Ab206
author: Schetzer, Johann

Grnt

Ul

Ues

Wl

THESES
LOGICALES.

CU
INSTITUITIONIBUS
DIALECTICIS
A
R. P. IOANNE SCHETZER=
SOCIETATIS JESU,

4 0 ipi . .
Cum permiſſi & Prixilegio SS.

Knnensnnunnnn

WIRCEBURGI,

Apud PHILIPPIUM WILH. FURKERT
Bibliopolam Aulico Acad. 1745.

o( EE
§65555855885 §§6§5§6§6S

. E eE e. . 22 2*
* * 5

+ X„ —

885555559588566686585585585

T HESES
LOGICALES.

Am tres ſint operationes Intelle ctus
noſtri, quas certis regulis dirigit
Logica, nimirum Apprebenſio ſim-
plex, per quam rem nude concipimus,
& ſimplici quaſi obtutu intuemur, nihil
de eâ affirmando, aut negando, ùt cùm
dicimus; Homo: Deus, Angelus, &c.
Judicium, ſive propoeſitio, vel etiam Enun-
tiatio, per quam de re conceptâ aliquid
affirmamus, aut negamus; ut, Homoe
animal: Homo zon eſt lIapis: Diſcurſus,
Per quem unum ex alio deducitur vel
infertur; ut ſi it arguas : Logica eſt
valdé utilis, ergo Ei eſt ſtudendum: Hinc
THESES noſtras Logicales in tres quo-
que partes dividimus. Pars prima ex-
Plicabit ea, quæ ad Primam mentis ope-
rationem; ſecunda, quæ ad ſecundam;
2 ter-

4 o
tertia, quæ ad tertiam dirigendam ſpe=
Gant, ad finem cujusque ſeligemus The-
ſes Logicæ magis controverlſas, & acrids 2
diſputari ſolitas. Pro more autem re- imiudi
cepto omnibus præmitimus Theſes pro- muͤ“
miales.

THESES u

De
. 1.
Naturà & proprietatibus Logicæ.
1 YIHtmyen

. S 4—21:
LDur Logica Artificialis, tum Actua. Smti
lis, tum Habitualis: 2. Dividi- mami
tur in Docentem & Utemem, z3. Tan-

quam in membra ſolà ratione diſtincta. s .
. . lgan
1. Objectum ejus materiale proximum
non eſt intellectus: neque Res omnes: R

neque Voces externæ; 2. Sed tres Men-
tis Operationes, 3. Non mero caſu; ſed Meainz

artiſicialiter rectè factibiles. Uenß⸗
1: Objectum formale quod eſt artiſicio. Mimm
ſa finginnn

14

Pln ſe
ynul.
sAn
NeNe

Iess ⸗ .

.
1IA
U.

9 tun M.
. 1 Dnid-
En ,. lr
ecilc

Aemimn
e NesNe,
N rHen.
Nnellitl

ini

0G 5
ſa earundem Rectitudo: 2. Quæ, prout
ab aliquibus regulis intenditur, verita-
tem phyſicam eſſentialiter includit. 3.
Objectum Attributionis eſt Operatio lo-
gicè recta.
IV.
I. Logica quoad omnem ſuĩ partem
eſt ſcientia propriè talis, 2. Simpliciter
practica., 3. Secunduùm quid ſpeculativa.
v.
I. Eſt una per meram aggregationem.
2. Ad' alias ſcientias totales moraliter
ſolum neceſſaria: 3. Ad quarum actus
concurrit tantum directive.

PARS PRIMA.
THESESIUM LOGICALIUM
De
lis quæ ad ſimplicem apprehenſio-
nem ſpectant.

Huc pertinet agere k. de naturaà & multipli-
citate Terminorum: 2. De ſuppoſitione, variis-
queé Proprietatibus eorundeme 3. De Defini-
A 3 tio⸗

6 Par. I. Cap. I.
tione & Diviſione, quibus denique ſubjungi-
mus Theſes Logicæ magis controverſas de Uni-

tate, & Diſtinctione, de Univerſalibus,
& Prædicamentis.

CAPUT I.
De naturà, & multiplicitate Terminorum.
§. I.

Quid ſit Terminus?
THESIS I. Terminus (prout hic ac-
cipitur) juxta Ariſtotelem 1. Prior.
c. I. eſt is, in quem reſolvitur propoſitio
ut pradicatum, & de quo id prædicatur,
appoſito vel ſeparato eſſe, aut non eſe. Ut
Theſis poſita clarius explicetur.
I Nota I. Varias eſſe hujus nominis,
Terminus acceptiones: nam I. Terminus
idem ſonat ac ultimum, ſeu poſtremum
rei: Sic mors dicitur terminus vitæ.
2. Terminus ſignificat fines aut limites,
inter quos quid clauditur: Sic fluvii
& montes dicuntur termini alicujus re=
Zni. 3. Terminus ſumitur pro metâ;,
ad quam quis tendit: ſic urbs ad quam
tendit viator, dicitur terminus viæ. 4.
Terminus quandoque idem ſonat, ac ob-
fe-

Muen
1
an
unfin
ſudal
„Cemmm

7

Ane

WM

n, Ken
M Inn

W

u Gein
aa
nnten

heh Rear

rürnne
Dadeni n
fliniken g
44

7

ingtn
puen.

De naturd, & multiplic. Terminorum. 7

jectum circa quod verſatur actus: ſic
v. g. paries dicitur terminus viſionis. 5.
Terminus accipitur pro vocibus alicui
facultati uſitatis: ſic de homine artis
pParùm perito dici ſolet: nequidem ſeit
terminos artis. Denique magis propriè
accipitur pro quâvis voce humand po-
tente efle extremum propoſitionis; in
quâ acceptione hic de termino agimus.
Nota 2. Propoſitio ſive Enuntiatio, in
ordine ad quam explicari debet Termi-
nus, eſt Oratio judicativa ſeu exprimens
ſententiam de aliquo: ſive jam ſit aftir-
mativa, ſive negativa; ut: betrus eſt
Homo. Homo non eſt lapis: quarum pro-
poſitionum prior eſt affirmativa; poſte-
rior negativa. Sunt autem tria in omni
propoſitione: Subjectum, Prædicatum &
Copula. Subjectum propoſitionis eſt id,
de quo aliquid dicitur: Prædicatum
eſt id, quod dicitur de alio: Copu-
la eſt nexus conjungens prædicatum cum
Subjecto, ſive eſt verbum ſubſtantivum
eſt ſignificans connexionem, aut identita-
tem prædicati cum ſubjecto. v. g. hujus
propoſitionis Petrus eſt bomo, 78 Pettus eſt

4 4 ſub⸗

8 FPar. I. Cap. I.

ſubjectum 7 Homo, prædicatum; par=-
ticula eſ eſt copula.
Si quæras: An in omni propoſitione
tria illa reperiantur? Reſp. reperiuntur in
omni, vel explicitè, vel implicite. Ex-
plicitè zeperiuntur; quando tribus diſtin-
ctis, & ſpecialibus vocibus exprimun-
tur; ùt in exemplo antè allato; Impli-
cits veròʒ quando copula cum prædica-
to in unâ aliquâ voce continetur; ùt in
hac propoſitione: Petrus currit. Vox
(currit) enim continet in ſe prædica-
tum & copulam, debetque dialecticè ſic
reſolvi aut explicari; Petrus eſt currens,
ubi jam habes ſubjectum, prædicatum
& copulam explicitèe. His noratis,
Explicatur Definitio Termini antè po-
ſita. Dicitur I. Terminus eſt is, in quem
reſolvitur propoſitio, h. e. terminus eſt pars
propoſitionis: ſicut enim ligna, lapi=
des, &c. ſunt partes domus: quia do-
mus in ipſa reſolvitur, hoc eſt, quia ipſa
remanent ſublatà unione; ità termini
ſunt partes propoſitionis; quia ſunt id,
quod remanet, ſublatâ propoſitionis co-
pulàâ. Dicitur 2. àt pradicatum, & de quo
id prædicatur. Ex quo ſequitur: Ariſto.
te.

l

eCktl

I.

Lletenn

dun .

iphtiin
ein
Plit h.
Uiudt.
Waimn
ln; .
n el⸗
im Kn
int. Nr
l mi.
rdikil.
nugann
Pedlnn
Bms

ümmi

ulub,

(CN1

Pupia⸗

De naturd, & multiplic. Termmorum. 9

telem ea ſola agnoviſſe pro terminis pro-
priè talibus, quæ per ſe poſſunt eſſe
ſubjectum aut prædicatum propoſitionis,
atque itâ ſuſtinere rationem extremi,
vide Caſilium l. I. . 1. n. 46. Dicitur
3. appoſito vel ſeparato eſſe „ aut non eſſe:
per quod Ariſt. ſignificat: Subjectum
& prædicatum, quæ dixerat eſſe ter-
minos, poſſe per Verbum ℳ conjungi:
& freri propoſitionem affirmativam:
Vel per non eſt à ſe invicem removeri:
& ſic fieri propoſitionem negativam.
Cui hæc Ariſtotelis definitio longior
videtur„ & fortè etiam minuús exacta;
eò quèòd non fiat per prædicata prima;
cum prius ſit propofitionem ex terminis
componi & conſtitui; quàm in illos
reſolvi ; Dicat cum Pennafiel Diſp. I.
ſummul. Sett. 2. Subſect. 2. Terminus eſt
cauſa intrinſeca, ſive parsit quod conſti-
tutiva propoſitionis: dicitur at quod con-=
ſtitutiva: ne definitio conveniat Gopu-
læ; quæ quidem etiam intrinſecé pro⸗
poſitionem conſtituit; ſed tantum ât
quo: id eſt: Copula eſt nexus ſive
unio, quà determinante & velut me-

diante ſubjectum & prædicatum tan-.

A 5 quam

+*½

S§

10 Par. I. Cap. I.

quam partes it quod, id eſt, velut ex-
erema componentia conſtituunt propo=
ſitionem.
Vel etiam dicat breviſſime cum Ar-
riaga aliisque R. R. Terminus eſt Extremum
Propoſitionis: ſive id, quod poteſt eſſe
extremum propoſitionis. Neque enim
ad rationem termini videtur neceffariè
requiri; ut actu ſit extremum propoſi-
tionis; ſed ſufficit, ſi poſſit eſſe tale:
ut recte ait Sotus. Unde etiam extra
propoſitionem terminus erit, quidquid
poteſt in propoſitione tenere locum ex-
tremi, id eſt, ſubjecti vel prædicati. Ex
his
Inferes I., Subjectum & Prædicatum
tantùm poſſe dici terminos: illa enim
ſola ſunt extrema propoſitionis, v. g.

dum dicis: Petrus eſt Homo: Petrus &

Homo ſunt extrema, adeéque termini
propoſitionis. Copula autem formaliter
ſumpta, id eſt, actu exercens munus co-
pulæ, non debet dici terminus; quid-
quid contradicat Comptonus: quia non
eſt extremum propolitionis, ſed nexus
ſeu unio extremorum. Copula tamen

materialiter ſumpta b, e. Vox eſt non

. ex=

1
1

l
ei. De naturà, & pmueltiplic. Terminus II
exercens munus copulæ poteſt fieri ſub-
jectum, adeéque eſle terminus; uti com-
munius docetur cum Poneio; v. g. dum
dicitur: Eſ eſt monoſyllabum: Primum
eſt eſt ſubjectum & conſequenter ter-
minus propoſitionis.
lih Inferes 2 Cum Oviedo, Spinula, Comptono
und. O. alis, omnes voces non ſignificati-
e vas, item omnes voces materialiter b. e.
pro ſe ipſis ſumptas, poſſe eſſe termi-
nos: etſi multi Summuliſtæ contradi=
cant. Ratio eſt: quia poſſunt eſſe ex-
tremum propoſitionis; cùm poſſit de
illis aliquid affirmari aut negari.
Inferes 3. Ex vocibus ſignificativis ſo-
la nomina & participia, dum naturam
nominum induunt: & ex nominibus
ſolos rectos, eſſe terminos propriè ta-
les; quia ſola illa per ſe poſſunt eſſe
ſubjectum vel prædicatum propolſitionis.

§. II.
Diviſiones Termini.
T HESIS II. Terminus variè dividi- 6⁶
N

tur. am I. Sicut triplex eſſe pot=
eſt propoſitio, mentalis ſc. vocalis &
3 A 6 Leri⸗

e.
m Ner

Nren

12² Par. 1. Cap. I.

ſcripta, ità paſſim dividitur Terminus
in Mentalem, Vocalem, & ecriptum II.

Dividitur in Significatiuum & Nonſignifß-

cativum. III. In Categorematicum, Synca-
tegorematicum, & mixtum. IV. In Com-
plexum & Incomplexum ſeu ſimplicem. V.
In Concretum & abſtraltum VI. In De-
nominativum & Denominantem. VII. In
Connotativum & Abſolutum. VIII. In Uni-
vocum, Tquivocum, & Analogum. IX. In
Communem ſeu Univerſalem & Singularem.
X. In Finitum & Infßmitum. XI. In termi-
num Primæ & Secundæ intentionis. XII. In
Pertinentem & Impertinentem. De quibus
pPer ordinem.

7 T HESIS III. Terminus Mentalis eſt
qui mente concipitur; ſive eſt ipſe
internus conceptus mentis repræſentans
ſubjectum aut prædicatum. Vocalis eſt,
qui ore profertur v. g. Vox homo. Scri-
Ptus eſt, qui literis exprimitur. Defi=
nitio termini S. Præcedente allata magis
Fropriè convenit termino vocali; de
quo & potiſſimùm decinceps agitur.,

THE-⸗

De naturà, & multiplic. Term norum. 13

THESIS IV. Terminus Signißcativus 8
eſt is, qui inſtituentium voluntate
& placito manifeſtat aliquid à ſe diſtin-
ctum v. g. hæc vox Homo; Quæx præ-
ter ſe ipſam, ſigniſicat ex inſtitutione
hominum rem talem, quæ eſt homo.
Ihr Terminus Non - ſienißcatipus eſt, qui non
un IIh eit inſti utus ad aliquid ſignificanduin,
I hr ideéque etiam auditus non ducit audien-
Wn Al tem in cognitionem alicujus rei. v. g.
in Evox Blickri, quæ non eſt inſtituta ad
nUhm quidquam ſignificandum, ſed tantom,
mae III naturaliter ſignificat ſuum materialemn
n. Naim ſonum. Nec dicas 1. vox Blictri audita
ſignificat hominem præſentem, ergo eſt
terminus ſignificativus. Nam Diſt. An-
nh teced. ſignifigat hominem præſentem ex
a inſtitutione ſuâ N. propter naturalem &
Omem, neceſſariam connexionem, quia nimi-
1 A rum Articulata pronuntiatio vocis non
ub, poteſt fieri, niſi ab homine, C. Ante-
4 ced. & N. Conſeq. Nec dicas z. Vox Bli-
un Ctri nihil ſignificat; ergo eſt terminus
ſignificativus ſicuti vox, Nihil Nam
Diſtinguo Antec. vox Blictri ſignificat ni=
hil poſitivè: id eſt verè eſt inſtituta ad
ſignificandum nihil N. Vox Blictri nihil
IN A 7 ſigni⸗

14 Par. I. Cap. V.

ſigniſicat negativè: id eſt nullam habet
ſignificationem, ſive non eſt inſtituta ad
quidquam ſigniſicandum, C. Antec. &
N. Conſeq.

9 T HESIS V. Terminus Categoremati⸗=
cas, qui & Categarema dicitur, eſt,
qui per ſe aliquid perfecte & complete
ſignificat; adeoque ſe ſolo poteſt eſſe
integrum ſubjectum aut prædicatnm pro-=
poſitionis: ut bomo, animal. &. Termi-
nus Syncategstematicus eſt, qui per ſe &
ſeparatus nihil perfecte ſignificat, alteri
tamen junctus, certum illi ſignificandi
modum tribuit: Sicque non tam ſi-=
gniſicare, quàâm conſignificare dicitur 3
Integrum proinde fubjectum, aut præ-
dicarum eſſe nequit, ůt omnis, nullus, ali=
qgitis, neuter, uterque, & ſi qui ſunt alii ſi=
miles, itaà cosnpton.
Porrè inter Syncategoremata, Üt inquit
Cornæus, principem locum obtinent ea,
quæ vulgè ſigna vocantur : Horum
alia ſunt univerſalia,; ut omnis, nullus g
Alia particularia; uüt: alquis, quidam.
Item alia affirmativa: t ommis, aliqziis:
Alia negativa: ut zaulins „ quidam nom,
Vo-⸗

De naturà, & multiplic. Terminorum 1 5

Vocantur ſigna, quia ex eis velut notis
cognoſcimus, an propoſitio ſit univer-

ſalis, an particularis ? Affirmativa, aut

negativa.
Terminus mixtus eſt vox una, quæ ca-
tegorema, & Syncategorema quoad ſi-
gnificationem includit: t nevio, h. e.
nullus homo. Nasquam b. e, nullo lo-
co. Semper, id eſt, omni tempore. Ni-=
bil id eſt, nullum ens &c.
Quares v. An Nomina adjectiva v. g.
Albus „ Doctus ſint accenſenda terminis
Categor. vel Syncategoreniaticis? Reſp.
cum Oviedo, Semery & aliis commu-
nius contra Hurtadum Diſp. 1. ſect. 10.
Adjectiva illa eſſe terminos categorema-
ticos, quia licèt non ſigniſicent perfectè
& determinatè ſubjectum, per ſe tamen
& perfectè ſignificant formam ſubjecto

fuperadditam, ſic Abum dicit albedinem:
„ Doctas, Doctrinam.

Quares z. An terminus Syncategorema-
ticus ſit propriè & ſtricte terminus, cum
ſe ſolo non poſſit eſſe ſubjectum vel
prædicatum? Reſp Non; ſed eſſe potius
conterminum: quia additus Categore-
matico perfecte ſignificat; idquod non
in-

11

16

ineptè hoc ſimili expreſſit Occam. 1. p.
log. c. 4. ſicut Qiffra, O, per ſe poſita
nihil ſignificat, nec auget numerum:
poſtpouta tamen alteri Ciffræ, ſignifica-
tionem cjus exten dit & modificat v. g.
Si O penatur poit 2. facit viginti: Ità
terminus Syncategorematichus (e (olo ni=-
hil ſignificat; additus tamen categore-
matico completam ſignificationem facit?
ut ſi dicam; nullus bamo.

Par. I. Cap. Ie.

cujus partes per ſe & ſeorſim ſigni-=
ficant idem, quod ſimul ſumptæ v. g.
Homo albus: nam partes iſte, homo ſcili-
cet & albus retinent eandem ſignificatio-
nem intra compoſitionem, quam ha-
bent extra illam: Porrò ad terminum
complexum requiritur, ut partes non

ſint omninèò ſynanymæ. Incomplexus 4

eſt , cujus partes ſeparaſtæ & ſeorſim
ſumptæ, vel nihil ſignificant, vel ſaltem
non habent eandem ſignificarionem, ac
ſimul ſumptæ v. g. boma: Dominus:
Respublica. Ità connuniter ex Toleto. Pu-
tat tamen Oviedo Contro I. ſumm. punct.
3. n. 8, ſe melius ſic definire: Terminus
com.

Mnuntn
THESIS VI Terminus Complexus eſt,

eNHMH
rn

en ,

l

1
5

Unne .

, Movll⸗

Dannt:
rMr e!

De naturà, & multiplic. Terminorum. 17

complexus eſt, qui includit intrinſecè &
in ſe compoſitionem grammaticalem:
Incomplexus eſt, qui intrinſecè talem com-

poſitionem non includit: Fit autem

compoſitio grammaticalis vel per
concordantiam ſubſtantivi & adjectivi;
ut homo albhus: vel per compoſitionem
conjunctionis &c.

§8. III.
De Termino concreto & abſtracto.

THESIS VII. Concretum ſive termi- 13
nus concretus eſt, qui ſignificat ſub-
jectum & formam; ſeu potiùs, qui ſi-
gnificat compoſitum ex ſubjecto & for-
mà. Subjectum hic eſt id, quod accipit
denominationem, ſeu appellationem:
aliõque nomine vocatur ſignificatum ma-
teriale. Forma eſt id, quod dat alteri
denominationem, vocaturque etiam fi-
gnificatum formale concreti. v. g. album
eſt concretum; in quo ſubjiectum eſt res
illa, quæ dicitur alba: Forma autem eſt
albedo, quæ denominat rem albam: Un-
de 73 dbum ſic reſolvitur Res habens al⸗

tedinem. Ubi vides; duo ſignificari:

Rem

mnte
18 FPar. I. Cap. I. me
RKenm ſcilicet tanquam ſubjectum, albe⸗
dinem tanquam formam. 4
Abſtractum five Terminus abſtractus eſt,
qui ſignificat ſolam formam v. g. Aledo.
Qugres 1. Quotuplex ſit concretum 2 N
14 Reſp. I. Concretum aliud eſt Phyſicum
cujus forma realiter à ſubjecto diſtingui-
tur, illique ineſt, ùt album: nam albedo!
realiter diſtinguitur à re, quæ eſt alba,
cui tamen inhæret. Aliud eſt Metaphy-
Rcum, cujus forma à ſubjecto realiter
non diſtinguitur, concipitur tamen 4
nobis qualſi diſtincta, ùt Homo: nam hu-
manitas, quæ eſt forma denominans ho- ſ
minem, non realiter, ſed ex ſolmo modo Inle
cognoſcendi diſtinguitur à ſuo ſubjecto. n N
Aliud eſt Logicum, cujus forma ſubjecto l
eſt extrinſeca; dùt viſum : cognitum. Ubi n hd
Obſerva; Specialiter illa vocari concreta Mnni I
Logica, quorum formæ à Logicãâ ſpe- um i al
cialiter conſiderantur v. g. Umniverſale: Mii.
Deſinitum &c.
Porrò quale eſt concretum, talis etiam ii
eſt terminus abſtractus ſive forma. Ni-
mirum in concreto phyſico eft forma
phyſica: v g. in albo, albedo dicitur
torma phyſica ſeu abſtractum phyſicum;
Hu-

1

l PDe naturà, & multiplic. Terminorum. 19
Humanitas in homine, abſtractum Me-
taphyſicum: Et ſic de cæteris.
2. Concretum aliud eſt Subſtantiale,
aliud accidentale. Subſtantiale eſt, cujus
forma eſt ſubſtantia, id eſt, Ens per ſe
ün exiſtens: Sive jam ſint nomina Gram-
hcknai maticaliter ſubſtantiva ůt. Homo: Lapis
Imek ſive adjectiva, ůt animatum. Accidentale
uitd eſt, cujus forma eſt accidens: ſive jam
e concreta illa ſint nomina grammaticali=
ter ſubſtantiva, t Pictor, Doctor, ſive
adjectiva; uùt: Albumt, Dulce.
Concretum accidentale iterum aliud eſt
phyſicè accidentale; quando nempe for-
ma realiter accidit eſſentiæ rei, ùt Al-
bum Aliud, eſt Metaphyſicé ſeu etiam
Logicè accidentale; quando forma no-
ſtro modo concipiendi ſequitur ad eſ-
ſentiam rei, licèt realiter cum illàâ iden-
tificetur, ũt Riſbile & Flebile reſpectu
hominis.
Quares z2. Cùm terminus concretus
ſignificet formam & ſubjectum, quid
importet in recto, quid in obliquo ? Pro
Reſpenſione
Nota I. Ex Haunoldo. Rectum & Ob-⸗
liquum formaliter provenire à noſtris
con-

15

n
urkE
wmnet,
nnn el

mun dei

20 Par. I. Cap. I
conceptibus: Dum fcilicet rem unam
concipimus tanquam per ſe ſtantem, & V
ideo per caſum nominativum exprimi-

mus 3 Aliam verò ad modum adjacentis nl Sad
ſeu advenientis, & habiti; quam ideo
alio caſu exprimimus. Adeôque Re-
ctus & obliquus formaliter non dantur
in ipſis rebus; dantur tamen fundamen-
taliter, h. e. datur à parte rei in ipſis
rebus fundamentum ſeu ratio, cur hæc
res potiùs in recto ſeu Nominativo, illa
verò in obliquo ſeu alio caſu importari
mereatur: quod fundamentum conſiſtit
in connexione aliquâ unius rei cum alis,
ſive connexio iſta ſit identitas realis aut
ficta; ſive unio aliqua phylica, aut mo-
ralis; ſive Relatio aliqua realis aut ra-
tionis; qaæ facit: ut, dum res una per
ſe, & ratione ſuĩ attingitur; ſimul at-
tingi debeat alia, quæ ad prioôrem per=-
tinet, cumque eâ connexa eſt. v g. dum
dico: Paries eſt albus, ex parte prædi-=
cati duo ſignifſicantur: Nimirum, Res e
babens, ſive ſubjectum albedinis, & Ale n ſe du
bedo „ Ex his tamen Res habens per ſe al
prædicatur ſeu affirmatur de pariete ; “Rü
albedo autem per prædicatum importatur uliſten,
con⸗=

lee

1 N
RlMunod

1 De naturà, & multiplic. Terminorum. 2 1

Gm Concomitanter, & in obliquo propter
ENconnexionem ſeu unionem ejus cum pa-
ni Tiete; quam per talem prædicationem
ie inten do ſignificare. Unde & propoſi-
tio iſta ſic eſt reſolvenda: paries eſt rey
babens albedinem.
Nota 2. Ex Eedem. Concretum quando-
rn que ſumi ſpecificative .. quandoque re-
Nrnif duplicativè. Tunc ſumitur Specificativè:
, t ſive, quod ĩdem ſonat, materialiter &
Rumuim à Aenoninatiye; quando pro ſubjecto pro-
poſitionis ità ponitur, ut prædicatum,
quod de illo dicitur, ei conveniat præ-
Ccisè ratione ſignificati materialis, non
verèò ratione formalis: ſic ſumitur ſub-
N jectum in his propoſitionibus. Album
ſt dulce. Muſicus eſt Logicus : Nam
i nun Prædicatum, Dulce, non convenit lacti
v. g. ratione albedinis: neque prædica-
tum, Logicus, Petro ratione muſicæ;
aliàs omnia alba eſſent dulcia: & omnes
mulſici eſſent logici. Quare propoſitio-
nes hujusmodi exponendæ ſunt per Re-
lativum qui, quæ, quod: ſc. Lae, quod eſt
album, eſt dulce: Petrus, qui eſt Muſicus,
eſt logicus. Termenus concretus tunc ſumi
dicitur reduplicativ?, quando per adjun-
ctam

22 Par. I. Cap. 1I7
ctam particulam reduplicantem, 4t, pryut,
9ud, quatenus. In quantim, ant ſimilem,
deſignatur illud, ratione cujus ſpeciali-
ter prædicatum convenit ſubjecto: ut ſi
dicas; Petrus, quà miſicus, cantat: Ignis,
it calidus, urit; quo loquendi modo ſi-
gnifieamus rationem, cur Petrus cantet,
ſc. quia eſt muſicus: & cur ignis urat:
quia nempè eſt calidus.
Porrò quia illæ ipſæ particulæ redu-
plicantes quandoque etiam in ſenſu me-
rè ſpecificativo uſurpari ſolent; Hinc
ad dignoſcendum ſenſum ſtrice redu-
plicativum; Cape ſequentes Regulas ex
Logicâ Practicà Haunoldi p. I. c. I. a. 1,
Regula I. Ex duplici capite continge-
re porteſt; ut particula reduplicativa de-
ſignet rationem, ob quam ſubjecto con-
veniat prædicatum, habeâtque ſenſum
ſtrictè ceduplicativum. 1. Quando præ-
dicatum eſt de conceptu illius, quod re-
duplicatur, vel ſpectat ad illius integri-
tatem: v. g Chriſtus, què homo, eſtanimatus,
eſt rationalis, habet manus & pedes. 2, Quan-
do id, quod reduplicatur, eſt cauſa vel
radix prædicati, v. g. Homo, quaà rationalis,
diſcurrit, ridet &.

Re-

n in
Eto, r
nhandenn
fin knt
afn l

Ve naturâ, & multiplis. Terminorum. 23
Regula 2. Particula reduplicans poteſt
habere ſenſum merè ſpecificativum, 1.
Quando prædicatum non convenit ſub-
jecto, ſimpliciter & abſolutè, ſedl tantùm
lecundum quid: v. g. Ethiops, ur den-
i, Zatus, albus. 2. Quando prædicatum
ur convenit quidem ſimpliciter, ſed tan-
rum tùm accidentaliter; v. g. Chriſtus, quà
bomo, eſt veſtitus, albus & . 3. Quando
Tir denotatur ſolàùm non repugnantia præ-
dicati cum ſubjecto, v. g. Juſtus, quâ
juſtus, peccare poteſt venialiter. His bene
u notatis, quorum intelligentia ſæpè per
philoſophiam erit uſui, ad quæſtionem
1 Reſp. I. Concretum ſpecißicatwè ſeu de-
n nominativs ſumptum illud importat in
recéto, quod in reſolutione ipſius habet
ſe per modum ſtantis, habentis, aut re-
cipientis, quod eſt ſubjectum; illud ve-
10 in obliquo, quod ſe habet per mo-
dum advenientis, habiti aut recepti, &
cum quo in prædicatione non fit iden-
tificatio, ſed ſolùm ſignificatut eſſe ali-
quo modo connexum cum eo, cum quo
Et identificatio; v. g. dum dicitur: pa-
ries eſt albus, ſic reſolvi debet propoſi-
tio: paries eſt res habens albelinem, ubi
al⸗

Reluie

D

24 Par. I. Cap. I. Nune
albedo per propoſitionem non identifi- itrin 1
catur cum pariete, ſed tantuùm res ha-⸗ Rumm n
bens; Albedo tamen Per prædicarum alen
ſignificatur aliquo modo pertinere & m ln
connecti cum re habente; ideòque ſi- AN
gnificatur in obliquo. Ex hâc univer-
ſali Doctrinã
Inferes I. Quod omnia concreta atci-
dentalia, ſive phyſica ſive Logica: ùri
etiam concreta ſubſtantialia nomine ad- 4
jectivo expreſſa; imò etiam ſubſtantiva an
adjectivè ſignificantia, ſi ſawantur ſpe- o
cificativè, dicant in recto ſubjectum, in ii
obliquo formam. Ratio eſt: quia in
omnibus iſtis ſubjectum habet ſe per
modum ſtantis & habentis; forma ve-
rò per modum advenientis, & adjacen- min
tis ſeu habiti. .
²⁰ Iuferes z. Concreta ſubſtantialia purè N
creata ſubſtantive ſignificantia ; qualia
ſunt, quæ componuntur ex natur4 &
ſubſiſtentia: v. g. Homo, qui componi-
tur ex naturâà & ſubſiſtentia humanâ (no- WüH
mine ſubſiſtentiæ, intellige aliquid à na- is hrit
turâ aliquo modo diſtinctum, quod fa- A
ciat eam quaſi ſiſtere, & compleri ulti- rgcen
mè in ſe, ità ut ſi ſui jutis, & non Aalan
cxi⸗ 1

l

1

De naturà, & multiplic. Terminorum. 2,5
Rü exiſtat in alio digniori) important in
in recto naturam, in obliquo ſubſiſtentiam.
ARe Ratio eſt eadem, quæ antè. Unde con-
1, ei cretum Homo ſic reſolve Natara hu⸗
l mana habens ſubſiſtentiam. Dixi Concretæ
WSubſtantialia puré creata. Nam de con-
cretis non purè creatis, url & in myſte-
Hi riο Incarnationis paulè aliter loquendum
lci i eſt „ illudque dicendum, importari in
nonie Recto, quod eſt ratio formalis, cur præ-
lbtnin dicatum conveniat ſubjecto. Sic dum
umn ie gico: Deus eſt Unus: in recto venit
m, 1 :Jatura Divina, in obliquo Perſonalitas:
ui quia, quèòd Deus ſit unus, non conve-
Wift nit ei ratione Perſonalitatis, ſed Natu-
n ræ. Econtra, dum dico : Deus eſt
adts Trinus: in recto venit Perſonalitas ob
rationem contrariam. Similiter dum
Mui dico „ Deus eſt Homo: In recto venit
/li Perſonalitas, non Natura: quia, quèd
Aunk Deus ſit homo, ei convenit ratione Per-
Humi ſonalitatis, quæ immediatè aſſumpfſit na-
nuid tnram humanam, non ratione Naturæ
Mün vinæ : Proinde jam propoſitionem
ulk primam ſic reſolves: Natura Divina
Mgei Ii habens tres perſonalitates eſt una. 2 dam ſic:
Kn berſonalitatts habenttes naturam diyinam ſunt
4 B zres,

,

25 Par. 1. Cap. L.
tres. 3 tiam ſic: Perſonalitas habens natiuram
bumanam. Ità feré Arriag. Diſp. I. ſum.
ſect. 9.
Reſp. 2. Concreta, ſi reduplicentur per
articulas ut, prout, quà, Auatenus, Sec.
illud important in Recto, quod per re-
duplicationem volumus expreſſiùs ſigni-
ficare, tanquam id, ratione cujus prædi-
catum ſubjecto conveniat. Unde jam
fieri poteſt; ur modè ſolum ſignifica-
tum materiale ſive ſubjectum concreti,
modèò forma, modè utrumque ſignifice-
tur in Recto: prout ſcilicet vel ſiolum
ſubjectum, vel ftormam, vel utrumque
expreſſiũs ſignificamus, exigente ſic pro-
oſitionis veritate, quod oſtendo in ex-
emplis. I. In recto importatur ſolum
ſubjectum, ſeu ſigniſicatum materiale in
hâc propoſitione: Bonum ut cognitum
amatur, neque enim cognitio boni eſt id,
uod amatur; ſed ſolùm denotatur;
quèd bonum, ut ametur;, debeat eſſe

cognitum. II. In recto importatur ſ[o-

la forma concreti in his propoſitionibus:

Peccatum ùt agmtum placet DEO: Album

at album disgregat viſum: Neque ent
peccatum ipium, quod agnoſcitur; ſed

ſola

1

N t Sn
gin etti
elhecun de

Pr fun;

De naturà, & multiplic. Terminorum, 27
uclin ſcla agnitio peccati placet Deo: Ne-
que ſubjectum albedinis, nempe paries,
disgregat vilum ; ſed ipſa albedo. III.
nk Tam ſubjectum, quàm forma in recto
kunu, 1. importatur in hâc propoſitione: Album,
elel ar album, eſt compoſitum accident ale Nam
ehun. neque ſolum ſubjectum, neque ſola for-
alllſiec ma, neque res habens formam eſt com-
nen poſitum, ſed res & forma unita eſt com-
poſitum: hoc enim in recto importat
omnes ſuas partes.
Reſp. 3. Omne concretum, prout con- 22
n um cretum, neceſſario in recto dicit ſubje-
tum, in obliquo formam; ità Dica-
n ſtillo de Sacram. Diſp. I. n. 32⅞. Ratia
eſt: quia de eſſentia concreti eſt ſignifi⸗
incare unum, ſc. ſubjeltum in recto: alte-
rumn, nempe ſormam in obliquo: Unde
ſi dicas : Album, ut album, eſt concretum,
Propoſitio ſic erit reſolvenda, Res, irt
habens albedinem, eft concretum.
Si vero concretum ſumatur in ratione
compoſiti, jam omnes partes ſuas im-
portahit in recto, ſicuti omne compoſi-
" tum qu tale, v. g. in hc propoſitione:
Album, ut album, eſt compoſitum accenden-
Nn izale, 7s album importat in recto tam ſub-
B 2 ie-

N,

Cnin:
4

28 Par. I. Cap. I

jectum, quàm formam: eſtque ſenſus
hic: Res p. g. paries & albedo unita, ſunt
compeſitum accidentale. Itaque per hoc
diftert concretum prout concretum à
compoſito quâ tali, quèòd hoc in recto
dicat omnes ſuas partes; illud verò eſ-
ſentialiter in recto importet ſubjectum,
in obliquo formam.
23 Quares III Quando multiplicentur con-

creta? Reſp. Multiplicantur multiplicato in)

recto, etli obliquus non ſit, nisi unicus.
Unde ſi in eodem pariete eſſent duæ
albedines; non foret, niſi unum al-

Pitrt 6

. .
uniet.

bum : Et contràâ, ſi in duobus parieti- Mylen

bus eſſet una/& eadem albedo, forent h
ſimpliciter duo alba: quia eſſent duæ In
res habentes albedinem; quanquam duo
iſta alba forent inadæquatè idem, ſc.
quoad obliquum ſeu formam.
24 LQurares IV. Pro quo Terminus con-
cretus ſupponat? Reſp. Terminus concre-
tus ſupponit id ℳ ponitur pro illà re,
quæ in reſolutione concreti ſignificatur
in recto ſive Nominativo; non verèò
pro eo, quod importatur in obliquo.
v. g. cum dico: Album eſt dulce: S al
bum ſupponit pro re habente albedinem,
non

lerr

ce

ntdn

N

e 2
Ã

K2

Nn

Rbatonen,
rNmin
5 Aelre ge
n ein
u li

De naturâ, & multiplic. Terminorum. 29
non pro ipsâ albedine: 73 dulce, pro re
habente dulcedinem: unde ſenſus pro-
poſitionis eſt: ves habens albedinem eſt res
habens duleedinem: ubi res habens utrobi-
que ponitur in recto,. Ex quo vides: aliud
eſſe terminum, ſignificare aliquid; aliud
ſupponere pro aliquo: nam concretum
ſignificat & rectum & obliquum, quia
ducit in notitiam utriusque: at verò
ſupponit pro ſolo recto. Vide Caſil. L. I⸗

6. 7. n. 3.

§. IV.
De Termino denominativo, & denominante-
nikh, Wer Item Connotativo, & Abſoluto.

f.

nD. THESIS VIII. Denominativa ſtricte 25
4 ſumpta juxta Ariſt. In Antepradic. c.
1. Sunt ea, quæ ab aliquo nominis appella-

tionem habent, ſolo differentia caſu? h. e.
uImmR. Denominativa ſunt ila nomina, quæ ab
PIrumd alio derivantur, retinentque eandem ſi-=

gnificationem, & differunt ſecundùm
um meram terminationem: Sic derivatur
nimn;i ab albedine Albus: à juſtitia juſtus. Ter-
Nh minus derivatus ab alio dicitur Denoni-
s natipus: Ille, à quo deriyatur, dicitur

30 Par. I. Cap. I. eeie

Denominans: tota appellatio ex illis con= m unn
ſurgens vocatur Denominatio. Terminus
autem Denominatus dicitur ille, cui Ter- amm inl
minus Denominativus tribuitur; v. g. ja ee
Paries, qui dicitur albus: aut Homo, qui tko
dicitur juſtus.
Porzò non malè P. Heimbach, Au- erun ,
thor Florilegii Argumentorum, in Diſpur. dn am
Summul. Theſ. I. Setct. 5. ad Terminum n aals
denominativum ſtrictè talem requirit;
ut appellationem ſuam habeat à forma
accidentali & diſtinctâà, uti, juſtus à ju-
ſtitiâ; albus ab albedine, alias Terminus,
Homo, qui denominationem deſumit ab ,
humanitate, à quàâ ſolo caſu differt, fo-
ret terminus Denominativus.
26 TL HESIS IX. Denominativa paulòè
latiùs accepta (qualiter eorum uſus
frequens eſt in Philoſophia) ſunt ea
omnia, quæ quomodocunque dant alte-
ri denominationem ſeu appellationem,
ſive unum derivetur ab altero ſecundum
vocem, ſive non. Id, quod dat deno-
minationem, dicitur forma denominans,
quod accipit denominationem, dicirur
ſubjectum Denonunationis ſeu denominatum.
Appellatio tota ex utriusque debitâ g:
pli⸗

en, crode

1lg,
APplher i⸗

Nusj h
erie
un f
D h

Hinbel,

Wunn, 61 0

AAerir
dn ngui

RA
miocoe Ceon
mug 4

De naturà, & multiplic. Terminorum. 21

plicatione conſurgens dicitur Denomina-
tio. Eſt autem Denominatio, ſicuti con-
cretum, alia Phyſica, alia Metaphyſica, alia
Logica: de quibus pariformiter loquere,
ac de concretis. Iterum alia eſt intrin-
ſeca: cùm forma realiter eſt in ſub jecto
denominato v. g. album. Alia Extrinſe-
ca, cùm forma realiter eſt extra ſubje-
ctum, quod ab illa denominatur v. g.
homo viſué, Cognitus: Cognitio enim,
quæ eſt forma, & Viſio, non eſt in ho-
mine viſo, & cognito; ſed in vidente
& cognoſcente ? Alia partim in par-
tim ex-trinſeca: Cùm nimirum forma
eſt partim in partim extra ſubjectum,
quod denominatur: v. g eſſe ſocium, eſſe
limile.
Item Denominatio alia eſt Phyſica, alia
Moralis: Denominatio Phyſica, prout Mo-
rali opponitur, eſt, quæ habetur à for-
m aliquâà Phyſicàâ, ſeu realiter exiſten-
te ſinè reſpectu ad æſtimationem ho-
minum; aut mores; v. g. Denomina-
tio, Albi? colorati & . Denomnatio mora-
lis eſt, cujus forma denominans vel non
exiſtit ampliùs phyſicè & realiter, ſed
tantùm moraliter, id eſt, ſecundum com-
B 4 mu⸗

32 Par. I. Cap. I. a aif
munem æſtimationem hominum; vel patemt
eſt aliquid pertinens ad mores, ac de- r umm
pendens à liberâà voluntate, ut eſſe Præa- nin
torem, Conſulen, Amicum, Hoſtem &. Imn Iihm
Nam Electio, vel volitio Regis aut Ma-
giſtratůs conſtituens Prætorem, vel
Conſulem non exiſtit ampliùs phyſicè,
ſed moraliter: Item Amor mutuus,
aut odium, denominans Amicum, aut
hoſtem eſt aliquid morale, ſive perti-
nens ad mores.
27 Obſervanda demum hiec ſunt fequentia:
I. ut habeatur Denominatio, hæc tria
ferè requiruntur: ſubjectum capax: Forma:
& debita applicatio formaæ ad ſubjeétum: quæ
applicatio in denominationibus intrinſe-
cis, vel eſt identitas formæ cum fubje-
dGto, dt contingit in Denominationibus
Metaphy ſicis: vel eſt intrinſeca unio:

DNrez
Kües
uIN MN n

t contingit in denominationibus Phy- id ra
ſicis; In Denominationibus autem ex- ur
trinſecis, & plerumque in moralibus eſt in, ti

alia quædam connexio formæ cum ſub- mef in.
j2 arin
jecto, vel etiam reſpectus & tendentia Wirin Ien
quædam formæ in ſubjectum; v. g. in imn ſiymg,
Denominationibus Cogniti, Viſi, Amati, Amdlign,
Conſulis. &c. Nhin gan
2. Ali-

1

De naturà, & multiplic. Fer minorum. 33

2. Aliquæ denominationes requirunt
ſubjectum, & formam actu exiſtentem:
àr denominatio Abi: Aliquæ autem re-
quirunt exiſtentiam ſolius formæ: t
Eſſe cognitum: Aliquæ requirunt realem
exiſtentiam ſubjecti, non formæ; ut
denominatio Senis aut Antiqui: Aliquæ
demum nec requirunt exiſtentiam ſabje-

e. Chriſti futuri

3. Quandocunque datur in rerum
naturã nova aliqua denominatio, quæ
antè non fuit, evidens eſt, quèd in re-
rum naturâ facta ſit aliqua mutatio, ſive
per productionem, fſive per deſtructio-
nem alicujus rei. Nam quando datur
aliquid novi, quod antè non erat, tune
hoc univerſum ſe aliter habet, quâm fe
habuerit antée; hoc aurem intelligi non
poteſt, nisi ſit aliquid vel de novo pro-
ductum, vel deſtructum. ergo &c. Hinc
natum eſt Axioma: Idem manens idem,
ſemper facit ilem Item dictum illud An-
tiquorum. Nibil poteſt tranſire de contra-
dictorio ad contradicterium, ſinè mutatione,
vel ſinè perditione aut acquiſitione alicujus.

. B 5 Va⸗

cti, nec formæ; v. g. denominatio An-

28

34 Par. I. Cap. I.

Valet autem hæc Regula non ſolàùm
in denominationibus Phyſicis; Sed et-
iam in moralibus: Nam, ut rectéè ex
Cardinali de Lugo obſervat Haunoldus
in log. pract. p. I. C. 1. a. 2. Omnis de-
nominatio moralis fundatur in aliquo
phyſico; adeéôque ſi reſultat de novo,
hoc ideo fit, quia de novo poſitum eſt
aliquid phyſicum & reale; alioqui cur
antè n n reſultavit:

29 THESIS X. Terminus Abſolutus eſt, qui
ſignificat ſubſtantivè, ſive qui ſigni-
ficat rem ad modum per ſe ſtantis; ut:
Homo, Angelus. Dixi: ad modum per ſe
Nantis? non ſimpliciter, per ſe ſtantem,
ut comprehendantur etiam accidentia,
quæ verè per ſe non ſtant; dum tamen
accipiuntur abſtractè, ſignificant ad mo-
dum rei per ſe ſtanris v. g. Albedo, calor
&c. Terminus Connotativus eſt, qui ſigni-
ſicat adjectivè, ſeu, qui ſignificat aliquid
per mo um alteri adjacentis: qualia lined
ſun om ia nomina adjectiva v. g. Albus,
Calidus &c. quæ ſignificant albedinem,
aut calorem quaſi adjacentem ſubjecto.
Ità Fonſeca, Oviedo, & Alii communids. 4

Præ- Mini

d
e
A

De naturâ, & multiplic. Terminorum. 3 5

Præter Terminum connotativum hoc 30
modo ſumptum, datur & aliud genus
connotativorum, Süntque illa, quæ ex-
licari & concipi nequeunt, niſi per or-
dinem & reſpectum ad aliud: v. g. Pa-
er, Dominus, cœna &c. Nam Pater, quà
talis, neceſſariò concipitur & explicatur
per ordinem ad flium: Dominus, per or-
dinem ad ſervum: Cæna, per ordinem
ad tempus veſpertinum: Nimirum FPa-
ter eſt is, qui habet Filium: Dominus, quli
habet ſervum. Cœna eſt comeſtio facta
tempore veſpertino. IIud: in ordine
ad quod res nomine connotativo exprel-
ſa, concipitur; vocatur connotatum, ſice
fnus eſt connotatum Patris: ſervus, Do-
mini &c.
Terminus abſolutus, prout huic generi
connotativorum opponitur, eſt ille, qui ℳN
ſignificat rem ſinè ordine & reſpectu ad
aliam: ſive cujus ſignificatum concipitur
ſinè mentione alterius: v. g. Homo, Deuse
Ex his jam facilé dirimitur contro-
verſia, quæ eſt inter Dialecticos; An
omnia & ſola adjectiva dici debeant ter-
mini connotativi; ſubſtantiva verò omnia,
termini abſoluti? Reſpondendo nimirurn:
B 6 Con.

1.. 1.
kre
I lelu õ

tmo in

36 Par. I, Cap. 1. Dur; Suß

Connotativa primo modo ſumpta eſſe
ſola nomina adjectiva; alterum autem Imrbem,
genus connortationis convenire etiam ſub-
ſtantivis. Ex his
31 Inferes 1. Omnia nomina abſtracta ef- öln
ſe abfoluta.; Non contrà. Nam Ho-
mo v. g. eſt terminus abſolutus, neque
tamen abſtractus. 2. Omnem termi-
num connotativum eſſe concretum: non
contrà: nam Homo eſt terminus concre-
tus, non connotativus. 3. Omnia ad-
jectiva eſſe connotativa: non contràa:
Nam dantur connotativa (in fenſu ce
antè explicato) quæ ſubſtantiva funt 3
At Pater, Cæna. 4. Omnia adjectiva
eſſe concreta: non contrà: Nam dan-
tur multa concreta fubſtantiva. 5. Omnia
ſtrictè denominativa eſſe concreta, non
conträà: Nam multa ſum concreta,
quæ ſtrictè, & in ſenſu Theſis Octa-
væe denominativa non ſunt. 6 Omnia
laté Denominativa, in ſenſu Theſis
Nonæ, eſſe conereta; & contrà: quia
ſic tantüm important ſubjectum, &
formam denominantem debitè appli- Un aln,
V . 1 I CeðN er
catam ſubjecto: quæ eſt ipſa eſſentia con- nri
creti. er
1

K v.

De naturâ, & multiplic. Terminorum. 37
§. v.

De Termino Univoco, .âquivoco, &
Analogo.

THESIS XI. Terminus Univocus eſt, 32
cujus nomen commune eſt, ratio
verò ſubſtantiæ nomini accommodata
:Gum m eadem in omnibus. It communiter eæ
canem Ariſt. dicitur? cujus nomen commune eſt,
emun h. e. vox illa, quæ univoca dicitur, de-
Oni bet prædicari poſſe de pluribus: ſoler-
n E que nomen illud commune vocari Uni-
un k pvocum univocans: ſicut ipſæ res plures, de
quibus tale nomen prædicari poteſt,
Onin dedn vocantur univoca univpocata (idem intellige
aum Nnde daæ æquivocis & Analogis.) Per nomen au-
Wempn tem non ſignificatur hic ſolum nomen
Eaumun grammaticale, ſeu vox declinata per ca-
am fſus; ſed quævis pars orationis, & Ratio
G quæcunque pluribus communis. De-
mU bet tamen nomen, ſive vox, quæ com-
n! munis dicitur, manere invariata quoad
mLei fyllabas, ſpiritum, accentum, quantita-
en tem &c. horum enim aliquo variato,
um i non manet eadem vox; hinc vò pepulus
tdhie Reſpectu Arboris & multitudinis hominum,
nomen commune non eſt; quia ſigniſi-
B 7 cans

mnne el.
oolun,

nl

38 Par. I. Cap. I. un 6

u tfi, M
cans arborem, ſyllabam primam produ- ti
cit: quam corripit, ſignificans multitu- int
dinem hominum. Dicitur 2. Ratio ſub- ai
—

ſtantiæ nomini accommodata cadem eſt in
omnibus, Hoc eſt Ratio per hoc ipſum
nomen præcise ſignificata debet eſſe
omninè ſimilis in univocatis, proinde
ad univocum non requiritur; ut uni-
vocata ſint per omnia ſibi ſimilia, mo-
dè ſimilia ſint in alià ratione, quæ per
nomen univocans ſignificatur. Sic vox
animal eſt univoca reſpectu Hominis &
Bruti, qdia Ratio animalis, ſc. vivens ſen-
ſitivum, quæ per vocem illam præcise ſi-
gnificatur, eſt omninè ſimilis in bhomine
& bruto? Eſto in multis aliis prædicatis,
quæ per vocem animal non ſignificantur, Wem l
bomo, & brutum, ſint diſſimilia. Seme- Pinn: n
ry & Alii eandem hanc definitionem
breviter & clarè ſic exprimunt: Ter-
minus Univocus eſt, Aui dicitur de pluri-
bus inter ſe fimilibus in ratione per vocem
ſignificata.

We n

i Eten
lut
oned
oeti N ein
Tefutn n
u Aheia
wußt
keina

3 3 I HESIS XII. Terminus .Xuivocus
eſt: Cujus namen commune, ratio verò ſub-
ſtantie nonuni accommodata dierſa. Ità

De naturà. & multiplic. Terminus 39

rurſus eæ Ariſtotele. Dicitur 1. cujus no-
men commune, intellige de nomine ſolùm
materialiter accepto ſecundum materia-
lem ſonum, quantitatem, Genus &c non
verò de nomine formaliter accepto prout
ſignificationem includit: ſic enim vox
una, & communis non eſt, quæ dupli-
cem habet ſignificationem. Dicitur 2.
Ratio verò ſubſtantiæ nomini accommodata
diverſa, h. e. Ratio ſigni ficata per tale
nomen debet eſſe diverſimodè in tqui-
vocatis. Sic Gallus v. g. £Æquivocum
eſt reſpectu Hominis Galli: & Galli Galli-
nacei. Alii breviter ſic definiunt: Ter-
minus quivocus eſt is, qui ex primæpà in-
Kirutione ſua tribuitur pluribus, ſed in di-
versi ſignißatione. Idem eſt, quod di-
cit Semery: Terminus æquivocus eſt, qui
dicitur de pluribus inter ſe diſſimilibus in ra-
tione per nomen ſignißicatà.

THESIS XIII. Terminus Analogus eſt, 34
ujſus nomen commune eſt; ratio verò
per nomen ſignificata partim eadem, partim
diverſa, vel ut alii loquuntur, Ratio ſub-
Rantiæ nomini accommadata diverſa, cum
4 aliquà tamen convenientia inter ipſa analogata.
Gl M Con⸗-

n
6HRNNI

40 Par. I1. Cap. I.

Conveniunt Analoga cum Univocis &
Aquivocis, quòd habeant nomen com-
mune; Differunt tamen ab Æquivo-
cis, quèd hæc nullam dicant conveni-
entiam æquivocatorum: Differunt au-
tem ab Univocis, quèd hæc dicant
omnimodam convenhientiam. Adhuc
clarius alii ſic definiunt Terminum Ana⸗
logum: quèd ſt is; qui tribuitur Pluri-
bus in diversä quidem ſignifcatione s uni
tamen ſimpliciter & propriè s aliis verò im-
propriè & ſecundariò per translationem pro-
pter ſimilitudmem aut attributionem quandam.
Sic vox, ſanum, Analoga eſt reſpectu
animalis ſani, medicina & coloris s nam omnia
iſta tria dicuntur ſana; ſimpliciter tamen,
primariò & propriè ſanum convenit ani
mali ſano, utpote quod propriè in ſe &
formaliter ſanum eſt: ſecundariò autem
& impropriè tribuitur etiam medicinæ, 8&&
colori propter ſanitatem animalis: Me-
dicinæ quidem, quia ſanitatem animnalis
cauſat: Colori, quia illam indicat.
Item "S Homo eſt vox analoga xeſpectu
bominis veri, & bominis pilli: . ſigniſicat
enim primariò & proprie hominem ve-
rum; ſecundariò autem & impropriè
tri⸗

““
urh un

n Muln
4 oen!
mog

e.

khrinn
e Mbenun ni

Denatura, & multiplic. Terminorum 41

m es tribuitur etiam picturæ repræſentanti ho-
Numm TWinem., Sciendum hic; quèd illa, qui-
„bus Vox Analoga primariò & propriè
convenit, dicantur Analogata primaria 3
illa verò, quibus ſecundariò & impro-
prié tribuitur, vocentur Analogata ſe-
cundaria.

um bliſ⸗

TLHESIS XIV. Analoga alia ſunt At-
an 4 Kributionis, alia Proportionis. Analo-
im, 24 artributionis ſunt; quorum nomen
commune eſt; KRatio verò per nomen
Nſignificata eadem quoad terminum, di-=
verſa autem quoad habitudinem & or-
dinem, quem Analogata dicunt ad il-
lum terminum, ùt ſanum reſpectu Ani-
malis, Medicinæ & Coloris? Sanum enim,
dum tribuitur h's tribus ſemper ſignin-
cat ſanitatem tanquam terminum, ad
quem tamen ſingula diverſimodè ſe ha-
bent: prout patet ex jam dictis. Ana-
loga proportionis ſunt: quorum nomen
commune eſt, ratio verò per nomen ſi=
gnificata ſimpliciter diverſa; eadem ta-
men ſecundàùm proportionem; ùt Homo
reſpectu Hominis veri & piécti: Pes
Reſpectu pedis hominis, & pedis mon-
tis.

Nun ONelit*
Amrkint
aodndzuen
tinn ulrand
NR Gnmdt: M

3 5

42 Par. I. Cap. I. um

tis. Non malè alius ſic explicabit: 4a. aſ
loga Attributionis ſunt res diverſæ, qui- atin
bus convenit idem nomen itaà, ut uni n Eini
conveniat ſimpliciter, primariò ſeu prin- eu mm
cipaliter; aliis verò tantùm ſecundarie, Gm dun

er,

& impropriè propter habitudinem, ſeu Aundke
relationem, quam dicunt ad principale s
Analogatum. Analoga proportionis ſunt Nd
res diverſiæ habentes idem nomen, ità n inti
ut uni, nempe principali Analogato, ifif
conveniat ſimpliciter & propriè; aliis,
verò improprié propter ſimilitudinem IHhh
aliquam, aut proportionem, quam ha. (n
bent ad analogatum principale. Patet Efin
explicatio in exemplis allatis. lieze
Præter utramque hanc Analogiam illin
Cajetanus cum Thomiſtis ſtatuit tertium
genus Analogorum: vocâtque Analoga
inæqualitatis: quorum nomen commune
eſt, & ratio per nomen ſignificata o-
mninò eadem, inæqualiter tamen parti- Uk
cipata ab Analogatis propter differentias. onn en
Ta'e Analogum dicit eſſe Animal reſpectu j r n
Homuns & Bruti: quia homo eſt perfe-
ctius animal, quàm brutum. Verùm imn i
hæc Analoga non ſunt, ſed ſtrictè uni- Abrnſil
voca: quia ratio illa inæ qualitatis non eſllte
ſi⸗

De natur, & multiplie. Terminorum. 4

ſignificatur per nomen commune v. g.
Animal, ſed per differentias. Immo, ſi
hæc Analogia admittatur; vix ulla da-
buntur univoca; quia plerumque diffe-
rentiæ, contrahentes genus vel rationem
communem, ſunt quoad perfectionem
inæquales.
Quaæres An Æquivocatio ſit tantùm in
vocibus, An verè etiam in conceptibus?

Reſponſio ſit.
* THESIS XV. Æ£ quivocatio (idem eſt 37

n u de Analegid) Propriè non datur in
ne E conceptibus; ſed tantùm in vocibus. Ità
Caſil. I. I. c. 3. Oviedo, controp. 1. met.
P. 2. & Alii communids. Ratio eſt: quia
ad Æ quivocationem propriè talein re-
quiritur; ut terminus æquivocans poſſit
indeterminatè ſignificare jam hoc, jam
illud, vel utrumque ambiguse: Unde
audiens nomen æquivocum prolatum,
concipit quidem unam ex rebus ſignifi-
catis; neſcit tamen, quæ determinate ſi-
gnihicetur. At verò conceptus forma-
les non ſunt indifferentes ad ſigniacan-
dum hoc vel illud, ſub hâc vel illa ra-
tione; ſed neceſſario ſemper eodem mo-
do

44 Par. I. Cap. I. eN
do feruntur in ſua objecta. Et ſi quan- ablrin
doque contingat eodem conceptu cogno- nt
ſci divetſa objecta inter ſe non connexa,
quæ eodem nomine proferantur; intel-
lectus tamen diſtinctè cognokcit illa, qui-
bus tale nomnen applicat: ergo æquivo-
catio propriè non eſt in mente aut con-
ceptibus. Quòd ſi quis cum Compt. Diſp.
39. Log. Sect. I. n. 6. & Arriagé Diſp. 10.
Log. Sect. I. Æquivocum velit vocare o- .
mne id, quod quocunque modo repræ-
ſentat plura, ůt plura, quæ voce æqui-
vocâ exprimi poſſint; jam conceptus,
repræſentans canem cæleſtem & terre-
ſtrem, erit æquivocus; ſed impropria
erit locutio; teſte Oriedo antè citato.

ſoſo

5§. VI.

De Termino Communi ſeu Univerſali
ex ſingulari.

38 LHESIS XVI. Terminus Communi; ul
ſeu Univerſalis eſt, eujus ſignificatem IMnt
verè dici poteſt de pluribus dipiſim, & cum Iu, t
reali ſuii multiplicatione: ut Homo, cujus Emmen
vocis ſignificatum verè dicitur de Petro, nitce
Paulo, & cæteris diviſim, & cum fui N Meh
xea- lin ini

è.
b De naturâ, & multiplis. Terminorum. 4 5

hmenan reali muhtiplicatione veré enim per in-
mamtegras propoſitiones dici poteſt: Pettus
nleſt bomo, Paulus eſt homo;? Joannes eſt ho=
Nhi ſic de cæteris: in quibus etiam
e Homo ſeu natura humana realiter mul⸗
mmnm tiplicatur ; cuùm ſint plures homines.
annN Terminus ſingularis eſt, MAjus lKigniſficatum x
Higig,o vi & lignißcat ione nominis de uno determina-
eng ko kantum dici poteſt: ur Petrus, Pauluse
euhen Hic homo. . .
eNe Pxi I. In definitione Termini Uni-
eerſalis. Cuſus ſignificatum de pluribus
dici poteſt: Ut excludantur termini æqui-
voci, qui ſolum nomen commune ha-
bent, ſignificatum verò diverſum. Dixi
2. Dici poteſt de pluribus: intellige, ex

len A en
t iupoen
e ren.

ipsàâ vi & ſignificatione nominis; ut ex-

cludantur ſingularia. Licèt enim v. g.
Glu, Petrus dici poſſit nominetenus de pluri-
bus, ex vi tamen & ſignificatione no-
minis de facto non niſi unum determi-
natè importat. Diæxi 3. Vere dici poteſt
de pluribus; nam ad terminum com-
munem & univerſalem non ſufficit ejus
dn ſignificatum falsò affirmari poſſe de plu-
un ribus. Dixi 4. Poteſt, neque enim re-
, * quiritur, ut actu dicatur de Fluribu. ſed
uffi⸗

inu Ce
n,
b, H

—

46 Par, I. Cap. I7

ſuſticit, ſi plura ſint poſſibilia, de qui-
bus dici poſſit. Sic Sol v. g. & Luna
ſunt termini communes & univerſales;
licèt enim de facto non exiſtant plures
ſoles, & Lunæ: de quibus actu prædi-
cetur Sol & Luna, ſunt tamen plures
poſſibiles, de quibus Prædicari poſſint.
DPexi 5. De pluribus Deviſim, h. e. ſigni-
ficatum termini univerſalis debet poſſe
verè affirmari de ſingulis inferioribus
ſeorſim, ſeu per integras propoſitiones,
ſicut Homo verè affirmari poteſt de betro,
Paulo, &c. ſeorſim. Unde jam exercitus
non eſt univerſale reſpectu multorum mi⸗-
litum, quos continet: quia licèt verè
prædicetur de multis ſimul & collective
ſumptis; non tamen poteſt verè prædi-
cari de ſingulis diviſim vel ſeorſim, di-
cendo ; Hic miles eſt exercitus? iſte mi-
les eſt exercitus &c. Dixi 6. Cum ſui mul-
tiplicatione, h e ſignificatumtermini com-
munis ſive natura, quæ univerſalis dici-
tur, debet verè & realiter multiplicari
in illis, de quibus prædicatur. Hinc
DEUS non eſt terminus communis ſeu
univerſalis; quia, licèt verè prædicetur
de tribus Perionis; in illis tamen non
mul⸗

De naturà, & multiplic. Terminorum. 4 7

ies multiplicatur; cùm non ſint, nec eſſ
Pkla poſſint plures Dii. Ità Caſilius. Qudſi
quis ad terminum communem non re-
u quirat; ut ejus ſignificatum prædicatur
Mups de pluribus cum reali ſut multiplicatione,
m Cumque in hoc diſtinguat à termino uni-
in. Verſali; jam cum P. Aler. p. 1. Pheloſ. n.
tei 2081. & Aliis, dicere poterit; 7 PEUS
elle terminum communem, non univer-
indt ſalem.
n Ex his jam pater, Quid ſit Univerſale? 59
enm quid ſingulare ſeu indwiduume Nimirum
Vmiverſale eſt id, quod aptum eſt pluri-
mm bus per veram identitatem ineſſe; ſeu,
t quod aptum eſt prædicari de pluribus:
lein diviſim ſcilicet, & cum ſuĩ reali multi-
ini plicatione. Senſus hujus definitionis
d. Ariſtotelicæ jam explicatus eſt. Singula-
Sn, Te ſeu Indiyviduum eſt id, quod ità in ſe
u unum eſt; ut non poſſit pluribus com-
miiem municari, neque dividi in alia ſe inferio-
ra, unde & individuum vocatur: tan-
a tumqde Prædicari poteſt de uno, ut
Ur Petrus : Hic homo.
ik Luares Quot ſint Univerſalia? Reſpondet
T HESIS XVII. Sicuti ex communi 40
Philoſophorum conſenſu quinque

ſta⸗

I

48⁸ Par. 1:1 Cap. I.

ſtatuuntur modi prædicandi diverſi: ſci-
licet I. Prædicari in quid inçompletè: 2.
Præditari in quid completé: 3. Prædicari in
quale quid: 4. Praædicari in quale neceſſarid:
5. Prædicari in quale merè centingenter, ità
ſ. recenſentur Univerſalia. Genus, Spe-
cies, Differentia, Proprium, Accidens: qui-
bus eodem ordine ſinguli modi prædi-
candi reſpondent: & alio nomine voca-
ri ſolent quinque Prædicabilia. De His
fusè & accuratè paſſim à Profeſſoribus
traditur in Diſputationibus Logicis. Ut ta-
men hic quoque aliqualem ſingulorum
notitiam capias.
1Nota I. Et præ oculis habe, lineam
Prædicamentalem; quæ eſt ordinata di-
ſpofitio terminorum mag?s & minus com-
munium ſecundum Pradicabilitatem & ſub-
jicibilitatem : Vel eſt ſeries prædicatorum
deducta à ſupremo genere per genera & ſpe-
cies intermedias usque ad individua incluſivè.
Dicitut prædicamentalis quia continet or-
dine prædicata alicujus rei: docétque,
quis terminus reſpectu alterius in præ-
dicatione ordinatà debeat eſſe prædica-
tum, quis ſubjectum. Vulgè ab Au-
thore ſuo Porphyrio appellatur Arbor

Por- ”

rn 6n

.

6 Unnta
nlier i
eeitn

H
ſrl ma

De natura, & multiplic. Terminerum. 49

Porphyriana. Conſtruitur autem ità, ut
prædicatum latiſſimè patens ponatur ſu⸗
premo loco; deinde per ordinem præ-
dicata minùs latè patentia usque ad in-
8 dividuum; ad latera utrimque ponamur
differentiæ, Hoc modo:

Ute . Subſtantia
de Materialis . Immaterialis
nfe lardber orpus
telcd n narum r Inanimatum
Vivens
Senſitivum Infenſitivum
Animal
Rationale Irrationale
Homo
Hic Iſte
Petrus

Nota 2. Per Eſſentiam & Naturam 42
ſeu quidditatem rei intelligi à Philoſo-
phis, intrinſeca illa ; quæ rem primèò
& formaliter in ſuo conſtituunt.:
hæcque ideo partes eſſentiales vocantur.
Sunt autem partes rei aliæ Phyſicæ, aliæ
Metaphyſicæ. Partes Phyſice, ſic dictæ,
Mu 4 quod à Phyſicis conſiderentur, ſunt ma-
3 C te-

58 Par. I. Cap. T.

ceria & forma realiter à ſe invicem di-
Kincta, v. g. in Homine Corpus & Ani-
ma tationalis. Partes Metaphyſice, quæ ad
Metaphyſicæ conſiderationem ſpectant,
ſunt duo illa prædicata rei ſolâ ration:,
ſeu quoad noſtrum concipiendi mo lum
diſtincta, per quorum unum Res con-
eniat cum aliis ſibi eſſentialiter diſſi.
milibus, quédque ideo ſecundùm ſe eſt
indifferens ad hanc vel illam rem con-
ſtituendam, habétque ſe inſtar materiæ
determinabilis; Per alterum verè res
differat ab omni alio; quodque ſe ha-
beat inſtar Formæ determinantis: tales
partés Metaphyſicæ Hominis v. g. ſunt
Animal & Rationale: & Animal quidem
eſt pars ejuas materialis & determinabi-
lis: quia illud eſt commune Homini &
Brutis, eéſtque Metaphyſicè indifferens
ad Hominem & Brutum conſtituendum;
Rationale autem eſt pars ejusdem forma-
lis & determinativa, hoc enim determi-
nat Animul, ut ſit Homo potiùůs, quam
Brutum. Totum ex his partibus Mera-
phyſicis conſtitutum vocatur ſpecies ſeu
compoſitum Metaphyſicum.

eeee. ,,,
lk. Hade
4,.

H,

De naturd, & mliltiplic. Terminorum. 57

Nota 3. Specie differre, dici ea; quæ 13
6 ſunt diſſimilia in natur, ſeu eſſentiaâ:
Sic differunt homo & Brutum. Solo nu-
mero autem differre dicuntur illa, quæ
quidem irà inter ſe diſtinguuntur, ut
uin numerum faciant; ſed tamen ſunt ſimi-
cn. lis naturæ ſeu eſſentiæ: v. g. Pelrus, Pan-
Il Lus & cateri bomines.
n E Nota 4. Praædicari in quid eſt prædicari
en en eſſentialiter per modum ſtantis; hoc eſt:

t muei itd 3 ut prædicatum ſignificet vel totam
erd m eſſentiam ſubjecti, vel partem ſub no-
elekh mine fubſtantivo. Unde jam pradicars
Uiee te in quid complete eſt prædicari üt totam
A eſſentiam Metaphyſicam v. g. Petrus eſt
Pemo. Prædicari in quid incompletè eſt præ-
Qicari At partem eſſentia ſub nomine ſub-
ſtantivo, ut: Petrus eſt Animal. Si au-
tem prædicetur pars eſſentiæ adjectivè
v. g. Petrus eſt rationalis“ dicitur prædica-
tio in quale quid. Praditari in quale purè
i eſt prædicari accidentaliter: éſtque du-
plex, in quale neceſſariui: & in quale me-
r contingens. Pradicari in quale neceſſa-⸗
at rium, eſt prædicari per modum formæ
accidentalis neceſſariò adjacentis ſubje-
Co. v. g. Petrus eſt Riſibilis. Prædicari
C 2 in

522 Poar. J. Cap. T.

in quale contingens eſt prædicari per mo-
dum formæ accidentalis merè contin-
genter adjacentis v. g. Petrus eſt doctus.
His
Notatis facile eſt, definire ſingula uni-
verſalia ſeu prædicabilia; t patet ex

Theſi ſeg.

44 LHESIS XVIII. Genus eſt id (imelli-
ge Uniyverſale) quod prædicatur de
pluribus in quid incompletè, àùt Animal
reſpectu Hominis & Bruti, addunt mul-
ti, de pluribus ſpecie differentibus: Verùm
tunc redundat S incomplets: eò ipſo
enim, quèd prædicetur aliquid de plu-
ribus ſpecie differentibus, prædicatur
incompletè, ſeu ùt pars eſſentiæ: cùm
entia, quæ ſpecie differunt v. g. Nomo
& Brutum, nequeant habere eſſentiam,
niſi incompletè eandem. Cum hãàc de-
finitione concidit illa? Genus eſt unum eb
aptum prædicari de pluribus àt pars materia- linſ mum
lis eſſentiæ Metaphyſicæa. Genus aliud eſt iefin M
ſupremum ſeu Generaliſſimum, quod in ur rhi,
eädem lineàâ prædicamentali non habet lhmun
aliud genus ſupra ſe v. g. Subſtantia.
Aliud ſubalternum, quod habet Alad
u⸗=⸗

1
ti n
Lmant

☚

Me

2Menmr d
d nn
Allunt m.
u: Venn
1: 45 i
gid En
Pelian
Eie: a
Cnn kuce
Genmähm
r un

De naturdà, & multiplic. Terminorum. y3

ſupra, & infra ſe, ùt Corpus Vivens. Aliud
infimum, quod nullum aliud genus ha-
bet infra ſe, ůt Animal reſpectu Hominis.
Species (intellige) Prædicabilis & Uni-=
verſalis, eſt Unum aptum prædicari de
pluribus in quid completè: ſive ùt tota
eſſentia. v. g. Homo reſpectu Petri, Pauli,
&c. addunt iterum multi: de pluribus ſo-
la numero differentibus, ſed tantùm clari-
tatis gratia, non neceſſitatis: aut omit-
tendum foret, 13 Completè.
Differentia eſt Unum aptum prædicari
de pluribus ſpecie vel numero differenti-
bus in quale, quid; ùt Senſitivum: Ra-
tionale. Additur, ſpecie vel numero dißfe
rentibus Non quèd hæ particulæ ablo-
lutè neceſſariæ ſint; ſed, ùt cliriùs ex-
plicetur differentia eſſe duplex, ſubalterna
ſc. quæ de ſpecie differentibus, & Infima
ſive ultima, quæ de ſolonumero diffe-
rentibus prædicatur. Alii etiam bene
ſic definiunt: Differentia eſt id, quod

tradicatur de pluribus, At pars eſſentiæ for-
malis & determinatiya:

Proprium eſt, quod Prædicatur de plu-=
ribus in quale neceſſarium, vel quod

prædicatur de pluribus per modum for-

C 3. mæ

45 TLHESIS XIX. Terminus Communis

mln

54 Far. I. Cap. L.
mæ accidentalis neceſſariè connexz & 2nir i
adjacentis, Üt Riſibile reſpectu Petri, Pau- *“

l &. Appetitivum reſpectu Hominis &
Bruti.
Accidens eſt quod prædicatur de pluri-
bus in quale merè contingens: ſeu per
modum formæ merè contingenter ad-
jacentis, ùt Album reſpectu Petri, parietis
S&c. De his ſatis: plura in curſu Logi-
cæ. Aut vide Philip. du Trieu. Trac. I. b. 2.

En

ſubdividitur in Tranſcendentem & Non- Nlui ein
Tranſcendentem: Tranſcendens eſt, qui di- VNo, e
citur de omni re, tam exiſtente, quàm
poſſibili. Tales termini ſunt ſex huic
voci ſummuliſticæ REUEB AU litteratim II
correſpondentes: Res, Ens, Unum, Bo-
num, Aliquid» Verum. Non Tranſcen-
dens eſt, qui dicitur de rebus unius
rantùm aut plurium claſſium; non de
omnibus; t ſubſtantia: Corpus, Homo & cC.
Sunt & alii Termini, qui ſupertranſcen-
dentes dicuntur, eò quòd non ſolùm
ad poſſibilia; ſed etiam ad impoſſibi-
lia ſe extendant, ut Intelligibile, Cognoſci-
bule &c.

8. VII.

De naturd, & multiplic. TRrminerum 5y

§. VII.
De Termino Finito & Iufinito: Ime &
IIdæ Intentionionis, & 6,
THESIS XX. Ferminus Fimrus ſeu 46
Finitans eſt, qui aliquid determina-
tè ſignificat v. g. Homo. Angelux. H-
fnitus ſive infinitans eſt, qui aliquid de-
terminate negat, & nihil determinate
affirmat, fed indeterminatè tantùm: po-
téſtque de infinitis rebus dici, adeêque
ſignificationem non finit, alis breviter di-
sunt: Terminus Infinitus, eſt ille, cui im-
mediatè præfigitur particula Nen. v. ge
Non Homo „ qui terminus de omnibus
rebus, quæ non ſunt homo, dici poreſt.
Ubi adyerte, quòd, dum ejusmodi ter-
mini in propoſitione adhibentur, ſi nem-
pe vel ſubjectum, vel prædicatum, vel
utrumque ſit terminus infinitus ſen in-
finitans, non ideo prepoſitio fiat nega-
tiva: ut patet in his: Non bomv eſt
Lapis * Homo eſt non Lapis: Non homo
eſt. non Lapis: quæ omnes affirmativæ
ſunt: quia copula principalis affirmatur.
Senſus enim Imæ eſt: Aliud, quod non
eſt Homo, eſt lapis. Senſus 2dæ eſt: Ho:
mo eſt aliquid, quod non eſt Lapis. Senſus
4 3tig:

allon
N
d

ln

56 Par. 1. Cap. I.

3tiæ: Aliquid, quod non eſt bomo, eſtaliquid,
quod non eſt Lapis. Ut itaque propoſitio
ſiat negativa, particula Non debet im-
mediaré poni ante copulam, eamque af-
ficere; ůt : Homo non eſt lapis: aut ſi
ponatur ante ſubjectum, non debet cum
illo efficere unam dictionem, ſed affice⸗
re totam propoſitionem: tunc enim et-
iam fit negativa, ut rectè ait Semery
mihi, pag. 9. in ſummulis.

47 THESIS XXI. In explicando Termi-=
no prime, & ſecundæ Intentionis non
nihil variant Authores: optima & ac-
curatiſſima explicatio videtur eſſe hæc.
Terminus Imæ Intentioni ſeu Primd In-
tentionalis eſt, qui ex inſtitutione ſuâ
primarià ſignificat rem ſecundùm ſuum
eſſe, quod habet in ſe, ſine denomina-
tione Logicàâ, quæ 4 cognitione logicè
artificiali ſuperveniat : ſive de cætero
ſignificet rem ſtrictè talem, quæ exiſtat
extra intellectum; ſive cognitionem:
ſive poſitivam & veram, ſive negativam
& fictam. Tales termini ſunt Leo, Ho-
mo, cognitio, tenebræ, negatio &c. Termi-
nus 2dæ Intentionis, ſeu 24 Intentionalis

eſt.

Nuri
Ka lu
Cüt ſn, Nn
fwaien ut
Wrt⸗

uw,
ſön, lütn
Ninid Wrin
Aekmamnüͤ
eiznne, icent
ertk anin4

rela
5 R 1
ekepominnnten
fünn i⸗ 1

Droner Nyna

Pln

Niuse

m.
le
ore

De naturâ, & multiplic. Terminorum. 57

eſt, qui ex ſuàâ primaria inſtitutione ſi-
gnificat rem, non ſecundum ſe, ſed ut
affectam aliquâ denominatione logicali
proveniente ab intellectu artificialiter &
logicè operante: ſive qui ex fuà inſtitu-
tione Egnificar denominationem logi-
cam, h. e. talem, cujus forma ſit ſpe-
cialiter conſiderationis logicæ. Tales
termini ſunt,„ Genus, ſpecies, univerſale,
ſubjectum, pradicatum &c. quæ voces ex
primariâ inſtitutione ſignificant rem ut
affectam cognitione genereizante, ſpe-
cieizante, ſubjiciente, prædicante &c.
quæ eſt artificialis & ſpecialiter à Logi-
câà conſideratur. Pro exemplo etiam à
permultisſcribitur 75 Cognitum: ſed con-
tradicit P. Heimbach in Dipſ. ſummuliſt.
The. 1. Sect. 2. eò quod ad terminum
zdæ Intentionis non ſufficiat ſignificare
denominationem provenientem à cogni-
tione qualicunque, ſed debeat ſigniſica-
re denominationem provenientem à co-
gnitione logicè artificiali: ùt ſunt deno-
minationes Univerſalis, generis &c. quæ,
E prædicantur, mutant ſignificationem
ſubjecti: ùt patet in hâc propoſitione;
Animal eſt genus, ubi mutatur ſignifica=
5 tio

58 Par. I1 Cap., E.
tio animalis: nam it debet expont:
Animal it affectum cognitione genereizante
eſt Genus: econtra hæc prædicatio, Ani⸗
mal eſt cognitum, ſic exponitur : Res
habens animalitatem eſt aßfelta cognitione :
ubi vides ſubjectum nil ſignikcationis
mutare; ità ille. Verûm lis eſt de no-
mine, & exigui momenti.
48 Notandum hic tamen eſt 1. Aliud' eſſe-
terminum accipi 24d Intentionaliter, aliuch
eſſe Terminum 2dz Hitentionis, nam ſæ-
P Terminus, qui per ſe & ex ſuà pri⸗=
mariàâ inſtitutione eſt 1maæ intentionis, ac-
cipitur 2dd intentionaliter; dum fſcilicet
Terminus zdeæ intentionis de eo prædica⸗
tur. Tunc enim per accidens & ratio-
ne talis prædicati ſigniſicat rem, non nu=
dè ſecundum ſe; ſed ùr affectam cognis
tione aliquâà logicali, üt patet in prædi=
tà propoſitione: Animal eſt genus: cu⸗
jus fubjectum de ſe eſt terminus 1ene
intentionis; ratione prædicati autem ſu-
mitur 24 intentionaliter. Et vice vers
Terminus, 2ꝛde Lutentionis ſæpè ſumiturx
Emd intentionaliter: nempe tunc; quando.
ſumitur pro ſuo ſignificato ſecundn ſe
Gine alia denominatione Logicà, priori

mh

gtnn ſe df
n, Cin
.
Uugr M,
lus A lut dn

Mi fin hein

n, Mle.

Ka u⸗

Een Nrlie⸗
len A tni⸗

NoA.

De naturè, & multiplie. Terminorum. 59

ſuperveniente à cognitione artificiali re-
Hexa; ſic ſumitur à ſpecies in häc præ-
dicatione: Homo eſt ſpecies? & univerſim
omnis terminus daæ intentionis, dum præ-
dicatur. Ità ferè idem Heimbach pau-
1 ante citatus,
Notandum 2„ Has voces ? Ima, & IIda 4
ientio tam applicari rei ſeu objecto,
qued cogneſcitur; quàm cognitioni,
cum hoc tamen diſcrimine, quòd res
cognita ſeu objectum dicatux intentio
objectiva; Cognitio vero intentio formalis:
Utraque Intentio ſ. objectiya & formalis
alia eſt Prima, alia 2da, ſicuti terminus-
alius eſt imæ alius z2daæ Intentioniss. M-
tentio primæ objectiva eſt Res cognita ſe-
cundum ſuum eſſe phyſicum & reale?
Cognitio ſic rem repræſentans eit I.
no prima formalis. Intenti 2ua ohbjotipa
eſt Res t ſubſtans cognitioni tribuenti
ei aliquam deneminationem Logicam»
bjectt, prælitati,: Generis S&. Cognitio
illa artificialis, prout tribuit denomina-
jonem logicalem, vocatur ineenzio ada
ſormalis: V. g. 60gnitio- unwerſalikicans:
. is 2 da:;- bes zaterk s,

60 Par. I. Cap. 1 uaslh 6H

eſt intentio 2 da objectiva. Loquor in ſup- mIl &
poſito, quòd univerſale formaliter fiat ala uen in
per cognitionem. enin
Porrò. Intentio formalis alia eſt directa:
quâ primò objectum cognoſcitur. Aliæ
reflexa, quâ objectum, ut jam priùs co-
gnitum, adè cognoſcitur.

J o THESI XXII. Termini impertinenes
ſunt, qui neque ſe mutuò inferunt,
neque excludunt ut Logicus, & Muſicus.
Pertinentes ſunt, quorum unus infert
alium; dicuntürque pertinentes ſequels
ſeu Conſequentes; vel' qui propter ſpe-
cialem repugnantiam nequeunt eidem
convenire, dicuntũ que pertinentes re-
pPugnantiâ. Termini pertinentes ſequelâ alii
ſunt convertibiles h. e. ſe mutuò infe- eesez⸗
rentes; t Riſibile & Rebile: valet enim
conſequentia: Eſt rifibilis: ergo flebili;, (ill!
& viciſſim. Alii Superiores, & Infe-
riores h. e. magis & mindâs Communes:
It Animal, & Homo-
Pertinentes repugnanti duplicis ſunt 4
generis: Alii enim ſunt Diſparati, qui lgglin
ſolùm repugnant ob diverſitatem natu- Pnie n
silem, licet nullam habeant oppoſitio- alſr
nem: D

uler, ah

Elpyynhenn
.

0
mrirſg

in i

1 etent
N W

nnents

ninpreſe

runt ein

eninente ⸗

ie

Ne, N
CuNNe

lgies in
ſen
Ghaten D
n A

M

De naturâ, & multiplic. Terminus 61

nem: ut Leo & Equus. Alii Oppoſiti:
poſſunt autem termini eſſe quadruplici-
ter oppoſiti. Imèò Contradictoris: quan-
do nimirum per unum tollitur illud
idem, quod per alterum ponitur, ur
album, & non album, 2dô Contraris:
quando ſignificantur duo poſitiva, quæ
ſub eodem genere maximè diſtant, &
ſe invicem ab eodem ſubjecto expellunt;
ut Calor, & frigus. Amor, & odium.
3tiò Privativè: quando per unum ſigni-
ſicatur forma, & per alterum carentjia
formæ in ſubjecto apto: ùt videns, &
cœcus. Atò Relativè: quando unus ſigni-
ficat ordinem ſeu habitudinem ad alte-
rum: ut Pater, & Filius: Dominus, &
eryus.

EK
CAPVUT II.

De Suppoſitione Terminorum, aliisque eorum
Proprietatibus.

§. I.

De Suppoſitione Terminorum.

TuIESIS XXIII. Suppoſitio terthi-

ni vel vocis eſt Poſitio, vel Uſurpa-
C 7 tio

51

62 Par. I. Cap. E. MaN

tio vocis pro aliquo. Eſt autem duplex: NAe in
Materialis & Formalis. Suppoſitio ma- Id u Iin
terialis eſt poſitio, vel acceptio Vocis
pro ſe ipsâ, ut in hac propoſitione: Ha-
mo eſt generis maſculini. Formalis eſt pho-
ſitio, vel Acceptio Vocis pro re, ad:
quam ſignificandam eſt inſtituta; ur I
in hàâc propoſitione: Homo eſt snimal
Signum ſuppoſitionis materialis eſt. 1.
Quande voci præhgitur LCy: 73. S&c.
2. Quando- prædicatur adiquid de ipsa
voce, quod ei convenit, vel ex naturâ
ſuâ: dicirurque tunc ſuppoſitio materialis
intrinſeca v. g. 7 Homa eſt Vox Ayyllaba l
vel ex inſtitutione Grammaticali, éſtque
sunc ſuppeſitio, materialis extrinſeca. v. ge.
Homo eſt: generis maſoulini: Eſt tertiæ declis-
nationis &c, à contrario facilè cognoſces
fuppoſitionem formalem; de qu4 de=-
inceps ſermo erit.

Sa THESIS XXIV. Supgoſitio Forma-
lis dividitur in Simplicem & Perſonge-
lem: circa utriusque explicationem va-
riant Authores. Ego cum Sorto, Hur-
ta, Arria, Cornæo, Haunoldo, Seme=
gy, & Allishod dum communius ſic den=-
nio. uhre

1

Be natura, & multiplic. Terminorum. 63
Suppoſitio ſimplex eſt Uſus, vel poſitio
Vocis, aut termini pro ſuo ſignificato
Tws ſecundo intentionaliter ſumpto „ hoc eſt,
eut affecto coghitione artificiali, tribuen-
te ei denominationem aliquam logica-
ocßn 1 1 lem Generis, Speciei, Pradicati, Subjecti &c.
Animm, I Sic in his propoſitionibus: Homo eſt
hau ſpecies. Animal eſt genues. Perrus eſt ſubje⸗
Nkiisil , tuι,. 1˖ Tlomo, 73 Animal, rà Petrus ſup-
n NN ponunt ſimpliciter „ ſive accipiuntur in
iEe ſuppoſitione ſimplici.
eu Suppoſitio Perſonalis eft Poſitio vel Uſus
rd termini pro ſuo ſignificato Inn intentiona-
g Liter ſumpto, id eſt, ſumpto nudè ſe-
dge cundům ſe, & uti eſt independenter à
cognitione logicè artificiali, tribuente
Vmue denominationem logicalem. v. g. cum
Akagnlig Dico: Petrus eſt Homno: vel, Homo eſt
,/ El Animal: omnes termini ſupponunt per-
ſonaliter. Item prædicatum hujus pro-
poſitionis : Homo eſt ſpecies? Licèt ſit
terminus 2 dæ Intentionis, ſupponit per-
ſopalitert: quia ſumitur pro Suo ſignifi⸗
cato Imò intentionaliter accepto, juxca
dicta n. 48.
Signum Juppoſitionis perfonalis eſt.
Z. Gi terminus ſumatur pro eo tantum,
4d

Wen r

64 Par, I. Cap. I.
ad quod ſignifſicandum primariò eſt in-
ſtitutus; ſi verò, præter ſignificatum
primarium, ſecundariò ſignificet aliquam
denominationem logicam ſupervenien-
tem, fignum erit ſuppoſitionis ſimpli-
cis; v. g. dum dico:? Animal vivit: 15
Animal ſupponit perſonaliter: quia ſu-
mitur pro ſuo ſigniſicato primario ſecun.
dùm ſe, Dum verò dicitur: Ammal eſt
genus, jam 7 Animal ſupponit ſimplici⸗
ter: quia ſumitur pro omnibus anima=-
libus, prout præciſivè cognitis per mo-

dum unius; quam denominationem 76

Animal ſecundariò tantm ſignificat ra-
tione talis prædicati. 2. Signum ſup-
poſitionis perſonalis eſt; ſi terminus ſu-
matur mobtliter, id eſt, ſi manente eodem
ſenſu, & veritate propoſitionis poſſit
addi, vel demi ſignum univerſale, vel
particulare: Omnis, Aliquis« Si vero il-
lud non poſſit addi, vel demi; ſignum
erit ſuppoſitionis ſimplicis, diciturque
tunc terminus ſumi immobiliter; ſic

dum dico: Animal eſt genis: vo Animal

fumitur immobiiiter; & in ſuppoſitione
ſimplici: nam dicere verè non poſſum:
omut

Nlui

e
u i
Um men 9
unlinpo
ſorhrr: u
rin mtit

H/ 1.
lrr mmgr

por
Mul:
11 1
i ioniniin
ligri

De natusâ, & multiplic. Terminorum. &z

emne Animal eſt genus „ Neque. Ali=
quod animal eſt genus.
Dum autem dicitur: Animal vivit,
7à Animal ſupponit mobiliter 3 ideéôque
perſonaliter: manente enim ſenſu, &
veritate propoſitionis, dici poteſt: Omne
Animal viyvit.
Præter utramque hanc ſuppoſitionem
ſimplicem ſcil. & Perſonalem, Fonſeca,

1: giͦ ſr
nun keun.

mlſ Oyie. Spinu, & Ali nonnulli definien-

Ginſund.
in munr
ien
len n
En W.
nemihuſ,
meneaten
lins r

,NI

tes Suppofitionem Simplicem per uſum
termini pro ſuo ſignificato immediato, ſeu
communi? Perſonalem verò, per uſum
termmi pro ſuo ſignificato wediato, ſeu ſin-
gulari? admittunt tertiam Mediam, quam
Abſolutam vocant; dicuntque eam eſſe
tunc, cum vox aliqua ſupponit tam pro
ſignificato immediato, id eſt, pro naturâ
communi; quàâm pro mediato, id eſt,
pro ſingularibus; ſic volunt, 7S Homo
ſupponere in hac propoſitione; Homo eſt
Animal: quia non tantùm ſupponit pro
naturâ humanâ in communi, ſed etiam
pro ſingularibus. Vide Haunol. in Log.
Pratt. P. 1. C. I. n. 19. Verùm hæc Sup-
poſitio Media apud Nos locum non ha-
bet. Vel enim vox aut terminus acci-
pitur

TPHESIS XXV. Suppoſitio Perſona=

6 6G Par. F. Cap. F.
pftur pro ſuo ſignificato 1m) intentio- nti ch
naliter ſumpto, && erit Suppeſitio Peryſoe G4n
nalis? vel pro- ſuo ſignificato 2b inten- 4 kind:

tionaliter ſumpto: & erit Suppoſitio Sun-
Plex.

ulö

mi, l⸗

Musln 1

lis alia eſt Singularis: a alia Communis: uner
HMla eſt poſitio tertnini pro re fingulari, uſt
At: Perrus eſt hie Homo hæc eſt poſitio
termini pro re aliqua pluribus communi,
v. g. Homo eſt Animal.
Suppoſitio Perſonalis Communis fub-
dividicur in Univerſalzm ſeu Diſtributivam,
Collectivam, Disiunctivam, & disjunctasm.
Suppoſitio Univerſalis, ſeu Diſtributiya
(quæ etiam 4 multis Copulatipa vocatur)
eſt poſitio, vel acceptio ter mini commu- n
nis pro omnibus ſuis inferioribus rogula e
tivè enumerandis, hoc e, diviſim per
integras propolſitiones cum particul. Et,
vel Nec enum erandis: Sic Deſtributivè
ſupponit 16 Homo in hic Propoſitione:
Omnis Homo eſt Animal,, ſumitur enim pro en⸗
omnibus Hominibus, ſcil. Petno, Pauloz
&c. Seorſim, & diviſim, repetità parti-
cula Et, chumerandlis per integras pro-

e “

SAd ,
ma .

bim,

De naturâ, & multiplic. Terminorum. 6c

propoſitiones, cùm ſenſus ſit; Et Petrus
eſt Animal: & Paulus eſt Animal: & Jo⸗
annes eſt Animal: & ſic de cateris.
Suppoſitio hæc Diſtributiva alia eſt
Accommoda, quando ſcil. Terminus com-=
munis, & Univerfalis accipitur pro o-
mnibus Inferioribus copulativeè enumeran-
dis, uno; vel altero excepto; ſic in hâc
propoſitione: Omnis Homo peccavit in Adam:
ſubjectum accipitur in ſuppoſitione di=
ſtributivâ, ſeu Univerſali Accommodâ:
quia accipitur pro omnibus Hominibus,
diviſun per particulam Et enumerandis,
excepto tamen Chriſto, & B. M. V.
Alia eſt Abſoluta, ſeu Completa, eaque
vel pro Generibus ſingulorum, vel pro ſingu=
lis Generum.
Suppoſitio diſtributivæ abſoluta pro Ge-
neribus ſingulorum eſt, quando terinus
diſtributivè ſupponens ſumitur ſinè ex-
ccptione pro ſingulis generibus, aut ſpe-
ciebus ſub tali nomine contentis, ſed
non pro omnibus individuis. v. g. in
hâc propoſitione: Omne Animal fuit in
Arcà Noe: S onme Animal, non ſupponit
pro omnibus individuis animalium ; fed
tantum pro ommibus generibus, vel
ſpe-

577

56

68 Par. I. Cap. I. mi
imali uN
ſpeciebus Animalium: ut ſenſus ſit: Ex Gtnlid,

uoyis genere, & ſpecie Animalium, ſaltem N

unum, aut alterum individuum fuit in Arcà N1 na
Noẽë. ſten zutt
Suppoſitio Diſtributixa pro ſingulis gene-=
rum eſt, quando terminus univer ſalis ſu.
mitur non tantüm pro quvis ſpecie, ſed
etiam pro quolibet individuo diviſim 1
v. g. Omne animal ſentit. .
Suppoſitio Colliectiva, ſeu Copulata eſt annen
Uſus, vel Acceptio Termini communis mim
Pro omnibus ſuis inferioribus, ſive ſub-
jectis denominatis „ non ſeorſim, ſed acgei
ſimul, & copulatim per conjunctionem Ef ldunin,
enumerandis, ac in unum fubjectum Aüflamn
colligendis; ità colleclive ſupponit ſubje-
Ctum in hâc propolſitione: Oynnes Apoſto. Mh Ann
li ſunt duodecim: item in häc : Ommnis kcfäni
elementa ſunt quatuor: & regulariter loquen- nltu
do, quando ex parte prædicati ponitur Mn, Ea
terminus numerum, vel collectionem iudan

7

, naſeir
ſignificans, ſubjectum ſupponer collctwo. Mn An

. . . teniuucte
Suppolſitio Disjunctira (quæ ab aliis Eumrcä

IX

Kain, ncen

Determinata dicitur) eſt Acceptio termi- aldnn
ni particularis pro ſuis inferioribus, ſive Alin ln
ſubjectis denominatis, per particulam ihlu ai
Vel, & quidem per integras propolſitio- Miſi
nes

1 De naturà, E& multiplic. Terminorum. 69

huhe nes enumerandis, itâ, ut percurrendo
en e Om nia inferiora tandem Perveniatur ad
, unum determinaté, de quo prædicatum
verificetur; ùt ſi dicas: Aliquis Homo eſt
un., Luſeas: cujus propoſitionis ſenſus eſt:
Vel Petrus eſt Luſcus, vel Paulus eſt Luſeus,
vel Joannes eſt Luſcus, &c. ubi Percurren-
iuciin do ſic omnes homines tandem pervenis
ad unum determinatè, cui reverà prædi-
catum conveniat.
Suppoſitio Disjuncta, ſive Indetermina-
A a, 8& Confuſa eſt Acceptio termini par-
ticularis pro ſuis inferioribus, ſive ſub-
jectis denominatis, disjunctim per par-
ticulam Vel enumerandis, hoc eſt, non
E Per integras propoſitiones; ſed omnia
inferiora, ſeu denominataà colligendo in
m unum ſubjectum, ità tamen, ut Percur-
*R rendo ſingula ad nullum determinatè
r perveniatur, de quo determinatè veri-
en ficetur prædicatum; v. g. Aliquis oculus
ſ neceſſarius ad videndum, ubi de nullo
D determinatè dici Poteſt: Hic eſt neceſſa⸗
nus;, cum tamen aliquis indeterminatè
ſit neceſſarius. Ratio hujus indetermi-
Tiri nationis, ſeu confuſionis eſt, quia ex
TEpaarte prædicati ſignificatur neceſſitas po-

58

7* Par. I. Cap. I.

tentiæ ad actum, quæ neceſſitas due
dicit: nimirum potentiam ipſam, & ab-
ſentiam omnis alterius potentiæ ſuffici-
entis ad eundem actum, cm autem
uterque oculus ſit potentia ſufficiens ad
videndum, neque ullus habeat adjun-
Ctam abſentiam alterius potentiæ ſufti⸗
cientis, hinc neque in Oculo dextro de-
terminaté, neque in ſiniſtro reperitur
abſoluta neceſſitas ad videndum; &
conſequenter de iis tantùm indetermi-
natè, & disjunctim dici debet: vel ocu-
lus dexter, vel ſiniſter eſt neceſſarius ad yi-
dendum. Secus eſt, quando propoſitio
importat aliquid actuale, v. g. Aliquis
homo ſtudet? tunc enim verificatur in ali-
quo determinato individuo: eò, quòèd
ſtudium exerceri non poſſit, niſi ab ali-
quo determinatè. . “
59 An præter ſuppoſitionem diſtributi-
vam, Collectivam, Disjunctivam, &
Disjunctam detur quinta aliqua ſpecies
ſuppoſitienis pecſonalis, quà terminus
communis ità confusè, & præciſivè ac-
cipiatur, ut quantùm eſt ex modo re⸗-
præſentandi, formaliter, & perfectè
Præſcindat à ſenſu Diſtributivo, Colle-
Edi⸗

De natind, & multiplic. Ternunorum. 71

iu 3 Rivo, Disjunctive, & Disjuncto? de-
9 cidi ſolet in Diſputationibis Logicis: ubi
de actuali Pradicatione Univerſalis. Ego
ſuppoſitionem illam præciſivam judico
eſie admittendam. Quid enim vetat?
* Prædicatum v. g. bujus propoſitionis5
Petrus eſt homo, pol t reptæſentari, &
accipi ità confusè & præciſivè, ut actus
ille, quantùm eſt de ſe, neque dicat
Petrus eſt hic Homo ſingulari is: Neque:
Eft aliquis homo disjunctins, aut Dicjunclim-
Neque: Eſt omnis Homo diſtributius, aut
Kolleclivès ſed præcisè affirmet Hominem.
itque de ſe indifferens verificari in quo-
vis eorum ſenſuum; etſi defacto ratione
materiæ non verificetur, nisi per hunc
EAingularem aut aliquem disjunctivè ho-
minem: quòd tamen ipſi actui lecun-
dum ſe per accidens eſt. Vide Philoſ.
P. Lingen. p. z. u. 82.
Porrò ut ſcias: An & quando ſubje-
ſaum aut prædicatum in propoſitione
ſupponat diſtributivs, (quod Plurimùm
ecklert ad dignoſcenda ſyllogismorum
vitia) ſervient regulæ ſequentes, quas
tamen nolim ſine omni prorſus exce-
GS ptione intelligi. Regula I. In omni
1 pro-⸗

.

60

72 FPar. I. Cap. 7.

propoſitione univerſali affirmativ4, qua-
lis eſt v. g. hæc Omnis homo eſt animal:
ſolum ſubjectum diſtribuitut; prædicatum
verò ſapponit disjunctivè, uti cum Rk.
contendit Haunoldus in Log. pract. vel
disjunctim, ùt volunt Alii cum Phil. Du
Trieu tr. z. p. 3. a. Regula 2. In pro-
poſitione univerſali negativà, & ſubje-
ctum & prædicatum diſtribuitur; dt ſi
dicam: Nallus homo eſt lapis. Regula 5.
In propoſitione particulari affirmativa
nec ſubjectum, nec prædicatum diſtri-
buitur; ſed accipitur disjunctive, vel
etiam disjunctim, ùt ſi dicam: Aliquis
homo eſt Doctus. Aliquis vculus eſt neceſſa-
rius ad videndum. Regula 4. In propoſi-
tione particulari negativâ prædicatum
ſolum diſtribuitur: ut in hàâc: Aliquis
homo non eſt lapis. Regula 5. In propo-
ſitione ſingulari, in quâ ſubjectum eſt
ſingulare & incommunicabile, ſubjectum
ſemper ſuo modo diſtribuitur, bhoc ,
ſumitur pro omni eo, pro quo poteſt
ſumi. Eodem modo diſtribuitur præ-
dicatum ſingulare in propolitione nega-
tivâ; ut, ſi dicas: Petrus non eſt Paulus:
ſenſus eſt: Nihil quod eſt Petras, eſt Paulus:
Ef

muet

kenut

li El

cihnru

16 Rpeg

de proprietatibas Terminorum. 73

Et quod eſt Petrus eſt nibil, quod eſt Paulus:
Ubi vides, & ſubjectum & prædicatum
das ſuo modo diſtribui. Regula 6. Omnis
At terminus infinitatus diſtribuitur. Sic in
leye 1 hac propoſit: Aliquid non bomo eſt la-
MMN Pis: "5 Homo diſtribuitur: ſenlus enim
1 eſt: Aliquid, quod non eſt hic homo, nec
Alhe e, nec ille &. 4 lapis.
His adde regulas ſequentes. Prima:
7 ommnis in numero ſingulari ſemper ſup-.
ponit diſtributivè „ modè non ſonet
Hidem, ac totus: tunc enim collective
, iupponet. Secunda: "S omnes in plurali
plerumque ſupponit collective: uti &
nunieralia, præſertim ſi veniant ex par-
te prædicati: quanquam " omnes pos-
ſit aliquando fupponere diſtributivè v. g.
ſi dicas: omnes Logici ſcribunt. Ter-
tia: Particulæ negativæ: Nallus, neuter,
nusquam nunquam ſupponunt ſemper di-
ſtributive. Quarta. Particulæ excepti-
væ prater: nist: Item excluſivæ tantum,
Jolam, diſtribuunt ſemper totum id, quod
excipiunt, vel excludunt: v. g. Omne
animal terreſtre, prater hominem, eſt qua⸗
in drupes. Item . Jolum animal ſentit: cu⸗
D jus propoſitionis lenſus eſt . Animal ſen-
tit, & mihil prater animal ſentit,
D F. II.

4 1a
1 1

.
Melckan

i

4
1

61

74 Par, I. Cap. Z.

§. II. Pe :
De Statu, Diſtractione, Ampliatione, Reſtri nnr
PeEtun

&tione, Diminutione, Alienatione, Ap-
pellatione, Aſcenſu & Diſcenſu
Terminorum.

62 THESIS XXVI. Status eſt acceptio
termnini pro tempore per copulam
ropoſitionis importato ità, ut, ſi ver-
Tan eſt præſens, res ſtet pro tempore
præſente: ſi præteritum, res ſtet pro
præterito; ſi futurum, res quoque ſtet
pro futuro; ſic in his propoſitionibus:
Petrus eſt albus: Adam peccapit: Antichri-
ſtus peccabit: termini accipiuntur cum eren
ſtatu; quia ſupponunt pro rebus, ut
exiſtentibus pro tempore per copulam
importato: Caſilius L. 1. ſumm. c. 12.
63 Diſtractio (quæ ſtatui opponitur: & 4à
Nonnullis ad Ampliationem reducitur) eſt
acceptio termini pro alio tempore,
quâm importetur per copulam propoſi-
tionis. Sive, eſt uſus termini pro ſuo el ,
ſignificato ùt exiſtente pro aliâ temporis “
differentiã, quâm importetur per copu- enn
lam. It ad tempus à copul alienum
diſtrahuntur termini in his propos:
Homo

e. Nrej,
i

fone enpan
elencdinr 4
ium a

&

t de proprietatibus Terminus 75

Romo eſt mortuus: Caci vident: Album eſt
n, nigrum. Senſus enim eſt: Ile, qui fuit
homo, eſt mortuus: Qui antè fuerunt cæci,
KWnunc vident: Res, quæ habuit albedinem, eſt
uigra. Semery, Van Sichen, Aler, &
alii.

Nahlin THESIS XXVII. Ampliatio eſt Exten 64
eI ſio termini à minore ad ampliorem
Malend ſignificationem; quæ potiſſimàùm fit ra-
nlaſ rione temporum: dum nimirum vox
ek etendirur ad ſignificandum ſuum ſi-
gnificatum exiſtere pro pluribus tem-
porum differentiis, quâm exigat princi-
palis copula propoſitionis. Unde & à
pan Ssichen, & alüs non malè definitur
Kuhd Ampliatio; quèd ſit uſurpatio pocis pro
So ſignißicato ut exiſtente pro tempore per
copulam principalem importato, & ſimul pro
alio per copulam non importato. Et quia
enn tempus eſt quadruplex: Præſens, prateri-
tum, futurum, & poſſibile, Hinc vox am-
pliari poteſt quadrupliciter; I. Nem-
c pe, ad tempus præſens & præteritum;
ur ſedens ſurgebat, ſenſus enim illius eſt
inn iſte : Qui ſedet, vel ſedebat, ſurgebat, 2.
Ad præſens & futurum ut, viyens morie-

7 D2 tur⸗

/

Ne
Edn N

765 Par. 1. Cap. 2.

tur?g hoc eſt: qui vivit, vel vivet, mo- 3
rietur. 3. Ad præſens, præteritum, S ſet
futurum; ut: juſtus ſalvabitur, hoc eſt: .
qui ſunt, qui uerunt, & erunt juſti, ſal-
vabuntur. A. Ad præſens, præteritum,
futurum & poſſibile; ut Homo eſt animal.

Airtn
nliad
ſund tan
Aca:

6; LTHESIS XXVIII. Rekrictio eſt con-
tractio termini à majori ad mino-

. . initune
rem ſignificationem; At ſi dicam: Ho- Ane

mo doctus loquitur. Fit autem Reſtrictio
: . nt, ce
per adjectionem vel nominis adjectie
1 Ca

vel casus obliqui, vel alicpjus circum-
ſtamiæ.
Diminutio eſt Uſus termini non abſolu-
tè & ſimpliciter, ſed ſecundum quid, (id eſt)
ſecunduùm partem ſignificantis v. g.
thyops eſt albus ſecundum dentes. P
fert Diminutio à Reſtrictione (ùt inquit'
Semery) per hoc, quèd hæc requira
terminum communem, non illa, Sotus! A
tamen cum Aliis hanc ad illam reducit
66 Alienatio (quæ etiam à Nonnullis Di Cmnenit
ſtrattio Termini appellatur) eſt translati
termini à propriâ ſignificatione ad im i Ani/
propriam, t ſi dicam: Homo piclas ſtaükt
in foro. vel: Pes menſæ cecidit. m l!
THE

7 M

Cltur

de proprietatibus Terminorum 77

T irs *S XXIX. Appellatio (ut bene 67
definiunt Arriaga, Compt. & Alis)
Reſt applicatio formalis ſignificatt unius
1 termini ad lignificatum aloctius, ità, ut
unus terminus denominet alterum 5 ùr
ſi dicas: Petrus eſt magnus ii
“ W Terminus Appellans applicatur
tsniſeue materiali termini Appellati,
Appellatio eſt Materialis „ Si verò applice-
4 tur formæ, feu figniſicato formali, Ap-
Pellatio ſormalis eſt. V. g. Si de petro
ſtupido, cæteroquin quoad ſtaturam ma-
gno dicam: Petrus eſf magnus Logicus,

S
Appellatio erit materi jalis ; ſi verò de

6 Petto quoad ſtatutam parvo, ſed doécto
logico dicam 5 Petrus eſt magnus Logi-
aus, Appellatio formalis erit, nam in
e tiori 7àmagnus applicatur perſonæ Pe-
Rtri5 in poſteriori verò Logicæ.

TH ESIS XXX. Aſcenſus, qui & di-
citur Inductia, eſt Progreſſus, ſive
Argumentatio ab inferioribus debirè
enumeratis ad terminum communem;
ut: Petrus eſt animal „ & Paulus eſt animal,

Sei ſic de cæteris; ergo omnis homo eſt
anamal. Itaà Loletus, & alii.

D 2 De⸗

NN⸗

78 Par. I1. Cab. 3.

Deſcenſus eſt progreſſus ſive argumen-
tatio à Termino communi ad inferiora; g
dt: ommis homo eſt animal, ergo Petrus Mmlün
eſt animal: ergo Paulus eſt animal &c. Si-
cuti ſuppoſitio termini communis, ad
quem aſcenditur; aut à quo deſcendi-

tur, eſt quadruplex; nimirum diſtribu-
tiva, Collectiva, disjunctiva, & dis- l5
juncta; ità quoque Aſcenſus & Deſcen- (noo
ſus terminorum quadruplex eſt: Diſtri⸗ u ni
butivus, Collectivus, Disjunctivus, & Eg
Disjunctus. Singulorum definitio faci- be
le deducitur ex dictis de ſuppoſitione. Galctni

èêèẽ
CAPUT III.
De Definitione & Diviſione.
Philoſophi tres paſſim ſtatuunt Modos ſciendi:
Defſinitionem ſc. Diviſionem & Argu- lium
mentationem. Eſt auten, Modus ſeikendi
oratio manifeſtativa ignoti. Definitio,
ignotum manifeſtat explicando: quid ſit res?
Diviſio, explicando, quotuplex ſit res:
Argumentatio denique, inſerendo unum ex
alio propter connexionem. De Argumenta-
tione agetur parte 3. hic breviter expedian: (nii
di⸗

ſin

ul Nie.
I i i⸗
nn, D

Pehione.

juxta communiorem A. A. ſententiam.

utrague ad ite, onem get bertineat

§. I.

De Deſinitione.

HESIS XXXI. Definitio eſt Oratio, 637
ſeu Modus ſciendi, explicans ipſum,
quod quid erat Ge reiz ùt ait Ariſt. 1. Top.
4. boc eſt: explicans naturam, ſeu eſſe

c rei. V. g. Oratio hæc: Anima! ratio-

nale, eſt definitio Hominis; quia explicat

eſſentiam ſeu naturam ipſius. Per eſ-

tts

i Dün,
n

ſentiam ſeu naturam rei intelliguntur
intrinſeca illa, quæ rem primo & for-

maliter conſtituunt: vel quibus præcisè
politis, aliis licèt omnibus deſideratis,

WT⸗

res ponitur: & hæc ideo partes eſſen.

tiales vocantur. Sunt autem partes eſ-
ſentiales aliæ phyucæ: ſcilicet Materia &

forma realiter diſtincta: Aliæ Meta-

phyſicæ;, genus nimirum, & differentia.

Genus eſt prædicatum commune rei cum

aliis rebus in naturâ diſſimilibus: Dif-
ferentia eſt prædicatum eſſentiale, per
quod res differt ab aliis, cum quibus
D 4 Per

30 Far. I. Cape 3.

per genus conveniebat. Vide dicta C.
1. n. 42.
Porrèò bene diſtinguendum eſt inter
Definitionem Formalem, Objectivam, &
Vocalem. Deſinitio formalis eſt ipſe actus
intellectüs, ſeu cognitio definiens: De-
Enitio objectiva ſunt ipſa prædicata, per
quæ res aliqua definitur: PDefinitio ro=
calis ſunt voces externæ, quibus definitio
mentalis ad audientem profertur. Pa-

ri ratione Definitum triplex eſt, ſe. Men- ſipinn
tale ſeu formale: vocale: & Objecti- encpon

Popr
N.

vum. Definitum mentale ſeu formale eſt j a
cognitio repræſentans rem definitam.
Ipla res definita eſt definitum objectivum. Eir
Vox illa, quâ exprimitur res definita,
dicitur definitum vocale.

Phleas v
6Anj

we THESIS XXXII. Definitio omninòè
generatim & latè ſumpta, Alia eſt
poſitiva: quæ explicat rei naturam per
Prædicata, quæ verè & poſitivè infunt
rei. v. g. hæc: Homo eſt animal rationale.
Alia eſt negatipa? quæ explicat rem re-
movendo prædicata; quæ ei non inſunt:
v. g- cùm dico: Homo eſt animal non ir-
rationale, item: Deus eſt Enc, quod non eſt c

gorporeum, non creatum &c. 24 act

de Deſinitione & Diviſione. 81

24d Definitio poſitiva alia eſt quid nomi-
nis: quæ vocis alicujus ſignificationem
3exponit. Huc revocantur definitiones
2 b Etymno nominis petitæ; ur: Conſul,
GN qui conſulit patrie: Vir eſt qui vires
babet & c. Alia eſt quid rei? quæ rei na-
turam, ut in ſe eſt, explicat: v. g. Ho-
ms eſt anmal rationale.
ztid Deßinazio quid rei ſubdividitur in
Eſſentialem, & non Eflentialem ſeu De-
ilun ſcriptivam. Definine Eſſentialis (quæ ſo-
edke Li vere & propriè definitio dici debet)
nd 4 eſt, quæ rei naturam explicat per præ-
tim. qicata eſſentialia, ſive per partes eſſentia-
tn. les. Et hæc iterum alia eſt Phyſica,
N quæ nem explicat per partes eſſentiales
phyſicas; v. g, Homo eſt compoſitum ex
aerpore & animä rationali. Alia Metaphy=
EiiD Rca, quæ rem explicat per partes eſſen-
n, UAd cales Metaphyſicas, nimirum per genus
14 & differsmtiam z. v. g. Hono eſt animal ra-
tisnalt:.
Drfinitio deſeriptiva eſt, quæ rem expli-
cat per prædicata vel Phyſica, vel Me-
. taphyſica non eſſenrialia. Et hæc etiam
aRI. dauplex eſt: Cauſalis, & Non-canſalit.
IN, Deſtriptio Cauſahs eſt, queæ rem cxplicat
4 5 per

Par. I. Cape 3.

Per cauſas ſuas extrinſecas, puta vel ef-
ficientem vel finalem; ùt cum dico: Ho-
mo eſt creatura rationalis à Deo condita, ad
sternam beatitudinem: vel certè per ali=
quid, quod eſt quafi cauſa; ùt cum di-
co : Ecolypſis Lunæ eſt poſitio terræ inter So-
Deſcriptioa Non= cauſalis
eſt, quæ retn explicat per bproprium; v. g.
ſi dicas Homo eſt animal riſibile: vel cert
per plura accidentia, quæ ſimul ſumpta
. . . . „
conveniant omni & ſoli definito; uùt ſi
dicas : Homo eſt animal implume, bipes
Aiſciplinæ capax &Kc.

lem & Lunam.

7 1 THE SIS XXXIII. Leges præcipuæ
bonæ definitionis à Dialecticis pas-
ſim recenſentur tequentes.
Deſimitib debet eſſe clarior definie
40, id eſt, debet continere plures ter=
minos, explicitè iigniſicantes plura præ=
dicata intrinſeca rei.
eſſet oratio explicans defi itum.
Secundg. Dreſinitiv debet eſſe convertibilis
sum Deſinito, h e. defini io & definitum
deben de ſe mutuò univerlaliter affir-
mari ſle. Alii hanc regulam ſic ex-
Deſinitio debet conyenire omni

Alias enim non

but
Etui con
CRente W
C!

KogCn

l
Vu M

A,

E

(d, der gn
Pruine ann
Uind fenr

4

t Mr ſe

cndcr,

lm griſte
rärs e

ain
6

e nin k.
N Ne
SPn e

de Deſinitione & Divißione. 8 5

& ſoli deßnito. Ratio autem eſt: quia
Defnitio eſt tota eſſentia rei; quæ rei
necellariè convenit, alteri verò ab illà
convenire non poteſt. Hinc rectè Ovie-

do, Compt Semery & Alii deducunt;

quèòd;, de quacunque te negaveris defi-
nitionem, negare poteris & definitum;
& e converſo; v. g. de quocunque ne-
gaveris, quòèd ſit animal rationale, recte
negabis, auod ſit Homo & contra. Idem
dic de affirmatione: nimrum, de quo-
cunque affirmas definitionem, aflitmare
& potes d'finitum.
Tertia Definitio nil contineat ſuperfluum
Neque fit manca. Unde hæc definitio ho-
minis, Animal materiale rationale, vitioſa
eſt ob ſuper fluitatem: iſta veròè, Homo
eſt animal, ob defectum.
Quarta. Definitio ( nimirum Metaphy=
ſica eſſentialis) debet conſtare genere proximo,
& differentid ultima, id eſt; uno prædi-=
cato, per quod res definita cum aliis
proximè conveniat: altero, per quod
ultime difflerat ab aliis, faltem illis; 4
quibus non differebat per genus⸗ ſive
jam illud ſit geuus ſtricte dictum, ſive
tantum ſe habeat per modum generis-

D 6 34

84 Par. I. Cap. 3.

id eſt, prædicati communis & determi-
nabilis. Hinc malè definirem hominem
per ſubſtantiam rationalem, cùm Animal
ſit genus propinquius reſpectu hominis.
Ex eodem capite juxta rigorem Diale-
cticum vitioſæ ſunt multæ definitiones
Brutorum, etſi paſſim uſitatæ: quibus
v. g. Canis dicitur eſſe animal latrabile
Equus, animal hinnibile &c. quia Brutum
eſt genus propinquius, qudm animal.
Ratio, quòd definitio Metaphyſica
debeat fieri per genus proximum, eſt;
Imiò Quia inter quoclcunque aliud genus,
& differentiam ultimam intercedunt ali-
qua prædicata eſſentialia;, quibus igno-=
ra is, eſſentia rei, quæ illa omnia inclu-
dit, perfecte & clarè cognoſci non pot-
eſt. 2dò Quia ſaltem quandoque, genus
remotum cum differentiâ non fufficeret,
ut res ab omni aliaà clare diſcerneretur,
adeôque definitio non conveniret ſo-
li definito. v g. ſi homo definiretur?
ſubſtanti rationalisz non ſatls diſcernere-
tar ab Angelo, ut qui etiam eſt ſub=
ſtantia ratiopalis; nisi fortè 2 Rationale
tibi ſignificet principium diſcurrendi de-
pendenter à ſenſibus.
§. II.

Melßna
a atli
urn Wuma,
ſenu; A

=

upint Miü

ain; Ki

e cnee

iun ge Cnian

in g⸗

8

N

de Definitione & Devißione. 8 5
§ II.
De Diviſione.

HE SIS NXXXIV. Diviſio, ùt hic 72.
ſumitur, eſt oratio totum in ſuas par-

ies diſtrihuens: ſive jam totum illud

(quod dicitur diviſum) ſit potentiale,

dr. Kve Actuale: ſive Phyſicum ſive Meta-

cuit ,

phy ſicum: ſive Eſſentiale, ſive Integra-
le, ſive Accidentale: aut aliud quodvis.

Partes, in quas torum diſtribuitur, vo-
cantur mem bra dividentia.
Porrò ſicut Definitio; ità etiam divi-
fo, alia eſt formalis ſeu mentalis ? éſtque
actus intellectüs partes diviſi repræſen-
tans, Alia vocalis, & ſunt voces ore pro-
latæ; quibus fignificantur membra di-
videntia ; Alia objectiwa: Süntque ipſa
membra dividentia, vel res ipfæ per

diviſionem vocalem ſignificatæ, huic

triplici Diviſioni correſpondet triplex
divilum; fſcilicet Formale ſeu mentale:
éſtque conceptus mentis repræſentans
rem quæ dividitur, Vocale: & eſt vox
rem diviſam ſignificans, Objectivum,
& eſt res, quæ dividitur.

D 7 THE-

THFESIS XXXV. Piid alia eſt
quid nominis: alia quid rei. Emna eſt,
quâ nomen aliquod in varias ſignifica-
tiones divihitur, convenitque folàm
terminis æquivocis: ůt ſi dicam: Canis
alius eſt terreſtris, aluis caleſtis, alius mari-
nus. 2da Eft, quâ res in ſuas partes
dividitur v. g. Animal aliud eſt Homo,
alid Bratum.
Divinho rei fubdividitur in actualem,
& potentialem, Diviſio Altualis eſt: quaâ
totum actuale dividitur in ſuas parres,
quas actu in fe continet, vel Plyfe
cuúm partes funt phyſiczæ & realiter di=
ſtinctæ v. g. ſi dividas Hominem in Corpus
& Ammam, diciturque Diviſio adtualis
Phylica:? vel AMMetaphyſies „ cùm partes
funt! Meraphyſicæ & ſolà ratione diſtin-
tæ v. g. St dividas Hominem in Animal
& Rationale & quamvis rem in fuum
genus & differentiam: dicitürque Di-
viſio actualis Metaphyſica. Dyyiſio actua-
lis rurſus Alia eſt Eſentialis: alia Integra-
lis: alia Accidentalis. Diviſio Eſſentialis
eſt, qua totum eſfentiale dividitur in
ſuas purtes eſientiales ſive Phyſigas, ſive
Metaphyſicas. Exempla jam allata ſunt.

(Conzu z.

m N in.

44

de Definitione & Diriſione. 87

Integralis eſt: quàâ totum integrale, ſeu
quantitativum dividitur in ſuas partes
integrantes, Eſtque iterum duplex Con-
tinua, & Diſcreta: Continua; quâ to-
tum integrale continuum dividitur in
partes ſuas integrantes: v. g. Homo in
caput, manus, pedes, E&. Diſereta; quà
MS, totum integrale diſcretum in partes di-
viditur; v. g. Multitudo aliqua in plures
nimm, numeros binarios, aut ternarios. Diviſio acci-
di di dentalis eſt: quàâ totum accidentale, id
hs d, eſt, conflatum ex ſubſtantiâ & accidente,
ANMGle, dividitur in ſaas partes, ut ſi Album di-
Nmis . vidas in ſubjectum, v. g. Lapidem, & Al-
unN hedinem, Arriag. Diſp. 3. ſumm. ſect. 2.
Nnub Diyiſio potentialis eſt: quâ totum poten-
aren tiale dividitur in ſuas partes, quas non
actu, ſed potentià ſub ſe continet: vel,
ut Cornxis in Summulis Tratt. 2. c. z.
cum Du Trieu, quâ aliquid magis com-
mune dividitur in minùs communia:
v. g. Animal in Hominem & Brutum: Vo-
caturque ab Aliis Diviſio totius poteſta-
tivi ſive univerſalis in partes ſubjectivas.
Eſt autem diviſio hæc potiſſimùm qua-
druplex.

. . Di li

Ima

Par. 1. Cap. 30

Ima Maximéque uſitata eſt Diriſio ger
neris in ſpecies, & ſpecierum in indwidua,,
ut ſi dicas: Animalium almd eſt homo,»
aliud Brutum, Hominum alius eſt Petrus,
alius Paulus &c.
IIda eſt Diviſio ſubjecti in Acidentia:
quàâ fubjectum in, vel potiùs (üt ait Se⸗
mery hic per varia accidentia, quæ ha-
bei, dividitur; five jam accidentia ſint
Phyſica & realiter diſtincta, ut ſi dicas:
Homo alius eſt Albus, alius Niger: ſive Me-
taphyſica, & ſolâ ratione diſtinéta; ùt.
ſi dicas: Anunal aliud eſt rationale, aliud
irrationale: utrumque enim animali no-
ſtro modo concipiendi accidentale eſt.
IIItia eſt Acidentis in ſubielta, quâà ac-
eidens in vatia ſubjecta diſtribuitur v. g.
Album aliud eſt Lat, aliud Nix, &.
Pang eſt Accidentis in accidentia v. g.
ulce aliud eſt favum, ut mel. aliud Album,.
1 Saccharum.
Porrò hæ tres ultimæ diviſiones com-
muniter etiam Accidentales vocantur à
Dialecticis.

88

76 THESIS XXXVI. Præcipuæ Leges

Diviſionis ſunt 1. Dipiſum debet plus
con-

ſun N
un Sin
t ſau

4 4 4
Uunt i,

r ſemn
ne m
l,
ln

ſeinn
e alen
dniz)
e ;

N

AdA A,

„

de Definitione & Diriſione. 89
continere, quùm aliquod ex membris dividen-
tibus; quia totum eſt majus ſuâ parte.
2. Divißio ſive membra dipidentia ſimul de-
bent exaæquare diviſum: boc eſt, non de-
bent plus, nec minus continere, quàm
totum diviſum. Ratio eſt z quia omnes
partes ſimul fumptæ realiter ſunt ipſum
totum. 3. Unum membrum dividens non
debet cantineri in alia: quam regulam Alii
ſic exprimunt: Membra dividentiæ debent
aliquo modo inter ſe pugnare, ſeu eſſe oppoſi=

ta. 4. Membra dividentia non debent eſſe

nimis multa „ ne oriatur confuſio. 5.
Diviſio debet eſſe immediata , ſive fieri in
membra proxima, quæ deinde fubdivi=
dantur, donec perveniatur ad ultima.
Hinc non valet hæc diviſio: Animal
aliud eſt Equus, aliud Leo, aliud Pecus, aliud
Homo &c.
Porrè à Diviſione totius potentialis,

cujus apud Philoſophos potior eſt uſus,

rectè Argumentandi regulas habe ſequen-
tes ex Pennafiel. Diſp ult. ſumm. q. I. n.
12. Arriag. Diſp. 3, ſumm. ſect. 2. Compt.

D. 4. ſect. 2. Gornæo Tract. 2. ſumm. in

Append. c. 2. & Aliis.
Prima, A membrao dividente licet
af⸗

77

90 Par. 1. Cap. 3.

affirmativè argumentari ad diviſum. v. g
Petrus eſt homo, ergo ſt animal. conrin
mala eſt conſequentia à negatione unius
membri dividentis ad negationem diviſi
v. g. Petrus von eſt Brutum, ergo non eſt
animal.
Secunda. Ab affirmatione diviſi re-
s argumentamur ad omnia membra
dividentia ſub disjunctione, ůt:
Animal, ergo vel rationale, vel irrationale
non autem valet conſequentia à diviſo

ad unum determinatè membrum divi-

dens v. g. Eſt Animal, ergo eſt homo.
Tertia. Ex negatione omnium mem-
brorum dividentium recte ſequitur ne-
gatio diviſi: & contrà ne gatio omnium
membrorum divicdentium ex negatione
diviſi. v. g. Lapis non homo, neue byu=
tum: ergo non eſt anunal, & contrd. Non
eſt amimal: ergo nec eſt homo, aec brutum.
Quarta. A poſtione diviſi & nega-
tione unius membri dividentis, ſi fint
duo tantùm, tenet conſequentia ad af-
firmationem alterius, ut, eſt animal: non
irrationale, ergo rationale: & viciſſim ab
affirmatiene unius ad negationem alte-
rius, v. g. Mt animal, idque rationale, erge
non

, Prſ
nnig

in:

. ſn ⸗ 1¹

L
, ENNe

tone in.
Dnni enbtn
1 N

1,
ltndlß,
4

de Definitioné & Diviſione. 91

non irrationale. Dixi antè: ſi ſint duo tan-
tum: nam ſi membra dividentia ſint plu-

ra: omnia neganda ſunt præter unum
illud, ad quod vis argumentari.
uæres: An diviſio totius actualis, & 79
definitio mentalis differant? Ratio dubi-
tandi eſt: quia utraque clarè & explicitè
attingit eadem peædicata, ſeu partes rei;,
uùt patet in hac definitione: Homo eſt ani-
mal rationale, ubi ex parte prædicati eſt
definitio: & in hac diviſione actuali,
homo eſt animal & rationale: ubi ex parte
rædicati eſt diviſio hominis in ſuas par-
tes actuales Metaphyſicas: nam ex patte
utriusque prædicati repræſentatur clarè
& formaliter idem, Reſp. Cum Spi-
nula p. 2. ſumm. c. 2. contra Hurtad.
Arriag. Compt. & alios : Diviſionem

formalem ſeu mentalem à definitione

differre realiter: quia habent modum
tendendi in objectum omnino diver-
ſam : Definitio enim partes rei qua-
ſi ſeparatas intentionaliter copulat, &
conjungit; diviſio verò, quaſi unitas,
intentionaliter ſejungit; ubi autem mo-
dus tendendi diverſas eſt; & actum di⸗=
verſum elſe, neceſſe et.
THE-⸗

2 Ar e

THESES
MAGIS CONTROVERS,
de
Vnitate & Diſtinctione: Uniperſalibus
E& Pradicamentit,
I.

Niras eſt indiviſio rei in ſe: 2. Quæ
Phyſicé non eſt quid negativum;
ſed ipſa rei entitas. 3. Identitas eſt Ra-
tio, quà res eſt id, quod eſt.

II.

I. Diſtinctio realis non eſt formaliter
negatio identitatis; z. Sed ipfæ res po-
ſitivæ, prout aliæ ab invicem: 3. Di-
ſtinctio rationis eſt unus, vel duplex
conceptus eandem rem diverſimodé re.
Præſentans.
III.

I1. Non datur diſtinctio ulla inter
Realem & Rationis media, ſive forma-
lis ex naturâ rei, ſive virtualis Thomi-
ſtica: 2. Neque admittenda eſt Præſci-
ſio objectiva; 3. Sed Formalis tantàm.

D

e

lien

uen¹

uümt

) lu A

.

artd̃

Ei. 1

NCN N
lielau

lan
Clugdin
Non ichar tan
len. , Ht
Irilucdirel
Nrtonhe

(Elnferllig

inginnigean
in Auni

wimmnkun
unltii

iitel ge
Ad.

wes nnulte
.
: p
N

e,8

NAAN.

W

dio ur
Nl lenn⸗
ind bon⸗
cnätunn.

Maæyis Controy. 93

Theſes Logica
IVv.Ä.

1. Univerſale non datur totaliter à

parte rei; 2. Sed formaliter conſtitui-
tur per actum intellects præſcindentem,
3. Tum abſolutum, tum compatati⸗
vum.

V.
I. Mediatè dividitur in quinque præ-
dicabilia: 2. Reſpectu quorum eſt ve-
rum Genus: 3. Poteſt manere in actua-
li prædicatione de individuo.

VI.

I. Genus elſſentialiter requirit plures
ſpecies; Species prædicabilis plura in-
dividua poſſibilia. 2. Differentia inferior
non includit formaliter ſuperiorem, aut
Genus: 3. Specifica conſiſtit in quavis
diſſimilitudine eſſentiali.
VII.

I. Ratio in dividui ùt ſic eſt univoca,
& univerſalis. 2. Principium individua-
tionis intrinſecum non eſt ordo ad mate-
riam, aut quantitatem; 3. Sed ipſa præ-
dicata intrinſeca rei prout ſunt hæc, &
ſimilia prædicatis Alterius rei.
VIII.

94 Par, 2. Cap. I.
VIII.
1. Ens poteſt perfecte præſcindi 4
ſuis differentiis: z. In quibus formali-
ter non imbibitur: 3. Eſt univocum re-
ſpectu Dei, Creaturæ: Subſtantiæ &
Accidentis.

IX.

1. Fubſtantia eſt ens per ſe, id eſt:
independens ab alio ùt termino, aut ſub-
jedo completo. z. Quantitas eſt acci-
dens exigens extenſionem impenetrabi-

ex ſe penetrabile, bene vel malè afficiens
ſubjectum.
X.

I. Dantur relationes reales: tum præ.

dicamentales, tum tranſcendentales: 2.
Differ hoc: quòd i
Differunt per hoc: quòd harum Ratio
fundandi eſſentialis ſit fundamento; il-
larum verò accidentalis. 3. Nulla refert
fundamentum ad terminum Ät formali-
ter relativum.

XI.

1. Relatio prædicamentalis Phyſicè
non eſt modus ſuperadditus: 2. Nec

5

ſo⸗

(gun⸗

.

n unen

peilnn
n Emeit
Eonen e N

Alienn⸗

tett

1N

IINN

lem. 3. Qualitas eſt accidens abſolutum

Mlc

Hümh
Hinntinaf

Anfünin

64

AMin

Corinn
ipnn /
n lßim,
4llmn

de Propoſitione. 9 5

ſolum fundamentum proximum: 3. An
W autem ſit ſola adæquata ratio fundandi?
An verè ſimul fundamentum, & termi-
num t partes includat? recidit in quæ=
ſtionem de nomine: in quâ problema
ſuſtinemus.

PpARS SECUNDA
THESIUMLOGICALIUM
De iis,
quæ ad ſecundam mentis Opera-
tionem pertinent.

Tractabimus hic I. de Prepoſitione ſeu
Enumeratione in genere. 2. de Speciebus ejus-
dem diffcihoribus. 3 de Oppoſitione, £qui=
pollentia & Converſiene propoſitionum.
CAPUTI.
De Propoſitione ſeu Enuntiatione in
Genere.

Quoniam Propoſitio æ Nomine, & Ver-
bo componitur, per Orationem verò tanquam
per genus deßinitur; hinc prius, quàm de illd
agatnus, de his breviter aliquid dicemus.

§. 1.

Par. 2. Cap. I.

§. 1.

De Nomine, Verbo, & Orations,

9⁵

1 THESIS I. Nomen, juxta Ariſt. I.

berih. c. 2. eſt Vox ſignificatipa ad pla nni

citum ſinè tempore, cujus nulla pars ſigni-
Ecat ſeparata, finita, & recla, faciens cum

verbo veram vel falſam orationem. Dici-

tur 1. Vox ſignificativa ad platitume per

quod convenit nomen cum verbis aliis-

que vocibus ex inſtituto ſignificativis.
Dicitur 2. Sinè tempore: ut differat 4

verbis; quæ ſignificant cum tempore,

id eſt, ſignificant exercitium actionis fa-
tum in aliquàâ primarià temporis diffe-

rentià præſentis ſc. Præteriti; aut futu-
ti; quod nulli nowini competit, ideô-
que dicitur ſignificare ſinè tempore.
Nam erſi prandium, cæna, & c. connotent
tempus meridianum, aut veſpertinum;
non tamen ſignificant cum tempore,
prout verbis proprium eſt, quia non
ſignificant pranſionem aut cœnationem
factam pro certâ aliquâ differentià tem-
poris præſentis, præteriti, aut futuri,
quemadmodum prandes, pranſi, cœno,
cœnayi. Neque dicas, Participia præſentis

Domumn
iingk ſum

, en, N

ten Pincstaum

ig Dor
In Anſt Aon

de propoſitione. 97
aut futuri temporis v. g. ſeribens, aut
Vripturus ſunt nomina & tamen lignifi⸗
cant actionem exercitam in primaria
temporis differentiâ; nam Rdeo: Non
eſſe nomina, ſed inflexiones ſeu modos
verborum conjunctos cum relativo ſub=
intellecto: nam Homo ſeripturus Gram-
maticis idem eſt, ac Homo qui ſcribet.
Participia autem præſentis temporisv. g.
ſeribens, amans, dum induunt naturam
nominum, ſignificant ſinè tempore;,
idémque ſonant, ac ſeripror, amator.
Dicitur 3. cujus nulla pars ſignificat ſe-
parata, intellige idem, quod ſignificat
conjuncta: per quod nomen differt ab
oratione. Si opponas. Has voces: Do-=
minus, prorex, &c. eſſe nomina; & ta-
men partes earum ſeparatim iignificare
Reſp. Diſt 2 dam partem: partes earum
ſeparatim ſignificant idem, quod con-
junctim N. Separatim ſignificant aliud:
Tranſeat. Dico Tranſeat. Nam ad men-
tem Ariſt aliorumque recté negatur;,
partes iſtorum & ſimilium nominum,
prout partes ſunt, ſeorſim ſignificare
quidquam: Voces enim iſtæ totæ ac
imegræ, & non per partes inſtituxæ ſunr
2

men, Ne

98 Par. 2. Cap. F.

ad ſignificandum, quèòd ergo Do, &
minus: Pro & Rex & c. ùt tota vocabula
ſignificent aliquid, omninò impertinen-
ter, & per accidens ſe habet ad ſigniac-
cationem harum vocum, Dominus, Pro-
rex. Dicitur 4. Finita, ad excludenda
nemina infinita: ùt non bomo: non lapis
&c. quæ Ariſtoteles noluit vocari ſimpli-
citer nomina; ſed cum addito, infinita.
Dicitur . Reéta, ut excludantur caſus
obliqui, qui etiam ſimpliciter non ſunt
nomina; ſed caſus & inflexiones nomi-
num. Per eandem particulam exclu-
duntur adverbia, præpoſitiones &c. quæ
recta non ſunt; cùm per caſus non in-
fle tantur. Dicitur 6. Faciens cum verbo
veram vel falſam orationem, quæ tantùm
claritatis, gratià adjiciuntur. Qui vult
Definitionem nominis breviorem, &
fortè etiam clariorem dicat cum Hurta-
do, Diſp. 3. ſumm. Sect. 1. Arria & aliis.
Nomen eſt vox declinata per caſus 7 cui ſi
quis opponat: dari nomina indeclinabi-
lia. Rderi poteſt: omnia nomina decli-
nari per caſus, licer non varietur rermi-
natio, ut fit in vocibus: Genu, ge-
lu, &c. quæ ideo à Grammaticis vocan-
tur

luur ciln
non ſuan
es nomi
mn excu.
Gec le
u on ir⸗
Rum n
S UDru

cun hinr
hin & 1i 8

lcs H

de Propoſitione. 99
tur indeclinabilia, hoc eſt, immutabilia
quoad terminationem.

HESIS II, Verbum definitur ab 2
Ariſt. cit. c. 3. Vox ſignificativa ad pla-
citum cum temporé, cujus nulla pars ſignifi-
cat ſeparata, finita, & relta: & eſt eorum,
quæ de altero dicuntur, nota.
Præter particulas n. I. explicatas 3
dicitur 1. Finita: quia verba per kaetk⸗
culam negantem immediatè propoſitam
non infinitantur, ſaltem per ſe, & juxta
præſentem inſtitutionem loquendo; ſed
fit ſenſus præcisè negativus v. g. ſi di-
cam, Petrus non currit; præcisè negatur
curſus petri, nihil verò aliud affirmatur.
Ita Arriag. d. 2. ſumm. ſect. I. n. 7. cum
Hurtado Diſp. 3. ſum. ſect. 2. § 12. Di-
co, per ſe loquendo & juxta præſentem in-
ſtitutionem: nam negandum non videtur:
quin per accidens & ex privatâ intentio-
ne loquentis, quandéque poſſit particu-
la, Non, Verbo præpoſita accipi infini-
tanter itâà, ut infinitatio cadat, non qui-
dem ſuper copulam verbi (hæc enim in-
finitari nequit) ſed ſuper ſignificatum
aliud, ſive participium præter co pulam
E 2 in

100 Par. 2: Cap. T.

in verbo deliteſcens: uti contingit in
minore hujus ſyllog. Ariſt. Stellæ non ſcein-
tillantes ſunt prope nos: ſed Planetæ non
ſeintillant 5 ergo planeta ſunt prope nos.
Quæ niſi ſumatur infinitanter, ut ſenſus
ſit 3 Planetæ ſunt ſtellæ non ſcintillantes,
maneatque ſic propoſitio affirmativa;
ſyllogismus non valeret, utpote in quo
minor eſſet negativa, coneluſio tamen
affirmativa; quod eſt contra regulas ſyl-
logism. Compt. Diſp. 5. ſumm. ſect. 2.
n. 3. Porrò verba hac ratione infinitata
non ſunt Ariſtoteli verba ſimpliciter &
propriè talia 3 ſed tantum cum addito.
Dicitur 2. Recta, boc eſt, de tempore
præſenti, indicativi modi: Reliqua enim
tempora ablolutè verba non ſunt; ſed
inflexiones verborum. Dicitur 3. Et
ſemper eorum, quæ de altero dicuntur » eſt
nota, b. e. (ùt Toletus explicat) eſt ne-
Xxus inter prædicatum 8& lubjectum. Vel,
At alii cum Caſilio, eſt ſignum, quèd
prædicatum conveniat ſubjecto.
Recentiores aliqui brevius, & non
male ſic deſiniunt verbum: quod ſit vox
Conjugata per tempora.
Verbum aliud eſt ſubſtantivum aliud

4

ben.
rhe, iu:
calmim
Cetnfe

. “
Ae .

den

n, Mu

NHE

mint 4

Ann ſi

t
,

de Propofitione. 101

Adjeltwum. Subſtantivum eſt unicum

verbum, ſum: ſic dictum: quia ſignifi=
cat ſubſtantiam, ſeu ipſum eſſe Rei;
Cætera verba omnia dicuntur adjectiva:
quia ſignificant actionem ſeu paſſionem
aliquam rei, jam ſubſiſtenti & in ſuo
eſſe completæ, adjacentem ſeu adveni=
entem.

THESIS III. Oratio ex Ariſtotele 3
citato 4. eſt vox ſignificativæ ad pla-
citum, cuſus partium aliqua ſignificat ſepa-
rata at dictio, non ut affirmatio & negatio.
Dicitur 1 Vox: intellige, complexa ſeu
conſtans pluribus vocibus: quod autem
dicatur vox in ſingulari? non in plura-
li, voces eſt, ut indicetur unitas ali-
qua vocum orationem conflantium:
quia, ut voces plures o ationem conſti-
tuant, non debent eſſe omnino diſſolu-
tæ; ſed aliquo modo uniri & congrue-
re. Ovied cont. 3. ſumm p. 2. Dicitur
2. Cujus partium aliqua ſignificat ſepar ata,
hoc eſt: oratio conſtat talibus partibus,
quarum fſaltem aliqua ſecundùm ſe ſum-
pta ſignificat: idem nimirum, quod ſi⸗
gnificat cum aliis conjuncta. Dicitur
E 3 au⸗

102 Par. 2. Cap. I.

autem, partium aliqua, non enim neceſſe
eſt, ut omnes partes ſint ſeparatim ſi-
gnificativæ. Dicitur 3. ut dictio, non àt
aſfirmatio & negatio. Ut ſignificetur non
neceſſariò ad orationem requiri, ut par-
tes ejus ſignificent ut affirmatio & ne-
gatio; ſed ſufficere, ſi ſignificent, ùt
dictio, hoc eſt, ut vox aliqua ſimplex.
Nec dicas Hæc vox pluit: vel curro: eſt
oratio; nec tamen conſtat partibus ſe-
Paratim ſignificativis: Nam Diſt. Vox
Pluit (idem eſt de aliis e,zusmodi) per ſe
& ratione ſui ſolius eſt oratio, N. Per
accidens, & cum aliis vocibus ſubintelle-
ctis, Con.
4 Oratio alia eſt perfetta: quæ in animo
audientis perfectum ſenſum generat v. g.
Petrus eſt doctus. Alia Imperfecta, quæ
perfectum ſenſum non generat; t Homo
albus. Si Petrus ſtuderet. Huc aliqui et-
iam reducunt orationes de modo Opta-
tivo, & Imperativo; ut ſi dicam: Uti-
nam eſſem ſanctus! Miſerers mei Deus! &c.
quamvis aliis dicantur eſſe orationes per-
fectæ; qui ſubdividunt orationem per-
fectam in perfecte- enuntiativamn, qualis
eſt iſta: Petrus eſt doctus, & non perſelctè
enun-

14

eum

de Propoſitione. 103

enuntiativam, quales eſſe dicunt orationes
imperativas: interrogativas, optativas &
ſimiles: imo non deſunt, qui dictas
orationes optativas, Imperativas &c. et-
iam perfectum judicium continere, aſ-
ſerant, eas hoc modo reſolventes: Sum
verèò cupiens eſe ſanctus. Sum deprecans
miſericordiam tuam, Deus! &c. in re tam
levi loquere, ut placet.

9. II.
Quid ſit propoſitio? quid ejus materia, &
Forma: Qualitas, & Quantitas?

TH ESIS IV. Propoſitio ſive Enun-
tiatio à Philoſopho 1. priorum, c. I.
definitur Oratio affrmativa, vel negatipa
alicujus de aliquo: & fI. Perih. c. 4. Oratio
verum vel falſum ſignificans. Utraque de-
finitio, etſi clara lit, & vel ideo non pe-
nitus reſpuenda: Plerisque tamen vide-
tur mins exacta; cum Prior fiat per
membra dividentia: ſicut, ſi definitu-
rus hominem diceres: bomo eſt animal
vel rationale vel irrationale: Poſterior ve-
ro per proprietates. Unde accuratius

cum Oviedo ſic definies: Propoſitie eſt
E 4 Ora-

—

104 Par. 2. Cap. I.

Oratio, in quâ unum de alio dicitur. Vel
Oratio exprimens ſententiam de aliquo, ſc.
de connexione pradicati cum ſubjiecto. Ubi
Nota quod actus intellectus, quo fertur
ſententia de connexione prædicati cum
ſubjecto, vocetur judicium, ſeu propo⸗
ſitio mentalis; oratio verò externa vo-
calis, quâ exprimitur ſententia mentis,
vel judicium internum; vocetur propo⸗
ſitio vocalis.

*THESIS V. Materia propoſitionis af⸗

ſignari poteſt triplex: Remota ſc pro⸗
Pinqua, & Proxima. Materia remota pro-
pPoſitionis eſt ſubjectum. Forma verò
huic correſpondens eſt prædicatum: ſub-
jectum enim eſt quid prius, & denomi-
nationem accipit à prædicato tanquam
à formä ſuperveniente Aateria propin-
qꝗqua propoſitionis eſt ſubjectum & præ-
dicatum: quibus ùt forma correſpondet
Copula. Subjectum enim & prædica-
tum ſecundum ſe indifferentia, ut jun-
gantur, conſtituântque propoſitionem,
vel nen, à copula illis ſuperueniente
determinantur ad eſſe conjuncta & ad
faciendam propoſitionem. Materia pro-
zxiina

cw ſſ
jangotn.
Min

n lbechn

R
TMNS 1
un c
nmnemim,

1 de Propoſitione. 10

hin, xima propoſitionis eſt habitudo, vel con-
nexio quædam inter prædicatum & ſub-⸗
jectum: quæ triplex eſſe poteſt, nimi-
d zum Neceſſaria, Contingens, & Impoſſibilis.
dim Unde alia dicitur eſſe propoſitio in ma
lene teria neceſſarid, quando connexio prædi-
Wa, cati cum ſubjecto eſt neceſſaria. ut Ho-
Ium, mo eſt Animal. Alia in materia contingen-
. n, quando connexio prædicatum inter,
& ſubjectum eſt contingens; id e, pot-
eſt eſſe & non eſſe. ùt Petrus eſt doctas.
Alia in materid impoſſibili„ quando ſi.
connexio prædicati cum ſubjecto eſt im-
poſſibilis: uůt Homo eſt lapis Forma
MuX huic materiæ proximæ reſpondens eſt
n copula mentalis, vel porius ipſa propo-
A. ſitio formalis, id eſt, iple actus intelle-
mnmmn (tus judicans connexionem prædicati
n cum ſubjecto.

.
.

THESIS VI. Qualitas propoſitionis 7
juxta communiorem Dialecticorum
ſententiam, eſt Affirmatio, & Negatio
illius. Nam Interroganti, qualis ſit pro-
poßtio? apte reſpondetur: eſt affi mativa
vel negativa Fit autem propoſitio afur=
Uuuy mativa per copulam Sum, Es» Eſt, uni-=

106 Par. 2. Cap. I.

entem extrema, ùt ſi dicas : Homo eſt
Animal. Fit negativa per particulam Non

immediaté cadentem ſuper copulam &ã

ſeparantem extrema. ùt ſi dicas: Homo
non eſt Lapis. Uhi nota circa propoſitio-
nes, quæ conſtant duplici copula, &
propoſitione quaſi duplici; quòd, ut
propotio fiat negativa, particula Non
debeat afficere copulam principalem; ſi
enim afficiat copulam minus principa-
lem (quam copulam implicationis vocant)
propoſitio manebit affirmativa. v. g.
hæc: Omnis homo, qui non peccat, eſt ju-
ſtus, eſt affirmativa. Hæc verò nega-
tiva, Homo, qui peccat, non eſt juſtus. De
qualitate propoſitionum compoſitarum,
item modalium &c, paulò poſt ſpeciali-
ter.
8 Dixi in concluſione: Juxta communio-
rem ſententiam. Nam Pater Senfftle-
ben, Aliique RKR. aliqui, qualitatein pro-
poſitionis docent eſſe veritatem & falli-
tatem 3 Affirmationem verò & nega-
tionem eſſe differentias eſſentiales, con-
ſtituentes propoſitionem in certâ ſpecie,
ſicut rationale & irrationale ſunt differen-
tiæ diviſivæ Animalis. Adeôque Quæ-
Ten⸗

R

de propoſitione. 107

renti: quæ ſit propoſitio?; Rdendum eſſe
afßirimn. aut negatipa. Quærenti, qualis ſit?
Rdendum: eſt vera vel falſa. Sententi4
hæc quanquam videatur eſſe in ratiene
fundatior; Nolim tamen hac in parte
ab antiquiori & communi Summuliſta-
rum modo loquendi recedere, ſemper
deinceps per qualitatem propoſitionis ir .

22

telligens illius affirmationem & negatio-
nem. Veritas, interim & falſitas dici
propoſitionis qualitas accidentalis & ſe-
cundaria.

T'HESIS VII. Quantitas propoſitionis
eſt Extenſio aut Limitatio ſubjecti in e-
to importati, ut plura vel pauciora ſignificet.
Eſtque quadruplex I. Umiverſalis: cùm
ſubjectum commune afficitur ſigno uni-
verſali; ut: Omnis homo eſt Animal. 2.
Particul ris? cùm ſubjectum commune
afficitur ſignò particuliri; ut: Aliqits e
mo eſt doctus. 3. Indeſinita 7 cùm ſubje-=
ctum commune nullo ſigno afficitur:
It Homo eſt Animal. Homo eſt doctus. Cir⸗
ca qdam Notanlum eſt cum Compt. Diſp.
5. ſumm. ſect. d. n. 5§. Quiros in ſumm.
Diſp. 4. ſect. I. n. 7. & Allis. Quèd in
E 6 ma-

108 Par. z. Cap. r.

materiâ contingenti, qualis eſt iſta: Ho-
mo eſt doctus „ æquivaleat particulari.
Excipe: nisi ſubjectum ſupponat ſimpli-

citer ſea immobiliter; ut hic: Homo eſt

ſpecies. In nateriâ autem neceſſaria vel
impoſſibili, item in materiâ Juris ſeu
Legis apud Juriſtas, & in materiâ Do-
Gtrinali & Fidei apud Theologos, æqui-
valeat univerſali. Sic univerſales cen-
ſentur propoſitiones ſequentes. Homo eſt
animal. Homo non eſt Lapis. Homicida
capite plectatur. Homs in mortali peccato
detelens, damnabitur. 4. Singularis: cùm
ſubjectum eſt terminus ſingularis; ut:
Petrus eſt doctus, vel terminus communis
affectus ſigno demonſtrativo, ut: Hic
homo eſt dactus. Ratio Theſeos eſt „ quia
Interroganti, quanta ſit propoſitio & rectè
Reſpondetur: eſt Univerſalis eſt particu=
lari; eſt ind finita: eſt ſingularis Dexi I.
Qantitas eſt Extenſio aut Limitatio ſub⸗
Jelt: Nam quantitas propoſitionis non
deſumitur 4 prædicato, ſed ſolo ſubje⸗
cto. Deixi 2. Subjecti in recto inpor-
tati: nam obliquus ſubſecti aff- t s ſi-
gno univerſali, aut particulari nihil fa-=
cit ad quantitatem propolitionis: Uade
æ

ſe
Salg ham
onerels
utolun

„

T 588
tito N
Epinme,

6N. Mrin

Mn datk
n ini,
iids Ain

ligige
Muukiern

=

N

*

de Propoſitione. 109

hæc propoſitio: Cujuvis hominis aliquis
equus currit, eſt particularis; etii obli-
quus ſubjecti ſit univerſalis, Iſta verô:
alicujus hominis omnis equus currit, eſt
Umvertalis: etſi obliqdus lubjecti ſit
particularis.

§. II.

Quotuplex ſit propoſitio

THESIS IX. Propoſitio ſeu Enun-
tiatio Ratione qualitatis eſſentialis
& primariæ, alia eſt Affirmativa, alia
Negativa. Prior eſt, cujus c opula prin-

cipalis ali quid affirmat, ut Petrus eſt do=

(tus. Poſterior, cujus copula principa-
lis aliquid negat. ut Petrus non eſt lapis.
vide dicta paulo antè, n. 7. Propoſitio
affirmativpa alio nomine vocatur Prædica-
tio: quæ iterum ſubdividitur variè.
Nam alia eſt Directa, alia Indirecta. Pra-
diatio diretta, quæ etiam Naturalis &
ordinata dicitur, eſt, in quàâ ſubjicitur,
quod aptius eſt ſubjici; & præ licatur,
quod aptius eſt prædicati; aptiùs autem
Pcædicatur terminus Superior de infe-
E 7 rio-⸗

110 . Par. à, Cap I.

riore, aut Connotativus de abloluto

11

v. g. Homo eſt vivens. Petrus eſt doctus:
Pradlicatio indirelta, innaturalis, ſeu inor-
dinata eſt, in quâ, quod aptius erat
prædicari, ſubjicitur; v. g. Vivens e
Homo. 2. Prædicatio alia eſt IUdentica:
cùm prædicatum & ſubjectum non 1o-
lùm quoad rem, ſed etiam quoad mo-
dum ſignificandi idem funt; ut: Petrus
eſt Petrus Alia Materialis: cuùm prædi⸗=
catum convenit ſubjecto præcisè ratio-
ne ſignificati materialis in recto impor-
tati. ut Album eſt dalce. Alia Formaliss
cùm prædicatum convenit ſubjecto ra-
tione ſignificati formalis: t Album eſt

colorgtum. 3. Prædicatio alia eſt Eſen=

tialis: cum totum prædicatum eſt de eſ-
ſentiâ ſubjecti; v. g. Homo eſt animal ra-
tionale. Alia Accidentalis? cum vel totum
prædicatum, vel ſaltem pars prædicati
non eſt de eſlentià ſubjecti; v. g. Petrus
eſt doctus.

THESIS X. Propoſitio, ratione qua-
litatis ſecundariæ, alia eſt Vera; alia
Falſa. PVera eſt, quæ eſt conformis ſuo
objecto enunciato; v. g. Ommis juſtus &ſt
4/3

1

de Propoſitione. 111
gratus Deo. Falſa eſt, quxæ eſt difformis
ſuo objecto. v. g' Deus odit juſtos.
Propoſitio vera alia eſt contingenter vera,
ſive contingens, quæ eſt i a vera, ut pos-
ſit eile falſa, v. g Petrus eſt doctus. Alia
neceſſaria ſeu neceſariò vera: quæ nimi-
rum ita eſt vera, ut non poſſit eſſe fal-
ſa; v. g. Homo eſt amimal. Similiter pro-
oſitio falſa alia eſt impoſſibilis: quæ
ità eſt falſa, ut nunquam poſſit eſſe
vera v. g. Homo non eſt animal. Alia
eſt contingenter falla; quæ poſſet eſſe
vera. v. g. Petrus non eſt albus. Ubi
Nota: Aliud eſſe; propoſitionem eſſe in
materid neceſſarià, aliud propoſitionem
eſſe neceflariam. Item aliud;, eſſe pro-
poſitionem impoſſibilem; aliud eſſe in
materi4 impoſſibili Nam hæc propo-
ſitio: Homo non eſt animal, eſt in mate-
rià necellariä, quia connexio inter ho⸗
minem & animal, quæ eſt materia dictæ
propoſitionis, eſt neceflaria: & tamen
propoſitio eſt impoſſibilis; cum ità ſit
falla, ut non poſſit eſſe vera. Et iſta:
Homo non eſt lapis: eſt neceſſaria, licèt
ſit in materià impoſhibili. Itaque omnis
propoſitio affirmativa in materia neceſ-

112 Par. 2. Cap. I.
ſariâ, & negativa in mareri impoſſibili
eſt neceſſaria. Econtra omnis affirma-
tiva in materiã impoſſibili, & negativa
in materiâ neceſſariâ, eſt impoſſibilis.
ùt patebit examinanti.

THESIS XI. Propoſitio alia eſt de
ſecundo adjacente, alia de terti? adja-
cente 7 quam diviſionem, ut intelligas,
Nota ex Soto celebrti Summuliſtâ L. 2.
Sum. c z. Verbum hic dici Aljacens:
quia adjacet extremis, illa uniendo. 73
Secundò & tertiò eſſe adverbia, idémque
ſonare, ac habere ſecundum & tertium
locum inter ea, quæ propoſitionem con-
ſtituunt. Quando ergo nullum aliud
ſequitur prædicatum poſt verbum ſub-
ſtantivum Sum, es, eſt, tunc illud ha-
bet ſe ùt prædicatum, & ſecundo loco
adjacet; ũt ſi dicam: Petrus eſt, dicitur-
que propolſitio de ſecundò adjacente Quan-
do autem ſequitur aliud prædicatum,
quod repræſent itur ſecundo Loco reſpe-
ctu ſubjecti, eò quòd immediatè illuud
afficiat, etſi pronuntia ione diſtet; tunc
verbum adjacet tertio co, tan uam
copulans duo extrema ; ut ſi di am:
Pæe-

iummngetüife
urg:

Otr :
145 Aiat.
Aleiuen
Ufennd um
aenüſet
itine- 1
u leianf
un Kirt
Aleter
GAEN
ſiin Aunm

Ien u wuum

inpolbißg
hiit aitai,
ulteti

Alan

Ut dnn

In wrnnen
ltim eonnn
in Inceck
Z

Uis

de propoſitione. 113

Petrus ſ doctus: dicitũrque propoſitio
de 3tid adjacente.
Ad Veritatem Propoſitionis de 240
adjacente, ſi affirmativa eſt, requiritur
exiſtentia ſubjecti: non exiſtentia autem,
ſi negativa eſt. Ratio patet: exiſten-
tia ſubjecti enim per illam expreſsè af-
firmatur; per hanc verò negatur.
Ad Veritatem Propoſitionis affirma-
tivæ de 3tiò adjacente in materiâ neceſ⸗-
ſariâ, qualis eſt hæc: Homo eſt animal:
Item ad veritatem negativæ in materiâ
impoſſibili, v g. Homo non eſt lapis: non
requiritur cxiſtencia, aut actualis diſtin-
ctio ſubjecti & prædicati: ſed ſatis eſt:
Uu quòd prædicatum conveniret ſubjecto,
WbnIt. aut actualiter diſtingueretur à Sub, cto,
. ſi utrumque exiſteret.
Rato eſt: quia dictæ propoſitiones
non affirmant, aut negant ab bſolate exi-
ſtentiam ſubjecti &— brrcicri⸗ z ſed tan-
tùm connexionem aut diſtinctionem ne-
ceſſariam eorum ſub conditione, ſi ex-
iſtant: unde & dicuntur præſcindere ab
omni differentià temporis, & eſſe æter-
næ veritatis.

“ê“
lhle.

iic

4 4ℳ*

væ

Ad Veritatem propoſitionis affirmati= 14

114 Par. 2. Cap. 1I.

væ de tertid adjacente in materiâ contin-
(her llſen-

gente, v. g. Petrus eſt doctus, plerumque
requiritur exiſtentia ſubjecti, & prædi-
cati, & eorum identitas in recto pro
tempore per copulam importato. Ra=
tio eſt: quia tales propoſitiones omnia
iſta affirmant ſcil. exiſtentiam ſubjecti
pro tempore per copulam importato,

exiſtentiam prædicati; & idenditatem ſwoin
eorum ſecundúùm Rectum, ità, ut præ-
dicta propoſitio ſic ſit reſolvenda: Pe-

trus exiſtit, & aliquis doctus exiſtit, &
iſte doctus eſt Petrus. Quæ, uti & aliæ

ſimiles propoſitiones vel ex unius capi-

tis defectu, falſificari poſlſunt: nimirum

ex defectu exiſtentiæ ſolius ſubjecti, di: ſin
cunturque tunc propoſitiones de ſubjetcto

1
it un
G.Crſu m
nchlls
AM.l
Aen

non ſupponente, vel ex defectu prædicati, in

non exiſtentis; & vocantur propoſitiones

de prædicato non ſupponente „ vel ex de-
fectu identitatis inter prædicatum &
ſubjectum Unde è contrario Propoſi-
tiones negativæ in materia contingente
de 1itid adiacente poſſunt præcisè ob de.

fectum exiſtentiæ ſubjecti, prædicati,

vel identitatis eſſe veræ; v. g. hæc:
Anti: Chriſtus non eſt crudelis, vera eſt
Pr:

Ee geir
Gu A
“ . 1

de Propoſitione. 115
præcisè, quia Anti-Chriſtus non exiſtit:
eſt enim reſolvenda ſic disjunctivè: Vel
Anti -= Chriſtus non exiſtit, vel non exiſtit
aliquis crudelis, vel ſi aliquis crudelis exiſtat,
ille non eſt Anti- Chriſtus: ad veritatem
autem propoſitionis disjunctivæ, ſatis
eſt, vel unicum membrum ità ſe habere,
uti propoſitio enuntiat: Et ſi dicta
propoſitio, ſc. Anti- Chriſtus non eſt cru.
delis, falſa foret, ejus contradictoria:
ſc. Anti- Chriſtus eſt crudelis, eſſet vera;
quæ tamen falſa eſt, cùm ſit de ſubje-
cto non ſupponente.
Dixi paulo antè: Plerumque requiri exi-
ſtentiam ſubjecti &c. nam contrarium ac-
cidit in propoſitionibus de prædicato
intentionali v. g. Adam eſt cognitus. Item
in propoſitionibus de copulà diſtracétaâ
vel ampliatâ: v. g. Petrus eſt mortuus.
Cicero eſt bonus orator. Item in propoſi-
tionibus de prædicato aliquo negativo,
aut de prædicato futuro, vel præterito:
v. g. domus eſt deſtructa, Anti Chriſtus
eſt naſciturus. Hora eſt praterita. Pa-
tet enim ad veritatem talium propoſi-

t
tionum non requiti exiſtentiam ſubjecti.

CA-

Par. 2. Cap. 2. ani

CAPUT J. r
. „. . . 111
De Dificilioribus quibusdam propoſitionum ut grn
Speciebus. linbab
Difficiliores propoſitionum ſpecies, de quibus Gnglmn

bic agendum reſtat, ſunt propoſitiones Com- u

pPoſitæ, Modales, & Exponibiles. ian

Sit itaque. ſen

§K. I. emligt
De piopoſitionihus Compeſitis. corflingui

15 T1 ESIS XII. Propoſitio ratione h r
Copulæ alia eſt Simplex, alia Com- , grann.
poſita ſeu Conjuncta. Simplex, ( qux à ult
multis etiam Categorica vocatur) eſt ea, .
quæ conſtat uno ſubjecto, uno prædica- gan
to & una tantům copula verbali; ut: „
paries eſt albus. Dixi, und tantum copula? d n gein
intellige, principali, quæ connectat to-
tale ſubject in & prædicatum propoſi-
tionis: na ropoſitioni ſimplici non
officit; ſi ſubjectum, aut prædicatum
alià copuli minus principali implicetur:
ùt fit, ſi dicas: Paries, qui eſt albus, dis-
gregat niſum- quæ propaſitio eommuni-
ter pro ſimplici habetur.

lil u:!
.
1 Mi: ,
ins: nun 1

Ai tn ke

de diffcilioribus propoſit. peciebus. IIJ

4
1 1. Compoſita,; Complexa, conſjuncta, vel et-
agns iam, vt alii per abuſum vocant, Hypo
1. thetica eſt; quæ conſtat ex pluribus pro-
poſitionibus ſimplicibus tanquam parti-
iur e bus. v. g. Petrus ſtudet, & Paulus ambu-
yjtuN. Lat.
prt Alii cum Sichen breviter & bene ſic
definiunt; propoſitio ſimplex eſt, cujus

copula principalis eſt verbalis. Compo-
ſita autem, cujus copula principalis eſt
conjunctio quædam grammaticalis, Et,
Vel, Si, quia &6.

THESIS XIII. Propoſitio compoſita
eſt triplex. I. Copulatipa, cùm propo-
ſitiones junguntur per particulam Et co-=
pulativè acceptam;: ſive jam propoſitio=
nes illæ, quæ conjunguntur, ſint de eo-
dem prædicato, ur Et Petrus ſeribit, &
Paulus ſeribit, ſive de diverſo; ùt: Et
Petrus ſcribit: & Paulus loquitur: ſive po-
natur prædicatum duplex explicitè, ur
in allatis exemplis, ſive tantùm implici-
tè; ùt ſi dicas: Et Petrus & Paulus ſcri-
bit. Dixi: per particulam & copulatiyè
acceptam: nam, ſi ſumatur copulatim ſeu
collectipe, ut in hac propoſitione: Et Pe-
N. trus,

W RAl

duun ug.
t Dopo

116 Par. 2. CAp. 2,

. . . ſo
trus, & Joannes & Andreas, E cateri 15
. . . .
Apoſtoli ſunt duodecim, non faciet propo- mifm tnn
ſitionem propriè compoſitam. , N un

II. Eſt Disjunctiva, cuùm plures pro- malu
politiones junguntur per particulam vel RKonitmli,
disjunctivè acceprtam; v. g. vel Petrus ninn
ſeribit, vel Paulus ſeribit. Dixi: disjuncti- Imecelik un
vè aeceptam, non disiuntctim, ob rationem Anetdkm
mox de Copulativâ datam. . aagleni⸗
III. Eſt Conditionalis, ſeu ſtrictè Hypo⸗ ſec ameth
thetica: per quam nihil abſolutè, ſed e. Dch
tantùm ſub certâ conditione aut ſuppo- Oen Mg
ſitione dicitur; v. g. ſt ſol eſt, dies eſt. “
Conſtat ad minimum duabus propoſitio- iiifn
nihus per particulam ſi conjunctis; qua- Aitun
rum prior vocatur Antecedens, Conditio,
ſeu Hypotheſis? poſterior Conſequens ſeu
Conditionatum. Subdividitur paſſim in
triplicem: Ima eſt Conditionalis Illatwwa:
in quâ conditio in antecedente poſita ſi⸗
gnificatur eſle neceſſariò connexa cum
conditionato ſeu conſequente, ſive hæc
nebceſſitas oriatur ex naturâ rei, ſive ex
ege Dei. v. g. Si ſol ℳt, dies eſt. Si Nlenthcnnoct
homo eſſet canis, eſſet latrabilis, &i Judas nuli
mortuus eſſet in gratia, Jfuiſſet ſalvatus. 2da

3 S I6. 72 Innng in,
Eſt Conditionalis limpliciter Enuntiativa, aln i
cujus

bureuek

emt lti

*

de difpcilioribus propoſit. ſpetiebus. 119
n g cujus conditio ſignificatur habere qui⸗
etpn dem aliquam connexionem cum condi-
tionato, non tamen neceſſatiam; v. g.
Si Petrus audiet concionem, convertetur 3 tia
Eſt Conditionalis disparata, in quã non ſi-
4 nificatur ulla connexio conditionis in
Uii hin. antecedente poſitæ; cum conditionato;
8 oren ſed mera exiſtentia conditionati ſeu con-
d 8 ſequentis . poſitã viſtentiãà conditionis
hithie ſeu antecedentis: t: S Turca dormuet,
n, A pluet. Si Gallus cantabit, Petrus negabit
1 np Chriſtum. Arriaga Diſp. 3. ſumm ſect. 3.
AN n. I 3ʒ. putat per particulam ſemper
upulie innui aliquam connhexionem, quæ cùm
inctigu⸗ nulla ſit in talibus propoſmionibus, cen-
h,uin ſet eas ſemper eſſe falſas, licèt etiam u-
G trumque objectum ità ſe haberet. Con-
iünd unin trarium tamen ſentiunt Alii cum Suarez
Welint L. 2. de ſcient. Conditional. Putantes fie-
tentſhlal⸗ ri poſſe ejusmodi propoſitiones condi-
Womm un tionales merè diſparatas, etiam veras
grn, irin quibus præcisè ſignificetur exiſtentia Con-
A ſequentis poſità exiſtenti Antecedentis,
non ſignificando ullam connexionem, ità,

7
,Ru ur ſenſus propoſitionis v. g. hujus,
ſe mne 11 Turca dormiet, pluet, ſit iſte: quando Tur-

un uinten a aormiet, pluet, vel, Non dormiet Turca,

D niſt

120 Par. 2. Cap. 27

miſi pluat. Vel, Non exiſter ſomnus Turee,
quin coexiſtat pluvia. Imn ò ipſe Arriaga i
in 1. p. D. Thomæ, Tract. de’ ſoient. Deii,

Diſp. 21. F. 7. n. 42. mentem ſuam mu-
taâſſe videtur.
Porrò ad Conditionales à multis re-
vocantur propoſitio Cauſalis„ conitans
Particulůã. Quia, v. g. Quia ſol eſt, dies
eſt: Et Rationalis, conſtans particulà er=
Lo † v. g. Sol eſt, ergo dies eſt. Item
propolitiones illæ, quas Quantitatipas»
Qualiſicutivas, Temporales, & Locales vo-
cant ; v. g. Quantus eſt Petrus, tantus eſt
Paulus. Qualis eſt Petrus, talis eſt Paulus.
Quando ludit Petrus, Nudet Paulus. Ubi
eſt Petrus, ihi eſt Paulus. Sed pater, cas
non eſle propriè conditionales, nisi ad
ſummum æquivalenter. Unde Alii re-

ducunt illas ad Copulativas uti & pro. irpd

politiones conſtantes Relativo, quas
communiter Redditivas vocant v. g. Petrus,
qui currit, movetur.

198 T HESIS XIV. Qualitas propoſitio-
num compoſitarum deſumenda eſt
4 Conjunctione Crammaticali Et, vel,
Si, quia & . nam hæc in propoſttionihun
iſtis

een oMnbean
I INE

Pe un

Gio in men
Mieit N

r

Nuhn

II.1 4 H
rhti cn

ſnen 4
Pintrre
Trrcdhin

Wmncdia

de diſtcilioribus propoſit. ſpeciebus. 121

iſtis eſt copula principalis, cùm in com-
i poſitis ůt talibus potior habeatur ratio
dictionis utramque propoſitionem ſim-
plicem connectentis; quàm ipfarum
propo. ſimplicium.
Hinc Imd Propoſitio copulativa, ut
copulativa, erit affirmativa vel negativa,
prout conjunctio Et fuerit affirmata,
in vel negata. v. g. Hæc: Et Petrus non
n ſtudet, & Paulus non ſtudet: eſt affirma-
tiva, licèt copula verbalis ſit negativa.
Negativa verò illa: Non & Petrus, &
Paulus non ſtudent.
Dixi Copulativa, àt copulativa. Quia
ſi reſpiciatur copula verbalis ſingularum
propoſtionum ſimplicium, jam propo-
ſitio prior negativa erit, quia æquivalet
huic: nec Petrus nec Paulus ſtudet, poſte-
rior verò affirmativa, æquivalens huic:
Vel Petrus vel Paulus ſtudet, ubi
sta Ex Sichen tract, 4. log. D. I. q4.
II. n. 64. Haunoldo & Aliis: Quèd
propoſitio copulativa negativa æquiva-
lenter ſemper, & quoad ſenſum, ſit dis-
junctiva hoc eſt: exponi debeat per pro-
poſitionem disjunctivam, in quàâ copula
verbalis contradicat copulæ verbali pro-

P-

lin

122 Par. 2. Cap. 2.
poſitionis copulativæ. v., g. hæc. Non nein
& Petrus & Paulus ſtudent: ſic exponi- ufef

Noro

tur: vel Petius vel Paulus non ſtudet Et
iſta: Et Petrus & bPaulus Rudent;
ſic: Vel Petrus vel Paulus ſtudet. Ratio-
nem vide apud A. A. nominatos.
24 Propolitio Disjunctwa, ut disjun-
Ctiva, cenſetur affirmativa, vel negativa,
prout dictio disjunctiva vel affirmata
fuerit, vel negata. v. g. hæc: vel Petrus
non ſtudet vel Paulus non ſtudet, Affirmati- IMhh.
va eſt: Dixi, àt disjunctiva: nam ſi re- Gnh
ſpiciatur copula verbalis, erit negativa: n dér
quia æquivalet huic: Aliquis ex iſtis duo-
bus non ſtudet.
3 tidè Propoſitio Conditionalie, ut condi-
tionalis, ſimiliter eſt affirmativa vel ne-
gativa, prout particula conditionalis fue- I
rit affirmata vel negata, Sic hæc: Si
Petrus non pixerit pis, non ſalvabitur: af-
firmativa eſt. Iſta verò negativa: Non
ſi Petrus non vixerit pis, non ſalvyabitur.
Dixi: tt conditionalis. Si enim reſpi-
ciatur copula verbalis, illa conditiona-
lis erit affirmativa, cujus propolitio
Conſequens affirmans eſt; etſi Amtecedens
negativa fit: & Ccontrà illa erit negati- Innnan
Va;

Ml A N 4

de diffcilioribus propoſit. ſpeciebus. 123

vya, cujus propoſitio conſequens negativa
eſt; adeéque prior Conditionalis allata
erit negativa: poſterior affirmativa,
quæ propter duplicem negationem æqui-
valet huic: Se Petrus non vixerit pié
tamen ſalyabitur. Quod de conditionali
dicitur, idem de propoſitione Cauſali,
item Quantitativâ, Qualificativa, Tem-
porali & Locali, dictum intellige.

THESIS XV. Propolſitiones compo-
ſitæ non habent quantitatem diver-
ſam ab eâ, quæ eſt in propoſitionibus
ipſam componentibus: nisi quèòd copu-
lativæ quà tales ratione particulæ copu-
lantis dici poſſint Univerſales; ſicuti
disjunctivæ, particulares, ratione parti-
culæ disjungentis, Sunt igitur propoſi-
tiones compoſitæ Univ. Partic. Indefin.
ſingulares; ſi tales fuerint propoſitiones
componentes.
Circa prõpoſitiones Cauſales ſpeciali=
ter tamen notandum, quèd ſemper ſint
æquivalenter univerſales. v. g. Si vera
eſt hæc Cauſælis, quia Petrus currit, mo-
vetur, etiam vera eſt hæc univerfalis.
Ommis curreus mopetur.
F 2 THE-

124 Par 2. Cap. 2.
20 PHESIS XVI. Pro veritate propoſi-=

tionum compoſitarum ſunt ſequen-
tes Regulæ ex Haunoldo, & Aliis pas-
ſim. Regula I. Ad veritatem propoſitio-
nis copulativæ requiritur; ut nulla o-
mnino propoſitio in eàâ contenta ſit fal-
ſa. Unde ſolo Petro non ſcribente, fal-
ſa eſt hæc: Et Petrus, & Paulus, & ke-
liqui Logici ſeribunt. Ratio patet: quia
talis propoſitio implicitè dicit ſingularum
propoſitionum ſimplicium objecta ità
ſe habere. Deinde, ſi prædicta propo-
ſitio poſſet eſſe vera, uno etiam membro
falſo, Petro v. g. non ſcribente, jam
ſimul vera eſſe poterit ejus contradicto-
ria, quæ eſt hæc disjunctiva: Vel Petrus,
vel Paulus, pel alius Logicus non ſoribit.
Regula II. Ad veritatem Disjunctivæ
requiritur & ſufficit; ut una ſaltem pro-
poſitio in eâ contenta, vera ſit. Sic
ſolo Petro ſcribente, vera eſſet propoſitio:
Vel Petrus, vel Paulus ſeribit. Ejus ta-
men veritati non officit, ſi etiam cæte-
ræ propoſitiones contentæ ſint veræ:
Nisi particulam vel (quod fieri poteſt)
accipias excluſivè ità, ut disjunctio in- i
volvat particulam excluſivam tantàm d 4
adeb.

pummn.
NlN

de diſyciliorilus propoſt. ſpeciebus. 12
adeéque ſenſus prædictæ propoſitionis
ſit: vel tantùm Petrus ſeribit, pel tantuùm
Paulus ſeribit: tunc enim fallſa erit pro-
oſitio, ſi uterque ſcribat.
Regula III. Ad veritatem propoſitionis
conditionalis propriè talis requiritur 3
ut poſità conditione ponatur conditiona-
4 tum, & quidem cum tali connexione &
dü dependentia ejus à conditione-, qualis
un per particulam St ſignificatur. Dixi Con-
ditionalis propriò talis: Nam ad veritatem
Conditionalis merè diſparatæ fſufficit
exiſtentia conditionati, poſitâà conditio-
ne: etlſi nulla ſit unius ab alio depen-
dentia. Porrè ſuppoſità veritate propo-
ſitionis conditionalis ſemper valet con-
E, ſequentia à purificata conditione, ad
Dfre exiſtentiam conditionati. v. g. ſi pona-
nae tur vera hæc propoſitio: Si Petrus au-
lt D diat concionem, convertetur, valebit hæc
S conſequentia : Petrus audiet concionem:
i huA ygo convertetur.
ilcnaee⸗ Regula IV. Ad veritatem propoſitionis
n Cauſalis: Item Rationalis non ſolùm re-
quiritur utriusque propoſitionis fimpli-
cis veritas; ſed etiam, ut una ſit cauſa
alterius, aut inter objectum utriusque
F 32 ſit

ele, A
Al/.

e,

126 Par. 2. Cap. 2.

ſit infallibilis connexio; Ad fallitatem
verò ſufficit defectus vel ex uno capite.
Ratio eſt: quia propoſitiones illæ (intel-
lige, ſi affirmativæ ſint) enuntiant utram-
que ſimplicem itd ſe habere, & ſimul
unam eſſe cauſam alterius, suntque æqui-
valenter, copulativæ; v. g. hæc Cauſa-
lis: Quia ſol eſt, Dies eſt: Sic eſt reſol-
venda: Et ſol eſt, & dies eſt, & cauſa cur
dies ſit, eſt, quia ſol eftt. Quæ propoſitio
copulativa, ut vera ſit, requiritur, omnia
membra ità ſe habere: Ut ſit falſa, ſuf-=
Kcit defectus unius.
Secundúm easdem Regulas facilè de-
prehendes ipſe; quid requiratur, aut
ſufficiat ad ſingulas propoſitiones com-
poſitas, ut ſint Neceſſariæ, Impoſſibi-
les, aut Contingentes: ſi modè ex di-
ctis de propoſ. in genere. u. I1. tenueris,
quæ ſit propoſitio neceſſaria, quæ con-
tingens, quæ impoſſibilis.
§. II.
De propeſitione Modali.
HESIS XVII. Propoſitio alia eſt
Abſoluta ſeu de ineſe: Alia Modalis.

Abſoluta eſt, quæ ſimpliciter & abſolutè
Præ“

1 de difycilioribus propefit. ſpeciebus. 127
l prædicarum enuntiat de ſubjecto non
tipes exprimendo modum, quo eidem inſit,
u aut non inſit, v. g. Homo eſt animal,
Petrus non eſt lapis. Medalis eſt, quæ in-
ſuper modum illum exprimir; v. g.⸗
Homo neceſſarid eſt animal. Vel Hominem
eſe animal eſt neceſſe: Eſt aurem Modus,
prout hic ſumitur, quadruplex fundatus
„ in quadruplici connezxione prædicati
cum ſubjecto: nimirum Neceſſe; Impos-
übile: Contingens: Poſſibile. Neceſſe uti-
mur, dum ſignificare volumus prædica-
tum itd con-aur dis- convenire ſubje-
o; ut non poſſit non convenire, aut
disconvenire. v. g. Neceſſe eſt bominem eſſe
animal. Item neceſſe eſt hbominem non eſſe
lapidem. Impoſſtbile, indicat prædicatum
ità repugnare ſubjecto, ut convenire non
poſſit, v. g. Hominem eſſe lapidem eſt im-
poſſibile: vel ità convenire fubjecto, ut
V repugnet, non convenite. v. g. Hominem
non eſſe animal, eſt impoſſcbile. Contingens
dicitur: dum prædicatum, licèt de fa-
Go inſit ſubjecto, poſſet tamen abeſſe:
aut dum prædicatum aliquod ſignifica-
tur defacto non convenire ſubjecto,
qued tamen poſſet convenire v. g. Ye-
1 F 4 truimm

12 G Par. 2. Cap. 2.

trum eſſe doctum eſt contingens: Petrum non
currere eſt contingens. Poſſibile uſurpatur;
dum aliquid prædicatur Præcise ut po-
tens convenire aut disconvenire ſubjecto,
ità tamen, ut nihil ſtaruatur, an defacto
con- aut disconveniat, nec ne: an con-
veniat neceſſariò, an verò contingenter?
v. g. Hominis animam aæternuùm vivere, eſt
poſſibile ubi nihil ſtatuitur, an hoc de-
facto futurum ſit, nec ne, an neceſſariò
vel contingenter. Unde patet Comin-
gens inter & Poſſibile discrimen aliquod
intercedere: & Poſſibile eſſe aliquid com-
mune Neceſſario & Contingenti. Paſſim
tamen Dialectici Moduvw contingentem cum
poſſibili hic confundunt; ſumentes 73
contingens paulè latius pro eo, quod
non repugnat eſſe. Ubi
Nota I. Modos prædictos poſſe in pro-
poſitionibus poni vel Adverbialiter. ut ſi
dicam: Homo eſt neceſſarid animal: vel
Nominaliter itä, ut Modus habeat ratio-
nem totius prædicati, & prædicetur de
alià propoſitione infinitive poſitas ante
copulam; v. g. Hominem eſſe animal eſt
neceſſe. Petrum currere eſt poſſbile &c.

Pro-

Humiu

Cxun. N
Wrneme

Grie Net
M

Wen

Nit 0
d 1
DZ

1 ſaplan

Pallve,

ol

Mi E

a:,

e
. len

de dificilioribus propoſfit. ſpeciebus. 129
Propoſitio illa infinitivè poſita; de quâ
Moldus ptædicatur, vocatur Dictum.
Nota 2. Quantitatem & qualitatem
Modorum. Neceſſe Eſt modus univerſa-
lis Affirmativus : Impoſſibile univerſalis
negativus: Poſibile eſt modus particularis,
qui, ſi jungatur dicto affirmativo, affir-
mativus eſt ; Negativus veròô, ſi negati-
vo: vocarique ſolet Peſſibile non: quæ
omnia ſequentibus verſibus indicarunt
Summuliſtæ

Omnis Neceſſe valet: valet Impoſſibile
Nullus:

Poſſibile Quidam: Quidam non Poſſi-
bile non.

Nota 3. Impoſſibile & poſſibile non vocari
Modos negativos, non ex eo, quèd pro-
poſitionem faciant negativam; ſed, quòd
in figurà Oppoſitionum Modalium te-
neant locum illum, quem in oppoſitio-
ne ſimplicium occupant propoſitiones
negativæ: ut infrâ conſtabit.

THESIS XVIII. Qualitas, id eſt, Af.
firmatio, & Negatio propoſitionum
Modalium de Modo nominaliter po-
F 5 ſuo⸗,

130 Par. 21 Cap. 2.

ſito, non deſumitur ex negatione aut af-
firmatione Dicti, neque ex eo, quòd Mo-
dum habeant Affirm, aut Negativum;
Sed ex eo, quòèͤd ipſe Modus affirmetur
aut negetur. Unde hæ propoſitiones.
Hominem non eſſe animal, eſt impoſſibile:
Hominem non currere eſt poſſibile. Affirma-
tivæ ſunt; licèt ſint de dicto negativo,
moOdumque inſuper negativum conti-
neant, é contrario hæ ſunt negativæ:
Hominem eſſe lapidem, non eſt poſſibile: Ho-
minem currere non eſt impoſſibile. Ratio
eſt; quia propoſitionum modalium præ-
cipuum munus eſt affirmare vel negate
Modum, Et quidem ſi modus nominalis
eſt, habet is rationem totius prædicati,
ſi ergo ille negetur, aut alunerur, pro-
politio ſimpliciter affirmativa erit, aut
negativa. Dixi: de modo norminmn ali, ter po⸗
Kto: nam ſi modus adverbialiter ponatur,
idem quidem dicetur, clarius tamen di-
ei videtur; quod propolſitio tunc ſit
affirmativa aut negativa, prout fuerit
copula earum, Ratio eſt: quia cum Mo-
dus adverbialis ſit pars prædicati, talis
erit propoſitio, qualis eſt copula.

THIE,

de dißicilioribus propoſit. ſpeciebut. 135
THESIS XIX. Qualitas Modalium

non deſumitur à quantitate Dicti;
ſed Modi. Qum in propoſitionibus mo-
dalibus habeatur potioôr ratio Modi, qum
Dicti. Unde propoſntiones habentes Mo-
dum Univerſalem v. g. Petrum eſſe lapidem
eſt impoſſibile. Petrum iori eſt neceſſe: Uni-
verſales ſunt, etſi Dictum ſit ſingulare.
Propoſitiones veròô habentes Modum par-
ticularem; v. g. Omnes homines currere eſk
poſibile: Nullum hominem eſſe lapidem eſt
poſſibile: particulares ſunt: etſi ſint de

dicto univerſali.

THESIS XX. Quod veritatem vel
falſitatem harum propoſitionum ar-
tinet, attendendum eſt, utrunm modus
conveniat Dicto, an non. Si conveniat,
propoſitio affirmativa erit vera: Nega-
tiva, falſa: & contrd. Caſilius l. 2. c.
12 n. 11. ait, illam propoſitionem mo-
dalem eſle veram, cujus dictum reduci
poteſt ad ſimilem propoſitionem De in-
eſe: v. g. hanc propoſitionem modalem
de neceſſe: Hominem ee animal eſt neteſ-

le, eſſe veram: quia dictum illius redu-

citur ad hanc de ineſſe: Homo eſt animal,
P 6 quæ

24

2

132 Par, 2. Cap. Z.

quæ eſt in materiâ neceſſariũã. Porrd
obſerva hic cum Toleto: Omnem pro-
poſitionem Modalem, ſi vera eſt, itd
eſſe veram; ut non boſſit eſſe falſa: &
contrà, ſi falſa eſt, ità eſſe falſam, ut
non poſſit eſſe vera; adeéôque nullam
modalem, quàâ talem, poſſe eſſe in ma-
terià contingente. Ratio eſt: quia obje. 6
ctum principale propoſitionis Modalis, min
ùt modalis, eſt ipie Modus: qui ſi ſemel dhu
dicto conveniat, non poteſt non conve-
nire; ſi autem repugnet, non poteſt non
repugnare.

F. III.
De Propoſitionibus Exponibilibus.

26 Propoſitiones Exponibiles dicuntur eæ, quaæ
licèt explicitè ſimplices ſint, implicitè tamen
tompoſitæ ſunt ob certas, quas inpoluunt par-
ticulas, indicantes aliam propoſitionem laten-
tem: ideoque per plures propoſitiones ſimpli-
ces, quæ Exponentes vocantur, exponi vel 24 B
explicari debent. Sunt autem præcipuè tres. Ulumegu
Excluſiva videlicet, Exceptiva .¾ Redu- Mnl.
plicativa. Pe quibus ſit. ffoimo u
kune
THE-

de diffcilioribus propoſit. ſpeciebus. 133

THESI § XXI. Propoſitio Exclufiva eſt ?“ 27
quæ in ſe continet ſignum excluſi-
vum; tantum, ſolum, duntavat &&c. Quo-
rum ſignorumn vis ( dt recte advertit (a-
ſilius) in hoc conlſiſtit; quòd tollant
conſortium aliorum cum ſubjecto aut
rædicato, cui adjunguntur, removen-
do ſcil. alia ab illius participatione v. g.
cum dico: tantàm Petrus eſt doctus, parti-
cula tantùm cadens ſuper ſubjectum, o-
mnia alia individua à Petro diſtincta,
mm removet à doctrina; ità, ut ſenſus ſit:
Petrus eſt doctus; & nemo alius eſt doctus.
Poteſt autem ſignum excluſivum ad-
jungi vel ſubjecto, dt in exemplo alla-
rln. to: diciturque propoſitio excluſiva de
ſubjecto: vel prædicato, t ſi dicas:
Petrus eſt Philoſophus tantum: diciturque
excluſiva de prædicato. Quandoque et-
ul iam ſignum excluſivum ità ambiguè po-
nitur; ut neſcias, an ſubjectum afficiat,
an prædicatum? v g. ſi dicas: Petrus
tantum eſt Philoſophus. Quo caſu, ut
tollatur æquivocatio, exploranda eſt mens
loquentis: vel diſtinctio adhibenda.
Propoſitio Excluſiva de ſubjecto poteſt 28
eſſe quadruplex. 1 ma? Quæ aflirmat &

F 7 ſignum

an er N,
”

1.
N

24 Par. z. Cap. 2.

ſignum & copulam v. g. tantum bomzo
surrit. Et hæc juxta omnes exponitur
Per propohtionem compoſitam copula-
tivam, cujus prior Pars (quæ Præjacens
dici ſolet) ſit afſirmariva, conſtans eo-
dem ſubjecto & prædicato, amoto ſi-
gho: poſterior verò univerſalis negativa
conſtans ſubjecto oppolito. v. g. prædi-
cta propoſitio ſic exponitur: Altquis ho-
mo currit: & mihil diſtinctum ab bomine
currit.
2da Eſt; qu negatur ſignum excluſi-
vum per unam fſimplicem negatiopem
toti propoſitioni præſigam. v. g. Non
tantum homo currit. Hæc disjunctivè
exponitur ſic, ut prior Propoſitio expo-
nens ſit univerſalis negativa ; ſecunda
Partichlatis affirmativa, nimirum? Nul-
lus bhomo Surrit, vel alzaquid Aiſtinctum ab
bomine currit: éſtque contradictorie p-
Poſita primæ, ſe. iſti: tawtdm hozno fur-
rit. Ità ſentiunt communiter Summuli-
ſtæ contra Hurtadum S Arrlagam: qui
volunt antè allatam Propoſitionem expo-
ni debere copulativè hoc modo: Homa
urrit, & alquid aliud etiam currit, ideéô-
due non efle contradictoriam priènæ.
Ve-⸗

1

NA, MaAu,
c en

de dißicilioribus propofit. ſpeciebus. 13 5

Veràùm contrà eſt; quèd in ſigno exclu-
ſivo, tantàùm (ut rectè advertir P. Qui-
ros hic. Diſp. F. S. 3. 2. 19.) intelligi
poſſint duo munera: Unum, excludere
ſocjetatem aliorum in participatione præ=
dicati: Alterum, tacité innuere præ-
dicatum convenire ſubjecto, cui affigi-
tur; in illa autem propoſitione: Non
tuntùm homo currit (idem eſt de aliis ſi-
milibus) per Ly non tantum, ſolum de-
ſtruitur excluho ſocietatis in currendo 3
& ab alio præſcinditur, an ſcilicet Ho-
mo currat; quæ ſocietas cům poſſit ex
duplici capite deſtrui, vel quia nullus
homo currit, vel quia aliquid aliud et=
iam currit; eo ipio enim verum eſt, non
dari curſum in homine ſine ſocia: ideo
hæc propoſutio: Non tanta heme cur-
rit, recté ſic exponitur. Vel nullus homo
currit, yel ſi aliquis currat, etiam aliuid'
ab homine diſtinitum currit. ità Auth. cit.
Nec obſtat; quod hæc propoſ. Non ſoluts
DEUS eſt mendax, videatur abſolutè fal-
ſa & blasphema: quæ tamen, ſi disjun-
Gtivè ſic exponeretur: Vel BEUS non eſt
mendax, vel etiam aliquis alius à Deo eſt
mendax, eſſet vera: nam falſa & blas-
phema

136 Par. 2. Cap. 2.

phema videtur vulgo imperito, apud
quem ideo proferenda non eſt; non au-
tem docto & perito Dialecico. Vide
Van Sichen Tract. 4. Log. D. I. 4. 12.
n. 69. Ovied. Cont. 3. ſum. p. 1. n. 5.
3 tia Eſt, Affirmans ſignum, & negans
copulam; ut: homo tantüum non currit:
quæ exponitur copulativè ità, ut prior
Exponens ſit negativa de eodem ſubjecto
& prædicato, detracto tantùm ſigno;
poſterior univerſalis affirmativa. ùr: Ho-
mo non currit, & omne aliud currit. 4ta,
Tertiæ contradictoriè oppoſita. eſt: quæ
& ſignum, & copulam negat; v. g.
Non tantuùm homo non currit: quæ exponi
debet disjunctive per duas ſimplices ,
primam univerſalem affirmativam, ſe.
cundam particularem negativam? Vide-
licet: Vel Omnis homo currit, vel aliquid
diſtinctum ab homine non currit. Has pro-
poſitiones ſic expoſitas expieſſerunt Sum-
muliſtæ vocabulis iſtis: Iſte Regit Proram
Clavo. Quorum explicationetn hic ſub-
jungere, non videtur operæ pretium.
Qui vult, videat Tolet. Ovied. Qui⸗
ros, & Alios paſſim.

Ex

nr ð

ritines
Grin ko
tünſrmun
ſnies eht⸗

*

UI Jin ſtn

t 4 uin
Atndns
ll Nrn
, N, N
Innſiaur
nertneg
Atun Ee
n , iendl

iuni unl.

de diſſcilioribus propoſit ſpeciebus. 137

Ex his jam facilè Colliges quomodo
propoſitiones excluſivæ de prædicato
excluſo ſint reſolvendæ: nimirum pro-
poſitio affirmativa reſolvenda eſt in duas
ſimplices, copulatas particulâ eſt: qua-
rum prima ſit affirmativa de eodem ſub-
jecto, & prædicato, omiſſo tantùm ſi-
gno; ſecunda negativa, conſtans eodem
ſubjecto, & prædicato oppoſito; v. g.
Homo eſt rationalis tantum, ſic reſolvitur:
Homo eſt rationalis, & Homo non eſt aliquid
aliud. Negativa verèò refolvitur in dis-
junctivam, cujus prior pars eſt negati-=
va, omiſſo tantùm ſigno, poſterior af-
firmativa de eodem ſubjecto, & prædi-
cato oppoſito. v. g. Homo non eſt ratio=
walis tantùm, ſic exponitur: Vel boms
non eſt rationalis, vel etiam eſt aliquid di-
Rtinätum à rationali. Colliges 2. Propoſi-
tionem excluſivam, quandocunque af-
firmativa eſt, quoad ſignum, æquiva-
lenter elle copulativam: ideôque diri-
gi juxta regulas Copulativarum ſupràâ
allatas: Contrà verò, ſi negativa eſt
quoad ſignum, eſſe æquivalenter dis-
junctivam & ſequi regulas disjunctiva-
rum.
THE-

138 Par. 2. Cap. 2. lmnuf
29 THESIS XXII. Propoſitio Exceptiva eſt, Gehünn
quæ continet ſignum exceptivum inn E ffil
Alicujus in termino communi diſttibuto, tnlcr
à quo fit exceptio, incluſi. v. g. Omnes Ul
Apoſtoli, prater Judam, ſunt ſantti. Nullus MWhen al⸗
Logicus, preter Petrum, eſt attentus. & c. oſnidi 110
Dixi: Exceptivum alicujus in termino com Ww mit
munmi diſtributo incluſi: Ubi enim non
eſt terminus communis diſtributus, non
datur exceptio: hinc malè diceres:
Aliquis logicuss prater Petrum eſt attentus:
intelligendo, 73 præter exceptive: item
frivola eſt exceptio; ſi id, quod excipi
tur, non contineatur in termino com-
muni; ut ſi diceres: omnes logici, præter
canem, ſunt attenti. Dividuntur & ſub-
dividuntur Exceptivæ, ſicut Excluſivæ;
eodemque ferè modo exponuntur. Quod
earum veriratem attiner; fequuntur re-
gulas compoſitarum vel copulativarum
vel disjunctivarum, non aliter ac Exclu-
ſivæ.

30 THESIS XXIII. Propoſitio Redaplica-
tiva eſt, cujus ſubjectum continet
particulam reduplicantem, ùt, prout,
78à, Auatenus, in quantam. &c. quæ el
6*

de dificilioribus propoſit. ſpeciebus, 135
denotet terminum reduplicatum eſſe ra=
tionem, cur prædicaturn conveniat ſub⸗
jecto; ùt ſi dicam: Petrus, quà muſicus,
Camtat: vel terminum reduplicatum eſſe
tadicem & cauſam, unde prædicatum
roveniat; ut ſi dicam: Muſicus, in quan-=
tum muſicus, delectat. Homo, quâ ratio=
nalis, diſcurrit. Vel certè terminum re-
duplicatum eſſe conditionem, aut ne-
ceſſarium requiſitum ab hoc, ut prædi-
catum ſubjecto conveniat, ut: Ignis,, qir
approximatus, comburit: Bonum, ut cogni-
tum, amatur: quæ, aliæque ſimiles pro-
poſitiones ferè explicari ſolent per parti-
culam cauſalem, quia? unde & in quan-
titate univerſales cenſentur, ſicuti pro-
poſitiones cauſales. Dixi; cujus ſubje-
dtum, &c. Reduplicatio enim nunquam
cadit ſuper prædicatum: quia nugatori-
um eſſet ſignificare, prædicatum eſſe ra-
tionem, cur prædicatum conveniat ſub-
jecto, quod fieret, ſi reduplicatio cade-
ret ſuper prædicarum. Nam ſi diceres:
Homo eſt animal üt animal: ſenſus elſſet.
Homo eſt animal, quia eſt ammal.
Quod qualitatem attinet: ſunt hæ
propolſ. affirmativæ aut negativæ, prout

z1

140 Par. 2. Cap. 2.
affirmata fuerit, aut negata reduplicatio,
ſive dein dictum ſeu copula verbalis af-
firmetur, ſivè negerur. Unde hæc pro-
poſitio: Homo, quatenus conſtans mate-
ria, non eſt ſpiritus, eſt affirmativa; iſta
verò negativa: Homo, non qua animal,
diſcurrit.
Demum ad veritatem propoſitionis re-
duplicativæ affirmativæ requiritur r.

Ut terminus reduplicatus ſubjecto con-

veniat. 2. Ut prædicatum abſolutè
amota reduplicatione verificetur de ſub-
jecto, quorum unum ſi deficiat, rectè
negabitur ſuppoſitum propoſitionis. 3..

Ut terminus reduplicatus ſit aliqualis ra-

tio, cur prædicatum ſubjecto conveniat.
v. g. ut vera ſit hæc propo: Petrus,
Jud muſicus, cantat, Requiritur, ut Pe-
trus ſit muſicus, ut cantet, & ratio can-
tandi ſit mulica. Ratio eſt: quia talis pro-
poſitio hæc omnia ità ſe habere, enun-
tiat: debétque ſic copulativè exponi:
Petrus eſt muſicus, & Petrus cantat, & ra-
tio, cur cantet, eſt muſica: quorum vel
unico membro deficiente, tota propoſi-
tio falſa erit juxta regulas Copulativa-

rum; ejusque contradictoria, ſcilitet
hæec

mnter ſre

6er efttiſr
olit, amt
(iute tehin
gio mſun
6 , Nil
1 mei len
N n

tttes
n.

Cin, ,

Spin ar
igirt Ann imn

Tudnng Mrn
rſin ht
nt u inn
Mnm
1e ſin
Ann, luenn
alen e

91

un

le

N

nte⸗

ne r.
W Nr
1

Chlike

de Oppoſitione, aquipoll & conv. propoſ. 141

hæc reduplicativa negativa: Petrus, non
quà muſicus, cantat? erit vera ; quæ ſic
disjunctivè exponitur: el Petrus non eſt
W muſicus, vel non cantat, vel ratio, cur can-
¹ tet, non eſt muſica. Nonnulla quæ con-
Wa trà moveri poſſent, vide apud Semery.
D. 2. G. 3. a. 4.

1 er er & er Et Eer &

CAPUT III.

De Oppoſitione, .quipollentia, & Conyer.

ſione propoſitionum.
§. I.
De oppoſitione Propoſitionum.

Oppobſitio in genere apud Dialecticos eſt 32
duplex: altera incomplexa, quæ eſt inter
terminos ſimplices, ſei! Contrarios, Con-
tradictorios, Relativos, Privativos, de
quibus ſuprà p. I. c. I. n. 50. Complexa
altera: quæ inter totas propoſitiones reperi-
tur. De hue modò agimus? & quidem præ-
cipuò de oppoſitione propoſitionum ſimplicium
abſolutarum, babentium ſubjectum commune:
nam juxta harum leges propoſitionum n⸗
Cll.

142 Par. 2. Cap. 37
ſcil. Compoßi itarum, Modalium & . Oppoß-
tio, ut? & Aquipollentia, & Converſio ea-
rundenn regulanda eſt.

32 THESIS XXIV. Oppocti⸗ propoſi- In
tionum juxta Phil. 1. perih. c. 4. eſt,
Aßirmatio & negatio cjusgen de eodem nox
quivocé. Quæ definitio, cum oppoſi-
tionem ſubalternam non comprehendat,
hinc Summuliſtæa hodie communius cum
Toleto, Oviedo, Spinulà &c. aliter de-
finiunt, Op po ſitionem complexam eſſe
duarum propofi tionum babentium idem ſub-
Jectum & prædicatum diverſitatem in quan-
titate vel qualitate. r in f⸗
Eſt autem quadruplex juxta quatuor Wins
modos, quos propoſitiones de ſubjecto
communi quoad quantitatem & quali-
tatem diverſos habere poſſunt. Nimi- ſitli
rum oppoſitio Contraria, Subeontraria,
Subalterna, Contradictoria. Oppoſitio Con- I
traria eſt duarum propoſitionum univer-
ſalium de eodem ſubjecko & prædicato
in qualirate diverſitas: talis eſt inter has:
Ommnis homo eſt doctus. Nullus homo t e
dodtus: quæ ideo dicuntur Propoſitiones i
contratiæ.

*
I

1

de Oppoſitione, eqaipoll. & conv. propoſ. 14 5
Oppoſitio ſubcontraria eſt duarum pro-
poſitionum particularjum de eodem ſub-
jecto & prædicato in qualitate diverſi-
tas, ſive propoſitiones Subcontrariæ ſunt
duæ propoſitiones particulares de eodem
ſubjecto & prædicato, quarum una eſt
affirmativa, altera negativa. v. g. Alijuis
homo eſt doctuss Aliquis homo non eſt doltus.
Oppoſitio ſubalterna eſt duarum propo-
ſitionum de eodem ſubjecto & prædica-
to diverſitas in ſolâ quantitate: qualis
eſt inter has propoſitiones: Omnis homo
eſt doctus Aliquis homo eſt dottus. Item
inter has : Nullus homo eſt doctus. Ali-
quis homo non eſt doctus. Et licèt pro-
poſitiones ejusmodi omnino rigorosè
non ſint oppoſitæ, ſed potiùs una ſc.
particularis ſubordinetur alteri, ſc. uni-
veriali, in quâà continetur; communiter
tamen à Dialecticis inter quatuor oppo-
ſitarum ſpecies numerantur: quia ſunt
diverſæ ſaltem ſecundàùm quantitatem.
Porrò propoſitio univerſalis dicitur Sub-
alternans? particularis verò Subalternata.
Oppeſitio Contradictoria eſt duarum pro-
poſitionum de eodem ſubjecto & præ-
dicato, ſecundùm qualitatem & quanti-
tatem

144 Par. 2. Cap. 3.
tatem diverſitas: boc eſt, illæ duæ pro- W
poſitiones conſtantes eodem ſubjecto & N
prædicato, quarum una eſt univerlalis, n Ani
altera particularis; una affirmativa, al- a inlihn
tera negativa, opponuntur contradicto- uln
riè, v. g. hæ: ommis homo eſt dottus: ali- Mintck änn
quis homo non doctus. Vel iſtæ Nullus uimnkar
homo eſt doctus: Aliquis homo eſt doltus. Kin aid
Ex quibus jam conficitur pro propoſitio-
nibus ſimplicibus ſequens tabula oppo- nd
ſitionis. en, dt

, 1

Gortr won anen

Omnis homo Nullus homo (mM aneit
eſt doctus. Contrariæ eſt doctus. ct
C
2, .
DBð R „
F S
J Q — 4 nn
N
2£ S⸗ ͦ ,
G

e Kränn un umn

Aliquis homo Subcontrariæ Aliquis homo Auntih
eſt doctus non eſt doctus. u: k Hkn

34 THESIS NXXV. Leges ſeu Regulæx
contradictoriarum ſant ſequentes. I. h
Pro- Wan

de Oppoßtione, aquipol. & com. propoſ. 14 5
lduem Ppropoſitiones contradictorie non poſſunt eſſe
alcc ſimul veræ, nec ſimul falſe. Ratio eſt
primum illud principium: Idem non
4 potéſt ſimul eſſe, & non eſe: Vel quodlibet
eſt, vel non eſt. Unde jam ex veritate
unius rectè infertur fallitas alterius con-
tradictoriæ: & contrà, ex falſitate uni-
G us veritas alterius: Patet enim: in-
n. ter contradictoria à parte rei non dari
SSZ medium, boc eſt: non poſſe dari ullam
rem, cui alterutra propoſitio contradi-
Goria non conveniat, aut cui utraque
Mim ſmul conveniat. Dixi: à parte rei:
h nam dari poteſt medium rationis ſeu
præſciſionis; ſi nempe intellectus ab
uttoque contradictorio præſcindat. II.
VUr propeſitiones ſint contradictoriæ, una op-
poſitarum non debet plus minusve dicere,
quam pracisè reqiiratur ad falſificandam al-
teram. Alias enim juxta hunc exceſſum
vel defectum in alterutzâ contentum,
poſſent ambæ eſſe ſimul fallæ, aut ſimul
Vræ 3 Ità hæ propoſitiones: Omnis
homo currit: Petrus non currit: ſunt fK-
mul fallæ, ſi nempe Perro currente,
aliquis homo non currat: ideéque nec
ſunt contradictoriæ: quia ſecunda pro-
G po-

6

aagens
.

146 Par. 2. Cap. 3.
poſitio plus continet, quàm requiratur
ad falſificandam primam, ſe. determina-
tionem certi individui, cùm ſufficiat,
aliquem indeterminaté hominem non
currere. Vide Haunol. in log. pract. p.
I. 6. 2. A. 2. u. 12.

THESIS XXVI. Proprietas & Lex
propoſitionum contrariarum eſt; quòd
er ſe, & ex vi oppoſitionis po ſſint eſ-
ſe ambæ fallæ: Non tamen ambæ ve-
ræ. Ratio primaæ partis éſt: quia, cum
propoſitiones contrariæ ambæ ſint uni-
verſales, una plus dicit, quàâm requira-
tur ad falſificandam alteram, adeéque
ratione hujus pluris utraque poteſt eſſe Ndi!
falſa, ut Patet in exemplo propoſitio: i in
num in materi4 contingente; v. g. O.
mnis homo eſt dolctus. Nullus homo eſt do-
dtus. Ratio zdaæ partis eſt: quia, ſi duæ
contrariæ eſſent ſimul veræ, ſequeretur
etiam duas contradictorias eſſe ſimul ve-
ras; nam ex veritate contrariarum, quæ
ſunt univerſales, rectè ſequitur veritas
duarum particularium, quarum affirma-
tiva contradicit Univerſali negativx: &
egativa, Affirmativæ: ut videre eſt in
tabu⸗

3

——

de eppaſit. æglipoll. &v conv. propoſit. 14 7
ehliutt Atabul oppoſitionis. Dixi: per ſe & ex
iue vi oppoſitionis. Nam per accidens, & ra-
, i⸗ materiæ aliquæ propoſitiones con-
n trariæ;, nimirum Billæ;, quæ ſunt in ma-
teria neceſſariaâ, & impof nbil li, non poſ-
ſunt eſſe ſimul falt * 3 ſed neceſlariò
una eſt vera, zülrera!: falſa, quia prædica-

tunm vel neceliatio conveni it, vel nec ceſſa-
riò repugnat ſubj eRto, otnnie lue conten-
t to ſub illo; adeéôque in materiãâ neceſ-
1y ſaria prope oſitio aſfirmativa neceſſariò
erit vera: negati iva, falla; in materiâ
ferè impoſ Gbili affirmativa neceſſariè
rit falſa; negativa, vera.

T'HESIS XXVII. ropoſiione: Sub. 36
contrariæ vi oppoſitionis Præcisè
pol ſſunt eſſe ſimul veræ: quia una mi-
nus dicit, quâm requiratur ad falſifican-
dam alteram, adebque Propter illud mi-
nus poteſt eſſe vera cum altera. Patet,
ſi dicas: Aliquis homo non eſt doctus.
Non tamen poſſunt. eſſe ſimul falſæ:
nam, ſi Prædictæ ! ſubcontrariæ ambæ
eſſent falſæ, à fortiori fallæ eſſent earum
ſubalternantes, nimirum hæ contrariæ:
omnis homo eſt doctus: nullus homo eſt do-
6G 2 Etus,

146 Fg. 2. Cay. 3.
tus, quarum tamen ſingulæ alterâ ſub-

Dixi iterum: Vi oppoſitionis præcisè, poſ-
ſe eſe Emul veras, ob eandem rationeni,
ob quam ſupra; quia ſcilicer per acci-

una eſt neceſſariò vera, altera falſa; ut
patet in exemplis: Aliquis homo eſi ani-
mal: Aliquis homo non eſt animal. Ali-

lapis. 7

37 T†HESIS XXVIII. Lex Subalterna-
. rum eſt: Ex veritate Subatpoernanti
rectè ſequitur reritas ſubalternatæ, non con-
tràa. Et: Ex falſitate Subalternatæ ſequitur

enim verum eſt: Omnis homo eſt doctus:
rectè ſequirur : Ergo aliquis homo eſt do-
éctus: non contrà. Similiter, ſi falſa eſt
hæc propoſitio: Aliquis homo eſt doctus:
à fortiori falſa erit iſta: Omnis ho-
mo eſt doctus; non contràa. Ratio cla-
7a eſt: quia propoſitio ſubalternata, quæ
eſt particularis, continetur in fabalter-
S nan-

*

contraris contradictoriè opponuntur.
E
Eel A be:
1 . u
dens quandoque, ſi nempe ſint in ma-
terià nece ſariâ vel impoſſibili, non poſ=-
ſunt ſubcontrariæ eſſe ſimul veræ, led

quis bomo eſt lapis: Aliquis hoszmo non eft

falſitas Subalternantis: Non contra Si

Mtnl

. eſtel,

in en

r! m
t. 2 (vrna
Ee e zelin

n K,

plin

de oppoſit. gquipol. & cony. prepoſit. 149

nante univerfali; non contrâà univerſalis
in particulari: potéſtque particularis eſ-
ſe vera, cùm univerſalis ſit falſa; ſic
vera eſt hæc : Aliquis homo eſt doctus 5
falſa iſta: Omnis homo eſt doctus.

THESIS XXIX. Ptæter ptopoſitio
nes formaliter & ex modo enuntiandi
oppoſitas, de quibus n. 33. locuti ſu-
mus, dantur etiam aliæ Oppoſitæ de le-
te, ſic dictæ, quòd, cùm aliquo modo
WEEoppoſitæ ſint; ſed non ſervent adeo ac-
curatè quantitatem, aliaque ad oppoſi-
tionem formalem præſcripta, gaudeant
tamen Legibus certarum Oppoſitarum,
iisque dirigantur. Sic I. dicuntur pro-
poſitiones de lege contrariæ, quæ ſequun-
tur regulas contrariarum, eò quòd non
pocſſint ſimul elle veræ, poſſint tamen ſi⸗
mul eſle falſæ, cùm una plus dicat, quàm
requiratur ad falſificandam alteram, qua-
les ſunt,: omnis hamo currit? Petrus non
urrit. 2 Contradictoriæ de lege dicuntur,
quæ nec poſlunt eſſe ſimul veræ, nec
ſimul falſæ ut Petrus currit: Petrus non
currit. Sic 3. De lege ſubcontrariæ dicun-=
tur, quæ poſſunt eſſe ſimul veræ, fed
3 non

50 Par. 2. Cap. 2.
non ſimul fallæ. v. g. Aliquis homo currit:
Petrus non currit & c., hinc.
39 Colliges I. Propoſitiones Compofitas,
nimirum Copulativas, Disjunctivas, Hy-
potheticas, de lege eſſe contrarias, ſub-
contrarias, ſubalternas, & contradicto-
rias, prout ſequuntur Leges ejusmodi
Propoſtionum ſenplieium. V. g. Huic
copulativæ. Er Petrus ſeribit, & Paulus
dormit. Contraria eſt hæc: Nec Petrus
Jeribit, nec Paulus dormit: quia, quod
una afüirmat, altera negat, idque uni-
verſaliter, cùm propoſitiones copulativæ
senſeantur un niverſales: poſſuntque am⸗
bæ eſſe ſimul fali?; ſi nempe Petro in
ſcribente, Paulus non dormiat; non ta-
men eſle ſimul veræ; quæ ſunt leges
contrariarum. Sub duabus iſtis con-
trariis ſubcontrariæ erunt hæ. Vel Pet- ¹1
rus Eer ribit, vel Paukis dormit. Vel Petrus
non ſcribi it yel Paulus non dormit: quia rée-
ſpeétu ſuperiorum ſunt particulares, & In
ſi attendatur cop ul a verbalis una eſt af⸗
firmativa, altera gativa: poſsuntque
ambæ ſimul eſſe veræ, ſi nimirum Petrus
ſcribat & Paulus non dormiat: nequeunt
tamen eſſe ſimul falſæ: ut patet. Subal⸗
ter⸗

de oppeſit. aquipoll. & conv. propoſit. 1 51

ternæ erunt hæ : Et bPetrus ſeribit, &
Paulus dormit: Vel Petrus ſeribit, vel Pau-
lus dormit. Item iſtæ: Nec Petrus ſeribit,
nec Paulus dormit. Vel Petrus non ſeribit
vel Paulus non dormit. Nam disjunctivæ
tanquam particulares continentur ſub
copulativis tanquam univerſalibus: Et
ex veritate copulativæ ſequitur veritas
disjunctivæ: & ex falſitate disjunctivæ,
falſitas copulativæ. Denique Huic: Et
Petrus ſoribit, & Paalus dormit, contra-
dictoria eſt iſta: pel Petrus non ſeribit;
pel Paulus non dormit, ſicuri huic: Nes
Petrus ſeribit nec Paulus dormit contradi-=
ctoria eſt iſta: Vel Petrus ſeribit, vel Pau-
lus dormit: cùm una tantum præcisè di-=
cat, quantum requiritur ad falſificandam
alteram, & ideo nequeant eſſe ſimul ve-
ræ, vel ſimul fallæ. Unde jam facile
tibi ipſe conficies ſchema oppoſitionis
Ppro copulativis, quæ autern hic dicta
ſunt; etiam cum proportione Disjuncli-
vis & Hypotheticis applicanda erunt.
Colliges 2. Propoſitiones Modales eſſe
oppoſitas de lege prout ſequuntur leges
propoſitionum oppoſitarum abſoluta-
rum, ſeu de ineſe. v. g-. Hæ : Petrum
G 4 fur-

152 Par. 2. Cap. 3.

eurrere eſt neceſſe: Petrum currere eft impos-
ſtbile, ſunt contrariæ, etſi ambæ lint for-
maliter affirmativæ: quia nequeunt fſi-
mul eſſe veræ, & tamen ſunt ſimul fal-
ſæ; inſuper ambæ ſunt univerſales. His
tanquam Sub-Contrariæ ſubſunt iſtæ:
Petrum currere eſt poſbile. Petrum non
eurrere eſt poſſibile. Etſi rurſus ambæ ſint
formaliter affirmativæ; continentur ta-
men tanquam particulares ſub duabus
prioribus: suntque ſimul veræ, cùm
nequeant ſimul eſſe fallæ. Patet etiam
has Inferiores eſſe ſubalternatas reſpectu
Superiorum: ex vVeritate enim illarum
ſequitur harum veritas; & ex harum
fallitate, falſitas ſuperiorum: quæ eſt
lex ſubalternarum. Denique contradi-
Koriæ erunt hæ: Petrum currere eſt ne-
ceſſe“ Petrum non currire eſt poſſibile: item
iſtæ. Petrum currere eſt impoſſibile: Petrum
eurrere eſt poſſibile; quia non poſſunt eſ-
ſe ſimul veræ, nec ſimul fallæ. Idem
prorſus eſto judicium ſi Modus in pro-
poſitione ponatur adverbialiter v. g Petrus
neteſſarid currit: Petrus impoſſihiliter currit:
quæ ſunt propoſ. contrariæ, juverit hic

EeConmrin
n, Cn
,et N
ur

,.

7 .B
. nrge

de appoſit. æqilipoll. & cony. propoſit. 153

recolere, quæ cap. præc. n. 9 de quan-
titate & qualitate modorum dicta ſunt.
Colliges 3. Propoſitiones Exponibiles
eſſe Contrarias, Subcontrarias, Subal-
ternas, Comradictorias, prout ſequun-
tur leges propoſitionum ſfimplicium,
quas involvunt. Unde ſi earum oppo-
ſitionem dignoſcere volueris, tutius nil
facies, quàm ſi Exponibiles reſolveris in

ſuas Exponentes, atque ità juxta regulas

copulativarum, quas ſequentur, ſi afkir-
mativæ ſunt: vel disjunctivarum, quas
ſequantur ſi negativæ ſunt, ſibi mutuò
opponas. v. g. Hæc Excluſiva: Tantum
Petrus ſtudet, quia ſic reſolvitur: Petrus
ſtudet & nemo alius ſtudet, habet hanc
contrariam: Tantùm Petrus non ſtudet r
quæ ſic reſolvitur: Petrus non ſtudet, &
omnis alius ſtudet, quæ utraque eſt uni-
verſalis, quia copulativa: Differt utra-
que in qualitate, ſe copulæ: poteſt utra-
que eſſe falſa 3 non tamen ſimul vera ?
Üt pater Examinanti. Sub his contra-
riis erunt ſubcontrari? : Non tantum
Petrus non ſtudet : Non tantùm Petrus
Kudet: quarum Prima ſic refolvitur: Vel
Petrus ſindet, vel Aliquis alius non ftudet:
6 6 Se⸗

4

154 Par. 2. Cap. 3.

Secunda ſic: Vel Petrus non ſtudet, vel Ali-
quis alius cum Petro ſtulet : Quas vides
eſſe particulares propter disjunctionem,
Poſsuntque ſimul eſſe veræ, ſi nempe
cum Petro ſtudente ſtudeat & Paulus,
Aliis non ſtudentibus: Non tamen pos-
ſunt eſſe ſimul fallæ. Deinde eædem
particulares ſunt ſubalternæ contentæ
ſub prioribus univerſalibus tanquam ſub-
alternantibus, ůt patet. Denique con-:
tradictoriæ ſunt hæ: Tantùm Petrus ſtu-
det: Non tantum Petrus ſtudet. Item iſtæ:
Tantàm Petrus non ſtudet : Non tantim
Petrus non ſtudet: ut conſtat ex reſolu=
tione earum. Idem cum proportione
ſit judicium de propoſitionibus Excepti-
vis & Relduaplicativis. Vide, & recole dicta
C. prac. §. 3. per totum.
Queres An, & quomodo cuivis pro-
poſitioni aſſignari poſſit ſua contradicto-
Tria?
Reſp. I. Poteſt cuivis propoſitioni as-=
ſignari ſua contradictoria ſaltem de lege
talis. Ità communiter. Ratio eſt, quia,
quidquid de aliquo ſubjecto affirmatur,
idipfum præcisè negari poteſt de ſubje-
cto eodem: itaque habebitur contradictio.
Reſp.

Ior Net, g

Uttent

Eyiur, E en
Negbidgt
Unn

de oppofit. æquipoll. & cony. propoſit. 155

Reſp. 2. Omni propoſitioni affirmati-
we per hoc perfecte contradicitur: quod
7° Non neganter acceptum, Ponatdit in
fronte, negétque totam propoſitionem:
v. g. hujus propoſitionis, Ommis boms
eſt albus, Contradictoria eſt: Non ommnis
bomo eſt albus. Iſtius; Et Petrus & Paulus
Rudent, contradictoria eſt hæc: Non &
Petrus & Paulus ſtudent: & ſic de re liquis.
Ratio eſt: quia major contradictio eſſe
non Poteſt, quàm cùm tota affirmatio
negatur, ùt vetus fert ckgium. Hæc
Regula (quam ipſe Philoſophus trad lidir)
Univerlſalis quidem eſt & ſecuriſſim.
ſed in explicandis tamen deinde compo.
ſitis non nihil difficultatis habet; unde
ad ſingulas earum claſſes deſcendo: &
Reſp. 3. Regulæ contradicendi cuique
propoſ. Compoſitæ ſunt ſequentes. Pri=
ma. Propoſitioni Copulativæ contradici-
tur per disjunctivam : Et contrà; v. g.
huic copulativæ : Et Petrus ſtudet &
Paulus ſtudet ſic contradicitur: Vel Petrus
non Kuder, vel Paulus non ſtua det. KRatio
eſt: quia ſic in unà præcisé affirmatur
aut negatur, quantum requititur, &£—
ſufficit ad falſiftcandatn alteram: cum
enim

43

156 Far. 2. Cap. 3.

enim ad veritatem copularivæ requiratur G
veritas omnium propoſitionum ſimpli.
cium; disjunctiva negans vel unius ve-
ritatem, præcisè illam falſificat: econ-
tra, cm ad veritatem disjunctivæ ſuf-
ſiciat vel unius veritas, ut hæc falſifice-
tur, negari debet veritas omnium ſim-
plicium; quod fit per copulativam. Se-
cunda: propoſitioni propriè conditionali g
contradicitur negando præcisè connexio-
nem Conditionis cum Conditionato,
cujus negatio aptè exprimitur per 76 non
ideo. v. g. huic conditionali: Si Per. Alfenn
us audiet concionem, convertetur, contradicit ,
iſta: Si Petrus audiet concionem, non ideo u
gonyvertetur. Ratio eſt: quia in ejusmodi
Propoſitionibus hæc connezio principa-
liter affirmatur, vel negatur, adeôque
eo ipſo, quèd connexio illa in unâ af-
firmetur; in alter4 præſcisè negetur, di-
citur tantum, quantum præſcisè ſufſicit
ad alterutram falſificandam. Quod cors
ditionales diſparatas attinet, cüm illæ
Principaliter ſignificent meram ccëxi⸗ .
ſtentiam Conditionati poſità Conditione, N pſhn
ut fit in hàc: Si Turcàâ dormit, Petrus ſal- gs e
as: contradictoriæ erunt, ſi una jre:
cisé

1 nig A N

Mcwnn

de Opboſitione, aquipoll. & conv. propoſ. I 57

ſcisè neget dictam coëxiſtentiam, quam
altera affirmat. Tertia. Molali contra-
dicitur, ii modus in unâ affirmatus ne-
gerur de eodem dicto in alterd: aut can-
trà; v. g. huic: Petrum currere eſt ne-
ceſſe contradicirur per iſtam : Petrum
currere non eſt neceſſe: Cujus ſenſus eſt:
Petrum non currere eſt poſſibile. KRatio eſt;
quia in his probelicior ibns præcipuè at-
tenditur ad Modum, non ad Dictum Quar-
ta. Propoſitionibus Exponibilibus contra-
dicitur, ſi reſolutæ in ſuas exponentes
ordinentur juxta regulam contradicendi
co Pulativis, & disjunctivis: Ratio eſt:
quia, ſi ſint quoad ſignum affirmativæ,
qquivalent copalativis; disjunctivis ve-
rò, ſi negativæ fuerint: ùt dictum ſu-
prà. Quæ contra hactenus dicta oppo=
ni poſſent; videre licet apud Caſil. I. 2.
& Haunoldum p. 2. de Oppeſitione: Mat⸗
thiam Heimbach. diſp. ſum Theſ. 5. ſect.
1I. Arriag. & Alios paſſim.

§F. II.
De Propoſitionum Tquipollentid.
THESIS XXX. Propoſitiones qui 44
pollentes communiter ex vulgata Dia-
D 6 7 le

158 Par. 2. Cap. 3.

lecticâ dicuntur eæ, quæ eodem fſubje-
cto & prædicato conſtantes, ſub diver-
ſis ſignis idem ſignificant. Ut omnis ho-
mo eſt animal. Nullus homo non eſt animal.
Accuratiùs tamen Dquipollentiam, prout
hic ſumitur, definiunt RR. Quod ſit
Puarum propoſiti onum priuns sppoſitarum aqui-
valentia facta per additionem particulæ, Non.
Hæc enim, cùm ſit malignantis naturæ,
deſtruit & mutat omne id, quod affi-
cit, & poſt ſe invenit, facitque ex pro-
poſitione affirmativa, negativam: ex
Umiverfſali, particularem: & contraà.

4 5 T'HESISXNXI. Totum .quipollentiæ
artificium tribus hilce Regulis ab-
ſolvitur. Primaæ. Si uni Contradicto-
riaruni præfiggtur à fronte negatio ſeu
Particula, Non; jam erunt æquipollen-
tes. v. g. hæc univerialis: Ommis homs
eſt doctus contradictoriam habet iſtam:
Aliquis homo non eſt doctus, quæ æquipol-
lebit priori, ſi dixeris: Non aliquis ho'
vwi non eſt doctus. Secunda. Contrariaæ
(idem eſt de ſubcontrariis) fiunt æ qui⸗
Pollentes, fi alterutr us fubjectoò poſtpo-
nas particulam Non, v. g. Conne ie
. und

Ut.
Ees Orlos rope

4

tes unius propoſitionis ſub/

de oppofit. «quipoll. & conv. propoſit. 159

ſunt hæ propoſ. Omnis bomo eſt doctus:
Nullus homo eſt doctus. Subjecto prioris
poſtpone negationem & dic. Omnis homo
non eſt doctus: & æqquivalebit poſteriori.
Tertia. Subalternæ fiunt £ quipollen-

poſt- ponendo particulam Non.
propoſitio: Aliquis homo eſt doctus, fiet æ-
quipollens ſuæ (ub lternanti, ſcilicet huic:
Omnis bomo eſt doctus » ſi dicas : Non
aliquis homo non eſt doctus. In ſubalter-
nis negativis, ùt rectè notat Haunoldus,
.quipollentia plus perplexitatis, quâm
utilitatis habet ob negationem ter po-
nendam. Tres has regulas Summuliſtæ

*

hoc verſu complexi ſunt.

Pra Contradit. poſt Contra. pre, poſtque
Subalter. Cæterùm, ut faciliùs noveris,
quæ ſigna ſibi mutuò æquivaleant; ca⸗

pe ſequens Schema.

Omnis- Nullus non- nonaliquis non.
Nullus- Omnis non- non aliquis.
Aliquis-Non nullus non omnis non.
Aliquis non- non omnis- non nullus
non.
Neuter non, Valet, uterque.
Neuter - Non alter,
Alter

160 Par. 2: CAp. 2.

Alter uter - Aker non.
Nulli non -Oinnes non aliquis non.
Non omnes-Aliquis non.
Omnes non Nullus.

THESIS XXXII. Regulæ jam datæ
non tantùm dirigunt Æquipollenti-
am propoſitionum ſe nplicium; ſed et-
iam Compoſitarum & Exponibilium,
immò & Modalium: ità, ut hæ pror-
ſus, ſicut illæ, ex contradictoriis fiant
æquipollentes ⸗uni earum præa-Ex con-
trariis, poſt Ex ſubalternis, præ- poſtque
ponendo particulam non. v. g huic Co-
pulativæ: Et Petrus, & Paulus eſt Logi-
cus: Contradictoriè opponitur hæc Dis-
junctiva: vel Petrus, vel Paulus non eſt Lo-
gicus: præpone alrerutri in fronte parti=
culam Non, & dic. Non & Petrus, &
Paulus eſt Logicus „ Eritque .quipollens
alteri Disjunctivæ. Conrraræ ſunt hæ
duæ Copulativæ: Et Petrus & Paulus eſt
Logicus. Nec Petrus nec Eaulas eſt Logicuss
Poſtpone toti ſubjeécto alterutrius nega-
tionem dicendo: Et Petrus & Paulus non
eſt Logicus: jamque æquivalet alteri: Nec
Tetrus nec Paulus eſt Logicus. Denilue
uie

2
ſfe

ge oppoſit quipoll. & conv. propoſit. 161
huic copulativæ: Er Petrus & Paulus eſt

n Legicus, ſubalternarur iſta disjunctiva:

Vel Petrus yel Paulus eſt Logicus, cujus ſub-
jecto ſi præ- & poſt- ponas particulam
non;: dicendo: Non pel Petrus vel Pau-
lus non eſt Logicus, jam æquivalebit prio-
ri copulativæ. Quod hic oſtendi in ex=-
emplo propoſitionum compoſitarum, fa=
cilè quivis applicabit aliis, cuùm ſit par
ratio.
PO Equipollentiâ tamen prop. Mo-
dalium ſpecialiter norandum eſt: quod
cenſeatur præponi particula negans, ſi
addatur ipſi Modo, urpote cujus potior
habetur ratio: Poſtponi, ſi præſigatur
Dicto: præ-& poſt poni vero, ſi ad-
datur & Modo & Dicto. Quo notato
jam facilè erit, juxta easdem regulas ſu-
prà datas, Modales oppoſitas reddere

u eæquipollentes; t patebit in Exemplo.
Petrum currere eſt neceſſe, Petrum non car-

rere eſt poſſibile, ſunt propolſitiones mo-
dales contradictoriæ: Alterutri earum
Præpone particulam Non, id eſt, nega
Modum, & dic. Petru'n currere non eſt ne-
ceſe, & habes æquipollentem alteri,
leul, iſti: Petrum non currere eſt poſſbile.
Mo-

47

162 P4r. 2. Cap. 3. ((((Ait
Modales! contrariæ ſunt hæ: betram 4
rurrere eſt neceſſe. Petrum currere eſt im- Cnne
poſſbile: Po oftpone negationem alterutri: nennch
id eſt, alterutrius Dictum nega dicendo: IItdls W
Petrum non currere ſt neceſſe: Et æqui- ſ
Pollebit alteri contrariv. Denique, Pe- Enfoalnenf
erum currere eſt neceſſe : Petrum currere eſßt ceſan dneni
poſibile, ſaͤnt ſubalternæ: alterutri r-. 4 au An A,
& poſt-pone negationem; id eſt, Ad- Inpin in
de Modo & Dicts particulam Non: & clic: nn 1 An
Petrum non currere non eſt neceſſe, jam æ- Iilt Cnmn .
quipollebit alteri: Perrum currere eſt pose llitt ulfil
Ribile. Quod hic in exemplo propoſi- pliohiinſ
tionum Modalium de Modo nominali i Lran
practicè demonſtratum eſt; idem pror-= len ti
ſus eſto judicium de propoſitionibus Eyias mir
Modalibus de Mods adverbiali. Atque dbigi tim n
ità totum æquipollentiæ artificium fnio, ur heciin alge
omiſſis my ſterioſis illis Summuliſtarum mmelon, ,
vocabulis: Purpurea, Eliace, Amapvimus, Auin 1
Edentuli. Quibus teſte Arriaga Moda-
lium Æquipolle emtiam obſcurarunt ma-
gis, quàm illuſteAunt. Eorum tamen ut
explicationem, qui vulr, paſſim apud “ 1. n
A. A. inveniet.

de oppoſt. aquipol. & cony propoſit. 168
§. III.

De Converſione propoſitionum.

THESIS XXXIII. Converſio propofiti
num eſt unius ad alteram
tranſpoſitionem prædicati & ſubjectin
ceſſaria conſequentia v. g. Omnis homo eſi
animal: ergo Aliqnodt ani nel eſt homo. Pri-
ma propoſtio, quæ convertitur; dici=
tur Converſa: Altera in quam conver-
titur. Convertens appellatur. Ità com-
muniter Dialectici. Ut autem hæc trans-
poſitio legitima ſit, ſervanda ſunt ſequen-
tia. I. Ut fiat mutatio ſubjecti in præ
dicatum quoad rectos tantum urr *
proprios; nain inepta erit Converſio;
ſi obliqui etiam mutentur in Rectos;
aun Redi in obliquoas. Sic vitioſæ ſunt

converſiones: Petrus eſt in Agro: ergo
Ager eſt in Petro. Judas prodidst Chriſtum:
Ergo Chriſtus prod am ſed ſic in-

ſtituendæ. Petrus eſt in agro: ergo exi-
ſtens in agro eſt Pet erns. J udas pt didit Chri-
ſtum, ergo prod- 1. Judas,
II. Ut fiar mutatio ejuse ti in
idem Pradicatucn ità, ut nulla accidat
vVariatio ſuppoſitionis, reſtrictionis, alte-
1IUs⸗

164 Par. 2. Cap. 2.

risve affectionis, quâtermini mutentur,
Unde non valent hæ converſiones: Nul-=
zus ſenex poteſt ſieri puer: ergo nullus puer
poteſt fieri ſenex. Aliquæ ſpecies eſt homo:
ergo Aliquis homo eſt ſpecies. & c Valitu-
ræ autem, ſi ſic fierent. Nullus ſenex
poteſt ſieri puer; ergo nullus potens feri
Puer oſt ſenex. Aliqua ſpecies eſt hemo er-

go RHomo e ſt aliqua ſpecies. III. Ut ſiar Ndh

mutatio totius ſubjecti in totum prædi-
catum: Unde ſi aliquis Obliquus, alia-
ve particula in Conyerſa fuerit oppoſita
prædicato aut ſubjecto, debet manere
eidem affixa in Convertente. Proinde
hæc propoſitio: Pallium Petri eſt nigrum
malè convertitur: Ergo Aliquod nigrum
Petri eſt pallium. Sed ſic converti de-
bet: Ergo aliquod nigrum eſt yallium Petri.
IV. Ur maneat eadem copula, id eſt,
utrobique accipiatur in eodem ſtatu &
ſignificatione: Unde malè converteres:
Omne currens eſt animal: ergo Aliquod ani-
mal eſt curtens: niſi r8 Eft in utraque pro-
poſitione accipias cum ſtatu verbi V.
Ut ſervetur utriusque propoſitionis ea-
dem qualitas. Hæc quinque puncta,
qui in ipsd Converſionis definitione ex-
preſ:

¹ de oppoſt. aquipol. & conv. propoſitt. 165
Anma preſſa cupit, dicat: Converſio eſt mut atio
totius, ejusdemque ſubjecti in totum idem-
que p?ædicatum, mianente eadem copula, &
cualitate propgſitionis.

THNESIS XNXIV. Converſio propo- 12
, NH ſitionum triplex eſt: Simplex: per
4 accidens, & per cont- apeſi
ſie ſimiplex eſt Mutatio ſubjei in prædi-

A catum, & prædicati in ſubjectum reten-
tà eadem propolſitio
Aluquis homo eſt albus, ert
eſt homo. Conperſio per dcodene eſt permu-
tatio prædicati in ſubjectum, & vicis-
ſim „ variatâ propoſitionis quantitate.
v. g. Omnis homo eſt asimal: ergo Akquod
ammal eſt homo, Conpei ſio per contrapoſi-
tinem eſt; cùm retentâ eäâdem quanti-
tate xtrema prépoſitionis in ſe invicem
permutata intinitantur. v. g. Omnis honmio
eſt ammal: ergo omne non animal eſt non
bomo.
Qui autem converſione quævis pro- 50
I Vpoſitio converti poſſit, indicrunt Dia-
Uüu. lectici bino hoc verſu:
ECCI ſimplicuer convertitur: E VA
ne, per 4CCI.

4 AsSsTO

166 Par. 2. Caß. 3.

ASTO per contra: ſic fit converſio
tota.
Ubi in tribus vocibus iſtis: Feci, Eya,
ales A. E. I. O.
hes ſe ſecundum

vVOocaäE

ii⸗ onem uni-
E univerſale
Particulare n negativam, juxta vulga⸗ Mn Mi
tos ver ſus illos.
Werit A: Negat E ſed Univerſaliter

Ahſerit I: negat Of ſec⸗ barticulariter ambo.
Hinc jam aciſe intel liges ſuperiores ver-
ſus: Eei inpluuer: 14 eſt, propoſitio
univerſalis negativa, & particularis aſfir-
mativa convertuntur limpliciter. Conyer-
titur Epa per atci: id eſt: Univerlalis ne-
gativa, & Univerſalis affirmativa con-
vertuntur per accidens. Aſto per contra.
Id eſt: Univerfalis affirm. & partieula-
ris negativa convertuntur per mumde.
ſitionem.
Itaque I. Propoſitio Univerſalis affir-
mativa bene convertitur & per accidens,

de eppoſit uipol. & cony. propoſtt. 167
4uni rr, quia ſic procederetur à non diſtri-
buto ad diſtributum. II. Univerfalis
negativa converti poteſt & ſimpliciter, &
per accidens: non tamen per contrapoſi-
tionem ſaltem univerſ. liter ; 3 unde non
valet: Nallus hemo eſt lapis: ergo nullum
non lapis eſt non bomo, dixi, non poſſe ſic
anirerſaliter conyerti? nam pa rticul riter
poterit converti per contrapoſitionem:
. g nullus bomo eſt lapis. Ergo Alicjttid
auaun lapis non eſt non bomo. III. Particu-
A bingn laris aflirmativa non poteſt converti per
accidens, nec per contrapoſitionem ſed
Hina; ſantum ſimplicmer: IV. Denique Particu-
7. laris negativa tantùm convertitur per
io Cont/. spoſitionem. Ratio horum omnium
patebit examinanti ſingula; & videri
. poteſt in logica hrada P. Haunoldi p. I.
c. 2. a. 5. per totum, de cæteto conver-
ſiones per contrapoſitionem parùm utiles
unt; quæ verò fiunt ſimpliciter & per
idens ſatis communes.

Ui, h

rm NANN.

“ ve

A& inquit P. Lingen parte I. medulle ſua
vibart. n. 148.) univerſaliter tenent, non
olúm in propol. ſimpli .

bus, ſed & in
compoſitis, puta Copalatipis, Disjunctivis
—

Atque hæ Converſionis lege 4 ar re- 3

168 Par. 2. CQap. 3.

& Conditionalibus, Item in Exponibilibat,

Puta exceptivis, excluſiris, reduplicativis,
quæ tamen ante, quâm convertantur, re-

ſolvendæ ſunt in ſuas exponentes: hnò &
in Modalibus, ſi converti peſlunt: circa

quas tamen hec ſpecialiter adverte quòd
convertantur ſolùm ex patte Dicti, Mo-
do manente invariato. v. g. hæc Moda-
lis: Hominem eſe animal eſt .
ſit univerſalis aflirmativa ra Aodi
univerſalis affirmativi (unde propoſitio-
nes iſtæ ſuam quanitatem & qualita-
tem potiſſimùm deſumunt juxta dicta
ſup c. 2. S 2 u. 10. & II.) ità con-
vertitur per accidens: Aliquod animal eſſe
hominem eſt neceſſes vel etiam ſic per Con-
trapoſitionem: Non anmimal eſe non homi-
nem eſt neceſſe. Idem cum propoſitione
dic de propoſitionibus in cæteris Modis,
nimirum; Impoſſibili, peſſibin, & poſſbili
non, quæ ſimiliter ad Ir ges ſimplicium
de ineſe convertuntur, ſed ex parte Di-
tti tantuùm.
Dixi: in Modalibus, ſi converti poſſunt:
Nai quasdam Modales invenies, ubi
in modo impoſſibili non ſit murua extremo-
Tun repugnantia; neque in mode neceſario
n6*

NE T

cùum

eraſoiannend

AA

i ole dn

Sek Ilis dn

lns AHnen

P ole an

e Oppoſitione, aquipol. & conv. propoſ. 169
neceſſaria connexio mutua: neque in
modo contingenti mutua contingentia;
quæ proinde juxta regulas anté datas
converti non poterunt; cum tota con-
verſio hactenus tradita unicè funde-
tur in connexione aut non-connexio-
ne mutuâ extremorum; talis eſt hæc
propolſitio in Modo impoſſibili: Omne
en animal eſſe hominem eſt impoſſibile, quæ
e cùm ſit univerſalis negativa ratione
Modi, deberet converti poſſe & ſim-
n uimn Pliciter & per accidens; utrumvis autem
min tentes, malè concludes. Talis item
Uα eſt iſta in modo neceſſario: Omnem lo-
eud Lilum eſſe hominem eſt neceſe, quæ cm
uECGr univerlalis affirmativa ſit, deberet &
uh. ber accidens & per contrapoſitionem con-
verti poſſe: & tamen neutro mode
bpoteſt. Talis denique eſt illa in mo:
n do contingenti: Alquem bominom eſſe
logicum, eſt contingens, quæ cùm par-
ticularis affirmativa ſit, ſimpliciter de-

beret poſſe converti; quod tamen fal-
h. Iit

DNIG, WN

Mn anend

5 H THE-

170 Par. 3. Cap. I.

T H E SE S I

MAGISCONTROVERSX, wWa⸗
De ſigno & Judicio. n. 1 r

I. Gunmdeotunn

RAtio formalis ſigni eſt ipſa voluntas kiiimuu
inſtituentis declarata, accepta, & Enl Emna
moraliter perſeverans. 2. Voces; prout mu
funt ſigna ad placitum, ſignificant im- uum
mediatè res; mediatè conceptus. 3.
Scriptura immediatè voces: mediatè pkhetes
tes, & conceptus.

1. Judicium eſt actus intellectus fe 10l 1

rens ſententiam de aliquo. 2. Eſt enti- Mi
tativè indiviſible; 3. Ejus objectum ju- win
dicatuin efſt connexio objectiva prædi- õ
cati cum ſubjecto.

(Cl
Il.
mitas actůs cum objecto, ità ſe haben- i mnl
te, ùt actus enuntiat. 2. Phyſicè non eſt Iln, ufi
ſolus actus enuntiane; 3. dea tanquam Mira

partem includit objectum ſic ſe habens.

de diſcurſu & Conſequsntib, 171
IV.

1. Poteſt alius actus de vero tranſire
in fallſuw. 2. Alterutta propoſitionum
contradictoriarum de futuro contingen-
Aiuna te eſt determinatè vera, etiam præſcin-
Gdendo à decreto aut præſcientiâ Dei. 3.
Neque tamen per hoc læditur libertas
futurorum.

en

W: i KKRRRKEAKEKNAEKRE

PARS TERIIA
THESI UM LOGICALIUM

irhen k⸗
1N De iis,
iin quæ ad tertiam Mentis Operatie-
dpimn ,n⸗ nem pertinent.

GAPUT I.
De Diſcurſu ſeu Argumentatione in communi.

Diſcurſus omnino latè ſumptus alias eſt
Formalis, alius Virtualis; Ille componi-
tur ex pluribus actibus, quorum unus qedu-
citur ex alios aut: Petrus eſt homo, ergo
Eſt animal. Virtualis eſt actus unus, plu⸗
ribus aquipalens, aſentiens Aut diſſentiens
H 2 uni

Nmet
Agun
itt

6

172 Par. z. Cap. Tr. ceri
uni objecto propter aliud at: Petrus eß ſutr Düige
animal, quia eſt homo: ſed hic diſeurſus Sadkiur
eſt tantum improprié talis. Nos agimus de rin en
diſcurſu formali. Eiwnn
e u/en 1
LQuid, & quotuplex ſit Diſcurſus, acq (dum
Conſequentia. — e.
ſd
ITHESIS I. Diſcurſus ſeu Argumen- H
tatio in genere eſt eratio, in qui ga
unum ex alio infertur: vel eſt Cognitio ve- e
ritatis unius ex alids pfo quaâ definitio- Uung
ne penitiùs intelligenda notandum eſt, M,inge
multuùm differre hæc tria: cognoſcere unum NMd, el
poſt aliud, cognoſcere unum in alio, & co- ſuick,
gnoſcere unum ex alio. Nam cognoſiere unum raie
poſt aliud, eſt cognitionem unius ſequi dſudi
poſt cognitionem alterius, licèt id fiat teli uit
ſinè dependentiâ unius ab aliâ, ùt cùm N
dico: Petrus dormit: Paulus vigilat: & ull,
hoc, ùt patet, non eſt diſlcurrere. Co-
gnoſcere unum in alio eſt cognito uno co.
gnoſcere etiam aliud ratione connexio-
nis neceſſariæ; ſic Angelus cognoſcens in lemi
meam cognitionem cognoſcit etiam il- En en
lius objectum. Sed neque hoc eſt dil- nſe mn
cur- üii nli

4

de Diſcurſu & Conſequentid. 173

surrere. Denique cognoſcere unum ex
alio, eſt veritatem unam ex aliaà per con-
ſequentiam inferre, ut ſi ex eo, quòd
Deus ſit ſummè bonus, inferas; eum
eſſe amandum, hoc modo: Deus eſt ſum-
mè bonus? ergo, eſt amandus: atque hoe
eſt diſcurrere.

T HESIS II. Tria in omni diſcurſu

ſunt conſideranda: Antecedens ni-
mirum, Conſequens & Conſequentia. An-
tecedens eſt illud, ex quo aliud infertur:
quod ipſum quandoque eſt una tantùm
propoſitio, quæ ſimpliciter Antecedens
vocari ſolet ; quandoque autem duæ

propolſitiones, quæ Præm ſſe appellantur.

Conſequens eſt id, quod infertur ex An-
tecedente aut præmiſſis. Conſequentia
vel ſequela cſt id, vi cujus unum ex alio
infertur, ſive eſt connexio Conſequentis
cum Antecedemte per notam illativam er-
go ſigniticata.
Oblervandum hic, Conſequentiam
aliam eſſe mentalem ſeu ſormalem; aliam
objectivam. Conſequentia mentalis eſt ipſa
cognitio noſtra, prout unum ex alio in-
fert; vel eſt propoſitio conſequens quæ

H 3 eſt

de

174 Per. 3. Cap. I.
eſt in mente, non ſecundùm ſe ſumpta,
ſed prout dependet à præmiſſis, ex iis-
que deducitur. Conſequentia objectiya eſt
connexio neceſſaria, quam habet obje-
Gum Propoſitionis Conſequentis cum
objecto Antecedentis. Unde, cm in-
ter diſpurandum Argumentanti nega-
mus Conſequentiam, negamus dari ve-
ram & neceſſariam connexionem Con-
ſequentis cum Antecedente. Et quidem
ſæpè fit, ut rectè negetur Conſequen-
Hia; licèt & Antecedens & Conſequens ulir kn
vera ſint; eò quòd deſit connexio Con- ule dahl
ſequentis cum Antecedente; t in his , eni
exempl. Homo eſt animal, ergo eſt ratio-
nalis. Petrus eſt magnus? ergo fiet doctut.
&c.
Porrèò dum inter diſpurandum adhi-
benda eſt Diftinctio, nunquam diſtin-
guimus Conſequentiam; (hæc enim ne.-
ceſſariò vel vera eſt vel falſa, adeôque .
aut concedenda, aut neganda) ſed Con- Uirmalt
ſequens: cùm enim illud poſſit accipi ili dle 6
in diverſo ſenſu, poreſt in uno habere V lurn
neceſſariam connexionem cum Antece-
dente, ideéque rectè inferri; in altero
Sam non habere, ideôque male inferti
ex

uler idr
(lnri
1

ikche
lun 1
, n
Penn
tie 4
be
A Urin.
1Ce

aroA
E 4
Kas kr.

ex Antecedente: Unde applicatur

de diſeurſu & Conſequentii. 175

Di⸗

Ktinctio, ut ſi Conſequens accipiatur in uno
ſenſu, concedatur Conſequentia; nege-

tur verò, ſi in altero.

THESIS III. Conſequentia ſive

Ar-

gumentatio alia eſt Bona formaliter,
ſive vi Formæ, quæ & Formaltis appella-
tur, alia eſt Bona materialiter, ſeu vi ſo⸗
lius materiæs quæ S& Conſequentia materia-
lis dicitur, alia eſt & materialiter & ſor-

maliter bona. Prior (ùt cum Tol
Fonſecâ & aliis Galtruchius Diſp. 4.

eto,
Log.

c. 2, explicat) eſt, quando Illatio Con-
ſequentis ex Antecedente valet ratione

diſpoſitionis terminorum & propolſ

itio⸗

num antecedentium; ità, ut cuicunque

materiæ applicetur iſta terminorum
ſpoſitio; ſemper rectè concludat: a

di⸗-

deô-

que in ſimili formâ nullum dari poſſit
Antecedens verum, Conſequente falſo.
Et hæc propriè & ſimpliciter Conſequen-
tia dici debet. Conſequentia mwaterialis

vel vi ſolius materiæ bona eſt, quæ

tan-⸗

tàm valet ratione connexionis neceſſa-
riæ, quæ eſt inter res ipſas: ſive, quan-

do Conſequens rectè infertur ex An
H 4

tece-
den-

4

176 Par. 3. Cap. I.

dente ob ſolam connexionem rerum,
non autem ob diſpoſitionem termino-
rum; unde in aliâ materiâ talis conſe.
quentia fallit; v. g. Aliquis homo eſt aui
mal erge omnis homo eſt animal: Qui
argumentandi modus valét tantùm in
materiâ neceſſariã; non autem in con-
tingente. Ex his patet: quæ ſit Conſe-
quentia & materialiter & formaliter bo-
na: nimirum illa, quæ valet & ratione
connexionis neceſſariæ, & ratione legi-
timæ diſpoſitionis serminorum; ut:
Ommnis homo eſt animal: Atqui Petrus eſt
hbomo, ergo Petrus eſt animal.

3TIHIESIS IV. Difſcurſus in genere re-
cte dividitur à multis in ſimplicem
conſequentiam & Argumentationem Striäts
dictam. Simplicem conſequentiam pocant
Diſcurſum conſtantem duobus ſolùm
terminis, quorum unus infertur ex alio
ſinè omni Termino Medio aut Argumento:
fundatürque in regulis Oppoſitionis
Subalternæ, Æquipollentiæ, & Conver-
ſionis, de quibus ſuprà; ut ſi dicas:
Ommis homo eſt animal, ergo Aliquis homo
animal. Item: Ommis homo eſt animal,
er⸗

teil

5

A,ſte. 4

N

Stteh

Temen
1NNIN

n e, in
le ianl

entin
gn ui

R

de Diſcurſu & Conſequentid. 1977

ergo Nullus homo non eſt animal. Item:
Ommnis homo eſt animal, ergo Aliquod ani=
mal eſt homo. Argumentationem ſtrictè di-
dtam vocant Diſcurſum, qui conſtat Ar-
gumento ſeu Termino Medio poſito in unâ
vel pluribus præmiſſis; ut: Omnis homo
eſt animal, atqui Petrus eſt homo, ergo
Petrus eſt animal. Ubi Terminus Medius
eſt Homo.

§. II.
Regulæ quædam generales bonæ Conſequentiæ.

THESIS V. Regulæ generales bonæ
conſequentiæ paſſim recenſentur ſe-
quentes.
I. Ex vero non nis verum, ex falſo au-
tem ſuppoſito tanquam vero, etiam verum de-
duci poteſt. Ratio primæ partis eſt: quia,
quod ex alio ritè ſequitur habet neceſſa-
riam connexionem cum illo; quidquid
autem habet neceſſariam connexionem
cum vero, ipſum quoque verum eſt.
Ratio ſecundæ partz eſt; quia ad bonam
conſequentiam plus non requiritur,
quàâm recta diſpoſitio terminorum, vi
cujus, conceſſis præmiſſis tanquam ve-
5 ris,

128 Par. 34 Cap. I.

ris, non poſſit negari concluſio; atqui
talis diſpontio haberi poteſt etiam in
materiâ falsàâ, ſuppoôſitâ tanquam verâ 3
ergo, ex præmiſſis falſis, ſuppofitis tan-
quam veris, poteſt haberi bona & vera
conſequentia; imò & verum conſequens;
cùm poſſint duo extrema habentia ve=
ram connexionem inter ſe, connecti in
præmifſis cum medio falſo; ùt patet in
exemplo. Ommis lapis eſt animal: Atqui
Ommis homo eſt lapis: ergo Omnis haomo eſt
animal, dixi: ex falſo ſuppoſito tanquam
vero: Nam verum nunquam poteſt con-
necti cum ab abſolutè falſo.
II. Falſum non nis? ex falſo legitimè de-
Auci poteſt. Si enim ex vero non nisi
verum ſequi poteſt; Ergo ex falſo ſe-
qui non poteſt, nisi falfum.
III. Ex contingenti contingens: imd etiam
neceſſarium per legitimam conſequentiam de-
duci poteſt. Prima pars clara eſt: Se-
cunda probatur: quia poſſunt duo ex-
trema inter fe neceſſariò connexa habe-
re connexionem cum Tertio tantùm con-
tingentem; patet in exemplo: Quidquid
mopetur eſt animal« Atqui aliquit homo
moyetur? Erge Aliquis homo eſt 4mal.
14

amdhro

n un onn

n onn

NMu le
wllntenmn,
li ſanneh⸗
ltl, ri
tr etlanon.
Apamn

üei
genl
mbmuhug

4NWIN
bne oe

ln.

Nufn Nc
cegna t

gdrd: E
. e.

de Diſeurſu & conſequentid. 179

Ubi concluſio, quæ ex Minore contin-
genti ſequitur, eſt neceſſaria: Quèd ſi
tamen illam ſumas formaliter, in quan=-
tům præcise ex illis præmiſſis deducitut,
quà talis non erit neceſlaria, ſed contin-
gens: uti dici ſolet in Diſputationibus lo-
gicis de Diſcurſu, dum quæritur: An con-
cluſio, qua talis, ſequatur debiliorem partem
praæmiſſarum, Quod inſinuãſſe ſufficiat,
IV. Ex neceſſario non ſequitur, nis?s neceſ-
ſarium: Item Ex impoſſibili ſuppoſito tair-
quam vero, vel conditionatè affirmato etiam
neceſſarium ſequi poteſt. Ratio prioris eſt:
quia, quæ neceſſariè ſunt connexa cum
Tertio, etiam necefſlariòè connexa ſunt
inter ſe, ſaltem phyſicè loquendo. Et
ſi ex neceſſario poſſet ſequi contingens
aut impoſſibile, ex vero poſſet ſequi fal-
ſum, cùm omne Contingens poſſit eſle
fallum: omne autem impoſſibile ſem-
per ſit fallum. Ratio poſterioris eſt; quia
poſſunt extrema neceſſariò inter ſe con-
necli; ſi connecteremur cum Medio im-
poſſibili, atque ità ex impoſſihili leque-

retur neceſſarium.

V. Ex peſſibili non poteſt ſequi impoſſibile:
Scit enim verum non pugnat cum verozg
H 6 ità

180

ità etiam poſſibile non pugnat cum pos-
ſibili; unde natum eſt vulgatum illud:
Ex poſſibili in actu poſito non ſequitur impos-
Uibile. Vide Logicam practicam P. Hau-
noldi p. 2. c. I. a. 2. vel Honoratum
Fabri de artificio conſequentiæ doctè &
fusè tractantem.

Par. 32. Cap. 1.

7 THESIS VI. Sunt & aliæ Regulæ bo-
naæ conſequentie magis particulares
nimirum ſequentes.
Ima. Si duo habeant neceſſariam con-
nexionem mutuam inter ſe, tunc ab
uno poſito vel negato valet Conſequen-
tia ad alterum poſitum vel negatum: ſi
enim poſito uno, poſſet non poni alte-
rum; aut negato uno, alterum non ne-
gari; non eſſet mutua connexio neceſſa.
ria. Unde valet mutua conſequentia 4
toto ad partes ſimul ſumptas, & con-
trà: A definitione ad definitum, & con-
trà, &c.
IlIda Si duo habeant connexionem
neceſſariam non mutuam, tmnc poſito
illo, quod habet talem connexionem .
valet conſequentia ad alterum conne-
xum; non contrâ. Item negato illo,
cum

tnant c

Aemn
on

62 cccneckul
d

.
pon Nend 4
NYn ſe⸗

0oN cnm. H
peni Nn

a gu ſe
ellt ei

4 n le

Ulmol elle,

Her
R

de Diſcurſu & conſequentidt. 181

ecum quo habet connexionem, valet con-
ſequentia ad alterum, quod habet con-
nexionem: non contrà. Sic quia pomo
v. g. connectitur neceſſariò cum Anima-
li, non verò Animal cum Homine, tenet
conſequentia affirmativa ab bomine ad
Animal: At, Eſt hoino, ergo eſt animal
non contrâà: eſt animal ; ergo eſt homo.
Similiter tenet hæc conſequentia negati-
va: Non eſt animal, ergo non eſt homo:
non contrâ. Hinc univerſim valet con-
ſequentia 1mò A toto affirmato ad par-
tes ejus ſingulas: non contrà & à nega-
tà unà parte ad neganduin totum. 24
A termino inferiori affirmato ad ſuperio-
rem: non contràâ: Et à negaro ſuperio-
ri ad negandum inferiorem: non con-
trd. 3ti A veritate propoſitionis Uni-
verſalis ad veritatem particularis; & 3
. falſitate particularis ad falſitatem uni-
Gunn, verſalis: non contràâ &c.
III. Si duo habeant oppoſitionem ne-
buemiru ceſſariam immediatam, ità, ut non pos-
HE ſint ſimul eſſe, nec ſimul non eſſle, tunc
ru, Duno eorum poſito, rectè negatur alte-
Qüm am rum: & uno negato, rectè affirmatur
t alterum, Ratio patet, nam ideo dicun-
1 H7 tur

182 FPar, 3. Cap. TY.

tur eſſe immediatè oppoſita, quia inter
illa non datur mnedium; ſed unum re-
ſpectu ſubjæcti capacis neceſſariò conve-
nit; alterum neceſſariò disconvenit.
IV. Si duo nullam, vel merè con-
tingentem habeant connexionem inter
ſe, ab uno afhrmato, vel negato non
valet conſequentia ad alterum affirman=
dum vel negandum: Conſequentia enim
eſt propter connexionem Conſequentis
cum Antecedente. Unde non tener con-
ſequentia. 1Imò à ſenſu compoſito ad di-
viſum, aut contra: Nec 24) A termine
in und ſuppoſitione accepto ad eundem
acceptum in alià fuppoſitione, ſaltem
plerumque; ùr magis dicerur G. ſeq. Nec
31iàr quando plus aflirmatur in Con-
ſequente, quàm contineatur in Antece=⸗
dente.

H. HI.
An, & quanno valeat argumentatio ab and
Suppoſitione ad aliam , & ſperialiter à
diſtributiva ad collectivam
8 THESIS VII. Per legitimam conſe-
quentiam argumentari licer 1. 2
ſuppelitione Diſtributivd abſolutäâ ad ſin-
20*

r enl
Nong .

Wenlt, 1,.

unenmur

4 ,0,
Pal, e

Imd U
i 1 Nn

ſdone Kenud 1

uif un
U⸗ Ag en
rz,gondon⸗
lag giu
mlfffuu
mnhe
Gnili
t , Aar,
ul ſurh
ſnd

290 Petras e

de Diſcurſu & conſeuentid. 183

gularem v, g. Oumis homo eſt animal, er-
i anizal. Katio patet: quia
terminus ſingulatis includitur formali-
ter in ter mino univerſali diſt ibucive ſup-
ponente. 2. Ob eandem rationem recte
argumentamur' à ſuppoſitione diſtibu-
tiva ad disjunctivam; ur: Ommis homse
eſt animal, ergo aliquis homo eſt animal.

THESIS VIII. Non valet argumen-
tatio I. quando tranſtur à ſuppo-
ſitione materiali ad formalem: aut con-
trà v. g. Homo eſt biſyllabum. Nec valet
2. quando tranſitur à ſuppoſitione pro-
priä ad impropriam: aut contrà v. g. An-
gelus eſt incorporeus: Atqui Adoleſcentulus
alle eſt Angelus, ergo eſt incorporeus, Nec
valet 3. quando tranſitur à ſuppoſitione
ſimplici ad perſonalem: aut contrà v. g.
Ammal eſt genus? atqui Homo eſt animal,
ergo Homo eſt Genus. Nec valet 4. quan-
do tranſitur à ſuppoſitione diſtributivâ
accommoda ad Abſelutam. v. g. omnis homo
peccavit in Adam: atqui Petrus, Paulus, &
Beata M. V ſunt homines : Ergo bPetrus,
Paulas & B. Maria V peccarunt in Adam.
Nec palet 5e quando tranſitur à ſuppoſi-
tio-

184 Par. 3. Cape I.

tione diſßributva pro generibus ſingulorain
ad ſuppoſitionem Aiſtributwam pro ſingu-
lis generum: vV. g. Omnié animal fuit in ar.
càâ Noec: at qui hio, ille, & iſte canis eſt
animal, ergo bic, ile, & iſte canis fuit

J

in arcà Nozç. Nec valet 6., quando tranſi-

tur à ſuppoſitione collectip ad Aiſtributi-
vam, nec contrà à diſtributivâ ad collecti-
vam. Sic vitioſus eſt hic ſyllogismus:
Omnes Apoſtoli ſunt duodecim: atqui Petrus
E& Paulus ſunt Apoſtoli “ ergo betrus &
Paulus ſunt duodecim. Nec valet 7. Qlan-

do tranſitur à ſuppoſitione diguucta ſeu I

indeterminata ad disjuntctivam ſeu determi-
nativam v. g. Aliquis oculus eſt neceſſarius
ad videndum, atqui oculus dexter eſt ali-
quis oculus, ergo oculus dexter eſt neceſſa-
rius ad videndum. Ratio horum omni-
um eſt, quia in Sjusmodi ſyllogismis
erunt quatuor termini, cum eadem vox
in divers4 ſuppoſitione accepta ſit du-
Plex terminus, qui cum duobus reliquis
faciet quatuor, quod eſt contra leges
ſyllogismi.
Qaes An non aliquando valeat ar-
Sumentatio à ſenſu difributivo ad eollecti-
vum? Ratio dubitandi eſt, quia videtur

eſſe

Nrit

ehuate
G rutt 42
iel

lu,

en

C
kinen

1

de Diſenrſu & conſequentid. 18 5

i ien eſſe bona conſequentia; ſingulæ creature
ai, Tunt producta ab alio, ergo tota collelctis
,creaturarum eſt producta ab alio. Reſp. I. Ar-
gumentatio illa vi ſornæ nunquam valet.
Rationem dat Haunoldus, quia Conſe-
quens Collectivè ſupponens plus in le con-
tinet, quàm Antecedens ſupponens di-
ſtributivè, dicit enim, prædicatum con-
venire omnibus ſimul, quod Antecedens
tantum dicit convenire ſeorſim ſingulisis
plus autem eſt convenire omnibus ſi-
mul, quàm ſingulis ſeorſim: jam verè
univerſaliter conſequentia eſt nulla, quan-
do plus aſfirmatur in Conſequente, quàm
contineatur in Antecedente. Deinde
Argumentatio illa nequit eſſe bona vi
formæ, quando in ſimili formâ adferri
poteſt alia, cujus Conſequens ſit falſum,
Antecedente vero; Hoc autem, fieri pot-
eſt. v. g. ſingula peccata venialia ſunt homi-
mi moraliter evitabilia, ergo tota collectio o-⸗
mnium peceatorum venialium eſt homini mo-
raliter evitabilis. Reſp. II Argumentatio
à ſenſu diſtributivo ad collectivum valet ali-
quando vi materiæs tunc nimirum, quan-
do prædicatum convenit ſingulis ex colle-
ctione ſecundum ſe conſideratis, non eatenus,
qua-

lt.
adedld
gin ir

1

186 Par. 3. Cegp. TI.
quatenus oppenuntur tum tota collectione. Ratis
Aℳ: quia, quando ratio conveniendi uni
non excluditur per acceſſum alterius, cui
ſecundùm ſe etiam convenit idem præ-
Hicatum; tunc hoc ipſo prædicatum,
quod convenit ſingulis, convenit etiam
toti collectioni; atqui quando prædica-
tum convenit ſingulis, svon eatenus, qua-
tenus opponuntur cum totâ collectione,
tunce ratio conveniendi uni non excludi=
tur per acceſſum illius alterius; ergèò,
quod tunc convenit ſingulis, etiam con-
venit toti collectioni, & conſequenter
vi materia valebit argumentatio à ſenſin
diſtributivo ad collectivum. At verò non
valebit; quotiescunque pradicatum con-
venit ſingulis alicujus collectionis, zatenus
conſideratis, quatenus opponuntur toti colle-
ctioni: tunc enim prædicatum hujusmodi
nunquam convenitre poteft toti collectio-
ni; E. G. non valet hæc argumentatio Hæ-=
reticorum comra Nos Cathe licos: Singu-=
li Homines in Ecclefià poſſunt errare in rebus i-
dei: Ergo tota Eccleſia peteſt errare. Ratio
eſt; quia poſſe errare in rebus fidei eſt præ-
dicatum conveniens Chriſti Fide ibus,
quatenus opponuntur cum tota collectione
e.

,

lßnt

leu innu
Anialhti

ebtis
CU

Mi AAN

G

Cucer

TNENU
Gard
Gin nam
nen niin
uinnich⸗

Waihc
nine⸗
um
h i⸗
1Ang ,

rheet

*

de ſpecieb. Argument. & pracip. ſylagismo. 187
delium: Chriſtus enim non promifit as-

ſiſtentiam Spiritůs Sancti ſingulis Fideli-
bus; ſed toti collectioni, ſeu Eccleſiæ.

RRRSr
CAPUT II.

De Speciebus Argumentationis, ac preæcipuè de
Hlogismo, ejusdémque principis mtrinſetis.
§. I.
Quotuplex ſit argumentatio, & ſpecisatim
ſyllogismus:
THESIS HK Argumentatio ſtricte di-
cta aut diſcurſus, prout contta di-
ſtinguitur à ſimplici conſequentia, divi-
ditur in Enthymema, ad quod pertinet
Inductio & BErxemplum: & in ſyllogismum,
ad quem reducitur Dilemma & Sorites. 1.
Enthymema eſt Argumentatio, in quâ ex
und tantinn præmifſsaâ infertur concluſio,
alià in mente retentà: unde & hanc 4
Græcis habet appellationem. v. g. Petrus
homo, ergo eſt animal
2. Induitio eſt Argumentatio in quâ 4
ſingularibus ſuſticienter enumeratis fit
Progreſſus ad Univerſale: aliéque no-
mine

—

388 Par. 3. Cap. 2.

mine vocatur Aſcenſis. Sicuti Argumen- uf Huan
tatio ab Univerſali ad ſingularia, voca:

tur Deſtenſus: de utroque ſuprà part. I. , mi

. 6 8. i ihohen
3. Exemplum eſt Enthymema, quoa ab *R
uno particulari argnmentamur ad aliud itrin
ob paritatem rationis. v. g. Dayid pœni-
tens cenſecutus eſt miſericordiam à Deo, er-
go0 & Ego panitens conſequar. Si in ejus-
modi argumentatione negetur conle-
quentia; danda eſt diſparitas.
4, Syllogismas eſt Argumentatio, in quâ
ex duabus præmiſſis infertur concluſio:
definitur ab Ariſtot. 1. prio. c. . Oratio ieknfiün
z qua Juibusdam poſitis, id eſt, admiſſis Reinadt mal
tanquam veris; aliud quid ſeqai neceſſe eſt, arfaſk
eò qudd haæc ſint, hoc eſt: infertur conclu- ttmid e m
Ro, quæ eo ipſo, quèòd præmiſſæ ad. l ien
mittantur vCIX, etiam licr .3 vera ad- unſun .
mitti neceſſatiò debet, licèt aliunde non n
pareat ejus veritas.
5: Dilemma eſt argumentatio, in quà
ex Antecedente disjunctivo, quamcunque
partem elegerit Defendens, infertur ali-
quid contra eum: unde & Argumentatio
Cornuta dicitur: v. g. Si contra Pigrum
ſtudioſum ità procederetur: Vel vis n.
ere

ſion nr umn
Ninii een⸗
1. n
Am mN
nt kn
Dentio e
hemetu in

ke
und

deſpecieb. Argament. & precip. llogismo. I89

dere doctus, vel non vis? Si vis ergo diligenter

1 ſtudendum eſt: Si non vis: ergo ſruſtrà ſcho-

lam teris.
6. Sorites eſt ſyllogismus virtualiter
multiplex, in quo continuaâ ſerie plurium
propoſitionum, ſemper novum prædica-
tum dicitur de prædicato prioris propo-
ſitionis, donec ultimum prædicatum per
conſequentiam dicatur de primo ſubjecto
v. g. Omnis homo eſt animal omme animal
eſt vvens: omne vivens eſt ſubſtantia; Erge
omnis hbomo eſt ſubſtantia. Ut tal's argu-
mentatio valeat, debent omnia prædica-
ta intermedia eſſe inter ſe connexa; o-
ninesque propoſitiones concluſionem an-
tecedentes eſle univerſales; alias prædi-
catum primum poſſet ſecundùm unam
artem ſui eſſe connexum cum primo
ſubjecto: & ſecundùm alteram partem
ſui cum prædicato ſequente; unde tan-
dem malè inferretur connexio mutua
prædicati ultimi cum ſubjecto primo;
ità vitiola eſt hæc argumentatio. Omnis
homo eſt ammal: aliquod animal eſt brutum:
omne brutum eſt irrationale: ergo ommnis ho-
mo eſt irrationalis.

THE-⸗

190 Par. 3. Cap. 20

I1I THESIS X. Syllogismus varid ſuh-
dividitur: nam r. Syllogismus alius
eſt materialis ſeu materialiter tantuùm ve-
rus: alius formalis ſeu formaliter verus,
licet ſit materialiter falſu: Alius mate-
rialiter ſimul & formaliter verus. Divi-
ſio hæc intelligitur ex dictis. n 4. aut
videri poteſt vulgata Dialect. P. du Trieu.
Tradt. 3, p. I. c. I. a. 2.
2. Syllogismus alius eſt afprmativus,
cujus concluſio eſt affirmativa; alius ne-
gativus, cujus concluſio eſt negativa.
3. Alius eſt demonſtratirus ſen Analpti-
cus vel ſcientifcus, qui conſtat præmiilis
certis & evidentibus rite diſpoſitis.
Alius probabilis, opinatipus, Kiye Topicus:
qui conſtat unàâ ſaltem præmiſsâ tantum
probabili Alius ſophiſticus ſeu fallax, in
quo ex præmiſſis tantum apparenter re-
ctèe diſpoſitis infertur fallum: vel ut
Ariſt. 1. Elenchor. c. I. definit. Syllogismus
Sophiſticus eſt oratio, quæ propter ſimilitudi-
nem, quam habet cum ſyllogismo, ſyllogismus
videtur, cùm tamen non ſit: adeéque rei pſa
nihil concludit, vel defectu materiæ, ſi
non ſit connexio prædicati cum ſubje-
Go in ſingulis propoſitionibus, qualis

afle⸗

tkeuf
en eGth
c a ſr ane
G Henils w
Ylonen
(Egrnu ſiert
A kyenn u
ulit af⸗
Con

N Ndi ttenn
tl Ckttend N
Cll Auiu, .

, gin

collr kn

nl: P N
Wi Mu / ken
4 . . 7
al Ai
Ceinr, a

e wn

4414

4

alſeritur: vel defectu formæ ſyllogiſticæ,

Ae ſpecicb. Argument. & pfacip ſyllogismo. 19 1

quòd nulla ſit connexio Conſequentis
cum Præmiſſis, vel defectu utriusque.
4. Syllogismus alius eſt ſimplex ſeu
Categoricus; qui conſtat metis propoſi-
tionibus ſimplicibus: Alius Compoſitus
ſeu Hypotbeticus, qui conſtat unãà ſaltem
propoſitione compoſità ſeu Hypotheti-
cà. Compoſitus ſea Hypotheticus ite-
rum vel eſt Copulativus, vel Diajunctivus,
vel Conditionalis, vel Exponibilis, prout
conſtat pluribus, aut ſaltem unâ præ-
miſsà vel copulativâ, vel disjunctiv, vel
conditionali, vel Exponibili. Item ſyllo-
gismus alius eſt de ineſſe, qui conſtat me-
ris propoſitionibus abſolutis; Alius mo-
dalis, qui propoſitionibus modalibus
conſtat. Expedit hic recolere ea, quæ
par. 2. c 2. de difficilioribus propoſi-
tionum ſpeciebus diximus.
5. Syllogismus alius eſt de medio com-
muni: v. g. hic: ommis home eſt animal
Atqui Petrus eſt homo ; ergo Petrus eſt
animal. Alius de medio ſingulari, qui Ex-
poſitorius dicitur, qualis eſt iſte: Petrus
ſ homo: atqui Perrus eſt logicus ' ergo
Aliquis homo eſt lagicut,
6. Syl⸗

Ktenn n

192 Par. 3. Cap. 2.
6. Syllogismus ratione formæ aliusg on
eſt perfectus, alius imperfectus: Item M .
alius directus, alius indirectus, prout nun gi
fuerit in modo perfecta vel imperfecto: Item n hn ne
in modo directo, vel indirecto: de qui- IUunmi t
bus §. ſeg. Quæ de ſyllogismo deinceps aralc
dicturi ſumus potiſſimùm de ſimplici lipbiaſt
ſeu CQategorico procedunt.

.

§. II.
De principiis intrinſecis ſyllogismi.

Principia intrinſeca yllogismi ſunt ea, ex MO enm
qlabus ipſe conſtituitur: hec autem ſunt du- ri)ariined
plicia: Materialia nimirum, & Formalia; Wl, uin r
Materialia ſunt termini & propoſitiones: Gchnn ms
Formalia Figura, & Modus. nn. Nonn

Wer
12 T HESIS XI. Materia proxima, ex quà Nkin anclinr⸗
. proximèe fit ſyllogismus ſunt des int
propoſitiones: Major, Minor, Concluſio,
Materia remota termini illi, ex quibus fi- eln uin
unt propoſitiones ſyllogismum compo. n (heißtte
nentes. Sunt autem in omni ſyllogismo mnug
categorico tres termini; quorum duo vo- a guüfe
cantur Extrema: Tertius dicitur Medium 1
ſeu Terminus Medius: Eſtque ille, qui bis ,, ti
Poni-

ANd: Unn Au

de ſpecieb. Argument. & præcip. ſyllogisme. 19 5
ponitur in præmiſſis, ſemel nimirum in
Majore, & iterum in Minore, ac quaſi
mediat inter dua extrema, quæ cuùm

I ipfo in præmiſſis dicuntur convenire,

vel diſconvenire; ut in concluſione vel
affirmentur, vel negentur convenire in-
ter ſe. v. g. in hoc ſyllog.

Omnmis homo eſt Animal.
Petrus eſt Homo: Ergo
Petrus eſt Animal.

Duo extrema ſunt Petrus & Animal;
quæ in concluſione dicuntur eſſe eadem
inter ſe, quia in præmiſſis dicebamur
eſſe eadem cum Termino medio, qui erat
Homo. Porrò horum extremorum alte-
rum vocatur Majus extremum, illud ſcil.
quod in concluſione directà obtinet lo-
cum prædicati, t in allato ſyllog. 73
animal: alterum Minus extremum: illud
ſcil. quod in concluſione directâà tenet
locum ſubjecti, ùt in eodem ſyllogismo,
1 Petrus? "S Homo autem erat terminus
medius; quia bis ponebatut in præmis-
ſis.
Ex his Inferes ſtrice & abſolutè lo-
quen-

pami
els 44

194 Par. 3. Cap. 2.

quendo illam præmiſſam in ſyllogisme ſuln
debere vocari Majorem, in quâ ponitur Mann

majus extremum; illam verèò Minorem, mlieinit
2 „ . . — . ſ nme K
in quâ ponitur Minus extremum, ſive de titcnſten
E 1 l⸗ Diedes
cætero ſit ordine prima, ſive ſecunda; Elsleliud
frdu e thiul

etſi inter diſpurandum prima propoſitio iufi
vocetur major: ſecunda minor, nulla ha- (a iund
bità ratione Majcris vel Minoris extremi. Maleid
.
13 THESIS XII. Forma ſyllogismi eſt k
apta terminorum, S propolitio- G, M Mi &
num coordinatio ad inferendam con- iſh
cluſionem: hæc enim terminos, & pro- Neluandl
poſitiones inde conlurgentes determinat, ur uri
ut ex ipſis ſiat ſyllogismus. Forma cor- uinsg mi ane
reſpondens terminis dicitur Figura: cor- Ttfhimnaki
reſpondens propoſitionibus, Modus ap- M umn ir
pellatur. am amm,
Vre M AA
4M4 THESIS XIII. Figura ſy llogismi eſt nmine ii,
ad concludendum apta diſpoſitio medii (alaniuf
cum extremis ſecundum ſubjectionem & præ- (püfiüalt
dicationem Eſt autem triplex; pro tri-
plici diversãà diſpoſitione Medi cun uni Nn,
extremis: vel enim Medius terminus in mln
præmiſſis ſemel ſubjicirur, dein ſemel
prædicatur, & eſt Prima fgura: vel bis
præ-

de ſpecieb. Argument. & pracip. yllogisme. 19 5

prædicatur, & eſt Secunda ſigura: vel
bis ſubjicitur, & eſt TLertia ſigura: ex-
empla vide in vulgatà Dialecticj. Hu-
jus ttiplicis ſguræ memoriam refricabit
verſus ille Dialecticus:
Prima ſemel ſubjicit Medium, tum præ-
dicat ipſum:
Prædicat altera bis: tertia bis ſub-
icit.
Aut iſte:
Sub, Præ Prima: Sed Altera præa, præ:
Tertia ſub, ſub.
Nec dicas cùm Galeno: tot ſunt figu- 15
ræ; quot poſſunt fieri diverſæ combi-
nationes medii cum extremis ſecundùm
ſubjectionem & prædicationem: ſed dan-
tur quatuor diverſæ combinationes me-
dii cum exrremis; ergo ſunt quatuor
Figuræ. Prob. Min. Præter aſſignatas tres
combinationes medii, poteſt Megdium
prædicari in majore, & ſubjici in mnore,
v. g. Üt fit in hoc ſyllogismo:

ulA .

A/

Ommnis Homo eſt Animal.
Omne Ammal eſt ſubſtantia: Ergo
Omnis Homo eſt ſabſtantta.

I 2 Nam

196 Par. 3. Cap. 2.

Nam Reſp. Diſt. Maj. tot ſunt figuræ
ſyllog. quot poſlunt eſſe diverſæ com-
binationes Medii, habentes ſpeciale ar-
tificium, Con. nullum ſpeciale artificium

habentes, Nego Maj. ſimiliter Deſtinctà

eminore, N Conſeq Combinationes Me-
dii cum extremis ſpeciale artificium ha-
bentes tantum ſunt tres. Quam pro
quartâ aſſignat Galenus medicus, non dif-
fert à primâ figurâ Ariſtotelicâ; nisi
tantùm per merarn tranſpolitionem Præ-
miſſarum; Si enim Minorem ponas in lo-
cum Majoris, habes ſyllogismum in pri-
màâ figurà Ariſtotelis. Adde: quèd et-

iamin figurà Galeni, medium in Majori

ſubjiciatur, prædicetur in Minori, cùm
Major ſit illa propoſitio, in quâ ponitut
majus exiremum: Minor in quâ minus ex-
tremum: conſequenter manet eadem fſi-
gura cum Ariſtotelicâ.

16 T BESIS XIV. Modus ſyllogismi eſt

grua diſpoſitio propoſitionum
in ſyllogismo ſecundùm quantitatem &
qualitatem, ut apra ex eis concluſio eli-
ciatur. Unde tot ſunt Modi ſyllogismo-
tum, quot ſunt combinationes propoſi-

cong

Iitme

m ent
uufum 6

DVUN)

(U, Cnth

Wre
1 ir ſoclli

ie ſpecieb. Argament. & præcip. logisme. 197

tionum ſecundúùm quantitatem & quali=
tatem diverſæ : quæ licèt poſſint eſſe
quam plurimæ, & ab Honorato Fabri
I. 3. numerentur 548. communi tamen
uſu receptum eſt, ut non niſi novende-=
cim, ad concludendum magis utiles- à
Dialecticis recenſeantur: quos his verſi-
bus complexi ſunt.
Barbara, Celarent, Darii, Ferio- Ba=

ralipton
Cetantes, Dabitis, Fapesmo, Friſeſo-
morum.)
Ceſare, Cameſtres, Feſtino, Baroco,)
(Darapti

Felapton;, Diſamis, Datiſi, Boçar-
do, Feriſon.
In quibus vocabulis tres primas ſylla-
bas tantum, & in ſyllabis ſingulis ſolas
vocales A. E. I. O. conſiderare oportet
juxta ſenſum uſitatorum verſuum ſuprà
explicatum.
Aſſerit QAs neget E, ſed univerſaliter ambe:
Aſſerit I, negat O, ſed particulariter ambo,
ſic, ut Vocalis prima denotet majorem:
Secunda Minorem: Tertia Concluſionem:
fiatque ſyllogismus in Barbara, ſi habeat
tres propoſitiones affirmativas: in Cela-
I 3 rent,

198 Par. 3. Cap. 2.

rent, ſi habeat Majorem univerlalem ne-
gativam, Minorem univerſalem aſfirmati-
vam, Condufionem univerſalem negati-
vam, & ſic de cæteris. Ubi tamen No-
tandum novem prima vocabula conſti-
tuere primam ſiguram: & quidem qua-
tuor prima, Barbara, Celarent, Darii. Fe-
rio, vocari Modos directos primæ figu-
ræ, quia directe concludunt, prædican-
do in concluſione majus extremum de
minore extremo; Reliqua quinque
vocari Modos indirectos: quia indi-
recté, & quaſi obliquè concludunt,
prædicando in concluſione id, quod
aptius eſſet ſubjici. Secundam figuram

conſtituunt quatuor vocabula ſequen.

tia: Tertiam, ſex ultima. Porrò qua-
tuor primi Modi primæ Figuræ ſunt
Modi perfecti: quia in iis Conſequentia
ità eſt clara; ut cuivis facilè appareat:
reliqui Modi omnes dicuntur Imperſe-
cti; eò quòd vis eorum concludendi
non ità clarè ſtatim cuivis pateat. Ex-
empla Modorum omnium ipſe tibi
facil& conficies: vel videri poſſunt in
vulgatâ Dialecticà Tract. 3. p. I. 4. 2.

In.

.ndii, u⸗
.
torſ
12¹ ns
ern 68 n
Myl: c an
rntn 0
A w 1

Aisd en
iia K

INA M

e

dht.
d
lim 1.

Mi 5
Nehar.
Wrnd

, an
Anihnn
ANe
14. Mice⸗

de ſpecieb. Argument. & pacip. Hllogismo. 199
Inferes Imò Modos hos ſyllogismi ab 17
Ariſtotele conſtituros, eſſe ſolùm pro
ſyllogismis conſtantibus medio commu-
ni; cm nullus ſit Modus, qui non ha-
bear unam ſaltem præmiſſam univerſa-
lem; adeéque non ſervire ſyllogismis
expoſitoriis, qui conſtant medio ſingu-
lari.
IIdd hunc ſyllogismum primæ figu-
ræ : Omnis bomo eſt animal, Petrus eſt
bomo, ergo betrus eſt animal, referri ad
Dari: etſi enim hic Modus requirat
Minorem & Concluſionem particularem,
qualis non eſt Minor & Concluſio in al-
lato ſyllog. cùm ſingularis fit: quia
tamen, ſi Petrus eſt homo, & animal,
aliquis eſt homo & animal; hinc Mi-
ner iſta & Concluſio ſingularis, quan-
tüm ad hoc, æquivalet particulari.

K

1 4

200 Par 3. Cap. 30
CGAPUT III.
De Principiis Direltivis & Regulis Sllogis:
morum.
Eraminatis Principiis intrinſecis ſyllogismo=
Twum, ad extrinſeca procedimus, & primè
uidem ad Directiva ſeu Regulativa, qui-
bus tota vis ſyllogiſtica innititur , de Perſe-
Kivis alturi, Cap. ſequenti.
§. I.

De principüs eniperſaliſſimis tumm Metaphiſt-
sis, tum Logicis directixis ſyllogismi.
K2 THESIS XV. Principia univerſalis-
ſima Metaphyſica directiva ſyllogis-
mi ſunt hæc duo:
I. Quæ ſunst eadem unitertio, ant eadem inter ſe.
II Quæ diſtinguantur in unz tertio, diſtin-
guntur inter ſe. Primun, quod regulat
ſyllogismos affirmativos, habet hunc
ſenſum: Quæ 4 parte rei ſunt eadem
in aliquo tertio adequatsò & diſtributiys
ſumpto, ſunme radem inter ſe. Dixi I.
duæ à parte rei ſunt eadem uni tertio?
nam ſi ſolâ ratione noſtrâ conveniunt in
uno tertio, ſicut Homo & Brutum conve-
niunt in ratione communi Animalis, non
ideo

Hen dd Ad⸗

Nlite

leene.
Vaht.

7

mdN

de Frincip. Diredt. & regulis yllogismo. 20 I

ideo erunt eadem inter ſe. Diwi 2. Uni
tertio adquats ſumpto: unde, quia Ani-
ma & Corpus ſunt tantùm inadæquatè
eadem cum homine, non ſunt eadem
inter ſe Dixi 3 Diſtributwé ſumpto:
aliis enim non valebit conſequeitia in
ſyllogismo de medio communi; t pa-=
tet in hoc : Ommnis homo eſt animal: O-
nmme brutum eſt animal; ergo omme brutum
eſt homo. Cujus ratio eſt, quia ſi Ter-
tium non diſtribuatur 3 non accipietun
adæquatê.
Secundumi principium, quod ſyllogismos
negativos regulat, hunc habet ſenſum:
Quando unum extremum eſt idem cum
aliquo tertio; alterum verè ab illo ter=
tio diſtinctum; tunc duo illa extrema
ſunt diſtincta inter ſe: v. g. quia Petxus
eſt idem cum Homine, & Lapis non eſé
idem cum bemine, ſed ab illo diſtinctus 3
hinc Petrus & lapis non ſunt idem, ſech
diſtincti inter ſe. Hæc duo principia »
quanquam non nihil difficultatis habe-
ant in Myſterio SS. Trinitatis, de quos
viderint Theologi; extra hoc tamern
clara ſunt, & fundantur im prünc illo
principio: Quidlibet eſt „ nel nonm! effie
1 5 aunzæ

202 Par. 3. Cap 3.

aut : Non poteſt idem ſimul eſſe, & non
eſſe.

19 THESIS XVI. Principia univerſalia
Logica directiva ſyllogismi ſunt
hæc duo: Dictum de omni: & Dictum de
nulle. Primum regulat ſyllogismos af-
firmativos, cujus ſenſus eſt: quidquid
dicitur de termino communi univerſali- Il
ter ſumpto, dici poteſt de quovis con-
tento ſub illo: juxta hoc principium kn
bene concludit hic ſyllog. Omne animal
eſt vivens: atqui omnis homo eſt animal,
ergo omnis homo eſt vivens.
Secundum eſt pro ſyllogismis negativis,
& ſenſum habet hunc: quidquid nega- IMüh
tur de termino communi univerſaliter unmt
ſumpto; idem negari poteſt de quovis Inm lem
contento ſub illo v. g quia de animali Hüi nd
univerſaliter negatur lapis y hinc etiam ndmm
bene negatur de Homine contento ſub mMien
Animali: adeôque bene concludit hic Nahln
ſyllog. Nullum animal eſt lapis: atqui o-⸗ upnin
mnis homo eſt animalz ergo nullus homo eſt l rnum
lapis Utrumque hoc principium liceèt ſemi hln
propriè dirigat ſyllogismes conſtantes me- ineln
dio oommuni y applicari tamen etiam per ini,
E

Mlde

Hinnt
ſut
Whetk
4 W.
m ricin

I

e DrnAn

Hand,

de Princip. Direct. & Regulis yllog. 203
eſt lyllogismis Expoſitoris, ſeu conſtanti-
bus medio ſingulari: quia etiam in his
medius terminus ſingularis ſuo modo
diſtribuitur: quamquam multè clariùs
dirigatur duobus prioribus principiis
metaphyſicis. Porrò ambo hæc princi-
pia logica, ſicut & metaphyſica, fun-
dantur in primo illo & notiſſimo prin-
cipio: quodiibet eſt, vel non eſt. Sive Idem
non poteſt ſimul eſſe, & non eſſe. Ut cla-
rè patet examinanti.

§. II.
Regulæ generales, & ſpeciales llegismorum.

T HE SIS XVII. Præter prædicta prin-
cipia univerſaliſſima ſyllogismorum
dantur aliæ regulæ generales ſic dictæ 3
quia iis generaliter omnes ſyllogismi
categorici omnium figurarum & modo-
rum diriguntur. Sunt autem ſequentes.
Regula I. In omni ſyllogismo (intellige
categorico) debent eſſe tres termini, nec
plures, nec pauciores. Ratio eſt: quia in
ejusmodi ſyllog. nil aliud fit; quàm,
quèòd in concluſione duo cxtrema con-
nectantur inter ſe, aut ab invicem ſe-
I 6 mo⸗-

204 Par. 3. Cap. 3.

moveantur, quia in prætniſſis fuerant ¹

gonnexa cum medio, aut ab eo fſemota:
ad quod requiruntur, & ſufficiunt duo
Extrema, & unus terminus medius.
CGontra hanc regulam peccatur, quortes
terminus aliquis aceipitur æquivocè, vel
mutatur ſuppoſitio, Appellatio, Reſtri⸗=
ctio, Ampliatio, ſimilisve affectio ter-
mini. Hinc vitioſi ſunt hi ſyllogismi.
1. Omnis Angelus eſt Spiritus: Iſte Adole-
ſeens eſt Angelus, ergo Iſte Adoleſcens ſt
ſpiritus, 2. Animal eſt Genus: atqui Ho=
mo eſt Animal, ergo, Homo eſt Genus. 21
Omnes Apoſtoliſunt duodecim: Petrus & An-
dreas ſunt Apoſtoli? ergo Petrus & An-
dAreas ſunt duodecim. &-.
21 Regula HI. Medius Terminus ſub ratione
medii non debet ingredi concluſionem: Qua-
re peccat hic fyllogismus: Omnis bomio
eſt rationalis: atqui Petrus eſt homo, ergo
Homo eſt rationalis. Ratio regulæ eſb:
quia alids idem probaretur per idem:
& in concluſione diceretur aliquid de
extremo, quod in præmiſſis aſſumitur
pro argumento; quod non valet. De-
inde in omni ſyllogismo, qui regulatur
duobus principiis Metaphyſicis ſuprà
alla-

.
el aun im

loennao n

nennin an

NN Asn

C

Wnd:4
Wone
., N

6 de Princip. Direct. & Regalis log. 205
allatis, inferri debet: duo eſie eadem,
vel diſtincta inter ſe, quia in præmiihis
dicebantur eſſe eadem vel diſtincta uni
tertio 3 ergo illud Tertium, quod eſt
Medium, ponitur tantùm in præmiſſis .
non autem in Conchaione. Dixi: ſub
ratione medii: Nam, ſi terminus medius
fliat extremum, ſub illâà ratione poterit
ingredi concluſionem. ùt ſi dicas; Omms
bomo eſt animal: hic homo eſt homo, ergo
hice homo eſt animal.
Regula III. Terminus Medius in und ſal- 22
tem præmiſſarum dißtribui debet: quod fit,
ſi ſit ſubje ctum propoſitionis univerſalis,
mr aut prædicatum propoſitionis negativæ.
Ratio Regulæ eſt: quia, ſi Medium in neu-
um er præmiſſarum diſtribuatur, cum neu-
S tro extremo jungitur adæquatè; adeôque
poteſt cum uno jungi quoad unam ſui
partem; cum altero quoad alteram par-
tem.: & ſic non erit ſufſiciens ratio, cur
extrema in conclufßone jungantur inter
ſe; ut patet in hoc ſyllogismo, ob Me-
dium non diſtributum vitioſo: Omnis ho-
mo eſt animal: atqui omne brutum eſt ani-
mal? ergo omne brutum eſt homo-
Regula IV. Nil debet diſtribui in conclu- 23

17 ſione,

24

206 Par. 3. Cap. 32.

ſione, quod non erat diſtributum in premiſſi:
Alii idem ſc dicunt: Non licet procedere
à non diſtributo ad diſtributum, Ratio cla-
ra eſt: quia terminus non diſtributus
eſt particularis; à particulari autem ad
univerſale non valer conſequentia. Unde

vitioſus eſt hic ſyllogismus: Omne vivens

eſt ſubſta tia: Nullus lapis eſt wivens: ergo
nullus lapis eſt ſubſtanti?. Quia 73 ſuh-
Mantia in Concluſione diſtribuitur; non
autem in Majori. Simili farinæ eſt iſte:
Ommit homo eſtanimal: Equus non eſt homo
ergo equus non eſt animal
Regula V. Ex puris particularibus nihil
ſequitur; adeéôque una ſaltem premiſſa de-
bet eſſe univerſalis. Ratio eſt: quia, ſi am-
bæ præmiſſa ſint particulares affirmati-
væ, medium non diſtribuitur; quod eſt
contra regulam tertiam: ſi autem una

ſit affirmativa, negativa altera, atque adeo

medium diſtribuatur; reliqui duo ter-
mini, (extrema videlicet) in præmiſſis
non erunt diſtributi; quorum tamen
unus in concluſione negativâ diſtribue=
tur: & conſequenter peccabitur contra
regulam quartam, procedendo à non di-
ſtributo ad diſtributum. Unde Non a⸗
ent

ia
1 n 1

nen gn
gi ſlen
HnrA
Nu 4
WWnntarn
ln un
Incß id
repztinel
tedenn d
enin,

ſäbbetit

un

Ae
/

iln.
Mcn

14
olee
ac

1

Ratnen
nintch
i dor

n

I
lle moon⸗

de Princip Direct. & Regulis yllog. 207
lent hi. & ſi niles (yilogismi: I. Aliquod
animal eſt bipes: Aliquod animal eſt equus
Ergo aliquis equus eſt bipes 2 Aliquod ani-
mal eſt bomo : Aliqua ſubſtantia non eſt ho-
mo: ergo aliquod animal non eſt ſubſtantia.
Regula VI Ex puris nega’iyis nihil ſe- 2 5
quitur ſed alterutra ſaltem præmiſſarum de:
bet eſſe affirmatipa Ratio eſt: quia, ſi
ambæ præmiſſæ ſint negativæ; non ſer-
vantur principia Metaphyſica, neque Lo-
ica: quibus tamen vis ſyllogiſtica in-
niti debet. Deinde ex eo, quèd duo
negentur de Tertio v. g. Homo, & Ani-
mal de Lapide, non ſequiturj, ea rectè de
ſe invicem negari; proinde non conclu-
dit hic ſyllogis: Nullus homo eſt lapis: At-
qui nullum animal eſt lapis? ergo nullus
homo eſt animal.
Neque dicas Bonum eſſe hunc ſyllogis-
mum, conſtantem puris negativis: Quul-=
quid non eſt homo, non eſt rationale: atqui
nullum brutum eſt homo; ergo nullum bru-
tum eſt rationale. Nam, ſi Minor, ut ja-
cet, negativa eſt, ſyllogismus, erſi vi ma-
teriæ teneat, non valebit vi formæ: præ-
terquam enim, quèd conſtet puris ne-
gativis, habebit quatuor terminos; cùm
texr⸗

205 Par. 3. Cap. J.
serainus in⸗

ſit infinitarus 3
hon itein bit sutem: Si
Minorem ponas affirinativam de Ppradiva-
Kalen

10 & ita dicas: Osmne quod non

nf ſt ratige

sm. pramißſarum gasoadt quantitatem &
qualitatem: hoc eit, ſi una præmiſſarum
ſit parcicularis aut negativa; concluſio
nequit eſſe univerſalis, aut affirmativa.
Unde vitioſi ſunt hi ſyllog. 1. Ommis by=-
mo ſt rationalis: aliquod animal'eſt homo;,.
ergo omme animal eſt rationale: 2Z. Nallum
animal eſt lapis: atqui omnis homo eſt ani-
mals ergo omnis basho eſt lapis. Ratio-
regulæ quoad quantitatem eſt quia aliàs.
Procederetur à non diſtributo ad diſtri=
butum, ùt patet in primo ſyllogismo-
vitioſo. Ratio autem ejusdem quoad dua⸗
litatem eſt; quia alids directe ageretut
contra principium Decti de nullo.
27 Iunferes Quoties ſyllogismus categoricus
contra unam ex adductis regulis peccat3
toties eſſe vitioſum & ſophiſticum. Id-
autem experientia compertum eſt; ſyl=
logis=

ſéquitur debillorem I

lfalki
e ik
45 kus in
NKr W
ftum A

ntabnan

Aiigr

njutemm
Wn
i r zani
Aynm A
lſnig,m
an, Ma
mine

de Princip. Direct. & Regulis ſylog. 209
logismum vitiolum ùt plurimùm uno
ex his tribus vitiis laborare: quòd vel
babeat quatuor terminot, vel medium non di-
ſtribuat, vel procelar à non diſtributo ad di-
ſtributim: ad quæ, qui bene adverterit
facilè ſyllogismorum vitia & fallacias
deteget: proinde minùs neceſſarium ju-
dicavi, multis recenſere varias ſyllogis=
morum fallacias; ſive in verbis aut di=
ctione, ſive in ipfis rebus, & extra di=
ctionem poſitas; de quibus tamen non
inutiliter videri poteſe Vulgata Dialect.
tract 4. p. 2. Cornæus tract. 4. ſumm. t.
mn. & 2. Andreas Semery, & Alii paſſim.

THESIS XVIII Regulæ ſpeciales ſin-
gulis figuris propriæ ſunt ſequentes.
I. In prima Figura
Sit Minor affirmans, nec Majior ſit ſpecialis.
Si enim in häc figurà Minor ſit negativa,
majus extremum diſtribuetur in Conclu-
ſione, quod non erat diſtributum in præ-
miſſis, ut patet in exemplo: Onmme ani-
mal eſt virens: nulla planta eſt ammal: ergo
nulla planta eſt vivens. Si verò major ſit
particularis, Mediui non diſtcibuetur:
ut patet iterum in exemplo. Aliquod ani-
mal

210 Par. 3. Cap. 3. Pjbe
mal eſt homo: arqui omne brutum eſt ani. len
mal, ergo aliquod brutum eſt homo. No- agunl
tandum eſt autem Regulam hanc quocd
utramque ſur partem intelligi debere de aua
ſyllogismis directè concludentibus: nam am
indirects concludi poteſt ex Minore nega- glteni uf
rivâ in Fapeſmo: & ex Majori particula- iiſeinii
ri in Friſeſome cùm ratio Regulæ in illis ynen'
ceſſet.

II. In ſecunda Figurd lmurindl
Vna negans præeat: nec major ſit ſpecia- aungin:
lis. Ratis priniæ partis eſt: quia aliâas Me- * ul
dium non diſttibuitur. Ratio ſecundæ par- e gnizin
tis eſt: quia procederetur à non diſtri- BrON
buto ad diſtributum. Utrumque vide (ſam!
in exemplis. 1. Omne brutum eſt animal: Nif iuſg
Omnis homo eſt animal ergo ommis homo gehlina l
eſt brutum. 2 Aliquod animal non eſt ratio= 6ly eni
nale: omnis homo eſt rationalis, ergo ali- Pi
quis homo non eſt animal.
III. In tertiâ Figurà
Sit minor affirmans, Concluſio particula-
ris. Quia aliàs procederetur à non di-
ſtributo ad diſtributum; uti fis in his
exemplis. 1. Omnis homo eſt animal: nul-
lus homo eſt brutum; Ergo aliquod brutum

. . . lmnr
non eſt animal. 2. Ommnis homo eſt tend⸗ nia A

bm
D

de Princip. Direct. & Regulis yllog. 2 I
nalis: omnis bomo eſt animal æ Ergo omne
animal eſt rationale.
F. III.
Regulæ quædam diſficilioribus aliquot ſyllogis⸗
morum ſpeciebus propriæ.
Syllogismi, qui difcultatis aliquid à Catege-
ricis ſeu ſimplicibus diverſum habent, idecque
non oinnes eorum regulas hactenus traditas
ſequuntur, ſunt ſerè Expoſitorius: Con-
ſtans terminis obliquis: Hypotheticus
ſeu compoſitus: & demum Exponibilis3
pro quibus ſpeciales quasdam regulas hic ad-
dere, operæ pretium judicaxi.
HESIS XIX., Regulæ ſpeciales pro
ſyllogismo Expoſitorio ſunt: I. In
ſyllogiſ. Expoſit. terminus ſingularis debet ſuo
modo diſtribui. Unde malè concludit hic
ſyllog. Natura Divina eſt Pater: Natura
Divina eſt Filius ? Ergo Filius eſt Pater-
terminus medius enim, vidcelicet Natura
Divina non diſtribuitur, cùm falſum ſit
dicere: quidquid eſt Nalura Divina, eſt Pa-
ter. II. Syllogismus expoſit. poteſt conſtare
meris propoſit. particularibus: ſic enim re-
ct concluditur. Aliquis homo eſt Petrus:
aliquod currens eſt Petrus, ergo aliquod vur-
rens eſt homo. Ratio eſt: quia ſervatur
prin-

30

2172 Par. 2. CAp. 3. lperif

principium illud: Quæ ſunt eadem un; een
tertio &c. Caſil. l. 3. 4. 15.
HESIS XX. Pro ſyllogismo con- hl
ſtante ex terminis obliquis ſpecia- imm
les regulæ ſunt hæ: I. Syllogismus conſtans aii (ul
terminis obliquis probatur eſſe bonus, ſi ma- riu
nemte eodem ſenſu reſolvi poſſit in ſyllogismum 64
conſtantem reltis quod fit kel Permutan- (cumegdk
do caſus obliquos per aliam conſtru-
ctionem in Rectos: vel explicando ca- Nri
ſus rectos in obliquis incluſos. II. Si uren
aliquod extremum Nusmne obliquus in pramis- . it, alit
Kis, ſimiliter debet eſſe in concliiſi ont. Lali a bnun i
ter enim extrema debent inter ſe conne- dtmn
Cti in concluſione, qualiter fuerant con- ecd ſüir
nexa cum Medio in præmidhis. III. Si m lu. Mn
medium in Majori ponitur in obliquo: Minus mmu kmn d a
extremum, quod in minore ſubſumitur in re- y 4 in
to, debet in concluſione poni iis obliquo Ex-= flutn ann
emplum fir: Ommis ereaturæ datur initium: ni lin,
atqui Homs eſt creatura: ergo bommis da= lin N
tur initium IV. Si medium in Minore poni- i duis
tur in obliquo, majas extremum in concla- nessp
ſione poni debet in obliquo. Patet hoc in urtil
exemplo: : Omnis homo eſt Animel⸗ Hi k
actus eſt hominis, ergo Hic actus eſt animalis., ll
V. Se mdiat in auträzue pramiſsaà ponatur

Aon 44

de Princiy. Direct. & Regulis ſylog. 213

in obliquo, utrumque extremum in concluſio
ne ponendum eſt in recto. Patet in exetn-
plo: Nula vatiocinatio o Brutt- atqui Sen-
latio eſt Bruti, ergo Senſatie non eſt ratis-
cinatio. Caſilius l. 3 c. 19.
THES IS XXI. Syllogismi compoſiti,
qui relolvi poſſunt in ſimplices;
diriguntur regulis impliciam. Hinc 6
ſimplices valeant; valebunt etiam com-
poſiti. Ratio eſt: Quia tales ſy logismmi
ſunt æquivalenter ſimplices. Unde jam
recte concludit hic ſy llogismus: Qui di-
cit bominem eſſe animal, verum dicit; ſed
gui dicit Petrum eſſe hominem, verum di⸗
cit, ergo; qui dicit Petrum eſſe anmal, pe-
rum dicit. Reſolvitur enim in hunc:
Ommis homo eſt animal, atqui Petrus eſs
homo, ergo Petrus eſt anmal. IIIi veròè
ſyllogismi compoſiti, qui non reſolvun-
tur in ſimplices, fundari debent in re=
gulis commumbus bonæ Conlſequentiæ
ſuprà allatis.
T HESIS XXII. Svllogismus disjun-
ctivus habet ſequentes regulas ([pecia-
les.
Regula I. & Major & Minor ſit Disjim-
iya fatione medu, non tenet concluſio. Ra-
t10

214 Par. 3. Cap. 3.
tio eſt: Quia medium Disjunctum ha-
bet ſe, ùt Medium non diſtributum; pot-
eſt ergo ex und fui parte uni extreno
conjungi, alteri verò ex altera parte;
unde in concluſione ſequi vi formæ non
poteſt identitas extremorum inter ſe.
Ideò laborat hic ſylſſogismus:
Vel Petrus vel Paulus occidit joannem: Atqui
Hic homo eſt vel Petrus, vel Paulus?; Ergo
Hic homooccidit joannem.
egula II. Si Major Disjunctiva affrmat
duo membra, & eorum unum negatur Mi-
nore, Concluſio rectè affirmat alterum. Ra-
tio regulæ clara eſt: quia, ſi major Dis-
junctiva ſit vera, debet unum ſaltem
membrum disjunctum ità ſe habere: ſi
ergo unum in minore negatur ità ſe ha-
bere, debet alterum in concluſione alf-
firmari. Exemplum ſit: pel dies eſt,
vel nox eſt, atqui non eſt nox; ergo dies eſt.
Regula III. Si Major disjunctwa affirmet
duo membra: & in Minore unum affrme-
tur, Concluſio illegitnnè negat alterum: niſi
Particulam disjunctivam accipias exclu-
ſivè, aut disjunctio fiit inter membra
repugnantia, quæ nequeant ſimul efie
vera. Ratio eſt: quia veritati propoſitic ie
16-

—

pi i
ſeer bi
1
NMn

MAnun I
hein n
ult

AnIIa
en umme
usNn
n in l⸗
lyuulk
Phant: imn
rn Crahn
1n feh. Din

Princip. Direct. & Regulis j'log. 21 5
lfrie disjunctivæ (ùt diximus p. 2. c. 2. n. 20.)
Gm non officit veritas utriusque membri dis-
juncti; ergo ex eo, quòôd unum affir-
An metur in munori, inferri non poteſt nega-
iinm ti0 alterius; unde non ſequitur: Vel Pe-
nn in trus ſtudet, vel Paulus otiatur, at qui Petrus
ſudet: ergo Paulus non ottatur. Limi-
mii tavi regulam: nis: particulam disjunctivam
in accipias exchuſive aut digjunitie Fiat inter
membra repugnantia: tunc enim, cùm ne-
misu queat utrumque membrum ità eſſe; at-
ib firmato uno in minore, rectè negatur al-
m h terum in Concluſione.
e,, Regula IV. Si major duo membra negat
un um disjunctives tunc eorum uno aßirmato in
Aenbel Minore, Concluſio recte negat alterum. Econ-
tra verò. Uno eorum negats in Minore,
concluſio non ſemper recté negat alterum.-
atio eſt endem, quæ utriusque regulæ
EIpræcedentis, & patet in exemplis, quæ
facile d quovis fieri poſſunt.
Regula V. Si Minor & Concluſio ſit
zni disjunétivas idem termini in utraque propo-
NI. ſitione disungendi ſunt. v. g. Omnis homo
n eſt rationalis: atqui vel Petrus vel equus eſt
pomo,; ergo vel Petrus vel Equus eſt ratio-

I

A

npi⸗ nalis vid Caſil. lI. 3. c. 17. & Haunold.

4 Log pract. p. 2. C. 4. a. 2. TEE-

216 Pær. 3, Cap. 3.

33 LP HESIS XXIII. Pro ſyllogismo con-
ditionali ſpeciaies regulæ ſunt ſe-
quentes: Prima: St Major conditionalis ſit
vera: & Miner ponat Conditionem, Conclu-
ſio verè ponit conditionatum, non Contrà:
ſi M'nor negat conditionem, non ideo ſtatim
Concluſio reltè negat conditionatum. v. g.
St Petrus tentabitur, negabit Chr ſtum: at-
qui Petrus tentabiturs ergo negabit Chri-
ſtum. Concluſio hæc rectè infert con-
ditionatum. Econtra non rectè negat
iſta: Si Petrus tentalitur, negabit Chriſtum:
atqui Petrus nan tentabiturs ergo non ne-
gZabit Chriſtum: quia pollet Petrus nega-
te Chriſtum, etiam non tentatus.
Secunda Regula: Si major conditionalis
eſt vera & Minor negat conditionatum, Con-
cluſio rectè negat conilitionem: non contra ſi
Minor affirmat conditionatum, ided ſtatim
Concluſio recté affrmat conditionem. Patet
in ex mplis: Se Petrus tentabitur peccabit:

ſed Petrus non peccabit“ ergo non tentabi-

tur: Concluſio hæc rectè negat condi-
tionem; verùm non rectè affirmat iſta:
Si Petrus tentabitur peccabit: ſed Peccabit;
ergo tentabitur: quia peccare poterit,
etſi non tentetur. Katio harum regularum

eſt:

iſ

on
mdine
Nakn
lmnn Nen
frihn wnt
ten Mhen
uir el
ui ini r
n denufa⸗
Waw

enr

Dlez i

uII P
w d
Mice ruin
e corludrh

lerin mn

4

de Princip. Direct. & Regulis ſyllog. 217

eſt: quia non neceſſariò datur mutua
connexio inter conditionem & condi-
tionatum.
Tertia Regula: Si quæ conditio aut
reſtrictio importata in Minore deſtruat veri-
tatem Majoris, yllogiemus conditionalis non
valebit v. g. Si Petrus tentabitur, peccabit:
atqui Petrus tentabitur & non tconſentiet:
ergo Petrus peccabit: ubi una propoſitio
tollit, quod ponit altera,

THESIS XXIV. Syllogismi Exponi-
biles, nimirum Excluſivi, Exceptiyi,
E& Reduplicativi, probantur eſſe boni, ſi
exponantur per ſyllogismos ſimplices
bonos, quibus æquivalent, & quorum
proinde regulis diriguntur. Unde re-
cte concludit hic ſyllogismus excluſivus:
Tantum omnis bomo eſt rationale: atqui
Riſibile eſt tantùm homo » ergo tantàm Ri-
ibile eſt rationale: quia reiolvitur in hos
duos ſimplices bonos: Ommnis homo eſt
rationale, atqui omne Rifibile eſt homoy er-
go omne Riſibile eſt rationale. --. Wihil
diſtinttum ab homme eſt rationale: atqui
omne diſtinctum à riſibili eſt diſtinctum alb
homine, ergo mihil diſtinctum à riſibili eſt
K ratio-

218 Par. 3. Cap. 3.

yationale. Econtra malè concludit ille:
Omnis pontiſex eſt homo: atqui tantum
Clemens eſt pontifex: ergo tantuùm Clemer.
eſt homo. Quia malè concludit hic in- .
cluſus: Ommis pontifex eſt bomo: atqui ummmmi
zullus à Clemente diſtinctus eſt Pontifex; AAchis t
ergo nullus à Clemente diſtinctus eſt homo: Penmnlin
càùm manifeſtè procedatur à non diſtri- M Aiß
buto ad diſtributum. rinolüüke
Porrè circa ſyllogismum exceptivum Gnne dee
llud ſemper obſervandum; ut Exceptio oſcle um
eu particula excipiens jungatur eidem (huih in
ermino: alias enim fierent quatuor ter- 6 ilmd
i in lyllog. Exponente: dum idem ltie Kim
terminus ſemel reſttingeretur per exce- iten gim
prionem, ſemel non. Ob eandem ra- Whhwn
tionem in ſyllogismo reduplicativo, uI (m
terminus ſemel reduplicatus, ſemper de- ibre inpol
bet reduplicari, ne ſcilictt fiant quatuor Rintkick, n
termini;: unde non tenet hæc concluſio: uhnde
omnis homo, quaà Legicus eſt doctus: atqui Llet
Petrus eſt bomo; ergo Petrus eſt 6odiν. Molik
Plura de his, ſi quis cupit, videat FHo- Ileit
noratum Fabri l. 7. 8. & 9. de Artifi- wrig con
cio ſyllogismi fusè diſſerentem.
3 5 Luares An & quomodo argumentari
liceat ab impoſſibili: Reſp. I. Argumen-
ta-

i
.
1

1t
1

de Princip. Direct. & Regulis ſylog. 219

tatio ab impoſſibili eſt, cum ex aliquo,
quod revera poſſibile eſt, ſuppoſito tan-
waaen quam poſſibili, veram legitimamque
Eakiki conſequentiam deducimus. Modus hic
argumentandi Philoſophis frequens eſt,
& ad eſſentias rerum inveſtigandas ſæ-
ps neceſſarius. Pro reſponſ ſecunda.
Nota I. Ex hypotheſi ſeu ſuppoſitio-
ne impoſſibili ſemper ſequi duo contra-
dictoria: hoc ipſo enim, quòd aliquid
poſſibile ponatur eſle impoſſibile, vel
dn aliquid impoſſibile ponatur eſſe poſſibi-
le, inferri poteſt; tale cquid eſſe ſimul
poſſibile & impoſſibile: & poſſibile
u quidem, quia revera poſſibile eſt; im-
ur poſſibile verè, quid tale eſſe ſupponi-
tur. Contradictoria autem hæc ex ſup-
poſitione impoſſibili ſequuntur aliquan-
do immediatè, æqus primò ac explicitò, ali-
quando mediate & ſolùm implicit?. Im-
mediats & æquè primò ſequuntur; cùm
in hypotheſi ſeu Antecedente formaliter
& explicit ponitur principium utrius-
que partis contradictoriæ, ùt ſi dicerem:
Fonamus manere hominem, & tolli animam:
quæz hypotheſis ex un parte ponit ma-
nere hominem; ex altera verò tolli ani-
K 2 mam,

Ront ,
M y

Wabwn

—

6

37

2²0 Par. 3. Cap. 3.

mam, quæ tamen eſt pars eſſentialis ho-
minis: ideôque non retinet (ùr dicunt)
conſtantiam ſubjecti. Mediate & non æquè
primdò ſequuntur contradictoria, quando
in Hypotheſi ſeu Antecedente non po-
nitur formaliter & explicitè principium
utriusque partis contradictoriæ, ſed
unum tantùm, alterum verò hinc dedu-
ci, & per conſequentiam mediatè argui
poteſt; uùt ſi dicerem: Ponamus bominem
non eſſe riſibilem: hinc enim tandem de-
ducere poſſem, non eſſe hominem: at-
què ità hæc hypotheſis formaliter & ex-
plicitè retinet conſtantiam ſubjecti: quia
formaliter & explicitè relinquit forma-
lem conceptum rei, quem prior hypo-
theſis explicité & formaliter deſtruebat.
Nota 2. Poſſe fieri; ut, quamvis ſup-
poſitio impoſſibilis tollat conſtantiam ſub-
jecti adæquate ſumpti, relinquat tamen
conſt antiam illius inadæquatè ſurapti, &
quantùm neceſſe eſt ex vi talis Argumen-
tationis; cùm nempe res aliqua non ſe⸗
cundùm ſe totam, ſed ſecunduùm aliquod
ſui prædicatum eſt ſubjectum ſuppoſi-
tioni: v. g. ſi ad probandum, quod Ra-
tionale non ſit adæquata difterentia ho-

minis;

Hud
ii krri
un mi
mnlia in
mukimti
fl d
Unungeant
le an
Uls, Au
enl miae
l, I
ummkann
iunliln
lce

lebemdn

G hunmm

Ptn eſen
Plifliun
len i4
Re gr 1
0nn Gran
Are No⸗
i My e
Per4 .

1

nil
de
Au
lir
ulriagn
M.

antdnd
P

Gnin4
Angim⸗
npu

de Princip. Direct. & Regulis ſyllog. 22 1

minis; utercris tali Argumento: Si
ſubſtantia hominis maneret rationalis ſinò ani-
malitate, non diſtingueretur ab Angelo, ergo
rationalitas non eſt adæquata differentia ho=
minis his notatis.
Reſp. II. Si ex ſuppoſitione impoſſibili
utrumque contradictorium ſequatur im-
mediatò aquè primò, & explicité, modus
hic argumentandi ab impoſſibili eſt in-
urilis, & nugatorius: quia tunc non
ſervatur conſtantia ſubjelti: Eſt autem
utilis, ſi ex ſuppoſitione R
utrumque contradictorium non ſequatur
immediatò & formaliter, ſed ſolům media-
té, adeque ſervetur conſtantia ſubjecti.
Unde bona eſt hæc argumentatio: Po-
namus hominem non eſſe riſibilem, adhuc ha-
beretur tota eſſentia metaphyſica hominis, er-
go Riſibilitas non eſt pars metaphyſica homi-
nis. Item illa, quæ notabili 2. allata eſt.
Sic quoque Theologi probare ſolent
contra Græcos, Spiritum ſanctum pro-
cedere à Filio: Si per impeſſibile Spiritas
Sanctus non procederet à Filio, non diſtin-
gueretur ab illo: atqui diſtinguitur à Filior
ergo procedit à Filio. Quæ argumenta-

tio fundatur in illo SS. PP. quèòd in

K 3 Divi⸗

222 Par. 3. Cap. 4.
Divinis non ſit ponenda diſtinctio; niſt
ubi obviat oppoſitio relativa producen-
tis, & producti: quod indicaſſe ſolùm
ſuſficiat. Vid. Haunold. in log. pract. p.
2. c. 4. a. 4. & Hurtad. Diſp. 2 5. Metaph.
Jeit. 9. §. 114.

CGAPUT IV.

De printipiis perfectivis, ſeu de Reductione
ſyllogismorum. Item de Arte inveni-
endi medium.

39 Reducere ſyllogismum eſt Syllogismum
Imperfectum mutare in Perſectum, ut benitas
conſequentiæ clarius appareat? quod fiet; ſi
Modos quinque indirectos prima figuræ, alios-
qut omnes 2dæ« & 3 tiæ Figuræ reducas ad
unum & quatuor perfectis primæ figuræ, ſcil.
Barbara, Celatent, Darii, Ferio. Id
autem univerſim fieri poteſt tribus Modis.
per Oſtenſionem, per Expoſitionem, &
per Impoſſibile: De ſingulis ordine age-
mus: tum breyiter traétaturi Artem inveni-
endi medium.

§.1.

er
Ner

ler N.

tenda i,

bn w.
2 WN

de princip. perfectivis yllogismorum. 22 3
§. I.
De Reductione per Oſtenſionem, & per Ex-
poſitionem.
THESIS XXV. Reductio Oſtenſiva ſeu
per Oſtenſionem eſt, in quâ con-
vertendo, vel tranſponendo ſyllogismi
imperfecti præmiſſas, & retinendo idem
Medium infertur eadem Concluſio, vel
ejus Converſa; in Modo Directo. Dixi:
infertur eadem Concluſio, vel ejus Con-
verſa; quam reſtrictionem addidi pro-
pter tres Modos indirectos primæ figu-
ræ, Baralip, Celantes, Dabitis: Item pro-
pter Cameſtres in ſecundâ, & Diſamis in
tertià figurà, in quibus Concluſio con-
vertenda eſt, ùt indicant Conſonantes
eatum finales P. & S. Ut verò totum
hujus Reductionis artificium percipias.
Notanda ſunt ſeq. I. Quatuor eſſe li-
teras initiales indicantes quatuor modos
perfectos: B. C. D. F. & ab unâ ex
his eriam incipere omnes Modos Imper-
fectos. 2. Primam cujusque Modiim-
perfecti literam indicare, Modum talem
reducendum elle ad Modum perfectum
ab eâdem literà incipientem: nempe,
K 4 qui

40

4¹

224 Par. 3. Cap. 4.

qui incipiunt à B, ad Barbara, qui à
C, ad Celarent, qui à D, ad Darü, qui
ab F, ad Ferio. 3. Literas P & § deſi-
gnare, quòd propoſitio ſignificata per
vocalem eas proxime antecedentem, de-
beat converti: Et S quidem ſimpliciter:
P verò per accidens: v. g. in Ceſare, Ma-
jor convertenda eſt impliciter: quia poſt
primum E habet literam S; in Darapti
verò Minor convertenda eſt per accidens:
quia poſt ſecundum A habet literam P.
4. Literam M ubicunque poſitam ſigni-
ſicare præmiſſas eſſe tranſponendas v. g.
in Fapeſmo, Friſeſom, Cameſtes, Diſamis,
Minor debet tranſponi in locum Majo-
ris. 5. Literam C in medio poſitam de-
ſignare, quòd Modus ille non poſſit re-
duci per Oſtenſionem, ſed per Impoſſtbile,
aut etiam per Expoſitionem, ùt contingit
in Baroco, & Bocardo: hac omnia binis
verſibus continentur
8 vult ſimpliciter verti; P vero per acci:
M vult tranſponi: Cper impoſſibile duci.

4² His ſervatie, facilè jam erit, quemvis ſyll.

imperfectum reducere ad Modum perfe-
ctum ipſi correſpondentem, v. g. hic ſyl-
logismus in

Ba

D Aula
1¹ O A.

Ralemilr
.
6oonen H

Monenn

Orr an
Ms he,

rhn

1

de princip. perfectivis yllogismorum. 22 5
Ba Omms homo eſt animal:
ra Omne rationale eſt homo; ergo
lip Alquod animal eſt rationale

Reducendus eſt ad Barbara: qnod fiet,
ſi concluſionem, (prout litera P indicat)
convertas per accidens dicendo: ergo
omne rationale eſt animal. Ubi adyerte;
quòd, licèt juxta regulas ſuprà traditas,
propoſitio particularis affirmativa non
poſſit converti per atcidens, ſed tantùm
ſimpheiter, ſi accipiatur præſcisé ſecun-
dùm ſe; poteſt tamen etiam per accidens
converti ex vi talium præmiſſarum, &
concluſionis ex his inferibilis. Simili-

ter hic ſyllogismus in Diſamis:

Dis Aliquod animal eſt homo:
a Omne animal eſt ſubſtantia;, ergo
mis Aliqua ſubſtantia eſt homo,
Reducitur ad Dari, Majorem & Con-
cluſionem convertendo ſimpliciter: &
tranſponendo præmiſſas hoc modo:

Da Ommne animal eſt ſubſtantia,
ri Aliquis homo eſt animal 5 ergo
i Aliquis homo eſt ſubſtantia.
K 5 Quòd

226 Par. 3. Cap. 4.
Quòèd ſi hic reducendi modus labo-

rioſior videatur ob nimiam ad literas
reflexionem; viam hanc planam accipe
ex Caſilio l. 3. c. 12. n. 7. Poſtquam
ex initiali literà cognoveris, quòè ſyllo-
gismus tuus reduci debeat; accipe Me-
dium, illud diſpone juxta exigentiam
primæ figuræ, nimirum ſubjice in Maj.
& prædica in Min. cæteros verò termi-
nos diſpone in præmiſſis juxta modum
talem perfectum; infer concluſionem
congruam: & reduxiſti.

THESIS XXVI. Reduclio per Expoſi-
tionem eſt, cùm, Termino medio
ſingulari, qui continebatur ſub termino
medio communi, ſubſtituto in locum
medii communis, infertur eadem con-
cluſio, quæ inferebatur in ſyllogismo
conſtante medio communi. Vel bre-
viùs: cùm ex ſyllogismo conſtante me-
dio communi fit ſyllog. Expoſitorius ma-
nente eâdem concluſione; quod omnium
clariſſimè fit in tertiaà figurâ, ubi medium
bis ſubjicitur, & concluſio ſemper par-
ticularis eſt, v. g. Hic ſyllogismus in
Datiſi:
Omnis

aenin
ſeinl,
Wm’

Wn

de princip. perfectivis llogismorum. 227
Onmis homo eſt animal: Atqui
Aliquis bomo eſt Riſibilis? ergo
Aliquod riſibile eſt animal.
Sic reducitur per Expoſitionem:
Petrus eſt anmal: Atqui
Fetrus eſt riſibilis: Ergo
Aliquod riſibile eſt animal.

§. II.
De Reductione per Impoſſibile.

HESIS XXVII. Reductio per impoſſi: 4 5

bile eſt, cùm ex contradictotiâ con-
cluſionis negatæ, & unâ præmilſsä con-
ceſsâ fit ſyllogismus perfectus, conclu-
dens contradictoriam, vel contrariam
alterius præmiſſlæ conceſſæ. Hæc Re-
ductio fieri poteſt in omnibus Modis;
ſi tamen fiat in quatuor Modis directis
primæ Figuræ, non tam Reduclio, quàm
Obrerſio dicitur: cùmim Reductio fiat à Mor-
do imperfecto ad perſectur Servit hic
ſeu reducendi, ſeu obvertendi modus;
ut, ſi Aliquis conceſſis præmiſſis, neger
Conſequentiam in bono ſyllogismo, Ne-
gans convincatur; quèd vel malé con-
K 6 ces-

228 Par. 3. Cap. 4.

ceſſerit præmiſſas, vel his conceſſis malè
negaverit conſequentiam, vel certè adi-
gatur ad duo contradictoria ſimul ad-
mittenda, quod eſt redigi ad impoſſibile.

46 LHESIS XXVIII. Hujus Reductio-
nis artificium dirigitur ſequentibus
Regulis.
Regula I. Accipe propoſitionem con-
tradictoriam concluſionis negatæzæ, hæc
enim neceſſariò concedenda, eritque
una ex præmiſſis in ſyllogismo reducen-
te; & quidem, ſi ſyllogismus reducen-
dus fuit in primâà figurâ, hæc contradi-
Etoria erit Major, & quæ Major fuerat,
fiet Minor: deinde omiſsâ eâ propoſitio-
ne, quæ fuerat Minor, inferatur Concluſio,
ut poteſt. Ab hac Regulâà excipitur mo-
dus Celantes; qui, ut reducatur per im-
poſſibile, propoſitio contradictoria Con-
cluſionis negatæ fiat Minor, & quæ fue-
rat Minor, fiat Major: dein omiſsà, quæ
fuerat Major, inferatur Concluſio, ùt pot-
eſt: hæc regula continetur his verſibus

Major ſit Minor, ut ſit contradictio Major:
Excipe Celantes, in quo convertitur ordo.
Re-

ſn wunn
anzr
n Moir, he

l, (Au

Wr

Ne on
Phermt Con

r ilowa

Inn ln⸗
Kn

Reuu
upfitmnhl.
licehe
ſa,

u, eie

men⸗

lſellen⸗

A NOA”.

lan tan,

idonn0
Kgur

Rlhtt⸗

NdeNH
Snen

*

de princip. perfectivis ſyllogismorum. 229

Regulas II. Si ſyllogismus Reducen-
dus fuit in ſecundâ figura retinetur pro-
poſitio, quæ fuerat Major, & pro
Minore ponitur contradictoria conclu-
ſionis negatæ, tum omilſsa eàa, quæ fue-
rat Minor, infertur conchulio, ut pot-
eſt. Continetur hæc Regula hoc verſu:
Seryat Maiorem, Variatque ſecunda
Minorem.

Regula III. Si ſyllogismus reducen-
dus fuit in terti figurà; Contradictôr
Concluſionis negatæ ponitur pro Majo-
ri: &, quæ fuerat, Minor retinetur:
atque ità omiſsâ eãâ, quæ fuerat Major,
infertur Concluſio, ùt poteſt. Hæc re-
gula iſto verſu continetur

Tertia Majorem Pariat, Seryatque Mi-
norem.

Regula IV. Ut nôris, ad quem Mo-
dum perfectum ſyllogismus tuus per impos-
ſibile duci debeat, non eſt attendendum
ad literam initialem Modi, in quo fue-
rat ſyllogismus, reducendus, ſicut de
K 7 Redu

2 3 % Par, 3. Cap. 4.

Reductione Oſtenfvd dictum eſt, ſed ad z
diſpoſirione em præ æmni Garum in Syllogis. “ ee
mo reducente: ſi enim aflumendo Con- n ſee
tradictoriain Concluſionis negatz, & allſe i
retinendo unam præmiſſam, reperias Prlin

Us
duas univerſales affirmativas, reducet at nlat
ad Barbara: ſi unam Univerſalem nega- le
hnnct E

tivam, alteram affirmativam, ad Cela-
rent: & ſic de cæteris ; quæ via maltò in
expeditior eſt, quàm ſi moleſtè refleétast s
ad carmen iſtud Summuliſticum ,

man
Phæbifer axis obit terras, ſberain ue Imr Mna
uot annis
2 CLnlin

de quo, qui vult videat Philip. Du Trieu 1, Cnmäin

in vulgatà Dialect. zract. 3. p. 2. c. 2 g. 5. tnlh
Cornæum, aut Alios. I mün;
47 Regulis his perſpectis, jam facile minfa
quemvis ſyllogismum reduces per impos- ilm au
ſRibile, quod practicè ſic oſtendo. Prims ntin N
enim ponatur hic Cllogimas primæ fi⸗ ulmt
Suræ in r h 4
kalim
ſau
u
Alie

Ba Omne animal eſt lantis:
ra Ommnis homo eſt animal: ergo
lip. Aliqua ſubſtantia eſt homo.

u:
ad
0
in

de princip. perfectivis ſyllogismorum 231.
Si concefſis præmiſſis negetur Conſe-
quentia; accipe contradi oriam Con-
cluſionis, quæ eſft: Nulla ſubſtantia eſt
homo, eritque Major; dein Majorem prius
conceſſam pone loco Minoris: & cùm
jam habeas Majorem uni verſalem negati-
vam, Minorem univerſalem affirmativam
ſignum eſt, debere te ſic concludere in
Celarent.

Ce Nulla ſubſtantia eſt homo:
la Ommne animal eſt ſubſtantia, ergo
rent Nullum animal eſt homo.

Quæ Concluſio jam clariſſimè dedu-
cta, contradictorie opponitur Mineri
antè conceſſæ, non quidem immediatè,
ſed mediate; quatenus illa Minor:
omnis homo eſt animal, continet hanc par-
ticularem: aliquis homo eſt animal: & hæc
Concluſio: Nullum animal eſt homo, per
regulas Converſionis, talis fieri poteſt:
Nullus homo eſt animal, quæ immediate
contradictoriè opponitur iſti: Aliquis
bomo eſt animal.
Secundò Ponatur hic ſyllogismus in ſe-
cundà Figurà:
Ce

1232 FPar. 3. Cep. 4.

Ce Nullus homo eſt latrabilis: AuVVA: M
ſa Onnis canis eſt latrabilis? ergo r. M
re Nallus canis eſt homo. aidl
Mur A
1Rmi,

Si conceſſis præmiſſis negetur conſequen- ykuin:
tia: accipe contradictoriam Concluſio-
nis, ſcilicet hanc: Aliquis canis eſt bomo; M4
eritque Miner: dein retine Maiorem ante miln
conceſſlam: quæ erat, mullus homo eſt la- et m
. „. . —1 A
trabilis: & cum Major ſit univerſalis ne- 4
gativa, Minor veroô particulatis affir mati Cnih

va, S concludendum eſſe in Ferio hoc ſe ka
. Alii
Fe Nullus homo eſt latrabilis: e
ri Aliquis canis eſt homo, ergo Rike ünn
o Aliquis canis non eſt latrabilis. Kir n
in eniur
quæ concluſio, uùt vides, immediatè con- D “ 1
aradicit Minori antè conceſſlſæ. *“
Tertid demum ponatur reducendus hie En
ſyllogismus in tertiâ Figurâ: “

Da Omnis homo eſt ſubſtantia:
ra Omnis homo eſt animal ergo
pti Aliquod animal eſt ſubſtantia,

Acci⸗

de principis perfelctivis ſyllogismorum. 23 3
Accipe contradictériam Concluſionis,
quæ eſt: nullum animal eſt ſubſtantia: erit-
que Major:; ſerva Minorem: infer con-
cluſionem univerſalem negativam, prout
ex illis præmiſſis ſequitur: & erit ſyllo-
gismus reductus ad Celarent, videl.

Ce Nuallum animal eſt ſubſtantia:
la Omnis homo eſt animal, ergo
rent Nullus homo eſt ſubſtantia.

Quæ Concluſio eſt contraria Minori antè
conceſſæ, & conſequenter ejus contra-
dictoriam includit.
Quèd ſi hic Modus reducendi per 48
impoſſibile nonnihil moleſtus videatur
propter nimiam animadverſionem ha-
bendam ad regaulas cuique figuræ pro-
Pprias, tene hunc omnino planum & uni-
verſalem. I1I. Accipe contradictoriam
concluſionis negatæ pro unà præmiſsa:
2. Pro alterà præmiſsâà accipe illam pro-
n poſitionem ex antè conceſſis, in quâ
terminus unus tuæ propoſitionis contra-
dictoriæ, jam pro Præmiſsâ aſſumptæ,
diverſum locum obtinet, itâà ut, qui in
hac eſt ſubjectum, in illà ſit prædicatum,
aut

234 Par. 3. Cap. 4.

aut contrâ: atque hic terminus erit Me-
dius; duæ autem illæ propoſitiones erunt
præmiſſæ. 3. Ex duabus his propoſi
tionibus illam pone primo loco pro Ma.
Jore, in quâ Terminus Medius ſubjici-
tur, alteram pro Minore, in quàâ Ter-
minus Medius prædicatur: dein aptè
conclude: & tota reductio peracta erit.
Modum hunc reducendi expeditum in-
veniet, qui eum aliquoties practicaverit, iniuch
cxempla in chartâ deſcribendo. ſtoktn

§. III.
De Arte inveniendi Medium.

49 THESIS XXIX. Ars inveniendi me-
dium eſt facultas quædam, & no- l4
titia, ſive facilitas inveniendi rationem, tüin n
per quam propoſitio aliqua probatur. Wmahn
Medium enim hic nil eſt aliud; quam Nnid e
Argumentum ſeu Ratio illa, per quam (maynne
propoſitio negata probatur. Artem wichn
hanc Veteres dixerunt Pontem àfinorum- lil
& Pontem quidem; quia ſicut medio min,
pPonte utraque fluminis ripa jungitur; mthel
ità extrema, quæ per negationem D. Aiiu
en⸗

de princip. perfeæctivis ſyllogismoram. 2 5

fendentis fuerant interrupta, iterum
junguntur ab Argumentante per inven-
tum medium; Afſinorum verò: quia
ſtupidiores pro eãâ arte addiſcendà labo-
rem fugiunt; atque itâ ex hoc vertigi-
noſo ingeniorum ponte delapſi, nau-
fragium ſcientiæ patiuntur. Ut autem
de hâc arte fatear, quod res eſt; licèt
reipſa neceſſaria ſit; tantis tamen per-
plexitatibus confuſa eſt à Dialecticis, ut
monſtroſa eorum vocabula: Fecana, Ca-
jeti, Dafenes, Hebare, Gedaco. Stant Ge-
bali, ſed non ſtant Febas, Hedas & Hecas,
meritò quemvis terreant; quorum ex-
4 plicationem, qui vult videat apud Ca-
ſilium l. 3. c. I3. Cornæum tract. 5. log.
9. 3. Aliésque Summuliſtas paſſim. Ego,
illis altà oblivione præteritis, prælens
artificium paucis regulis, quas ex Ari-
ſtotele Fonſeca l. 6. inſtit. Dial. c. 27.
Petrus à S. Joſeph. l. 3. log. c. A. a. 2.
Cornæus mox citatus, & Alii recenſent,
breviter abſolvam.
Priùs tamen ſciendum eſt: quid hic 50
ſit Antecedens, quid Conſequens, quid kRe-
pugnans ſubjecti aut prædicati. Antece:
dens eſt terminus minùs communis: aut
4 certè

236 Pgr. 34 Cap. 4.

certé æquè laté patens. Conſequens eſt ofni

terminus, qui ex Antecedente rectè in-
fertur, éſtque illo magis communis, vel
ſaltem æquè patens. Repugnans eſt, qui
nec infert, nec infertur ex alio. v. g.
in hâc propoſitione: Homo eſt animal,
Antecedens prædicati (animal) eſt Ho-
mo: rectè eniin ſequitur; Eſt Homo, er-
go Nℳ animalz non contrà., Antecedens
verò ſubjecti (bomo) eſt Petrus: bene
enim ſequitur: HEſt Petrus, ergo eſt ho-
mo;z non contrà. Conſequens ſubjecti
(bomo) eſt Animal: Terminus repu-

gnans tam reſpectu ſubjecti, quàm præ-

dicati eſt lapis, qui nec infertur, nec in-
fert Hominem, aut Animal.
Deinde Inventuro Medium attenden-
dum eſt: An propoſitio, quam proba-
re intendit, ſit univerſalis, an particu-
laris: an affirmativa, an negativa, nunc
ſit.
Regula I. Ad probandam propoſi-
tionem affirmativam univerſalem pro ar-
gumento, aut medio accipiendum eſt
Conſequens ſubjecti, & Antecedens prædi-
cati: v. g ſi probanda foret hæc pro-
poſitio: Omms juſtitia eſt laudanda: acci-
pe

nln Ne
in E and
G1: Otnn
iu mn
lal
laden en
Negtul
Utn uial
Onelo Arm
gi
o:
ge inutin
en
1 Mnn:
an ani
fatsg ma

tdcnnbele
NMCOnear
1 Man,
u /
au Amn
lnni k, e
ſpipae

de princip. perfectivis yllogismorum. 237
pe Conſequens ſubjecti, quod eſt Virtus,
8& Antecedens prædicati, quod eſt eadem
virtus; & conclude hoc modo in Bar-
bara: Omnis virtus eſt laudanda: omnis
juſtitia eſt virtus? ergo omnis juſtitia eſt
laudanda.
Eadem regula ſervire poteſt ad inke-
rendam concluſionem particularem af-
uc firmativam in DOarii.
N Reoegula II. Ad probandam propoſi- 52
mie tionem particul. affirm aſſumendum eſt
Sai pro medio Antecedens ſubjecti, & præ-
Innee dicati, v. g. ſi probanda eſt hæc pro-
Hang poſitio: Aliqua ſubſtantia eſt viyvens :
Ni accipe Antecedens & prædicati, & ſubje-
cti, quod eſt Anmal: & ſic conclude
in Darapti: Omne animal eſt vivens;
nne omne ammal eſt ſubſtantia, ergo aliqua
un ſubſtantia eſt vivens. Poteſt quoque pro
nmm eidem concluſione inferendâ aſſumi pro
medio Conſequens prædicati & Anmtecedens
ſubjecti v. g. Corpus & ità concludi
in Diſamis: Aliquod corpus eſt viyens 5
omne corpus eſt ſubſtantia, ergo Aliqua
ſubſtantia eſt vivens. Vel ſic in Baralip.
n e Omne corpus eſt ſubſtantia: omne viyens eſt
Aaumf corpus, ergo aliqua ſubſtantia eſt viens.
Re-

238 Par. 3. Cap. 40

Regula III. Ad univerſslem negati-
vam probandam pro medio aſlumen-
dum eſt Conſequens ſubjecti, & Repu-
gnans prædicati, v. g. ſi probanda eſt
hæc propoſitio: Nullus homo eſt lapis?:
pro medio accipe conſequens ſubjecti,
& repugnans prædicati, quod eſt v. g.
Animal: & ſic conclude in Ceſare:
Nullus lapis eſt animal » ommis bomo eſt
animal, ergo Nullus homo eſt lapis: vel
etiam in Celarent, convertendo ſimpli-
citer majorem : Nullum animal eſt la-
bis omnis homo eſt animal, ergo nullus
bomo eſt lapis. Si vero placerer con-
cludere in Celantes, aut etiam Came-
ſtres » pro medio aſſumi deberer Conſe-
quens prædicati, & Repugnans ſubjecti,
quod eſt, v. g. Inſenſibile“ hoc ſi di-
ſponas pro medio, ſic concludere po-
teris in Caieſtres: Omnis lapis eſt in-
ljenſibilis: nullus homo eſt inſenſibilis, ergo
Nullus bomo eſt lapis. Vel ſic in Celan-
tes : Nullum inſenſibile eſt homo: atqui
omnis lapis eſt inſenſibilis? ergo Nullus
homo eſt lapis. Eadem regula ſervire
poteſt concluſioni particulari negativæ
inferendæ in Ferio & Feſtino: ſi modò
Præ⸗

de princip. perfectivis yllogismorum. 239

winlin iprædicétorum ſyllogismorum Minores mu-
ntur in particulares.
Regula IV. Ad probandam propo-
tionem negativam particularem aſſu-
mendum eſt pro medio Antecedens ſub-
he jecti & Repugnans prædicati, v. g. ad
probandum, aliquam ſubſtantiam non
h a, eſſe viventem; accipe Antecedens ſubje-
, Eti, quod eſt v. g. lapis, & Repugnans
II Pprædicati, quod eſt etiam lapizs: & hoc
modo conclude in Ferio: Nullus lapis
eſt vivens, Aliqua ſubſtantia eſt lapis er-
u go aliqua ſubtlantia non eſt pivens.
Idem valet in Fapeſmo, Friſeſom, Fe-
ün Rino, Baroco, Felapton, Bocardo, Feriſon:
modô pro exigentia horum Modorum
ritè diſponas Medium.
Atque hæc de Inventione Medii ſat
breviter: quæ iſi etiam nimiùm fuſa,
& practicatu difficilia videntur; hanc
breviorem & omnium optimam Me-
Idu inveniendi Rationem accipe. Si quæ
propoſitio probanda offertur, te ipſum
interroga, cur talis propoſitio vera;,
aut falſa videatur 3 Et quod tibi pro
tatione occurrerit, hoc ipſum uſurpa
Umh pro Medio. v. g. Si probanda ſit hæc
D pro-

54

240 Par. 32. Cap. 4. 1
propoſitio: Homo eſt animal: quære
ex te, cur homo eſt animal: Ubi
tibi reſponderis; quia eſt ſenſitivus,
anc rationem pro medio accipe, &

l 0

go Homo eſt animal.

Porrò ad facilem medii inventio-
nem maximè juvabunt tria: nimirum br

accurata notitia naturæ rei, proprieta-
tum, Antecedentium, Conſequentium, Wund
Repugnamium, aliorumque locorum
Dialecticorum, de quibus videri poteſt
Philippus Du Trieu Tract. 4. p. I. &
Nos hinc inde ſparſim egimus: be
inde frequens argumentandi exercita

tio; & demum Præ cæteris Acumen in kheumn
ingenii.

R

.
WMm

Nli
1, ren
unnminm,
Me WI

ei wi

u ,
nn. N

Und amh,

ckeii

Theſes de Diſeurſit.
MAGIS CONTROVERS E.,
De Diſcurſu.
I.
Iſcurſus formalis, prout eſt præ-
ſcisè tertia Mentis Operatio, con-
ſiſtit in ſolã Concluſione, prout verò
eſt totum Artefactum logicum, ſimul
in PBræmiſis. 2. Hæ ad illam mora-
liter tantüùm, & illuminative concur-
rum. 3, Et neceſſitant tam quoad ſpe-
ciem; quam quoad exercitium, ſaltem
per ſe loquendo.

2 4 I

II.
1. Concluſio, quâ talis, ſequitur de-
biliorem partem Præmiflarum. 2. Qua-
rum objectum attingit immediaté &
trinſecè: 3. Non prærequirit judici-
um reflexum de bonitate Conſequentiæ.

rnII.
v. Demonſtratio eſt ſyllogismus ſci-
entificus: zZ. Requirit præmiſſas ſimpli.
citer certas & evidentes. 3. Quæ et-
L. iam

242 FPar. 3. Cap. 4. Theſes de Diſcurſu.

iam ſunt certiores & evidentiores con-
cluſione quà tali,

IV.
I. Scientia actualis eſt cognitio cer-
ta & evidens rei per cauſam. 2. Poteſt
ſtare cum Fide & Opinione circa idem
objectum materiale in eodem intellectu.
3. Immò & idem actus elici ex tri-
plici motivo, Scientiæ, Fidei,
& Opinionis.

Ommnia ad majorem D EI Gloriam &
B. M. V. honorem.

F I N I S.

A B

N

ſis

40
.

in

o 24 3

ðẽẽ
òèò
S S . . ee e

E Er r
ABBREVIATA,
EXPLICATA.
A.
abslte - - - Alolutè.
aa. - - „ anima
aal. = — animal
aaltas. - .Aypnimalitas.

ant. - — antecedens.
argtum - —- argumentum.

argtor - - argumentor.
Atles - - ⸗ Ariſtoteles.
Artilttr. — artificialiter.
artflis — - - artiſicialis.
3 „ „ „ altem.
augto - - augmentatio.
aptdo. - aptitudo.
AA. - - autores.

L 2 Bons=

244

Bontas
btdo. -

Craa

2Sns. —

osquja
ofoitas
clio
tra
ↄcptus
côe ⸗
Caa
ptum.
ↄpoſio
„pus. -
.
oghio -
7 Ir. —
.A

aalte
7
caalter
caalis

dftgo. ⸗
dr. -
Ir. .„

1 9

N C .
B.
beonitas.
hbeatitudo,

C.

* creatu ra.

= Cconſequens. ſoheteke⸗
Cconſequentia. ,
= conformitas. 4
concluſio. t.
.„ contra. ij .
conceptus. S
— commune. ie . .
caula. .. .,
—compoſitum. H
compolſitio.
Ccorpus. .a .
= cognitio. e lus
Cconnaturaliter. n
-concedo. .
⸗ caulaliter, “
Cal Iſalis.

D. .
= ditſtinguo., H
⸗= dicit.
= dicitur.

“
, .

diſft.

o 24 5
dikrr. — - -. differentia.
ditdtio - = diſtinctio.
dbt. - - . debet.

1

dbr. ⸗ = ebetur.
E.
90° - „⸗„ ergo

ga - - - „ erga.
m. - - - ⸗ etiam.

eſſia eea - - eſlentia.
exigia - - - exigentia.
entas - = entitas.
extricè - eyxtrinſecè.
ce - eſle.

*

F.
foa. fra. -— - forma.
frltas. foaltas. - formalitas.

fgra. - - „ fiura.
F. - - - . frigidum

G.

graa - gratia.
9. . genus.
4ꝗ grlis. — ⸗ — generalis.
gricus - genericus.

generab. „ - generatio.

L 3 hbt

246

intrice. -
inſtrm. -
inſtliter. -
idntas. -

illgo -
illgia. = -
Inſt. -

igtr. ⸗

lba - -

maa
maalter -

ma. —

* )o

hbt ⸗ =
hbt9 .
hbtdo =
hbtlis. -= -
I. - -

illtus. - -

maalis - -
major.

H.
habet.
babitus.
habitudo.
habitualis.
humidum.

I. id eſt.

juſtitia.
intrinſecè.
inſtrumentum.
inſtrumentaliter.
identitas.
intellectus.
intelligo.

intelligentia.

inſtas.

Iigitur.

L.
Logica.

M.
materia.
materialiter.
materialis.

H”

Cd.,
As . .

NN.

0

ngao -
naa. -
naaler -

n — —

nqm. 2-

obtm. -
obtivèe —
obdia -
obdilter.
obdlis -
oprao -
orao. -

ptt. -
pfétio -
pſona, -
poia .

poaltas -

poe -

00

O
minor.

2

negatio.
natura.
naturaliter.
non.
nunquam.

O.

objectum.

obedientia.
obedientialiter.
obedientialis.
operatio.
oratio.

P.
patet.
per.
perfectio.
perſona.
potentia.
potentialitas.

poit

48
poit.
pbo.
pbr.
phlia ⸗-
Phli.
P. -
p.
pprum.
phya.
prinpium

raaltas =

r Dol

qquod erat demonſtrandum.

—

poſſit.
probo.
probatur.
philoſophia.
philoſophi.
præ.
pro.
proprium. “V
phyſica.
principium.

quoque.
quale.
qualitas.
quæſtio.
quando.
quod. n

uia.

quod erat faciendum.

quidem. N.
R. .
ratio.

rationalitas.

— rltr.
rItas -
rgla. -

rſpiyvè.
3. -
Ber. -
Kr.

ſensao
ſentia
ſiqm
ſgtt ⸗-
ſgfao
ſnt.
Spo
ſubtum
ſubtivé
ſupptum
ſubſtia
ſubſt!

ſyllmus

ſ. n.

raale ⸗

rſpus. -

—

„

Jol &£
rationale.
realiter.
realitas.
regula.
reſpectus.
reſpectivè.
Reſpondeo.
reſpondetur.
recentiores.

§.
ſenſatio.
ſententia.
ſiquidem.
ſigniſicat.
ſignificatio.
ſunt.
Spiritus.
ſubjectum.
ſubjectivè.
fuppoſi tum.

ſyl! logismus.

ſaper naturaliter.

oC
T. X
tamen.
tantum.
tale. N
taleĩtas.
tranſeat. 6

V.
univerſale.
univerſalitas,
ubicatio.
vel
Veteres.

B Saturnus Z. Jupiter σι Mars Sol
& Venus & Mercurius ( Luna.

—
ſ. n) 7 .

4

*
. S. e

„ n

—

ſ
19 20 21

18

17

O Salance Q

13

Focus

THESES
LOGICALE

12
N

M

CUM

iNSTITITIONIBI
E

11

10

DIALECTICI

9
K

A

R. P. JIOANNESCHETZ
SOCIETATIS Irs.

J

7

— 1

H

E-
fmHNNNIEE 0
5 — 33 6 8
Apud PHILIPPI M WILHI. FUKER B

Bibliopolam Aulios Acad. = ==

Fm
2

12

11

10

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/71999 VMaster Gmba wWwW.yVXymaster. com