefacit,
44 Hæc eſt res inxiber,
pnaſ⸗ Igitur ⁊inxiber calefacit.

Q VZISTIONES.
Dic regulam conſequentiæ.
Quod conuenit definito, idem conuenit de⸗
finitioni, & quod ſubiecto ſingulari tribuitur,
idem tribui eius ſpecie differentiæ, uel proprio
poteſt, ſed ſine ambiguitate.

Quid eſt negatiuus?
Cuius concluſio eſt negatiua, ut
Petrus non tenuit imperiumn,
Petrus tenuit claues Eccleſiæ,
Ergo Eccleſiæ claues non ſunt imperium.
Quæ eſt regula conſequentiæ?
Ea quæ remouentur ab uno ſingulari, à ſe mu
tuo remonuentur.
DE ENTHYMEMATE.

Quid eſt enthymema?
Enthymema eſt imperfectus ſyllogiſmus, in
quo deeſt uel maior uel minor propoſitio.
Quot ſunt partes enthymematis?

Ducçc. Qu«?
Antecedens quæ eſt prior pars, & conſequens
quæ eſt poſterior pars.

Dic enthymema in quo deeſt maior
propoſitio?-
Clodius prior impetum fecit in Milonem,
Ergo ſuit iuſta Milonis defenſio.

Adde maiorem: Defenſio iuſta eſt aduerſus ei

qu

R

vire
iois
lenipen
üne
Mngur⸗
plu⸗
(enh

(orilacue

tdnen

Qnndo-

Cnhſtet
gleeſnntl
lſfi
Plurprt
uullt N
itun i
ueſilcu⸗
u,
Nld
u⸗

Mifig

Mengiati
Mmat
pyun di⸗

5o,
lentix.

enn conuentt e⸗

leni trikin,
tienel pront

tiuns:
fnat
lun,
leſee,
ſint inpenn
hſequentir;

ſingtlari i,⸗

BNATEL.

mmemma:
zu logſen
rpropeſtin
echymetnn
WE

guraſc

1o deeſtnmd

„

4

1 Mienn

DIALECTICES. 32
qui non laceßitus uim iniuſtam infert.
Dic enthymema in quo deeſt
minor.
Vim ui repellere licet,
Ergo Milo iure occidit Clodium.
ndde minorem: Clodius prior uim fecit.
Quid negandum eſt in uitioſo
enthymemate?

Rliàs negatur antecedens alias conſequentia.

(Nunquam conſequens negatur.)
Quando negatur antecedens?
Cum illud uerum non est, ut
Poẽtæ docent inutilia.
Quando negatur conſequentia?
Cum in ea parte uitium eſt, quæ deſideratur
quæ eſt uinculum connexionis, ut
Abel eſt iuſtus,
Igitur non interficietur.
(Non ualet. Quia in maiori, quæ deſideratur,
(iuſti non interficiuntur (uitium eſt. Nam nõ eſt
uniuerſalis, quia Eccleſia ſubiecta eſt eruci in
hac uita.)
DE INDVCTIONE.
Quid eſt inductio?
Inductio eſt ex ſingularibus ſufficientibus e⸗
numeratis conſtituere uniuer ſalem, ut
Vinum creticum calefacit,
Vinum Italicum calefacit,
Vinum

.

QV 7E §STION E S
Vinum Rhenanum calefacit, nec ullum
dißimile exemplum monſtrari licet,
Ergo omne uinum calefacit.
Cur addis:Nec diſſimile exem⸗
plum reperiri?
Quia ut uniuerſalis uera ſit neceſſe est con⸗
gruere omnes ſingulares.
Quomodo refutatur inductio?
Prolato dißimili exemplo, ſeu (ut uulgo di⸗=
cunt) data inſtantia, ut
Athanaſius fuit cœlebs,
Ambroſius fuit cœlebs,

—–

Baſilius ſuit cœlebs, & alij innumerabiles,

Ergo omnes Epiſcopi fuerunt cœlibes. X

(Non ualet, quia proferri poſſunt dißimilia

exempla uera & probata, ut Spiridonis, Na
Zianæeni patris, Polycratis & aliorum, qui
mariti fuerunt.)
D E E X E MPLO.

Quid eſt exemplam?
Exemplum est forma argumenti, qua ſingu=
lare per aliud ſingulare in una ſpecie confirma=⸗
mus propter ſimilem rationem, ut
Maxima pars humani generis in diluuio
perijt propter libidines,
Ergo & poſtea puniuntur libidines.
Quando non ualet conſequen⸗
tia in exemplo?
Cum

it

lei⸗
chetrta
iſiu ſ
Plngrun
lle,

5

N

MReoteru

tcudh
leſnedlbrre

Muret
Ai
in
o tono
Cxl
l
Pupnu⸗
nginin

Fe.

ſen/

MU DIALECTICES. 3;

, ſetin Cum ratio factorum dißimilis est, at
onſtrarili Ahbrabam rectè ſecit uolens immolare fi=
4 lium lſaac,
exem⸗ Ergo Agamemnon rectè ſecit mactata lphi
. genia. £— “l
ereſeeſen (Non ualet, quia dißimilitudo eſt. Nam A=
braham nouo mandato & certa uoce Dei
inductio⸗ iuſſus est offerre filium, cæteri omnes com⸗=
en tini⸗ muni præcepto obtemperare debent. Non
occides.)
D E §SO& RIT E.
Quid eſt ſorites⸗
imnureychile⸗ Est coaceruatio uocum neceſſariò cohæren⸗

nmenſte. tium, in qua aliam ex alia ratiocinamur, et tan
aſutini gem addimus concluſionem repetito initio, ut

r dpirichieh Homo est animal,
6Alotn Animal eſt corpus uiuum,
Corpus uiuum est ſubſtantia,
d10. Ergo homo est ſubſtantia.
lont Quæ ſunt uoces neceſſariò
euti gutſiß . cohærentes: .
heukteoffß Species, genus, differentia, proprium ſeu de
4 ſinitum & definitio, propriæ cauſæ & proprij
aent 6GH rfeatus.
Dic ſoriten ex cauſis &
büürei effect ibus? S
“ ge⸗ Vexatio dat intellectum ſeu cognitionem
iræ Dei & noſtræ miſeriæ,

YM Cognitio

QVZISTION E S
Cognitio Dei hortatur nos ad pœnitentiam,
Pœnitentia eſt neceſſaria expetent ibus ſalu
tem,
Ergo uexatio neceſſaria eſt expetentibus ſa
lutem.
Dic regulã conſequentiæ in Sorite.
Quando alterum de altero, ut de ſubiecto,
uidelicet ut de ſpecie prædicatur, quicquid de
prædicato dicitur, id de ea ſpecie quoq; dici po⸗
teſt.
Qui ſunt uitioſi Soritæ?
Primo negatiui, ut
Homo non eſt bos,
Bos eſt animal,
Ergo homo non eſt animal.
Secundoò, cum uoces non neceſſario cohærent
uel genera & ſpecies, ut.
Homo eſt animal,
Animal eſt genus,
Ergo homo eſt genus.
Vel cauſæ & effectus per accidens concurren=
tes ut Ex malis moribus fiunt bonæ leges,
Bonæ leges ſunt expetendæ,
Ergo mali mores ſunt expetendi.
(Vitioſa est connexio, quia mali mores non
rum gubernatorum.)

QGSuomodo conuenit Sorites ad
gradatio⸗

ltMiene

lry liu
karel
ALGVI

N

pregt,

ſipuun

8
lueek/
Uheinin

V
Cigie

ſunt per ſe cauſa bonarum legum, ſed mens bono

“ ,7
ntieſn

ievie

% DiIALECTICEBS§. 24
Ipenit gradationem Rhetoricam quæ uo⸗
petentibie 4Ccatur 1½οα 2
Sorites dicitur cum principium repetitur in

expetentiu concluſione. Gradatio, quando principium non
repetitur, ut.
air in dola. Inſcitia literarum parit tenebras religionis,
no itdeſſteik Tenebræ religionis pariunt ſuperſtitiones,
dttut, iegl t aut Ethnicum contemptum Dei. =
kergigdiiß (Hic ſi addatur concluſio, repetito principio
erit Sorites, ut
, Ergo inſcitia literarum parit ſuperſtitio=
vie⸗ nem aut Ethnicum contemptum Dei.)
REGVLZXF BONZI CON-⸗
fſequentiæ.
. Quot ſunt regulæ bonæ conſe⸗
uſſeſhcin quentiæ?
Præcipue quindecim.
Quæ eſt primac-

Ex uniuerſali rectè ſequuntur ſuæ particus
lares & ſingulares, ſed non econtra, ut non ua⸗
ciln nm klet.

tlous lee Hoc uinum eſt rubrum,
4 Ergo omnia uina ſunt rubra.
7
petelli Quæ eſt ſecunda *
iuntl nn Quicquid ſequitur ad conſequens bonæ con⸗
7 . .
gunſeln ſequentiæ, ſequitur & ad antecedenszut
Ovrurñnia politica officia ſunt conceſſa,

nit Sold/ Ergo
u.

QV!VESTIONES
Ergo iudicia ſunt conceſſa, & per conſe⸗
quens, litigare in foro eſt conceſſum.
Quę eſt tertia?
Non cſt mutandum genus prædicationum in
ſyllogiſmis. Ideo non ualet conſequentia,
Omimnis caro eſt creatura,
Verbum est caro,
Ergo Verbum est creatura.
Quæ eſt quarta?
Ar eo quod inest per ſe, ad aliud quod per
accidens accedit, non eſt bona conſequentia, nec
econtraà, ut non ualet,
Temperantia eſt bona,
Febris adfert temperantiam,
Ergo febris est bona.

Quæ eſt quinta?-
Pugnantia non tribuuntur uni & eidem ſi=
mul & reſpectu eiuſdem, ut
Euangelium prohibet diſcerni cibos &
dies,
Ergo male faciunt medici qui eos diſcer
nunt.
(Non ualet, quia fines diuerſi ſunt.:

Quæ eſt ſexta?
Cum unum contrarium tribuitur ſubiecto, al
terum detrahitur, & non contrà, præſertim in
contrarijs mediatis, ut non ualet conſequentia,

Paries eſt albus,
Ergo

8
ſenli

ſootttrins
Mſfrotis

um an ſni
lleerutkove

lerty
yfiu
e
Chnmieg
cteſe Ni

ucllceit

Etclſen
elnotthu
ed uifet.
r̃
herao⸗
llepe
lpikr

—

ll ne
3
te

NBSN
ſu, per “
neeſſun.
tiar
precicttionn
nſeguertie,
Cure,

returs.
Arta?

e, dlind
ona coſelleſtm

e,
Perantian,
u,

uinta?

Gtur ni

ibet diſcennd

tmecici in⸗

5Cuenſiſint

Xta! V
htribuitr it
coltri, die,
udutcnſet

D IALECTICES. 355
Ergo non eſt niger.
Non autem ualet,
paries non est albus,
Ergo eſt niger.
Quæ eſt ſeptimaz
A contrario, cum ſubiecta opponuntur ſecun
dum differentias proprias, ualet conſequentia,

non cum ſecundum accidentia communia oppo⸗

nuntur, ut non ualet,
Pater est robuſtus,
Ergo filius non eſt robuſtus.

Quæ eſt octaua?
Contrariæ qualitates poſſunt in eodem ſub⸗
iecto eſſe gradibus remißis, ut calor et frigus in
aqua calida: in corde dolor & triſtitia.

Quæ eſt nona?
Ex cauſis non ſufficientibus non ualet argu=
mentum, ut Pompeius tam paratus eſt quàm Cæ
ſar, Ergo uincet.
Quæ eſt decima?
Propter quod unumquodq; tale, illud magis
est tale, ut
Aqua calet propter ignem,
Ergo ignis magis calet,
(Hæc regula tantum ualet in cauſis efſicien⸗-
tibus, propinquis & totalibus: non ualet in
cauſis remotis & partialibus, nec in forma⸗
libus, ut
F Cæſar

111
Qrv 6TIO N ES e
Cæſar est clemens propter clementiani; N1
Ergo clementia est magis clemens.)
. Quæ eſt undecima? 3
W Ex non ſufficiente enumeratione partium Gi⸗
non ualet argument um, ut
lIura Moſaica & uetera Romana non ſuſpen epui
dunt furem, “ eeivercot
Ergo fur non est ſuſpendendus. nti in.
(Non ualet conſequentia, quia leges Impera⸗ or
torum recentiorum iubent ſuſpendi furem.) mlnli
Quæ eſt duodecima? iu.
A diuiſis ad coniuncta ualet conſequentia, ſi re
natura patiatur coniungi uocabula, ut AFdrt
Ariſtoteles eſt Philoſophus & eruditus. znpfin
Ergo est eruditus Philoſophus. tihen
Quæ eſt tredecima? ißsſ
Ab eſt tertij adiecti, ad est ſecundi adiecti e
ualet conſequentia, cum accidens poſitiuum de Drur
ſubſtantia prædicatur, t .
Carolus est uictor, Cuutinui
Ejrgo Carolus eſt. Nsda
((dirnnn
Quæ eſt decimaquarta? l hrt
Pici de aliquo requirit ineſſe, ut iſtiiit
Cæſar est fortis, Paries est albus. nee.
Quæ eſt decimaquinta? W
TLalia ſunt ſubiecta, qualia à prædicatis pro (ent
priè acceptis eſſe permittuntur, ut cum dicitur Gn
Pauliss eſt pictus, mmago intelligitur. ſhla,

clennetiut
lenen.)
ima-
latione beftine

S

tena non ſſe

nlt.
Gitloerltpen

lhencißhen

Imma
tſeentit
bulcũt
s C erllltus,
pphu.
ima
ſecuſcilii
lens poſtinn⸗

gnarta!
eſent
es e 4,e.
Uintat
44 Prelutiß
nani

igu. „

DIALECTICE S. 23

DE PROPOSITIONI⸗
bus hypotheticis.

Quid eſt propoſitio bypo⸗
thetica:
Eg, in qua duæ categoricæ per aliqua m con
iunctionem contextæ ſunt, ut Si emes, erit dan=⸗

dum precium.
Quot ſunt eius ſpecies?

Tres. Conditionalis, Copulatiua, & Disiun⸗
ctiua.
Quæ eſt conditionalis?
Est cui præponitur particula Si, quæ ſigni=
ficat propoſitionem totam nihil aſſeuerare, niſi
poſita cauſa uel modo, quem particula Si deſi-⸗
gnat, ut ſi pharao obtemperabit Moſi, non pe⸗
ribit.
Dic regulam de ueritate con⸗
ditionalium?:
Conditionalis niſi ſtatuit, niſi poſita cauſa
uel modo in antecedente, ut, Si aſinus uolat, ha⸗

bet pennas: hæc nihil ſtatuit, ſed quærenda est

alterius partis ueritas, quæ explicatur in inte⸗

gro ſollogiſmo.

Quotuplices ſunt ſyllogiſmi

conditionalium

Diuplices, Adfirmatiui & Negatiui

F z Qu

QV £Æ S TIONES
Quæ eſt regula conſequentiæ
de adfirmatiuis?
A poſitione antecedentis ad poſitionem con=
ſequentis, ualet conſequentia adfirmatiuè, ut
Si homo est, animal est,
Sed homo est,
Ergo animal eſt.

Quæ eſt regula de negaticisꝰ

A deſtructione conſequentis ad deſtructio⸗

nem antecedentis ualet conſequentia negati⸗
ué, uat
Si homo eſt, animal ect,
Sed animal non ext,
Ergo homo non est.
Quomodo fiunt ſyllogiſmi

conditionalium?

Initio ponitur tota conditionalis, deinde loco

minorisaltera pars ſumitur, unde ratiocinamur
in coneluſione alterum, ita fit aſſeueratio colle⸗
cto integro ſyllogiſino.
Quid eſt copulatiua?
Bst in qua duæ propoſitiones iunguntur per
particulam copulatiuam, ut, Et mortuus eſt

Chriſtus, ut pro nobis uictima fieret, & ex

mortuis reuixit, ut nos regat noua luce, iuſticia
& uita æterna donet. *£

Dic regulam de ueritate
copulatiuæ.

,tcchti
lortcaen

erte
ſennenn
uſetinb
Pwro Ua
ſnneh igtn
e unhel
huntde⸗

Cee

4 Cre
ſſetip gi
yoraite

We
1
ulr

ntelnlin
Whnntun

traq;

ere
4“ lere en
Win

NES
nleqentit
Iis
al poſtiofeng

1acfirnetile,
,

lenegatilse

neltis ad beſni

oſe tentie n

lek,
.
nt ſylogiint
alium
jditionalis ceit
ur unde ratſods
tuft Aſenentil

pulatia!
Htiones iungin
At, Et li
cina feent,
ut ous MMee t⸗

—

de ueriane

l,

DIALECTICES, 37
Ad ueritatem copulatiuæ requiritur, ut u⸗
traq; pars ſit uera.

Quæ eſt regula bonæ conſequentiæ

in copulatiuis?
A tota copulatiua ad quamlibet eius partem
eſt bona conſequentia, ut ſi hæc tota uera ect, ne
ceſſe eſt partes ueras eſſe. Et politicus ordo in
ſocietate humana, Dei beneficium est, & ab eo
conſeruatur, & accedunt in imperijs multæ con
fuſiones & uitia, quæ non oriuntur à Deo, ut bla
ſphemiæ & Tyrannides. Sed hæc tota uera est.
Verum est igitur blaſphemias & tyrannides,
quæ ſunt imperiorum confuſiones, & uitia ne⸗
quaquam à Deo oriri.
Quæ eſt regula malæ con⸗
ſequentie?
A parte copulatiuæ ad totam, non ualet con
ſequentia, quia depre henſa falſitate unius par⸗
tis, non admittenda est tota copulatiua.

Quid eſt propoſitio diſ⸗
iiiuncriuag
Bßst, in qua duæ propoſitiones iunguntur per

particulam disiunctiuam, ut aut uoluptas est fi=

nis hominis aut uirtus.
Dic regulam de disiunctiua?
Ad ueritatem disiunctiuæ ſatis est alteram
partem eſſe ueram.
F3 LQ⸗

„

av F S TIONES.
Quæ eſt forma ſyllogiſmi in
dis iunctiuis?

Initio tanquam loco maioris ponitur tota

diſiunctiua, deinde minor unius partis remotio
est, ſequitur ergo concluſio, adſeueratio reliquæ
partis, ut
Aut propter legem, aut propter Filium Dei
fide recipimur in gratiam.
Sed propter legem non recipimur in gra⸗
tiam.
Ergo propter filium Dei recipimur fide.
Quæ eſt regula conſequentiæ?

A remotione unius partis aut pluriam ad

adſeuerationem reliquæ partis ualet conſequen
tia.
Quid tequiririn in ſyllogiſmo
hypothetico?
Vt ſit in maiore integra ſpecierum aut par⸗
tium enumeratio.

LIBER QVARTVsS,

D E LOCIS ARGVM E N-⸗

T OR V M.
Quæ eſt uetus diuiſio partium
Dialectices?

Ea hæc: Alia pars Dialectices eſt iudicatrix,
alia inuentrix .

Qus

r

nſtf ,
Aerh ſf
vorletror,

(ol

gini

orl
gnelt

Uecetgllit

N

1chglen

DITIN

Tyficg
lia
(Wcl

Uhgianta

e
iori horitir ie
hllg pafti fenet
lſeuerctlon

4

tpropterkilund

4

von fecipinri

Der tecipinief
Onſequentir
durtigt hliji

pertiſelet an⸗⸗

in ſylloglin

tico⸗

aſpeciermma

7A RTE

RG VMI

M.

niſio partin.

es 8

edicesgtilOA

DR

DIALECTICES. 38
Quæ eſt pars iudicatrix?
E&t, quæ diſcernit uoces, iudicat quæ rectè
connectantur, quæ non rectè iungantur, diſcer⸗
nit & propoſitiones, & iudicat quàm recté co=
hæreant membra in ſyllogiſmis & cæteris for⸗
mis argumentorum, de qua hactenus dictum est,

Sræcéè piUnd.

Quæ eſt pars inuentrix?
ER, quæ monet quomodo res ex certis locis
inueſtigandæ ſint, aut propoſito cumulo, docet
eligere ea, quæ præſentem materiam ſeu quæ=
ſtionem illuſtrant, Græcè v&αααρ.e
DIVISIO SYILLOG IS;⸗
morum, J
Quotuplices ſyllogiſmi petuntur
ex locis?
Triplices, Demonſtratiui, Dialectici, & So=
hiſtici.
Quid eſt ſyllogiſmus demon⸗
7 ſtratiuus?
Est qui conſtat ex materia neceſſaria et im=
Mota. L
Quid eſt ſyllogiſmus Dialecticus?
SBßxſt qui conſtat est materia probabili.
Quid eſt ſyllogiſmus ſo⸗
phiſticus? D
Bßt qui conſtat ex falſis, ſed tamen ſpeciem
ueeri habentibus.
ò F 4 (Hæe

QVSTIONES

neceſſaria, prohabilis, et falſa ſeu palàm, ſeu
ſpeciem ueri habens. Ex hac & Propoſtio tio⸗
num diuerſa genera ſumuntur.)

G,GR NERA PROPOSI
Quot ſunt propoſitionum
genera?

propoſitioes ſunt certò ueræ, aliæ incertæ, aliæ
falſeæ ſeu palam falſum adſeuerantes, aut ſpeci=
em ueri habentes.
Quæ ſunt propoſitiones
certò ueræ?
Sunt quibus recté cognitis mens aſſentiri co
gitur, uel propter euidentiam, uel propter de⸗=

rientiam, aut teſtimonia non fallentia.
Quæ ſunt propoſitiones
incertæ?
Sunt quibus rect cognitis, aſſenſio ſaſpendi⸗
tur, aut etiamſi propter concinnitatem magis

aſſenſio.
Quæ ſunt propoſitiones
falſlæ?
Quæ

(Hæc diuiſio ſumpta est a diuerſitate mate⸗—
riæ, quæ triplex ex locis ſumitur, uidelicet

Tria, ut yllogiſmi ſunt triplices. Nam aliæ

monſtrationem, uel propter uniuerſalem expe=

inclinamus in unam partem, tamen languida eſt

r ſn
1
meeni
Glntutlin

gehnifmnn

Qdc

Nauntef

otieseoten
Aneſaluuiu
(M, orten.

QC
le toruate/
ſiuſtcinen
8 Gie⸗
neiu e

uitehrſi
caſekttatn

Qm

“ e

0NE8
Kicizerſten
ſunitur, it

tfelſa ſa dla

er hae 0 Pnee
mnultur.)

3NODO
VM.

poſſtionum
ra⸗
ttriplices. N
lere, alit icent
lſeuerante

ropoſitione
neræ!.
guitiz nenß t
entian, uel ng⸗
gter uninerſin
non ſilenti⸗
ropoſtione
ttæ
8

*
nitiſenſof
.

er concinnittct

entantet uh⸗

topoſtion

vV

DIALECTICES. 39
Quæ non congruunt cum rebus. Et ſunt du=
plices, Aliæ ſpeciem ueri habent, ut Voluptas eſt
ſummum bonum. In alijs eſt manifeſta falſitas, ut
Sol est halitus quotidie deſlagrans.

D E CAVSIS CERII⸗=
tudinis in dodt rinis
Quot ſunt cauſæ certitudinis
in doctrinis?
Tres, Experientia uniuerſalis, Principia, &
ordmis intellectus in iudicanda conſequentia,
quæ Stoici nominarunt upiropio doctrinarum.
Quid eſt uniuerſalis expe⸗
rientia?
Eßxſt cum de ijs quæ ſenſu percipiuntur ſani
homines eodem modo iudicant, ut iguem cali=
dum eſſe, Fœminam parere. Aliud uitam eſſe,
aliud mortem.
Quid ſunt principia?
Sunt noticiæ nobiſcum naſcentes, quæ ſunt
ſemina ſingularum artium & uirtutum diuini⸗
tus inſita nobis, ut inde artes extruantur, qua⸗
rum uſus in uita neceſſarius est, ut Totum est
maius qualibet ſua parte. Homines naſcuntur
ad ſocietatem certo ordine tuendam.
Quotuplicia ſunt principia?
Duplicia, Alia ſunt ſpeculabilia, alia practica.
Quæ ſunt principia ſpeculabilia?
F 5 Sunt

QV £Æ STIONES
Sunt noticiæ naturales ſeu propoſitiones na
turæ notæ, ex quibus Phyſicæ & Mathematicæ
doctrinæ extruuntur, ut Totum eſt maius quali

bet ſua parte, Quæ ſunt uni æ ualia, mnter ſe
Hmunklice

ſunt æqualia.
Quæ ſunt principia practica?

Noticiæ naturales ſeu propoſitiones quæ re

(nocot

unt hominum mores, ut Deo eſt obediendum
Societas humana eſt conſeruanda.

Quod eſt tertium aprrépiop?

Intellectus ordinis in ollogiſmo rectè coage⸗
IUIunſi

mentatis membris.

Cur hoc additur ſuperioribus?
Quia m uita non ſatis eſt noſſe ſimplices pro⸗

poſitiones, ut ſunt principia & ſententiæ per

experientiam notæ, ſed ex his multa ratiocinari
neceſſe eſt, & contexi ſyllogiſmos.
Quæ efſt præter dictas cau ſas tres,
certitudinis cauſa in EBc⸗
cleſia Dei?
Patefactio diuina certis teſtimonijs facta,
quæ extant in libris Propheticis & A poſtolicis
cui non minori conſtantia omnes creaturas ra⸗
tionales aſſentiri oportet:, quam aſſentiuntur ijs
quæ naturali luce cernuntur.

(Hæc aſſenſio fides uocatur, quæ in alijs lan⸗

guidior in alijs firmior eſt.

7

N
d.

3

utiul

E1

Nieterot.

etni.

oen

eeel

D Dbh

N
Ilaſe

(cwlkl ' in
in leſle
un,inne

Ger at

(ltlcdgrean

Wkecene

e. arn

=

lCenio

0NE65
ſiu ſn
e & Mathene
otunn eſt nind
ni equalic, e

dipin practie

propoſtihneg
t Deo eſt oheli

ſemandi.

jum cherchen

hſPlopiſnonf

ur lupetiortt
vt ſe inpie

tcipii ſn⸗ 4
ex his ulta

loiſnos.

dictas cauic
Cabſa in
Dei-
certi teſtinui
pletiẽ
i4 ofterles Cteini
et, uun ℳ
Autur.
ocatiri

DIALHBCTICEBS. AO

Quod eſt diſcrimen ab i ijs quæ diui⸗
nitus patefacta ſunt

Quædam etiam natura nota ſunt, ut præcep⸗
t Decalogi. Quædam antea prorſus ignota fue
runt omnibus creaturis, ut uox Euangelij de fi⸗
lio Dei, de reconciliatione, de Præmijs & poœnis
æternis.

Quomodo nuncupatur argumenta⸗
tio, quæ ex his cauſis certitudi⸗
nis neceſſaria conſequentia
ſequitur?
Demonſtratio.
D E DEMONSTRATIONE.
Quid eſt demonſtratio?
Eſt llogiſmus, in quo aut exprincipijs natu
ra notis, aut uniuerſali experientia, aut ex defi
nitione de ſubſumpto, bona conſequentia, neceſ⸗
ſariam & immotam concluſionem extruimus,
aut ex cauſis proximis, effectus proprios ſequi
ſtendimus, aut econtra procedimus.
Sunt ne demonſtrationes in om
nibus doctriniss
Etiam.
Dic exemplum demonſtrationis
in Phyſica?

Laceratio neruorum non eſt opinio, quia
fit in

.

QVYMSTIONE S

ſit in parte non cogitante, & interdum ſine co⸗

gitatione, ferro aut aliquo humore, ut in pecu=
dibus & pueris. =
Cruciatus ſeu dolor corporis fit laceratione
neruorum, Igitur cruciatus ſeu dolor corporis
non est opinio, nec fit opinione, ut fingebant de=
Lria ſtoica.
Dic exemplum demonſtratio⸗
nis in Ethica?

Finis cuius libet naturæ est proprijßima eius
W rnhrrſe

naturæ actio,
Voluptas non eſt proprijßima actio hominis,
ſed actio uirtutis,
Non igitur finis est uoluptas.
Sunt ne dicendæ demonſtrationes,
quæ extruuntur ex ijs, quæ ſunt
in ſacris literis?

Etiam, quia aſſentiri Deo patefacienti ne⸗-

ceſſe est.
Dic exemplum.

Deus propter Filium remittit peccata grae
tis omnibus dolentibus ſe peccaſſe, & fide peten

tibus ueniam,
Ego doleo & ſide peto remißionem,

Quare certum est, me recipi, & exaudiri

gemutus meos propter Mediatorem.

DE LOCIS ARGVME N-⸗
torum Dialectices.

MWI

aris
bente
clte
Ulup

I

unle

asmu

8
teu

Kr.
(Wug

Dlegzn
Dr 10

ſ

r elere
Corl

ecet.

Ures
5/
Meren
Ueſtren,
nuten

V

ð

Muülken
R ubtnt

Mere

NES
Unterlun ſtens
unoretinten

vrisft lacerctin

ſen eclorcanfe
ne, fngebantl

emonſratio⸗
lica.
Kpreyriſinte

Pint actio onit

ßts.

emonktarone

„

Xiis gur un
itetis⸗
Deo pateſichm

lom,
,emittit peecti
ccnſe, ⸗

jeniſiotemn
e recipi,
litoret⸗

DIALECTICES. 4
Quid eſt locus Dialecticus?
Locus Dialectieus est ſedes argumenti ſeu
index monſtrans ex quo fonte ſaumendũ ſit argu
mentum, quo conſirmanda eſt propoſitio, de qua
dubitatur.
Quotuplices ſunt loci⸗
Duplices, berſonarum & rerum.
DE LOCIS PERSONARVM.
Qui ſunt loci perſonarume
Sunt indices qui monent quæ conſideranda

ſint ordine in perſonis.

Quot ſunt præcipui?
Decem. .
Recenſe.
Patria Vitæ genus
Sexus Res geſtæ
Parentes Euentus
Educatio FPtas
Mores Mors.
PATRIA.
Dic exemplum à patria.
Cretenſis est,
Ergo mendaxest. „ℛ
Quix eſt regula?

Patria bene morata auget decus, Econtra pa

tria male morata obiſcitur tanquam probrum.

. SEXVS.
Dic exemplum à ſexux.
Mulier

QV STIONES

zxulier eſt, Ergo loqui in Eccleſia non de=
bet. X
Quæ eſt regula?

Alia maſeulino ſexui, alia fœmineo congrus

unt.
P ARENTES.
Dic exemplum ã parentibus.
Ex fortibus & bonis natus eſt, Ergo bonus

& fortis eſt. ☚
Qux eſt regula?

De natis iudicatur ex parentum naturis &

moribus.
ED VCA T'IO.

Dic exemplum ab educatione.
Cato Stoicus eſt, Ergo durior & rigidior
est.
Quæ eſt regula?
Studia abeunt in mores, & conſuetudo eſt

altera natura. 5.
M O RES.

Dic exemplum à moribus.
Iulius clementer ſeruat uictos ciues,
Ergo laudandus eſt.
Quæ eſt regula?

VIT £ G E N V S.
Dic exemplum ãà uitę genere.

petrus eſt Apoſtolus,
Non

u

W oliv

Deus uin

Vera & ſumma laus aut uitu peratio moru eſt Mlzche

01
ir,
ikee1

=
=.

Knutl
Ae
Dicu

idpreletnt
Puraiai

Ctyut

5V

cGen
ulcottuge
o hlteet den

t eaſe

Mern

uß. h
ndhpon

ſe

1
N

“ 1
MN, .

NU
in ccleſe tont

vla

fentintocegn

118
perentibue

lt e, Eyole

uli
* natorirl

110.
bedhnonone.
ho Curior igt

egule
res, oſſen
5.
i moriblß
cſos cluet,

gola?

i upert toN

uits en

DIALECTICES. 42
Non igitur prælietur gladio, ſed doceat E⸗
nangelium. X
Regula. .
Aliæ altiones alijs generibus congruunt.
RE S G ES T
Dic exemplum à rebus geſtis.

Dauid præliatus eſt pro Eccleſia,

Igitur laudandus eſt, X

Regula.
Congruunt res geſtæ cum uitæ gensre diuini⸗
tus ordinato.
E V E N T VS§.
Dic exemplum ab euentue
Dauid potitus eſt uictoria,

Ergo placet Deo.

Regula.

Honeſtæ cauſæ daantur ſecundis euentibus

&W Deus dat iuſtis proſperos ſucceßus.

K T. K S.
Dic exemplum ab ætate.
Senex eſt, Ergo audiendus eſt.
Adoleſcens eſt, Ergo non regat Eccleſi am.

Regula.

alia alijs ctatibes conueniunt.

M O R S.

Dic exemplum ämorte.
Calgele & Nero miſerè perierunnt,
. Igitur

QVXSTIONES
lgitur à Deo reiecti ſunt.
Regula.

Scelerati habent tragicos exitus, Econtra,

iuſti & moderati plerunq; placida morte ex⸗=
tinguuntur.
D E LOCIS RER VM.

Qui ſunt loci rerum?
Sunt indices qui monent quæ conſit deranda

ſint ordine in rebus.
Quot ſunt?
Triginta unus.
Recenſe.
1 Definitio & definitũ 17 Connexa, Circum⸗=
2 Genus ſtantiæ
3 Spectes 18 Communiter acci=
4 Differentia 19 Similia (dentia

5 Etymologia, Nomen 20 Paria
6 Coniugata, Ca ſus 21 Ex minore

7 Totum partes 22 Ex maiore
8 Diuiſio 23 A proportione
9 Cauſæ —24 Pugnantia
10 Effectus 25 Cont rapoſitio
1II Antecedentia 26 A contrario ſenſu
12 Conſequentia 27 Diſparata
13 Ab abfurdo 28 lnuc rſio
14 A neceſſario 29 Figna
15 Ab impoßibili 30 Autoritas
16 Adiuncta 31 Teſtimonia.

e tegllm

onpon

o

lacufin
Diexondl
(hrchti
(petenlt

Mutt
Pyotenue

ſen
ionelti
ling, uli,
Dgen
ſietgi
oien ui
ſſugt ek
gpme

ane

NE9
.

9 eritu, egtti

Dleiſa noftean

NENVNM.
terome

1 ue lſerd

1
1 Cltert Clreute
ſunie

9 Connuniter

Kiluu
)bari
1 Er minore
1 k nuot
3 Apyopoo
4 Plghntla

(itripeſtn

6 Acontrufi/

7 Diſantt 5

19 Iuefſt
19 n

30 Aulur .

DIALECTICES. 4;
Quomodo diuiduntur rerum loci?
In interiores ocodecim, quibus rei propoſi⸗
tæ applicatur definitio, monſt rantur cauſe, effe
ctus, connexa, adiacentia, et adiuncta. Et in ex=
teriores undecim, qui longius quærunt argu=
menta, uidelicet, ex collatione alia rum rerum
ſimilium aut pugnantium, & cæterorum.
LOCI INTERIO RES.
DEFINITIO. .
Quotuplicia argumenta ducuntur
à loco definitionis?
Duplicia: Aſſirmatiua, & N egatiua.
Da exemplum adfirmatiuum.
A pprobatio conſcientiæ recteè iudicantis, eſt
appetenda,
Gloria est talis approbatio,
Ergo gloria eſt appetenda. X
Dic regulam huius conſequentiæ,
ſeu maximam.
Cui conuenit definitio, eidem conuenit et de
finitum, & econtra.
Dic exemplum negatiuum.
Approbatio leuium hominum & non rects
iudicantium non est gloria,
Thraſo appetit talem approbationem,
Ergo non appetit ueram gloriam.
Dic regulam ſeu maximam.
Cui adimitur definitio, eidem et definitum adi
Mitur, et econtra. G Cus

R

QVESTION E GS5
Cur definitio eſt primus locus?
Quia ut in qualibet explicatione ante omnia

neceſſarium est noſſe definitiones ueras & non
ambiguas, ita plerunq; ex hoc loco prima argu⸗

menta ducuntur, quæ & firmißima ſunt.

G ENVS. .
Quomodo argumentamur à
enere?

Adfirmatiuè cum ſigno uniuerſali, & nega⸗
tiuè, etiam ſine ſigno.
Dic exemplum adfirmatiuum?
Omne animal eſt, Ergo piſcis est.
Deus est ubiq́;, Ergo hic adeſt. X*
Dic regulam ſeu maximam.
A ſuperiori cum ſigno uniuerſali, ad inferius

ſemper ualet conſequentia adfirmat iué & ne⸗

gatiué.
Dic exemplum negatiuum
cum ſigno.
Nulla dona Dei ſunt uituperanda,
Ergo nullæ artes honeſtæ ſunt uituperandæ:
Dic exemplum negatiuum
ſine ſigno.
Lapis non eſt animal,
Ergo lapis non eſt homo. X
Dic regulam ſeu maximam.
A genere ſine ſigno uniuerſali ad ſpeciemi

tant n

nhn

(itaidi

Dieneg
ſeit 4

AWagfure

Porock,
Curutl

WW, ,
Mal huit
hinmſeck.

DI

Diene

afrneiu

Mrorn
Aritciue
Piurtvun
Cur al
Vluutri

larfunee

Uenm
e,
Drlaren

Corh

iurſei

7

NE
dus locus
4tione ateoi
oles leras
eloeoprin
ihina ſt,
.

tmentamut;

uerſel,

tmatiuumt
biſciet.
L eſt. X

een .

iterſil Aſein

AAnftinet

negativum
n.
upenintt
eſint utunnn
negatilun
10.

adimitur ſpecies.

DIALECTICES. 44
tantum negatiuè ducuntur argumenta. Quia
cui adimitur genus, eicem adimitur & Hecic.

SPECIES.

Dic regulam de ſpecie.
ſpecie ad genus tantum adfirmatiu? dus

cuntur argumenta, ut

Homo eſt, Igitur animal eſt. X
Cur ualet hæc conſequentia?

Quia poſita ſpecie neceſſe eſt poni genus.
Item cui ſpecies tribuitur, eidem & genus tri=

bui neceſſe est.

DIFFERENTI A.
Dic regulam de differentia.
differentia ſpecifica ducuntur argumenta
adfirmatiua & negatiua.
Dic exemplum adfirmatiuum.
Animal rationale est,
Igitur homo est.
Cur ualet conſequentia?
Quia cui tribuitur differentia ſpeciſica, ei=
dem tribuitur ſpecies.
Dic exemplum negatiuum.
E&t animal carens ratione,
Igitur homo non eſt.
Cur ualet conſequentia?
Quia cui adimitur differentia Hheeiſta, iltu

G 2 PRO⸗

QVMISTION E S
PROPRIVM.
Dic regulam de proprio.

A proprio utroq; modo argumenta ducune

tar adfirmatiud α negatiuc .
Dic exemplum adfirmatiuum.
Hic lapis trahit ferrum,
Est igitur Magnes.
Chriſtus creat & exuſcitat mortuos,
Ergo ſilius Dei est omnipotens & natura
Deus.
Cur ualet conſequentia?

Qluia cui tribuitur proprium, huic etiam

eſſentiam tribui neceſſe est.
Dic exemplum negatiuum.
Non loquitur,
Igitur homo non eſt. ☚
Cur ualet conſequentia?
Quia cui adimitur proprium, eidem adimie
tur eius ſpecies.
ETYMOLOGIA NOMEN
rei & periphraſis.
Quomodo argumentamur ab
Etymologia?

Adfirmatiué & negatiué perinde ut 4 loco

definitionis, ut
Chriſtus uocatur agnus,
Igitur est uictima pro peccatis.
Non est ſtudioſus ſaptentiæ,
M Igitur

leint

Qipiingr

141.
rme

N.
ee
Ummmzn
AſonN
ſpunezt

eneonrit et
nm

Min e⸗
eig

S

(efrt⸗ ſe⸗

eretc conenn
Ebhnthtn
enrenmhilef,
un Aonleg

n mnhlin

ADer.

A
Ee eadg geft

ðð

NSE
M.
Droptio.

Lungenta Atee

tmutinum
.

itt tono,

pctens , aie

entia?
fiun, Miccti

Ameninun.

.
qentin!

run eilendi

4 NO HIH

nmi.
nentammurd
at
6

perinte E

6

PDI ALCECTIC ES. A4 5
Igitur non ect Philoſophus. X
Quot ſunt regulæ huius loci?
Duæ.
Quæ eſt prima?:
. Argumenta principalia à Propris dictis ſu=

menda ſunt, ut

loannes uocat Chriſtum Filiam DEI, per
quem omnia condita ſunt,
Ergo loannes adfirmat Filium ueréè Deum
eſſe omnipotentem & conditorem cum Patre.
Quxæ eſt ſecunda?
Quando uerba gignunt abſurditatem intel=
lecta ſine figura, decurrendum est ad figuras, &
quæ renda concinna interpretatio, ut Tyrannus
est lupus, id est ſimilis lupo. Spartam nactus es,
hanc orna, id eſt, honeſtum locum ſeu uocatio=
nem. Si oculus te offendit, effodito, id est, abijce

ſ. alſam perſuaſionem, gtgmuis dulcem, quæ ab⸗

ducit d Deo.
A CONIVGATIS

ſeu caſu.

Quid ſunt coniugata ſeu caſus?
Coniugata ſunt nonein um deriuationes, ut iu
ſticia iuſtus, quæ nunc concreta et abſtracta ap⸗
pellamus.

Dic regulam. .
Cui tribuitur concretum, in edem rem eſſe

neceſſe est, uæ effertur uoce abſtracti, uat

C 3 Aqua

QV £E STIONES
Aqua est calida,
Ergo in aqua est calor.
Baptiſta recipit milites,
Igitur approbauit militiam.
Cur ualet conſequentia?
Quia approbatione exempli in ſubiecto, ap⸗
probatur res in genere.
Quando non ualet conſequentia
in coniugatis?
Cum in coniugatis est ambiguitas, ut
Dauid rapiens alienam coniugem fecit ty⸗
rannicèé,
Ergo Dauid est tyrannus.
(Nego conſequentiam, quia facere tyranni⸗
cè ſignificat actionem, Eſſe tyrannem ſigni⸗=
ficat hobitum ſceleratè faciendi.)

DEB TOTO ET PARTIBVS.

Quomodo argumentamur à
toto & Partibus?
Adfirmatiuè & Negatiué.
Dic exemplum adfirmatiuum.
Totum iudicium est res approbata à Deo,

Ergo & partes conceſſæ ſunt, accuſare &

reſpondere.
Quæ eſt regula conſequentiæx?

Poſito toto neceſſe eſt poni omnes principa⸗
les partes

Dic

1111

grl g,
9 W e hun
ſ.
De 100
Denek

Pupzrenii.

erſrinyiß⸗

pe
hemaf

Cnniſelat⸗

ſstsmn

krdnd
Corotle
iti ſi⸗

ſppi iureger

Suie.

Cnco wn

l

NMP R,

*Z
i knn

n. X
Wentiae

lfick,

confeqnentu

tis⸗
Slit t

igen ferftr

itſenrthuerti

ſehrumenfhe

ciendi)

ARTIBVN

nentamunt i
tibus:
e,
Grmatiuun.
Approketiln
ſunt, Anſttl

egnent,
ionte i

ſtruitur.

D IALECTICE S.
Dic exemplum negatiuum.
Huic ædificio deeſt tectum.
Non est igitur domus.
Qiæ eſt regula conſequentiæ:

45

₰

Deſtructa una principali parte totam de⸗

DE LOCO A DIVISIONE.

Dic regulam loci à diuiſione.

in argumentatione diuiſione generis in ſpe
cies, ſeu totius in partes fiat integra enumera=

tio ſpecierum aut partium, ut
Omnis ſtella aut eſt ſixa, aut Planeta,

Cometa non est fixa ſtella neq; Planeta,

Non igitur est ſtella. X
Cur ualet conſequentia?

Quia à ſuſßſciente enumeratione ſpecierum
ſen partium argumentamur adfirmatiuè et ne⸗

gatiuéè.

Quando non ualet conſequentia à

diuiſione?
Cum non omnes ecies ſeu partes en
Yantur, ut

WMRe=

Ius diuinum non ſrargulut ſmeenee Roma

nam uetus,
Ergo non eſt iuſtum Rrangulare ſures.

(Non ualet, quia omittuntur nouæ leges Im-

peratorum, & conſuetudo.)
DE LOCO CAVSARVM.
G 4

QVX STION ES
Quæ eſt prima diuiſio cauſarum?

Cauſarauun aliæ nominantur per ſe cauſæ, aa

liæ per accidens.
Quid eſt cauſa per ſe?

Eſt qua poſita in actu cum cæteris per ſe

cauſis neceſſe est ſequi effectum, & qua non po⸗

ſita in actu, etiamſi cæteræ ponantur non poteſt
ſequi eſfectus.
Quæ eſt cauſa per accidens?
Est qua poſita in actu, non est neceſſe ſequi
effectum, ut febris eſt cauſa per accidens tempe
rantiæ.
Quot ſunt cauſæ per ſe?

Quatuor Effcciens, materia, orma, & cau⸗

ſa Pinalis.
EFFICIENS.
Quid eſt cauſa efficiens?

E&t à quo primò ſit motus, id est, quod reue⸗

ra, aut principaliter agit, ut aliud efficiat, ut
Sartor eſt cauſa eſſiciens tunicæ, Faber ædificij.
Quot ſunt regulæ de cauſis
efficientibus?
Tredecim.
Quæ eſt prima regula: 5
Non poſitis cauſis ſufficientibus, non ſequi⸗
tur effectus, ut non ualet conſequentia:
Habet exercitum,
EFGo/ uincet.

Quæ

Naolne 4
ſoctolten

a,
„ ri ,M
tuhia eh
tte Ciet
Ehourenut.
W

MEirk

cinſ ili/
iciottolial

pn.
lolctanit d
llen i,
Ahloanu,

utd

W
ler f

uit,
Detandin

Ne DIALECTICES. 47

vclhnn⸗ Quæ eſt ſecundas
herſtee Poſito effectu neceſſe eſt cauſam eſſe, aut fus
iſſe, ut FPqdificium est,
derſe! Ergo est uel fuit tectus.
beee
eun ug eſ terckk
matmin ig Cauſa ordinæ naturæ præcedit effecti, ut Sol
prior eſt ordine naturæ quàm ſparſio radiorum
Facciden: (ue eſechnartas tibus
Poſitis cauſis naturalibus ſufficientibus &
nes waeſeen non im pediti .
non im peditis, ſi ſit admota materia, ſequttur
ruitan tanß effectus neceßitate Phyſica, ut L
Stipulæ coniectæ ſunt in ignem,
N 2 Ergo urentur.
erltora e. Quæ eſt qu inta?
Naturalis cauſa uno & eodem modo agit,
N. etiamſi in diuerſis ſubiectis uidentur diſimiles
llcien? effectus, ut Solis calor liquefacit ceram & du=
Kileg olun rat lutum. L
taludefea Quæ eſt ſexta?
Uice, Cerel⸗ Voluntaria cauſa potest ceſſare & agere

ee clda dißimiliter, ut Faber uolens aut ædificat aut nõ
ædificat, & cum uult, facit molem quadratam

.
Ms: aut rotundam.
regch Quxz eſt ſeptimae?
,Deig te⸗ Voluntatis diumæ, quæ est immutabiliter bona,
ent ones effectus boni ſunt. Valet igitur conſe⸗
pſenietu quentia,

Deus condidit politias,
6 G 5 Ergo

QvV F STIONES ſi
Ergo politiæ ſunt res bonæ & Deo placentes. te⸗ le
Quæ eſt octaua? foſti
Voluntatis humanæ, Juæ eſt mutabilis, eſfectus . Ser
ſunt diſſimiles. Non igitur ualet conſequentia: ſchl lcan,
Voluntas Dauidis fuit hactenus iuſt, ututn elnit
Ergo omnes eius actiones ſunt iuſtæ.

Quæ eſt nona? ſ
In cauſis eſſentialiter ordinatis im poßibile aſu 4
eſt progredi in infinitum. Igitur neceſſe eſt per ,lhmifuni

2 .
uenirę ad unam primam cauſam, quæ habet po- anuce
tentiam inſinitam, quæ eſt Deus. endtte
Quæ eſt decima? ünnez

Cauſas accidentaliter ordinatas non neceſ M
ſe eſt ſimul poni, ut cum duo equi ſi imul trahunt ed⸗
curram. Cidlftt l
Quæ eſt undecimas Hmu uilin
Impoßibile eſt cauſam efficienteni totalem Pitoſt
genere deteriorem eſſe effectu. Ideo neceſſe eſt lelemſctaef
primam cauſam rerum eſſe naturam intelligen pſoudunn:

tem. CLrck
Quæ eſt duodecima? urhntn
WMW Lex referenda eſt ad cauſas efficientes, quia iſihnau

eſt cogitatio principaliter mouens agentem, ut an uſim
Non eſt iniuſte faciendum parentum aut ami Sinttun

corum cauſa.
Rectéè igitur fecit lonathas quòd texit Dauis aini i
gem contra edictum patris. rfniie
Quæ eſt tredecimaaꝰ· 9

NE
deoflin
Aa
nutthliß efil
let orſegteii

lkeng ilſt ,

ezſuntiuſte,
Mnar
olincthitocſen
gllir raeſelt
ingle hiletß
ls.
ima⸗
tinus mon me.
eliiſeri netute

cima?

teffcententel
u. leoneeſ

. enakurenn itel⸗

ine

ſuefſcien⸗
8 pateltma

Pegiie

.
decim 4

DIALECTICES. 49
A cauſis per accidens non ualet conſequentia,
Nam ſæpißime fit ut non ſequatur effect us, ut
Laborauit ſebri,
Ergo ſactus eſt temperans.
venit in iudiciam,
Ergo odit aduerſarium.
Quid eſt materia?
Eſt ex qua aliquid fit, ut ex farina fit panis,
ex elementis fiunt mixta corpora.
(Et tribuitur nomen materiæ ex qua, tantum
ſubſtantijs, non accidentibus.) ,
Quot ſunt regulæ de materia?
Quatuor.
G Quæ eſt prima?
Cui adimitur materia, adimuntur & partes
materiæ & accidentia propria illi naturæ ſeu
ſubiecto, ut
Stellæ non ſunt conflatæ ex elementis,
Ergo non aluntur uaporibus.
Quæ eſt ſecunda?
Acciaentta propria mentis. non ſunt trihu⸗
enda corpori, nec econtra, ut
In ſtatua non eſt mens,
Ergo nec eſt notitia uel cogitatio.

Quæx eſt tertia?
Accidentia non boſſunt eſſe ſine ſubiecto.
Quare deſtructo ſubiecto, accidentia etiam in=
tereunt, ut
Oele⸗

QV Æ STIONES§.
Oculus est corruptus,
Ergo extincta est uiſio.
Quæ eſt quarta?
Diuerſæ materiæ uariant rerum dignita⸗
tem, ut, Thorax aureus est precioſior ferreo.
. FORMA.
Quid eſt forma?
Bsſt quæ dat eſſe rei, id est, ipſa rei conſuma⸗
tio, ſeu quaſi exædificatio, qua res est talis, ut
Figura nauis, aut domus exædificatæ est ipſa
Quotuplices ſunt formæ?
Duplices. Subſtantiales, ut Bos conſtans ex

materia & forma. Et accidentales, ut Accidens=

tia quæ per ſe formæ ſunt, ut uirtus, iuſticia.
Dic regulam de forma.

Poſita forma ſubſtantiali, res ipſa ponitur,

Et ubi non est forma ſubſtantialis, ibi nec res est
eius ſpeciei, cuius est forma illa ſpecifica, ut
Stellæ non habent animas inſitas,;,
Igitur non ſunt animalia.
DE CAVSA FINALI.
Quid eſt cauſa finalis?
Eſt cogitatio de ſine ſeu uſu, qua mouetur &
regitur agens in opere inſtituendo.
H Quid eſt finisꝰ
Et ipſe uſus rei, ut ſinis calcei est munire pe

Quot

“ð

elunm

Crel⸗
rguiit!
irgichſ

Vvlattnfe

——

rd⸗
ſionichir
tleylumunt
WHunnen ſit
Woè
Ulerguinn
eCheitne
lete
Mien
Uyyhtnaa
Eecommmen
Chunnlta

llne
RDRM.
Uunejuinitr
unſeitg,

9

,

ND.

ta⸗
ferun dignia

fecioſor ſerna.
. 4

mae

ihſenienſn
uu rereſ tciiH
telfettt eſi

tformer
,Ador coſſtenzer
eſtcles r Ncllete
tintazufs.
eforma.

lireripſt bnin

isle binertit
ilierifein
inas ſte,
0lit.

FINALDI.

4finali?

ſo gu er

tituendo.
finis:

⸗=

clei rH .

DIALECTICES. 48

Quot ſunt regulæ de cauſa finali?
Tres.
Quæ eſt prima?

Omnes res in tota natura conditæ ſunt ad
aliquos fines, id eſt, uſus aliquos.
(ldeo dixit Ariſtoteles: Natura nihil facit
fruſtra. Item, Natura agit propter finem.)
Quæ eſt ſecunda?
Vnius rei poſſunt eſſe multi fines, ſed ſubor⸗
dinati, ut Vinum nutrit & ſanat: Homo condi=

tus eſt, ut agnoſcat & celebret Deum. Item, ut

iuuet communem ſocietatem.

Quæ eſt tertia?
Propter quod unumquidq; abpetitur, inud

magis appetitur, ut

Auarus appetit nauigationem propter pe⸗
cuniam,
Ergo pecuniam magis appetit.

Dic communem regulam de omni⸗

bus cauſis.
Poſitis omnibus cauſis ſufficientibus in actu

ſit effectus.

D E EFFECTIBV5. /

Dic regulam de effectibus.
Bffectu poſito, neceſſe eſt cauſas Pleprias eſ⸗

ſe uel adfuiſſe, ut

Homo ect natura intelligens,
Ergo neceſſe eſt eius architectum ee intel=
ligentem. X DE

QV Æ §TIONES
DE LOCO ANTECEDEN⸗
tium & conſequentium.
Quid ſunt antecedentia?

Non ſunt proprié cauſæ, ſed aut præ paratio

nes rei, äut ſubiecta,, aut ſigna: ut Meſſem an⸗
tecedit ſatio, curationem morbus, Solis ortum
aurora. “
Quid ſunt conſequentia?
Sunt quæ comitantur rem, etſi non ſunt pro=
priè effectus, ut poſterior dies ſequitur prio⸗
rem: Cruciatus animi ſequitur conſcientiam
ſcelerum.
Quotuplicia ſunt?
Duplicia. Alia neceſſariò ſeu ſemper antece=
dunt, alia plerunq;: ſic & conſequentia diffe=
runt. “
Quæ eſt regula de antece⸗
dentibus?
Valet argumentum ab antecedente ad conſe
quens ſeu neceſſariò ſeu probabiliter, ut
Venit in aulam,
Ergo incidit in pericula.
Quæ eſt regula de conſe⸗
quentibus?
Poſito conſequente ualet argumentum, cum

oſtendimus præceßiſſe illud antecedens, quod

ſemper præcedere ſolet, ut

Per⸗=

Qudn
”

ünel

Vlkeber

4
minge

Qonnen
er.
ltni
En Relii

io⸗

Feniſrellt⸗
leprſchie

4 tſerftit. 5

l
hl

1

ſeteſtn
ikhiayihnt
.
litilleeren

lzanſ

iube⸗
Ean
Cttg

Y

un

9NB9
SCDEN.
ehtilm.
edentiat

ſlat dregaan
Gurt leſen a

ftorbis, Lolt e

egenti
n, ehiorſtp,
Ae ſihlitir
Ctur oſcietti

Nutt
ſeiſenhereteee⸗
tſehleti f⸗

deantece
8
vanteretenteti
fobchlter ℳ

l.
de conl⸗
Dagc
e Alurets
d AneeN
.

=

doctrina Eccleſtæ.

PDIALECTICES., 10
Peruenit ad metam, .
Ergo iter fecit per priora ſpacia.
Iuſtificati fide pacem habemus,
Præcedunt igitur pauores in iuſtificandis.
DEABSVRDO
Quotuplex eſt abſurdum?
Duplex. Qluomodo?
Aliud eſt abſurdum in Philoſophia, aliud in
Quod eſt abſurdum in
Philoſophia?
Eſt quod immediate pugnat cum communi
ſenſu, id eſt, principijs natura notis, aut uniuer⸗=
ſali experientia. ι
Quæ eſt regula de abſurdis in
Philoſophia? H
Ahſurda reijcienda ſunt, & hypotheſes fal⸗
ſas eſſe neceſſe eſt, ex quibus abſurda ſequuntur
ut ex Epicuri dogmate de uoluptate, ſequitur
abſurdum, uidelicet, concedi uoluptates, Ergo
dogma Epicuri eſt falſum.
Quod eſt abſurdum in do⸗
ctrina Eccleſiæx
Quod pugnat cum teſtimonijs diuinis non

malè detortis.

Quot ſunt regulæ de abſurdis
in doctrina Eceleſiæ?
Duz

QVHSTIO
Qucæ eſt prima?

Vitanda eſt abſurditas, id eſt, ſententia pus Pgane H

N E S

gnans cum perſpicuis præceptis moralibus, aut .
articulis fidei, ut Chriſtus ait: Si oculus tuus of⸗ udr
fendet te, effodias eum, Ergo præcipit laceratio ufintr
nem corporis. geſtenti
(Hic eſt abſurditas, quia conſequentia pus⸗ (gontt

gnat cum lege diuina, Non occidas. Igitur de Npgkeck
currendum est ad ſiguram, & quærenda povmmn
concinna interpretatio, uidelicet abijcias

dulcia, quæ abducunt à Deo.) ke⸗
Quæ eſt ſecunda?
Generalia dicta uitandæ abſurditatis cauſa Qähn
IUſtucle pnn

reſtringenda ſunt, ut cum dicitur: Non uindi⸗
cantes uos ipſi, uindictæ prohibitio ad priua= niſemnlitn

„ tam reſtringenda est. lt aett il
D E NECESSARIO. CPelutnolen
, —èr Nihgitoie
Quid eſt neceſſariumꝰ 8 dit
Eßñst quod aliter ſe habere non poteſt. x Orrckra
5

Dic regulam de neceſſario. nm. d
Cognita neceßitate in artibus & conſilijs, Ki- ie
ſublata dubitatione, mens aſſentiatur & obtem *W ied
peret neceſſarijs, ut ſrtiiſinn

5½ . — D ſgerg
Bis qu atuor ſunt,. un,
Ergo octo eſſe neceſſe eſt. e⸗ .
Pater et, 8 . “ Eunmai
Ergo neceſſe eſt ut alat ſobolem. Dert

AB S

ONE9

mae

iteſ ſetetii⸗

eptis norlibipe

it: Kocluttmgg.
Aohreripitlene.

Giucmſelnoti

Norecitg gi
un, & Gtn
, lelcet olſdl
o)
Wnda
e jeittiicau
Cicitue: Winti

prohtkiiodzi⸗

8A RAIO
ellarium:
õ
Geneceſine
artibus
,ſertistir

eſtt.

4le ſihtin

DIALECTICES, Fr
A B 1 M PO §S § IB II I.
Quid eſt impoſſibile⸗
Est quod repugnat ei, quod eſſe aut ſieri po⸗=
tet.
Quæ eſt regula de impoſſibili?

Cognita impoßibilitate in artibus aut conſis

lijs, reijcienda ſunt impoßibilia, ſublata omni du

bitatione,ut (rum,
Impoßibile est Phactonti regere Solis cur⸗=
Ergo tantæ rei conatus omittendus est.

CONNEXN A SEV CIR⸗
cunſtantiæ.
Quid ſunt connexa?
Sunt uelut proprietates rerum, ſine quibus
res eſſe non poſſunt, ut tempus, locus, ſexus, au⸗
xilia, euentus & ſimilia, quæ & circumſtantiæ
appellantur, & hoc uerſiculo continentur.
Quis, quid, ubi, quibus auxilijs, cur, quomo=
do, quando. X
Quæ eſt regula de tempore?
Poſito corpore, aut alia quacunq; re, neceſſe
est ei tempus attribui. Item remoto tempore u⸗
niuerſaliter res ipſa remouetur, ut
Pythagoras nondum natus fuit Numæ tem=

pore,

Non igitur fuit auditor Pythagoræ Numa.
Dic regulam de loco.
Poſito corpore aut alia quacunq; re finita,
H neceſſe

Q VXSTIO N E è5
neceſſe eſt ei locum attribui: Item unum corpus
ſeu una res finita non eſt ſimul in pluribus locis,
et abſentis membra nihil agunt in eo loco, unde
abſunt, ut
Cicero non eſt Romæ, cum lIulius interficitur,
Non igitur ſua manu interfecit lulium.
ADIACENTIA ET ADIVNCTA.

Quid ſunt adiacentia?- .
Sunt perpetua ſpecierum accidentia, quoru
coaceruatio re ipſa eſt ſpeciei proprietas.
Quæ ſunt adiuncta?
Sunt quæ ſemper comitantur rem natura uel
ordinatione aliqua, ut umbra comitatur corpus
poſitum ad lumen. Recté facta comitatur gloria
Atrocia delicta comitantur pœnæe. X

Dic regulam de adiacentibus
& adiunctis:
Poſita ſpecie ſimul ponuntur adiacentia &
adiuncta, & rurſus deſtructa ſpecie deſtruun=
tur adiacentia & adiuncta; ut,
Metalla grauia ſunt
Ergo multum in eis terræ eſt.
Epiſcopus eſt, èM!
Ergo timeat Deum, rectè intelligat doctri⸗
nam Buangelij, & ſedulò doceat, ſit amans con=
cordiæ & pacis in Eccleſia.
COMMVNITER ACCIDENTIA.
Quæ=

I 10
crht
ectun
Nck
lEngui
likſnu

ckenat
ieti
in nitin,/
igſinzun
Git ref
nkauitſefil
CCI ML
l.
UIII
Cenamrl.
len
Nnſlnlegi
gurmrctdi⸗
finhumiriun
Uearenpl
Nfirſmund
Gulufengan
Upntignt
ereclglluntß⸗
Cunhk

5NE
kennunun
Ulinpluriuele
Urin oloo,

lllu iterfen
eetllliun.
AdIVNcr
acentiu
autilaltih n
Ipnpniets,
Inckat
lr fent uttra
contetlr ortu
61cſteh n
pere. 8
tacentibig
is:
nkur aditeett
ctt hie⸗ ſn

ſ.

b intelizt 6
oeech 1
14.
4
eeli,

DIALECTICES. 52
Quæ dicuntur communiter
accidentia?
Quæ plerunq́; accidunt, ut
Hyems eſt, Ergo nauigatio esſt diffcilior.
Ebrius eſt, Ergo eſt calidus.
Quomodo differunt communiter
accidentia ab adiacentibus?
Adiacentia ſunt perpetua, & gignunt fir=
miores probationes, ſed communiter acciden-
tia, et ſi plerunq; accidunt, tamen interdum im=
pediuntur, ut, lgni ſemper ineſt calor, ſed ebrio
plerunq; accidit, ut fiat calid ior.

LOCI RERVM EXTE=
RIORES.

SIMILIA.
Quæ uocantur ſimilia in doctrina
locorum?⸗
Non ſolum duæ qualitates ſimiles, ſed etiam
officia, quorum eſt aliqua conuenientia, ut iudex
arbiter, bonus princeps.
Dic exemplum a ſimili.
In pictura ſummum decus eſt rectißimè imi⸗=
tari naturales figuras corporum,
Ergo & in eloquentia ſummum decus ℳ,
res uerè cogitatas oratiõe propria exprimere.
Quando ualet conſequentia
a ſimilibus?
H 2 Cumm

QV Æ STIONES
Cum ſit collatio earum partium, duæ con⸗
gruunt, ut cum collatio ſpecierum reſertur ad
genus, uel ad alias communes qualitates, non ad
ſpecificas differentias.
Quando non ualet conſequentia
à ſimilibus?
Cum collatio fit earum rerum, quæ diſßimais
les ſunt.
PARIA.
Quæ uocantur paria?
Duo facta ſpecierum uicinarum ſub eodem
genere, quorum eadem est ratio, nec multum an
tecellit alterum alteri, ut
Dauid in caſu neceßitatis uſus est panibus
Sacerdotum,
Ergo & Maccabæus pièé ſecit, cum in cauſa
neceßitatis in Sabbato præliatus est.
Cur ualet hæc conſequentia?
Quia cæ remoniæ præferenda est neceßitas,
& lex moralis. iuxta regulam: Lex inferior ce⸗
dit ſuperiori.
A MAIORE.-.
Quomodo argumentamur à
maiore?
Ad minus negatiuè tantum, ut
Rex non potest oppugnare arces,
Ergo multò minus aliquis inferior præſes.
Dic regulam conſequentiæ.

S!

rligelßrne

eabten

Plicugn

Ur n
ie liehe ui
zluccuint te
A0
itar
1 Auerun uin

ofterſonen

ue N uimij 4

wtvige

(itck
Utchennznur
lar uun⸗
icecaſa ve
umdlm⸗
Ullgitglen
ge Gedt hi
R

Rede ulen

itget

Nn

DIALECTICESS. 53

Si id non inext, quod magis ineſſe uidetur,

irmiim u nec illud merit, quod minus ineſſe uidetur.
alttten A MINOKR EF.
Quomodo argumentamur à
Conſequent minore?
Ad maius adfirmatiuè, ut
ſermtt leit Licet Sabbato bouem ſeruare,
Ergo multò magis hominem,
. Dic regulam conſequentiæ.
Ppara? Si id inest, quod minus ineſſe uidetur, multò
nunin ſibeu magis id inest, quod magis ineſſe uidetur.
o lec tultun A PROPORTIONE.

Quid eſt proportio-
id ſuch ene Est duarum quantitatum eiuſdem generis
collatio inter ſe, quæ certa appellatione expri=
ſeet, enhin mitur, ut quaternarij ad binarium dicitur eſſe
Aet. proportio dupla, Græcé Xαο

nſeqerri? Quid eſt proportionalitas?
Nendseſttedn Est duarum proportionum ſimilitudo, ut Si=

uleremm cut ſe habent quatuor ad duo, ſic ſe habent ſex
ad tria, Græcè &αναXαοα°α.

45. Dic exemplum à proportione.
mentamm Sicut ſe habet gubernator ad nauim ſic ſe ha
bet Epiſcopus ad Eccleſiam.

LOCVS A PVGNANTIBVS.

lt
Gran, Quotuplicia ſunt pugnantia?
enne Quadruplicia. Contraria, Priuatiuè oppoſi=

clen ſita, Relatiuè oppoſita, Contradictoria.

=

QV ESTIONES
Quæ uocantur hic contraria?
Duæ qualitates inter ſe oppoſitæ, quarum
una pellit alteram, aut quarum una poſita ingra
dibus excellentibus, altera in eodem ſubiecto ſi=
mul non ponitur, ut calor frigus, humiditas ſicci
tas, iuſticia iniuſticia, uirtus uitium, lætitia tri=
ſtitia. X
Quotuplicia ſunt contraria?
Duplicia. Immediata, ut ſiccitas humiditas,
Et mediata, ut albedo nigredo. Sunt enim medij
colores, ruffus, uiridis, cœruleus, & c.

Quot ſunt regulæ de contrarijs?
Quatuor. Quæ eſt prima?

Duæ qualitates graduum excellentium non
ſunt ſimul in eodem ſubiecto, ut aqua ualde cale
facta, non poteſt eſſe frigila.
Quæ eſt ſecunda?
Omnia pugnantia opponuntur iuxta diffe=
rentias, quibus dißident, non iuxta genus, aut
communia accidentia, ut ualet conſequentia.
Pater genuit, Ergo filius non genuit.
Non ualet.
Pater eſt robuſtus, Ergo filius non eſt robu⸗

Quæ eſt tertia?
In omni oppoſitione uitanda eſt ambiguitas
Nam uera oppoſitio illa dicitur, quæ intelligi.
turs

N

c
humugil
ventcretrcot

uikin
econtreef en

lele
milm

Pvrulrdien
in uſtil,
untſeeie
NIIIIS
üſont fel

Delcuorcran

Eyphhnkſnuett

(udkngl

rli ne
ſ. Ma
Ui yrl

Mnlliucvahe

, N ſirnu

fun
1Alren

ETNN i
kione

NNNH
contntie
oppoſte en

un doſtcine

coten ſihect
Pufunilta,⸗
ſiun, letiitt

(Onttattg e

irita uniit
onin iel
H..

ntritibs?

Rprimm?

Neellentiumtnon
galge de

.

tur iurta 1S

iltt genut,/
alſeluettit
Nlgenuit.

fi⸗ wore,N.

t
nd i

tur, 4n
ur,9 r

DIALECTICES. 54
tur de eodem tempore, eodem ſubiecto, & re⸗=

ſpectu eiuſdem. Igitur non ualet.

Aethiops eſt albus dentibus e niger facie,
Ergo eſt albus & niger.
Quæ eſt quarta?
Poſita una qualitate in gradibus excellenti⸗
bus. remouetur contraria qualitas, ut
Paries eſt niger, Ergo non eſt albus.
Sed econtra, remoto uno contrario non oportet
poni alterum, præſertim in contrarijs mediatis,
ut non ualet conſequentia,
Veſtis non eſt alba, Ergo eſt nigra.
Poteſt enim eſſe medij coloris, ut cœrulea,
RELATIVE OPPOSITA.
Quid ſunt relatiuẽ oppoſita?
Relatiuum & correlatiuum, ut Pater filius,
dominus ſeruus, emptio uenditio. X
Quoæ eſt regula de relatiuẽ
oppoſitis?
Poſito relatiuo, neceſſe eſt poni correlatiuũ,
ſed in alio ſubiecto, ut
Eſt filius, Ergo habet patrem.
Et econtra, deſtructo altero, deſtruitur alterum
ut, Non eſt dominus
Ergo ſeruum non habet.
PRIVATIVE OPPOSITA.

Quid ſunt priuatiuẽ oppoſita?
sunt habitus & priuatio.

E&

H 4 Quid

QV Æ£ STIONES
Quid eſt habitus?
Est res, quæ uerè est aliquid poſitiuè.
Quid eſt priuatio?
Est rei amißio aut deſtructio, ut cæcitas, te⸗
nebræ, inſcitia.
Quæ eſt regula de priuatiuê
oppoſitis?
In gradibus excellentibus detracto habitu,
neceſſe eſt ſubiecto tribui priuationem, et econ⸗
tra, ut Z
Furioſus est, Igitur non conſentit.
Btas pueri non iudicat,
Ergo non facit uotum.

CONTRADICTIO.
Quiid eſt contradictio?
Duæ Propoſitiones categoricæ contradicto⸗
riæ, id eſt, quarum altera est adfirmatiua, alte⸗
ra negatiua, ut
Sol mouetur, Sol non mouetur.
Quæx eſt regula de contradi⸗
Ctorijs?
Eſt hæc: Im poßibile est duas contradictorias,
in quib. non eſt ambiguitas: ſimul ueras aut fal⸗

ſas eſſe, quare una parte contradictionis rece⸗

pta, neceſſe eſt alte ram reijci, iuxta hoc princi=
pium. Quodlibet eſt aut non eſt, ut, Si hæc eſt ue=
ra, Cœlum mouetur: falſa eſt, Cœlum non mo⸗
uetur.
FOR⸗

S 4

e
alntpt

V atſtnſt,

geretl eien

Orukonvec
nehurtn⸗

eriter⸗

pumi d
M.

cONN
QEhr

4Cnt
artciche
kotitdntn
luer/oyt
Ogen pe
itlgeenct n
Upemiwra

untin ,
Chele⸗
Crgtluaft
4 Dn
Crden

XU9

tuoe:

ilpoſte .
tio

Kit it keit /

leprigntine

i

lbeetukoiſe

iltioenneteigs

r lent.·

1CUN.
racicſe!
grirtantli⸗
Padinntinse

G ffonetlr. 4

ge contrn⸗
87
ucontraclin⸗
Pfulienst/ 4
Ottreictini⸗
ci, iuxttku

4 , Cof⸗

erere

neſtubgie
nſt *

DIALECTILCES. 55

F O R M A PER CO N-⸗
tra poſitionem.
Quæ eſt forma argumentandi per
contrapoſitionem?

E&t cum ex uniuerſali adfirmatiua ducitur
per contrapoſitionem conſequens negatiuum à
genere ad ſpeciem, ut
Ommnis homo est animal, Ergo quicquid
non ect animal, non est homo.
Omnis qui ex Deo eſt, uerba Dei audit,
Ergo omnis non audiens uerba Dei, non eſt
ex Deo.
A CONTRARIO SENSV.

Quæ eſt forma argumentandi
à contrario ſenſu?
Eſt cum ſubiecto & prædicato adduntur ne
gationes in altera propoſitione, etiamſi non fiat
conuerſio, ut
Ommis agens pœnitentiam, & credens ſibi
remitti peccata propter filium Dei, recipitur à
Deo⸗,
Ergo omnis non agens pœnitentiam, nec cre
dens, non recipitur.
Quando ualet hæc forma?
Cum prædicatum eſt definitio,aut proprium,
aut cauſis proprij effectus attexitur, aut cõtra.
A DISPA RA. TIS.
Quæ dicuntur diſparata?
H 5 Duæ

QV Æ §&S TIONE S.
Duæ ſpecies diuerſæ, quæ in unam rem con⸗
fundi non poſſunt, ut Homo & aſi nus, albedo &
ſcientia.

Quæ eſt regula de diſparatis?

Poſita una ſpecie, remouentur omnes diſpas

ratæ, ut
Scientia ect qualitas mentis,
Ergo non est magnitudo uel figura.

INVERSIO.
Quid eſt inuerſio?

Eſt ſorma argumentandi, cum cauſam, quam
aduerſarius pro ſe citat, maximè contrarium
confirmare oſtendimus, ut
Vlyſſes ſepelijt Aiacem,
Ergo occidit. X
id inuertitur: Imò 4 ĩoccidiſſet non ſepelijſſet.
Ignoſcendum est aduerſarijs ueræ doctrinæ
quia non didicerunt doctrinam Eccleſiæ.
Inuertitur ſic: Ergo magis delinquunt, quia
utrunq; graue ſcelus eſt, non diſcere, & de re⸗
bus incognitis pronunciare.
A S§SIGNIS.
Quid eſt ſignum?
Est quiddam incurrens in ſenſus, quod ratio=
eæinantem commonefacit de alia re, quæ coniun⸗

cta est illi ſigno, ut Pallor perpetuus eſt ſignum

miale concoctionis in iuuenili corpore.
Quotuplicia ſunt ſigna?
Dupli⸗

—,’P a

—

vlu d
AN ſign
mtemdh

Suſin

fiaun

gtte rcte

en, 4

Me
huiaſa
Goleuel
Mannnec

rni

Ueeſtiret

h nnlu
Fun ugkun
et 4

Conmocot

ſne

nniioſcn
ſefntif

PPſfiete⸗
ſiot
Aunin Wu
Uſrh annig

4

nnuun tet n
aſileeleing

diſpartte
ir onnesdiſte

eti,
bullibue
0,
ſo?

naſſat, r

Chrecoltrerilt

mſhiſſt

ris tere⸗ Cocte
aukecleſe,
grlaln nantgt

Nrlſee,

15,
tum?
4 ſenſu gui⸗
dlisre, O
erhenu
lagnſa⸗
nt —;

DIALECTIC S. 56
Duplicia, Alia dicuntur neceſſaria, quæ ſunt
cauſæ uel effectus rei ſignificatæ, uel perpetuo
coniunctæ cum cauſis aut effectibus, ut Luceſce⸗=
re est neceſſarium ſignum exorti Solis, Græcè

e½i οοantur, Alia non neceſſaria, quæ

communiter accidentia uocamus, ut Pallor ext

lignum non neceſſarium amoris, Græci ?ëααοτα

appellant.
Dic regulam.
Aſi ignis neceſſarijs ualet conſequentia per=
petuò, ut Lac habet, Ergo eſt prægnans, aut pe=
perit. Sed à non neceſſarijs plerunq; nalet, non
perpetuò, ut
Boreæ ſpirant, Exrgo erit ſerenitas.
LOCVS AB EXEMPLIS.
Quid ſunt exempla?
Sunt facta ſimilia, quæ in aliqua ſpecie con-
gruunt, de quibus propter ſimilitudinem idene

iudicatur.

Quomodo ualet conſequentia
in exemplo?
Cum ratio factorum eſt ſi milis, ut
Theodoſius rectè fecit claudens templa ldo⸗
lorum,
Ergo pij Principes, qui Idolorum cultus pro
hibent, recte faciunt.
Quando non ualet conſequentia?
Primò, cum ratio factorum est dißimilis, ut
Petrus

QV ESTIONES
Petrus occidit Ananiam,

Ergo Epiſcopis licet punire gladio delin⸗

quentes.

dio.)

Secundo, non ualet conſequentia, cum exem⸗-

pla citantur pugnantia cum legibus, ut
Cambiſes occidit ſororem,
Igitur idem licet alijs.

(Neganda eſt conſequentia, et rat io eſt, quia

allegare inconueniens non est ſoluere.)
AVTORITAS.
Quid eſt autoritas?
E& teſtimonium probati artificis. X
Quot ſunt regulæ de autoritate?
Duæ præcipug.

Quę eſt prior?

In Philoſophia ualet tantum adfirmatiuè ar

gumentum ductum ab autoritate, ut
Cicero dixit Poëtam ualere natura,
Ergo hoc uerum eſt.
Quæ eſt altera?

In doctrina Eccleſiæ ualent argumenta du=

(ta ab autoritate & adfirmatiuè et negatiué, u
Paulus ait hominem iuſtificari fide,
Ergo hoc uerum eſt.
Nuſquam legitur dæmones eſſe ſaluandos,
. Ergo

(Neganda eſt conſequentia, quia hæc ſunt
dißimilia facta, punire uerbo, et punire gla-

heſiniſſie
lx ad,
irſen

91111
H“
houncne
ritr.
Crcktgl
6Cetehnen
Eirlteen

((CMcgrnn

Eeltekle he⸗

egeun
y,

Inlygtſirin
r nmneel
lniſarnmlte
enute
ſorepren
N
lit nn
pur ltk ue

udat, N
r oni
heyfr.

ber 1,r,. „
ip /
olmmninie.
tagpntee

4
Veſunin

=

G
8

.

W

Ien
ve glaliocale.

gichec ſe
et prire

heſtie cuſtetene
Glug

1,

artoc,guit
ſliere)
de
liuse
Gtiſtct. X
autoritae!

dId
tunalirnitlet
fate,t
lerenuturi,

eta!

ent Argun
ttiuset teg
ifcatif.

dnes ℳN,

DIALECTICES. 57
Ergo dæmones non ſaluabuntur.
TESTIMONIA.
Quæ eſt regula de teſtimonijs?
Valet argumentum, cum teſtimonia ſirma
ſunt in quolibet genere.
Quid cognatum eſt teſtimonijs?
Sententiæ, quarum aliæ uocantur v&ναιαιÜ£
aliæ ρερh.e.
Qrid ſunt yv&ααι
Sunt in Phiioſophia morali præcepta de
moribus, quæ ſunt uelut communes regulæ uitæ,
ut ne quid nim, Vel ſunt dicta de euentib. ipſis
ſeu bonis ſeu malis, ut
Conſcia mens ut cuiq; ſua eſt, ita concipit intra
Pectora pro meritis ſpemq; metumq; ſuis.
Quid ſunt ρο
Sunt dicta quorumcunq; artificam aut ho⸗
minum, quibus autorum nomina adduntur, ut
Theſeus dixit, Non eſt turpe hominibus adfici
mutuis miſerijs.
DB COMPARATIONE.
Quot modis utimur dictis locis?
Duobus, Aut in ſimplici quæſtione, ut cum
quæritur, quare ebrietas lædat cerebrum. Aut
in comparatione, ut cum Medicus quærit, unde
ſint in ſomnia, utrum ex ſiccitate cerebri, ſeu ca
lore nimio, ſeu ex eruditate in uentriculo non e⸗
dente halitus ſomno utiles.

Quot

QV Æ S TIONES
Quot ſunt regulæ de com⸗
paratione?
Tres.
Quæ eſt prima?
Inuenta ſeu animaduerſa demonſtratione in
ſpeculabilibus, reijcienda est contraria imagi=
natio.
Quæ eſt ſecunda? .
In ſpeculabilibus ambiguis, cum duo ueriſi⸗
milia proponuntnr, quæritur utrum: ſit ueriſi⸗=
milius.
Quæ eſt tertia?
In practicis quia fit comparatio de electio⸗
ne, bona ſunt eligenda, mala fugienda.
(Et in his gradibus ſunt honeſtum utile, ſua=
ue. Hæc ſi non ſunt coniuncta, honeſtum ans
teferendum, )ut Confeßio ueræ doctrinæ re⸗
tinenda eſt, etiamſi hæc uita corporalis amit

tenda ſit.)
DE NOMINIBVS D I⸗
ſtinctionum.
Quid eſt doctrina de diſtinctio⸗
nibus?

Eſt quaſi rerum numeratio, oſtendens quæ
iungi & quæ diuelli oporteat, ut Aliud est De⸗
us, aliud creatura, Aliud ſubſtantia, Aliud ac=
cidens.
Quotuplex eſt diſtinctio?
Duplex,

Vnm lunſt

Eumun
emnineſcet⸗

Qothnmt⸗

EUrtfiuen

1 ſutr
igen

GOrti.

NE
Cbeſtliehß

ugirptegire

(eckal
orcgttin
Prirrenlcg ed
rifßnynn.
lerapaan
rc in

Uitl
„Canh gt⸗
fintininent

unſut

Uetehig lie

Weſnr

SS
(Om⸗

e
etoſtrctioret
Coltraric nege

c?

Cnd,tetſ=

lnun ſitvenſ⸗

lia leelecto⸗

gen.

Orfuntleſden.

ttotetrc
lere lockrieſn

1corhodli

376 Dl
/,

lſtindn

t, u⸗
lbſtati⸗

ginc
Cfin

PDIALECTICES: 58
Duplex, Realis & Rationis.
Quæ eſt diſtinctio realis?

Eſt rerum diuerſitas non imaginatione tan⸗

tum facta, nec à uoluntate noſtra inſtituta, ſed

quarum naturæ ſunt aliæ, ut aqua & frigus.
Quot ſunt regulę de diſtinctio⸗
ne reali?
Quæ eſt prior?
Realiter diſtinguuntur omnia, quæ ſepara⸗
ri poſſunt, ut aqua à frigore, anima à noticia;
nirtus à uitio.
Quæ eſt altera?
Queæ ſubiectis diſtinguuntur, realiter diſtin
guuntur, ut opinio & affectus.
Qucæ eſt diſtinctio rationis?
Est cum cogitatio aut uoluntas facit diſeri⸗=
men in re una & eadem, ut Idem aer eſt ſupe⸗
rior & inferior, Vna eademq́; ſubſtantia eſt in⸗
telligens & appetens.
Quomodo fiunt diſtinctiones
rationis
Cum noſtra cogitatio aut uoluntas unicæ a⸗
ctioni plures fines att ribuit, aut unicæ rei qua
ſi plures perſonas induit, ut eadem pugna Daui
dis est opus politicum, & cultus Dei, quia uos
luntas refertur ad defenſionem ciuium, & ad
illuſt ran=

7

QV IEÆ STIONES
illuſtrandam gloriam Dei. Idem Roſeius alids
t Palamedes, alias Vlyſſes.
DE RATIONE DISSOLVENDI
uitioſa argumenta.
Quotuplex eſt ratio diſſoluendi
uitioſa argumenta?
Duplex, Aut enim uitium eſt in forma tan=
tum, id eſt, in conſequentia. Aut eſt in materia
ſeu rebus.
. .
Quomodo ſoluitur argumentum
cum uitium eſt in conſequentia?
Reijſcitur totum argumentum reprehenſio⸗=
ne conſequentiæ.
Quomodo, cum uitium eſt in
. materia ſeu rebus?
Triplex eſt uia. Nam ſoluitur aut inficiatio⸗
ne, aut diſtinctione, aut ſolutione per inſttiam.
DE VITIIS FOR M
ſeu conſequentiæ.
Quxæ eſt regula de reprehenſione
conſequentiæ?
Eſt hæc: Cum diſcrepat conſequentia ab ali⸗
qua regula ſuprà tradita, totum argumentum
repræbenſione conſequentiæ reijciatur, et mon=
ſtretur regula à qua diſcrepat, ut
In ommib. ſanctis in hac uita manet peccatũ,

Adulterium eſt peccatum, S

Ergo in ſanctis manet adulterium.

(Ne⸗

Clirfior
kaulinecl

lfe ifnfiiet

nt ſlr
tio
reſtoneln
(oee eunant
alſt at ſfen
Congrute
Ctre
Mllutfird
lchentcche
li
ukleni⸗

nioren )

filanneki
Nen
Pfubozen

ilenſti

ſietuon
ni)

1

„ l
Onniifurann
lort,

N4 prIALECTICES. 55

len 6ofiudt Neganda est conſequentia, Et ratio eſt, quia
in ſecunda figura ex puris adfirmatiuis ni=
ObVENRNI hil ſequitur.)

4. DE VITIIS MATERIE.

llelvenct Quando uitium eſt in materia
en. ſeu rebus?
neſuſnun Cum maior aut minor propoſitio falſa est,
innuti aut ambigua, & ſoluitur aut per inficiationem,
aut per diſtinctionem, aut per inſtantiam.
Ngornecürcn⸗ Quando ſoluitur per inficia⸗
egtentir⸗ tionem?
nheen um bropoſitio uel maior uel minor falſa est. x
“” (Hoc est, cum aut definitio non congruit, aut
iimmc cauſæ aut effectus, quorum fit mentio, non
ſebast. congruunt, aut cætera de quibus in locis tra⸗
ituraut irfeiſf ditur,)ut
tione eriftin Non decet fucus Philoſophos,
NII Eloquentia est fucus, & accerſitus ornatus
entie. inutilis,
nepreleli Ergo Eloquentia non decet Philoſophos.
p⸗ (Nego minorem. Nam deſinitio eſt falſa: Elo
niie etu qbuentia enim est facultas, res ueras rectè &
taaſel u perſpicuè bono genere ſermonis exponendi,
S & in hac expoſitione elocutio non est fucus,
ie reſeitn⸗ ſed est natiua, & non monſtroſa ſorma ora=⸗
ehite ionis.)
cutin Aliud.
tu,. Omnis inuocans Deum conditorem, uerum

almd Deum immuocat, 1 Turs

Ql VXISTIONE S
Turcæ inuocante Deum conditorem,
Ergo uerum Deum inuocant.

quia Turcæ non inuocant Deum conditorem. Ne
gant enim hunc eſſe Deum conditorem, qui eſt pa
ter Domini noſtri leſu Chriſti, & cum filio &
Piritu ſancto res creauit, et ſe illuſtrius teſtimo
nijs patefecit Eccleſiæ.)
DEDISTINCTIONE.
Quando ſoluitur argumentum
per diſtinctionem?
Cum propoſitio maior aut minor eſt ambigua
quam diſtinguere oportet.
Quotuplex eſt ambiguitas?

Duplex.
Quomodo?

Alia oritur ex genere ſermonis, X& iudi=
catur ex Grammatica & phraſi ſuæ linguæ. A=
lia oritur ex rebus, & iudicatur ex ea arte ad
quam controuerſia pertmet.
(Ex rebus) hoc eſt, aut ex genere aliquo, ubi ſpe
cierum diſtinctio prætermiſa eſt, aut ex diuiſio
nibus non ſufficientibus. Ideo poſito genere uiden
dum eſt, de qua ſpecie propriè prædicatur)

Dic exemplum ambiguitatis, quæ
oritur ex genere ſermonis?

Verba actiua ſignificant actionem,
B Deus

R eſpondeo per inficiationem, & nego minorẽ;

Kut)
Neenm

neer

M. n rerut Nl

nliungſeut he
onlltaninezen
D
man ſeren
ft . . .

iurlcten
D IoLVI
n
Quncotlui
frill
duft üdh
ſitfti
uce H t⸗ 4
ſtwin
Dglleiſten “
ifaln lante

iſſtin henni

NE5
itet,
t.
Geronitnn
conlttoren
itnen gieſ 4
10 tunflio⸗ 4
—

1oNr.

Ommentun

oreſnligul

NN
ieg.

br:
nonis,

Nreſſueltt⸗
gicatur eet t4

t, 5
ner ictnf

tan ane

dboſtogennt,

Bleprellctn
iglinti

e ſermon
t ng .

DIALECTICES. 60
Deus dicit: Ego indurabo cor Pharaonis,
Ergo Deus effecit impiam pertmaciam in
Pharaone & cauſa eſt peccati.
(Reſpondeo ad maiorem per diſtinctionem, In
durabo dictum eſt, pro ſinam indureſcere, cum
me audire nolit. Quia in Hebræa lingua uerba
actiua ualde crebro permißionem ſignificant,
non actionem.)
Dic exemplum ambiguitatis
ortæ ex rebus?
Nullus peccator exauditur loan. 9.
Omnes homines ſunt peccatores,
Ergo nulli homines exaudiuntur.
(KReſpondeo per diſtinctionem ad maiorem,
Alij homines ſunt peccatores agentes pœniten⸗
tiam, alij non agentes pœnitentiam, de quibus
maior loquitur.)

DE SOLVTIONE PER
inſtantiam.
Quando ſoluitur argumentum
per inſtantiam?
Cum propoſitio aliqua non ſatis perſpicua
ratione refutari poteſt, breuiter eam, op poſito
exemplo, reijcimus, ut
Legati ſeu nuncij in itineribus non uiolentur,
Ergo nec iſte nuncius uiolandus ſuit. X
(Reſpondeo ad antecedens per inſtantiam. As=
thenienſes interceperũt Legatos Lacedæmonio
. 1 2 r um

Q VK STION ES5
. rum euntes ad regem Perſicum, ut eum ſibi
adiungerent contra ciuitatem Atticam.)

DE FALLACIIS.
Quid eſt fallacia?

Eſt deceptio in argumento, Juæ ſecie aligna
ueri inſidiatur auditori.
Quæ eſt diuiſio fallaciarum?

tra dictionem.
= Quæ ſunt fallaciæ in dictione?
Sunt, ubt ambiguitas, quæ parit errorem, ma
gis est in ſermone, quàm in rebus, ut
lra Dei uenit ſuper filios incredulitatis,
Ergo ſilij nati ex incredulis, non poſſunt con⸗
uerti ad Deum.
(Hic phraſi Hebraica uocat ilios incredulis
tatis inobedientes & contumaces.)
Quę ſunt fallacię extra dictionem?
Sunt ubi deceptio magis ex confuſione rerum,
aut mala connexione oritur, quam ex Gramma⸗
tica, ut
Peccatum non gignit hominem,
Concupiſcentia gignit hominem,
Igitur concupiſcentia non esſt peccatum. X
(Maior eſt falſa, quia esſt rerum conſuſio.
Nam generatio, quæ tribuenda erat naturæ,
tribuitur morbo propter uicinitatem, quia
hæret in natura.)

Aliæ uocantur fallaciæ in dictione, Aic e⸗ ex⸗

FALS

ſtuſp ſiuennuns
inganl
rtlct heid
Udee gegce
(Eeanſegeri
Nclthiu
Portlc Gokreen
ltelhrrineetet
ntitſannr e
AMI
(WM ſont⸗
Ullina
8 toleds
lege ttetſ.

,,

ℳ

==

tnos
((im
hhßtiin

Korfetagn fi
na oe

NSSH

.

eſrattieitt)
CIIOS
G4

beſece ie

lciürume

lice gle

icone

riterrorent,
lgt
Konlllttts,
portrtecr.

flurtetl.

tumnacete)
1adictionen

Arcoſiſrem

, n exCC

itene,
Cſrine
oneſt peaen

eK ferun 1
buent ee
ker licitit/

DIALECTICES. 61
FALLACI F IN DICTIONE.
Quot ſunt fallaciæ in dictione?
Sex. Quæ?
1 Fquiuocatio 4 Diuiſio
2 Amphibolia 5 Figura dictione
3 Compoſitio 6 Accentus.
D E QVIVOCATIONE.
Quid eſt æquiuocatio?
E&t titulus deceptionum, in quibus deceptio
fit ambiguitate unius nocis, ut
Brachium est corpus,
Deus habet brachium,
Ergo Deus ect corporeus. X
(Nego conſequentiam, & ratio est, quia eſt
fallacia æquiuocat ionis. In maiore brachium
propriè dicitur de brachio, quale et huma⸗
num. In minore methaphoricè ſignificat po⸗
tentiam, ſeu robur, ſeu efſicaciam.)
A MPHIBOLIA.
Quid ſunt amphibolia?
Sunt ubi ſyntaxis aut plura uerba errorem
pariunt, ut Aio te Aeacida Romanos uincere
poſſe. Cliuitas Attica ſalua erit in muris lig=
neis.
COMPOSITIO.

Quid eſt compoſitio?
Eſt titulus captionũ, qui monet interdũ ambigui
tatem oriri ex compoſitione eorũ, quæ erantdiſ⸗
iungenda, ut I13 Quic a

AQVMSTIONES
Quicquid eſt in mea domo, eſt in oppido,
Vnicus fons eſt in domo mea,
Ergo unicus ſons eſt in oppido.
(Nego conſequentiam, quia ambiguitas eſt in
compoſitione particulæ unicus, quæ non debet
reſerri ad prædicatum (in oppido.)
—Aliud.
Duo & tria ſunt paria & imparia.
Quinq; ſunt duo & tria,
Igitur quinq; ſunt paria & imparia.
Quid eſt diuiſio⸗
Eſt titulus captionum, quæ ex diuiſione mem=
brorum oriuntur, quæ coniungi oportet, ut
Ommnes ſapientes Græciæ ſunt ſeptem,
Solon & Periander ſunt ſapientes Græciæ,
Ergo Solon & Periander ſunt ſeptem. x
(Nego conſequentiam, quia ambiguitas oritur
ex diuiſione. In maiore particula (omnes) poſita
eſt collectiuè, ideo non recte ſubſumitur.)
Quomodo fit fallacia diuiſionis?

Aut cum membra malè diſtinguuntur, aut

cum teſtimonia mutilata citantur.
FIGVRA DICTIORNIS.

Quid eſt figura dictionis?
Eſt titulus captionuum, qui comprehendit am=
biguitates ſeu errores, qui oriuntur ex depra=
uatione caſuum, aut generum, aut ex ſyncate⸗
gorematum ut præpoſitionum aut coniunctio=

luctre
Upn ſeca

Dreenphne

Ulr

hlgnlte

Mod.
lirclck geren
iſt one⸗
onſo u⸗
cenehun
icgitmere
Cruenudnif
Uynnu ar
A
Mill krir
Mluſagh

huitin⸗

uneſtnezo

n nin

Nr

HSSõ DIALECTICES§. 62
mum abuſu, aut ijs quæ poſita ſunt „τXuπιπ
ut uulgò nominant, non ſignificatiuè, item quos
&uονMοοον pariunt.
ligtitgtin .
“ Dic exemplum ex mutatione
ſa caſuum.
ð Caſeus eſt nequam,
ld Tu es caſeum,
z. Ergo tu es nequam.
e. Dic exemplum ex poſitis Xναι.
4 1 Mus rodit caſeum,
ns A lahe,
e Ergo ſoyllaba rodit caſeum.
ſein. Animal eſt generis neutri,
dkteti, Vrſus & uulpes ſunt animalia,
ſer ärgo urſus & uulpes ſunt generis neutri.
tn ee Dic exemplum ex &uονποραα.
omenSA Quicquid non amiſiſti habes,
hniter) Cornua non amiſiſti,
civiſong E aß
—N rgo cornua habes.
ſingputn AliuGd
N Deus in quit: Ego indurabo cor Pharaonis,
IONIN Ergo Deus eſt cauſa peccati.
„„„ (Nego conſequentiam, & ratio est, quia eſt
(ction: 2 . 4 .
r ρναποναιαα uerbo indurabo, & ſignificat
aue ſinam indureſcere.)
4 taß⸗ ACCENTVS
e t . Quid eſt accentus.
d Eſt

Q V F §STION E S

Ed titulus captionum, in quibus ambiguitas

oritur ex accentu, aut Dipthongis, aut geſtu pro
nunciationis, aut ex ijs, quæ A1AXXXι°Nα⁵ dicuntur,
id eſt, recitatiué. ät
Dic exemplum de accentu.
In ara ſacriſicatur,
Stabula porcorum ſunt haræ,
Ergo in ſtabulis porcorum ſacrificatur.

Dic exemplum de Dipthongis.
Equus est animal hinniens,
Hic contendens omnia eſſe Imperatoris ha⸗
bet quum,
Ergo habet animal hinniens.
Dic exemplum de geſtu pro⸗
nunciationis.
Chriſtus inquit ad A poſtolos: Dormite iam et
requieſcite,
Ergo rectè ſecerunt.
(lronia eſt, quæ aliter effertur quàm ſim⸗
plex narratio, & continet reprehenſionem

ſecuritatis & negligentiæ. Sic ſæpe adfirma

tiua oratione ſignificamus negatiuam, aut
econtra, quod geſtu pronunciationis indica=
tur.)
Dic exemplum ex dictis
.AXN„σ.
Paulus inquit, Non attingas, non guſtes, non
contrectes,

Ergo

Gi e

l
Cethmme⸗
ic
PNianini,
Ahſunni
runmmeaſen
uctcoſehen
lltetſeanln⸗
Nektoptieß,
ynickuhi
D5 Huci

1

Qrcktine
iftilleanin
uit ouenin
caceitetikzonn
Gübeen rcate

Klußefgrmre

4
.
.

(WAt

Dit ie
Phraltrf,

TeOE
ikureſlirite
ſalt eſitn
ircianti,

Lenta,

NNte
ſeenfuige.

thongs.
tpeniniA

Anſe⸗
9.
6Dorſttteitte

fenur Gin⸗

t ryreniu

ſiſete lfe

ſepttiucſt,
: gie igl
cictioniſih

ex dicto

41414
lsinß⸗

DIALECTICEBS. 63
Ergo prohibet uſam ciborum.
(Nego conſequentiam, quia est ambiguitas.
Nam Paulus hæc membra υιαπο reci=
tat, tanquàm exempla traditionum, quas re⸗=
prehendit. Non est aſſeueratio docentis.)
FALLACIM E X T K A

dictionem.
Quot ſunt modi fallaciarum extra
dictionem?
Septem. Qui?

I Fallacia accidentis.
2 A dicto ſecundum quid ad dictum ſimpliciter.
3 Secundum non cauſam, ut cauſam.
4 Fallacia conſequentis.
5 Fallacia ſecundum plures interrogationes.
6 Petitio principij.
7 Ignoratio elenchi.
DE FALLACIA ACCIDENTIS.

Quæ eſt fallacia accidentis?
EBkt titulus captionum, in quibus aliquid ſoli
ſubſtantiæ conueniens tribuitur eius accidenti,
aut cum accidentia non rectè coniunguntur, aut
cum ab euentu per accidens, ratiocinamur ali=
quid adeſſe per ſe ſeu propter illud tanqum ue
ram cauſam, ut V G
Dauid eſt beatus,
Dauid est adulter,
Ergo adulteri ſunt beati.
I F5 (Nego

QV £Æ STIONES
Nego conſequentiam, quia est fallacia acci
dentis. Nam non adulterium, ſed poœnitentia
Dauidis cauſa fuit per ſe, cur ſaluatus est
Dauid.)
Dic exemplum in quo accidentia
male coniuncra ſunt.
Dauid est ruffus & muſicus,
Ergo est ruffus Muſicus.
(Nego conſequentiam, quia est fallacia acci=
dentis quia malé confunduntur accidentia a⸗
nimæ & corporis.)
A DICTO SECVNDVM QVID
ad dictum ſimpliciter.
Quid eſt fallacia à dicto ſecundum
quid ad dictum ſimpliciter: 2
Est titulus captionum, cum aut à particula=
ri ad uniuerſale argumentamur, aut cum totum
complectimur, ubi de parte tantum dicitur, aut
ubi ſignum in rem ipſam transformatur.
(Monet igitur hic titulus ne plus ſit in con⸗
cluſione, quàm in præmißis.)
Dic exemplum a particulari d
uniuerſale.
Vinum est febricitanti malum,
Ergo ect prorſus malum. F
Dic exemplum ã parte ad totum.
Aethiops est albus dentibus,
lgitur Aethiops est albus.

llltc
an unt
4 n
girafkmn nſi.
0kteno⸗
ie dekef uekſ
Er Gehtenerd
e rufa
Gtc lſcdi
FDVEN
a
rt. cul
Clawed
Etiles ahin
WAN lſeſtetn ennj
Urictoek l,
Pn ung
Gepef K
lſr fnce i
cnii)

A
Nliktuuget
lämelni
Prl ſtn,
. lunftc
l Mni leller⸗

. Pyr,

fie

ongen ne

—

R DIALECTICES. 64

en Nit Dic exemplum à ſigno ad
ſilpanittma ſignatum.
ute Hector est homo pictus,
Eyryvgo eſt homo..
Aeikenti Haæc ſtatua est ſignum Dei,
. Ergo est numen aliquod.
unu,. (Neganda eſt conſequentia, quia ſignum non
est res ſigniſicata.) S
c SECVNDVM NON CAVSAM
Ireſteptita⸗ ut cauſam.

Quid eſt fallacia ſecundum non
cauſam, ut cauſam?
. Est titulus captionum, cum prætextu alicu=
oünn zug cau ſeæ, quæ tamen nõ est cauſa, decipimur, ut

1 CV
t.

Pcttt Ebrietas est mala,
Atpftl Igitur uinum est malum. X
fat un ſin (Nego conſequentiam: quia uinum non est
undictda cauſa immoderati uſus, ſed mala uoluntas
gfornetn. potantis.)
ne luſtnc⸗ . Aliud.
) Multi Euangelici diſſolutè uiuunt,
Ctieltrin Ergo doctrina est mala.

Nego conſequentiam, quia uitia proſeſſorũ

le .
non à doctrina, ſed ab alijs cauſis oriuntur.

Ahliud. Paulus iubet cauere ne per Philoſophi⸗
teu amn decipiamur,
N

Ergo Philoſophia est mala.
D (Nego conſequentiam, quia eſt fallacia ſecun

dan QV H IO N E S D14l
dum non cauſam ut cauſam. N ne rluca
. .Nam bonæ rei GrOſe
potest eſſe multiplex abuſus.) bonc rer gi un
F A LLACIA C O N S E= Eumhuſli
—r quentis. uing, genn
Quid eſt fallacia conſequentis? llunil,i
. Seen, Vl

e racel g , gee uitioſa ek j Naſt
memkro⸗ nexio, id et, quæ ab aliqua re⸗ n. Mnſc
ul⸗ onæ conſequentiæ ſupr tradita, diſere= Gkuinli
14 legark n ex purls particularibus, aut er pu⸗ lunſt,
gattiuls falſam ratiocinamur, aut alias re= ofnin

gulas ſuprà traditas uiolamus, ut
Ommnis ſtella lucet, BnIIN
Cometa lucet,
WN
Maanicline

Ergo Cometa est ſtella.

(Nego conſequentia
m, quia in
4 ſecunda figu⸗ tcſotbofmmn

Ta X uri⸗ ,„ Lj .
Paris cofi H nihil ſequitur.) Enſiil in
. iud.
Rate itur ſtudioſus eſt. un
prijs non ſeci ntiam, uis x ſisnis non pro “
*EC ur firmun argumentum.) –W
8 VND VM NMNK,
Quid Riertegafons. muft
UIi . i Rrkorage
M fallacia ſecundum plures
nterrogationes? nl
Cmlen

Est ti . .
riarann ttenneu in delectu mate⸗ Ctſingi
mus ad decipiendos al , tc aſtute falſa eligi⸗ H
Peicagt doctrin⸗ alios, ut cum aduerſarij cla⸗ (GO D
agt aoc! m Euangelij laxari diſciplmam C 8
. inte⸗ lign

IE

Mlote

NN

enti

tnte,en:
nbis,ater
N,, ANt iste
.

4
atſeoniſge

itlſehin)

ioſe eſt.
er ſentnef
1etgenorin)
5V REGI
T6.
ndampinn
ges:
nir celt,/
ſni,
aund
Pe
uun 4

4
Pbutiflſtee
Pthliun

DIALECTICESF. 65
interim dißimulantes, qum neceſſaria ſit uera
Dei agnitio & inuocatio. X
(Monet hæc fallacia, ut ci uerè docere alios
uolumus, quæramus propria negociorum
fundamenta, ut dicamus de re propoſita
786056ρ*, ut ſæpe in Dialecticis Præcipi⸗=
tur. Nam: ſæ pe accidit, ut uni propoſitioni
quærantur diuerſa fundamenta, quorum a⸗
liauera ſunt, alia falſa, aut alia alijs rectio⸗
ra & firmiora.)
PETIT IO PRIN CIPII.
Quid eſt petitio principij⸗
Est cum uel incerta per ea, quæ pariter in⸗
certa ſunt confirmare uelle uidemur, uel cum
idem ſubinde repetitur ijſdem uerbis aut paulu
lum mutatis, quæ oτοπονσ οauο..,
Dic exemplum prioris.
Non errant qui à mortuis auxilia petunt, quia
magna multitudo id ſecit longo tempore.
(Nego conſequentiam, quia est petitio prin⸗
cipij. Nam hoc quæritur, an rectè fecerit il⸗
la multitudo.)
Dic exemplum poſterioris.
Clodius fecit inſidias Miloni,
Erñrgo est ei inſidiatus.
I1GNORATIO ELENCHI.

Quid eſt ignoratio Elenchiꝰ
E5t

est argumento, quo minus conuincat auditorem.
ERtq; hic titulus uelut commune domiciliam

Q VSTIO N E S
Eg& titulus captionum, in quibus aliquid de⸗s

omnium cauillationum.)

Dic exemplum huius fallaciæ.

Coœlum tegit omnia,
Ergo ſe quoq; tegit. x
(Nego conſequentiam, quia uniuerſalis re⸗
ſtringenda est, ut Cœlum tegit omnia, præ=
ter quam ſe.) ⸗
Aliud.
plato ſeribit domi & non ſeribit foris,
Ergo Plato ſeribit & non ſeribit.
(Nego conſequentiam, quia in cont radictio⸗

ne extrema intelliguntur reſpectu eiuſdem.)

Erotematum Dialectices ſe⸗

lectorum finis.
Elemen=

ete

1IDE
Due

Cdetk

Neran
Wr fetiotenk dech

At’ Aacteridun

sckof

Rer

MMatnblhgnt

lpleſtanunen
latrttet

itienttai
Cclrire
or

fnu
1 , ſtac
1

„„, lc
Eig neng

llirigfn

bie gtils⸗ E L E M E. N
Netkliier — .

CES LIBRI DVO PHILIPPI ME=

lacie, lanthonis in breues interrogationes con⸗=

tracti ediſcendi cauſa.
ninſlen L IBER PD RIMVS

.. Quid eſt Rhetorica?
ſikiſin, NOD HBETORICA estars, quæ docet uiam
ſit. . Rk rationem rectè & ornatè dicendi, quæ
nunlit facultas eloquentia uocatur.
hehalfe Quod eſt officium ſeu finis
keicasg Rhetoricess
Aeludicare de longa oratione, qualis ſit partium
lais. ſeries, quæ ſint ornamenta, item efficere, ut ora⸗
tio certas partes habeat, & res magnas non ex=
ponat breuiter, ſed addat uerborum lamen.
Quod eſt diſcrimen Dialecticæ &
Rhetoricæ?
Dialectica res nudas proponit, Rhetorica ue
ro addit elocutionem, quaſi ueſtitum.
Qot ſunt officia oratoris⸗
Quinq;. Inuentio, Diſpoſitio, Elocutio, Memo
Tla; Pronunciatio. X

Q V Æ §& T I ONE S
Quid eſt Inuentio?
Eg& ut Cicero finit, excogitatio rerum uera-
rum aut ueriſimilium, quæ cauſam probabilem
reddunt.
Quid eſt diſpoſitio?
Est rerum inuentarun in ordinem diſtri⸗
butio.
Quid eſt elocutio⸗
Egt idoneorum uerborum & ſententiarum
ad inuentionem accommodatio.
Quid eſt memoria?
Es firma animi, rerum & uerborum ad in=
uentionem perceptio.
Quid eſt pronunciatioꝰ
E& ex uerborum & rerum dignitate, uocis
& corporis moderatio.
Circa quid uerſantur inuentio &
diſpoſitio?
Circa res inueniendas & diſponendas certo
ordine.
Circa quid uerſatur elocutio?

Circa uerba, quibus res excogitatæ & ordis⸗

ne apud animum diſpoſitæ ſignificanter expo⸗
nuntur.
(Memoria parum admodum ab arte adiuua
tur. Actio decens imitatione diſcenda est.)
GENERA CAVSARVM.

Quot ſunt genera cauſarum?

Qua⸗

111
un biiſe
aeNlntus
(Cc en
netis
ic.
dd
Rgolantn
Cicekgen
puitſ⸗

cgenus
Nggludi

Mvid cn
6
Ttoaprikonn
cketearen
onfirch
oohſlgſaltu⸗
Aavoyfi⸗
inlin
Illret aign
unſlfiue
tines
ien

4 mn

6
lio?
orerlikterte

in tylkitl⸗

ullten iſri.

tioe
, ſatterinn
,
ria?
letkorltrYit⸗

cbdd

ncipiterei

riuventiot
Ne

4 ihenin

Ureocatio:

gtii104
ſifcuten —

9

RHETORICES. S„
Quatuor. Didaſcalicon ſiue didacticum, lu=
diciale, Deliberatiuum, Demonſtratiuum.
Quid eſt genus didaſcalicon?
Est methodus illa docendi, quæ traditur in
Dialectica.
Quid eſt genus iudiciale?
Est quod controuerſias forenſes tractat.
Quid eſt genus deliberatiuum?
Est quod in ſuadendo & diſſuadendo uerſa⸗
tur. .
Quid eſt genus demonſtratiuum?
Est quo laus & uituperium continetur.

Ad quid conducit noſſe genus
cauſæ?
Vt occurrant certi loci ad patefaciendam et
tractandam materiam utiles, & ut proſpicisur
ſinis orationis, hoc eſt, præcipua intentio A
ma conſilij, ſeu(ut uocant) ſcopus orationis.
Ad quos fines omnis oratio
inſtituitur?
Aut ut doceat aliquid, aut ut præter cogni-
tionem, aliquid fieri iubeat.
Quæ orationes iubent aliquid
fieri
Suaſoriæ, ut ſi quis ſuadeat ſuſcipiendum bel
lum Turcicum.
Quæ docent?
K De⸗

QV Æ STIONES
Demonſtratiuæ, ut ſi quis laudes Alexandri
enarret. Et didaſcalicæ, ut ſi quis doceat, quid ſit
Euangelium, quid fides.
(Est igitur finis generis deliberatiui actio, de
monſtratiui & didaſcalici cognitio.)
DE GENERE DIDASCALICO.
Quæ negocia ſeu cauſæ pertinent
ad genus Didaſcalicon?
Quaſtiones quæcunq; de quibus docendi ſunt
homines.
Quotuplices ſunt quæſtiones
huius generiss
Duplices. Simplices & Coniuncte.
Quid eſt quæſtio ſimplex?
Eſt cum de una uoce quæritur, ut quid ſit uir
en ſit pœnitentia.
Quid eſt quæſtio coniuncta?
Eſt integra propoſitio, quæ aut eſt confirman⸗
da, aut confutanda, ut oporteatne Chriſtianum
abijcere ſacultates?
Quot ſunt loci quibus quæſtio
ſimplex tractatur?
Sex præcipui:
Quid ſit.
Quæ ſint partes ſeu ſpecies.

SS .

Quæ cauſæ.
Qui effect AS.
Qus

lanccer
yoron mi n
cete glerti⸗
Goniir ihe
Darenp

7

ſn

tlgnien
ltclunbitnia
gi pei
ſtfnnr;nnſi
N
Ulprmiprer
ſeniſtetne
Celun
lemnſinn
Alumwuntent
lſfinrtenenne
un ul

finr

„Gu

minli
woypmtialie
Frinctene

66 4 ⸗ RHETORICE S., % ²

Armif Quæ cognata.
rc glie Quæ pugnantia.
ihl Qluæ eſt horum locorum
HK utilitass
n Vt cum docere aliqua de re homines uolumus;
c. agmoneant nos ubi quærenda ſit materia, aut
e ſenmn certé quid ex magno aceruo eligendum ſit &
lcone qquo ordine diſtribuendum.
uni Dic cxemplam quæſtionis
ſimplicis.
ſtones kides.

Quid ſignificat uocabulum fidei:

Interdum hiſtoriam de Chriſto, ſed in Pro=

da phetis & Apoſtolis, ſignificat fiduciam qua aſ⸗
Ind ſentimur promißionibus Dei.
tirytgi tii Quid eſt fides?

Eſt aſſentiri promißioni Dei, in qua pollice⸗
dnianetna tur, ſe nobis fore propicium propter Chriſtum.
Glſonffun Quæ ſunt partes fidei⸗
einechiſtan Nullæ poſſunt recenſeri, quia fides eſt unus
Aguidam motus mentis intuens in promißiones.
ls gueſti⸗ Complectitur tamen noticiam in intellectu, &
tutk uoluntatem, quæ uult & accipit oblatum bene⸗
ficium.
Qaux ſunt ſpecies fidei?
Fides uerſatur aliäãs circa promißiones re⸗
rum corporalium alids circa promißiones gra⸗
tiæ & rerum æternarum.

K 2 Quz

iets

QvV STION ES
Quæ eſt cauſa efficiens fidei?
Spiritus ſanctus, & uoluntas hominis aſſen⸗
tiens ſeu non repugnans.
Quæ eſt cauſa inſtrumentalis?
Verbum promißionis, per quod eſſicax esſt
Spiritus ſanctus im pellens mentem ſeu uolunta⸗
tem hominis.
Quod eſt ſubiectum fidei?
Mens hominis ſeu uoluntas.
Quod eſt ohiectum?
promißiones rerum corporalium gtei
narum.
Quis eſt finis?
Vita æterna.
Qui ſunt effectus fidei⸗
luſtificatio ſeu imputatio iuſticiæ tranquilli
tas & gaudium conſrientiæ, dilectio, muocatio
& euentus, uita æterna. 2
Quæ ſunt cognata?
pes expectans futura liberationem, & dilectio.
Quæ pugnantia?
Simulatio fidei, deſperatio, & temeritas ſeu
præſumptio.

D E CONIVNCTIS Q⁊ qV -=
ſtionibus.
Qui ſunt loci thematis coniuncti?
Definitio, Cauſæ, Effectus, bartes, Pugnantia.
Da

11e

.
en! iſon
3 emni
gi n uf
neſe elelnere
eti hn⸗
n tueken
irli
oluiß
Plglunmme
Ner antit
guurduungln
ne
Giruete

auft lt au

☛—

di a
UCinppine
Talberne
Woen
Cel
6 fuce u
tintſmnazn,
Heniſſeri,
Morn t

Cuil rare

18
ficei⸗
lonitiei

entalis?

ld eftetre9

dnſtilta

nllei⸗
Ime

iun &, kten

3

de
kiietrinni
leckio, tigt

,nta!

„NN
unng,i

ntia⸗

,tenetite,

18 C

ht,

RHETORICES. 69
Da exemplum coniuncti thematis.
Diſcedere facultatibus non eſt Christiana
iuſticia. L
Proba à definitione.
Chriſtiana iuſticia est res æterna in ſpi⸗=
ritu, noſſe ac timere Deum, credere in Deum.
Diſcedere à facultatibus non eſt res æterna
neq; ad ſpiritualem uitam neceſſaria.
lgitur Chriſtiana iuſticia non est diſcedere
4 ificulktatibae.
Proba à cauſis.
Euangelium non abolet res politicas.
Tenere propriũ eſt res neceſſaria in politia,
Igitur Euangelium non præcipit iſeedene 4
facultatibus.
(Nihil opus eſt per omnes locos uagari,neqh
enim quælibet cauſa omnes locos recipit.)

D E S T A TI B VS.
Quid in primis obſeruandum eſt in
quolibet negocio ſeu con-
trouerſia- Status.
Quid eſt ſtatus:
Eſt principalis quæſtio ſeu propoſitio, quæz
continet ſummam negocij, ad quam omnia argu⸗
menta referenda ſunt, uelut ad principalem con
cluſionem. X
Quid præterea eſt obſeruandum?
EK 3 Prins=

9

QV Æ STIONES
Principalis ollogiſmus, Jui in qualibet con⸗
trouerſia ſtatum maximè munit.

Quomodo uocantur partes huius

ſyllogiſmi?
* 6 „
Concluſio uocatur ſtatus, —dα „ον τπωι
Zeo , boeieWop. Maior & minor uocantur

Arriop, quibus altera de qua dimicatio eſt, &
qua confirmata, coneluſio fit plana, dicitur npi⸗

vé/Mop, brobatio Kpw⅛ρ16 appellatur cu=
ve Xop⸗quia totum ſyllogiſmum connectit.
Dic ſyllogiſmum in quo maior eſt
upivé op,
Buangelium non abolet politias,
Tenere proprium eſt res politica,
Igitur Euangeliiũ non uetat tenere proprium.
Dic ſyllogiſmum cuius minor eſt
prwoͤ/Mvop.
Vim repellere licet.
Milo uim repulit,
Igitur Milo Clodium iure occidit.
DE GENERE IVD ICIALI.
Quot ſunt ſtatus generis
iudicialiss
Tres. Coniecturalis, luridicialis, & koikunne.
Quid eſt ſtatus coniecturalis?
Eſt cum deſacto eſt controuerlie, la, ut an Roſ⸗
cius occiderit patrem.

Vnde

DE MNIIS

gfft

iick

Hungenn

cchttiagitna
ſce

aſegiſt
No

Qoorſonep

Nen
er bcbn Ne⸗
acofietoden
Db
Qden
Buifun rain
Malefera nt

ufuriten
MZ

nn

n,

16

tes Aunin

7 „»„
Oenorleo⸗

hfier irtte

tidnen N
t, etu ga

Ppeleguret⸗
Mhelſt.

mnaior eſt

4
ere ſe pun.

mminot

eſtes

galite e

RHETORICES.
Vngde oritur.
Ex quæſtione an ſit.
Quid eſt ſtatus Iuridicialis?
Est cum de iure queritur, ut lumne Cæſar in⸗
terfecus ſit.
FInge oritur?
Ex quæſtione quale ſit factum, rectè an ſecus. *
Quid eſt legitimus ſtatus?
B ſt cum quæritur quid ſit, ut Quid ſit iuſtis
cia briſtiana, ſides an opera.
Vnde oritur?
Ex quæſtione, quid ſit.
DE PARTIBVS ORATIONIS
Rhetoricæzæz.
Quot ſunt partes orationis
KRhetoricæ?
Sex. Exordium, Narratio, Propoſi itio, Confir⸗
matio, confutatio, Peroratio.
DEEXORDIO.
Quid eſt Exordium?
Eſt initium orationis, quo præparamus ani=
mos audientium ad reliquam orationem. ℳι
Eſtq; duplex, rectum, quod apertis rationi⸗=
bus conſtat, & obliquum, quod dicitur Inſinuatio
& ſit occultè ac ber dißimulationem.

Quot ſunt partes Exordij?

Tres. Beneuolentia, Attentio, Docilitas.
K 4 Vnde

QV , §STION E S
Vnde capiatur beneuolentia:
A perſonis & rebus, & quæ utriſq; coniun⸗=
cia ſuutt. UUMWUWẽ
Quomodo reddimus audito⸗
res attentos?
Cum ſignificamus nos de magnis eſt utilibus
rebus dicturos eſſſe. S=
Quomodo reddimus dociles?
Cũ ſummam negocij breuiter oſtendimus. X
(Ordimur interdum à tempore, à locis &
alijs circumſtantijs. Decet initijs etiam dubi
tatio admiratio, &ποοατιον οννπ, α

ſimiles ſiguræ.)
D E NARRATIONE ET
Prropoſitione.
Quid eſt narratio?

Eſt facti expoſitio, Juæ ſtatim exordio ſub-
Quid eſt propoſitio?
Ect quæ ſummam rei continet, & ſequi nar
rationem debet.
Quid Rhetores hic diuiſionem ſeu
partitionem uocant?

Cum propoſitionem ita conſtituim us, ut ſimul
moneamus, quæ relinquere uelimus, aut ename=
ramus quàm multæ partes nobis tractandæ ſint.

(Interdum multæ propoſitiones ponuntur, ſed
ubi gradus per priores ad unam quand prin⸗
cipalem faciendus eſt.) DE

lfclin⸗ 1

emlalien

eepelt,

Phengereton
,,meſmmtt
leſo entpt
vlellliu⸗
D 1ocll
Crorel
aſtac
Du. Iohota
Volumtxo
Duu Mlſu
Cict
Nagegfinen
lueypbtooner
Cueln
aun iuner
Rlupnwert
Mrfeiete
ome

guganrnen
n

ſchatuid

nnſitni
.

56

bcſto⸗

teym, unde ſumendæ ſint res in quolibet genere

docles

re, ei
eliin Ahi
N

lo⸗

in eortoſ

tio

ilonem ,
Ae
inineO
—–

bi mide

ne⸗ nun,

Olettx
tiſganin.

eniu

RH ETORIC E S. 71
D BE CONFIMATION E.
Quid eſt confirmatio?
Eſt difficillima pars oratorij operis, quæ per
ſuadere iudici debet, ut Propoſitioni aſſentiatur
Vnde petitur confirmatio?
Ahb argumentorum locis, qui admonent dicen

cauſæ, ſeu potius, magno rerum cumulo propoſi=
to, quid eligi debeat, quod ad propoſitũ quadret
DE LOCIS CONFIRMATIONIS
in ſtatu coniecturali,
Quot ſunt loci confirmationis
in ſtatu coniecturali?
Duo. Voluntas &d Facultas.
Voluntas quot habet ſpecies:
Duas. Impulſionem & Ratiocinationem.
Quid eſt impulſio?ꝰ
Eſt quæ affectus continet, ut Clodius oderat
Milonem, Ergo cupiebat eum extinctum eſſe.
Quid eſt ratiocinatio?
Ekt, cum argumentum a ſpe commodi duci⸗
tur, ut Clodio proderat Milonis interitus,
Ergo ueriſimile ect Clodium feciſſe in ſidias.
Quid continet facultas.
Signa & circumſtantias.
Quid ſunt ſignaæs
Sunt facta aut notæ alicuius cauſæ, uel effectus
factorum, quæ communi ſenſu iudicantur ſine do

QVXSTIONES
Quotu plicia ſunt ſigna?
Duplicia. Antecedentia, quæ quaſi cauſa ſunt
facti. Bt conſequentia, quæ ſunt quaſi ieffecti
rei, ut fugit, expalluit, erubuit.
Quæ ſunt circunſtantiæ?
Tempus, locus, inſtrumenta Ffacultas, mockn⸗
apparatus, iuxta uerſiculum,
Quis, quid, ubi, Juibus akxiſ⸗ rauomodo,
quando.

D E CONFVTATIONE.
Quid eſt confutatio?-
Eſ diſſolutio argantorum, Auæ obieinn⸗
tur.
Quot ſunt modi diſſoluendi
obiecta argumenta?
Tres.
Quis eſt primus modus?

B41 reprehenſio conſequentiæ, cum peccatum

in forma argumenti oſtenditur.
QAlis eſt ſecundus?
Diſtinctio lua ambigua explicantur.
Quis eſt tertius?
Inficiatio, qua negamus illa, quæ obijeiuntur,
& exponimus rationes quæ reddunt ueriſi imi⸗
lem inficiationem.
(Poſtremis rationibus utimur, cum pecca⸗
tum ſeu vitium est in materia argumenti.)
Quot

Cetteck

1u1

DI N

.

. n 1

, ſglſe

oileen n ſn
lut

c.

nunf eti

Sigirchleſe
ictots eunchi
DDE DINRO

Cuic

foongſoein

lpgſtenteitn

(Meelinoettut

fnuineragle
fofanſinu

Wborebovco

inne
ſungann

Im.

ten tier

e giken

1!
ſann

e

Atzpolee,

ihrcorrt, 3Z

0 N.
6

ſelkſeint⸗

Alerc
tat

duse
cür wen

G cſe
ſcfeeg

RHETORICES. 72
Quotloci adduntur defenſori
peculiares?
Duo. Inuerſio ſcilicet & Abſolutio propter
contrariam ſignorum interpretationem.
Quid eſt inuerſio?
Est cum docemus ſignum uel cauſam contra
nos allatam, pro nobis ſacere, ut Si occidiſſem
non ſepelijſſem. Satius enim ſuiſſet ſtatim reli⸗
cto cadauere, fugere. Græci &vrisgecop ap⸗

pellant.
Quid eſt abſolutioꝰ
Est cum interpretamur ſignum aut cauſam
aliter, quùm aduerſarius, ut Sepelij, ſed miſeri=
cordia motus, cum obiter præterirem.
D E PERORATION E.
Quid eſt peroratio?

Eſt coneluſio orationis, in qua principalis

propoſitio repetitur. X

Tunc enim uocatur propoſitio, cũ ante con=
firmat ionem collocatur. Concluſio uocatux
cum post confirmationem ponitur.)
Quibus rebus conſtat peroratio?
Duabus, ſcilicet repetitione propoſitionis, et

potißimorum argumentorum & affectuum.

DE STATV IVRIDICIALI.

Quis eſt ſtatus iuridicialis?
Est in quo diſputatur utrum iure aliquid ſit
factu⸗

QV ÆE § TIONES
factum an ſecus, ut luréne C. Cæſar ſit interfe⸗
ctus, luſtumne ſit fures ſuſpendere. Wε
(Fabi us ſtatum qualitatis, Græci di Mο=
Yip appellant.) W
Quas partes habet hic ſtatus
Eaſdem quas ſuperior. Exordium, Narratio=
nem, Propoſitionem, Confirmationem, Confuta⸗
tionem & Perorationem. =
Quuot ex his noua præcepta re⸗
quiruntꝰ
Confirmatio & Confutatio.
Quot loci confirmationis in
ſtatu Iuredicialis·½½
Septem. Natura, Lex, Conſuetudo, Equum,
Bonum, ludicatum, Pactum.
Dic thema his locis con⸗-
firmandum. “
Conſtantinus Imperator recté fecit, qud bel⸗
lum Licinio intulit, deſendendorum Chriſtiano⸗=
rum cauſa, etia mſi cum Licinio fœdere & affi=
nitate coniunctus erat.
Proba à natura.

Ius naturale est ſuſeipere defenſionem con.

tra iniuſtam crudelitatem, præſertim ſi ſit ma=⸗
nifeſta, ſeu, ut uocant, notoria iniuria. Talem de=

—

A lege ſcripta.

Leges

fenſionem ſuſcepit Cõſtantinus, ergo recté fecit.

unſerſiil

ſren lhemmm

ſeltikagi
1 lſnimmune

Qerciinn

Mainhe
Nngtort.

(W.

Giicgutunen
ettiuzgustar
rrhelſutn
lidrli
Cch
ſnlluen,
r penue ube

tlttn dn
Gin
ce ſen
inannin
o

i⸗
iir
ſamniſin
hlien,

VE

fe.

fecidkene
nem affliguntur.

eſaense⸗

ler ent.
tornOrta

Aeptare⸗

„

Wdls li

=

iettiekiin.

.
s con⸗

.
Giͤſeien
mrſtuno:
ſtler efe

4

rſig

4
ſafmm,
.
NRE

RHETORICES. 7
teges diuinæ & humanæ præcipiunt Regi⸗=
bus & omnibus Magiſtratibus, ut defendant mn⸗
nocentes, & maximè eos, qui propter religio=

Ahb exemplis
Honeſtum ſuit Athenienſibus ſuſcipere des
fenſionem liberorum Herculis, aduerſus Eurys
ſthea. Quantò honeſtius esſt inperatori ſuſcipe=
re deſenſionem Sacerdotum.
Quot loci adduntur defenſori pecu⸗
S liares in hoc ſtatu?
Tres. Purgatio, Translatio eriminis, et De⸗-
precatio.
(¶Hi loci communi nomine confeßionis conti=
nentur, quam uocant, cum Reus non excuſat
crimen, ſed ſtudet mitigare, & petit ſibi ue-
niam dari)
Quid eſt purgatio?
Bſt qua aliqua ex parte leuatur culpa, uide⸗
licet, eum negamus dolo eſſe ſactum. ut feci erro
re, feci iratus, non ſeci animo lædendi.
Quid eſt Translatio criminis?
Pſt qua culpam conferimus in alios, ut Per=
ſuaſit nox, amor, uinum, adoleſcentia, feci, ſed
iuſſus ab alio.⸗ñ6
Quid eſt deprecatio?
Eſt cum non defendimus factũ, ſed petimus mi

ſericordiam, quam commonuét rei ætas, dignitas,
unita modeſtè acta. (Sit=

„

QVESTIONES
Cumuntur & argumenta à perſona iudicis.)
Quas habet partes in hoc ſtatu
peroratio?
Baſdem quas habet in ſuperiori ſtatu, Repe⸗
titionem Propoſitionis & argumentorum quo=⸗
rundam, & idoneos affectus.

DE STATIBVS LEGAL IBVS
Qusot ſunt ſtatus legales?
Sex. Definitio, Contrariæ leges, Scriptum &
ſententia, Ambiguum Ratioc inatio, Iranslatio.
STATVS DEFINITIVVS.
Quid eſt definitio?

Est, cum aut de uocabuli ſignificatione con⸗

tengqditur, aut quid res ſit declarandum et.

Vnde ducuntur confirmationes &
confutationes huius ſtatus?
Ex locis Dialecticis. Genere, Differentia,
Cauſis, Effectibus, Partibus, & autoritate ſeu te
ſtimoniſs.
Dic exemplum?ę:
In Epiſtola ad Romanos dicitur quæ res ſit
iuſticia, & definit Paulus eſſe hiduciam miſeri⸗
cordiæ propter Chriſtum promiſſæ.
Quibus argumentis confirmat
hanc definitionem?
I. Ab autoritate.

Creaidit Abraham, & imputatum eſt ei ad
iuſtici⸗

ſngg

uInſiſßrin

„

WWVionmn⸗
ſgrgüfrer
Ecßen

ſticeninn,
Uufſciudun
N
tulmiffie

Eunionn

ſlttly unntie

60
titrr eo

nſe⸗

mn⸗
e
f un

N

RHETORICES. 54

eſouieß iuſticiam. Ergo ſide conſequimur, ut reputemun
lhoc ſiu iuſti.Item, Beati quorum remiſſe ſunt miquita⸗=
ttes, Ergo cum omnes oporteat accipere remiſ⸗
een, Nir ſionem peccatorum, qui Kunt beati, neceſſe eſt ſa
utcun, ri, qu6d habeant peccata. Non igitur ſunt iu=
: ſti propria dignitate, ſed fide in Chriſtum, neq;
enim ſatisſaciunt legi.
II. A cauſa.
kolese Promißionem gratiæ oportet eſſe certam,
5 . Pryromißio fieret incerta, ſi penderet ex cons
itione legis.
ene⸗ Ergo promißio non pendet ex conditione ls
ur gis, ſed gratis Propter Chriſtum fide contingit.
AW. III. Ab effectu. .
fkorene Iuſticia eſt Deo non iraſci,
nlinttt Lex facit ut Deo iraſeamur, quia ſemper as
mterd eunſat,
Pſtatgs Ergo lex non iuſtificat, ſed fides
rreii⸗· (Exordia & berorationes in hoc ſtatu ſes
Atniſute quuntur communia præcepta ſuprà tras
ita.)
pDE STATV CONTRARIA=
brken, rum legum. L
ſacinn Quid eſt ſtatus contrariarum
con Eßñst cum faciunt controuerſiam contrariæ
onenn eges ſeu ſententiæ, quas Græci uocant †τ1âοs

Qk VISTIONES
Quales ſunt. Melius eſt nubere, quàm uri. Et
canon: Non licet Sacerdotibus uxores duce=
re. Item, Non acies furtum, Et mandatum,
ut Hebræi ſpoliarent gpptios.

Vnde ducuntur confirmationes &
confutationes in hoc ſtatu?
A cauſis efficientibus. Lex enim habet auto⸗
ritatem à cauſa efficiente.
Dic regulas de diſſoluendis contra⸗
trarijs legibus.
1 Lex inferior cedit ſuperiori.
2 Lex ſpecialis derogat generali.
3 Lex humana cedit diumnæg.
4 Leges ueteres corriguntur aut abrogantur
nouis.
Dic exemplum.
Lex generalis & inferior: Non facies fur⸗
tum, cedit ſpeciali ac ſuperiori, ſcilicet primo
mandato, quòd Deus nouo mandato iußit ſpolia⸗
re FÆgvptios. Abraham immolaturus filium ſo⸗
lutus est a lege homicidij, per nouum mandatum
Dei iubentis immolare Iſaac. Iehu capiens arma
aduerſus ſuum Regem, olutus est legib. ſecundæ
Tabulæ per primam. Deus enim nouo mandato
iuſſerat lehu arma capere.
(Ducuntur etiam confirmationes & confu⸗
tationes ex materia, hoc est, ex ipſis legibus,
ſi cum ratione conſentiant, aut pugnent eum

ratio⸗=

.
in i
Whi
mn n
,hh,
n gim
NINN

6
N.
ſn
16 NN
rlurnſctin
etunntiſ
zſitichen
Udſtengn
Vnlelren
1
Udiuf De
ebnigelſe
ohrboneet
UCefettin
uun hlahſ⸗

I itain

fimegnin
ſnugen
Paceft
l
Cunhtinin
Mumnm
h

1

XS

beneliſtnig
Dus aorede

Eioncau,

to,

Centones .

deſnc⸗

etenikihate⸗

venchsconetu

8
d.

ur A inne

lun.

no

,lv ſndttun
nrtiensOON
lcat
gegryn,
erin woie .

nnno,
4 4
c ſtet
urℳ

9
4

M ,.

F. Wfe
oni, ſiler
urtto
ſlvn n

.—

Nℳ A
Ktie

RHETORICES. 7 5
ratione, ſi circumſtantiæ expendantur, qui=
bus latæ ſint, & an ad hos caſus rectè detor⸗
queantur. Vt conſuetudo recipit in templis
imagimnes, lex prohibet. Hæc controuerſia di
rimitur, quia nos non tenemur lege Moſi.)
DE STATV EX SCRIPTO

& ſententia.
Quid eſt ſtatus ex ſcripto &
ſententia?

Esſt, cum alter uerbis ipſis, quæ ſcripta ſunt,
alter ſententia ſeriptoris nititur, cumq; uidetur
ſeriptoris uoluntas à ſcriptis diſcedere, quod fit

propter ſcripti obſcuritatem, aut ambiguitatẽ.

Græciſtatum oxο ) ινοαοαασρoblant.
Vnde ſumendi ſunt loci huius
attIse-
Ex Dialectica. Definitio, quæ patefecit ob⸗
ſcura: Diuiſio, quæ diſcernit ambigua.
(Ad hos locos accedunt reliqui, ut loci cauſa
rum & effectuum, circumſtantiarum & pu
gnantium. In Eccleſiaſticis negocijs confirma
tiones & conſutationes ducuntur ex teſtimo
nijs Scripturæ clarioribus, ex quibus quod
efficitur bona conſequentia, id quoq; clarumn
epſſe iudicatar)- —
Quando retinendum eſt ſeu ſcri
ptum in præceptis, ſeu dogma⸗
tibus ſacris?
vCcuam

Q V ESTIO NE 5
Ccum sbſurditas tantum in iudicium rationis
inpingit.
Quando inquirenda eſt ſcri pto⸗
ris uoluntasꝰ2
Cum ſcriptum ſeu νaut eſt elſeurum,
aut abſurdum, impingens in aliquem articulum
ldei, ſeu manifeſtum ocripturæ locum, ut in hoc
dicto Chriſti: Si oculus tuus dexter ſcandalixa
uerit te, eruas eum. Oculus figuraté ſignificat
conjilium malum, Manus, ſocios malos.

D E AMBIGVO.
Quid eſt ſtatus ambigui:
Eſt cum uerbum aliquod ambiguum: aut ge=
nerale parit diſſenſionem, ut in Canone: Sacer⸗
dos ducens uxorem ſuſpendatur.
Ilbi mitelligunt qutdam, ut ab arbore ſuſpen⸗
datur, alij mitius interpretantur, ſuſpendi tan⸗
tum eſſe feriari ab officio ad tempus.)

Vnde iudicantur ambigua?

Alia ex Grammatica ſeu ꝙα furis
ut, Non cognouit eam, donec peperit filium ſu⸗
um primo genitum, hoc eſt, nunquam cognouit
eam. Alia ex artibus, ex quibus ſumuntur, ut.
Non reddas malum pro malo, generalis ſenten⸗

tia est, quæ ex Scriptura ſacra iudicatur, prohi

bere: tantum uindictam, non publicam.
RATIOCINATIO,

Quid

Hatl

min

2 aguin
ſem riſlc⸗
8 amen
miniin

Ekelgnre 4

a.
elmntn
lbi ut⸗
Wyrhingne

lſl tunn ne

Cahren

.

lrſe,

lyenn cefin

ſn

ININ

Aii

Poenurr, Pai
inmn nli ie,
Elet 4 “

m

MNcnt

irſa

Uimgt

0 N

hicheinntii .
etlerſpo⸗
6

e o hiuruen,
iler afntien

felnatege bee
leler ſen

,uer

70,
bigut⸗

Kheptn tge

Cite Aaf:
Ir. X

tin, hentite⸗
ltenpie)

tunbign

byalußl e
upeiflitſie
ungeni

dbu M 4
gererlt e
raidicin
biceſ.

pvtteſtſae

4or n

H E T ORIC E S. 76
Qiigeſt ſtatus Natiocita⸗
tionisce
Eſt cum caſus qui non habent certam legen

referuntur ad ſimilia, aut ad cognata, cum qui=

bus uidentur connecti poße, ut non licet hæredi=
bus pecuniam ciuitati ad ſpectacula legatum re
petere. Igitur nec legatum ad pios ſas repetere

liert.

Vnde ſumuntur ratiocinationes?
Ex locis Dialecticis, cum ex cauſa, ex toto, ex
genere ducitur argumentum, aut ex locis com=

munibus, qui plurimum in hoc ſtatu ualent.

Quid præſtandum eſt in
hoc ſtatu?
Vt in ſyllogiſmo ſit bona tonſequentia boe
est, membra conſetisntac aliud ex alio rectè
ſequatur.

TRANSLATIO.

Quid eſt ſtatus translationis?
Eſt, cum non reſpnodetur ad rem, ſed oppo⸗=
nitur exceptio aliqua, ut coram hoc iudice
cauſa agi non potest. (Iuriſconſulti Exceptio=

nem nocant.)

DE GENER E DELIBERA-
tiuo ſi ue ſuaſorio.

Quich eſt genus deliberatiuum?

Eſt, quod uerſatur in ſuadendo ac diſſua⸗
LP z dendo

GVISTION E S
dendo, adhortando & dehortande, petendo &
precando, conſolando & ſimilibus negocijs, ubi
finis eſt non cognitio, ſed præter cognitionem, a=
ctio aliquuag.
Quot ſunt orationis partes imn
hoc genere? =
vtimur ijſdem partibus, quibus in cauſis iu⸗
dicialibus. X
(Pertinent ad ſuaſorium genus & in Sacris
literis, adhortationes, conſolationes, depre=
cationes. Adhortationes iubent aliquid age=

re. Conſolationes iubent expettare auxilim

4 Deo. Deprecationes iubent aliquid nobis
concedi. Exordia fiunt, ut in alijs cauſis. V⸗
timur narratione tantum, cum res poſcit.

Narrationem ſequitur Propoſitio, qua inter

dum ſola utimur, cum decst narratio. Neq;
enim omitti Propoſitio ulla in cauſa poteſt.)
Qui ſunt loci confirmationis in
hoc generezf

Honeſtum Iinhoneſtam

In ſuadendo Vtile In diſſuadendo Inutile

Facile Dificile. X

(in quibus comprehenditur etiam neceſſa⸗

rium & poßibile. Honeſtum et quod pro⸗
pter ſe expetitur. vtile, quod expet itur uſus

gratia. Facile pertinet ad materiam.)
Vngde ſumitur honeſtas?

Ex

glteſe

c
e

Dtord
cern

miſet Kergpe

Eeitutt ⸗

m N.

Chrn.

Atoeg
ſuniie

nſtimn
n ſlutgi⸗

1
ieeneniſn,tn.
lngiſrunuin
DI CENR
INN

(QEctgens
gotuininen

Cuouperche
ſtuin

ulnnze,

aſtiſin

liftirurf

linteſanta
0 ANin
Cbunn

Ne
til ,liel
e oſe⸗

gnitnen Ae

Patter zn.
1

Gibuntußei⸗

Nene Kei

utie,le:
lanalni

elinruntlint

H

niſtuſe
n, annhet
nipttiogune

eturreto NG
inclſihort

tmationstn
7

h lutſe

Difele⸗
r elitft enſ⸗
lint i⸗

luunis

.
onen NEC

fe⸗
Nlontax

RHETORICES. 77
PEpx legibus diuinis & humanis, & ex uirtu⸗
tum definitionibus, quæ ad cauſam efficientem
pertinent, & hominum uoluntates ad agendum
mouent.
Vnde ſumitur utilitas & facultas:
Vtilitas ſæpe cernitur ab indoctis, quæ cum
manifeſta est, exaggeranda erit oratione: facul⸗
tas poſita ect in comparatione uirium, tempo⸗
rum & locorum.
Quot ſunt partes perorationis
in hoc genere:
Duæ. ſicut in alijs generibus, uidelicet, repe⸗=
titio Propoſitionis, & quorundam argumento⸗
rum, & affectus, qui cum in tota oratione ua⸗

riè ſpargendi ſunt, tum in peroratione eligi de⸗

bent, qui ſunt acerrimi, nec procul petiti.
DE GENERE DEMON-⸗
S RATIVO.
Quid eſt genus demonſtratiuum:
Eſt quod laudationem & uituperium continet.
Quotuptex eſt genus demon⸗
ſtratiuum?
Triplex. Aut enim perſonæ laudantur, ut Cæ.
ſar, aut facta, ut factum Cæſaris, quòd Marcel⸗
lum reſtituit, Aut res, ut Fortitudo, Philoſophia,
Medicina, Pax, Eloquentia.

D ELAVDE PERSONARVM.

Quibus orationis partibus uti⸗

QVv . ST 10 N E S
mur in laudibus perſonarum?
Exordio, Narratione, & Peroratione.
Quæ eſt ratio exordij?7

Eadem quæ in ſuperioribus generibus cau⸗

ſarum, niſi quod exordia in hoc gencre liberio⸗
ra ſunt. X
(Vt in Epithalamijs & Epicedijs apparet,
quæ interdum à pompa publica, interdum ab ef
fectu aliquo. querela, uel gratulatione incho=
antur.
Quid eſt narratio in hoc genere?
Eſt perpetua quædam hiſtoriæ totius uitæ
commemoratio, in qua ſeriem rerum dicendo
ſequimur, & præcipua decora ſunt amplifican=
da, & ad admirationem atq; mitationem brobo
nenda.

Qi ſunt loci quibus in lauce perſo⸗
narum utimur?

Patria, Sexus, Natales, Ingenium, Educatio,
Diſciplina, Doctrina, Res geſtæ, Præmium re⸗

rum geſtarum, Vitæ exitus, Opinio poſt mor⸗

(Vtimur int erdum confirmatione aut conſuta

tione, cum incidunt loci, ui habent alignene ai⸗
ſputationem.)

DE LAVDE FPAC TORVM

Cmmmnl

Cuibis V

Unnt

Ment lbun
(N.

eluniru
Pucunch

leuſighinin

oveS ,minu
kn D
te⸗
Ufulken hiten
ſehliuscemi
unmmn ini

aradt

MMuſaltejrtnt
le lmora⸗

n ihlnl
ſſe

Plclan

Ala

VS9
onarune
Geticlt.
taſ⸗

Leinftlg dn

lenere genio⸗

ele ire
6,ſterttet 9
letove iecho⸗

egenere⸗
dſelotilsit
eturrenc,
ſtenffeen
irgtioendee

lucepetd

aur!

ige tcſt
bent d

CTONN

. i

RHETORICES.„, 758

Quibus partibus orationis utimur
in factorum ac rerum
laudibus

Exordio, Narratione, Propoſi tione, Confir⸗
matione, Coneluſione. ℛ
(Nam in hoc genere omnes bartes exiſtere
poſſunt.)
Vnde ſumuntar loci quibus factum
aut rem laudamus?
Ex genere deliberatiuo, Honeſtum, Vti le, Fa=
cile, Difſicile.
Vnde ſumitur honeſtas in
laudandis rebus?
Ex cauſis efficientibus, uidelicet ab inuento⸗
ribus, ut Philophia digna eſt cognitione, uia eſt
donum Dei.
Vnde utilitas?
Ex finibus, ut Philoſophia oſtendit præſidia ui

nin ufi, ta, diſciplinam de moribus ciuilibus, leges, Medi

e, Mniint.
rin et⸗

da eſt, idq; ad conſilium oratoris pertinet, conſi i

cinam, numeros, menſuras, Juæc res omnes in hac
tota uita maximè neceſſariæ ſunt. X
Interdum facultas, interdum difficultas laudan

derare quid deceat. Concluſio conſtat repetitio=
ne & affectibus.)

DE LOCIS COMMVNIBVS.

Quid ſunt loci communes?
L 4 Nen

QWVHSTION E S.
Non tantum ſunt uirtutes et uitia, ſed in om-
ni doctrinæ genere præcipua capita, quæ fontes
& ſummam artis continent.
Quomodo recte cognoſcuntur loci
communes?
Cum artes illæ, in quibus uerſantur perfectè
fuerint cognitæ.
Quis eſt uſus locorum communiũ?
vt ijs cauſa propoſita & probetur & am⸗
plificetur. ι
C((Etenim ferè in omni probatione maior naſ=
citur ex aliquo loco communi.)
Quot modis uſurpantur loci
cCcommunes?
Duobus. Aut enim totam cauſam continent,
in quibus Theſis uerſatur, aut incidunt obiter,
cum uariè ad eos alluditur, ut Cicero pro Milo=
ne, cum dicit: Clodium Deo propter uiolatas re=
ligiones pœnas dediſſe, alludit ad locum commu=
nem, & breuiter probat, Deum eſſe, & hunc
mundum à Deo gubernari.
Quomodo uocant Rhetores cum in
cauſa ad aliquem locum com⸗-
munem alluditur?
Trans ſerre ad Theſin Hpotheſin.
Quid eſt Theſis⸗
Esſt quæſtio generalis, quæ nullis circun=
ſtantijs circunſeripta eſt, ut liceàtne Chriſtia=

Autiret,gnitlnn

zul.
Citlh
Cint te
mlfeiſe
urelmid
vhrelt
pi II
e
naniau

.
6

= ==

EAren
gun fi⸗
ſinlnmn
auyml Nn

(ce. Iule

iſtetumſann
(unmmtalnte

lnent

(nluat

MlaAndh

iuin ianiid
duilunrche
afnlen
ſ
(litnetr
duen

NB5
lti, ſiron

Pi eſn

ſunurſooec

ſelnteſe:

Hcommmunti

PyblellA

inr iynt⸗

otlci

8

ſnenfut,

iicncin

(eropd M

gterielig
idlotottonne
unrſſio kuu

õ

cumn ctn⸗
tut!
teſt
Peſbe
geblih⸗
mnß

2ð

⸗

RHETORICFES§. 79

no bellum gerere, Sitne ducenda uxor.
Quid eſt hypotheſis?
Eſt negocium de quo controuerſia eſt, circun
ſcriptum cireunſtantijs, ut, Sitne bellum mouen⸗
dum aduerſus Turcam, Sitne Catoni iam ſeni
uxor ducenda.
D E AFFECTIBVS.
Quid eſt affectus?
Efſt circunſtantiæ emphaſis, miſericordiam
aut iram mouens, aut aliud huiunſmodi.
Oriuntur affectus ex locis expetendorum,
aut fugiendorum, uidelicet honeſto, turpi, u
tili, inutili. Nam honeſta atq; utilia merẽtur
amorem. Turpia, abhorrentia à natura, in=
iuſta, lamnoſa oderunt homines. Miſericor=
diam mouet calamitas, ſeu fortuna indigna
ætate, genere, uirtute.)

Quotuplices ſunt affectus?

Duplices. Nami alij ſunt affectus leniores, qui
uocantur ?0, qui blandis uerbis efferuntur, quæ
ſignificationẽ hamanitatis atq; oßficij præbẽt.
Quale eſt & hoc apud Virgilium.
Onmnis in ſcanio chari ſtat cura parentis.

Aliij ſunt affectus uehementiores, qui dicuntur

0.
in his utendum ect atrocibus & Tragicis
uer bis, ut in hoc Virgilijf,
Altaria ad ipſa trementem.
L S Traxit,

QV STIONES

Traxit, et in multo lapſantem ſanguine nati.)

Quid in primis mouet affectus?
Hypot)poſes, cum ſigna & geſtus comemo=

rantur, cunq;; alicuius rei imago in oculos incur

rit, quæ uem oculis atque animo affert, ut apud
Virgilium de Mexentio.
Mortua quinetiam iungebat corpora uiuis.
DE DISPOSITIONE.
Quid eſt diſpoſitio?

Est apta partium orationis & argumento⸗

rum collocatio.
Quotuplex eſt?
Duplex. Generalis & ſpecialis.
Quid eſt diſpoſitio generalis?

Esſt partium orationis ordo, ut primo dica-

tur Exordium, deinde Narratio, hanc ſequetur
Propoſitio, de qua est dimicatio, deinde Confir=
matio, poſtea Confutatio. Extremus locus tribua
tur Perorationi.
Quæ eſt diſpoſitio exordij?
In Exordijs rarò ſunt Syllogiſmi, ſed plerunq;
conſtant Enthymematis. * òèò

(Quare initio ponitur aliqua ſententia tan=

qua Exordij Propoſitio, cui poſtea ſubijcitur
ratio. Deinde interdũ ſequitur aut alia Pro
poſitio, aut am plificatio, aut æduerſatiua.)
Quxæ eſt diſpoſitio nar⸗
rat ionis?

In

Konfu
inanei
rſin bhenn
prltiui

(ℳ0

(, Cvi

llaiſein
grellhnt

Nusrcet

Genin
Aptlng uler
orie onlor
, obettetem

(ltktele

bhe gllnne

gceinnte
ſne⸗

nde

N ocl

Eel
eltio

Amnthih

Mortchn i
. c-

Ve

ſohiten ti

WR
Ncraofenn

ncelſu ia,
etnigil

antuit,
Todt.
ſtio

1nnete

e
1.
Genlge
lArrolee
ipkurrſehen
Cetttef⸗
Cetloeutre

helolc⸗
lnng

ſntietun
6 eſchfe
urautali
eluerſtl
O nal⸗

RHBTORICES. 80
In diſponenda Narratione, rerum ſeriem ple

runq; ſequimur, perinde atq; fit in biſtorijs. .
Quæ eſt diſpoſitio confirmationis

& confutationis?
Haæ partim Syllogiſmis, partim Enthimema⸗

tis conſtant. Et blerunq; à à minore inchoatur ar
gumentatio, rarò à maiore, ut in oratione Pro
Cxælio:

Cælius est Studioſus,
Nullus autem ſtudioſus est luxui deditus,
Ergo in Cælio nulla reperitur luxuria.
Ad quid prodeſt obſeruare hunc or=
dinem in dicendo?
Ad melius intelligendas & iudicandas eru=

ditorum orationes, & ad inuenidum quid ipſi.

& quo loco aptè dicamus.
Quid eſt diſpoſitio ſpecialis?
Eſt, quæ ſingula argumenta ſuo diſponit lo=
co, quod ut recté fiat, magnæ est in⸗

duſtriæ & uſus.
LIBER SECVNDVS

DE ELOCVTIONE.
Quid eſt elocutio?

Eæ quæ dilucida & perſpicua oratione res

ex ponit & illuſtrat.

In quot rebus eloquendi ratio con⸗

ſiſtit? I ribus

QV 1 STIONES
Tribus.
1 In ſermone Grammatico.
2 In Figuris.
3 In Amplificationibus.
((QCraſſus apud Ciceronem lib. 3. requhiti in
oratione quatuor partes, ut Lat iné, ut dilu
cide, ut ornaté, ut apté dicatur,)
Quid eſt ſermo Grammaticus?
ERt qui conſtat uerbis uſitatis, proprijs & ſi
Enificantibus, quæ iuxta Grammaticæ præcepta
certa ratione coniungi & conſtrui debent, ad
imitationem eorum, qui eleganter et uerè Lati⸗
nè, et non moleſte locuti ſunt, quales ſunt Teren=
tius, Cicero, Cæſar, Liuius, & quidam alij.
D E FIGVRIS.
Quid eſt figura?
Eſt, quemadmodum Quintiliaſius definit, ar=
te aliqua nouata dicendi forma.
Quotuplex eſt figura?
Duplex. Tropus & Sschema.
D E TROPO.
Quid eſt tropus?
Efgt, ei uox 4 propria ſi ſignificatione ad rẽ ſimi=
lem, aut uicina uertitur, ut Demoſthenes inquit:

Philippum magnitudine rerũ geſtarũebriuũ eſſe.
(Hic apparet non retineri propriam ſigni⸗

hicationem ebritatis.)

Quoruplex eſt Tropuse *
Diu⸗

oteſß

u lme

un 8

Clte eelen
n

lin enke
Ciſe 1

Cirun⸗ e
r

ſolpro
titn

ldi
Kab unu
ne ie mt ſeten

inm, iſ

n u lur. .

E 8
Ue⸗ Cetulp r
n
ni

Cnſanen 8

NSE H RARMHEFTORICES., 681
Duplex. Dictionis & orationis.

Qui ſunt tropi dictionis?

Metaphora, Antonomaſia;
Metalepſis, Onomatopœia,
lizzehtrin Synecdoche, Catachreſis,
eNeifegteu Metonymia, Periphraſis.
lut) (ure recenſentur inter Tropos Hoperbole
Immte O contraria Extenuatio, ſed de his in frà de
inſio amplificationibus dicetur.)
tue ttut OQOQnid eſt Meth aphora:

N Afed Ed cu/ uGXà genuma & propria ſignifica⸗

reeA nicatione ad non propriam transfertur, ut fer⸗
linlnn reum pectus, pro eo, quod fecti aut terreri non
dd potest. Allatrare, pro conuiciari. Teneo aut ui⸗
II98. deo pro intelligo.
r- Latine Translatio, Cicero breuen ſtmilitu
lupnz ftl⸗ R dinem uocat.)
. Quid eſt Metalepfſis
- Eſt cum non transfertur nomen à ſimili, ut
4 imnn Meta phora, ſed ſumitur à cauſa, aut effectu,
, ut pallida mors, quia facit pallere corpora, Vi⸗
ö4mnum calidum, quia calefacit corpora.
4 Aſe Catinè Trans ſumptio)
tmei Quid eſt ſynecdoche: 5
4 H E cum ex uno plura intelliguntur, aut e⸗
fen contra, ut Pœnus pro Pœni, tectam pro domo.

Quot modis fit? Sex.
1 Cum totum parte compræhendimus, ut cin
lwhu 0O6O änts

QV ,Æ STIONES
anlmam dicimus pro animante ſeu homine.

2 Cum pro parte totum dicimus, ut Exercitus

cæſus, pro plurimi interfecti ſunt.
3 Cum continens pro contento ſumitur, ut
Epotos cados pro uino epoto apud Ciceronem.
4 Cum materia ponitur pro forma, ſeu re
conficta, ut ferrum pro gladio.
5 Cum ſpecies ponitur pro genere, ut Pontus
pro quolibet mari.

6 Cum ex præcedentibus intelligitur ſequen

tia, ut Vixerunt, pro mortui ſunt, Concutere mu
os, pro oppughare.
Quid eſt Metonymia?
Est, cum uicinum nomen pro uicimno ponitur,
ut ſignam pro ſignato, ſceptra pro regno, faſces
pro imperio, claues pro officio uel poteſtate, to=
ga pro pace, agnus pro uictima. Item cum inuen

torum ſeu autorum nomina ſumuntur pro re⸗

bus, ut Bachus pro uino, Ceres pro frugibus,
Mars pro bello, Moſes pro lege, Chriſtus pro
Euangelio.
(Latiné Tranſnominatio.)

Quid eſt Antonomaſia?

E& cum definitionem, aut Etymologiam, aut
deſcriptionem pro aliquo nomine ponimus, ut
pro Homero Poeëtam, pro Ariſtotele, Philoſophi

pro Chriſto, Serugtorem, pro ira, bilem efferue⸗
ſcentem. WUM

mti ⸗
genafif
,Untigtht
. 1 clätert
oterit.
Chl ie
tet
uulluuni
in’munhti
Cietbe
feſeitiononir
ſoklictcrenken
Gtoſeenughen/
Wrr
yi auſ,

Cct

Mrptultuuz

yhnenigmil
le ,
llr ſulig it

aahrepri,⸗

Vlmtbece
r
Wger
kuſengla
3 unmg

„
4

NS5
ſa henie,

Nuhutkieftng

,

ſiniur, 4

1eroren.

Uetefe,duce

teltitr ſn
Cantgen

fnut
blenaſgttut,
portzoſte⸗
l ottter⸗

beftcrinn
uttur eA
e o

, hrn⸗

ada

mnohiue
te mmnm
WLl
alinfe⸗

RHETORICES. 82
(tatius nominis permutatio.)
Quid eſt Catachreſis?
BsSt nominis abuſus, ut cum parricidam di=
cimus pro eo, qui bropinquam occidit, ltem cum
pro uirtutibus uicina uicia, aut contrà dicimus,
ut pro crudelitate ſeueritatem, barſi imonian:
pro auaritid.
(Latinè abuſio.)
Quid eſt Onomatopoias
Egst noua fictio nominis, ut Bombarda, taras
tanta ra, pro cantu tubæ.
Quid eſt Periphraſis: 7„

Eſt circuitio nominis, ut ſtudioſus ſapientié

pro Philoſopho, ars benedicendi pro Rhetorica;

cubito ſe emungit, pro ſulſamentario.
Qui ſunt Tropi orationis?
Allegoria & eius ſpecies.
Quid eſt Allegoria?
Eſt perpetua Metaphora, non in uno uerbo;
ſed in ſententia, cum aliqua res ſignifieatur ſimi

litudine quadam, ut iuguli petere, pro eo quod
est cauſæ caput aggredi.

Quæ ſunt ſpecies Allegorix:
Fnigma, Pbarœmia, Ironia, Sa rcaſmus
Quid eſt Aenigmae
ENRN obſcura Juædam Allegoria, ut Heſi odus:

TAu⁵α+ Aαν Trνττι.

Quid eſt Parœmia! 5
Est

QVBSTIO N E 5S
E& celebre dictum aliqua nouitate in ſigne,

abit in mores dominæg-
V Quid eſt ironiinas
Esſt dißimulatio quædam, cum id. quod re ipſa
detrahimus, prolixé concedimus in ſpeciem, Vt

tius: Ehodum bone uir, quid ais?
W Quuid eſt ſarcaſmus?
Eſt cum hoſtis calamiitatem exprobrat hoſti,
En agros, & quam bello Troiane petiſti,
Heſperiam metiri iacens.
(Talia ſunt: Aue rex ludæorum: Si Filius
Dei es deſcende de cruce. Vicina est Iro⸗
niæ ulXqSä alterius geſtum repre=
ſentamus aut recitamus uerba. Talia ſunt
apud Paulum in Coloß. Ne attingite, ne gu
ſtate, ne contrectate.) =
DE SCHEMATIEBVS.
Quid eſt ſchema?
Eſt quaſi geſtus orationis, in quo non neceſſe
eſt uocis ſignificationem mutari, ut cum dicit
Poẽeta:
Tuta frequẽsq́; uia eſt per amici fallere nomen
Tuta frequensq́; licet ſit uia, crimen habet.
(Hic ubiq; retinetur propria uerborum ſi⸗=

ut Catulæ dominas imitantur, boc eſt, familia

Cicero: Verres homo ſanctus et diligens. Teren-⸗

gnificatio, & cum res ſine repetitione dici
. potuiſſe

11!

e *
npn Cpeii,

OVNN
Cetmno
.
sal
tennumgu⸗
Ftertaun/
Ethrpenten
t

M le l

munſſetetin
tlnt Kle

tinclerleoe
Cucke
Mupnran
ſel rchihns
h, tlien
Kaan
PAIAVS
EVuleex
ior
Mnpumut
Wnlc
(
Mladi

N EIH
olitetr i Gr,

hreſ, ſinlia

li

l unt

ltſecen t
llune⸗

ſnu

Apyeutht,

lue herit,

lwln dikli⸗
e, ſienichlo⸗
ig kmne⸗
ut, Nuli
Eectite

171071

H
Ermmenſe
ſ4,n cun Gc

R H ETORICES. 8
potuiſſet, tamen plus gratiæ habet oratio
propter repetitionem)
FIGVRARVM ORDINES.
Quot ſunt ordines figurarum?
Tres. .
Quis eſt primus ordo⸗-
Eſt ea rum, quæ ad Grammaticos pertinent de
ſitu uerborum, aut de emphaſi ac luce uocabuli.
(Et huc pert inent etiam Tropi.)
Quis eſt ſecundus ordo?
Et earum, quæ propriè non ad uerba, ſed ad
mentem ſeu ſententiam pertinent, & motum o⸗
rationi addunt, ut Interrogatio, Admiratio, Du⸗
bitatio, Querelæ &.
Quis eſt tertius ordo?
Est earum quæ continent rationem ampli⸗=
ficandi, hoc est, ſiguras, quæ orationem longio⸗
rem atq; ampliorem faciunt, ut Expolitio, Di⸗
ſtributio, Congeries.
P RI MVS O& RDO FI-⸗
gurarum.
Quotuplices ſunt figuræ pri⸗
mi ordinis?
Duplices. Grammaticæ & Rhetoricæ.
FIG VRZIE GRAMMATICEZE.
Quotuplices ſunt Figuræ
Grammaticæ?
Duplices. Dictionis & Conſtructionis.
M DI⸗=

AV §OTIONES
PbPDICTIONIS.
Quot ſunt figuræ Dictionis?

Quatuordecim.

Proſtheſis, Soſtole,
Epentheſis, Di reſis,
Proparalepſis. Epiſynalœ phe⸗
Aphæreſis, Fynalophe,
Syncop FEchlipſis,
pocope Antbiteſis,
Ectaſis, Metat heſis.
Quid eſt protheſis:

Appoſitio ad principium ſcilicet dictionis
uel literæ uel ſyllabæ, it gnatus pro natus, tetuli
pro tuli.
Quid eſt Epentheſis⸗
Eft interpoſi tio, cum inter primam & ultimam
dictionis ſyllabam adijcitur uel litera, ut relligio
pro religio, uel PpHabaut Hidugerctox, pro Imn=
Perator .

Quid eſt Proparalepſisꝰ

Cum ad finem quippiam accedit, ut dicier⸗
pro dici, Latinè præſumptio.
Quid eſt Aphæreſis: 7
Ablatio à principio dictionis, uel literæ, ut
Ruit pro eruit, uel ſyllabæ, ut temnere pro con⸗
temnere.

Quid eſt Syncope?

Con⸗

ir

Nett ku

nI
lnſohun
plmtin

Peſolüſin
ectlur

hotenn.

—

ummſſlit

Dicglchin⸗ L
e
orufuhlc

—— S

Ce

litdht
anpelenpwer

(uen
Mtocur ute
nihtgin ſ⸗
lumtilerli
E l

hſoge allane

. ſe CCllurrerz

iie

1

oont⸗

le,
lereſt
ire
Nee
lp,
litſi,
e.
llatiiinn;
Mnteltfts

else

ſerttfeli⸗
econ

itetidet⸗

RHETORICES. 84
Conciſio, quot ies dictionis medio aliquid
exciditur, ut dixti pro dixiſti, acceſtis pro acceſ
is.
Quid eſt Apocope?
Abſciſio à dictionis fine. uel literæ, ut Achil⸗
li pro Achillis, uel ſyllabæ, ut α pro ασσα
apud Homerum.
Quid eſt Ectaſis?

Extenſio ſyllabæ natura contractæ, ut Exercet

Diana choros.

n NiO

Quid eſt Syſtole?
Contradictio ſyllabæ natura protenſeæ, ut Ido⸗
lum media breui apud prudentium.
Quid eſt Diæreſis
Diuiſio unius ſyllabæ in duas, ut Aulai pro
aulæ, Aeneidos tertio.
Quid eſt Epiſynaloœphe?
Conglutinatio duarum ſyllabarum in unam
ut æripedem, pro aẽripedem apud Virgilium.
Quid eſt Synalœæ phe?
Deletio, cum uidelicet duabus uocalibus cons

currentibus, prior quaſi deletur, ut Carhag' Ita
liam, pro Carthago Italiam, Aeneidos 1.

Quid eſt Ecthlipſis?
Eliſio quædam uocalium cum conſonantibus
aſpere concurrentibus, ut Mult' ill' & terris ia⸗
&tus & alto.
M 2z Quid

QV F §S TIONES
Quid eſt antitheſis?
Cum litera pro litera ponitur, ut Olli pro illi.
(Alia nomme Antiſtœchon.)
Quid eſt methateſis?

Tranſpoſitio quædam literarum, ut Tombre

dixit Poëta pro Tymber, neidos decimo.
FIGVRE,Æ CONSTRVCTIONIS.
Quot ſunt figurę conſtru⸗
ctionis?
Nouem.
Appoſitio,
Zeugma,
Syllepſis,
Prolepſis, Harum Figurarum definitiones
Synecdoche, & exempla ex Syntaxi petenda
Soyntheſis, ſunt.

Antiptoſis,
Euocatio,
Enallage. X
FIGVR ZE KHETORICH
primi ordinis.
Quot ſunt figuræ Rhetoricæ
Primi ordinis?
Duodcim.
. Quæ ſunt?
Repetitio, Homwoteleuton,
Copulatio, Hoypallage,
Traductio, Paranomaſia,

Aſynde=

hemelhnt

ontgenohe

Pralletſtgenl

c⸗

Eganumke
giiſetiann

unneitn

nil

eoli il

ſylureſe
dui

deeni

Wne inrbce er

4Gttentuecknt
Cch
Maarmnlt
onieptiei,
Cuéc,
unorctiyt
ain
ne aii
utdlin glnnrb
ltenubtltzle

Ciel

N
lis⸗

0lipric

ſo⸗

nnlt ylhre
eeiee,

crontt
tonltro,

vmbftines
ttſeet

N

Lotice

RHETORICES. 85
Aſyndeton, Antanaclaßis,

Polyſyndeton, Ecthlipſis,

Homoptoton. Kpoſiopeſis.
Quid eſt repetitio?
E&t, cum eadem uox repetitur, ut
At non ingenio quæſitum nomen ab æuo
Excidet, ingenio ſtat ſine morte decus.

Quid eſt copulatio?
Est cum uerbum repetitur cum quadam pe⸗
culiari ſignificantia, ut Ad illi diem erat Mem-⸗
mius Memmius, id est, ſui ſimilis. In hoc tumultu
conſul erat conſul, id eſt, fortis et conſtans, qua⸗
lem decet eſſe conſulẽ. (Græci uocant 7οαι)
Quid eſt traductio?
Est, quæ eandem uocem repetit alio caſu, ut

Qui nihil hæbet in uita iucundius uita, is cum
uirtute non potest uitam colere.

Quid eſt aſyndeton?
Est cum multa ſine coniunctione cohærent,
ut, Veni, uidi, uici. (Latinè articulus.)
Quid eſt polyſyndeton?
Eſt cum oratio multis coniunctiofibus cobæ⸗
ret, ut Athamaſq; Thoasq;.
Quid eſt homœoptotonꝰ?
Est cum ſimili ſono caſuum deſinunt comma⸗
ta aut cola in nominibus, ut Hominem laudas e⸗
gentem uirtutis, abundantem fœlicitatis.
Quid eſt homoœoteleuton?
M 3 ERt

QV E S§ T10ONES
Eſt cum in uerbis aut alijs uocibus ſimili ſos
no deſinunt commata aut cola, ut Audacter face
re, contumelioſe dicere.
Quid eſt Hypallage?
Eſt quoties oratio ordine rerum inuerſo ef⸗
fertur, ut apud uirgilium, Date claßibus Au=
ſtros, hoc eſt, date claſſes uentis. Et Cicero: Non
uidimus in urbe gladium uagina uacuum.

Quid eſt Paronomaſia?

Eſt cum ſimilitudine literarum deflectimus

uocem in contrarium, ut Terent. Inceptio eſt a⸗

mentium non amantium, Non eſt orator, ſed ara
tor. Non eſt Theologus, ſed mat æologus, id cſt,c
niloquus. (Latinè agnominatio.)
Quid eſt Antanaclaſis?
Eſt cum idem uerbum nonnihil mutatum, aut
mutata ſignificatione repetitur, ut Amari iucun
dum eſt, ſi curetur, ne quid inſit amari.

Quid eſt Ectlipſis?

Eſt cum deeſt aliquis caſus, ut Egone illam?

uæ me’ quæ non?
Quid eſt Apoſiopeſis?
Eſt cum propter affectum aliqua ſententiæ
pars præciditur, ut Virgilius:

Quos ego ſed præ ſtat motos componere fluctus

SBCVNDVS ORDO
figurarum.
a⸗

Vumii

mafet

Mortlin,
hreio
Hullutin
Plluri
cedp
(c
gtngi
Cetughetf
(e
HManſ'nhe
cit ente ker
Nſeenſunchn,
ch
hurirp fi
(Eſſonnnttote
l igcin
Uine,
ffutline
We
inlin
ingtihag
W
Nhiin

5

alurſil .

Aldaer ſe

ee
lineſi ef.
UCenr N⸗
1aun.

naſir⸗

Gglibdun

nacfnocfe⸗
n ſelani

utttvt,o
Ancni
eri
Ge
peln

geſeteni⸗

poett
RDO

grilt⸗q4

RHETORICESF. 86
Quæ ſunt figuræ Rhetoricæ
ſecundi ordinis?
Quæ ad orationẽ figurandam pertinent, quæq́;
motum ſiue geſtum quendam orationis addunt.

Quæ ſunt?
Interrogatio, Communicatio,
Subiectio, Præteritio,
Exclamatio, Permiſſio,
Dubitatio, Auerſio,
Paradoxon, Licentia.

Quid eſt interrogatio?
Eſt qua rogamus aut percuctamur, ut Vergi.
Quis nouus hic noſtris ſucceßit ſedibus hoſpes?
H Quid eſt ſubiectio?
Est cum ipſi reſpondemus noſtræ interrogati
oni, ut Terent: Egon' propter me illam decipi
miſeram ſinam? Non faciaam.
Quid eſt exclamatio?
Eſt quoties particulam ò aut ſimilem orationi
interijcimus, ut àQ tempora ò mores.
Hei mihi qualis erat, quantum mutatus ab illo
Hectore.
Huc pertinet lImprecatio, Obteſtatio, Ominatio)
Qulid eſt Dubitatio?
Eſt cum dubitare & neſcire nos aliquid ſigni

Ecamus, ut Equidem quò me uertam, neſcio.

Quid eſt Paradoxon?
Iopinatum, ut Cicero: Nunquam credidi
4 ſore

VESTION ES
fore iudices, ut reo Scauro, ne quid in eius iudi⸗
cio gratia ualeret, precarer.
. (lue pertinet Adynaton & Admiratio)

Quid eſt communicatio?
Eſt cum aduerſarium ipſum conſulimus, aut
cum iudicibus deliberamus, ut Cedo, ſi uos eo lo⸗
co eſſetis, quid faceretis aliud?
Qrid eſt præteritio?
Eſt cum ſimulamus nos aliquid relinquere,
aut omittere, quod maximè obijcinus, ut Non di
cam pro quantis beneficijs, qualem mihi grati=
am reddideris. EGræci uocant 7ορ⁵αααπ².
Quid eſt permiſſio?
Eſt cum quædam non explicamus, ſed æſti=
manda iudicibus relinquimus, aut etiam aduer⸗
ſarijs, ut Scripſerit ſane ſic Auguſtinus, Veruum
non fuit iſta eius ſententia.
Quid eſt auerſio?
Est cum perſona mutatur in oratione, ueluti
compellandi alicuius cauſa. Græcè &τσo” di
citur⸗ut Virgilius:
Ne pueri, ne tanta animis a Hueſcite bella,
L Neu patriæ ualidas in uiſcera uertite uires.
Quid eſt licentia?
Eſt cum a pud cos quos uereri debemus, quaſi
liberiorem perſonam induimus, aut in commone
faciendo, aut obiurgando, quale est illud Daui
ad Simonem in Andria Terentij. Et quod dicen
dam

lem in

noetorn
iſn⸗
lrlllanhi
ſ
cſt⸗
Dotyhe,
Enoltip

ftito

Ereitſurte.
Dſpehee
CNhent,
MMferenuch.
agſrmer.
Nhuli⸗,

lei

as

yChnilen

Cleten
Cpaecie
enſr
Cnneei
yrfeſi,

VS

nliigii

firat⸗ )

tio⸗
nſtlirls a
Anſieh⸗

:
il rliltee,
l,t Norc
Annhigrtte
t.
.
int ei⸗
tetiokler⸗
lud yenn

!
er
Ofetotenenn
inm

4 ſelt,
itelires⸗

RHETORICES. 87
dum bic ſiet, tu quoq; perparcè nimnittz,kon lau⸗
do. Græce 7a5⁵Nοοα ocatur.

T ERTIVS

ORDO

Figurarum.

Quæ ſunt Figuræ Rhetoricæ
tertij Ordinis?
Quæ non tam orationem exornant, quàm
ipſum orationis corpus augent & amplificant.

Quæ ſunt?
Ex definitione quinq;. Reiectio,
Auxeſis, Occupatio,
Tapinoſis, Conceßio,
Soynonymia, Paradiaſtole,
Expolitio, Anthypophora,
Pinitio, Ex ſimilibus tres.
Ex diuiſione tres. Comparatio,
Diſtributio, Proſopopœia,
Congeries, Sermocimatio.
Incrementum. Ex genere tres.
Ex cauſis tres. yvWν△½GK,
thiologia, Epiphonema,
Translatio; Noëma;
Gradatio. Ex circumſtantijs duæ.
Ex contrarijs decem. Hypotypoſis,
Contentio, Pathopœia,
Commutatio. His adduntur
Inuerſio, Tranſitio &
Communicatio, Parentheſis. X
Correctio, M F (Ori⸗

QVMSTIONES

(Oriuntur hæ figuræ ex locis dialecticis, De

finitionis, Diuiſionis, Cauſarum. Nam ijdem
loci cum coufirmandi & confutandi cauſa
adhibentur argumenta ſunt & nerui, ut uo=
cant: cum adhibentur, illuminandi cauſa, or=
namenta dicuntur)

E X DEFINITION E.
Quid eſt auxeſis?

Est cum uerbo utimur, quod rei magnitudi⸗

nem ſuperare uidetur, ut pro conuiciari, debac⸗=
chari, pro errato, ſcelus.
(Hyperbole dicitur, cum res iuſto altius at⸗
tollitur, ut It clamor cœlo, Ocyor Euro, Vox
aſtra ferit.)
Quid eſt trapinoſis?
Esſt cum rem extenuamus, ut cum dicimus
perſtringere, pro uulnerare, pro ſæuicia, iracun
diam, pro ſcelere erratam.

(Alie nomine ugloοορ, Latiné extenuatio.)

Quid eſt ſynonymia:
Eſt cum uerba penè Synonyma coniungimus,
Turci crudelißimè trucidat et mactat infantes.
(Fabius uocat congeriem uerborum, Latiné
Interpretationem. Et decet in poſterioribus
uerbis ?ααρασ eſſe maiorem.)
Quid eſt expolitio?
Esſt quæ eandem ſententiam commutatis uer
bis explicat, ut Ouidius:
D lpſe

„ zur

uer ii,

S

Aunanzen
ciheſennnn
Myimi Muln
1 Pinu
Y Mri
(ice
urnnmnn!
Keſteſieie
atrlte Norp
ſer luerh
We ene/
ilertispunin
Cck
Ugunbohlen
tllluntece
Clut aliuler
Eanichztnn,
Etionſor
Wire
nnſt
gunſinne
uglpnſiͤ
ergu ſre

NeI

littti
n. Ninſten

tanu l

Gertit .
licll,

10N.
neitthtihei⸗
Meicicekeex

ſoahica
GorkuroVor

!
ltuf dins
ſititifimn

erfouue
nin!
Alneili⸗
ſi ſates,
nn,lain
1 Getonke
)
!
uumin

N

RNHETORICES§. 88
lpſe decor recti, facti ſi præmia deſint,
Non mouet, & gratis pœnitet eſſe probum.
Nil niſi ꝙ prodeſt charum eſt, en detrahe menti
Spem fructus auidæ, nemo petendus erit.
Qiid eſt definitio?

Eſt cum non ſimpliciter, ſed cum definitione

aliquid efferimus, ut Non est hoc principis, ſed

Tyranni. Nam bonus princeps non ſibi, ſed popu
lo gerit imperium. Græcè opαα½0οερ dicitair.
EX DIVISIONE TR. ES.
Quid eſt diſtributio?
Eſt cum totum in partes aut membra parti⸗
mur, ut ſine ſcientia literarum non poſſunt tene
ri Reſpublicæ. Non poſſunt tradi religiones, re⸗
tineri leges, & cinilis diſciplmna ſine literis.
(Huc pertinet & ισ„οσοο,t Iudices par⸗
tim gratia, partim pecunia corrupti ſunt.)
Quid eſt congeries⸗
Esſt quando plures ſpecies coaceruantur, ut
apud Saluſtium de Catilina: Animus ſubdolus, au
dax, uanus, cuiuslibet rei ſimulator ac dißimula
tor, alieni appetens.
(Græcè õ uocatur.)
Quid eſt incrementum?
Eſt cum non eiuſdem ſi gnificationi uerba
coniungimus, ſed per gradus ab infimis ad ſum=
ma imus, ut Percußit, ſauc iauit, occidit.
¶nterdum fit in plurimis membris, ut Cicero,
Facinus

Q V £ STION ES
Pacinus est uincere Ciuem Romanum, ſcelus
uerberare, parricidiam necare.)
EX CAVSIS TREFS6S.
Quid eſt Aethiologias
Eſt cum cauſam recitamus, ut Cicero pro &r
chia, Si quid eſt in me ingenij iudices, lure repe⸗
tit Archias fructum meorum, ſtudiorum. Sequi⸗
tur ratio, Quia fuit mihi autor ſuſcipiendi hæc
ſtudia.
(MHuc pertinent & Jiααοπιο νο cum ali⸗
quam officij rationem exponimus, aut excu⸗
ſutionem. Et & ναορ cum allegatur ne⸗
ceßitas.)
Qauid eſt translatio?
Eſt cum alicuius rei cauſa confertur in loc’
digniorem, aut magis profuturum dicenti, ut Ci
cero pro Marcello hortatur Cæſarem ut tuea⸗
tur uitam, non tantum ſua cauſa, ſed Reipubli=
cæ, Quia maximè expediat Reipublicæ ipſum
uiuere.
Græcè dicitur us ⅓ιοοοιορσ.a Huc pertinet &
Color, quo cauſam alicuius facti nobis com⸗
modam fingimus.)
Quid eſt gradatio?
Est cum per gradus itur ab alijs ad alia, ita
ut ſemper proximum uerbum repetatur, ut Se⸗
cundæ res pariunt negligentiam, negligentia te=
meritatem, temeritas euertit homines.
(Eræcè Xιιd apellatur.) EX

45
6 cONI.
de
Nonn rn
nglſgihi
ſ rſeli
egtbortnlo
Mliſarke
Grtalnette
Gtck
Horanhni
lalinalii

mntiritſrue

lhimnuueretet
Knht
CWe
Han lenin
Vyykerghlcutu
Piiguroeiigi.
eumuſprlſſ⸗
Qu
an cran
Eirzeitmmen,

Vhianan

Cce
4 ſelchaut⸗
nillua
yrlene

ic ſkes
b

E9

nninſ

e)
AR56
gilt
ero fodr
luezere⸗
ltnn K
ſſehiene

a, ndl⸗
l, Aueat
elegturne⸗

toot
femtli
nAeene
iten un
Neſke
eplirhm

Npttet 0
Cincisc⸗

1ge

eptun
Gugf

ſoriren

de
dlſedd

(KRHETORICES. 39
EX CONTRARIIS DECEM.
Quid eſt contentio?
Eſt cum per contraria amplificamus ſeu de⸗
cla ramus aliquid, quod fit aut ſingulis uerbis, ut
Non eſt uera, ſed falſa gloria placere uulgo, Aut
integris orationibus, ut
Nulla ſalus bello pacem te poſcimus omnes.
Græci &v beι οοat.

Quid eſt commutatio?
Eſt cum cont raria tranſponuntur, ut Inimicis
te placabilem, amicis inexorabilem prebes. La⸗
bor est etiam ipſa uoluptas. Eſſe oportet ut ui⸗=
uas, non uiuere ut edas. Græcéè νει ταρο

2. &α τπροοι1ι dicitur.

Quid eſt inuerſio?
Eſt cum oſtendimus pro nobis facere argu⸗
mentum, quod cont ra nos detorquetur, ut Sepe=⸗
liſſti, igitur occidiſti. Potest inuerti, imoò ſi occi=
diſſem, non ſepelijſſem.
Quid eſt communicatioo
Est cum idem contrarijs tribuitur, ut Pari=
ter in imperio nocent, ſeueritas & nimia leni⸗
tas. Græci ouοναειιιυοοαοant.
Quid eſt correctio?
Est quæ tollit quod dictum est, ſupponens a⸗
liud magis idoneum, ut pro Milone: Quas ille le⸗

ges, ſi modo leges nominandæ ſunt, ac non faces

urbis, et peſtes Reipublicæ. Græcè uocatur ?
vopοπσσ Qlulid

QV FÆ S TIONES
Qulid eſt reiectio?
Eſt cum aliquid reijcimus tanquam indignum,
aut intempeſtiuum, ut: Quid att inet de hac re
dicere, cum ad præſentem cauſam nihil faciat.
Græcè &οοειαει οοαατ.

Quid eſt occupatio?
Eſt cum reſpondemus tacitæ obiectioni, quod
fit, cam ipſi animaduertentes quid nobis obſit,
prius id diluimus qum obijci poßit, ut Cicero
pro AKrchia: Ac ne quis à nobis ita hoc dici mire=

8

Ptur, Juod alia quædam in hoc facultas ſit ingenij
. . 1 27
. (Aliter Præſumptio, Græcé Sνσαας.

Tig.)
Quid eſt Conceſſio?
Eſt cum quædam largimur aduerſario, ut re
liqua magis exaggerari poßint, ut⸗ Eſto utiles
ſint quædam conſtitutionet ac ritus in bapiſtica
Eccleſia, tamen dogmata im pia ſunt, et falſa opi
nio in ſeruandis ritibus. Græci uocant 5α⁰σαο
lop, propemodum conſeßionem.
Quid eſt paradiaſtole?
EBßt cum ita aliquid conceditur, ut uicinum
quiddam detrabi poßit, ut uirtus laborare po⸗
tect, opprimi non potest. Fabius contator est, ne
gligens non est.
Quid eſt anthipophora?
Eſt forma reſpondendi cum aut ſimpliciter
reſpon⸗

Goſot⸗

1X II
NE

EPſrlim
Gentnnii
ylroltt lere
mininltent
(e dertkrent
tlioni,ernite
rchte,eſ
ocukle
Ctckn
anſnſcuf
lun, an reſini
or Amitur

(uncoßone⸗

Werte

linrenr
ftnu

Calnn⸗
ihſe ſii
4 EIN

Gi⸗

4

1
.

S.

— =
— =

—
=
=
=

55
io⸗
aft inlipnn
liſhet ehtefe

nlitſciu

i
echetfmigpl

is htcſt.

t, Cien
Alueia nire⸗
luſtigen

1 17,
lorc

lot
leſkr
, Ffrittl
tuirbihi
tet
rSeℳ
1,

e⸗

eurtifie
Elttorceſe
cterch⸗

4
H fie

1
4 ſten

RHETORICES. 90
veſpondetur ad interrogationem, aut tollitur
quæſtio oppoſito argumento firmiori, ut, Diffi⸗
cilis labor est exercendi ſtyli, ſed habet pluri⸗
mas ac maximas utilitates. Vocatur & &u⸗

TaτανπρςG⅞.

EX SIMILIBVS TRES.
Qrid eſt comparatioo
Eſ ſimilium uel dißimilium inter ſe collatiò
quæ maximam uim habet in amplificando, ut
Brutus occidit liberos proditionem molientes,
Manlius uirtutem filij morte multauit.
(Huc pertinent loci Dialectici, ex pari, ex
maiori, ex minori. Item exemplum, apologi,
parabolæ, e7ρ ut cum lupum dicunt pro
malo doctore.)
Quid eſt proſopopoias
Eſt cum perſona fingitur, ut Pama apud Ver
gilium, cum rei inanimatæ ſenſum tribuimus,
ut Vos Albani tumuli.
(Cicero Confortationem uocat.)
Quid eſt ſermocinatio?
Bſt cum orationem perſonæ alicui tribuimus;
ut ſi quis fingat Maximilianum in oratione ad⸗
hortari Carolum Imperatorem ad componenda
Eccleſiæ dißidia.
A GENERE T R E §.
Quid eſt yvccxs

Sene

QV ☛r &ST IONES
Sententia ſeu dictum cont nens præceptum
de moribus aut de aliquo uitæ caſu, ut apud Ci=
ceronem: Vultu ſeæpe leditur pietas. Item, Poſte=
riores cogitationes ſapientiores.
(Huc pertinent leges, prouerbia et dicta ela
rorum uirorum, quæ uocant Sαπρale eſt
dictum Catonis, Kadices uirtutum eſe ama⸗
ras, fructus uerò dulces.)
Quid eſt epiphonema?
Eſt amplificatio honeſtatis ſeu dignitatis, uti
litatis, facultatis, difſicultatis, Mn fine addita ad
augendam admirationem, ut Adeo in teneris con
ſueſcere multum eſt, Hoc uerè regium est conſu⸗
lere utilitatibus Reipublicæ.
Quid eſt Noema?
Est quod uerba ſumit ex loco communi, quæ
ad præſentem cauſam accommodat, ut rectè ad
locum communem alludere intelligatur, ut Bene
collocaui beneficium, cum in uirum optimum,
cum in hominem gratum contuli.

EX CIRCVNSTANTIIS.
D VX.

Quid eſt hypotypoſis?
Est ubi res ita narratur, ut uideantur quaſt
oculis ſubiecta, quod fit cum diligenter perſequi
mur circumſtantias, ut cum Cicero pingit Milo=⸗

nem in rheda penulatum, cum uxore & paruis
liberis.

1415
e
,ctunn
Pwmm
GW..
Eiuſpeek
forep ott
N
Nemm zmen
ton M.
oenettte,
0gveetucen.
Qdel
ER heucire
ſetoto inln
fin.
(ltonnrteh

05 IN
(We⸗

teruirt
ieſiriin
oimaſn
i, 4 Aent
lihtur.
Corne
nken,

N

ſey⸗ Sruuepu

outelll

buckjctt h

nenagllt

emtſegne

lenm⸗
ugliktt
fhraditA
Nitteterieo

gen lſi⸗

n!

nn, .
NAdttfele

lgttuelhͦ
ſrun gen
6

Frlls.

RHETORICES. 91
liberis. Clodium uerò armatum, ſedentem in
equo, pugnantem ex loco ſuperiore.
Quid eſt pathopœia?
Esſt affectuum uarietas, quæ à circumſtan⸗
tijs, ſexu, tempore, locis, perſonis & ætatibus pe
titur.
(Eius ſpecies ſunt, Exclamationes, Depreca⸗
tiones, Vota, Minationes.)
Quid eſt tranſitio?
Eſt cum monemus quid dictum ſit, & quid
reſtet, ut, Hactenus dixi quantum inſit turpitu=
dinis in ebrietate, nunc exponam quantum no⸗=
ceat ualetudini.
Quid eſt parentheſis?
Est breuis interpoſitio declarandi cauſa in=
ſerta, ut, Tam Venus ocia amat, finem qui quæ=
ris amori.
(Cedit amor rebus) res age, tutus eris.

D E IMITATIONE.

Quid eſt imitatio?
E& (ut ex Quintiliano colligitur) cum ex au
toribus lectione dignis, uerborum copia ſumi=
tur, & uarietas figurarum, ac componendi ra=
tio, atq; ad exemplum uirtutum omnium mens
dirigitur.
Quotuplex eſt imitatio c
Duplex. Generalis & Specialis.
N Quid

QV §STIONES
Quid eſt Imitatio Qicncialis ? .

Eſt qua bonos omnes imitamur.

Quotuplex eſt?

Duplex, Rerum & uerborum ſeu elocutionis.

Quid eſt imitatio rerum
generalis:
Est qua bonos omnes in inuentione & diſpos
N tione imitamur.

Quot in ea ſunt obſeruanda:

Duodecim.
I Quibus ex locis boni autores ducant exordia
2 Vnde ſumant amplificationes.
3 Quomodo tractent locos Communes & affes
us. B
4 Quomodo concilient animos, quomodo per⸗
turbent.
5 Quàm tempeſtiuè & parce aſpergant ſen⸗
tentias.

6⁶ Quamdiligenter conſeruent Decorum.
7 Quanto conſilio diſponant partes in cauſis.
8. Vbi præparent auditorem.
9 Vbi narrent.
10 Vbi diſputent.
a11 Vbi refutent aduerſarium.

22 Quomodo in Epilogis motus et affectus ora
tioni addant.

Quot modis hæc fit?

6 “ i

ſriclal

Cdck

uCcer

ur Lucktn
Poltiokerhvrue

eticrcel
WePr
.

(pekr

fuſnſt

uſe oſti⸗
Nmummie

Cacknke

nbhrchen

im eniie
funron

1i7
enerals⸗

3

Alultioni⸗
ün

ſoe ihe
lancie

llt etordi

ne dc⸗
Gooleten
Pehat⸗

.
Ni dſ

RHETORICES. 92
Duobus. Interdum enim res eaſdem ab illis

deſumptas, ad noſtras cauſas aptè transferimus.

Interdum ſimilia exempla gignimus, ſicut bont
pictores non mutuantur, ſed imitantur formas
uariorum corporum.
Quid eſt generalis imitatio
uerborum?
Eſt qua uerba, phraſes, & figuras mutud=
mur ab ijs autoribus omnibus, qui proprijſſimé
& puriſſimè locuti ſunt, quales ſunt, Cicero, Cæ=
ſar, Terentius, Liuius.
SPECIALIS IMITATIO.
Quid eſt imitatio ſpecialis:
Eſt qua Ciceronianam compoſitionem ſequi⸗
mur. Quia eſt apud eum peculiaris quædam col
locatio membrorum orationis.
Quot ſunt de Ciceronis compoſiti⸗
one præcepta præcipua?
Tria.
Quod eſt primum præceptum?
Vt ſit iuſtus ſententiarum ordo, quem in nar
ratione ſeu expoſitione facti ſeruare facilè eſt:
uerum in exordijs & probationibus difficilius.
Quæ eſt in Exordijs & Probatio⸗
nibus diſponendis eius ratio?
Primò poni ſolet aliqua Propoſitio ſuæ cui⸗=
uſq; partis in oratione. Deinde ſubijcitur ra=
N 2 tio⸗,

G V EST IO N ES

tio, poſtea ſequitur rationis expoſitio aut ampli

ficatio. Interdum ſequitur ſimile, aut dißimile,
aut aduerſatiua, quæ quaſi nouæ orationis ini⸗=
tium eſt. Et in his partibus perpetuò uerſatur
Ciceronis oratio.
Quogd eſt ſecundum præ⸗
ceptum?
Vt vt ſententig in magna parte orationis illi⸗

gentur periodis, Juæ colis et commatis conſtant.

(Colon e&t unica integra ſententia, ut Quæ
bomimes arant, ædificant, omnia uirtuti pa=
rent. Comma eſt pars coli, ut Nauigant, ædi=
ficant. Periodus est orationis circuitus con=
ſtans, ut minimum, duobus colis. Colliguntur

autem ſententiæ in periodis particulis raz

tionalibus, cauſalibus, relatiuis, comparati=
uis, aduerſatiuis. Interdum etiam copulati⸗
uis. Exempla ubiq; obiia ſunt a pud Cicero=
nem.)
Quod eſt tertium præceptum?

Vt ſententiæ uerbis ornentur, quod cum fit,

oratio erit uberior & mollior.

D E T RIBVS G ENERI⸗=
bus dicendi.

Quid ſunt genera dicendi⸗
Sunt diuerſæ formeæ, ſeu ut Græci nominant
xαροππaει ationis, quas formas i, iugenioram
dißimilitudo peperit.

Quot

.

i
ni
9 ,Nor, 1
⸗
glun
lcoſe huln
T
orenii G
dl
c⸗
1 el
cplevenlle⸗
leugtteal
furi, 1
Naungtlsete
Etteſſte⸗
N
(ek⸗
glahti

—

ii, lnen

exGrnke te

Aſeplue

ſilerteron
lgtoore

Wor
N

166

toatn
tirie,
eidtliti⸗
ieſt

w

Ultionizii

tßcſt,

ni,EC
1htlit⸗
lteli⸗
faltlco
utr
heftcig e
,oberli⸗
oplts
ulcien⸗

un⸗
uinſi

ENI

end⸗

iorit

=

Gzon

AHETORICES. 593
Quot ſunt genera dicendi?
Tria, Humile, Grande, & Mediocre.
Quid eſt genus humile?-
Est quod non aſſurgit ſupra quotidianam lo-
quendi conſuetudinem, eius artifex est Terent.
(vvitioſi in hoc genere ſunt breues & ieiuni,
borrendi & obſcuri, qualis est in orationi=
bus alicubi Saluſtius.)
Quid eſt genus grande?
Est quod ex magna parte proprio ſermone
conſtat, tamen Meta phoras habet crebriores, ac
longius pet itas, copioſè amplificat, adhibitis om⸗

nibus figuris, & quaſi de induſtria oſtendit or=

natum, qualis est oratio Liuij.
(vVitioſi ſunt tumidi & inflati, qui Aſiatici
olim dicti ſunt.)
Quid eſt genus mediocre?
Quod copioſum quidem eſt, & abundat figu
ris, ſed in amplificando aliquantulum reſiſtit
infra Grande genus, qualis est Ouidius, ac ple⸗
ræq; epiſtolæ & orationes Ciceronis.
(Miſcentur autem hæc genera inter ſe, ſieut
Muſici tonos miſcent.)
Selectorum ex elementis
Rhetorices finis.
N 3 D EB

QVXSTIONES8
DE VIRA-⸗
QVE COPIA, VERBO
R VM ET RERVM, EX ERASMO
Roterodamo, & loanne Riuio Atthendo-

rienſe, breuiter ſelecta ediſcendi
gratia.

Quid eſt copia?
Pa facultas quædam, unam eandemq; rem,

cum alijs atq; alijs uerbis efferendi, tum ue=

r65 argumentorum & figurarum uarietate au⸗
gendi & locupletandi.
Quotuplex eſt Copia?
Duplex, uerborum & Rerum.
Quid eſt copia uerborum?⸗
Facultas, qua una eademq; ſententia uarijs
mo dis efferri potest.
Quid eſt Copia Rerumꝰ
Eſt facultas, qua breuis quædam ſententia
dilatatur, & uberius atq; fuſius explicatur.
Quibus in rebus conſiſtit Ver⸗
borum Copia?
In Synonymia, Heteroſi, Metaphora, reliquis q́
hoe genus uariandi rationibus.
Quibus in rebus conſiſtit
Rerum Copia?

Haelit
ciſelte⸗
Ali
( nreel
lu
roninſe
Nn muateſen
gii elnr
ginir en
ſtſec⸗
de
G
Groeltiteni⸗
öterctinen d

cte ldnoi

terporlueni/
60tlgrce
nyſenmril ſei
DE VEN
Cothuntn
rn
(
cir ye
*”
Heumnig
ſtennſine
egle

lth ee
lithkte⸗
Cetete⸗

mn.
trttitn⸗
n
Mvne
alur.

Vet⸗

,

relgi

t

DEVTRA G. COPIA 94
In congerendis, dilatandis, amplificandis ar=

gument is, ſimilibus cont rarijs, atq; aliſs hoc ge⸗

nus modis.
Quid intereſt inter Verborum &
Rerum Copiam?
Per Copiam Verborum oratio ſola uariatur,

eadem manente ſententia, nec augetur corpus

orationis, uel argumentum: Per copiam rerum
uariatur & augetur argumentum, uel materia
orationis.
Ad quid conducit Copixæ
exercitatioooo
Primò ad uitandam eiuſdem uerbi, aut ſermo=

nis iterationem. Secundò ad diſtinguendam uari

etate quadam orationem. Tertiò ad ſubitam ex
tempore dicendi ſeribendiq; facultatem. Quar⸗
toò ad enarrandos autores, ad uertendos e alie

no ſermone, ad ſeribendum deniq; carmen.

DE VERBORVM COPIA.

Quot ſunt rationes uariandi oratio⸗

nem per uerborum
Copiam?
Octodecim præcipug.
Quæ eſt prima ratio?
Synonymia, quæ in his uerbis ſita eſt, quæ di=
uerſa cuam ſint, eandem omnino rem ſignificant,
ut Enſis, gladius. Domus, ædes. Literæ, epiſtola.
N + Qu

QV F §STIONES
Quæ eſt ſecunda ratio?
Enallage, ſiue Heteroſis, quæ duobus potißi⸗=

mum conſtat modis. Alis enim pars ipſa muta⸗
tan alids qualitas.

Quot modis pars mutatur: 2

Quinq;.
Quibus: 9„
Primò uerbum nomine permutatur, ut Non
dubito, non est mihi dubimn.
Secundo uerbum participio, ut Redama eu,
qui te amat. Amantem redama.
Tertib gerundium gerundiuo, ut Ibo ad au⸗
diendum concionem. Ibo ad sudicudam concio⸗
nem.
Quartô, gorbanm ſupino, ut Venit ereptun,
pro uenit, ut eripiat.

Quintò, Aduerbium nomine, ut Frequenter

est in aula PFrequens in aula est.

Qlot modis mutatur qua⸗
litas?
Duodecim.
Quibus?
Primô ponitur nimerus pro namero, ut Ro⸗
manus prælio uictor, pro Romani uictores. Se=
cundò permutatur perſona, ut Qui ſcire poſ⸗
ſesepro qui ſcire poſſet quiſpiam, apud Terent.
Tertiò uariatur genus, uel nominis, ut pileum
&α bileus: kel uerbi, ut la chrymat, pro lachry⸗=
matur.

n. C
Honini
heriort
iſ,
vel, Cnp⸗
Hit Irtnſtor⸗
nnr ſumi 4
Slutl ſan ten
Getin Kont in.

ð

aguhten f

zriun udicin

“

Neottrenthone
leproſelten.
Mrellengnnt
fle Mltnutetn
Cfedkirtereltne
lt. Decytotee
Ilerins onn
ecſo tent,
grollen:
ler ſer⸗
huhglnti
ctotaafin

d

fttonnia

ſtio⸗
obee e

igemnt

tlr?/

Nhpliden

,Reldd,

Nllota:
llncoteu⸗

entetgn,

tkrepſente

eto, N N⸗
goret⸗ G
1 ſir
lbn.
n⸗ ln

⸗
6 r.

DE VTRAQ. COPIA. 95
matur. Quartò mutatur caſus, ut eius rei uen it
in mentem, pro ea res. Dono te libro, dono tibi
librum. Quintoò uariatur ſpecies nominis, ue=
lut cum utimur uel abſtracto pro adiectiuo, ut

magnitudo meritorum, pro merita magna: uel

diminutiuo loco ſimplicis, ut loquaculus, pro lo-
quax: uel, aut comparatiuo aut ſuperlatiuo loco
poſitiui, ut triſtior pro triſtis, facundißim us, pro
uehementer facundus: uel poſſeßiuo loco primi-
tiui, ut luxta ſententiam Homericam, pro Iuxta
ſententiam Homeri. Sextò mutatur ſpecies
uerbi, uelut cum frequentatiuum loco primiti⸗

ui ponitur, ut Dictito pro dico. Septimò figu⸗

ra mutatur, & ſimplex pro compoſito ponitur,
aut contra, ut ponere, pro deponere, conſcribe=
re, pro ſeribere. Octausò mutatur tempus, ut
prædiceres, pro prædixiſſes, uicimus, pro uice=
mus. Nonò mutatur modus, ut Ne crede, pro ne
credas: inuenerit, acciderit, pro inueniet, acci=
det. Decimò declinatio, ut hilarus & bilaris.
Vndecimò coniugatio, ut Lauare & lauere.
Duodecimò uariatur dictio Epentheſi, ut Ma⸗
uortis, pro Martis: Proparalepſi, ut Dicier pro
dici: Aphæreſi, ut Ruit omnia latè, pro eruit:
Syncopa, ut di xiti pro dixiſti: A pocopa, ut Quid
captant conſili?pro conſiliſj. DW

Quæ eſt tertia ratio?
Antonomaſia, quæ conſtat nominis permuta-
N 5 tione,

QvXSTIONE5

tione, ut Pelides, pro Achille, Dardanidæ, pro

FTroianis, Pœnus pro Annibale, apud Liuium. Se
nex pro perſona heri, apud Terentium.
(Huc pertinet, ſi quis appellatiuo proprij ui
te utatur, ut cum àa poſtoli: dicimus, pro Pau
lo, Seruatorem pro Chriſto. Item proprio ap
pellatiui loco, ut Verrem pro fure, Thraſo⸗
nem pro glorioſo, Catonem pro ſapiente.)

Quæ eſt quarta ratio?

Periphraſis, quæ pluribus fit uerbis, ut Elo⸗

guentie Romanæ Princeps, pro Cicerone, Tro⸗
lani belli ſeriptor, pro Homero.

Quot fit modis periphraſis: 9

Tribus.
Quibus?
Etymologia, Notatione, & Finitione.

Quomodo etymologia?

Cum nominis rationem explicamus ut Homo
ſibientie ſtudioſus, pro Philoſopho, Aui literas
docet, pro Grammatico.

Quomodo notatione?

Cum notis guibuſdam accidentium ren. quam⸗

Fnce ſun
Pn
wdlſeſia
lerßſonte
ocltenetin
Pnllgtt. 95
,eboſttet t
rtodkoniren
e tlt aucklen
enaſentorle
Pefftereit. 1.
Alyr eſterkon
ONolirehid

t itß

Gridd i l,
ge let,

piam d?ſeribimus, ut ſi quis iram intelligens, ⸗· llantſ,

nimi, aut bilis efferueſcentiam dicat.
Quomodo finitione?
Cum quid res ſit oſtendimus, ut ars benedi⸗
cendi

CNttetbnn
itil
letzrle

Datialen
llin

Aliu,

iopnrft
nin

tbrupre⸗
e nlni⸗
hrſtin

tio

Nerlis er

erole, o⸗

UrerncaOne

dteligene
.
ne:
teil⸗

–

Ali

DE VTRAQ. COpPIA. 96
cendi pro Rhetorica. Animal rationis parti⸗=
ceps, pro homime.
Quxæ eſt quinta ratio?
Metaphora.
Quid eſt metaphora?
Eſt cum uox à natiua, propriaq; ſignificatio
ne, ad non propriam transfertur.

Vnde ſumuntur Meta⸗
phoræ?

Primò à ſenſibus corporis ad animum. A ui-
ſu, ut Videre, pro intelligere. Ab auditu, ut au⸗
dire, pro obtemperare. Ab olfactu, ut Odorari,

pro indagare, A guſtu, ut Deuorare, pro ren

acerbam, uelut citra ſenſum perferre. Secundò
à bruto ad hominem, ut oblat rare, pro obtrecta⸗-
re, aut contra ab homine ad brutum, ut ſi quis ca
nem aſſentatorem, Leonem ambitioſum, uulpem
perfidum dicat. Tertiò ab animali ad non ani⸗=
mal, ut Vertex montis, iratum mare, Aut contra
à non animali ad animal, ut Viridis ætas. Ambo
florentes ætatibus, apud Virgilium. Quartò ab
animali ad animal, ut ſi quis coruum ſui in=
equitantem dicat. Quintò ab manimato ad
manimatum, ut ſi quis orationem ſluere dicat.

Wetaphora in ſimplici nomine interdun ſi=
ta eſt, ut ſi quis hominem uentri addictũ, pe⸗
cudem appellet, Iinterdi in Epitheto, ut Flo=
rida

QVXISTIONES
rida ætas, Interdum in uerbo ſimplici, at A=
uolat tas, labuntur anni. Interdum additur
quidd, quod Metaphoram explicet, ut Om⸗
nes incenduntur ad ſtudia: gloria.)
Quæ eſt ſexta ratio?
Allegoria.
Quid eſt allegoria?
Eſt cum tota oratio aliud uerbis, aliud ſenſu
præ ſe fert, quæ Meta phora perpetua dici po=
test, ut Flamma ſumo est proxima.
(Hic aliud uerbis, aliud ſenſu oſtenditur, ui=
delicet in tempore cauendum eſſe pericu=
lum, & uitandum, mali occaſionem.)
Quæ eſt ſeptima ratio?
Catachreſis. 39
Quid eſt catechreſis?

Eſt cum propter neceßitatem abutimur uo⸗

cabulo in ſignificatu non proprio & ſuo, ut cium
cakalo n anike proprio O ſatg itt vlhinefte,

piſeinam dicimus, in qua lauamus, nec tamen
piſces inſunt: Latinè Abuſio. .
(Aädit Eraſmus hor loco Onomatopœiam,
quæ fictio nomimus dici potest, ut Taratan⸗

tara, pro uoce tubæ. Ad quam formam per
tinet Paragoge, id est, deductio ac deriua-

tio nouorum uerborum ex analogia ſum=
pta, ut ſyllaturire, pro eo quod eſt Syllæ
mores imitari uelle. Interdum eiuſdem di⸗=
ctionis uaria eſt Paragoge, ut uoluptuoſus,
u0

Fonlt
ortirtlortn
ilrſet⸗

a elgimn

nſſintan

e o

etitroee

&
Pjeheurere
ſiffleltlereren,

tſtetprveoe
lterueCrn
lcalcatinenn,
Gegelunetin
ſelegreee
Curſimrant
(echefttent l

ilvertt⸗

ſgi,

2

ſepleize .

ellhteie

7)
N

i ditſn
euu iie

1,

en A

ſe geſiu⸗
en)
tot

8
Ktlſrore
, AAMN

Ctpeieſ⸗
ELaEKn
ſornenft
io tttu
iltii⸗
geifte

Unindi
nifti
6 l

DE VTRAQ. COPIA. 9 7
& uoluptuarius. Edax & edo. Homuncu⸗
lus, homulus, homuncio. Pauxillum & pau⸗
cula. Quorum obſeruatio copiam orationis
non mediocriter adiuua bit. Addit quoq
Metalepfſin, qua gradatim itur ad id quod
oſtendimus, ut Post aliquod mea regna ui=
dens mirabor ariſtas. Nam per ariſtas in⸗
telligit meſſes, per meſſes æsates, per æta⸗
tes mtelligitur annus. Lat inè aſſumptio;
uel tranſmutatio.)
Quæ eſt octaua ratio?
Metonymia, hoc ect, Tranſnominatio, cum ui
cino uocabulo pro uicino utimur. .
Quot modis fit metonymia?
Quibus:
Pprimò, cum muentorem pro re ſubiecta po⸗
nimus, ut Cererem, pro cibo, Liberum pro uimno,

pro libidine Venerem. Secundò, cum id, quod

cont met, pro eo quod continetur, ut Epotum po⸗
culum, a pud Ciceronem pro Cluent. Aut contra
id, quod continetur, pro eo, quod continet, ut
Vergil, lam proximus ardet Vcalegon, pro do=
mus Vcalegontis. Tertio, cum ex efſiciente effe⸗
dtum ſignifica mus, ut melior remis, pro uelocita
te quæ fit remis. Aut contr, ut Frigus pigru, au
dax iuuenta: Quartoòzcum ducem ponimus pro
bis, qui ſubſunt, ut Ab Annibale cæ ſa ſunt apud
Cannas

QV Æ TIONES
Cannas ſexag inta millia, id est, ab eius exer⸗
citu. Quintô, eum autorem, pro opere poni=

mus, ut oum dicimus, Plinium ſemper in mas

nibus habendum.
Quæ eſt nona ratio?
Synecdoche, qua pars pro toto, uel totum
pro parte ſumitur. Latinè intellectionem uer=
terunt.
Quot modis fit ſynecdoche?

SexX.
Quibus?
Primò, quoties ex uno plures intelligim us, ut
Pœnus ſugatus, pro Pœni-
Secundo, cum ex parte totum, ut Tectum pro

domo, aut contra, ut Fontemq; ignemq; ferebant

pro aquam è fonte hauſtam.
Tertiò, cum é ſpecie genus, ut iracundior A=
dria, pro quouis mari, apud Horatium.
Quartô, oum ex materia rem confectam, ut
ferram, pro gladio, abies aut pinus, pro naui.

Quinto, cum é præcedentibus ſequentia, ut

Subdidit equo calcaria, pro cucurrit.
Sextòô, cum quoquo modo aliud ex alio intel=
ligitur, ut Vixerunt, pro mortui ſunt. Fuimis
Troẽs, pro iam actum est de nobis.

Quæ eſt decima ratio?
lſodynamia, id est, quipollentia.
Vnde conſtat Iſodynamia?
Voci⸗

3 7IN
ckne tuf
G tuie

mni luftel

otiſflat.
letioen

N Gtenftb

4
t AMo, lin
e Co rulic.

rlutuec

Gbrcken
tntlun .
Hunnfnllit
ſatfeneng
nitncuinfen
ie oitehtpen
Ced
1
Deigiel, u,
ilunmetere
lia,

Drekce

uſt, ueni⸗
npuck an 4
lnen nfüign
ffherclezen nd

ſtponte.
Qecke 4

Hyeftee,

1

,teltte

liiperlere

Cochee

llin

kevlcor/
.
ſetcge
pnut.
ntelt

iigitel
Tldens

tio⸗
it.
amir

Eiu

oheif ee
olpere i
ſnperirſee

AN DE VTYRAC. COPIA. 93
Vocibus contrarijs, & negationis uel addi⸗=

tione, uel detractione, ut Vir egregriè doctus,

uir minimè indoctus. Omnia fecit, nihil nõ fecit.
Placet, non diſplicet. Accipio conditionem, non
re pudio conditionem.
(Sunt autem pugnantia tri iplicia, Contra⸗
ria, üt Amor, odiam, Priuatiua ut Cæcus,ui=
dens. Contradictoria: ut Nolo uolo. Doctus,
non doctus: Probat, non probat.)

Quæ eſt undecima ratio?

Comparatiua, in quibus fit Iſodynamia citra
negationem, translatis tantum partibus, ut Mi=

norls facit famam quàm pecuniam, pluris facit

pecuniam quàm famam. Anteponit famam pecis
niæ. Poſthabet pecuniam fame.
Quæ eſt duodecima
ratioo
Relatiua, ut Vxor illius eſſe non uult, non
uult illum maritum. Hoc me docuiſti, Hoc ex te
didici.
Quæ eſt decimatertia ratio?
Auxeſis, quæ hic eſt amplificatio uerbi ſo⸗
lum, hoc e44, cum amplificandæ rei gratia uer⸗
bum atrocius ſubijcimus, I oco proprij, ut cum la
tronem dicimus, qui ſit improbus, mutam, Iui ni
hil reſpondeat.

Quæ eſt decimaquarta ratio?
Hyperbole.

Qti

QV F STIONES
Quid eſt hyperbole?
Esſt quædam rei ſupra fidem amplificatio, ut
Ocyor Euro, Fulminis ocyor alis, Vix oßibus hæ
rent.
Quæ eſt decimaquinta⸗
ratio?
Mgoſis, quæ est extenuatio incredibilis, ut
cumt attigiſſe dicimus eum, qui pulſauit, Læſi e⸗
qui uulnerauit.
Quæ eſt decimaſexta
ratio?
Compoſi itio, qua ſitus & ordo uerborum con
ſuetus mutatur.
Quibus in rebus ſita eſt?
A ſyndeto, ut Veni, uidi, uici. Polyſyndeto, ut
Terent. Stertit nocteſq; & dies. Syzeugmeno,
quoties ad unum uerbum plures ſententiæ re=

X

ſpondent. Id fit trifariam. Aut cum uerbum

ipſum antecedit, ut Defloreſcit ſorma, uel mor=
bo, uel ætate. Aut cum ſequitur, Vel morbo uel
ætate forma deſtoreſcit. Aut ponitur uerbum in
medio, ut tate forma defloreſcit, uel morbo.
(Huc pertinet, cum ex oratione ſimplici du⸗
plicem facimus, aut contrà, ut Omnia tua mihi
debes: Quicquid habes, id omne mihi debes. (
Quiæx eſt decimaſeptima
ratio?
Sntaxis, cum ẽ conſtructione quædaim ſermo
nis

. VTS
,
Mri uut

“

el

iciofhure
itekituproe
prut Vneñt
nicſeunekin

olſohhuen
Win uri

orinihone
Ctefent &

ſiedenzchn

ichert,t ord
ſn ſluß⸗ d ſe
Petelt, ſtenu⸗
nnrilcgzt
illennrter
elieng n
Kltieges, e
Mſſverptt,
0 Ridt ralir
logilchar
huemalocln
unſlenon
Geregtueltro
efike. Ser
Mennn

89
le⸗

Nllfatioe
irgihagte

binta⸗

onlbleee

luitreſ.
VI
lertorlerenn

nch
Dprteen⸗

1eeugtea

ſenten
tcunten
ſyrlnn
6 lienir,
ntrrt
lnatto.

nirudnn

enchietel
Pum

4
olentn
ſeed .

1

DE VTRA. COPIA. 99
nis uarietas exiſtit, ut multa pecunia, multum pe
cuniæ. Tota nocte potauit, potauit totam no
Quæ eſt decimaoctaua

ratio?

Mutatio figuræ, qua alio atq; alio affectu ac
ueluti habitu profertur oratio. Per interroga⸗
tionem, ut Non ect miſerum mori: uſq; adeéòne
mori miſerum et? Ironiam, ut Non hoc curat po
pulus, ld populus curat, ſcilicet. Admirationem,
ut Multum homini homo præſtat, Dij immor=
tales, homini homo quid præſtat. Dubitationem,
ut Contemnit & Deos & homines, Haud ſcio,

magiſue Deos contemnat, an homines. Adiura=

tionem, ut Non aliter ſcribo, quàm ſentio, Ne
ſim ſaluus, ſi aliter ſeribo ac ſentio. Abominatio⸗
nem, ut, Iſta nunquam cogitaui, Dij meliora,

qudm ut iſta cogitrim. Exclama tionem, ut Bru=

ti literæ amanter ſcriptæ: Bruti amanter ſcri

ptas literas. Occupationem, ut Virgines cõplu=
reis uitiauit, ut int erim de Veſtali polluta ſileã.

Subiectionem, ut, Cũ & genere ſis obſcurißima,

re nulla, nullis literis, nulla forma, ingenio

nullo, quid eſt, cur te adeo iactes? Per ſubiectionẽ?
hoc modo: Quid habes cur tam ſis in ſolens? Na⸗
talium ſplendorem? Atqui genere obſcurißimo.
Opes?at uel lro ipſo es pauperior. Sic item de

cæteris. Est enim ſubiectio, cum nobis ipſis re⸗

ſpondemus 0 PRI=

QV £X SuTIONES
PRIMI SVPINI VARIATIO.
Quot modis primum Supi⸗
num uariatur?
vex.

Quibus?

ginem, Venit ad eripiendum uirginem. Secundéò
per gerundinum, ut Venit ad eripiendam uirgi⸗
nem. Tertio, per gerundium in di, ut Venit cau=
ſa eripiendi uirginem, quod & ipſum per ge=
rundiuum fieri poteſt, ut Venit cauſa eripiendæ
nirginis. Quartò per uerbum, ut Venit ut eri=

piat Virginem. Quinto per participium, ut Ve

nit erepturus Virginem. Sexto per infiniti=
uum, ſed Græca conſuetudine, ut Venit eripere
uirginem.
VARIATIO IMPERATIVI.
Quot modis uariatur impe⸗
ratiuus.
Duobus.
Quibus?
Primum per ſubiunctiuum, ut Saluta, ſac ut
ſalutes. Secundò per futurum Indicatiui, ut Va=⸗
le, ualebis. =
VARIATIO FPVTVRI.
Quomodo uariatur futu⸗
rum-e
Per uerbum ſubſtantiuum ut, Pœnitebit te
olim,

primo, per gerundium, ut uenit ereptum uir

TR
ten
ſſken⸗
Crroß
Gut

iib

Pfroper⸗
59
ctute⸗ gerl

knitkoen

ltio, per

kkereſn.

dt mo⸗
r.
Nhhppt
Oenbegr,
eeullo,de
tponentu.
lenti peri
ertut
bt der

Aegimſt
GVDENE

Comodo

Perchpe

Pent viron

N1

ap⸗

tiekktrt,

hten kenis

finlering⸗ .
teitdA
irine

Menpentt
Vent ene⸗
fehin e
auzrftti⸗
Aſeſtenpre

ERATITL.

inhe⸗

GOlleſen
igiigeſ

I1VNI
Cutkon

, .

NIge .

D E VTYRACQ CO PILIA 100
olim, futurum eſt, ut te pœniteat. Spero te gaui⸗
ſurum facto, ſpero futurum ut facto gaudeas .
Quot modis effertur hæc oratio
(dieweil wir ſtudir em
ſimiles?

.

Tribus.
Quibus?
Primò per præpoſitionem, ut inter ſiuden
dum.
Secundo per duos ablatiuos Peute poſitos,
ut Studentibus nobis.
Tertiò, per uerbum ſubiunctiui modi, uk

Dum ſtuderemus.

Quot modis effertur generalis
propoſitio?
Quatuor. Quibus?
Primò, proprijs ac peculiaribus ſignis, uk
Omnibus est moriendum.
Secundo, per Iſodynamiam, ut Nemini non
est moriendum.
Tertio, per interrogationem, ut Cui non est

moriendumQuis est, cui non ſit moriendum?

Quartò, per ſignum infinitumn, ut Haud est
ullus, cui non ſit aliquando moriendam.

SVPERLATIVI VARIATIO.

omod uariatur ſuperlatiuus?

per comparatiuum, affirmatiuè, & nega⸗

eirtn Vir omnium humanißimus. Afirmatiué,
„°2 Vir

QVXESTIONES
Vir cæteris omnibus humænior, ſed inuſitatius-
Negatiué, ut Nemo hoc utro bumanior. II. Per

Syntaxin, Nemo, quàm hic uir humanior. III. Per

Periphraſin, Vir, quo non bumanior alter. Vel
per neutrum genus, Nihil hoc uiro humanius.

1IIII. Per interrogationem, Quis hoc uiro pies

manior * V. Per neutrum genus, Quid hoc uiro
humanius? Vel per ſignum infinitum, ut Haud
est ullus hoc uiro humanior. Vel per neutrum

genus, Haud est quicquam hoc airo humanius.

VI. ber ſyntaxin caſus ſuperlatiui. Vir omnium
bumanißimus, Vir inter omnes humanißim us,
Vir ex omnib. humanißimus. V II. Per Periphra
ſin, Vir maximè omnicm humanus. VIII. Per
Heteroſin ſpeciei, ut Summa est uiri humanitas.

IX. Per uerbum ſuperare, uincere, antecellere,

præſtare, & ſimilia, ut Hic uir omnes humani=
tate ſuperat, Facilè omnes uineit, Longè præ⸗-

KRat. Hunc uirum ſuperat humanitate nemo. X.

per uerbum paßiuum, ut, Hic uir humanitate
non facilè ſuperatur d quoquam. X I. Per in=
terrogationem, ut Quem non hic uir humanita=
te uincat? X II. Per contrarium, ut Hic uir

humanitate nulli cedit. XII. Per Hete⸗

roſin figuræ, De humanitate quis non huic uiro
concedat? XIIII. Per comparatiua, Hic uir
omnibus humanitate ſuperior. X V. Per con=
trarium, Hoc uiro nemo non humanitate infe⸗
rior: Hic uir nulli humanitate ſecundus. X VI.
Per

SpNhe

ciehunnlih
cdek gſ
(EMr. M.
eſtcuntoco

(onns,un

freehtt aur
ſoſtegemin.
itegeer,
Irtiikfut

jr ſol irr

XIII berde
,Nrriine

ſhirin

untli,
nteree
rpintedun

C(NNiet

Dyiniei

18

ſo enanius.
Ulaeio⸗
Qllrio
flhmn El
elerierrnn
Pio onekee
N. Vlroeiun
unanlin,
Uerenihhr⸗
GVII er.
unhente.
ete,ittgle⸗
jonet hunci
ihlog e
attteſeen
Ueurkeuus
Net. N 1
litui
ℳ,1 ent
s

jtotettn
ni ilt; .

r. 11 6
Nboren ten

al,

ſintſd
tilor. l de
Mpor Nier ſ
hüre

DE VTRAC. COPIA. rOT
Per lodynamiam: ut Vir minimè ommiiun inbu=
manus. X V II. Per exclamationem, O ſingula⸗
rem uiri huius humanitàtem. X& VIII. Per ad=
mirationem, Dij boni, quanta est uiri huius bu=
manitas. X& I X. Per adiurationem, Ne uiuam, 1¹

quid unquam uidi hoc uiro humanius. XX. ber

particulas Tam e& Quaäm, ut Nemo tàm hbumaz-
nus, quàm hic uir. Per perinde, atq;⸗ ut, Quis
perinde hbumanus, atq; hic uir? Per Æqué, atq;,
ut Haud est quiſquam omnium æquè humanus,
atq; hic uir. Per adeò, ut Vir adeò humanas, ut
nemo ſit cum co conferendus. Per ita ut Nemo

ita Pamanus, ut hic uir. X X I. Per Heteroſin

Ppeciei, ut Ea uiri huius est humanitas, ut ei ne=
mo ſit quandus. Vel, singulari in omnes huma⸗
nirate, . Per Iodynamiam, ut Vir humanita⸗
te præditus haud uulgari. Per Hyperbolen, ut
Vir non bumanus, ſed ipſa pené humanitas.
X X I. Per beriphraſin, Vir maximè huma⸗
nus, Vir minimè inbamanus. XXIII. Per Auxe⸗
ſin, ut, Vir incredibili humanitate, Vir exemplĩ
humanitatis, quomodo Terentianus Suno exem-
plum continentiæ dixit, & Cicero innoctiæ en
exemplum, de Rutilio loquens.

CONNECTENDI PARTICVLZE.
Quæ ſunt connectendi
particulæ:

Primi, deinde, præterea, ad hec, uid, goc
O 3 enig⸗

QVESTIO N E G&

deniq;, quinetiam, poſthec, poſtremo, adde bi,

huc pertinet.
Da exemplum.

Cicero. Quæro igitur, ueſter Deus, primum

ubi habitet? Deinde quæ cauſa eum loco moueat,
ſi modo mouetur aliquando Poſtremo, cum hoc
proprium ſit animantium, ut aliquid appetant,
quod ſit naturæ ac commodatum, Deus quid ap=
petat? ad quam deniq; rem motu mentis ac ra⸗
tionis utatur? Poſtremo, quomodo beatus ſit, quo
modo æternusé lib. I. de natura Deorum.

T RANSITIO N V M F O R=
M V L E.

Vnde ſumuntur tranſitionum
formulæ?

1Ab æquali, ut erant hæc iucundißima, neq
minus uoluptatis attulerunt illa.
2 Ab inæ quali, ut audiſtis grauißima, ſed au=
dietis grauiora.
3 A ſimili, ut hæc perfidia deſignauit, cuius ge

neris ſunt & illa, quæ Romæ nuper perbetraſſe

dicitur.
4 A contrario. Sed hæc priuatim, uunc quæ
publicè. Sed hæc i iuuenis peccauit, nunc ſenis uir
tutes audietis.
5A diuerſis. De moribus habes, nunc de do⸗
arva reliquum e tagt dicamus.

(bor ſont ge

Qudi

.

ot r

2 G
ebeni

D
ifuie
, noterin
1 etllrt,

lsek!

0 gil ce

z Grin ali lie
.

DeCEN 6

tence .

Ararl
1

elel.

WG oei

Nehcſpeltek

2 Deſtle pee

ſeilentfeir

yony
en

S H Drx vVTRAC. coOPII. 00v72r2
rund del °„ Qua ſi per oecupationem, ut iam ad reliqua
properabimus, ſi prius illud adiecerimus.
7 Per reprehenſionem, ut Quorſum nos tranſ
apritee uerſos abri puit dolor? Ad rem redeamus.
leret, 8 A cõ ſequentibus, ſiue relatiuis, ut Habes quid

nangnee in illum contulerim beneficiorum, nunc quam
itean, gratiam retulerit, audi.
elctllee . =M
gettge Quis eſt Tranſitionis uſusꝰ
leugſtk eo Vt & quid dictum ſit, admoneat, & ad reli-
ſon. qua compa ret auditorem, atq; ita lucem adferat
dicendis.
10e

DECEM GENERALIA COM⸗
mutandæ & uariandæ orationis
Hfüiorn præcepta.

Quot ſunt generalia commutandæ

Pirhee n
nihen, S uariandæ orationis
1 2
inſe præcepta:
unfeif 1Primum omnium, res ipſa Latinis aptg
uerbis efferenda est, ut Hic eſt optimè de te me⸗=
Ctcfeprer, ritus „ 11 ,
S Deinde mutatorijs uerbis utendum ſi qua,
kn quæ idem efficiant, reperiantur.
6, Synonymiam,
PNe“ Heteroſin⸗
. °4 c,

92V1

QVXIESTIONES zurlag
Idq; fit per Antonomaſiam, ſ. Etyvologia, uoheri
Perophraſin, quæ Notatione, uckt
conſtat Finitione. tunn
per Synonymiam, ut plurima extant huidgsc e enu.
in te beneficia. Per Heteroſin partis, uerbo no⸗ ifmnu⸗

mine permutato, ut maxima ſunt huius erga te 4 ſiulend,
merita. Perſonæ & partis ſimul,ut Quintio Fa⸗ 1 ltinnt
bius plurimum debet, Quintio Fabius bona plu- Pu e
rima accepta refert. Figuræ, ut Hic est optime 1 ohehe
de te promeritus. Per Periphraſin actiuè, ut Hic 4 lodd
te ſummis beneficijs affecit. Hic maxima in te a
officia contulit. Paßiué, ut Tu ſummis es ab hoc tia

=—
—

beneficijs affectus. Ab hoc multa et præclara in ieaan
te beneficia collata ſunt. 1
1 tcatt herl

3 Mox ubi propria deficient, translatitijs uten (helelkfen

dum eſt. tnlelene
W Metaphoram, glr
Id ſit Per Allegoriam, gunch
Catachreſin. B hue
(Per Metaphoram actiuè, ut incredibilè est M
quantis hic te beneficijs obligauerit, obſtrin: Mn
xerit, deuim xerit. Paßiuè, Magnis huius be⸗ er Uoni⸗
neſficijs atq; meritis obligatus es, obſtrictus, Ptoe
deuinctus. In quibus etiam compoſitio eſt, x Am
oratione ſimplici, facta duplici.) i
(erſten⸗
4 Quéd ſi translatitia quoq; deſint, ſi actiua Miemm
oratio fuerit, uertenda in pa Ruan erit, ut Hic ii ier

plurimis

5

R DE VTRAQ. COPIA. 103
ſene⸗ plurimis te beneficijs affecit: Plurimis ab hoc
ce, affectus es beneſiciss.
lin, „ Poſtea uerba in nomina inde deducta, aut
atintie Participia commutabimus, ut Multa extant hu=
ntier ius in te merita.
thiuntte 68 Subſtantiua adiectiuis ab ijſdem deductis,
NCErite agiectiua uerò, ſi quæ binc uentant, abſtractis
ukm permutabim us, ut immenſa eſt huius erga te be⸗
cten neficentia & benignita. W
adiett (Eſt & hic Heteroſis ſpeciei.)
Meritaitte 7 vVbi modo aduerbia in nomina, modo nomi=
mmiaehe na in alias atq; alias partes orationis commuta=
thechß uerimus, tum aut per contrarium dicemus, aut
orationem aientem in negantem cõmutabimus,
auut contra per lſodynamiam, ut Tu ſingularia
nuliſn b hoc beneficia habes. Non uulgaria huius ex⸗
tant in te beneficia.
8 Si quid ſimpliciter, & pronunciatiuè di⸗=
ctum esft.
Interrogationem,
PimAn Dubitationem,
enſft Admirationem,
Güliu pPer lroniam, efferimus.
ſe,Ntmh Abominationem,
ndtatze Adiurationem,
4 Exclamationem.
(Per interrogationem, ut Quid eſt, quod tu
ſe huic non pro ſuis immortalibus erga te me⸗
4 ℳ ritis, debeas? Admirationem, ut Dij boni.
pl , 05 qua⸗

5–

QVESTIONE èS

quantum, hic in te beneficiorum contulit, Quan

ta huius in te merita ſunt?Hic etiam per Synta=
xin oratio uariatur. Exclamationem, ut O ſingu
larem, & propè incredibilem buius in te benefi
centiam. O egregia & penéè diuina buius erga
te merita. Hic orationi alius quaſi ueſtitus atq́;
habitus datus est, per figuræ mutationem.)
9 Poſt hæc paulé liberius totam orationem
uertere licebit, ut uel uinam dictionem pluribus
uerbis circumeas, per Periphraſin, uel é ſimpli=
ci oratione duplicem facias per compoſitionem,

quam uocant, ut. Tu huic pro eo ac meritus de te

eſt, gratiam referre nunquam potes. Hic adeò de
te benè meruit, ut egregijs eius in te officijs re⸗
ppondere nullo modo poßis.
0 Poſt alia omnia, ſimilitudinibus interim
atq́; exemplis uti licebit. Variatur quoq; hæc
ſententia per Ilſodynamiam hoc modo: Huius tu

ſummis beneficijs uſus es, Non mediocria funt

buius erga te merita. Et per Hperbolen & Au

xecſin, ut, Diuina atq; immortalia ſunt huis erga

te merita. Hic egregiè in te beneficus, & benig=
nus fuit. Et per relatiua, ut, Hic maxim um tibi
beneficium dedit, Tu ab hoc beneſicium maxi=
mum accepiſti, Hic tibi ſumma beneficia tribuit,

Huic tu ingentia beneſicia debes, Huic plus

rimum merito ipſius debes, Hic te maximis
eneficijs ornauit. Hæc de uerborum co⸗

DE

4710N
1 e,/
Wot ſunt
2’”” Penp
Dlokeeſt.
Q
kunurhe
Aſeienaunge
ot ſunt
ie⸗
Ues.

Dinſi etti

4

Nan gool
lert illtis
ettiyr Ren
PAlualtin
luſte, hefel i,
A nun nn
mßeue gie
i aceſet
eUtccreletat
ſſencrene
ncſt, eke

ttſtge

terhite
t r

Gtlelenf “

4 hiutepe
tu
ffneng

arioeen .

Nen ghrbe
rliſi⸗
hletnen,
ſerſutget
Mrdlehce

1 fi⸗ ſe⸗

ſekeſe

roe
olo: HtmA

ſnelben
ln,
nlt
⸗
u 6nii
euen li
efcmn alith ni
te, u,
Mete
uici⸗

1

D E VTRAQC COPIA. 104
DE COPIARERVYVM SEV
RATIONE LOCVPLETAN-=
de ſententiæ. H
Quot ſunt rationes copiæ rerum
ſeu locupletandæ ſen⸗
tentiæxx
Duodecim.
Quæ eſt prima:
Eſt cum aut ſpecies uel partes enumeramus,
aut ſpeciem cum genere conferimus.
Quot ſunt huius rationis ſpe⸗
cies ſeu formæ?

Quxæ?
Diuiſio, Partitio, Speciei cum genere collatio.
Quid eſt diuiſio?
Eſt cum quod ſummatim ac generatim dici
poterat, id latius explicatur, atq; in ſecies di⸗

Tres.

ducitur, ut Rem uniuerſam luxu perdidit. Hoc

ſic dilatabitur. Quicquid uel matris, uel patris
nomine, eredicate obuenerat, quicquid alio⸗
rum affinium morte aduenerat, quicquid ex
uxoris dote (quæ quidem neutiquam erat uul=

garis) acceſſerat, quicquid ex legatis accreuez

rat, accreuerat autem per multum) quicquid
peculij caſtrenſis conflauerat, pecuniam, om-=
nem, uaſa, ueſtes, fundos, agros, unà cum ipſis
& uillis & Pecoribus, breuiter, rem omnem,

ſen

1

QVE STIONES

ſen nobilem, ſeu ſoli, deniq; familiam etiâ ipſam,

quotidianis commeſſationibus, ſumptuoſis obſo⸗=
nationibus, nocturnis perportationibus, popinis,
cupedijs, unguentis, alea, luſibus, paucis diebus
ita abſumpſit, Obliguriuit, abſorbuit:, ut ne te⸗=
runcium quidem ſibi reliquum fecerit.
(Hic duo illa uerba. Rem uniuerſam, et luxu
perdidit, ſuis partibus explicantur)

Quid eſt partitio:
Esſt quoties totum, quod non formis, ſed par:
tibus conſtat, in eaſdem diducitur, ut Totus com

maduit. A ſummo capillo ad imum uſq; calca⸗

neum pluuia commaduit, Caput, humeri, pe⸗
ctus, uenter, tibiæ, totum deniq; corpus pluuia
diſtallabat. èMB
In his duabus formis, ſimul & initio ſum=
ma rerum præponenda est, & eadem alia
ſermonis ſpecie repetenda, & ita redeun-
daum ad genus, quaſi ſingulis enumerandis
iam ſimus defatigati, etiamſi nihil erat præ=
teritum. Præterea cauendum, ne partium
ordinem confundamus tumultuaria uerbo=
rum congerie, ſed uel ordine ſcito, uel apta
diſtributione, uel eleganti deſcriptione, le=
gentis aut audientis tædium excludamus.)

Quid eſt ſpeciei cum genere
collatio?

Eſt, quoties de ſpecie loquentes, genus adiun-

gimus,

d r.
, in
N
vel,l
iͤtspk
Piuuen
Mronibi ur
Gen pechgte
Grpleren
rmimnhi
Ue eſtle
’M
dls uelen
gtie ton
ere ,aton
Cenn felit
agflt der hie
tlne ſcerion
ſuſſget
luntipenee
Peonetotiron
Elielopen
nnnta
t.
CAtſoe
feſthon tudar
efeeinne
in heh⸗

e

1Paulelee

nt NNeta

geſt.

nſuufin
lunt)

ſo
ſmiſite⸗
PNIokcn
miſat⸗
Rhwehe⸗

ſganuſei

lo tſn
e KorA

Ei e
unen umdl
lthiche
slpin
ut ſet⸗

„in

uftfiu⸗

Pnerleu

cung

i⸗ ae
i , opiri,

ſuſtulit.

DE VTRAG. COPIA. 105

gimus, id quod feré fit amplificandi gratia, ut,
Quum omnis eruditio plurimum adfert & or=

namenti, & adiumenti mortalibus, tum præci=
puè Philoſophia. Item, Omni quidem ætati fœda
est libido, ueruũ ſenectuti multo ſœdißima. Item,
Cum omnibus in rebus plurimum habet momen⸗
ti, tum præcipuè in bellis prudentia.
Eimplex enim erat, prudentiam in bellis
plurimum ha bere momenti. 5

Quæ eſt ſecunda locupletandæ
ſententiæ ratio?

iodus, gel enameratio antecedentium, hoc
ext, quoties non contenti ſemel exitum rei pro⸗=
ponere, ex quo reliqua quæ præceſſerunt, per ſe
queant intelligi, ſingulatim ea quoq; commemo⸗=
ramus, per quæ ad exitum peruentũ est, ut Ca⸗

tilmiæ nefarios conatus M. Tullius Cicero con⸗

ſul ſua ſagacitate ſtatim odoratus, ſingulari ui=

hendit, miro in Rempub ſtudio prodidit, incre=

dibili eloquentia conuicit, grauißima autorita⸗

te repreßit, armis extinxit; , agn ſoælicitate

Quæ eſt tertia ratio
Cauſe, uel enumeratio cauſa ram, quoties
rem non nudam exponimus, ſed altius etiam cau
ſam repetimus, quibus initijs ſit profecta, ut ſ ſi
quis in bello quopiam ſaſcipiendo addat: ⸗
ue⸗

gilantia perueſtigauit, ſumma prudentia depre⸗

QV Æ § T IO N/E S Dnwol
fuerint ſimulatis cauſæ, quis inſtigator, Juc ſuſ⸗ Com
cipiendi belli occaſio, quæ uincendi Pes,: quæ u⸗ 16.
trisq; fiducia. ”M n
(Exempla paßim obuia ſunt in Poctis & bi- mg inicle
ſtoricis, præſertim in Liuio.) S anizhte
Quæ eſt quarta ratio? (Mb

Comitantia & ſequentia rem. uel enumeratio Monss
effectuum & conſequentium, hoc eſt, quoties non
ſimpliciter proponimus negoctum ſed enumera (yrunturi
mus etiam illa, quæ negocium comitantur, ucek lnlkeiß
conſequuntur, ut Antonius cauſa belli ciuilis fuit nl,
trium exercituum populi Romani interfecto= amifen

rum, clariſimorum ciuium interit us, afſtictæ ſes
natus autoritatis, omnium deniq; malorum, queæ
uidemus. Ex ſecunda Philippica Ciceronis. ide
Quæ eſt quinta ratio? V hnctd
Hy pot) poſis, uel deſeriptio rerum, perſona—- nete
rum, locorum, temporum, qua utimur, Jquoties pſtlaß
uel amplificandi, uel ornandi, uel delectandi gra hethetoa
tia rem non ſimpliciter exponim us, ſed ceu coloo gant
ribus, expreſſam in tabulis ſpectandam proponi N mdie
mus, ut nos depinxiſſe, non narraſſe, lector pe- morumr
ctaſſe, non legiſſe uideatur. uuulluer,
Quomodo id præſtari poterit? tſun gi
Si prius ipſi totam rei naturam, omneſq; cecir ettefenfin
cunſtantias, ac ueluti faciem animo illuſtremus. iekunmil
Deinde ita uerbis ac ſiguris idoneis eſfingamus, e Petudt
ut quam maximè fiat euidens, perſpicuaq; lecto Urun
. Vonnbe

6

luopſteſſ.

id
Aeſtirfo

ſtnirm .
1 Auſen

CllkektueNd .
licinleſt
i iterſic. S.
tliffirſ.

lnn 4

Cceon.
t
nn eſe
frurgn

Altecert

ino Rtn

4

en 4
E 6
ſetie

D EVTRAQ. COPIA. 106
Quomodo locupletabimus oratio⸗
nebs rei deſcriptione
Quum id, quod fit, aut ſactum eſt non ſumma
tim, aut tenuiter exponemus, ſed omnibus fuca⸗
tum coloribus ob oculos ponemus.
Quibus rebus conſtant deſcri⸗
ptiones rerum ſeu Hypo⸗
typoſes?
Circumſtantia rum explicatione, collationi⸗
bus, ſimilihus, dißimilibus, imagin ibus, meta pho⸗=

Eisallegorij,, & ſi quæ præterea ſunt figuræ,

quæ rem illuſtrant, item epithetis.
Exemplum.
(Expugnata eſt ciuitas, apparebant effuſæ
per domos ac templa flammæ, & ruentium
tectorum fragor, & ex diuerſis clamoribus
unus quidam ſonus, alioruũ fuga incerta, alij
in ext remo complexu ſuorum cohærentes, et
infantium ſœminarumq; ploratus, male uſq
in illum diem ſeruati fato ſenes, tum illa pro
phanorum ſacrorumq; direptio, efferentiam
prædas, repetentiumq; diſcurſus, & acti an=
te ſuum quiſq; prædonem catenati, et conata
retinere infantem ſuum mater, & ſicubi ma
ius lucrum eſt, pugna inter uictores.)
Vnde petuntur deſcriptiones perſo⸗
narum ſeu Proſepœigg
Ab omnibuss circumſtantjs, Ppræcipuèé uerò
ab his. Natio⸗

QdwĩwVXSTIONES
Natione ſeu patria, ut Pœnus Fœdifragus,
Mollis Athenienſis.
Ab Aetate, ut luuenis prodigus.
A Fortuna, ut Fauſtuoſus diues:
A Studijs, ut Glorioſus miles.
Item a communibus affectibus, & quo ſit ani

mo pater in liberos, maritus in uxorem, & c.

Quomodo locupletatur oratio loco⸗
rum deſcriptione?

Quoties tota loci facies ueluti ſpectanda, de

pingitur, ut Vrbis, montis, regionis, fluminis,

templi, domus. Frequenter à locorum deſcriptio
nibus narrationum ſumitur Exordium.

Quot modis utimur deſcriptione
temporis, ſeu chrono⸗
graphijs?
Quatuor.
1 In Narrationum Exordijs.
2 Gratia delectandi, ueluti cum Poëtæ diem no
Gtem, auroram, aut crepuſculum exprimunt.
3 Cauſa amplificãdi, ut noctis deſcriptio, a pud

Virgilium lib. 4. ad amplificandum dolorem Di

donis pertinet.
4 Cauſa probandi, ut deſeriptiones interdum
ueris, hyemis, autumni, æſtatis & c.
(Mixtæ ſunt, quoties temporum qualitates

exponimus, puta, pacis, belli. ſimul cum oſten

dimus,

7

lfior
(eltttente

mne triſ

(Lot
Aiſh.
ut Unden
rli ettde

Vel
Aeroſtn
ſebvarunre
tieſtn
Ci cunnite
ſic,elituit
ixc ithe
egiſuge
unſetce

1t

⸗

Ppiheta

uſtn

eſ.

tltoloco⸗

Petint,N
, inif ,

nuſipt⸗
lr.
Cthtone
n,

i,nh

n.
itregl

foet Cete

e.
ſmnmf

, p,

sldrendi

DE VTRAGC COPIA. 106
dimus, quæ uirtutes, aut quæ uitia tum Ma⸗=
ximè ualuerint.)
Quxæ eſt ſexta locupletan⸗
di ratio?
Egreßio, Grecè dοο
Quid eſt Egreſſio ſiue
é6ααος ‿
Est definitore Quintiliano, alicuius rei, ſed
ad utilitatem cauſæ pertinentis, extra ordinem
excurrens tractatio.
Quot modis adhibetur?
Quinq;. AQlibuss
Aut laudandi gratia, aut uituperandi, aut
ornandi, aut delectandi, aut præparandi.

Vnde ſumuntur egreſſiones?
Ab expoſitione rerum geſtarum, 4 deſeriptio
ne locorum, regionum, perſonarum. Item à tra⸗
ctatione fabularum, apologorum. Præterea à lo-
cis communibus, quot ies amplificandæ rei gra⸗

tia, uel in uitia, ut luxuriam, libidinem, auari⸗=

ciam, & id genus alia, dicimus, uel quoties uir=
tutes, ut frugalitatem, cont inentiam, ſtudia lite=
rarum, pietatem, taciturnitatem, laudibus effe=
rimus.

Quæ eſt ſeptima locupletan⸗
di ratio?
Epitheta.
Quid ſunt Epitheta?
8 No⸗-

QV STIONES

Nomina adiectiua, & quæcunq; alia, quibus
proprietas quædam attribuitur, quocunq; pacto

non perſonis tantum, uerumetiam rebus, ut Præ
ceps iuuenta, Eſca malorum uoluptas, Vitæ mas
giſtra hiſtoria.
Vbi adhibentur epithetaas
In poëmatis, in quibus & naturalibus uti li=
cet, Candida nix, Liquidi fontes.

(Iin proſa oratione non oportet adhibere, ni-

ſi emphaſin quandam habeant, & ad rem propo
ſitam pertineant, ut Non impetrabis cauſam
tam iniquam ab Ariſtide iuſtißimo. Tuo conſilio
nobis ſubueni. uir prudentiſßtime.)
Quæ eſt octaua ratio?
Circumſtantiæ, quæ Græci periſtaſes uocant.
Quotuplices ſunt circunſtantiæ?
Duplices, Rerum, & Perſonarum.
Quæ ſunt circumſtantiæ rerum?
Cauſa, locus, occaſio, inſtrumentum, tempus,
modus, atq; id genus aliæ. L
Quæ ſunt circumſtantiæ
perſonarum?
Natio, pat ria, ſexus, ætas, educatio, diſciplina,
habitus corporis, fortuna, conditio, qnimi natu⸗

raxſtudium, ante acta, commotio, conſilii, nomen.

Ad quid conducit aptus & tempeſti⸗
uus circumſtantiarum uſus?
Ad neeb Keangan atq; extenuandxm, ad e=
iden⸗

TT

9
tlnd

F im,

muttull

eekt

llfotn⸗
Cot ſunt
Nrtehe
ſche
ibn
et rt
Efa eiltbe
ſererarep
cCn ence
aheeg
er
ſeher
1 Mlp
noheſt
Aritt
ſerhe
Pihe
ſter
ſfe
n u
Neherce,

186

ong ga,
relic t e
GVite r

NN.
fiſbggler

4

Alher,.

Annpne
i alan
lvocayli⸗
fN
euent
nlantie⸗
huf
eterun
cAtrtkene

ni⸗

olſihtn

6
odninitin .

ufſne

Auern

g alle

mln

7
oi,

1

DEVTRAQ,t?COPIA. 104

uidentiam, ad confirmationem, & probabilita⸗

tem. Facit enim, ut tota oratio denſis ac crebris

argumentis undiq; differta ſit, & communita.

Quæ eſt nona dilatandi ratio?
Amplificatio.
Quot ſunt amplificationis formæ?
Præcipuæ quatuor.

Quæ eſt prima?
Eſt quæ conſtat incremento, hoc eſt, quoties
gradibus aliquot per uenitur, nonmodo ad ſum⸗
mum, ſed interim quodammodo ſupra ſummum.

ut Facinus eſt ciuem Romanum uincire, ſcelus

nerberare, propè parricidium, necare, quid di=
cam, in crucem tolleres
(Ad hoc genus pertinet, cum congeſtis ordine
gquodam circunſtantijs, in contextu & curſi
ſemper priore maius inſequitur, ut Cicero
2. Philip. de uomitu Antonij: O rem non uiſis
modo fœdam, ſed etiam auditu, ſi inter cœ=-
nam in tuis immanibus illis poculis hoc acci=
diſſet, quis non turpe diceret? In cœtu uero
populi Romani, negocium publicum gerens,
magiſter equitum, cui ructare turpe eſſet, is
fruſtis eſculentis uinum redolentib. gremi=
um ſuum & totum tribunal impleuit.)
Quæ eſt ſecunda forma?
Comparatio, quæ fit uel fictione, ut Seruti,
me hercle, mei⸗ ſi me iſto pacto metuerent, ut te
P Z Mmetiss

QVISTIONE S
metuunt omnes tui, domum meam relinquen=
dam putarem, uel exempli collatione , quoties
propoſitio uelut ſimili exemplo, efſicimus, ut id

quod exaggeramus, aut proximum illi,aut par,

aut maius etiam uideatur, ut Quantò eſt Oppi=
anicus in eadem iniuria maiore ſupplicio di=
gnus? Siquidem illa (Milleſia) cum ſuo corpore
uim attuliſſet, ſeipſam cruciauit. Hic autem
idem illud effecit, per alieni corporis crucia⸗
tum. Cicero in oratione pro Cluentio.

(Loquitur hic de Mileſia quadam muliere,

quæ pro abortu pecuniam accepit à ſecun=

dis hæredibus. Ita Oppianicus etiam uxo-

rem Martij precio induxerat, ut prolẽ ſuã,
quam in utero geſtabat, ueneno perderet.)
(In hoc autem genera non ſolum tota totis, ſed
etiam partes partibus comparantur, ut Ci⸗=
cero: An uerò uir amplißimus scipio Tibe⸗=
rium Gracchum mediocriter labejactantem
Rempub. priuatus interfecit, Catilinam or=
bem terrarum cæde atq; incendio uaſtare cu
pientem, nos conſules perferremuse)

Quæ eſt tertia forma?
Ratiocinatio, qua amplificando aliud ex alio
colligitur, hoc modo: Tu iſtis faucibus, iſtis late=
ribus, iſta gladiatoria totius corporis ſirmitate,
tantum uini in Hippiæ nuptijs exhauſeras ut ti⸗=
bi neceſſe eſſet in populi Romani conſpectu uo⸗
mere.

eit herte/

in utgern
güprech
coſehrun
aibee
ttctczt

Ce⸗

ℳ

ſtenimunn

Ligruve
Cihet
(Meren
feron⸗
llo atin
cetiocenn
ttei
(nphe
Caſtye
ſntp
toren
ſcpor

d DE VTRXAQ. COPIA. roS

enliges mere. Colligitur enim quantum uini biberit An⸗=
ne, iin tonius, quòd illa totius, corporis gladiatoria fir=
tuti mitas nequiuerit ferre, & concoquere.
Mtt he,
an⸗ (Huc pertinet, quoties res atrocißimas ele⸗
ſklind. uamus conſulto quo grauiora uideantur,
ſrenge. quæ ſequutura ſunt, ut Cicero ſeptima actio
cen S ne in Verrem: Leuia ſunt hæc in hoc reo, Me
lotnie tum uirgarum Nauarchus nobilißimæ ciui=
4 tatis precio redemit. Humanum est, & c. Hic
r ulen, atrocißimum quiddam expectetur neceſſe
Ptiſtan est, cui hæc quæ ſunt atrocia comparata, hu=
leitftnn: mana atq; uſitata uideantur.)
ftiſt Quæ eſt quarta forma?

bheſten)
Cum amplificamus congerie uerborum ac

toti
ue ſententiarum idem ſignificantium, ut cicero pro
ſiholke Ligario: Quæ tua mens ?oculi?ardor animi? quid
llefligte cupiebas? jo. ldem fit
cthun (Hic uelut aceruo creuit oratio.ldem fit in⸗
* terim omnibus altius atq; altius inſurgenti⸗
Ancne bus, ut in hoc exemplo: Aderat ianitor car=
m ceris, carnifex prætoris, mors, terrorq́ ſocio
rum, et ciuium Romanorum, lictor Scxtius.)
— (Amplificamus etiam quaſi correctione qua⸗
ieſti dam, ut Cicero in verrem: Non enim furem,
e ſed raptorem, non adulterum, ſed expugna⸗
weiſn torem pudiciciæ, non ſacrilegum, ſed hoſtem
iſ ſacrorum, religionumq́; non ſicarium, ſed
tan, O 3 crude=

QV FÆ § TIONES
erudelißimum carnificem ciuium ſociorumq; in
tudicium ueſtrum adduximus.)
(Amplificamus præterea cum ſpeciem auge
mus generi collatam, ut cum omnes, diſcipli=
næ liberales plurimum homini conciliant uel
ornamenti, uel adiumenti, tum inprimis elo=
gquentia. Totidem ſunt & minuendi modi,
quot ampliſicandi.)
Quc eſt decima dilatandi ratio?
Propoſitionum multiplicatio, hoc eſt, ut quàm
maximum propoſitionum numerum reperia=
WMmusS. 3

Quot ſunt ſpectanda in propo⸗
ſitionibus?⸗
Tria. Quæ?
Primo, ut eas reperiamus propoſitiones, quæ
quicquid ad cauſam pertineat, abſolute comple⸗
ctantur. Deinde, ut rectè diuidantur. Poſtremo,

ut ordine quam maximè ad cauſam idoneo, diſpo

nantur. W
(Siquidem eo pacto fiet, ut neq́; copia rerum
conſuſa ſit oratio, dum ſemper habet auditor
certum aliquid, & in quod tentat animum,
& quod meminiſſe poßit, & quod expectet,
tum is qui dicit nuſquam hæreat, dum in
promptu eſt, quo ſeſe recipiat in uiam.)
Sxemplum.
Gi quis ſuadeat M. Tullio, ne conditionen:
ab

ummui
t, gtiucti
iigi,
tut 4
ui⸗ gerert
niſeen
olbe r⸗
ſiftper
rurlolt
bnmrin
nſeuiteltn

— — =
= =

—, - =☛
=

eſentit. 5

ſtcnkoin
foe cgere in
bincitu
tennon’
ſeſtunlen
ro
Me
Piftiner
geſukpn
Kiſſttein⸗
Ktatrgt
(enf
zropyt
lntie
Depon
(lite

de

ſuinmge .

eren

ligtten
rini ehr
Nelimnt,

irntoe
n
6 rſeni⸗

ap⸗

Aioreig
lltecope
. Men
ailtntß

ℳ

DE VTRAG. COPDIA. 109
aAb Antonio oblatam accipiat, nempe ut ui=
uat, extinctis Philippicis, bis fermè p ropoſi=
tionibus ut poterit. Non eſſe cuiquã egregio
uiro tanti emendam uitam, ut immor talem
uitam amittat.)
Huic generali ſubſeruiat particularis, à cir=
cumſtantijs ſumpta, præſertim Ciceroni, qui tot
laboribus clarißimum, ſemperq; uicturum no=
men ſibi pepererit, Ac mortem eſſe comtemnen
dam tot uoluminibus editis, facundißimè demon
ſtrrit, maximè cum iam ſeni non multum æui ſi
pereſſe uideatur. Rurſum altera ſumetur, à cir-
cumſtantijs: Nihil infelicius eſſe, quam debere
uitam Antonio. Tertia coniecturalis erit, callidẽè
hoc agere Antonium ut exuſtis prius Philippi=
cis, in quibus intelligat & ſuam infamiam ſem⸗
piternam, & Ciceronis immortalem gloriam eſ⸗
ſe ſitam, deinde erepta uita quoq; totum extin⸗
guat Ciceronem.
Vnde petuntur propoſitiones?
partim ex his quæ ſunt uulgaria, partim ex his
quæ ſunt propria cauſæ: uulgares propoſitiones
ex ipſa rei natura reperiri potuerunt, propri⸗
ex circumſtantijs rei diligenter expenſis.
(Genus ſuaſorium proprios habet locos unde
propoſitiones petere liceat, rectum, laudabi⸗
le, utile, tot um facile, neceſſarium, iucundum
Demonſtratiuum item ſuos, nempe bonorum
ordines, & quæ his comprebenduntur.)
„ 4 Q

QLldũVNMSTIONE S
Quæ eſt undecima locuple⸗
tandi ratio?

Eſt quæ ſumitur ex accumulatione copioſa
probationum & argumentorum, quas Græcſi

TIst appellant.
(Nam ad eiuſdem propoſi tionis confirmatio
nem uariæ rationes adhibentur, & rationes
alijs argumentis confirmantur.)
Quotuplices ſunt probationes?
Duplices, Partim enim ſunt ?vXonid eſt, ar
tificiales, partim &ρüο, i. ab arte ſemotæ.
Vnde ducuntur probationes ab
arte ſemotæ, ſeu
αWX v*
A præiudicijs, à rumoribus, à tormentis, à ta
bulis, à iureiurando, à teſtibus.
Vnde petuntur probationes
artificiales.
Primum à ſignis, quorum alia ſunt neceſſaria,
quæ ααροορantur, alia non neceſſaria, quæ
σοναα dicuntur. Secundô ab argumentis, quo⸗
rum aliud est credibile, aliud uelut propenſius,

aliud non repugnans, & ducuntur plerunq́; à
circunſtantijs, quæ duplices ſunt, perſonæ, ac

rei, de quibus Paulò antè dictum est. Item à lo⸗
cis, qui ſunt omnium cauſarum generibus com⸗
munes, à finitione, Etymologia, & ab his quæ ad
naturam finitionis pertinent genere, e ſten.
eren=

Coruple
Ulplaler
Ne true
peſenfca
n oſir
Cgirinzen
ateiſſi⸗

nscn⸗

r n

Codt
Tibae.

(omnen⸗

üülilitte
ehearen
iun i
ſlkttri
duilliſe

nenplip
Plu

ne ahif

G.

Gfrreti
0 ioe
toned⸗
bhilehe
ſuae,
e

Crefic

ones

trnſnn
ugt
ie
neſu⸗

ſerngt

ſne

Nen
erhiee⸗
tl

4

DEVTRAQC. COPIA.
ferentia, & reliquis locis rerum, de quibus tra⸗
ditur in Dialecticis. Tertio ſumuntur probatio⸗=
nes ab exemplis, quæ plurimum etiam ualent ad
copiam, & adhibentur, aut ut ſimilia, aut dißi=
milia, aut contraria, rurſum, aut ut maiora, aut
ut minora, aut ut paria.
D E COPIOSA TRACTAESZ
tione exemplorun.
Quotupliciter tractantur exempla?
Dupliciter. Quomodo.
Aut contractius, cum exemplum ceu notum,

uerbo ſignificatur, ut Cicero pro Milone: Neq;

enim poßit Hala Seruilius, aut P. Naſica, ut L.
Opimius, aut me conſule, Senatus, non ne farius
haberi, ſi ſceleratos interfici nefas eſſet. Aut fu=
ſius, cum augentur & creſcunt tractatione.

Quot rationibus augentur & creſ⸗
cunt exempla tractatione?
Tribus. 6
Qux eſt prima ratio?
Commendatione, quæ plerunq; ſumitur, uel
rei dignitate, uel ab autoris laude, uel gentis, un
de ducitur exemplum, ueluti ſi quis Lacadæmo⸗
nicum factum, aut dictum adhibeat, præfari o⸗
portet, eam gentem ſapientia, et rei militaris ac
ciuilis diſciplina cæteris longè antecelluiſſe, &
exemplis pulcherrimis ſemper abundaſſe. Et ſi

quis é plutarcho citabit exemplum, præfetur

P F licebit.

QVESTIONES
licebit, eum autorem unum omnium eſſe grauiſ⸗
ſimum. Item ſi quis M. Attilij Reguli ad hoſtem

redeuntis exemplum uelit adducere, poterit ad

hunc proloqui modum: Inter tam multa Roma⸗
naæ uirtutis inſignia decora, nullum unquàm fa=
cinus pulchrius extitiſſe, aut laudatius, qum

Quæ eſt ſecunda?

Si fuſius, aut latius explicentur, cum exagge
rationibus, atq; amplificationibus: quod genus
uerit, ſi quis perſuadere ſtudeat, ad prudenti=
am comparandam multum conducere peregri
nationes, multarum rerum in ſpectionem, in So⸗
lonis laude aliquandiu commoratus, & quam ci
uitatem reliquerit, & quam ob cauſam, & quæ
maria tranſmiſerit, & quas nationes, quo capi⸗
tis periculo, adierit, & quibus cum ſit congreſ⸗

ſus, & quid mirandum conſpexerit, & quantun

temporis abfuerit, & quanto illuſtrior ac ſapi⸗=
entior in patriam redierit, fuſius enarret. Atq;
utraq; ratio dilatandi contrahendiq́; loum ha⸗
bet in fabuloſis quoq; exemplis, ſi res ac decor
patietur.
¶in his quæ omnino fide carent præfari con⸗

ueniet, non ſine cauſa eſſe conficta, neq; tot ſe

culis temere celebrata. Deinde quid ſibi ijs
uoluerint ſapientes, interpretabimur. Huc
etian pertinent Apologi, quales ſunt, qui
ſopi

oen
eliuit⸗

loelettn

eck

latiy

1Reunrec⸗
Auened eren
Ehirilate
Gin Mnila
ſunen
nirtleteril

i, AN

nrlſrepril

ſtitoret,

e,Iultur⸗

iſe Wln
(hſtrenhe

ſaütotke
lt,
U

36

neſiga

Allogen
, polerit
Ronu⸗
nuiter
li lir

6

Ateng:

Meni
pruari
eſergni⸗

nen ilen
e

n e

,ochi.
ſtg

10C

A

ealeed⸗

pefnien
ftirgt,

97
9

legih

lim /

— =-

Pirußt

= 62 .
R-ͤHETORICE SD.„ mJ—
Fſopi noiine celebrantur, & ille Menij A⸗
grippæ de corporis humani membris aduer
ſus uentrem conſpirantib. apud Liuium. Re=
feruntur huc etiam fictæ narrationes rerum
geſtarum, cuius modi ſunt Luciani ueræ nar=
rationes, & de ſpecu apud Platonem, in quo
uincti quidam umbris, perinde ut ipſis re=
bus, delectantur.M..) L

Quæ eſt tertia ratio dilatandi
exempla?
Collatio, & comparatio, ſiue contentio.

Quid eſt collatio⸗
Est cum accommoda ſimilitudo, quod addu⸗
dtum eſt exemplum oſtendit aut ſimile eſſe, aut
dißimile, aut contrarium. Simile, ut Non aliter
quàm Camillus rem Romanam à Gallis oppreſ-
ſam, & in extremam perniciem adductam ſuæ
uirtute, depulſis barbaris, reſtituit: Ita Lauren=
tius Valla Latinas literas, inſcitia ferè barba⸗
rorum deprauatas, obrutas, extinctas, in priſti-
num nitorem, uelut ab inferis reuocauit. Dißi⸗
mile, Brutus occidit liberos proditionem moli=
entes, Manlius uirtutem ſilij morte mulctauit.
Contrarium, ut, Marcellus ornamenta Spracu⸗

ſaunis hoſtibus reſtituit, Verres eadem ſocijs ab=
ſtulit. =

Quid eſt comparatio ſiue
contentio?

ENE

*

QV Æ §STIONES
Ekt quæ demonſtrat id, quod adductum ſit, aut
eſſe, aut minus aut maius. Par, ut apud Cicero⸗
nem: Etenim mihi ipſi accidit, ut cum duobus pa
tricijs, altero improbißimo, altero modeſtißimo,
atq; optimo uiro peterem: Superaui tamen di⸗=
gnitate Catilinam, gratia Galbam. Minus, ut ſi
propter matrimonia uiolata, urbes euerſæ ſunt,
quid fieri adultero par ests Maius, ut pro Milo=

ne: Negant intueri lucem eſſe fas ei, qui à ſe ho⸗

minem occiſum eſſe fatetur, In qua urbe tandem
hoc homines ſtultißimi diſputant? Nempe in ea,
quæ primum iudicium uidit de capite M. Hora=

tij fortißimi uiri, qui nondum libera ciuitate, ta

men populi comitijs liberatus est, cum ſua manu
ſororem interfectam fateretur.
Vnde ſumitur hæc exemplorum
collatio?

Ex omnibus rerum ac perſonarum circun=
ſtantijs. Adiuuatur autem & orationis artifico,

cum uerbis ac figuris ad id commodis, alia con⸗

ſultò eleuantur, alia tolluntur.

Quæ ſunt exemplis affinia?
Parabola, 2σſiue imago, contentio demon
ſtratiua, iudicia & ſententiæ.

Quid eſt parabola?-

Est ſinilitudo ſumpta ab his, quæ fiunt, aut

quæ natura caſuue rebus adiuncta ſunt, ut nauis
pro uentorum ratione uelum tollens, aut contra
hens,

05 V
evee le⸗ 41

ſhulu
e, iu

hian

ere lelt

unr ui⸗

elnun?

9 Unltli⸗

ſanlii

Geſechorte
etreſguiten
tetpeſctes
Eſten
lercto⸗
Gſinti
eliftat
tneti
NE
fck,
clencen
teguc U
tlit ee
N grlte
inad r

Ciden

“

ctnſa
PgCie.

nche t
cſiira
tineyi⸗
linnt/
uſeſet
Npren
igilſehe
letteee
eppeiten

eNI. o

itcte/
nſauan

Ptun

un chun
D
A.

etioteſen

DE VTRAQ. COPIA.R, n2
hens, in hoc aut illud latus transferens, parabo⸗-
la eſt quæ docet ſapientem tempori cedere opor
tere, ac rebus præſentibus ſeſe accommodare.

Quæ aliquando uerbo notatur, ut Intelligis tibi

uertenda uela? Aliquando latius explicatur, &
apertius accommodatur, ut apud Ciceronem
pro Wurena: Quòd ſi è portu ſoluentibus, qui
iam in portum ex alto inuehuntur, prædicare
ſummo ſtudio ſolent tempeſtatum rationem, &
prædonum, & locorum, quod natura fert, ut his
faueamus, qui eadem pericula, quibus nos per=
functi ſumus, ingrediantur, quo me tandem ani=
mo eſſe oportet prope iam ex magna iactatione,
terram uidentem, in hunc, cui uideo maximas
tempeſtates eſſe ſubeundas.
(Eſtq́; adem parabolæ, quæ exempli, dilatan
dæ ratio, uidelicet per collationem, itemq;
dißimilium, cuius hoc ſit exemplum. Neq;
enim ut nauis utilior noua, quam uetus, ſic et
amiciti,,
Quid eſt ?αν ſiue imago?
Est ficta ſimilitudo, quæ cum deſeriptione
quadem oculis ſubijcitur, & imaginem rei colla
tæ, quaſi uiuam, exprimit, ut Os humerosq́; Deo
ſimilis. Facit autem ?αρρ magis ad euidentiam,
aut grauitatem, aut iucunditatem orationis,
quàm ad probationem.

Quid eſt contentio demonſtratiua?
Est

QVFESTIONE S
Eft quoties in genere demonſtratiuo perſos
nam cum perſona conferimus, laudandi, uitupe=
randiue gratia, ut ſi quis Maximilianum lauda=
turus, eum componat cum M. Antonio impera=
tore. Eſt & rerum comparatio, quod genus est,
ſi quis Pocëticam laudaturus, huius commoda
cum Philoſophiæ commodis committat, atq; ex⸗
pendat.
Quid ſunt iudicia?
Sunt ſententiæ ſcriptorum illuſtrium, gens
tium, uirorum ſapientum, aut clarorum ciulum,
quæ Graci nplo e appellant.
(ldem ualent ſapientum Apophthegmata, cie
iusmodi ſunt illa ſapientum dicta, quæ refe⸗
rũtur à Plutarcho. Huc pertinent & prouer
bia, item oracula, & reſponſa numimnum.)
Quid eſt ſententia?
Esſt (ut inquit Cicero ad Herennium) oratio
ſumpta de uita, quæ aut quid ſit, aut quid eſſe
oporteat in uita, breuiter oſtendit.
(Licet autem ſententias in omnibus oratio=⸗
nis partibus, & in affectibus mouendis, ad=
miſcere, non ſolum in probatione, quæ ſi in
loco adhibeantur, haud mediocrem orationis
copiam adiungent, neq; id ſine grauitate &
gratia. Debet tamen earum eſſe modus, ut
ibi adhibeantur, ubi locus poſtulat, aut certé
patitur.)
Quot

Clotlin
nube⸗
Quin
Ehreluf⸗
Ner

urcnler,

cnentoli⸗
ettut le

Aculeltete

ſteni
lenercgl
tezrun hi
flucocepi⸗
(ERA
teſteunn
ffolee
zinihe
4dlunin

n
iea

Uepdli
Nao

, een
mieſtlhh

es DE VTRAGC. COPIA. nz
ieſen Quot ſunt ſententiarum formæ:
ui Præcipuæ duæ, Epiphonema & Nocëcma.
nlulte
Bin. Quid eſt epiphonema?
euſes Eßñt rei narratæ uel probatæ acclamatio: Nar
lanl rate, ut apud Virgilium: Tantæ molis erat Ro⸗
tin manam condere gentem. Probatæ, ut apud cice⸗
ronem pro Ligario: Quorum igitur impunitas,
Cæſar, tuæ clementiæ laus eſt, eorum te ipſorum
1 ad crudelitatem acuet oratios
in gn Quid eſt Noëma?⸗
Mcun Est ſententiæ genus, quod non dicitur, ſed ins
telligitur, quale eſt illud: Eras dignus, ut haberes
ten integram manum. Nam intelligitur, ut rur ſus
igrtſe in ludo depugnares.
n (SEst autem illud dictum in quendam agen=
u) tem cum ſorore talionis, quod ſibi dormien
ti pollicem reſciderat, cuun illa fratrem ſæ⸗
pius à ludo gladiatorio redemiſſet. Sunt &
u ie aliarum ſententiarum formæ, quas, ſi uis, ex
ggi ipſo autore Eraſmo deſumes.)
W Quid cognationem habet cum
dD ſententia?
Ne, Expolitio.
oi Quid eſt expolitio?
l 4 Eſt quoties eodem in loco diutius commora⸗

, Mur, eandem ſententiam alijs atq; alijs modis
g, uariamus, ſimul & locupletamus.

6 Aibus

QV £ §S TIONES
Quibus id fit modis?
Commutatione uerborum, cum eadem res
alijs atq; alijs figuris ſæpius effertur.
2 Commutatione tractationis, uel, cum quod

iam ſub perſona noſtra diximus, idem alium, ſed

paulo aliter dicentem facimus, uel cum quod ſe=
datius est diſputatum, id acrius atq; inflamma⸗
tius efferimus.

Quot partibus conſtat copioſa
expolitio?

Quibus?
Propoſitione,
Ratione,
, Duplici ſententia, cui ratio item duplex
ſubijci potest,
Contrario,
Simili,
Exemplo,
Concluſione.

propoſitio Exemplum expolitionis?
duab. ratio Sapiens nullum pro republica uitabit peri=⸗
nib. confir culum. IDEO quod ſæpe fit, ut cum pro Repub.

mata. perire noluerit, neceſſariò cum Republica pe⸗-
Prior ra⸗ reat. ET quoniam ſunt omnia commoda à pas

Septem.

tio. trria accepta, nullum incommodum pro patria

Altera ras graue putandum eſt. ERG qui fugiunt id pe-
tio. . riculum,

75„

on ui
unt. M
imnaiti
gepnali
ltnd
letkororen.
Pente mu
henenter e
nferi
atcegtt,e
Munſſ
, ruirt

(griuerekg

ſeneeeſei
Zepikletin
tie toten⸗
r.IIIC
nait,cpens
s, gin
litgvine
tiiacliner

lec eute,

leiſegui
Its ſenhe
niſunm⸗

htrege

Nunnan,
weita he

Cß

. DE VTRAQ. COPIA, ng =J
* riculum, quod pro Repub. ſubeundum est ſtulté Prior ſene
elet faciunt. NA M neq; effugere id poſſunt, & in⸗ tentia.
grati in ciuitatem reperiuntur. AT QyI pa= Rationes.

ri trris pericula ſuo periculo propellunt, hi ſapien Altera ſen
dinſß entes putandi ſunt, DVM ET eum, quem ha= tentia.
ncaße bent honorem. Reipublicæ reddunt, & pro mul⸗ Rationes.
nftnna tis perire malunt, quam cum multis. ETENIM Cötraria.

unehementer est iniquum, uitam à natura acce⸗
pptam, per patriam cum conſeruaueris, naturæ,
onot cum cogat, reddere patriæ, cum roget, non dare.
Et, cum poßis ſumma cum uirtute & honore
pro patria interire, malle per dedecus, et igna⸗
uiam uiuere (pro amicis, & parentibus, ac cæte⸗
ris neceſſarijs adire periculum cum uelis, pro
Republica in qua hoc & illud ſanctißimum pa⸗
denotr triæ nomen continetur, nolle in diſcrimen ueni⸗
re. II A QVE, uti contemnendus, qui nauigando Simile.
nauim, quam ſe uult incolumem, ita uituperan=
Ad.lius, qui in Reipublicæ diſerimine ſuæ ſaluti
plus, quàm communi, conſulit. Naui fracta mul⸗

ti incolumes fuerunt, ex naufragio patriæ nemo =
potest enatare. QVObD mihi uidetur Decius in⸗ Exemplũ.
I H tellexiſſe, qui ſe denouiſſe dicitur, & pro legio=
gtnttei nibus ſe in hoſtes immiſiſſe medios, unde uitam “
1poden⸗ amiſit, non perdidit. Re enim uilißima, maxi⸗
enliß mnmam redemit, uitam dedit, accepit patriam, ami
6uhnol/ ſit animam, potius eſt gloria, quæ, ſumma laude,

“ prodita uetuſtate, quotidié magis eniteſcit. .
di QVOD ſi pro Reipublica debere accedere ad Concluſis⸗
iſe ◻ Per i⸗=

QVMSTIONES
periculum, & ratione demonſtratum eſt, & e=
emplo comprobatum, hi ſapientes ſunt exiſti
mandi, qui nulam, pro ſalute patriæ, periculum
uitant.

(Vnde erit, diligenter exerceri hoc taocg a⸗

doleſcentes, non ſolum in tractandis & expo
nendis ſententijs, ſed quolibet etiam argu=
mento, quod poteſt commode explicari, tra⸗
ctariq; copioſè. Interdum congerere licebit

plures ſententias, rationes ſimilia, & exem-⸗

pla, cum copioſius tractare uolumus.)
Quæ eſt duodecima dilatan
di ratio?
Multiplicatio, partim orationis Rhetoricæ,

quæ ſunt exordium, narratio, propoſitio, cumn

partitione, probatio continens confirmationen.
E& confutationem, & peroratio, quibus exordi
um & narratio, interdum omitti poſſunt breui=
tatis ſtudio: interdum copiæ affectatione, proli=
xius omnes tractari, adiectis pluribus ſchematis
& admixtis quoq; affectibus,

Quomodo dilatatur exordium?

Renouando docilitatem commodis tranſi tios

nibus, quod genus fuerit: dudiſtis largitione, cor
ruptela, ſunguine, ſtupro, ac fœdißimis artibus
paratum honorem. Nunc oſtendam illud,
quod

PrE

mn
un K

ire

nd J
ie t
ceieti⸗
Com
1 Repe
urle eren
pntur.
1 Upeſi
aeterrin
cionit

i ovi.

oro
Ntche
ciclplcia
ſtlntie
lelugenet.
et, e

1.

ekittzntni

Ntootſeun
Aan
bes en
leron Mü

56

hnion
ſreſt

inie

eſc,
ldene
finane
Plat,trt

leſetelteht

luente
nu)

In

r Nhetne

eſft ſ
ſfmiting

emi
ſuren
kur,u
tt

2 Renouando attenti

tcur

bteſt. ſ

lugtieg⸗
D

4

DE VTRAC COPIA. n5
quod turpiter eſt adeptus, turpius admiiniſtraſ⸗=
ſe. R
onem uarijs modis, qui
pro rei natura fingi poſſunt. Tales fuerint, NMa=

gna ſunt hæc, ſed leuia præ his, quæ nunc dictus=

rus ſum. Et: Nunc ad ipſum rei caput accedo, pro
inde queſo ut hæc animis quam maxlmè attentis
audiatis.
Quomodo dilatatur narratio?
Repetitione, quæ fit quoties res paucis ac

ſimpliciter expoſita, denuo fuſius & ornatius

enarratur.
2 Digreßione, guæ &. breuis eſſe debet, & ſic
cum narratione cohærere, ut aut quaſi finis nar=
rati onis, aut quaſi initium probationis uideri ea
dem poßit.
Quomodo dilatatur propoſitio?
Id duobus fit modis. Primum, Si pro ſimpli⸗
ci, duplici aut multiplici utimur etiamſi una ſit

ſatis, ut ſi feciſſet, premio magis, Juan ſupplicio

dignus erat. Aut res hæc nec eſt honeſta, nec
expedit, nec ſine ſummo periculo fieri po⸗

teſt. Quod ſi maximè ſit honeſta, maxime ex

pediat, maximéè ſit tuta, tamen fieri non poteſt
ut conſequamur. Deinde ſi non nuda m omnino

ſed & argumentis obiter interiectis & affe⸗

ctibus accenſam, proferemus. Qualis eſt 1Ila
Ciceronis pro Milone. Hæc ſicut expoſui, ita
Q. 2 geſta

QV +Æ §S TIONES
geſta ſunt, iudices, inſidiator ſuperatus, ui uicta
uis, uel potius oppreſſa uirtute audacia est. De⸗=
inde affectus miſcet: Nihil dico, quid Reſpublica
conſecuta ſit, nihil quid nos, nihil quid boni, ni=
hil ſane id proſit Miloni, qui hoc fato natus est,
ut ne ſe quidem ſeruare potuerit, quin una Rem
publicam uosq; ſerua ret.

Quomodo creſcunt pro⸗
bationes?
Labe factione, ſeu præparatione, aſſeueratio⸗
ne & excurſionibus per amplificationem.

Quomodo creſcunt labefactione ſeu
præparatione?
Quomodo?
1 Propoſitionibus, quæ hic ſunt ueluti ſingula
rum partium orationis collectiones, ſeu conclu=
ſiones, quas oratoribus mos est initio argumen⸗
tationum, proponere, et eaſdem in fine uehemen
tius per affectus aut per epilogum repetere.
2 Cum ita proponimus, ut ipſa orationis figura
fidem abrogemus, aut cõciliemus. Cuiuſmodi est

illud Ciceronis pro Milone: Sed antequam ad e⸗
am rationem ueniam, quæ est, propria noſtræ

quæſtionis, uidentur ea eſſe refutanda, quæ in
Senatu ſæœpe ab mimicis et improbis iactata ſunt
O concione etiam paulò antè ab accuſatore.

NiEen
unrkt

clp

(olht

lgi t
l 6
Cllfer
eeettt,
Crui
ifui
6Anofni
fiuxine,
Nepble

Co

Cinter

uhu ſi⸗

ctitattef
ſne, geni
l ra.

efe

89

neigting
Ripli
G ani di .

tiheeſ,

ll gee

⸗

ſſteffn

en,

onelen

4

Neltiſtg

ſtcn
itvognne
irulet
N.
inafget
ifnoich
ltndi
jlnnuncte

DE VTRAQ. COPIA. n6
Quomodo aſſeueratione?
Cum ea, quæ argumenta quidem non ſunt, ſed
pondus argumenti habent, probationibus admi⸗
ſcentur, ut: Quis tam cœcus, qui hoc non uideats
Quis tam im prudens, qui neget.
(Locupletantur et ſingulæ collectiones epi⸗
logis particularibus, quæ ſummam rationum
paucis comprehenſam auditori denuo ſub o=
culos reuocant, ut maiore cum fide concluſio
ſuccedat, ut Cicero in oratione pro Põpeio:
Quare uidete num dubitandum uobis ſit om=
ni ſtudio ad id bellum incumbere, in quo glo⸗
ria nominis ueſtri, ſalus ſociorum, uectiga lia
maxima, ſortunæ plurimorum ciuium, cum
Republica defenduntur.)

Quomodo excurſionibus?
Cum per amplificationem ſingulis probatio=
nibus ſuos affectus adijcimus, ad quod propria
deſtinata est concluſio, quam ſi copioſam eſſe uo
lemus, geminam efficiemus, ut ſimul per epilo=
gum præcipua argumenta recenſeantur,
et effectuum omne genus, per om-
nes tractetur.

5 FE-=

—

QV F STIONES b,

LE CTORI S. l.
E utilißima pars ſtudiorũ puerilium ex= fuenb,
ercitium, & uſis præceptorum, quæ tra⸗ IIVI
duntur adoleſcentiæ, uarius, aiduus & diligés. ſont
Nam abſq; exercitatione non ſatis intelliguntur i
præceptiones artium, nec diu inhærere poſſunt 5V.

mentibus. Adiecimus igitur hoc loco etiam ſpe=

cies argumentationum Khetoricarum breuiter
. collectas, quòd earum cognitio non minus neceſfſ⸗: e 1
. ſaria, & utile exercitium uidetur eſſe, quiem 6 er
Dialecticarum adoleſcentibus. Nam ſæpe occir 4 Ulli
runt earum exempla in bonis autoribus, & dilis hun
genter pertractatæ ſunt ab ijs Scriptoribus, tum nper

6
Græcis & Latinis, qui de Rhetorica præcepta 7 Mef
tradiderunt. Nihil, inquit ille, paruum eſt in ſtu⸗ 3 Oeſ
dijs. Ideo et hunc breuem quaſi tractatulum ſtus nuſe

dioſus adoleſcens non contemnet, ſed ut profu=
turum ſuis ſtudijs amabit. Si quis hæc uolet, Rhe
toricis præceptis addere potest, uel proponet ipli

ediſcenda in eo Dialectices loco, ubi de formis
argumentationum agitur. Nos in calce libelli
ideo adiunximus, ut ſuccißiua & pecu⸗=
liari opera & tempore explicari

utel au
Mtiniire
E

adoleſcentiæ commodius Nd
poſſent, Vale.
DE ihe i

ci⸗

link
e

le⸗

lherr

enſoſre

eünfe⸗

Uthherter

nuet.

ſ, gir

ſru-

ec

E

N,⅝

elkeli
ſece

D

SPECIEBVS ARGVMENTATIO-⸗

ι &ς α α e

D E VTRAG. COP I 7

EP NOVENM

NVM RHETORICARVM.

Quot ſunt ſpecies argumentatio⸗
num Rhetorices?
NOVEM. Qucz?
Ratiocimatio,
Inductio,
Collectio,
Complexio, ſeu Dilemma,
Enumeratio,
Simplex Concluſio,
Subiectio,
Oppoſitio,
Inuerſio.
I. RATIOCINATIO.

Quid eſt Ratiocinatio?
Est ſyllogiſmus Rhetoricus, in quo rationibus
una uel pluribus additis maiori & minori Pro=
poſitioni, infertur concluſio.
Quot conſtat partibus?
Quinq;. Quibus?
Propoſitione, propoſitionis ratione, aſſum=
ptione, aſſumptionis ratione, & concluſione.
Da Exemplum.
Et Cuicſq; quæ ſito opu est, is uerè dici diues,
Q4 non

QV FSTIONES

Miaior. non potest. Est enim diuitiarum fructus copia, grgni⸗
Ratio. quam declarat ſacietas rerum & abundantia;, lcre
pvoeoc ett, ſi nihil tibi deeſſe putes, nihil appetes, ni memt
hil optes amplius. u l
4 . MndS
RI Marco Craſſo quæſito opus eſt, quia pro eerelhi

Minor. pter auiditatem pecuniæ, nullum quæſitum tur=
Ratio. pem gutat, quotidié fraudat, poſcit, paciſcitur:
aufert, eripit, ſpoliat ſocios, ærarium expilat, et
teſtamenta ſupponit, quæ omnia non abundan⸗
tis, ſed egentis ſunt ſigna.
Concluſio. O Ergo M. Graſſus uere diues dici non poteſt.

t
(Interdum pluribus partibus conſtat ratio⸗ “
cinatio, quam quinq;, cum unaquæq; proba⸗ 4
tio ſuam habet conſirmationem et rationem, C

atq; hæc rurſus aliam. Interdum omittitur A,
probatio, uel propoſitionis, uel aſſumptionis,

fitq́; argumentatio trimembris. Exempla ui⸗ Pif
de a pud Braſmum! in opere de conſcribendis nemti
Epiſtolis, &.π Riuiſ libro ſexto Dialecticæ.) R ð
I. INDVCTI 0. l
Colirn
Quid eſt inductio: 2 ſar
Est argumentatio, quæ rebus non dubijs cons Mere
ceßis propter ſii militudinem, rem, quæ dubia e⸗ vjyitg
xrat, comprobat. rib
Da exemplum. iict

Dic wili ſaer msrutißine nihil in te off
H

Clagi, 4
ic
Sbeter

it.

Mtre
ſitn.
gplete
ctr.

rpotg
ruto
grcea
Bfm.
Onſſtn
pim,
nengln:
ſerlen
decſee

biege
ei

DE VTRAC. COPIA. n8
cij, collo caſſem, num tu me iniurium uocares?
Non in quies. Neq; enim iniuria uideri poteſt,
ſi nihil de eo benè merearis, cui nihil debes. Nũe

igitur, cum ultrò plurimum in te officij contule⸗

rim, non æ quum est, te mihi ſuccenſere, quod be⸗
nefacere deſierim, qui ſuccenſere non poteras,
etiamſi nunquam benefacere cœpiſſem.

III. C O LLECTIO.

Quid eſt collectio-
Eſt argumentatio, quæ rationibus & expo⸗=
litionibus abſoluitur.

Quot partibus conſtat:?

Quibus?
Propoſitione, ratione, rationis confirmatio⸗
ne, expolitione & concluſione.
(Propoſitio eſt, quod ad probandum ſumi⸗
tur. Ratio quæ probat, quod propoſitum eſt.
Confirmatio est rationis probatio. Ex politio
eſt, quæ locupletandæ et honeſtandæ rei gra⸗
tia adhibetur. Hæc ferè ſumitur à ſimili=
bus, exemplis, amplificatiomibus, prouerbijs,
& id genus alijs. Concluſio eſt, quæ ſupe⸗
rioribus breuiter repetitis, propoſitionem
iterat.)

Da exemplum?
CS AAblIæ=

S QV ESTIONES
Propoſis SAPIENTISeſt ſamæ ſuæ longé diligentiue,
tio. quam opibus ſuis, non minus uerò diligenter,
Ratio Pro quàm uita conſulere. MINVS ſiquidem damni
poſi itionis. & incommodi acci, Pit qui pecuniam, aut etiam
Confirma⸗ uitam amittit: quam qui famam. FANM A amiſſa

nis cõſtans dem corporis, cum certos à natura terminos
collatione. acceperit in longum tempus extendi nequit. Fa⸗=
ma uerò hominls, quæ est altera & potior ui=

esſt. Vitam igitur quiſquis eripit, rem adim it,
qua nullo etiam auferente diu frui non potera⸗
mus: at famam qui eripit, re immortali, & pul⸗
Eytpoſitio cherrima nos ſpoliat. QVODueteres rectè in⸗
Eexemplo. tellexiſſe mihi uidetur, qui non pecuniam modo,
uerum etiam uitam ipſam effundere non dubi⸗
tarunt, quo nomen ſuum quam maximè proro⸗

catio. postquam ſe fama ſpoliatos uiderent, ne cauſam

ma. rent. ADEO grauius famæ, quam uitæ diſpen=
concluſio. dium iudicabant. QVODſi igitur homines, ijs
rebus maximè timere uidemus, quæ cum ſunt

diſſicile reſtituuntur ſapiens exiſtimandus non
eßt, qui ſamæ; quæ neq; reſtitui poteſt ſemel
Amiſſa, & qua nihil habet homo precioſius, non

etznie, aut etiam uitæ.
Eo⸗

tio ratio⸗ in integrum reſtituitur nunquam. E' uita qui-
grlſoe

ta noſtra, etiam poßt cineres & rogum ſuper⸗

Amplifi⸗ garent. MVELTOS fuiſſe eo animo legimus, ut

Epiphono⸗= quidem eſſe putarent, eur diutius in uita mane-⸗
precioſißimæ, facilimè tamen perduntur, ac

multé diligentius conſulendum butet, quäm pe⸗

li

Con
leoleck

iue luoe
eu.

UIIl. .

C

eg
ſbrepr
onteſſe

ehetche

De ſit⸗
ſbare ſnt
ſektenren
(ti
ngp

inone
(Nae

AH

leerr,
Ach
Eefr
nſi
⸗
eniwe
lt
Ait i:
ſhr⸗
Alini,
pert
Ercefe

ee un

DE VTRAQ. COPIMA. 19
(boteſt etiam tribus duntaxat, aut quatuor
confici collectio ſi uel confirmatio, uel expo⸗
litio⸗ uel utraq; omittitur.)

Quomodo differt Collectio a
Ratiocinatione“

In collectione id ipſum, quod proponitur, in
concluſione repetitur: In ratiocinatione conclu=

ditur id, quod esſt è propoſitione & alumbeiane

con ectum.

IIII. CONMPLEXIO §1VE

dilemna.
Quid eſt complexio ſiue
dilemna?

Eſt argumentatio, in qua utrumuis conceſſe=
ris, reprehenditur, ut Gabinium admonendum
non cenſeo: Nam ſi bonus est, admonitione non
habet opus: Sin improbus, eam contemnet.
Aliud. .
De futuris angi metu non debemus: etenim
ſi bonæ ſunt: fruſtra mutuimus: ſin aduerſa, in. fæ
licitatem duplicamus.
(vitioſe complexiones ſunt, in quibus aut u⸗=
traq́; pars, aut altera conuerti, & in aduer=
ſarium retorqueri potest, it, Accuſande⸗ on
nino non est.
(Nam ſi ueretur, quid eum accuſas qui hro.
6

7

Q)nꝓwVXISTIONES
bus eſte Si non ueretur⸗ quid eum accuſas, qui
id parui æſtimet? Hic inuertitur utraque
pars. Prior, ut Imò ſi ueretur, maximè eſt ac
cuſandus ut corrigatur: Poſterior, ut, Si non
ueretur, hoc ipſo est accuſandus, qua im pro=
bus eſt. Non est hic puer tradendus priuato
præceptori. Nam ſi et literarum ſtudioſus,
non habet opus priuata inſtitutione. Sin ocio
est deditus, nibil proderit diſciplina ignauo.
Hic inuertitur prior pars: Imo ſi ſtudioſus
est, plus proficiet, ſi priuatum præceptorem
habuerit.)

V. E N VMERATIO.

Quid eſt enumeratio?
E& in qua pluribus rebus ſufficienter expo=
ſitis, & cæteris infirmatis, una reliqua neceſ⸗
ſario confirmatur.
Quibus partibus conſtat?
Expoſitione, infirmatione, & concluſione.
DLDea Exemplum.
S I illum ab hoc dicis occiſum, cum ſine cauſa
Expoſitio. nunquàm ſuſcipiatur maleficium, neceſſe eſt, aut

Infirmita⸗ odium, neq; metum, neq; ſpem interceßiſſe, neq;

tio. ad amicum aliquem mortem eius pertinere pro
Coneluſio. hare poteris. RELINQATVR ergo ab hoc
non eſſe illum occiſum.

¶nter⸗

ſcb⸗

metu, aut odio, aut ſpe alicuius commodi, aut ami
ci alicuius gratia ab hoc eſſe occiſum. SED neq;

55
(nen⸗
cnchu
negel
iAlie
ical⸗
lectici
Ciſſon
ſebtne
l, Con
fund
Utten
ppte
chudk
Vl

C
on
li algn
nonec n
Mne hon

Geſce.
Dine⸗
tete
eſtl
luna
aane
eget

S
“ D EBVT RA Q. COPI A. 1290
(Interdum conſtat tantum infirmatione &
Nee concluſione, ut neq; metuit, neq; odio habuit,
D neq; aliquid commodi ſpectauit, neq; amici
An tia alicuius motus ect, igitur non occidit. Fa=
nem bius argumentum à remotione uppellat. Dia
t⸗ lectici uocant argumentationem à ſuffhciente
üe diuiſione, ut, Neq; cenſu, neq; uindicta, neq;
Nin teſtamento liber ſacv-us eſt. Ergo liber non
cn. eſt. Confutatur autem enumeratio, ſi aut u⸗
ide num aliquod membrum, quod ab aduerſario
foen præteritum erat, profertur, aut ſi unum
gquippiam ex his, quæ prolata ſunt, falſum
d. eſſe oſtenditur. Exemplam utriusq; uide
Wuauaupud Eraſmum.)
uunß VI. CONCLVSIO SIMPLEXN.
6 Quid eſt ſimplex concluſioo
Eſt argumentatio, in qua ex eo, quod antecer
dH dit, aliquid conſequi neceſſe eſt, ut Spirat, ergo
leoan non est mortuus. Literas nouit, ergo didicit. Si
hunc hommem conſtat in prouincia fuiſſe occi=
ſ ſum, ab hoc, qui tũ Romæ u it, gecidi non potuit.
ſca (Refutatur hæc argumentatio duobus modis
uran Primo, 61 id quod ſequitur non neceſſario, ci
r antecedente cohærere oſtenditur, ut ſi mater
“ est, diligit Klium. R efellitur, quia Medea fi=
gung liumn occidit. Hoc uocant Dialectici negare
* conſequentiam, Deinde, ſi id, quod antecedit
negatur eſſe uerum, ut Philoſophia ſocor=
diam

QV Æ STIONES VII
diam affert, Ergo Philoſophia eſt uitanda.
Refellitur, quia antecedens eſt ſalſum, E&t girge
igitur negandum, ut fit in Enthimemate.) oſtun
VII. § VBIE CTIO. o
Quid eſt ſubiectio? iibiz.
Efſt argumentatio, in qua quæ rimus, quid pro. Pnpoſti
aduerſario, aut contra nos dici poßit, deinde
per ſingulas interrogationes, properè ſubijccis oleng
mus rationes, quibus id, quod dictum est, refus aſtn
tatur. lpneu
Quot partibus conſtat pluroc
Subiectio? en cunt e
Tri bus. Interrogatione, Subiectione, & Con= s,uhiles
cluſione. P oni
. Da Exemplum? I
Interroga⸗ Quæro, unde iſte ex tenui tam pecunioſus fa
tiones & ctus: Patrimonium amplam relictum este At poz ce
ſubiectios tris bona uenierunt. Hæreditas aliqua obuenite wnn
nes. At à ſuis exhæredatus et. Ex mercatura quan Gtcfe
inſtituit, quæſtum maximum conſecutus est? At
ex ea re, quæ habere uidebatur, omnino ami= En
Concluſio. ſit. Quare ſi his rationibus non locupletatus eſt, Uuzgit
aut illi aurum domi naſcitur, aut unde non licuit
pecunias accepit. . Manſu
c(Reſutatur ſubiectio, ſi aut aliquid præter= Pnris an
miſſum eſſe oſtenditur, aut infirmatur ali⸗

quid ex enumeratis, ſicut fit in Enumeratio⸗
ne, in quam ſubiectio commutari potest.)
“” . OpPPO⸗

DE VTRAQ. COPIA. 121
Mikd. VIII. O P P OS I TIOGO.
n, de Quid eſt Oppoſitio-
14) Eftin qua ex oppoſito Propoſitionis ad ipſam
propoſitionem reuertimur.
Z Quot partibus conſtat?
4 Tribus. Quibus?
Propoſitione, Oppoſitione & Reuerſione.
Da Exemplum?
an .⸗ §i eo tempore, quo hunc hom inem in prouin propoſi⸗
cia occiſium dicitis, ego Romæ ſui, relinquitur à tio.
me non occiſum. Nam ſi tunc in prouincia fuiſ⸗ Oppoſitio.
ſem, à me occiſum ſuſpicari poteratis. Nunc Reuerſio.
autem cum eo tempore in prouincia non ſue=

NAen rim, nihil est quòd hominem à me occiſum ſu⸗=
Ppicemini.
IX. I N VE RSIO.
nitſ Quid eſt Inuerſio?
N OWD Est argumentatio, in qua ex aduerſariorum
ucAO ratione non, id quod ipſi uolunt, ſed quod utile
AAH nobis est, ſequi demonſtramus.
6 Quibus partibus conſtat?
Propoſitione, Ratione & Inuerſione.
5 2
*M Da exemplum.
Non ſunt legendi Poëtæ. Demulcent enim le⸗ Propoſi⸗
ler gentis animum, & alliciunt: Imô ob id ipſum tio.
6 1 ſunt legendi, quia demulcent Ratio.
de animam. Inuerſis.
Cen FIN 1 §,;

ια Wiigxiit N.NRẽ r, rv puſi Pio ſ⸗ 1.

ſxor: r, un, zgpoktien 7204-

Tuutiz, gugrie n jvpvſinoſ,

rvαιεα „ , an cffirmatute
ZThant., qua'r,1 ſit nu r z uſiti
. 1. ”

₰£ — τ 5. .ͤ, rArufe vtr.,1
. uat, *= , ”õ
WA r . yr

—

15

lunctr
Ct Ditetß
Uluer At: n
1ere geſe
tafe,
Neltio ſin⸗
Nmd
leie e

r aſti

lult eſtete
ge ce

cia,

elttt⸗
Nidllta
lenl
Nonertt
tie.

eIL

Dln!
ln
Norz

Nnen
1

DIALECTICES.
munium, qui oſtendunt quæ uocabula quomodo
alijs recte attribuantur.
Cur initio Dialectices doctrina Præ
dicabilium traditur
Quia oſtendunt gradus & cognationes uo⸗
cabulorum, quorum anguſtiora in definitionibus
per aliqua communiora declarantur.
Quot ſunt Prædicabilia? Quinq;.
Quæ?
Species

Genus (Quæ etiam uniuer=

Differentia ſalia uocantur, quia
Proprium gradus ſunt uocabu=
Accidens. lorum communium)
Quid eſt Species:

Epecies est nomen commune proximum indi
uiduis, ge quibus prædicatur in quæſtione, quid
ſit, ut cum quærimus, quid ſit Plato? reſponde=
tur, eſt bmo: cdm quærimus, quid ſit Bucepha⸗
lussreſpondetur, eſt equus.
Quid uocatur Indiuiduum?⸗
Nomen proprium, aut una res ſignificata no
mine proprio ſub certa ſpecie, ſeu oſtenſa parti
cula demonſtrante, ut Camillus, hic homo, hæc

herba.
Quid eſt Genus?⸗
Genus est nomen commune multis ſpeciebus,
& Prædicatar de eis in quæſtione, quid ſit, ut
neunnnnnnnnnnngnnnan

2 3 4 5 6 7

TUINNNNNNNNNNNNN

INNNNNNNN

15

-

IIII&

14

13

9 10 11 12

8

II

9

2 3 4 5 6

Copyright 4/1999 VxVMaster Gmbh www.yVXyVmaster. com

1

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset