Ab206

Ab206 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Theses Logicales Schetzer, Johann Grnt Ul Ues Wl THESES LOGICALES. CU INSTITUITIONIBUS DIALECTICIS A R. P. IOANNE SCHETZER= SOCIETATIS JESU, 4 0 ipi . . Cum permiſſi & Prixilegio SS. Knnensnnunnnn WIRCEBURGI, Apud PHILIPPIUM WILH. FURKERT Bibliopolam Aulico Acad. 1745. o( EE §65555855885 §§6§5§6§6S . E eE e. . 22 2* * * 5 + X„ — 885555559588566686585585585 T HESES LOGICALES. Am tres ſint operationes Intelle ctus noſtri, quas certis regulis dirigit Logica, nimirum Apprebenſio ſim- plex, per quam rem nude concipimus, & ſimplici quaſi obtutu intuemur, nihil de eâ affirmando, aut negando, ùt cùm dicimus; Homo: Deus, Angelus, &c. Judicium, ſive propoeſitio, vel etiam Enun- tiatio, per quam de re conceptâ aliquid affirmamus, aut negamus; ut, Homoe animal: Homo zon eſt lIapis: Diſcurſus, Per quem unum ex alio deducitur vel infertur; ut ſi it arguas : Logica eſt valdé utilis, ergo Ei eſt ſtudendum: Hinc THESES noſtras Logicales in tres quo- que partes dividimus. Pars prima ex- Plicabit ea, quæ ad Primam mentis ope- rationem; ſecunda, quæ ad ſecundam; 2 ter- 4 o tertia, quæ ad tertiam dirigendam ſpe= Gant, ad finem cujusque ſeligemus The- ſes Logicæ magis controverlſas, & acrids 2 diſputari ſolitas. Pro more autem re- imiudi cepto omnibus præmitimus Theſes pro- muͤ“ miales. THESES u De . 1. Naturà & proprietatibus Logicæ. 1 YIHtmyen . S 4—21: LDur Logica Artificialis, tum Actua. Smti lis, tum Habitualis: 2. Dividi- mami tur in Docentem & Utemem, z3. Tan- quam in membra ſolà ratione diſtincta. s . . . lgan 1. Objectum ejus materiale proximum non eſt intellectus: neque Res omnes: R neque Voces externæ; 2. Sed tres Men- tis Operationes, 3. Non mero caſu; ſed Meainz artiſicialiter rectè factibiles. Uenß⸗ 1: Objectum formale quod eſt artiſicio. Mimm ſa finginnn 14 Pln ſe ynul. sAn NeNe Iess ⸗ . . 1IA U. 9 tun M. . 1 Dnid- En ,. lr ecilc Aemimn e NesNe, N rHen. Nnellitl ini 0G 5 ſa earundem Rectitudo: 2. Quæ, prout ab aliquibus regulis intenditur, verita- tem phyſicam eſſentialiter includit. 3. Objectum Attributionis eſt Operatio lo- gicè recta. IV. I. Logica quoad omnem ſuĩ partem eſt ſcientia propriè talis, 2. Simpliciter practica., 3. Secunduùm quid ſpeculativa. v. I. Eſt una per meram aggregationem. 2. Ad' alias ſcientias totales moraliter ſolum neceſſaria: 3. Ad quarum actus concurrit tantum directive. PARS PRIMA. THESESIUM LOGICALIUM De lis quæ ad ſimplicem apprehenſio- nem ſpectant. Huc pertinet agere k. de naturaà & multipli- citate Terminorum: 2. De ſuppoſitione, variis- queé Proprietatibus eorundeme 3. De Defini- A 3 tio⸗ 6 Par. I. Cap. I. tione & Diviſione, quibus denique ſubjungi- mus Theſes Logicæ magis controverſas de Uni- tate, & Diſtinctione, de Univerſalibus, & Prædicamentis. CAPUT I. De naturà, & multiplicitate Terminorum. §. I. Quid ſit Terminus? THESIS I. Terminus (prout hic ac- cipitur) juxta Ariſtotelem 1. Prior. c. I. eſt is, in quem reſolvitur propoſitio ut pradicatum, & de quo id prædicatur, appoſito vel ſeparato eſſe, aut non eſe. Ut Theſis poſita clarius explicetur. I Nota I. Varias eſſe hujus nominis, Terminus acceptiones: nam I. Terminus idem ſonat ac ultimum, ſeu poſtremum rei: Sic mors dicitur terminus vitæ. 2. Terminus ſignificat fines aut limites, inter quos quid clauditur: Sic fluvii & montes dicuntur termini alicujus re= Zni. 3. Terminus ſumitur pro metâ;, ad quam quis tendit: ſic urbs ad quam tendit viator, dicitur terminus viæ. 4. Terminus quandoque idem ſonat, ac ob- fe- Muen 1 an unfin ſudal „Cemmm 7 Ane WM n, Ken M Inn W u Gein aa nnten heh Rear rürnne Dadeni n fliniken g 44 7 ingtn puen. De naturd, & multiplic. Terminorum. 7 jectum circa quod verſatur actus: ſic v. g. paries dicitur terminus viſionis. 5. Terminus accipitur pro vocibus alicui facultati uſitatis: ſic de homine artis pParùm perito dici ſolet: nequidem ſeit terminos artis. Denique magis propriè accipitur pro quâvis voce humand po- tente efle extremum propoſitionis; in quâ acceptione hic de termino agimus. Nota 2. Propoſitio ſive Enuntiatio, in ordine ad quam explicari debet Termi- nus, eſt Oratio judicativa ſeu exprimens ſententiam de aliquo: ſive jam ſit aftir- mativa, ſive negativa; ut: betrus eſt Homo. Homo non eſt lapis: quarum pro- poſitionum prior eſt affirmativa; poſte- rior negativa. Sunt autem tria in omni propoſitione: Subjectum, Prædicatum & Copula. Subjectum propoſitionis eſt id, de quo aliquid dicitur: Prædicatum eſt id, quod dicitur de alio: Copu- la eſt nexus conjungens prædicatum cum Subjecto, ſive eſt verbum ſubſtantivum eſt ſignificans connexionem, aut identita- tem prædicati cum ſubjecto. v. g. hujus propoſitionis Petrus eſt bomo, 78 Pettus eſt 4 4 ſub⸗ 8 FPar. I. Cap. I. ſubjectum 7 Homo, prædicatum; par=- ticula eſ eſt copula. Si quæras: An in omni propoſitione tria illa reperiantur? Reſp. reperiuntur in omni, vel explicitè, vel implicite. Ex- plicitè zeperiuntur; quando tribus diſtin- ctis, & ſpecialibus vocibus exprimun- tur; ùt in exemplo antè allato; Impli- cits veròʒ quando copula cum prædica- to in unâ aliquâ voce continetur; ùt in hac propoſitione: Petrus currit. Vox (currit) enim continet in ſe prædica- tum & copulam, debetque dialecticè ſic reſolvi aut explicari; Petrus eſt currens, ubi jam habes ſubjectum, prædicatum & copulam explicitèe. His noratis, Explicatur Definitio Termini antè po- ſita. Dicitur I. Terminus eſt is, in quem reſolvitur propoſitio, h. e. terminus eſt pars propoſitionis: ſicut enim ligna, lapi= des, &c. ſunt partes domus: quia do- mus in ipſa reſolvitur, hoc eſt, quia ipſa remanent ſublatà unione; ità termini ſunt partes propoſitionis; quia ſunt id, quod remanet, ſublatâ propoſitionis co- pulàâ. Dicitur 2. àt pradicatum, & de quo id prædicatur. Ex quo ſequitur: Ariſto. te. l eCktl I. Lletenn dun . iphtiin ein Plit h. Uiudt. Waimn ln; . n el⸗ im Kn int. Nr l mi. rdikil. nugann Pedlnn Bms ümmi ulub, (CN1 Pupia⸗ De naturd, & multiplic. Termmorum. 9 telem ea ſola agnoviſſe pro terminis pro- priè talibus, quæ per ſe poſſunt eſſe ſubjectum aut prædicatum propoſitionis, atque itâ ſuſtinere rationem extremi, vide Caſilium l. I. . 1. n. 46. Dicitur 3. appoſito vel ſeparato eſſe „ aut non eſſe: per quod Ariſt. ſignificat: Subjectum & prædicatum, quæ dixerat eſſe ter- minos, poſſe per Verbum ℳ conjungi: & freri propoſitionem affirmativam: Vel per non eſt à ſe invicem removeri: & ſic fieri propoſitionem negativam. Cui hæc Ariſtotelis definitio longior videtur„ & fortè etiam minuús exacta; eò quèòd non fiat per prædicata prima; cum prius ſit propofitionem ex terminis componi & conſtitui; quàm in illos reſolvi ; Dicat cum Pennafiel Diſp. I. ſummul. Sett. 2. Subſect. 2. Terminus eſt cauſa intrinſeca, ſive parsit quod conſti- tutiva propoſitionis: dicitur at quod con-= ſtitutiva: ne definitio conveniat Gopu- læ; quæ quidem etiam intrinſecé pro⸗ poſitionem conſtituit; ſed tantum ât quo: id eſt: Copula eſt nexus ſive unio, quà determinante & velut me- diante ſubjectum & prædicatum tan-. A 5 quam +*½ S§ 10 Par. I. Cap. I. quam partes it quod, id eſt, velut ex- erema componentia conſtituunt propo= ſitionem. Vel etiam dicat breviſſime cum Ar- riaga aliisque R. R. Terminus eſt Extremum Propoſitionis: ſive id, quod poteſt eſſe extremum propoſitionis. Neque enim ad rationem termini videtur neceffariè requiri; ut actu ſit extremum propoſi- tionis; ſed ſufficit, ſi poſſit eſſe tale: ut recte ait Sotus. Unde etiam extra propoſitionem terminus erit, quidquid poteſt in propoſitione tenere locum ex- tremi, id eſt, ſubjecti vel prædicati. Ex his Inferes I., Subjectum & Prædicatum tantùm poſſe dici terminos: illa enim ſola ſunt extrema propoſitionis, v. g. dum dicis: Petrus eſt Homo: Petrus & Homo ſunt extrema, adeéque termini propoſitionis. Copula autem formaliter ſumpta, id eſt, actu exercens munus co- pulæ, non debet dici terminus; quid- quid contradicat Comptonus: quia non eſt extremum propolitionis, ſed nexus ſeu unio extremorum. Copula tamen materialiter ſumpta b, e. Vox eſt non . ex= 1 1 l ei. De naturà, & pmueltiplic. Terminus II exercens munus copulæ poteſt fieri ſub- jectum, adeéque eſle terminus; uti com- munius docetur cum Poneio; v. g. dum dicitur: Eſ eſt monoſyllabum: Primum eſt eſt ſubjectum & conſequenter ter- minus propoſitionis. lih Inferes 2 Cum Oviedo, Spinula, Comptono und. O. alis, omnes voces non ſignificati- e vas, item omnes voces materialiter b. e. pro ſe ipſis ſumptas, poſſe eſſe termi- nos: etſi multi Summuliſtæ contradi= cant. Ratio eſt: quia poſſunt eſſe ex- tremum propoſitionis; cùm poſſit de illis aliquid affirmari aut negari. Inferes 3. Ex vocibus ſignificativis ſo- la nomina & participia, dum naturam nominum induunt: & ex nominibus ſolos rectos, eſſe terminos propriè ta- les; quia ſola illa per ſe poſſunt eſſe ſubjectum vel prædicatum propolſitionis. §. II. Diviſiones Termini. T HESIS II. Terminus variè dividi- 6⁶ N tur. am I. Sicut triplex eſſe pot= eſt propoſitio, mentalis ſc. vocalis & 3 A 6 Leri⸗ e. m Ner Nren 12² Par. 1. Cap. I. ſcripta, ità paſſim dividitur Terminus in Mentalem, Vocalem, & ecriptum II. Dividitur in Significatiuum & Nonſignifß- cativum. III. In Categorematicum, Synca- tegorematicum, & mixtum. IV. In Com- plexum & Incomplexum ſeu ſimplicem. V. In Concretum & abſtraltum VI. In De- nominativum & Denominantem. VII. In Connotativum & Abſolutum. VIII. In Uni- vocum, Tquivocum, & Analogum. IX. In Communem ſeu Univerſalem & Singularem. X. In Finitum & Infßmitum. XI. In termi- num Primæ & Secundæ intentionis. XII. In Pertinentem & Impertinentem. De quibus pPer ordinem. 7 T HESIS III. Terminus Mentalis eſt qui mente concipitur; ſive eſt ipſe internus conceptus mentis repræſentans ſubjectum aut prædicatum. Vocalis eſt, qui ore profertur v. g. Vox homo. Scri- Ptus eſt, qui literis exprimitur. Defi= nitio termini S. Præcedente allata magis Fropriè convenit termino vocali; de quo & potiſſimùm decinceps agitur., THE-⸗ De naturà, & multiplic. Term norum. 13 THESIS IV. Terminus Signißcativus 8 eſt is, qui inſtituentium voluntate & placito manifeſtat aliquid à ſe diſtin- ctum v. g. hæc vox Homo; Quæx præ- ter ſe ipſam, ſigniſicat ex inſtitutione hominum rem talem, quæ eſt homo. Ihr Terminus Non - ſienißcatipus eſt, qui non un IIh eit inſti utus ad aliquid ſignificanduin, I hr ideéque etiam auditus non ducit audien- Wn Al tem in cognitionem alicujus rei. v. g. in Evox Blickri, quæ non eſt inſtituta ad nUhm quidquam ſignificandum, ſed tantom, mae III naturaliter ſignificat ſuum materialemn n. Naim ſonum. Nec dicas 1. vox Blictri audita ſignificat hominem præſentem, ergo eſt terminus ſignificativus. Nam Diſt. An- nh teced. ſignifigat hominem præſentem ex a inſtitutione ſuâ N. propter naturalem & Omem, neceſſariam connexionem, quia nimi- 1 A rum Articulata pronuntiatio vocis non ub, poteſt fieri, niſi ab homine, C. Ante- 4 ced. & N. Conſeq. Nec dicas z. Vox Bli- un Ctri nihil ſignificat; ergo eſt terminus ſignificativus ſicuti vox, Nihil Nam Diſtinguo Antec. vox Blictri ſignificat ni= hil poſitivè: id eſt verè eſt inſtituta ad ſignificandum nihil N. Vox Blictri nihil IN A 7 ſigni⸗ 14 Par. I. Cap. V. ſigniſicat negativè: id eſt nullam habet ſignificationem, ſive non eſt inſtituta ad quidquam ſigniſicandum, C. Antec. & N. Conſeq. 9 T HESIS V. Terminus Categoremati⸗= cas, qui & Categarema dicitur, eſt, qui per ſe aliquid perfecte & complete ſignificat; adeoque ſe ſolo poteſt eſſe integrum ſubjectum aut prædicatnm pro-= poſitionis: ut bomo, animal. &. Termi- nus Syncategstematicus eſt, qui per ſe & ſeparatus nihil perfecte ſignificat, alteri tamen junctus, certum illi ſignificandi modum tribuit: Sicque non tam ſi-= gniſicare, quàâm conſignificare dicitur 3 Integrum proinde fubjectum, aut præ- dicarum eſſe nequit, ůt omnis, nullus, ali= qgitis, neuter, uterque, & ſi qui ſunt alii ſi= miles, itaà cosnpton. Porrè inter Syncategoremata, Üt inquit Cornæus, principem locum obtinent ea, quæ vulgè ſigna vocantur : Horum alia ſunt univerſalia,; ut omnis, nullus g Alia particularia; uüt: alquis, quidam. Item alia affirmativa: t ommis, aliqziis: Alia negativa: ut zaulins „ quidam nom, Vo-⸗ De naturà, & multiplic. Terminorum 1 5 Vocantur ſigna, quia ex eis velut notis cognoſcimus, an propoſitio ſit univer- ſalis, an particularis ? Affirmativa, aut negativa. Terminus mixtus eſt vox una, quæ ca- tegorema, & Syncategorema quoad ſi- gnificationem includit: t nevio, h. e. nullus homo. Nasquam b. e, nullo lo- co. Semper, id eſt, omni tempore. Ni-= bil id eſt, nullum ens &c. Quares v. An Nomina adjectiva v. g. Albus „ Doctus ſint accenſenda terminis Categor. vel Syncategoreniaticis? Reſp. cum Oviedo, Semery & aliis commu- nius contra Hurtadum Diſp. 1. ſect. 10. Adjectiva illa eſſe terminos categorema- ticos, quia licèt non ſigniſicent perfectè & determinatè ſubjectum, per ſe tamen & perfectè ſignificant formam ſubjecto fuperadditam, ſic Abum dicit albedinem: „ Doctas, Doctrinam. Quares z. An terminus Syncategorema- ticus ſit propriè & ſtricte terminus, cum ſe ſolo non poſſit eſſe ſubjectum vel prædicatum? Reſp Non; ſed eſſe potius conterminum: quia additus Categore- matico perfecte ſignificat; idquod non in- 11 16 ineptè hoc ſimili expreſſit Occam. 1. p. log. c. 4. ſicut Qiffra, O, per ſe poſita nihil ſignificat, nec auget numerum: poſtpouta tamen alteri Ciffræ, ſignifica- tionem cjus exten dit & modificat v. g. Si O penatur poit 2. facit viginti: Ità terminus Syncategorematichus (e (olo ni=- hil ſignificat; additus tamen categore- matico completam ſignificationem facit? ut ſi dicam; nullus bamo. Par. I. Cap. Ie. cujus partes per ſe & ſeorſim ſigni-= ficant idem, quod ſimul ſumptæ v. g. Homo albus: nam partes iſte, homo ſcili- cet & albus retinent eandem ſignificatio- nem intra compoſitionem, quam ha- bent extra illam: Porrò ad terminum complexum requiritur, ut partes non ſint omninèò ſynanymæ. Incomplexus 4 eſt , cujus partes ſeparaſtæ & ſeorſim ſumptæ, vel nihil ſignificant, vel ſaltem non habent eandem ſignificarionem, ac ſimul ſumptæ v. g. boma: Dominus: Respublica. Ità connuniter ex Toleto. Pu- tat tamen Oviedo Contro I. ſumm. punct. 3. n. 8, ſe melius ſic definire: Terminus com. Mnuntn THESIS VI Terminus Complexus eſt, eNHMH rn en , l 1 5 Unne . , Movll⸗ Dannt: rMr e! De naturà, & multiplic. Terminorum. 17 complexus eſt, qui includit intrinſecè & in ſe compoſitionem grammaticalem: Incomplexus eſt, qui intrinſecè talem com- poſitionem non includit: Fit autem compoſitio grammaticalis vel per concordantiam ſubſtantivi & adjectivi; ut homo albhus: vel per compoſitionem conjunctionis &c. §8. III. De Termino concreto & abſtracto. THESIS VII. Concretum ſive termi- 13 nus concretus eſt, qui ſignificat ſub- jectum & formam; ſeu potiùs, qui ſi- gnificat compoſitum ex ſubjecto & for- mà. Subjectum hic eſt id, quod accipit denominationem, ſeu appellationem: aliõque nomine vocatur ſignificatum ma- teriale. Forma eſt id, quod dat alteri denominationem, vocaturque etiam fi- gnificatum formale concreti. v. g. album eſt concretum; in quo ſubjiectum eſt res illa, quæ dicitur alba: Forma autem eſt albedo, quæ denominat rem albam: Un- de 73 dbum ſic reſolvitur Res habens al⸗ tedinem. Ubi vides; duo ſignificari: Rem mnte 18 FPar. I. Cap. I. me RKenm ſcilicet tanquam ſubjectum, albe⸗ dinem tanquam formam. 4 Abſtractum five Terminus abſtractus eſt, qui ſignificat ſolam formam v. g. Aledo. Qugres 1. Quotuplex ſit concretum 2 N 14 Reſp. I. Concretum aliud eſt Phyſicum cujus forma realiter à ſubjecto diſtingui- tur, illique ineſt, ùt album: nam albedo! realiter diſtinguitur à re, quæ eſt alba, cui tamen inhæret. Aliud eſt Metaphy- Rcum, cujus forma à ſubjecto realiter non diſtinguitur, concipitur tamen 4 nobis qualſi diſtincta, ùt Homo: nam hu- manitas, quæ eſt forma denominans ho- ſ minem, non realiter, ſed ex ſolmo modo Inle cognoſcendi diſtinguitur à ſuo ſubjecto. n N Aliud eſt Logicum, cujus forma ſubjecto l eſt extrinſeca; dùt viſum : cognitum. Ubi n hd Obſerva; Specialiter illa vocari concreta Mnni I Logica, quorum formæ à Logicãâ ſpe- um i al cialiter conſiderantur v. g. Umniverſale: Mii. Deſinitum &c. Porrò quale eſt concretum, talis etiam ii eſt terminus abſtractus ſive forma. Ni- mirum in concreto phyſico eft forma phyſica: v g. in albo, albedo dicitur torma phyſica ſeu abſtractum phyſicum; Hu- 1 l PDe naturà, & multiplic. Terminorum. 19 Humanitas in homine, abſtractum Me- taphyſicum: Et ſic de cæteris. 2. Concretum aliud eſt Subſtantiale, aliud accidentale. Subſtantiale eſt, cujus forma eſt ſubſtantia, id eſt, Ens per ſe ün exiſtens: Sive jam ſint nomina Gram- hcknai maticaliter ſubſtantiva ůt. Homo: Lapis Imek ſive adjectiva, ůt animatum. Accidentale uitd eſt, cujus forma eſt accidens: ſive jam e concreta illa ſint nomina grammaticali= ter ſubſtantiva, t Pictor, Doctor, ſive adjectiva; uùt: Albumt, Dulce. Concretum accidentale iterum aliud eſt phyſicè accidentale; quando nempe for- ma realiter accidit eſſentiæ rei, ùt Al- bum Aliud, eſt Metaphyſicé ſeu etiam Logicè accidentale; quando forma no- ſtro modo concipiendi ſequitur ad eſ- ſentiam rei, licèt realiter cum illàâ iden- tificetur, ũt Riſbile & Flebile reſpectu hominis. Quares z2. Cùm terminus concretus ſignificet formam & ſubjectum, quid importet in recto, quid in obliquo ? Pro Reſpenſione Nota I. Ex Haunoldo. Rectum & Ob-⸗ liquum formaliter provenire à noſtris con- 15 n urkE wmnet, nnn el mun dei 20 Par. I. Cap. I conceptibus: Dum fcilicet rem unam concipimus tanquam per ſe ſtantem, & V ideo per caſum nominativum exprimi- mus 3 Aliam verò ad modum adjacentis nl Sad ſeu advenientis, & habiti; quam ideo alio caſu exprimimus. Adeôque Re- ctus & obliquus formaliter non dantur in ipſis rebus; dantur tamen fundamen- taliter, h. e. datur à parte rei in ipſis rebus fundamentum ſeu ratio, cur hæc res potiùs in recto ſeu Nominativo, illa verò in obliquo ſeu alio caſu importari mereatur: quod fundamentum conſiſtit in connexione aliquâ unius rei cum alis, ſive connexio iſta ſit identitas realis aut ficta; ſive unio aliqua phylica, aut mo- ralis; ſive Relatio aliqua realis aut ra- tionis; qaæ facit: ut, dum res una per ſe, & ratione ſuĩ attingitur; ſimul at- tingi debeat alia, quæ ad prioôrem per=- tinet, cumque eâ connexa eſt. v g. dum dico: Paries eſt albus, ex parte prædi-= cati duo ſignifſicantur: Nimirum, Res e babens, ſive ſubjectum albedinis, & Ale n ſe du bedo „ Ex his tamen Res habens per ſe al prædicatur ſeu affirmatur de pariete ; “Rü albedo autem per prædicatum importatur uliſten, con⸗= lee 1 N RlMunod 1 De naturà, & multiplic. Terminorum. 2 1 Gm Concomitanter, & in obliquo propter ENconnexionem ſeu unionem ejus cum pa- ni Tiete; quam per talem prædicationem ie inten do ſignificare. Unde & propoſi- tio iſta ſic eſt reſolvenda: paries eſt rey babens albedinem. Nota 2. Ex Eedem. Concretum quando- rn que ſumi ſpecificative .. quandoque re- Nrnif duplicativè. Tunc ſumitur Specificativè: , t ſive, quod ĩdem ſonat, materialiter & Rumuim à Aenoninatiye; quando pro ſubjecto pro- poſitionis ità ponitur, ut prædicatum, quod de illo dicitur, ei conveniat præ- Ccisè ratione ſignificati materialis, non verèò ratione formalis: ſic ſumitur ſub- N jectum in his propoſitionibus. Album ſt dulce. Muſicus eſt Logicus : Nam i nun Prædicatum, Dulce, non convenit lacti v. g. ratione albedinis: neque prædica- tum, Logicus, Petro ratione muſicæ; aliàs omnia alba eſſent dulcia: & omnes mulſici eſſent logici. Quare propoſitio- nes hujusmodi exponendæ ſunt per Re- lativum qui, quæ, quod: ſc. Lae, quod eſt album, eſt dulce: Petrus, qui eſt Muſicus, eſt logicus. Termenus concretus tunc ſumi dicitur reduplicativ?, quando per adjun- ctam 22 Par. I. Cap. 1I7 ctam particulam reduplicantem, 4t, pryut, 9ud, quatenus. In quantim, ant ſimilem, deſignatur illud, ratione cujus ſpeciali- ter prædicatum convenit ſubjecto: ut ſi dicas; Petrus, quà miſicus, cantat: Ignis, it calidus, urit; quo loquendi modo ſi- gnifieamus rationem, cur Petrus cantet, ſc. quia eſt muſicus: & cur ignis urat: quia nempè eſt calidus. Porrò quia illæ ipſæ particulæ redu- plicantes quandoque etiam in ſenſu me- rè ſpecificativo uſurpari ſolent; Hinc ad dignoſcendum ſenſum ſtrice redu- plicativum; Cape ſequentes Regulas ex Logicâ Practicà Haunoldi p. I. c. I. a. 1, Regula I. Ex duplici capite continge- re porteſt; ut particula reduplicativa de- ſignet rationem, ob quam ſubjecto con- veniat prædicatum, habeâtque ſenſum ſtrictè ceduplicativum. 1. Quando præ- dicatum eſt de conceptu illius, quod re- duplicatur, vel ſpectat ad illius integri- tatem: v. g Chriſtus, què homo, eſtanimatus, eſt rationalis, habet manus & pedes. 2, Quan- do id, quod reduplicatur, eſt cauſa vel radix prædicati, v. g. Homo, quaà rationalis, diſcurrit, ridet &. Re- n in Eto, r nhandenn fin knt afn l Ve naturâ, & multiplis. Terminorum. 23 Regula 2. Particula reduplicans poteſt habere ſenſum merè ſpecificativum, 1. Quando prædicatum non convenit ſub- jecto, ſimpliciter & abſolutè, ſedl tantùm lecundum quid: v. g. Ethiops, ur den- i, Zatus, albus. 2. Quando prædicatum ur convenit quidem ſimpliciter, ſed tan- rum tùm accidentaliter; v. g. Chriſtus, quà bomo, eſt veſtitus, albus & . 3. Quando Tir denotatur ſolàùm non repugnantia præ- dicati cum ſubjecto, v. g. Juſtus, quâ juſtus, peccare poteſt venialiter. His bene u notatis, quorum intelligentia ſæpè per philoſophiam erit uſui, ad quæſtionem 1 Reſp. I. Concretum ſpecißicatwè ſeu de- n nominativs ſumptum illud importat in recéto, quod in reſolutione ipſius habet ſe per modum ſtantis, habentis, aut re- cipientis, quod eſt ſubjectum; illud ve- 10 in obliquo, quod ſe habet per mo- dum advenientis, habiti aut recepti, & cum quo in prædicatione non fit iden- tificatio, ſed ſolùm ſignificatut eſſe ali- quo modo connexum cum eo, cum quo Et identificatio; v. g. dum dicitur: pa- ries eſt albus, ſic reſolvi debet propoſi- tio: paries eſt res habens albelinem, ubi al⸗ Reluie D 24 Par. I. Cap. I. Nune albedo per propoſitionem non identifi- itrin 1 catur cum pariete, ſed tantuùm res ha-⸗ Rumm n bens; Albedo tamen Per prædicarum alen ſignificatur aliquo modo pertinere & m ln connecti cum re habente; ideòque ſi- AN gnificatur in obliquo. Ex hâc univer- ſali Doctrinã Inferes I. Quod omnia concreta atci- dentalia, ſive phyſica ſive Logica: ùri etiam concreta ſubſtantialia nomine ad- 4 jectivo expreſſa; imò etiam ſubſtantiva an adjectivè ſignificantia, ſi ſawantur ſpe- o cificativè, dicant in recto ſubjectum, in ii obliquo formam. Ratio eſt: quia in omnibus iſtis ſubjectum habet ſe per modum ſtantis & habentis; forma ve- rò per modum advenientis, & adjacen- min tis ſeu habiti. . ²⁰ Iuferes z. Concreta ſubſtantialia purè N creata ſubſtantive ſignificantia ; qualia ſunt, quæ componuntur ex natur4 & ſubſiſtentia: v. g. Homo, qui componi- tur ex naturâà & ſubſiſtentia humanâ (no- WüH mine ſubſiſtentiæ, intellige aliquid à na- is hrit turâ aliquo modo diſtinctum, quod fa- A ciat eam quaſi ſiſtere, & compleri ulti- rgcen mè in ſe, ità ut ſi ſui jutis, & non Aalan cxi⸗ 1 l 1 De naturà, & multiplic. Terminorum. 2,5 Rü exiſtat in alio digniori) important in in recto naturam, in obliquo ſubſiſtentiam. ARe Ratio eſt eadem, quæ antè. Unde con- 1, ei cretum Homo ſic reſolve Natara hu⸗ l mana habens ſubſiſtentiam. Dixi Concretæ WSubſtantialia puré creata. Nam de con- cretis non purè creatis, url & in myſte- Hi riο Incarnationis paulè aliter loquendum lci i eſt „ illudque dicendum, importari in nonie Recto, quod eſt ratio formalis, cur præ- lbtnin dicatum conveniat ſubjecto. Sic dum umn ie gico: Deus eſt Unus: in recto venit m, 1 :Jatura Divina, in obliquo Perſonalitas: ui quia, quèòd Deus ſit unus, non conve- Wift nit ei ratione Perſonalitatis, ſed Natu- n ræ. Econtra, dum dico : Deus eſt adts Trinus: in recto venit Perſonalitas ob rationem contrariam. Similiter dum Mui dico „ Deus eſt Homo: In recto venit /li Perſonalitas, non Natura: quia, quèd Aunk Deus ſit homo, ei convenit ratione Per- Humi ſonalitatis, quæ immediatè aſſumpfſit na- nuid tnram humanam, non ratione Naturæ Mün vinæ : Proinde jam propoſitionem ulk primam ſic reſolves: Natura Divina Mgei Ii habens tres perſonalitates eſt una. 2 dam ſic: Kn berſonalitatts habenttes naturam diyinam ſunt 4 B zres, , 25 Par. 1. Cap. L. tres. 3 tiam ſic: Perſonalitas habens natiuram bumanam. Ità feré Arriag. Diſp. I. ſum. ſect. 9. Reſp. 2. Concreta, ſi reduplicentur per articulas ut, prout, quà, Auatenus, Sec. illud important in Recto, quod per re- duplicationem volumus expreſſiùs ſigni- ficare, tanquam id, ratione cujus prædi- catum ſubjecto conveniat. Unde jam fieri poteſt; ur modè ſolum ſignifica- tum materiale ſive ſubjectum concreti, modèò forma, modè utrumque ſignifice- tur in Recto: prout ſcilicet vel ſiolum ſubjectum, vel ftormam, vel utrumque expreſſiũs ſignificamus, exigente ſic pro- oſitionis veritate, quod oſtendo in ex- emplis. I. In recto importatur ſolum ſubjectum, ſeu ſigniſicatum materiale in hâc propoſitione: Bonum ut cognitum amatur, neque enim cognitio boni eſt id, uod amatur; ſed ſolùm denotatur; quèd bonum, ut ametur;, debeat eſſe cognitum. II. In recto importatur ſ[o- la forma concreti in his propoſitionibus: Peccatum ùt agmtum placet DEO: Album at album disgregat viſum: Neque ent peccatum ipium, quod agnoſcitur; ſed ſola 1 N t Sn gin etti elhecun de Pr fun; De naturà, & multiplic. Terminorum, 27 uclin ſcla agnitio peccati placet Deo: Ne- que ſubjectum albedinis, nempe paries, disgregat vilum ; ſed ipſa albedo. III. nk Tam ſubjectum, quàm forma in recto kunu, 1. importatur in hâc propoſitione: Album, elel ar album, eſt compoſitum accident ale Nam ehun. neque ſolum ſubjectum, neque ſola for- alllſiec ma, neque res habens formam eſt com- nen poſitum, ſed res & forma unita eſt com- poſitum: hoc enim in recto importat omnes ſuas partes. Reſp. 3. Omne concretum, prout con- 22 n um cretum, neceſſario in recto dicit ſubje- tum, in obliquo formam; ità Dica- n ſtillo de Sacram. Diſp. I. n. 32⅞. Ratia eſt: quia de eſſentia concreti eſt ſignifi⸗ incare unum, ſc. ſubjeltum in recto: alte- rumn, nempe ſormam in obliquo: Unde ſi dicas : Album, ut album, eſt concretum, Propoſitio ſic erit reſolvenda, Res, irt habens albedinem, eft concretum. Si vero concretum ſumatur in ratione compoſiti, jam omnes partes ſuas im- portahit in recto, ſicuti omne compoſi- " tum qu tale, v. g. in hc propoſitione: Album, ut album, eſt compoſitum accenden- Nn izale, 7s album importat in recto tam ſub- B 2 ie- N, Cnin: 4 28 Par. I. Cap. I jectum, quàm formam: eſtque ſenſus hic: Res p. g. paries & albedo unita, ſunt compeſitum accidentale. Itaque per hoc diftert concretum prout concretum à compoſito quâ tali, quèòd hoc in recto dicat omnes ſuas partes; illud verò eſ- ſentialiter in recto importet ſubjectum, in obliquo formam. 23 Quares III Quando multiplicentur con- creta? Reſp. Multiplicantur multiplicato in) recto, etli obliquus non ſit, nisi unicus. Unde ſi in eodem pariete eſſent duæ albedines; non foret, niſi unum al- Pitrt 6 . . uniet. bum : Et contràâ, ſi in duobus parieti- Mylen bus eſſet una/& eadem albedo, forent h ſimpliciter duo alba: quia eſſent duæ In res habentes albedinem; quanquam duo iſta alba forent inadæquatè idem, ſc. quoad obliquum ſeu formam. 24 LQurares IV. Pro quo Terminus con- cretus ſupponat? Reſp. Terminus concre- tus ſupponit id ℳ ponitur pro illà re, quæ in reſolutione concreti ſignificatur in recto ſive Nominativo; non verèò pro eo, quod importatur in obliquo. v. g. cum dico: Album eſt dulce: S al bum ſupponit pro re habente albedinem, non lerr ce ntdn N e 2 Ã K2 Nn Rbatonen, rNmin 5 Aelre ge n ein u li De naturâ, & multiplic. Terminorum. 29 non pro ipsâ albedine: 73 dulce, pro re habente dulcedinem: unde ſenſus pro- poſitionis eſt: ves habens albedinem eſt res habens duleedinem: ubi res habens utrobi- que ponitur in recto,. Ex quo vides: aliud eſſe terminum, ſignificare aliquid; aliud ſupponere pro aliquo: nam concretum ſignificat & rectum & obliquum, quia ducit in notitiam utriusque: at verò ſupponit pro ſolo recto. Vide Caſil. L. I⸗ 6. 7. n. 3. §. IV. De Termino denominativo, & denominante- nikh, Wer Item Connotativo, & Abſoluto. f. nD. THESIS VIII. Denominativa ſtricte 25 4 ſumpta juxta Ariſt. In Antepradic. c. 1. Sunt ea, quæ ab aliquo nominis appella- tionem habent, ſolo differentia caſu? h. e. uImmR. Denominativa ſunt ila nomina, quæ ab PIrumd alio derivantur, retinentque eandem ſi-= gnificationem, & differunt ſecundùm um meram terminationem: Sic derivatur nimn;i ab albedine Albus: à juſtitia juſtus. Ter- Nh minus derivatus ab alio dicitur Denoni- s natipus: Ille, à quo deriyatur, dicitur 30 Par. I. Cap. I. eeie Denominans: tota appellatio ex illis con= m unn ſurgens vocatur Denominatio. Terminus autem Denominatus dicitur ille, cui Ter- amm inl minus Denominativus tribuitur; v. g. ja ee Paries, qui dicitur albus: aut Homo, qui tko dicitur juſtus. Porzò non malè P. Heimbach, Au- erun , thor Florilegii Argumentorum, in Diſpur. dn am Summul. Theſ. I. Setct. 5. ad Terminum n aals denominativum ſtrictè talem requirit; ut appellationem ſuam habeat à forma accidentali & diſtinctâà, uti, juſtus à ju- ſtitiâ; albus ab albedine, alias Terminus, Homo, qui denominationem deſumit ab , humanitate, à quàâ ſolo caſu differt, fo- ret terminus Denominativus. 26 TL HESIS IX. Denominativa paulòè latiùs accepta (qualiter eorum uſus frequens eſt in Philoſophia) ſunt ea omnia, quæ quomodocunque dant alte- ri denominationem ſeu appellationem, ſive unum derivetur ab altero ſecundum vocem, ſive non. Id, quod dat deno- minationem, dicitur forma denominans, quod accipit denominationem, dicirur ſubjectum Denonunationis ſeu denominatum. Appellatio tota ex utriusque debitâ g: pli⸗ en, crode 1lg, APplher i⸗ Nusj h erie un f D h Hinbel, Wunn, 61 0 AAerir dn ngui RA miocoe Ceon mug 4 De naturà, & multiplic. Terminorum. 21 plicatione conſurgens dicitur Denomina- tio. Eſt autem Denominatio, ſicuti con- cretum, alia Phyſica, alia Metaphyſica, alia Logica: de quibus pariformiter loquere, ac de concretis. Iterum alia eſt intrin- ſeca: cùm forma realiter eſt in ſub jecto denominato v. g. album. Alia Extrinſe- ca, cùm forma realiter eſt extra ſubje- ctum, quod ab illa denominatur v. g. homo viſué, Cognitus: Cognitio enim, quæ eſt forma, & Viſio, non eſt in ho- mine viſo, & cognito; ſed in vidente & cognoſcente ? Alia partim in par- tim ex-trinſeca: Cùm nimirum forma eſt partim in partim extra ſubjectum, quod denominatur: v. g eſſe ſocium, eſſe limile. Item Denominatio alia eſt Phyſica, alia Moralis: Denominatio Phyſica, prout Mo- rali opponitur, eſt, quæ habetur à for- m aliquâà Phyſicàâ, ſeu realiter exiſten- te ſinè reſpectu ad æſtimationem ho- minum; aut mores; v. g. Denomina- tio, Albi? colorati & . Denomnatio mora- lis eſt, cujus forma denominans vel non exiſtit ampliùs phyſicè & realiter, ſed tantùm moraliter, id eſt, ſecundum com- B 4 mu⸗ 32 Par. I. Cap. I. a aif munem æſtimationem hominum; vel patemt eſt aliquid pertinens ad mores, ac de- r umm pendens à liberâà voluntate, ut eſſe Præa- nin torem, Conſulen, Amicum, Hoſtem &. Imn Iihm Nam Electio, vel volitio Regis aut Ma- giſtratůs conſtituens Prætorem, vel Conſulem non exiſtit ampliùs phyſicè, ſed moraliter: Item Amor mutuus, aut odium, denominans Amicum, aut hoſtem eſt aliquid morale, ſive perti- nens ad mores. 27 Obſervanda demum hiec ſunt fequentia: I. ut habeatur Denominatio, hæc tria ferè requiruntur: ſubjectum capax: Forma: & debita applicatio formaæ ad ſubjeétum: quæ applicatio in denominationibus intrinſe- cis, vel eſt identitas formæ cum fubje- dGto, dt contingit in Denominationibus Metaphy ſicis: vel eſt intrinſeca unio: DNrez Kües uIN MN n t contingit in denominationibus Phy- id ra ſicis; In Denominationibus autem ex- ur trinſecis, & plerumque in moralibus eſt in, ti alia quædam connexio formæ cum ſub- mef in. j2 arin jecto, vel etiam reſpectus & tendentia Wirin Ien quædam formæ in ſubjectum; v. g. in imn ſiymg, Denominationibus Cogniti, Viſi, Amati, Amdlign, Conſulis. &c. Nhin gan 2. Ali- 1 De naturà, & multiplic. Fer minorum. 33 2. Aliquæ denominationes requirunt ſubjectum, & formam actu exiſtentem: àr denominatio Abi: Aliquæ autem re- quirunt exiſtentiam ſolius formæ: t Eſſe cognitum: Aliquæ requirunt realem exiſtentiam ſubjecti, non formæ; ut denominatio Senis aut Antiqui: Aliquæ demum nec requirunt exiſtentiam ſabje- e. Chriſti futuri 3. Quandocunque datur in rerum naturã nova aliqua denominatio, quæ antè non fuit, evidens eſt, quèd in re- rum naturâ facta ſit aliqua mutatio, ſive per productionem, fſive per deſtructio- nem alicujus rei. Nam quando datur aliquid novi, quod antè non erat, tune hoc univerſum ſe aliter habet, quâm fe habuerit antée; hoc aurem intelligi non poteſt, nisi ſit aliquid vel de novo pro- ductum, vel deſtructum. ergo &c. Hinc natum eſt Axioma: Idem manens idem, ſemper facit ilem Item dictum illud An- tiquorum. Nibil poteſt tranſire de contra- dictorio ad contradicterium, ſinè mutatione, vel ſinè perditione aut acquiſitione alicujus. . B 5 Va⸗ cti, nec formæ; v. g. denominatio An- 28 34 Par. I. Cap. I. Valet autem hæc Regula non ſolàùm in denominationibus Phyſicis; Sed et- iam in moralibus: Nam, ut rectéè ex Cardinali de Lugo obſervat Haunoldus in log. pract. p. I. C. 1. a. 2. Omnis de- nominatio moralis fundatur in aliquo phyſico; adeéôque ſi reſultat de novo, hoc ideo fit, quia de novo poſitum eſt aliquid phyſicum & reale; alioqui cur antè n n reſultavit: 29 THESIS X. Terminus Abſolutus eſt, qui ſignificat ſubſtantivè, ſive qui ſigni- ficat rem ad modum per ſe ſtantis; ut: Homo, Angelus. Dixi: ad modum per ſe Nantis? non ſimpliciter, per ſe ſtantem, ut comprehendantur etiam accidentia, quæ verè per ſe non ſtant; dum tamen accipiuntur abſtractè, ſignificant ad mo- dum rei per ſe ſtanris v. g. Albedo, calor &c. Terminus Connotativus eſt, qui ſigni- ſicat adjectivè, ſeu, qui ſignificat aliquid per mo um alteri adjacentis: qualia lined ſun om ia nomina adjectiva v. g. Albus, Calidus &c. quæ ſignificant albedinem, aut calorem quaſi adjacentem ſubjecto. Ità Fonſeca, Oviedo, & Alii communids. 4 Præ- Mini d e A De naturâ, & multiplic. Terminorum. 3 5 Præter Terminum connotativum hoc 30 modo ſumptum, datur & aliud genus connotativorum, Süntque illa, quæ ex- licari & concipi nequeunt, niſi per or- dinem & reſpectum ad aliud: v. g. Pa- er, Dominus, cœna &c. Nam Pater, quà talis, neceſſariò concipitur & explicatur per ordinem ad flium: Dominus, per or- dinem ad ſervum: Cæna, per ordinem ad tempus veſpertinum: Nimirum FPa- ter eſt is, qui habet Filium: Dominus, quli habet ſervum. Cœna eſt comeſtio facta tempore veſpertino. IIud: in ordine ad quod res nomine connotativo exprel- ſa, concipitur; vocatur connotatum, ſice fnus eſt connotatum Patris: ſervus, Do- mini &c. Terminus abſolutus, prout huic generi connotativorum opponitur, eſt ille, qui ℳN ſignificat rem ſinè ordine & reſpectu ad aliam: ſive cujus ſignificatum concipitur ſinè mentione alterius: v. g. Homo, Deuse Ex his jam facilé dirimitur contro- verſia, quæ eſt inter Dialecticos; An omnia & ſola adjectiva dici debeant ter- mini connotativi; ſubſtantiva verò omnia, termini abſoluti? Reſpondendo nimirurn: B 6 Con. 1.. 1. kre I lelu õ tmo in 36 Par. I, Cap. 1. Dur; Suß Connotativa primo modo ſumpta eſſe ſola nomina adjectiva; alterum autem Imrbem, genus connortationis convenire etiam ſub- ſtantivis. Ex his 31 Inferes 1. Omnia nomina abſtracta ef- öln ſe abfoluta.; Non contrà. Nam Ho- mo v. g. eſt terminus abſolutus, neque tamen abſtractus. 2. Omnem termi- num connotativum eſſe concretum: non contrà: nam Homo eſt terminus concre- tus, non connotativus. 3. Omnia ad- jectiva eſſe connotativa: non contràa: Nam dantur connotativa (in fenſu ce antè explicato) quæ ſubſtantiva funt 3 At Pater, Cæna. 4. Omnia adjectiva eſſe concreta: non contrà: Nam dan- tur multa concreta fubſtantiva. 5. Omnia ſtrictè denominativa eſſe concreta, non conträà: Nam multa ſum concreta, quæ ſtrictè, & in ſenſu Theſis Octa- væe denominativa non ſunt. 6 Omnia laté Denominativa, in ſenſu Theſis Nonæ, eſſe conereta; & contrà: quia ſic tantüm important ſubjectum, & formam denominantem debitè appli- Un aln, V . 1 I CeðN er catam ſubjecto: quæ eſt ipſa eſſentia con- nri creti. er 1 K v. De naturâ, & multiplic. Terminorum. 37 §. v. De Termino Univoco, .âquivoco, & Analogo. THESIS XI. Terminus Univocus eſt, 32 cujus nomen commune eſt, ratio verò ſubſtantiæ nomini accommodata :Gum m eadem in omnibus. It communiter eæ canem Ariſt. dicitur? cujus nomen commune eſt, emun h. e. vox illa, quæ univoca dicitur, de- Oni bet prædicari poſſe de pluribus: ſoler- n E que nomen illud commune vocari Uni- un k pvocum univocans: ſicut ipſæ res plures, de quibus tale nomen prædicari poteſt, Onin dedn vocantur univoca univpocata (idem intellige aum Nnde daæ æquivocis & Analogis.) Per nomen au- Wempn tem non ſignificatur hic ſolum nomen Eaumun grammaticale, ſeu vox declinata per ca- am fſus; ſed quævis pars orationis, & Ratio G quæcunque pluribus communis. De- mU bet tamen nomen, ſive vox, quæ com- n! munis dicitur, manere invariata quoad mLei fyllabas, ſpiritum, accentum, quantita- en tem &c. horum enim aliquo variato, um i non manet eadem vox; hinc vò pepulus tdhie Reſpectu Arboris & multitudinis hominum, nomen commune non eſt; quia ſigniſi- B 7 cans mnne el. oolun, nl 38 Par. I. Cap. I. un 6 u tfi, M cans arborem, ſyllabam primam produ- ti cit: quam corripit, ſignificans multitu- int dinem hominum. Dicitur 2. Ratio ſub- ai — ſtantiæ nomini accommodata cadem eſt in omnibus, Hoc eſt Ratio per hoc ipſum nomen præcise ſignificata debet eſſe omninè ſimilis in univocatis, proinde ad univocum non requiritur; ut uni- vocata ſint per omnia ſibi ſimilia, mo- dè ſimilia ſint in alià ratione, quæ per nomen univocans ſignificatur. Sic vox animal eſt univoca reſpectu Hominis & Bruti, qdia Ratio animalis, ſc. vivens ſen- ſitivum, quæ per vocem illam præcise ſi- gnificatur, eſt omninè ſimilis in bhomine & bruto? Eſto in multis aliis prædicatis, quæ per vocem animal non ſignificantur, Wem l bomo, & brutum, ſint diſſimilia. Seme- Pinn: n ry & Alii eandem hanc definitionem breviter & clarè ſic exprimunt: Ter- minus Univocus eſt, Aui dicitur de pluri- bus inter ſe fimilibus in ratione per vocem ſignificata. We n i Eten lut oned oeti N ein Tefutn n u Aheia wußt keina 3 3 I HESIS XII. Terminus .Xuivocus eſt: Cujus namen commune, ratio verò ſub- ſtantie nonuni accommodata dierſa. Ità De naturà. & multiplic. Terminus 39 rurſus eæ Ariſtotele. Dicitur 1. cujus no- men commune, intellige de nomine ſolùm materialiter accepto ſecundum materia- lem ſonum, quantitatem, Genus &c non verò de nomine formaliter accepto prout ſignificationem includit: ſic enim vox una, & communis non eſt, quæ dupli- cem habet ſignificationem. Dicitur 2. Ratio verò ſubſtantiæ nomini accommodata diverſa, h. e. Ratio ſigni ficata per tale nomen debet eſſe diverſimodè in tqui- vocatis. Sic Gallus v. g. £Æquivocum eſt reſpectu Hominis Galli: & Galli Galli- nacei. Alii breviter ſic definiunt: Ter- minus quivocus eſt is, qui ex primæpà in- Kirutione ſua tribuitur pluribus, ſed in di- versi ſignißatione. Idem eſt, quod di- cit Semery: Terminus æquivocus eſt, qui dicitur de pluribus inter ſe diſſimilibus in ra- tione per nomen ſignißicatà. THESIS XIII. Terminus Analogus eſt, 34 ujſus nomen commune eſt; ratio verò per nomen ſignificata partim eadem, partim diverſa, vel ut alii loquuntur, Ratio ſub- Rantiæ nomini accommadata diverſa, cum 4 aliquà tamen convenientia inter ipſa analogata. Gl M Con⸗- n 6HRNNI 40 Par. I1. Cap. I. Conveniunt Analoga cum Univocis & Aquivocis, quòd habeant nomen com- mune; Differunt tamen ab Æquivo- cis, quèd hæc nullam dicant conveni- entiam æquivocatorum: Differunt au- tem ab Univocis, quèd hæc dicant omnimodam convenhientiam. Adhuc clarius alii ſic definiunt Terminum Ana⸗ logum: quèd ſt is; qui tribuitur Pluri- bus in diversä quidem ſignifcatione s uni tamen ſimpliciter & propriè s aliis verò im- propriè & ſecundariò per translationem pro- pter ſimilitudmem aut attributionem quandam. Sic vox, ſanum, Analoga eſt reſpectu animalis ſani, medicina & coloris s nam omnia iſta tria dicuntur ſana; ſimpliciter tamen, primariò & propriè ſanum convenit ani mali ſano, utpote quod propriè in ſe & formaliter ſanum eſt: ſecundariò autem & impropriè tribuitur etiam medicinæ, 8&& colori propter ſanitatem animalis: Me- dicinæ quidem, quia ſanitatem animnalis cauſat: Colori, quia illam indicat. Item "S Homo eſt vox analoga xeſpectu bominis veri, & bominis pilli: . ſigniſicat enim primariò & proprie hominem ve- rum; ſecundariò autem & impropriè tri⸗ ““ urh un n Muln 4 oen! mog e. khrinn e Mbenun ni Denatura, & multiplic. Terminorum 41 m es tribuitur etiam picturæ repræſentanti ho- Numm TWinem., Sciendum hic; quèd illa, qui- „bus Vox Analoga primariò & propriè convenit, dicantur Analogata primaria 3 illa verò, quibus ſecundariò & impro- prié tribuitur, vocentur Analogata ſe- cundaria. um bliſ⸗ TLHESIS XIV. Analoga alia ſunt At- an 4 Kributionis, alia Proportionis. Analo- im, 24 artributionis ſunt; quorum nomen commune eſt; KRatio verò per nomen Nſignificata eadem quoad terminum, di-= verſa autem quoad habitudinem & or- dinem, quem Analogata dicunt ad il- lum terminum, ùt ſanum reſpectu Ani- malis, Medicinæ & Coloris? Sanum enim, dum tribuitur h's tribus ſemper ſignin- cat ſanitatem tanquam terminum, ad quem tamen ſingula diverſimodè ſe ha- bent: prout patet ex jam dictis. Ana- loga proportionis ſunt: quorum nomen commune eſt, ratio verò per nomen ſi= gnificata ſimpliciter diverſa; eadem ta- men ſecundàùm proportionem; ùt Homo reſpectu Hominis veri & piécti: Pes Reſpectu pedis hominis, & pedis mon- tis. Nun ONelit* Amrkint aodndzuen tinn ulrand NR Gnmdt: M 3 5 42 Par. I. Cap. I. um tis. Non malè alius ſic explicabit: 4a. aſ loga Attributionis ſunt res diverſæ, qui- atin bus convenit idem nomen itaà, ut uni n Eini conveniat ſimpliciter, primariò ſeu prin- eu mm cipaliter; aliis verò tantùm ſecundarie, Gm dun er, & impropriè propter habitudinem, ſeu Aundke relationem, quam dicunt ad principale s Analogatum. Analoga proportionis ſunt Nd res diverſiæ habentes idem nomen, ità n inti ut uni, nempe principali Analogato, ifif conveniat ſimpliciter & propriè; aliis, verò improprié propter ſimilitudinem IHhh aliquam, aut proportionem, quam ha. (n bent ad analogatum principale. Patet Efin explicatio in exemplis allatis. lieze Præter utramque hanc Analogiam illin Cajetanus cum Thomiſtis ſtatuit tertium genus Analogorum: vocâtque Analoga inæqualitatis: quorum nomen commune eſt, & ratio per nomen ſignificata o- mninò eadem, inæqualiter tamen parti- Uk cipata ab Analogatis propter differentias. onn en Ta'e Analogum dicit eſſe Animal reſpectu j r n Homuns & Bruti: quia homo eſt perfe- ctius animal, quàm brutum. Verùm imn i hæc Analoga non ſunt, ſed ſtrictè uni- Abrnſil voca: quia ratio illa inæ qualitatis non eſllte ſi⸗ De natur, & multiplie. Terminorum. 4 ſignificatur per nomen commune v. g. Animal, ſed per differentias. Immo, ſi hæc Analogia admittatur; vix ulla da- buntur univoca; quia plerumque diffe- rentiæ, contrahentes genus vel rationem communem, ſunt quoad perfectionem inæquales. Quaæres An Æquivocatio ſit tantùm in vocibus, An verè etiam in conceptibus? Reſponſio ſit. * THESIS XV. Æ£ quivocatio (idem eſt 37 n u de Analegid) Propriè non datur in ne E conceptibus; ſed tantùm in vocibus. Ità Caſil. I. I. c. 3. Oviedo, controp. 1. met. P. 2. & Alii communids. Ratio eſt: quia ad Æ quivocationem propriè talein re- quiritur; ut terminus æquivocans poſſit indeterminatè ſignificare jam hoc, jam illud, vel utrumque ambiguse: Unde audiens nomen æquivocum prolatum, concipit quidem unam ex rebus ſignifi- catis; neſcit tamen, quæ determinate ſi- gnihicetur. At verò conceptus forma- les non ſunt indifferentes ad ſigniacan- dum hoc vel illud, ſub hâc vel illa ra- tione; ſed neceſſario ſemper eodem mo- do 44 Par. I. Cap. I. eN do feruntur in ſua objecta. Et ſi quan- ablrin doque contingat eodem conceptu cogno- nt ſci divetſa objecta inter ſe non connexa, quæ eodem nomine proferantur; intel- lectus tamen diſtinctè cognokcit illa, qui- bus tale nomnen applicat: ergo æquivo- catio propriè non eſt in mente aut con- ceptibus. Quòd ſi quis cum Compt. Diſp. 39. Log. Sect. I. n. 6. & Arriagé Diſp. 10. Log. Sect. I. Æquivocum velit vocare o- . mne id, quod quocunque modo repræ- ſentat plura, ůt plura, quæ voce æqui- vocâ exprimi poſſint; jam conceptus, repræſentans canem cæleſtem & terre- ſtrem, erit æquivocus; ſed impropria erit locutio; teſte Oriedo antè citato. ſoſo 5§. VI. De Termino Communi ſeu Univerſali ex ſingulari. 38 LHESIS XVI. Terminus Communi; ul ſeu Univerſalis eſt, eujus ſignificatem IMnt verè dici poteſt de pluribus dipiſim, & cum Iu, t reali ſuii multiplicatione: ut Homo, cujus Emmen vocis ſignificatum verè dicitur de Petro, nitce Paulo, & cæteris diviſim, & cum fui N Meh xea- lin ini è. b De naturâ, & multiplis. Terminorum. 4 5 hmenan reali muhtiplicatione veré enim per in- mamtegras propoſitiones dici poteſt: Pettus nleſt bomo, Paulus eſt homo;? Joannes eſt ho= Nhi ſic de cæteris: in quibus etiam e Homo ſeu natura humana realiter mul⸗ mmnm tiplicatur ; cuùm ſint plures homines. annN Terminus ſingularis eſt, MAjus lKigniſficatum x Higig,o vi & lignißcat ione nominis de uno determina- eng ko kantum dici poteſt: ur Petrus, Pauluse euhen Hic homo. . . eNe Pxi I. In definitione Termini Uni- eerſalis. Cuſus ſignificatum de pluribus dici poteſt: Ut excludantur termini æqui- voci, qui ſolum nomen commune ha- bent, ſignificatum verò diverſum. Dixi 2. Dici poteſt de pluribus: intellige, ex len A en t iupoen e ren. ipsàâ vi & ſignificatione nominis; ut ex- cludantur ſingularia. Licèt enim v. g. Glu, Petrus dici poſſit nominetenus de pluri- bus, ex vi tamen & ſignificatione no- minis de facto non niſi unum determi- natè importat. Diæxi 3. Vere dici poteſt de pluribus; nam ad terminum com- munem & univerſalem non ſufficit ejus dn ſignificatum falsò affirmari poſſe de plu- un ribus. Dixi 4. Poteſt, neque enim re- , * quiritur, ut actu dicatur de Fluribu. ſed uffi⸗ inu Ce n, b, H — 46 Par, I. Cap. I7 ſuſticit, ſi plura ſint poſſibilia, de qui- bus dici poſſit. Sic Sol v. g. & Luna ſunt termini communes & univerſales; licèt enim de facto non exiſtant plures ſoles, & Lunæ: de quibus actu prædi- cetur Sol & Luna, ſunt tamen plures poſſibiles, de quibus Prædicari poſſint. DPexi 5. De pluribus Deviſim, h. e. ſigni- ficatum termini univerſalis debet poſſe verè affirmari de ſingulis inferioribus ſeorſim, ſeu per integras propoſitiones, ſicut Homo verè affirmari poteſt de betro, Paulo, &c. ſeorſim. Unde jam exercitus non eſt univerſale reſpectu multorum mi⸗- litum, quos continet: quia licèt verè prædicetur de multis ſimul & collective ſumptis; non tamen poteſt verè prædi- cari de ſingulis diviſim vel ſeorſim, di- cendo ; Hic miles eſt exercitus? iſte mi- les eſt exercitus &c. Dixi 6. Cum ſui mul- tiplicatione, h e ſignificatumtermini com- munis ſive natura, quæ univerſalis dici- tur, debet verè & realiter multiplicari in illis, de quibus prædicatur. Hinc DEUS non eſt terminus communis ſeu univerſalis; quia, licèt verè prædicetur de tribus Perionis; in illis tamen non mul⸗ De naturà, & multiplic. Terminorum. 4 7 ies multiplicatur; cùm non ſint, nec eſſ Pkla poſſint plures Dii. Ità Caſilius. Qudſi quis ad terminum communem non re- u quirat; ut ejus ſignificatum prædicatur Mups de pluribus cum reali ſut multiplicatione, m Cumque in hoc diſtinguat à termino uni- in. Verſali; jam cum P. Aler. p. 1. Pheloſ. n. tei 2081. & Aliis, dicere poterit; 7 PEUS elle terminum communem, non univer- indt ſalem. n Ex his jam pater, Quid ſit Univerſale? 59 enm quid ſingulare ſeu indwiduume Nimirum Vmiverſale eſt id, quod aptum eſt pluri- mm bus per veram identitatem ineſſe; ſeu, t quod aptum eſt prædicari de pluribus: lein diviſim ſcilicet, & cum ſuĩ reali multi- ini plicatione. Senſus hujus definitionis d. Ariſtotelicæ jam explicatus eſt. Singula- Sn, Te ſeu Indiyviduum eſt id, quod ità in ſe u unum eſt; ut non poſſit pluribus com- miiem municari, neque dividi in alia ſe inferio- ra, unde & individuum vocatur: tan- a tumqde Prædicari poteſt de uno, ut Ur Petrus : Hic homo. ik Luares Quot ſint Univerſalia? Reſpondet T HESIS XVII. Sicuti ex communi 40 Philoſophorum conſenſu quinque ſta⸗ I 48⁸ Par. 1:1 Cap. I. ſtatuuntur modi prædicandi diverſi: ſci- licet I. Prædicari in quid inçompletè: 2. Præditari in quid completé: 3. Prædicari in quale quid: 4. Praædicari in quale neceſſarid: 5. Prædicari in quale merè centingenter, ità ſ. recenſentur Univerſalia. Genus, Spe- cies, Differentia, Proprium, Accidens: qui- bus eodem ordine ſinguli modi prædi- candi reſpondent: & alio nomine voca- ri ſolent quinque Prædicabilia. De His fusè & accuratè paſſim à Profeſſoribus traditur in Diſputationibus Logicis. Ut ta- men hic quoque aliqualem ſingulorum notitiam capias. 1Nota I. Et præ oculis habe, lineam Prædicamentalem; quæ eſt ordinata di- ſpofitio terminorum mag?s & minus com- munium ſecundum Pradicabilitatem & ſub- jicibilitatem : Vel eſt ſeries prædicatorum deducta à ſupremo genere per genera & ſpe- cies intermedias usque ad individua incluſivè. Dicitut prædicamentalis quia continet or- dine prædicata alicujus rei: docétque, quis terminus reſpectu alterius in præ- dicatione ordinatà debeat eſſe prædica- tum, quis ſubjectum. Vulgè ab Au- thore ſuo Porphyrio appellatur Arbor Por- ” rn 6n . 6 Unnta nlier i eeitn H ſrl ma De natura, & multiplic. Terminerum. 49 Porphyriana. Conſtruitur autem ità, ut prædicatum latiſſimè patens ponatur ſu⸗ premo loco; deinde per ordinem præ- dicata minùs latè patentia usque ad in- 8 dividuum; ad latera utrimque ponamur differentiæ, Hoc modo: Ute . Subſtantia de Materialis . Immaterialis nfe lardber orpus telcd n narum r Inanimatum Vivens Senſitivum Infenſitivum Animal Rationale Irrationale Homo Hic Iſte Petrus Nota 2. Per Eſſentiam & Naturam 42 ſeu quidditatem rei intelligi à Philoſo- phis, intrinſeca illa ; quæ rem primèò & formaliter in ſuo conſtituunt.: hæcque ideo partes eſſentiales vocantur. Sunt autem partes rei aliæ Phyſicæ, aliæ Metaphyſicæ. Partes Phyſice, ſic dictæ, Mu 4 quod à Phyſicis conſiderentur, ſunt ma- 3 C te- 58 Par. I. Cap. T. ceria & forma realiter à ſe invicem di- Kincta, v. g. in Homine Corpus & Ani- ma tationalis. Partes Metaphyſice, quæ ad Metaphyſicæ conſiderationem ſpectant, ſunt duo illa prædicata rei ſolâ ration:, ſeu quoad noſtrum concipiendi mo lum diſtincta, per quorum unum Res con- eniat cum aliis ſibi eſſentialiter diſſi. milibus, quédque ideo ſecundùm ſe eſt indifferens ad hanc vel illam rem con- ſtituendam, habétque ſe inſtar materiæ determinabilis; Per alterum verè res differat ab omni alio; quodque ſe ha- beat inſtar Formæ determinantis: tales partés Metaphyſicæ Hominis v. g. ſunt Animal & Rationale: & Animal quidem eſt pars ejuas materialis & determinabi- lis: quia illud eſt commune Homini & Brutis, eéſtque Metaphyſicè indifferens ad Hominem & Brutum conſtituendum; Rationale autem eſt pars ejusdem forma- lis & determinativa, hoc enim determi- nat Animul, ut ſit Homo potiùůs, quam Brutum. Totum ex his partibus Mera- phyſicis conſtitutum vocatur ſpecies ſeu compoſitum Metaphyſicum. eeee. ,,, lk. Hade 4,. H, De naturd, & mliltiplic. Terminorum. 57 Nota 3. Specie differre, dici ea; quæ 13 6 ſunt diſſimilia in natur, ſeu eſſentiaâ: Sic differunt homo & Brutum. Solo nu- mero autem differre dicuntur illa, quæ quidem irà inter ſe diſtinguuntur, ut uin numerum faciant; ſed tamen ſunt ſimi- cn. lis naturæ ſeu eſſentiæ: v. g. Pelrus, Pan- Il Lus & cateri bomines. n E Nota 4. Praædicari in quid eſt prædicari en en eſſentialiter per modum ſtantis; hoc eſt: t muei itd 3 ut prædicatum ſignificet vel totam erd m eſſentiam ſubjecti, vel partem ſub no- elekh mine fubſtantivo. Unde jam pradicars Uiee te in quid complete eſt prædicari üt totam A eſſentiam Metaphyſicam v. g. Petrus eſt Pemo. Prædicari in quid incompletè eſt præ- Qicari At partem eſſentia ſub nomine ſub- ſtantivo, ut: Petrus eſt Animal. Si au- tem prædicetur pars eſſentiæ adjectivè v. g. Petrus eſt rationalis“ dicitur prædica- tio in quale quid. Praditari in quale purè i eſt prædicari accidentaliter: éſtque du- plex, in quale neceſſariui: & in quale me- r contingens. Pradicari in quale neceſſa-⸗ at rium, eſt prædicari per modum formæ accidentalis neceſſariò adjacentis ſubje- Co. v. g. Petrus eſt Riſibilis. Prædicari C 2 in 522 Poar. J. Cap. T. in quale contingens eſt prædicari per mo- dum formæ accidentalis merè contin- genter adjacentis v. g. Petrus eſt doctus. His Notatis facile eſt, definire ſingula uni- verſalia ſeu prædicabilia; t patet ex Theſi ſeg. 44 LHESIS XVIII. Genus eſt id (imelli- ge Uniyverſale) quod prædicatur de pluribus in quid incompletè, àùt Animal reſpectu Hominis & Bruti, addunt mul- ti, de pluribus ſpecie differentibus: Verùm tunc redundat S incomplets: eò ipſo enim, quèd prædicetur aliquid de plu- ribus ſpecie differentibus, prædicatur incompletè, ſeu ùt pars eſſentiæ: cùm entia, quæ ſpecie differunt v. g. Nomo & Brutum, nequeant habere eſſentiam, niſi incompletè eandem. Cum hãàc de- finitione concidit illa? Genus eſt unum eb aptum prædicari de pluribus àt pars materia- linſ mum lis eſſentiæ Metaphyſicæa. Genus aliud eſt iefin M ſupremum ſeu Generaliſſimum, quod in ur rhi, eädem lineàâ prædicamentali non habet lhmun aliud genus ſupra ſe v. g. Subſtantia. Aliud ſubalternum, quod habet Alad u⸗=⸗ 1 ti n Lmant ☚ Me 2Menmr d d nn Allunt m. u: Venn 1: 45 i gid En Pelian Eie: a Cnn kuce Genmähm r un De naturdà, & multiplic. Terminorum. y3 ſupra, & infra ſe, ùt Corpus Vivens. Aliud infimum, quod nullum aliud genus ha- bet infra ſe, ůt Animal reſpectu Hominis. Species (intellige) Prædicabilis & Uni-= verſalis, eſt Unum aptum prædicari de pluribus in quid completè: ſive ùt tota eſſentia. v. g. Homo reſpectu Petri, Pauli, &c. addunt iterum multi: de pluribus ſo- la numero differentibus, ſed tantùm clari- tatis gratia, non neceſſitatis: aut omit- tendum foret, 13 Completè. Differentia eſt Unum aptum prædicari de pluribus ſpecie vel numero differenti- bus in quale, quid; ùt Senſitivum: Ra- tionale. Additur, ſpecie vel numero dißfe rentibus Non quèd hæ particulæ ablo- lutè neceſſariæ ſint; ſed, ùt cliriùs ex- plicetur differentia eſſe duplex, ſubalterna ſc. quæ de ſpecie differentibus, & Infima ſive ultima, quæ de ſolonumero diffe- rentibus prædicatur. Alii etiam bene ſic definiunt: Differentia eſt id, quod tradicatur de pluribus, At pars eſſentiæ for- malis & determinatiya: Proprium eſt, quod Prædicatur de plu-= ribus in quale neceſſarium, vel quod prædicatur de pluribus per modum for- C 3. mæ 45 TLHESIS XIX. Terminus Communis mln 54 Far. I. Cap. L. mæ accidentalis neceſſariè connexz & 2nir i adjacentis, Üt Riſibile reſpectu Petri, Pau- *“ l &. Appetitivum reſpectu Hominis & Bruti. Accidens eſt quod prædicatur de pluri- bus in quale merè contingens: ſeu per modum formæ merè contingenter ad- jacentis, ùt Album reſpectu Petri, parietis S&c. De his ſatis: plura in curſu Logi- cæ. Aut vide Philip. du Trieu. Trac. I. b. 2. En ſubdividitur in Tranſcendentem & Non- Nlui ein Tranſcendentem: Tranſcendens eſt, qui di- VNo, e citur de omni re, tam exiſtente, quàm poſſibili. Tales termini ſunt ſex huic voci ſummuliſticæ REUEB AU litteratim II correſpondentes: Res, Ens, Unum, Bo- num, Aliquid» Verum. Non Tranſcen- dens eſt, qui dicitur de rebus unius rantùm aut plurium claſſium; non de omnibus; t ſubſtantia: Corpus, Homo & cC. Sunt & alii Termini, qui ſupertranſcen- dentes dicuntur, eò quòd non ſolùm ad poſſibilia; ſed etiam ad impoſſibi- lia ſe extendant, ut Intelligibile, Cognoſci- bule &c. 8. VII. De naturd, & multiplic. TRrminerum 5y §. VII. De Termino Finito & Iufinito: Ime & IIdæ Intentionionis, & 6, THESIS XX. Ferminus Fimrus ſeu 46 Finitans eſt, qui aliquid determina- tè ſignificat v. g. Homo. Angelux. H- fnitus ſive infinitans eſt, qui aliquid de- terminate negat, & nihil determinate affirmat, fed indeterminatè tantùm: po- téſtque de infinitis rebus dici, adeêque ſignificationem non finit, alis breviter di- sunt: Terminus Infinitus, eſt ille, cui im- mediatè præfigitur particula Nen. v. ge Non Homo „ qui terminus de omnibus rebus, quæ non ſunt homo, dici poreſt. Ubi adyerte, quòd, dum ejusmodi ter- mini in propoſitione adhibentur, ſi nem- pe vel ſubjectum, vel prædicatum, vel utrumque ſit terminus infinitus ſen in- finitans, non ideo prepoſitio fiat nega- tiva: ut patet in his: Non bomv eſt Lapis * Homo eſt non Lapis: Non homo eſt. non Lapis: quæ omnes affirmativæ ſunt: quia copula principalis affirmatur. Senſus enim Imæ eſt: Aliud, quod non eſt Homo, eſt lapis. Senſus 2dæ eſt: Ho: mo eſt aliquid, quod non eſt Lapis. Senſus 4 3tig: allon N d ln 56 Par. 1. Cap. I. 3tiæ: Aliquid, quod non eſt bomo, eſtaliquid, quod non eſt Lapis. Ut itaque propoſitio ſiat negativa, particula Non debet im- mediaré poni ante copulam, eamque af- ficere; ůt : Homo non eſt lapis: aut ſi ponatur ante ſubjectum, non debet cum illo efficere unam dictionem, ſed affice⸗ re totam propoſitionem: tunc enim et- iam fit negativa, ut rectè ait Semery mihi, pag. 9. in ſummulis. 47 THESIS XXI. In explicando Termi-= no prime, & ſecundæ Intentionis non nihil variant Authores: optima & ac- curatiſſima explicatio videtur eſſe hæc. Terminus Imæ Intentioni ſeu Primd In- tentionalis eſt, qui ex inſtitutione ſuâ primarià ſignificat rem ſecundùm ſuum eſſe, quod habet in ſe, ſine denomina- tione Logicàâ, quæ 4 cognitione logicè artificiali ſuperveniat : ſive de cætero ſignificet rem ſtrictè talem, quæ exiſtat extra intellectum; ſive cognitionem: ſive poſitivam & veram, ſive negativam & fictam. Tales termini ſunt Leo, Ho- mo, cognitio, tenebræ, negatio &c. Termi- nus 2dæ Intentionis, ſeu 24 Intentionalis eſt. Nuri Ka lu Cüt ſn, Nn fwaien ut Wrt⸗ uw, ſön, lütn Ninid Wrin Aekmamnüͤ eiznne, icent ertk anin4 rela 5 R 1 ekepominnnten fünn i⸗ 1 Droner Nyna Pln Niuse m. le ore De naturâ, & multiplic. Terminorum. 57 eſt, qui ex ſuàâ primaria inſtitutione ſi- gnificat rem, non ſecundum ſe, ſed ut affectam aliquâ denominatione logicali proveniente ab intellectu artificialiter & logicè operante: ſive qui ex fuà inſtitu- tione Egnificar denominationem logi- cam, h. e. talem, cujus forma ſit ſpe- cialiter conſiderationis logicæ. Tales termini ſunt,„ Genus, ſpecies, univerſale, ſubjectum, pradicatum &c. quæ voces ex primariâ inſtitutione ſignificant rem ut affectam cognitione genereizante, ſpe- cieizante, ſubjiciente, prædicante &c. quæ eſt artificialis & ſpecialiter à Logi- câà conſideratur. Pro exemplo etiam à permultisſcribitur 75 Cognitum: ſed con- tradicit P. Heimbach in Dipſ. ſummuliſt. The. 1. Sect. 2. eò quod ad terminum zdæ Intentionis non ſufficiat ſignificare denominationem provenientem à cogni- tione qualicunque, ſed debeat ſigniſica- re denominationem provenientem à co- gnitione logicè artificiali: ùt ſunt deno- minationes Univerſalis, generis &c. quæ, E prædicantur, mutant ſignificationem ſubjecti: ùt patet in hâc propoſitione; Animal eſt genus, ubi mutatur ſignifica= 5 tio 58 Par. I1 Cap., E. tio animalis: nam it debet expont: Animal it affectum cognitione genereizante eſt Genus: econtra hæc prædicatio, Ani⸗ mal eſt cognitum, ſic exponitur : Res habens animalitatem eſt aßfelta cognitione : ubi vides ſubjectum nil ſignikcationis mutare; ità ille. Verûm lis eſt de no- mine, & exigui momenti. 48 Notandum hic tamen eſt 1. Aliud' eſſe- terminum accipi 24d Intentionaliter, aliuch eſſe Terminum 2dz Hitentionis, nam ſæ- P Terminus, qui per ſe & ex ſuà pri⸗= mariàâ inſtitutione eſt 1maæ intentionis, ac- cipitur 2dd intentionaliter; dum fſcilicet Terminus zdeæ intentionis de eo prædica⸗ tur. Tunc enim per accidens & ratio- ne talis prædicati ſigniſicat rem, non nu= dè ſecundum ſe; ſed ùr affectam cognis tione aliquâà logicali, üt patet in prædi= tà propoſitione: Animal eſt genus: cu⸗ jus fubjectum de ſe eſt terminus 1ene intentionis; ratione prædicati autem ſu- mitur 24 intentionaliter. Et vice vers Terminus, 2ꝛde Lutentionis ſæpè ſumiturx Emd intentionaliter: nempe tunc; quando. ſumitur pro ſuo ſignificato ſecundn ſe Gine alia denominatione Logicà, priori mh gtnn ſe df n, Cin . Uugr M, lus A lut dn Mi fin hein n, Mle. Ka u⸗ Een Nrlie⸗ len A tni⸗ NoA. De naturè, & multiplie. Terminorum. 59 ſuperveniente à cognitione artificiali re- Hexa; ſic ſumitur à ſpecies in häc præ- dicatione: Homo eſt ſpecies? & univerſim omnis terminus daæ intentionis, dum præ- dicatur. Ità ferè idem Heimbach pau- 1 ante citatus, Notandum 2„ Has voces ? Ima, & IIda 4 ientio tam applicari rei ſeu objecto, qued cogneſcitur; quàm cognitioni, cum hoc tamen diſcrimine, quòd res cognita ſeu objectum dicatux intentio objectiva; Cognitio vero intentio formalis: Utraque Intentio ſ. objectiya & formalis alia eſt Prima, alia 2da, ſicuti terminus- alius eſt imæ alius z2daæ Intentioniss. M- tentio primæ objectiva eſt Res cognita ſe- cundum ſuum eſſe phyſicum & reale? Cognitio ſic rem repræſentans eit I. no prima formalis. Intenti 2ua ohbjotipa eſt Res t ſubſtans cognitioni tribuenti ei aliquam deneminationem Logicam» bjectt, prælitati,: Generis S&. Cognitio illa artificialis, prout tribuit denomina- jonem logicalem, vocatur ineenzio ada ſormalis: V. g. 60gnitio- unwerſalikicans: . is 2 da:;- bes zaterk s, 60 Par. I. Cap. 1 uaslh 6H eſt intentio 2 da objectiva. Loquor in ſup- mIl & poſito, quòd univerſale formaliter fiat ala uen in per cognitionem. enin Porrò. Intentio formalis alia eſt directa: quâ primò objectum cognoſcitur. Aliæ reflexa, quâ objectum, ut jam priùs co- gnitum, adè cognoſcitur. J o THESI XXII. Termini impertinenes ſunt, qui neque ſe mutuò inferunt, neque excludunt ut Logicus, & Muſicus. Pertinentes ſunt, quorum unus infert alium; dicuntürque pertinentes ſequels ſeu Conſequentes; vel' qui propter ſpe- cialem repugnantiam nequeunt eidem convenire, dicuntũ que pertinentes re- pPugnantiâ. Termini pertinentes ſequelâ alii ſunt convertibiles h. e. ſe mutuò infe- eesez⸗ rentes; t Riſibile & Rebile: valet enim conſequentia: Eſt rifibilis: ergo flebili;, (ill! & viciſſim. Alii Superiores, & Infe- riores h. e. magis & mindâs Communes: It Animal, & Homo- Pertinentes repugnanti duplicis ſunt 4 generis: Alii enim ſunt Diſparati, qui lgglin ſolùm repugnant ob diverſitatem natu- Pnie n silem, licet nullam habeant oppoſitio- alſr nem: D uler, ah Elpyynhenn . 0 mrirſg in i 1 etent N W nnents ninpreſe runt ein eninente ⸗ ie Ne, N CuNNe lgies in ſen Ghaten D n A M De naturâ, & multiplic. Terminus 61 nem: ut Leo & Equus. Alii Oppoſiti: poſſunt autem termini eſſe quadruplici- ter oppoſiti. Imèò Contradictoris: quan- do nimirum per unum tollitur illud idem, quod per alterum ponitur, ur album, & non album, 2dô Contraris: quando ſignificantur duo poſitiva, quæ ſub eodem genere maximè diſtant, & ſe invicem ab eodem ſubjecto expellunt; ut Calor, & frigus. Amor, & odium. 3tiò Privativè: quando per unum ſigni- ſicatur forma, & per alterum carentjia formæ in ſubjecto apto: ùt videns, & cœcus. Atò Relativè: quando unus ſigni- ficat ordinem ſeu habitudinem ad alte- rum: ut Pater, & Filius: Dominus, & eryus. EK CAPVUT II. De Suppoſitione Terminorum, aliisque eorum Proprietatibus. §. I. De Suppoſitione Terminorum. TuIESIS XXIII. Suppoſitio terthi- ni vel vocis eſt Poſitio, vel Uſurpa- C 7 tio 51 62 Par. I. Cap. E. MaN tio vocis pro aliquo. Eſt autem duplex: NAe in Materialis & Formalis. Suppoſitio ma- Id u Iin terialis eſt poſitio, vel acceptio Vocis pro ſe ipsâ, ut in hac propoſitione: Ha- mo eſt generis maſculini. Formalis eſt pho- ſitio, vel Acceptio Vocis pro re, ad: quam ſignificandam eſt inſtituta; ur I in hàâc propoſitione: Homo eſt snimal Signum ſuppoſitionis materialis eſt. 1. Quande voci præhgitur LCy: 73. S&c. 2. Quando- prædicatur adiquid de ipsa voce, quod ei convenit, vel ex naturâ ſuâ: dicirurque tunc ſuppoſitio materialis intrinſeca v. g. 7 Homa eſt Vox Ayyllaba l vel ex inſtitutione Grammaticali, éſtque sunc ſuppeſitio, materialis extrinſeca. v. ge. Homo eſt: generis maſoulini: Eſt tertiæ declis- nationis &c, à contrario facilè cognoſces fuppoſitionem formalem; de qu4 de=- inceps ſermo erit. Sa THESIS XXIV. Supgoſitio Forma- lis dividitur in Simplicem & Perſonge- lem: circa utriusque explicationem va- riant Authores. Ego cum Sorto, Hur- ta, Arria, Cornæo, Haunoldo, Seme= gy, & Allishod dum communius ſic den=- nio. uhre 1 Be natura, & multiplic. Terminorum. 63 Suppoſitio ſimplex eſt Uſus, vel poſitio Vocis, aut termini pro ſuo ſignificato Tws ſecundo intentionaliter ſumpto „ hoc eſt, eut affecto coghitione artificiali, tribuen- te ei denominationem aliquam logica- ocßn 1 1 lem Generis, Speciei, Pradicati, Subjecti &c. Animm, I Sic in his propoſitionibus: Homo eſt hau ſpecies. Animal eſt genues. Perrus eſt ſubje⸗ Nkiisil , tuι,. 1˖ Tlomo, 73 Animal, rà Petrus ſup- n NN ponunt ſimpliciter „ ſive accipiuntur in iEe ſuppoſitione ſimplici. eu Suppoſitio Perſonalis eft Poſitio vel Uſus rd termini pro ſuo ſignificato Inn intentiona- g Liter ſumpto, id eſt, ſumpto nudè ſe- dge cundům ſe, & uti eſt independenter à cognitione logicè artificiali, tribuente Vmue denominationem logicalem. v. g. cum Akagnlig Dico: Petrus eſt Homno: vel, Homo eſt ,/ El Animal: omnes termini ſupponunt per- ſonaliter. Item prædicatum hujus pro- poſitionis : Homo eſt ſpecies? Licèt ſit terminus 2 dæ Intentionis, ſupponit per- ſopalitert: quia ſumitur pro Suo ſignifi⸗ cato Imò intentionaliter accepto, juxca dicta n. 48. Signum Juppoſitionis perfonalis eſt. Z. Gi terminus ſumatur pro eo tantum, 4d Wen r 64 Par, I. Cap. I. ad quod ſignifſicandum primariò eſt in- ſtitutus; ſi verò, præter ſignificatum primarium, ſecundariò ſignificet aliquam denominationem logicam ſupervenien- tem, fignum erit ſuppoſitionis ſimpli- cis; v. g. dum dico:? Animal vivit: 15 Animal ſupponit perſonaliter: quia ſu- mitur pro ſuo ſigniſicato primario ſecun. dùm ſe, Dum verò dicitur: Ammal eſt genus, jam 7 Animal ſupponit ſimplici⸗ ter: quia ſumitur pro omnibus anima=- libus, prout præciſivè cognitis per mo- dum unius; quam denominationem 76 Animal ſecundariò tantm ſignificat ra- tione talis prædicati. 2. Signum ſup- poſitionis perſonalis eſt; ſi terminus ſu- matur mobtliter, id eſt, ſi manente eodem ſenſu, & veritate propoſitionis poſſit addi, vel demi ſignum univerſale, vel particulare: Omnis, Aliquis« Si vero il- lud non poſſit addi, vel demi; ſignum erit ſuppoſitionis ſimplicis, diciturque tunc terminus ſumi immobiliter; ſic dum dico: Animal eſt genis: vo Animal fumitur immobiiiter; & in ſuppoſitione ſimplici: nam dicere verè non poſſum: omut Nlui e u i Um men 9 unlinpo ſorhrr: u rin mtit H/ 1. lrr mmgr por Mul: 11 1 i ioniniin ligri De natusâ, & multiplic. Terminorum. &z emne Animal eſt genus „ Neque. Ali= quod animal eſt genus. Dum autem dicitur: Animal vivit, 7à Animal ſupponit mobiliter 3 ideéôque perſonaliter: manente enim ſenſu, & veritate propoſitionis, dici poteſt: Omne Animal viyvit. Præter utramque hanc ſuppoſitionem ſimplicem ſcil. & Perſonalem, Fonſeca, 1: giͦ ſr nun keun. mlſ Oyie. Spinu, & Ali nonnulli definien- Ginſund. in munr ien len n En W. nemihuſ, meneaten lins r ,NI tes Suppofitionem Simplicem per uſum termini pro ſuo ſignificato immediato, ſeu communi? Perſonalem verò, per uſum termmi pro ſuo ſignificato wediato, ſeu ſin- gulari? admittunt tertiam Mediam, quam Abſolutam vocant; dicuntque eam eſſe tunc, cum vox aliqua ſupponit tam pro ſignificato immediato, id eſt, pro naturâ communi; quàâm pro mediato, id eſt, pro ſingularibus; ſic volunt, 7S Homo ſupponere in hac propoſitione; Homo eſt Animal: quia non tantùm ſupponit pro naturâ humanâ in communi, ſed etiam pro ſingularibus. Vide Haunol. in Log. Pratt. P. 1. C. I. n. 19. Verùm hæc Sup- poſitio Media apud Nos locum non ha- bet. Vel enim vox aut terminus acci- pitur TPHESIS XXV. Suppoſitio Perſona= 6 6G Par. F. Cap. F. pftur pro ſuo ſignificato 1m) intentio- nti ch naliter ſumpto, && erit Suppeſitio Peryſoe G4n nalis? vel pro- ſuo ſignificato 2b inten- 4 kind: tionaliter ſumpto: & erit Suppoſitio Sun- Plex. ulö mi, l⸗ Musln 1 lis alia eſt Singularis: a alia Communis: uner HMla eſt poſitio tertnini pro re fingulari, uſt At: Perrus eſt hie Homo hæc eſt poſitio termini pro re aliqua pluribus communi, v. g. Homo eſt Animal. Suppoſitio Perſonalis Communis fub- dividicur in Univerſalzm ſeu Diſtributivam, Collectivam, Disiunctivam, & disjunctasm. Suppoſitio Univerſalis, ſeu Diſtributiya (quæ etiam 4 multis Copulatipa vocatur) eſt poſitio, vel acceptio ter mini commu- n nis pro omnibus ſuis inferioribus rogula e tivè enumerandis, hoc e, diviſim per integras propolſitiones cum particul. Et, vel Nec enum erandis: Sic Deſtributivè ſupponit 16 Homo in hic Propoſitione: Omnis Homo eſt Animal,, ſumitur enim pro en⸗ omnibus Hominibus, ſcil. Petno, Pauloz &c. Seorſim, & diviſim, repetità parti- cula Et, chumerandlis per integras pro- e “ SAd , ma . bim, De naturâ, & multiplic. Terminorum. 6c propoſitiones, cùm ſenſus ſit; Et Petrus eſt Animal: & Paulus eſt Animal: & Jo⸗ annes eſt Animal: & ſic de cateris. Suppoſitio hæc Diſtributiva alia eſt Accommoda, quando ſcil. Terminus com-= munis, & Univerfalis accipitur pro o- mnibus Inferioribus copulativeè enumeran- dis, uno; vel altero excepto; ſic in hâc propoſitione: Omnis Homo peccavit in Adam: ſubjectum accipitur in ſuppoſitione di= ſtributivâ, ſeu Univerſali Accommodâ: quia accipitur pro omnibus Hominibus, diviſun per particulam Et enumerandis, excepto tamen Chriſto, & B. M. V. Alia eſt Abſoluta, ſeu Completa, eaque vel pro Generibus ſingulorum, vel pro ſingu= lis Generum. Suppoſitio diſtributivæ abſoluta pro Ge- neribus ſingulorum eſt, quando terinus diſtributivè ſupponens ſumitur ſinè ex- ccptione pro ſingulis generibus, aut ſpe- ciebus ſub tali nomine contentis, ſed non pro omnibus individuis. v. g. in hâc propoſitione: Omne Animal fuit in Arcà Noe: S onme Animal, non ſupponit pro omnibus individuis animalium ; fed tantum pro ommibus generibus, vel ſpe- 577 56 68 Par. I. Cap. I. mi imali uN ſpeciebus Animalium: ut ſenſus ſit: Ex Gtnlid, uoyis genere, & ſpecie Animalium, ſaltem N unum, aut alterum individuum fuit in Arcà N1 na Noẽë. ſten zutt Suppoſitio Diſtributixa pro ſingulis gene-= rum eſt, quando terminus univer ſalis ſu. mitur non tantüm pro quvis ſpecie, ſed etiam pro quolibet individuo diviſim 1 v. g. Omne animal ſentit. . Suppoſitio Colliectiva, ſeu Copulata eſt annen Uſus, vel Acceptio Termini communis mim Pro omnibus ſuis inferioribus, ſive ſub- jectis denominatis „ non ſeorſim, ſed acgei ſimul, & copulatim per conjunctionem Ef ldunin, enumerandis, ac in unum fubjectum Aüflamn colligendis; ità colleclive ſupponit ſubje- Ctum in hâc propolſitione: Oynnes Apoſto. Mh Ann li ſunt duodecim: item in häc : Ommnis kcfäni elementa ſunt quatuor: & regulariter loquen- nltu do, quando ex parte prædicati ponitur Mn, Ea terminus numerum, vel collectionem iudan 7 , naſeir ſignificans, ſubjectum ſupponer collctwo. Mn An . . . teniuucte Suppolſitio Disjunctira (quæ ab aliis Eumrcä IX Kain, ncen Determinata dicitur) eſt Acceptio termi- aldnn ni particularis pro ſuis inferioribus, ſive Alin ln ſubjectis denominatis, per particulam ihlu ai Vel, & quidem per integras propolſitio- Miſi nes 1 De naturà, E& multiplic. Terminorum. 69 huhe nes enumerandis, itâ, ut percurrendo en e Om nia inferiora tandem Perveniatur ad , unum determinaté, de quo prædicatum verificetur; ùt ſi dicas: Aliquis Homo eſt un., Luſeas: cujus propoſitionis ſenſus eſt: Vel Petrus eſt Luſcus, vel Paulus eſt Luſeus, vel Joannes eſt Luſcus, &c. ubi Percurren- iuciin do ſic omnes homines tandem pervenis ad unum determinatè, cui reverà prædi- catum conveniat. Suppoſitio Disjuncta, ſive Indetermina- A a, 8& Confuſa eſt Acceptio termini par- ticularis pro ſuis inferioribus, ſive ſub- jectis denominatis, disjunctim per par- ticulam Vel enumerandis, hoc eſt, non E Per integras propoſitiones; ſed omnia inferiora, ſeu denominataà colligendo in m unum ſubjectum, ità tamen, ut Percur- *R rendo ſingula ad nullum determinatè r perveniatur, de quo determinatè veri- en ficetur prædicatum; v. g. Aliquis oculus ſ neceſſarius ad videndum, ubi de nullo D determinatè dici Poteſt: Hic eſt neceſſa⸗ nus;, cum tamen aliquis indeterminatè ſit neceſſarius. Ratio hujus indetermi- Tiri nationis, ſeu confuſionis eſt, quia ex TEpaarte prædicati ſignificatur neceſſitas po- 58 7* Par. I. Cap. I. tentiæ ad actum, quæ neceſſitas due dicit: nimirum potentiam ipſam, & ab- ſentiam omnis alterius potentiæ ſuffici- entis ad eundem actum, cm autem uterque oculus ſit potentia ſufficiens ad videndum, neque ullus habeat adjun- Ctam abſentiam alterius potentiæ ſufti⸗ cientis, hinc neque in Oculo dextro de- terminaté, neque in ſiniſtro reperitur abſoluta neceſſitas ad videndum; & conſequenter de iis tantùm indetermi- natè, & disjunctim dici debet: vel ocu- lus dexter, vel ſiniſter eſt neceſſarius ad yi- dendum. Secus eſt, quando propoſitio importat aliquid actuale, v. g. Aliquis homo ſtudet? tunc enim verificatur in ali- quo determinato individuo: eò, quòèd ſtudium exerceri non poſſit, niſi ab ali- quo determinatè. . “ 59 An præter ſuppoſitionem diſtributi- vam, Collectivam, Disjunctivam, & Disjunctam detur quinta aliqua ſpecies ſuppoſitienis pecſonalis, quà terminus communis ità confusè, & præciſivè ac- cipiatur, ut quantùm eſt ex modo re⸗- præſentandi, formaliter, & perfectè Præſcindat à ſenſu Diſtributivo, Colle- Edi⸗ De natind, & multiplic. Ternunorum. 71 iu 3 Rivo, Disjunctive, & Disjuncto? de- 9 cidi ſolet in Diſputationibis Logicis: ubi de actuali Pradicatione Univerſalis. Ego ſuppoſitionem illam præciſivam judico eſie admittendam. Quid enim vetat? * Prædicatum v. g. bujus propoſitionis5 Petrus eſt homo, pol t reptæſentari, & accipi ità confusè & præciſivè, ut actus ille, quantùm eſt de ſe, neque dicat Petrus eſt hic Homo ſingulari is: Neque: Eft aliquis homo disjunctins, aut Dicjunclim- Neque: Eſt omnis Homo diſtributius, aut Kolleclivès ſed præcisè affirmet Hominem. itque de ſe indifferens verificari in quo- vis eorum ſenſuum; etſi defacto ratione materiæ non verificetur, nisi per hunc EAingularem aut aliquem disjunctivè ho- minem: quòd tamen ipſi actui lecun- dum ſe per accidens eſt. Vide Philoſ. P. Lingen. p. z. u. 82. Porrò ut ſcias: An & quando ſubje- ſaum aut prædicatum in propoſitione ſupponat diſtributivs, (quod Plurimùm ecklert ad dignoſcenda ſyllogismorum vitia) ſervient regulæ ſequentes, quas tamen nolim ſine omni prorſus exce- GS ptione intelligi. Regula I. In omni 1 pro-⸗ . 60 72 FPar. I. Cap. 7. propoſitione univerſali affirmativ4, qua- lis eſt v. g. hæc Omnis homo eſt animal: ſolum ſubjectum diſtribuitut; prædicatum verò ſapponit disjunctivè, uti cum Rk. contendit Haunoldus in Log. pract. vel disjunctim, ùt volunt Alii cum Phil. Du Trieu tr. z. p. 3. a. Regula 2. In pro- poſitione univerſali negativà, & ſubje- ctum & prædicatum diſtribuitur; dt ſi dicam: Nallus homo eſt lapis. Regula 5. In propoſitione particulari affirmativa nec ſubjectum, nec prædicatum diſtri- buitur; ſed accipitur disjunctive, vel etiam disjunctim, ùt ſi dicam: Aliquis homo eſt Doctus. Aliquis vculus eſt neceſſa- rius ad videndum. Regula 4. In propoſi- tione particulari negativâ prædicatum ſolum diſtribuitur: ut in hàâc: Aliquis homo non eſt lapis. Regula 5. In propo- ſitione ſingulari, in quâ ſubjectum eſt ſingulare & incommunicabile, ſubjectum ſemper ſuo modo diſtribuitur, bhoc , ſumitur pro omni eo, pro quo poteſt ſumi. Eodem modo diſtribuitur præ- dicatum ſingulare in propolitione nega- tivâ; ut, ſi dicas: Petrus non eſt Paulus: ſenſus eſt: Nihil quod eſt Petras, eſt Paulus: Ef muet kenut li El cihnru 16 Rpeg de proprietatibas Terminorum. 73 Et quod eſt Petrus eſt nibil, quod eſt Paulus: Ubi vides, & ſubjectum & prædicatum das ſuo modo diſtribui. Regula 6. Omnis At terminus infinitatus diſtribuitur. Sic in leye 1 hac propoſit: Aliquid non bomo eſt la- MMN Pis: "5 Homo diſtribuitur: ſenlus enim 1 eſt: Aliquid, quod non eſt hic homo, nec Alhe e, nec ille &. 4 lapis. His adde regulas ſequentes. Prima: 7 ommnis in numero ſingulari ſemper ſup-. ponit diſtributivè „ modè non ſonet Hidem, ac totus: tunc enim collective , iupponet. Secunda: "S omnes in plurali plerumque ſupponit collective: uti & nunieralia, præſertim ſi veniant ex par- te prædicati: quanquam " omnes pos- ſit aliquando fupponere diſtributivè v. g. ſi dicas: omnes Logici ſcribunt. Ter- tia: Particulæ negativæ: Nallus, neuter, nusquam nunquam ſupponunt ſemper di- ſtributive. Quarta. Particulæ excepti- væ prater: nist: Item excluſivæ tantum, Jolam, diſtribuunt ſemper totum id, quod excipiunt, vel excludunt: v. g. Omne animal terreſtre, prater hominem, eſt qua⸗ in drupes. Item . Jolum animal ſentit: cu⸗ D jus propoſitionis lenſus eſt . Animal ſen- tit, & mihil prater animal ſentit, D F. II. 4 1a 1 1 . Melckan i 4 1 61 74 Par, I. Cap. Z. §. II. Pe : De Statu, Diſtractione, Ampliatione, Reſtri nnr PeEtun &tione, Diminutione, Alienatione, Ap- pellatione, Aſcenſu & Diſcenſu Terminorum. 62 THESIS XXVI. Status eſt acceptio termnini pro tempore per copulam ropoſitionis importato ità, ut, ſi ver- Tan eſt præſens, res ſtet pro tempore præſente: ſi præteritum, res ſtet pro præterito; ſi futurum, res quoque ſtet pro futuro; ſic in his propoſitionibus: Petrus eſt albus: Adam peccapit: Antichri- ſtus peccabit: termini accipiuntur cum eren ſtatu; quia ſupponunt pro rebus, ut exiſtentibus pro tempore per copulam importato: Caſilius L. 1. ſumm. c. 12. 63 Diſtractio (quæ ſtatui opponitur: & 4à Nonnullis ad Ampliationem reducitur) eſt acceptio termini pro alio tempore, quâm importetur per copulam propoſi- tionis. Sive, eſt uſus termini pro ſuo el , ſignificato ùt exiſtente pro aliâ temporis “ differentiã, quâm importetur per copu- enn lam. It ad tempus à copul alienum diſtrahuntur termini in his propos: Homo e. Nrej, i fone enpan elencdinr 4 ium a & t de proprietatibus Terminus 75 Romo eſt mortuus: Caci vident: Album eſt n, nigrum. Senſus enim eſt: Ile, qui fuit homo, eſt mortuus: Qui antè fuerunt cæci, KWnunc vident: Res, quæ habuit albedinem, eſt uigra. Semery, Van Sichen, Aler, & alii. Nahlin THESIS XXVII. Ampliatio eſt Exten 64 eI ſio termini à minore ad ampliorem Malend ſignificationem; quæ potiſſimàùm fit ra- nlaſ rione temporum: dum nimirum vox ek etendirur ad ſignificandum ſuum ſi- gnificatum exiſtere pro pluribus tem- porum differentiis, quâm exigat princi- palis copula propoſitionis. Unde & à pan Ssichen, & alüs non malè definitur Kuhd Ampliatio; quèd ſit uſurpatio pocis pro So ſignißicato ut exiſtente pro tempore per copulam principalem importato, & ſimul pro alio per copulam non importato. Et quia enn tempus eſt quadruplex: Præſens, prateri- tum, futurum, & poſſibile, Hinc vox am- pliari poteſt quadrupliciter; I. Nem- c pe, ad tempus præſens & præteritum; ur ſedens ſurgebat, ſenſus enim illius eſt inn iſte : Qui ſedet, vel ſedebat, ſurgebat, 2. Ad præſens & futurum ut, viyens morie- 7 D2 tur⸗ / Ne Edn N 765 Par. 1. Cap. 2. tur?g hoc eſt: qui vivit, vel vivet, mo- 3 rietur. 3. Ad præſens, præteritum, S ſet futurum; ut: juſtus ſalvabitur, hoc eſt: . qui ſunt, qui uerunt, & erunt juſti, ſal- vabuntur. A. Ad præſens, præteritum, futurum & poſſibile; ut Homo eſt animal. Airtn nliad ſund tan Aca: 6; LTHESIS XXVIII. Rekrictio eſt con- tractio termini à majori ad mino- . . initune rem ſignificationem; At ſi dicam: Ho- Ane mo doctus loquitur. Fit autem Reſtrictio : . nt, ce per adjectionem vel nominis adjectie 1 Ca vel casus obliqui, vel alicpjus circum- ſtamiæ. Diminutio eſt Uſus termini non abſolu- tè & ſimpliciter, ſed ſecundum quid, (id eſt) ſecunduùm partem ſignificantis v. g. thyops eſt albus ſecundum dentes. P fert Diminutio à Reſtrictione (ùt inquit' Semery) per hoc, quèd hæc requira terminum communem, non illa, Sotus! A tamen cum Aliis hanc ad illam reducit 66 Alienatio (quæ etiam à Nonnullis Di Cmnenit ſtrattio Termini appellatur) eſt translati termini à propriâ ſignificatione ad im i Ani/ propriam, t ſi dicam: Homo piclas ſtaükt in foro. vel: Pes menſæ cecidit. m l! THE 7 M Cltur de proprietatibus Terminorum 77 T irs *S XXIX. Appellatio (ut bene 67 definiunt Arriaga, Compt. & Alis) Reſt applicatio formalis ſignificatt unius 1 termini ad lignificatum aloctius, ità, ut unus terminus denominet alterum 5 ùr ſi dicas: Petrus eſt magnus ii “ W Terminus Appellans applicatur tsniſeue materiali termini Appellati, Appellatio eſt Materialis „ Si verò applice- 4 tur formæ, feu figniſicato formali, Ap- Pellatio ſormalis eſt. V. g. Si de petro ſtupido, cæteroquin quoad ſtaturam ma- gno dicam: Petrus eſf magnus Logicus, S Appellatio erit materi jalis ; ſi verò de 6 Petto quoad ſtatutam parvo, ſed doécto logico dicam 5 Petrus eſt magnus Logi- aus, Appellatio formalis erit, nam in e tiori 7àmagnus applicatur perſonæ Pe- Rtri5 in poſteriori verò Logicæ. TH ESIS XXX. Aſcenſus, qui & di- citur Inductia, eſt Progreſſus, ſive Argumentatio ab inferioribus debirè enumeratis ad terminum communem; ut: Petrus eſt animal „ & Paulus eſt animal, Sei ſic de cæteris; ergo omnis homo eſt anamal. Itaà Loletus, & alii. D 2 De⸗ NN⸗ 78 Par. I1. Cab. 3. Deſcenſus eſt progreſſus ſive argumen- tatio à Termino communi ad inferiora; g dt: ommis homo eſt animal, ergo Petrus Mmlün eſt animal: ergo Paulus eſt animal &c. Si- cuti ſuppoſitio termini communis, ad quem aſcenditur; aut à quo deſcendi- tur, eſt quadruplex; nimirum diſtribu- tiva, Collectiva, disjunctiva, & dis- l5 juncta; ità quoque Aſcenſus & Deſcen- (noo ſus terminorum quadruplex eſt: Diſtri⸗ u ni butivus, Collectivus, Disjunctivus, & Eg Disjunctus. Singulorum definitio faci- be le deducitur ex dictis de ſuppoſitione. Galctni èêèẽ CAPUT III. De Definitione & Diviſione. Philoſophi tres paſſim ſtatuunt Modos ſciendi: Defſinitionem ſc. Diviſionem & Argu- lium mentationem. Eſt auten, Modus ſeikendi oratio manifeſtativa ignoti. Definitio, ignotum manifeſtat explicando: quid ſit res? Diviſio, explicando, quotuplex ſit res: Argumentatio denique, inſerendo unum ex alio propter connexionem. De Argumenta- tione agetur parte 3. hic breviter expedian: (nii di⸗ ſin ul Nie. I i i⸗ nn, D Pehione. juxta communiorem A. A. ſententiam. utrague ad ite, onem get bertineat §. I. De Deſinitione. HESIS XXXI. Definitio eſt Oratio, 637 ſeu Modus ſciendi, explicans ipſum, quod quid erat Ge reiz ùt ait Ariſt. 1. Top. 4. boc eſt: explicans naturam, ſeu eſſe c rei. V. g. Oratio hæc: Anima! ratio- nale, eſt definitio Hominis; quia explicat eſſentiam ſeu naturam ipſius. Per eſ- tts i Dün, n ſentiam ſeu naturam rei intelliguntur intrinſeca illa, quæ rem primo & for- maliter conſtituunt: vel quibus præcisè politis, aliis licèt omnibus deſideratis, WT⸗ res ponitur: & hæc ideo partes eſſen. tiales vocantur. Sunt autem partes eſ- ſentiales aliæ phyucæ: ſcilicet Materia & forma realiter diſtincta: Aliæ Meta- phyſicæ;, genus nimirum, & differentia. Genus eſt prædicatum commune rei cum aliis rebus in naturâ diſſimilibus: Dif- ferentia eſt prædicatum eſſentiale, per quod res differt ab aliis, cum quibus D 4 Per 30 Far. I. Cape 3. per genus conveniebat. Vide dicta C. 1. n. 42. Porrèò bene diſtinguendum eſt inter Definitionem Formalem, Objectivam, & Vocalem. Deſinitio formalis eſt ipſe actus intellectüs, ſeu cognitio definiens: De- Enitio objectiva ſunt ipſa prædicata, per quæ res aliqua definitur: PDefinitio ro= calis ſunt voces externæ, quibus definitio mentalis ad audientem profertur. Pa- ri ratione Definitum triplex eſt, ſe. Men- ſipinn tale ſeu formale: vocale: & Objecti- encpon Popr N. vum. Definitum mentale ſeu formale eſt j a cognitio repræſentans rem definitam. Ipla res definita eſt definitum objectivum. Eir Vox illa, quâ exprimitur res definita, dicitur definitum vocale. Phleas v 6Anj we THESIS XXXII. Definitio omninòè generatim & latè ſumpta, Alia eſt poſitiva: quæ explicat rei naturam per Prædicata, quæ verè & poſitivè infunt rei. v. g. hæc: Homo eſt animal rationale. Alia eſt negatipa? quæ explicat rem re- movendo prædicata; quæ ei non inſunt: v. g- cùm dico: Homo eſt animal non ir- rationale, item: Deus eſt Enc, quod non eſt c gorporeum, non creatum &c. 24 act de Deſinitione & Diviſione. 81 24d Definitio poſitiva alia eſt quid nomi- nis: quæ vocis alicujus ſignificationem 3exponit. Huc revocantur definitiones 2 b Etymno nominis petitæ; ur: Conſul, GN qui conſulit patrie: Vir eſt qui vires babet & c. Alia eſt quid rei? quæ rei na- turam, ut in ſe eſt, explicat: v. g. Ho- ms eſt anmal rationale. ztid Deßinazio quid rei ſubdividitur in Eſſentialem, & non Eflentialem ſeu De- ilun ſcriptivam. Definine Eſſentialis (quæ ſo- edke Li vere & propriè definitio dici debet) nd 4 eſt, quæ rei naturam explicat per præ- tim. qicata eſſentialia, ſive per partes eſſentia- tn. les. Et hæc iterum alia eſt Phyſica, N quæ nem explicat per partes eſſentiales phyſicas; v. g, Homo eſt compoſitum ex aerpore & animä rationali. Alia Metaphy= EiiD Rca, quæ rem explicat per partes eſſen- n, UAd cales Metaphyſicas, nimirum per genus 14 & differsmtiam z. v. g. Hono eſt animal ra- tisnalt:. Drfinitio deſeriptiva eſt, quæ rem expli- cat per prædicata vel Phyſica, vel Me- . taphyſica non eſſenrialia. Et hæc etiam aRI. dauplex eſt: Cauſalis, & Non-canſalit. IN, Deſtriptio Cauſahs eſt, queæ rem cxplicat 4 5 per Par. I. Cape 3. Per cauſas ſuas extrinſecas, puta vel ef- ficientem vel finalem; ùt cum dico: Ho- mo eſt creatura rationalis à Deo condita, ad sternam beatitudinem: vel certè per ali= quid, quod eſt quafi cauſa; ùt cum di- co : Ecolypſis Lunæ eſt poſitio terræ inter So- Deſcriptioa Non= cauſalis eſt, quæ retn explicat per bproprium; v. g. ſi dicas Homo eſt animal riſibile: vel cert per plura accidentia, quæ ſimul ſumpta . . . . „ conveniant omni & ſoli definito; uùt ſi dicas : Homo eſt animal implume, bipes Aiſciplinæ capax &Kc. lem & Lunam. 7 1 THE SIS XXXIII. Leges præcipuæ bonæ definitionis à Dialecticis pas- ſim recenſentur tequentes. Deſimitib debet eſſe clarior definie 40, id eſt, debet continere plures ter= minos, explicitè iigniſicantes plura præ= dicata intrinſeca rei. eſſet oratio explicans defi itum. Secundg. Dreſinitiv debet eſſe convertibilis sum Deſinito, h e. defini io & definitum deben de ſe mutuò univerlaliter affir- mari ſle. Alii hanc regulam ſic ex- Deſinitio debet conyenire omni Alias enim non but Etui con CRente W C! KogCn l Vu M A, E (d, der gn Pruine ann Uind fenr 4 t Mr ſe cndcr, lm griſte rärs e ain 6 e nin k. N Ne SPn e de Deſinitione & Divißione. 8 5 & ſoli deßnito. Ratio autem eſt: quia Defnitio eſt tota eſſentia rei; quæ rei necellariè convenit, alteri verò ab illà convenire non poteſt. Hinc rectè Ovie- do, Compt Semery & Alii deducunt; quèòd;, de quacunque te negaveris defi- nitionem, negare poteris & definitum; & e converſo; v. g. de quocunque ne- gaveris, quòèd ſit animal rationale, recte negabis, auod ſit Homo & contra. Idem dic de affirmatione: nimrum, de quo- cunque affirmas definitionem, aflitmare & potes d'finitum. Tertia Definitio nil contineat ſuperfluum Neque fit manca. Unde hæc definitio ho- minis, Animal materiale rationale, vitioſa eſt ob ſuper fluitatem: iſta veròè, Homo eſt animal, ob defectum. Quarta. Definitio ( nimirum Metaphy= ſica eſſentialis) debet conſtare genere proximo, & differentid ultima, id eſt; uno prædi-= cato, per quod res definita cum aliis proximè conveniat: altero, per quod ultime difflerat ab aliis, faltem illis; 4 quibus non differebat per genus⸗ ſive jam illud ſit geuus ſtricte dictum, ſive tantum ſe habeat per modum generis- D 6 34 84 Par. I. Cap. 3. id eſt, prædicati communis & determi- nabilis. Hinc malè definirem hominem per ſubſtantiam rationalem, cùm Animal ſit genus propinquius reſpectu hominis. Ex eodem capite juxta rigorem Diale- cticum vitioſæ ſunt multæ definitiones Brutorum, etſi paſſim uſitatæ: quibus v. g. Canis dicitur eſſe animal latrabile Equus, animal hinnibile &c. quia Brutum eſt genus propinquius, qudm animal. Ratio, quòd definitio Metaphyſica debeat fieri per genus proximum, eſt; Imiò Quia inter quoclcunque aliud genus, & differentiam ultimam intercedunt ali- qua prædicata eſſentialia;, quibus igno-= ra is, eſſentia rei, quæ illa omnia inclu- dit, perfecte & clarè cognoſci non pot- eſt. 2dò Quia ſaltem quandoque, genus remotum cum differentiâ non fufficeret, ut res ab omni aliaà clare diſcerneretur, adeôque definitio non conveniret ſo- li definito. v g. ſi homo definiretur? ſubſtanti rationalisz non ſatls diſcernere- tar ab Angelo, ut qui etiam eſt ſub= ſtantia ratiopalis; nisi fortè 2 Rationale tibi ſignificet principium diſcurrendi de- pendenter à ſenſibus. §. II. Melßna a atli urn Wuma, ſenu; A = upint Miü ain; Ki e cnee iun ge Cnian in g⸗ 8 N de Definitione & Devißione. 8 5 § II. De Diviſione. HE SIS NXXXIV. Diviſio, ùt hic 72. ſumitur, eſt oratio totum in ſuas par- ies diſtrihuens: ſive jam totum illud (quod dicitur diviſum) ſit potentiale, dr. Kve Actuale: ſive Phyſicum ſive Meta- cuit , phy ſicum: ſive Eſſentiale, ſive Integra- le, ſive Accidentale: aut aliud quodvis. Partes, in quas torum diſtribuitur, vo- cantur mem bra dividentia. Porrò ſicut Definitio; ità etiam divi- fo, alia eſt formalis ſeu mentalis ? éſtque actus intellectüs partes diviſi repræſen- tans, Alia vocalis, & ſunt voces ore pro- latæ; quibus fignificantur membra di- videntia ; Alia objectiwa: Süntque ipſa membra dividentia, vel res ipfæ per diviſionem vocalem ſignificatæ, huic triplici Diviſioni correſpondet triplex divilum; fſcilicet Formale ſeu mentale: éſtque conceptus mentis repræſentans rem quæ dividitur, Vocale: & eſt vox rem diviſam ſignificans, Objectivum, & eſt res, quæ dividitur. D 7 THE- THFESIS XXXV. Piid alia eſt quid nominis: alia quid rei. Emna eſt, quâ nomen aliquod in varias ſignifica- tiones divihitur, convenitque folàm terminis æquivocis: ůt ſi dicam: Canis alius eſt terreſtris, aluis caleſtis, alius mari- nus. 2da Eft, quâ res in ſuas partes dividitur v. g. Animal aliud eſt Homo, alid Bratum. Divinho rei fubdividitur in actualem, & potentialem, Diviſio Altualis eſt: quaâ totum actuale dividitur in ſuas parres, quas actu in fe continet, vel Plyfe cuúm partes funt phyſiczæ & realiter di= ſtinctæ v. g. ſi dividas Hominem in Corpus & Ammam, diciturque Diviſio adtualis Phylica:? vel AMMetaphyſies „ cùm partes funt! Meraphyſicæ & ſolà ratione diſtin- tæ v. g. St dividas Hominem in Animal & Rationale & quamvis rem in fuum genus & differentiam: dicitürque Di- viſio actualis Metaphyſica. Dyyiſio actua- lis rurſus Alia eſt Eſentialis: alia Integra- lis: alia Accidentalis. Diviſio Eſſentialis eſt, qua totum eſfentiale dividitur in ſuas purtes eſientiales ſive Phyſigas, ſive Metaphyſicas. Exempla jam allata ſunt. (Conzu z. m N in. 44 de Definitione & Diriſione. 87 Integralis eſt: quàâ totum integrale, ſeu quantitativum dividitur in ſuas partes integrantes, Eſtque iterum duplex Con- tinua, & Diſcreta: Continua; quâ to- tum integrale continuum dividitur in partes ſuas integrantes: v. g. Homo in caput, manus, pedes, E&. Diſereta; quà MS, totum integrale diſcretum in partes di- viditur; v. g. Multitudo aliqua in plures nimm, numeros binarios, aut ternarios. Diviſio acci- di di dentalis eſt: quàâ totum accidentale, id hs d, eſt, conflatum ex ſubſtantiâ & accidente, ANMGle, dividitur in ſaas partes, ut ſi Album di- Nmis . vidas in ſubjectum, v. g. Lapidem, & Al- unN hedinem, Arriag. Diſp. 3. ſumm. ſect. 2. Nnub Diyiſio potentialis eſt: quâ totum poten- aren tiale dividitur in ſuas partes, quas non actu, ſed potentià ſub ſe continet: vel, ut Cornxis in Summulis Tratt. 2. c. z. cum Du Trieu, quâ aliquid magis com- mune dividitur in minùs communia: v. g. Animal in Hominem & Brutum: Vo- caturque ab Aliis Diviſio totius poteſta- tivi ſive univerſalis in partes ſubjectivas. Eſt autem diviſio hæc potiſſimùm qua- druplex. . . Di li Ima Par. 1. Cap. 30 Ima Maximéque uſitata eſt Diriſio ger neris in ſpecies, & ſpecierum in indwidua,, ut ſi dicas: Animalium almd eſt homo,» aliud Brutum, Hominum alius eſt Petrus, alius Paulus &c. IIda eſt Diviſio ſubjecti in Acidentia: quàâ fubjectum in, vel potiùs (üt ait Se⸗ mery hic per varia accidentia, quæ ha- bei, dividitur; five jam accidentia ſint Phyſica & realiter diſtincta, ut ſi dicas: Homo alius eſt Albus, alius Niger: ſive Me- taphyſica, & ſolâ ratione diſtinéta; ùt. ſi dicas: Anunal aliud eſt rationale, aliud irrationale: utrumque enim animali no- ſtro modo concipiendi accidentale eſt. IIItia eſt Acidentis in ſubielta, quâà ac- eidens in vatia ſubjecta diſtribuitur v. g. Album aliud eſt Lat, aliud Nix, &. Pang eſt Accidentis in accidentia v. g. ulce aliud eſt favum, ut mel. aliud Album,. 1 Saccharum. Porrò hæ tres ultimæ diviſiones com- muniter etiam Accidentales vocantur à Dialecticis. 88 76 THESIS XXXVI. Præcipuæ Leges Diviſionis ſunt 1. Dipiſum debet plus con- ſun N un Sin t ſau 4 4 4 Uunt i, r ſemn ne m l, ln ſeinn e alen dniz) e ; N AdA A, „ de Definitione & Diriſione. 89 continere, quùm aliquod ex membris dividen- tibus; quia totum eſt majus ſuâ parte. 2. Divißio ſive membra dipidentia ſimul de- bent exaæquare diviſum: boc eſt, non de- bent plus, nec minus continere, quàm totum diviſum. Ratio eſt z quia omnes partes ſimul fumptæ realiter ſunt ipſum totum. 3. Unum membrum dividens non debet cantineri in alia: quam regulam Alii ſic exprimunt: Membra dividentiæ debent aliquo modo inter ſe pugnare, ſeu eſſe oppoſi= ta. 4. Membra dividentia non debent eſſe nimis multa „ ne oriatur confuſio. 5. Diviſio debet eſſe immediata , ſive fieri in membra proxima, quæ deinde fubdivi= dantur, donec perveniatur ad ultima. Hinc non valet hæc diviſio: Animal aliud eſt Equus, aliud Leo, aliud Pecus, aliud Homo &c. Porrè à Diviſione totius potentialis, cujus apud Philoſophos potior eſt uſus, rectè Argumentandi regulas habe ſequen- tes ex Pennafiel. Diſp ult. ſumm. q. I. n. 12. Arriag. Diſp. 3, ſumm. ſect. 2. Compt. D. 4. ſect. 2. Gornæo Tract. 2. ſumm. in Append. c. 2. & Aliis. Prima, A membrao dividente licet af⸗ 77 90 Par. 1. Cap. 3. affirmativè argumentari ad diviſum. v. g Petrus eſt homo, ergo ſt animal. conrin mala eſt conſequentia à negatione unius membri dividentis ad negationem diviſi v. g. Petrus von eſt Brutum, ergo non eſt animal. Secunda. Ab affirmatione diviſi re- s argumentamur ad omnia membra dividentia ſub disjunctione, ůt: Animal, ergo vel rationale, vel irrationale non autem valet conſequentia à diviſo ad unum determinatè membrum divi- dens v. g. Eſt Animal, ergo eſt homo. Tertia. Ex negatione omnium mem- brorum dividentium recte ſequitur ne- gatio diviſi: & contrà ne gatio omnium membrorum divicdentium ex negatione diviſi. v. g. Lapis non homo, neue byu= tum: ergo non eſt anunal, & contrd. Non eſt amimal: ergo nec eſt homo, aec brutum. Quarta. A poſtione diviſi & nega- tione unius membri dividentis, ſi fint duo tantùm, tenet conſequentia ad af- firmationem alterius, ut, eſt animal: non irrationale, ergo rationale: & viciſſim ab affirmatiene unius ad negationem alte- rius, v. g. Mt animal, idque rationale, erge non , Prſ nnig in: . ſn ⸗ 1¹ L , ENNe tone in. Dnni enbtn 1 N 1, ltndlß, 4 de Definitioné & Diviſione. 91 non irrationale. Dixi antè: ſi ſint duo tan- tum: nam ſi membra dividentia ſint plu- ra: omnia neganda ſunt præter unum illud, ad quod vis argumentari. uæres: An diviſio totius actualis, & 79 definitio mentalis differant? Ratio dubi- tandi eſt: quia utraque clarè & explicitè attingit eadem peædicata, ſeu partes rei;, uùt patet in hac definitione: Homo eſt ani- mal rationale, ubi ex parte prædicati eſt definitio: & in hac diviſione actuali, homo eſt animal & rationale: ubi ex parte rædicati eſt diviſio hominis in ſuas par- tes actuales Metaphyſicas: nam ex patte utriusque prædicati repræſentatur clarè & formaliter idem, Reſp. Cum Spi- nula p. 2. ſumm. c. 2. contra Hurtad. Arriag. Compt. & alios : Diviſionem formalem ſeu mentalem à definitione differre realiter: quia habent modum tendendi in objectum omnino diver- ſam : Definitio enim partes rei qua- ſi ſeparatas intentionaliter copulat, & conjungit; diviſio verò, quaſi unitas, intentionaliter ſejungit; ubi autem mo- dus tendendi diverſas eſt; & actum di⸗= verſum elſe, neceſſe et. THE-⸗ 2 Ar e THESES MAGIS CONTROVERS, de Vnitate & Diſtinctione: Uniperſalibus E& Pradicamentit, I. Niras eſt indiviſio rei in ſe: 2. Quæ Phyſicé non eſt quid negativum; ſed ipſa rei entitas. 3. Identitas eſt Ra- tio, quà res eſt id, quod eſt. II. I. Diſtinctio realis non eſt formaliter negatio identitatis; z. Sed ipfæ res po- ſitivæ, prout aliæ ab invicem: 3. Di- ſtinctio rationis eſt unus, vel duplex conceptus eandem rem diverſimodé re. Præſentans. III. I1. Non datur diſtinctio ulla inter Realem & Rationis media, ſive forma- lis ex naturâ rei, ſive virtualis Thomi- ſtica: 2. Neque admittenda eſt Præſci- ſio objectiva; 3. Sed Formalis tantàm. D e lien uen¹ uümt ) lu A . artd̃ Ei. 1 NCN N lielau lan Clugdin Non ichar tan len. , Ht Irilucdirel Nrtonhe (Elnferllig inginnigean in Auni wimmnkun unltii iitel ge Ad. wes nnulte . : p N e,8 NAAN. W dio ur Nl lenn⸗ ind bon⸗ cnätunn. Maæyis Controy. 93 Theſes Logica IVv.Ä. 1. Univerſale non datur totaliter à parte rei; 2. Sed formaliter conſtitui- tur per actum intellects præſcindentem, 3. Tum abſolutum, tum compatati⸗ vum. V. I. Mediatè dividitur in quinque præ- dicabilia: 2. Reſpectu quorum eſt ve- rum Genus: 3. Poteſt manere in actua- li prædicatione de individuo. VI. I. Genus elſſentialiter requirit plures ſpecies; Species prædicabilis plura in- dividua poſſibilia. 2. Differentia inferior non includit formaliter ſuperiorem, aut Genus: 3. Specifica conſiſtit in quavis diſſimilitudine eſſentiali. VII. I. Ratio in dividui ùt ſic eſt univoca, & univerſalis. 2. Principium individua- tionis intrinſecum non eſt ordo ad mate- riam, aut quantitatem; 3. Sed ipſa præ- dicata intrinſeca rei prout ſunt hæc, & ſimilia prædicatis Alterius rei. VIII. 94 Par, 2. Cap. I. VIII. 1. Ens poteſt perfecte præſcindi 4 ſuis differentiis: z. In quibus formali- ter non imbibitur: 3. Eſt univocum re- ſpectu Dei, Creaturæ: Subſtantiæ & Accidentis. IX. 1. Fubſtantia eſt ens per ſe, id eſt: independens ab alio ùt termino, aut ſub- jedo completo. z. Quantitas eſt acci- dens exigens extenſionem impenetrabi- ex ſe penetrabile, bene vel malè afficiens ſubjectum. X. I. Dantur relationes reales: tum præ. dicamentales, tum tranſcendentales: 2. Differ hoc: quòd i Differunt per hoc: quòd harum Ratio fundandi eſſentialis ſit fundamento; il- larum verò accidentalis. 3. Nulla refert fundamentum ad terminum Ät formali- ter relativum. XI. 1. Relatio prædicamentalis Phyſicè non eſt modus ſuperadditus: 2. Nec 5 ſo⸗ (gun⸗ . n unen peilnn n Emeit Eonen e N Alienn⸗ tett 1N IINN lem. 3. Qualitas eſt accidens abſolutum Mlc Hümh Hinntinaf Anfünin 64 AMin Corinn ipnn / n lßim, 4llmn de Propoſitione. 9 5 ſolum fundamentum proximum: 3. An W autem ſit ſola adæquata ratio fundandi? An verè ſimul fundamentum, & termi- num t partes includat? recidit in quæ= ſtionem de nomine: in quâ problema ſuſtinemus. PpARS SECUNDA THESIUMLOGICALIUM De iis, quæ ad ſecundam mentis Opera- tionem pertinent. Tractabimus hic I. de Prepoſitione ſeu Enumeratione in genere. 2. de Speciebus ejus- dem diffcihoribus. 3 de Oppoſitione, £qui= pollentia & Converſiene propoſitionum. CAPUTI. De Propoſitione ſeu Enuntiatione in Genere. Quoniam Propoſitio æ Nomine, & Ver- bo componitur, per Orationem verò tanquam per genus deßinitur; hinc prius, quàm de illd agatnus, de his breviter aliquid dicemus. §. 1. Par. 2. Cap. I. §. 1. De Nomine, Verbo, & Orations, 9⁵ 1 THESIS I. Nomen, juxta Ariſt. I. berih. c. 2. eſt Vox ſignificatipa ad pla nni citum ſinè tempore, cujus nulla pars ſigni- Ecat ſeparata, finita, & recla, faciens cum verbo veram vel falſam orationem. Dici- tur 1. Vox ſignificativa ad platitume per quod convenit nomen cum verbis aliis- que vocibus ex inſtituto ſignificativis. Dicitur 2. Sinè tempore: ut differat 4 verbis; quæ ſignificant cum tempore, id eſt, ſignificant exercitium actionis fa- tum in aliquàâ primarià temporis diffe- rentià præſentis ſc. Præteriti; aut futu- ti; quod nulli nowini competit, ideô- que dicitur ſignificare ſinè tempore. Nam erſi prandium, cæna, & c. connotent tempus meridianum, aut veſpertinum; non tamen ſignificant cum tempore, prout verbis proprium eſt, quia non ſignificant pranſionem aut cœnationem factam pro certâ aliquâ differentià tem- poris præſentis, præteriti, aut futuri, quemadmodum prandes, pranſi, cœno, cœnayi. Neque dicas, Participia præſentis Domumn iingk ſum , en, N ten Pincstaum ig Dor In Anſt Aon de propoſitione. 97 aut futuri temporis v. g. ſeribens, aut Vripturus ſunt nomina & tamen lignifi⸗ cant actionem exercitam in primaria temporis differentiâ; nam Rdeo: Non eſſe nomina, ſed inflexiones ſeu modos verborum conjunctos cum relativo ſub= intellecto: nam Homo ſeripturus Gram- maticis idem eſt, ac Homo qui ſcribet. Participia autem præſentis temporisv. g. ſeribens, amans, dum induunt naturam nominum, ſignificant ſinè tempore;, idémque ſonant, ac ſeripror, amator. Dicitur 3. cujus nulla pars ſignificat ſe- parata, intellige idem, quod ſignificat conjuncta: per quod nomen differt ab oratione. Si opponas. Has voces: Do-= minus, prorex, &c. eſſe nomina; & ta- men partes earum ſeparatim iignificare Reſp. Diſt 2 dam partem: partes earum ſeparatim ſignificant idem, quod con- junctim N. Separatim ſignificant aliud: Tranſeat. Dico Tranſeat. Nam ad men- tem Ariſt aliorumque recté negatur;, partes iſtorum & ſimilium nominum, prout partes ſunt, ſeorſim ſignificare quidquam: Voces enim iſtæ totæ ac imegræ, & non per partes inſtituxæ ſunr 2 men, Ne 98 Par. 2. Cap. F. ad ſignificandum, quèòd ergo Do, & minus: Pro & Rex & c. ùt tota vocabula ſignificent aliquid, omninò impertinen- ter, & per accidens ſe habet ad ſigniac- cationem harum vocum, Dominus, Pro- rex. Dicitur 4. Finita, ad excludenda nemina infinita: ùt non bomo: non lapis &c. quæ Ariſtoteles noluit vocari ſimpli- citer nomina; ſed cum addito, infinita. Dicitur . Reéta, ut excludantur caſus obliqui, qui etiam ſimpliciter non ſunt nomina; ſed caſus & inflexiones nomi- num. Per eandem particulam exclu- duntur adverbia, præpoſitiones &c. quæ recta non ſunt; cùm per caſus non in- fle tantur. Dicitur 6. Faciens cum verbo veram vel falſam orationem, quæ tantùm claritatis, gratià adjiciuntur. Qui vult Definitionem nominis breviorem, & fortè etiam clariorem dicat cum Hurta- do, Diſp. 3. ſumm. Sect. 1. Arria & aliis. Nomen eſt vox declinata per caſus 7 cui ſi quis opponat: dari nomina indeclinabi- lia. Rderi poteſt: omnia nomina decli- nari per caſus, licer non varietur rermi- natio, ut fit in vocibus: Genu, ge- lu, &c. quæ ideo à Grammaticis vocan- tur luur ciln non ſuan es nomi mn excu. Gec le u on ir⸗ Rum n S UDru cun hinr hin & 1i 8 lcs H de Propoſitione. 99 tur indeclinabilia, hoc eſt, immutabilia quoad terminationem. HESIS II, Verbum definitur ab 2 Ariſt. cit. c. 3. Vox ſignificativa ad pla- citum cum temporé, cujus nulla pars ſignifi- cat ſeparata, finita, & relta: & eſt eorum, quæ de altero dicuntur, nota. Præter particulas n. I. explicatas 3 dicitur 1. Finita: quia verba per kaetk⸗ culam negantem immediatè propoſitam non infinitantur, ſaltem per ſe, & juxta præſentem inſtitutionem loquendo; ſed fit ſenſus præcisè negativus v. g. ſi di- cam, Petrus non currit; præcisè negatur curſus petri, nihil verò aliud affirmatur. Ita Arriag. d. 2. ſumm. ſect. I. n. 7. cum Hurtado Diſp. 3. ſum. ſect. 2. § 12. Di- co, per ſe loquendo & juxta præſentem in- ſtitutionem: nam negandum non videtur: quin per accidens & ex privatâ intentio- ne loquentis, quandéque poſſit particu- la, Non, Verbo præpoſita accipi infini- tanter itâà, ut infinitatio cadat, non qui- dem ſuper copulam verbi (hæc enim in- finitari nequit) ſed ſuper ſignificatum aliud, ſive participium præter co pulam E 2 in 100 Par. 2: Cap. T. in verbo deliteſcens: uti contingit in minore hujus ſyllog. Ariſt. Stellæ non ſcein- tillantes ſunt prope nos: ſed Planetæ non ſeintillant 5 ergo planeta ſunt prope nos. Quæ niſi ſumatur infinitanter, ut ſenſus ſit 3 Planetæ ſunt ſtellæ non ſcintillantes, maneatque ſic propoſitio affirmativa; ſyllogismus non valeret, utpote in quo minor eſſet negativa, coneluſio tamen affirmativa; quod eſt contra regulas ſyl- logism. Compt. Diſp. 5. ſumm. ſect. 2. n. 3. Porrò verba hac ratione infinitata non ſunt Ariſtoteli verba ſimpliciter & propriè talia 3 ſed tantum cum addito. Dicitur 2. Recta, boc eſt, de tempore præſenti, indicativi modi: Reliqua enim tempora ablolutè verba non ſunt; ſed inflexiones verborum. Dicitur 3. Et ſemper eorum, quæ de altero dicuntur » eſt nota, b. e. (ùt Toletus explicat) eſt ne- Xxus inter prædicatum 8& lubjectum. Vel, At alii cum Caſilio, eſt ſignum, quèd prædicatum conveniat ſubjecto. Recentiores aliqui brevius, & non male ſic deſiniunt verbum: quod ſit vox Conjugata per tempora. Verbum aliud eſt ſubſtantivum aliud 4 ben. rhe, iu: calmim Cetnfe . “ Ae . den n, Mu NHE mint 4 Ann ſi t , de Propofitione. 101 Adjeltwum. Subſtantivum eſt unicum verbum, ſum: ſic dictum: quia ſignifi= cat ſubſtantiam, ſeu ipſum eſſe Rei; Cætera verba omnia dicuntur adjectiva: quia ſignificant actionem ſeu paſſionem aliquam rei, jam ſubſiſtenti & in ſuo eſſe completæ, adjacentem ſeu adveni= entem. THESIS III. Oratio ex Ariſtotele 3 citato 4. eſt vox ſignificativæ ad pla- citum, cuſus partium aliqua ſignificat ſepa- rata at dictio, non ut affirmatio & negatio. Dicitur 1 Vox: intellige, complexa ſeu conſtans pluribus vocibus: quod autem dicatur vox in ſingulari? non in plura- li, voces eſt, ut indicetur unitas ali- qua vocum orationem conflantium: quia, ut voces plures o ationem conſti- tuant, non debent eſſe omnino diſſolu- tæ; ſed aliquo modo uniri & congrue- re. Ovied cont. 3. ſumm p. 2. Dicitur 2. Cujus partium aliqua ſignificat ſepar ata, hoc eſt: oratio conſtat talibus partibus, quarum fſaltem aliqua ſecundùm ſe ſum- pta ſignificat: idem nimirum, quod ſi⸗ gnificat cum aliis conjuncta. Dicitur E 3 au⸗ 102 Par. 2. Cap. I. autem, partium aliqua, non enim neceſſe eſt, ut omnes partes ſint ſeparatim ſi- gnificativæ. Dicitur 3. ut dictio, non àt aſfirmatio & negatio. Ut ſignificetur non neceſſariò ad orationem requiri, ut par- tes ejus ſignificent ut affirmatio & ne- gatio; ſed ſufficere, ſi ſignificent, ùt dictio, hoc eſt, ut vox aliqua ſimplex. Nec dicas Hæc vox pluit: vel curro: eſt oratio; nec tamen conſtat partibus ſe- Paratim ſignificativis: Nam Diſt. Vox Pluit (idem eſt de aliis e,zusmodi) per ſe & ratione ſui ſolius eſt oratio, N. Per accidens, & cum aliis vocibus ſubintelle- ctis, Con. 4 Oratio alia eſt perfetta: quæ in animo audientis perfectum ſenſum generat v. g. Petrus eſt doctus. Alia Imperfecta, quæ perfectum ſenſum non generat; t Homo albus. Si Petrus ſtuderet. Huc aliqui et- iam reducunt orationes de modo Opta- tivo, & Imperativo; ut ſi dicam: Uti- nam eſſem ſanctus! Miſerers mei Deus! &c. quamvis aliis dicantur eſſe orationes per- fectæ; qui ſubdividunt orationem per- fectam in perfecte- enuntiativamn, qualis eſt iſta: Petrus eſt doctus, & non perſelctè enun- 14 eum de Propoſitione. 103 enuntiativam, quales eſſe dicunt orationes imperativas: interrogativas, optativas & ſimiles: imo non deſunt, qui dictas orationes optativas, Imperativas &c. et- iam perfectum judicium continere, aſ- ſerant, eas hoc modo reſolventes: Sum verèò cupiens eſe ſanctus. Sum deprecans miſericordiam tuam, Deus! &c. in re tam levi loquere, ut placet. 9. II. Quid ſit propoſitio? quid ejus materia, & Forma: Qualitas, & Quantitas? TH ESIS IV. Propoſitio ſive Enun- tiatio à Philoſopho 1. priorum, c. I. definitur Oratio affrmativa, vel negatipa alicujus de aliquo: & fI. Perih. c. 4. Oratio verum vel falſum ſignificans. Utraque de- finitio, etſi clara lit, & vel ideo non pe- nitus reſpuenda: Plerisque tamen vide- tur mins exacta; cum Prior fiat per membra dividentia: ſicut, ſi definitu- rus hominem diceres: bomo eſt animal vel rationale vel irrationale: Poſterior ve- ro per proprietates. Unde accuratius cum Oviedo ſic definies: Propoſitie eſt E 4 Ora- — 104 Par. 2. Cap. I. Oratio, in quâ unum de alio dicitur. Vel Oratio exprimens ſententiam de aliquo, ſc. de connexione pradicati cum ſubjiecto. Ubi Nota quod actus intellectus, quo fertur ſententia de connexione prædicati cum ſubjecto, vocetur judicium, ſeu propo⸗ ſitio mentalis; oratio verò externa vo- calis, quâ exprimitur ſententia mentis, vel judicium internum; vocetur propo⸗ ſitio vocalis. *THESIS V. Materia propoſitionis af⸗ ſignari poteſt triplex: Remota ſc pro⸗ Pinqua, & Proxima. Materia remota pro- pPoſitionis eſt ſubjectum. Forma verò huic correſpondens eſt prædicatum: ſub- jectum enim eſt quid prius, & denomi- nationem accipit à prædicato tanquam à formä ſuperveniente Aateria propin- qꝗqua propoſitionis eſt ſubjectum & præ- dicatum: quibus ùt forma correſpondet Copula. Subjectum enim & prædica- tum ſecundum ſe indifferentia, ut jun- gantur, conſtituântque propoſitionem, vel nen, à copula illis ſuperueniente determinantur ad eſſe conjuncta & ad faciendam propoſitionem. Materia pro- zxiina cw ſſ jangotn. Min n lbechn R TMNS 1 un c nmnemim, 1 de Propoſitione. 10 hin, xima propoſitionis eſt habitudo, vel con- nexio quædam inter prædicatum & ſub-⸗ jectum: quæ triplex eſſe poteſt, nimi- d zum Neceſſaria, Contingens, & Impoſſibilis. dim Unde alia dicitur eſſe propoſitio in ma lene teria neceſſarid, quando connexio prædi- Wa, cati cum ſubjecto eſt neceſſaria. ut Ho- Ium, mo eſt Animal. Alia in materia contingen- . n, quando connexio prædicatum inter, & ſubjectum eſt contingens; id e, pot- eſt eſſe & non eſſe. ùt Petrus eſt doctas. Alia in materid impoſſibili„ quando ſi. connexio prædicati cum ſubjecto eſt im- poſſibilis: uůt Homo eſt lapis Forma MuX huic materiæ proximæ reſpondens eſt n copula mentalis, vel porius ipſa propo- A. ſitio formalis, id eſt, iple actus intelle- mnmmn (tus judicans connexionem prædicati n cum ſubjecto. . . THESIS VI. Qualitas propoſitionis 7 juxta communiorem Dialecticorum ſententiam, eſt Affirmatio, & Negatio illius. Nam Interroganti, qualis ſit pro- poßtio? apte reſpondetur: eſt affi mativa vel negativa Fit autem propoſitio afur= Uuuy mativa per copulam Sum, Es» Eſt, uni-= 106 Par. 2. Cap. I. entem extrema, ùt ſi dicas : Homo eſt Animal. Fit negativa per particulam Non immediaté cadentem ſuper copulam &ã ſeparantem extrema. ùt ſi dicas: Homo non eſt Lapis. Uhi nota circa propoſitio- nes, quæ conſtant duplici copula, & propoſitione quaſi duplici; quòd, ut propotio fiat negativa, particula Non debeat afficere copulam principalem; ſi enim afficiat copulam minus principa- lem (quam copulam implicationis vocant) propoſitio manebit affirmativa. v. g. hæc: Omnis homo, qui non peccat, eſt ju- ſtus, eſt affirmativa. Hæc verò nega- tiva, Homo, qui peccat, non eſt juſtus. De qualitate propoſitionum compoſitarum, item modalium &c, paulò poſt ſpeciali- ter. 8 Dixi in concluſione: Juxta communio- rem ſententiam. Nam Pater Senfftle- ben, Aliique RKR. aliqui, qualitatein pro- poſitionis docent eſſe veritatem & falli- tatem 3 Affirmationem verò & nega- tionem eſſe differentias eſſentiales, con- ſtituentes propoſitionem in certâ ſpecie, ſicut rationale & irrationale ſunt differen- tiæ diviſivæ Animalis. Adeôque Quæ- Ten⸗ R de propoſitione. 107 renti: quæ ſit propoſitio?; Rdendum eſſe afßirimn. aut negatipa. Quærenti, qualis ſit? Rdendum: eſt vera vel falſa. Sententi4 hæc quanquam videatur eſſe in ratiene fundatior; Nolim tamen hac in parte ab antiquiori & communi Summuliſta- rum modo loquendi recedere, ſemper deinceps per qualitatem propoſitionis ir . 22 telligens illius affirmationem & negatio- nem. Veritas, interim & falſitas dici propoſitionis qualitas accidentalis & ſe- cundaria. T'HESIS VII. Quantitas propoſitionis eſt Extenſio aut Limitatio ſubjecti in e- to importati, ut plura vel pauciora ſignificet. Eſtque quadruplex I. Umiverſalis: cùm ſubjectum commune afficitur ſigno uni- verſali; ut: Omnis homo eſt Animal. 2. Particul ris? cùm ſubjectum commune afficitur ſignò particuliri; ut: Aliqits e mo eſt doctus. 3. Indeſinita 7 cùm ſubje-= ctum commune nullo ſigno afficitur: It Homo eſt Animal. Homo eſt doctus. Cir⸗ ca qdam Notanlum eſt cum Compt. Diſp. 5. ſumm. ſect. d. n. 5§. Quiros in ſumm. Diſp. 4. ſect. I. n. 7. & Allis. Quèd in E 6 ma- 108 Par. z. Cap. r. materiâ contingenti, qualis eſt iſta: Ho- mo eſt doctus „ æquivaleat particulari. Excipe: nisi ſubjectum ſupponat ſimpli- citer ſea immobiliter; ut hic: Homo eſt ſpecies. In nateriâ autem neceſſaria vel impoſſibili, item in materiâ Juris ſeu Legis apud Juriſtas, & in materiâ Do- Gtrinali & Fidei apud Theologos, æqui- valeat univerſali. Sic univerſales cen- ſentur propoſitiones ſequentes. Homo eſt animal. Homo non eſt Lapis. Homicida capite plectatur. Homs in mortali peccato detelens, damnabitur. 4. Singularis: cùm ſubjectum eſt terminus ſingularis; ut: Petrus eſt doctus, vel terminus communis affectus ſigno demonſtrativo, ut: Hic homo eſt dactus. Ratio Theſeos eſt „ quia Interroganti, quanta ſit propoſitio & rectè Reſpondetur: eſt Univerſalis eſt particu= lari; eſt ind finita: eſt ſingularis Dexi I. Qantitas eſt Extenſio aut Limitatio ſub⸗ Jelt: Nam quantitas propoſitionis non deſumitur 4 prædicato, ſed ſolo ſubje⸗ cto. Deixi 2. Subjecti in recto inpor- tati: nam obliquus ſubſecti aff- t s ſi- gno univerſali, aut particulari nihil fa-= cit ad quantitatem propolitionis: Uade æ ſe Salg ham onerels utolun „ T 588 tito N Epinme, 6N. Mrin Mn datk n ini, iids Ain ligige Muukiern = N * de Propoſitione. 109 hæc propoſitio: Cujuvis hominis aliquis equus currit, eſt particularis; etii obli- quus ſubjecti ſit univerſalis, Iſta verô: alicujus hominis omnis equus currit, eſt Umvertalis: etſi obliqdus lubjecti ſit particularis. §. II. Quotuplex ſit propoſitio THESIS IX. Propoſitio ſeu Enun- tiatio Ratione qualitatis eſſentialis & primariæ, alia eſt Affirmativa, alia Negativa. Prior eſt, cujus c opula prin- cipalis ali quid affirmat, ut Petrus eſt do= (tus. Poſterior, cujus copula principa- lis aliquid negat. ut Petrus non eſt lapis. vide dicta paulo antè, n. 7. Propoſitio affirmativpa alio nomine vocatur Prædica- tio: quæ iterum ſubdividitur variè. Nam alia eſt Directa, alia Indirecta. Pra- diatio diretta, quæ etiam Naturalis & ordinata dicitur, eſt, in quàâ ſubjicitur, quod aptius eſt ſubjici; & præ licatur, quod aptius eſt prædicati; aptiùs autem Pcædicatur terminus Superior de infe- E 7 rio-⸗ 110 . Par. à, Cap I. riore, aut Connotativus de abloluto 11 v. g. Homo eſt vivens. Petrus eſt doctus: Pradlicatio indirelta, innaturalis, ſeu inor- dinata eſt, in quâ, quod aptius erat prædicari, ſubjicitur; v. g. Vivens e Homo. 2. Prædicatio alia eſt IUdentica: cùm prædicatum & ſubjectum non 1o- lùm quoad rem, ſed etiam quoad mo- dum ſignificandi idem funt; ut: Petrus eſt Petrus Alia Materialis: cuùm prædi⸗= catum convenit ſubjecto præcisè ratio- ne ſignificati materialis in recto impor- tati. ut Album eſt dalce. Alia Formaliss cùm prædicatum convenit ſubjecto ra- tione ſignificati formalis: t Album eſt colorgtum. 3. Prædicatio alia eſt Eſen= tialis: cum totum prædicatum eſt de eſ- ſentiâ ſubjecti; v. g. Homo eſt animal ra- tionale. Alia Accidentalis? cum vel totum prædicatum, vel ſaltem pars prædicati non eſt de eſlentià ſubjecti; v. g. Petrus eſt doctus. THESIS X. Propoſitio, ratione qua- litatis ſecundariæ, alia eſt Vera; alia Falſa. PVera eſt, quæ eſt conformis ſuo objecto enunciato; v. g. Ommis juſtus &ſt 4/3 1 de Propoſitione. 111 gratus Deo. Falſa eſt, quxæ eſt difformis ſuo objecto. v. g' Deus odit juſtos. Propoſitio vera alia eſt contingenter vera, ſive contingens, quæ eſt i a vera, ut pos- ſit eile falſa, v. g Petrus eſt doctus. Alia neceſſaria ſeu neceſariò vera: quæ nimi- rum ita eſt vera, ut non poſſit eſſe fal- ſa; v. g. Homo eſt amimal. Similiter pro- oſitio falſa alia eſt impoſſibilis: quæ ità eſt falſa, ut nunquam poſſit eſſe vera v. g. Homo non eſt animal. Alia eſt contingenter falla; quæ poſſet eſſe vera. v. g. Petrus non eſt albus. Ubi Nota: Aliud eſſe; propoſitionem eſſe in materid neceſſarià, aliud propoſitionem eſſe neceflariam. Item aliud;, eſſe pro- poſitionem impoſſibilem; aliud eſſe in materi4 impoſſibili Nam hæc propo- ſitio: Homo non eſt animal, eſt in mate- rià necellariä, quia connexio inter ho⸗ minem & animal, quæ eſt materia dictæ propoſitionis, eſt neceflaria: & tamen propoſitio eſt impoſſibilis; cum ità ſit falla, ut non poſſit eſſe vera. Et iſta: Homo non eſt lapis: eſt neceſſaria, licèt ſit in materià impoſhibili. Itaque omnis propoſitio affirmativa in materia neceſ- 112 Par. 2. Cap. I. ſariâ, & negativa in mareri impoſſibili eſt neceſſaria. Econtra omnis affirma- tiva in materiã impoſſibili, & negativa in materiâ neceſſariâ, eſt impoſſibilis. ùt patebit examinanti. THESIS XI. Propoſitio alia eſt de ſecundo adjacente, alia de terti? adja- cente 7 quam diviſionem, ut intelligas, Nota ex Soto celebrti Summuliſtâ L. 2. Sum. c z. Verbum hic dici Aljacens: quia adjacet extremis, illa uniendo. 73 Secundò & tertiò eſſe adverbia, idémque ſonare, ac habere ſecundum & tertium locum inter ea, quæ propoſitionem con- ſtituunt. Quando ergo nullum aliud ſequitur prædicatum poſt verbum ſub- ſtantivum Sum, es, eſt, tunc illud ha- bet ſe ùt prædicatum, & ſecundo loco adjacet; ũt ſi dicam: Petrus eſt, dicitur- que propolſitio de ſecundò adjacente Quan- do autem ſequitur aliud prædicatum, quod repræſent itur ſecundo Loco reſpe- ctu ſubjecti, eò quòd immediatè illuud afficiat, etſi pronuntia ione diſtet; tunc verbum adjacet tertio co, tan uam copulans duo extrema ; ut ſi di am: Pæe- iummngetüife urg: Otr : 145 Aiat. Aleiuen Ufennd um aenüſet itine- 1 u leianf un Kirt Aleter GAEN ſiin Aunm Ien u wuum inpolbißg hiit aitai, ulteti Alan Ut dnn In wrnnen ltim eonnn in Inceck Z Uis de propoſitione. 113 Petrus ſ doctus: dicitũrque propoſitio de 3tid adjacente. Ad Veritatem Propoſitionis de 240 adjacente, ſi affirmativa eſt, requiritur exiſtentia ſubjecti: non exiſtentia autem, ſi negativa eſt. Ratio patet: exiſten- tia ſubjecti enim per illam expreſsè af- firmatur; per hanc verò negatur. Ad Veritatem Propoſitionis affirma- tivæ de 3tiò adjacente in materiâ neceſ⸗- ſariâ, qualis eſt hæc: Homo eſt animal: Item ad veritatem negativæ in materiâ impoſſibili, v g. Homo non eſt lapis: non requiritur cxiſtencia, aut actualis diſtin- ctio ſubjecti & prædicati: ſed ſatis eſt: Uu quòd prædicatum conveniret ſubjecto, WbnIt. aut actualiter diſtingueretur à Sub, cto, . ſi utrumque exiſteret. Rato eſt: quia dictæ propoſitiones non affirmant, aut negant ab bſolate exi- ſtentiam ſubjecti &— brrcicri⸗ z ſed tan- tùm connexionem aut diſtinctionem ne- ceſſariam eorum ſub conditione, ſi ex- iſtant: unde & dicuntur præſcindere ab omni differentià temporis, & eſſe æter- næ veritatis. “ê“ lhle. iic 4 4ℳ* væ Ad Veritatem propoſitionis affirmati= 14 114 Par. 2. Cap. 1I. væ de tertid adjacente in materiâ contin- (her llſen- gente, v. g. Petrus eſt doctus, plerumque requiritur exiſtentia ſubjecti, & prædi- cati, & eorum identitas in recto pro tempore per copulam importato. Ra= tio eſt: quia tales propoſitiones omnia iſta affirmant ſcil. exiſtentiam ſubjecti pro tempore per copulam importato, exiſtentiam prædicati; & idenditatem ſwoin eorum ſecundúùm Rectum, ità, ut præ- dicta propoſitio ſic ſit reſolvenda: Pe- trus exiſtit, & aliquis doctus exiſtit, & iſte doctus eſt Petrus. Quæ, uti & aliæ ſimiles propoſitiones vel ex unius capi- tis defectu, falſificari poſlſunt: nimirum ex defectu exiſtentiæ ſolius ſubjecti, di: ſin cunturque tunc propoſitiones de ſubjetcto 1 it un G.Crſu m nchlls AM.l Aen non ſupponente, vel ex defectu prædicati, in non exiſtentis; & vocantur propoſitiones de prædicato non ſupponente „ vel ex de- fectu identitatis inter prædicatum & ſubjectum Unde è contrario Propoſi- tiones negativæ in materia contingente de 1itid adiacente poſſunt præcisè ob de. fectum exiſtentiæ ſubjecti, prædicati, vel identitatis eſſe veræ; v. g. hæc: Anti: Chriſtus non eſt crudelis, vera eſt Pr: Ee geir Gu A “ . 1 de Propoſitione. 115 præcisè, quia Anti-Chriſtus non exiſtit: eſt enim reſolvenda ſic disjunctivè: Vel Anti -= Chriſtus non exiſtit, vel non exiſtit aliquis crudelis, vel ſi aliquis crudelis exiſtat, ille non eſt Anti- Chriſtus: ad veritatem autem propoſitionis disjunctivæ, ſatis eſt, vel unicum membrum ità ſe habere, uti propoſitio enuntiat: Et ſi dicta propoſitio, ſc. Anti- Chriſtus non eſt cru. delis, falſa foret, ejus contradictoria: ſc. Anti- Chriſtus eſt crudelis, eſſet vera; quæ tamen falſa eſt, cùm ſit de ſubje- cto non ſupponente. Dixi paulo antè: Plerumque requiri exi- ſtentiam ſubjecti &c. nam contrarium ac- cidit in propoſitionibus de prædicato intentionali v. g. Adam eſt cognitus. Item in propoſitionibus de copulà diſtracétaâ vel ampliatâ: v. g. Petrus eſt mortuus. Cicero eſt bonus orator. Item in propoſi- tionibus de prædicato aliquo negativo, aut de prædicato futuro, vel præterito: v. g. domus eſt deſtructa, Anti Chriſtus eſt naſciturus. Hora eſt praterita. Pa- tet enim ad veritatem talium propoſi- t tionum non requiti exiſtentiam ſubjecti. CA- Par. 2. Cap. 2. ani CAPUT J. r . „. . . 111 De Dificilioribus quibusdam propoſitionum ut grn Speciebus. linbab Difficiliores propoſitionum ſpecies, de quibus Gnglmn bic agendum reſtat, ſunt propoſitiones Com- u pPoſitæ, Modales, & Exponibiles. ian Sit itaque. ſen §K. I. emligt De piopoſitionihus Compeſitis. corflingui 15 T1 ESIS XII. Propoſitio ratione h r Copulæ alia eſt Simplex, alia Com- , grann. poſita ſeu Conjuncta. Simplex, ( qux à ult multis etiam Categorica vocatur) eſt ea, . quæ conſtat uno ſubjecto, uno prædica- gan to & una tantům copula verbali; ut: „ paries eſt albus. Dixi, und tantum copula? d n gein intellige, principali, quæ connectat to- tale ſubject in & prædicatum propoſi- tionis: na ropoſitioni ſimplici non officit; ſi ſubjectum, aut prædicatum alià copuli minus principali implicetur: ùt fit, ſi dicas: Paries, qui eſt albus, dis- gregat niſum- quæ propaſitio eommuni- ter pro ſimplici habetur. lil u:! . 1 Mi: , ins: nun 1 Ai tn ke de diffcilioribus propoſit. peciebus. IIJ 4 1 1. Compoſita,; Complexa, conſjuncta, vel et- agns iam, vt alii per abuſum vocant, Hypo 1. thetica eſt; quæ conſtat ex pluribus pro- poſitionibus ſimplicibus tanquam parti- iur e bus. v. g. Petrus ſtudet, & Paulus ambu- yjtuN. Lat. prt Alii cum Sichen breviter & bene ſic definiunt; propoſitio ſimplex eſt, cujus copula principalis eſt verbalis. Compo- ſita autem, cujus copula principalis eſt conjunctio quædam grammaticalis, Et, Vel, Si, quia &6. THESIS XIII. Propoſitio compoſita eſt triplex. I. Copulatipa, cùm propo- ſitiones junguntur per particulam Et co-= pulativè acceptam;: ſive jam propoſitio= nes illæ, quæ conjunguntur, ſint de eo- dem prædicato, ur Et Petrus ſeribit, & Paulus ſeribit, ſive de diverſo; ùt: Et Petrus ſcribit: & Paulus loquitur: ſive po- natur prædicatum duplex explicitè, ur in allatis exemplis, ſive tantùm implici- tè; ùt ſi dicas: Et Petrus & Paulus ſcri- bit. Dixi: per particulam & copulatiyè acceptam: nam, ſi ſumatur copulatim ſeu collectipe, ut in hac propoſitione: Et Pe- N. trus, W RAl duun ug. t Dopo 116 Par. 2. CAp. 2, . . . ſo trus, & Joannes & Andreas, E cateri 15 . . . . Apoſtoli ſunt duodecim, non faciet propo- mifm tnn ſitionem propriè compoſitam. , N un II. Eſt Disjunctiva, cuùm plures pro- malu politiones junguntur per particulam vel RKonitmli, disjunctivè acceprtam; v. g. vel Petrus ninn ſeribit, vel Paulus ſeribit. Dixi: disjuncti- Imecelik un vè aeceptam, non disiuntctim, ob rationem Anetdkm mox de Copulativâ datam. . aagleni⸗ III. Eſt Conditionalis, ſeu ſtrictè Hypo⸗ ſec ameth thetica: per quam nihil abſolutè, ſed e. Dch tantùm ſub certâ conditione aut ſuppo- Oen Mg ſitione dicitur; v. g. ſt ſol eſt, dies eſt. “ Conſtat ad minimum duabus propoſitio- iiifn nihus per particulam ſi conjunctis; qua- Aitun rum prior vocatur Antecedens, Conditio, ſeu Hypotheſis? poſterior Conſequens ſeu Conditionatum. Subdividitur paſſim in triplicem: Ima eſt Conditionalis Illatwwa: in quâ conditio in antecedente poſita ſi⸗ gnificatur eſle neceſſariò connexa cum conditionato ſeu conſequente, ſive hæc nebceſſitas oriatur ex naturâ rei, ſive ex ege Dei. v. g. Si ſol ℳt, dies eſt. Si Nlenthcnnoct homo eſſet canis, eſſet latrabilis, &i Judas nuli mortuus eſſet in gratia, Jfuiſſet ſalvatus. 2da 3 S I6. 72 Innng in, Eſt Conditionalis limpliciter Enuntiativa, aln i cujus bureuek emt lti * de difpcilioribus propoſit. ſpetiebus. 119 n g cujus conditio ſignificatur habere qui⸗ etpn dem aliquam connexionem cum condi- tionato, non tamen neceſſatiam; v. g. Si Petrus audiet concionem, convertetur 3 tia Eſt Conditionalis disparata, in quã non ſi- 4 nificatur ulla connexio conditionis in Uii hin. antecedente poſitæ; cum conditionato; 8 oren ſed mera exiſtentia conditionati ſeu con- d 8 ſequentis . poſitã viſtentiãà conditionis hithie ſeu antecedentis: t: S Turca dormuet, n, A pluet. Si Gallus cantabit, Petrus negabit 1 np Chriſtum. Arriaga Diſp. 3. ſumm ſect. 3. AN n. I 3ʒ. putat per particulam ſemper upulie innui aliquam connhexionem, quæ cùm inctigu⸗ nulla ſit in talibus propoſmionibus, cen- h,uin ſet eas ſemper eſſe falſas, licèt etiam u- G trumque objectum ità ſe haberet. Con- iünd unin trarium tamen ſentiunt Alii cum Suarez Welint L. 2. de ſcient. Conditional. Putantes fie- tentſhlal⸗ ri poſſe ejusmodi propoſitiones condi- Womm un tionales merè diſparatas, etiam veras grn, irin quibus præcisè ſignificetur exiſtentia Con- A ſequentis poſità exiſtenti Antecedentis, non ſignificando ullam connexionem, ità, 7 ,Ru ur ſenſus propoſitionis v. g. hujus, ſe mne 11 Turca dormiet, pluet, ſit iſte: quando Tur- un uinten a aormiet, pluet, vel, Non dormiet Turca, D niſt 120 Par. 2. Cap. 27 miſi pluat. Vel, Non exiſter ſomnus Turee, quin coexiſtat pluvia. Imn ò ipſe Arriaga i in 1. p. D. Thomæ, Tract. de’ ſoient. Deii, Diſp. 21. F. 7. n. 42. mentem ſuam mu- taâſſe videtur. Porrò ad Conditionales à multis re- vocantur propoſitio Cauſalis„ conitans Particulůã. Quia, v. g. Quia ſol eſt, dies eſt: Et Rationalis, conſtans particulà er= Lo † v. g. Sol eſt, ergo dies eſt. Item propolitiones illæ, quas Quantitatipas» Qualiſicutivas, Temporales, & Locales vo- cant ; v. g. Quantus eſt Petrus, tantus eſt Paulus. Qualis eſt Petrus, talis eſt Paulus. Quando ludit Petrus, Nudet Paulus. Ubi eſt Petrus, ihi eſt Paulus. Sed pater, cas non eſle propriè conditionales, nisi ad ſummum æquivalenter. Unde Alii re- ducunt illas ad Copulativas uti & pro. irpd politiones conſtantes Relativo, quas communiter Redditivas vocant v. g. Petrus, qui currit, movetur. 198 T HESIS XIV. Qualitas propoſitio- num compoſitarum deſumenda eſt 4 Conjunctione Crammaticali Et, vel, Si, quia & . nam hæc in propoſttionihun iſtis een oMnbean I INE Pe un Gio in men Mieit N r Nuhn II.1 4 H rhti cn ſnen 4 Pintrre Trrcdhin Wmncdia de diſtcilioribus propoſit. ſpeciebus. 121 iſtis eſt copula principalis, cùm in com- i poſitis ůt talibus potior habeatur ratio dictionis utramque propoſitionem ſim- plicem connectentis; quàm ipfarum propo. ſimplicium. Hinc Imd Propoſitio copulativa, ut copulativa, erit affirmativa vel negativa, prout conjunctio Et fuerit affirmata, in vel negata. v. g. Hæc: Et Petrus non n ſtudet, & Paulus non ſtudet: eſt affirma- tiva, licèt copula verbalis ſit negativa. Negativa verò illa: Non & Petrus, & Paulus non ſtudent. Dixi Copulativa, àt copulativa. Quia ſi reſpiciatur copula verbalis ſingularum propoſtionum ſimplicium, jam propo- ſitio prior negativa erit, quia æquivalet huic: nec Petrus nec Paulus ſtudet, poſte- rior verò affirmativa, æquivalens huic: Vel Petrus vel Paulus ſtudet, ubi sta Ex Sichen tract, 4. log. D. I. q4. II. n. 64. Haunoldo & Aliis: Quèd propoſitio copulativa negativa æquiva- lenter ſemper, & quoad ſenſum, ſit dis- junctiva hoc eſt: exponi debeat per pro- poſitionem disjunctivam, in quàâ copula verbalis contradicat copulæ verbali pro- P- lin 122 Par. 2. Cap. 2. poſitionis copulativæ. v., g. hæc. Non nein & Petrus & Paulus ſtudent: ſic exponi- ufef Noro tur: vel Petius vel Paulus non ſtudet Et iſta: Et Petrus & bPaulus Rudent; ſic: Vel Petrus vel Paulus ſtudet. Ratio- nem vide apud A. A. nominatos. 24 Propolitio Disjunctwa, ut disjun- Ctiva, cenſetur affirmativa, vel negativa, prout dictio disjunctiva vel affirmata fuerit, vel negata. v. g. hæc: vel Petrus non ſtudet vel Paulus non ſtudet, Affirmati- IMhh. va eſt: Dixi, àt disjunctiva: nam ſi re- Gnh ſpiciatur copula verbalis, erit negativa: n dér quia æquivalet huic: Aliquis ex iſtis duo- bus non ſtudet. 3 tidè Propoſitio Conditionalie, ut condi- tionalis, ſimiliter eſt affirmativa vel ne- gativa, prout particula conditionalis fue- I rit affirmata vel negata, Sic hæc: Si Petrus non pixerit pis, non ſalvabitur: af- firmativa eſt. Iſta verò negativa: Non ſi Petrus non vixerit pis, non ſalvyabitur. Dixi: tt conditionalis. Si enim reſpi- ciatur copula verbalis, illa conditiona- lis erit affirmativa, cujus propolitio Conſequens affirmans eſt; etſi Amtecedens negativa fit: & Ccontrà illa erit negati- Innnan Va; Ml A N 4 de diffcilioribus propoſit. ſpeciebus. 123 vya, cujus propoſitio conſequens negativa eſt; adeéque prior Conditionalis allata erit negativa: poſterior affirmativa, quæ propter duplicem negationem æqui- valet huic: Se Petrus non vixerit pié tamen ſalyabitur. Quod de conditionali dicitur, idem de propoſitione Cauſali, item Quantitativâ, Qualificativa, Tem- porali & Locali, dictum intellige. THESIS XV. Propolſitiones compo- ſitæ non habent quantitatem diver- ſam ab eâ, quæ eſt in propoſitionibus ipſam componentibus: nisi quèòd copu- lativæ quà tales ratione particulæ copu- lantis dici poſſint Univerſales; ſicuti disjunctivæ, particulares, ratione parti- culæ disjungentis, Sunt igitur propoſi- tiones compoſitæ Univ. Partic. Indefin. ſingulares; ſi tales fuerint propoſitiones componentes. Circa prõpoſitiones Cauſales ſpeciali= ter tamen notandum, quèd ſemper ſint æquivalenter univerſales. v. g. Si vera eſt hæc Cauſælis, quia Petrus currit, mo- vetur, etiam vera eſt hæc univerfalis. Ommis curreus mopetur. F 2 THE- 124 Par 2. Cap. 2. 20 PHESIS XVI. Pro veritate propoſi-= tionum compoſitarum ſunt ſequen- tes Regulæ ex Haunoldo, & Aliis pas- ſim. Regula I. Ad veritatem propoſitio- nis copulativæ requiritur; ut nulla o- mnino propoſitio in eàâ contenta ſit fal- ſa. Unde ſolo Petro non ſcribente, fal- ſa eſt hæc: Et Petrus, & Paulus, & ke- liqui Logici ſeribunt. Ratio patet: quia talis propoſitio implicitè dicit ſingularum propoſitionum ſimplicium objecta ità ſe habere. Deinde, ſi prædicta propo- ſitio poſſet eſſe vera, uno etiam membro falſo, Petro v. g. non ſcribente, jam ſimul vera eſſe poterit ejus contradicto- ria, quæ eſt hæc disjunctiva: Vel Petrus, vel Paulus, pel alius Logicus non ſoribit. Regula II. Ad veritatem Disjunctivæ requiritur & ſufficit; ut una ſaltem pro- poſitio in eâ contenta, vera ſit. Sic ſolo Petro ſcribente, vera eſſet propoſitio: Vel Petrus, vel Paulus ſeribit. Ejus ta- men veritati non officit, ſi etiam cæte- ræ propoſitiones contentæ ſint veræ: Nisi particulam vel (quod fieri poteſt) accipias excluſivè ità, ut disjunctio in- i volvat particulam excluſivam tantàm d 4 adeb. pummn. NlN de diſyciliorilus propoſt. ſpeciebus. 12 adeéque ſenſus prædictæ propoſitionis ſit: vel tantùm Petrus ſeribit, pel tantuùm Paulus ſeribit: tunc enim fallſa erit pro- oſitio, ſi uterque ſcribat. Regula III. Ad veritatem propoſitionis conditionalis propriè talis requiritur 3 ut poſità conditione ponatur conditiona- 4 tum, & quidem cum tali connexione & dü dependentia ejus à conditione-, qualis un per particulam St ſignificatur. Dixi Con- ditionalis propriò talis: Nam ad veritatem Conditionalis merè diſparatæ fſufficit exiſtentia conditionati, poſitâà conditio- ne: etlſi nulla ſit unius ab alio depen- dentia. Porrè ſuppoſità veritate propo- ſitionis conditionalis ſemper valet con- E, ſequentia à purificata conditione, ad Dfre exiſtentiam conditionati. v. g. ſi pona- nae tur vera hæc propoſitio: Si Petrus au- lt D diat concionem, convertetur, valebit hæc S conſequentia : Petrus audiet concionem: i huA ygo convertetur. ilcnaee⸗ Regula IV. Ad veritatem propoſitionis n Cauſalis: Item Rationalis non ſolùm re- quiritur utriusque propoſitionis fimpli- cis veritas; ſed etiam, ut una ſit cauſa alterius, aut inter objectum utriusque F 32 ſit ele, A Al/. e, 126 Par. 2. Cap. 2. ſit infallibilis connexio; Ad fallitatem verò ſufficit defectus vel ex uno capite. Ratio eſt: quia propoſitiones illæ (intel- lige, ſi affirmativæ ſint) enuntiant utram- que ſimplicem itd ſe habere, & ſimul unam eſſe cauſam alterius, suntque æqui- valenter, copulativæ; v. g. hæc Cauſa- lis: Quia ſol eſt, Dies eſt: Sic eſt reſol- venda: Et ſol eſt, & dies eſt, & cauſa cur dies ſit, eſt, quia ſol eftt. Quæ propoſitio copulativa, ut vera ſit, requiritur, omnia membra ità ſe habere: Ut ſit falſa, ſuf-= Kcit defectus unius. Secundúm easdem Regulas facilè de- prehendes ipſe; quid requiratur, aut ſufficiat ad ſingulas propoſitiones com- poſitas, ut ſint Neceſſariæ, Impoſſibi- les, aut Contingentes: ſi modè ex di- ctis de propoſ. in genere. u. I1. tenueris, quæ ſit propoſitio neceſſaria, quæ con- tingens, quæ impoſſibilis. §. II. De propeſitione Modali. HESIS XVII. Propoſitio alia eſt Abſoluta ſeu de ineſe: Alia Modalis. Abſoluta eſt, quæ ſimpliciter & abſolutè Præ“ 1 de difycilioribus propefit. ſpeciebus. 127 l prædicarum enuntiat de ſubjecto non tipes exprimendo modum, quo eidem inſit, u aut non inſit, v. g. Homo eſt animal, Petrus non eſt lapis. Medalis eſt, quæ in- ſuper modum illum exprimir; v. g.⸗ Homo neceſſarid eſt animal. Vel Hominem eſe animal eſt neceſſe: Eſt aurem Modus, prout hic ſumitur, quadruplex fundatus „ in quadruplici connezxione prædicati cum ſubjecto: nimirum Neceſſe; Impos- übile: Contingens: Poſſibile. Neceſſe uti- mur, dum ſignificare volumus prædica- tum itd con-aur dis- convenire ſubje- o; ut non poſſit non convenire, aut disconvenire. v. g. Neceſſe eſt bominem eſſe animal. Item neceſſe eſt hbominem non eſſe lapidem. Impoſſtbile, indicat prædicatum ità repugnare ſubjecto, ut convenire non poſſit, v. g. Hominem eſſe lapidem eſt im- poſſibile: vel ità convenire fubjecto, ut V repugnet, non convenite. v. g. Hominem non eſſe animal, eſt impoſſcbile. Contingens dicitur: dum prædicatum, licèt de fa- Go inſit ſubjecto, poſſet tamen abeſſe: aut dum prædicatum aliquod ſignifica- tur defacto non convenire ſubjecto, qued tamen poſſet convenire v. g. Ye- 1 F 4 truimm 12 G Par. 2. Cap. 2. trum eſſe doctum eſt contingens: Petrum non currere eſt contingens. Poſſibile uſurpatur; dum aliquid prædicatur Præcise ut po- tens convenire aut disconvenire ſubjecto, ità tamen, ut nihil ſtaruatur, an defacto con- aut disconveniat, nec ne: an con- veniat neceſſariò, an verò contingenter? v. g. Hominis animam aæternuùm vivere, eſt poſſibile ubi nihil ſtatuitur, an hoc de- facto futurum ſit, nec ne, an neceſſariò vel contingenter. Unde patet Comin- gens inter & Poſſibile discrimen aliquod intercedere: & Poſſibile eſſe aliquid com- mune Neceſſario & Contingenti. Paſſim tamen Dialectici Moduvw contingentem cum poſſibili hic confundunt; ſumentes 73 contingens paulè latius pro eo, quod non repugnat eſſe. Ubi Nota I. Modos prædictos poſſe in pro- poſitionibus poni vel Adverbialiter. ut ſi dicam: Homo eſt neceſſarid animal: vel Nominaliter itä, ut Modus habeat ratio- nem totius prædicati, & prædicetur de alià propoſitione infinitive poſitas ante copulam; v. g. Hominem eſſe animal eſt neceſſe. Petrum currere eſt poſſbile &c. Pro- Humiu Cxun. N Wrneme Grie Net M Wen Nit 0 d 1 DZ 1 ſaplan Pallve, ol Mi E a:, e . len de dificilioribus propoſfit. ſpeciebus. 129 Propoſitio illa infinitivè poſita; de quâ Moldus ptædicatur, vocatur Dictum. Nota 2. Quantitatem & qualitatem Modorum. Neceſſe Eſt modus univerſa- lis Affirmativus : Impoſſibile univerſalis negativus: Poſibile eſt modus particularis, qui, ſi jungatur dicto affirmativo, affir- mativus eſt ; Negativus veròô, ſi negati- vo: vocarique ſolet Peſſibile non: quæ omnia ſequentibus verſibus indicarunt Summuliſtæ Omnis Neceſſe valet: valet Impoſſibile Nullus: Poſſibile Quidam: Quidam non Poſſi- bile non. Nota 3. Impoſſibile & poſſibile non vocari Modos negativos, non ex eo, quèd pro- poſitionem faciant negativam; ſed, quòd in figurà Oppoſitionum Modalium te- neant locum illum, quem in oppoſitio- ne ſimplicium occupant propoſitiones negativæ: ut infrâ conſtabit. THESIS XVIII. Qualitas, id eſt, Af. firmatio, & Negatio propoſitionum Modalium de Modo nominaliter po- F 5 ſuo⸗, 130 Par. 21 Cap. 2. ſito, non deſumitur ex negatione aut af- firmatione Dicti, neque ex eo, quòd Mo- dum habeant Affirm, aut Negativum; Sed ex eo, quòèͤd ipſe Modus affirmetur aut negetur. Unde hæ propoſitiones. Hominem non eſſe animal, eſt impoſſibile: Hominem non currere eſt poſſibile. Affirma- tivæ ſunt; licèt ſint de dicto negativo, moOdumque inſuper negativum conti- neant, é contrario hæ ſunt negativæ: Hominem eſſe lapidem, non eſt poſſibile: Ho- minem currere non eſt impoſſibile. Ratio eſt; quia propoſitionum modalium præ- cipuum munus eſt affirmare vel negate Modum, Et quidem ſi modus nominalis eſt, habet is rationem totius prædicati, ſi ergo ille negetur, aut alunerur, pro- politio ſimpliciter affirmativa erit, aut negativa. Dixi: de modo norminmn ali, ter po⸗ Kto: nam ſi modus adverbialiter ponatur, idem quidem dicetur, clarius tamen di- ei videtur; quod propolſitio tunc ſit affirmativa aut negativa, prout fuerit copula earum, Ratio eſt: quia cum Mo- dus adverbialis ſit pars prædicati, talis erit propoſitio, qualis eſt copula. THIE, de dißicilioribus propoſit. ſpeciebut. 135 THESIS XIX. Qualitas Modalium non deſumitur à quantitate Dicti; ſed Modi. Qum in propoſitionibus mo- dalibus habeatur potioôr ratio Modi, qum Dicti. Unde propoſntiones habentes Mo- dum Univerſalem v. g. Petrum eſſe lapidem eſt impoſſibile. Petrum iori eſt neceſſe: Uni- verſales ſunt, etſi Dictum ſit ſingulare. Propoſitiones veròô habentes Modum par- ticularem; v. g. Omnes homines currere eſk poſibile: Nullum hominem eſſe lapidem eſt poſſibile: particulares ſunt: etſi ſint de dicto univerſali. THESIS XX. Quod veritatem vel falſitatem harum propoſitionum ar- tinet, attendendum eſt, utrunm modus conveniat Dicto, an non. Si conveniat, propoſitio affirmativa erit vera: Nega- tiva, falſa: & contrd. Caſilius l. 2. c. 12 n. 11. ait, illam propoſitionem mo- dalem eſle veram, cujus dictum reduci poteſt ad ſimilem propoſitionem De in- eſe: v. g. hanc propoſitionem modalem de neceſſe: Hominem ee animal eſt neteſ- le, eſſe veram: quia dictum illius redu- citur ad hanc de ineſſe: Homo eſt animal, P 6 quæ 24 2 132 Par, 2. Cap. Z. quæ eſt in materiâ neceſſariũã. Porrd obſerva hic cum Toleto: Omnem pro- poſitionem Modalem, ſi vera eſt, itd eſſe veram; ut non boſſit eſſe falſa: & contrà, ſi falſa eſt, ità eſſe falſam, ut non poſſit eſſe vera; adeéôque nullam modalem, quàâ talem, poſſe eſſe in ma- terià contingente. Ratio eſt: quia obje. 6 ctum principale propoſitionis Modalis, min ùt modalis, eſt ipie Modus: qui ſi ſemel dhu dicto conveniat, non poteſt non conve- nire; ſi autem repugnet, non poteſt non repugnare. F. III. De Propoſitionibus Exponibilibus. 26 Propoſitiones Exponibiles dicuntur eæ, quaæ licèt explicitè ſimplices ſint, implicitè tamen tompoſitæ ſunt ob certas, quas inpoluunt par- ticulas, indicantes aliam propoſitionem laten- tem: ideoque per plures propoſitiones ſimpli- ces, quæ Exponentes vocantur, exponi vel 24 B explicari debent. Sunt autem præcipuè tres. Ulumegu Excluſiva videlicet, Exceptiva .¾ Redu- Mnl. plicativa. Pe quibus ſit. ffoimo u kune THE- de diffcilioribus propoſit. ſpeciebus. 133 THESI § XXI. Propoſitio Exclufiva eſt ?“ 27 quæ in ſe continet ſignum excluſi- vum; tantum, ſolum, duntavat &&c. Quo- rum ſignorumn vis ( dt recte advertit (a- ſilius) in hoc conlſiſtit; quòd tollant conſortium aliorum cum ſubjecto aut rædicato, cui adjunguntur, removen- do ſcil. alia ab illius participatione v. g. cum dico: tantàm Petrus eſt doctus, parti- cula tantùm cadens ſuper ſubjectum, o- mnia alia individua à Petro diſtincta, mm removet à doctrina; ità, ut ſenſus ſit: Petrus eſt doctus; & nemo alius eſt doctus. Poteſt autem ſignum excluſivum ad- jungi vel ſubjecto, dt in exemplo alla- rln. to: diciturque propoſitio excluſiva de ſubjecto: vel prædicato, t ſi dicas: Petrus eſt Philoſophus tantum: diciturque excluſiva de prædicato. Quandoque et- ul iam ſignum excluſivum ità ambiguè po- nitur; ut neſcias, an ſubjectum afficiat, an prædicatum? v g. ſi dicas: Petrus tantum eſt Philoſophus. Quo caſu, ut tollatur æquivocatio, exploranda eſt mens loquentis: vel diſtinctio adhibenda. Propoſitio Excluſiva de ſubjecto poteſt 28 eſſe quadruplex. 1 ma? Quæ aflirmat & F 7 ſignum an er N, ” 1. N 24 Par. z. Cap. 2. ſignum & copulam v. g. tantum bomzo surrit. Et hæc juxta omnes exponitur Per propohtionem compoſitam copula- tivam, cujus prior Pars (quæ Præjacens dici ſolet) ſit afſirmariva, conſtans eo- dem ſubjecto & prædicato, amoto ſi- gho: poſterior verò univerſalis negativa conſtans ſubjecto oppolito. v. g. prædi- cta propoſitio ſic exponitur: Altquis ho- mo currit: & mihil diſtinctum ab bomine currit. 2da Eſt; qu negatur ſignum excluſi- vum per unam fſimplicem negatiopem toti propoſitioni præſigam. v. g. Non tantum homo currit. Hæc disjunctivè exponitur ſic, ut prior Propoſitio expo- nens ſit univerſalis negativa ; ſecunda Partichlatis affirmativa, nimirum? Nul- lus bhomo Surrit, vel alzaquid Aiſtinctum ab bomine currit: éſtque contradictorie p- Poſita primæ, ſe. iſti: tawtdm hozno fur- rit. Ità ſentiunt communiter Summuli- ſtæ contra Hurtadum S Arrlagam: qui volunt antè allatam Propoſitionem expo- ni debere copulativè hoc modo: Homa urrit, & alquid aliud etiam currit, ideéô- due non efle contradictoriam priènæ. Ve-⸗ 1 NA, MaAu, c en de dißicilioribus propofit. ſpeciebus. 13 5 Veràùm contrà eſt; quèd in ſigno exclu- ſivo, tantàùm (ut rectè advertir P. Qui- ros hic. Diſp. F. S. 3. 2. 19.) intelligi poſſint duo munera: Unum, excludere ſocjetatem aliorum in participatione præ= dicati: Alterum, tacité innuere præ- dicatum convenire ſubjecto, cui affigi- tur; in illa autem propoſitione: Non tuntùm homo currit (idem eſt de aliis ſi- milibus) per Ly non tantum, ſolum de- ſtruitur excluho ſocietatis in currendo 3 & ab alio præſcinditur, an ſcilicet Ho- mo currat; quæ ſocietas cům poſſit ex duplici capite deſtrui, vel quia nullus homo currit, vel quia aliquid aliud et= iam currit; eo ipio enim verum eſt, non dari curſum in homine ſine ſocia: ideo hæc propoſutio: Non tanta heme cur- rit, recté ſic exponitur. Vel nullus homo currit, yel ſi aliquis currat, etiam aliuid' ab homine diſtinitum currit. ità Auth. cit. Nec obſtat; quod hæc propoſ. Non ſoluts DEUS eſt mendax, videatur abſolutè fal- ſa & blasphema: quæ tamen, ſi disjun- Gtivè ſic exponeretur: Vel BEUS non eſt mendax, vel etiam aliquis alius à Deo eſt mendax, eſſet vera: nam falſa & blas- phema 136 Par. 2. Cap. 2. phema videtur vulgo imperito, apud quem ideo proferenda non eſt; non au- tem docto & perito Dialecico. Vide Van Sichen Tract. 4. Log. D. I. 4. 12. n. 69. Ovied. Cont. 3. ſum. p. 1. n. 5. 3 tia Eſt, Affirmans ſignum, & negans copulam; ut: homo tantüum non currit: quæ exponitur copulativè ità, ut prior Exponens ſit negativa de eodem ſubjecto & prædicato, detracto tantùm ſigno; poſterior univerſalis affirmativa. ùr: Ho- mo non currit, & omne aliud currit. 4ta, Tertiæ contradictoriè oppoſita. eſt: quæ & ſignum, & copulam negat; v. g. Non tantuùm homo non currit: quæ exponi debet disjunctive per duas ſimplices , primam univerſalem affirmativam, ſe. cundam particularem negativam? Vide- licet: Vel Omnis homo currit, vel aliquid diſtinctum ab homine non currit. Has pro- poſitiones ſic expoſitas expieſſerunt Sum- muliſtæ vocabulis iſtis: Iſte Regit Proram Clavo. Quorum explicationetn hic ſub- jungere, non videtur operæ pretium. Qui vult, videat Tolet. Ovied. Qui⸗ ros, & Alios paſſim. Ex nr ð ritines Grin ko tünſrmun ſnies eht⸗ * UI Jin ſtn t 4 uin Atndns ll Nrn , N, N Innſiaur nertneg Atun Ee n , iendl iuni unl. de diſſcilioribus propoſit ſpeciebus. 137 Ex his jam facilè Colliges quomodo propoſitiones excluſivæ de prædicato excluſo ſint reſolvendæ: nimirum pro- poſitio affirmativa reſolvenda eſt in duas ſimplices, copulatas particulâ eſt: qua- rum prima ſit affirmativa de eodem ſub- jecto, & prædicato, omiſſo tantùm ſi- gno; ſecunda negativa, conſtans eodem ſubjecto, & prædicato oppoſito; v. g. Homo eſt rationalis tantum, ſic reſolvitur: Homo eſt rationalis, & Homo non eſt aliquid aliud. Negativa verèò refolvitur in dis- junctivam, cujus prior pars eſt negati-= va, omiſſo tantùm ſigno, poſterior af- firmativa de eodem ſubjecto, & prædi- cato oppoſito. v. g. Homo non eſt ratio= walis tantùm, ſic exponitur: Vel boms non eſt rationalis, vel etiam eſt aliquid di- Rtinätum à rationali. Colliges 2. Propoſi- tionem excluſivam, quandocunque af- firmativa eſt, quoad ſignum, æquiva- lenter elle copulativam: ideôque diri- gi juxta regulas Copulativarum ſupràâ allatas: Contrà verò, ſi negativa eſt quoad ſignum, eſſe æquivalenter dis- junctivam & ſequi regulas disjunctiva- rum. THE- 138 Par. 2. Cap. 2. lmnuf 29 THESIS XXII. Propoſitio Exceptiva eſt, Gehünn quæ continet ſignum exceptivum inn E ffil Alicujus in termino communi diſttibuto, tnlcr à quo fit exceptio, incluſi. v. g. Omnes Ul Apoſtoli, prater Judam, ſunt ſantti. Nullus MWhen al⸗ Logicus, preter Petrum, eſt attentus. & c. oſnidi 110 Dixi: Exceptivum alicujus in termino com Ww mit munmi diſtributo incluſi: Ubi enim non eſt terminus communis diſtributus, non datur exceptio: hinc malè diceres: Aliquis logicuss prater Petrum eſt attentus: intelligendo, 73 præter exceptive: item frivola eſt exceptio; ſi id, quod excipi tur, non contineatur in termino com- muni; ut ſi diceres: omnes logici, præter canem, ſunt attenti. Dividuntur & ſub- dividuntur Exceptivæ, ſicut Excluſivæ; eodemque ferè modo exponuntur. Quod earum veriratem attiner; fequuntur re- gulas compoſitarum vel copulativarum vel disjunctivarum, non aliter ac Exclu- ſivæ. 30 THESIS XXIII. Propoſitio Redaplica- tiva eſt, cujus ſubjectum continet particulam reduplicantem, ùt, prout, 78à, Auatenus, in quantam. &c. quæ el 6* de dificilioribus propoſit. ſpeciebus, 135 denotet terminum reduplicatum eſſe ra= tionem, cur prædicaturn conveniat ſub⸗ jecto; ùt ſi dicam: Petrus, quà muſicus, Camtat: vel terminum reduplicatum eſſe tadicem & cauſam, unde prædicatum roveniat; ut ſi dicam: Muſicus, in quan-= tum muſicus, delectat. Homo, quâ ratio= nalis, diſcurrit. Vel certè terminum re- duplicatum eſſe conditionem, aut ne- ceſſarium requiſitum ab hoc, ut prædi- catum ſubjecto conveniat, ut: Ignis,, qir approximatus, comburit: Bonum, ut cogni- tum, amatur: quæ, aliæque ſimiles pro- poſitiones ferè explicari ſolent per parti- culam cauſalem, quia? unde & in quan- titate univerſales cenſentur, ſicuti pro- poſitiones cauſales. Dixi; cujus ſubje- dtum, &c. Reduplicatio enim nunquam cadit ſuper prædicatum: quia nugatori- um eſſet ſignificare, prædicatum eſſe ra- tionem, cur prædicatum conveniat ſub- jecto, quod fieret, ſi reduplicatio cade- ret ſuper prædicarum. Nam ſi diceres: Homo eſt animal üt animal: ſenſus elſſet. Homo eſt animal, quia eſt ammal. Quod qualitatem attinet: ſunt hæ propolſ. affirmativæ aut negativæ, prout z1 140 Par. 2. Cap. 2. affirmata fuerit, aut negata reduplicatio, ſive dein dictum ſeu copula verbalis af- firmetur, ſivè negerur. Unde hæc pro- poſitio: Homo, quatenus conſtans mate- ria, non eſt ſpiritus, eſt affirmativa; iſta verò negativa: Homo, non qua animal, diſcurrit. Demum ad veritatem propoſitionis re- duplicativæ affirmativæ requiritur r. Ut terminus reduplicatus ſubjecto con- veniat. 2. Ut prædicatum abſolutè amota reduplicatione verificetur de ſub- jecto, quorum unum ſi deficiat, rectè negabitur ſuppoſitum propoſitionis. 3.. Ut terminus reduplicatus ſit aliqualis ra- tio, cur prædicatum ſubjecto conveniat. v. g. ut vera ſit hæc propo: Petrus, Jud muſicus, cantat, Requiritur, ut Pe- trus ſit muſicus, ut cantet, & ratio can- tandi ſit mulica. Ratio eſt: quia talis pro- poſitio hæc omnia ità ſe habere, enun- tiat: debétque ſic copulativè exponi: Petrus eſt muſicus, & Petrus cantat, & ra- tio, cur cantet, eſt muſica: quorum vel unico membro deficiente, tota propoſi- tio falſa erit juxta regulas Copulativa- rum; ejusque contradictoria, ſcilitet hæec mnter ſre 6er efttiſr olit, amt (iute tehin gio mſun 6 , Nil 1 mei len N n tttes n. Cin, , Spin ar igirt Ann imn Tudnng Mrn rſin ht nt u inn Mnm 1e ſin Ann, luenn alen e 91 un le N nte⸗ ne r. W Nr 1 Chlike de Oppoſitione, aquipoll & conv. propoſ. 141 hæc reduplicativa negativa: Petrus, non quà muſicus, cantat? erit vera ; quæ ſic disjunctivè exponitur: el Petrus non eſt W muſicus, vel non cantat, vel ratio, cur can- ¹ tet, non eſt muſica. Nonnulla quæ con- Wa trà moveri poſſent, vide apud Semery. D. 2. G. 3. a. 4. 1 er er & er Et Eer & CAPUT III. De Oppoſitione, .quipollentia, & Conyer. ſione propoſitionum. §. I. De oppoſitione Propoſitionum. Oppobſitio in genere apud Dialecticos eſt 32 duplex: altera incomplexa, quæ eſt inter terminos ſimplices, ſei! Contrarios, Con- tradictorios, Relativos, Privativos, de quibus ſuprà p. I. c. I. n. 50. Complexa altera: quæ inter totas propoſitiones reperi- tur. De hue modò agimus? & quidem præ- cipuò de oppoſitione propoſitionum ſimplicium abſolutarum, babentium ſubjectum commune: nam juxta harum leges propoſitionum n⸗ Cll. 142 Par. 2. Cap. 37 ſcil. Compoßi itarum, Modalium & . Oppoß- tio, ut? & Aquipollentia, & Converſio ea- rundenn regulanda eſt. 32 THESIS XXIV. Oppocti⸗ propoſi- In tionum juxta Phil. 1. perih. c. 4. eſt, Aßirmatio & negatio cjusgen de eodem nox quivocé. Quæ definitio, cum oppoſi- tionem ſubalternam non comprehendat, hinc Summuliſtæa hodie communius cum Toleto, Oviedo, Spinulà &c. aliter de- finiunt, Op po ſitionem complexam eſſe duarum propofi tionum babentium idem ſub- Jectum & prædicatum diverſitatem in quan- titate vel qualitate. r in f⸗ Eſt autem quadruplex juxta quatuor Wins modos, quos propoſitiones de ſubjecto communi quoad quantitatem & quali- tatem diverſos habere poſſunt. Nimi- ſitli rum oppoſitio Contraria, Subeontraria, Subalterna, Contradictoria. Oppoſitio Con- I traria eſt duarum propoſitionum univer- ſalium de eodem ſubjecko & prædicato in qualirate diverſitas: talis eſt inter has: Ommnis homo eſt doctus. Nullus homo t e dodtus: quæ ideo dicuntur Propoſitiones i contratiæ. * I 1 de Oppoſitione, eqaipoll. & conv. propoſ. 14 5 Oppoſitio ſubcontraria eſt duarum pro- poſitionum particularjum de eodem ſub- jecto & prædicato in qualitate diverſi- tas, ſive propoſitiones Subcontrariæ ſunt duæ propoſitiones particulares de eodem ſubjecto & prædicato, quarum una eſt affirmativa, altera negativa. v. g. Alijuis homo eſt doctuss Aliquis homo non eſt doltus. Oppoſitio ſubalterna eſt duarum propo- ſitionum de eodem ſubjecto & prædica- to diverſitas in ſolâ quantitate: qualis eſt inter has propoſitiones: Omnis homo eſt doctus Aliquis homo eſt dottus. Item inter has : Nullus homo eſt doctus. Ali- quis homo non eſt doctus. Et licèt pro- poſitiones ejusmodi omnino rigorosè non ſint oppoſitæ, ſed potiùs una ſc. particularis ſubordinetur alteri, ſc. uni- veriali, in quâà continetur; communiter tamen à Dialecticis inter quatuor oppo- ſitarum ſpecies numerantur: quia ſunt diverſæ ſaltem ſecundàùm quantitatem. Porrò propoſitio univerſalis dicitur Sub- alternans? particularis verò Subalternata. Oppeſitio Contradictoria eſt duarum pro- poſitionum de eodem ſubjecto & præ- dicato, ſecundùm qualitatem & quanti- tatem 144 Par. 2. Cap. 3. tatem diverſitas: boc eſt, illæ duæ pro- W poſitiones conſtantes eodem ſubjecto & N prædicato, quarum una eſt univerlalis, n Ani altera particularis; una affirmativa, al- a inlihn tera negativa, opponuntur contradicto- uln riè, v. g. hæ: ommis homo eſt dottus: ali- Mintck änn quis homo non doctus. Vel iſtæ Nullus uimnkar homo eſt doctus: Aliquis homo eſt doltus. Kin aid Ex quibus jam conficitur pro propoſitio- nibus ſimplicibus ſequens tabula oppo- nd ſitionis. en, dt , 1 Gortr won anen Omnis homo Nullus homo (mM aneit eſt doctus. Contrariæ eſt doctus. ct C 2, . DBð R „ F S J Q — 4 nn N 2£ S⸗ ͦ , G e Kränn un umn Aliquis homo Subcontrariæ Aliquis homo Auntih eſt doctus non eſt doctus. u: k Hkn 34 THESIS NXXV. Leges ſeu Regulæx contradictoriarum ſant ſequentes. I. h Pro- Wan de Oppoßtione, aquipol. & com. propoſ. 14 5 lduem Ppropoſitiones contradictorie non poſſunt eſſe alcc ſimul veræ, nec ſimul falſe. Ratio eſt primum illud principium: Idem non 4 potéſt ſimul eſſe, & non eſe: Vel quodlibet eſt, vel non eſt. Unde jam ex veritate unius rectè infertur fallitas alterius con- tradictoriæ: & contrà, ex falſitate uni- G us veritas alterius: Patet enim: in- n. ter contradictoria à parte rei non dari SSZ medium, boc eſt: non poſſe dari ullam rem, cui alterutra propoſitio contradi- Goria non conveniat, aut cui utraque Mim ſmul conveniat. Dixi: à parte rei: h nam dari poteſt medium rationis ſeu præſciſionis; ſi nempe intellectus ab uttoque contradictorio præſcindat. II. VUr propeſitiones ſint contradictoriæ, una op- poſitarum non debet plus minusve dicere, quam pracisè reqiiratur ad falſificandam al- teram. Alias enim juxta hunc exceſſum vel defectum in alterutzâ contentum, poſſent ambæ eſſe ſimul fallæ, aut ſimul Vræ 3 Ità hæ propoſitiones: Omnis homo currit: Petrus non currit: ſunt fK- mul fallæ, ſi nempe Perro currente, aliquis homo non currat: ideéque nec ſunt contradictoriæ: quia ſecunda pro- G po- 6 aagens . 146 Par. 2. Cap. 3. poſitio plus continet, quàm requiratur ad falſificandam primam, ſe. determina- tionem certi individui, cùm ſufficiat, aliquem indeterminaté hominem non currere. Vide Haunol. in log. pract. p. I. 6. 2. A. 2. u. 12. THESIS XXVI. Proprietas & Lex propoſitionum contrariarum eſt; quòd er ſe, & ex vi oppoſitionis po ſſint eſ- ſe ambæ fallæ: Non tamen ambæ ve- ræ. Ratio primaæ partis éſt: quia, cum propoſitiones contrariæ ambæ ſint uni- verſales, una plus dicit, quàâm requira- tur ad falſificandam alteram, adeéque ratione hujus pluris utraque poteſt eſſe Ndi! falſa, ut Patet in exemplo propoſitio: i in num in materi4 contingente; v. g. O. mnis homo eſt dolctus. Nullus homo eſt do- dtus. Ratio zdaæ partis eſt: quia, ſi duæ contrariæ eſſent ſimul veræ, ſequeretur etiam duas contradictorias eſſe ſimul ve- ras; nam ex veritate contrariarum, quæ ſunt univerſales, rectè ſequitur veritas duarum particularium, quarum affirma- tiva contradicit Univerſali negativx: & egativa, Affirmativæ: ut videre eſt in tabu⸗ 3 —— de eppaſit. æglipoll. &v conv. propoſit. 14 7 ehliutt Atabul oppoſitionis. Dixi: per ſe & ex iue vi oppoſitionis. Nam per accidens, & ra- , i⸗ materiæ aliquæ propoſitiones con- n trariæ;, nimirum Billæ;, quæ ſunt in ma- teria neceſſariaâ, & impof nbil li, non poſ- ſunt eſſe ſimul falt * 3 ſed neceſlariò una eſt vera, zülrera!: falſa, quia prædica- tunm vel neceliatio conveni it, vel nec ceſſa- riò repugnat ſubj eRto, otnnie lue conten- t to ſub illo; adeéôque in materiãâ neceſ- 1y ſaria prope oſitio aſfirmativa neceſſariò erit vera: negati iva, falla; in materiâ ferè impoſ Gbili affirmativa neceſſariè rit falſa; negativa, vera. T'HESIS XXVII. ropoſiione: Sub. 36 contrariæ vi oppoſitionis Præcisè pol ſſunt eſſe ſimul veræ: quia una mi- nus dicit, quâm requiratur ad falſifican- dam alteram, adebque Propter illud mi- nus poteſt eſſe vera cum altera. Patet, ſi dicas: Aliquis homo non eſt doctus. Non tamen poſſunt. eſſe ſimul falſæ: nam, ſi Prædictæ ! ſubcontrariæ ambæ eſſent falſæ, à fortiori fallæ eſſent earum ſubalternantes, nimirum hæ contrariæ: omnis homo eſt doctus: nullus homo eſt do- 6G 2 Etus, 146 Fg. 2. Cay. 3. tus, quarum tamen ſingulæ alterâ ſub- Dixi iterum: Vi oppoſitionis præcisè, poſ- ſe eſe Emul veras, ob eandem rationeni, ob quam ſupra; quia ſcilicer per acci- una eſt neceſſariò vera, altera falſa; ut patet in exemplis: Aliquis homo eſi ani- mal: Aliquis homo non eſt animal. Ali- lapis. 7 37 T†HESIS XXVIII. Lex Subalterna- . rum eſt: Ex veritate Subatpoernanti rectè ſequitur reritas ſubalternatæ, non con- tràa. Et: Ex falſitate Subalternatæ ſequitur enim verum eſt: Omnis homo eſt doctus: rectè ſequirur : Ergo aliquis homo eſt do- éctus: non contrà. Similiter, ſi falſa eſt hæc propoſitio: Aliquis homo eſt doctus: à fortiori falſa erit iſta: Omnis ho- mo eſt doctus; non contràa. Ratio cla- 7a eſt: quia propoſitio ſubalternata, quæ eſt particularis, continetur in fabalter- S nan- * contraris contradictoriè opponuntur. E Eel A be: 1 . u dens quandoque, ſi nempe ſint in ma- terià nece ſariâ vel impoſſibili, non poſ=- ſunt ſubcontrariæ eſſe ſimul veræ, led quis bomo eſt lapis: Aliquis hoszmo non eft falſitas Subalternantis: Non contra Si Mtnl . eſtel, in en r! m t. 2 (vrna Ee e zelin n K, plin de oppoſit. gquipol. & cony. prepoſit. 149 nante univerfali; non contrâà univerſalis in particulari: potéſtque particularis eſ- ſe vera, cùm univerſalis ſit falſa; ſic vera eſt hæc : Aliquis homo eſt doctus 5 falſa iſta: Omnis homo eſt doctus. THESIS XXIX. Ptæter ptopoſitio nes formaliter & ex modo enuntiandi oppoſitas, de quibus n. 33. locuti ſu- mus, dantur etiam aliæ Oppoſitæ de le- te, ſic dictæ, quòd, cùm aliquo modo WEEoppoſitæ ſint; ſed non ſervent adeo ac- curatè quantitatem, aliaque ad oppoſi- tionem formalem præſcripta, gaudeant tamen Legibus certarum Oppoſitarum, iisque dirigantur. Sic I. dicuntur pro- poſitiones de lege contrariæ, quæ ſequun- tur regulas contrariarum, eò quòd non pocſſint ſimul elle veræ, poſſint tamen ſi⸗ mul eſle falſæ, cùm una plus dicat, quàm requiratur ad falſificandam alteram, qua- les ſunt,: omnis hamo currit? Petrus non urrit. 2 Contradictoriæ de lege dicuntur, quæ nec poſlunt eſſe ſimul veræ, nec ſimul falſæ ut Petrus currit: Petrus non currit. Sic 3. De lege ſubcontrariæ dicun-= tur, quæ poſſunt eſſe ſimul veræ, fed 3 non 50 Par. 2. Cap. 2. non ſimul fallæ. v. g. Aliquis homo currit: Petrus non currit & c., hinc. 39 Colliges I. Propoſitiones Compofitas, nimirum Copulativas, Disjunctivas, Hy- potheticas, de lege eſſe contrarias, ſub- contrarias, ſubalternas, & contradicto- rias, prout ſequuntur Leges ejusmodi Propoſtionum ſenplieium. V. g. Huic copulativæ. Er Petrus ſeribit, & Paulus dormit. Contraria eſt hæc: Nec Petrus Jeribit, nec Paulus dormit: quia, quod una afüirmat, altera negat, idque uni- verſaliter, cùm propoſitiones copulativæ senſeantur un niverſales: poſſuntque am⸗ bæ eſſe ſimul fali?; ſi nempe Petro in ſcribente, Paulus non dormiat; non ta- men eſle ſimul veræ; quæ ſunt leges contrariarum. Sub duabus iſtis con- trariis ſubcontrariæ erunt hæ. Vel Pet- ¹1 rus Eer ribit, vel Paukis dormit. Vel Petrus non ſcribi it yel Paulus non dormit: quia rée- ſpeétu ſuperiorum ſunt particulares, & In ſi attendatur cop ul a verbalis una eſt af⸗ firmativa, altera gativa: poſsuntque ambæ ſimul eſſe veræ, ſi nimirum Petrus ſcribat & Paulus non dormiat: nequeunt tamen eſſe ſimul falſæ: ut patet. Subal⸗ ter⸗ de oppeſit. aquipoll. & conv. propoſit. 1 51 ternæ erunt hæ : Et bPetrus ſeribit, & Paulus dormit: Vel Petrus ſeribit, vel Pau- lus dormit. Item iſtæ: Nec Petrus ſeribit, nec Paulus dormit. Vel Petrus non ſeribit vel Paulus non dormit. Nam disjunctivæ tanquam particulares continentur ſub copulativis tanquam univerſalibus: Et ex veritate copulativæ ſequitur veritas disjunctivæ: & ex falſitate disjunctivæ, falſitas copulativæ. Denique Huic: Et Petrus ſoribit, & Paalus dormit, contra- dictoria eſt iſta: pel Petrus non ſeribit; pel Paulus non dormit, ſicuri huic: Nes Petrus ſeribit nec Paulus dormit contradi-= ctoria eſt iſta: Vel Petrus ſeribit, vel Pau- lus dormit: cùm una tantum præcisè di-= cat, quantum requiritur ad falſificandam alteram, & ideo nequeant eſſe ſimul ve- ræ, vel ſimul fallæ. Unde jam facile tibi ipſe conficies ſchema oppoſitionis Ppro copulativis, quæ autern hic dicta ſunt; etiam cum proportione Disjuncli- vis & Hypotheticis applicanda erunt. Colliges 2. Propoſitiones Modales eſſe oppoſitas de lege prout ſequuntur leges propoſitionum oppoſitarum abſoluta- rum, ſeu de ineſe. v. g-. Hæ : Petrum G 4 fur- 152 Par. 2. Cap. 3. eurrere eſt neceſſe: Petrum currere eft impos- ſtbile, ſunt contrariæ, etſi ambæ lint for- maliter affirmativæ: quia nequeunt fſi- mul eſſe veræ, & tamen ſunt ſimul fal- ſæ; inſuper ambæ ſunt univerſales. His tanquam Sub-Contrariæ ſubſunt iſtæ: Petrum currere eſt poſbile. Petrum non eurrere eſt poſſibile. Etſi rurſus ambæ ſint formaliter affirmativæ; continentur ta- men tanquam particulares ſub duabus prioribus: suntque ſimul veræ, cùm nequeant ſimul eſſe fallæ. Patet etiam has Inferiores eſſe ſubalternatas reſpectu Superiorum: ex vVeritate enim illarum ſequitur harum veritas; & ex harum fallitate, falſitas ſuperiorum: quæ eſt lex ſubalternarum. Denique contradi- Koriæ erunt hæ: Petrum currere eſt ne- ceſſe“ Petrum non currire eſt poſſibile: item iſtæ. Petrum currere eſt impoſſibile: Petrum eurrere eſt poſſibile; quia non poſſunt eſ- ſe ſimul veræ, nec ſimul fallæ. Idem prorſus eſto judicium ſi Modus in pro- poſitione ponatur adverbialiter v. g Petrus neteſſarid currit: Petrus impoſſihiliter currit: quæ ſunt propoſ. contrariæ, juverit hic EeConmrin n, Cn ,et N ur ,. 7 .B . nrge de appoſit. æqilipoll. & cony. propoſit. 153 recolere, quæ cap. præc. n. 9 de quan- titate & qualitate modorum dicta ſunt. Colliges 3. Propoſitiones Exponibiles eſſe Contrarias, Subcontrarias, Subal- ternas, Comradictorias, prout ſequun- tur leges propoſitionum ſfimplicium, quas involvunt. Unde ſi earum oppo- ſitionem dignoſcere volueris, tutius nil facies, quàm ſi Exponibiles reſolveris in ſuas Exponentes, atque ità juxta regulas copulativarum, quas ſequentur, ſi afkir- mativæ ſunt: vel disjunctivarum, quas ſequantur ſi negativæ ſunt, ſibi mutuò opponas. v. g. Hæc Excluſiva: Tantum Petrus ſtudet, quia ſic reſolvitur: Petrus ſtudet & nemo alius ſtudet, habet hanc contrariam: Tantùm Petrus non ſtudet r quæ ſic reſolvitur: Petrus non ſtudet, & omnis alius ſtudet, quæ utraque eſt uni- verſalis, quia copulativa: Differt utra- que in qualitate, ſe copulæ: poteſt utra- que eſſe falſa 3 non tamen ſimul vera ? Üt pater Examinanti. Sub his contra- riis erunt ſubcontrari? : Non tantum Petrus non ſtudet : Non tantùm Petrus Kudet: quarum Prima ſic refolvitur: Vel Petrus ſindet, vel Aliquis alius non ftudet: 6 6 Se⸗ 4 154 Par. 2. Cap. 3. Secunda ſic: Vel Petrus non ſtudet, vel Ali- quis alius cum Petro ſtulet : Quas vides eſſe particulares propter disjunctionem, Poſsuntque ſimul eſſe veræ, ſi nempe cum Petro ſtudente ſtudeat & Paulus, Aliis non ſtudentibus: Non tamen pos- ſunt eſſe ſimul fallæ. Deinde eædem particulares ſunt ſubalternæ contentæ ſub prioribus univerſalibus tanquam ſub- alternantibus, ůt patet. Denique con-: tradictoriæ ſunt hæ: Tantùm Petrus ſtu- det: Non tantum Petrus ſtudet. Item iſtæ: Tantàm Petrus non ſtudet : Non tantim Petrus non ſtudet: ut conſtat ex reſolu= tione earum. Idem cum proportione ſit judicium de propoſitionibus Excepti- vis & Relduaplicativis. Vide, & recole dicta C. prac. §. 3. per totum. Queres An, & quomodo cuivis pro- poſitioni aſſignari poſſit ſua contradicto- Tria? Reſp. I. Poteſt cuivis propoſitioni as-= ſignari ſua contradictoria ſaltem de lege talis. Ità communiter. Ratio eſt, quia, quidquid de aliquo ſubjecto affirmatur, idipfum præcisè negari poteſt de ſubje- cto eodem: itaque habebitur contradictio. Reſp. Ior Net, g Uttent Eyiur, E en Negbidgt Unn de oppofit. æquipoll. & cony. propoſit. 155 Reſp. 2. Omni propoſitioni affirmati- we per hoc perfecte contradicitur: quod 7° Non neganter acceptum, Ponatdit in fronte, negétque totam propoſitionem: v. g. hujus propoſitionis, Ommis boms eſt albus, Contradictoria eſt: Non ommnis bomo eſt albus. Iſtius; Et Petrus & Paulus Rudent, contradictoria eſt hæc: Non & Petrus & Paulus ſtudent: & ſic de re liquis. Ratio eſt: quia major contradictio eſſe non Poteſt, quàm cùm tota affirmatio negatur, ùt vetus fert ckgium. Hæc Regula (quam ipſe Philoſophus trad lidir) Univerlſalis quidem eſt & ſecuriſſim. ſed in explicandis tamen deinde compo. ſitis non nihil difficultatis habet; unde ad ſingulas earum claſſes deſcendo: & Reſp. 3. Regulæ contradicendi cuique propoſ. Compoſitæ ſunt ſequentes. Pri= ma. Propoſitioni Copulativæ contradici- tur per disjunctivam : Et contrà; v. g. huic copulativæ : Et Petrus ſtudet & Paulus ſtudet ſic contradicitur: Vel Petrus non Kuder, vel Paulus non ſtua det. KRatio eſt: quia ſic in unà præcisé affirmatur aut negatur, quantum requititur, &£— ſufficit ad falſiftcandatn alteram: cum enim 43 156 Far. 2. Cap. 3. enim ad veritatem copularivæ requiratur G veritas omnium propoſitionum ſimpli. cium; disjunctiva negans vel unius ve- ritatem, præcisè illam falſificat: econ- tra, cm ad veritatem disjunctivæ ſuf- ſiciat vel unius veritas, ut hæc falſifice- tur, negari debet veritas omnium ſim- plicium; quod fit per copulativam. Se- cunda: propoſitioni propriè conditionali g contradicitur negando præcisè connexio- nem Conditionis cum Conditionato, cujus negatio aptè exprimitur per 76 non ideo. v. g. huic conditionali: Si Per. Alfenn us audiet concionem, convertetur, contradicit , iſta: Si Petrus audiet concionem, non ideo u gonyvertetur. Ratio eſt: quia in ejusmodi Propoſitionibus hæc connezio principa- liter affirmatur, vel negatur, adeôque eo ipſo, quèd connexio illa in unâ af- firmetur; in alter4 præſcisè negetur, di- citur tantum, quantum præſcisè ſufſicit ad alterutram falſificandam. Quod cors ditionales diſparatas attinet, cüm illæ Principaliter ſignificent meram ccëxi⸗ . ſtentiam Conditionati poſità Conditione, N pſhn ut fit in hàc: Si Turcàâ dormit, Petrus ſal- gs e as: contradictoriæ erunt, ſi una jre: cisé 1 nig A N Mcwnn de Opboſitione, aquipoll. & conv. propoſ. I 57 ſcisè neget dictam coëxiſtentiam, quam altera affirmat. Tertia. Molali contra- dicitur, ii modus in unâ affirmatus ne- gerur de eodem dicto in alterd: aut can- trà; v. g. huic: Petrum currere eſt ne- ceſſe contradicirur per iſtam : Petrum currere non eſt neceſſe: Cujus ſenſus eſt: Petrum non currere eſt poſſibile. KRatio eſt; quia in his probelicior ibns præcipuè at- tenditur ad Modum, non ad Dictum Quar- ta. Propoſitionibus Exponibilibus contra- dicitur, ſi reſolutæ in ſuas exponentes ordinentur juxta regulam contradicendi co Pulativis, & disjunctivis: Ratio eſt: quia, ſi ſint quoad ſignum affirmativæ, qquivalent copalativis; disjunctivis ve- rò, ſi negativæ fuerint: ùt dictum ſu- prà. Quæ contra hactenus dicta oppo= ni poſſent; videre licet apud Caſil. I. 2. & Haunoldum p. 2. de Oppeſitione: Mat⸗ thiam Heimbach. diſp. ſum Theſ. 5. ſect. 1I. Arriag. & Alios paſſim. §F. II. De Propoſitionum Tquipollentid. THESIS XXX. Propoſitiones qui 44 pollentes communiter ex vulgata Dia- D 6 7 le 158 Par. 2. Cap. 3. lecticâ dicuntur eæ, quæ eodem fſubje- cto & prædicato conſtantes, ſub diver- ſis ſignis idem ſignificant. Ut omnis ho- mo eſt animal. Nullus homo non eſt animal. Accuratiùs tamen Dquipollentiam, prout hic ſumitur, definiunt RR. Quod ſit Puarum propoſiti onum priuns sppoſitarum aqui- valentia facta per additionem particulæ, Non. Hæc enim, cùm ſit malignantis naturæ, deſtruit & mutat omne id, quod affi- cit, & poſt ſe invenit, facitque ex pro- poſitione affirmativa, negativam: ex Umiverfſali, particularem: & contraà. 4 5 T'HESISXNXI. Totum .quipollentiæ artificium tribus hilce Regulis ab- ſolvitur. Primaæ. Si uni Contradicto- riaruni præfiggtur à fronte negatio ſeu Particula, Non; jam erunt æquipollen- tes. v. g. hæc univerialis: Ommis homs eſt doctus contradictoriam habet iſtam: Aliquis homo non eſt doctus, quæ æquipol- lebit priori, ſi dixeris: Non aliquis ho' vwi non eſt doctus. Secunda. Contrariaæ (idem eſt de ſubcontrariis) fiunt æ qui⸗ Pollentes, fi alterutr us fubjectoò poſtpo- nas particulam Non, v. g. Conne ie . und Ut. Ees Orlos rope 4 tes unius propoſitionis ſub/ de oppofit. «quipoll. & conv. propoſit. 159 ſunt hæ propoſ. Omnis bomo eſt doctus: Nullus homo eſt doctus. Subjecto prioris poſtpone negationem & dic. Omnis homo non eſt doctus: & æqquivalebit poſteriori. Tertia. Subalternæ fiunt £ quipollen- poſt- ponendo particulam Non. propoſitio: Aliquis homo eſt doctus, fiet æ- quipollens ſuæ (ub lternanti, ſcilicet huic: Omnis bomo eſt doctus » ſi dicas : Non aliquis homo non eſt doctus. In ſubalter- nis negativis, ùt rectè notat Haunoldus, .quipollentia plus perplexitatis, quâm utilitatis habet ob negationem ter po- nendam. Tres has regulas Summuliſtæ * hoc verſu complexi ſunt. Pra Contradit. poſt Contra. pre, poſtque Subalter. Cæterùm, ut faciliùs noveris, quæ ſigna ſibi mutuò æquivaleant; ca⸗ pe ſequens Schema. Omnis- Nullus non- nonaliquis non. Nullus- Omnis non- non aliquis. Aliquis-Non nullus non omnis non. Aliquis non- non omnis- non nullus non. Neuter non, Valet, uterque. Neuter - Non alter, Alter 160 Par. 2: CAp. 2. Alter uter - Aker non. Nulli non -Oinnes non aliquis non. Non omnes-Aliquis non. Omnes non Nullus. THESIS XXXII. Regulæ jam datæ non tantùm dirigunt Æquipollenti- am propoſitionum ſe nplicium; ſed et- iam Compoſitarum & Exponibilium, immò & Modalium: ità, ut hæ pror- ſus, ſicut illæ, ex contradictoriis fiant æquipollentes ⸗uni earum præa-Ex con- trariis, poſt Ex ſubalternis, præ- poſtque ponendo particulam non. v. g huic Co- pulativæ: Et Petrus, & Paulus eſt Logi- cus: Contradictoriè opponitur hæc Dis- junctiva: vel Petrus, vel Paulus non eſt Lo- gicus: præpone alrerutri in fronte parti= culam Non, & dic. Non & Petrus, & Paulus eſt Logicus „ Eritque .quipollens alteri Disjunctivæ. Conrraræ ſunt hæ duæ Copulativæ: Et Petrus & Paulus eſt Logicus. Nec Petrus nec Eaulas eſt Logicuss Poſtpone toti ſubjeécto alterutrius nega- tionem dicendo: Et Petrus & Paulus non eſt Logicus: jamque æquivalet alteri: Nec Tetrus nec Paulus eſt Logicus. Denilue uie 2 ſfe ge oppoſit quipoll. & conv. propoſit. 161 huic copulativæ: Er Petrus & Paulus eſt n Legicus, ſubalternarur iſta disjunctiva: Vel Petrus yel Paulus eſt Logicus, cujus ſub- jecto ſi præ- & poſt- ponas particulam non;: dicendo: Non pel Petrus vel Pau- lus non eſt Logicus, jam æquivalebit prio- ri copulativæ. Quod hic oſtendi in ex=- emplo propoſitionum compoſitarum, fa= cilè quivis applicabit aliis, cuùm ſit par ratio. PO Equipollentiâ tamen prop. Mo- dalium ſpecialiter norandum eſt: quod cenſeatur præponi particula negans, ſi addatur ipſi Modo, urpote cujus potior habetur ratio: Poſtponi, ſi præſigatur Dicto: præ-& poſt poni vero, ſi ad- datur & Modo & Dicto. Quo notato jam facilè erit, juxta easdem regulas ſu- prà datas, Modales oppoſitas reddere u eæquipollentes; t patebit in Exemplo. Petrum currere eſt neceſſe, Petrum non car- rere eſt poſſibile, ſunt propolſitiones mo- dales contradictoriæ: Alterutri earum Præpone particulam Non, id eſt, nega Modum, & dic. Petru'n currere non eſt ne- ceſe, & habes æquipollentem alteri, leul, iſti: Petrum non currere eſt poſſbile. Mo- 47 162 P4r. 2. Cap. 3. ((((Ait Modales! contrariæ ſunt hæ: betram 4 rurrere eſt neceſſe. Petrum currere eſt im- Cnne poſſbile: Po oftpone negationem alterutri: nennch id eſt, alterutrius Dictum nega dicendo: IItdls W Petrum non currere ſt neceſſe: Et æqui- ſ Pollebit alteri contrariv. Denique, Pe- Enfoalnenf erum currere eſt neceſſe : Petrum currere eſßt ceſan dneni poſibile, ſaͤnt ſubalternæ: alterutri r-. 4 au An A, & poſt-pone negationem; id eſt, Ad- Inpin in de Modo & Dicts particulam Non: & clic: nn 1 An Petrum non currere non eſt neceſſe, jam æ- Iilt Cnmn . quipollebit alteri: Perrum currere eſt pose llitt ulfil Ribile. Quod hic in exemplo propoſi- pliohiinſ tionum Modalium de Modo nominali i Lran practicè demonſtratum eſt; idem pror-= len ti ſus eſto judicium de propoſitionibus Eyias mir Modalibus de Mods adverbiali. Atque dbigi tim n ità totum æquipollentiæ artificium fnio, ur heciin alge omiſſis my ſterioſis illis Summuliſtarum mmelon, , vocabulis: Purpurea, Eliace, Amapvimus, Auin 1 Edentuli. Quibus teſte Arriaga Moda- lium Æquipolle emtiam obſcurarunt ma- gis, quàm illuſteAunt. Eorum tamen ut explicationem, qui vulr, paſſim apud “ 1. n A. A. inveniet. de oppoſt. aquipol. & cony propoſit. 168 §. III. De Converſione propoſitionum. THESIS XXXIII. Converſio propofiti num eſt unius ad alteram tranſpoſitionem prædicati & ſubjectin ceſſaria conſequentia v. g. Omnis homo eſi animal: ergo Aliqnodt ani nel eſt homo. Pri- ma propoſtio, quæ convertitur; dici= tur Converſa: Altera in quam conver- titur. Convertens appellatur. Ità com- muniter Dialectici. Ut autem hæc trans- poſitio legitima ſit, ſervanda ſunt ſequen- tia. I. Ut fiat mutatio ſubjecti in præ dicatum quoad rectos tantum urr * proprios; nain inepta erit Converſio; ſi obliqui etiam mutentur in Rectos; aun Redi in obliquoas. Sic vitioſæ ſunt converſiones: Petrus eſt in Agro: ergo Ager eſt in Petro. Judas prodidst Chriſtum: Ergo Chriſtus prod am ſed ſic in- ſtituendæ. Petrus eſt in agro: ergo exi- ſtens in agro eſt Pet erns. J udas pt didit Chri- ſtum, ergo prod- 1. Judas, II. Ut fiar mutatio ejuse ti in idem Pradicatucn ità, ut nulla accidat vVariatio ſuppoſitionis, reſtrictionis, alte- 1IUs⸗ 164 Par. 2. Cap. 2. risve affectionis, quâtermini mutentur, Unde non valent hæ converſiones: Nul-= zus ſenex poteſt ſieri puer: ergo nullus puer poteſt fieri ſenex. Aliquæ ſpecies eſt homo: ergo Aliquis homo eſt ſpecies. & c Valitu- ræ autem, ſi ſic fierent. Nullus ſenex poteſt ſieri puer; ergo nullus potens feri Puer oſt ſenex. Aliqua ſpecies eſt hemo er- go RHomo e ſt aliqua ſpecies. III. Ut ſiar Ndh mutatio totius ſubjecti in totum prædi- catum: Unde ſi aliquis Obliquus, alia- ve particula in Conyerſa fuerit oppoſita prædicato aut ſubjecto, debet manere eidem affixa in Convertente. Proinde hæc propoſitio: Pallium Petri eſt nigrum malè convertitur: Ergo Aliquod nigrum Petri eſt pallium. Sed ſic converti de- bet: Ergo aliquod nigrum eſt yallium Petri. IV. Ur maneat eadem copula, id eſt, utrobique accipiatur in eodem ſtatu & ſignificatione: Unde malè converteres: Omne currens eſt animal: ergo Aliquod ani- mal eſt curtens: niſi r8 Eft in utraque pro- poſitione accipias cum ſtatu verbi V. Ut ſervetur utriusque propoſitionis ea- dem qualitas. Hæc quinque puncta, qui in ipsd Converſionis definitione ex- preſ: ¹ de oppoſt. aquipol. & conv. propoſitt. 165 Anma preſſa cupit, dicat: Converſio eſt mut atio totius, ejusdemque ſubjecti in totum idem- que p?ædicatum, mianente eadem copula, & cualitate propgſitionis. THNESIS XNXIV. Converſio propo- 12 , NH ſitionum triplex eſt: Simplex: per 4 accidens, & per cont- apeſi ſie ſimiplex eſt Mutatio ſubjei in prædi- A catum, & prædicati in ſubjectum reten- tà eadem propolſitio Aluquis homo eſt albus, ert eſt homo. Conperſio per dcodene eſt permu- tatio prædicati in ſubjectum, & vicis- ſim „ variatâ propoſitionis quantitate. v. g. Omnis homo eſt asimal: ergo Akquod ammal eſt homo, Conpei ſio per contrapoſi- tinem eſt; cùm retentâ eäâdem quanti- tate xtrema prépoſitionis in ſe invicem permutata intinitantur. v. g. Omnis honmio eſt ammal: ergo omne non animal eſt non bomo. Qui autem converſione quævis pro- 50 I Vpoſitio converti poſſit, indicrunt Dia- Uüu. lectici bino hoc verſu: ECCI ſimplicuer convertitur: E VA ne, per 4CCI. 4 AsSsTO 166 Par. 2. Caß. 3. ASTO per contra: ſic fit converſio tota. Ubi in tribus vocibus iſtis: Feci, Eya, ales A. E. I. O. hes ſe ſecundum vVOocaäE ii⸗ onem uni- E univerſale Particulare n negativam, juxta vulga⸗ Mn Mi tos ver ſus illos. Werit A: Negat E ſed Univerſaliter Ahſerit I: negat Of ſec⸗ barticulariter ambo. Hinc jam aciſe intel liges ſuperiores ver- ſus: Eei inpluuer: 14 eſt, propoſitio univerſalis negativa, & particularis aſfir- mativa convertuntur limpliciter. Conyer- titur Epa per atci: id eſt: Univerlalis ne- gativa, & Univerſalis affirmativa con- vertuntur per accidens. Aſto per contra. Id eſt: Univerfalis affirm. & partieula- ris negativa convertuntur per mumde. ſitionem. Itaque I. Propoſitio Univerſalis affir- mativa bene convertitur & per accidens, de eppoſit uipol. & cony. propoſtt. 167 4uni rr, quia ſic procederetur à non diſtri- buto ad diſtributum. II. Univerfalis negativa converti poteſt & ſimpliciter, & per accidens: non tamen per contrapoſi- tionem ſaltem univerſ. liter ; 3 unde non valet: Nallus hemo eſt lapis: ergo nullum non lapis eſt non bomo, dixi, non poſſe ſic anirerſaliter conyerti? nam pa rticul riter poterit converti per contrapoſitionem: . g nullus bomo eſt lapis. Ergo Alicjttid auaun lapis non eſt non bomo. III. Particu- A bingn laris aflirmativa non poteſt converti per accidens, nec per contrapoſitionem ſed Hina; ſantum ſimplicmer: IV. Denique Particu- 7. laris negativa tantùm convertitur per io Cont/. spoſitionem. Ratio horum omnium patebit examinanti ſingula; & videri . poteſt in logica hrada P. Haunoldi p. I. c. 2. a. 5. per totum, de cæteto conver- ſiones per contrapoſitionem parùm utiles unt; quæ verò fiunt ſimpliciter & per idens ſatis communes. Ui, h rm NANN. “ ve A& inquit P. Lingen parte I. medulle ſua vibart. n. 148.) univerſaliter tenent, non olúm in propol. ſimpli . bus, ſed & in compoſitis, puta Copalatipis, Disjunctivis — Atque hæ Converſionis lege 4 ar re- 3 168 Par. 2. CQap. 3. & Conditionalibus, Item in Exponibilibat, Puta exceptivis, excluſiris, reduplicativis, quæ tamen ante, quâm convertantur, re- ſolvendæ ſunt in ſuas exponentes: hnò & in Modalibus, ſi converti peſlunt: circa quas tamen hec ſpecialiter adverte quòd convertantur ſolùm ex patte Dicti, Mo- do manente invariato. v. g. hæc Moda- lis: Hominem eſe animal eſt . ſit univerſalis aflirmativa ra Aodi univerſalis affirmativi (unde propoſitio- nes iſtæ ſuam quanitatem & qualita- tem potiſſimùm deſumunt juxta dicta ſup c. 2. S 2 u. 10. & II.) ità con- vertitur per accidens: Aliquod animal eſſe hominem eſt neceſſes vel etiam ſic per Con- trapoſitionem: Non anmimal eſe non homi- nem eſt neceſſe. Idem cum propoſitione dic de propoſitionibus in cæteris Modis, nimirum; Impoſſibili, peſſibin, & poſſbili non, quæ ſimiliter ad Ir ges ſimplicium de ineſe convertuntur, ſed ex parte Di- tti tantuùm. Dixi: in Modalibus, ſi converti poſſunt: Nai quasdam Modales invenies, ubi in modo impoſſibili non ſit murua extremo- Tun repugnantia; neque in mode neceſario n6* NE T cùum eraſoiannend AA i ole dn Sek Ilis dn lns AHnen P ole an e Oppoſitione, aquipol. & conv. propoſ. 169 neceſſaria connexio mutua: neque in modo contingenti mutua contingentia; quæ proinde juxta regulas anté datas converti non poterunt; cum tota con- verſio hactenus tradita unicè funde- tur in connexione aut non-connexio- ne mutuâ extremorum; talis eſt hæc propolſitio in Modo impoſſibili: Omne en animal eſſe hominem eſt impoſſibile, quæ e cùm ſit univerſalis negativa ratione Modi, deberet converti poſſe & ſim- n uimn Pliciter & per accidens; utrumvis autem min tentes, malè concludes. Talis item Uα eſt iſta in modo neceſſario: Omnem lo- eud Lilum eſſe hominem eſt neceſe, quæ cm uECGr univerlalis affirmativa ſit, deberet & uh. ber accidens & per contrapoſitionem con- verti poſſe: & tamen neutro mode bpoteſt. Talis denique eſt illa in mo: n do contingenti: Alquem bominom eſſe logicum, eſt contingens, quæ cùm par- ticularis affirmativa ſit, ſimpliciter de- beret poſſe converti; quod tamen fal- h. Iit DNIG, WN Mn anend 5 H THE- 170 Par. 3. Cap. I. T H E SE S I MAGISCONTROVERSX, wWa⸗ De ſigno & Judicio. n. 1 r I. Gunmdeotunn RAtio formalis ſigni eſt ipſa voluntas kiiimuu inſtituentis declarata, accepta, & Enl Emna moraliter perſeverans. 2. Voces; prout mu funt ſigna ad placitum, ſignificant im- uum mediatè res; mediatè conceptus. 3. Scriptura immediatè voces: mediatè pkhetes tes, & conceptus. 1. Judicium eſt actus intellectus fe 10l 1 rens ſententiam de aliquo. 2. Eſt enti- Mi tativè indiviſible; 3. Ejus objectum ju- win dicatuin efſt connexio objectiva prædi- õ cati cum ſubjecto. (Cl Il. mitas actůs cum objecto, ità ſe haben- i mnl te, ùt actus enuntiat. 2. Phyſicè non eſt Iln, ufi ſolus actus enuntiane; 3. dea tanquam Mira partem includit objectum ſic ſe habens. de diſcurſu & Conſequsntib, 171 IV. 1. Poteſt alius actus de vero tranſire in fallſuw. 2. Alterutta propoſitionum contradictoriarum de futuro contingen- Aiuna te eſt determinatè vera, etiam præſcin- Gdendo à decreto aut præſcientiâ Dei. 3. Neque tamen per hoc læditur libertas futurorum. en W: i KKRRRKEAKEKNAEKRE PARS TERIIA THESI UM LOGICALIUM irhen k⸗ 1N De iis, iin quæ ad tertiam Mentis Operatie- dpimn ,n⸗ nem pertinent. GAPUT I. De Diſcurſu ſeu Argumentatione in communi. Diſcurſus omnino latè ſumptus alias eſt Formalis, alius Virtualis; Ille componi- tur ex pluribus actibus, quorum unus qedu- citur ex alios aut: Petrus eſt homo, ergo Eſt animal. Virtualis eſt actus unus, plu⸗ ribus aquipalens, aſentiens Aut diſſentiens H 2 uni Nmet Agun itt 6 172 Par. z. Cap. Tr. ceri uni objecto propter aliud at: Petrus eß ſutr Düige animal, quia eſt homo: ſed hic diſeurſus Sadkiur eſt tantum improprié talis. Nos agimus de rin en diſcurſu formali. Eiwnn e u/en 1 LQuid, & quotuplex ſit Diſcurſus, acq (dum Conſequentia. — e. ſd ITHESIS I. Diſcurſus ſeu Argumen- H tatio in genere eſt eratio, in qui ga unum ex alio infertur: vel eſt Cognitio ve- e ritatis unius ex alids pfo quaâ definitio- Uung ne penitiùs intelligenda notandum eſt, M,inge multuùm differre hæc tria: cognoſcere unum NMd, el poſt aliud, cognoſcere unum in alio, & co- ſuick, gnoſcere unum ex alio. Nam cognoſiere unum raie poſt aliud, eſt cognitionem unius ſequi dſudi poſt cognitionem alterius, licèt id fiat teli uit ſinè dependentiâ unius ab aliâ, ùt cùm N dico: Petrus dormit: Paulus vigilat: & ull, hoc, ùt patet, non eſt diſlcurrere. Co- gnoſcere unum in alio eſt cognito uno co. gnoſcere etiam aliud ratione connexio- nis neceſſariæ; ſic Angelus cognoſcens in lemi meam cognitionem cognoſcit etiam il- En en lius objectum. Sed neque hoc eſt dil- nſe mn cur- üii nli 4 de Diſcurſu & Conſequentid. 173 surrere. Denique cognoſcere unum ex alio, eſt veritatem unam ex aliaà per con- ſequentiam inferre, ut ſi ex eo, quòd Deus ſit ſummè bonus, inferas; eum eſſe amandum, hoc modo: Deus eſt ſum- mè bonus? ergo, eſt amandus: atque hoe eſt diſcurrere. T HESIS II. Tria in omni diſcurſu ſunt conſideranda: Antecedens ni- mirum, Conſequens & Conſequentia. An- tecedens eſt illud, ex quo aliud infertur: quod ipſum quandoque eſt una tantùm propoſitio, quæ ſimpliciter Antecedens vocari ſolet ; quandoque autem duæ propolſitiones, quæ Præm ſſe appellantur. Conſequens eſt id, quod infertur ex An- tecedente aut præmiſſis. Conſequentia vel ſequela cſt id, vi cujus unum ex alio infertur, ſive eſt connexio Conſequentis cum Antecedemte per notam illativam er- go ſigniticata. Oblervandum hic, Conſequentiam aliam eſſe mentalem ſeu ſormalem; aliam objectivam. Conſequentia mentalis eſt ipſa cognitio noſtra, prout unum ex alio in- fert; vel eſt propoſitio conſequens quæ H 3 eſt de 174 Per. 3. Cap. I. eſt in mente, non ſecundùm ſe ſumpta, ſed prout dependet à præmiſſis, ex iis- que deducitur. Conſequentia objectiya eſt connexio neceſſaria, quam habet obje- Gum Propoſitionis Conſequentis cum objecto Antecedentis. Unde, cm in- ter diſpurandum Argumentanti nega- mus Conſequentiam, negamus dari ve- ram & neceſſariam connexionem Con- ſequentis cum Antecedente. Et quidem ſæpè fit, ut rectè negetur Conſequen- Hia; licèt & Antecedens & Conſequens ulir kn vera ſint; eò quòd deſit connexio Con- ule dahl ſequentis cum Antecedente; t in his , eni exempl. Homo eſt animal, ergo eſt ratio- nalis. Petrus eſt magnus? ergo fiet doctut. &c. Porrèò dum inter diſpurandum adhi- benda eſt Diftinctio, nunquam diſtin- guimus Conſequentiam; (hæc enim ne.- ceſſariò vel vera eſt vel falſa, adeôque . aut concedenda, aut neganda) ſed Con- Uirmalt ſequens: cùm enim illud poſſit accipi ili dle 6 in diverſo ſenſu, poreſt in uno habere V lurn neceſſariam connexionem cum Antece- dente, ideéque rectè inferri; in altero Sam non habere, ideôque male inferti ex uler idr (lnri 1 ikche lun 1 , n Penn tie 4 be A Urin. 1Ce aroA E 4 Kas kr. ex Antecedente: Unde applicatur de diſeurſu & Conſequentii. 175 Di⸗ Ktinctio, ut ſi Conſequens accipiatur in uno ſenſu, concedatur Conſequentia; nege- tur verò, ſi in altero. THESIS III. Conſequentia ſive Ar- gumentatio alia eſt Bona formaliter, ſive vi Formæ, quæ & Formaltis appella- tur, alia eſt Bona materialiter, ſeu vi ſo⸗ lius materiæs quæ S& Conſequentia materia- lis dicitur, alia eſt & materialiter & ſor- maliter bona. Prior (ùt cum Tol Fonſecâ & aliis Galtruchius Diſp. 4. eto, Log. c. 2, explicat) eſt, quando Illatio Con- ſequentis ex Antecedente valet ratione diſpoſitionis terminorum & propolſ itio⸗ num antecedentium; ità, ut cuicunque materiæ applicetur iſta terminorum ſpoſitio; ſemper rectè concludat: a di⸗- deô- que in ſimili formâ nullum dari poſſit Antecedens verum, Conſequente falſo. Et hæc propriè & ſimpliciter Conſequen- tia dici debet. Conſequentia mwaterialis vel vi ſolius materiæ bona eſt, quæ tan-⸗ tàm valet ratione connexionis neceſſa- riæ, quæ eſt inter res ipſas: ſive, quan- do Conſequens rectè infertur ex An H 4 tece- den- 4 176 Par. 3. Cap. I. dente ob ſolam connexionem rerum, non autem ob diſpoſitionem termino- rum; unde in aliâ materiâ talis conſe. quentia fallit; v. g. Aliquis homo eſt aui mal erge omnis homo eſt animal: Qui argumentandi modus valét tantùm in materiâ neceſſariã; non autem in con- tingente. Ex his patet: quæ ſit Conſe- quentia & materialiter & formaliter bo- na: nimirum illa, quæ valet & ratione connexionis neceſſariæ, & ratione legi- timæ diſpoſitionis serminorum; ut: Ommnis homo eſt animal: Atqui Petrus eſt hbomo, ergo Petrus eſt animal. 3TIHIESIS IV. Difſcurſus in genere re- cte dividitur à multis in ſimplicem conſequentiam & Argumentationem Striäts dictam. Simplicem conſequentiam pocant Diſcurſum conſtantem duobus ſolùm terminis, quorum unus infertur ex alio ſinè omni Termino Medio aut Argumento: fundatürque in regulis Oppoſitionis Subalternæ, Æquipollentiæ, & Conver- ſionis, de quibus ſuprà; ut ſi dicas: Ommis homo eſt animal, ergo Aliquis homo animal. Item: Ommis homo eſt animal, er⸗ teil 5 A,ſte. 4 N Stteh Temen 1NNIN n e, in le ianl entin gn ui R de Diſcurſu & Conſequentid. 1977 ergo Nullus homo non eſt animal. Item: Ommnis homo eſt animal, ergo Aliquod ani= mal eſt homo. Argumentationem ſtrictè di- dtam vocant Diſcurſum, qui conſtat Ar- gumento ſeu Termino Medio poſito in unâ vel pluribus præmiſſis; ut: Omnis homo eſt animal, atqui Petrus eſt homo, ergo Petrus eſt animal. Ubi Terminus Medius eſt Homo. §. II. Regulæ quædam generales bonæ Conſequentiæ. THESIS V. Regulæ generales bonæ conſequentiæ paſſim recenſentur ſe- quentes. I. Ex vero non nis verum, ex falſo au- tem ſuppoſito tanquam vero, etiam verum de- duci poteſt. Ratio primæ partis eſt: quia, quod ex alio ritè ſequitur habet neceſſa- riam connexionem cum illo; quidquid autem habet neceſſariam connexionem cum vero, ipſum quoque verum eſt. Ratio ſecundæ partz eſt; quia ad bonam conſequentiam plus non requiritur, quàâm recta diſpoſitio terminorum, vi cujus, conceſſis præmiſſis tanquam ve- 5 ris, 128 Par. 34 Cap. I. ris, non poſſit negari concluſio; atqui talis diſpontio haberi poteſt etiam in materiâ falsàâ, ſuppoôſitâ tanquam verâ 3 ergo, ex præmiſſis falſis, ſuppofitis tan- quam veris, poteſt haberi bona & vera conſequentia; imò & verum conſequens; cùm poſſint duo extrema habentia ve= ram connexionem inter ſe, connecti in præmifſis cum medio falſo; ùt patet in exemplo. Ommis lapis eſt animal: Atqui Ommis homo eſt lapis: ergo Omnis haomo eſt animal, dixi: ex falſo ſuppoſito tanquam vero: Nam verum nunquam poteſt con- necti cum ab abſolutè falſo. II. Falſum non nis? ex falſo legitimè de- Auci poteſt. Si enim ex vero non nisi verum ſequi poteſt; Ergo ex falſo ſe- qui non poteſt, nisi falfum. III. Ex contingenti contingens: imd etiam neceſſarium per legitimam conſequentiam de- duci poteſt. Prima pars clara eſt: Se- cunda probatur: quia poſſunt duo ex- trema inter fe neceſſariò connexa habe- re connexionem cum Tertio tantùm con- tingentem; patet in exemplo: Quidquid mopetur eſt animal« Atqui aliquit homo moyetur? Erge Aliquis homo eſt 4mal. 14 amdhro n un onn n onn NMu le wllntenmn, li ſanneh⸗ ltl, ri tr etlanon. Apamn üei genl mbmuhug 4NWIN bne oe ln. Nufn Nc cegna t gdrd: E . e. de Diſeurſu & conſequentid. 179 Ubi concluſio, quæ ex Minore contin- genti ſequitur, eſt neceſſaria: Quèd ſi tamen illam ſumas formaliter, in quan=- tům præcise ex illis præmiſſis deducitut, quà talis non erit neceſlaria, ſed contin- gens: uti dici ſolet in Diſputationibus lo- gicis de Diſcurſu, dum quæritur: An con- cluſio, qua talis, ſequatur debiliorem partem praæmiſſarum, Quod inſinuãſſe ſufficiat, IV. Ex neceſſario non ſequitur, nis?s neceſ- ſarium: Item Ex impoſſibili ſuppoſito tair- quam vero, vel conditionatè affirmato etiam neceſſarium ſequi poteſt. Ratio prioris eſt: quia, quæ neceſſariè ſunt connexa cum Tertio, etiam necefſlariòè connexa ſunt inter ſe, ſaltem phyſicè loquendo. Et ſi ex neceſſario poſſet ſequi contingens aut impoſſibile, ex vero poſſet ſequi fal- ſum, cùm omne Contingens poſſit eſle fallum: omne autem impoſſibile ſem- per ſit fallum. Ratio poſterioris eſt; quia poſſunt extrema neceſſariò inter ſe con- necli; ſi connecteremur cum Medio im- poſſibili, atque ità ex impoſſihili leque- retur neceſſarium. V. Ex peſſibili non poteſt ſequi impoſſibile: Scit enim verum non pugnat cum verozg H 6 ità 180 ità etiam poſſibile non pugnat cum pos- ſibili; unde natum eſt vulgatum illud: Ex poſſibili in actu poſito non ſequitur impos- Uibile. Vide Logicam practicam P. Hau- noldi p. 2. c. I. a. 2. vel Honoratum Fabri de artificio conſequentiæ doctè & fusè tractantem. Par. 32. Cap. 1. 7 THESIS VI. Sunt & aliæ Regulæ bo- naæ conſequentie magis particulares nimirum ſequentes. Ima. Si duo habeant neceſſariam con- nexionem mutuam inter ſe, tunc ab uno poſito vel negato valet Conſequen- tia ad alterum poſitum vel negatum: ſi enim poſito uno, poſſet non poni alte- rum; aut negato uno, alterum non ne- gari; non eſſet mutua connexio neceſſa. ria. Unde valet mutua conſequentia 4 toto ad partes ſimul ſumptas, & con- trà: A definitione ad definitum, & con- trà, &c. IlIda Si duo habeant connexionem neceſſariam non mutuam, tmnc poſito illo, quod habet talem connexionem . valet conſequentia ad alterum conne- xum; non contrâ. Item negato illo, cum tnant c Aemn on 62 cccneckul d . pon Nend 4 NYn ſe⸗ 0oN cnm. H peni Nn a gu ſe ellt ei 4 n le Ulmol elle, Her R de Diſcurſu & conſequentidt. 181 ecum quo habet connexionem, valet con- ſequentia ad alterum, quod habet con- nexionem: non contrà. Sic quia pomo v. g. connectitur neceſſariò cum Anima- li, non verò Animal cum Homine, tenet conſequentia affirmativa ab bomine ad Animal: At, Eſt hoino, ergo eſt animal non contrâà: eſt animal ; ergo eſt homo. Similiter tenet hæc conſequentia negati- va: Non eſt animal, ergo non eſt homo: non contrâ. Hinc univerſim valet con- ſequentia 1mò A toto affirmato ad par- tes ejus ſingulas: non contrà & à nega- tà unà parte ad neganduin totum. 24 A termino inferiori affirmato ad ſuperio- rem: non contràâ: Et à negaro ſuperio- ri ad negandum inferiorem: non con- trd. 3ti A veritate propoſitionis Uni- verſalis ad veritatem particularis; & 3 . falſitate particularis ad falſitatem uni- Gunn, verſalis: non contràâ &c. III. Si duo habeant oppoſitionem ne- buemiru ceſſariam immediatam, ità, ut non pos- HE ſint ſimul eſſe, nec ſimul non eſſle, tunc ru, Duno eorum poſito, rectè negatur alte- Qüm am rum: & uno negato, rectè affirmatur t alterum, Ratio patet, nam ideo dicun- 1 H7 tur 182 FPar, 3. Cap. TY. tur eſſe immediatè oppoſita, quia inter illa non datur mnedium; ſed unum re- ſpectu ſubjæcti capacis neceſſariò conve- nit; alterum neceſſariò disconvenit. IV. Si duo nullam, vel merè con- tingentem habeant connexionem inter ſe, ab uno afhrmato, vel negato non valet conſequentia ad alterum affirman= dum vel negandum: Conſequentia enim eſt propter connexionem Conſequentis cum Antecedente. Unde non tener con- ſequentia. 1Imò à ſenſu compoſito ad di- viſum, aut contra: Nec 24) A termine in und ſuppoſitione accepto ad eundem acceptum in alià fuppoſitione, ſaltem plerumque; ùr magis dicerur G. ſeq. Nec 31iàr quando plus aflirmatur in Con- ſequente, quàm contineatur in Antece=⸗ dente. H. HI. An, & quanno valeat argumentatio ab and Suppoſitione ad aliam , & ſperialiter à diſtributiva ad collectivam 8 THESIS VII. Per legitimam conſe- quentiam argumentari licer 1. 2 ſuppelitione Diſtributivd abſolutäâ ad ſin- 20* r enl Nong . Wenlt, 1,. unenmur 4 ,0, Pal, e Imd U i 1 Nn ſdone Kenud 1 uif un U⸗ Ag en rz,gondon⸗ lag giu mlfffuu mnhe Gnili t , Aar, ul ſurh ſnd 290 Petras e de Diſcurſu & conſeuentid. 183 gularem v, g. Oumis homo eſt animal, er- i anizal. Katio patet: quia terminus ſingulatis includitur formali- ter in ter mino univerſali diſt ibucive ſup- ponente. 2. Ob eandem rationem recte argumentamur' à ſuppoſitione diſtibu- tiva ad disjunctivam; ur: Ommis homse eſt animal, ergo aliquis homo eſt animal. THESIS VIII. Non valet argumen- tatio I. quando tranſtur à ſuppo- ſitione materiali ad formalem: aut con- trà v. g. Homo eſt biſyllabum. Nec valet 2. quando tranſitur à ſuppoſitione pro- priä ad impropriam: aut contrà v. g. An- gelus eſt incorporeus: Atqui Adoleſcentulus alle eſt Angelus, ergo eſt incorporeus, Nec valet 3. quando tranſitur à ſuppoſitione ſimplici ad perſonalem: aut contrà v. g. Ammal eſt genus? atqui Homo eſt animal, ergo Homo eſt Genus. Nec valet 4. quan- do tranſitur à ſuppoſitione diſtributivâ accommoda ad Abſelutam. v. g. omnis homo peccavit in Adam: atqui Petrus, Paulus, & Beata M. V ſunt homines : Ergo bPetrus, Paulas & B. Maria V peccarunt in Adam. Nec palet 5e quando tranſitur à ſuppoſi- tio- 184 Par. 3. Cape I. tione diſßributva pro generibus ſingulorain ad ſuppoſitionem Aiſtributwam pro ſingu- lis generum: vV. g. Omnié animal fuit in ar. càâ Noec: at qui hio, ille, & iſte canis eſt animal, ergo bic, ile, & iſte canis fuit J in arcà Nozç. Nec valet 6., quando tranſi- tur à ſuppoſitione collectip ad Aiſtributi- vam, nec contrà à diſtributivâ ad collecti- vam. Sic vitioſus eſt hic ſyllogismus: Omnes Apoſtoli ſunt duodecim: atqui Petrus E& Paulus ſunt Apoſtoli “ ergo betrus & Paulus ſunt duodecim. Nec valet 7. Qlan- do tranſitur à ſuppoſitione diguucta ſeu I indeterminata ad disjuntctivam ſeu determi- nativam v. g. Aliquis oculus eſt neceſſarius ad videndum, atqui oculus dexter eſt ali- quis oculus, ergo oculus dexter eſt neceſſa- rius ad videndum. Ratio horum omni- um eſt, quia in Sjusmodi ſyllogismis erunt quatuor termini, cum eadem vox in divers4 ſuppoſitione accepta ſit du- Plex terminus, qui cum duobus reliquis faciet quatuor, quod eſt contra leges ſyllogismi. Qaes An non aliquando valeat ar- Sumentatio à ſenſu difributivo ad eollecti- vum? Ratio dubitandi eſt, quia videtur eſſe Nrit ehuate G rutt 42 iel lu, en C kinen 1 de Diſenrſu & conſequentid. 18 5 i ien eſſe bona conſequentia; ſingulæ creature ai, Tunt producta ab alio, ergo tota collelctis ,creaturarum eſt producta ab alio. Reſp. I. Ar- gumentatio illa vi ſornæ nunquam valet. Rationem dat Haunoldus, quia Conſe- quens Collectivè ſupponens plus in le con- tinet, quàm Antecedens ſupponens di- ſtributivè, dicit enim, prædicatum con- venire omnibus ſimul, quod Antecedens tantum dicit convenire ſeorſim ſingulisis plus autem eſt convenire omnibus ſi- mul, quàm ſingulis ſeorſim: jam verè univerſaliter conſequentia eſt nulla, quan- do plus aſfirmatur in Conſequente, quàm contineatur in Antecedente. Deinde Argumentatio illa nequit eſſe bona vi formæ, quando in ſimili formâ adferri poteſt alia, cujus Conſequens ſit falſum, Antecedente vero; Hoc autem, fieri pot- eſt. v. g. ſingula peccata venialia ſunt homi- mi moraliter evitabilia, ergo tota collectio o-⸗ mnium peceatorum venialium eſt homini mo- raliter evitabilis. Reſp. II Argumentatio à ſenſu diſtributivo ad collectivum valet ali- quando vi materiæs tunc nimirum, quan- do prædicatum convenit ſingulis ex colle- ctione ſecundum ſe conſideratis, non eatenus, qua- lt. adedld gin ir 1 186 Par. 3. Cegp. TI. quatenus oppenuntur tum tota collectione. Ratis Aℳ: quia, quando ratio conveniendi uni non excluditur per acceſſum alterius, cui ſecundùm ſe etiam convenit idem præ- Hicatum; tunc hoc ipſo prædicatum, quod convenit ſingulis, convenit etiam toti collectioni; atqui quando prædica- tum convenit ſingulis, svon eatenus, qua- tenus opponuntur cum totâ collectione, tunce ratio conveniendi uni non excludi= tur per acceſſum illius alterius; ergèò, quod tunc convenit ſingulis, etiam con- venit toti collectioni, & conſequenter vi materia valebit argumentatio à ſenſin diſtributivo ad collectivum. At verò non valebit; quotiescunque pradicatum con- venit ſingulis alicujus collectionis, zatenus conſideratis, quatenus opponuntur toti colle- ctioni: tunc enim prædicatum hujusmodi nunquam convenitre poteft toti collectio- ni; E. G. non valet hæc argumentatio Hæ-= reticorum comra Nos Cathe licos: Singu-= li Homines in Ecclefià poſſunt errare in rebus i- dei: Ergo tota Eccleſia peteſt errare. Ratio eſt; quia poſſe errare in rebus fidei eſt præ- dicatum conveniens Chriſti Fide ibus, quatenus opponuntur cum tota collectione e. , lßnt leu innu Anialhti ebtis CU Mi AAN G Cucer TNENU Gard Gin nam nen niin uinnich⸗ Waihc nine⸗ um h i⸗ 1Ang , rheet * de ſpecieb. Argument. & pracip. ſylagismo. 187 delium: Chriſtus enim non promifit as- ſiſtentiam Spiritůs Sancti ſingulis Fideli- bus; ſed toti collectioni, ſeu Eccleſiæ. RRRSr CAPUT II. De Speciebus Argumentationis, ac preæcipuè de Hlogismo, ejusdémque principis mtrinſetis. §. I. Quotuplex ſit argumentatio, & ſpecisatim ſyllogismus: THESIS HK Argumentatio ſtricte di- cta aut diſcurſus, prout contta di- ſtinguitur à ſimplici conſequentia, divi- ditur in Enthymema, ad quod pertinet Inductio & BErxemplum: & in ſyllogismum, ad quem reducitur Dilemma & Sorites. 1. Enthymema eſt Argumentatio, in quâ ex und tantinn præmifſsaâ infertur concluſio, alià in mente retentà: unde & hanc 4 Græcis habet appellationem. v. g. Petrus homo, ergo eſt animal 2. Induitio eſt Argumentatio in quâ 4 ſingularibus ſuſticienter enumeratis fit Progreſſus ad Univerſale: aliéque no- mine — 388 Par. 3. Cap. 2. mine vocatur Aſcenſis. Sicuti Argumen- uf Huan tatio ab Univerſali ad ſingularia, voca: tur Deſtenſus: de utroque ſuprà part. I. , mi . 6 8. i ihohen 3. Exemplum eſt Enthymema, quoa ab *R uno particulari argnmentamur ad aliud itrin ob paritatem rationis. v. g. Dayid pœni- tens cenſecutus eſt miſericordiam à Deo, er- go0 & Ego panitens conſequar. Si in ejus- modi argumentatione negetur conle- quentia; danda eſt diſparitas. 4, Syllogismas eſt Argumentatio, in quâ ex duabus præmiſſis infertur concluſio: definitur ab Ariſtot. 1. prio. c. . Oratio ieknfiün z qua Juibusdam poſitis, id eſt, admiſſis Reinadt mal tanquam veris; aliud quid ſeqai neceſſe eſt, arfaſk eò qudd haæc ſint, hoc eſt: infertur conclu- ttmid e m Ro, quæ eo ipſo, quèòd præmiſſæ ad. l ien mittantur vCIX, etiam licr .3 vera ad- unſun . mitti neceſſatiò debet, licèt aliunde non n pareat ejus veritas. 5: Dilemma eſt argumentatio, in quà ex Antecedente disjunctivo, quamcunque partem elegerit Defendens, infertur ali- quid contra eum: unde & Argumentatio Cornuta dicitur: v. g. Si contra Pigrum ſtudioſum ità procederetur: Vel vis n. ere ſion nr umn Ninii een⸗ 1. n Am mN nt kn Dentio e hemetu in ke und deſpecieb. Argament. & precip. llogismo. I89 dere doctus, vel non vis? Si vis ergo diligenter 1 ſtudendum eſt: Si non vis: ergo ſruſtrà ſcho- lam teris. 6. Sorites eſt ſyllogismus virtualiter multiplex, in quo continuaâ ſerie plurium propoſitionum, ſemper novum prædica- tum dicitur de prædicato prioris propo- ſitionis, donec ultimum prædicatum per conſequentiam dicatur de primo ſubjecto v. g. Omnis homo eſt animal omme animal eſt vvens: omne vivens eſt ſubſtantia; Erge omnis hbomo eſt ſubſtantia. Ut tal's argu- mentatio valeat, debent omnia prædica- ta intermedia eſſe inter ſe connexa; o- ninesque propoſitiones concluſionem an- tecedentes eſle univerſales; alias prædi- catum primum poſſet ſecundùm unam artem ſui eſſe connexum cum primo ſubjecto: & ſecundùm alteram partem ſui cum prædicato ſequente; unde tan- dem malè inferretur connexio mutua prædicati ultimi cum ſubjecto primo; ità vitiola eſt hæc argumentatio. Omnis homo eſt ammal: aliquod animal eſt brutum: omne brutum eſt irrationale: ergo ommnis ho- mo eſt irrationalis. THE-⸗ 190 Par. 3. Cap. 20 I1I THESIS X. Syllogismus varid ſuh- dividitur: nam r. Syllogismus alius eſt materialis ſeu materialiter tantuùm ve- rus: alius formalis ſeu formaliter verus, licet ſit materialiter falſu: Alius mate- rialiter ſimul & formaliter verus. Divi- ſio hæc intelligitur ex dictis. n 4. aut videri poteſt vulgata Dialect. P. du Trieu. Tradt. 3, p. I. c. I. a. 2. 2. Syllogismus alius eſt afprmativus, cujus concluſio eſt affirmativa; alius ne- gativus, cujus concluſio eſt negativa. 3. Alius eſt demonſtratirus ſen Analpti- cus vel ſcientifcus, qui conſtat præmiilis certis & evidentibus rite diſpoſitis. Alius probabilis, opinatipus, Kiye Topicus: qui conſtat unàâ ſaltem præmiſsâ tantum probabili Alius ſophiſticus ſeu fallax, in quo ex præmiſſis tantum apparenter re- ctèe diſpoſitis infertur fallum: vel ut Ariſt. 1. Elenchor. c. I. definit. Syllogismus Sophiſticus eſt oratio, quæ propter ſimilitudi- nem, quam habet cum ſyllogismo, ſyllogismus videtur, cùm tamen non ſit: adeéque rei pſa nihil concludit, vel defectu materiæ, ſi non ſit connexio prædicati cum ſubje- Go in ſingulis propoſitionibus, qualis afle⸗ tkeuf en eGth c a ſr ane G Henils w Ylonen (Egrnu ſiert A kyenn u ulit af⸗ Con N Ndi ttenn tl Ckttend N Cll Auiu, . , gin collr kn nl: P N Wi Mu / ken 4 . . 7 al Ai Ceinr, a e wn 4414 4 alſeritur: vel defectu formæ ſyllogiſticæ, Ae ſpecicb. Argument. & pfacip ſyllogismo. 19 1 quòd nulla ſit connexio Conſequentis cum Præmiſſis, vel defectu utriusque. 4. Syllogismus alius eſt ſimplex ſeu Categoricus; qui conſtat metis propoſi- tionibus ſimplicibus: Alius Compoſitus ſeu Hypotbeticus, qui conſtat unãà ſaltem propoſitione compoſità ſeu Hypotheti- cà. Compoſitus ſea Hypotheticus ite- rum vel eſt Copulativus, vel Diajunctivus, vel Conditionalis, vel Exponibilis, prout conſtat pluribus, aut ſaltem unâ præ- miſsà vel copulativâ, vel disjunctiv, vel conditionali, vel Exponibili. Item ſyllo- gismus alius eſt de ineſſe, qui conſtat me- ris propoſitionibus abſolutis; Alius mo- dalis, qui propoſitionibus modalibus conſtat. Expedit hic recolere ea, quæ par. 2. c 2. de difficilioribus propoſi- tionum ſpeciebus diximus. 5. Syllogismus alius eſt de medio com- muni: v. g. hic: ommis home eſt animal Atqui Petrus eſt homo ; ergo Petrus eſt animal. Alius de medio ſingulari, qui Ex- poſitorius dicitur, qualis eſt iſte: Petrus ſ homo: atqui Perrus eſt logicus ' ergo Aliquis homo eſt lagicut, 6. Syl⸗ Ktenn n 192 Par. 3. Cap. 2. 6. Syllogismus ratione formæ aliusg on eſt perfectus, alius imperfectus: Item M . alius directus, alius indirectus, prout nun gi fuerit in modo perfecta vel imperfecto: Item n hn ne in modo directo, vel indirecto: de qui- IUunmi t bus §. ſeg. Quæ de ſyllogismo deinceps aralc dicturi ſumus potiſſimùm de ſimplici lipbiaſt ſeu CQategorico procedunt. . §. II. De principiis intrinſecis ſyllogismi. Principia intrinſeca yllogismi ſunt ea, ex MO enm qlabus ipſe conſtituitur: hec autem ſunt du- ri)ariined plicia: Materialia nimirum, & Formalia; Wl, uin r Materialia ſunt termini & propoſitiones: Gchnn ms Formalia Figura, & Modus. nn. Nonn Wer 12 T HESIS XI. Materia proxima, ex quà Nkin anclinr⸗ . proximèe fit ſyllogismus ſunt des int propoſitiones: Major, Minor, Concluſio, Materia remota termini illi, ex quibus fi- eln uin unt propoſitiones ſyllogismum compo. n (heißtte nentes. Sunt autem in omni ſyllogismo mnug categorico tres termini; quorum duo vo- a guüfe cantur Extrema: Tertius dicitur Medium 1 ſeu Terminus Medius: Eſtque ille, qui bis ,, ti Poni- ANd: Unn Au de ſpecieb. Argument. & præcip. ſyllogisme. 19 5 ponitur in præmiſſis, ſemel nimirum in Majore, & iterum in Minore, ac quaſi mediat inter dua extrema, quæ cuùm I ipfo in præmiſſis dicuntur convenire, vel diſconvenire; ut in concluſione vel affirmentur, vel negentur convenire in- ter ſe. v. g. in hoc ſyllog. Omnmis homo eſt Animal. Petrus eſt Homo: Ergo Petrus eſt Animal. Duo extrema ſunt Petrus & Animal; quæ in concluſione dicuntur eſſe eadem inter ſe, quia in præmiſſis dicebamur eſſe eadem cum Termino medio, qui erat Homo. Porrò horum extremorum alte- rum vocatur Majus extremum, illud ſcil. quod in concluſione directà obtinet lo- cum prædicati, t in allato ſyllog. 73 animal: alterum Minus extremum: illud ſcil. quod in concluſione directâà tenet locum ſubjecti, ùt in eodem ſyllogismo, 1 Petrus? "S Homo autem erat terminus medius; quia bis ponebatut in præmis- ſis. Ex his Inferes ſtrice & abſolutè lo- quen- pami els 44 194 Par. 3. Cap. 2. quendo illam præmiſſam in ſyllogisme ſuln debere vocari Majorem, in quâ ponitur Mann majus extremum; illam verèò Minorem, mlieinit 2 „ . . — . ſ nme K in quâ ponitur Minus extremum, ſive de titcnſten E 1 l⸗ Diedes cætero ſit ordine prima, ſive ſecunda; Elsleliud frdu e thiul etſi inter diſpurandum prima propoſitio iufi vocetur major: ſecunda minor, nulla ha- (a iund bità ratione Majcris vel Minoris extremi. Maleid . 13 THESIS XII. Forma ſyllogismi eſt k apta terminorum, S propolitio- G, M Mi & num coordinatio ad inferendam con- iſh cluſionem: hæc enim terminos, & pro- Neluandl poſitiones inde conlurgentes determinat, ur uri ut ex ipſis ſiat ſyllogismus. Forma cor- uinsg mi ane reſpondens terminis dicitur Figura: cor- Ttfhimnaki reſpondens propoſitionibus, Modus ap- M umn ir pellatur. am amm, Vre M AA 4M4 THESIS XIII. Figura ſy llogismi eſt nmine ii, ad concludendum apta diſpoſitio medii (alaniuf cum extremis ſecundum ſubjectionem & præ- (püfiüalt dicationem Eſt autem triplex; pro tri- plici diversãà diſpoſitione Medi cun uni Nn, extremis: vel enim Medius terminus in mln præmiſſis ſemel ſubjicirur, dein ſemel prædicatur, & eſt Prima fgura: vel bis præ- de ſpecieb. Argument. & pracip. yllogisme. 19 5 prædicatur, & eſt Secunda ſigura: vel bis ſubjicitur, & eſt TLertia ſigura: ex- empla vide in vulgatà Dialecticj. Hu- jus ttiplicis ſguræ memoriam refricabit verſus ille Dialecticus: Prima ſemel ſubjicit Medium, tum præ- dicat ipſum: Prædicat altera bis: tertia bis ſub- icit. Aut iſte: Sub, Præ Prima: Sed Altera præa, præ: Tertia ſub, ſub. Nec dicas cùm Galeno: tot ſunt figu- 15 ræ; quot poſſunt fieri diverſæ combi- nationes medii cum extremis ſecundùm ſubjectionem & prædicationem: ſed dan- tur quatuor diverſæ combinationes me- dii cum exrremis; ergo ſunt quatuor Figuræ. Prob. Min. Præter aſſignatas tres combinationes medii, poteſt Megdium prædicari in majore, & ſubjici in mnore, v. g. Üt fit in hoc ſyllogismo: ulA . A/ Ommnis Homo eſt Animal. Omne Ammal eſt ſubſtantia: Ergo Omnis Homo eſt ſabſtantta. I 2 Nam 196 Par. 3. Cap. 2. Nam Reſp. Diſt. Maj. tot ſunt figuræ ſyllog. quot poſlunt eſſe diverſæ com- binationes Medii, habentes ſpeciale ar- tificium, Con. nullum ſpeciale artificium habentes, Nego Maj. ſimiliter Deſtinctà eminore, N Conſeq Combinationes Me- dii cum extremis ſpeciale artificium ha- bentes tantum ſunt tres. Quam pro quartâ aſſignat Galenus medicus, non dif- fert à primâ figurâ Ariſtotelicâ; nisi tantùm per merarn tranſpolitionem Præ- miſſarum; Si enim Minorem ponas in lo- cum Majoris, habes ſyllogismum in pri- màâ figurà Ariſtotelis. Adde: quèd et- iamin figurà Galeni, medium in Majori ſubjiciatur, prædicetur in Minori, cùm Major ſit illa propoſitio, in quâ ponitut majus exiremum: Minor in quâ minus ex- tremum: conſequenter manet eadem fſi- gura cum Ariſtotelicâ. 16 T BESIS XIV. Modus ſyllogismi eſt grua diſpoſitio propoſitionum in ſyllogismo ſecundùm quantitatem & qualitatem, ut apra ex eis concluſio eli- ciatur. Unde tot ſunt Modi ſyllogismo- tum, quot ſunt combinationes propoſi- cong Iitme m ent uufum 6 DVUN) (U, Cnth Wre 1 ir ſoclli ie ſpecieb. Argament. & præcip. logisme. 197 tionum ſecundúùm quantitatem & quali= tatem diverſæ : quæ licèt poſſint eſſe quam plurimæ, & ab Honorato Fabri I. 3. numerentur 548. communi tamen uſu receptum eſt, ut non niſi novende-= cim, ad concludendum magis utiles- à Dialecticis recenſeantur: quos his verſi- bus complexi ſunt. Barbara, Celarent, Darii, Ferio- Ba= ralipton Cetantes, Dabitis, Fapesmo, Friſeſo- morum.) Ceſare, Cameſtres, Feſtino, Baroco,) (Darapti Felapton;, Diſamis, Datiſi, Boçar- do, Feriſon. In quibus vocabulis tres primas ſylla- bas tantum, & in ſyllabis ſingulis ſolas vocales A. E. I. O. conſiderare oportet juxta ſenſum uſitatorum verſuum ſuprà explicatum. Aſſerit QAs neget E, ſed univerſaliter ambe: Aſſerit I, negat O, ſed particulariter ambo, ſic, ut Vocalis prima denotet majorem: Secunda Minorem: Tertia Concluſionem: fiatque ſyllogismus in Barbara, ſi habeat tres propoſitiones affirmativas: in Cela- I 3 rent, 198 Par. 3. Cap. 2. rent, ſi habeat Majorem univerlalem ne- gativam, Minorem univerſalem aſfirmati- vam, Condufionem univerſalem negati- vam, & ſic de cæteris. Ubi tamen No- tandum novem prima vocabula conſti- tuere primam ſiguram: & quidem qua- tuor prima, Barbara, Celarent, Darii. Fe- rio, vocari Modos directos primæ figu- ræ, quia directe concludunt, prædican- do in concluſione majus extremum de minore extremo; Reliqua quinque vocari Modos indirectos: quia indi- recté, & quaſi obliquè concludunt, prædicando in concluſione id, quod aptius eſſet ſubjici. Secundam figuram conſtituunt quatuor vocabula ſequen. tia: Tertiam, ſex ultima. Porrò qua- tuor primi Modi primæ Figuræ ſunt Modi perfecti: quia in iis Conſequentia ità eſt clara; ut cuivis facilè appareat: reliqui Modi omnes dicuntur Imperſe- cti; eò quòd vis eorum concludendi non ità clarè ſtatim cuivis pateat. Ex- empla Modorum omnium ipſe tibi facil& conficies: vel videri poſſunt in vulgatâ Dialecticà Tract. 3. p. I. 4. 2. In. .ndii, u⸗ . torſ 12¹ ns ern 68 n Myl: c an rntn 0 A w 1 Aisd en iia K INA M e dht. d lim 1. Mi 5 Nehar. Wrnd , an Anihnn ANe 14. Mice⸗ de ſpecieb. Argument. & pacip. Hllogismo. 199 Inferes Imò Modos hos ſyllogismi ab 17 Ariſtotele conſtituros, eſſe ſolùm pro ſyllogismis conſtantibus medio commu- ni; cm nullus ſit Modus, qui non ha- bear unam ſaltem præmiſſam univerſa- lem; adeéque non ſervire ſyllogismis expoſitoriis, qui conſtant medio ſingu- lari. IIdd hunc ſyllogismum primæ figu- ræ : Omnis bomo eſt animal, Petrus eſt bomo, ergo betrus eſt animal, referri ad Dari: etſi enim hic Modus requirat Minorem & Concluſionem particularem, qualis non eſt Minor & Concluſio in al- lato ſyllog. cùm ſingularis fit: quia tamen, ſi Petrus eſt homo, & animal, aliquis eſt homo & animal; hinc Mi- ner iſta & Concluſio ſingularis, quan- tüm ad hoc, æquivalet particulari. K 1 4 200 Par 3. Cap. 30 CGAPUT III. De Principiis Direltivis & Regulis Sllogis: morum. Eraminatis Principiis intrinſecis ſyllogismo= Twum, ad extrinſeca procedimus, & primè uidem ad Directiva ſeu Regulativa, qui- bus tota vis ſyllogiſtica innititur , de Perſe- Kivis alturi, Cap. ſequenti. §. I. De principüs eniperſaliſſimis tumm Metaphiſt- sis, tum Logicis directixis ſyllogismi. K2 THESIS XV. Principia univerſalis- ſima Metaphyſica directiva ſyllogis- mi ſunt hæc duo: I. Quæ ſunst eadem unitertio, ant eadem inter ſe. II Quæ diſtinguantur in unz tertio, diſtin- guntur inter ſe. Primun, quod regulat ſyllogismos affirmativos, habet hunc ſenſum: Quæ 4 parte rei ſunt eadem in aliquo tertio adequatsò & diſtributiys ſumpto, ſunme radem inter ſe. Dixi I. duæ à parte rei ſunt eadem uni tertio? nam ſi ſolâ ratione noſtrâ conveniunt in uno tertio, ſicut Homo & Brutum conve- niunt in ratione communi Animalis, non ideo Hen dd Ad⸗ Nlite leene. Vaht. 7 mdN de Frincip. Diredt. & regulis yllogismo. 20 I ideo erunt eadem inter ſe. Diwi 2. Uni tertio adquats ſumpto: unde, quia Ani- ma & Corpus ſunt tantùm inadæquatè eadem cum homine, non ſunt eadem inter ſe Dixi 3 Diſtributwé ſumpto: aliis enim non valebit conſequeitia in ſyllogismo de medio communi; t pa-= tet in hoc : Ommnis homo eſt animal: O- nmme brutum eſt animal; ergo omme brutum eſt homo. Cujus ratio eſt, quia ſi Ter- tium non diſtribuatur 3 non accipietun adæquatê. Secundumi principium, quod ſyllogismos negativos regulat, hunc habet ſenſum: Quando unum extremum eſt idem cum aliquo tertio; alterum verè ab illo ter= tio diſtinctum; tunc duo illa extrema ſunt diſtincta inter ſe: v. g. quia Petxus eſt idem cum Homine, & Lapis non eſé idem cum bemine, ſed ab illo diſtinctus 3 hinc Petrus & lapis non ſunt idem, ſech diſtincti inter ſe. Hæc duo principia » quanquam non nihil difficultatis habe- ant in Myſterio SS. Trinitatis, de quos viderint Theologi; extra hoc tamern clara ſunt, & fundantur im prünc illo principio: Quidlibet eſt „ nel nonm! effie 1 5 aunzæ 202 Par. 3. Cap 3. aut : Non poteſt idem ſimul eſſe, & non eſſe. 19 THESIS XVI. Principia univerſalia Logica directiva ſyllogismi ſunt hæc duo: Dictum de omni: & Dictum de nulle. Primum regulat ſyllogismos af- firmativos, cujus ſenſus eſt: quidquid dicitur de termino communi univerſali- Il ter ſumpto, dici poteſt de quovis con- tento ſub illo: juxta hoc principium kn bene concludit hic ſyllog. Omne animal eſt vivens: atqui omnis homo eſt animal, ergo omnis homo eſt vivens. Secundum eſt pro ſyllogismis negativis, & ſenſum habet hunc: quidquid nega- IMüh tur de termino communi univerſaliter unmt ſumpto; idem negari poteſt de quovis Inm lem contento ſub illo v. g quia de animali Hüi nd univerſaliter negatur lapis y hinc etiam ndmm bene negatur de Homine contento ſub mMien Animali: adeôque bene concludit hic Nahln ſyllog. Nullum animal eſt lapis: atqui o-⸗ upnin mnis homo eſt animalz ergo nullus homo eſt l rnum lapis Utrumque hoc principium liceèt ſemi hln propriè dirigat ſyllogismes conſtantes me- ineln dio oommuni y applicari tamen etiam per ini, E Mlde Hinnt ſut Whetk 4 W. m ricin I e DrnAn Hand, de Princip. Direct. & Regulis yllog. 203 eſt lyllogismis Expoſitoris, ſeu conſtanti- bus medio ſingulari: quia etiam in his medius terminus ſingularis ſuo modo diſtribuitur: quamquam multè clariùs dirigatur duobus prioribus principiis metaphyſicis. Porrò ambo hæc princi- pia logica, ſicut & metaphyſica, fun- dantur in primo illo & notiſſimo prin- cipio: quodiibet eſt, vel non eſt. Sive Idem non poteſt ſimul eſſe, & non eſſe. Ut cla- rè patet examinanti. §. II. Regulæ generales, & ſpeciales llegismorum. T HE SIS XVII. Præter prædicta prin- cipia univerſaliſſima ſyllogismorum dantur aliæ regulæ generales ſic dictæ 3 quia iis generaliter omnes ſyllogismi categorici omnium figurarum & modo- rum diriguntur. Sunt autem ſequentes. Regula I. In omni ſyllogismo (intellige categorico) debent eſſe tres termini, nec plures, nec pauciores. Ratio eſt: quia in ejusmodi ſyllog. nil aliud fit; quàm, quèòd in concluſione duo cxtrema con- nectantur inter ſe, aut ab invicem ſe- I 6 mo⸗- 204 Par. 3. Cap. 3. moveantur, quia in prætniſſis fuerant ¹ gonnexa cum medio, aut ab eo fſemota: ad quod requiruntur, & ſufficiunt duo Extrema, & unus terminus medius. CGontra hanc regulam peccatur, quortes terminus aliquis aceipitur æquivocè, vel mutatur ſuppoſitio, Appellatio, Reſtri⸗= ctio, Ampliatio, ſimilisve affectio ter- mini. Hinc vitioſi ſunt hi ſyllogismi. 1. Omnis Angelus eſt Spiritus: Iſte Adole- ſeens eſt Angelus, ergo Iſte Adoleſcens ſt ſpiritus, 2. Animal eſt Genus: atqui Ho= mo eſt Animal, ergo, Homo eſt Genus. 21 Omnes Apoſtoliſunt duodecim: Petrus & An- dreas ſunt Apoſtoli? ergo Petrus & An- dAreas ſunt duodecim. &-. 21 Regula HI. Medius Terminus ſub ratione medii non debet ingredi concluſionem: Qua- re peccat hic fyllogismus: Omnis bomio eſt rationalis: atqui Petrus eſt homo, ergo Homo eſt rationalis. Ratio regulæ eſb: quia alids idem probaretur per idem: & in concluſione diceretur aliquid de extremo, quod in præmiſſis aſſumitur pro argumento; quod non valet. De- inde in omni ſyllogismo, qui regulatur duobus principiis Metaphyſicis ſuprà alla- . el aun im loennao n nennin an NN Asn C Wnd:4 Wone ., N 6 de Princip. Direct. & Regalis log. 205 allatis, inferri debet: duo eſie eadem, vel diſtincta inter ſe, quia in præmiihis dicebantur eſſe eadem vel diſtincta uni tertio 3 ergo illud Tertium, quod eſt Medium, ponitur tantùm in præmiſſis . non autem in Conchaione. Dixi: ſub ratione medii: Nam, ſi terminus medius fliat extremum, ſub illâà ratione poterit ingredi concluſionem. ùt ſi dicas; Omms bomo eſt animal: hic homo eſt homo, ergo hice homo eſt animal. Regula III. Terminus Medius in und ſal- 22 tem præmiſſarum dißtribui debet: quod fit, ſi ſit ſubje ctum propoſitionis univerſalis, mr aut prædicatum propoſitionis negativæ. Ratio Regulæ eſt: quia, ſi Medium in neu- um er præmiſſarum diſtribuatur, cum neu- S tro extremo jungitur adæquatè; adeôque poteſt cum uno jungi quoad unam ſui partem; cum altero quoad alteram par- tem.: & ſic non erit ſufſiciens ratio, cur extrema in conclufßone jungantur inter ſe; ut patet in hoc ſyllogismo, ob Me- dium non diſtributum vitioſo: Omnis ho- mo eſt animal: atqui omne brutum eſt ani- mal? ergo omne brutum eſt homo- Regula IV. Nil debet diſtribui in conclu- 23 17 ſione, 24 206 Par. 3. Cap. 32. ſione, quod non erat diſtributum in premiſſi: Alii idem ſc dicunt: Non licet procedere à non diſtributo ad diſtributum, Ratio cla- ra eſt: quia terminus non diſtributus eſt particularis; à particulari autem ad univerſale non valer conſequentia. Unde vitioſus eſt hic ſyllogismus: Omne vivens eſt ſubſta tia: Nullus lapis eſt wivens: ergo nullus lapis eſt ſubſtanti?. Quia 73 ſuh- Mantia in Concluſione diſtribuitur; non autem in Majori. Simili farinæ eſt iſte: Ommit homo eſtanimal: Equus non eſt homo ergo equus non eſt animal Regula V. Ex puris particularibus nihil ſequitur; adeéôque una ſaltem premiſſa de- bet eſſe univerſalis. Ratio eſt: quia, ſi am- bæ præmiſſa ſint particulares affirmati- væ, medium non diſtribuitur; quod eſt contra regulam tertiam: ſi autem una ſit affirmativa, negativa altera, atque adeo medium diſtribuatur; reliqui duo ter- mini, (extrema videlicet) in præmiſſis non erunt diſtributi; quorum tamen unus in concluſione negativâ diſtribue= tur: & conſequenter peccabitur contra regulam quartam, procedendo à non di- ſtributo ad diſtributum. Unde Non a⸗ ent ia 1 n 1 nen gn gi ſlen HnrA Nu 4 WWnntarn ln un Incß id repztinel tedenn d enin, ſäbbetit un Ae / iln. Mcn 14 olee ac 1 Ratnen nintch i dor n I lle moon⸗ de Princip Direct. & Regulis yllog. 207 lent hi. & ſi niles (yilogismi: I. Aliquod animal eſt bipes: Aliquod animal eſt equus Ergo aliquis equus eſt bipes 2 Aliquod ani- mal eſt bomo : Aliqua ſubſtantia non eſt ho- mo: ergo aliquod animal non eſt ſubſtantia. Regula VI Ex puris nega’iyis nihil ſe- 2 5 quitur ſed alterutra ſaltem præmiſſarum de: bet eſſe affirmatipa Ratio eſt: quia, ſi ambæ præmiſſæ ſint negativæ; non ſer- vantur principia Metaphyſica, neque Lo- ica: quibus tamen vis ſyllogiſtica in- niti debet. Deinde ex eo, quèd duo negentur de Tertio v. g. Homo, & Ani- mal de Lapide, non ſequiturj, ea rectè de ſe invicem negari; proinde non conclu- dit hic ſyllogis: Nullus homo eſt lapis: At- qui nullum animal eſt lapis? ergo nullus homo eſt animal. Neque dicas Bonum eſſe hunc ſyllogis- mum, conſtantem puris negativis: Quul-= quid non eſt homo, non eſt rationale: atqui nullum brutum eſt homo; ergo nullum bru- tum eſt rationale. Nam, ſi Minor, ut ja- cet, negativa eſt, ſyllogismus, erſi vi ma- teriæ teneat, non valebit vi formæ: præ- terquam enim, quèd conſtet puris ne- gativis, habebit quatuor terminos; cùm texr⸗ 205 Par. 3. Cap. J. serainus in⸗ ſit infinitarus 3 hon itein bit sutem: Si Minorem ponas affirinativam de Ppradiva- Kalen 10 & ita dicas: Osmne quod non nf ſt ratige sm. pramißſarum gasoadt quantitatem & qualitatem: hoc eit, ſi una præmiſſarum ſit parcicularis aut negativa; concluſio nequit eſſe univerſalis, aut affirmativa. Unde vitioſi ſunt hi ſyllog. 1. Ommis by=- mo ſt rationalis: aliquod animal'eſt homo;,. ergo omme animal eſt rationale: 2Z. Nallum animal eſt lapis: atqui omnis homo eſt ani- mals ergo omnis basho eſt lapis. Ratio- regulæ quoad quantitatem eſt quia aliàs. Procederetur à non diſtributo ad diſtri= butum, ùt patet in primo ſyllogismo- vitioſo. Ratio autem ejusdem quoad dua⸗ litatem eſt; quia alids directe ageretut contra principium Decti de nullo. 27 Iunferes Quoties ſyllogismus categoricus contra unam ex adductis regulis peccat3 toties eſſe vitioſum & ſophiſticum. Id- autem experientia compertum eſt; ſyl= logis= ſéquitur debillorem I lfalki e ik 45 kus in NKr W ftum A ntabnan Aiigr njutemm Wn i r zani Aynm A lſnig,m an, Ma mine de Princip. Direct. & Regulis ſylog. 209 logismum vitiolum ùt plurimùm uno ex his tribus vitiis laborare: quòd vel babeat quatuor terminot, vel medium non di- ſtribuat, vel procelar à non diſtributo ad di- ſtributim: ad quæ, qui bene adverterit facilè ſyllogismorum vitia & fallacias deteget: proinde minùs neceſſarium ju- dicavi, multis recenſere varias ſyllogis= morum fallacias; ſive in verbis aut di= ctione, ſive in ipfis rebus, & extra di= ctionem poſitas; de quibus tamen non inutiliter videri poteſe Vulgata Dialect. tract 4. p. 2. Cornæus tract. 4. ſumm. t. mn. & 2. Andreas Semery, & Alii paſſim. THESIS XVIII Regulæ ſpeciales ſin- gulis figuris propriæ ſunt ſequentes. I. In prima Figura Sit Minor affirmans, nec Majior ſit ſpecialis. Si enim in häc figurà Minor ſit negativa, majus extremum diſtribuetur in Conclu- ſione, quod non erat diſtributum in præ- miſſis, ut patet in exemplo: Onmme ani- mal eſt virens: nulla planta eſt ammal: ergo nulla planta eſt vivens. Si verò major ſit particularis, Mediui non diſtcibuetur: ut patet iterum in exemplo. Aliquod ani- mal 210 Par. 3. Cap. 3. Pjbe mal eſt homo: arqui omne brutum eſt ani. len mal, ergo aliquod brutum eſt homo. No- agunl tandum eſt autem Regulam hanc quocd utramque ſur partem intelligi debere de aua ſyllogismis directè concludentibus: nam am indirects concludi poteſt ex Minore nega- glteni uf rivâ in Fapeſmo: & ex Majori particula- iiſeinii ri in Friſeſome cùm ratio Regulæ in illis ynen' ceſſet. II. In ſecunda Figurd lmurindl Vna negans præeat: nec major ſit ſpecia- aungin: lis. Ratis priniæ partis eſt: quia aliâas Me- * ul dium non diſttibuitur. Ratio ſecundæ par- e gnizin tis eſt: quia procederetur à non diſtri- BrON buto ad diſtributum. Utrumque vide (ſam! in exemplis. 1. Omne brutum eſt animal: Nif iuſg Omnis homo eſt animal ergo ommis homo gehlina l eſt brutum. 2 Aliquod animal non eſt ratio= 6ly eni nale: omnis homo eſt rationalis, ergo ali- Pi quis homo non eſt animal. III. In tertiâ Figurà Sit minor affirmans, Concluſio particula- ris. Quia aliàs procederetur à non di- ſtributo ad diſtributum; uti fis in his exemplis. 1. Omnis homo eſt animal: nul- lus homo eſt brutum; Ergo aliquod brutum . . . lmnr non eſt animal. 2. Ommnis homo eſt tend⸗ nia A bm D de Princip. Direct. & Regulis yllog. 2 I nalis: omnis bomo eſt animal æ Ergo omne animal eſt rationale. F. III. Regulæ quædam diſficilioribus aliquot ſyllogis⸗ morum ſpeciebus propriæ. Syllogismi, qui difcultatis aliquid à Catege- ricis ſeu ſimplicibus diverſum habent, idecque non oinnes eorum regulas hactenus traditas ſequuntur, ſunt ſerè Expoſitorius: Con- ſtans terminis obliquis: Hypotheticus ſeu compoſitus: & demum Exponibilis3 pro quibus ſpeciales quasdam regulas hic ad- dere, operæ pretium judicaxi. HESIS XIX., Regulæ ſpeciales pro ſyllogismo Expoſitorio ſunt: I. In ſyllogiſ. Expoſit. terminus ſingularis debet ſuo modo diſtribui. Unde malè concludit hic ſyllog. Natura Divina eſt Pater: Natura Divina eſt Filius ? Ergo Filius eſt Pater- terminus medius enim, vidcelicet Natura Divina non diſtribuitur, cùm falſum ſit dicere: quidquid eſt Nalura Divina, eſt Pa- ter. II. Syllogismus expoſit. poteſt conſtare meris propoſit. particularibus: ſic enim re- ct concluditur. Aliquis homo eſt Petrus: aliquod currens eſt Petrus, ergo aliquod vur- rens eſt homo. Ratio eſt: quia ſervatur prin- 30 2172 Par. 2. CAp. 3. lperif principium illud: Quæ ſunt eadem un; een tertio &c. Caſil. l. 3. 4. 15. HESIS XX. Pro ſyllogismo con- hl ſtante ex terminis obliquis ſpecia- imm les regulæ ſunt hæ: I. Syllogismus conſtans aii (ul terminis obliquis probatur eſſe bonus, ſi ma- riu nemte eodem ſenſu reſolvi poſſit in ſyllogismum 64 conſtantem reltis quod fit kel Permutan- (cumegdk do caſus obliquos per aliam conſtru- ctionem in Rectos: vel explicando ca- Nri ſus rectos in obliquis incluſos. II. Si uren aliquod extremum Nusmne obliquus in pramis- . it, alit Kis, ſimiliter debet eſſe in concliiſi ont. Lali a bnun i ter enim extrema debent inter ſe conne- dtmn Cti in concluſione, qualiter fuerant con- ecd ſüir nexa cum Medio in præmidhis. III. Si m lu. Mn medium in Majori ponitur in obliquo: Minus mmu kmn d a extremum, quod in minore ſubſumitur in re- y 4 in to, debet in concluſione poni iis obliquo Ex-= flutn ann emplum fir: Ommis ereaturæ datur initium: ni lin, atqui Homs eſt creatura: ergo bommis da= lin N tur initium IV. Si medium in Minore poni- i duis tur in obliquo, majas extremum in concla- nessp ſione poni debet in obliquo. Patet hoc in urtil exemplo: : Omnis homo eſt Animel⸗ Hi k actus eſt hominis, ergo Hic actus eſt animalis., ll V. Se mdiat in auträzue pramiſsaà ponatur Aon 44 de Princiy. Direct. & Regulis ſylog. 213 in obliquo, utrumque extremum in concluſio ne ponendum eſt in recto. Patet in exetn- plo: Nula vatiocinatio o Brutt- atqui Sen- latio eſt Bruti, ergo Senſatie non eſt ratis- cinatio. Caſilius l. 3 c. 19. THES IS XXI. Syllogismi compoſiti, qui relolvi poſſunt in ſimplices; diriguntur regulis impliciam. Hinc 6 ſimplices valeant; valebunt etiam com- poſiti. Ratio eſt: Quia tales ſy logismmi ſunt æquivalenter ſimplices. Unde jam recte concludit hic ſy llogismus: Qui di- cit bominem eſſe animal, verum dicit; ſed gui dicit Petrum eſſe hominem, verum di⸗ cit, ergo; qui dicit Petrum eſſe anmal, pe- rum dicit. Reſolvitur enim in hunc: Ommis homo eſt animal, atqui Petrus eſs homo, ergo Petrus eſt anmal. IIIi veròè ſyllogismi compoſiti, qui non reſolvun- tur in ſimplices, fundari debent in re= gulis commumbus bonæ Conlſequentiæ ſuprà allatis. T HESIS XXII. Svllogismus disjun- ctivus habet ſequentes regulas ([pecia- les. Regula I. & Major & Minor ſit Disjim- iya fatione medu, non tenet concluſio. Ra- t10 214 Par. 3. Cap. 3. tio eſt: Quia medium Disjunctum ha- bet ſe, ùt Medium non diſtributum; pot- eſt ergo ex und fui parte uni extreno conjungi, alteri verò ex altera parte; unde in concluſione ſequi vi formæ non poteſt identitas extremorum inter ſe. Ideò laborat hic ſylſſogismus: Vel Petrus vel Paulus occidit joannem: Atqui Hic homo eſt vel Petrus, vel Paulus?; Ergo Hic homooccidit joannem. egula II. Si Major Disjunctiva affrmat duo membra, & eorum unum negatur Mi- nore, Concluſio rectè affirmat alterum. Ra- tio regulæ clara eſt: quia, ſi major Dis- junctiva ſit vera, debet unum ſaltem membrum disjunctum ità ſe habere: ſi ergo unum in minore negatur ità ſe ha- bere, debet alterum in concluſione alf- firmari. Exemplum ſit: pel dies eſt, vel nox eſt, atqui non eſt nox; ergo dies eſt. Regula III. Si Major disjunctwa affirmet duo membra: & in Minore unum affrme- tur, Concluſio illegitnnè negat alterum: niſi Particulam disjunctivam accipias exclu- ſivè, aut disjunctio fiit inter membra repugnantia, quæ nequeant ſimul efie vera. Ratio eſt: quia veritati propoſitic ie 16- — pi i ſeer bi 1 NMn MAnun I hein n ult AnIIa en umme usNn n in l⸗ lyuulk Phant: imn rn Crahn 1n feh. Din Princip. Direct. & Regulis j'log. 21 5 lfrie disjunctivæ (ùt diximus p. 2. c. 2. n. 20.) Gm non officit veritas utriusque membri dis- juncti; ergo ex eo, quòôd unum affir- An metur in munori, inferri non poteſt nega- iinm ti0 alterius; unde non ſequitur: Vel Pe- nn in trus ſtudet, vel Paulus otiatur, at qui Petrus ſudet: ergo Paulus non ottatur. Limi- mii tavi regulam: nis: particulam disjunctivam in accipias exchuſive aut digjunitie Fiat inter membra repugnantia: tunc enim, cùm ne- misu queat utrumque membrum ità eſſe; at- ib firmato uno in minore, rectè negatur al- m h terum in Concluſione. e,, Regula IV. Si major duo membra negat un um disjunctives tunc eorum uno aßirmato in Aenbel Minore, Concluſio recte negat alterum. Econ- tra verò. Uno eorum negats in Minore, concluſio non ſemper recté negat alterum.- atio eſt endem, quæ utriusque regulæ EIpræcedentis, & patet in exemplis, quæ facile d quovis fieri poſſunt. Regula V. Si Minor & Concluſio ſit zni disjunétivas idem termini in utraque propo- NI. ſitione disungendi ſunt. v. g. Omnis homo n eſt rationalis: atqui vel Petrus vel equus eſt pomo,; ergo vel Petrus vel Equus eſt ratio- I A npi⸗ nalis vid Caſil. lI. 3. c. 17. & Haunold. 4 Log pract. p. 2. C. 4. a. 2. TEE- 216 Pær. 3, Cap. 3. 33 LP HESIS XXIII. Pro ſyllogismo con- ditionali ſpeciaies regulæ ſunt ſe- quentes: Prima: St Major conditionalis ſit vera: & Miner ponat Conditionem, Conclu- ſio verè ponit conditionatum, non Contrà: ſi M'nor negat conditionem, non ideo ſtatim Concluſio reltè negat conditionatum. v. g. St Petrus tentabitur, negabit Chr ſtum: at- qui Petrus tentabiturs ergo negabit Chri- ſtum. Concluſio hæc rectè infert con- ditionatum. Econtra non rectè negat iſta: Si Petrus tentalitur, negabit Chriſtum: atqui Petrus nan tentabiturs ergo non ne- gZabit Chriſtum: quia pollet Petrus nega- te Chriſtum, etiam non tentatus. Secunda Regula: Si major conditionalis eſt vera & Minor negat conditionatum, Con- cluſio rectè negat conilitionem: non contra ſi Minor affirmat conditionatum, ided ſtatim Concluſio recté affrmat conditionem. Patet in ex mplis: Se Petrus tentabitur peccabit: ſed Petrus non peccabit“ ergo non tentabi- tur: Concluſio hæc rectè negat condi- tionem; verùm non rectè affirmat iſta: Si Petrus tentabitur peccabit: ſed Peccabit; ergo tentabitur: quia peccare poterit, etſi non tentetur. Katio harum regularum eſt: iſ on mdine Nakn lmnn Nen frihn wnt ten Mhen uir el ui ini r n denufa⸗ Waw enr Dlez i uII P w d Mice ruin e corludrh lerin mn 4 de Princip. Direct. & Regulis ſyllog. 217 eſt: quia non neceſſariò datur mutua connexio inter conditionem & condi- tionatum. Tertia Regula: Si quæ conditio aut reſtrictio importata in Minore deſtruat veri- tatem Majoris, yllogiemus conditionalis non valebit v. g. Si Petrus tentabitur, peccabit: atqui Petrus tentabitur & non tconſentiet: ergo Petrus peccabit: ubi una propoſitio tollit, quod ponit altera, THESIS XXIV. Syllogismi Exponi- biles, nimirum Excluſivi, Exceptiyi, E& Reduplicativi, probantur eſſe boni, ſi exponantur per ſyllogismos ſimplices bonos, quibus æquivalent, & quorum proinde regulis diriguntur. Unde re- cte concludit hic ſyllogismus excluſivus: Tantum omnis bomo eſt rationale: atqui Riſibile eſt tantùm homo » ergo tantàm Ri- ibile eſt rationale: quia reiolvitur in hos duos ſimplices bonos: Ommnis homo eſt rationale, atqui omne Rifibile eſt homoy er- go omne Riſibile eſt rationale. --. Wihil diſtinttum ab homme eſt rationale: atqui omne diſtinctum à riſibili eſt diſtinctum alb homine, ergo mihil diſtinctum à riſibili eſt K ratio- 218 Par. 3. Cap. 3. yationale. Econtra malè concludit ille: Omnis pontiſex eſt homo: atqui tantum Clemens eſt pontifex: ergo tantuùm Clemer. eſt homo. Quia malè concludit hic in- . cluſus: Ommis pontifex eſt bomo: atqui ummmmi zullus à Clemente diſtinctus eſt Pontifex; AAchis t ergo nullus à Clemente diſtinctus eſt homo: Penmnlin càùm manifeſtè procedatur à non diſtri- M Aiß buto ad diſtributum. rinolüüke Porrè circa ſyllogismum exceptivum Gnne dee llud ſemper obſervandum; ut Exceptio oſcle um eu particula excipiens jungatur eidem (huih in ermino: alias enim fierent quatuor ter- 6 ilmd i in lyllog. Exponente: dum idem ltie Kim terminus ſemel reſttingeretur per exce- iten gim prionem, ſemel non. Ob eandem ra- Whhwn tionem in ſyllogismo reduplicativo, uI (m terminus ſemel reduplicatus, ſemper de- ibre inpol bet reduplicari, ne ſcilictt fiant quatuor Rintkick, n termini;: unde non tenet hæc concluſio: uhnde omnis homo, quaà Legicus eſt doctus: atqui Llet Petrus eſt bomo; ergo Petrus eſt 6odiν. Molik Plura de his, ſi quis cupit, videat FHo- Ileit noratum Fabri l. 7. 8. & 9. de Artifi- wrig con cio ſyllogismi fusè diſſerentem. 3 5 Luares An & quomodo argumentari liceat ab impoſſibili: Reſp. I. Argumen- ta- i . 1 1t 1 de Princip. Direct. & Regulis ſylog. 219 tatio ab impoſſibili eſt, cum ex aliquo, quod revera poſſibile eſt, ſuppoſito tan- waaen quam poſſibili, veram legitimamque Eakiki conſequentiam deducimus. Modus hic argumentandi Philoſophis frequens eſt, & ad eſſentias rerum inveſtigandas ſæ- ps neceſſarius. Pro reſponſ ſecunda. Nota I. Ex hypotheſi ſeu ſuppoſitio- ne impoſſibili ſemper ſequi duo contra- dictoria: hoc ipſo enim, quòd aliquid poſſibile ponatur eſle impoſſibile, vel dn aliquid impoſſibile ponatur eſſe poſſibi- le, inferri poteſt; tale cquid eſſe ſimul poſſibile & impoſſibile: & poſſibile u quidem, quia revera poſſibile eſt; im- ur poſſibile verè, quid tale eſſe ſupponi- tur. Contradictoria autem hæc ex ſup- poſitione impoſſibili ſequuntur aliquan- do immediatè, æqus primò ac explicitò, ali- quando mediate & ſolùm implicit?. Im- mediats & æquè primò ſequuntur; cùm in hypotheſi ſeu Antecedente formaliter & explicit ponitur principium utrius- que partis contradictoriæ, ùt ſi dicerem: Fonamus manere hominem, & tolli animam: quæz hypotheſis ex un parte ponit ma- nere hominem; ex altera verò tolli ani- K 2 mam, Ront , M y Wabwn — 6 37 2²0 Par. 3. Cap. 3. mam, quæ tamen eſt pars eſſentialis ho- minis: ideôque non retinet (ùr dicunt) conſtantiam ſubjecti. Mediate & non æquè primdò ſequuntur contradictoria, quando in Hypotheſi ſeu Antecedente non po- nitur formaliter & explicitè principium utriusque partis contradictoriæ, ſed unum tantùm, alterum verò hinc dedu- ci, & per conſequentiam mediatè argui poteſt; uùt ſi dicerem: Ponamus bominem non eſſe riſibilem: hinc enim tandem de- ducere poſſem, non eſſe hominem: at- què ità hæc hypotheſis formaliter & ex- plicitè retinet conſtantiam ſubjecti: quia formaliter & explicitè relinquit forma- lem conceptum rei, quem prior hypo- theſis explicité & formaliter deſtruebat. Nota 2. Poſſe fieri; ut, quamvis ſup- poſitio impoſſibilis tollat conſtantiam ſub- jecti adæquate ſumpti, relinquat tamen conſt antiam illius inadæquatè ſurapti, & quantùm neceſſe eſt ex vi talis Argumen- tationis; cùm nempe res aliqua non ſe⸗ cundùm ſe totam, ſed ſecunduùm aliquod ſui prædicatum eſt ſubjectum ſuppoſi- tioni: v. g. ſi ad probandum, quod Ra- tionale non ſit adæquata difterentia ho- minis; Hud ii krri un mi mnlia in mukimti fl d Unungeant le an Uls, Au enl miae l, I ummkann iunliln lce lebemdn G hunmm Ptn eſen Plifliun len i4 Re gr 1 0nn Gran Are No⸗ i My e Per4 . 1 nil de Au lir ulriagn M. antdnd P Gnin4 Angim⸗ npu de Princip. Direct. & Regulis ſyllog. 22 1 minis; utercris tali Argumento: Si ſubſtantia hominis maneret rationalis ſinò ani- malitate, non diſtingueretur ab Angelo, ergo rationalitas non eſt adæquata differentia ho= minis his notatis. Reſp. II. Si ex ſuppoſitione impoſſibili utrumque contradictorium ſequatur im- mediatò aquè primò, & explicité, modus hic argumentandi ab impoſſibili eſt in- urilis, & nugatorius: quia tunc non ſervatur conſtantia ſubjelti: Eſt autem utilis, ſi ex ſuppoſitione R utrumque contradictorium non ſequatur immediatò & formaliter, ſed ſolům media- té, adeque ſervetur conſtantia ſubjecti. Unde bona eſt hæc argumentatio: Po- namus hominem non eſſe riſibilem, adhuc ha- beretur tota eſſentia metaphyſica hominis, er- go Riſibilitas non eſt pars metaphyſica homi- nis. Item illa, quæ notabili 2. allata eſt. Sic quoque Theologi probare ſolent contra Græcos, Spiritum ſanctum pro- cedere à Filio: Si per impeſſibile Spiritas Sanctus non procederet à Filio, non diſtin- gueretur ab illo: atqui diſtinguitur à Filior ergo procedit à Filio. Quæ argumenta- tio fundatur in illo SS. PP. quèòd in K 3 Divi⸗ 222 Par. 3. Cap. 4. Divinis non ſit ponenda diſtinctio; niſt ubi obviat oppoſitio relativa producen- tis, & producti: quod indicaſſe ſolùm ſuſficiat. Vid. Haunold. in log. pract. p. 2. c. 4. a. 4. & Hurtad. Diſp. 2 5. Metaph. Jeit. 9. §. 114. CGAPUT IV. De printipiis perfectivis, ſeu de Reductione ſyllogismorum. Item de Arte inveni- endi medium. 39 Reducere ſyllogismum eſt Syllogismum Imperfectum mutare in Perſectum, ut benitas conſequentiæ clarius appareat? quod fiet; ſi Modos quinque indirectos prima figuræ, alios- qut omnes 2dæ« & 3 tiæ Figuræ reducas ad unum & quatuor perfectis primæ figuræ, ſcil. Barbara, Celatent, Darii, Ferio. Id autem univerſim fieri poteſt tribus Modis. per Oſtenſionem, per Expoſitionem, & per Impoſſibile: De ſingulis ordine age- mus: tum breyiter traétaturi Artem inveni- endi medium. §.1. er Ner ler N. tenda i, bn w. 2 WN de princip. perfectivis yllogismorum. 22 3 §. I. De Reductione per Oſtenſionem, & per Ex- poſitionem. THESIS XXV. Reductio Oſtenſiva ſeu per Oſtenſionem eſt, in quâ con- vertendo, vel tranſponendo ſyllogismi imperfecti præmiſſas, & retinendo idem Medium infertur eadem Concluſio, vel ejus Converſa; in Modo Directo. Dixi: infertur eadem Concluſio, vel ejus Con- verſa; quam reſtrictionem addidi pro- pter tres Modos indirectos primæ figu- ræ, Baralip, Celantes, Dabitis: Item pro- pter Cameſtres in ſecundâ, & Diſamis in tertià figurà, in quibus Concluſio con- vertenda eſt, ùt indicant Conſonantes eatum finales P. & S. Ut verò totum hujus Reductionis artificium percipias. Notanda ſunt ſeq. I. Quatuor eſſe li- teras initiales indicantes quatuor modos perfectos: B. C. D. F. & ab unâ ex his eriam incipere omnes Modos Imper- fectos. 2. Primam cujusque Modiim- perfecti literam indicare, Modum talem reducendum elle ad Modum perfectum ab eâdem literà incipientem: nempe, K 4 qui 40 4¹ 224 Par. 3. Cap. 4. qui incipiunt à B, ad Barbara, qui à C, ad Celarent, qui à D, ad Darü, qui ab F, ad Ferio. 3. Literas P & § deſi- gnare, quòd propoſitio ſignificata per vocalem eas proxime antecedentem, de- beat converti: Et S quidem ſimpliciter: P verò per accidens: v. g. in Ceſare, Ma- jor convertenda eſt impliciter: quia poſt primum E habet literam S; in Darapti verò Minor convertenda eſt per accidens: quia poſt ſecundum A habet literam P. 4. Literam M ubicunque poſitam ſigni- ſicare præmiſſas eſſe tranſponendas v. g. in Fapeſmo, Friſeſom, Cameſtes, Diſamis, Minor debet tranſponi in locum Majo- ris. 5. Literam C in medio poſitam de- ſignare, quòd Modus ille non poſſit re- duci per Oſtenſionem, ſed per Impoſſtbile, aut etiam per Expoſitionem, ùt contingit in Baroco, & Bocardo: hac omnia binis verſibus continentur 8 vult ſimpliciter verti; P vero per acci: M vult tranſponi: Cper impoſſibile duci. 4² His ſervatie, facilè jam erit, quemvis ſyll. imperfectum reducere ad Modum perfe- ctum ipſi correſpondentem, v. g. hic ſyl- logismus in Ba D Aula 1¹ O A. Ralemilr . 6oonen H Monenn Orr an Ms he, rhn 1 de princip. perfectivis yllogismorum. 22 5 Ba Omms homo eſt animal: ra Omne rationale eſt homo; ergo lip Alquod animal eſt rationale Reducendus eſt ad Barbara: qnod fiet, ſi concluſionem, (prout litera P indicat) convertas per accidens dicendo: ergo omne rationale eſt animal. Ubi adyerte; quòd, licèt juxta regulas ſuprà traditas, propoſitio particularis affirmativa non poſſit converti per atcidens, ſed tantùm ſimpheiter, ſi accipiatur præſcisé ſecun- dùm ſe; poteſt tamen etiam per accidens converti ex vi talium præmiſſarum, & concluſionis ex his inferibilis. Simili- ter hic ſyllogismus in Diſamis: Dis Aliquod animal eſt homo: a Omne animal eſt ſubſtantia;, ergo mis Aliqua ſubſtantia eſt homo, Reducitur ad Dari, Majorem & Con- cluſionem convertendo ſimpliciter: & tranſponendo præmiſſas hoc modo: Da Ommne animal eſt ſubſtantia, ri Aliquis homo eſt animal 5 ergo i Aliquis homo eſt ſubſtantia. K 5 Quòd 226 Par. 3. Cap. 4. Quòèd ſi hic reducendi modus labo- rioſior videatur ob nimiam ad literas reflexionem; viam hanc planam accipe ex Caſilio l. 3. c. 12. n. 7. Poſtquam ex initiali literà cognoveris, quòè ſyllo- gismus tuus reduci debeat; accipe Me- dium, illud diſpone juxta exigentiam primæ figuræ, nimirum ſubjice in Maj. & prædica in Min. cæteros verò termi- nos diſpone in præmiſſis juxta modum talem perfectum; infer concluſionem congruam: & reduxiſti. THESIS XXVI. Reduclio per Expoſi- tionem eſt, cùm, Termino medio ſingulari, qui continebatur ſub termino medio communi, ſubſtituto in locum medii communis, infertur eadem con- cluſio, quæ inferebatur in ſyllogismo conſtante medio communi. Vel bre- viùs: cùm ex ſyllogismo conſtante me- dio communi fit ſyllog. Expoſitorius ma- nente eâdem concluſione; quod omnium clariſſimè fit in tertiaà figurâ, ubi medium bis ſubjicitur, & concluſio ſemper par- ticularis eſt, v. g. Hic ſyllogismus in Datiſi: Omnis aenin ſeinl, Wm’ Wn de princip. perfectivis llogismorum. 227 Onmis homo eſt animal: Atqui Aliquis bomo eſt Riſibilis? ergo Aliquod riſibile eſt animal. Sic reducitur per Expoſitionem: Petrus eſt anmal: Atqui Fetrus eſt riſibilis: Ergo Aliquod riſibile eſt animal. §. II. De Reductione per Impoſſibile. HESIS XXVII. Reductio per impoſſi: 4 5 bile eſt, cùm ex contradictotiâ con- cluſionis negatæ, & unâ præmilſsä con- ceſsâ fit ſyllogismus perfectus, conclu- dens contradictoriam, vel contrariam alterius præmiſſlæ conceſſæ. Hæc Re- ductio fieri poteſt in omnibus Modis; ſi tamen fiat in quatuor Modis directis primæ Figuræ, non tam Reduclio, quàm Obrerſio dicitur: cùmim Reductio fiat à Mor- do imperfecto ad perſectur Servit hic ſeu reducendi, ſeu obvertendi modus; ut, ſi Aliquis conceſſis præmiſſis, neger Conſequentiam in bono ſyllogismo, Ne- gans convincatur; quèd vel malé con- K 6 ces- 228 Par. 3. Cap. 4. ceſſerit præmiſſas, vel his conceſſis malè negaverit conſequentiam, vel certè adi- gatur ad duo contradictoria ſimul ad- mittenda, quod eſt redigi ad impoſſibile. 46 LHESIS XXVIII. Hujus Reductio- nis artificium dirigitur ſequentibus Regulis. Regula I. Accipe propoſitionem con- tradictoriam concluſionis negatæzæ, hæc enim neceſſariò concedenda, eritque una ex præmiſſis in ſyllogismo reducen- te; & quidem, ſi ſyllogismus reducen- dus fuit in primâà figurâ, hæc contradi- Etoria erit Major, & quæ Major fuerat, fiet Minor: deinde omiſsâ eâ propoſitio- ne, quæ fuerat Minor, inferatur Concluſio, ut poteſt. Ab hac Regulâà excipitur mo- dus Celantes; qui, ut reducatur per im- poſſibile, propoſitio contradictoria Con- cluſionis negatæ fiat Minor, & quæ fue- rat Minor, fiat Major: dein omiſsà, quæ fuerat Major, inferatur Concluſio, ùt pot- eſt: hæc regula continetur his verſibus Major ſit Minor, ut ſit contradictio Major: Excipe Celantes, in quo convertitur ordo. Re- ſn wunn anzr n Moir, he l, (Au Wr Ne on Phermt Con r ilowa Inn ln⸗ Kn Reuu upfitmnhl. licehe ſa, u, eie men⸗ lſellen⸗ A NOA”. lan tan, idonn0 Kgur Rlhtt⸗ NdeNH Snen * de princip. perfectivis ſyllogismorum. 229 Regulas II. Si ſyllogismus Reducen- dus fuit in ſecundâ figura retinetur pro- poſitio, quæ fuerat Major, & pro Minore ponitur contradictoria conclu- ſionis negatæ, tum omilſsa eàa, quæ fue- rat Minor, infertur conchulio, ut pot- eſt. Continetur hæc Regula hoc verſu: Seryat Maiorem, Variatque ſecunda Minorem. Regula III. Si ſyllogismus reducen- dus fuit in terti figurà; Contradictôr Concluſionis negatæ ponitur pro Majo- ri: &, quæ fuerat, Minor retinetur: atque ità omiſsâ eãâ, quæ fuerat Major, infertur Concluſio, ùt poteſt. Hæc re- gula iſto verſu continetur Tertia Majorem Pariat, Seryatque Mi- norem. Regula IV. Ut nôris, ad quem Mo- dum perfectum ſyllogismus tuus per impos- ſibile duci debeat, non eſt attendendum ad literam initialem Modi, in quo fue- rat ſyllogismus, reducendus, ſicut de K 7 Redu 2 3 % Par, 3. Cap. 4. Reductione Oſtenfvd dictum eſt, ſed ad z diſpoſirione em præ æmni Garum in Syllogis. “ ee mo reducente: ſi enim aflumendo Con- n ſee tradictoriain Concluſionis negatz, & allſe i retinendo unam præmiſſam, reperias Prlin Us duas univerſales affirmativas, reducet at nlat ad Barbara: ſi unam Univerſalem nega- le hnnct E tivam, alteram affirmativam, ad Cela- rent: & ſic de cæteris ; quæ via maltò in expeditior eſt, quàm ſi moleſtè refleétast s ad carmen iſtud Summuliſticum , man Phæbifer axis obit terras, ſberain ue Imr Mna uot annis 2 CLnlin de quo, qui vult videat Philip. Du Trieu 1, Cnmäin in vulgatà Dialect. zract. 3. p. 2. c. 2 g. 5. tnlh Cornæum, aut Alios. I mün; 47 Regulis his perſpectis, jam facile minfa quemvis ſyllogismum reduces per impos- ilm au ſRibile, quod practicè ſic oſtendo. Prims ntin N enim ponatur hic Cllogimas primæ fi⸗ ulmt Suræ in r h 4 kalim ſau u Alie Ba Omne animal eſt lantis: ra Ommnis homo eſt animal: ergo lip. Aliqua ſubſtantia eſt homo. u: ad 0 in de princip. perfectivis ſyllogismorum 231. Si concefſis præmiſſis negetur Conſe- quentia; accipe contradi oriam Con- cluſionis, quæ eſft: Nulla ſubſtantia eſt homo, eritque Major; dein Majorem prius conceſſam pone loco Minoris: & cùm jam habeas Majorem uni verſalem negati- vam, Minorem univerſalem affirmativam ſignum eſt, debere te ſic concludere in Celarent. Ce Nulla ſubſtantia eſt homo: la Ommne animal eſt ſubſtantia, ergo rent Nullum animal eſt homo. Quæ Concluſio jam clariſſimè dedu- cta, contradictorie opponitur Mineri antè conceſſæ, non quidem immediatè, ſed mediate; quatenus illa Minor: omnis homo eſt animal, continet hanc par- ticularem: aliquis homo eſt animal: & hæc Concluſio: Nullum animal eſt homo, per regulas Converſionis, talis fieri poteſt: Nullus homo eſt animal, quæ immediate contradictoriè opponitur iſti: Aliquis bomo eſt animal. Secundò Ponatur hic ſyllogismus in ſe- cundà Figurà: Ce 1232 FPar. 3. Cep. 4. Ce Nullus homo eſt latrabilis: AuVVA: M ſa Onnis canis eſt latrabilis? ergo r. M re Nallus canis eſt homo. aidl Mur A 1Rmi, Si conceſſis præmiſſis negetur conſequen- ykuin: tia: accipe contradictoriam Concluſio- nis, ſcilicet hanc: Aliquis canis eſt bomo; M4 eritque Miner: dein retine Maiorem ante miln conceſſlam: quæ erat, mullus homo eſt la- et m . „. . —1 A trabilis: & cum Major ſit univerſalis ne- 4 gativa, Minor veroô particulatis affir mati Cnih va, S concludendum eſſe in Ferio hoc ſe ka . Alii Fe Nullus homo eſt latrabilis: e ri Aliquis canis eſt homo, ergo Rike ünn o Aliquis canis non eſt latrabilis. Kir n in eniur quæ concluſio, uùt vides, immediatè con- D “ 1 aradicit Minori antè conceſſlſæ. *“ Tertid demum ponatur reducendus hie En ſyllogismus in tertiâ Figurâ: “ Da Omnis homo eſt ſubſtantia: ra Omnis homo eſt animal ergo pti Aliquod animal eſt ſubſtantia, Acci⸗ de principis perfelctivis ſyllogismorum. 23 3 Accipe contradictériam Concluſionis, quæ eſt: nullum animal eſt ſubſtantia: erit- que Major:; ſerva Minorem: infer con- cluſionem univerſalem negativam, prout ex illis præmiſſis ſequitur: & erit ſyllo- gismus reductus ad Celarent, videl. Ce Nuallum animal eſt ſubſtantia: la Omnis homo eſt animal, ergo rent Nullus homo eſt ſubſtantia. Quæ Concluſio eſt contraria Minori antè conceſſæ, & conſequenter ejus contra- dictoriam includit. Quèd ſi hic Modus reducendi per 48 impoſſibile nonnihil moleſtus videatur propter nimiam animadverſionem ha- bendam ad regaulas cuique figuræ pro- Pprias, tene hunc omnino planum & uni- verſalem. I1I. Accipe contradictoriam concluſionis negatæ pro unà præmiſsa: 2. Pro alterà præmiſsâà accipe illam pro- n poſitionem ex antè conceſſis, in quâ terminus unus tuæ propoſitionis contra- dictoriæ, jam pro Præmiſsâ aſſumptæ, diverſum locum obtinet, itâà ut, qui in hac eſt ſubjectum, in illà ſit prædicatum, aut 234 Par. 3. Cap. 4. aut contrâ: atque hic terminus erit Me- dius; duæ autem illæ propoſitiones erunt præmiſſæ. 3. Ex duabus his propoſi tionibus illam pone primo loco pro Ma. Jore, in quâ Terminus Medius ſubjici- tur, alteram pro Minore, in quàâ Ter- minus Medius prædicatur: dein aptè conclude: & tota reductio peracta erit. Modum hunc reducendi expeditum in- veniet, qui eum aliquoties practicaverit, iniuch cxempla in chartâ deſcribendo. ſtoktn §. III. De Arte inveniendi Medium. 49 THESIS XXIX. Ars inveniendi me- dium eſt facultas quædam, & no- l4 titia, ſive facilitas inveniendi rationem, tüin n per quam propoſitio aliqua probatur. Wmahn Medium enim hic nil eſt aliud; quam Nnid e Argumentum ſeu Ratio illa, per quam (maynne propoſitio negata probatur. Artem wichn hanc Veteres dixerunt Pontem àfinorum- lil & Pontem quidem; quia ſicut medio min, pPonte utraque fluminis ripa jungitur; mthel ità extrema, quæ per negationem D. Aiiu en⸗ de princip. perfeæctivis ſyllogismoram. 2 5 fendentis fuerant interrupta, iterum junguntur ab Argumentante per inven- tum medium; Afſinorum verò: quia ſtupidiores pro eãâ arte addiſcendà labo- rem fugiunt; atque itâ ex hoc vertigi- noſo ingeniorum ponte delapſi, nau- fragium ſcientiæ patiuntur. Ut autem de hâc arte fatear, quod res eſt; licèt reipſa neceſſaria ſit; tantis tamen per- plexitatibus confuſa eſt à Dialecticis, ut monſtroſa eorum vocabula: Fecana, Ca- jeti, Dafenes, Hebare, Gedaco. Stant Ge- bali, ſed non ſtant Febas, Hedas & Hecas, meritò quemvis terreant; quorum ex- 4 plicationem, qui vult videat apud Ca- ſilium l. 3. c. I3. Cornæum tract. 5. log. 9. 3. Aliésque Summuliſtas paſſim. Ego, illis altà oblivione præteritis, prælens artificium paucis regulis, quas ex Ari- ſtotele Fonſeca l. 6. inſtit. Dial. c. 27. Petrus à S. Joſeph. l. 3. log. c. A. a. 2. Cornæus mox citatus, & Alii recenſent, breviter abſolvam. Priùs tamen ſciendum eſt: quid hic 50 ſit Antecedens, quid Conſequens, quid kRe- pugnans ſubjecti aut prædicati. Antece: dens eſt terminus minùs communis: aut 4 certè 236 Pgr. 34 Cap. 4. certé æquè laté patens. Conſequens eſt ofni terminus, qui ex Antecedente rectè in- fertur, éſtque illo magis communis, vel ſaltem æquè patens. Repugnans eſt, qui nec infert, nec infertur ex alio. v. g. in hâc propoſitione: Homo eſt animal, Antecedens prædicati (animal) eſt Ho- mo: rectè eniin ſequitur; Eſt Homo, er- go Nℳ animalz non contrà., Antecedens verò ſubjecti (bomo) eſt Petrus: bene enim ſequitur: HEſt Petrus, ergo eſt ho- mo;z non contrà. Conſequens ſubjecti (bomo) eſt Animal: Terminus repu- gnans tam reſpectu ſubjecti, quàm præ- dicati eſt lapis, qui nec infertur, nec in- fert Hominem, aut Animal. Deinde Inventuro Medium attenden- dum eſt: An propoſitio, quam proba- re intendit, ſit univerſalis, an particu- laris: an affirmativa, an negativa, nunc ſit. Regula I. Ad probandam propoſi- tionem affirmativam univerſalem pro ar- gumento, aut medio accipiendum eſt Conſequens ſubjecti, & Antecedens prædi- cati: v. g ſi probanda foret hæc pro- poſitio: Omms juſtitia eſt laudanda: acci- pe nln Ne in E and G1: Otnn iu mn lal laden en Negtul Utn uial Onelo Arm gi o: ge inutin en 1 Mnn: an ani fatsg ma tdcnnbele NMCOnear 1 Man, u / au Amn lnni k, e ſpipae de princip. perfectivis yllogismorum. 237 pe Conſequens ſubjecti, quod eſt Virtus, 8& Antecedens prædicati, quod eſt eadem virtus; & conclude hoc modo in Bar- bara: Omnis virtus eſt laudanda: omnis juſtitia eſt virtus? ergo omnis juſtitia eſt laudanda. Eadem regula ſervire poteſt ad inke- rendam concluſionem particularem af- uc firmativam in DOarii. N Reoegula II. Ad probandam propoſi- 52 mie tionem particul. affirm aſſumendum eſt Sai pro medio Antecedens ſubjecti, & præ- Innee dicati, v. g. ſi probanda eſt hæc pro- Hang poſitio: Aliqua ſubſtantia eſt viyvens : Ni accipe Antecedens & prædicati, & ſubje- cti, quod eſt Anmal: & ſic conclude in Darapti: Omne animal eſt vivens; nne omne ammal eſt ſubſtantia, ergo aliqua un ſubſtantia eſt vivens. Poteſt quoque pro nmm eidem concluſione inferendâ aſſumi pro medio Conſequens prædicati & Anmtecedens ſubjecti v. g. Corpus & ità concludi in Diſamis: Aliquod corpus eſt viyens 5 omne corpus eſt ſubſtantia, ergo Aliqua ſubſtantia eſt vivens. Vel ſic in Baralip. n e Omne corpus eſt ſubſtantia: omne viyens eſt Aaumf corpus, ergo aliqua ſubſtantia eſt viens. Re- 238 Par. 3. Cap. 40 Regula III. Ad univerſslem negati- vam probandam pro medio aſlumen- dum eſt Conſequens ſubjecti, & Repu- gnans prædicati, v. g. ſi probanda eſt hæc propoſitio: Nullus homo eſt lapis?: pro medio accipe conſequens ſubjecti, & repugnans prædicati, quod eſt v. g. Animal: & ſic conclude in Ceſare: Nullus lapis eſt animal » ommis bomo eſt animal, ergo Nullus homo eſt lapis: vel etiam in Celarent, convertendo ſimpli- citer majorem : Nullum animal eſt la- bis omnis homo eſt animal, ergo nullus bomo eſt lapis. Si vero placerer con- cludere in Celantes, aut etiam Came- ſtres » pro medio aſſumi deberer Conſe- quens prædicati, & Repugnans ſubjecti, quod eſt, v. g. Inſenſibile“ hoc ſi di- ſponas pro medio, ſic concludere po- teris in Caieſtres: Omnis lapis eſt in- ljenſibilis: nullus homo eſt inſenſibilis, ergo Nullus bomo eſt lapis. Vel ſic in Celan- tes : Nullum inſenſibile eſt homo: atqui omnis lapis eſt inſenſibilis? ergo Nullus homo eſt lapis. Eadem regula ſervire poteſt concluſioni particulari negativæ inferendæ in Ferio & Feſtino: ſi modò Præ⸗ de princip. perfectivis yllogismorum. 239 winlin iprædicétorum ſyllogismorum Minores mu- ntur in particulares. Regula IV. Ad probandam propo- tionem negativam particularem aſſu- mendum eſt pro medio Antecedens ſub- he jecti & Repugnans prædicati, v. g. ad probandum, aliquam ſubſtantiam non h a, eſſe viventem; accipe Antecedens ſubje- , Eti, quod eſt v. g. lapis, & Repugnans II Pprædicati, quod eſt etiam lapizs: & hoc modo conclude in Ferio: Nullus lapis eſt vivens, Aliqua ſubſtantia eſt lapis er- u go aliqua ſubtlantia non eſt pivens. Idem valet in Fapeſmo, Friſeſom, Fe- ün Rino, Baroco, Felapton, Bocardo, Feriſon: modô pro exigentia horum Modorum ritè diſponas Medium. Atque hæc de Inventione Medii ſat breviter: quæ iſi etiam nimiùm fuſa, & practicatu difficilia videntur; hanc breviorem & omnium optimam Me- Idu inveniendi Rationem accipe. Si quæ propoſitio probanda offertur, te ipſum interroga, cur talis propoſitio vera;, aut falſa videatur 3 Et quod tibi pro tatione occurrerit, hoc ipſum uſurpa Umh pro Medio. v. g. Si probanda ſit hæc D pro- 54 240 Par. 32. Cap. 4. 1 propoſitio: Homo eſt animal: quære ex te, cur homo eſt animal: Ubi tibi reſponderis; quia eſt ſenſitivus, anc rationem pro medio accipe, & l 0 go Homo eſt animal. Porrò ad facilem medii inventio- nem maximè juvabunt tria: nimirum br accurata notitia naturæ rei, proprieta- tum, Antecedentium, Conſequentium, Wund Repugnamium, aliorumque locorum Dialecticorum, de quibus videri poteſt Philippus Du Trieu Tract. 4. p. I. & Nos hinc inde ſparſim egimus: be inde frequens argumentandi exercita tio; & demum Præ cæteris Acumen in kheumn ingenii. R . WMm Nli 1, ren unnminm, Me WI ei wi u , nn. N Und amh, ckeii Theſes de Diſeurſit. MAGIS CONTROVERS E., De Diſcurſu. I. Iſcurſus formalis, prout eſt præ- ſcisè tertia Mentis Operatio, con- ſiſtit in ſolã Concluſione, prout verò eſt totum Artefactum logicum, ſimul in PBræmiſis. 2. Hæ ad illam mora- liter tantüùm, & illuminative concur- rum. 3, Et neceſſitant tam quoad ſpe- ciem; quam quoad exercitium, ſaltem per ſe loquendo. 2 4 I II. 1. Concluſio, quâ talis, ſequitur de- biliorem partem Præmiflarum. 2. Qua- rum objectum attingit immediaté & trinſecè: 3. Non prærequirit judici- um reflexum de bonitate Conſequentiæ. rnII. v. Demonſtratio eſt ſyllogismus ſci- entificus: zZ. Requirit præmiſſas ſimpli. citer certas & evidentes. 3. Quæ et- L. iam 242 FPar. 3. Cap. 4. Theſes de Diſcurſu. iam ſunt certiores & evidentiores con- cluſione quà tali, IV. I. Scientia actualis eſt cognitio cer- ta & evidens rei per cauſam. 2. Poteſt ſtare cum Fide & Opinione circa idem objectum materiale in eodem intellectu. 3. Immò & idem actus elici ex tri- plici motivo, Scientiæ, Fidei, & Opinionis. Ommnia ad majorem D EI Gloriam & B. M. V. honorem. F I N I S. A B N ſis 40 . in o 24 3 ðẽẽ òèò S S . . ee e E Er r ABBREVIATA, EXPLICATA. A. abslte - - - Alolutè. aa. - - „ anima aal. = — animal aaltas. - .Aypnimalitas. ant. - — antecedens. argtum - —- argumentum. argtor - - argumentor. Atles - - ⸗ Ariſtoteles. Artilttr. — artificialiter. artflis — - - artiſicialis. 3 „ „ „ altem. augto - - augmentatio. aptdo. - aptitudo. AA. - - autores. L 2 Bons= 244 Bontas btdo. - Craa 2Sns. — osquja ofoitas clio tra ↄcptus côe ⸗ Caa ptum. ↄpoſio „pus. - . oghio - 7 Ir. — .A aalte 7 caalter caalis dftgo. ⸗ dr. - Ir. .„ 1 9 N C . B. beonitas. hbeatitudo, C. * creatu ra. = Cconſequens. ſoheteke⸗ Cconſequentia. , = conformitas. 4 concluſio. t. .„ contra. ij . conceptus. S — commune. ie . . caula. .. ., —compoſitum. H compolſitio. Ccorpus. .a . = cognitio. e lus Cconnaturaliter. n -concedo. . ⸗ caulaliter, “ Cal Iſalis. D. . = ditſtinguo., H ⸗= dicit. = dicitur. “ , . diſft. o 24 5 dikrr. — - -. differentia. ditdtio - = diſtinctio. dbt. - - . debet. 1 dbr. ⸗ = ebetur. E. 90° - „⸗„ ergo ga - - - „ erga. m. - - - ⸗ etiam. eſſia eea - - eſlentia. exigia - - - exigentia. entas - = entitas. extricè - eyxtrinſecè. ce - eſle. * F. foa. fra. -— - forma. frltas. foaltas. - formalitas. fgra. - - „ fiura. F. - - - . frigidum G. graa - gratia. 9. . genus. 4ꝗ grlis. — ⸗ — generalis. gricus - genericus. generab. „ - generatio. L 3 hbt 246 intrice. - inſtrm. - inſtliter. - idntas. - illgo - illgia. = - Inſt. - igtr. ⸗ lba - - maa maalter - ma. — * )o hbt ⸗ = hbt9 . hbtdo = hbtlis. -= - I. - - illtus. - - maalis - - major. H. habet. babitus. habitudo. habitualis. humidum. I. id eſt. juſtitia. intrinſecè. inſtrumentum. inſtrumentaliter. identitas. intellectus. intelligo. intelligentia. inſtas. Iigitur. L. Logica. M. materia. materialiter. materialis. H” Cd., As . . NN. 0 ngao - naa. - naaler - n — — nqm. 2- obtm. - obtivèe — obdia - obdilter. obdlis - oprao - orao. - ptt. - pfétio - pſona, - poia . poaltas - poe - 00 O minor. 2 negatio. natura. naturaliter. non. nunquam. O. objectum. obedientia. obedientialiter. obedientialis. operatio. oratio. P. patet. per. perfectio. perſona. potentia. potentialitas. poit 48 poit. pbo. pbr. phlia ⸗- Phli. P. - p. pprum. phya. prinpium raaltas = r Dol qquod erat demonſtrandum. — poſſit. probo. probatur. philoſophia. philoſophi. præ. pro. proprium. “V phyſica. principium. quoque. quale. qualitas. quæſtio. quando. quod. n uia. quod erat faciendum. quidem. N. R. . ratio. rationalitas. — rltr. rItas - rgla. - rſpiyvè. 3. - Ber. - Kr. ſensao ſentia ſiqm ſgtt ⸗- ſgfao ſnt. Spo ſubtum ſubtivé ſupptum ſubſtia ſubſt! ſyllmus ſ. n. raale ⸗ rſpus. - — „ Jol &£ rationale. realiter. realitas. regula. reſpectus. reſpectivè. Reſpondeo. reſpondetur. recentiores. §. ſenſatio. ſententia. ſiquidem. ſigniſicat. ſignificatio. ſunt. Spiritus. ſubjectum. ſubjectivè. fuppoſi tum. ſyl! logismus. ſaper naturaliter. oC T. X tamen. tantum. tale. N taleĩtas. tranſeat. 6 V. univerſale. univerſalitas, ubicatio. vel Veteres. B Saturnus Z. Jupiter σι Mars Sol & Venus & Mercurius ( Luna. — ſ. n) 7 . 4 * . S. e „ n — ſ 19 20 21 18 17 O Salance Q 13 Focus THESES LOGICALE 12 N M CUM iNSTITITIONIBI E 11 10 DIALECTICI 9 K A R. P. JIOANNESCHETZ SOCIETATIS Irs. J 7 — 1 H E- fmHNNNIEE 0 5 — 33 6 8 Apud PHILIPPI M WILHI. FUKER B Bibliopolam Aulios Acad. = == Fm 2 12 11 10 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset Copyright 4/71999 VMaster Gmba wWwW.yVXymaster. com