Ab59_2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Erotemata dialecticae et rhetoricae Ph. Melanthonis et praeceptionum Erasmi Roterodami Lossius, Lucas *1508-1582* [PNDNR:117221406] [GNDNR:117221406] rim o g Eo 1 P nſit, v̈ nr11* ℳr F on Ror it ny weg an ſ , — WTW 1 Tiſ p SHS . A * pan oro Tar, . Jvren . 2 V e *I ſr1, v, α 11 rn⸗ x eriam, mu m„ onp rrdent PrS rid S efenkho Mα. Po v„ t, 2 1 4 nrien,, , ℳ 5 ronſtun et ſn 4 on Tor 4 in . Jr I. “ ſr SKot 3 rvuſori o:. 4 quw/Lio % †, juvkaplex I 5 Se 3 Seer c A. r 9 orn 0% IeDi, 26 40 4 O 5 eret 4 . br. 1. 1 ralez, er. „ Ze 9 . 0 DIALECTIL CA ET RHETORICA PHILIPPI MELANTHONIS, & præceptionum Eraſmi Roterodami, de Vtra⸗ que Copia Verborum & Rerum, iam primum ad uſum ſcholarum (quas uocant Triuia⸗= les) breuiter ſelecta & contra⸗ cta per LVCANMN LOSSIVM Luneburgenſem ediſ- cendi gratia. Libellus ad puerilem inſtitutionem, ſi quiſquam alius in hoc genere ualde accom- modatus & utilis. VITEBE RG AE EXCVDEBAT IOHANNES CRATO. ANNO M. D. LVI. CICERO DE PATTIN⸗ BVS ET DE LAVDE DIALE- CTICES IN TVSCVLA. Sequitur tertia, quæ per omnes partes ſapi= entiæ manat, & funditur, quæ rem definit, gene⸗ ra diſpartit ſequentia adiungit, perfecta conclu= dit uera & falſa dijudicat, diſſerendi ratio & ſcientia, ex qua cum ſumma utilitas exiſtit ad res ponderandas, tum maximè ingenua delecta⸗ tio & digna ſapientia. Et de finibus. Dialectica habet rationem, ne cui falſo aſſen⸗ tiamur, neue unquàm captioſa probabilitate fal lamur, eaq́; quæ de bonis & malis diceremus, ut tenere, tueriq́; poßimus. nam ſine hac arte uemuis arbitramur à uero abdu⸗ ci, falliq; poſſe. AlL B. 4. TIY it gene: Aconela irltio exſtita geleche⸗ ae⸗ gltirf Lefeftue, cte s⸗ ERVE NEET PIET A T E PRJBSTANTI ADOLESCENTI Hardeuico stoterogge, Clarißimi uiri D. Nicolai Stoteroggen Senatoris Lu⸗ neburgenſis filio, Lucas Loßius OMNINO N §CHO⸗ laſtica functio, opti me Hardeuice, mul VD ti laboris, quod ſæ⸗ Rpe uidiſti, & pru⸗ dentiã requirit pe⸗ ne ſingularem in docente, ut fœlix ſit inſtitutio, & ac=- commodata pueritiæ,. Ad hæc no⸗ ſtrum munus, ut moleſtiæ eſt pleniſ⸗ ſimum, ita quoq; prę cæteris uitæ ge neribus ualde eſt contemptum apud pleroſq;, & expoſitum multorum uo cibus, qui ociãũ quoddam ignauum interpretantur operas noſtras am⸗ bratiles. Adeo, ut non immeritoò Poë ta Satyricus, literatores miſeros ap⸗ pellarit. Labores quidem et miſerias, ſum⸗ EPISTOLA ſummumq; contemptum & ingrati⸗ tudinem uulgi experiũtur quotidie, qui ſcholas fideliter moderantur: ſed hos tamen labores tolerabiles aliquo modo reddit, pijs gubernatoribus co gitatio de uoluntate Dei, à quo ſciũt ſe ad utilem, piam & neceſſariam hu mano generi functionem eſſe adhi⸗ bitos. Quare in puerorum cœtu in⸗ ter tot difficultates & moleſtias eti⸗ am quadam cum uoluptate uerſan⸗ tur: agunt gratias Deo, ad illud ſe ui⸗ te genus uocatos, quod placeat Deo, & in quo operam utilẽ Eccleſie Dei, & communi uitę nauare poſſunt: lę⸗ tantur ſe cuſtodes eſſe puerorũ, quos ipſe filius Dei tam amanter comple⸗ xus ſit, quorum angeli puriſſimi & ſanctiſſimi ſpiritus in cœlis quotidie intueantur faciem æterni Patris, & habeant curam tam ſollicitam puero rum. Ideo inter tot miſerias obediunt etiam cum gaudio Deo in delegato ſibi munere, memores illius liberaliſ ſimę promiſſionis Chriſti ſeruatoris noſtri: Qui hauſtum aquæ frigidæ uni nprn 6ghen Ke de Popon etkale t(mnunk enl Uevanre uUlil Sinnn Ulluc . Crme lrOi toa ⸗ chene CClune Uelen Nug ln cheſon ſrin cpiat ngnet otidie turtſed Aliquo bus co o ſeiüit kiambul leadhi, Cetll in/ finet/4 gerſan⸗ dſeui⸗ t Deo, lie Dei lunnle⸗ ri, quos omple imi0 otidie ris, puero ediont egaton. hetalit tots Ne Un NVNCVPATORIA. uni ex minimis ipſius miſcuerit, non perditurum eum mercedem ſuam. Prudẽtiam uerò ſingularem requi rit ideo hæc noſtra functio, ut ea ſta⸗ tim a primis annis tradantur iuuẽtu⸗ ti, quę utilia & neceſſaria ſunt. Dein⸗ de ea dexteritate & modo illa ipſa proponãtur, ut rudiores tradita cito et facile percipiant. Vnde merito lau datur Epicharmus, de quo illud cele bratur, Sσο⁸ T&ον τD. Nam ſunt nonnulli, qui ingenij magis ſui laudẽ uenantur, tradentes immature diſci⸗ pulis altiora, quam ipſorum, quos in ſtituunt, ſolidum quærunt profectũ in ſtudijs. Quare non immerito tales optimus formandæ iuuentutis arti- fex, Quintilianus reprehendit, ꝙ am bitioſa feſtinatione a poſterioribus incipientes morantur profectum diſ centium compendio. Hoc cum & nos longo iam uſu edocti intelligere mus, ſingulari prudẽtia opus eſſe in recte formanda iuuẽtute, illam a pri⸗ mo ſtatim functionis noſtræ tempo⸗ re cogitationem cum alijs Synergis A 3 ſedu⸗ EPISTOL A ſedulõ ſuſcepimus, ut breuibus & perſpicuis erotematis quaſi præfor⸗ mata haberet iuuentus noſtra & ar⸗ tium dicendi, & Chriſtianæ narXͦ= εισelementa. Nam nulla eſt uel antiquior, uel accommodatior do⸗ cendi pueros ratio, q́; illa quæ erote⸗ matis, ſeu interrogationibus cõmo⸗ dis inſtituitur. Hoc noſtrũ cõſilium et uoluntatẽ multi boni & docti uiri ſemper probarunt, & iudicarunt no ſtram rationem docendi utilem eſſe ſcholis. Et ſanẽ, qui integros libros artiũ dicendi ad Academiarũ magis uſum, q; ad noſtrarũ triuialiũ ſchola rũ inſtitutionẽ puerilem conſcriptos fuſius, etiam pueris plane rudib. pro ponendos eſſe cenſent, non minus il li ſtulte facere uidentur, quam ſi cy⸗ tharœdum aliquem, tyroni, quem nu per is inſtituendum fidibus ſuſcepe⸗ rit, difficilimas cantilenas, quas mu⸗ tetas uocant, uel Ioſquini, uel alteri⸗ us excellentis Muſici, iubeant pro⸗ ponere quas ille rudis adauc omni⸗= um diſcipulus, ſubito ludendo quaſi AArripe⸗ n tedn M etoce Aant (t⸗ an Val foehe roxe Gyern Thren Gmn Poſe⸗ lor Wtro lanep Ultten Wn lode nl leem gin lhor terote⸗ (Otn⸗ oſtlium ctibiti Unnt no em elle libros ümges ſcho ſetiptos ibepro ninus ſcy⸗ em n ſcepe⸗ 9 mH Aer⸗ “ mni⸗ gui pe⸗ NVYNCVPATA. arriperet, priuſquã aut ipſa nomina, aut ordinem chordarum & clauicu⸗ lorum cytharæ exacté habuerit cognita. Sic non uident multi has methodos præceptionũ artium pue⸗ rilium ſuccinctas, ualde utiles & ne⸗ ceſſarias eſſe iuuentuti, ante earum iuſtam & copioſam enarrationem. Verſamur nos multos iam annos in hoc formandæ iuuentutis munere, et rationẽ ſequimur traditã nobis qua⸗ ſi per manus à doctiſſimo uiro D. Hermanno Tulichio Gymnaſiarcha olim noſtræ ſcholæ peritiſſimo, & poſtea cõmendatam nobis eius ſue⸗ ceſſoribus, etiam ab inclyto ſenatu noſtro. Et, qui hac noſtra docendi ra tione progreſſi ſunt non infoliciter in litteris, multos proferre in mediũ poſſumus, quorum aliqui uel Eccle⸗ ſiam Dei iam docent, uel partes ad⸗- miniſtrandę reip. ſuſtinẽt. Cũ igitur hęc ratio, quam nos cum omnibus alijs peritis ſcholarũ gubernatorib. ſequimur in docendo, multorum iu⸗ dicio utilis ſit adoleſcentiæ, & nos E EPISTOL A iam antea in breuẽ Iſagogen Gram⸗ matices præceptiones Philippi Me⸗ lanthonis noſtri redigerimus, ipſius autoris uoluntate, & publica appro⸗ batione uolũtatis noſtrę, idem nunc etiam in cæteris duabus artibus di⸗ cendi Dialecticæ & Rhetoricæ præ⸗ ſtitimus: quibus breuiſſimam etiam epitomen utriuſq; commentarij Era ſmi Roterodami, de utraq; copia, uer borum & rerum adiãximus. Quem libellum, cum id peteret ſchola no⸗- ſtra, & comprobaret laborem noſtrũ ipſe D. Philippus, et alij, in publicam lucem edi facile paſſi ſumus. Et ſi iam in manibus ſtudioſorum ſunt ipſa erotemata Dialectices Philippi Melanthonis, longo tempore expe⸗ ctata ab omnibus, tamen ſunt in illo ipſo utiliſſimo & eruditiſſimo libro multa, quæ puerilem educationem excedunt. Ideo breui aliqua ex ijs ſe⸗ lecta Iſagoge, ſeu compendio, quo nudæ tantum pręceptiones artis con tineantur, opus fuit ſcholis noſtris puerilibus, in quibus prima artium di⸗ W Gann cnte n h⸗ occt n Eerill (Cnn hiehr bolbe Cna mart Mi ſaln mgn rlac Gcench leri⸗ Monnt W V Chrſi e emi⸗ uarit avott orte 0 TfAm-⸗ iMe, iplius ppro⸗ nonc s di⸗ —,,— A Pra: Netiam tijn ia, er Qen lano⸗ noltrü blicam Eiſi n nt hilpppt expe⸗ nillo libro olem isſe⸗ lo⸗ Son. olns NVNCVPATO&)RI A. dicendi elementa tradenda ſunt diſ⸗ centibus, ſine longa enarratione præ ceptorum. H Noſtrum itaq́; conſilium non du⸗ bito, quin & tu, mi Hardeuice, una cum patre tuo, uiro optimo & pru⸗ dentiſſimo Senatore urbis noſtræ, comprobes. Nam inſtitutus es a no⸗- bis hac ipſa ratione, cuius in hoc li⸗ bello quaſi ldeam, ſeu formam quan dam agnoſcis, in primis elementis ea rum artium, quarum cognitio aditũ patefacit ad ſuperiores diſciplinas. Verſaris itaq; iam in ſtudio legum, magna cum omnium admiratione, et laude. Quia prima exordia artium dicendi rectè apud nos percepiſti in teneris annis, ideo facilis nunc eſt ti⸗ bi curſus in omni aliarum diſciplina rum genere. Et eam tum patriæ tuæ clariſſimæ, tum parenti tuo, optimo uiro, expectationem cõcitaſti, ut ſpe⸗ remus omnes, fore te dignum olim laudatiſſima familia tua in primis ue rõ auo tuo, clariſſimo uiro beatæ me mori? D. Hardeuico Stoterogge am A V pliſ⸗ EPISTOLA pliſſimo & prudentiſſimo, ante an⸗ nos decem, conſule ciuitatis noſtræ, & patre tuo clariſſimo, Senatore Domino & Scholarcha noſtro ob⸗ ſeruando:deinde & patruo tuo Do⸗ mino Ludolpho Stoterogge, quem uirũ accepimus fuiſſe olim in ciuita te noſtra præſtanti præditum inge⸗ nio, doctrina uariarũ artiũ, & cogni tione legum inſignem & clarũ, ſed immatura admodum morte ereptũ Patriæ, grauiſſimo familiæ ueſtræ do Iore, & ſũmo deſiderio totius urbis. Hãc noſtram conceptam de te tuisq́; ſtudijs expectationem atq; ſpem au⸗ gent etiam plurimũ eximiæ uirtutes tuę, ſingularis humãitas, ingenuitas morũ, modeſtia, gratitudo ergo præ⸗ ceptores, & pietas, quæ omnia ſuauiſ ſime cũ incredibili diſcẽdi ſtudio cõ⸗ iungis: Adeo, ut non immeritò & tu uſurpare, noſtra quidẽ ſententia, poſ⸗ ſis hos elegãtiſſimos uerſiculos Eu. ααυσοααοατ—dh—h Xα”ραιααριd νts απιασαινρνανα hdhisααοονσοροαια²%. Gorl— Koie nd Noltoe rer aſn Cuinie Clia Clunn Uermm N Alir nenn, inoen Nr id aönn Ule lbenn Pbla l⸗ ortls no ptoca no i te n⸗ toſtre, natore toob⸗ 9Do⸗ . Iem nciuita ninge⸗ Lcogni Arü, lel ereptil ſtræ do utbis, letlide⸗ emn au⸗ Uitkuten enuit opte⸗ auif lio c⸗ &tu iapot 05 Bu. NVNCVPATORIA. A eblει πσ1οα hoc est: Non ceſſabo gratias Mu ſis Miſcere dulciſſima copulatione. Ne uiuere quidem uellem ſine do⸗ ctrina. Nã ita ſuauiſſimos uerſus, ut noſti, uertit Philippus noſter, & eru⸗ dite(ut omnia) monet ſignificare Po etam, optimum uitæ genus eſſe do⸗ ctrinã colere, & ex hac agere uitam conſilio, & aſſumere morum & acti onum moderationẽ. Sed tu etiã pro⸗ pter maiores cauſas litterarum ſtu⸗ dia coles, nempe, propter gloriã Dei & ſalutarem, patrię tuæ adminiſtrati onem. Ad hoc enim conſtat nos con ditos eſſe ã Deo, et editos in hanc lu⸗ cem, ut noſtris actionibus & ſtudijs totius uitæ iuuemus Eccleſiam Dei, & cõmunẽ ſocietatem, in qua ab ho⸗ minibus æternus Pater Domini & liberatoris noſtri lIeſu Chriſti uere agnoſcatur, inuocetur, et colatur. Ve rum quoniam ipſe per te has cauſas ortus noſtri recte intelligis, & ad il⸗ las ſtudia tua præclare iam inſtituiſti nolo in ijs commemorandis apud te eſſe EPIST: N VN CVPAT. te eſſe longior. Id te unum rogo: ut hunc libellum, quem tuo nomini prę præcipuè dedicaui, animo grato atq; benefico ſuſcipias, ac fauore tuo iu⸗ ues ſcholam noſtram, quæ tuorum quoq; ſtudiorum puerilium alumna fuit. Ego æternum Patrem Domini noſtri leſu Chriſti ex animo oro, ut ſtudia tua ad gloriam ſuam, et guber nationem patriæ ſalutarẽ dirigat, & ſecundet, & faciatte, ut Poëta Græ⸗ cus ait: &UVνονHνv Sα οαι τναππ ταρ vο. Ad hoc te artium dicendi præ⸗ cepta non parum iuuabunt, ſi ad illa rum cognitionem rerum etiam no⸗ ticiam, & exercitiũ ſtyli, quod facis, diligens & aſſiduum coniunxeris, Vale. Date ex Luneburgo3. idus Ianuarij, Anno ) ſ mmrt ſtlle ſe elun lli en ge c r A D LECTOREM. 0 atch o ii⸗ V EG principio in Dialectica & ſ Rheto⸗ Orum rica ad ediſcendum proponantur ijs, qui ruda primum has artes diſcere incipiunt aſteriſcis ſeu notulis quibuſdam enotari curauimus: ubi hanc d quaſi Ideam animo fuerint complexi, addantur poſtea & reliqua, ut hoc pacto paulatim totum gben libellum ediſcant. Nam ordine ſimul proponere gat omnia prorſus rudibus harum artium incommo⸗ Gra⸗ dum erit & longum etiam, priuſquami ini ad finem libelli peruenire poßit, G Pra⸗ Vale. D i l ſam no⸗ ſac,; =ð nweri, 0 , TVNM DIALECTICES PHILIPPI MELANTHONIS BREBE- uiiter ſelectorum ediſcen⸗ di cauſa. - Ne LIBER PRIMVS. tlne . . . (ſA eſt Dialectica? “ S IALECTICA BST S ars, ſeu uia recte, ordine, 1t Vet perſpicuè docendi, (Ger=⸗ manicè, ein vnderrede Cte kunsdt/ oder vnderrichte Che kunſt.) naloe e proprium Dialectices opus ſeu officium? (uun Rectè, ordine, & perſpicué docere. . e Quot ſunt huius operis, ſeu officij partes: A Qatuor. in Quæ? Definire, Diuidere, argumenta uera conne⸗ tere, & malè cohærentia ſeu falſa diſſoluere. Vnde nomen eſt Dialectices? 4 Nιαα N DiALECTICE9. 2 14 Ad&ααααιααοαd es”t, cum alio, collatis os COES binionibus, placide colloquor, Latinè diſputo ſeu DhRk. ciſſeroꝛich vnderrede, oder vnderrichte .3 . Quid differunt Dialectica &· Rhetoricac VTWO,. Dialectica circa omnes materias uerſatur, et 4 rerum ſummas uerbis nudis proponit.: ſed Rheto⸗ rica addit ornatum ijs materijs, quæ orationis copia & ſplendore illuſtrari & uariè depingi “ poſſunt. “ DEB Qy ISTIONIBVS. Arner Circa quid uerſatur Dialectica?⸗ demche Circa omnes materias ſeu quæſtiones de qui⸗= bus docendi ſunt homines. Quid eſt quæſtio? tdoa Queſtio en res propoſita, de qua agitur ſeu diſputatur. Quotuplex eſt quæſtio? Duplex. . ſeu Quomodo? Alia est ſimplex, quæ propriè interrogatio dicitur: Alia eſt quæſtio coniuncta. Quid eſt quæſtio ſimplex ſeu etcotte⸗ interrogatio 6 ble. Eſt cum de uno uocabulo quæritur, ut quid ſit ct Urtus, quid pœnitentia. M⸗ Qtid QV FÆ£ STIONES Quid eſt quæſtio coniuncta? Eſt cum de oratione aliqua ſeu (ut Dlalectici loquuntur) de propoſitione quærit ur, ut: Anj Co⸗ meta ſit ſtella, an uero halitus in aere accenſus: An Chriſtiano conceſſim ſit militare. Quomodo tractatur quæſtio ſim⸗ plex ſeu interrogatio? Explicanda est per deſfinitionem & diuiſio⸗ nem. Quomodo tractatur quæſtio coniuncta? Argumentis ueris confirmanda ect & mon⸗ ſtranda eſt falſitas in contrarijs, quæ fucoſa ſpe= cie ueritati opponuntur. Quot ſunt ſumma capita Dia⸗ lectices? Nouem. Quiæ? 1I Prædicabile 6 Argumentatio 2 Prædicamentum 7 Locus Dialecticus 3 Definitio 8 Ratio diſſoluendi uitio⸗ 4 Diuiſio ſa argumenta Propoſitio 9 Et fallaciæ. DE PRZIBDICABILI⸗ B VS. Quid ſunt prædicabilia? Prædicabilia ſunt tituli aocabulorum cons= munium, it celorurn Prilttt Culn in Nſene Mprun lellen Heie llihle neb no Pinfonn W. hung N l naf ete edſait e Dialedlicec . M Co Accenſe ſim⸗ NS iuſe⸗ xſtio N on. ſicſt he⸗ ta Dia⸗ o efcl erel uiti⸗ Eeſta ILlE lat ſorue lk⸗ louce DIALECTICES. 3 munium, qui oſtendunt quæ uocabula quomodo alijs recte attribuantur. X Cur initio Dialectices doctrina Præ dicabilium traditur? Quia oſtendunt gradus & cognationes uo⸗ cabulorum, quorum anguſtiora in definitionibus per aliqua communiora declarantur. Quot ſunt Prædicabilia? Quinq. Quæ? Species Genus (Quæ etiam uniuer⸗ Differentia ſalia uocantur, quia Proprium gradus ſunt uocabu= Accidens. lorum communium) Quid eſt Species? Species est nomen commune proximum indi uiduis, de quibus prædicatur in quæſtione, quid ſit, ut cum quærimus, quid ſit Plato? reſponde⸗= tur, eſt mo: cum quærimus, quid ſit Bucepha⸗ lus?reſpondetur, est equus. Quid uocatur Indiuiduum? Nomen proprium, aut una res ſignificata no mine proprio ſub certa ſpecie, ſeu oſtenſa parti cula demonſtrante, ut Camillus, hic homo, hæc herba. Quid eſt Genus?⸗ Genus est nomen commune multis ſpeciebus, & prædicatur de eis in quæſtione, quid ſit, ut B cum QVISTIONESE S cum quæritur, quid ſit equus?reſpödetur, est andt mne⸗ mal: quid libanotis?reſpondetur, est frutex. ☛ ac Quomodo differunt ſpecies, ſa⸗ item genera? 4 B Species infimæ dicuntur ſpecies ſpecialißi⸗ gif V mæ, ut homo, equus: Summum genus uocatur ge- emiun nus generalißimum, ut ſubſtantia. Cdn (Inter hæc cætera dicuntur ſpecies ſuperio⸗ rum, & genera inferiorum, ut animal dici⸗= Pri tur ſpecies relatum ad corpus animatum, ge Pvaul, nus, relat um ad hom inem.) Quid eſt differentigaꝰs nita Differentia eſt quæ cum genere conſtituit, GCur certam ſpeciem, & de ſpecie prædicatur in quæ ſunm ſtione, quale ſit, ut rationale conſtituit ſpeciem, er uidelicet, hominẽ, et oſtendit qualis ſit ſpecies. i Quotuplices ſunt differentiæ. lelu Duplices. V Pnunſt Quomodo lceflu Quædam ſunt generales, quæ multis ſpecie⸗ v lyih bus conueniunt, ut ſentiens conuenit homini & ſmnſi cunctis amantibus: Quædam ſunt ſpecificæ et ul utty timæ, quæ uni tantum ſpeciei conueniunt, ut ra⸗ tionale conuenit tantum homini. Nale⸗ Quid eſt proprium? mnſi Proprium est inclinatio aut quiddam adia⸗ nſtalrt cens, quod uni ſoli ſpeciei ſemper & omnibus in (hinmn diuiduis eius inest, ut loqui, numerare, incedere erecto reſten tex. x les, Peritliſi. Ncatur ge⸗ es ſuperio⸗ limmal iei⸗ imatunnge „ coſtitut, aturin gue nit ſpecienn, ſt eciescr rentiæ, lißecte⸗ honiini & i ſee, etul lunt, ut ⸗ Cerdli⸗ ,ulbus ,eelene efto DIALECTICES., 2 erecto corpore, propria ſunt hominis, de poten⸗ tia intellecta, non ſemper de actu. (Nam uerba in definitionibus ſæpe potenti=⸗ am ſignificat non actum, ut incedens, id est, quod potest incedere erecto corpore, & ad eæum poſitum & mot um conditum est.) Quid intereſt inter differentiam & proprium? Differentia ſignificat partem conſtituentem, ut rationale ſigniſicat mentem, quæ est pars ho⸗= minis. Sed proprium ſignificat quiddam ſequẽs conſtitutam, ut poſſe incedere erectum, poſſe lo qui & numerare non conſtituunt hominem, ſed ſequuntur conſtitutionem eius. (Sæpe propria pro differentijs uſurpantur. Quia enim differentiæ proprijßimæ ſic di= ctæ lateant, ſumimus diſcrimina rerum à proprijs affectionibus, ſæpe ab acc identium coaceruatione, ut in deſcriptione plantarũ & lapillorum, ut magnes est lapis trabens ferrum, ſeu, magnes est lapis, qui ſua natura mouetur ad Arcton.) Quid eſt accidens? Accidens est, quod non per ſeſe ſubſiſtit, nee eſt pars ſubſtantiæ, ſed in alio inect mutabili⸗ ter, ut calor et frigus in aqua, noticiæ in mente, albedo in pariete. Quotuplex eſt accidens? B zZ Acci= QVISTIDN E è5 Accidentium alia ſunt ſæparabilia, ut frigus ab aqua, noticiæ à mente, læticia, triſticia à cor⸗ de: Alia ſunt inſeparabilia, ut quantitas ſeu ma= gnitudo à ſubſtantia corporea, calor ab igni, bu miditas ab aqua non ſeparantur. Quotuplicia nomina ſunt acci⸗ dentium? Duplicia. Quomodo? Alia dicuntur abſtracta, alia concreta. Quæ ſunt abſtracta? L Subſtantiua ut Grammatici loquuntur) qui⸗ bus nudæ ſpecies ſeu formæ per ſe conſideratæ ſignificantur, ut albedo. Quæ ſunt concreta? Adiectiua, quæ ſignificant ſubiectum habens formam, ut album. (Per hæc, accidentia de ſubiectis dicuntur, paries est albus, non, paries est albedo.) Quæ eſt utilitas doctrinæ præ⸗ dicabilium? Vſus præcipui ſunt quatuor. Quis eſt primus uſus? Quòd diſcernunt gradus uocabulorum in ſe rie cuiusq; prædicamenti, ut intelligatur, quod corum ſit genus, quod ſpecies & indiuiduum. Quis eſt ſecundus? Quòd eoe Ce de Mcgne N b We Mele nſen ntone Cogel DIALECTIC. E S§. . aefin Quòd oſtendunt,; quæ in connexione coniungi ef o poßint, ſeu quæ uoces de quibus ſecundum com⸗ ttasſeuni munem naturæ ordinem prædicentur, ut, aut de rchiii indiuiduo ſpecies, aut de ſpecie uel indiuiduo genus, aut differentia, aut proprium, aut acci⸗ intacci⸗ dens prædicatur. Quis eſt tertius? Quèòd proſunt ad definitiones: quia ſemper anguſtiora uocabula definiuntur per aliqua com Pieten, muniora, ut per genus, aut per accidentia, item 1 per differentiam & proprium. Quis eſt quartus? Qud diſcernunt propoſitiones, quæ neceſ⸗ ſariò cobærent, & quæ contingenter. Quæ cohærent neceſſariõ? guuntur) gin ſeroſſclerttt kg hir Quæ factæ ſunt ex ſpecie, genere, differen⸗ SS tia & proprio, ut homo est animal, homo eſt ra= tionalis, homo ext qui loquitur. eclis Ciauttn Taſed Quæ cohærent contingenter: Ralece) 1 n quibus accidens prædicatur de ſubiectis, næ pra⸗/ ut Phalaris est tyrannus. D E PRFDICAMENTIS. Quid eſt prædicamentum? Prædicamentum eſt ordo generum et ſpecie e ne rum ſub uno genere generalißimo, quod aut ſub ir ſtantiam aut accidens aliquod ſignificat. ih Quod eſt diſcrimen prædicabilium 4 & prædicamentorum? Dd B 3 Præs QV Æ S TIONES Praædicamenta ſunt rerum appellationtes, ut animal, homo: ſed prædicabilia ſunt ipſa rum ap pellationum diſtinctiones, ut genus, ſpecies. (Vel prædicabilia ſunt ueluti tituli diſcer= nentes gradus ſeu ſeries in prædicamentis, ut agnoſci poßit, quod nomẽ ſit communius, ut animah, genus, quod anguſtius, ut homo ſpe cies.) Quæx eſt utilitas prędicamentorum? Est hæc, Primùm oſtendunt diſcernend eſ= ſe ſabſtuntiani ab accidentibus, & diſcernenda abſoluta à relatiuis. Secundo, monſtrant, ubi & in quibus domicilijs quærenda ſi ſint genera defi= nitionum, quæ in omni explicatione primum con ſtituendæ ſunt. Quot ſunt prædicamenta: 7 Decem. Qux? 1I Subſtantia 2 Quantitas 3 Qualitas 4 Relatio 5 Actio 6 Paßio 2 Quando 8 Vbi 9 Situs 10 Habitus. X ((Quæ etiam genera generalißima dicuntur, hocest, ſumma, quia ab his proximè accedi= tur ad uocabulum, quod inter omnia, in re- rum natura primum est, uidelicet, ad Ens.) Quæ eſt prima diuiſio Entis? ac est: Ens aut est ſubſtantia, aut eſt accidens. D E S& VBSTANTIA. Quid Meo ! Clttinc ! urſer D ſilin niii Rerin . vmne Kher caiſii, chente. Perte nlgt DIALECTICES.. £$ gcr Quid cſt prædicamentum Ras ſubſtantiæ: liſte, Eſt ſubſtantiarum ordo. leugent Quid eſt ſubſtantia? donatis Subſtantia est Ens, quod habet proprium eſ⸗ * 8 ſe, & ſuſtinet accidentia, per quæ mens humana ſubſtantiam agnoſcitzut homo, equus. egtoran Quotuplices ſunt ſubſtantiæ? ſernendi ſe Duplices. ciſcertenet Quomodo?: rut li Primæ & ſecundæ. ereictf Quæ ſunt ſubſtantiæ primæ? ehrinmnn Sunt indiuidua, ut hic homo, hic equus. Quæ ſunt ſubſtantiæ ſecundæ? menta Sunt ſpecies, et genera, ut homo, equus, animal. (Hæ ſine ſubſtantijs primis exiſtere non poſ⸗ ſunt, iuxta dictum Ariſtotelis: Deſtructis pri miis ſubſtantijs, nihil est reliquum.) 9 Kitn Recita ordinem ſubſtantiarum. § V BSTANTIA. ima dicuinn mrint aelß Corporea Incorporea. onmnu,m Zimplex, MWixta, Infinita, Einitæ, icet lb Cooli, ſtellæ, ex elemétis Deus Angeli. Entö elementa. compoſita. animæ. fuaits Perfecte Imperfecte mixta. 14 mixta. ut ſulmina, uapores. OH B 4 Anima⸗ QVE STIONES§. Animata, Inanimata, lapis, gẽma. Sentiens Non ſentiens, Animal ut plantæ. Rationale, Irrationale. Homo. Equus. Plato. . (Partes ponuntur in eodem ordine in quo collo⸗ catur totum, ut caput, pedes, pectus, ſunt partes animalis, & reuera ſunt ſubſtantiæ. Item pri=- uatiua nomina referuntur ad domicilia ea rum rerum, quibus opponuntur, ut lux est qualitas, Ad idem igitur domicilium et tenebræ referun tur. Ita et hic cadauer refertur ad prædicame ti ſeriem, ubi animal recenſetur.) Quot ſunt proprietates ſubſtantiæ? Tres. Quæ eſt prima proprietas? Subſtantiæ non ſunt in ſubiecto ut acciden= tia, ſed ipſæ ſuſtinent accidentia, & proprium eſſe habent. Quæ eſt ſecunda? Subſtantia non recipit magis aut minus, ut Hercules non eſt magis homo quàm Paris, & ſi accidentibus ualde differunt. Quæ eſt tertia? Subſtantiæ diuerſæ non dicuntur contrariæ, ſed diſparatæ, ut ignis & aqua, lupus & ouis. e (Nam lck⸗ E Rmeg loletto Coet It. lſet Phrp Sigign lun (Dien 8. cpit, ene. in go Cole⸗ ,ſent hert ie. Nteſtpi icilia earut reſt guali⸗ tebre refenn Aprecicaſte ſubſtantir⸗ rietas! cto utCi , prehin 7 Aut ins, 1 in Parie „ tur cottrifi, DIALECTICES. 7 (Nam contrarietas propriè qualitatibus in⸗ ter ſe pugnantibus tribuitur.) D E P RZFBDICAMENTO Quantitatis. Quid eſt prædicamentum Quantitatis? Eſt quantitatum ordo. Quid eſt quantitas ? Quantitas est magnitudo rei uel numerus. Quæ eſt prima diuiſio quantitatis? Alia esſt quantitas cont inua, alia diſcreta. Quid eſt quantitas continua: Eſt magnitudo corporum, uidelicet longitu⸗ do, latitudo & profunditas. Quot ſunt ſpecies quantitatis continuæ? Quæ? Linea, Superficies, Corpus. Quid eſt linea? Esſt longitudo rei ſine latitudine & proſun⸗ ditate, cuius extrema ſunt duo puncta. die lẽge) Quid eſt ſuperficiess E& longitudo & latitudo ſine profunditate. (Die breide.) Quid eſt corpus? B 5 Est Tres. Q Æ §S TIONES. Est longitudo, latitudo, & profunditas. Die dicke.) cet, rem quæ habet materiam, ut cœlum & elementa, aut mixta ex elementis: In quanti= tate corpus ſignificat magnitudinem cogita tione diſtinctam à materia. Mud Phyſicum corpus uocatur, hoc mathematicum.) Quid eſt quantitas diſcreta? Est cum quærimus quot res ſint, uel eſt mul= titudo rerum. Quot ſunt ſpecies quantitatis diſcretæ? Dugæ. Quzxg Numerus & Oratio. Quid eſt numerus?⸗ Eſt multitudo ex unitatibus collecta, ut duo, tria, quatuor. Quuid eſt oratioo Est (ut Grammatici finiunt) integræ ſenten⸗ tiæ explicatio. Cur oratio in hoc prædicamen⸗ to recenſetur? Quia in oratione ſunt diuerſa interualla Hllabarum & dictionum, ut in numeris, et men ſuræ diuerſæ: ut aliæ ſyllabæ ſunt longæ, & aliæ breues. (Corpus in ſubſtantia aliud ſignificat, uideli 1 l i lrd Gemni aclr Cntttä r rn lngyo U S C Rc Calte Purſug ſlr Cor/ Co. Mahuts 0 Quot lisg⸗ §. Uniita DIALECTICES. . 8 Quot ſunt proprietates quantitatis? tſh 4 l Tres. h ni⸗ Quæ eſt prima proprietas? kirlhlaie Quantitatibus propriè conueniunt relatio⸗ ignt “ nes quale & inæquale, par & impar. Nuldhſe Quæ eſt ſecunda? gin) Quantitati per ſe nulla eſt efficacia ſeis effes ctio. Quæ eſt tertia? ſcrenn Quantitates non recipiunt magis & minus, ntuel eſ nie ſed magus & minus. S D E PR BDICAMENTO antitatis. Qualitatis. Quid eſt prædicamentum qualitatis? Est qualitatum ordo. Us⸗ Quid eſt qualitas? olelt,h Qualitas est forma per quam ſubſtantia est efſicax, ſeu quæ mouet ſenſus, ut uirtus, colorx, & ſimiles. igrefnn Quot ſunt ſpecies qualitatis?: Quatuor. ſemen Quax? Habitus, Potẽtiæ naturales, Affectus et Ffiguræ. nnl DE PRIMA SPECIE QA= incic , litatis, De Habitu. bned Quid eſt Habitus . Habitus, Græcé Eig,eſt Talitas comparata ex et crebris QVSTIONES crebris actionibus in hominibus, qua rectè et ſa cilè homines efficere actiones illas poſſunt, quæ à ſuo habitu gubernantur, & adiuuantur, ut ars pingendi, facultas prudenter et ornatè dicendi. (IHabitus non fiunt in omnibus naturis, ſed tantum in rationali, quia hæc tantum aſſue⸗ fieri poteſt. Et perfectus habitus tũ fit, cum homo ad certas artes ſeu uirtutes à natura impetus habet, quibus excitatis ſtudio et do⸗= trina, citius habitus arripitur, et fit arden= tior & firmior.) Quomodo diuiditur habitus? Sunt alij habitus corporis, ut palæſtrica, ſal= tatoria, iaculatoria: Alij animæ, ut ars Pocëtica, iuſticia. Quotuplex eſt habitus animæ: Duplex. Quomodo? Alius est habitus intellectus, ut artes: alius uoluntatis, ut uirtutes. D E HABITIBVS IN T EL-⸗= LECTVS. Quod eſt genus habituum intellectus? Noticia. Quotuplex eſt noticia? Duplex. Quomodo? Alia UI1 dn cvvANN8H vußh furchn 7 Cor⸗ Dlhet luehtn Gnob/ E mukee (entn Wtei ſenffmu⸗ eltue Qush⸗ brieltn nlenice Veck⸗ aſee mitff lior Wltcgit 4 nutii hfntin, ih, nn DIALECTICES. 5 u eckkf Alia est noticia obiecti ſimplicis, ut recorda beſint i tio Caroli Imperatoris: Alia eſt noticia propo⸗ hantirnt ſitionum, quibus aſſentimur aut non aſſentimur, nttedlenl ut iuſticia ect uirtus, Terra mouetur. netufßz i Quotuplex eſt noticia pro⸗ kantinſhe poſitionum? = ſ ſͤfiun Duplex. Quomodo? Gen Alia eſt noticia certa: alia incerta quæ dicitur retftet opinio & ſuſpicio, Juæ opinione infirmior est. Quæ eſt noticia incerta? babitnge . Noticia incerta eſt, c agnitam propoſitionẽ Inon amplectimur firma aſſenſione, ſed languidè partem una magis probabilẽ eſſe exiſtimamus. Quæ eſt noticia certas Noticia certa eſt, cum agnitam propoſitio⸗ paleſtriccſ⸗ e,At Ars Det s ning nem firma aſſenſione amplectimur, ut ignis ca⸗ let, uirtus est colenda. Qlauas habet ſpecies certa noticia? Utarte 4 Noticiam principiorum, ſcientiam, artem, prudentiam, & fidem. NII Quid eſt noticia principiorum? Est agnoſcere principia luce mentis nobiſ⸗ bituumn cum nata, & firmo aſſenſu ea amplecti naturali iudicio, ut Totum est maius qualibet ſua parte: Societas humana eſt conſeruanda. ticahe Quid eſt ſcientia? Eſt noticia uera concluſionum, quib. propter de mõſtrationem firmiter aſſentimur, ut cœlam QV §S TIONES Quid eſt ars? Eſt noticia uera faciendorum, ut Archite⸗ ctonica, ſicut artem Ariſtoteles definit, qui ean à ſcientia diſcernit. (Sed ſæpe uocabula ſcientiæ & artis, pro=⸗ miſeuè uſurpantur.) Quid eſt prudentia? Eſt noticia uera, quæ ſecundum rectam ras tionem regit deliberationes in electione honeſta rum actionum, & rerum utiliumn. (Species prudentiæ ſunt legum & aliorum præceptorum honeſtorum noticiæ.) G Quid eſt fides. Est noticia propoſitionum certarum, quas firma aſſenſione amplectimur propter aſſeuera tionem teſtium ueracium. D E HABITIBVS VO-⸗ LVNTATIS. Quæ eſt diuiſio habituum uoluntatis? Habitus noluntatis alij ſunt boni, ut uirta⸗ tes: alij ſunt mali, ut uit ia. Quid eſt uirtus? . Es habitus bonus inclinans uoluntatem ad agendum ſecundum rectam rationem, ut iuſti- cia, fortitudo, modeſtia. Quid eſt uitium? G BBſſt habitus malus inclinans uoluntatem ad agendum plngi vi D19 Ktt dike ,dench aRelle (oct Duple⸗ Alne, Cſtflnere l klenche ciA URro ir docn kcrerian Der⸗ kareͤ Merthete Atättn N Cele llmin iordn t Archite. fnit,gien N artit, hrn tia lunnreckennt. leckioehoneſt . n & dlon ticie) 4 certarhe, 1 broptere el 75 10 6. Abituum oni, kt nirtt 1 „ * olutatent jonenn, 1. 17 4 cpimn DIALECTICES. 10 agendum contra rectam rationem, ut iniuſticiaæ, immodeſti. (Recta ratio dicuntur ſententiæ de honeſtis actionibus, hominum animis diuinitus inſitæ ut Deus est colendus, Honorandi ſunt paren tes, Reddenda est gratia benemeritis, & c.) Quotuplices ſunt uirtutum ſpecies? Duplices. Quomodog- Aliquæ ſunt propriæ Eccleſiæ Dei: aliquæ communes cum alijs hominibus. Quæ ſunt uirtutes propriæ Ec⸗ cleſiæ Deerer Fides, Spes, Dilectio Dei, Timor Dei, & To⸗ lerantia. Quid eſt fides? L Eſt noticia, qua firmo aſſenſu amplectimur totam doctrinam à Deo traditam Eccleſiæ, & in hac etiam promißionem recociliationis cum Deo. Quid eſt ſpes? Eſt expectatio uitæ æternæ propter Filium Dei certa, et expectatio auxilij & mitigationis calamitatum in hat uita, iuxta conſilium Dei. Quid eſt dilectio Dei? Eſt obediẽtia in omnib. præceptis Dei in uera fide, principaliter ut ipſum honore afſciamus. Quid eſt timor Dei Qui uocatur timor ſeruilis, eſt habitus incli nans QV Æ STIONES nãs, ut reuera expaueſcamus agnitione iræ Dei & pœnarum: ſed cum accedit fides, qua corda in pauoribus eriguntur conſolatione, & acce⸗ dunt ad Deum, fit uirtus & timor filialis. Quid eſt tolerantia? Est uirtus obediens Deo in ærumnis, quas do cet perferendas eſſe ita, ne fracti dolore facia⸗ mus contra mandata Dei. Quæ ſunt uirtutes communes Eccle ſiæ Dei cum alijs hominibus? luſticia uniuerſalis & particularis, ueritas, modeſtia, fortitudo, & ſpecies iuſticiæ, ut Grati= tudo, ſedulitas, amicitia. Quid eſt iuſticia uniuerſalis? Ect obedire omnibus legibus. Quid eſt iuſticia particularis: Est uirtus ſuum cuiq; tribuens. QCrDꝑuuid eſt ueritas. BBßt uirtus quæ inclinat uoluntatem, ut ueras ſententias amemus, uera conſtanter dicamus & tueamur, & in ipſa uitæ ſpecie uitemus ſimula⸗= tiones & occultationes. Quid eſt modeſtia? Eſt uirtus qua in opinione de nobis & in ſer mone & geſtu ſeruamus continentiam. Quid eſt fortitudo⸗ Eſt uirtus depellens pericula, quæ recta ra⸗ tio iubet depellere, & ita perferens æ&ττas, gutchin UI! unn 11lc G Eeern Giſte bee⸗ fellaute ullelu lpecto 650 Mur Qn Mlunlert⸗ fitſchen talſtg eſkehen mragtee Qiin Munl rperten pur e Ju B. nitione ire d les, ceni tione, ce orflialt, tia⸗ ernnit iet ticclore ſai munescce minibose ticularis, tert iuſticie t nmigerlali⸗ bus. articuluni ens. itas. oluntetetin untertiuin jeuitennſnn ſtia⸗ ge roludi nentian⸗ dt ult, tn rekr N fun 1 DIALECTICES. II quas recta ratio iubet perferre, ne fracti dolore faciamus contra iuſticiam aut alias uirtutes. SPECIES IVSTICI . Quid eſt gratitudo⸗ Eſt ſpecies iuſticiæ reddens pro beneficio ui cißim debitam beneuolentiam, et aliqua officia. Quid eſt ſedulitas? Eſt ſpecies iuſticiæ ſuos cuiq; labores tribuẽs. Quid eſt amicitia? Est ſpecies iuſticiæ pro uera beneuolentia reddens ueram beneuolentiam, et præſtans mu= tua quædam ofſicia pro modo facultatum, libe⸗ rali pectore, uirtutis cauſa. SS ECVNDA SPECIES. qualitatis. Quæ eſt ſecunda ſpecies qualitatis? Naturales potentiæ, uel impotentiæ. Quid ſunt naturales potentiæ? Naturales potentiæ ſunt uires nõ accerſitæ aut arte in ſubſtantias trans fuſæ, ſed in eis natæ, ut ſint cauſæ certarum actionum, ut in magnete po tentia trahendi ferrum, In uino calefaciendi cor pora, quæ potat. Quid ſunt naturales impotentiæ? Naturales impotentiæ ſunt qualitates ſeu ui rium per naturam defectus, quibus ſubſtantiæ redduntur inhabiles, ſeu meptæ ad acquiren- C dum QV Æ §S TIONES dum habitum, ut est indocilitas in brutis. *☚ Quid monent Dialectici tradentes hanc ſpeciem? Monent diſcerni natiua ab ab accerſitis, ut ſciamus quæ res humana diligentia parari poſ⸗ ſint, & quæ non poßint parari. Quomodo differunt naturales po⸗ tentiæ & habitus? Naturales potentiæ inſunt à natura, habitus parantur arte & aſſueſactione ſeu uſu. TERTIA S PECIES qualitatis. Quæ eſt tertia ſpecies qualitatis? Paßio et pa ßibilis qualitas, hoc est, affectus, et aliæ qualitates, quæ ſunt propria ſenſuum ob⸗ iecta, ut Lux & tenebræ, ſunt obiectum uiſus. Sonus, obiectum auditus. Odor, obiectum olfactus. Sapor, obiectum guſtus. Obiectum tactus quatuor primæ qualitates, Caliditas, frigiditas, ſiccitas, humiditas, & mul= tæ ex his ortæ, ut aſperum, glabrum, leue, molle, durum, & reliquæ qualitates ſecundæ. Quid eſt affectus? Affectus eſt motus cordis ſequens cogitatio= nem, & ea excitatus, quo cor aut praſequitur aut fugit obiecta. Quotuplices ſunt affectuss Duplices. QAAs ſr Utiil G i⸗ Oliufi IN 17 letben URſten Crlannf lene Mt pfe Nenein AFußſun En Cudken Ultwen flie ia D DDiALECTICES. 12 1 . i Qnomodo⸗ „ ed Durabiles, qui ſunt ſimiles habitibus, ut A= . mor, odium, miſericordia: Alij ſunt motus ſubiti, b acreſſinn ut ira, qui reuerà ad prædicamentum paßioni ntis aren. congruunt. Quæ ſunt ſpecies affectuum? utürales Læticia, Triſticia, pes et Metus. tus (Ex quibus permixtis alij oriũtur, ut amor, d naturi uht odium, ira) eſel iſt. Quid eſt læticia I59 Eſt ſuauis motus cordis, qui excitatur cum cor obiecto expetito fruitur. 8qgalitrt Quid eſt ſpes: hoc eſt /fn Est ſuauis motus cordis, qui excitatur cum vpruſen cor bonum futurum proſequitur. tobiechn/ Quid eſt triſticia? . Eſt cruciatus cordis compreßi tanquàm fa⸗ 4 gitantis bpræſens malum. S . Quid eſt metus? E Prine ulli⸗ Ec cruciatus cordis compreßi, tanquàm fu= unidit gitantis futurum malum. run, ee N QVARTA SPECIES. ſecunde qualitatis Ie Quw eſt quarta ſpecies qualitatis: guensaglin Figura. ut pee Quid eſt figura? Eſt propriè modus aut poſitus quantitatum, ctust t cireuins,triasgulam, quadrangulum. X 0 C 2 Quot QV ,Æ S TIONES Quot ſunt proprietates qualitatis: 8 Tres. Quæ eſt prima proprietas? Contrarietas propriè est qualitatum inter ſe pugnantium, ut caliditatis et frigiditatis, quæ ſunt ſub eodem genere. Quæ eſt ſecunda? Qualitas recipit magis et minus, ut calor in eodem corpore aliàs maior, alias minor est. Quę eſt tertia⸗ Multæ relationes oriuntur ex qualitatibus, ut ſimile, dißimile, lex, peccatum, pœnæ, gloria, & alia permulta. D E RELATIONE. Quid eſt prædicamentum Re⸗ lationis? Eſt ordo uocum, quæ per collationem intelli guntur, ut pater filius, dominus ſeruus. Quid eſt relatio? Relatio est aut applicatio rerum aut ordi= natio, aut collatio, ut calefactio, paternitas, ſimi= litudo, & ſimilia. REGVLFIF DE RELATI⸗ uis ſeptem. Quot ſunt regulæ de relatiuis nominibus? gSepten præcipuæ. „ Qu Pru D14 E Er⸗ ehrfa Auien N Ceßer Eterft zverepto E Ollrti iwt W Uren Pnnit Mma ert uori ſuu⸗ ſetn, llici ng Aliſe inaſe Cecoe ſi 15 alitetise tage gilitigi⸗ innt Ateahor ig inoret, „ 1 guelitstlln n baane gleng 0 NL. ntum Re⸗ lationettitte ſenut erunt Nt) ternit i ELATI telutnlS DIALECTICE S., 3 Quæ eſt prima regula? Nomina alia dicuntur Abſoluta, alia Relatiua. Quæ dicuntur abſoluta? Quæ ſignificant ſubſtantias, aut quantitates, aut qualitates, ut homo, linea, uirtus. Quæ dicuntur relatiua? Quæ per collationem tantum intelliguntur, ut pater, filius, ſeruus, dominus, maritus, uxor, præceptor, diſcipulus. Quæ eſt ſecunda regula? Omne relatiuum uerſatur inter duo, quorũ alterũ uocatur fundamentũ, alterum terminus. Quid eſt fundamentum Eſt res, à qua oritur relatio, ut perſona quæ genuit. Quid eſt terminus? Eſt res ad quã tendit relatio, ut perſona genita, (Inter hæc duo, relatio, eſt ipſa applicatio ſeu ordo fundamenti ad terminum, ut limi⸗ tis fundamentum eſt lapis, Termimus, ſigni= ficatum, diſtinctio agrorum, Relatio est or⸗ do lapidis ad ſignificandam hanc diſtinctio= nem agrorum.) Quæ eſt tertia regula? Alia ſunt relatiua ſecundum dici, alia ſecun dum eſſe. Quæ uocãtur relatiua ſecundũ dici⸗ Abſoluta, quibus adhæ rent reſpectus, ut qui c 3 buſdam . QVEÆSTIONES. buſdam nominibus habituum & affectuum, ut amor est rei amatæ amor. Ira intuetur eum cui iraſcitur, fiducia intuetur id cui nititur. Quæ uocantur relatiua ſecun⸗ dum eſſe? Propriè dicta relatiua, ut ſimilitudo, pater= nitas, & id genus alia. Quæ eſt quarta regula? Cuilibet Relatiuo reſpondet ſuum correla= tiuum, ut cum dicitur, Cambyſes est filius, nihil intelligi potest, niſi addatur cuius ſit filius, ut Cambyſes est filius Cyri. Quæ eſt quinta regula? Fundamentum uocatur materiale relationu, formale dicitur ipſe ordo ad termimum, ut ma⸗ teriale limitis e lapis, formale est ordinatio, ad ſignificandam diſtinctionem agrogrum. Eæpe manent fundamenta, extinctis rela⸗= tionibus, ut lapis in agro relinqui poteſt, eti= amſi non amplius, ut antea, fungitur limitis ofſcio. Sic in Baptiſmo remittitur peccatum originis, id est formale, hoc est, reatus, ſed manet materiale, id est, ipſe morbus, ſeu ipſa infirmitas in homine, ſeu inclinatio contra legem Dei.) = Quæ eſt ſexta regula? Seæpe utimur relatiuis loco abſoluti, ut cum uoluptatem pro ipſis actionibus ſuauibus accipi R 0M dt rag r kün Kioſer N ltcet httin tletn tllg ſezſt utyri 65 e ie. lu tel⸗ ule E plai luorin E d. Affecllunet titur. Naſecun⸗ filtulc, ven golat letſoun cunn ſ eſt ſfli i ils ſt ſlitt egala! Ctenitle teli terftinut, ie nule eſtoniten nogropun 4, extſtäi,nd elinqui Poecktn 6,funglultt ittitur peca eſt, reiti, morbie iuclinato guli lſaita ccuibeA 4 DIALECTICES. 14 mus, Temperamentum pro ipſis, qualitatibus ſic inter ſe iunctis & temperatis. Quæ eſt ſeptima regula? Relationum altæ ſunt reales, aliæ rationis. Quid ſunt relationes reales? Sunt appellationes ſeu ordo, qui à natura o⸗ ritur, etiamſi nullius cogitatio accedit, ut cale⸗ factio, ſeu ordo inter patrem & filium. Quid ſunt relationes rationis? Sunt quæ non à natura oriuntur, ſed tantu ſunt cogitationis ſeu uoluntatis inſtituta, ut relatio in limite tantum decreto hominum inſtituitur. (lIta Magiſtratuum & ſeruitutum appella⸗ tiones ſunt relationes rationis, ut rex, cõſul, dux, miles, dominus, ſeruus & ſimilia) GENERA SEV CLASSES relationum. Quot ſunt claſſes ſeu genera relationum? Tria. Quæx? Alia relatiuorum oriuntur ex ſubſtantia, alia ex qualitatibus, alia ex quantitatibus. VB STANTIA. ia relatiua oriuntur ex ſubſtantiua? Duplicia. Quomodo? Alia oriuntur ex actionibus naturalibus, ut C 4 cauſaa QV ſ STIONES cauſa effectus, pater, filius. Alia ex actionibus uoluntatis, quæ duplicia ſunt, perſonarum, ut do minus, ſeruus. Et rerum, ut cõmune, proprium, alienum, ius, dominium. EX QVALITATIBVS. Quotuplicia ſunt relatiua quæ ori⸗ untur ex qualitatibus? Triplicia. Quomodo? Alia oriuntur ex omnibus qualitatibus, ut cauſa, effectus, ſimile, dißimile: Alia ex noticijs, ut uerum falſum: Alia ex uirtutibus, & uitijs, ut honeſtum, præmium, gloria, peccatum, pœna, pax, bellum. EX QVANTITATIBVS. Quę oriuntur ex quantitatibus? Par, impar: æquale, inæquale, dimidium, to= tum, duplum, triplum, &c. DE ACTIONE ETPASSIONE. Quid eſt prædicamentum actionis & paſſionis? Est ordo uocum quæ actionem aut paßionem ſignificant, ut gignere, & gigni. Quid eſt actio? Actio eſt applicatio agentis ad patiens, qua fit mutatio aliqua in patiente, ut calefacere. Quid eſt paſſio? Paßio est nomen correlatiuum actionis, & ſignifi io Aen I hen fin ſoe tu Moins ſihente Cot . Eenerl Et⸗ 4 N n fueun G Ducs mn ſclikin Cu Putuſ 65 lex Cinͤ ſunmngtl e,proprinn IBV. a qa⸗ Nn ibast 4 ualtetii Aligernitij, tibut , uiſin beccatumn, pen ATIBVN ntitatibogt: ale, innidlir PA ”SION. Ntum zton emaut pſin/ . . * 54d potel / ut caleſien. DIALECTICES. . ſignificat re ceptionem actionis & effectus noui in patiente, ut calefieri. X Quæ uocabula hic collocantur? Verba & nomina uerbalia ſignificantia mo tum. Quid eſt motusꝰ Motus est agitatio ſubſtantiæ, qua acquirit aliquem terminum. Quot numerantur uſitatæ Species motus? Quæ? Generatio, Corruptio, Augmentatio, Dimi⸗ nutio, Alteratio, Motus localis. Quid eſt generatio? Eñt motus à non eſſe ad eſſe. Quid eſt corruptio? Eſt motus ab eſſe ad non eſſe. Quid eſt augmentatio? 2 Eſt mutatio qua acquiritur maior quantitas. Quid eſt diminutio? Esſt mutatio, qua fit minor quantitas. Quid eſt alteratio? Esſt motus quo alia qualitas acquiritur, ut ca lefactio, frigefactio, dealbatio. Sex. Quid eſt motus localis?ꝰ Eſt motus quo ſubimde aliud Hani occupatur. C5 D I= QQVSTIONES d DIVISIO ACTIONVM. ſſin Quæ eſt diuiſio actionum Pinf Actionum quædam ſunt naturales, ut gigne⸗= re: Quædam uoluntariæ, ut dicere- ſfi Actiones uoluntariæ quo⸗ li tuplices ſunt? del DDuplices. d⸗ Quomodoꝛk l Aliæ ſunt intellectus, ut meditari: Aliæ uoꝛ luntatis, quæ triplices ſunt, Oeconomicæ, ut foos uere libros: Politicæ, ut bellare: Eccleſiaſticae. nli quæ ſunt duplices, Sacramenta & ſacrificia. Cn (Sacramenta ſunt actiones diuinitus inſtitutæ, 100 per quas Deus nobis exhibet ſua bona, ut Bap⸗- Noni tiſmus e& cœna Domini. Sacrificia ſunt actio=- Ntnne; nes diumitus inſtitutæ, quibus nos Deo reddis (til,. mus certa opera, quorum finis eſt principalis; ut eum honore adficiamus. Et ſunt duplicia, 4 ααοπαυaι ſeu propiciatorium, ut mors prome= Qid⸗ rens remißionem peccatorum alijs. Et eνα.tet uon, pusXι⁰, uc non merentur remißionem peccaz ſriſi⸗ torum, ſed cum fiunt à reconciliatis ut Deum ad ficiant honore, placent Deo, ut Baptiſtæ obeÄdis f entia in morte. (Mleer Qoot ſunt proprietates prædica⸗ n menti actionis & paſſionis. l . Pe el ori . . Aur cæ eſt prima proprietas? iſun, Actionum 8 VM. nume les t Lipe⸗ goo⸗ . „ Gitari: Alie ſe coroſtiet, itſi e: Eecleſcſiee ſuerfei uinitus inſt u bontn t, enfcit ſut wueherl is eſt prinſi⸗ Et ſunt le ut ors g iitiz uten tBG ptiſe Net tes prell- paſſtont⸗ tae m 4lis Eige N nißtoneſt ſunt figuræ, aut ædificia. DiALEFCTICE S. 7 Actionum eſt contrarietas, ut calefactio pu⸗ enat cum frigefactione. Quæ eſt ſecunda? In actionibus eſt magis e, minus, ut alids magis alids minus calefit corpus aliquod. DE PRZEDICAMENTO QVANDO. Quid eſt prædicamentum quando? Eſt ordo uocum quæ tempus ſignificant. Quid eſt tempus? Tempus eſt numerus alicuius motus ſecun⸗ dum prius & poſterius. Quæ uocabula in prædicamen⸗ to quando collocantur? Nomina & aduerbia tempus ſignificantia, ut Annus, menſis, dies, hora, hodie, nunc, cras & ſimilia. DE PRIDICAMENTOVBI Quid eſt prædicamentum Vbi? Eſt ordo uocum, quæ locum ſignifi cant, ut do mi, ſoris, hic, illic. Quid eſt locus: E& ſpacium cont inentis corporis cedentis contento. Quomodo nomina locorum col⸗ locantur in hoc prædicamentoꝛ? Quatenus corpora continent, non quatenus DE QV £Æ §STIONES D E §& ITV. Quid eſt prędicamentum ſitus?: Efſt ordo uocum, quæ ſtatum ſeu poſitum cor poris ſignificant & partium eius, ut ſtare, iace⸗ re, ſupinum eſſe, pronum eſſe. D E HABIT'V. Quid eſt prædicamentum Habitus? Est ordo uocum, quæ habitum ſeu ueſtitum ſignificant, ut ſunt ueſtium & aliorum teguunen torum nomina, quatenus ratio ueſtiendi conſide ratur, ut tunica, thorax, calceus, pileus, galea, clypeus, & ſimilia. D E DEFINITIONE. Quid eſt definitio? Definitio est oratio, qua uel nomen interpre tamur, uel quid res ſit exponimus. Quotuplex eſt definitio? Duplex. Quomodo? Alia nominis definitio nuncupatur: Alia rei definitio. Quid eſt definitio nominis? Definitio nominis eſt qualiſcunq; non falſa nominis ſeu linguæ, ſeu figuræ, ſeu phraſis inter pretatio, ut Solſtitiam est Solis ſtatio. α Eſſe ſub lege ſignificat eſſe damnatum ſen= tentia legis. Eße ſub gratia, ſignificat eſſe ſub miſericordia Dei recipientis nos pro⸗ 4 pter flium.) Quid hin ℳ C lnen wes Mn tſt e;0 ecot ſenna ulcii. 3ge⸗ halece G Deßi ro ⸗ R tohale. ehey⸗ iſitus⸗ are ite 1. Mu n ſauteſim loruntigen eſtiendicoſte 4 pileugeen 10 Nt. itio? lnonen iet 1us. linitio odo neuptur n nni, liſcung m 8 Neu Prdn ſtatio 1 edenutn⸗ . . . tit, iuf ipeeni 1 DIALECTICES. 17 Quid eſt definitio rei? Definitio rei eſt oratio, quæ eſſentiam aut cauſas, aut partes, aut accidentia rei exponit. x Quot ſunt conditiones bonæ definitionis? Tres. ⸗ S Quæ eſt prima? Ne definitio fit anguſtior definito. Quæ eſt ſecunda. Ne longius uagetur definitio qum definitumi. Quę eſt tertia⸗ Vt ſit ſermo deſfinitionis proprius, perſpi= cuus, & ſine ambiguitate ſignificans membra quæ cont inet. Quot ſunt formæ defini⸗ tionis Rei? Quatuor. Quæ: 2 Cauſalis. 3 Collecta ex coaceruatione partium. 1† Et collecta ex coaceruatione accidentium. Quæ eſt definitio eſſentialis? Deiinitio eſſentialis eſt, quæ conſtat ex gene re & differentia ſpecifica, ut homo est animal rationale. Sæpe pro differentia ſpecifica utimur alijs pro⸗ QVMSTIONES proprietatibus, ut equus eſt animal hinni= ens. Dicuntur & accidentium definitiones eſſentiales, ubicunq; genus et di fferentia ſpe= cifica uel aliqua alia proprietas accomimoda ta nominari poteſt, quæ loco differentiæ re⸗ ctè ponitur, ut uirtus eſt habitus inclinans uoluntatem ad obediendum rectæ rationi.) Quæ eſt definitio cauſalis? Definitio cauſalis eſt oratio, quæ di ſertè cau ſas omnes uel aliquas recenſet, ut rei naturam uel uſum declaret, ut ſcholaſticus eſt perſona ordinata uoluntate Dei ad diſcendam doctrina generi humano neceſſariam de Deo & de alijs rebus bonis. Quæ eſt definitio collecta ex partibuses Est oratio recitans partes ſeu eſſentiales ſeu integrales præcipuas eius rei, quæ declaratur, ut Philoſophia eſt cognitio artium dicendi, Mathe⸗ matum, Phyſices & doctrinæ de moribus, quæ acie bumanæ mẽtis intelligi & iudicari poſſunt. Quæ eſt definitio collecta ex Actidentibus? Eſt oratio generi uel ſpeciei adiungens uel propria accidentia rei, uel talem coaceruatio⸗ nem communium accidentium, quæ diſcernunt cam ab alijs rebus, ut ignis eſt elementum cali⸗ d um D moft elen Cee Fleettl ſztetſen Eptipt D Dicc Uelgenei taſynn ſicunert Cortt etuo 4 Dfir ſykua Muntote ten pee t Ce⸗ Mo e ale ritie Fityt 4 luengkan nialiun 5 Uiftal hien deſinitiote fferentiefe 45 dccoffotl ifferentien beitus inclren telte retion. aullis⸗ gue eiſettin Ut fei utnt cus eſt heſen etddtt doti Deo & ee⸗, collen ſer Aſeni lut decliin⸗ ndicent,1 ge noribe iulcti⸗ ollectaer l5 i Adiuyen enn olttui ermn ,g i egtan len 4 DIALECTICES. 18 dum & ſiccum, & leuitate alijs omnibus ante- cellens: Quæ eſt utilitas definitionis? Est hæc ut in omni quæſtione, cũ docendi ſunt bomines, fontem explicationis, quæ eſt uera rei definitio, teneamus. D E LDIVISIONE Quid eſt diuiſios Diuiſio eſt, um uel uocem in ſua ſignificata uel genus in ſuas ſpecies, uel totum in ſuas par⸗= tes ſeu membra partimur, uel accidentia ſubie⸗ vti enumeramus. Quot ſunt formæ diuiſionum⸗ Quatuor. Quæ eſt prima forma? Diſtinctio nomimis multa ſignificantis in ſua ſignificata, ut nomen libertatis alias ſignificat immunitatem ab oneribus ciuilibus, alias libera tionem: à peccato, ab ira Dei, & ab æterna mor= te. Quæ eſt ſecunda forma? Diuiſio generis in ſpecies uel per differen⸗ tias, uel per propria, uel per accidentia, uel per ſubiecta, uel per obiecta, uel per cauſas, uel per effectus, ut animal diuiditur per differentias in ſecies, ut animalium aliud eſt rationale, ut ho= mo: aliud ſine ratione, ut bos, equus. . Quæ eſt tertia forma? J DDrſſti io QVSTIONES Diuiſio totius in partes ſeu eſſentiales ſeu integrales, ut legis Moſaicæ partes tres ſunt: Moralis, Iudicialis, & Ceremonialis. ☛ Vita Deo placens totum eſt, partes, fides & iuſticia bonæ conſcientiæ. (Cicero hanc formam propriè partitionem uocat, quia partes ſeu membra recenſet.) Quę eſt quarta forma? Diuiſio ſeu ſubiecti in accidentia propria, qua utimur cum alicuius perſonæ uel rei condi= tiones proprias enume ramus, ut Bonus Impera⸗= tor habeat ſcientiam rei militaris, uirtutem, au= toritatem & fœlicitatem ι Epiſcopus ſciat doctrinam Eccleſiæ, et ſit idoneus ad docendum timeat Deum, & moribus honeſtis ornet do= ctrinam. Quæ eſt utilitas diuiſionis? Est hæc: Vt res inuolutas rectè & eruditè in docendo explicemus iuxta uetus dictum: Qui be ne diſtinguit, bene docet. DE METHOD O. Quid hactenus in Dialectica tradi⸗ tum eſt? Initio monſtrati ſunt gradus & domicilia uo cabulorum ſeu uocum ſimplicium, poſtea dictũ ect de modis definitionum & diuiſionum, quo⸗ rum omnium uſus oſtenditur in Methodo. Quid eſt Methodus: Metho⸗ Cinte franhei Prim. ſecune uni M CMen N Leptn Olkaun Non, Decſt . W leriorvin 0itenko Nl 2 Mre ange CCN lierahe E5 DIALECTICES§. 19 eſſenticle Aletbodus esſt recta uia ſeu ordo inueſtigatio artes trean nis &. explicationis ſiue ſimplicium quæſtio⸗= hnielis 4 u num ſiue propoſitionum, quæ uia in Dialectica ſies in traditur. . Quot ſunt Methodi quæſtiones? prie partitn Cam de una uoce dicendum est, uiam mon= nbra reeetſn ſtrant hæ decem quæſtiones. Orm? Prima, Quid uocabulum ſignificet. ccigentuheoi Secunda, An ſit res? ſone tel ticil Tertia, Quid ſit res? ut Bonuslen Quarta, Quæ ſint rei partes? ſtaris,uirtuen⸗ Quinta. Quæ ſint ſpecies? Eyſ Sexta, Qug cauſæs lorens llun Soeptima, Qui effectus? honeſt oni Octaua, Quæ adiacentias Nona, Quæ cognata? diuiſont Decima, Quæ pugnantia? recteen Exemplum Methodi, netus cickun VIRTLVSF. 1 Quid ſignificat uocabulũ uirtutis: Interdum uim ſeu facultatem, interdi habitum 10 6 parientem honeſtas ac laude dignas actiones ut alectian hoc loco. . 9 2 Eſt ne uirtus? Etiam, Quia experientia ldus & ln teſtatur eſſe diſerimen inter uirtutes & uitia. lrinn i 3 Qlid eſt uirtus? Ec habitus inclinans uiſmn uoluntatem & cæteras uires, ut conſtanter & rin ike Rrmiter obediant rectæ rationi. H“ thodus: „ 4 Que QVHESTIONES 4 Quæ ſunt partes uirtutis: Nulle, quia habitus non ſecantur in partes. 5. Quæ ſunt ſpecies? luſticia particularis ueritas, fortitudo, modeſtia, temperantia, caſti⸗ tas, & multæ aliæ. 6. Quę ſunt cauſæ efficientes? Mens rectè iudicans & uoluntas obtemperans. Quæ cauſæ adiuuantes? Bonæ incli⸗= nationes naturales, doctrina, & accurata aſſue factio. Quæ materia ex qua? Nulla, quia ma teriam ex qua nulla accidentia habent. Quæ materia in qua? Subiectum, uo⸗ luntas & cor, in quibus ſunt uirtutes. Quæ cauſa finalis? Secundum Philoſo⸗ phos: ipſa act io honeſta, iuxta doctrinam Eccle= liæ, ut Deo præſtemus obedientiam, ut pœnæ ui= tentur, & donentur nobis præmia corporaliaæ & ſpiritualia ſiue æterna. 7. Qui effectus? Tranquillitas, cordis, proſperi ſucceſſus, vtilitas & pax publica, & imitatio. 8. Quæ adiacentia? Gloria, odia, mul. torum pericula, diuina defenſio in periculis. Quæ cognata? Bone inclinationes, ut Qu dopyai νοαααα aliarum airtutam ſemina P ſa e Fiilte ſenon ſoſtien⸗ ſeſlbrͤ, lience eretoe Col Eng. Er t Hyoeſe Cuit⸗ mia iul aſi 85 tutis: Ale tet. i bartiellen hefahtic,gſ⸗ cientesd un tenperan. ltes? Done il & Ccclritea D 1 Nule gin thabent, 3 Sbiegkunt yirtutes. Gecundun M — Idoctrine = ntitſpnthaut prenit n⸗ ngpilitint per gullan ſoit “ iteldi 1 cuemnn 64 = DIALECTICES. 20 10. Quæ pugnantia? vitia ſeu turpidi nes, & falſa ſimulatio uirtutis. LIBER SECVNDVsS. DE PROZPOSITIONE. Quid eſt propoſitioꝰ Pnebo’ itio eſt oratio indicatiua unica & in tegra, ue rum aut falſum ſine ambiguitate ſignificans, ut Sol mouetur, homo eſt lapis. Quæ eſt utilitas doctrinæ de propoſitionibus? Vtilitas eſt hæc: Quod admonet quærendas eſſe in omnibus diſputationibus & ſeriptis pro⸗ poſitiones principales, deinde & argumentorũ membra, & dirigendam omnem orationem ad aliquas certas propoſitiones, & perſpicuas aſſe nerationes. Quuot ſunt diuiſiones propo⸗ ſitionum? Quinq;. Quæ eſt prima diuiſio? Propoſitionum aliæ ſunt Categoricæ aliæ bypotheticæ. Quid eſt propoſitio Categorica? Eſt unica ſimplex indicatiua oratio, quæ per⸗ Piens aſſeueratione unum quiddam adfirmat D 2 Lei QV STIDNES uel negat, ut Sol maior eſt terra, Luna non eſt maior terra. Qnuid eſt propoſitio hypothetica? Est oratio, in qua duæ categoricæ contexun⸗= tur, per Grammaticam particulam, coniunctio⸗ nem, ut ſi emiſti, debes precium dare: Si aſinus uolat, habet pennas. Quot ſunt partes propoſitioni⸗ Categoricæc Quę? Subiectum, Prædicatum, & Copula. Quid eſt ſubiectum? Eſt in Grammatica conſtructione, prior nos minatiuus, de quo aliquid dicitur. (Grammatici ſuppoſitum uocant, quo uel perſona uel res aliqua ſi ianificatur. Quid eſt prædicatum? Est deſcriptio ſequens copulam, ſeu est uer⸗ bum nomini attributum. X (Grammatici appoſitum uocant, & est aut uerbum aut nomen adiectiuum, aut ſubſtanti Tres. uum, quod in deſcriptionibus ut genus poni potest, ut lupiter est ſtella. Non autem ſem= per unica uox est ſubiectum aut prædica⸗ tum, ſed interdum adduntur utriq; deſcri= ptiones aliquæ. Ideo diligenter conſideran⸗ dun, quæ membra proprié ſubiecti locum te neant, quæ prædicati, ut hic: Lau⸗ ſerde ſculun ſtdeuet Cruen eſrti Crdt . Nogft⸗ iue. Qide Eſtcve ic⸗ gue purtleul u. ſlilerere Nlnng Es poſt tiaglune, Qude⸗ Lune tones hetica; ce coſtexlen 1, conlunckio: ne: Raſnn polttioni copule. um? Cione, rint , lockyt, gu catur. Ntum! inſuehin t,e n t ſiht ut gen⸗ ten/n. at Ptulli enig ſn⸗ ter alſilu Pieſuunte ℳ DIALECTICE S 21 Laudibus arguitur uini uinoſus Homerus. Vinoſus prædicati pars est, non ſubiecti. Eſt & haæc uerè propoſitio: Didiciſſe fideliter artes, Emollit mores, nec ſinit eſſe feros.) Quid eſt copula? Eſt uerbimm ſubſtantiuum, quod eſt nexus ſeu uinculum, quo prædicatum alligatur ſubiecto, ut Deus eſt iuſtus. In uerbis ine ſt copula per ſeſe ut Deus ue⸗ rè iraſcitur peccatis, id est iratus eſt.) Quæ eſt ſecunda diuiſio propoſitio⸗ nis categoricæ? Propoſitionum alia e&t adfirmatiua, alia ne⸗= gatiua. Quid eſt propoſitio adfirmatiua: Est quæ aſſeuerat aliquid adeſſe uel mneſſs ſubiecto, ut paries est albus. Quæ eſt negatiua? Est quæ adſeuerat aliquid abeſſe ſubieclo per particulam negatiuam conueniente loco po ſitam. Vbi uerè remouet prædicatum à ſubiecto, ut uoluptas non est ſummum bonum.) Quæ eſt tertia diuiſio pro⸗ poſitionum? Propoſitionum aliæ ſunt uniuerſales, aliæ particulares, aliæ indefinitæ, aliæ ſingulares. Quid eſt propoſitio uniuerſalis? D 3 E av F § TIONES Eſt in qua ſignum uniuerſale additur ſubie⸗ cto, ut complectatur omnia, de quibus ſubiectum dici poteſt, ut omnes ſtellæ ſunt lucida corpora, Nulla ſtella eſt conflata ex elementis. Quæ eſt particularis? Eſt in qua ſignum particulare additur ſubie cto, ut complectatur non omnia, ſed aliqua, ſeu pauca, de quibus ſubiectum dicitur, ut, Aliqui bomines timent Deum, A licet boriges non ti⸗ ment Deum. Quæ eſt indefinita? Est in qua ſubiect um eſt uocabulum commu⸗ ne ſineſigno poſitũ, ſignificans alids Ideam, alias particulariter, ut Anima hominis eſt immorta=⸗ ls, Secundæ res faciunt homines inſolentiores. Quid eſt ſingularis? Eſt in qua ſubiectum eſt proprium nomen ſeu indiuiduum, ut M. Cicero eſt orator. (ln principio erat uerbum, id eſt, filius Dei erat in principio.) Quxæ eſt quarta diuiſio propo⸗ ſitionum? propoſttiogun alia eſt uera, alia falſe. Qauæx eſt propoſitio uera? Eſt adſeueratio cum re conſentiens a ut cœ⸗ lum m ſenber mouetur. Quxæ eſt propoſitio ſallae ERt II . Nrtelte . peſton hnthde ed Mint⸗ i Pori Potoekn geuein Cret kircht⸗ üiatur utl, letets fei (Sene⸗ teritid ulfau guuupt ſiſue⸗ c, e⸗ iere⸗ Ecn l perte Cel aj⸗ eag 8 liitur ſiſe. s ſaliegtin id corport tit. tis: e aAlitur i ſelaite e lur, u, Ai voninet ion tage tbulum cote lits Meuna niteſt innunt e, tolentone Aris? ropriun ſe ſorater. eſ, fli opropd alit ſiſ⸗ uer! Vntint n falat DIALECTICES. 23 Eſt oratio re diſſentiens, ut plures ſunt mun di, ut furent er Eptcurus dixit. Quæ eſt quinta diuiſio? Propoſitionum aliæ ſunt neceſſariæ, aliæ con tingentes, aliæ im poßibiles. Quæ eſt propoſitio neceſſa ria? Eſt in qua de ſpecie aut genus, aut differentia aqut proprium, aut tota definitio prædicatur, ut homo esſt animal uirtus est habitus inclinans ad agendum ſecundum rectam rationem. Quæ eſt propoſitio contingens⸗ Eſt in qua accidens commune de ſubiecto præ dicatur, ut lapis eſt albus, Aqua eſt calefacta, Aeneas uicit Turnum. (Nam & hæ propoſitiones, in quibus præ- terita de ſubiecto dicuntur, quæ mutari iam poſt factu non poſſunt, uocãtur contingentes quia prædicati eſt extra ſubſtantiam ſubie⸗ cti, ſeu extra ſubſtantialem definitionem ſub iecti, ut extra ſubſtantiam Aeneæ ſunt hæ actiones & euentus, præliari & uincere.) Quæ eſt propoſitio impoſſibilisꝰ2 Eſt in qua pugnantia iunguntur, aut ſpecies diſparatæ, ut cæcitas eſt uiſus, per eſt ceruus. Quæ ſunt formulæ uſitatæ quæren⸗ di de propoſitionibus? Quæz? qualis? quantat QVESTIONESE Quid interrogat quæ? . Vtrum propoſitio ſit ategorica, an hypos thetica. Quid qualisꝰ Vtrum ſit adfirmatiua, an negatiua. Quid quanta? An ſit uniuerſalis aut particularis, aut in⸗ definita, aut ſingularis. AC CIDENTIA PRO- poſitionum. Quot accidunt propoſitionihus: Tria. Quæ? Oppoſitio, Conuerſio, & quipollentia. D E OPPOSITLION E. Quid eſt oppoſitioo Oppoſitio est diſſonantia propoſitionum, qua rum altera eſt adfirmatiua, altera negatiua eo⸗ rundem extremorum ſine ulla ambiguitate in⸗ tellectorum, ut Paris rapuit Helenam, Paris non rapuit Helenam. Quot ſunt oppoſitionis ſpecies? Tres. Quæ: Contrariæ „Subcontrariæ, & Contradictoriæ. Quæ ſunt contrariæ? Duæ s uniuenſale ,quarum altera eſt adfir= mati⸗ ei nufni tige,iten Aer Z ſtene l 1 Hiniin G Oescies Cenit 1 eni Grnttuune Mlicde ilente eheue, letnrpaliu, eueͤtte, Miuwoit/ 4 deeien fann Pyrte Gafn Vitigſone PIey 55 u ichan . legatits. N titleri Ake DNO ſttionibe Eguipolen . 710 N. ſitio⸗ ropoſttionn ltera teitllid 1 pbignitnt Belenayt ilik is ſ pecſe⸗ Contrullfnl ariæ! benea 1 4 1 DIALECTICES. 23 Matiua, altera negatiua eorundem extremorum ſine ambiguitate intellectæ, ut Omne dies artificiales ſunt æquales, Nulli dies artiſiciales ſunt æquales. Quæ ſunt ſubcontrariæ? Duæ particulares quarum altera est adfir= matiua, altera negatiua, ut, Quidam dies artificiales ſunt æquales: Quidam dies artificiales non ſunt æquales. Quæ ſunt contradictoriæ? 1Vniuerſalis adfirmatiua, & particularis negatiua, ut Omnes dies artificiales, ſunt æquales, Quidam dies artificiales non ſunt æquales. 2 Item, Vniuerſalis negatiua, & particulari adfirmatiua: ut Nulli dies artificiales ſunt æquales, Quidam dies artificiales ſunt æquales. 3. Item, Duæ ſingulares, altera adſirmatiua, altera negatiua, ut, Roſcius interfecit patrem, Roſcius non in terfecit patrem. 4 Uem, Duæ indefinitæ, in quibus Idea ſigni⸗ ficatur, ut virtus est finis hominis, Virtus non eſt finis hominis. FIGVRA OPPOSH= tionis. D 5 Omnes NANLTVNAS mani ſapiunt.) K EGVL ) ?²ük vV LE G oppoſitionum. oppoſitionum: QVÆ STIONESE (Subaltern⸗ non diſſentiunt. Sunt enim par= ticulares ſub uniuerſalibus poſitæ, quæqᷓ; in argumentando colligi ex uniuerſalibus oſ⸗ ſunt, ut omnes homines ſapiunt: Ergo Cen. E S§ Quot ſunt regulæ ſeu leges ufeig 110 N. tn whunm elr A. in Nohpe horpe Cotncir ſMENR Ottit Mule⸗ beottre ſere, Cea⸗ 0α ⸗ Mbleec Denſk⸗ MM 5 C ueſuex DIALECTICES. 24 Quatuor. Quæ eſt prima regula ſeu lex? In propeſitionibus oppoſitis eadem ſunt cx⸗ trema, de eodem loco & tempore, reſpectu eiuſ⸗ dem, & ſine ambiguitate intellecta, ut hæ non pugnant de diuerſis temporibus intellectæ. Pompeius eſt uictor, Pompeius non esſt uictor. Quiæ eſt ſecunda lex? Contrariæ nunquam poſſunt ſimul eſſe ueæ- ra, ſed in materia contingenti poſſunt ſimul eſſe falſæ, ut Omnia poma ſunt flaua, Nulla poma ſunt flaua. Quæ eſt tertia lex? „ ubeontrariæ nunquam ſimul ſalſæ eſſe poſ⸗ fIunt, ſed in materia contingenti poſſunt ſimul eſſe ueræ, ut U Quædam poma ſunt flaua; unft,e Quædam poma non ſunt flauæ. ſte, a, Qux eſt quarta lex?: erſelbeuß⸗ Impoßibile eſt duas contradictorias ſ mul us Ut: E Tad aut falſas eſſe, ut Deus est, Deus non eKt. LB GC Ignis urit, lgnis non urit. DE CONVERSIONE. en leges Quid eſt conuerſio? Conuerſio eit inferre æqualem propoſitio⸗ nem, QV Æ § TIONES. nem, uel rité ſequentem proximam permutat i extremis. Quot ſunt modi conuerſionis?: Tres. Qui? Conuerſio ſimplex, Conuerſio per accidens, Conuerſio per contrapoſitionem. Quid eſt conuerſio ſimplex? Eſt cum manentibus ijſdem ſignis, manente & eadem qualitate, ex prædicato ſubiectum, & ex ſubiecto fit prædicatum. Vbi fit? Tantum in uniuerſali negatiua, ut: Nemo timens Deum contaminat ſe adulterio. Ergo nemo contammans ſe adulterio, timet Deum. Item in particulari adfirmatiua, ut Aliquis humor in corpore humano n mixtus ſangumi amarus, bilis est. Ergo, Aliqua bilis amara est. Quæ eſt conuerſio per accidens? Est cum exprædicato fit ſubiectum, & ex ſubiecto prædicatum manente eadem qualitate, ſed mutatis ſignis. Vbi fit? In uniuerſali adfirmatiua, ut Ommnis homo est ſubſtantia, Ergo, Quædam ſubſtantia est homo. 19 o ſon et n net rannen Iupiver Ot 0 n K (Wcdk NRanß Oen Nepon (xſun NMomhen Remon, lt ren LIDN D . Q⸗ E§. permutetz lerſionis ſſoher ceign en. ſimpler? en ſonid urt cato ſibiectn getius ut Uninat ſeallin ſeddlent tius, t V hre humdn K. yu eh. r acciden 1 ſibiectmn t. eeulen u 4,t antie⸗ ntiten DIALECTIcCES. 21 Quæ eſt conuerſio per contrapoſi⸗ tio nem? Est cum ex prædicato fit ſubiectum, & ex ſubiecto prædicatum, ita, ut remotione prædis cati, in conuerſa remoueatur ſubiectum. Vbi fit? Inn uniuerſali adfirmatiua, ut Omnis homo est animal, Ergo, Quicquid non eſt animal, non eſt homo. D E ſ jil˖VIPOLLENTIA. Quid eſt propoſitionum æqui⸗ pollentia? Esſt cum ſigna inter ſe conſentiunt, ut Omnes amant pecuniam, Nemo non amat pecuniam. Quæ ſunt ſigna æquipollentia? Non omnes, & quidam non: non nulla, & ali qua. Nemo non, & omnis, & id genus alia, quo⸗ rum uis et mutatio in Grammaticis diſcenda est. LIBER TERTIVS, D E A RGVMENTA= TATION E. Quid eſt argumentatio? Argus QVX STIONES Rgumentatio eſt oratio, in qua concluſio aliqua cõfirmatur aut refutatur per alias notiores propoſitiones continentes cauſam con⸗ cluſionis, & recté ad eam accommodatas. Quot ſunt conſideranda in ar⸗ gumentatione: Quæ? Materia & forma. Quid eſt materia argumen⸗ tationis? Eſt rerum ſeu propoſitionum cumulus, quæ Duc, ſunt cauſa eius conc luſionis, de qua diſputatur. Quid eſt forma? Est ordo ſeu diſpoſitio & connexio ſingula⸗ rum partium in argumento. * (Quaæ, ſi nullum præceptum Dialectices uio latur bona conſequentia dicitur. Mala con⸗ ſequentia uocatur, cum connexio ab aliqu præcepto diſſentit.) . Quot ſunt ſpecies argumen⸗ tationis? Quæ? Quatuor. Syllogiſmus, Enthymema, Inductio, Exeme plum, quibus additur Sorites. DE SYLLOGISMO. Quid ut 77 . Hpya Qten leſe Prtmnn lnisnei Qbopnod IoEx Arngtg Core liny E erg Wdlm ey E 8 befile A9 DiALEFCTICES. 26 in At Quid eſt ſyllogiſmus? fitttürſeri Syllogiſmus eſt oratio, in qua poſitis & con⸗ entes cauſante teßis dua bus propoſitionibus, quæ duobus ter= onntolats. meinis ita iunctæ ſunt, ut ſint cauſa concluſionis, tanda inn neceſſe eſt ſequi eam concluſionem, ut poſitis his Oner dua bus propoſit ionibus: . Omne uinum calefacit, Maluaticum eſt uinum, neceſſario ſequi tur concluſio, Ergo Maluaticun calefacit. 1 nettid Quot ſunt partes ſyllogiſmi⸗ Nuæ propoſitiones ante concluſionem, in qui⸗ inun eun pis ſunt termini ſimplices ttum tres, tanquam lecuifen Jſingularia membra. tmat Quomodo uocantur duæ illæ neri, propoſitiones? . X½ Prior uocatur maior propoſitio, ſecunda uo eptun Dil catur minor propoſitio. iicicint i Quomodo uocantur tres in connexnd illi termini? Maior, Minor, & Medius. Sargunm Quis eſt maior terminus? Est qui tantum in prima propoſitione ponitur. (Et tribuitur poſtea ſubiecto concluſionis.) . Quis eſt minor? ,lt Qui tantum in ſecunda propoſitione ponitur. a,I (Et ect is de quo quæſtio eſt, de qua in cone tes⸗ 1 cluſione pronunclatur.) 61 QV Æ STIONES Quis eſt medius? Qui bis ponitur ante concluſionem. X£ (Quia eſt uinculum duarum propoſitio= num, & cauſa, quare ſubiectum & prædica tum in adfirmatiua concluſione iungantur, & quare in negatiua diſtrahantur.) REBGVL AB GENERALES de ſyllogiſmis tredecim. Quot ſunt regulæ generales de ſyllogiſmis? Tredecim. Quæ eſt prima? Ex puris negatiuis nihil ſequitur, ut Niuiuiulus lapis est baptiæandus Nullus infans est la pis Ergo, Nullus infans est baptixandus. Quæ eſt ſecunaa. In ſyllogiſmo non ſint plures termini quam tres. (Quia turbatur connexio,) ut Omnis Magiſtratus politicus debet ui cor= porali cohercere contumaces, Petrus ect Apoſtolus. Ergo betrus debet ui corporali cohercere Annam & Caipham. Quę eſt tertia? Cauendum ne ſit ambiguitas in terminis. ickaii rhuriten engyal ſte uI vem Mn ull Petten eCeid G urekk Iuunigu Ciſtai Crtitcaro. ſeftunghe et E* ichee ini) liſcr enilſi, olle⸗ Ee nenſilinn lutſißme E! DIALECTICE S. 27 (Quia cum faciunt quatuor terminos, diſtra ſioren. 4 hunt connexionem,) ut wun prahtiin Nullus ſeruus eſt liber, dlun piell Chriſtiani ſunt liberi. ſone iuganm Ergo nulli Chriſtiani ſunt ſerui. Frchantur) (Hic eſt ambiguitas, Quia maior loquitur de libertate ciuili, Minor de liberatione animæ NENALI ab ira Dei, à peccatis, & à morte æterna.) tleekhn. Quæ eſt quarta: generlaid Non ualet conſequentia mutato genere præ ist dicationis uſitato in peregrinum. Quia fit ambiguitas, )ut ir Omnis caro est creatura, Verbum, quod esſt Filius Dei, est caro, guitur tixinai Ergo, Verbum est creatura. 1 Quæ eſt quinta? K baptint Ex puris particularibus, non neceſſe est ſe⸗ unda. qui ueram concluſionem. flurt tntt (Quia nulla est conne xio, & fiunt quatuor termini,) nt ro)ut Aulici ſunt diuites, olticusdltit Ego ero aulicus, contueruch Ergo ero diues. 7 Quę eſt ſexta? crporlice Non ſit plus in concluſione, quàm fuit in s. praæmißis. Igitur non ualet: Inutilia non ſunt diſcenda, entin z In Philoſophia multa ſunt inutilia, is W E Ergo QVESTIONES Ergo Philoſophia non est diſcenda. Quæ eſt ſeptima? Medius terminus nunquam fit membrum concluſionis. (Quia cauſa est monſtrata in præmißis, pro pter quam reliqui duo termini cohærent.) Quæ eſt octaua? Concluſio ſemper imitatur partem debilio= rem. (Hoc eſt, ſemper particularem præmiſſam ſequitur concluſio particularis, Item nega⸗ tiuam præmiſſam ſequitur concluſio nega=⸗ tiua.) Quæ eſt nona? Determinatio ſubiecti aut prædicati, quæ non est principale membrum, non miſceatur concluſioni, ut Omnes boni affectus in homine contami= nantur ab imbecillitate humana, Sopv ſunt per ſe boni adfectus, Ergo Sopyo per ſe contaminantur. (Hæc particula, per ſe, non fuit trans feren= da in concluſionem, quia non eſt principale membrum, nec ad prædicatum concluſionis pertinet.) Quę eſt decima? Iin prima & ſecunda figura maior ſemper est uniuerſalis. (Quia elmnii lſcetrt, prcoti eNt Onit pppu r, Upinefn . taen ſetene renn Olmne l lun ⸗ Uhoulun et hfuihn A (lcken fkinlſie .) Cee Ag liſeens, n ſi nentn 4in breniſee ernhini cchere tan tur parten e llirenn pran, cultri, ltent itur concliſtr oN. aut prelieti, run, ol ie in homnine dr litate hunncn ni Acſech utarihahti-. nonü⸗uit trine Anon eſt fin⸗ 4 icktun anl⸗ cima. guuni DIALECTICES. 28 (Quia in prima ſigura proceditur à genere uniuerſaliter ad ſpeciem, )ut Omnis homo eſt animal, Plato est homo, Ergo Plato est animal. (Et in ſecunda figura minor & concluſio per contrapoſitionem inferuntur ex maio⸗ re, ut Omnia delicta puniuntur à Magiſtratu, Ergo quod non punitur, ut ebrietas, non est delictum.) Quæ eſt undecima? In prima figura cum minor est negatiua, ni⸗ bil ſequitur, (Quia cum prima figura procedat à genere ad ſpeciem, oportet in ſubiecto maioris inclu di ſpeciem, Neceſſe igitur et, adfirmatiuam eſſe (non igitur ualet, Omne adulterium est puniendum, Nullum furtum est adulterium, Ergo nullum furtum est puniendum. Quæ eſt duodecima? In ſecunda figura tantum fiunt ſollogiſmi ne gatiui. (Quia ect antitheſis duarum ſpecierum, nec fit mmcluſio ſpeciei in genere, ut in prima ſi⸗ gura.) Quæ eſt decimatertia? E 2Z In QV F§&S T IO N ES In tertia figura non fit concluſio uniuerſalis ſed particularis. ðð (Quia tertia figura procedit à ſpecie ad ge⸗ nus, ſed aliquid generi tribuitur propteru⸗ nam ſpeciem quod non poteſt uniuerſaliter generi tribui.) ut Maluaticum est dulce, Maluaticum est uinum, Ergo, Quædam uina ſunt dulcia. D E FIGVRIS S§ YLLO-⸗ giſmorum. Quid eſt figura ſyllogiſmo⸗ rum. Eſt ordo terminorum, qui uariantur collatio ne medij. Quot ſunt figuræ ſyliogiſ⸗ morum? Tres. D E PRIMA Fl-⸗ G V R A. Quæ eſt prima figura ſyllo⸗ giſmorum: Est talis ordo propoſitionum ſyllogiſmi, ut medius terminus ſit ſubiectum in maiore & prædicatum in minore, unde concluſio neceſſa= rio ſequitur. Quot ſunt modi primæ figuræ? Quatuor directe concludentes. Qui fck 1 Inleſle I Miol 0 Mtahn itket Rr Ach r ltl pntiuun e mnd4 e gle hie niihine E8 DIALECTICES. 29 ſoutirſg Quie ie Barbara, Celarent, Darij, ferio. eeralg Dic uerſus de modis. 8 Proten Barbara, celarent primæ, darij ferioq́;. nitefſele Ceſare, cameſtres, ſeſtino, baroco ſecundæ. Tertia grande ſonans edit darepti, felapton, Adiungens diſamis, datiſi, bocardo, feriſon. AaraA. Quid in his nominibus obſer⸗ L ' uandum eſt? Literæ, quæ de propoſitionum connexione gllno⸗ monent. Quomodo? A ſignificat uniuerſalem affirmatiuam. E Vvniuerſalem negatiuam. 1 Particularem affirmatiuam. eiateut coleri⸗ Hogl⸗ O Particularem negatiuam. tnr (Sumit modus appellationem à concluſione, Nam dicitur uniuerſalis aut affirmatiuus, Th cum concluſio eſt uniuerſalis aut affirmati⸗ ua, particularis aut negatiuus cum talis est raloo⸗ concluſio.) EX E M P L A MODORVM n Hlopſen⸗ primæ figuræ. n mo Dic exempla modorum primę unrlſiveß⸗ figuræ. BARABRA. eſour! Bar Omne animal est ſubſtantia, . ba Omnis homo est animal, G E 3 Ergo QVHESTION E S ent Ergo nullus homo eſt lapis. DARII. Da Omnis turpitudo eſt fugienda, ri Quædam uoluptas eſt turpitudo, i Ergo, Quædam uoluptas eſt fugienda. FERIO. Fe Nulla lex naturalis est mutabilis, ri Lex prohibens adulteria eſt lex naturæ, o Ergo Lex prohibens adulteria eſt immuta⸗ bilis. DE SECVNDA FIGVRA. Quæ eſt ſecunda figura ſyl⸗ logiſmorum? Eſt talis ordo propoſitionum ſyllogiſmi, ut me dius terminus ſit prædicatum in maiore & mi= nore, unde concluſio neceſſario negatiua ſequi⸗= tur. Quot ſunt modi ſecundæ figuræ? Quatuor. Qui⸗ Ceſare, Cameſtres, Feſtino, ,Baroco. EXEMPLA MODORVM ſecundæ figuræ: Dic exempla modorum ſecun⸗ dæ figuræ? CESARE Ceſ Nula ſtella conſumitur, Omnes 4 dhuu 9 yrnn 1leretert. 5 Ojmece, ſeſei NMekrtou i⸗ 1 Eyommnt 05 75 Leeker n Urir ilſſſſice elſonmti Gorlen . 15 . ſence, pitudo, eſt figienlt. nutcbili, eſt ler unt Alenigeſt ine PIGVRN. figuraſſ Um! hunſplogitin un it uinth gio egttiuß⸗ giſecunee 3 batoco. DORVI Uræ! hruin ſean⸗ 5 E „ G DIALECTICES. 30 a Omnes Cometæ conſumuntur. re Ergo nullus Cometa eſt ſtella. CAMESTRES. Cam Omnes ſtellæ ſunt corpora perpetua, eſ Nullæ traiectiones in aere ſunt corpora perpetua, tres Ergo nullæ traiectiones ſunt ſtellæ. FESTINO. Feſ Nulla natura elementaris habet inſitas no ticias, ti Mens humana habet inſitas noticias, no Ergo mens humana non est conflata ex na tura elementari. BAROCO. Ba Omne corruptibile compoſitum eſt ex ele mentis. . ro Mens humana non eſt compoſita ex elemen tIs. co Ergo mens humana non eſt corruptibilis. DE TERRIA FIGVRA Quæ eſt tertia figura ſyllogiſ⸗ morum? Eſt talis ordo propoſitionum, ut medius ter= minus ſit ſubiectum in maiore & minore, unde concluſio particularis neceſſario ſequitur. Quot ſunt modi tertiæ figuræ? Sex. . Qui? E 4 Darapti, E Da rap ti Fe lap ton Diſ an Da QVESTION ES Daxapti, felapton, diſamis, datiſi, bocardo, feriſon. X E MPLA MODORVM tertiæ figuræ. Dic exempla modorum tertiæ figuræ. DARAPTI. Omnes Sop vyol conditæ à DEO in natu⸗ na hominis, ſunt res in ſuo genere bonæ, Omnes sop vœl ſunt affectus, Ergo, Quidam affectus ſunt boni. FELAPTON. Nullum iuſtum imperium eſt excutien⸗ dum, . Omnia etiam iuſta imperia habent ali⸗= Ergo aliqua onera & aliqua errata non ſunt excutienda. DISAMIS. lus naturale concedit defenſionem contra latrones, Ius naturale est ius diuinum, Ergo ius diuinum concedit defenſiones contra latrones. DATISI. Omnis cognitio uirtutum neceſſaria eſt oratori, Co⸗ ant Db! i lpſu uler, o Mna E⸗ 4 Cuct Huni HMecese Hiycr i DIALECTICES. 31 det tiſ Cognitio uirtutum est Philoſophia, i Ergo Philoſophia est neceſſaria oratori. DoN E SocARDO. Bo Prouocatio ad iudicem non est prohibita car Omnis prouocatio est uenire in iudicium ſeu certare in iudicio cum aduerſa⸗ . rio, 10 do Ergo certare in iudicio non eſt prohibi⸗ erin ſoten tum Chriſtianis. FERISON. , Fe Nulla hebenus esſt alba, t boi, riſ Hebenus eſt lignum Guaiacum, onn EFrgo lignum Guaiacum non eſt album. aͤan⸗ D E SYLLOGISMOI uera expoſitorio. Htu (Qid eſt ſyllogiſmus expoſi⸗ - Aligikent⸗ rorfirs: ſiecnüt Syllogiſmus expoſitorius est, in quo medium eſt ſingulare, cuius ordo ad tertiam figuram ſoreſtcui, congruit. Quotuplex eſt: Duplex, affirmatiuus & negatiuus ſin Quid eſt adfirmatiuus? Cuius concluſio eſt adfirmatiua, ut Hæc res calefacit, 44 Hæc eſt res inxiber, pnaſ⸗ Igitur ⁊inxiber calefacit. Q VZISTIONES. Dic regulam conſequentiæ. Quod conuenit definito, idem conuenit de⸗ finitioni, & quod ſubiecto ſingulari tribuitur, idem tribui eius ſpecie differentiæ, uel proprio poteſt, ſed ſine ambiguitate. Quid eſt negatiuus? Cuius concluſio eſt negatiua, ut Petrus non tenuit imperiumn, Petrus tenuit claues Eccleſiæ, Ergo Eccleſiæ claues non ſunt imperium. Quæ eſt regula conſequentiæ? Ea quæ remouentur ab uno ſingulari, à ſe mu tuo remonuentur. DE ENTHYMEMATE. Quid eſt enthymema? Enthymema eſt imperfectus ſyllogiſmus, in quo deeſt uel maior uel minor propoſitio. Quot ſunt partes enthymematis? Ducçc. Qu«? Antecedens quæ eſt prior pars, & conſequens quæ eſt poſterior pars. Dic enthymema in quo deeſt maior propoſitio?- Clodius prior impetum fecit in Milonem, Ergo ſuit iuſta Milonis defenſio. Adde maiorem: Defenſio iuſta eſt aduerſus ei qu R vire iois lenipen üne Mngur⸗ plu⸗ (enh (orilacue tdnen Qnndo- Cnhſtet gleeſnntl lſfi Plurprt uullt N itun i ueſilcu⸗ u, Nld u⸗ Mifig Mengiati Mmat pyun di⸗ 5o, lentix. enn conuentt e⸗ leni trikin, tienel pront tiuns: fnat lun, leſee, ſint inpenn hſequentir; ſingtlari i,⸗ BNATEL. mmemma: zu logſen rpropeſtin echymetnn WE guraſc 1o deeſtnmd „ 4 1 Mienn DIALECTICES. 32 qui non laceßitus uim iniuſtam infert. Dic enthymema in quo deeſt minor. Vim ui repellere licet, Ergo Milo iure occidit Clodium. ndde minorem: Clodius prior uim fecit. Quid negandum eſt in uitioſo enthymemate? Rliàs negatur antecedens alias conſequentia. (Nunquam conſequens negatur.) Quando negatur antecedens? Cum illud uerum non est, ut Poẽtæ docent inutilia. Quando negatur conſequentia? Cum in ea parte uitium eſt, quæ deſideratur quæ eſt uinculum connexionis, ut Abel eſt iuſtus, Igitur non interficietur. (Non ualet. Quia in maiori, quæ deſideratur, (iuſti non interficiuntur (uitium eſt. Nam nõ eſt uniuerſalis, quia Eccleſia ſubiecta eſt eruci in hac uita.) DE INDVCTIONE. Quid eſt inductio? Inductio eſt ex ſingularibus ſufficientibus e⸗ numeratis conſtituere uniuer ſalem, ut Vinum creticum calefacit, Vinum Italicum calefacit, Vinum . QV 7E §STION E S Vinum Rhenanum calefacit, nec ullum dißimile exemplum monſtrari licet, Ergo omne uinum calefacit. Cur addis:Nec diſſimile exem⸗ plum reperiri? Quia ut uniuerſalis uera ſit neceſſe est con⸗ gruere omnes ſingulares. Quomodo refutatur inductio? Prolato dißimili exemplo, ſeu (ut uulgo di⸗= cunt) data inſtantia, ut Athanaſius fuit cœlebs, Ambroſius fuit cœlebs, —– Baſilius ſuit cœlebs, & alij innumerabiles, Ergo omnes Epiſcopi fuerunt cœlibes. X (Non ualet, quia proferri poſſunt dißimilia exempla uera & probata, ut Spiridonis, Na Zianæeni patris, Polycratis & aliorum, qui mariti fuerunt.) D E E X E MPLO. Quid eſt exemplam? Exemplum est forma argumenti, qua ſingu= lare per aliud ſingulare in una ſpecie confirma=⸗ mus propter ſimilem rationem, ut Maxima pars humani generis in diluuio perijt propter libidines, Ergo & poſtea puniuntur libidines. Quando non ualet conſequen⸗ tia in exemplo? Cum it lei⸗ chetrta iſiu ſ Plngrun lle, 5 N MReoteru tcudh leſnedlbrre Muret Ai in o tono Cxl l Pupnu⸗ nginin Fe. ſen/ MU DIALECTICES. 3; , ſetin Cum ratio factorum dißimilis est, at onſtrarili Ahbrabam rectè ſecit uolens immolare fi= 4 lium lſaac, exem⸗ Ergo Agamemnon rectè ſecit mactata lphi . genia. £— “l ereſeeſen (Non ualet, quia dißimilitudo eſt. Nam A= braham nouo mandato & certa uoce Dei inductio⸗ iuſſus est offerre filium, cæteri omnes com⸗= en tini⸗ muni præcepto obtemperare debent. Non occides.) D E §SO& RIT E. Quid eſt ſorites⸗ imnureychile⸗ Est coaceruatio uocum neceſſariò cohæren⸗ nmenſte. tium, in qua aliam ex alia ratiocinamur, et tan aſutini gem addimus concluſionem repetito initio, ut r dpirichieh Homo est animal, 6Alotn Animal eſt corpus uiuum, Corpus uiuum est ſubſtantia, d10. Ergo homo est ſubſtantia. lont Quæ ſunt uoces neceſſariò euti gutſiß . cohærentes: . heukteoffß Species, genus, differentia, proprium ſeu de 4 ſinitum & definitio, propriæ cauſæ & proprij aent 6GH rfeatus. Dic ſoriten ex cauſis & büürei effect ibus? S “ ge⸗ Vexatio dat intellectum ſeu cognitionem iræ Dei & noſtræ miſeriæ, YM Cognitio QVZISTION E S Cognitio Dei hortatur nos ad pœnitentiam, Pœnitentia eſt neceſſaria expetent ibus ſalu tem, Ergo uexatio neceſſaria eſt expetentibus ſa lutem. Dic regulã conſequentiæ in Sorite. Quando alterum de altero, ut de ſubiecto, uidelicet ut de ſpecie prædicatur, quicquid de prædicato dicitur, id de ea ſpecie quoq; dici po⸗ teſt. Qui ſunt uitioſi Soritæ? Primo negatiui, ut Homo non eſt bos, Bos eſt animal, Ergo homo non eſt animal. Secundoò, cum uoces non neceſſario cohærent uel genera & ſpecies, ut. Homo eſt animal, Animal eſt genus, Ergo homo eſt genus. Vel cauſæ & effectus per accidens concurren= tes ut Ex malis moribus fiunt bonæ leges, Bonæ leges ſunt expetendæ, Ergo mali mores ſunt expetendi. (Vitioſa est connexio, quia mali mores non rum gubernatorum.) QGSuomodo conuenit Sorites ad gradatio⸗ ltMiene lry liu karel ALGVI N pregt, ſipuun 8 lueek/ Uheinin V Cigie ſunt per ſe cauſa bonarum legum, ſed mens bono “ ,7 ntieſn ievie % DiIALECTICEBS§. 24 Ipenit gradationem Rhetoricam quæ uo⸗ petentibie 4Ccatur 1½οα 2 Sorites dicitur cum principium repetitur in expetentiu concluſione. Gradatio, quando principium non repetitur, ut. air in dola. Inſcitia literarum parit tenebras religionis, no itdeſſteik Tenebræ religionis pariunt ſuperſtitiones, dttut, iegl t aut Ethnicum contemptum Dei. = kergigdiiß (Hic ſi addatur concluſio, repetito principio erit Sorites, ut , Ergo inſcitia literarum parit ſuperſtitio= vie⸗ nem aut Ethnicum contemptum Dei.) REGVLZXF BONZI CON-⸗ fſequentiæ. . Quot ſunt regulæ bonæ conſe⸗ uſſeſhcin quentiæ? Præcipue quindecim. Quæ eſt primac- Ex uniuerſali rectè ſequuntur ſuæ particus lares & ſingulares, ſed non econtra, ut non ua⸗ ciln nm klet. tlous lee Hoc uinum eſt rubrum, 4 Ergo omnia uina ſunt rubra. 7 petelli Quæ eſt ſecunda * iuntl nn Quicquid ſequitur ad conſequens bonæ con⸗ 7 . . gunſeln ſequentiæ, ſequitur & ad antecedenszut Ovrurñnia politica officia ſunt conceſſa, nit Sold/ Ergo u. QV!VESTIONES Ergo iudicia ſunt conceſſa, & per conſe⸗ quens, litigare in foro eſt conceſſum. Quę eſt tertia? Non cſt mutandum genus prædicationum in ſyllogiſmis. Ideo non ualet conſequentia, Omimnis caro eſt creatura, Verbum est caro, Ergo Verbum est creatura. Quæ eſt quarta? Ar eo quod inest per ſe, ad aliud quod per accidens accedit, non eſt bona conſequentia, nec econtraà, ut non ualet, Temperantia eſt bona, Febris adfert temperantiam, Ergo febris est bona. Quæ eſt quinta?- Pugnantia non tribuuntur uni & eidem ſi= mul & reſpectu eiuſdem, ut Euangelium prohibet diſcerni cibos & dies, Ergo male faciunt medici qui eos diſcer nunt. (Non ualet, quia fines diuerſi ſunt.: Quæ eſt ſexta? Cum unum contrarium tribuitur ſubiecto, al terum detrahitur, & non contrà, præſertim in contrarijs mediatis, ut non ualet conſequentia, Paries eſt albus, Ergo 8 ſenli ſootttrins Mſfrotis um an ſni lleerutkove lerty yfiu e Chnmieg cteſe Ni ucllceit Etclſen elnotthu ed uifet. r̃ herao⸗ llepe lpikr — ll ne 3 te NBSN ſu, per “ neeſſun. tiar precicttionn nſeguertie, Cure, returs. Arta? e, dlind ona coſelleſtm e, Perantian, u, uinta? Gtur ni ibet diſcennd tmecici in⸗ 5Cuenſiſint Xta! V htribuitr it coltri, die, udutcnſet D IALECTICES. 355 Ergo non eſt niger. Non autem ualet, paries non est albus, Ergo eſt niger. Quæ eſt ſeptimaz A contrario, cum ſubiecta opponuntur ſecun dum differentias proprias, ualet conſequentia, non cum ſecundum accidentia communia oppo⸗ nuntur, ut non ualet, Pater est robuſtus, Ergo filius non eſt robuſtus. Quæ eſt octaua? Contrariæ qualitates poſſunt in eodem ſub⸗ iecto eſſe gradibus remißis, ut calor et frigus in aqua calida: in corde dolor & triſtitia. Quæ eſt nona? Ex cauſis non ſufficientibus non ualet argu= mentum, ut Pompeius tam paratus eſt quàm Cæ ſar, Ergo uincet. Quæ eſt decima? Propter quod unumquodq; tale, illud magis est tale, ut Aqua calet propter ignem, Ergo ignis magis calet, (Hæc regula tantum ualet in cauſis efſicien⸗- tibus, propinquis & totalibus: non ualet in cauſis remotis & partialibus, nec in forma⸗ libus, ut F Cæſar 111 Qrv 6TIO N ES e Cæſar est clemens propter clementiani; N1 Ergo clementia est magis clemens.) . Quæ eſt undecima? 3 W Ex non ſufficiente enumeratione partium Gi⸗ non ualet argument um, ut lIura Moſaica & uetera Romana non ſuſpen epui dunt furem, “ eeivercot Ergo fur non est ſuſpendendus. nti in. (Non ualet conſequentia, quia leges Impera⸗ or torum recentiorum iubent ſuſpendi furem.) mlnli Quæ eſt duodecima? iu. A diuiſis ad coniuncta ualet conſequentia, ſi re natura patiatur coniungi uocabula, ut AFdrt Ariſtoteles eſt Philoſophus & eruditus. znpfin Ergo est eruditus Philoſophus. tihen Quæ eſt tredecima? ißsſ Ab eſt tertij adiecti, ad est ſecundi adiecti e ualet conſequentia, cum accidens poſitiuum de Drur ſubſtantia prædicatur, t . Carolus est uictor, Cuutinui Ejrgo Carolus eſt. Nsda ((dirnnn Quæ eſt decimaquarta? l hrt Pici de aliquo requirit ineſſe, ut iſtiiit Cæſar est fortis, Paries est albus. nee. Quæ eſt decimaquinta? W TLalia ſunt ſubiecta, qualia à prædicatis pro (ent priè acceptis eſſe permittuntur, ut cum dicitur Gn Pauliss eſt pictus, mmago intelligitur. ſhla, clennetiut lenen.) ima- latione beftine S tena non ſſe nlt. Gitloerltpen lhencißhen Imma tſeentit bulcũt s C erllltus, pphu. ima ſecuſcilii lens poſtinn⸗ gnarta! eſent es e 4,e. Uintat 44 Prelutiß nani igu. „ DIALECTICE S. 23 DE PROPOSITIONI⸗ bus hypotheticis. Quid eſt propoſitio bypo⸗ thetica: Eg, in qua duæ categoricæ per aliqua m con iunctionem contextæ ſunt, ut Si emes, erit dan=⸗ dum precium. Quot ſunt eius ſpecies? Tres. Conditionalis, Copulatiua, & Disiun⸗ ctiua. Quæ eſt conditionalis? Est cui præponitur particula Si, quæ ſigni= ficat propoſitionem totam nihil aſſeuerare, niſi poſita cauſa uel modo, quem particula Si deſi-⸗ gnat, ut ſi pharao obtemperabit Moſi, non pe⸗ ribit. Dic regulam de ueritate con⸗ ditionalium?: Conditionalis niſi ſtatuit, niſi poſita cauſa uel modo in antecedente, ut, Si aſinus uolat, ha⸗ bet pennas: hæc nihil ſtatuit, ſed quærenda est alterius partis ueritas, quæ explicatur in inte⸗ gro ſollogiſmo. Quotuplices ſunt ſyllogiſmi conditionalium Diuplices, Adfirmatiui & Negatiui F z Qu QV £Æ S TIONES Quæ eſt regula conſequentiæ de adfirmatiuis? A poſitione antecedentis ad poſitionem con= ſequentis, ualet conſequentia adfirmatiuè, ut Si homo est, animal est, Sed homo est, Ergo animal eſt. Quæ eſt regula de negaticisꝰ A deſtructione conſequentis ad deſtructio⸗ nem antecedentis ualet conſequentia negati⸗ ué, uat Si homo eſt, animal ect, Sed animal non ext, Ergo homo non est. Quomodo fiunt ſyllogiſmi conditionalium? Initio ponitur tota conditionalis, deinde loco minorisaltera pars ſumitur, unde ratiocinamur in coneluſione alterum, ita fit aſſeueratio colle⸗ cto integro ſyllogiſino. Quid eſt copulatiua? Bst in qua duæ propoſitiones iunguntur per particulam copulatiuam, ut, Et mortuus eſt Chriſtus, ut pro nobis uictima fieret, & ex mortuis reuixit, ut nos regat noua luce, iuſticia & uita æterna donet. *£ Dic regulam de ueritate copulatiuæ. ,tcchti lortcaen erte ſennenn uſetinb Pwro Ua ſnneh igtn e unhel huntde⸗ Cee 4 Cre ſſetip gi yoraite We 1 ulr ntelnlin Whnntun traq; ere 4“ lere en Win NES nleqentit Iis al poſtiofeng 1acfirnetile, , lenegatilse neltis ad beſni oſe tentie n lek, . nt ſylogiint alium jditionalis ceit ur unde ratſods tuft Aſenentil pulatia! Htiones iungin At, Et li cina feent, ut ous MMee t⸗ — de ueriane l, DIALECTICES, 37 Ad ueritatem copulatiuæ requiritur, ut u⸗ traq; pars ſit uera. Quæ eſt regula bonæ conſequentiæ in copulatiuis? A tota copulatiua ad quamlibet eius partem eſt bona conſequentia, ut ſi hæc tota uera ect, ne ceſſe eſt partes ueras eſſe. Et politicus ordo in ſocietate humana, Dei beneficium est, & ab eo conſeruatur, & accedunt in imperijs multæ con fuſiones & uitia, quæ non oriuntur à Deo, ut bla ſphemiæ & Tyrannides. Sed hæc tota uera est. Verum est igitur blaſphemias & tyrannides, quæ ſunt imperiorum confuſiones, & uitia ne⸗ quaquam à Deo oriri. Quæ eſt regula malæ con⸗ ſequentie? A parte copulatiuæ ad totam, non ualet con ſequentia, quia depre henſa falſitate unius par⸗ tis, non admittenda est tota copulatiua. Quid eſt propoſitio diſ⸗ iiiuncriuag Bßst, in qua duæ propoſitiones iunguntur per particulam disiunctiuam, ut aut uoluptas est fi= nis hominis aut uirtus. Dic regulam de disiunctiua? Ad ueritatem disiunctiuæ ſatis est alteram partem eſſe ueram. F3 LQ⸗ „ av F S TIONES. Quæ eſt forma ſyllogiſmi in dis iunctiuis? Initio tanquam loco maioris ponitur tota diſiunctiua, deinde minor unius partis remotio est, ſequitur ergo concluſio, adſeueratio reliquæ partis, ut Aut propter legem, aut propter Filium Dei fide recipimur in gratiam. Sed propter legem non recipimur in gra⸗ tiam. Ergo propter filium Dei recipimur fide. Quæ eſt regula conſequentiæ? A remotione unius partis aut pluriam ad adſeuerationem reliquæ partis ualet conſequen tia. Quid tequiririn in ſyllogiſmo hypothetico? Vt ſit in maiore integra ſpecierum aut par⸗ tium enumeratio. LIBER QVARTVsS, D E LOCIS ARGVM E N-⸗ T OR V M. Quæ eſt uetus diuiſio partium Dialectices? Ea hæc: Alia pars Dialectices eſt iudicatrix, alia inuentrix . Qus r nſtf , Aerh ſf vorletror, (ol gini orl gnelt Uecetgllit N 1chglen DITIN Tyficg lia (Wcl Uhgianta e iori horitir ie hllg pafti fenet lſeuerctlon 4 tpropterkilund 4 von fecipinri Der tecipinief Onſequentir durtigt hliji pertiſelet an⸗⸗ in ſylloglin tico⸗ aſpeciermma 7A RTE RG VMI M. niſio partin. es 8 edicesgtilOA DR DIALECTICES. 38 Quæ eſt pars iudicatrix? E&t, quæ diſcernit uoces, iudicat quæ rectè connectantur, quæ non rectè iungantur, diſcer⸗ nit & propoſitiones, & iudicat quàm recté co= hæreant membra in ſyllogiſmis & cæteris for⸗ mis argumentorum, de qua hactenus dictum est, Sræcéè piUnd. Quæ eſt pars inuentrix? ER, quæ monet quomodo res ex certis locis inueſtigandæ ſint, aut propoſito cumulo, docet eligere ea, quæ præſentem materiam ſeu quæ= ſtionem illuſtrant, Græcè v&αααρ.e DIVISIO SYILLOG IS;⸗ morum, J Quotuplices ſyllogiſmi petuntur ex locis? Triplices, Demonſtratiui, Dialectici, & So= hiſtici. Quid eſt ſyllogiſmus demon⸗ 7 ſtratiuus? Est qui conſtat ex materia neceſſaria et im= Mota. L Quid eſt ſyllogiſmus Dialecticus? SBßxſt qui conſtat est materia probabili. Quid eſt ſyllogiſmus ſo⸗ phiſticus? D Bßt qui conſtat ex falſis, ſed tamen ſpeciem ueeri habentibus. ò F 4 (Hæe QVSTIONES neceſſaria, prohabilis, et falſa ſeu palàm, ſeu ſpeciem ueri habens. Ex hac & Propoſtio tio⸗ num diuerſa genera ſumuntur.) G,GR NERA PROPOSI Quot ſunt propoſitionum genera? propoſitioes ſunt certò ueræ, aliæ incertæ, aliæ falſeæ ſeu palam falſum adſeuerantes, aut ſpeci= em ueri habentes. Quæ ſunt propoſitiones certò ueræ? Sunt quibus recté cognitis mens aſſentiri co gitur, uel propter euidentiam, uel propter de⸗= rientiam, aut teſtimonia non fallentia. Quæ ſunt propoſitiones incertæ? Sunt quibus rect cognitis, aſſenſio ſaſpendi⸗ tur, aut etiamſi propter concinnitatem magis aſſenſio. Quæ ſunt propoſitiones falſlæ? Quæ (Hæc diuiſio ſumpta est a diuerſitate mate⸗— riæ, quæ triplex ex locis ſumitur, uidelicet Tria, ut yllogiſmi ſunt triplices. Nam aliæ monſtrationem, uel propter uniuerſalem expe= inclinamus in unam partem, tamen languida eſt r ſn 1 meeni Glntutlin gehnifmnn Qdc Nauntef otieseoten Aneſaluuiu (M, orten. QC le toruate/ ſiuſtcinen 8 Gie⸗ neiu e uitehrſi caſekttatn Qm “ e 0NE8 Kicizerſten ſunitur, it tfelſa ſa dla er hae 0 Pnee mnultur.) 3NODO VM. poſſtionum ra⸗ ttriplices. N lere, alit icent lſeuerante ropoſitione neræ!. guitiz nenß t entian, uel ng⸗ gter uninerſin non ſilenti⸗ ropoſtione ttæ 8 * nitiſenſof . er concinnittct entantet uh⸗ topoſtion vV DIALECTICES. 39 Quæ non congruunt cum rebus. Et ſunt du= plices, Aliæ ſpeciem ueri habent, ut Voluptas eſt ſummum bonum. In alijs eſt manifeſta falſitas, ut Sol est halitus quotidie deſlagrans. D E CAVSIS CERII⸗= tudinis in dodt rinis Quot ſunt cauſæ certitudinis in doctrinis? Tres, Experientia uniuerſalis, Principia, & ordmis intellectus in iudicanda conſequentia, quæ Stoici nominarunt upiropio doctrinarum. Quid eſt uniuerſalis expe⸗ rientia? Eßxſt cum de ijs quæ ſenſu percipiuntur ſani homines eodem modo iudicant, ut iguem cali= dum eſſe, Fœminam parere. Aliud uitam eſſe, aliud mortem. Quid ſunt principia? Sunt noticiæ nobiſcum naſcentes, quæ ſunt ſemina ſingularum artium & uirtutum diuini⸗ tus inſita nobis, ut inde artes extruantur, qua⸗ rum uſus in uita neceſſarius est, ut Totum est maius qualibet ſua parte. Homines naſcuntur ad ſocietatem certo ordine tuendam. Quotuplicia ſunt principia? Duplicia, Alia ſunt ſpeculabilia, alia practica. Quæ ſunt principia ſpeculabilia? F 5 Sunt QV £Æ STIONES Sunt noticiæ naturales ſeu propoſitiones na turæ notæ, ex quibus Phyſicæ & Mathematicæ doctrinæ extruuntur, ut Totum eſt maius quali bet ſua parte, Quæ ſunt uni æ ualia, mnter ſe Hmunklice ſunt æqualia. Quæ ſunt principia practica? Noticiæ naturales ſeu propoſitiones quæ re (nocot unt hominum mores, ut Deo eſt obediendum Societas humana eſt conſeruanda. Quod eſt tertium aprrépiop? Intellectus ordinis in ollogiſmo rectè coage⸗ IUIunſi mentatis membris. Cur hoc additur ſuperioribus? Quia m uita non ſatis eſt noſſe ſimplices pro⸗ poſitiones, ut ſunt principia & ſententiæ per experientiam notæ, ſed ex his multa ratiocinari neceſſe eſt, & contexi ſyllogiſmos. Quæ efſt præter dictas cau ſas tres, certitudinis cauſa in EBc⸗ cleſia Dei? Patefactio diuina certis teſtimonijs facta, quæ extant in libris Propheticis & A poſtolicis cui non minori conſtantia omnes creaturas ra⸗ tionales aſſentiri oportet:, quam aſſentiuntur ijs quæ naturali luce cernuntur. (Hæc aſſenſio fides uocatur, quæ in alijs lan⸗ guidior in alijs firmior eſt. 7 N d. 3 utiul E1 Nieterot. etni. oen eeel D Dbh N Ilaſe (cwlkl ' in in leſle un,inne Ger at (ltlcdgrean Wkecene e. arn = lCenio 0NE65 ſiu ſn e & Mathene otunn eſt nind ni equalic, e dipin practie propoſtihneg t Deo eſt oheli ſemandi. jum cherchen hſPlopiſnonf ur lupetiortt vt ſe inpie tcipii ſn⸗ 4 ex his ulta loiſnos. dictas cauic Cabſa in Dei- certi teſtinui pletiẽ i4 ofterles Cteini et, uun ℳ Autur. ocatiri DIALHBCTICEBS. AO Quod eſt diſcrimen ab i ijs quæ diui⸗ nitus patefacta ſunt Quædam etiam natura nota ſunt, ut præcep⸗ t Decalogi. Quædam antea prorſus ignota fue runt omnibus creaturis, ut uox Euangelij de fi⸗ lio Dei, de reconciliatione, de Præmijs & poœnis æternis. Quomodo nuncupatur argumenta⸗ tio, quæ ex his cauſis certitudi⸗ nis neceſſaria conſequentia ſequitur? Demonſtratio. D E DEMONSTRATIONE. Quid eſt demonſtratio? Eſt llogiſmus, in quo aut exprincipijs natu ra notis, aut uniuerſali experientia, aut ex defi nitione de ſubſumpto, bona conſequentia, neceſ⸗ ſariam & immotam concluſionem extruimus, aut ex cauſis proximis, effectus proprios ſequi ſtendimus, aut econtra procedimus. Sunt ne demonſtrationes in om nibus doctriniss Etiam. Dic exemplum demonſtrationis in Phyſica? Laceratio neruorum non eſt opinio, quia fit in . QVYMSTIONE S ſit in parte non cogitante, & interdum ſine co⸗ gitatione, ferro aut aliquo humore, ut in pecu= dibus & pueris. = Cruciatus ſeu dolor corporis fit laceratione neruorum, Igitur cruciatus ſeu dolor corporis non est opinio, nec fit opinione, ut fingebant de= Lria ſtoica. Dic exemplum demonſtratio⸗ nis in Ethica? Finis cuius libet naturæ est proprijßima eius W rnhrrſe naturæ actio, Voluptas non eſt proprijßima actio hominis, ſed actio uirtutis, Non igitur finis est uoluptas. Sunt ne dicendæ demonſtrationes, quæ extruuntur ex ijs, quæ ſunt in ſacris literis? Etiam, quia aſſentiri Deo patefacienti ne⸗- ceſſe est. Dic exemplum. Deus propter Filium remittit peccata grae tis omnibus dolentibus ſe peccaſſe, & fide peten tibus ueniam, Ego doleo & ſide peto remißionem, Quare certum est, me recipi, & exaudiri gemutus meos propter Mediatorem. DE LOCIS ARGVME N-⸗ torum Dialectices. MWI aris bente clte Ulup I unle asmu 8 teu Kr. (Wug Dlegzn Dr 10 ſ r elere Corl ecet. Ures 5/ Meren Ueſtren, nuten V ð Muülken R ubtnt Mere NES Unterlun ſtens unoretinten vrisft lacerctin ſen eclorcanfe ne, fngebantl emonſratio⸗ lica. Kpreyriſinte Pint actio onit ßts. emonktarone „ Xiis gur un itetis⸗ Deo pateſichm lom, ,emittit peecti ccnſe, ⸗ jeniſiotemn e recipi, litoret⸗ DIALECTICES. 4 Quid eſt locus Dialecticus? Locus Dialectieus est ſedes argumenti ſeu index monſtrans ex quo fonte ſaumendũ ſit argu mentum, quo conſirmanda eſt propoſitio, de qua dubitatur. Quotuplices ſunt loci⸗ Duplices, berſonarum & rerum. DE LOCIS PERSONARVM. Qui ſunt loci perſonarume Sunt indices qui monent quæ conſideranda ſint ordine in perſonis. Quot ſunt præcipui? Decem. . Recenſe. Patria Vitæ genus Sexus Res geſtæ Parentes Euentus Educatio FPtas Mores Mors. PATRIA. Dic exemplum à patria. Cretenſis est, Ergo mendaxest. „ℛ Quix eſt regula? Patria bene morata auget decus, Econtra pa tria male morata obiſcitur tanquam probrum. . SEXVS. Dic exemplum à ſexux. Mulier QV STIONES zxulier eſt, Ergo loqui in Eccleſia non de= bet. X Quæ eſt regula? Alia maſeulino ſexui, alia fœmineo congrus unt. P ARENTES. Dic exemplum ã parentibus. Ex fortibus & bonis natus eſt, Ergo bonus & fortis eſt. ☚ Qux eſt regula? De natis iudicatur ex parentum naturis & moribus. ED VCA T'IO. Dic exemplum ab educatione. Cato Stoicus eſt, Ergo durior & rigidior est. Quæ eſt regula? Studia abeunt in mores, & conſuetudo eſt altera natura. 5. M O RES. Dic exemplum à moribus. Iulius clementer ſeruat uictos ciues, Ergo laudandus eſt. Quæ eſt regula? VIT £ G E N V S. Dic exemplum ãà uitę genere. petrus eſt Apoſtolus, Non u W oliv Deus uin Vera & ſumma laus aut uitu peratio moru eſt Mlzche 01 ir, ikee1 = =. Knutl Ae Dicu idpreletnt Puraiai Ctyut 5V cGen ulcottuge o hlteet den t eaſe Mern uß. h ndhpon ſe 1 N “ 1 MN, . NU in ccleſe tont vla fentintocegn 118 perentibue lt e, Eyole uli * natorirl 110. bedhnonone. ho Curior igt egule res, oſſen 5. i moriblß cſos cluet, gola? i upert toN uits en DIALECTICES. 42 Non igitur prælietur gladio, ſed doceat E⸗ nangelium. X Regula. . Aliæ altiones alijs generibus congruunt. RE S G ES T Dic exemplum à rebus geſtis. Dauid præliatus eſt pro Eccleſia, Igitur laudandus eſt, X Regula. Congruunt res geſtæ cum uitæ gensre diuini⸗ tus ordinato. E V E N T VS§. Dic exemplum ab euentue Dauid potitus eſt uictoria, Ergo placet Deo. Regula. Honeſtæ cauſæ daantur ſecundis euentibus &W Deus dat iuſtis proſperos ſucceßus. K T. K S. Dic exemplum ab ætate. Senex eſt, Ergo audiendus eſt. Adoleſcens eſt, Ergo non regat Eccleſi am. Regula. alia alijs ctatibes conueniunt. M O R S. Dic exemplum ämorte. Calgele & Nero miſerè perierunnt, . Igitur QVXSTIONES lgitur à Deo reiecti ſunt. Regula. Scelerati habent tragicos exitus, Econtra, iuſti & moderati plerunq; placida morte ex⸗= tinguuntur. D E LOCIS RER VM. Qui ſunt loci rerum? Sunt indices qui monent quæ conſit deranda ſint ordine in rebus. Quot ſunt? Triginta unus. Recenſe. 1 Definitio & definitũ 17 Connexa, Circum⸗= 2 Genus ſtantiæ 3 Spectes 18 Communiter acci= 4 Differentia 19 Similia (dentia 5 Etymologia, Nomen 20 Paria 6 Coniugata, Ca ſus 21 Ex minore 7 Totum partes 22 Ex maiore 8 Diuiſio 23 A proportione 9 Cauſæ —24 Pugnantia 10 Effectus 25 Cont rapoſitio 1II Antecedentia 26 A contrario ſenſu 12 Conſequentia 27 Diſparata 13 Ab abfurdo 28 lnuc rſio 14 A neceſſario 29 Figna 15 Ab impoßibili 30 Autoritas 16 Adiuncta 31 Teſtimonia. e tegllm onpon o lacufin Diexondl (hrchti (petenlt Mutt Pyotenue ſen ionelti ling, uli, Dgen ſietgi oien ui ſſugt ek gpme ane NE9 . 9 eritu, egtti Dleiſa noftean NENVNM. terome 1 ue lſerd 1 1 Cltert Clreute ſunie 9 Connuniter Kiluu )bari 1 Er minore 1 k nuot 3 Apyopoo 4 Plghntla (itripeſtn 6 Acontrufi/ 7 Diſantt 5 19 Iuefſt 19 n 30 Aulur . DIALECTICES. 4; Quomodo diuiduntur rerum loci? In interiores ocodecim, quibus rei propoſi⸗ tæ applicatur definitio, monſt rantur cauſe, effe ctus, connexa, adiacentia, et adiuncta. Et in ex= teriores undecim, qui longius quærunt argu= menta, uidelicet, ex collatione alia rum rerum ſimilium aut pugnantium, & cæterorum. LOCI INTERIO RES. DEFINITIO. . Quotuplicia argumenta ducuntur à loco definitionis? Duplicia: Aſſirmatiua, & N egatiua. Da exemplum adfirmatiuum. A pprobatio conſcientiæ recteè iudicantis, eſt appetenda, Gloria est talis approbatio, Ergo gloria eſt appetenda. X Dic regulam huius conſequentiæ, ſeu maximam. Cui conuenit definitio, eidem conuenit et de finitum, & econtra. Dic exemplum negatiuum. Approbatio leuium hominum & non rects iudicantium non est gloria, Thraſo appetit talem approbationem, Ergo non appetit ueram gloriam. Dic regulam ſeu maximam. Cui adimitur definitio, eidem et definitum adi Mitur, et econtra. G Cus R QVESTION E GS5 Cur definitio eſt primus locus? Quia ut in qualibet explicatione ante omnia neceſſarium est noſſe definitiones ueras & non ambiguas, ita plerunq; ex hoc loco prima argu⸗ menta ducuntur, quæ & firmißima ſunt. G ENVS. . Quomodo argumentamur à enere? Adfirmatiuè cum ſigno uniuerſali, & nega⸗ tiuè, etiam ſine ſigno. Dic exemplum adfirmatiuum? Omne animal eſt, Ergo piſcis est. Deus est ubiq́;, Ergo hic adeſt. X* Dic regulam ſeu maximam. A ſuperiori cum ſigno uniuerſali, ad inferius ſemper ualet conſequentia adfirmat iué & ne⸗ gatiué. Dic exemplum negatiuum cum ſigno. Nulla dona Dei ſunt uituperanda, Ergo nullæ artes honeſtæ ſunt uituperandæ: Dic exemplum negatiuum ſine ſigno. Lapis non eſt animal, Ergo lapis non eſt homo. X Dic regulam ſeu maximam. A genere ſine ſigno uniuerſali ad ſpeciemi tant n nhn (itaidi Dieneg ſeit 4 AWagfure Porock, Curutl WW, , Mal huit hinmſeck. DI Diene afrneiu Mrorn Aritciue Piurtvun Cur al Vluutri larfunee Uenm e, Drlaren Corh iurſei 7 NE dus locus 4tione ateoi oles leras eloeoprin ihina ſt, . tmentamut; uerſel, tmatiuumt biſciet. L eſt. X een . iterſil Aſein AAnftinet negativum n. upenintt eſint utunnn negatilun 10. adimitur ſpecies. DIALECTICES. 44 tantum negatiuè ducuntur argumenta. Quia cui adimitur genus, eicem adimitur & Hecic. SPECIES. Dic regulam de ſpecie. ſpecie ad genus tantum adfirmatiu? dus cuntur argumenta, ut Homo eſt, Igitur animal eſt. X Cur ualet hæc conſequentia? Quia poſita ſpecie neceſſe eſt poni genus. Item cui ſpecies tribuitur, eidem & genus tri= bui neceſſe est. DIFFERENTI A. Dic regulam de differentia. differentia ſpecifica ducuntur argumenta adfirmatiua & negatiua. Dic exemplum adfirmatiuum. Animal rationale est, Igitur homo est. Cur ualet conſequentia? Quia cui tribuitur differentia ſpeciſica, ei= dem tribuitur ſpecies. Dic exemplum negatiuum. E&t animal carens ratione, Igitur homo non eſt. Cur ualet conſequentia? Quia cui adimitur differentia Hheeiſta, iltu G 2 PRO⸗ QVMISTION E S PROPRIVM. Dic regulam de proprio. A proprio utroq; modo argumenta ducune tar adfirmatiud α negatiuc . Dic exemplum adfirmatiuum. Hic lapis trahit ferrum, Est igitur Magnes. Chriſtus creat & exuſcitat mortuos, Ergo ſilius Dei est omnipotens & natura Deus. Cur ualet conſequentia? Qluia cui tribuitur proprium, huic etiam eſſentiam tribui neceſſe est. Dic exemplum negatiuum. Non loquitur, Igitur homo non eſt. ☚ Cur ualet conſequentia? Quia cui adimitur proprium, eidem adimie tur eius ſpecies. ETYMOLOGIA NOMEN rei & periphraſis. Quomodo argumentamur ab Etymologia? Adfirmatiué & negatiué perinde ut 4 loco definitionis, ut Chriſtus uocatur agnus, Igitur est uictima pro peccatis. Non est ſtudioſus ſaptentiæ, M Igitur leint Qipiingr 141. rme N. ee Ummmzn AſonN ſpunezt eneonrit et nm Min e⸗ eig S (efrt⸗ ſe⸗ eretc conenn Ebhnthtn enrenmhilef, un Aonleg n mnhlin ADer. A Ee eadg geft ðð NSE M. Droptio. Lungenta Atee tmutinum . itt tono, pctens , aie entia? fiun, Miccti Ameninun. . qentin! run eilendi 4 NO HIH nmi. nentammurd at 6 perinte E 6 PDI ALCECTIC ES. A4 5 Igitur non ect Philoſophus. X Quot ſunt regulæ huius loci? Duæ. Quæ eſt prima?: . Argumenta principalia à Propris dictis ſu= menda ſunt, ut loannes uocat Chriſtum Filiam DEI, per quem omnia condita ſunt, Ergo loannes adfirmat Filium ueréè Deum eſſe omnipotentem & conditorem cum Patre. Quxæ eſt ſecunda? Quando uerba gignunt abſurditatem intel= lecta ſine figura, decurrendum est ad figuras, & quæ renda concinna interpretatio, ut Tyrannus est lupus, id est ſimilis lupo. Spartam nactus es, hanc orna, id eſt, honeſtum locum ſeu uocatio= nem. Si oculus te offendit, effodito, id est, abijce ſ. alſam perſuaſionem, gtgmuis dulcem, quæ ab⸗ ducit d Deo. A CONIVGATIS ſeu caſu. Quid ſunt coniugata ſeu caſus? Coniugata ſunt nonein um deriuationes, ut iu ſticia iuſtus, quæ nunc concreta et abſtracta ap⸗ pellamus. Dic regulam. . Cui tribuitur concretum, in edem rem eſſe neceſſe est, uæ effertur uoce abſtracti, uat C 3 Aqua QV £E STIONES Aqua est calida, Ergo in aqua est calor. Baptiſta recipit milites, Igitur approbauit militiam. Cur ualet conſequentia? Quia approbatione exempli in ſubiecto, ap⸗ probatur res in genere. Quando non ualet conſequentia in coniugatis? Cum in coniugatis est ambiguitas, ut Dauid rapiens alienam coniugem fecit ty⸗ rannicèé, Ergo Dauid est tyrannus. (Nego conſequentiam, quia facere tyranni⸗ cè ſignificat actionem, Eſſe tyrannem ſigni⸗= ficat hobitum ſceleratè faciendi.) DEB TOTO ET PARTIBVS. Quomodo argumentamur à toto & Partibus? Adfirmatiuè & Negatiué. Dic exemplum adfirmatiuum. Totum iudicium est res approbata à Deo, Ergo & partes conceſſæ ſunt, accuſare & reſpondere. Quæ eſt regula conſequentiæx? Poſito toto neceſſe eſt poni omnes principa⸗ les partes Dic 1111 grl g, 9 W e hun ſ. De 100 Denek Pupzrenii. erſrinyiß⸗ pe hemaf Cnniſelat⸗ ſstsmn krdnd Corotle iti ſi⸗ ſppi iureger Suie. Cnco wn l NMP R, *Z i knn n. X Wentiae lfick, confeqnentu tis⸗ Slit t igen ferftr itſenrthuerti ſehrumenfhe ciendi) ARTIBVN nentamunt i tibus: e, Grmatiuun. Approketiln ſunt, Anſttl egnent, ionte i ſtruitur. D IALECTICE S. Dic exemplum negatiuum. Huic ædificio deeſt tectum. Non est igitur domus. Qiæ eſt regula conſequentiæ: 45 ₰ Deſtructa una principali parte totam de⸗ DE LOCO A DIVISIONE. Dic regulam loci à diuiſione. in argumentatione diuiſione generis in ſpe cies, ſeu totius in partes fiat integra enumera= tio ſpecierum aut partium, ut Omnis ſtella aut eſt ſixa, aut Planeta, Cometa non est fixa ſtella neq; Planeta, Non igitur est ſtella. X Cur ualet conſequentia? Quia à ſuſßſciente enumeratione ſpecierum ſen partium argumentamur adfirmatiuè et ne⸗ gatiuéè. Quando non ualet conſequentia à diuiſione? Cum non omnes ecies ſeu partes en Yantur, ut WMRe= Ius diuinum non ſrargulut ſmeenee Roma nam uetus, Ergo non eſt iuſtum Rrangulare ſures. (Non ualet, quia omittuntur nouæ leges Im- peratorum, & conſuetudo.) DE LOCO CAVSARVM. G 4 QVX STION ES Quæ eſt prima diuiſio cauſarum? Cauſarauun aliæ nominantur per ſe cauſæ, aa liæ per accidens. Quid eſt cauſa per ſe? Eſt qua poſita in actu cum cæteris per ſe cauſis neceſſe est ſequi effectum, & qua non po⸗ ſita in actu, etiamſi cæteræ ponantur non poteſt ſequi eſfectus. Quæ eſt cauſa per accidens? Est qua poſita in actu, non est neceſſe ſequi effectum, ut febris eſt cauſa per accidens tempe rantiæ. Quot ſunt cauſæ per ſe? Quatuor Effcciens, materia, orma, & cau⸗ ſa Pinalis. EFFICIENS. Quid eſt cauſa efficiens? E&t à quo primò ſit motus, id est, quod reue⸗ ra, aut principaliter agit, ut aliud efficiat, ut Sartor eſt cauſa eſſiciens tunicæ, Faber ædificij. Quot ſunt regulæ de cauſis efficientibus? Tredecim. Quæ eſt prima regula: 5 Non poſitis cauſis ſufficientibus, non ſequi⸗ tur effectus, ut non ualet conſequentia: Habet exercitum, EFGo/ uincet. Quæ Naolne 4 ſoctolten a, „ ri ,M tuhia eh tte Ciet Ehourenut. W MEirk cinſ ili/ iciottolial pn. lolctanit d llen i, Ahloanu, utd W ler f uit, Detandin Ne DIALECTICES. 47 vclhnn⸗ Quæ eſt ſecundas herſtee Poſito effectu neceſſe eſt cauſam eſſe, aut fus iſſe, ut FPqdificium est, derſe! Ergo est uel fuit tectus. beee eun ug eſ terckk matmin ig Cauſa ordinæ naturæ præcedit effecti, ut Sol prior eſt ordine naturæ quàm ſparſio radiorum Facciden: (ue eſechnartas tibus Poſitis cauſis naturalibus ſufficientibus & nes waeſeen non im pediti . non im peditis, ſi ſit admota materia, ſequttur ruitan tanß effectus neceßitate Phyſica, ut L Stipulæ coniectæ ſunt in ignem, N 2 Ergo urentur. erltora e. Quæ eſt qu inta? Naturalis cauſa uno & eodem modo agit, N. etiamſi in diuerſis ſubiectis uidentur diſimiles llcien? effectus, ut Solis calor liquefacit ceram & du= Kileg olun rat lutum. L taludefea Quæ eſt ſexta? Uice, Cerel⸗ Voluntaria cauſa potest ceſſare & agere ee clda dißimiliter, ut Faber uolens aut ædificat aut nõ ædificat, & cum uult, facit molem quadratam . Ms: aut rotundam. regch Quxz eſt ſeptimae? ,Deig te⸗ Voluntatis diumæ, quæ est immutabiliter bona, ent ones effectus boni ſunt. Valet igitur conſe⸗ pſenietu quentia, Deus condidit politias, 6 G 5 Ergo QvV F STIONES ſi Ergo politiæ ſunt res bonæ & Deo placentes. te⸗ le Quæ eſt octaua? foſti Voluntatis humanæ, Juæ eſt mutabilis, eſfectus . Ser ſunt diſſimiles. Non igitur ualet conſequentia: ſchl lcan, Voluntas Dauidis fuit hactenus iuſt, ututn elnit Ergo omnes eius actiones ſunt iuſtæ. Quæ eſt nona? ſ In cauſis eſſentialiter ordinatis im poßibile aſu 4 eſt progredi in infinitum. Igitur neceſſe eſt per ,lhmifuni 2 . uenirę ad unam primam cauſam, quæ habet po- anuce tentiam inſinitam, quæ eſt Deus. endtte Quæ eſt decima? ünnez Cauſas accidentaliter ordinatas non neceſ M ſe eſt ſimul poni, ut cum duo equi ſi imul trahunt ed⸗ curram. Cidlftt l Quæ eſt undecimas Hmu uilin Impoßibile eſt cauſam efficienteni totalem Pitoſt genere deteriorem eſſe effectu. Ideo neceſſe eſt lelemſctaef primam cauſam rerum eſſe naturam intelligen pſoudunn: tem. CLrck Quæ eſt duodecima? urhntn WMW Lex referenda eſt ad cauſas efficientes, quia iſihnau eſt cogitatio principaliter mouens agentem, ut an uſim Non eſt iniuſte faciendum parentum aut ami Sinttun corum cauſa. Rectéè igitur fecit lonathas quòd texit Dauis aini i gem contra edictum patris. rfniie Quæ eſt tredecimaaꝰ· 9 NE deoflin Aa nutthliß efil let orſegteii lkeng ilſt , ezſuntiuſte, Mnar olincthitocſen gllir raeſelt ingle hiletß ls. ima⸗ tinus mon me. eliiſeri netute cima? teffcententel u. leoneeſ . enakurenn itel⸗ ine ſuefſcien⸗ 8 pateltma Pegiie . decim 4 DIALECTICES. 49 A cauſis per accidens non ualet conſequentia, Nam ſæpißime fit ut non ſequatur effect us, ut Laborauit ſebri, Ergo ſactus eſt temperans. venit in iudiciam, Ergo odit aduerſarium. Quid eſt materia? Eſt ex qua aliquid fit, ut ex farina fit panis, ex elementis fiunt mixta corpora. (Et tribuitur nomen materiæ ex qua, tantum ſubſtantijs, non accidentibus.) , Quot ſunt regulæ de materia? Quatuor. G Quæ eſt prima? Cui adimitur materia, adimuntur & partes materiæ & accidentia propria illi naturæ ſeu ſubiecto, ut Stellæ non ſunt conflatæ ex elementis, Ergo non aluntur uaporibus. Quæ eſt ſecunda? Acciaentta propria mentis. non ſunt trihu⸗ enda corpori, nec econtra, ut In ſtatua non eſt mens, Ergo nec eſt notitia uel cogitatio. Quæx eſt tertia? Accidentia non boſſunt eſſe ſine ſubiecto. Quare deſtructo ſubiecto, accidentia etiam in= tereunt, ut Oele⸗ QV Æ STIONES§. Oculus est corruptus, Ergo extincta est uiſio. Quæ eſt quarta? Diuerſæ materiæ uariant rerum dignita⸗ tem, ut, Thorax aureus est precioſior ferreo. . FORMA. Quid eſt forma? Bsſt quæ dat eſſe rei, id est, ipſa rei conſuma⸗ tio, ſeu quaſi exædificatio, qua res est talis, ut Figura nauis, aut domus exædificatæ est ipſa Quotuplices ſunt formæ? Duplices. Subſtantiales, ut Bos conſtans ex materia & forma. Et accidentales, ut Accidens= tia quæ per ſe formæ ſunt, ut uirtus, iuſticia. Dic regulam de forma. Poſita forma ſubſtantiali, res ipſa ponitur, Et ubi non est forma ſubſtantialis, ibi nec res est eius ſpeciei, cuius est forma illa ſpecifica, ut Stellæ non habent animas inſitas,;, Igitur non ſunt animalia. DE CAVSA FINALI. Quid eſt cauſa finalis? Eſt cogitatio de ſine ſeu uſu, qua mouetur & regitur agens in opere inſtituendo. H Quid eſt finisꝰ Et ipſe uſus rei, ut ſinis calcei est munire pe Quot “ð elunm Crel⸗ rguiit! irgichſ Vvlattnfe —— rd⸗ ſionichir tleylumunt WHunnen ſit Woè Ulerguinn eCheitne lete Mien Uyyhtnaa Eecommmen Chunnlta llne RDRM. Uunejuinitr unſeitg, 9 , ND. ta⸗ ferun dignia fecioſor ſerna. . 4 mae ihſenienſn uu rereſ tciiH telfettt eſi tformer ,Ador coſſtenzer eſtcles r Ncllete tintazufs. eforma. lireripſt bnin isle binertit ilierifein inas ſte, 0lit. FINALDI. 4finali? ſo gu er tituendo. finis: ⸗= clei rH . DIALECTICES. 48 Quot ſunt regulæ de cauſa finali? Tres. Quæ eſt prima? Omnes res in tota natura conditæ ſunt ad aliquos fines, id eſt, uſus aliquos. (ldeo dixit Ariſtoteles: Natura nihil facit fruſtra. Item, Natura agit propter finem.) Quæ eſt ſecunda? Vnius rei poſſunt eſſe multi fines, ſed ſubor⸗ dinati, ut Vinum nutrit & ſanat: Homo condi= tus eſt, ut agnoſcat & celebret Deum. Item, ut iuuet communem ſocietatem. Quæ eſt tertia? Propter quod unumquidq; abpetitur, inud magis appetitur, ut Auarus appetit nauigationem propter pe⸗ cuniam, Ergo pecuniam magis appetit. Dic communem regulam de omni⸗ bus cauſis. Poſitis omnibus cauſis ſufficientibus in actu ſit effectus. D E EFFECTIBV5. / Dic regulam de effectibus. Bffectu poſito, neceſſe eſt cauſas Pleprias eſ⸗ ſe uel adfuiſſe, ut Homo ect natura intelligens, Ergo neceſſe eſt eius architectum ee intel= ligentem. X DE QV Æ §TIONES DE LOCO ANTECEDEN⸗ tium & conſequentium. Quid ſunt antecedentia? Non ſunt proprié cauſæ, ſed aut præ paratio nes rei, äut ſubiecta,, aut ſigna: ut Meſſem an⸗ tecedit ſatio, curationem morbus, Solis ortum aurora. “ Quid ſunt conſequentia? Sunt quæ comitantur rem, etſi non ſunt pro= priè effectus, ut poſterior dies ſequitur prio⸗ rem: Cruciatus animi ſequitur conſcientiam ſcelerum. Quotuplicia ſunt? Duplicia. Alia neceſſariò ſeu ſemper antece= dunt, alia plerunq;: ſic & conſequentia diffe= runt. “ Quæ eſt regula de antece⸗ dentibus? Valet argumentum ab antecedente ad conſe quens ſeu neceſſariò ſeu probabiliter, ut Venit in aulam, Ergo incidit in pericula. Quæ eſt regula de conſe⸗ quentibus? Poſito conſequente ualet argumentum, cum oſtendimus præceßiſſe illud antecedens, quod ſemper præcedere ſolet, ut Per⸗= Qudn ” ünel Vlkeber 4 minge Qonnen er. ltni En Relii io⸗ Feniſrellt⸗ leprſchie 4 tſerftit. 5 l hl 1 ſeteſtn ikhiayihnt . litilleeren lzanſ iube⸗ Ean Cttg Y un 9NB9 SCDEN. ehtilm. edentiat ſlat dregaan Gurt leſen a ftorbis, Lolt e egenti n, ehiorſtp, Ae ſihlitir Ctur oſcietti Nutt ſeiſenhereteee⸗ tſehleti f⸗ deantece 8 vanteretenteti fobchlter ℳ l. de conl⸗ Dagc e Alurets d AneeN . = doctrina Eccleſtæ. PDIALECTICES., 10 Peruenit ad metam, . Ergo iter fecit per priora ſpacia. Iuſtificati fide pacem habemus, Præcedunt igitur pauores in iuſtificandis. DEABSVRDO Quotuplex eſt abſurdum? Duplex. Qluomodo? Aliud eſt abſurdum in Philoſophia, aliud in Quod eſt abſurdum in Philoſophia? Eſt quod immediate pugnat cum communi ſenſu, id eſt, principijs natura notis, aut uniuer⸗= ſali experientia. ι Quæ eſt regula de abſurdis in Philoſophia? H Ahſurda reijcienda ſunt, & hypotheſes fal⸗ ſas eſſe neceſſe eſt, ex quibus abſurda ſequuntur ut ex Epicuri dogmate de uoluptate, ſequitur abſurdum, uidelicet, concedi uoluptates, Ergo dogma Epicuri eſt falſum. Quod eſt abſurdum in do⸗ ctrina Eccleſiæx Quod pugnat cum teſtimonijs diuinis non malè detortis. Quot ſunt regulæ de abſurdis in doctrina Eceleſiæ? Duz QVHSTIO Qucæ eſt prima? Vitanda eſt abſurditas, id eſt, ſententia pus Pgane H N E S gnans cum perſpicuis præceptis moralibus, aut . articulis fidei, ut Chriſtus ait: Si oculus tuus of⸗ udr fendet te, effodias eum, Ergo præcipit laceratio ufintr nem corporis. geſtenti (Hic eſt abſurditas, quia conſequentia pus⸗ (gontt gnat cum lege diuina, Non occidas. Igitur de Npgkeck currendum est ad ſiguram, & quærenda povmmn concinna interpretatio, uidelicet abijcias dulcia, quæ abducunt à Deo.) ke⸗ Quæ eſt ſecunda? Generalia dicta uitandæ abſurditatis cauſa Qähn IUſtucle pnn reſtringenda ſunt, ut cum dicitur: Non uindi⸗ cantes uos ipſi, uindictæ prohibitio ad priua= niſemnlitn „ tam reſtringenda est. lt aett il D E NECESSARIO. CPelutnolen , —èr Nihgitoie Quid eſt neceſſariumꝰ 8 dit Eßñst quod aliter ſe habere non poteſt. x Orrckra 5 Dic regulam de neceſſario. nm. d Cognita neceßitate in artibus & conſilijs, Ki- ie ſublata dubitatione, mens aſſentiatur & obtem *W ied peret neceſſarijs, ut ſrtiiſinn 5½ . — D ſgerg Bis qu atuor ſunt,. un, Ergo octo eſſe neceſſe eſt. e⸗ . Pater et, 8 . “ Eunmai Ergo neceſſe eſt ut alat ſobolem. Dert AB S ONE9 mae iteſ ſetetii⸗ eptis norlibipe it: Kocluttmgg. Aohreripitlene. Giucmſelnoti Norecitg gi un, & Gtn , lelcet olſdl o) Wnda e jeittiicau Cicitue: Winti prohtkiiodzi⸗ 8A RAIO ellarium: õ Geneceſine artibus ,ſertistir eſtt. 4le ſihtin DIALECTICES, Fr A B 1 M PO §S § IB II I. Quid eſt impoſſibile⸗ Est quod repugnat ei, quod eſſe aut ſieri po⸗= tet. Quæ eſt regula de impoſſibili? Cognita impoßibilitate in artibus aut conſis lijs, reijcienda ſunt impoßibilia, ſublata omni du bitatione,ut (rum, Impoßibile est Phactonti regere Solis cur⸗= Ergo tantæ rei conatus omittendus est. CONNEXN A SEV CIR⸗ cunſtantiæ. Quid ſunt connexa? Sunt uelut proprietates rerum, ſine quibus res eſſe non poſſunt, ut tempus, locus, ſexus, au⸗ xilia, euentus & ſimilia, quæ & circumſtantiæ appellantur, & hoc uerſiculo continentur. Quis, quid, ubi, quibus auxilijs, cur, quomo= do, quando. X Quæ eſt regula de tempore? Poſito corpore, aut alia quacunq; re, neceſſe est ei tempus attribui. Item remoto tempore u⸗ niuerſaliter res ipſa remouetur, ut Pythagoras nondum natus fuit Numæ tem= pore, Non igitur fuit auditor Pythagoræ Numa. Dic regulam de loco. Poſito corpore aut alia quacunq; re finita, H neceſſe Q VXSTIO N E è5 neceſſe eſt ei locum attribui: Item unum corpus ſeu una res finita non eſt ſimul in pluribus locis, et abſentis membra nihil agunt in eo loco, unde abſunt, ut Cicero non eſt Romæ, cum lIulius interficitur, Non igitur ſua manu interfecit lulium. ADIACENTIA ET ADIVNCTA. Quid ſunt adiacentia?- . Sunt perpetua ſpecierum accidentia, quoru coaceruatio re ipſa eſt ſpeciei proprietas. Quæ ſunt adiuncta? Sunt quæ ſemper comitantur rem natura uel ordinatione aliqua, ut umbra comitatur corpus poſitum ad lumen. Recté facta comitatur gloria Atrocia delicta comitantur pœnæe. X Dic regulam de adiacentibus & adiunctis: Poſita ſpecie ſimul ponuntur adiacentia & adiuncta, & rurſus deſtructa ſpecie deſtruun= tur adiacentia & adiuncta; ut, Metalla grauia ſunt Ergo multum in eis terræ eſt. Epiſcopus eſt, èM! Ergo timeat Deum, rectè intelligat doctri⸗ nam Buangelij, & ſedulò doceat, ſit amans con= cordiæ & pacis in Eccleſia. COMMVNITER ACCIDENTIA. Quæ= I 10 crht ectun Nck lEngui likſnu ckenat ieti in nitin,/ igſinzun Git ref nkauitſefil CCI ML l. UIII Cenamrl. len Nnſlnlegi gurmrctdi⸗ finhumiriun Uearenpl Nfirſmund Gulufengan Upntignt ereclglluntß⸗ Cunhk 5NE kennunun Ulinpluriuele Urin oloo, lllu iterfen eetllliun. AdIVNcr acentiu autilaltih n Ipnpniets, Inckat lr fent uttra contetlr ortu 61cſteh n pere. 8 tacentibig is: nkur aditeett ctt hie⸗ ſn ſ. b intelizt 6 oeech 1 14. 4 eeli, DIALECTICES. 52 Quæ dicuntur communiter accidentia? Quæ plerunq́; accidunt, ut Hyems eſt, Ergo nauigatio esſt diffcilior. Ebrius eſt, Ergo eſt calidus. Quomodo differunt communiter accidentia ab adiacentibus? Adiacentia ſunt perpetua, & gignunt fir= miores probationes, ſed communiter acciden- tia, et ſi plerunq; accidunt, tamen interdum im= pediuntur, ut, lgni ſemper ineſt calor, ſed ebrio plerunq; accidit, ut fiat calid ior. LOCI RERVM EXTE= RIORES. SIMILIA. Quæ uocantur ſimilia in doctrina locorum?⸗ Non ſolum duæ qualitates ſimiles, ſed etiam officia, quorum eſt aliqua conuenientia, ut iudex arbiter, bonus princeps. Dic exemplum a ſimili. In pictura ſummum decus eſt rectißimè imi⸗= tari naturales figuras corporum, Ergo & in eloquentia ſummum decus ℳ, res uerè cogitatas oratiõe propria exprimere. Quando ualet conſequentia a ſimilibus? H 2 Cumm QV Æ STIONES Cum ſit collatio earum partium, duæ con⸗ gruunt, ut cum collatio ſpecierum reſertur ad genus, uel ad alias communes qualitates, non ad ſpecificas differentias. Quando non ualet conſequentia à ſimilibus? Cum collatio fit earum rerum, quæ diſßimais les ſunt. PARIA. Quæ uocantur paria? Duo facta ſpecierum uicinarum ſub eodem genere, quorum eadem est ratio, nec multum an tecellit alterum alteri, ut Dauid in caſu neceßitatis uſus est panibus Sacerdotum, Ergo & Maccabæus pièé ſecit, cum in cauſa neceßitatis in Sabbato præliatus est. Cur ualet hæc conſequentia? Quia cæ remoniæ præferenda est neceßitas, & lex moralis. iuxta regulam: Lex inferior ce⸗ dit ſuperiori. A MAIORE.-. Quomodo argumentamur à maiore? Ad minus negatiuè tantum, ut Rex non potest oppugnare arces, Ergo multò minus aliquis inferior præſes. Dic regulam conſequentiæ. S! rligelßrne eabten Plicugn Ur n ie liehe ui zluccuint te A0 itar 1 Auerun uin ofterſonen ue N uimij 4 wtvige (itck Utchennznur lar uun⸗ icecaſa ve umdlm⸗ Ullgitglen ge Gedt hi R Rede ulen itget Nn DIALECTICESS. 53 Si id non inext, quod magis ineſſe uidetur, irmiim u nec illud merit, quod minus ineſſe uidetur. alttten A MINOKR EF. Quomodo argumentamur à Conſequent minore? Ad maius adfirmatiuè, ut ſermtt leit Licet Sabbato bouem ſeruare, Ergo multò magis hominem, . Dic regulam conſequentiæ. Ppara? Si id inest, quod minus ineſſe uidetur, multò nunin ſibeu magis id inest, quod magis ineſſe uidetur. o lec tultun A PROPORTIONE. Quid eſt proportio- id ſuch ene Est duarum quantitatum eiuſdem generis collatio inter ſe, quæ certa appellatione expri= ſeet, enhin mitur, ut quaternarij ad binarium dicitur eſſe Aet. proportio dupla, Græcé Xαο nſeqerri? Quid eſt proportionalitas? Nendseſttedn Est duarum proportionum ſimilitudo, ut Si= uleremm cut ſe habent quatuor ad duo, ſic ſe habent ſex ad tria, Græcè &αναXαοα°α. 45. Dic exemplum à proportione. mentamm Sicut ſe habet gubernator ad nauim ſic ſe ha bet Epiſcopus ad Eccleſiam. LOCVS A PVGNANTIBVS. lt Gran, Quotuplicia ſunt pugnantia? enne Quadruplicia. Contraria, Priuatiuè oppoſi= clen ſita, Relatiuè oppoſita, Contradictoria. = QV ESTIONES Quæ uocantur hic contraria? Duæ qualitates inter ſe oppoſitæ, quarum una pellit alteram, aut quarum una poſita ingra dibus excellentibus, altera in eodem ſubiecto ſi= mul non ponitur, ut calor frigus, humiditas ſicci tas, iuſticia iniuſticia, uirtus uitium, lætitia tri= ſtitia. X Quotuplicia ſunt contraria? Duplicia. Immediata, ut ſiccitas humiditas, Et mediata, ut albedo nigredo. Sunt enim medij colores, ruffus, uiridis, cœruleus, & c. Quot ſunt regulæ de contrarijs? Quatuor. Quæ eſt prima? Duæ qualitates graduum excellentium non ſunt ſimul in eodem ſubiecto, ut aqua ualde cale facta, non poteſt eſſe frigila. Quæ eſt ſecunda? Omnia pugnantia opponuntur iuxta diffe= rentias, quibus dißident, non iuxta genus, aut communia accidentia, ut ualet conſequentia. Pater genuit, Ergo filius non genuit. Non ualet. Pater eſt robuſtus, Ergo filius non eſt robu⸗ Quæ eſt tertia? In omni oppoſitione uitanda eſt ambiguitas Nam uera oppoſitio illa dicitur, quæ intelligi. turs N c humugil ventcretrcot uikin econtreef en lele milm Pvrulrdien in uſtil, untſeeie NIIIIS üſont fel Delcuorcran Eyphhnkſnuett (udkngl rli ne ſ. Ma Ui yrl Mnlliucvahe , N ſirnu fun 1Alren ETNN i kione NNNH contntie oppoſte en un doſtcine coten ſihect Pufunilta,⸗ ſiun, letiitt (Onttattg e irita uniit onin iel H.. ntritibs? Rprimm? Neellentiumtnon galge de . tur iurta 1S iltt genut,/ alſeluettit Nlgenuit. fi⸗ wore,N. t nd i tur, 4n ur,9 r DIALECTICES. 54 tur de eodem tempore, eodem ſubiecto, & re⸗= ſpectu eiuſdem. Igitur non ualet. Aethiops eſt albus dentibus e niger facie, Ergo eſt albus & niger. Quæ eſt quarta? Poſita una qualitate in gradibus excellenti⸗ bus. remouetur contraria qualitas, ut Paries eſt niger, Ergo non eſt albus. Sed econtra, remoto uno contrario non oportet poni alterum, præſertim in contrarijs mediatis, ut non ualet conſequentia, Veſtis non eſt alba, Ergo eſt nigra. Poteſt enim eſſe medij coloris, ut cœrulea, RELATIVE OPPOSITA. Quid ſunt relatiuẽ oppoſita? Relatiuum & correlatiuum, ut Pater filius, dominus ſeruus, emptio uenditio. X Quoæ eſt regula de relatiuẽ oppoſitis? Poſito relatiuo, neceſſe eſt poni correlatiuũ, ſed in alio ſubiecto, ut Eſt filius, Ergo habet patrem. Et econtra, deſtructo altero, deſtruitur alterum ut, Non eſt dominus Ergo ſeruum non habet. PRIVATIVE OPPOSITA. Quid ſunt priuatiuẽ oppoſita? sunt habitus & priuatio. E& H 4 Quid QV Æ£ STIONES Quid eſt habitus? Est res, quæ uerè est aliquid poſitiuè. Quid eſt priuatio? Est rei amißio aut deſtructio, ut cæcitas, te⸗ nebræ, inſcitia. Quæ eſt regula de priuatiuê oppoſitis? In gradibus excellentibus detracto habitu, neceſſe eſt ſubiecto tribui priuationem, et econ⸗ tra, ut Z Furioſus est, Igitur non conſentit. Btas pueri non iudicat, Ergo non facit uotum. CONTRADICTIO. Quiid eſt contradictio? Duæ Propoſitiones categoricæ contradicto⸗ riæ, id eſt, quarum altera est adfirmatiua, alte⸗ ra negatiua, ut Sol mouetur, Sol non mouetur. Quæx eſt regula de contradi⸗ Ctorijs? Eſt hæc: Im poßibile est duas contradictorias, in quib. non eſt ambiguitas: ſimul ueras aut fal⸗ ſas eſſe, quare una parte contradictionis rece⸗ pta, neceſſe eſt alte ram reijci, iuxta hoc princi= pium. Quodlibet eſt aut non eſt, ut, Si hæc eſt ue= ra, Cœlum mouetur: falſa eſt, Cœlum non mo⸗ uetur. FOR⸗ S 4 e alntpt V atſtnſt, geretl eien Orukonvec nehurtn⸗ eriter⸗ pumi d M. cONN QEhr 4Cnt artciche kotitdntn luer/oyt Ogen pe itlgeenct n Upemiwra untin , Chele⸗ Crgtluaft 4 Dn Crden XU9 tuoe: ilpoſte . tio Kit it keit / leprigntine i lbeetukoiſe iltioenneteigs r lent.· 1CUN. racicſe! grirtantli⸗ Padinntinse G ffonetlr. 4 ge contrn⸗ 87 ucontraclin⸗ Pfulienst/ 4 Ottreictini⸗ ci, iuxttku 4 , Cof⸗ erere neſtubgie nſt * DIALECTILCES. 55 F O R M A PER CO N-⸗ tra poſitionem. Quæ eſt forma argumentandi per contrapoſitionem? E&t cum ex uniuerſali adfirmatiua ducitur per contrapoſitionem conſequens negatiuum à genere ad ſpeciem, ut Ommnis homo est animal, Ergo quicquid non ect animal, non est homo. Omnis qui ex Deo eſt, uerba Dei audit, Ergo omnis non audiens uerba Dei, non eſt ex Deo. A CONTRARIO SENSV. Quæ eſt forma argumentandi à contrario ſenſu? Eſt cum ſubiecto & prædicato adduntur ne gationes in altera propoſitione, etiamſi non fiat conuerſio, ut Ommis agens pœnitentiam, & credens ſibi remitti peccata propter filium Dei, recipitur à Deo⸗, Ergo omnis non agens pœnitentiam, nec cre dens, non recipitur. Quando ualet hæc forma? Cum prædicatum eſt definitio,aut proprium, aut cauſis proprij effectus attexitur, aut cõtra. A DISPA RA. TIS. Quæ dicuntur diſparata? H 5 Duæ QV Æ §&S TIONE S. Duæ ſpecies diuerſæ, quæ in unam rem con⸗ fundi non poſſunt, ut Homo & aſi nus, albedo & ſcientia. Quæ eſt regula de diſparatis? Poſita una ſpecie, remouentur omnes diſpas ratæ, ut Scientia ect qualitas mentis, Ergo non est magnitudo uel figura. INVERSIO. Quid eſt inuerſio? Eſt ſorma argumentandi, cum cauſam, quam aduerſarius pro ſe citat, maximè contrarium confirmare oſtendimus, ut Vlyſſes ſepelijt Aiacem, Ergo occidit. X id inuertitur: Imò 4 ĩoccidiſſet non ſepelijſſet. Ignoſcendum est aduerſarijs ueræ doctrinæ quia non didicerunt doctrinam Eccleſiæ. Inuertitur ſic: Ergo magis delinquunt, quia utrunq; graue ſcelus eſt, non diſcere, & de re⸗ bus incognitis pronunciare. A S§SIGNIS. Quid eſt ſignum? Est quiddam incurrens in ſenſus, quod ratio= eæinantem commonefacit de alia re, quæ coniun⸗ cta est illi ſigno, ut Pallor perpetuus eſt ſignum miale concoctionis in iuuenili corpore. Quotuplicia ſunt ſigna? Dupli⸗ —,’P a — vlu d AN ſign mtemdh Suſin fiaun gtte rcte en, 4 Me huiaſa Goleuel Mannnec rni Ueeſtiret h nnlu Fun ugkun et 4 Conmocot ſne nniioſcn ſefntif PPſfiete⸗ ſiot Aunin Wu Uſrh annig 4 nnuun tet n aſileeleing diſpartte ir onnesdiſte eti, bullibue 0, ſo? naſſat, r Chrecoltrerilt mſhiſſt ris tere⸗ Cocte aukecleſe, grlaln nantgt Nrlſee, 15, tum? 4 ſenſu gui⸗ dlisre, O erhenu lagnſa⸗ nt —; DIALECTIC S. 56 Duplicia, Alia dicuntur neceſſaria, quæ ſunt cauſæ uel effectus rei ſignificatæ, uel perpetuo coniunctæ cum cauſis aut effectibus, ut Luceſce⸗= re est neceſſarium ſignum exorti Solis, Græcè e½i οοantur, Alia non neceſſaria, quæ communiter accidentia uocamus, ut Pallor ext lignum non neceſſarium amoris, Græci ?ëααοτα appellant. Dic regulam. Aſi ignis neceſſarijs ualet conſequentia per= petuò, ut Lac habet, Ergo eſt prægnans, aut pe= perit. Sed à non neceſſarijs plerunq; nalet, non perpetuò, ut Boreæ ſpirant, Exrgo erit ſerenitas. LOCVS AB EXEMPLIS. Quid ſunt exempla? Sunt facta ſimilia, quæ in aliqua ſpecie con- gruunt, de quibus propter ſimilitudinem idene iudicatur. Quomodo ualet conſequentia in exemplo? Cum ratio factorum eſt ſi milis, ut Theodoſius rectè fecit claudens templa ldo⸗ lorum, Ergo pij Principes, qui Idolorum cultus pro hibent, recte faciunt. Quando non ualet conſequentia? Primò, cum ratio factorum est dißimilis, ut Petrus QV ESTIONES Petrus occidit Ananiam, Ergo Epiſcopis licet punire gladio delin⸗ quentes. dio.) Secundo, non ualet conſequentia, cum exem⸗- pla citantur pugnantia cum legibus, ut Cambiſes occidit ſororem, Igitur idem licet alijs. (Neganda eſt conſequentia, et rat io eſt, quia allegare inconueniens non est ſoluere.) AVTORITAS. Quid eſt autoritas? E& teſtimonium probati artificis. X Quot ſunt regulæ de autoritate? Duæ præcipug. Quę eſt prior? In Philoſophia ualet tantum adfirmatiuè ar gumentum ductum ab autoritate, ut Cicero dixit Poëtam ualere natura, Ergo hoc uerum eſt. Quæ eſt altera? In doctrina Eccleſiæ ualent argumenta du= (ta ab autoritate & adfirmatiuè et negatiué, u Paulus ait hominem iuſtificari fide, Ergo hoc uerum eſt. Nuſquam legitur dæmones eſſe ſaluandos, . Ergo (Neganda eſt conſequentia, quia hæc ſunt dißimilia facta, punire uerbo, et punire gla- heſiniſſie lx ad, irſen 91111 H“ houncne ritr. Crcktgl 6Cetehnen Eirlteen ((CMcgrnn Eeltekle he⸗ egeun y, Inlygtſirin r nmneel lniſarnmlte enute ſorepren N lit nn pur ltk ue udat, N r oni heyfr. ber 1,r,. „ ip / olmmninie. tagpntee 4 Veſunin = G 8 . W Ien ve glaliocale. gichec ſe et prire heſtie cuſtetene Glug 1, artoc,guit ſliere) de liuse Gtiſtct. X autoritae! dId tunalirnitlet fate,t lerenuturi, eta! ent Argun ttiuset teg ifcatif. dnes ℳN, DIALECTICES. 57 Ergo dæmones non ſaluabuntur. TESTIMONIA. Quæ eſt regula de teſtimonijs? Valet argumentum, cum teſtimonia ſirma ſunt in quolibet genere. Quid cognatum eſt teſtimonijs? Sententiæ, quarum aliæ uocantur v&ναιαιÜ£ aliæ ρερh.e. Qrid ſunt yv&ααι Sunt in Phiioſophia morali præcepta de moribus, quæ ſunt uelut communes regulæ uitæ, ut ne quid nim, Vel ſunt dicta de euentib. ipſis ſeu bonis ſeu malis, ut Conſcia mens ut cuiq; ſua eſt, ita concipit intra Pectora pro meritis ſpemq; metumq; ſuis. Quid ſunt ρο Sunt dicta quorumcunq; artificam aut ho⸗ minum, quibus autorum nomina adduntur, ut Theſeus dixit, Non eſt turpe hominibus adfici mutuis miſerijs. DB COMPARATIONE. Quot modis utimur dictis locis? Duobus, Aut in ſimplici quæſtione, ut cum quæritur, quare ebrietas lædat cerebrum. Aut in comparatione, ut cum Medicus quærit, unde ſint in ſomnia, utrum ex ſiccitate cerebri, ſeu ca lore nimio, ſeu ex eruditate in uentriculo non e⸗ dente halitus ſomno utiles. Quot QV Æ S TIONES Quot ſunt regulæ de com⸗ paratione? Tres. Quæ eſt prima? Inuenta ſeu animaduerſa demonſtratione in ſpeculabilibus, reijcienda est contraria imagi= natio. Quæ eſt ſecunda? . In ſpeculabilibus ambiguis, cum duo ueriſi⸗ milia proponuntnr, quæritur utrum: ſit ueriſi⸗= milius. Quæ eſt tertia? In practicis quia fit comparatio de electio⸗ ne, bona ſunt eligenda, mala fugienda. (Et in his gradibus ſunt honeſtum utile, ſua= ue. Hæc ſi non ſunt coniuncta, honeſtum ans teferendum, )ut Confeßio ueræ doctrinæ re⸗ tinenda eſt, etiamſi hæc uita corporalis amit tenda ſit.) DE NOMINIBVS D I⸗ ſtinctionum. Quid eſt doctrina de diſtinctio⸗ nibus? Eſt quaſi rerum numeratio, oſtendens quæ iungi & quæ diuelli oporteat, ut Aliud est De⸗ us, aliud creatura, Aliud ſubſtantia, Aliud ac= cidens. Quotuplex eſt diſtinctio? Duplex, Vnm lunſt Eumun emnineſcet⸗ Qothnmt⸗ EUrtfiuen 1 ſutr igen GOrti. NE Cbeſtliehß ugirptegire (eckal orcgttin Prirrenlcg ed rifßnynn. lerapaan rc in Uitl „Canh gt⸗ fintininent unſut Uetehig lie Weſnr SS (Om⸗ e etoſtrctioret Coltraric nege c? Cnd,tetſ= lnun ſitvenſ⸗ lia leelecto⸗ gen. Orfuntleſden. ttotetrc lere lockrieſn 1corhodli 376 Dl /, lſtindn t, u⸗ lbſtati⸗ ginc Cfin PDIALECTICES: 58 Duplex, Realis & Rationis. Quæ eſt diſtinctio realis? Eſt rerum diuerſitas non imaginatione tan⸗ tum facta, nec à uoluntate noſtra inſtituta, ſed quarum naturæ ſunt aliæ, ut aqua & frigus. Quot ſunt regulę de diſtinctio⸗ ne reali? Quæ eſt prior? Realiter diſtinguuntur omnia, quæ ſepara⸗ ri poſſunt, ut aqua à frigore, anima à noticia; nirtus à uitio. Quæ eſt altera? Queæ ſubiectis diſtinguuntur, realiter diſtin guuntur, ut opinio & affectus. Qucæ eſt diſtinctio rationis? Est cum cogitatio aut uoluntas facit diſeri⸗= men in re una & eadem, ut Idem aer eſt ſupe⸗ rior & inferior, Vna eademq́; ſubſtantia eſt in⸗ telligens & appetens. Quomodo fiunt diſtinctiones rationis Cum noſtra cogitatio aut uoluntas unicæ a⸗ ctioni plures fines att ribuit, aut unicæ rei qua ſi plures perſonas induit, ut eadem pugna Daui dis est opus politicum, & cultus Dei, quia uos luntas refertur ad defenſionem ciuium, & ad illuſt ran= 7 QV IEÆ STIONES illuſtrandam gloriam Dei. Idem Roſeius alids t Palamedes, alias Vlyſſes. DE RATIONE DISSOLVENDI uitioſa argumenta. Quotuplex eſt ratio diſſoluendi uitioſa argumenta? Duplex, Aut enim uitium eſt in forma tan= tum, id eſt, in conſequentia. Aut eſt in materia ſeu rebus. . . Quomodo ſoluitur argumentum cum uitium eſt in conſequentia? Reijſcitur totum argumentum reprehenſio⸗= ne conſequentiæ. Quomodo, cum uitium eſt in . materia ſeu rebus? Triplex eſt uia. Nam ſoluitur aut inficiatio⸗ ne, aut diſtinctione, aut ſolutione per inſttiam. DE VITIIS FOR M ſeu conſequentiæ. Quxæ eſt regula de reprehenſione conſequentiæ? Eſt hæc: Cum diſcrepat conſequentia ab ali⸗ qua regula ſuprà tradita, totum argumentum repræbenſione conſequentiæ reijciatur, et mon= ſtretur regula à qua diſcrepat, ut In ommib. ſanctis in hac uita manet peccatũ, Adulterium eſt peccatum, S Ergo in ſanctis manet adulterium. (Ne⸗ Clirfior kaulinecl lfe ifnfiiet nt ſlr tio reſtoneln (oee eunant alſt at ſfen Congrute Ctre Mllutfird lchentcche li ukleni⸗ nioren ) filanneki Nen Pfubozen ilenſti ſietuon ni) 1 „ l Onniifurann lort, N4 prIALECTICES. 55 len 6ofiudt Neganda est conſequentia, Et ratio eſt, quia in ſecunda figura ex puris adfirmatiuis ni= ObVENRNI hil ſequitur.) 4. DE VITIIS MATERIE. llelvenct Quando uitium eſt in materia en. ſeu rebus? neſuſnun Cum maior aut minor propoſitio falſa est, innuti aut ambigua, & ſoluitur aut per inficiationem, aut per diſtinctionem, aut per inſtantiam. Ngornecürcn⸗ Quando ſoluitur per inficia⸗ egtentir⸗ tionem? nheen um bropoſitio uel maior uel minor falſa est. x “” (Hoc est, cum aut definitio non congruit, aut iimmc cauſæ aut effectus, quorum fit mentio, non ſebast. congruunt, aut cætera de quibus in locis tra⸗ ituraut irfeiſf ditur,)ut tione eriftin Non decet fucus Philoſophos, NII Eloquentia est fucus, & accerſitus ornatus entie. inutilis, nepreleli Ergo Eloquentia non decet Philoſophos. p⸗ (Nego minorem. Nam deſinitio eſt falſa: Elo niie etu qbuentia enim est facultas, res ueras rectè & taaſel u perſpicuè bono genere ſermonis exponendi, S & in hac expoſitione elocutio non est fucus, ie reſeitn⸗ ſed est natiua, & non monſtroſa ſorma ora=⸗ ehite ionis.) cutin Aliud. tu,. Omnis inuocans Deum conditorem, uerum almd Deum immuocat, 1 Turs Ql VXISTIONE S Turcæ inuocante Deum conditorem, Ergo uerum Deum inuocant. quia Turcæ non inuocant Deum conditorem. Ne gant enim hunc eſſe Deum conditorem, qui eſt pa ter Domini noſtri leſu Chriſti, & cum filio & Piritu ſancto res creauit, et ſe illuſtrius teſtimo nijs patefecit Eccleſiæ.) DEDISTINCTIONE. Quando ſoluitur argumentum per diſtinctionem? Cum propoſitio maior aut minor eſt ambigua quam diſtinguere oportet. Quotuplex eſt ambiguitas? Duplex. Quomodo? Alia oritur ex genere ſermonis, X& iudi= catur ex Grammatica & phraſi ſuæ linguæ. A= lia oritur ex rebus, & iudicatur ex ea arte ad quam controuerſia pertmet. (Ex rebus) hoc eſt, aut ex genere aliquo, ubi ſpe cierum diſtinctio prætermiſa eſt, aut ex diuiſio nibus non ſufficientibus. Ideo poſito genere uiden dum eſt, de qua ſpecie propriè prædicatur) Dic exemplum ambiguitatis, quæ oritur ex genere ſermonis? Verba actiua ſignificant actionem, B Deus R eſpondeo per inficiationem, & nego minorẽ; Kut) Neenm neer M. n rerut Nl nliungſeut he onlltaninezen D man ſeren ft . . . iurlcten D IoLVI n Quncotlui frill duft üdh ſitfti uce H t⸗ 4 ſtwin Dglleiſten “ ifaln lante iſſtin henni NE5 itet, t. Geronitnn conlttoren itnen gieſ 4 10 tunflio⸗ 4 — 1oNr. Ommentun oreſnligul NN ieg. br: nonis, Nreſſueltt⸗ gicatur eet t4 t, 5 ner ictnf tan ane dboſtogennt, Bleprellctn iglinti e ſermon t ng . DIALECTICES. 60 Deus dicit: Ego indurabo cor Pharaonis, Ergo Deus effecit impiam pertmaciam in Pharaone & cauſa eſt peccati. (Reſpondeo ad maiorem per diſtinctionem, In durabo dictum eſt, pro ſinam indureſcere, cum me audire nolit. Quia in Hebræa lingua uerba actiua ualde crebro permißionem ſignificant, non actionem.) Dic exemplum ambiguitatis ortæ ex rebus? Nullus peccator exauditur loan. 9. Omnes homines ſunt peccatores, Ergo nulli homines exaudiuntur. (KReſpondeo per diſtinctionem ad maiorem, Alij homines ſunt peccatores agentes pœniten⸗ tiam, alij non agentes pœnitentiam, de quibus maior loquitur.) DE SOLVTIONE PER inſtantiam. Quando ſoluitur argumentum per inſtantiam? Cum propoſitio aliqua non ſatis perſpicua ratione refutari poteſt, breuiter eam, op poſito exemplo, reijcimus, ut Legati ſeu nuncij in itineribus non uiolentur, Ergo nec iſte nuncius uiolandus ſuit. X (Reſpondeo ad antecedens per inſtantiam. As= thenienſes interceperũt Legatos Lacedæmonio . 1 2 r um Q VK STION ES5 . rum euntes ad regem Perſicum, ut eum ſibi adiungerent contra ciuitatem Atticam.) DE FALLACIIS. Quid eſt fallacia? Eſt deceptio in argumento, Juæ ſecie aligna ueri inſidiatur auditori. Quæ eſt diuiſio fallaciarum? tra dictionem. = Quæ ſunt fallaciæ in dictione? Sunt, ubt ambiguitas, quæ parit errorem, ma gis est in ſermone, quàm in rebus, ut lra Dei uenit ſuper filios incredulitatis, Ergo ſilij nati ex incredulis, non poſſunt con⸗ uerti ad Deum. (Hic phraſi Hebraica uocat ilios incredulis tatis inobedientes & contumaces.) Quę ſunt fallacię extra dictionem? Sunt ubi deceptio magis ex confuſione rerum, aut mala connexione oritur, quam ex Gramma⸗ tica, ut Peccatum non gignit hominem, Concupiſcentia gignit hominem, Igitur concupiſcentia non esſt peccatum. X (Maior eſt falſa, quia esſt rerum conſuſio. Nam generatio, quæ tribuenda erat naturæ, tribuitur morbo propter uicinitatem, quia hæret in natura.) Aliæ uocantur fallaciæ in dictione, Aic e⸗ ex⸗ FALS ſtuſp ſiuennuns inganl rtlct heid Udee gegce (Eeanſegeri Nclthiu Portlc Gokreen ltelhrrineetet ntitſannr e AMI (WM ſont⸗ Ullina 8 toleds lege ttetſ. ,, ℳ == tnos ((im hhßtiin Korfetagn fi na oe NSSH . eſrattieitt) CIIOS G4 beſece ie lciürume lice gle icone riterrorent, lgt Konlllttts, portrtecr. flurtetl. tumnacete) 1adictionen Arcoſiſrem , n exCC itene, Cſrine oneſt peaen eK ferun 1 buent ee ker licitit/ DIALECTICES. 61 FALLACI F IN DICTIONE. Quot ſunt fallaciæ in dictione? Sex. Quæ? 1 Fquiuocatio 4 Diuiſio 2 Amphibolia 5 Figura dictione 3 Compoſitio 6 Accentus. D E QVIVOCATIONE. Quid eſt æquiuocatio? E&t titulus deceptionum, in quibus deceptio fit ambiguitate unius nocis, ut Brachium est corpus, Deus habet brachium, Ergo Deus ect corporeus. X (Nego conſequentiam, & ratio est, quia eſt fallacia æquiuocat ionis. In maiore brachium propriè dicitur de brachio, quale et huma⸗ num. In minore methaphoricè ſignificat po⸗ tentiam, ſeu robur, ſeu efſicaciam.) A MPHIBOLIA. Quid ſunt amphibolia? Sunt ubi ſyntaxis aut plura uerba errorem pariunt, ut Aio te Aeacida Romanos uincere poſſe. Cliuitas Attica ſalua erit in muris lig= neis. COMPOSITIO. Quid eſt compoſitio? Eſt titulus captionũ, qui monet interdũ ambigui tatem oriri ex compoſitione eorũ, quæ erantdiſ⸗ iungenda, ut I13 Quic a AQVMSTIONES Quicquid eſt in mea domo, eſt in oppido, Vnicus fons eſt in domo mea, Ergo unicus ſons eſt in oppido. (Nego conſequentiam, quia ambiguitas eſt in compoſitione particulæ unicus, quæ non debet reſerri ad prædicatum (in oppido.) —Aliud. Duo & tria ſunt paria & imparia. Quinq; ſunt duo & tria, Igitur quinq; ſunt paria & imparia. Quid eſt diuiſio⸗ Eſt titulus captionum, quæ ex diuiſione mem= brorum oriuntur, quæ coniungi oportet, ut Ommnes ſapientes Græciæ ſunt ſeptem, Solon & Periander ſunt ſapientes Græciæ, Ergo Solon & Periander ſunt ſeptem. x (Nego conſequentiam, quia ambiguitas oritur ex diuiſione. In maiore particula (omnes) poſita eſt collectiuè, ideo non recte ſubſumitur.) Quomodo fit fallacia diuiſionis? Aut cum membra malè diſtinguuntur, aut cum teſtimonia mutilata citantur. FIGVRA DICTIORNIS. Quid eſt figura dictionis? Eſt titulus captionuum, qui comprehendit am= biguitates ſeu errores, qui oriuntur ex depra= uatione caſuum, aut generum, aut ex ſyncate⸗ gorematum ut præpoſitionum aut coniunctio= luctre Upn ſeca Dreenphne Ulr hlgnlte Mod. lirclck geren iſt one⸗ onſo u⸗ cenehun icgitmere Cruenudnif Uynnu ar A Mill krir Mluſagh huitin⸗ uneſtnezo n nin Nr HSSõ DIALECTICES§. 62 mum abuſu, aut ijs quæ poſita ſunt „τXuπιπ ut uulgò nominant, non ſignificatiuè, item quos &uονMοοον pariunt. ligtitgtin . “ Dic exemplum ex mutatione ſa caſuum. ð Caſeus eſt nequam, ld Tu es caſeum, z. Ergo tu es nequam. e. Dic exemplum ex poſitis Xναι. 4 1 Mus rodit caſeum, ns A lahe, e Ergo ſoyllaba rodit caſeum. ſein. Animal eſt generis neutri, dkteti, Vrſus & uulpes ſunt animalia, ſer ärgo urſus & uulpes ſunt generis neutri. tn ee Dic exemplum ex &uονποραα. omenSA Quicquid non amiſiſti habes, hniter) Cornua non amiſiſti, civiſong E aß —N rgo cornua habes. ſingputn AliuGd N Deus in quit: Ego indurabo cor Pharaonis, IONIN Ergo Deus eſt cauſa peccati. „„„ (Nego conſequentiam, & ratio est, quia eſt (ction: 2 . 4 . r ρναποναιαα uerbo indurabo, & ſignificat aue ſinam indureſcere.) 4 taß⸗ ACCENTVS e t . Quid eſt accentus. d Eſt Q V F §STION E S Ed titulus captionum, in quibus ambiguitas oritur ex accentu, aut Dipthongis, aut geſtu pro nunciationis, aut ex ijs, quæ A1AXXXι°Nα⁵ dicuntur, id eſt, recitatiué. ät Dic exemplum de accentu. In ara ſacriſicatur, Stabula porcorum ſunt haræ, Ergo in ſtabulis porcorum ſacrificatur. Dic exemplum de Dipthongis. Equus est animal hinniens, Hic contendens omnia eſſe Imperatoris ha⸗ bet quum, Ergo habet animal hinniens. Dic exemplum de geſtu pro⸗ nunciationis. Chriſtus inquit ad A poſtolos: Dormite iam et requieſcite, Ergo rectè ſecerunt. (lronia eſt, quæ aliter effertur quàm ſim⸗ plex narratio, & continet reprehenſionem ſecuritatis & negligentiæ. Sic ſæpe adfirma tiua oratione ſignificamus negatiuam, aut econtra, quod geſtu pronunciationis indica= tur.) Dic exemplum ex dictis .AXN„σ. Paulus inquit, Non attingas, non guſtes, non contrectes, Ergo Gi e l Cethmme⸗ ic PNianini, Ahſunni runmmeaſen uctcoſehen lltetſeanln⸗ Nektoptieß, ynickuhi D5 Huci 1 Qrcktine iftilleanin uit ouenin caceitetikzonn Gübeen rcate Klußefgrmre 4 . . (WAt Dit ie Phraltrf, TeOE ikureſlirite ſalt eſitn ircianti, Lenta, NNte ſeenfuige. thongs. tpeniniA Anſe⸗ 9. 6Dorſttteitte fenur Gin⸗ t ryreniu ſiſete lfe ſepttiucſt, : gie igl cictioniſih ex dicto 41414 lsinß⸗ DIALECTICEBS. 63 Ergo prohibet uſam ciborum. (Nego conſequentiam, quia est ambiguitas. Nam Paulus hæc membra υιαπο reci= tat, tanquàm exempla traditionum, quas re⸗= prehendit. Non est aſſeueratio docentis.) FALLACIM E X T K A dictionem. Quot ſunt modi fallaciarum extra dictionem? Septem. Qui? I Fallacia accidentis. 2 A dicto ſecundum quid ad dictum ſimpliciter. 3 Secundum non cauſam, ut cauſam. 4 Fallacia conſequentis. 5 Fallacia ſecundum plures interrogationes. 6 Petitio principij. 7 Ignoratio elenchi. DE FALLACIA ACCIDENTIS. Quæ eſt fallacia accidentis? EBkt titulus captionum, in quibus aliquid ſoli ſubſtantiæ conueniens tribuitur eius accidenti, aut cum accidentia non rectè coniunguntur, aut cum ab euentu per accidens, ratiocinamur ali= quid adeſſe per ſe ſeu propter illud tanqum ue ram cauſam, ut V G Dauid eſt beatus, Dauid est adulter, Ergo adulteri ſunt beati. I F5 (Nego QV £Æ STIONES Nego conſequentiam, quia est fallacia acci dentis. Nam non adulterium, ſed poœnitentia Dauidis cauſa fuit per ſe, cur ſaluatus est Dauid.) Dic exemplum in quo accidentia male coniuncra ſunt. Dauid est ruffus & muſicus, Ergo est ruffus Muſicus. (Nego conſequentiam, quia est fallacia acci= dentis quia malé confunduntur accidentia a⸗ nimæ & corporis.) A DICTO SECVNDVM QVID ad dictum ſimpliciter. Quid eſt fallacia à dicto ſecundum quid ad dictum ſimpliciter: 2 Est titulus captionum, cum aut à particula= ri ad uniuerſale argumentamur, aut cum totum complectimur, ubi de parte tantum dicitur, aut ubi ſignum in rem ipſam transformatur. (Monet igitur hic titulus ne plus ſit in con⸗ cluſione, quàm in præmißis.) Dic exemplum a particulari d uniuerſale. Vinum est febricitanti malum, Ergo ect prorſus malum. F Dic exemplum ã parte ad totum. Aethiops est albus dentibus, lgitur Aethiops est albus. llltc an unt 4 n girafkmn nſi. 0kteno⸗ ie dekef uekſ Er Gehtenerd e rufa Gtc lſcdi FDVEN a rt. cul Clawed Etiles ahin WAN lſeſtetn ennj Urictoek l, Pn ung Gepef K lſr fnce i cnii) A Nliktuuget lämelni Prl ſtn, . lunftc l Mni leller⸗ . Pyr, fie ongen ne — R DIALECTICES. 64 en Nit Dic exemplum à ſigno ad ſilpanittma ſignatum. ute Hector est homo pictus, Eyryvgo eſt homo.. Aeikenti Haæc ſtatua est ſignum Dei, . Ergo est numen aliquod. unu,. (Neganda eſt conſequentia, quia ſignum non est res ſigniſicata.) S c SECVNDVM NON CAVSAM Ireſteptita⸗ ut cauſam. Quid eſt fallacia ſecundum non cauſam, ut cauſam? . Est titulus captionum, cum prætextu alicu= oünn zug cau ſeæ, quæ tamen nõ est cauſa, decipimur, ut 1 CV t. Pcttt Ebrietas est mala, Atpftl Igitur uinum est malum. X fat un ſin (Nego conſequentiam: quia uinum non est undictda cauſa immoderati uſus, ſed mala uoluntas gfornetn. potantis.) ne luſtnc⸗ . Aliud. ) Multi Euangelici diſſolutè uiuunt, Ctieltrin Ergo doctrina est mala. Nego conſequentiam, quia uitia proſeſſorũ le . non à doctrina, ſed ab alijs cauſis oriuntur. Ahliud. Paulus iubet cauere ne per Philoſophi⸗ teu amn decipiamur, N Ergo Philoſophia est mala. D (Nego conſequentiam, quia eſt fallacia ſecun dan QV H IO N E S D14l dum non cauſam ut cauſam. N ne rluca . .Nam bonæ rei GrOſe potest eſſe multiplex abuſus.) bonc rer gi un F A LLACIA C O N S E= Eumhuſli —r quentis. uing, genn Quid eſt fallacia conſequentis? llunil,i . Seen, Vl e racel g , gee uitioſa ek j Naſt memkro⸗ nexio, id et, quæ ab aliqua re⸗ n. Mnſc ul⸗ onæ conſequentiæ ſupr tradita, diſere= Gkuinli 14 legark n ex purls particularibus, aut er pu⸗ lunſt, gattiuls falſam ratiocinamur, aut alias re= ofnin gulas ſuprà traditas uiolamus, ut Ommnis ſtella lucet, BnIIN Cometa lucet, WN Maanicline Ergo Cometa est ſtella. (Nego conſequentia m, quia in 4 ſecunda figu⸗ tcſotbofmmn Ta X uri⸗ ,„ Lj . Paris cofi H nihil ſequitur.) Enſiil in . iud. Rate itur ſtudioſus eſt. un prijs non ſeci ntiam, uis x ſisnis non pro “ *EC ur firmun argumentum.) –W 8 VND VM NMNK, Quid Riertegafons. muft UIi . i Rrkorage M fallacia ſecundum plures nterrogationes? nl Cmlen Est ti . . riarann ttenneu in delectu mate⸗ Ctſingi mus ad decipiendos al , tc aſtute falſa eligi⸗ H Peicagt doctrin⸗ alios, ut cum aduerſarij cla⸗ (GO D agt aoc! m Euangelij laxari diſciplmam C 8 . inte⸗ lign IE Mlote NN enti tnte,en: nbis,ater N,, ANt iste . 4 atſeoniſge itlſehin) ioſe eſt. er ſentnef 1etgenorin) 5V REGI T6. ndampinn ges: nir celt,/ ſni, aund Pe uun 4 4 Pbutiflſtee Pthliun DIALECTICESF. 65 interim dißimulantes, qum neceſſaria ſit uera Dei agnitio & inuocatio. X (Monet hæc fallacia, ut ci uerè docere alios uolumus, quæramus propria negociorum fundamenta, ut dicamus de re propoſita 786056ρ*, ut ſæpe in Dialecticis Præcipi⸗= tur. Nam: ſæ pe accidit, ut uni propoſitioni quærantur diuerſa fundamenta, quorum a⸗ liauera ſunt, alia falſa, aut alia alijs rectio⸗ ra & firmiora.) PETIT IO PRIN CIPII. Quid eſt petitio principij⸗ Est cum uel incerta per ea, quæ pariter in⸗ certa ſunt confirmare uelle uidemur, uel cum idem ſubinde repetitur ijſdem uerbis aut paulu lum mutatis, quæ oτοπονσ οauο.., Dic exemplum prioris. Non errant qui à mortuis auxilia petunt, quia magna multitudo id ſecit longo tempore. (Nego conſequentiam, quia est petitio prin⸗ cipij. Nam hoc quæritur, an rectè fecerit il⸗ la multitudo.) Dic exemplum poſterioris. Clodius fecit inſidias Miloni, Erñrgo est ei inſidiatus. I1GNORATIO ELENCHI. Quid eſt ignoratio Elenchiꝰ E5t est argumento, quo minus conuincat auditorem. ERtq; hic titulus uelut commune domiciliam Q VSTIO N E S Eg& titulus captionum, in quibus aliquid de⸗s omnium cauillationum.) Dic exemplum huius fallaciæ. Coœlum tegit omnia, Ergo ſe quoq; tegit. x (Nego conſequentiam, quia uniuerſalis re⸗ ſtringenda est, ut Cœlum tegit omnia, præ= ter quam ſe.) ⸗ Aliud. plato ſeribit domi & non ſeribit foris, Ergo Plato ſeribit & non ſeribit. (Nego conſequentiam, quia in cont radictio⸗ ne extrema intelliguntur reſpectu eiuſdem.) Erotematum Dialectices ſe⸗ lectorum finis. Elemen= ete 1IDE Due Cdetk Neran Wr fetiotenk dech At’ Aacteridun sckof Rer MMatnblhgnt lpleſtanunen latrttet itienttai Cclrire or fnu 1 , ſtac 1 „„, lc Eig neng llirigfn bie gtils⸗ E L E M E. N Netkliier — . CES LIBRI DVO PHILIPPI ME= lacie, lanthonis in breues interrogationes con⸗= tracti ediſcendi cauſa. ninſlen L IBER PD RIMVS .. Quid eſt Rhetorica? ſikiſin, NOD HBETORICA estars, quæ docet uiam ſit. . Rk rationem rectè & ornatè dicendi, quæ nunlit facultas eloquentia uocatur. hehalfe Quod eſt officium ſeu finis keicasg Rhetoricess Aeludicare de longa oratione, qualis ſit partium lais. ſeries, quæ ſint ornamenta, item efficere, ut ora⸗ tio certas partes habeat, & res magnas non ex= ponat breuiter, ſed addat uerborum lamen. Quod eſt diſcrimen Dialecticæ & Rhetoricæ? Dialectica res nudas proponit, Rhetorica ue ro addit elocutionem, quaſi ueſtitum. Qot ſunt officia oratoris⸗ Quinq;. Inuentio, Diſpoſitio, Elocutio, Memo Tla; Pronunciatio. X Q V Æ §& T I ONE S Quid eſt Inuentio? Eg& ut Cicero finit, excogitatio rerum uera- rum aut ueriſimilium, quæ cauſam probabilem reddunt. Quid eſt diſpoſitio? Est rerum inuentarun in ordinem diſtri⸗ butio. Quid eſt elocutio⸗ Egt idoneorum uerborum & ſententiarum ad inuentionem accommodatio. Quid eſt memoria? Es firma animi, rerum & uerborum ad in= uentionem perceptio. Quid eſt pronunciatioꝰ E& ex uerborum & rerum dignitate, uocis & corporis moderatio. Circa quid uerſantur inuentio & diſpoſitio? Circa res inueniendas & diſponendas certo ordine. Circa quid uerſatur elocutio? Circa uerba, quibus res excogitatæ & ordis⸗ ne apud animum diſpoſitæ ſignificanter expo⸗ nuntur. (Memoria parum admodum ab arte adiuua tur. Actio decens imitatione diſcenda est.) GENERA CAVSARVM. Quot ſunt genera cauſarum? Qua⸗ 111 un biiſe aeNlntus (Cc en netis ic. dd Rgolantn Cicekgen puitſ⸗ cgenus Nggludi Mvid cn 6 Ttoaprikonn cketearen onfirch oohſlgſaltu⸗ Aavoyfi⸗ inlin Illret aign unſlfiue tines ien 4 mn 6 lio? orerlikterte in tylkitl⸗ ullten iſri. tioe , ſatterinn , ria? letkorltrYit⸗ cbdd ncipiterei riuventiot Ne 4 ihenin Ureocatio: gtii104 ſifcuten — 9 RHETORICES. S„ Quatuor. Didaſcalicon ſiue didacticum, lu= diciale, Deliberatiuum, Demonſtratiuum. Quid eſt genus didaſcalicon? Est methodus illa docendi, quæ traditur in Dialectica. Quid eſt genus iudiciale? Est quod controuerſias forenſes tractat. Quid eſt genus deliberatiuum? Est quod in ſuadendo & diſſuadendo uerſa⸗ tur. . Quid eſt genus demonſtratiuum? Est quo laus & uituperium continetur. Ad quid conducit noſſe genus cauſæ? Vt occurrant certi loci ad patefaciendam et tractandam materiam utiles, & ut proſpicisur ſinis orationis, hoc eſt, præcipua intentio A ma conſilij, ſeu(ut uocant) ſcopus orationis. Ad quos fines omnis oratio inſtituitur? Aut ut doceat aliquid, aut ut præter cogni- tionem, aliquid fieri iubeat. Quæ orationes iubent aliquid fieri Suaſoriæ, ut ſi quis ſuadeat ſuſcipiendum bel lum Turcicum. Quæ docent? K De⸗ QV Æ STIONES Demonſtratiuæ, ut ſi quis laudes Alexandri enarret. Et didaſcalicæ, ut ſi quis doceat, quid ſit Euangelium, quid fides. (Est igitur finis generis deliberatiui actio, de monſtratiui & didaſcalici cognitio.) DE GENERE DIDASCALICO. Quæ negocia ſeu cauſæ pertinent ad genus Didaſcalicon? Quaſtiones quæcunq; de quibus docendi ſunt homines. Quotuplices ſunt quæſtiones huius generiss Duplices. Simplices & Coniuncte. Quid eſt quæſtio ſimplex? Eſt cum de una uoce quæritur, ut quid ſit uir en ſit pœnitentia. Quid eſt quæſtio coniuncta? Eſt integra propoſitio, quæ aut eſt confirman⸗ da, aut confutanda, ut oporteatne Chriſtianum abijcere ſacultates? Quot ſunt loci quibus quæſtio ſimplex tractatur? Sex præcipui: Quid ſit. Quæ ſint partes ſeu ſpecies. SS . Quæ cauſæ. Qui effect AS. Qus lanccer yoron mi n cete glerti⸗ Goniir ihe Darenp 7 ſn tlgnien ltclunbitnia gi pei ſtfnnr;nnſi N Ulprmiprer ſeniſtetne Celun lemnſinn Alumwuntent lſfinrtenenne un ul finr „Gu minli woypmtialie Frinctene 66 4 ⸗ RHETORICE S., % ² Armif Quæ cognata. rc glie Quæ pugnantia. ihl Qluæ eſt horum locorum HK utilitass n Vt cum docere aliqua de re homines uolumus; c. agmoneant nos ubi quærenda ſit materia, aut e ſenmn certé quid ex magno aceruo eligendum ſit & lcone qquo ordine diſtribuendum. uni Dic cxemplam quæſtionis ſimplicis. ſtones kides. Quid ſignificat uocabulum fidei: Interdum hiſtoriam de Chriſto, ſed in Pro= da phetis & Apoſtolis, ſignificat fiduciam qua aſ⸗ Ind ſentimur promißionibus Dei. tirytgi tii Quid eſt fides? Eſt aſſentiri promißioni Dei, in qua pollice⸗ dnianetna tur, ſe nobis fore propicium propter Chriſtum. Glſonffun Quæ ſunt partes fidei⸗ einechiſtan Nullæ poſſunt recenſeri, quia fides eſt unus Aguidam motus mentis intuens in promißiones. ls gueſti⸗ Complectitur tamen noticiam in intellectu, & tutk uoluntatem, quæ uult & accipit oblatum bene⸗ ficium. Qaux ſunt ſpecies fidei? Fides uerſatur aliäãs circa promißiones re⸗ rum corporalium alids circa promißiones gra⸗ tiæ & rerum æternarum. K 2 Quz iets QvV STION ES Quæ eſt cauſa efficiens fidei? Spiritus ſanctus, & uoluntas hominis aſſen⸗ tiens ſeu non repugnans. Quæ eſt cauſa inſtrumentalis? Verbum promißionis, per quod eſſicax esſt Spiritus ſanctus im pellens mentem ſeu uolunta⸗ tem hominis. Quod eſt ſubiectum fidei? Mens hominis ſeu uoluntas. Quod eſt ohiectum? promißiones rerum corporalium gtei narum. Quis eſt finis? Vita æterna. Qui ſunt effectus fidei⸗ luſtificatio ſeu imputatio iuſticiæ tranquilli tas & gaudium conſrientiæ, dilectio, muocatio & euentus, uita æterna. 2 Quæ ſunt cognata? pes expectans futura liberationem, & dilectio. Quæ pugnantia? Simulatio fidei, deſperatio, & temeritas ſeu præſumptio. D E CONIVNCTIS Q⁊ qV -= ſtionibus. Qui ſunt loci thematis coniuncti? Definitio, Cauſæ, Effectus, bartes, Pugnantia. Da 11e . en! iſon 3 emni gi n uf neſe elelnere eti hn⸗ n tueken irli oluiß Plglunmme Ner antit guurduungln ne Giruete auft lt au ☛— di a UCinppine Talberne Woen Cel 6 fuce u tintſmnazn, Heniſſeri, Morn t Cuil rare 18 ficei⸗ lonitiei entalis? ld eftetre9 dnſtilta nllei⸗ Ime iun &, kten 3 de kiietrinni leckio, tigt ,nta! „NN unng,i ntia⸗ ,tenetite, 18 C ht, RHETORICES. 69 Da exemplum coniuncti thematis. Diſcedere facultatibus non eſt Christiana iuſticia. L Proba à definitione. Chriſtiana iuſticia est res æterna in ſpi⸗= ritu, noſſe ac timere Deum, credere in Deum. Diſcedere à facultatibus non eſt res æterna neq; ad ſpiritualem uitam neceſſaria. lgitur Chriſtiana iuſticia non est diſcedere 4 ificulktatibae. Proba à cauſis. Euangelium non abolet res politicas. Tenere propriũ eſt res neceſſaria in politia, Igitur Euangelium non præcipit iſeedene 4 facultatibus. (Nihil opus eſt per omnes locos uagari,neqh enim quælibet cauſa omnes locos recipit.) D E S T A TI B VS. Quid in primis obſeruandum eſt in quolibet negocio ſeu con- trouerſia- Status. Quid eſt ſtatus: Eſt principalis quæſtio ſeu propoſitio, quæz continet ſummam negocij, ad quam omnia argu⸗ menta referenda ſunt, uelut ad principalem con cluſionem. X Quid præterea eſt obſeruandum? EK 3 Prins= 9 QV Æ STIONES Principalis ollogiſmus, Jui in qualibet con⸗ trouerſia ſtatum maximè munit. Quomodo uocantur partes huius ſyllogiſmi? * 6 „ Concluſio uocatur ſtatus, —dα „ον τπωι Zeo , boeieWop. Maior & minor uocantur Arriop, quibus altera de qua dimicatio eſt, & qua confirmata, coneluſio fit plana, dicitur npi⸗ vé/Mop, brobatio Kpw⅛ρ16 appellatur cu= ve Xop⸗quia totum ſyllogiſmum connectit. Dic ſyllogiſmum in quo maior eſt upivé op, Buangelium non abolet politias, Tenere proprium eſt res politica, Igitur Euangeliiũ non uetat tenere proprium. Dic ſyllogiſmum cuius minor eſt prwoͤ/Mvop. Vim repellere licet. Milo uim repulit, Igitur Milo Clodium iure occidit. DE GENERE IVD ICIALI. Quot ſunt ſtatus generis iudicialiss Tres. Coniecturalis, luridicialis, & koikunne. Quid eſt ſtatus coniecturalis? Eſt cum deſacto eſt controuerlie, la, ut an Roſ⸗ cius occiderit patrem. Vnde DE MNIIS gfft iick Hungenn cchttiagitna ſce aſegiſt No Qoorſonep Nen er bcbn Ne⸗ acofietoden Db Qden Buifun rain Malefera nt ufuriten MZ nn n, 16 tes Aunin 7 „»„ Oenorleo⸗ hfier irtte tidnen N t, etu ga Ppeleguret⸗ Mhelſt. mnaior eſt 4 ere ſe pun. mminot eſtes galite e RHETORICES. Vngde oritur. Ex quæſtione an ſit. Quid eſt ſtatus Iuridicialis? Est cum de iure queritur, ut lumne Cæſar in⸗ terfecus ſit. FInge oritur? Ex quæſtione quale ſit factum, rectè an ſecus. * Quid eſt legitimus ſtatus? B ſt cum quæritur quid ſit, ut Quid ſit iuſtis cia briſtiana, ſides an opera. Vnde oritur? Ex quæſtione, quid ſit. DE PARTIBVS ORATIONIS Rhetoricæzæz. Quot ſunt partes orationis KRhetoricæ? Sex. Exordium, Narratio, Propoſi itio, Confir⸗ matio, confutatio, Peroratio. DEEXORDIO. Quid eſt Exordium? Eſt initium orationis, quo præparamus ani= mos audientium ad reliquam orationem. ℳι Eſtq; duplex, rectum, quod apertis rationi⸗= bus conſtat, & obliquum, quod dicitur Inſinuatio & ſit occultè ac ber dißimulationem. Quot ſunt partes Exordij? Tres. Beneuolentia, Attentio, Docilitas. K 4 Vnde QV , §STION E S Vnde capiatur beneuolentia: A perſonis & rebus, & quæ utriſq; coniun⸗= cia ſuutt. UUMWUWẽ Quomodo reddimus audito⸗ res attentos? Cum ſignificamus nos de magnis eſt utilibus rebus dicturos eſſſe. S= Quomodo reddimus dociles? Cũ ſummam negocij breuiter oſtendimus. X (Ordimur interdum à tempore, à locis & alijs circumſtantijs. Decet initijs etiam dubi tatio admiratio, &ποοατιον οννπ, α ſimiles ſiguræ.) D E NARRATIONE ET Prropoſitione. Quid eſt narratio? Eſt facti expoſitio, Juæ ſtatim exordio ſub- Quid eſt propoſitio? Ect quæ ſummam rei continet, & ſequi nar rationem debet. Quid Rhetores hic diuiſionem ſeu partitionem uocant? Cum propoſitionem ita conſtituim us, ut ſimul moneamus, quæ relinquere uelimus, aut ename= ramus quàm multæ partes nobis tractandæ ſint. (Interdum multæ propoſitiones ponuntur, ſed ubi gradus per priores ad unam quand prin⸗ cipalem faciendus eſt.) DE lfclin⸗ 1 emlalien eepelt, Phengereton ,,meſmmtt leſo entpt vlellliu⸗ D 1ocll Crorel aſtac Du. Iohota Volumtxo Duu Mlſu Cict Nagegfinen lueypbtooner Cueln aun iuner Rlupnwert Mrfeiete ome guganrnen n ſchatuid nnſitni . 56 bcſto⸗ teym, unde ſumendæ ſint res in quolibet genere docles re, ei eliin Ahi N lo⸗ in eortoſ tio ilonem , Ae inineO —– bi mide ne⸗ nun, Olettx tiſganin. eniu RH ETORIC E S. 71 D BE CONFIMATION E. Quid eſt confirmatio? Eſt difficillima pars oratorij operis, quæ per ſuadere iudici debet, ut Propoſitioni aſſentiatur Vnde petitur confirmatio? Ahb argumentorum locis, qui admonent dicen cauſæ, ſeu potius, magno rerum cumulo propoſi= to, quid eligi debeat, quod ad propoſitũ quadret DE LOCIS CONFIRMATIONIS in ſtatu coniecturali, Quot ſunt loci confirmationis in ſtatu coniecturali? Duo. Voluntas &d Facultas. Voluntas quot habet ſpecies: Duas. Impulſionem & Ratiocinationem. Quid eſt impulſio?ꝰ Eſt quæ affectus continet, ut Clodius oderat Milonem, Ergo cupiebat eum extinctum eſſe. Quid eſt ratiocinatio? Ekt, cum argumentum a ſpe commodi duci⸗ tur, ut Clodio proderat Milonis interitus, Ergo ueriſimile ect Clodium feciſſe in ſidias. Quid continet facultas. Signa & circumſtantias. Quid ſunt ſignaæs Sunt facta aut notæ alicuius cauſæ, uel effectus factorum, quæ communi ſenſu iudicantur ſine do QVXSTIONES Quotu plicia ſunt ſigna? Duplicia. Antecedentia, quæ quaſi cauſa ſunt facti. Bt conſequentia, quæ ſunt quaſi ieffecti rei, ut fugit, expalluit, erubuit. Quæ ſunt circunſtantiæ? Tempus, locus, inſtrumenta Ffacultas, mockn⸗ apparatus, iuxta uerſiculum, Quis, quid, ubi, Juibus akxiſ⸗ rauomodo, quando. D E CONFVTATIONE. Quid eſt confutatio?- Eſ diſſolutio argantorum, Auæ obieinn⸗ tur. Quot ſunt modi diſſoluendi obiecta argumenta? Tres. Quis eſt primus modus? B41 reprehenſio conſequentiæ, cum peccatum in forma argumenti oſtenditur. QAlis eſt ſecundus? Diſtinctio lua ambigua explicantur. Quis eſt tertius? Inficiatio, qua negamus illa, quæ obijeiuntur, & exponimus rationes quæ reddunt ueriſi imi⸗ lem inficiationem. (Poſtremis rationibus utimur, cum pecca⸗ tum ſeu vitium est in materia argumenti.) Quot Cetteck 1u1 DI N . . n 1 , ſglſe oileen n ſn lut c. nunf eti Sigirchleſe ictots eunchi DDE DINRO Cuic foongſoein lpgſtenteitn (Meelinoettut fnuineragle fofanſinu Wborebovco inne ſungann Im. ten tier e giken 1! ſann e Atzpolee, ihrcorrt, 3Z 0 N. 6 ſelkſeint⸗ Alerc tat duse cür wen G cſe ſcfeeg RHETORICES. 72 Quotloci adduntur defenſori peculiares? Duo. Inuerſio ſcilicet & Abſolutio propter contrariam ſignorum interpretationem. Quid eſt inuerſio? Est cum docemus ſignum uel cauſam contra nos allatam, pro nobis ſacere, ut Si occidiſſem non ſepelijſſem. Satius enim ſuiſſet ſtatim reli⸗ cto cadauere, fugere. Græci &vrisgecop ap⸗ pellant. Quid eſt abſolutioꝰ Est cum interpretamur ſignum aut cauſam aliter, quùm aduerſarius, ut Sepelij, ſed miſeri= cordia motus, cum obiter præterirem. D E PERORATION E. Quid eſt peroratio? Eſt coneluſio orationis, in qua principalis propoſitio repetitur. X Tunc enim uocatur propoſitio, cũ ante con= firmat ionem collocatur. Concluſio uocatux cum post confirmationem ponitur.) Quibus rebus conſtat peroratio? Duabus, ſcilicet repetitione propoſitionis, et potißimorum argumentorum & affectuum. DE STATV IVRIDICIALI. Quis eſt ſtatus iuridicialis? Est in quo diſputatur utrum iure aliquid ſit factu⸗ QV ÆE § TIONES factum an ſecus, ut luréne C. Cæſar ſit interfe⸗ ctus, luſtumne ſit fures ſuſpendere. Wε (Fabi us ſtatum qualitatis, Græci di Mο= Yip appellant.) W Quas partes habet hic ſtatus Eaſdem quas ſuperior. Exordium, Narratio= nem, Propoſitionem, Confirmationem, Confuta⸗ tionem & Perorationem. = Quuot ex his noua præcepta re⸗ quiruntꝰ Confirmatio & Confutatio. Quot loci confirmationis in ſtatu Iuredicialis·½½ Septem. Natura, Lex, Conſuetudo, Equum, Bonum, ludicatum, Pactum. Dic thema his locis con⸗- firmandum. “ Conſtantinus Imperator recté fecit, qud bel⸗ lum Licinio intulit, deſendendorum Chriſtiano⸗= rum cauſa, etia mſi cum Licinio fœdere & affi= nitate coniunctus erat. Proba à natura. Ius naturale est ſuſeipere defenſionem con. tra iniuſtam crudelitatem, præſertim ſi ſit ma=⸗ nifeſta, ſeu, ut uocant, notoria iniuria. Talem de= — A lege ſcripta. Leges fenſionem ſuſcepit Cõſtantinus, ergo recté fecit. unſerſiil ſren lhemmm ſeltikagi 1 lſnimmune Qerciinn Mainhe Nngtort. (W. Giicgutunen ettiuzgustar rrhelſutn lidrli Cch ſnlluen, r penue ube tlttn dn Gin ce ſen inannin o i⸗ iir ſamniſin hlien, VE fe. fecidkene nem affliguntur. eſaense⸗ ler ent. tornOrta Aeptare⸗ „ Wdls li = iettiekiin. . s con⸗ . Giͤſeien mrſtuno: ſtler efe 4 rſig 4 ſafmm, . NRE RHETORICES. 7 teges diuinæ & humanæ præcipiunt Regi⸗= bus & omnibus Magiſtratibus, ut defendant mn⸗ nocentes, & maximè eos, qui propter religio= Ahb exemplis Honeſtum ſuit Athenienſibus ſuſcipere des fenſionem liberorum Herculis, aduerſus Eurys ſthea. Quantò honeſtius esſt inperatori ſuſcipe= re deſenſionem Sacerdotum. Quot loci adduntur defenſori pecu⸗ S liares in hoc ſtatu? Tres. Purgatio, Translatio eriminis, et De⸗- precatio. (¶Hi loci communi nomine confeßionis conti= nentur, quam uocant, cum Reus non excuſat crimen, ſed ſtudet mitigare, & petit ſibi ue- niam dari) Quid eſt purgatio? Bſt qua aliqua ex parte leuatur culpa, uide⸗ licet, eum negamus dolo eſſe ſactum. ut feci erro re, feci iratus, non ſeci animo lædendi. Quid eſt Translatio criminis? Pſt qua culpam conferimus in alios, ut Per= ſuaſit nox, amor, uinum, adoleſcentia, feci, ſed iuſſus ab alio.⸗ñ6 Quid eſt deprecatio? Eſt cum non defendimus factũ, ſed petimus mi ſericordiam, quam commonuét rei ætas, dignitas, unita modeſtè acta. (Sit= „ QVESTIONES Cumuntur & argumenta à perſona iudicis.) Quas habet partes in hoc ſtatu peroratio? Baſdem quas habet in ſuperiori ſtatu, Repe⸗ titionem Propoſitionis & argumentorum quo=⸗ rundam, & idoneos affectus. DE STATIBVS LEGAL IBVS Qusot ſunt ſtatus legales? Sex. Definitio, Contrariæ leges, Scriptum & ſententia, Ambiguum Ratioc inatio, Iranslatio. STATVS DEFINITIVVS. Quid eſt definitio? Est, cum aut de uocabuli ſignificatione con⸗ tengqditur, aut quid res ſit declarandum et. Vnde ducuntur confirmationes & confutationes huius ſtatus? Ex locis Dialecticis. Genere, Differentia, Cauſis, Effectibus, Partibus, & autoritate ſeu te ſtimoniſs. Dic exemplum?ę: In Epiſtola ad Romanos dicitur quæ res ſit iuſticia, & definit Paulus eſſe hiduciam miſeri⸗ cordiæ propter Chriſtum promiſſæ. Quibus argumentis confirmat hanc definitionem? I. Ab autoritate. Creaidit Abraham, & imputatum eſt ei ad iuſtici⸗ ſngg uInſiſßrin „ WWVionmn⸗ ſgrgüfrer Ecßen ſticeninn, Uufſciudun N tulmiffie Eunionn ſlttly unntie 60 titrr eo nſe⸗ mn⸗ e f un N RHETORICES. 54 eſouieß iuſticiam. Ergo ſide conſequimur, ut reputemun lhoc ſiu iuſti.Item, Beati quorum remiſſe ſunt miquita⸗= ttes, Ergo cum omnes oporteat accipere remiſ⸗ een, Nir ſionem peccatorum, qui Kunt beati, neceſſe eſt ſa utcun, ri, qu6d habeant peccata. Non igitur ſunt iu= : ſti propria dignitate, ſed fide in Chriſtum, neq; enim ſatisſaciunt legi. II. A cauſa. kolese Promißionem gratiæ oportet eſſe certam, 5 . Pryromißio fieret incerta, ſi penderet ex cons itione legis. ene⸗ Ergo promißio non pendet ex conditione ls ur gis, ſed gratis Propter Chriſtum fide contingit. AW. III. Ab effectu. . fkorene Iuſticia eſt Deo non iraſci, nlinttt Lex facit ut Deo iraſeamur, quia ſemper as mterd eunſat, Pſtatgs Ergo lex non iuſtificat, ſed fides rreii⸗· (Exordia & berorationes in hoc ſtatu ſes Atniſute quuntur communia præcepta ſuprà tras ita.) pDE STATV CONTRARIA= brken, rum legum. L ſacinn Quid eſt ſtatus contrariarum con Eßñst cum faciunt controuerſiam contrariæ onenn eges ſeu ſententiæ, quas Græci uocant †τ1âοs Qk VISTIONES Quales ſunt. Melius eſt nubere, quàm uri. Et canon: Non licet Sacerdotibus uxores duce= re. Item, Non acies furtum, Et mandatum, ut Hebræi ſpoliarent gpptios. Vnde ducuntur confirmationes & confutationes in hoc ſtatu? A cauſis efficientibus. Lex enim habet auto⸗ ritatem à cauſa efficiente. Dic regulas de diſſoluendis contra⸗ trarijs legibus. 1 Lex inferior cedit ſuperiori. 2 Lex ſpecialis derogat generali. 3 Lex humana cedit diumnæg. 4 Leges ueteres corriguntur aut abrogantur nouis. Dic exemplum. Lex generalis & inferior: Non facies fur⸗ tum, cedit ſpeciali ac ſuperiori, ſcilicet primo mandato, quòd Deus nouo mandato iußit ſpolia⸗ re FÆgvptios. Abraham immolaturus filium ſo⸗ lutus est a lege homicidij, per nouum mandatum Dei iubentis immolare Iſaac. Iehu capiens arma aduerſus ſuum Regem, olutus est legib. ſecundæ Tabulæ per primam. Deus enim nouo mandato iuſſerat lehu arma capere. (Ducuntur etiam confirmationes & confu⸗ tationes ex materia, hoc est, ex ipſis legibus, ſi cum ratione conſentiant, aut pugnent eum ratio⸗= . in i Whi mn n ,hh, n gim NINN 6 N. ſn 16 NN rlurnſctin etunntiſ zſitichen Udſtengn Vnlelren 1 Udiuf De ebnigelſe ohrboneet UCefettin uun hlahſ⸗ I itain fimegnin ſnugen Paceft l Cunhtinin Mumnm h 1 XS beneliſtnig Dus aorede Eioncau, to, Centones . deſnc⸗ etenikihate⸗ venchsconetu 8 d. ur A inne lun. no ,lv ſndttun nrtiensOON lcat gegryn, erin woie . nnno, 4 4 c ſtet urℳ 9 4 M ,. F. Wfe oni, ſiler urtto ſlvn n .— Nℳ A Ktie RHETORICES. 7 5 ratione, ſi circumſtantiæ expendantur, qui= bus latæ ſint, & an ad hos caſus rectè detor⸗ queantur. Vt conſuetudo recipit in templis imagimnes, lex prohibet. Hæc controuerſia di rimitur, quia nos non tenemur lege Moſi.) DE STATV EX SCRIPTO & ſententia. Quid eſt ſtatus ex ſcripto & ſententia? Esſt, cum alter uerbis ipſis, quæ ſcripta ſunt, alter ſententia ſeriptoris nititur, cumq; uidetur ſeriptoris uoluntas à ſcriptis diſcedere, quod fit propter ſcripti obſcuritatem, aut ambiguitatẽ. Græciſtatum oxο ) ινοαοαασρoblant. Vnde ſumendi ſunt loci huius attIse- Ex Dialectica. Definitio, quæ patefecit ob⸗ ſcura: Diuiſio, quæ diſcernit ambigua. (Ad hos locos accedunt reliqui, ut loci cauſa rum & effectuum, circumſtantiarum & pu gnantium. In Eccleſiaſticis negocijs confirma tiones & conſutationes ducuntur ex teſtimo nijs Scripturæ clarioribus, ex quibus quod efficitur bona conſequentia, id quoq; clarumn epſſe iudicatar)- — Quando retinendum eſt ſeu ſcri ptum in præceptis, ſeu dogma⸗ tibus ſacris? vCcuam Q V ESTIO NE 5 Ccum sbſurditas tantum in iudicium rationis inpingit. Quando inquirenda eſt ſcri pto⸗ ris uoluntasꝰ2 Cum ſcriptum ſeu νaut eſt elſeurum, aut abſurdum, impingens in aliquem articulum ldei, ſeu manifeſtum ocripturæ locum, ut in hoc dicto Chriſti: Si oculus tuus dexter ſcandalixa uerit te, eruas eum. Oculus figuraté ſignificat conjilium malum, Manus, ſocios malos. D E AMBIGVO. Quid eſt ſtatus ambigui: Eſt cum uerbum aliquod ambiguum: aut ge= nerale parit diſſenſionem, ut in Canone: Sacer⸗ dos ducens uxorem ſuſpendatur. Ilbi mitelligunt qutdam, ut ab arbore ſuſpen⸗ datur, alij mitius interpretantur, ſuſpendi tan⸗ tum eſſe feriari ab officio ad tempus.) Vnde iudicantur ambigua? Alia ex Grammatica ſeu ꝙα furis ut, Non cognouit eam, donec peperit filium ſu⸗ um primo genitum, hoc eſt, nunquam cognouit eam. Alia ex artibus, ex quibus ſumuntur, ut. Non reddas malum pro malo, generalis ſenten⸗ tia est, quæ ex Scriptura ſacra iudicatur, prohi bere: tantum uindictam, non publicam. RATIOCINATIO, Quid Hatl min 2 aguin ſem riſlc⸗ 8 amen miniin Ekelgnre 4 a. elmntn lbi ut⸗ Wyrhingne lſl tunn ne Cahren . lrſe, lyenn cefin ſn ININ Aii Poenurr, Pai inmn nli ie, Elet 4 “ m MNcnt irſa Uimgt 0 N hicheinntii . etlerſpo⸗ 6 e o hiuruen, iler afntien felnatege bee leler ſen ,uer 70, bigut⸗ Kheptn tge Cite Aaf: Ir. X tin, hentite⸗ ltenpie) tunbign byalußl e upeiflitſie ungeni dbu M 4 gererlt e raidicin biceſ. pvtteſtſae 4or n H E T ORIC E S. 76 Qiigeſt ſtatus Natiocita⸗ tionisce Eſt cum caſus qui non habent certam legen referuntur ad ſimilia, aut ad cognata, cum qui= bus uidentur connecti poße, ut non licet hæredi= bus pecuniam ciuitati ad ſpectacula legatum re petere. Igitur nec legatum ad pios ſas repetere liert. Vnde ſumuntur ratiocinationes? Ex locis Dialecticis, cum ex cauſa, ex toto, ex genere ducitur argumentum, aut ex locis com= munibus, qui plurimum in hoc ſtatu ualent. Quid præſtandum eſt in hoc ſtatu? Vt in ſyllogiſmo ſit bona tonſequentia boe est, membra conſetisntac aliud ex alio rectè ſequatur. TRANSLATIO. Quid eſt ſtatus translationis? Eſt, cum non reſpnodetur ad rem, ſed oppo⸗= nitur exceptio aliqua, ut coram hoc iudice cauſa agi non potest. (Iuriſconſulti Exceptio= nem nocant.) DE GENER E DELIBERA- tiuo ſi ue ſuaſorio. Quich eſt genus deliberatiuum? Eſt, quod uerſatur in ſuadendo ac diſſua⸗ LP z dendo GVISTION E S dendo, adhortando & dehortande, petendo & precando, conſolando & ſimilibus negocijs, ubi finis eſt non cognitio, ſed præter cognitionem, a= ctio aliquuag. Quot ſunt orationis partes imn hoc genere? = vtimur ijſdem partibus, quibus in cauſis iu⸗ dicialibus. X (Pertinent ad ſuaſorium genus & in Sacris literis, adhortationes, conſolationes, depre= cationes. Adhortationes iubent aliquid age= re. Conſolationes iubent expettare auxilim 4 Deo. Deprecationes iubent aliquid nobis concedi. Exordia fiunt, ut in alijs cauſis. V⸗ timur narratione tantum, cum res poſcit. Narrationem ſequitur Propoſitio, qua inter dum ſola utimur, cum decst narratio. Neq; enim omitti Propoſitio ulla in cauſa poteſt.) Qui ſunt loci confirmationis in hoc generezf Honeſtum Iinhoneſtam In ſuadendo Vtile In diſſuadendo Inutile Facile Dificile. X (in quibus comprehenditur etiam neceſſa⸗ rium & poßibile. Honeſtum et quod pro⸗ pter ſe expetitur. vtile, quod expet itur uſus gratia. Facile pertinet ad materiam.) Vngde ſumitur honeſtas? Ex glteſe c e Dtord cern miſet Kergpe Eeitutt ⸗ m N. Chrn. Atoeg ſuniie nſtimn n ſlutgi⸗ 1 ieeneniſn,tn. lngiſrunuin DI CENR INN (QEctgens gotuininen Cuouperche ſtuin ulnnze, aſtiſin liftirurf linteſanta 0 ANin Cbunn Ne til ,liel e oſe⸗ gnitnen Ae Patter zn. 1 Gibuntußei⸗ Nene Kei utie,le: lanalni elinruntlint H niſtuſe n, annhet nipttiogune eturreto NG inclſihort tmationstn 7 h lutſe Difele⸗ r elitft enſ⸗ lint i⸗ luunis . onen NEC fe⸗ Nlontax RHETORICES. 77 PEpx legibus diuinis & humanis, & ex uirtu⸗ tum definitionibus, quæ ad cauſam efficientem pertinent, & hominum uoluntates ad agendum mouent. Vnde ſumitur utilitas & facultas: Vtilitas ſæpe cernitur ab indoctis, quæ cum manifeſta est, exaggeranda erit oratione: facul⸗ tas poſita ect in comparatione uirium, tempo⸗ rum & locorum. Quot ſunt partes perorationis in hoc genere: Duæ. ſicut in alijs generibus, uidelicet, repe⸗= titio Propoſitionis, & quorundam argumento⸗ rum, & affectus, qui cum in tota oratione ua⸗ riè ſpargendi ſunt, tum in peroratione eligi de⸗ bent, qui ſunt acerrimi, nec procul petiti. DE GENERE DEMON-⸗ S RATIVO. Quid eſt genus demonſtratiuum: Eſt quod laudationem & uituperium continet. Quotuptex eſt genus demon⸗ ſtratiuum? Triplex. Aut enim perſonæ laudantur, ut Cæ. ſar, aut facta, ut factum Cæſaris, quòd Marcel⸗ lum reſtituit, Aut res, ut Fortitudo, Philoſophia, Medicina, Pax, Eloquentia. D ELAVDE PERSONARVM. Quibus orationis partibus uti⸗ QVv . ST 10 N E S mur in laudibus perſonarum? Exordio, Narratione, & Peroratione. Quæ eſt ratio exordij?7 Eadem quæ in ſuperioribus generibus cau⸗ ſarum, niſi quod exordia in hoc gencre liberio⸗ ra ſunt. X (Vt in Epithalamijs & Epicedijs apparet, quæ interdum à pompa publica, interdum ab ef fectu aliquo. querela, uel gratulatione incho= antur. Quid eſt narratio in hoc genere? Eſt perpetua quædam hiſtoriæ totius uitæ commemoratio, in qua ſeriem rerum dicendo ſequimur, & præcipua decora ſunt amplifican= da, & ad admirationem atq; mitationem brobo nenda. Qi ſunt loci quibus in lauce perſo⸗ narum utimur? Patria, Sexus, Natales, Ingenium, Educatio, Diſciplina, Doctrina, Res geſtæ, Præmium re⸗ rum geſtarum, Vitæ exitus, Opinio poſt mor⸗ (Vtimur int erdum confirmatione aut conſuta tione, cum incidunt loci, ui habent alignene ai⸗ ſputationem.) DE LAVDE FPAC TORVM Cmmmnl Cuibis V Unnt Ment lbun (N. eluniru Pucunch leuſighinin oveS ,minu kn D te⸗ Ufulken hiten ſehliuscemi unmmn ini aradt MMuſaltejrtnt le lmora⸗ n ihlnl ſſe Plclan Ala VS9 onarune Geticlt. taſ⸗ Leinftlg dn lenere genio⸗ ele ire 6,ſterttet 9 letove iecho⸗ egenere⸗ dſelotilsit eturrenc, ſtenffeen irgtioendee lucepetd aur! ige tcſt bent d CTONN . i RHETORICES.„, 758 Quibus partibus orationis utimur in factorum ac rerum laudibus Exordio, Narratione, Propoſi tione, Confir⸗ matione, Coneluſione. ℛ (Nam in hoc genere omnes bartes exiſtere poſſunt.) Vnde ſumuntar loci quibus factum aut rem laudamus? Ex genere deliberatiuo, Honeſtum, Vti le, Fa= cile, Difſicile. Vnde ſumitur honeſtas in laudandis rebus? Ex cauſis efficientibus, uidelicet ab inuento⸗ ribus, ut Philophia digna eſt cognitione, uia eſt donum Dei. Vnde utilitas? Ex finibus, ut Philoſophia oſtendit præſidia ui nin ufi, ta, diſciplinam de moribus ciuilibus, leges, Medi e, Mniint. rin et⸗ da eſt, idq; ad conſilium oratoris pertinet, conſi i cinam, numeros, menſuras, Juæc res omnes in hac tota uita maximè neceſſariæ ſunt. X Interdum facultas, interdum difficultas laudan derare quid deceat. Concluſio conſtat repetitio= ne & affectibus.) DE LOCIS COMMVNIBVS. Quid ſunt loci communes? L 4 Nen QWVHSTION E S. Non tantum ſunt uirtutes et uitia, ſed in om- ni doctrinæ genere præcipua capita, quæ fontes & ſummam artis continent. Quomodo recte cognoſcuntur loci communes? Cum artes illæ, in quibus uerſantur perfectè fuerint cognitæ. Quis eſt uſus locorum communiũ? vt ijs cauſa propoſita & probetur & am⸗ plificetur. ι C((Etenim ferè in omni probatione maior naſ= citur ex aliquo loco communi.) Quot modis uſurpantur loci cCcommunes? Duobus. Aut enim totam cauſam continent, in quibus Theſis uerſatur, aut incidunt obiter, cum uariè ad eos alluditur, ut Cicero pro Milo= ne, cum dicit: Clodium Deo propter uiolatas re= ligiones pœnas dediſſe, alludit ad locum commu= nem, & breuiter probat, Deum eſſe, & hunc mundum à Deo gubernari. Quomodo uocant Rhetores cum in cauſa ad aliquem locum com⸗- munem alluditur? Trans ſerre ad Theſin Hpotheſin. Quid eſt Theſis⸗ Esſt quæſtio generalis, quæ nullis circun= ſtantijs circunſeripta eſt, ut liceàtne Chriſtia= Autiret,gnitlnn zul. Citlh Cint te mlfeiſe urelmid vhrelt pi II e naniau . 6 = == EAren gun fi⸗ ſinlnmn auyml Nn (ce. Iule iſtetumſann (unmmtalnte lnent (nluat MlaAndh iuin ianiid duilunrche afnlen ſ (litnetr duen NB5 lti, ſiron Pi eſn ſunurſooec ſelnteſe: Hcommmunti PyblellA inr iynt⸗ otlci 8 ſnenfut, iicncin (eropd M gterielig idlotottonne unrſſio kuu õ cumn ctn⸗ tut! teſt Peſbe geblih⸗ mnß 2ð ⸗ RHETORICFES§. 79 no bellum gerere, Sitne ducenda uxor. Quid eſt hypotheſis? Eſt negocium de quo controuerſia eſt, circun ſcriptum cireunſtantijs, ut, Sitne bellum mouen⸗ dum aduerſus Turcam, Sitne Catoni iam ſeni uxor ducenda. D E AFFECTIBVS. Quid eſt affectus? Efſt circunſtantiæ emphaſis, miſericordiam aut iram mouens, aut aliud huiunſmodi. Oriuntur affectus ex locis expetendorum, aut fugiendorum, uidelicet honeſto, turpi, u tili, inutili. Nam honeſta atq; utilia merẽtur amorem. Turpia, abhorrentia à natura, in= iuſta, lamnoſa oderunt homines. Miſericor= diam mouet calamitas, ſeu fortuna indigna ætate, genere, uirtute.) Quotuplices ſunt affectus? Duplices. Nami alij ſunt affectus leniores, qui uocantur ?0, qui blandis uerbis efferuntur, quæ ſignificationẽ hamanitatis atq; oßficij præbẽt. Quale eſt & hoc apud Virgilium. Onmnis in ſcanio chari ſtat cura parentis. Aliij ſunt affectus uehementiores, qui dicuntur 0. in his utendum ect atrocibus & Tragicis uer bis, ut in hoc Virgilijf, Altaria ad ipſa trementem. L S Traxit, QV STIONES Traxit, et in multo lapſantem ſanguine nati.) Quid in primis mouet affectus? Hypot)poſes, cum ſigna & geſtus comemo= rantur, cunq;; alicuius rei imago in oculos incur rit, quæ uem oculis atque animo affert, ut apud Virgilium de Mexentio. Mortua quinetiam iungebat corpora uiuis. DE DISPOSITIONE. Quid eſt diſpoſitio? Est apta partium orationis & argumento⸗ rum collocatio. Quotuplex eſt? Duplex. Generalis & ſpecialis. Quid eſt diſpoſitio generalis? Esſt partium orationis ordo, ut primo dica- tur Exordium, deinde Narratio, hanc ſequetur Propoſitio, de qua est dimicatio, deinde Confir= matio, poſtea Confutatio. Extremus locus tribua tur Perorationi. Quæ eſt diſpoſitio exordij? In Exordijs rarò ſunt Syllogiſmi, ſed plerunq; conſtant Enthymematis. * òèò (Quare initio ponitur aliqua ſententia tan= qua Exordij Propoſitio, cui poſtea ſubijcitur ratio. Deinde interdũ ſequitur aut alia Pro poſitio, aut am plificatio, aut æduerſatiua.) Quxæ eſt diſpoſitio nar⸗ rat ionis? In Konfu inanei rſin bhenn prltiui (ℳ0 (, Cvi llaiſein grellhnt Nusrcet Genin Aptlng uler orie onlor , obettetem (ltktele bhe gllnne gceinnte ſne⸗ nde N ocl Eel eltio Amnthih Mortchn i . c- Ve ſohiten ti WR Ncraofenn ncelſu ia, etnigil antuit, Todt. ſtio 1nnete e 1. Genlge lArrolee ipkurrſehen Cetttef⸗ Cetloeutre helolc⸗ lnng ſntietun 6 eſchfe urautali eluerſtl O nal⸗ RHBTORICES. 80 In diſponenda Narratione, rerum ſeriem ple runq; ſequimur, perinde atq; fit in biſtorijs. . Quæ eſt diſpoſitio confirmationis & confutationis? Haæ partim Syllogiſmis, partim Enthimema⸗ tis conſtant. Et blerunq; à à minore inchoatur ar gumentatio, rarò à maiore, ut in oratione Pro Cxælio: Cælius est Studioſus, Nullus autem ſtudioſus est luxui deditus, Ergo in Cælio nulla reperitur luxuria. Ad quid prodeſt obſeruare hunc or= dinem in dicendo? Ad melius intelligendas & iudicandas eru= ditorum orationes, & ad inuenidum quid ipſi. & quo loco aptè dicamus. Quid eſt diſpoſitio ſpecialis? Eſt, quæ ſingula argumenta ſuo diſponit lo= co, quod ut recté fiat, magnæ est in⸗ duſtriæ & uſus. LIBER SECVNDVS DE ELOCVTIONE. Quid eſt elocutio? Eæ quæ dilucida & perſpicua oratione res ex ponit & illuſtrat. In quot rebus eloquendi ratio con⸗ ſiſtit? I ribus QV 1 STIONES Tribus. 1 In ſermone Grammatico. 2 In Figuris. 3 In Amplificationibus. ((QCraſſus apud Ciceronem lib. 3. requhiti in oratione quatuor partes, ut Lat iné, ut dilu cide, ut ornaté, ut apté dicatur,) Quid eſt ſermo Grammaticus? ERt qui conſtat uerbis uſitatis, proprijs & ſi Enificantibus, quæ iuxta Grammaticæ præcepta certa ratione coniungi & conſtrui debent, ad imitationem eorum, qui eleganter et uerè Lati⸗ nè, et non moleſte locuti ſunt, quales ſunt Teren= tius, Cicero, Cæſar, Liuius, & quidam alij. D E FIGVRIS. Quid eſt figura? Eſt, quemadmodum Quintiliaſius definit, ar= te aliqua nouata dicendi forma. Quotuplex eſt figura? Duplex. Tropus & Sschema. D E TROPO. Quid eſt tropus? Efgt, ei uox 4 propria ſi ſignificatione ad rẽ ſimi= lem, aut uicina uertitur, ut Demoſthenes inquit: Philippum magnitudine rerũ geſtarũebriuũ eſſe. (Hic apparet non retineri propriam ſigni⸗ hicationem ebritatis.) Quoruplex eſt Tropuse * Diu⸗ oteſß u lme un 8 Clte eelen n lin enke Ciſe 1 Cirun⸗ e r ſolpro titn ldi Kab unu ne ie mt ſeten inm, iſ n u lur. . E 8 Ue⸗ Cetulp r n ni Cnſanen 8 NSE H RARMHEFTORICES., 681 Duplex. Dictionis & orationis. Qui ſunt tropi dictionis? Metaphora, Antonomaſia; Metalepſis, Onomatopœia, lizzehtrin Synecdoche, Catachreſis, eNeifegteu Metonymia, Periphraſis. lut) (ure recenſentur inter Tropos Hoperbole Immte O contraria Extenuatio, ſed de his in frà de inſio amplificationibus dicetur.) tue ttut OQOQnid eſt Meth aphora: N Afed Ed cu/ uGXà genuma & propria ſignifica⸗ reeA nicatione ad non propriam transfertur, ut fer⸗ linlnn reum pectus, pro eo, quod fecti aut terreri non dd potest. Allatrare, pro conuiciari. Teneo aut ui⸗ II98. deo pro intelligo. r- Latine Translatio, Cicero breuen ſtmilitu lupnz ftl⸗ R dinem uocat.) . Quid eſt Metalepfſis - Eſt cum non transfertur nomen à ſimili, ut 4 imnn Meta phora, ſed ſumitur à cauſa, aut effectu, , ut pallida mors, quia facit pallere corpora, Vi⸗ ö4mnum calidum, quia calefacit corpora. 4 Aſe Catinè Trans ſumptio) tmei Quid eſt ſynecdoche: 5 4 H E cum ex uno plura intelliguntur, aut e⸗ fen contra, ut Pœnus pro Pœni, tectam pro domo. Quot modis fit? Sex. 1 Cum totum parte compræhendimus, ut cin lwhu 0O6O änts QV ,Æ STIONES anlmam dicimus pro animante ſeu homine. 2 Cum pro parte totum dicimus, ut Exercitus cæſus, pro plurimi interfecti ſunt. 3 Cum continens pro contento ſumitur, ut Epotos cados pro uino epoto apud Ciceronem. 4 Cum materia ponitur pro forma, ſeu re conficta, ut ferrum pro gladio. 5 Cum ſpecies ponitur pro genere, ut Pontus pro quolibet mari. 6 Cum ex præcedentibus intelligitur ſequen tia, ut Vixerunt, pro mortui ſunt, Concutere mu os, pro oppughare. Quid eſt Metonymia? Est, cum uicinum nomen pro uicimno ponitur, ut ſignam pro ſignato, ſceptra pro regno, faſces pro imperio, claues pro officio uel poteſtate, to= ga pro pace, agnus pro uictima. Item cum inuen torum ſeu autorum nomina ſumuntur pro re⸗ bus, ut Bachus pro uino, Ceres pro frugibus, Mars pro bello, Moſes pro lege, Chriſtus pro Euangelio. (Latiné Tranſnominatio.) Quid eſt Antonomaſia? E& cum definitionem, aut Etymologiam, aut deſcriptionem pro aliquo nomine ponimus, ut pro Homero Poeëtam, pro Ariſtotele, Philoſophi pro Chriſto, Serugtorem, pro ira, bilem efferue⸗ ſcentem. WUM mti ⸗ genafif ,Untigtht . 1 clätert oterit. Chl ie tet uulluuni in’munhti Cietbe feſeitiononir ſoklictcrenken Gtoſeenughen/ Wrr yi auſ, Cct Mrptultuuz yhnenigmil le , llr ſulig it aahrepri,⸗ Vlmtbece r Wger kuſengla 3 unmg „ 4 NS5 ſa henie, Nuhutkieftng , ſiniur, 4 1eroren. Uetefe,duce teltitr ſn Cantgen fnut blenaſgttut, portzoſte⸗ l ottter⸗ beftcrinn uttur eA e o , hrn⸗ ada mnohiue te mmnm WLl alinfe⸗ RHETORICES. 82 (tatius nominis permutatio.) Quid eſt Catachreſis? BsSt nominis abuſus, ut cum parricidam di= cimus pro eo, qui bropinquam occidit, ltem cum pro uirtutibus uicina uicia, aut contrà dicimus, ut pro crudelitate ſeueritatem, barſi imonian: pro auaritid. (Latinè abuſio.) Quid eſt Onomatopoias Egst noua fictio nominis, ut Bombarda, taras tanta ra, pro cantu tubæ. Quid eſt Periphraſis: 7„ Eſt circuitio nominis, ut ſtudioſus ſapientié pro Philoſopho, ars benedicendi pro Rhetorica; cubito ſe emungit, pro ſulſamentario. Qui ſunt Tropi orationis? Allegoria & eius ſpecies. Quid eſt Allegoria? Eſt perpetua Metaphora, non in uno uerbo; ſed in ſententia, cum aliqua res ſignifieatur ſimi litudine quadam, ut iuguli petere, pro eo quod est cauſæ caput aggredi. Quæ ſunt ſpecies Allegorix: Fnigma, Pbarœmia, Ironia, Sa rcaſmus Quid eſt Aenigmae ENRN obſcura Juædam Allegoria, ut Heſi odus: TAu⁵α+ Aαν Trνττι. Quid eſt Parœmia! 5 Est QVBSTIO N E 5S E& celebre dictum aliqua nouitate in ſigne, abit in mores dominæg- V Quid eſt ironiinas Esſt dißimulatio quædam, cum id. quod re ipſa detrahimus, prolixé concedimus in ſpeciem, Vt tius: Ehodum bone uir, quid ais? W Quuid eſt ſarcaſmus? Eſt cum hoſtis calamiitatem exprobrat hoſti, En agros, & quam bello Troiane petiſti, Heſperiam metiri iacens. (Talia ſunt: Aue rex ludæorum: Si Filius Dei es deſcende de cruce. Vicina est Iro⸗ niæ ulXqSä alterius geſtum repre= ſentamus aut recitamus uerba. Talia ſunt apud Paulum in Coloß. Ne attingite, ne gu ſtate, ne contrectate.) = DE SCHEMATIEBVS. Quid eſt ſchema? Eſt quaſi geſtus orationis, in quo non neceſſe eſt uocis ſignificationem mutari, ut cum dicit Poẽeta: Tuta frequẽsq́; uia eſt per amici fallere nomen Tuta frequensq́; licet ſit uia, crimen habet. (Hic ubiq; retinetur propria uerborum ſi⸗= ut Catulæ dominas imitantur, boc eſt, familia Cicero: Verres homo ſanctus et diligens. Teren-⸗ gnificatio, & cum res ſine repetitione dici . potuiſſe 11! e * npn Cpeii, OVNN Cetmno . sal tennumgu⸗ Ftertaun/ Ethrpenten t M le l munſſetetin tlnt Kle tinclerleoe Cucke Mupnran ſel rchihns h, tlien Kaan PAIAVS EVuleex ior Mnpumut Wnlc ( Mladi N EIH olitetr i Gr, hreſ, ſinlia li l unt ltſecen t llune⸗ ſnu Apyeutht, lue herit, lwln dikli⸗ e, ſienichlo⸗ ig kmne⸗ ut, Nuli Eectite 171071 H Ermmenſe ſ4,n cun Gc R H ETORICES. 8 potuiſſet, tamen plus gratiæ habet oratio propter repetitionem) FIGVRARVM ORDINES. Quot ſunt ordines figurarum? Tres. . Quis eſt primus ordo⸗- Eſt ea rum, quæ ad Grammaticos pertinent de ſitu uerborum, aut de emphaſi ac luce uocabuli. (Et huc pert inent etiam Tropi.) Quis eſt ſecundus ordo? Et earum, quæ propriè non ad uerba, ſed ad mentem ſeu ſententiam pertinent, & motum o⸗ rationi addunt, ut Interrogatio, Admiratio, Du⸗ bitatio, Querelæ &. Quis eſt tertius ordo? Est earum quæ continent rationem ampli⸗= ficandi, hoc est, ſiguras, quæ orationem longio⸗ rem atq; ampliorem faciunt, ut Expolitio, Di⸗ ſtributio, Congeries. P RI MVS O& RDO FI-⸗ gurarum. Quotuplices ſunt figuræ pri⸗ mi ordinis? Duplices. Grammaticæ & Rhetoricæ. FIG VRZIE GRAMMATICEZE. Quotuplices ſunt Figuræ Grammaticæ? Duplices. Dictionis & Conſtructionis. M DI⸗= AV §OTIONES PbPDICTIONIS. Quot ſunt figuræ Dictionis? Quatuordecim. Proſtheſis, Soſtole, Epentheſis, Di reſis, Proparalepſis. Epiſynalœ phe⸗ Aphæreſis, Fynalophe, Syncop FEchlipſis, pocope Antbiteſis, Ectaſis, Metat heſis. Quid eſt protheſis: Appoſitio ad principium ſcilicet dictionis uel literæ uel ſyllabæ, it gnatus pro natus, tetuli pro tuli. Quid eſt Epentheſis⸗ Eft interpoſi tio, cum inter primam & ultimam dictionis ſyllabam adijcitur uel litera, ut relligio pro religio, uel PpHabaut Hidugerctox, pro Imn= Perator . Quid eſt Proparalepſisꝰ Cum ad finem quippiam accedit, ut dicier⸗ pro dici, Latinè præſumptio. Quid eſt Aphæreſis: 7 Ablatio à principio dictionis, uel literæ, ut Ruit pro eruit, uel ſyllabæ, ut temnere pro con⸗ temnere. Quid eſt Syncope? Con⸗ ir Nett ku nI lnſohun plmtin Peſolüſin ectlur hotenn. — ummſſlit Dicglchin⸗ L e orufuhlc —— S Ce litdht anpelenpwer (uen Mtocur ute nihtgin ſ⸗ lumtilerli E l hſoge allane . ſe CCllurrerz iie 1 oont⸗ le, lereſt ire Nee lp, litſi, e. llatiiinn; Mnteltfts else ſerttfeli⸗ econ itetidet⸗ RHETORICES. 84 Conciſio, quot ies dictionis medio aliquid exciditur, ut dixti pro dixiſti, acceſtis pro acceſ is. Quid eſt Apocope? Abſciſio à dictionis fine. uel literæ, ut Achil⸗ li pro Achillis, uel ſyllabæ, ut α pro ασσα apud Homerum. Quid eſt Ectaſis? Extenſio ſyllabæ natura contractæ, ut Exercet Diana choros. n NiO Quid eſt Syſtole? Contradictio ſyllabæ natura protenſeæ, ut Ido⸗ lum media breui apud prudentium. Quid eſt Diæreſis Diuiſio unius ſyllabæ in duas, ut Aulai pro aulæ, Aeneidos tertio. Quid eſt Epiſynaloœphe? Conglutinatio duarum ſyllabarum in unam ut æripedem, pro aẽripedem apud Virgilium. Quid eſt Synalœæ phe? Deletio, cum uidelicet duabus uocalibus cons currentibus, prior quaſi deletur, ut Carhag' Ita liam, pro Carthago Italiam, Aeneidos 1. Quid eſt Ecthlipſis? Eliſio quædam uocalium cum conſonantibus aſpere concurrentibus, ut Mult' ill' & terris ia⸗ &tus & alto. M 2z Quid QV F §S TIONES Quid eſt antitheſis? Cum litera pro litera ponitur, ut Olli pro illi. (Alia nomme Antiſtœchon.) Quid eſt methateſis? Tranſpoſitio quædam literarum, ut Tombre dixit Poëta pro Tymber, neidos decimo. FIGVRE,Æ CONSTRVCTIONIS. Quot ſunt figurę conſtru⸗ ctionis? Nouem. Appoſitio, Zeugma, Syllepſis, Prolepſis, Harum Figurarum definitiones Synecdoche, & exempla ex Syntaxi petenda Soyntheſis, ſunt. Antiptoſis, Euocatio, Enallage. X FIGVR ZE KHETORICH primi ordinis. Quot ſunt figuræ Rhetoricæ Primi ordinis? Duodcim. . Quæ ſunt? Repetitio, Homwoteleuton, Copulatio, Hoypallage, Traductio, Paranomaſia, Aſynde= hemelhnt ontgenohe Pralletſtgenl c⸗ Eganumke giiſetiann unneitn nil eoli il ſylureſe dui deeni Wne inrbce er 4Gttentuecknt Cch Maarmnlt onieptiei, Cuéc, unorctiyt ain ne aii utdlin glnnrb ltenubtltzle Ciel N lis⸗ 0lipric ſo⸗ nnlt ylhre eeiee, crontt tonltro, vmbftines ttſeet N Lotice RHETORICES. 85 Aſyndeton, Antanaclaßis, Polyſyndeton, Ecthlipſis, Homoptoton. Kpoſiopeſis. Quid eſt repetitio? E&t, cum eadem uox repetitur, ut At non ingenio quæſitum nomen ab æuo Excidet, ingenio ſtat ſine morte decus. Quid eſt copulatio? Est cum uerbum repetitur cum quadam pe⸗ culiari ſignificantia, ut Ad illi diem erat Mem-⸗ mius Memmius, id est, ſui ſimilis. In hoc tumultu conſul erat conſul, id eſt, fortis et conſtans, qua⸗ lem decet eſſe conſulẽ. (Græci uocant 7οαι) Quid eſt traductio? Est, quæ eandem uocem repetit alio caſu, ut Qui nihil hæbet in uita iucundius uita, is cum uirtute non potest uitam colere. Quid eſt aſyndeton? Est cum multa ſine coniunctione cohærent, ut, Veni, uidi, uici. (Latinè articulus.) Quid eſt polyſyndeton? Eſt cum oratio multis coniunctiofibus cobæ⸗ ret, ut Athamaſq; Thoasq;. Quid eſt homœoptotonꝰ? Est cum ſimili ſono caſuum deſinunt comma⸗ ta aut cola in nominibus, ut Hominem laudas e⸗ gentem uirtutis, abundantem fœlicitatis. Quid eſt homoœoteleuton? M 3 ERt QV E S§ T10ONES Eſt cum in uerbis aut alijs uocibus ſimili ſos no deſinunt commata aut cola, ut Audacter face re, contumelioſe dicere. Quid eſt Hypallage? Eſt quoties oratio ordine rerum inuerſo ef⸗ fertur, ut apud uirgilium, Date claßibus Au= ſtros, hoc eſt, date claſſes uentis. Et Cicero: Non uidimus in urbe gladium uagina uacuum. Quid eſt Paronomaſia? Eſt cum ſimilitudine literarum deflectimus uocem in contrarium, ut Terent. Inceptio eſt a⸗ mentium non amantium, Non eſt orator, ſed ara tor. Non eſt Theologus, ſed mat æologus, id cſt,c niloquus. (Latinè agnominatio.) Quid eſt Antanaclaſis? Eſt cum idem uerbum nonnihil mutatum, aut mutata ſignificatione repetitur, ut Amari iucun dum eſt, ſi curetur, ne quid inſit amari. Quid eſt Ectlipſis? Eſt cum deeſt aliquis caſus, ut Egone illam? uæ me’ quæ non? Quid eſt Apoſiopeſis? Eſt cum propter affectum aliqua ſententiæ pars præciditur, ut Virgilius: Quos ego ſed præ ſtat motos componere fluctus SBCVNDVS ORDO figurarum. a⸗ Vumii mafet Mortlin, hreio Hullutin Plluri cedp (c gtngi Cetughetf (e HManſ'nhe cit ente ker Nſeenſunchn, ch hurirp fi (Eſſonnnttote l igcin Uine, ffutline We inlin ingtihag W Nhiin 5 alurſil . Aldaer ſe ee lineſi ef. UCenr N⸗ 1aun. naſir⸗ Gglibdun nacfnocfe⸗ n ſelani utttvt,o Ancni eri Ge peln geſeteni⸗ poett RDO grilt⸗q4 RHETORICESF. 86 Quæ ſunt figuræ Rhetoricæ ſecundi ordinis? Quæ ad orationẽ figurandam pertinent, quæq́; motum ſiue geſtum quendam orationis addunt. Quæ ſunt? Interrogatio, Communicatio, Subiectio, Præteritio, Exclamatio, Permiſſio, Dubitatio, Auerſio, Paradoxon, Licentia. Quid eſt interrogatio? Eſt qua rogamus aut percuctamur, ut Vergi. Quis nouus hic noſtris ſucceßit ſedibus hoſpes? H Quid eſt ſubiectio? Est cum ipſi reſpondemus noſtræ interrogati oni, ut Terent: Egon' propter me illam decipi miſeram ſinam? Non faciaam. Quid eſt exclamatio? Eſt quoties particulam ò aut ſimilem orationi interijcimus, ut àQ tempora ò mores. Hei mihi qualis erat, quantum mutatus ab illo Hectore. Huc pertinet lImprecatio, Obteſtatio, Ominatio) Qulid eſt Dubitatio? Eſt cum dubitare & neſcire nos aliquid ſigni Ecamus, ut Equidem quò me uertam, neſcio. Quid eſt Paradoxon? Iopinatum, ut Cicero: Nunquam credidi 4 ſore VESTION ES fore iudices, ut reo Scauro, ne quid in eius iudi⸗ cio gratia ualeret, precarer. . (lue pertinet Adynaton & Admiratio) Quid eſt communicatio? Eſt cum aduerſarium ipſum conſulimus, aut cum iudicibus deliberamus, ut Cedo, ſi uos eo lo⸗ co eſſetis, quid faceretis aliud? Qrid eſt præteritio? Eſt cum ſimulamus nos aliquid relinquere, aut omittere, quod maximè obijcinus, ut Non di cam pro quantis beneficijs, qualem mihi grati= am reddideris. EGræci uocant 7ορ⁵αααπ². Quid eſt permiſſio? Eſt cum quædam non explicamus, ſed æſti= manda iudicibus relinquimus, aut etiam aduer⸗ ſarijs, ut Scripſerit ſane ſic Auguſtinus, Veruum non fuit iſta eius ſententia. Quid eſt auerſio? Est cum perſona mutatur in oratione, ueluti compellandi alicuius cauſa. Græcè &τσo” di citur⸗ut Virgilius: Ne pueri, ne tanta animis a Hueſcite bella, L Neu patriæ ualidas in uiſcera uertite uires. Quid eſt licentia? Eſt cum a pud cos quos uereri debemus, quaſi liberiorem perſonam induimus, aut in commone faciendo, aut obiurgando, quale est illud Daui ad Simonem in Andria Terentij. Et quod dicen dam lem in noetorn iſn⸗ lrlllanhi ſ cſt⸗ Dotyhe, Enoltip ftito Ereitſurte. Dſpehee CNhent, MMferenuch. agſrmer. Nhuli⸗, lei as yChnilen Cleten Cpaecie enſr Cnneei yrfeſi, VS nliigii firat⸗ ) tio⸗ nſtlirls a Anſieh⸗ : il rliltee, l,t Norc Annhigrtte t. . int ei⸗ tetiokler⸗ lud yenn ! er Ofetotenenn inm 4 ſelt, itelires⸗ RHETORICES. 87 dum bic ſiet, tu quoq; perparcè nimnittz,kon lau⸗ do. Græce 7a5⁵Nοοα ocatur. T ERTIVS ORDO Figurarum. Quæ ſunt Figuræ Rhetoricæ tertij Ordinis? Quæ non tam orationem exornant, quàm ipſum orationis corpus augent & amplificant. Quæ ſunt? Ex definitione quinq;. Reiectio, Auxeſis, Occupatio, Tapinoſis, Conceßio, Soynonymia, Paradiaſtole, Expolitio, Anthypophora, Pinitio, Ex ſimilibus tres. Ex diuiſione tres. Comparatio, Diſtributio, Proſopopœia, Congeries, Sermocimatio. Incrementum. Ex genere tres. Ex cauſis tres. yvWν△½GK, thiologia, Epiphonema, Translatio; Noëma; Gradatio. Ex circumſtantijs duæ. Ex contrarijs decem. Hypotypoſis, Contentio, Pathopœia, Commutatio. His adduntur Inuerſio, Tranſitio & Communicatio, Parentheſis. X Correctio, M F (Ori⸗ QVMSTIONES (Oriuntur hæ figuræ ex locis dialecticis, De finitionis, Diuiſionis, Cauſarum. Nam ijdem loci cum coufirmandi & confutandi cauſa adhibentur argumenta ſunt & nerui, ut uo= cant: cum adhibentur, illuminandi cauſa, or= namenta dicuntur) E X DEFINITION E. Quid eſt auxeſis? Est cum uerbo utimur, quod rei magnitudi⸗ nem ſuperare uidetur, ut pro conuiciari, debac⸗= chari, pro errato, ſcelus. (Hyperbole dicitur, cum res iuſto altius at⸗ tollitur, ut It clamor cœlo, Ocyor Euro, Vox aſtra ferit.) Quid eſt trapinoſis? Esſt cum rem extenuamus, ut cum dicimus perſtringere, pro uulnerare, pro ſæuicia, iracun diam, pro ſcelere erratam. (Alie nomine ugloοορ, Latiné extenuatio.) Quid eſt ſynonymia: Eſt cum uerba penè Synonyma coniungimus, Turci crudelißimè trucidat et mactat infantes. (Fabius uocat congeriem uerborum, Latiné Interpretationem. Et decet in poſterioribus uerbis ?ααρασ eſſe maiorem.) Quid eſt expolitio? Esſt quæ eandem ſententiam commutatis uer bis explicat, ut Ouidius: D lpſe „ zur uer ii, S Aunanzen ciheſennnn Myimi Muln 1 Pinu Y Mri (ice urnnmnn! Keſteſieie atrlte Norp ſer luerh We ene/ ilertispunin Cck Ugunbohlen tllluntece Clut aliuler Eanichztnn, Etionſor Wire nnſt gunſinne uglpnſiͤ ergu ſre NeI littti n. Ninſten tanu l Gertit . licll, 10N. neitthtihei⸗ Meicicekeex ſoahica GorkuroVor ! ltuf dins ſititifimn erfouue nin! Alneili⸗ ſi ſates, nn,lain 1 Getonke ) ! uumin N RNHETORICES§. 88 lpſe decor recti, facti ſi præmia deſint, Non mouet, & gratis pœnitet eſſe probum. Nil niſi ꝙ prodeſt charum eſt, en detrahe menti Spem fructus auidæ, nemo petendus erit. Qiid eſt definitio? Eſt cum non ſimpliciter, ſed cum definitione aliquid efferimus, ut Non est hoc principis, ſed Tyranni. Nam bonus princeps non ſibi, ſed popu lo gerit imperium. Græcè opαα½0οερ dicitair. EX DIVISIONE TR. ES. Quid eſt diſtributio? Eſt cum totum in partes aut membra parti⸗ mur, ut ſine ſcientia literarum non poſſunt tene ri Reſpublicæ. Non poſſunt tradi religiones, re⸗ tineri leges, & cinilis diſciplmna ſine literis. (Huc pertinet & ισ„οσοο,t Iudices par⸗ tim gratia, partim pecunia corrupti ſunt.) Quid eſt congeries⸗ Esſt quando plures ſpecies coaceruantur, ut apud Saluſtium de Catilina: Animus ſubdolus, au dax, uanus, cuiuslibet rei ſimulator ac dißimula tor, alieni appetens. (Græcè õ uocatur.) Quid eſt incrementum? Eſt cum non eiuſdem ſi gnificationi uerba coniungimus, ſed per gradus ab infimis ad ſum= ma imus, ut Percußit, ſauc iauit, occidit. ¶nterdum fit in plurimis membris, ut Cicero, Facinus Q V £ STION ES Pacinus est uincere Ciuem Romanum, ſcelus uerberare, parricidiam necare.) EX CAVSIS TREFS6S. Quid eſt Aethiologias Eſt cum cauſam recitamus, ut Cicero pro &r chia, Si quid eſt in me ingenij iudices, lure repe⸗ tit Archias fructum meorum, ſtudiorum. Sequi⸗ tur ratio, Quia fuit mihi autor ſuſcipiendi hæc ſtudia. (MHuc pertinent & Jiααοπιο νο cum ali⸗ quam officij rationem exponimus, aut excu⸗ ſutionem. Et & ναορ cum allegatur ne⸗ ceßitas.) Qauid eſt translatio? Eſt cum alicuius rei cauſa confertur in loc’ digniorem, aut magis profuturum dicenti, ut Ci cero pro Marcello hortatur Cæſarem ut tuea⸗ tur uitam, non tantum ſua cauſa, ſed Reipubli= cæ, Quia maximè expediat Reipublicæ ipſum uiuere. Græcè dicitur us ⅓ιοοοιορσ.a Huc pertinet & Color, quo cauſam alicuius facti nobis com⸗ modam fingimus.) Quid eſt gradatio? Est cum per gradus itur ab alijs ad alia, ita ut ſemper proximum uerbum repetatur, ut Se⸗ cundæ res pariunt negligentiam, negligentia te= meritatem, temeritas euertit homines. (Eræcè Xιιd apellatur.) EX 45 6 cONI. de Nonn rn nglſgihi ſ rſeli egtbortnlo Mliſarke Grtalnette Gtck Horanhni lalinalii mntiritſrue lhimnuueretet Knht CWe Han lenin Vyykerghlcutu Piiguroeiigi. eumuſprlſſ⸗ Qu an cran Eirzeitmmen, Vhianan Cce 4 ſelchaut⸗ nillua yrlene ic ſkes b E9 nninſ e) AR56 gilt ero fodr luezere⸗ ltnn K ſſehiene a, ndl⸗ l, Aueat elegturne⸗ toot femtli nAeene iten un Neſke eplirhm Npttet 0 Cincisc⸗ 1ge eptun Gugf ſoriren de dlſedd (KRHETORICES. 39 EX CONTRARIIS DECEM. Quid eſt contentio? Eſt cum per contraria amplificamus ſeu de⸗ cla ramus aliquid, quod fit aut ſingulis uerbis, ut Non eſt uera, ſed falſa gloria placere uulgo, Aut integris orationibus, ut Nulla ſalus bello pacem te poſcimus omnes. Græci &v beι οοat. Quid eſt commutatio? Eſt cum cont raria tranſponuntur, ut Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem prebes. La⸗ bor est etiam ipſa uoluptas. Eſſe oportet ut ui⸗= uas, non uiuere ut edas. Græcéè νει ταρο 2. &α τπροοι1ι dicitur. Quid eſt inuerſio? Eſt cum oſtendimus pro nobis facere argu⸗ mentum, quod cont ra nos detorquetur, ut Sepe=⸗ liſſti, igitur occidiſti. Potest inuerti, imoò ſi occi= diſſem, non ſepelijſſem. Quid eſt communicatioo Est cum idem contrarijs tribuitur, ut Pari= ter in imperio nocent, ſeueritas & nimia leni⸗ tas. Græci ouοναειιιυοοαοant. Quid eſt correctio? Est quæ tollit quod dictum est, ſupponens a⸗ liud magis idoneum, ut pro Milone: Quas ille le⸗ ges, ſi modo leges nominandæ ſunt, ac non faces urbis, et peſtes Reipublicæ. Græcè uocatur ? vopοπσσ Qlulid QV FÆ S TIONES Qulid eſt reiectio? Eſt cum aliquid reijcimus tanquam indignum, aut intempeſtiuum, ut: Quid att inet de hac re dicere, cum ad præſentem cauſam nihil faciat. Græcè &οοειαει οοαατ. Quid eſt occupatio? Eſt cum reſpondemus tacitæ obiectioni, quod fit, cam ipſi animaduertentes quid nobis obſit, prius id diluimus qum obijci poßit, ut Cicero pro AKrchia: Ac ne quis à nobis ita hoc dici mire= 8 Ptur, Juod alia quædam in hoc facultas ſit ingenij . . 1 27 . (Aliter Præſumptio, Græcé Sνσαας. Tig.) Quid eſt Conceſſio? Eſt cum quædam largimur aduerſario, ut re liqua magis exaggerari poßint, ut⸗ Eſto utiles ſint quædam conſtitutionet ac ritus in bapiſtica Eccleſia, tamen dogmata im pia ſunt, et falſa opi nio in ſeruandis ritibus. Græci uocant 5α⁰σαο lop, propemodum conſeßionem. Quid eſt paradiaſtole? EBßt cum ita aliquid conceditur, ut uicinum quiddam detrabi poßit, ut uirtus laborare po⸗ tect, opprimi non potest. Fabius contator est, ne gligens non est. Quid eſt anthipophora? Eſt forma reſpondendi cum aut ſimpliciter reſpon⸗ Goſot⸗ 1X II NE EPſrlim Gentnnii ylroltt lere mininltent (e dertkrent tlioni,ernite rchte,eſ ocukle Ctckn anſnſcuf lun, an reſini or Amitur (uncoßone⸗ Werte linrenr ftnu Calnn⸗ ihſe ſii 4 EIN Gi⸗ 4 1 . S. — = — = — = = = 55 io⸗ aft inlipnn liſhet ehtefe nlitſciu i echetfmigpl is htcſt. t, Cien Alueia nire⸗ luſtigen 1 17, lorc lot leſkr , Ffrittl tuirbihi tet rSeℳ 1, e⸗ eurtifie Elttorceſe cterch⸗ 4 H fie 1 4 ſten RHETORICES. 90 veſpondetur ad interrogationem, aut tollitur quæſtio oppoſito argumento firmiori, ut, Diffi⸗ cilis labor est exercendi ſtyli, ſed habet pluri⸗ mas ac maximas utilitates. Vocatur & &u⸗ TaτανπρςG⅞. EX SIMILIBVS TRES. Qrid eſt comparatioo Eſ ſimilium uel dißimilium inter ſe collatiò quæ maximam uim habet in amplificando, ut Brutus occidit liberos proditionem molientes, Manlius uirtutem filij morte multauit. (Huc pertinent loci Dialectici, ex pari, ex maiori, ex minori. Item exemplum, apologi, parabolæ, e7ρ ut cum lupum dicunt pro malo doctore.) Quid eſt proſopopoias Eſt cum perſona fingitur, ut Pama apud Ver gilium, cum rei inanimatæ ſenſum tribuimus, ut Vos Albani tumuli. (Cicero Confortationem uocat.) Quid eſt ſermocinatio? Bſt cum orationem perſonæ alicui tribuimus; ut ſi quis fingat Maximilianum in oratione ad⸗ hortari Carolum Imperatorem ad componenda Eccleſiæ dißidia. A GENERE T R E §. Quid eſt yvccxs Sene QV ☛r &ST IONES Sententia ſeu dictum cont nens præceptum de moribus aut de aliquo uitæ caſu, ut apud Ci= ceronem: Vultu ſeæpe leditur pietas. Item, Poſte= riores cogitationes ſapientiores. (Huc pertinent leges, prouerbia et dicta ela rorum uirorum, quæ uocant Sαπρale eſt dictum Catonis, Kadices uirtutum eſe ama⸗ ras, fructus uerò dulces.) Quid eſt epiphonema? Eſt amplificatio honeſtatis ſeu dignitatis, uti litatis, facultatis, difſicultatis, Mn fine addita ad augendam admirationem, ut Adeo in teneris con ſueſcere multum eſt, Hoc uerè regium est conſu⸗ lere utilitatibus Reipublicæ. Quid eſt Noema? Est quod uerba ſumit ex loco communi, quæ ad præſentem cauſam accommodat, ut rectè ad locum communem alludere intelligatur, ut Bene collocaui beneficium, cum in uirum optimum, cum in hominem gratum contuli. EX CIRCVNSTANTIIS. D VX. Quid eſt hypotypoſis? Est ubi res ita narratur, ut uideantur quaſt oculis ſubiecta, quod fit cum diligenter perſequi mur circumſtantias, ut cum Cicero pingit Milo=⸗ nem in rheda penulatum, cum uxore & paruis liberis. 1415 e ,ctunn Pwmm GW.. Eiuſpeek forep ott N Nemm zmen ton M. oenettte, 0gveetucen. Qdel ER heucire ſetoto inln fin. (ltonnrteh 05 IN (We⸗ teruirt ieſiriin oimaſn i, 4 Aent lihtur. Corne nken, N ſey⸗ Sruuepu outelll buckjctt h nenagllt emtſegne lenm⸗ ugliktt fhraditA Nitteterieo gen lſi⸗ n! nn, . NAdttfele lgttuelhͦ ſrun gen 6 Frlls. RHETORICES. 91 liberis. Clodium uerò armatum, ſedentem in equo, pugnantem ex loco ſuperiore. Quid eſt pathopœia? Esſt affectuum uarietas, quæ à circumſtan⸗ tijs, ſexu, tempore, locis, perſonis & ætatibus pe titur. (Eius ſpecies ſunt, Exclamationes, Depreca⸗ tiones, Vota, Minationes.) Quid eſt tranſitio? Eſt cum monemus quid dictum ſit, & quid reſtet, ut, Hactenus dixi quantum inſit turpitu= dinis in ebrietate, nunc exponam quantum no⸗= ceat ualetudini. Quid eſt parentheſis? Est breuis interpoſitio declarandi cauſa in= ſerta, ut, Tam Venus ocia amat, finem qui quæ= ris amori. (Cedit amor rebus) res age, tutus eris. D E IMITATIONE. Quid eſt imitatio? E& (ut ex Quintiliano colligitur) cum ex au toribus lectione dignis, uerborum copia ſumi= tur, & uarietas figurarum, ac componendi ra= tio, atq; ad exemplum uirtutum omnium mens dirigitur. Quotuplex eſt imitatio c Duplex. Generalis & Specialis. N Quid QV §STIONES Quid eſt Imitatio Qicncialis ? . Eſt qua bonos omnes imitamur. Quotuplex eſt? Duplex, Rerum & uerborum ſeu elocutionis. Quid eſt imitatio rerum generalis: Est qua bonos omnes in inuentione & diſpos N tione imitamur. Quot in ea ſunt obſeruanda: Duodecim. I Quibus ex locis boni autores ducant exordia 2 Vnde ſumant amplificationes. 3 Quomodo tractent locos Communes & affes us. B 4 Quomodo concilient animos, quomodo per⸗ turbent. 5 Quàm tempeſtiuè & parce aſpergant ſen⸗ tentias. 6⁶ Quamdiligenter conſeruent Decorum. 7 Quanto conſilio diſponant partes in cauſis. 8. Vbi præparent auditorem. 9 Vbi narrent. 10 Vbi diſputent. a11 Vbi refutent aduerſarium. 22 Quomodo in Epilogis motus et affectus ora tioni addant. Quot modis hæc fit? 6 “ i ſriclal Cdck uCcer ur Lucktn Poltiokerhvrue eticrcel WePr . (pekr fuſnſt uſe oſti⸗ Nmummie Cacknke nbhrchen im eniie funron 1i7 enerals⸗ 3 Alultioni⸗ ün ſoe ihe lancie llt etordi ne dc⸗ Gooleten Pehat⸗ . Ni dſ RHETORICES. 92 Duobus. Interdum enim res eaſdem ab illis deſumptas, ad noſtras cauſas aptè transferimus. Interdum ſimilia exempla gignimus, ſicut bont pictores non mutuantur, ſed imitantur formas uariorum corporum. Quid eſt generalis imitatio uerborum? Eſt qua uerba, phraſes, & figuras mutud= mur ab ijs autoribus omnibus, qui proprijſſimé & puriſſimè locuti ſunt, quales ſunt, Cicero, Cæ= ſar, Terentius, Liuius. SPECIALIS IMITATIO. Quid eſt imitatio ſpecialis: Eſt qua Ciceronianam compoſitionem ſequi⸗ mur. Quia eſt apud eum peculiaris quædam col locatio membrorum orationis. Quot ſunt de Ciceronis compoſiti⸗ one præcepta præcipua? Tria. Quod eſt primum præceptum? Vt ſit iuſtus ſententiarum ordo, quem in nar ratione ſeu expoſitione facti ſeruare facilè eſt: uerum in exordijs & probationibus difficilius. Quæ eſt in Exordijs & Probatio⸗ nibus diſponendis eius ratio? Primò poni ſolet aliqua Propoſitio ſuæ cui⸗= uſq; partis in oratione. Deinde ſubijcitur ra= N 2 tio⸗, G V EST IO N ES tio, poſtea ſequitur rationis expoſitio aut ampli ficatio. Interdum ſequitur ſimile, aut dißimile, aut aduerſatiua, quæ quaſi nouæ orationis ini⸗= tium eſt. Et in his partibus perpetuò uerſatur Ciceronis oratio. Quogd eſt ſecundum præ⸗ ceptum? Vt vt ſententig in magna parte orationis illi⸗ gentur periodis, Juæ colis et commatis conſtant. (Colon e&t unica integra ſententia, ut Quæ bomimes arant, ædificant, omnia uirtuti pa= rent. Comma eſt pars coli, ut Nauigant, ædi= ficant. Periodus est orationis circuitus con= ſtans, ut minimum, duobus colis. Colliguntur autem ſententiæ in periodis particulis raz tionalibus, cauſalibus, relatiuis, comparati= uis, aduerſatiuis. Interdum etiam copulati⸗ uis. Exempla ubiq; obiia ſunt a pud Cicero= nem.) Quod eſt tertium præceptum? Vt ſententiæ uerbis ornentur, quod cum fit, oratio erit uberior & mollior. D E T RIBVS G ENERI⸗= bus dicendi. Quid ſunt genera dicendi⸗ Sunt diuerſæ formeæ, ſeu ut Græci nominant xαροππaει ationis, quas formas i, iugenioram dißimilitudo peperit. Quot . i ni 9 ,Nor, 1 ⸗ glun lcoſe huln T orenii G dl c⸗ 1 el cplevenlle⸗ leugtteal furi, 1 Naungtlsete Etteſſte⸗ N (ek⸗ glahti — ii, lnen exGrnke te Aſeplue ſilerteron lgtoore Wor N 166 toatn tirie, eidtliti⸗ ieſt w Ultionizii tßcſt, ni,EC 1htlit⸗ lteli⸗ faltlco utr heftcig e ,oberli⸗ oplts ulcien⸗ un⸗ uinſi ENI end⸗ iorit = Gzon AHETORICES. 593 Quot ſunt genera dicendi? Tria, Humile, Grande, & Mediocre. Quid eſt genus humile?- Est quod non aſſurgit ſupra quotidianam lo- quendi conſuetudinem, eius artifex est Terent. (vvitioſi in hoc genere ſunt breues & ieiuni, borrendi & obſcuri, qualis est in orationi= bus alicubi Saluſtius.) Quid eſt genus grande? Est quod ex magna parte proprio ſermone conſtat, tamen Meta phoras habet crebriores, ac longius pet itas, copioſè amplificat, adhibitis om⸗ nibus figuris, & quaſi de induſtria oſtendit or= natum, qualis est oratio Liuij. (vVitioſi ſunt tumidi & inflati, qui Aſiatici olim dicti ſunt.) Quid eſt genus mediocre? Quod copioſum quidem eſt, & abundat figu ris, ſed in amplificando aliquantulum reſiſtit infra Grande genus, qualis est Ouidius, ac ple⸗ ræq; epiſtolæ & orationes Ciceronis. (Miſcentur autem hæc genera inter ſe, ſieut Muſici tonos miſcent.) Selectorum ex elementis Rhetorices finis. N 3 D EB QVXSTIONES8 DE VIRA-⸗ QVE COPIA, VERBO R VM ET RERVM, EX ERASMO Roterodamo, & loanne Riuio Atthendo- rienſe, breuiter ſelecta ediſcendi gratia. Quid eſt copia? Pa facultas quædam, unam eandemq; rem, cum alijs atq; alijs uerbis efferendi, tum ue= r65 argumentorum & figurarum uarietate au⸗ gendi & locupletandi. Quotuplex eſt Copia? Duplex, uerborum & Rerum. Quid eſt copia uerborum?⸗ Facultas, qua una eademq; ſententia uarijs mo dis efferri potest. Quid eſt Copia Rerumꝰ Eſt facultas, qua breuis quædam ſententia dilatatur, & uberius atq; fuſius explicatur. Quibus in rebus conſiſtit Ver⸗ borum Copia? In Synonymia, Heteroſi, Metaphora, reliquis q́ hoe genus uariandi rationibus. Quibus in rebus conſiſtit Rerum Copia? Haelit ciſelte⸗ Ali ( nreel lu roninſe Nn muateſen gii elnr ginir en ſtſec⸗ de G Groeltiteni⸗ öterctinen d cte ldnoi terporlueni/ 60tlgrce nyſenmril ſei DE VEN Cothuntn rn ( cir ye *” Heumnig ſtennſine egle lth ee lithkte⸗ Cetete⸗ mn. trttitn⸗ n Mvne alur. Vet⸗ , relgi t DEVTRA G. COPIA 94 In congerendis, dilatandis, amplificandis ar= gument is, ſimilibus cont rarijs, atq; aliſs hoc ge⸗ nus modis. Quid intereſt inter Verborum & Rerum Copiam? Per Copiam Verborum oratio ſola uariatur, eadem manente ſententia, nec augetur corpus orationis, uel argumentum: Per copiam rerum uariatur & augetur argumentum, uel materia orationis. Ad quid conducit Copixæ exercitatioooo Primò ad uitandam eiuſdem uerbi, aut ſermo= nis iterationem. Secundò ad diſtinguendam uari etate quadam orationem. Tertiò ad ſubitam ex tempore dicendi ſeribendiq; facultatem. Quar⸗ toò ad enarrandos autores, ad uertendos e alie no ſermone, ad ſeribendum deniq; carmen. DE VERBORVM COPIA. Quot ſunt rationes uariandi oratio⸗ nem per uerborum Copiam? Octodecim præcipug. Quæ eſt prima ratio? Synonymia, quæ in his uerbis ſita eſt, quæ di= uerſa cuam ſint, eandem omnino rem ſignificant, ut Enſis, gladius. Domus, ædes. Literæ, epiſtola. N + Qu QV F §STIONES Quæ eſt ſecunda ratio? Enallage, ſiue Heteroſis, quæ duobus potißi⸗= mum conſtat modis. Alis enim pars ipſa muta⸗ tan alids qualitas. Quot modis pars mutatur: 2 Quinq;. Quibus: 9„ Primò uerbum nomine permutatur, ut Non dubito, non est mihi dubimn. Secundo uerbum participio, ut Redama eu, qui te amat. Amantem redama. Tertib gerundium gerundiuo, ut Ibo ad au⸗ diendum concionem. Ibo ad sudicudam concio⸗ nem. Quartô, gorbanm ſupino, ut Venit ereptun, pro uenit, ut eripiat. Quintò, Aduerbium nomine, ut Frequenter est in aula PFrequens in aula est. Qlot modis mutatur qua⸗ litas? Duodecim. Quibus? Primô ponitur nimerus pro namero, ut Ro⸗ manus prælio uictor, pro Romani uictores. Se= cundò permutatur perſona, ut Qui ſcire poſ⸗ ſesepro qui ſcire poſſet quiſpiam, apud Terent. Tertiò uariatur genus, uel nominis, ut pileum &α bileus: kel uerbi, ut la chrymat, pro lachry⸗= matur. n. C Honini heriort iſ, vel, Cnp⸗ Hit Irtnſtor⸗ nnr ſumi 4 Slutl ſan ten Getin Kont in. ð aguhten f zriun udicin “ Neottrenthone leproſelten. Mrellengnnt fle Mltnutetn Cfedkirtereltne lt. Decytotee Ilerins onn ecſo tent, grollen: ler ſer⸗ huhglnti ctotaafin d fttonnia ſtio⸗ obee e igemnt tlr?/ Nhpliden ,Reldd, Nllota: llncoteu⸗ entetgn, tkrepſente eto, N N⸗ goret⸗ G 1 ſir lbn. n⸗ ln ⸗ 6 r. DE VTRAQ. COPIA. 95 matur. Quartò mutatur caſus, ut eius rei uen it in mentem, pro ea res. Dono te libro, dono tibi librum. Quintoò uariatur ſpecies nominis, ue= lut cum utimur uel abſtracto pro adiectiuo, ut magnitudo meritorum, pro merita magna: uel diminutiuo loco ſimplicis, ut loquaculus, pro lo- quax: uel, aut comparatiuo aut ſuperlatiuo loco poſitiui, ut triſtior pro triſtis, facundißim us, pro uehementer facundus: uel poſſeßiuo loco primi- tiui, ut luxta ſententiam Homericam, pro Iuxta ſententiam Homeri. Sextò mutatur ſpecies uerbi, uelut cum frequentatiuum loco primiti⸗ ui ponitur, ut Dictito pro dico. Septimò figu⸗ ra mutatur, & ſimplex pro compoſito ponitur, aut contra, ut ponere, pro deponere, conſcribe= re, pro ſeribere. Octausò mutatur tempus, ut prædiceres, pro prædixiſſes, uicimus, pro uice= mus. Nonò mutatur modus, ut Ne crede, pro ne credas: inuenerit, acciderit, pro inueniet, acci= det. Decimò declinatio, ut hilarus & bilaris. Vndecimò coniugatio, ut Lauare & lauere. Duodecimò uariatur dictio Epentheſi, ut Ma⸗ uortis, pro Martis: Proparalepſi, ut Dicier pro dici: Aphæreſi, ut Ruit omnia latè, pro eruit: Syncopa, ut di xiti pro dixiſti: A pocopa, ut Quid captant conſili?pro conſiliſj. DW Quæ eſt tertia ratio? Antonomaſia, quæ conſtat nominis permuta- N 5 tione, QvXSTIONE5 tione, ut Pelides, pro Achille, Dardanidæ, pro FTroianis, Pœnus pro Annibale, apud Liuium. Se nex pro perſona heri, apud Terentium. (Huc pertinet, ſi quis appellatiuo proprij ui te utatur, ut cum àa poſtoli: dicimus, pro Pau lo, Seruatorem pro Chriſto. Item proprio ap pellatiui loco, ut Verrem pro fure, Thraſo⸗ nem pro glorioſo, Catonem pro ſapiente.) Quæ eſt quarta ratio? Periphraſis, quæ pluribus fit uerbis, ut Elo⸗ guentie Romanæ Princeps, pro Cicerone, Tro⸗ lani belli ſeriptor, pro Homero. Quot fit modis periphraſis: 9 Tribus. Quibus? Etymologia, Notatione, & Finitione. Quomodo etymologia? Cum nominis rationem explicamus ut Homo ſibientie ſtudioſus, pro Philoſopho, Aui literas docet, pro Grammatico. Quomodo notatione? Cum notis guibuſdam accidentium ren. quam⸗ Fnce ſun Pn wdlſeſia lerßſonte ocltenetin Pnllgtt. 95 ,eboſttet t rtodkoniren e tlt aucklen enaſentorle Pefftereit. 1. Alyr eſterkon ONolirehid t itß Gridd i l, ge let, piam d?ſeribimus, ut ſi quis iram intelligens, ⸗· llantſ, nimi, aut bilis efferueſcentiam dicat. Quomodo finitione? Cum quid res ſit oſtendimus, ut ars benedi⸗ cendi CNttetbnn itil letzrle Datialen llin Aliu, iopnrft nin tbrupre⸗ e nlni⸗ hrſtin tio Nerlis er erole, o⸗ UrerncaOne dteligene . ne: teil⸗ – Ali DE VTRAQ. COpPIA. 96 cendi pro Rhetorica. Animal rationis parti⸗= ceps, pro homime. Quxæ eſt quinta ratio? Metaphora. Quid eſt metaphora? Eſt cum uox à natiua, propriaq; ſignificatio ne, ad non propriam transfertur. Vnde ſumuntur Meta⸗ phoræ? Primò à ſenſibus corporis ad animum. A ui- ſu, ut Videre, pro intelligere. Ab auditu, ut au⸗ dire, pro obtemperare. Ab olfactu, ut Odorari, pro indagare, A guſtu, ut Deuorare, pro ren acerbam, uelut citra ſenſum perferre. Secundò à bruto ad hominem, ut oblat rare, pro obtrecta⸗- re, aut contra ab homine ad brutum, ut ſi quis ca nem aſſentatorem, Leonem ambitioſum, uulpem perfidum dicat. Tertiò ab animali ad non ani⸗= mal, ut Vertex montis, iratum mare, Aut contra à non animali ad animal, ut Viridis ætas. Ambo florentes ætatibus, apud Virgilium. Quartò ab animali ad animal, ut ſi quis coruum ſui in= equitantem dicat. Quintò ab manimato ad manimatum, ut ſi quis orationem ſluere dicat. Wetaphora in ſimplici nomine interdun ſi= ta eſt, ut ſi quis hominem uentri addictũ, pe⸗ cudem appellet, Iinterdi in Epitheto, ut Flo= rida QVXISTIONES rida ætas, Interdum in uerbo ſimplici, at A= uolat tas, labuntur anni. Interdum additur quidd, quod Metaphoram explicet, ut Om⸗ nes incenduntur ad ſtudia: gloria.) Quæ eſt ſexta ratio? Allegoria. Quid eſt allegoria? Eſt cum tota oratio aliud uerbis, aliud ſenſu præ ſe fert, quæ Meta phora perpetua dici po= test, ut Flamma ſumo est proxima. (Hic aliud uerbis, aliud ſenſu oſtenditur, ui= delicet in tempore cauendum eſſe pericu= lum, & uitandum, mali occaſionem.) Quæ eſt ſeptima ratio? Catachreſis. 39 Quid eſt catechreſis? Eſt cum propter neceßitatem abutimur uo⸗ cabulo in ſignificatu non proprio & ſuo, ut cium cakalo n anike proprio O ſatg itt vlhinefte, piſeinam dicimus, in qua lauamus, nec tamen piſces inſunt: Latinè Abuſio. . (Aädit Eraſmus hor loco Onomatopœiam, quæ fictio nomimus dici potest, ut Taratan⸗ tara, pro uoce tubæ. Ad quam formam per tinet Paragoge, id est, deductio ac deriua- tio nouorum uerborum ex analogia ſum= pta, ut ſyllaturire, pro eo quod eſt Syllæ mores imitari uelle. Interdum eiuſdem di⸗= ctionis uaria eſt Paragoge, ut uoluptuoſus, u0 Fonlt ortirtlortn ilrſet⸗ a elgimn nſſintan e o etitroee & Pjeheurere ſiffleltlereren, tſtetprveoe lterueCrn lcalcatinenn, Gegelunetin ſelegreee Curſimrant (echefttent l ilvertt⸗ ſgi, 2 ſepleize . ellhteie 7) N i ditſn euu iie 1, en A ſe geſiu⸗ en) tot 8 Ktlſrore , AAMN Ctpeieſ⸗ ELaEKn ſornenft io tttu iltii⸗ geifte Unindi nifti 6 l DE VTRAQ. COPIA. 9 7 & uoluptuarius. Edax & edo. Homuncu⸗ lus, homulus, homuncio. Pauxillum & pau⸗ cula. Quorum obſeruatio copiam orationis non mediocriter adiuua bit. Addit quoq Metalepfſin, qua gradatim itur ad id quod oſtendimus, ut Post aliquod mea regna ui= dens mirabor ariſtas. Nam per ariſtas in⸗ telligit meſſes, per meſſes æsates, per æta⸗ tes mtelligitur annus. Lat inè aſſumptio; uel tranſmutatio.) Quæ eſt octaua ratio? Metonymia, hoc ect, Tranſnominatio, cum ui cino uocabulo pro uicino utimur. . Quot modis fit metonymia? Quibus: Pprimò, cum muentorem pro re ſubiecta po⸗ nimus, ut Cererem, pro cibo, Liberum pro uimno, pro libidine Venerem. Secundò, cum id, quod cont met, pro eo quod continetur, ut Epotum po⸗ culum, a pud Ciceronem pro Cluent. Aut contra id, quod continetur, pro eo, quod continet, ut Vergil, lam proximus ardet Vcalegon, pro do= mus Vcalegontis. Tertio, cum ex efſiciente effe⸗ dtum ſignifica mus, ut melior remis, pro uelocita te quæ fit remis. Aut contr, ut Frigus pigru, au dax iuuenta: Quartoòzcum ducem ponimus pro bis, qui ſubſunt, ut Ab Annibale cæ ſa ſunt apud Cannas QV Æ TIONES Cannas ſexag inta millia, id est, ab eius exer⸗ citu. Quintô, eum autorem, pro opere poni= mus, ut oum dicimus, Plinium ſemper in mas nibus habendum. Quæ eſt nona ratio? Synecdoche, qua pars pro toto, uel totum pro parte ſumitur. Latinè intellectionem uer= terunt. Quot modis fit ſynecdoche? SexX. Quibus? Primò, quoties ex uno plures intelligim us, ut Pœnus ſugatus, pro Pœni- Secundo, cum ex parte totum, ut Tectum pro domo, aut contra, ut Fontemq; ignemq; ferebant pro aquam è fonte hauſtam. Tertiò, cum é ſpecie genus, ut iracundior A= dria, pro quouis mari, apud Horatium. Quartô, oum ex materia rem confectam, ut ferram, pro gladio, abies aut pinus, pro naui. Quinto, cum é præcedentibus ſequentia, ut Subdidit equo calcaria, pro cucurrit. Sextòô, cum quoquo modo aliud ex alio intel= ligitur, ut Vixerunt, pro mortui ſunt. Fuimis Troẽs, pro iam actum est de nobis. Quæ eſt decima ratio? lſodynamia, id est, quipollentia. Vnde conſtat Iſodynamia? Voci⸗ 3 7IN ckne tuf G tuie mni luftel otiſflat. letioen N Gtenftb 4 t AMo, lin e Co rulic. rlutuec Gbrcken tntlun . Hunnfnllit ſatfeneng nitncuinfen ie oitehtpen Ced 1 Deigiel, u, ilunmetere lia, Drekce uſt, ueni⸗ npuck an 4 lnen nfüign ffherclezen nd ſtponte. Qecke 4 Hyeftee, 1 ,teltte liiperlere Cochee llin kevlcor/ . ſetcge pnut. ntelt iigitel Tldens tio⸗ it. amir Eiu oheif ee olpere i ſnperirſee AN DE VTYRAC. COPIA. 93 Vocibus contrarijs, & negationis uel addi⸗= tione, uel detractione, ut Vir egregriè doctus, uir minimè indoctus. Omnia fecit, nihil nõ fecit. Placet, non diſplicet. Accipio conditionem, non re pudio conditionem. (Sunt autem pugnantia tri iplicia, Contra⸗ ria, üt Amor, odiam, Priuatiua ut Cæcus,ui= dens. Contradictoria: ut Nolo uolo. Doctus, non doctus: Probat, non probat.) Quæ eſt undecima ratio? Comparatiua, in quibus fit Iſodynamia citra negationem, translatis tantum partibus, ut Mi= norls facit famam quàm pecuniam, pluris facit pecuniam quàm famam. Anteponit famam pecis niæ. Poſthabet pecuniam fame. Quæ eſt duodecima ratioo Relatiua, ut Vxor illius eſſe non uult, non uult illum maritum. Hoc me docuiſti, Hoc ex te didici. Quæ eſt decimatertia ratio? Auxeſis, quæ hic eſt amplificatio uerbi ſo⸗ lum, hoc e44, cum amplificandæ rei gratia uer⸗ bum atrocius ſubijcimus, I oco proprij, ut cum la tronem dicimus, qui ſit improbus, mutam, Iui ni hil reſpondeat. Quæ eſt decimaquarta ratio? Hyperbole. Qti QV F STIONES Quid eſt hyperbole? Esſt quædam rei ſupra fidem amplificatio, ut Ocyor Euro, Fulminis ocyor alis, Vix oßibus hæ rent. Quæ eſt decimaquinta⸗ ratio? Mgoſis, quæ est extenuatio incredibilis, ut cumt attigiſſe dicimus eum, qui pulſauit, Læſi e⸗ qui uulnerauit. Quæ eſt decimaſexta ratio? Compoſi itio, qua ſitus & ordo uerborum con ſuetus mutatur. Quibus in rebus ſita eſt? A ſyndeto, ut Veni, uidi, uici. Polyſyndeto, ut Terent. Stertit nocteſq; & dies. Syzeugmeno, quoties ad unum uerbum plures ſententiæ re= X ſpondent. Id fit trifariam. Aut cum uerbum ipſum antecedit, ut Defloreſcit ſorma, uel mor= bo, uel ætate. Aut cum ſequitur, Vel morbo uel ætate forma deſtoreſcit. Aut ponitur uerbum in medio, ut tate forma defloreſcit, uel morbo. (Huc pertinet, cum ex oratione ſimplici du⸗ plicem facimus, aut contrà, ut Omnia tua mihi debes: Quicquid habes, id omne mihi debes. ( Quiæx eſt decimaſeptima ratio? Sntaxis, cum ẽ conſtructione quædaim ſermo nis . VTS , Mri uut “ el iciofhure itekituproe prut Vneñt nicſeunekin olſohhuen Win uri orinihone Ctefent & ſiedenzchn ichert,t ord ſn ſluß⸗ d ſe Petelt, ſtenu⸗ nnrilcgzt illennrter elieng n Kltieges, e Mſſverptt, 0 Ridt ralir logilchar huemalocln unſlenon Geregtueltro efike. Ser Mennn 89 le⸗ Nllfatioe irgihagte binta⸗ onlbleee luitreſ. VI lertorlerenn nch Dprteen⸗ 1eeugtea ſenten tcunten ſyrlnn 6 lienir, ntrrt lnatto. nirudnn enchietel Pum 4 olentn ſeed . 1 DE VTRA. COPIA. 99 nis uarietas exiſtit, ut multa pecunia, multum pe cuniæ. Tota nocte potauit, potauit totam no Quæ eſt decimaoctaua ratio? Mutatio figuræ, qua alio atq; alio affectu ac ueluti habitu profertur oratio. Per interroga⸗ tionem, ut Non ect miſerum mori: uſq; adeéòne mori miſerum et? Ironiam, ut Non hoc curat po pulus, ld populus curat, ſcilicet. Admirationem, ut Multum homini homo præſtat, Dij immor= tales, homini homo quid præſtat. Dubitationem, ut Contemnit & Deos & homines, Haud ſcio, magiſue Deos contemnat, an homines. Adiura= tionem, ut Non aliter ſcribo, quàm ſentio, Ne ſim ſaluus, ſi aliter ſeribo ac ſentio. Abominatio⸗ nem, ut, Iſta nunquam cogitaui, Dij meliora, qudm ut iſta cogitrim. Exclama tionem, ut Bru= ti literæ amanter ſcriptæ: Bruti amanter ſcri ptas literas. Occupationem, ut Virgines cõplu= reis uitiauit, ut int erim de Veſtali polluta ſileã. Subiectionem, ut, Cũ & genere ſis obſcurißima, re nulla, nullis literis, nulla forma, ingenio nullo, quid eſt, cur te adeo iactes? Per ſubiectionẽ? hoc modo: Quid habes cur tam ſis in ſolens? Na⸗ talium ſplendorem? Atqui genere obſcurißimo. Opes?at uel lro ipſo es pauperior. Sic item de cæteris. Est enim ſubiectio, cum nobis ipſis re⸗ ſpondemus 0 PRI= QV £X SuTIONES PRIMI SVPINI VARIATIO. Quot modis primum Supi⸗ num uariatur? vex. Quibus? ginem, Venit ad eripiendum uirginem. Secundéò per gerundinum, ut Venit ad eripiendam uirgi⸗ nem. Tertio, per gerundium in di, ut Venit cau= ſa eripiendi uirginem, quod & ipſum per ge= rundiuum fieri poteſt, ut Venit cauſa eripiendæ nirginis. Quartò per uerbum, ut Venit ut eri= piat Virginem. Quinto per participium, ut Ve nit erepturus Virginem. Sexto per infiniti= uum, ſed Græca conſuetudine, ut Venit eripere uirginem. VARIATIO IMPERATIVI. Quot modis uariatur impe⸗ ratiuus. Duobus. Quibus? Primum per ſubiunctiuum, ut Saluta, ſac ut ſalutes. Secundò per futurum Indicatiui, ut Va=⸗ le, ualebis. = VARIATIO FPVTVRI. Quomodo uariatur futu⸗ rum-e Per uerbum ſubſtantiuum ut, Pœnitebit te olim, primo, per gerundium, ut uenit ereptum uir TR ten ſſken⸗ Crroß Gut iib Pfroper⸗ 59 ctute⸗ gerl knitkoen ltio, per kkereſn. dt mo⸗ r. Nhhppt Oenbegr, eeullo,de tponentu. lenti peri ertut bt der Aegimſt GVDENE Comodo Perchpe Pent viron N1 ap⸗ tiekktrt, hten kenis finlering⸗ . teitdA irine Menpentt Vent ene⸗ fehin e auzrftti⸗ Aſeſtenpre ERATITL. inhe⸗ GOlleſen igiigeſ I1VNI Cutkon , . NIge . D E VTYRACQ CO PILIA 100 olim, futurum eſt, ut te pœniteat. Spero te gaui⸗ ſurum facto, ſpero futurum ut facto gaudeas . Quot modis effertur hæc oratio (dieweil wir ſtudir em ſimiles? . Tribus. Quibus? Primò per præpoſitionem, ut inter ſiuden dum. Secundo per duos ablatiuos Peute poſitos, ut Studentibus nobis. Tertiò, per uerbum ſubiunctiui modi, uk Dum ſtuderemus. Quot modis effertur generalis propoſitio? Quatuor. Quibus? Primò, proprijs ac peculiaribus ſignis, uk Omnibus est moriendum. Secundo, per Iſodynamiam, ut Nemini non est moriendum. Tertio, per interrogationem, ut Cui non est moriendumQuis est, cui non ſit moriendum? Quartò, per ſignum infinitumn, ut Haud est ullus, cui non ſit aliquando moriendam. SVPERLATIVI VARIATIO. omod uariatur ſuperlatiuus? per comparatiuum, affirmatiuè, & nega⸗ eirtn Vir omnium humanißimus. Afirmatiué, „°2 Vir QVXESTIONES Vir cæteris omnibus humænior, ſed inuſitatius- Negatiué, ut Nemo hoc utro bumanior. II. Per Syntaxin, Nemo, quàm hic uir humanior. III. Per Periphraſin, Vir, quo non bumanior alter. Vel per neutrum genus, Nihil hoc uiro humanius. 1IIII. Per interrogationem, Quis hoc uiro pies manior * V. Per neutrum genus, Quid hoc uiro humanius? Vel per ſignum infinitum, ut Haud est ullus hoc uiro humanior. Vel per neutrum genus, Haud est quicquam hoc airo humanius. VI. ber ſyntaxin caſus ſuperlatiui. Vir omnium bumanißimus, Vir inter omnes humanißim us, Vir ex omnib. humanißimus. V II. Per Periphra ſin, Vir maximè omnicm humanus. VIII. Per Heteroſin ſpeciei, ut Summa est uiri humanitas. IX. Per uerbum ſuperare, uincere, antecellere, præſtare, & ſimilia, ut Hic uir omnes humani= tate ſuperat, Facilè omnes uineit, Longè præ⸗- KRat. Hunc uirum ſuperat humanitate nemo. X. per uerbum paßiuum, ut, Hic uir humanitate non facilè ſuperatur d quoquam. X I. Per in= terrogationem, ut Quem non hic uir humanita= te uincat? X II. Per contrarium, ut Hic uir humanitate nulli cedit. XII. Per Hete⸗ roſin figuræ, De humanitate quis non huic uiro concedat? XIIII. Per comparatiua, Hic uir omnibus humanitate ſuperior. X V. Per con= trarium, Hoc uiro nemo non humanitate infe⸗ rior: Hic uir nulli humanitate ſecundus. X VI. Per SpNhe ciehunnlih cdek gſ (EMr. M. eſtcuntoco (onns,un freehtt aur ſoſtegemin. itegeer, Irtiikfut jr ſol irr XIII berde ,Nrriine ſhirin untli, nteree rpintedun C(NNiet Dyiniei 18 ſo enanius. Ulaeio⸗ Qllrio flhmn El elerierrnn Pio onekee N. Vlroeiun unanlin, Uerenihhr⸗ GVII er. unhente. ete,ittgle⸗ jonet hunci ihlog e attteſeen Ueurkeuus Net. N 1 litui ℳ,1 ent s jtotettn ni ilt; . r. 11 6 Nboren ten al, ſintſd tilor. l de Mpor Nier ſ hüre DE VTRAC. COPIA. rOT Per lodynamiam: ut Vir minimè ommiiun inbu= manus. X V II. Per exclamationem, O ſingula⸗ rem uiri huius humanitàtem. X& VIII. Per ad= mirationem, Dij boni, quanta est uiri huius bu= manitas. X& I X. Per adiurationem, Ne uiuam, 1¹ quid unquam uidi hoc uiro humanius. XX. ber particulas Tam e& Quaäm, ut Nemo tàm hbumaz- nus, quàm hic uir. Per perinde, atq;⸗ ut, Quis perinde hbumanus, atq; hic uir? Per Æqué, atq;, ut Haud est quiſquam omnium æquè humanus, atq; hic uir. Per adeò, ut Vir adeò humanas, ut nemo ſit cum co conferendus. Per ita ut Nemo ita Pamanus, ut hic uir. X X I. Per Heteroſin Ppeciei, ut Ea uiri huius est humanitas, ut ei ne= mo ſit quandus. Vel, singulari in omnes huma⸗ nirate, . Per Iodynamiam, ut Vir humanita⸗ te præditus haud uulgari. Per Hyperbolen, ut Vir non bumanus, ſed ipſa pené humanitas. X X I. Per beriphraſin, Vir maximè huma⸗ nus, Vir minimè inbamanus. XXIII. Per Auxe⸗ ſin, ut, Vir incredibili humanitate, Vir exemplĩ humanitatis, quomodo Terentianus Suno exem- plum continentiæ dixit, & Cicero innoctiæ en exemplum, de Rutilio loquens. CONNECTENDI PARTICVLZE. Quæ ſunt connectendi particulæ: Primi, deinde, præterea, ad hec, uid, goc O 3 enig⸗ QVESTIO N E G& deniq;, quinetiam, poſthec, poſtremo, adde bi, huc pertinet. Da exemplum. Cicero. Quæro igitur, ueſter Deus, primum ubi habitet? Deinde quæ cauſa eum loco moueat, ſi modo mouetur aliquando Poſtremo, cum hoc proprium ſit animantium, ut aliquid appetant, quod ſit naturæ ac commodatum, Deus quid ap= petat? ad quam deniq; rem motu mentis ac ra⸗ tionis utatur? Poſtremo, quomodo beatus ſit, quo modo æternusé lib. I. de natura Deorum. T RANSITIO N V M F O R= M V L E. Vnde ſumuntur tranſitionum formulæ? 1Ab æquali, ut erant hæc iucundißima, neq minus uoluptatis attulerunt illa. 2 Ab inæ quali, ut audiſtis grauißima, ſed au= dietis grauiora. 3 A ſimili, ut hæc perfidia deſignauit, cuius ge neris ſunt & illa, quæ Romæ nuper perbetraſſe dicitur. 4 A contrario. Sed hæc priuatim, uunc quæ publicè. Sed hæc i iuuenis peccauit, nunc ſenis uir tutes audietis. 5A diuerſis. De moribus habes, nunc de do⸗ arva reliquum e tagt dicamus. (bor ſont ge Qudi . ot r 2 G ebeni D ifuie , noterin 1 etllrt, lsek! 0 gil ce z Grin ali lie . DeCEN 6 tence . Ararl 1 elel. WG oei Nehcſpeltek 2 Deſtle pee ſeilentfeir yony en S H Drx vVTRAC. coOPII. 00v72r2 rund del °„ Qua ſi per oecupationem, ut iam ad reliqua properabimus, ſi prius illud adiecerimus. 7 Per reprehenſionem, ut Quorſum nos tranſ apritee uerſos abri puit dolor? Ad rem redeamus. leret, 8 A cõ ſequentibus, ſiue relatiuis, ut Habes quid nangnee in illum contulerim beneficiorum, nunc quam itean, gratiam retulerit, audi. elctllee . =M gettge Quis eſt Tranſitionis uſusꝰ leugſtk eo Vt & quid dictum ſit, admoneat, & ad reli- ſon. qua compa ret auditorem, atq; ita lucem adferat dicendis. 10e DECEM GENERALIA COM⸗ mutandæ & uariandæ orationis Hfüiorn præcepta. Quot ſunt generalia commutandæ Pirhee n nihen, S uariandæ orationis 1 2 inſe præcepta: unfeif 1Primum omnium, res ipſa Latinis aptg uerbis efferenda est, ut Hic eſt optimè de te me⸗= Ctcfeprer, ritus „ 11 , S Deinde mutatorijs uerbis utendum ſi qua, kn quæ idem efficiant, reperiantur. 6, Synonymiam, PNe“ Heteroſin⸗ . °4 c, 92V1 QVXIESTIONES zurlag Idq; fit per Antonomaſiam, ſ. Etyvologia, uoheri Perophraſin, quæ Notatione, uckt conſtat Finitione. tunn per Synonymiam, ut plurima extant huidgsc e enu. in te beneficia. Per Heteroſin partis, uerbo no⸗ ifmnu⸗ mine permutato, ut maxima ſunt huius erga te 4 ſiulend, merita. Perſonæ & partis ſimul,ut Quintio Fa⸗ 1 ltinnt bius plurimum debet, Quintio Fabius bona plu- Pu e rima accepta refert. Figuræ, ut Hic est optime 1 ohehe de te promeritus. Per Periphraſin actiuè, ut Hic 4 lodd te ſummis beneficijs affecit. Hic maxima in te a officia contulit. Paßiué, ut Tu ſummis es ab hoc tia =— — beneficijs affectus. Ab hoc multa et præclara in ieaan te beneficia collata ſunt. 1 1 tcatt herl 3 Mox ubi propria deficient, translatitijs uten (helelkfen dum eſt. tnlelene W Metaphoram, glr Id ſit Per Allegoriam, gunch Catachreſin. B hue (Per Metaphoram actiuè, ut incredibilè est M quantis hic te beneficijs obligauerit, obſtrin: Mn xerit, deuim xerit. Paßiuè, Magnis huius be⸗ er Uoni⸗ neſficijs atq; meritis obligatus es, obſtrictus, Ptoe deuinctus. In quibus etiam compoſitio eſt, x Am oratione ſimplici, facta duplici.) i (erſten⸗ 4 Quéd ſi translatitia quoq; deſint, ſi actiua Miemm oratio fuerit, uertenda in pa Ruan erit, ut Hic ii ier plurimis 5 R DE VTRAQ. COPIA. 103 ſene⸗ plurimis te beneficijs affecit: Plurimis ab hoc ce, affectus es beneſiciss. lin, „ Poſtea uerba in nomina inde deducta, aut atintie Participia commutabimus, ut Multa extant hu= ntier ius in te merita. thiuntte 68 Subſtantiua adiectiuis ab ijſdem deductis, NCErite agiectiua uerò, ſi quæ binc uentant, abſtractis ukm permutabim us, ut immenſa eſt huius erga te be⸗ cten neficentia & benignita. W adiett (Eſt & hic Heteroſis ſpeciei.) Meritaitte 7 vVbi modo aduerbia in nomina, modo nomi= mmiaehe na in alias atq; alias partes orationis commuta= thechß uerimus, tum aut per contrarium dicemus, aut orationem aientem in negantem cõmutabimus, auut contra per lſodynamiam, ut Tu ſingularia nuliſn b hoc beneficia habes. Non uulgaria huius ex⸗ tant in te beneficia. 8 Si quid ſimpliciter, & pronunciatiuè di⸗= ctum esft. Interrogationem, PimAn Dubitationem, enſft Admirationem, Güliu pPer lroniam, efferimus. ſe,Ntmh Abominationem, ndtatze Adiurationem, 4 Exclamationem. (Per interrogationem, ut Quid eſt, quod tu ſe huic non pro ſuis immortalibus erga te me⸗ 4 ℳ ritis, debeas? Admirationem, ut Dij boni. pl , 05 qua⸗ 5– QVESTIONE èS quantum, hic in te beneficiorum contulit, Quan ta huius in te merita ſunt?Hic etiam per Synta= xin oratio uariatur. Exclamationem, ut O ſingu larem, & propè incredibilem buius in te benefi centiam. O egregia & penéè diuina buius erga te merita. Hic orationi alius quaſi ueſtitus atq́; habitus datus est, per figuræ mutationem.) 9 Poſt hæc paulé liberius totam orationem uertere licebit, ut uel uinam dictionem pluribus uerbis circumeas, per Periphraſin, uel é ſimpli= ci oratione duplicem facias per compoſitionem, quam uocant, ut. Tu huic pro eo ac meritus de te eſt, gratiam referre nunquam potes. Hic adeò de te benè meruit, ut egregijs eius in te officijs re⸗ ppondere nullo modo poßis. 0 Poſt alia omnia, ſimilitudinibus interim atq́; exemplis uti licebit. Variatur quoq; hæc ſententia per Ilſodynamiam hoc modo: Huius tu ſummis beneficijs uſus es, Non mediocria funt buius erga te merita. Et per Hperbolen & Au xecſin, ut, Diuina atq; immortalia ſunt huis erga te merita. Hic egregiè in te beneficus, & benig= nus fuit. Et per relatiua, ut, Hic maxim um tibi beneficium dedit, Tu ab hoc beneſicium maxi= mum accepiſti, Hic tibi ſumma beneficia tribuit, Huic tu ingentia beneſicia debes, Huic plus rimum merito ipſius debes, Hic te maximis eneficijs ornauit. Hæc de uerborum co⸗ DE 4710N 1 e,/ Wot ſunt 2’”” Penp Dlokeeſt. Q kunurhe Aſeienaunge ot ſunt ie⸗ Ues. Dinſi etti 4 Nan gool lert illtis ettiyr Ren PAlualtin luſte, hefel i, A nun nn mßeue gie i aceſet eUtccreletat ſſencrene ncſt, eke ttſtge terhite t r Gtlelenf “ 4 hiutepe tu ffneng arioeen . Nen ghrbe rliſi⸗ hletnen, ſerſutget Mrdlehce 1 fi⸗ ſe⸗ ſekeſe roe olo: HtmA ſnelben ln, nlt ⸗ u 6nii euen li efcmn alith ni te, u, Mete uici⸗ 1 D E VTRAQC COPIA. 104 DE COPIARERVYVM SEV RATIONE LOCVPLETAN-= de ſententiæ. H Quot ſunt rationes copiæ rerum ſeu locupletandæ ſen⸗ tentiæxx Duodecim. Quæ eſt prima: Eſt cum aut ſpecies uel partes enumeramus, aut ſpeciem cum genere conferimus. Quot ſunt huius rationis ſpe⸗ cies ſeu formæ? Quxæ? Diuiſio, Partitio, Speciei cum genere collatio. Quid eſt diuiſio? Eſt cum quod ſummatim ac generatim dici poterat, id latius explicatur, atq; in ſecies di⸗ Tres. ducitur, ut Rem uniuerſam luxu perdidit. Hoc ſic dilatabitur. Quicquid uel matris, uel patris nomine, eredicate obuenerat, quicquid alio⸗ rum affinium morte aduenerat, quicquid ex uxoris dote (quæ quidem neutiquam erat uul= garis) acceſſerat, quicquid ex legatis accreuez rat, accreuerat autem per multum) quicquid peculij caſtrenſis conflauerat, pecuniam, om-= nem, uaſa, ueſtes, fundos, agros, unà cum ipſis & uillis & Pecoribus, breuiter, rem omnem, ſen 1 QVE STIONES ſen nobilem, ſeu ſoli, deniq; familiam etiâ ipſam, quotidianis commeſſationibus, ſumptuoſis obſo⸗= nationibus, nocturnis perportationibus, popinis, cupedijs, unguentis, alea, luſibus, paucis diebus ita abſumpſit, Obliguriuit, abſorbuit:, ut ne te⸗= runcium quidem ſibi reliquum fecerit. (Hic duo illa uerba. Rem uniuerſam, et luxu perdidit, ſuis partibus explicantur) Quid eſt partitio: Esſt quoties totum, quod non formis, ſed par: tibus conſtat, in eaſdem diducitur, ut Totus com maduit. A ſummo capillo ad imum uſq; calca⸗ neum pluuia commaduit, Caput, humeri, pe⸗ ctus, uenter, tibiæ, totum deniq; corpus pluuia diſtallabat. èMB In his duabus formis, ſimul & initio ſum= ma rerum præponenda est, & eadem alia ſermonis ſpecie repetenda, & ita redeun- daum ad genus, quaſi ſingulis enumerandis iam ſimus defatigati, etiamſi nihil erat præ= teritum. Præterea cauendum, ne partium ordinem confundamus tumultuaria uerbo= rum congerie, ſed uel ordine ſcito, uel apta diſtributione, uel eleganti deſcriptione, le= gentis aut audientis tædium excludamus.) Quid eſt ſpeciei cum genere collatio? Eſt, quoties de ſpecie loquentes, genus adiun- gimus, d r. , in N vel,l iͤtspk Piuuen Mronibi ur Gen pechgte Grpleren rmimnhi Ue eſtle ’M dls uelen gtie ton ere ,aton Cenn felit agflt der hie tlne ſcerion ſuſſget luntipenee Peonetotiron Elielopen nnnta t. CAtſoe feſthon tudar efeeinne in heh⸗ e 1Paulelee nt NNeta geſt. nſuufin lunt) ſo ſmiſite⸗ PNIokcn miſat⸗ Rhwehe⸗ ſganuſei lo tſn e KorA Ei e unen umdl lthiche slpin ut ſet⸗ „in uftfiu⸗ Pnerleu cung i⸗ ae i , opiri, ſuſtulit. DE VTRAG. COPIA. 105 gimus, id quod feré fit amplificandi gratia, ut, Quum omnis eruditio plurimum adfert & or= namenti, & adiumenti mortalibus, tum præci= puè Philoſophia. Item, Omni quidem ætati fœda est libido, ueruũ ſenectuti multo ſœdißima. Item, Cum omnibus in rebus plurimum habet momen⸗ ti, tum præcipuè in bellis prudentia. Eimplex enim erat, prudentiam in bellis plurimum ha bere momenti. 5 Quæ eſt ſecunda locupletandæ ſententiæ ratio? iodus, gel enameratio antecedentium, hoc ext, quoties non contenti ſemel exitum rei pro⸗= ponere, ex quo reliqua quæ præceſſerunt, per ſe queant intelligi, ſingulatim ea quoq; commemo⸗= ramus, per quæ ad exitum peruentũ est, ut Ca⸗ tilmiæ nefarios conatus M. Tullius Cicero con⸗ ſul ſua ſagacitate ſtatim odoratus, ſingulari ui= hendit, miro in Rempub ſtudio prodidit, incre= dibili eloquentia conuicit, grauißima autorita⸗ te repreßit, armis extinxit; , agn ſoælicitate Quæ eſt tertia ratio Cauſe, uel enumeratio cauſa ram, quoties rem non nudam exponimus, ſed altius etiam cau ſam repetimus, quibus initijs ſit profecta, ut ſ ſi quis in bello quopiam ſaſcipiendo addat: ⸗ ue⸗ gilantia perueſtigauit, ſumma prudentia depre⸗ QV Æ § T IO N/E S Dnwol fuerint ſimulatis cauſæ, quis inſtigator, Juc ſuſ⸗ Com cipiendi belli occaſio, quæ uincendi Pes,: quæ u⸗ 16. trisq; fiducia. ”M n (Exempla paßim obuia ſunt in Poctis & bi- mg inicle ſtoricis, præſertim in Liuio.) S anizhte Quæ eſt quarta ratio? (Mb Comitantia & ſequentia rem. uel enumeratio Monss effectuum & conſequentium, hoc eſt, quoties non ſimpliciter proponimus negoctum ſed enumera (yrunturi mus etiam illa, quæ negocium comitantur, ucek lnlkeiß conſequuntur, ut Antonius cauſa belli ciuilis fuit nl, trium exercituum populi Romani interfecto= amifen rum, clariſimorum ciuium interit us, afſtictæ ſes natus autoritatis, omnium deniq; malorum, queæ uidemus. Ex ſecunda Philippica Ciceronis. ide Quæ eſt quinta ratio? V hnctd Hy pot) poſis, uel deſeriptio rerum, perſona—- nete rum, locorum, temporum, qua utimur, Jquoties pſtlaß uel amplificandi, uel ornandi, uel delectandi gra hethetoa tia rem non ſimpliciter exponim us, ſed ceu coloo gant ribus, expreſſam in tabulis ſpectandam proponi N mdie mus, ut nos depinxiſſe, non narraſſe, lector pe- morumr ctaſſe, non legiſſe uideatur. uuulluer, Quomodo id præſtari poterit? tſun gi Si prius ipſi totam rei naturam, omneſq; cecir ettefenfin cunſtantias, ac ueluti faciem animo illuſtremus. iekunmil Deinde ita uerbis ac ſiguris idoneis eſfingamus, e Petudt ut quam maximè fiat euidens, perſpicuaq; lecto Urun . Vonnbe 6 luopſteſſ. id Aeſtirfo ſtnirm . 1 Auſen CllkektueNd . licinleſt i iterſic. S. tliffirſ. lnn 4 Cceon. t nn eſe frurgn Altecert ino Rtn 4 en 4 E 6 ſetie D EVTRAQ. COPIA. 106 Quomodo locupletabimus oratio⸗ nebs rei deſcriptione Quum id, quod fit, aut ſactum eſt non ſumma tim, aut tenuiter exponemus, ſed omnibus fuca⸗ tum coloribus ob oculos ponemus. Quibus rebus conſtant deſcri⸗ ptiones rerum ſeu Hypo⸗ typoſes? Circumſtantia rum explicatione, collationi⸗ bus, ſimilihus, dißimilibus, imagin ibus, meta pho⸗= Eisallegorij,, & ſi quæ præterea ſunt figuræ, quæ rem illuſtrant, item epithetis. Exemplum. (Expugnata eſt ciuitas, apparebant effuſæ per domos ac templa flammæ, & ruentium tectorum fragor, & ex diuerſis clamoribus unus quidam ſonus, alioruũ fuga incerta, alij in ext remo complexu ſuorum cohærentes, et infantium ſœminarumq; ploratus, male uſq in illum diem ſeruati fato ſenes, tum illa pro phanorum ſacrorumq; direptio, efferentiam prædas, repetentiumq; diſcurſus, & acti an= te ſuum quiſq; prædonem catenati, et conata retinere infantem ſuum mater, & ſicubi ma ius lucrum eſt, pugna inter uictores.) Vnde petuntur deſcriptiones perſo⸗ narum ſeu Proſepœigg Ab omnibuss circumſtantjs, Ppræcipuèé uerò ab his. Natio⸗ QdwĩwVXSTIONES Natione ſeu patria, ut Pœnus Fœdifragus, Mollis Athenienſis. Ab Aetate, ut luuenis prodigus. A Fortuna, ut Fauſtuoſus diues: A Studijs, ut Glorioſus miles. Item a communibus affectibus, & quo ſit ani mo pater in liberos, maritus in uxorem, & c. Quomodo locupletatur oratio loco⸗ rum deſcriptione? Quoties tota loci facies ueluti ſpectanda, de pingitur, ut Vrbis, montis, regionis, fluminis, templi, domus. Frequenter à locorum deſcriptio nibus narrationum ſumitur Exordium. Quot modis utimur deſcriptione temporis, ſeu chrono⸗ graphijs? Quatuor. 1 In Narrationum Exordijs. 2 Gratia delectandi, ueluti cum Poëtæ diem no Gtem, auroram, aut crepuſculum exprimunt. 3 Cauſa amplificãdi, ut noctis deſcriptio, a pud Virgilium lib. 4. ad amplificandum dolorem Di donis pertinet. 4 Cauſa probandi, ut deſeriptiones interdum ueris, hyemis, autumni, æſtatis & c. (Mixtæ ſunt, quoties temporum qualitates exponimus, puta, pacis, belli. ſimul cum oſten dimus, 7 lfior (eltttente mne triſ (Lot Aiſh. ut Unden rli ettde Vel Aeroſtn ſebvarunre tieſtn Ci cunnite ſic,elituit ixc ithe egiſuge unſetce 1t ⸗ Ppiheta uſtn eſ. tltoloco⸗ Petint,N , inif , nuſipt⸗ lr. Cthtone n, i,nh n. itregl foet Cete e. ſmnmf , p, sldrendi DE VTRAGC COPIA. 106 dimus, quæ uirtutes, aut quæ uitia tum Ma⸗= ximè ualuerint.) Quxæ eſt ſexta locupletan⸗ di ratio? Egreßio, Grecè dοο Quid eſt Egreſſio ſiue é6ααος ‿ Est definitore Quintiliano, alicuius rei, ſed ad utilitatem cauſæ pertinentis, extra ordinem excurrens tractatio. Quot modis adhibetur? Quinq;. AQlibuss Aut laudandi gratia, aut uituperandi, aut ornandi, aut delectandi, aut præparandi. Vnde ſumuntur egreſſiones? Ab expoſitione rerum geſtarum, 4 deſeriptio ne locorum, regionum, perſonarum. Item à tra⸗ ctatione fabularum, apologorum. Præterea à lo- cis communibus, quot ies amplificandæ rei gra⸗ tia, uel in uitia, ut luxuriam, libidinem, auari⸗= ciam, & id genus alia, dicimus, uel quoties uir= tutes, ut frugalitatem, cont inentiam, ſtudia lite= rarum, pietatem, taciturnitatem, laudibus effe= rimus. Quæ eſt ſeptima locupletan⸗ di ratio? Epitheta. Quid ſunt Epitheta? 8 No⸗- QV STIONES Nomina adiectiua, & quæcunq; alia, quibus proprietas quædam attribuitur, quocunq; pacto non perſonis tantum, uerumetiam rebus, ut Præ ceps iuuenta, Eſca malorum uoluptas, Vitæ mas giſtra hiſtoria. Vbi adhibentur epithetaas In poëmatis, in quibus & naturalibus uti li= cet, Candida nix, Liquidi fontes. (Iin proſa oratione non oportet adhibere, ni- ſi emphaſin quandam habeant, & ad rem propo ſitam pertineant, ut Non impetrabis cauſam tam iniquam ab Ariſtide iuſtißimo. Tuo conſilio nobis ſubueni. uir prudentiſßtime.) Quæ eſt octaua ratio? Circumſtantiæ, quæ Græci periſtaſes uocant. Quotuplices ſunt circunſtantiæ? Duplices, Rerum, & Perſonarum. Quæ ſunt circumſtantiæ rerum? Cauſa, locus, occaſio, inſtrumentum, tempus, modus, atq; id genus aliæ. L Quæ ſunt circumſtantiæ perſonarum? Natio, pat ria, ſexus, ætas, educatio, diſciplina, habitus corporis, fortuna, conditio, qnimi natu⸗ raxſtudium, ante acta, commotio, conſilii, nomen. Ad quid conducit aptus & tempeſti⸗ uus circumſtantiarum uſus? Ad neeb Keangan atq; extenuandxm, ad e= iden⸗ TT 9 tlnd F im, muttull eekt llfotn⸗ Cot ſunt Nrtehe ſche ibn et rt Efa eiltbe ſererarep cCn ence aheeg er ſeher 1 Mlp noheſt Aritt ſerhe Pihe ſter ſfe n u Neherce, 186 ong ga, relic t e GVite r NN. fiſbggler 4 Alher,. Annpne i alan lvocayli⸗ fN euent nlantie⸗ huf eterun cAtrtkene ni⸗ olſihtn 6 odninitin . ufſne Auern g alle mln 7 oi, 1 DEVTRAQ,t?COPIA. 104 uidentiam, ad confirmationem, & probabilita⸗ tem. Facit enim, ut tota oratio denſis ac crebris argumentis undiq; differta ſit, & communita. Quæ eſt nona dilatandi ratio? Amplificatio. Quot ſunt amplificationis formæ? Præcipuæ quatuor. Quæ eſt prima? Eſt quæ conſtat incremento, hoc eſt, quoties gradibus aliquot per uenitur, nonmodo ad ſum⸗ mum, ſed interim quodammodo ſupra ſummum. ut Facinus eſt ciuem Romanum uincire, ſcelus nerberare, propè parricidium, necare, quid di= cam, in crucem tolleres (Ad hoc genus pertinet, cum congeſtis ordine gquodam circunſtantijs, in contextu & curſi ſemper priore maius inſequitur, ut Cicero 2. Philip. de uomitu Antonij: O rem non uiſis modo fœdam, ſed etiam auditu, ſi inter cœ=- nam in tuis immanibus illis poculis hoc acci= diſſet, quis non turpe diceret? In cœtu uero populi Romani, negocium publicum gerens, magiſter equitum, cui ructare turpe eſſet, is fruſtis eſculentis uinum redolentib. gremi= um ſuum & totum tribunal impleuit.) Quæ eſt ſecunda forma? Comparatio, quæ fit uel fictione, ut Seruti, me hercle, mei⸗ ſi me iſto pacto metuerent, ut te P Z Mmetiss QVISTIONE S metuunt omnes tui, domum meam relinquen= dam putarem, uel exempli collatione , quoties propoſitio uelut ſimili exemplo, efſicimus, ut id quod exaggeramus, aut proximum illi,aut par, aut maius etiam uideatur, ut Quantò eſt Oppi= anicus in eadem iniuria maiore ſupplicio di= gnus? Siquidem illa (Milleſia) cum ſuo corpore uim attuliſſet, ſeipſam cruciauit. Hic autem idem illud effecit, per alieni corporis crucia⸗ tum. Cicero in oratione pro Cluentio. (Loquitur hic de Mileſia quadam muliere, quæ pro abortu pecuniam accepit à ſecun= dis hæredibus. Ita Oppianicus etiam uxo- rem Martij precio induxerat, ut prolẽ ſuã, quam in utero geſtabat, ueneno perderet.) (In hoc autem genera non ſolum tota totis, ſed etiam partes partibus comparantur, ut Ci⸗= cero: An uerò uir amplißimus scipio Tibe⸗= rium Gracchum mediocriter labejactantem Rempub. priuatus interfecit, Catilinam or= bem terrarum cæde atq; incendio uaſtare cu pientem, nos conſules perferremuse) Quæ eſt tertia forma? Ratiocinatio, qua amplificando aliud ex alio colligitur, hoc modo: Tu iſtis faucibus, iſtis late= ribus, iſta gladiatoria totius corporis ſirmitate, tantum uini in Hippiæ nuptijs exhauſeras ut ti⸗= bi neceſſe eſſet in populi Romani conſpectu uo⸗ mere. eit herte/ in utgern güprech coſehrun aibee ttctczt Ce⸗ ℳ ſtenimunn Ligruve Cihet (Meren feron⸗ llo atin cetiocenn ttei (nphe Caſtye ſntp toren ſcpor d DE VTRXAQ. COPIA. roS enliges mere. Colligitur enim quantum uini biberit An⸗= ne, iin tonius, quòd illa totius, corporis gladiatoria fir= tuti mitas nequiuerit ferre, & concoquere. Mtt he, an⸗ (Huc pertinet, quoties res atrocißimas ele⸗ ſklind. uamus conſulto quo grauiora uideantur, ſrenge. quæ ſequutura ſunt, ut Cicero ſeptima actio cen S ne in Verrem: Leuia ſunt hæc in hoc reo, Me lotnie tum uirgarum Nauarchus nobilißimæ ciui= 4 tatis precio redemit. Humanum est, & c. Hic r ulen, atrocißimum quiddam expectetur neceſſe Ptiſtan est, cui hæc quæ ſunt atrocia comparata, hu= leitftnn: mana atq; uſitata uideantur.) ftiſt Quæ eſt quarta forma? bheſten) Cum amplificamus congerie uerborum ac toti ue ſententiarum idem ſignificantium, ut cicero pro ſiholke Ligario: Quæ tua mens ?oculi?ardor animi? quid llefligte cupiebas? jo. ldem fit cthun (Hic uelut aceruo creuit oratio.ldem fit in⸗ * terim omnibus altius atq; altius inſurgenti⸗ Ancne bus, ut in hoc exemplo: Aderat ianitor car= m ceris, carnifex prætoris, mors, terrorq́ ſocio rum, et ciuium Romanorum, lictor Scxtius.) — (Amplificamus etiam quaſi correctione qua⸗ ieſti dam, ut Cicero in verrem: Non enim furem, e ſed raptorem, non adulterum, ſed expugna⸗ weiſn torem pudiciciæ, non ſacrilegum, ſed hoſtem iſ ſacrorum, religionumq́; non ſicarium, ſed tan, O 3 crude= QV FÆ § TIONES erudelißimum carnificem ciuium ſociorumq; in tudicium ueſtrum adduximus.) (Amplificamus præterea cum ſpeciem auge mus generi collatam, ut cum omnes, diſcipli= næ liberales plurimum homini conciliant uel ornamenti, uel adiumenti, tum inprimis elo= gquentia. Totidem ſunt & minuendi modi, quot ampliſicandi.) Quc eſt decima dilatandi ratio? Propoſitionum multiplicatio, hoc eſt, ut quàm maximum propoſitionum numerum reperia= WMmusS. 3 Quot ſunt ſpectanda in propo⸗ ſitionibus?⸗ Tria. Quæ? Primo, ut eas reperiamus propoſitiones, quæ quicquid ad cauſam pertineat, abſolute comple⸗ ctantur. Deinde, ut rectè diuidantur. Poſtremo, ut ordine quam maximè ad cauſam idoneo, diſpo nantur. W (Siquidem eo pacto fiet, ut neq́; copia rerum conſuſa ſit oratio, dum ſemper habet auditor certum aliquid, & in quod tentat animum, & quod meminiſſe poßit, & quod expectet, tum is qui dicit nuſquam hæreat, dum in promptu eſt, quo ſeſe recipiat in uiam.) Sxemplum. Gi quis ſuadeat M. Tullio, ne conditionen: ab ummui t, gtiucti iigi, tut 4 ui⸗ gerert niſeen olbe r⸗ ſiftper rurlolt bnmrin nſeuiteltn — — = = = —, - =☛ = eſentit. 5 ſtcnkoin foe cgere in bincitu tennon’ ſeſtunlen ro Me Piftiner geſukpn Kiſſttein⸗ Ktatrgt (enf zropyt lntie Depon (lite de ſuinmge . eren ligtten rini ehr Nelimnt, irntoe n 6 rſeni⸗ ap⸗ Aioreig lltecope . Men ailtntß ℳ DE VTRAG. COPDIA. 109 aAb Antonio oblatam accipiat, nempe ut ui= uat, extinctis Philippicis, bis fermè p ropoſi= tionibus ut poterit. Non eſſe cuiquã egregio uiro tanti emendam uitam, ut immor talem uitam amittat.) Huic generali ſubſeruiat particularis, à cir= cumſtantijs ſumpta, præſertim Ciceroni, qui tot laboribus clarißimum, ſemperq; uicturum no= men ſibi pepererit, Ac mortem eſſe comtemnen dam tot uoluminibus editis, facundißimè demon ſtrrit, maximè cum iam ſeni non multum æui ſi pereſſe uideatur. Rurſum altera ſumetur, à cir- cumſtantijs: Nihil infelicius eſſe, quam debere uitam Antonio. Tertia coniecturalis erit, callidẽè hoc agere Antonium ut exuſtis prius Philippi= cis, in quibus intelligat & ſuam infamiam ſem⸗ piternam, & Ciceronis immortalem gloriam eſ⸗ ſe ſitam, deinde erepta uita quoq; totum extin⸗ guat Ciceronem. Vnde petuntur propoſitiones? partim ex his quæ ſunt uulgaria, partim ex his quæ ſunt propria cauſæ: uulgares propoſitiones ex ipſa rei natura reperiri potuerunt, propri⸗ ex circumſtantijs rei diligenter expenſis. (Genus ſuaſorium proprios habet locos unde propoſitiones petere liceat, rectum, laudabi⸗ le, utile, tot um facile, neceſſarium, iucundum Demonſtratiuum item ſuos, nempe bonorum ordines, & quæ his comprebenduntur.) „ 4 Q QLldũVNMSTIONE S Quæ eſt undecima locuple⸗ tandi ratio? Eſt quæ ſumitur ex accumulatione copioſa probationum & argumentorum, quas Græcſi TIst appellant. (Nam ad eiuſdem propoſi tionis confirmatio nem uariæ rationes adhibentur, & rationes alijs argumentis confirmantur.) Quotuplices ſunt probationes? Duplices, Partim enim ſunt ?vXonid eſt, ar tificiales, partim &ρüο, i. ab arte ſemotæ. Vnde ducuntur probationes ab arte ſemotæ, ſeu αWX v* A præiudicijs, à rumoribus, à tormentis, à ta bulis, à iureiurando, à teſtibus. Vnde petuntur probationes artificiales. Primum à ſignis, quorum alia ſunt neceſſaria, quæ ααροορantur, alia non neceſſaria, quæ σοναα dicuntur. Secundô ab argumentis, quo⸗ rum aliud est credibile, aliud uelut propenſius, aliud non repugnans, & ducuntur plerunq́; à circunſtantijs, quæ duplices ſunt, perſonæ, ac rei, de quibus Paulò antè dictum est. Item à lo⸗ cis, qui ſunt omnium cauſarum generibus com⸗ munes, à finitione, Etymologia, & ab his quæ ad naturam finitionis pertinent genere, e ſten. eren= Coruple Ulplaler Ne true peſenfca n oſir Cgirinzen ateiſſi⸗ nscn⸗ r n Codt Tibae. (omnen⸗ üülilitte ehearen iun i ſlkttri duilliſe nenplip Plu ne ahif G. Gfrreti 0 ioe toned⸗ bhilehe ſuae, e Crefic ones trnſnn ugt ie neſu⸗ ſerngt ſne Nen erhiee⸗ tl 4 DEVTRAQC. COPIA. ferentia, & reliquis locis rerum, de quibus tra⸗ ditur in Dialecticis. Tertio ſumuntur probatio⸗= nes ab exemplis, quæ plurimum etiam ualent ad copiam, & adhibentur, aut ut ſimilia, aut dißi= milia, aut contraria, rurſum, aut ut maiora, aut ut minora, aut ut paria. D E COPIOSA TRACTAESZ tione exemplorun. Quotupliciter tractantur exempla? Dupliciter. Quomodo. Aut contractius, cum exemplum ceu notum, uerbo ſignificatur, ut Cicero pro Milone: Neq; enim poßit Hala Seruilius, aut P. Naſica, ut L. Opimius, aut me conſule, Senatus, non ne farius haberi, ſi ſceleratos interfici nefas eſſet. Aut fu= ſius, cum augentur & creſcunt tractatione. Quot rationibus augentur & creſ⸗ cunt exempla tractatione? Tribus. 6 Qux eſt prima ratio? Commendatione, quæ plerunq; ſumitur, uel rei dignitate, uel ab autoris laude, uel gentis, un de ducitur exemplum, ueluti ſi quis Lacadæmo⸗ nicum factum, aut dictum adhibeat, præfari o⸗ portet, eam gentem ſapientia, et rei militaris ac ciuilis diſciplina cæteris longè antecelluiſſe, & exemplis pulcherrimis ſemper abundaſſe. Et ſi quis é plutarcho citabit exemplum, præfetur P F licebit. QVESTIONES licebit, eum autorem unum omnium eſſe grauiſ⸗ ſimum. Item ſi quis M. Attilij Reguli ad hoſtem redeuntis exemplum uelit adducere, poterit ad hunc proloqui modum: Inter tam multa Roma⸗ naæ uirtutis inſignia decora, nullum unquàm fa= cinus pulchrius extitiſſe, aut laudatius, qum Quæ eſt ſecunda? Si fuſius, aut latius explicentur, cum exagge rationibus, atq; amplificationibus: quod genus uerit, ſi quis perſuadere ſtudeat, ad prudenti= am comparandam multum conducere peregri nationes, multarum rerum in ſpectionem, in So⸗ lonis laude aliquandiu commoratus, & quam ci uitatem reliquerit, & quam ob cauſam, & quæ maria tranſmiſerit, & quas nationes, quo capi⸗ tis periculo, adierit, & quibus cum ſit congreſ⸗ ſus, & quid mirandum conſpexerit, & quantun temporis abfuerit, & quanto illuſtrior ac ſapi⸗= entior in patriam redierit, fuſius enarret. Atq; utraq; ratio dilatandi contrahendiq́; loum ha⸗ bet in fabuloſis quoq; exemplis, ſi res ac decor patietur. ¶in his quæ omnino fide carent præfari con⸗ ueniet, non ſine cauſa eſſe conficta, neq; tot ſe culis temere celebrata. Deinde quid ſibi ijs uoluerint ſapientes, interpretabimur. Huc etian pertinent Apologi, quales ſunt, qui ſopi oen eliuit⸗ loelettn eck latiy 1Reunrec⸗ Auened eren Ehirilate Gin Mnila ſunen nirtleteril i, AN nrlſrepril ſtitoret, e,Iultur⸗ iſe Wln (hſtrenhe ſaütotke lt, U 36 neſiga Allogen , polerit Ronu⸗ nuiter li lir 6 Ateng: Meni pruari eſergni⸗ nen ilen e n e ,ochi. ſtg 10C A ealeed⸗ pefnien ftirgt, 97 9 legih lim / — =- Pirußt = 62 . R-ͤHETORICE SD.„ mJ— Fſopi noiine celebrantur, & ille Menij A⸗ grippæ de corporis humani membris aduer ſus uentrem conſpirantib. apud Liuium. Re= feruntur huc etiam fictæ narrationes rerum geſtarum, cuius modi ſunt Luciani ueræ nar= rationes, & de ſpecu apud Platonem, in quo uincti quidam umbris, perinde ut ipſis re= bus, delectantur.M..) L Quæ eſt tertia ratio dilatandi exempla? Collatio, & comparatio, ſiue contentio. Quid eſt collatio⸗ Est cum accommoda ſimilitudo, quod addu⸗ dtum eſt exemplum oſtendit aut ſimile eſſe, aut dißimile, aut contrarium. Simile, ut Non aliter quàm Camillus rem Romanam à Gallis oppreſ- ſam, & in extremam perniciem adductam ſuæ uirtute, depulſis barbaris, reſtituit: Ita Lauren= tius Valla Latinas literas, inſcitia ferè barba⸗ rorum deprauatas, obrutas, extinctas, in priſti- num nitorem, uelut ab inferis reuocauit. Dißi⸗ mile, Brutus occidit liberos proditionem moli= entes, Manlius uirtutem ſilij morte mulctauit. Contrarium, ut, Marcellus ornamenta Spracu⸗ ſaunis hoſtibus reſtituit, Verres eadem ſocijs ab= ſtulit. = Quid eſt comparatio ſiue contentio? ENE * QV Æ §STIONES Ekt quæ demonſtrat id, quod adductum ſit, aut eſſe, aut minus aut maius. Par, ut apud Cicero⸗ nem: Etenim mihi ipſi accidit, ut cum duobus pa tricijs, altero improbißimo, altero modeſtißimo, atq; optimo uiro peterem: Superaui tamen di⸗= gnitate Catilinam, gratia Galbam. Minus, ut ſi propter matrimonia uiolata, urbes euerſæ ſunt, quid fieri adultero par ests Maius, ut pro Milo= ne: Negant intueri lucem eſſe fas ei, qui à ſe ho⸗ minem occiſum eſſe fatetur, In qua urbe tandem hoc homines ſtultißimi diſputant? Nempe in ea, quæ primum iudicium uidit de capite M. Hora= tij fortißimi uiri, qui nondum libera ciuitate, ta men populi comitijs liberatus est, cum ſua manu ſororem interfectam fateretur. Vnde ſumitur hæc exemplorum collatio? Ex omnibus rerum ac perſonarum circun= ſtantijs. Adiuuatur autem & orationis artifico, cum uerbis ac figuris ad id commodis, alia con⸗ ſultò eleuantur, alia tolluntur. Quæ ſunt exemplis affinia? Parabola, 2σſiue imago, contentio demon ſtratiua, iudicia & ſententiæ. Quid eſt parabola?- Est ſinilitudo ſumpta ab his, quæ fiunt, aut quæ natura caſuue rebus adiuncta ſunt, ut nauis pro uentorum ratione uelum tollens, aut contra hens, 05 V evee le⸗ 41 ſhulu e, iu hian ere lelt unr ui⸗ elnun? 9 Unltli⸗ ſanlii Geſechorte etreſguiten tetpeſctes Eſten lercto⸗ Gſinti eliftat tneti NE fck, clencen teguc U tlit ee N grlte inad r Ciden “ ctnſa PgCie. nche t cſiira tineyi⸗ linnt/ uſeſet Npren igilſehe letteee eppeiten eNI. o itcte/ nſauan Ptun un chun D A. etioteſen DE VTRAQ. COPIA.R, n2 hens, in hoc aut illud latus transferens, parabo⸗- la eſt quæ docet ſapientem tempori cedere opor tere, ac rebus præſentibus ſeſe accommodare. Quæ aliquando uerbo notatur, ut Intelligis tibi uertenda uela? Aliquando latius explicatur, & apertius accommodatur, ut apud Ciceronem pro Wurena: Quòd ſi è portu ſoluentibus, qui iam in portum ex alto inuehuntur, prædicare ſummo ſtudio ſolent tempeſtatum rationem, & prædonum, & locorum, quod natura fert, ut his faueamus, qui eadem pericula, quibus nos per= functi ſumus, ingrediantur, quo me tandem ani= mo eſſe oportet prope iam ex magna iactatione, terram uidentem, in hunc, cui uideo maximas tempeſtates eſſe ſubeundas. (Eſtq́; adem parabolæ, quæ exempli, dilatan dæ ratio, uidelicet per collationem, itemq; dißimilium, cuius hoc ſit exemplum. Neq; enim ut nauis utilior noua, quam uetus, ſic et amiciti,, Quid eſt ?αν ſiue imago? Est ficta ſimilitudo, quæ cum deſeriptione quadem oculis ſubijcitur, & imaginem rei colla tæ, quaſi uiuam, exprimit, ut Os humerosq́; Deo ſimilis. Facit autem ?αρρ magis ad euidentiam, aut grauitatem, aut iucunditatem orationis, quàm ad probationem. Quid eſt contentio demonſtratiua? Est QVFESTIONE S Eft quoties in genere demonſtratiuo perſos nam cum perſona conferimus, laudandi, uitupe= randiue gratia, ut ſi quis Maximilianum lauda= turus, eum componat cum M. Antonio impera= tore. Eſt & rerum comparatio, quod genus est, ſi quis Pocëticam laudaturus, huius commoda cum Philoſophiæ commodis committat, atq; ex⸗ pendat. Quid ſunt iudicia? Sunt ſententiæ ſcriptorum illuſtrium, gens tium, uirorum ſapientum, aut clarorum ciulum, quæ Graci nplo e appellant. (ldem ualent ſapientum Apophthegmata, cie iusmodi ſunt illa ſapientum dicta, quæ refe⸗ rũtur à Plutarcho. Huc pertinent & prouer bia, item oracula, & reſponſa numimnum.) Quid eſt ſententia? Esſt (ut inquit Cicero ad Herennium) oratio ſumpta de uita, quæ aut quid ſit, aut quid eſſe oporteat in uita, breuiter oſtendit. (Licet autem ſententias in omnibus oratio=⸗ nis partibus, & in affectibus mouendis, ad= miſcere, non ſolum in probatione, quæ ſi in loco adhibeantur, haud mediocrem orationis copiam adiungent, neq; id ſine grauitate & gratia. Debet tamen earum eſſe modus, ut ibi adhibeantur, ubi locus poſtulat, aut certé patitur.) Quot Clotlin nube⸗ Quin Ehreluf⸗ Ner urcnler, cnentoli⸗ ettut le Aculeltete ſteni lenercgl tezrun hi flucocepi⸗ (ERA teſteunn ffolee zinihe 4dlunin n iea Uepdli Nao , een mieſtlhh es DE VTRAGC. COPIA. nz ieſen Quot ſunt ſententiarum formæ: ui Præcipuæ duæ, Epiphonema & Nocëcma. nlulte Bin. Quid eſt epiphonema? euſes Eßñt rei narratæ uel probatæ acclamatio: Nar lanl rate, ut apud Virgilium: Tantæ molis erat Ro⸗ tin manam condere gentem. Probatæ, ut apud cice⸗ ronem pro Ligario: Quorum igitur impunitas, Cæſar, tuæ clementiæ laus eſt, eorum te ipſorum 1 ad crudelitatem acuet oratios in gn Quid eſt Noëma?⸗ Mcun Est ſententiæ genus, quod non dicitur, ſed ins telligitur, quale eſt illud: Eras dignus, ut haberes ten integram manum. Nam intelligitur, ut rur ſus igrtſe in ludo depugnares. n (SEst autem illud dictum in quendam agen= u) tem cum ſorore talionis, quod ſibi dormien ti pollicem reſciderat, cuun illa fratrem ſæ⸗ pius à ludo gladiatorio redemiſſet. Sunt & u ie aliarum ſententiarum formæ, quas, ſi uis, ex ggi ipſo autore Eraſmo deſumes.) W Quid cognationem habet cum dD ſententia? Ne, Expolitio. oi Quid eſt expolitio? l 4 Eſt quoties eodem in loco diutius commora⸗ , Mur, eandem ſententiam alijs atq; alijs modis g, uariamus, ſimul & locupletamus. 6 Aibus QV £ §S TIONES Quibus id fit modis? Commutatione uerborum, cum eadem res alijs atq; alijs figuris ſæpius effertur. 2 Commutatione tractationis, uel, cum quod iam ſub perſona noſtra diximus, idem alium, ſed paulo aliter dicentem facimus, uel cum quod ſe= datius est diſputatum, id acrius atq; inflamma⸗ tius efferimus. Quot partibus conſtat copioſa expolitio? Quibus? Propoſitione, Ratione, , Duplici ſententia, cui ratio item duplex ſubijci potest, Contrario, Simili, Exemplo, Concluſione. propoſitio Exemplum expolitionis? duab. ratio Sapiens nullum pro republica uitabit peri=⸗ nib. confir culum. IDEO quod ſæpe fit, ut cum pro Repub. mata. perire noluerit, neceſſariò cum Republica pe⸗- Prior ra⸗ reat. ET quoniam ſunt omnia commoda à pas Septem. tio. trria accepta, nullum incommodum pro patria Altera ras graue putandum eſt. ERG qui fugiunt id pe- tio. . riculum, 75„ on ui unt. M imnaiti gepnali ltnd letkororen. Pente mu henenter e nferi atcegtt,e Munſſ , ruirt (griuerekg ſeneeeſei Zepikletin tie toten⸗ r.IIIC nait,cpens s, gin litgvine tiiacliner lec eute, leiſegui Its ſenhe niſunm⸗ htrege Nunnan, weita he Cß . DE VTRAQ. COPIA, ng =J * riculum, quod pro Repub. ſubeundum est ſtulté Prior ſene elet faciunt. NA M neq; effugere id poſſunt, & in⸗ tentia. grati in ciuitatem reperiuntur. AT QyI pa= Rationes. ri trris pericula ſuo periculo propellunt, hi ſapien Altera ſen dinſß entes putandi ſunt, DVM ET eum, quem ha= tentia. ncaße bent honorem. Reipublicæ reddunt, & pro mul⸗ Rationes. nftnna tis perire malunt, quam cum multis. ETENIM Cötraria. unehementer est iniquum, uitam à natura acce⸗ pptam, per patriam cum conſeruaueris, naturæ, onot cum cogat, reddere patriæ, cum roget, non dare. Et, cum poßis ſumma cum uirtute & honore pro patria interire, malle per dedecus, et igna⸗ uiam uiuere (pro amicis, & parentibus, ac cæte⸗ ris neceſſarijs adire periculum cum uelis, pro Republica in qua hoc & illud ſanctißimum pa⸗ denotr triæ nomen continetur, nolle in diſcrimen ueni⸗ re. II A QVE, uti contemnendus, qui nauigando Simile. nauim, quam ſe uult incolumem, ita uituperan= Ad.lius, qui in Reipublicæ diſerimine ſuæ ſaluti plus, quàm communi, conſulit. Naui fracta mul⸗ ti incolumes fuerunt, ex naufragio patriæ nemo = potest enatare. QVObD mihi uidetur Decius in⸗ Exemplũ. I H tellexiſſe, qui ſe denouiſſe dicitur, & pro legio= gtnttei nibus ſe in hoſtes immiſiſſe medios, unde uitam “ 1poden⸗ amiſit, non perdidit. Re enim uilißima, maxi⸗ enliß mnmam redemit, uitam dedit, accepit patriam, ami 6uhnol/ ſit animam, potius eſt gloria, quæ, ſumma laude, “ prodita uetuſtate, quotidié magis eniteſcit. . di QVOD ſi pro Reipublica debere accedere ad Concluſis⸗ iſe ◻ Per i⸗= QVMSTIONES periculum, & ratione demonſtratum eſt, & e= emplo comprobatum, hi ſapientes ſunt exiſti mandi, qui nulam, pro ſalute patriæ, periculum uitant. (Vnde erit, diligenter exerceri hoc taocg a⸗ doleſcentes, non ſolum in tractandis & expo nendis ſententijs, ſed quolibet etiam argu= mento, quod poteſt commode explicari, tra⸗ ctariq; copioſè. Interdum congerere licebit plures ſententias, rationes ſimilia, & exem-⸗ pla, cum copioſius tractare uolumus.) Quæ eſt duodecima dilatan di ratio? Multiplicatio, partim orationis Rhetoricæ, quæ ſunt exordium, narratio, propoſitio, cumn partitione, probatio continens confirmationen. E& confutationem, & peroratio, quibus exordi um & narratio, interdum omitti poſſunt breui= tatis ſtudio: interdum copiæ affectatione, proli= xius omnes tractari, adiectis pluribus ſchematis & admixtis quoq; affectibus, Quomodo dilatatur exordium? Renouando docilitatem commodis tranſi tios nibus, quod genus fuerit: dudiſtis largitione, cor ruptela, ſunguine, ſtupro, ac fœdißimis artibus paratum honorem. Nunc oſtendam illud, quod PrE mn un K ire nd J ie t ceieti⸗ Com 1 Repe urle eren pntur. 1 Upeſi aeterrin cionit i ovi. oro Ntche ciclplcia ſtlntie lelugenet. et, e 1. ekittzntni Ntootſeun Aan bes en leron Mü 56 hnion ſreſt inie eſc, ldene finane Plat,trt leſetelteht luente nu) In r Nhetne eſft ſ ſfmiting emi ſuren kur,u tt 2 Renouando attenti tcur bteſt. ſ lugtieg⸗ D 4 DE VTRAC COPIA. n5 quod turpiter eſt adeptus, turpius admiiniſtraſ⸗= ſe. R onem uarijs modis, qui pro rei natura fingi poſſunt. Tales fuerint, NMa= gna ſunt hæc, ſed leuia præ his, quæ nunc dictus= rus ſum. Et: Nunc ad ipſum rei caput accedo, pro inde queſo ut hæc animis quam maxlmè attentis audiatis. Quomodo dilatatur narratio? Repetitione, quæ fit quoties res paucis ac ſimpliciter expoſita, denuo fuſius & ornatius enarratur. 2 Digreßione, guæ &. breuis eſſe debet, & ſic cum narratione cohærere, ut aut quaſi finis nar= rati onis, aut quaſi initium probationis uideri ea dem poßit. Quomodo dilatatur propoſitio? Id duobus fit modis. Primum, Si pro ſimpli⸗ ci, duplici aut multiplici utimur etiamſi una ſit ſatis, ut ſi feciſſet, premio magis, Juan ſupplicio dignus erat. Aut res hæc nec eſt honeſta, nec expedit, nec ſine ſummo periculo fieri po⸗ teſt. Quod ſi maximè ſit honeſta, maxime ex pediat, maximéè ſit tuta, tamen fieri non poteſt ut conſequamur. Deinde ſi non nuda m omnino ſed & argumentis obiter interiectis & affe⸗ ctibus accenſam, proferemus. Qualis eſt 1Ila Ciceronis pro Milone. Hæc ſicut expoſui, ita Q. 2 geſta QV +Æ §S TIONES geſta ſunt, iudices, inſidiator ſuperatus, ui uicta uis, uel potius oppreſſa uirtute audacia est. De⸗= inde affectus miſcet: Nihil dico, quid Reſpublica conſecuta ſit, nihil quid nos, nihil quid boni, ni= hil ſane id proſit Miloni, qui hoc fato natus est, ut ne ſe quidem ſeruare potuerit, quin una Rem publicam uosq; ſerua ret. Quomodo creſcunt pro⸗ bationes? Labe factione, ſeu præparatione, aſſeueratio⸗ ne & excurſionibus per amplificationem. Quomodo creſcunt labefactione ſeu præparatione? Quomodo? 1 Propoſitionibus, quæ hic ſunt ueluti ſingula rum partium orationis collectiones, ſeu conclu= ſiones, quas oratoribus mos est initio argumen⸗ tationum, proponere, et eaſdem in fine uehemen tius per affectus aut per epilogum repetere. 2 Cum ita proponimus, ut ipſa orationis figura fidem abrogemus, aut cõciliemus. Cuiuſmodi est illud Ciceronis pro Milone: Sed antequam ad e⸗ am rationem ueniam, quæ est, propria noſtræ quæſtionis, uidentur ea eſſe refutanda, quæ in Senatu ſæœpe ab mimicis et improbis iactata ſunt O concione etiam paulò antè ab accuſatore. NiEen unrkt clp (olht lgi t l 6 Cllfer eeettt, Crui ifui 6Anofni fiuxine, Nepble Co Cinter uhu ſi⸗ ctitattef ſne, geni l ra. efe 89 neigting Ripli G ani di . tiheeſ, ll gee ⸗ ſſteffn en, onelen 4 Neltiſtg ſtcn itvognne irulet N. inafget ifnoich ltndi jlnnuncte DE VTRAQ. COPIA. n6 Quomodo aſſeueratione? Cum ea, quæ argumenta quidem non ſunt, ſed pondus argumenti habent, probationibus admi⸗ ſcentur, ut: Quis tam cœcus, qui hoc non uideats Quis tam im prudens, qui neget. (Locupletantur et ſingulæ collectiones epi⸗ logis particularibus, quæ ſummam rationum paucis comprehenſam auditori denuo ſub o= culos reuocant, ut maiore cum fide concluſio ſuccedat, ut Cicero in oratione pro Põpeio: Quare uidete num dubitandum uobis ſit om= ni ſtudio ad id bellum incumbere, in quo glo⸗ ria nominis ueſtri, ſalus ſociorum, uectiga lia maxima, ſortunæ plurimorum ciuium, cum Republica defenduntur.) Quomodo excurſionibus? Cum per amplificationem ſingulis probatio= nibus ſuos affectus adijcimus, ad quod propria deſtinata est concluſio, quam ſi copioſam eſſe uo lemus, geminam efficiemus, ut ſimul per epilo= gum præcipua argumenta recenſeantur, et effectuum omne genus, per om- nes tractetur. 5 FE-= — QV F STIONES b, LE CTORI S. l. E utilißima pars ſtudiorũ puerilium ex= fuenb, ercitium, & uſis præceptorum, quæ tra⸗ IIVI duntur adoleſcentiæ, uarius, aiduus & diligés. ſont Nam abſq; exercitatione non ſatis intelliguntur i præceptiones artium, nec diu inhærere poſſunt 5V. mentibus. Adiecimus igitur hoc loco etiam ſpe= cies argumentationum Khetoricarum breuiter . collectas, quòd earum cognitio non minus neceſfſ⸗: e 1 . ſaria, & utile exercitium uidetur eſſe, quiem 6 er Dialecticarum adoleſcentibus. Nam ſæpe occir 4 Ulli runt earum exempla in bonis autoribus, & dilis hun genter pertractatæ ſunt ab ijs Scriptoribus, tum nper 6 Græcis & Latinis, qui de Rhetorica præcepta 7 Mef tradiderunt. Nihil, inquit ille, paruum eſt in ſtu⸗ 3 Oeſ dijs. Ideo et hunc breuem quaſi tractatulum ſtus nuſe dioſus adoleſcens non contemnet, ſed ut profu= turum ſuis ſtudijs amabit. Si quis hæc uolet, Rhe toricis præceptis addere potest, uel proponet ipli ediſcenda in eo Dialectices loco, ubi de formis argumentationum agitur. Nos in calce libelli ideo adiunximus, ut ſuccißiua & pecu⸗= liari opera & tempore explicari utel au Mtiniire E adoleſcentiæ commodius Nd poſſent, Vale. DE ihe i ci⸗ link e le⸗ lherr enſoſre eünfe⸗ Uthherter nuet. ſ, gir ſru- ec E N,⅝ elkeli ſece D SPECIEBVS ARGVMENTATIO-⸗ ι &ς α α e D E VTRAG. COP I 7 EP NOVENM NVM RHETORICARVM. Quot ſunt ſpecies argumentatio⸗ num Rhetorices? NOVEM. Qucz? Ratiocimatio, Inductio, Collectio, Complexio, ſeu Dilemma, Enumeratio, Simplex Concluſio, Subiectio, Oppoſitio, Inuerſio. I. RATIOCINATIO. Quid eſt Ratiocinatio? Est ſyllogiſmus Rhetoricus, in quo rationibus una uel pluribus additis maiori & minori Pro= poſitioni, infertur concluſio. Quot conſtat partibus? Quinq;. Quibus? Propoſitione, propoſitionis ratione, aſſum= ptione, aſſumptionis ratione, & concluſione. Da Exemplum. Et Cuicſq; quæ ſito opu est, is uerè dici diues, Q4 non QV FSTIONES Miaior. non potest. Est enim diuitiarum fructus copia, grgni⸗ Ratio. quam declarat ſacietas rerum & abundantia;, lcre pvoeoc ett, ſi nihil tibi deeſſe putes, nihil appetes, ni memt hil optes amplius. u l 4 . MndS RI Marco Craſſo quæſito opus eſt, quia pro eerelhi Minor. pter auiditatem pecuniæ, nullum quæſitum tur= Ratio. pem gutat, quotidié fraudat, poſcit, paciſcitur: aufert, eripit, ſpoliat ſocios, ærarium expilat, et teſtamenta ſupponit, quæ omnia non abundan⸗ tis, ſed egentis ſunt ſigna. Concluſio. O Ergo M. Graſſus uere diues dici non poteſt. t (Interdum pluribus partibus conſtat ratio⸗ “ cinatio, quam quinq;, cum unaquæq; proba⸗ 4 tio ſuam habet conſirmationem et rationem, C atq; hæc rurſus aliam. Interdum omittitur A, probatio, uel propoſitionis, uel aſſumptionis, fitq́; argumentatio trimembris. Exempla ui⸗ Pif de a pud Braſmum! in opere de conſcribendis nemti Epiſtolis, &.π Riuiſ libro ſexto Dialecticæ.) R ð I. INDVCTI 0. l Colirn Quid eſt inductio: 2 ſar Est argumentatio, quæ rebus non dubijs cons Mere ceßis propter ſii militudinem, rem, quæ dubia e⸗ vjyitg xrat, comprobat. rib Da exemplum. iict Dic wili ſaer msrutißine nihil in te off H Clagi, 4 ic Sbeter it. Mtre ſitn. gplete ctr. rpotg ruto grcea Bfm. Onſſtn pim, nengln: ſerlen decſee biege ei DE VTRAC. COPIA. n8 cij, collo caſſem, num tu me iniurium uocares? Non in quies. Neq; enim iniuria uideri poteſt, ſi nihil de eo benè merearis, cui nihil debes. Nũe igitur, cum ultrò plurimum in te officij contule⸗ rim, non æ quum est, te mihi ſuccenſere, quod be⸗ nefacere deſierim, qui ſuccenſere non poteras, etiamſi nunquam benefacere cœpiſſem. III. C O LLECTIO. Quid eſt collectio- Eſt argumentatio, quæ rationibus & expo⸗= litionibus abſoluitur. Quot partibus conſtat:? Quibus? Propoſitione, ratione, rationis confirmatio⸗ ne, expolitione & concluſione. (Propoſitio eſt, quod ad probandum ſumi⸗ tur. Ratio quæ probat, quod propoſitum eſt. Confirmatio est rationis probatio. Ex politio eſt, quæ locupletandæ et honeſtandæ rei gra⸗ tia adhibetur. Hæc ferè ſumitur à ſimili= bus, exemplis, amplificatiomibus, prouerbijs, & id genus alijs. Concluſio eſt, quæ ſupe⸗ rioribus breuiter repetitis, propoſitionem iterat.) Da exemplum? CS AAblIæ= S QV ESTIONES Propoſis SAPIENTISeſt ſamæ ſuæ longé diligentiue, tio. quam opibus ſuis, non minus uerò diligenter, Ratio Pro quàm uita conſulere. MINVS ſiquidem damni poſi itionis. & incommodi acci, Pit qui pecuniam, aut etiam Confirma⸗ uitam amittit: quam qui famam. FANM A amiſſa nis cõſtans dem corporis, cum certos à natura terminos collatione. acceperit in longum tempus extendi nequit. Fa⸗= ma uerò hominls, quæ est altera & potior ui= esſt. Vitam igitur quiſquis eripit, rem adim it, qua nullo etiam auferente diu frui non potera⸗ mus: at famam qui eripit, re immortali, & pul⸗ Eytpoſitio cherrima nos ſpoliat. QVODueteres rectè in⸗ Eexemplo. tellexiſſe mihi uidetur, qui non pecuniam modo, uerum etiam uitam ipſam effundere non dubi⸗ tarunt, quo nomen ſuum quam maximè proro⸗ catio. postquam ſe fama ſpoliatos uiderent, ne cauſam ma. rent. ADEO grauius famæ, quam uitæ diſpen= concluſio. dium iudicabant. QVODſi igitur homines, ijs rebus maximè timere uidemus, quæ cum ſunt diſſicile reſtituuntur ſapiens exiſtimandus non eßt, qui ſamæ; quæ neq; reſtitui poteſt ſemel Amiſſa, & qua nihil habet homo precioſius, non etznie, aut etiam uitæ. Eo⸗ tio ratio⸗ in integrum reſtituitur nunquam. E' uita qui- grlſoe ta noſtra, etiam poßt cineres & rogum ſuper⸗ Amplifi⸗ garent. MVELTOS fuiſſe eo animo legimus, ut Epiphono⸗= quidem eſſe putarent, eur diutius in uita mane-⸗ precioſißimæ, facilimè tamen perduntur, ac multé diligentius conſulendum butet, quäm pe⸗ li Con leoleck iue luoe eu. UIIl. . C eg ſbrepr onteſſe ehetche De ſit⸗ ſbare ſnt ſektenren (ti ngp inone (Nae AH leerr, Ach Eefr nſi ⸗ eniwe lt Ait i: ſhr⸗ Alini, pert Ercefe ee un DE VTRAQ. COPIMA. 19 (boteſt etiam tribus duntaxat, aut quatuor confici collectio ſi uel confirmatio, uel expo⸗ litio⸗ uel utraq; omittitur.) Quomodo differt Collectio a Ratiocinatione“ In collectione id ipſum, quod proponitur, in concluſione repetitur: In ratiocinatione conclu= ditur id, quod esſt è propoſitione & alumbeiane con ectum. IIII. CONMPLEXIO §1VE dilemna. Quid eſt complexio ſiue dilemna? Eſt argumentatio, in qua utrumuis conceſſe= ris, reprehenditur, ut Gabinium admonendum non cenſeo: Nam ſi bonus est, admonitione non habet opus: Sin improbus, eam contemnet. Aliud. . De futuris angi metu non debemus: etenim ſi bonæ ſunt: fruſtra mutuimus: ſin aduerſa, in. fæ licitatem duplicamus. (vitioſe complexiones ſunt, in quibus aut u⸗= traq́; pars, aut altera conuerti, & in aduer= ſarium retorqueri potest, it, Accuſande⸗ on nino non est. (Nam ſi ueretur, quid eum accuſas qui hro. 6 7 Q)nꝓwVXISTIONES bus eſte Si non ueretur⸗ quid eum accuſas, qui id parui æſtimet? Hic inuertitur utraque pars. Prior, ut Imò ſi ueretur, maximè eſt ac cuſandus ut corrigatur: Poſterior, ut, Si non ueretur, hoc ipſo est accuſandus, qua im pro= bus eſt. Non est hic puer tradendus priuato præceptori. Nam ſi et literarum ſtudioſus, non habet opus priuata inſtitutione. Sin ocio est deditus, nibil proderit diſciplina ignauo. Hic inuertitur prior pars: Imo ſi ſtudioſus est, plus proficiet, ſi priuatum præceptorem habuerit.) V. E N VMERATIO. Quid eſt enumeratio? E& in qua pluribus rebus ſufficienter expo= ſitis, & cæteris infirmatis, una reliqua neceſ⸗ ſario confirmatur. Quibus partibus conſtat? Expoſitione, infirmatione, & concluſione. DLDea Exemplum. S I illum ab hoc dicis occiſum, cum ſine cauſa Expoſitio. nunquàm ſuſcipiatur maleficium, neceſſe eſt, aut Infirmita⸗ odium, neq; metum, neq; ſpem interceßiſſe, neq; tio. ad amicum aliquem mortem eius pertinere pro Coneluſio. hare poteris. RELINQATVR ergo ab hoc non eſſe illum occiſum. ¶nter⸗ ſcb⸗ metu, aut odio, aut ſpe alicuius commodi, aut ami ci alicuius gratia ab hoc eſſe occiſum. SED neq; 55 (nen⸗ cnchu negel iAlie ical⸗ lectici Ciſſon ſebtne l, Con fund Utten ppte chudk Vl C on li algn nonec n Mne hon Geſce. Dine⸗ tete eſtl luna aane eget S “ D EBVT RA Q. COPI A. 1290 (Interdum conſtat tantum infirmatione & Nee concluſione, ut neq; metuit, neq; odio habuit, D neq; aliquid commodi ſpectauit, neq; amici An tia alicuius motus ect, igitur non occidit. Fa= nem bius argumentum à remotione uppellat. Dia t⸗ lectici uocant argumentationem à ſuffhciente üe diuiſione, ut, Neq; cenſu, neq; uindicta, neq; Nin teſtamento liber ſacv-us eſt. Ergo liber non cn. eſt. Confutatur autem enumeratio, ſi aut u⸗ ide num aliquod membrum, quod ab aduerſario foen præteritum erat, profertur, aut ſi unum gquippiam ex his, quæ prolata ſunt, falſum d. eſſe oſtenditur. Exemplam utriusq; uide Wuauaupud Eraſmum.) uunß VI. CONCLVSIO SIMPLEXN. 6 Quid eſt ſimplex concluſioo Eſt argumentatio, in qua ex eo, quod antecer dH dit, aliquid conſequi neceſſe eſt, ut Spirat, ergo leoan non est mortuus. Literas nouit, ergo didicit. Si hunc hommem conſtat in prouincia fuiſſe occi= ſ ſum, ab hoc, qui tũ Romæ u it, gecidi non potuit. ſca (Refutatur hæc argumentatio duobus modis uran Primo, 61 id quod ſequitur non neceſſario, ci r antecedente cohærere oſtenditur, ut ſi mater “ est, diligit Klium. R efellitur, quia Medea fi= gung liumn occidit. Hoc uocant Dialectici negare * conſequentiam, Deinde, ſi id, quod antecedit negatur eſſe uerum, ut Philoſophia ſocor= diam QV Æ STIONES VII diam affert, Ergo Philoſophia eſt uitanda. Refellitur, quia antecedens eſt ſalſum, E&t girge igitur negandum, ut fit in Enthimemate.) oſtun VII. § VBIE CTIO. o Quid eſt ſubiectio? iibiz. Efſt argumentatio, in qua quæ rimus, quid pro. Pnpoſti aduerſario, aut contra nos dici poßit, deinde per ſingulas interrogationes, properè ſubijccis oleng mus rationes, quibus id, quod dictum est, refus aſtn tatur. lpneu Quot partibus conſtat pluroc Subiectio? en cunt e Tri bus. Interrogatione, Subiectione, & Con= s,uhiles cluſione. P oni . Da Exemplum? I Interroga⸗ Quæro, unde iſte ex tenui tam pecunioſus fa tiones & ctus: Patrimonium amplam relictum este At poz ce ſubiectios tris bona uenierunt. Hæreditas aliqua obuenite wnn nes. At à ſuis exhæredatus et. Ex mercatura quan Gtcfe inſtituit, quæſtum maximum conſecutus est? At ex ea re, quæ habere uidebatur, omnino ami= En Concluſio. ſit. Quare ſi his rationibus non locupletatus eſt, Uuzgit aut illi aurum domi naſcitur, aut unde non licuit pecunias accepit. . Manſu c(Reſutatur ſubiectio, ſi aut aliquid præter= Pnris an miſſum eſſe oſtenditur, aut infirmatur ali⸗ quid ex enumeratis, ſicut fit in Enumeratio⸗ ne, in quam ſubiectio commutari potest.) “” . OpPPO⸗ DE VTRAQ. COPIA. 121 Mikd. VIII. O P P OS I TIOGO. n, de Quid eſt Oppoſitio- 14) Eftin qua ex oppoſito Propoſitionis ad ipſam propoſitionem reuertimur. Z Quot partibus conſtat? 4 Tribus. Quibus? Propoſitione, Oppoſitione & Reuerſione. Da Exemplum? an .⸗ §i eo tempore, quo hunc hom inem in prouin propoſi⸗ cia occiſium dicitis, ego Romæ ſui, relinquitur à tio. me non occiſum. Nam ſi tunc in prouincia fuiſ⸗ Oppoſitio. ſem, à me occiſum ſuſpicari poteratis. Nunc Reuerſio. autem cum eo tempore in prouincia non ſue= NAen rim, nihil est quòd hominem à me occiſum ſu⸗= Ppicemini. IX. I N VE RSIO. nitſ Quid eſt Inuerſio? N OWD Est argumentatio, in qua ex aduerſariorum ucAO ratione non, id quod ipſi uolunt, ſed quod utile AAH nobis est, ſequi demonſtramus. 6 Quibus partibus conſtat? Propoſitione, Ratione & Inuerſione. 5 2 *M Da exemplum. Non ſunt legendi Poëtæ. Demulcent enim le⸗ Propoſi⸗ ler gentis animum, & alliciunt: Imô ob id ipſum tio. 6 1 ſunt legendi, quia demulcent Ratio. de animam. Inuerſis. Cen FIN 1 §,; ια Wiigxiit N.NRẽ r, rv puſi Pio ſ⸗ 1. ſxor: r, un, zgpoktien 7204- Tuutiz, gugrie n jvpvſinoſ, rvαιεα „ , an cffirmatute ZThant., qua'r,1 ſit nu r z uſiti . 1. ” ₰£ — τ 5. .ͤ, rArufe vtr.,1 . uat, *= , ”õ WA r . yr — 15 lunctr Ct Ditetß Uluer At: n 1ere geſe tafe, Neltio ſin⸗ Nmd leie e r aſti lult eſtete ge ce cia, elttt⸗ Nidllta lenl Nonertt tie. eIL Dln! ln Norz Nnen 1 DIALECTICES. munium, qui oſtendunt quæ uocabula quomodo alijs recte attribuantur. Cur initio Dialectices doctrina Præ dicabilium traditur Quia oſtendunt gradus & cognationes uo⸗ cabulorum, quorum anguſtiora in definitionibus per aliqua communiora declarantur. Quot ſunt Prædicabilia? Quinq;. Quæ? Species Genus (Quæ etiam uniuer= Differentia ſalia uocantur, quia Proprium gradus ſunt uocabu= Accidens. lorum communium) Quid eſt Species: Epecies est nomen commune proximum indi uiduis, ge quibus prædicatur in quæſtione, quid ſit, ut cum quærimus, quid ſit Plato? reſponde= tur, eſt bmo: cdm quærimus, quid ſit Bucepha⸗ lussreſpondetur, eſt equus. Quid uocatur Indiuiduum?⸗ Nomen proprium, aut una res ſignificata no mine proprio ſub certa ſpecie, ſeu oſtenſa parti cula demonſtrante, ut Camillus, hic homo, hæc herba. Quid eſt Genus?⸗ Genus est nomen commune multis ſpeciebus, & Prædicatar de eis in quæſtione, quid ſit, ut neunnnnnnnnnnngnnnan 2 3 4 5 6 7 TUINNNNNNNNNNNNN INNNNNNNN 15 - IIII& 14 13 9 10 11 12 8 II 9 2 3 4 5 6 Copyright 4/1999 VxVMaster Gmbh www.yVXyVmaster. com 1 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset