Ab180
author: Sendelbach, Johannes

$

&

"

T

-

w

*

x

r

F

*

»

i

W

"

*

ab

.W

»

P

[

.

»

—

L:

z

5

&

á

-

E

"

ERE

"

--

—

ia o

U ii ii nl

—— R

TC

E.

r

r i a m

EL

x

Es

Vs

L

T R

— d encriU tUL

M a a — l n

u9 Bd d.

ul al oagi dN

* a

V

T

]

J

M

$0

Mag

nl

"

Àl

INSTITUTIONES .

DIALECTICAE -

IN USUM

axime

DISCI

LORU M

NAT/E

Cag EHORE

4 SENDELBACH

R., P. IOAÀA

Sot. JESU ÁA. i. &Phllofophlæ&

Maglftro 4 Q)usdemquc olim in. Al-

ia & and

quiffima Éle&orali Uni-

'vcrfitaac

M

eidelber genfi Pro-

"feffore Publico &

Ordinario.

Ug

NT

Y

Z

N

EM

[

SuMPTIBUS

ManTrNI GózHARDT DBIBLIOPOLE

BAMBERGENSIS ÁNNO 1752.

z

/

PR]EFATIO

Ad Le&orem.

*ää

Ogltatlonum Ípe-

C

ciebus

uarum

1

tresfanior

ophia

iEcentet.-

1& Ap-

udi-

(

prehenf iog

1/7,

cxum&lecur

nfin-

[

gulis. fingu

e-

M

g

Ípondeburnt .

?äe

AgetPars prima de iis,

l

u ad primam, fe-

cunda, quz ad fecun-

dam, tertia, quze ad

ï

tertiam mentis Ope-

rationem fpectant.

V

PARS

,

/à

/^

.E i

p

r

"InI

Ej

I.

£heeebeteeoco o codo o cs ts efe dioes

E a À T

j

lii

PARS PRIMA

INSTITUTIONUM DIALECTI-

CARUM.

De

:

[Ü

€ ad primam Menus Ope-

I

I Iis, qu

rationem fpectant.

* Hucpertinet agere

r. de INNatura. &j mul-

f

tiplicitate Terminorum. 2. de Varüiseo-

rundem affettionibus. — 3. de Definitione

!

&9? Divifione.

")

CAPUT I.

/j

AVaturá , €5D(ï/14ultzþlicitate

T'erminorum,

Quid (? quotuplexäi.t þropq/itz'o , inOrdi-

ne ad quam Terminus definiri

;

olet.

L AJOm. Etfi Propofitio ad primam

Mentis operationem non fpe-

A 2

G&et,

4

48 (oo 9

&et , fed ad fecundam ;. quia tamen

il

il

vix aliquid claré de terminis dici; po-

;l

teft , nifi aliqualis faltem Propofitionis

i

n

p

idea pr&habeatur , ipfius rudem con-

ceptur pro more 'à Dialecticis rece-

[

pte,terminorum explicationi premit-

terejuvat, Itaque

2. Dico I. Propofitio eft alicujus de

aliquo affrmativa INegatiodve Oratio, Ità

Ariftoteles L. 1. prior. C. 1;Hé&cde-

finitio à tota. Antiquitate recepta ,

J

Wi

nondum antiquata tolerari poteít ;

lil

Prefertim cüm vitia ipfius tanta non

tit

fint, uté fua poffefione à privatis

hm

nullá au&oritate inclytis dejici debeat.

Etfi fatis accurata non fit,' preferen-

N

dam nihilominüs hác id parte Princi-

h

pis Philofophorum au&toritatem cen-

,*,d

femus ; à quo vel in ipfo Philofophiz

i

limine ob fuperftitionem quandam

i

fummulifticam recedere turpe duxi-

Mp

mus; Exaéctiorem tamen Propofitionis

150

definitionem fi defideras, hanc habe :

j

Oratio dlicujus de aliquo immediatà Enun-

n

tiativa.

Yih

3. Dico IL Propofitio alia eft

Man-

hu

p

talis ,

H

æaä (o) 8

bj

lt

valis, feu formalis alia Objettiva: Item

alia ocalis , alia Scripta.

Menialis feu

X

formalis.eft a&us intelle&üs enuntians

ATU

unum de altero.

Objettiva funt duo,

ïCl'S t

quorum unum de altero per a&umin-

Ia

Focalis funt vo-

telle&tüs enuntiatur.

ces exteriüs Propofitionem mentalem

li

manifeftantes.

Scripta eft ipfa Propo-

1ih, ]i

fitio feu calamo feu typo-expreffa, In

Hlénds

uünaquaque barum tria, fcilicet Sub-

t

jettum , Pradicaium & copulam, fpecia:

0 ;

liter obferva, cum'hoc tamen difcri-

"x qmines quódfubje&um & przdicatumr

Tivati

in-mentali tantüm «equivalenter , in fe:

liquis vero- Propofitionibus fint -f*

R[ertn

i

-

snaliter & attu partes,

In Propofitio-

Pllh

ne Oljettiva affrmativa Subjettum-ett illa

sl

TC

^

'

res , de quá aliquid diciturs' Predíca-

Á

Ü

tum eft illa res ;; que dicitur de fübjes

Atf

Y

&o:. Copula eft identitas feu connexio

i

é(

inter predicatum & fubje&um.. In

Propofitione P/ocali aut Scripta Sulje-

&um eft vox autferiptura illa , que

/

hi

fignificat fubje&tum Propofitionis Ob-

je&ive: Predicatum eft vox aut.feri-

i

l

)

tprédicatum Pro-

W

Ptura, que fignifica

3

pofi-

6

ä&SCOSWA

pofitionis Obje&ivse: Copuladenique

P[opüi

!

eft vox aut fcriptura, qus fignificat

copulamPropofitionisObje&tivz : Eft-

que copula in Propofitione vocali &

fcriptafemper Perbum fubftantivum fum,

aut aliquod ex ejus conjugatis.

"Adverte autem licét fubjettum, Pre-

v

dicatum & Copulareperiantur in quacun.

que Propofitione affrmativa , non ta-

men reperiuntur femper omnia expli-

f

P

ciià, fed quandoque folüm implicità ;

quod tunc fit, . cüm unum in altero

n

tontinetur , üt contingit in his Pro-

r

pofitionibus: Sum Philofopbus , bomoe[t,

bomocurrit, Studeo: In prima fubjettum,

a

in fecunda & tertia predicatum conti-

H

nentur füb copua , in quarta veró /ub»

jettum 6 pradicatum continentur fub

u

verbo Studeo; Ità enim exflicité efferri

l j

debent: Ego/um Philofopbus, Homo eft

ij

exiflens , Homo eft currens 5 Ego fumftu-

ens.

n

DDixi notanter in quacunque Pro-

til

pofitione Zfirmativa reperiri vel Ex-

vel implicité fübje&tum , predicatum &

copulam ; $i enim fermo fuerit de

"

: Pro-

7

*$20o)88

adeniqg.

Propofitione JNegativa, habetur.qui-

Pl

dem /ubjettum & predicatum , nihilomi-

U

nüs in-ea non videtur admittenda co-

Vonil

ula, nexus videlicet.predicati cum

iwmzj;q

fubje&o , fed potiüs disjunttio feu. di-

sl

vifi ilius à fubjeto ; Quse qui-

1 D

dem in Propofitione |mentali aliud

QUity

nihil eft, : quàm a&us intellectüs pro-

hn

-ut negans copulam Obje&ivam , in

lj

Propofitione veró Pocali & [cripta INe-

Ul

at

gatióa eft' Verbum fubftantioum [um cum

prépofita particula JVon,

Quodfita-

sT

men per copulam quis aliud intelligere

DA

nolit, quàm precifé reprefentationem

Mu

quandam aut fignificationem copule

QOn

Objettive , efto hecper modum negan-

J

tis & abnuentis fiat, concedi poteftin

1 [j

quacunque Propofitione ANegativa co-

Afen

jula ; quandoquidem hzc bené ftat

"cum disjun&ione predicati à fubje&to,

nj

nj

quam in quálibet Propofitione Nega-

tiva loco copulecum non paucis Sum-

Io

muliftis admittendam cenfemus,

ni

4- Obs. L Defnitio bona deb&t

ni-

d

convenire omni & foli , atqui defi

[

4

tio

78

*89(0288m

1^

l

*tio Propofitionis Ariftotelica'tion conve-

d

nit.omni & foli, ergó. P; mi per par-

tes: Inprimis non convenit omni , er-

go. P.h.p. NonconvenitPropofitio-

ni afirmatioe , ergo. P. A. quodnon eft

oratig.afrmativa INegatiodve ei tion con-

venit Definitio Propofitionis, atqui

Propofitio affrinativa non eft óratio af-

girmativa INegatioéve , ergo. P. m, Pro-

pofitio zantim afrmatioanon eft. affirmia-

tijva Negativáve , ergo, R. D. ultinium

A. Non eftaffirmativa Negativáve

garticibandoutr

At iN.

tanque membrum C altera-

(f

Inft, faltem

Definitio Ariffatelica

non convenit foli , etgo. P, h. p. con-

venit etiam : fyllogifmo ,

etgó, «;P,

A. Etiam fyllogifmus eft oratio affrina-

tiva INegatiudve alicujus de aliquo ,. ergo

,R. D. ultimum. A. Eft.oratio affirma-

tiva Negativáve aicujus de aliquo

mediate C. immediatà .N.

i

S. Obs. II Definitio, inquaGenus

definitur per fua membra dividentia

i

J

.disjun&ivé ,-non.eft bona , atqui in

ur Pro-

lj

Definitione :Ari(i.offl;ica definit

pofitio ,

:9

€3 (o)8N

jifiti , que et Genus, per fuamem-

3RCMN

Ufte

bra dividentia disjunctivé, ergó. P.M,

Si definitio animalis fieretper fua mem-

Of

ropo

bra dividentia disjunctivé, hocmodo:

JUDn

animal efb wivens rationale irrationaléve ,

non effet bona, ergó. R. D. M. fi fit

fittoy

definitio effentialis C. Si'it tantüm De-

j j atq

ftriptiva .N, Definitio Propofiti onis

OF

!

T

«riftotelica et tantüm de/criptiva , a dcó-

que non debet explicare Naturam rei

djflr,

Utitig

per Genus & dijferentiam , fed tantüm de-

monftrare jredicata , qua omni & foli

RUil

[

definito five cum five finé disjunétios

ne conveniunt.

6, Obs. IIE: In Propofitione Ne-

Jj

Gt

l

M

gativanon datur cepula, ergó falfum eft,

D

quód in quacunque Propofitione /ub-

j

J

!l

l

je&tum , predicatum &? copulàreperiantur

femper vel explicité vel amplicit. P. A.

jf

»

Af

Copula eft nexus inter predicatum &

fubje&um, atqui in Ptopofitione ne-

d)

gativa non eft nexus inter predica-

(

J

tum & fuübje&tum , ergó. P. m. In Pro-

pofitione Negativa negatur effe nexus

f

an!

1

inter predicatum & fübje&ctum, ergó.

ji

R, D. M, P. i. Copula áffrmativa eft

f

hexus

fl

1o

43(o)898 -

il

nexus &c. C. Negativa N. Copula af-

j

firmativa in. Propofitione Mentali eft

a&tus intellectüs prout affirmans copa-

lam Objettivam ,. INegativa eft itidem a-

&us intelle&tüs prout negans copulam

,

objettivam fiveidentitatem predicatum

inter & fübje&tum : [n Pocali & Scri-

jia copula affrmativa eft Verbum fubfLan-

tivum fum fignificans a&tum intelle&tüs,

prout affirmat copulam objetivams; . INe-

gativa eft itidem Verbum /ubflantivum

Jin cum prafixa particula JNon figni-

ficans a&tum intelle&üs , prout negat

copulam objettivam.

Inft. I. In fequenti

Propofitione af;

Mi

firmativa: Cbri/lus eft noftra falus , V er-

bum /ubflantivum fum non figuificat a-

&um intelle&üs , prout affirmat copu-

b'

ä

DISW

lamobjectivam (eu identitatem predica-

tuminter & fübje&tum , cüm affirment

i

folam connexionem predicati cum

Wuh

fübje&o, ergó. R. D. A. non fignifi-

cat actum intelle&tüs , prout affirmat

:vlmüþ

'V),I

explicità copulam &c. C. impliciié: N.

Propofitio allata eftcau/al/is, cujus. fen-

mi

no-

l

fus exþlicz'tus hic eft: Chriftus eft caufa

T€

EEE s AUAV DAH IONE

o

$35

FI

Dd

il

fire falutis : Hinc etiamvera tantüm eft

lifj d

in fenfu cau/ali, non. autem in formali ;

li f

Eft enim identificatio tantüm, inter. Chri-

iUhy

lum & caufam falutis , non autem inter

l!

U

Chbriftum & falutem.

LUR

Inft. IL. Si cujuscunque Propofi-

L

tionis P/ocalis feu fcripte copula affrma-

li

tiva fignificet femper actum intellectüs,

lt

prout affirmat copulam objettivam , five

h]

N

identitatem inter re&um fubje&ti &

J

predicati, ergónon erit diftinctio in-

n

ter Propofitionem effentialem & contin-

It

gentem, confequens admitti nequit, er-

gó. P, S. M.Propofitio contingens V. G.

T

hec; Paries eft albus . etiam fignificat i-

Va

dentitatem inter reétum fuübjecti &pra

"n

dicati: quia equé verumef(t: Paríeg

i

€fl res, ac verum eít : bomo eft. animal,

i

R. D, S, non erit diftin&io, in quantum

Tf

Propofitio contingens affirmat precis?

a

identitatem Re&torum C. in quantum affir-

1nat connexionem five unionem. Rettorum

f

jti

cum aliquo accidente, V, G. cum albe-

j

dine , üt fit in Propofitione ifta; Pa-

;

[

ries eft albus. IN

ln*

7. Coll, Definitio Propofitionis

non

[

*45

$42(o)$8

1

non convenit orationibus nterrogatte

vis , Oplativis & Imperativis V. G; Quà

exdis? utinam effem dottus ! Fac'boc! nifi

in quantum explicantur cum.vconnotd-

tione ad affectum loquentis ,. ità enim

poffunt exponi: Cupio f[cire, quà eadas,

«epto e[fe do£tus , *volo, ut boc facías: Ce-

D

iteroquin fine tali connotatione plané non

sfunt. Propofitiones , cum fint Orationes

zon« Enuntiqtivæ.

gl II.

"r

r szl jz't T'erminus ,Dia[eäicu:. |

$ON.

iv

ta1. varias à variis poni defi-

nitiones Termini Dialeftici: 1má

:eft Zriftotelis L. 1. Analyticorum C. z.

Abiait: Terminum autem voco, in quem

arefolvitur Propofitio-it predicatum , &$ de

nj

4quo id pradicatur , appofito-uel. feparato e[Je

.aut ion e[fe« 2daeft : "'erminus .eft ex-

tremum Propofitionis. :3/2: Termi-

nus eft pars à quod Propofitionis, 4t«

|

"Terminus eft materia Propofitionis.

Yi

iones

il

32. AINola 2. an.es has definit

potfe

13

789 ( 0 ) 859

'ltmo;

Jj

«

iW

poffe defendi üt bonas , fed folüm ex-

ercitationis gratid difputari, quzenam

N

fit alteri preeferenda.

:

1l

10 Dico: Prima J4riflotelis eft fatis

lt

bona,'que breviüs & clariüs fic reddi

i

"

^

a

poteft: Tirminus eft id , in quod refoloi-

tur Propofitiotanquam fubjettum vel. predi-

li

F

tatun, Sive quod manet ablatá copuld. .

n

Ratio eit l. quia nititur authori-

tate rifloelis , pro qua ftandum,

quamdiu nullum inconveniens inde fe-

quitur, ütrevera nullum fequitur, et-

,

.fl non videatur exactiffima.

Ratio eft IT. quia.eft cateris cla-

ib

Tior; 2da enim fuperilis pofita multá

U

indiget declaratione, ne etiam copula,

ol

dum primo aut ultimo loco ponitur ,

!d

"videatur effe zerminus,

3tia Supponit

motitiam Regule partium.. 4ta notitiam

ii

LT

maierie & ferme Pbilofopbice:; que ome

du

nia incipientibus Logicis captu per-

[

quàm difficilia funt,

T

. Ratioeft LIL quia bec dejm'tib con-

venit omni & li T ermind, fcilicet fub-

50?3:

u& fola juxta com-

,]eäa & pradicato , q

inuniffi-

jl

7

1

$$(o58m

muniffimam omnium fuünt termíni ;

N

i

d

INam copula non manet zp/4 ablatd , üt

eft clarum; nec in ipfam refolvitur Pro-

'

pofitios Cüm enim copula fit forma & ne-

xus Propofitionis, quz eft artefattum

x

Logicum, non poteít in ipfam re/olvi

Propofitio , ficut nullum aliud artefactum

refelvitur in fuam formam autnexum , üt

patetin Domo , qu& non refolvitur in

fuam unionem aut fisuram , íed his de-

f:

ftru&is refolvitur in Cementa , ligna &

lapides.

11. Obs, L. Definitio debet e[fe cla-

vior defimito , atqui defimitio Zriflotelica

j

!

termini non eft clarior definito, ergó.

P. m. Definitio hec explicat ,termi-

Val

[

ll

num in ordine ad Propofitionem , cujus

natura zqué obfícura eft ac termini ,

u

TY

ergó. R. D, A explicat terminum in

"

I^

m

ll

ordine ad propofitionem imperfettà tan-

l

tim & confuf? cognitam C. perfettà cogni-

|

i

|

tam N. Etfi forté eequé difficilefit per-

fettam habere cognitionent de Propo-

j

fitione ac de termino , attamen rudis

*

faltem idea propotitionis eft omnibus

hii

magis obvia, quàm ferfetfa idea ter-

"M

Tnni

[

03(o288m

If

m

:'

mini ; quandoquidem nemo nefcit Pro-

lg

)

pofitionem effe aliquam affirmationem

"rb

aut Negationem.

L

io. Obs, l.

Definitio ifta '60n--»

i

;

venit' etiam copule , que tamen termi-

nus dici nequit. P. A. Etiam in copulam

vefokoitur Propofitio, ergo. R. D. A. re-

2

iLl

ln

iUf

folvitur tanquam in nexum C. tanquam

in predicatum & de quo id predicatur IN.

li

I5

Inft, I. Perbum in-omni Propofi-

lnl

tione predicatur, üt docet ex Zfri/to-

tele D. Tbomas , atqüi quod predicatur,

J (

eft predicatum & terminus, ergó.R,

fj

!l

Explico M. Verbum adjettivutm fivenon

a

A

pure copulativum &c, C. Subflantivum pu-

rb .Copulativuum. IN, Verbum adjetivum

tijy

five non purà Copulativum eft, quodha-

Til

bet rationem predicati & copule ; Ver-

ij

bum /fubflanticum puré Copulatioum. eft ,

ii

l

quod habet rationem /o/ius copule.

i

Inft. IT.

uando dico : zfrifZote-

I)

les eft Pbilofopborum Princeps eft vera Prae

I

jofitio, etiam V erbum fubftantivum pu-

|f

h

ré copulativum eíft terminus , quia tota

nj

prior Propofitio eft fubje&tum , ergoó.

R. D. A. Etiam Verbum /ulflantivum

Y

: purà

16

48 (o0.) $43

purà copalatioun eft ter minus re/peftu al-

g

terius- Propolitionis , cujus non ef copula C,

r ii

TU

refpectà illius Propoütloms , cujus efd.

[ :jP

j

*

capula N.

13. Obs. III. Ut alxqua defimno

:,güR

Mj

poffitcenferi bona; debetfieri per prze-

M

dicata prima , atqm definitio ZrifTote-

lis non fit per pradicatá prima, ergó.

P. m. prius. eft confluuere Propofitio-

nem, quàm in eam refoju, ergo. R.

D. A. priuseft conftituere Propofitio-

nem, quàm in eam refolvi refolutione

ïlu

[

divifionis vel.feparato e[fe aut mon. e[fe

refolvi refolutione compofitionis. vel appo-

fito e[fe aut non e[fe. N Refolutio Propofitio-

fit

nis in fubjectum & predicatum eft d-

plex:Prima eftRefolutio compofitionis,quee

|

fit apponendo copulam. affirmativam aut

l,

Negativam , vel ( üt Zfrifloteles ait )

lltera eit refo-

&tet

appofito e[[e aut mon e[Je.

/P[u

lutio divifíonis, que fit feparando copu-

lam affirmativam aut Negativam , vel

]i leln

p

( t itidem Zfrifloteles ait ) feparato: cj?:

aut non e[fe.,

üy

e n

Inít, I. Ergó non dabitur Termi-

DUs éxira Pxopoütxonem. P, ill. Tcr-

d

€

mmus

A

2

Um

Mig(opo8m

"

if

minus eft, in queM refoloitur Propofüio

Clljuïgj

appofito *vel feparato e[Je aut- on e[fe , atqui

extra Propofitionem talis non datür',

.defïr[:a

ergo R. D. M. in quem refolvitur fal-

l

tem potentiá C. femper attu, N.

4

ts

Inft. H.- drbor in fylva etfi elabo-

!

rari fo[fit in f'atuam , nifi tamen aftuin

i

'eam fculpta & elabórata fit, ftatua di-

11

ci nequit, crgó etiam voces extra Pro-

PA

pofitionem,etfiin eas refolvipoffit Pro-

Ál

pofitio, nifitamen aifuin eam refolva-

]

tur , autfitrefoluta ,"T'erminus dici ne-

n

quit, R; Di/j.eft 1. quiaarbor in fylva ha-

lt

betaptitudinem tàntüm remotam ad ftà-

d

tuam , fed voces habent aptitudinem

itque

proximam ad hoc , ut fint fubjectum vel

QUEM

predicatum. 2. 4rbor non. habet ex

definitione füa, ut fit flatua; fed voces

d)

l.

ad terminandum apte habent ex defzi-

J

tione faa, ut in eas refolvatur Propofitié:

[

undelicétnon quidem quodlibet,quod

fl (

poteft effe aliquid, jam hoc ipfo illud

dici poffit, illud tamen, quod vi fuce

[d

Ti

definitionis potef tale effe ,* jam attu tale

]

effe dicitur; Sic Index horologii licét

i

attunondenotet horas,quia tam enpoteft

.denotare , jam attu dicitur index.

14.

t

18

42(o)28

DIV w

I4. Collige I, Duplex diftingui

M

debere fübje&um & przdicatum ,

" V':&U

m

!

nempe fübje&um & przedicatum &

quod. íeu. Oljeltivum , & fübje&um &

praedicatum 4 quo feu formale. Subje-

j

é&um & praedicatum à£ quod fed Objetti-

P M

vum funt ipf& res reprzefentatee aut fig-

nificate per terminos formales h. e,

3

am

mentales, vocales aut fcriptos; fub-

"

je&um veró & pradicatum z quo feu

t

formale fünt termini , quibus resrepre-

Yi

1]

fentantur feu fignificantur.

15. Coll. l1I. Stri&té loquendo

i

Propofitionem nec in terminos men-

j

i

tales nec vocales poffe refolvi phyfi-

m

cé, quia quàm primüm funt prolati ,

MS!

ftatim pereunt: Nihilominüs , qui&

W

hi termini faltem equivalenter & mo-

Qu d

raliter perfeverant, in eos etiam equi-

ht

valenter poteft fieri refolutio.

3

S. IHI.

l

il

Qatuplex fit Terminus Dialedicus

KC

16. AJOta: Multiplex à fummuliftis

HIX

ivi-

Q ü

ad&ruittïr terminorum d

fio.

.ä&ä(t?)äæþ

19

t (f

(

fio. 1. Dividitur in Mentalem, Focalem,

jrn

feripium & Objettivum 2.In f/enificativum

Iitn.

& non - fignificatioum, 3. In categoremati-

fl

i

ïlf ]

N

cum , fyncategorematicum & Mixtum. 4. In

n

complexum & incomplexum.s . Inconcretum&

&j

h

A

abfirattum.

6. In denominantem. , . deno-

minatum & denominatioum. |..2.. In conno«

[j

li

tatioum & abfolutum.

$. In univocum ,

Y

]l

equisiocum & zdfnalogum. 9. Tn fingularem

u

& communem.

1o. In Tranfcendentalem,

isP

Toro

Jupertran[cendentalen & mon tranfcendenta-

lem.-. 11. In. Finitantem & infinitantem.,

lendi

Julr

12,. In primó - & fecundó . intentionalem.

13. In Pertinentes & impertinentes.

Id

j

Jit

In zerminos , àt [pe&tantur in categoris,

"Ut

Inhoc $. exponemus naturam termi-

Qu

norum in prima , fecunda , tertia &

l

T

quarta. divifione contentorum , acturi

i

de ceteris per ordinem in fübfequen-

tibus $S.

17. Dico L. Terminus Mentalis

eft aCtus intellectüs reprefentans id ;

f

/1)

quod, & de quo aliquid dicitur.

Po-

calis eft , qui oreprofertur V. G. vox

j

jj

bomo.

Scriptus eft, quitypo vel ca-

d

lamo. exprimitur. Objettivus eft ipfa

[

(

res$

*20

2$(9285

res'per terminum mientalem repréfen-

V

gl

'tata, & per vocalem aut fcriptum fig-.

nificativé expreffa ; Utrüm autemter-

qum

ol

minus Objeétivus fit terminus proprie

talis, hlc non difquirimus , quia quz-

qim

Rei de-

ftio non eft magni momencti.

cifio:dependet ex.eo , an Propofitio

E

Obje&tiva fit propri? dicta Propofitio ,

an veró tantüm analogicé talis ; Videu-

tur aütem Philofophi communits velle

M

[

Propofitionem Obje&ivam effe tan-

d

tüm Propofitionem zmproprit - & analo.

(

gicb talém ; adeóque etiam terminus

Obje&tivus diei poteft "'erminus im-

J

il

n

ji

"1

proprib & analogieé talis.. Sed nos nec

hunc, 'nec feriptum , nec. mentalem

Bu

D

hic.attendimus , fedreflectimus potif-

fimüm ad terminum Vocalem, ut ex

BI

ejus perfe&a notitia termini mentales

li d

M

faciliüsin Magna Logicaintelligantur,

18. Dico.II. Terminus finificati-

n

vus eft, qui ex hominum in(titutione

A

N

W

fignificataliquid feupofitivum feu Ne-

gativum , üt bomo., tenebre. "'erminus

[/

M

If

ANon- fienificativus eft, qui nullam ex

hominum inftitutione fignificationem

AA

19.

habet, üt B/itri.

w o2

Z2X

Fnrie

19. Obs. L. Vox Zlittri eft ter-

'ipülmüg.

ergo nullus da--

minus frgnificatious.

Ug

tur terminus non - frenificativus.

P.ns

li

Quod poteft effe pars Propofitionis ,.

qUia?ig.

eít terminus /gnificaticus , atqui. vox

d

Bliéri poteft effe pars Propofitionis ;

Ti

ergo, P: M. Propofitio: eft totum /fz-

Qpl

nificativum , ergo quod poteltt effe pars

4 Vl Gf-

Propofitionis, eft terminus /ignifiati-

D

vius, P. C. quod convenit toti , cons

i t

vebit etiam partibus, ergoó. R. D. Ult,

W

AR

À.convenit etiam partibus, /mul fumpe-

tis C. feorfim fumptis N, Sic totus hio-

l if

mo dicitur . materialis , licét. anima

0 t

fcorfim

fi

x

ümpta J quz eft pars homi-

r

nis , non fit materialis.

.

pQj

20. Obs, II. Nübileft ter

minüs

E

figuificativus , quia nihil fignificat ,

tentil

atqui etiam Z/itiri nihil fignificat, er-

ó. R. D. M. quia nihil fignificat 5o-

j

h

Jitivé , id eft, quia eft inftituta adfig-

It

,

i

nificandum nibil feu carentiam om-

fei

V

lÜ

7

niumrerum C. quia nihil fignificat JVe-

d

gatioe ,. id.eft , quia nullam habet fig-

ln d

nifcationem, feu quia non eft infti-

T

tuta.ad quidquam fignificandum N.

ali-

h

22

58(0)&83?

Aliudeft habere carentiam fignifica-

at

quil

tionis, feunullam habere fignificatio-

nem ,

aliud habere fignificationem

-|

g

carentie , feu fignificare Negationem:

m

-'fli

t

Primum convenit voci Z/itiri ,fecun-

dum voci INilil.

Inft,I. Vox Büri de

'ducit me

in cognitionem hominis loquentis ,

ergó fignificat aliquid pofitivi, P. A.

Vox Blitiri eft vox articulata, atqui

omnis vox articulata deducit me in

[l

cognitionem hominis loquentis , er-

£ó. R. D. m. deducit me in cognitio-

HE)

nem hominis loquentis üt fignum na-

n

i

tiwale C. üt fignum ad placitum IN. Per

terminum fignificativum non intelligi-

L

J

nf

tur fignum naturale , quale eft E. G.

Fumus xefpe&u ignis, fed intelligitur

]i

fignum inítitutum ab hominibus , qua-

j

p

lefignum vox Bli&ri non eft.

Inft. IL. Vox Blittri aliquid fig-

nificat ex inftitutione hominum, er-

gó. P. A. Ex inftitutione Philofopho-

rum fignificat terminum non- fignifi-

d

cativum, ergo R, N. A. Philofophi

"

dT

l

(

non inftituerunt vocem Z/ictri, ut fig.

ni

|

]

$«83 (0»5 1228

23

Qs

nificet terminum non fignificativum ,

Pf

fed utuntur tantüm eo tanquam Ex-

Cl

emplo termini non - fignificativi,

B

?fi,ffar,

21. Dico III. 'Terminus Catego-

rematicus eft, qui per fe aliquid diftin-

& fignificat, ità ut fe folo poffit effe

P

fübje&um aut predicatum Propofitio-

(

nis, Huc pertinent omnia fübftantiva ,

AT

& adje&tiva üt bomo, doftus,

"Terminus

, d

m

ii

yncategorematicus eft, qui per fe nihil de-

l nei

terminaté aut diftin&té , fed tantüm

I

confufé fignificat, ità ut fe folo non

TL

poffit effe fubje&um aut predicatum

IT ff

Propofitionis.

Huc pertinent omnia

Vv

figna feu particularia, feu univerfalia,

l

Nomina Numeralia, adverbia, pre-

C

pofitiones, conjunctiones, cafusob-

[ipin

liqui &c. üt ommis, unus, duo, valdé ,

5

apud, &, fi, bominis. '"'erminus Mix-

tus eft, qui Categorematicum & fyn-

jtfr

categorematicum quoad fignificatio-

n

m

nem includit, üt JNemo.

0ptt

li

22. Obs. I. Adje&ivaper fe nihil

1

determinaté fignificant, ergó non funt

Q

Termini Categorematici. P. A. dum

ff.

V. G. dico : Doitus , non intelligo ,

i

an

24

ä&ä(o)æ

an fitdo&us philofophus, an medicus,.

J

t

ergó nihil determinatà fignificant. R.D..

m

C.nihil determinaté fignificant,ex parte:

fignifieati materíalis, C. Formalis N.

Inft.I. fignificare aliquidex par-

te fignificati formalis eft fignificare ali-

quxd determinaté quoad formam, at-

kl

ui adjeétiva E. G. coloratum. &c. nihil

L

d

eterminaté fignificant quoad for-

mam, quia neício, qualis fit color,

eLgö R. D. m. nihil determinaté fig-

nibicant quoad formam. /pecifict fump-

' 0

t

tam C, Generià. fumptam N.

p

Inft. IIl. Etiamfi nullus ,. omnis ,

aliquis aliquam formam univerfalitatis

AR

»LKM

vel particularitatis fignificent, tamen

U

non fünt termini Categorematici ,. er-

il

gó à pari. R. Di/?. eft, quia omnis, p

lus, : aliquis &c. funt Dgna, que fe fo-

lis nonpoffunt effe fubJe&um aut prz-

dicatum, necfiftunt cogitationem au-

dientis:

quis enim effet fenfus ,

fi di-

ceretur :

A

Petrus efd omnis 9 F Econtl aom-

N

nia adje&iva. confequenter etiam co»

loratum , fe folis poflunt. effe faltem:

j ]Lh

tDf

predicata in Propofitione,. & fiftunt

cogitationem audientis.

Inft-

)

IE

489 (o)88

25

ltl

Ka

Inft. IT. Etiam Nullus poteft effe

TM fubje&um in hac E. G, Propofitione:

[

Nullus eft fubjettum , ergo. R. D. A. INul-

lus qaierialiter füm

m

ptum C, formaliter

J

fumptum N. .

Inft. 1V. Dum dico : Nullus currit

Ti

L

"To Nullus fumitur formaliter & eft füb.

10l f

je&tum , ergó. R. D. A. Et eft fubje.

f cut

&um ratione alterius fubintelletti C. ra-

It

tione /uí N.

23. Obs. II, Terminus fyncatego-

itlim,

vematicus fefolo poteft effe prz dicatum

E. G. dum dico : Terminus omnis eft

ff

fyncategorematicus, ergó Terminus

Va

LUg

Íyncategorematicus eft categorcmati-

cus. R. D. A. Terminus fyncategore-

lst

maticus fienaté fumptus, id eft, hec

Ij

a )

vox fsncategorematicus , poteft fe folo

effe przdicatum C. exercité fumptus,

ao

TOR

id eft fignificatum hujus Termini N.

fignificatum hujus vocis funt Termi-

(is, l

ni: omnis , aliquis , cafus obliqui &c. qui fe

Ont

1

fä.'?-

folis non poffunt effe predicatum.

Inft. Cafus obliqui fe folis poffunt

effe predicatum, üt patet in hac Pro-

!

l

j

bily

pofiüone: Petrus gg Bamnberge , u

am-

26

$ (o085X

Bambergz eít predicatum , ergó. R,

M

N.quódly Bamberge fit præd:catum

W

g

Wi

fedly exif?ens , quod implicité contine-

tur in ly ?

I^

Em

I

24. DicoIV. Terminuscomplexus

eff , qui eft compofitus ex pluribus par-

n

zi

tibus perfefignificativis, que eandem

retinent fignificationem & extra & in

"]

bf

tracompofitionem: üt Homo bonus, Leo

& Homo. "Terminus incomplexus feu fim-

plex eft, quinon eft compofitus ex par-

tibus habentibus eandem fignificatio-

hj

nem & extra & intra compofitionem,

D

üt Dominus , perdottus. Y1e enim voces

t

fi dxsjungancm' in do & minàs , inper &

]

[

déclus, longé aliud fignificant, quàm

"m

J

in compofitione

"H 4l

M

25.Q. Anifti Termini: r. Respulli-

AUl

A

€4. 2. aliquis bomo. 3. Homo - Equus fint

complexi ? y. ad 1. Negativé : quia

t

AN

d

partes feparate 'Tó respublica non ha-

At

bent éandem fignificationem, & extra

*

Nam

& intra compofitionem

*

Ti

intra compofitionem fignificant com-

& extra illam

d

munitatem civium ,

A

W

fignificant rem publicé expofitam. w.

ad-

hl

!

)

£49(o0)88

27

n

ad 2 Neque aliquis bomo eft terminus

»T&dlcatm

complexus, quia ad hunc requirun-

j QU

tur plures termini categorematici, ine

ter quos aliquis numerari nequit. y. ad

QUi

3. Homo - Equus etiam non eft terminus

Dürise

complexus, quia ad hunc requiritur,

QUetg

ut detur aliqua inter partes connexio,

&ext Ilj

vel ratione fignificationis, utbomo]u-

ml füus, velratione copulatloms ütbonio

[pmm ]

& Equus.

fs

IV.

ij

De Divifione Ti ermini in Concre-

Tpol:

? GRU

tum €9 abfiratium.

26

Ico.

'Terminus concreius eft

, 17

qui fignificat fubje&tum & for-

IG

mam, üt Zlbwn ,

fignificat enim hic

terminus & albedmem & rem, qua habet

: 14ds

albedinem. . Zbfiratiuseft, quifolam

-D

formam ügmücat ütalbedo. Subjettum

Pl

J

autem hic dicitur id, quod accipit de-

A0

nominationem , vocaturque etiam/;z-

m

nificatum mater zale üt Paries , qui deno-

]i

minatur elbus ; Forma veroó omne id,

ificat

quod alteri denominationem trlbult

YU

vocatürque etiam /ignificatum Formale,

üt aibedo,

ul

i;

Ad dignofcenda concreta

B a

tene

28

Q$(oy88

W:

"

tene hanc Regulam: Qualis oft Forma,

ii

!

tale eft concretum : Quia autem Forma

|

alia eft Logica in cognafcendo, alia Logi-

t(qllï i

"

M

N

d

0j

ca in effendo , alia Pbyfica , alia .Metaply-

fica , alia Metaplyyficb. accidentalis , alia

coi-:e':m

moralis, alia fubflantialis, alia accidenta-

mcräum

lis , alia intrinfeca, alia extrinfeca , etiam

Ji

totuplex eft concretum, cape de fingu-

N

lis Exempla:

, Omnes bomines -cognità

LOU

WW

)

fer modum. unius eft concretum Logi-

qu

s

cum in cognofcendo , feu^mentale :

TA

Qmnes bomines cogniti per modum unius eft

Jl

"

res babens cognitionem : Res babens eft fub-

l

W"f;

je&tum : Coegmtijo eft forma , & quia eft

forma Logica in cognofcendo, ideo

fiegi

eftconcretum Logicum in coguolcen-

do, feu mentale.,

2. Omnes bomimesg

ii

Mi

wunico conceptu [becifico conceptibiles ett

fin n

concretum Logicum in effendo,

t

feu reale: Oimes bomines uno conceptu

fpecifico conceptibiles efh res babens com-

Lt

hw

ceptibilitatem:..Reg. babens: eft fubje-

tly

&um, conceptibilitas elt forma , & quia

Mi

éftforma Logica in effendo, ideó eft

concretum Logicum in effendo, íeu

TWl

eff, (

Phy-

teale, .3.. dlbum ?ü concretum

ficum

j

$ o)8X

29

f n

ficüm : dlbum eft ves babens albedinem : Res

m d

babens eft fübje&um

albedo eft forma,

! dul

& quia eft forma Phyfica, hoc eft , à

àlin)

fubje&o phyficé diftin&ta , . ideó eft

lu

concretum Phyficum,

4. Homo-eft

dlin v

concretumMetaphyficum : Homo eft ves

Tif

pabens bumanitatem x .. Res babens. eft füub-

apedeL

je&um:. Humanitas eft forma, & quia

(j A n

eít forma Metaphyfica, hoc efi' àfub-

fetum l l

je&o phyficé mdlf'cm&a ideb eftcon-

7l meu-.

cretum Metaphy(icum.

5. Homorifi-

TU

Lbiliset concretum metaphyficé acci-

Mfï:f

dentale: Homo rifibilis eft res babens rifi-

d &qh

bilitatem : Res babens eft fubje&um , ri-

'endo,

fibilitas eft forma , & .quia eft forma

Metaphyficé accidentalis , h. e, quia

1cop

fequitur ad effentiam rei , cum qua eft

Mv

u

realiter identificata; '& à qua eft tan-

ii

tüm formaliter fecundum noftrum

10 04

concipiendi modum diftin&a , ideo eft

concretum Metaphyficé accidentale,

: hat

6.- Prator elettus eft concretum mora-

a

r i

le: Pretor eleftuseft ves babens eleCtionem:

0, 1

Res babens eft fübjeGtum , elettio eft for-

fend

ma, & quia eft forma moralis,

hoc

eit, quia perfeverat in eftimatione

Gu

B 3

ho-

"

30

XM$ ( o) 855

onüe

hominum, acíi adhuc phyficé effet ,

xm h

ideó eft concretum morale.

7. Homo

va

eft concretum fubítantiale: Homo eft

gt

ves babens bumanitatem: Res babens eít

fubje&tum : Humanitas eft forma

&

g

t

quia eft forma fubftantialis , ideo eft

concretum fübftantiale

8. zdfnünatus

eft concretum fübftantiale : 4nimatus

m

eft res babens animam : res babens eft füb-

je&tum: . znima eft forma, & quia eft

forma fübítantialis , ideó eft concre-

[ Wï

tum fübftantiale

9. Zlhum eítcon-

cretum accidentale: Zf/bum eft res. ba-

bens albedinem. Res babens eft fübjeCtum:

ud,

N &tl

JJ

J

"dlibedo eft forma, & quia eft forma ac-

cidentalis , ideó eft concretum acci-

N

dentale

lo. Piüor eft concretum

»

accidentale: Pittor eff res babens artem

LETHEL?'

pittoriam: Res babens eft fubje&tum : ars

tóstl

i

jittoria eft forma , & quià eft forma

accidentalis , ideó eft concretum ac-

!

cidentale. r1. Paries albus eft concre-

Qu

MX

tum intrinfecé denominativum: Pa-

N

M

vies albus eft ves babens albedinem : Res ba-

N

L

bens eft fübje&tum, albedo eft forma, &

li

Ti

quia eft forma intrinfeca fubje&to, ide

4

€

3

433 (o5 8

Wt

Áiiy

eft concretum intrinfecé denominati-

6 a

vum,

12. Paries Vifus eftconcretum

i ls

extrinfecé denominativum : Pariesvi-

ul

us eft ves babens viftonem: Res babehs eft

forr)

fubje&um , vi//o eft forma, & quia eft

li. j

:

forma extrinfeca fubje&to, ideóo eft

ls

]e h

vum. Ex his

concretum extrinfecé denomlfn'ati-

od

lnferes , concretum aliud effe /uj-

y i

Jflantioum , aliud adje&tivum: fubftanti-

o

vumeft, quod exprimitur Nomine fub-

hn d

ftantivo, five fitfubftantiale, five ac-

imdi

cidentale, üt bomo, Pittor.

Adjetti-

KL

vum eft, quod exprimitur Nomine

( for

adje&ivo, five fit fubftantiale, five

WR

accidentale, ütanimatus, Zlbum.

27. Obs. I. Terminus concretus

- COnt

dMlng

fignificat folam formam, ergó nonfig-

bjedtny

nificatfübje&um & formam. P. A. In

i d

hac Propofitione: Dulce quà dulce ve-

DCretyn

creat guflum , ly dulce eft concretum, at-

eltar

qui hoc fignificat folam formam, quia

tivum)

Propofitio fic refolvi debet: Dulcedo

v D

recreat guftum , '& falfum eft, quód

fübje&um recreet guftum , ergó R.D.

formt

t dulce , formaliter

urie

)jefïo,Li m. atqui hoc , fci]j-cg

4

32

$8Co)8f

Y

fumptum fignificat folam

formam C:

u u

ceoncretivé famptum N.

Inft. f;

dulce concretivé fumptum

a

j

diceret fubje&um & formam

T

, ergoó

i

Ll

forma & fubje&tum effent de

effentia

concreti , atqui hoc non : quia dulce-

u

donon eít de effentia Dulcis . V. G.

"

fs

?L

La&is, ergó. R. D. m. Noneft de ef-

hü

entia dulcis V, G. lactis inadequat? feu

jl

Jiecificativé fumpti C. adequaté feu con-

j

b

Jj

ereticé fumpti IN. Dulce inadequat? feu

I'Jr-j

Jpecificativé fümptum eft folum fubje-

&um, de cujus effentia dulcedo non

"

eft, cüm poffit effe fubje&um

, quin

habeat dulcedinem : Dulce a

dequatà

feu concretiv? fumptum eft totu

In con-

cretam, de cujus effentiauti

ii

ina eit.

quefor.

18. Obs. II. DEUS eft terminus

Concretus , & tamen non fignificat fub-

je&um & formam , cüm fit Ens fim-

i

pliciffimum, omnis expers

compofi-

km H

tionis,

ergó. R. D. P. cüm fit. ens

V

fimpliciffimum , omnis expers compa-

fitionis Phyfce , fcilicet ex materia &

li

orma C. Met

aphyfice, fcilicet ex gene-

Áitm

Ie & differen

tia IN. ,

«29. Obs.

"

$ Co»895

:383

t fomz

Obs. IH. Nulla forma eft ex-

trmfeca concreto , ergó non datur

"i* eoncretum extrin/ec? denominativum. R.

"a. D. A-Nulla forma eft extrinfeca con-

ii !b cretoconcretiv? feu compofitiot fümpto C,

lu Denominative feu fpecificatio? fumpto N,

it! Forma poteft effe extrinfeca fubje&to,

N fed non concreto , aut compofito.

Smm»

3o, Coll. reliquas objectiones ,

Lequar h

quz fané difficillime de concretis for-

mari poffunt, folvi poffe ex fequen-

mdz(d

lm

tibus quzftionibus, pro quibus, quia

| dulcw

plures funt, fpecialem $, defignamus,

jedur

hilee j

$. V.

E tot

t

Expezlzuntur Juefliones de conere«

tis formari folite,

Tra

fii

r An Terminüs concree

t t

?,IQ

e tus eodém modo fübje&tum

ARU

& formam fignificet ;

& quid Ampofe

eim ij

tet in recto, & quid in obliquo.,.

perit

R. T(*rmmus concretus concretioà

X d

fumptus diverfo modo fubje&um &

at

formam ügmücac fcilicet fubjectum

in

J

$

34

$38 ( 02585

Ó

T

in Recto, & formam in obliquo. Ra- MP

tio eít : quia de effentia concreti eft /

tS

j

- fignificare unum, fcilicet (ubje&umin |''

Re&o, alterumverö nempeformam |

m]mum [

Unde fi ibum concretiue

W'F ä

|

in obhquo

I

M

fumptum explicandum eft, fic refolvi |/*

debet: Zbum eft res babens albedinem.

Exï]

VM

hi

$i veró concretum fumitur compofitivé.

l

1 [

jam omnes partesimportabitin Recto

Raiio eít; quia compofitum quà talé

MW

(ml ]

Y

dicit fuas partes in Re&to: Unde hec

Propofitio: Jlbum ef compofitum acci-

dentale, ità refolvi debet: Res ( albe-

sl

do unita funt. compofitum accidentale , ubi

tam res , quàm albedo importatur in

u l

u

re&o: Itaque per hoc differt concre-

tum concretio? famptum à compofito quà —

[] !tf

tdi, quód hoc in re&o dicat omnes

K i

fuas partes, illud veroó effentialiter in

ii a

e

&o importet fübje&um, in obliquo

T

P

ormam.

t )

IY

32. Q. 2. Pro quo terminus con-

!

cretus fupponat.

N

Tin

&. lerminus concretus fupponit -

proillà re, quz in refolutione con-

fu;tg

creti venit in recto,

Hinc fenfuüs hu-

i

jus

—

"

$2(o»5829

3$

Ll

jus Propofitionis : 24ibum ef? dulce, hic

lt

eft:ves babens albedinem eftres babens dul-

ceiinem.

Ex quo patet, aliud efTe.

Df

"Terminum /enificare aliquid , aliud/fap-

lg

jponere pro aliquo : INNam concretum-

fignificat & re&um & obliquum, quia

hat d

ducit in Notitiam utriusque: fed fup-

QU (j

'mbitil]R.g

ponit pro folo Re&o.

33..Q..3, Quotu

plici modo con-

n gj

cretum fumi poffit.

: U

5R. Quadruplici modo:

:mö[oä-

DT

cificativi , quod idem eft , ac materíali-

t

ter & denominatiot. 9dó Reduplicativé ,

RC

quod idem eft , ac formaliter.

stió.

Tportoy

concretiot , five invatione concreti.

4tó.

iffette

compofitivé , quod idem eft , ae in ratio-

mf

ne compofiti , e[fentialiter , feu quidditati-

ia

9.

Sumitur autem concretum /Pecifi-

flntis

cativé, quando fubjecto convenit pre-

),In 0

dicatum tantüm ratione //enificati ma«

terialis, h. e. tantüm ratione /uljeti.

Nam dulcedo

m

E. G.. Zlbum eft. duice.

non convenit fubjecto ratione forma,

tsl

fcilicet albedinis , fed ratione ipfius

S;;

fübje&i , ità ut fenfus fit : Subjettum ,

Jti0n:

C fnit

quod in & babet albedinem , babet etiam dul-

—

£6di»

$83(o)28

36

ecedinem. — Reduplicatioe fumitur , quat-

r

i

do predicatum convenit fübje&o tan-

tüm ratione /fenificati formalis , h. e,

us

tantüm rationé formé. E. G. album dis-

E

gregat. vifum.

Nam albedo disgregat

M

vifum, non paries aut lac:

Concreti-

«é fumitur, quando fübje&tum in re-

]^

folutione importatur in reCto, forma

m

veró in obliquo: E. G. lbum efd ves

babens albedinem. — Compofitio? fumitur ,

quando utraque pars, & fubje&tum,

&forma , importatur in re&o, E. G.

"ibum eft compofitum accidentale.

34. Q« 4. Quid in concretis /pe-

cificativt & reduplicatio? famptis impor-

tetur in tecto,

RU

Hm.(

*X. r, In conctetis /Jpecificatiot

fumptis illud importatur in re&o ,

hh

[

quod in refolutione fe habet per mo-

dum //antis, h. e, fubtantie babentis aut

!,t

hQu

tecipientis , illud veró in obliquo, quod

Tj

habet fe per tnodum adjacentis , babiti

aut receptit Et cum quo in pradicatio»

l W

iA

ne non fit identificatio, E. G. Paries

Wi

€ft albus $ INam patiesrecipit, & habet

Ij

albedinem, ipía autem albedo recipi»

[tj

tur $

-

448 (e589m

37

n

Ánity "

tur, habetur, & non identificaturcum

fi

j2

! Jigj

pariete, fed eft tantüm aliquid con-

nexum cum re habente, que identi-

Gd

ficatur parieti.

lbedo du

J

:

3« 2. Ín coneretis reduplicatio

ilbje&um&.

fumptis illud importatur inre&to,quod

Db

per reduplicationem volumus exprcffiüs

G. dini

H

fignificare.

Unde jam fieri poteft ,

h) o

ut mode Jolum fubjettum importetur in

lia

re&o, modo /vla ferma , modo utraque

dl

pars. Id autem colligi debet ex ipfà

(l

Propofitionis veritate. E. G. dum di-

T. COf

Co: Peccatum. dt cognitum. placet .Deo ,

fümpti:

forma importatur in re&o , quiacog-

nitio fola placet Deo, nonautem pec-

catum.

r fs

Quando autem dico: Bonum

if g

àt coenitum ainatur : fübje&um impor-

hd

tatur in re&to , quiacognitio non amae

TA

tur , cum non fit objectum volunta-

tis.

Quando dico: Jlbum àt albumeft

V obliqy.

ij

tompofitum accidentale , & fübje&um &

i prel

orma importatur in recto; INNam ne-

que folum fubje&um, neque fola for-

) E Gvf

xipit, t

ma, fed res & forma unita (unt compo-

fitum,

iDRd

7

!

B;

35

38

49 9288

35-

. f. Quando INota reduplica-

i.

u

ijva faciat f(enfum ftricté reduplicativum.

. I.

uando vox reduplicata

g

Md

eít caufa predicati. E. G. Homo qu

ralionalis difcurrit, rationale eft caufa

Qp

3 Mi

difcurfüs, 9.Quando predicatum eft

cli

J

de effentià vel integritate vocis redu-

r

plicate. E. G, Chriftus qu& bom» eft

p

u

rationalis , rationale eft de eífentia

EUf

"

hominis. Chriftus quà bomo habet pe-

des & manus, pedes & manus fünt de

)

integritate hominis.

g t

Facit autem INota reduplicativa fen-

ind,

fum /pecificativum.

I. Quando predi-

gu !,mü

catum convenit fubje&to tantüm fe-

Em

cundüm quid, & non fimpliciter. E.

n

G. JEthiops £ dentatus eft albus.

2.

um

Quando predicatum convenit fubje-

NT

&o quidem fimpliciter, fed tantüm ac-

b

cidentaliter, E. G. Chriftus quà bomo

i

eft veftitus, nam hominem veftiri eft

?Hv

quid accidentale.

3. Quando eft me-

"M;

N

ranon repugnantia predicati cum füb-

je&o. E. G. Juftus quà jufus poteft

[

Nam potentia

lia

pgccare venialiter.

peccan-

j

$5 (o)$9

39

( TM:]

peccandi venialiter & juftitia non re-

dupmxuä

pugnant in eodem fubje&to.

Fl

36. Q. G. Quandonam multiplicen-

Homo

tur concreta accidentalia, tam ad]e&wa

deeu

quàm /ubflantiva.

Ti

*. Multiplicantur , fi multipli-

VocIem

centur fubjecta ; quia,

quando po-

Ll liys

nuntur plura fubjecta , in quibus ea-

(e ol

dem forma accidentalis.. V. G. Zlbedo

fupernaturaliter replicata eft , recté

hts

VM

dicere poffum: ibuin. A , intelligen-

do Lac, non eft album B. intelligendo

Vaforfo

parietem: fenfus enim harum propofi-

tionum eft, quoód /ac babens albedinem

doyred

non fit paries babens eandem albedinem ,

T

adeóque unumnon fitalterum, quod

lter D

veriflimum eft, ergó funt duo alba,

ibis. 1

ergó plura, ergo etiam plura concre-

nit f

ta. Si autem forma in obliquo impor-

TU

tata multiplicetur , non veró fubje:

p m

&um, eít tantüm unum concretum

(l

liabens plures formas V. G. albedines,

ine

ergó etiam unum album, confequen-

umb

ter multiplicatio concretorum acci-

j d

dentalium , tam adje&tivorum, quàm

pOIERU?

fubítantivorum defumitur à multipli-

catione

p

40

2(o) 9b

catione re&torum , non veró obli.

W Mö |

Hinc fi imponerentur ei-

j

yut

quorum,

dem ftudiofo rríia pallia ,non effent tres

(tu

galliati, fi autem idem pallium impone-

j

DJFhE

J

retur zribus ftudiofis, effent tres palliati,

U

37: Q. 7. Quid requiratur , utmul-

u

tiplicentur concreta /ubflantialia.

&, Ante omniaopus eft, ut mul-

tiplicetur rectus.

Ratio e(t , quia, ut

n

n

predicata fubflantialia , que numerum

fignificant , poflint verificari de fübje-

d

&is , debent effe idem cum illis, qua

m

identitas non exprimitur, nifi per cae

fum re&um: ergó utde concreto alí-

IWot

quo poffim affirmare predicatum nu«

D

merale V. G, duo , tria , neceffarium

eft, ut ante omnia talis concreti re«

T i

Ll

In

&us fit idem cum re&o priedicati riue

;

l

meralis,

Controverfia eft acris.intef

st

"Theologos, an multiplicatis reGtis eo

ipfo multiplicentur femper concretà

fubflantialia., an veró ultra requiratu£

ts

pluralitas forme itr obliquo. importas

Yi

te. Vafquez , Oviedo &c. ftatuunt;ad

d

A

multiplicationem concftetorum fufficee

[/

d

te multiplicationem recti feu fubjecti,

tf

| 6uás

-

'

49 Co)89SX

41

Vtto i

Suarez veró & Card, deLugo volunt,

Vfenly d

li

nonnunquam requiri multiplicatio-

nem forme in obliquo importate ,

17 ho

Lf j

quod nos Theologisrelinquimus,cüm

ea quafítio inftituatur de concretis

URT

x

TT

Deus —& perfona divina.

Ts

$.5VIL:

l, ij

De Divifione in Terminum Deno-

& DUm

[

]l

minantem , Denominatum , €9.

itil l

r

- Denominaticuum ; Item Conno-

il m

taivum , €5 Abfolutum.

Ul p

Wreto d

VTT

98. Ico: r, Terminus Denominans

eft, qui fignificat folam for-

lr

Onat t

mam, que dat denominationem , üt

&lbedo,

Denomingtus eft, qui fignificat

ædicatlinw Jusjeftum

; quod accipit denominatio-

&il 'Be

m üt péries. . Denominaticus eft, qui

j r

& formam & fübjettun fimul fignificat ,

U0* &t album ,. fignificat enim hic termi-

tql

! nus &rem, quzxaccipit denominatio-

inpot

QU deno

* nemalbi, & ipfam albedinem , qux dat

minationem. . Porró forma ,

que

w* datde

j

nominationem, eft duplex , alia

! dntri

l [ubje

jl

?

hfeca, eáque vel effentialis Pbyfia,

aut

:

42

ä»ä(ODæ

aut Metaphyfica , vel accidentalis Pbyft-

gt

£a aut Metapbyficas alia extrinfeca , eá-

i

que vel Pbyfica vel moralis, vel Logi-

jj

ca. lütrinfeca eft , qua eft in ipfo füb-

;j d

je&o, cui denominationem tribuit ,

).L'Irmlh*

ficalbedo , qu& parietem . denominat

yit

album eítin ipfo pariete, bumanitas ,

isigi

que denominat Petrum humanum ,

i o

« d

eft in ipfo Petro.

Extrinfeca eft , qug

non eft in ipfo fubjé&o, cui denomi-

nationem tribuit, talis eft V. G. «i/io,

9

hec enim tribuit obje&to denomina-

mryilit

um

tionem //j// , & tamen non eft in ipfo

obie&o vifo V. G. pariete, fed in ocu-

ul

lo. Sic ele£tio vel olitio Principis con-

m t

ftituens Petrum Pretorem. vel Confu-

1 li

lem, moraliter perfeverans , eft extra

g

Petrum. . Eodem modo etiam denomi-

ii

tl

matio alia eft intrinfeca , alia extrinfeca,

Specialem obfervationem meretur de-

tvl

|

)

W

u

snominatio abfoluta & refpettiva : Domina-

1

ii

tio abfoluta eft, que non dependet ab

"i

aliquo extrinfeco, fed ab intrinfecis;

lii

hinc nulli rei poteft accedere nova de-

712/0114,, 3

»

nominatio abfoluta , nifi vel aliquid

[

admittat infe, & intrinfecé, velali-

wf J

qui

d

'5&8(0)8&

43

ij h

quid recipiat in fe, & intrinfecé. De-

M

nominatio re[pettiua eft , quae dependet

h

ab aliquo extrinfeco, & hinc paries al-

lnb

j|

Tem t

hus À , dum dealbatur faries B , deno-

!

minatur fimilis garieti B finé fa&a mu-

1 day:

pu

]

N

1

tatione intrinfeca, id eft, finérecep-

"* tjione alicujus accidentis in fe ; &ni-

1

If

7* hilamittit paries albus A , dum alter

d paries B vel denigratur ,. vel deftrui-

OR tar,

V Gs

39 Q. Quidrequiratur ad hoc',

0 detton

ut oriri poffit denominatio , item quo-

!41? modo denominationes requirant füb-

hii de&um & formam. . s. ad 1. tria re-

p guiruntur r. fubjettum: capax , 2. for-

IU5 ma, s. debita forme ad fubjettum applica-

!qU zjo. quaz applicatio in denominationibus

w dutrinfecis Metapbyficis eft identitas for«

iuit-mam inter & fübje&um , in denormina-

nrtti-£jonibus vero dntrinfecis plyficis eft unio

tD fübje&um inter & formam , in deno-

pl minationibus extrinfécis eft vel quedam

w tendentia formie in obje&um V. G. cag-

RU sotionis in cogno[cibile , vel eft quidam

vl -refbettus formz. ad fubje&tum, & vice

i veh verfà V, G. volitiotis aut ele&ionis ad

|

re

44

$490(o)88 -

i

Pratorem & pretoris ad . volitionem &e.

igitt

x. ad 2. Alique denominationes re-

gein

quirunt fubjectum & formam a&tu ex-

guuy

iftentem, E. G. denominatio albi. Ratio

il

l)

€f; : quia hec Propofitio : /ubjettum eft

albun , eftin materià contingenti ;

if/]

Aliquze requirunt exiftentiam folius

ll ]iv

forme, E. G. effe cognitum. Ratio. eft

jf

quia Propofitio : Znti - Chriftus eft cog-

(

nitus, eft de predicato intentionali,

A

N]

)

Alique requirunt exiítentiam füubje.

&i, non forme, E.G. é[fe fenem. Ra-

tio ef? , quia forma hujus concreti funt

L

3

anni prateriti,. qui non ampliüs exi-

Ti

D

W

ftunt,

Aliquz demum nec requirunt

du d

exifítentiam fübje&i, nec forme, E.

[

g g

G. Zfnti - Chriflus futurus, Ratio eft , quia

d

fubje&um hujus concréti eft Anti-

V

A fes

M

Chriítus , & forma eft ejus futuritio

V

uorum. ne

utrum phyficé & a&u exi«

i

It

s

t |

40. Dico II. Terniïnus cónnotatious

ol

(quem cum ab/oluto duplicem agno»

Vl

fcimus , fcilicct ftrictà & laté talem)

qodis

Jiritià talis.ef? , qui prater füum figni-

^nmino,

ügat,um connotat , five fignificat adhuc

[

aliquid "!

l

!

;

Q9 Co) 9X

45

l!wm [

fOI]GS

ahquxd extra fe, talis eft V. , Pater,

qui prater füum fignificatum etiam fi*

ma&ue

.lium connotat, finé quo explicari non

oteft, .

Hic terminus aliàs relativus

MJ

täm fs

Terminus

TUtgenr

u r(ü?cäzwc dici folet

connotaticus latédalis eft, qui fignificat

lm (ri

'R,,J

adjedtive, fivequi figmüc atrem ütal-

LT

'teri adjacentem, talis cft Tó albunifig-

"! nificans albedinem quafi adjacentem

m&n Qti -

m (ij

fubje&o ;

hic terminusaliàs ctiam ad-

jettivus , d1c1 (olet,

"Terminus alfolu-

Emi

Qneretf

: ius fTritlà talis eft ,

qui nihil extra fe

[l

connotat

ót bomo lapis &c.. Hienim

nl

! & fimiles tcrmlm funt quafi foluti ab

tTt

ordine ad aliud.

"Terminus abfolutus

Áons|

äb't

lat ialis ( quem alii l fubflantivum appel-

Iant) eft, qui fignihicatrem fubftanti-

1&A

vé, five per modum per fe ftantis, ta-

j füti

i h" eft V. G. Deus, bomo &c. Item al«

&'&M bedo , dulcedo & c. ücttenimitec üntcac

1dentla , & non per fe ftent ,

fed in

( £&ibie&o (int, efferuntur tamen more

(en qQ

fubftantvorum, neque fubjectum ali-

Ybl

" quod denotant. Unde patet r omnes

fuumg terminos abftra&os effe fubftantivos,

ii fed non viciffim ; Zfomo enim, Petrus,

3:1*

lapis

5

46

42 (o) 98

lapis &c. funt termini fubftantivi , fed

um Cfï*fün

non abftrati,

2. patet difcrimen in-

ter cerminum coneretum, connotati-

st

vum, & relativum, circa quodaliinon

MU«MPI

& /i

A0

par-üm Jaborant.

"m

W

il

S. VII.

J

It

De divifione in Terminum unicvo«

;:jf:w,n.

cum, equi-vocum , &5 Analo-

o

gum.

DT

ml

41. AJOta. Quia notitia univocorum ,

u

equivocorum & analogorum Phi-

]

]

lofopho eft vel maximé neceffaria , ea

j

autem intelligi poffunt velde vocibus,

xT!

ti]

qu& dicuntuür univoca univocantia , equi-

ttitiqe

voca equivocantia , analoga analogantià,

)

9.n

velderebusipfis , qua dicuntur uui-

avl

ii

voca univocata, equivoca equivocata , ana-

gl

loga analogata, horum naturam hic ex-

v

om'nï

planabimus,

Unde

ühte,

42 Dico L QUnjvocum univocans ,

um

feu'Terminusunivocus eft Nomen com-

fprtity

mune multis füb eodem conceptu ean-

E!äfüræ.

dem in illis rationem fignificans , üt

.

HO

animal refpectu hominis & Bruti. Uni-

ilrtio ]

v)0cà

!

5&8'(»0 809

47

lfhntivi,-ï

«oca univocata funt ipfe res, . quarum

"hCÜIÜARomen eftcommune, & ratio perno-

» Onno

men fignificata eft eadem, ità ut ed-

m

dem voce exprimi, .& eodem conce-

ptu, &eodem modo reprafentari pof-

fint propter idem fundamentum, quia

nempeinaliqua ratione feu perfectio-

Mf duj

neconveniunt, talia univoca funto-

2 d

«io et brutum,

43. Dico IL ZEquivocum equicocans,

feu terminus equivocus eft nomen com-

Ht

mune multis, füb diverfo conceptu

dprurd

diverfam in illis rationem fignificans,

lii

üt Gallus refpe&u hominis talis Patrige

devond

& avis talis nature ; INam licét hec

UM

vox utrique: conveniat , conceptus

t ag

tamen refpondentes huic voci funt

dicintr

diverfi, & diverfam rationem in utro-

Qd

que reprzfentant : Nam quando dici-

WTM

tur de homine,reprefentat hominem

talis Patrie, quando dicitur de Gallo

p Ut

Gallinaceo , conceptus huic voci re-

dn r

fpondens reprefentat volucrem talis

natura,

JEquivoca &quivocata funt ip-

gt

d. feres, quarum nomen eft commune,

iil fed ratio per nomen fignificata eft di-

f

verfa,

j

48

49(o)98

i A

verfa, ità ut eádem quidem voce ex«

u

primi, non tamen eodem conceptu,

^

2j

Miri

& eodem modo reprafentari poflint,

4

quia cüm fuüb aliquá ratione non fint

"r

fimiles inter fe, relativé adillam ratio-

g o

nem non prebent intelle&ui fundas

eny

mentum, ut ab eo codem modo con-

sinul

cipiantur , fed tantüm diverfo modo;

g p

Talia equivoca fünt Gallus bomo & Gal-

& um

lus avis.

o

44. Dico III. Znalogum analogans ,

i, ld

feu Terminus analogus. alius eft attributi-

,Jinds

vus, alius Proportionglis : Zfttributious

éeft nomen commune multis fub diver-

jaLltp

Vi

fo conceptu fignificans rationeminil-

lis partim eandem, partim diverfam,

1 p

m

ità ut conceptus vocirefpondentes in

aliquo conveniant, &in aliquo diffe-

tunt

ia

rant, ut /ajum refpeétu hominis , co-

loris, pharmaci, & cibi; Homo enim

F'M'.XB' j

b

dicitur, & reprafentatur ut fanus,

p

quia habet fanitatem : Color üt fanus ,

Wi

quia indicat fanitatem, & eft ejus fig-

t j

num: pharmacum üt fanum , quiarepa-

tj

rat, aut przfervat fanitatem : Cibus ut

at fa-

W »

f'anus, quia reftaurat & coníerv

nita»

L

$8 o)585

49

ul

-, nitatem, — znaloga analogata attributionis

1 "u

funt ipferes, quarum nomen eftcom-

xman N

mune , fed ratio per nomen fighifica-

n Wi

ta eft partxm eadem, partim diverfa,

dulav

ità ut eàddem quidem voce exprimi ,

JH

non tamen eodem conceptu, & eo-

ZA

dem modo reprzfentari poffint ; quia

itóy cüm in aliqua ratione partim conve-

ijg| niant, partim differant, prebent in-

telle&tui fundamentum, utab eo par-

UO (

tim eodem, partim diverfomodo con-

d

cipiantur, Talia Analoga funt Pomo ,

At

color , Pbarmacum, 65'* cibus.

Si queras

Jtsie

bic, quld fit primárium Analogatum,

UOR

N 'effe illud, quod eft fubje&um for-

jm d

ma, propter quam alia dicunturana-

J

DO

ogata.

Sic bomo dicitur primarium

analogatum refpectu vocis /znm, quia

lgt

Toni

eftfübje&um fanitatis, color vero, Pbar-

macum , €s cibus dxcuntur analogatafe-

lint

cundana

2

Hnalogus Proþortzonalzs cít

nomen commune multis ob propor-

[

tionem quandam , quz inter illarepe-

n

(

ritur. Sic vox pes dicitur de pede ho-

minis, & de pedemenfe, quia üt fe

rem f

habet pes hominis ad fuftentandum

Y

homi-

$o'

[

$8 (o585

g

hominem, fic fe habet pes menfz ad

f'M,

fuftentandam meníam. naloga ana-

n

logata proportionis funt ipferes, quarum

"r

"i

nomen eftcommune ob proportionem

n

quandam, quz inter illas reperitur :

1

ü

Bu

1

"Talia Analoga funt fes bominis , & pes

menfa.

Ex his

! 0'

pini

Inferes 1. Eadem füb diverfa ra-

31

tione poffunt effe equrvoca & univeca ,

fic bomo & Gallus Gallinaceus fünt equi-

xf-MHI

M

n

voca füb ratione fignificata per vocem

Gallus , fed univoca fub ratione fignifi-

(

cata per voces Ens, fubflantia , corpus ,

er

vioens , animal.

2 Eadem fub diver(a

D

1nnh

ratione poffunt effe analoga & wunivoca ,

fic pharmacum. & cibus funt analoga fub

TA

Il

ratione ügnificata per vocem /anum ,

fed univoca füb ratione fignificata per

i

3. Eadem fuüb

3

voces Ens & fubjlantia.

"n

diverfa ratione poffünt effe univoca ,

Y

!

Sic bemo & Brutum

n

i

equivoca & analoga.

funt univoca fub ratione fignificata per

p

voces animal, vivens &c. funt equivoca

fei

füb ratione fignificata per vocem Gal-

lus, funt denique Zfnaloga fub ratione

lt

fignificata per vocem fanus; quatenus

"r

nempe

d

!

':äag(o)æm

i

Pt nempe Gallus avis üt cibus confervat

| mþ,-gn

fanitatem , & homo eft fubje&tum fa-

J

»" nitatis,

4. Sola univoca eàádem defini-

UW* tione definiri queunt , equivoca verà

Bo & ngl

oga priüs dividenda funt , quàm

"ii definiantur.

45. Obs. Ex di&isfequitur, quód

ib d

animal vefpe&u hominis & Bruti fitter-

VTA

minus analogus , quia in utroque fig-

tht i

nificat naturam partim eandem, partim

lp

diverfam. R. D. feq. quód fit termi-

lt

nus analogus fuüb aliquo refpe&u, fal-

li

tem implicité, C. füb omni refpe&u;

ml

& explicité N. Animal quatenus fig-

s

nificatin homine principium fentiendi

Wf

& ratiocinandi , in bruto veró princie

Qu s

pium fentiendi & non ratiocinandi ,

[.

ipit

!

eft "'erminus analogus faltém impli-

)l

u

cité; quatenus veró fignificat in ho«

du

mine principium fentiendi, & in bruto

bm;i'in

principium fentiendi, eft terminus

univocus.

*

fuud

i

Inft, L. Vox animal femper figni-

l vom*?

ficat in homine principium fentiendi

ule

& ratiocinandi , & in bruto femper

Jj qüäïi

principium fentiendi & nonratiocinan-

l

li

u

4

di,

*

$2

oD (ALOD $0

ä

di, ergó femper eít terminus analo-

u

ynit

gus, ergó nunquam univOCUS. . I.

Ret.

Vox animal femper fignificat

d

'.foämxä

principium fentiendi inhomine & bru-

to, ergó femper eft terminus univo-

"[JRW Dr

Lw'üüff]

cus, ergó nunquam analogus. m. 2,

D. A. Vox animal femper. fignificat

g

i

implicite in homine principium fentien-

difimul & ratiocinandi, & in bruto

u

ET

fo

s

ï

principium fentiendi& nonratiocinan-

di C. fignificat exglicitó IN, licét vox

jien

animal femper fignificet in homine ra-

a

tionale, & inbruto irrationale, tamen

L.

ln

utrumque tantum implicité figuificas,

al

«

id'eft, noufignificat füb concepture-

g

fpondente his vocibus rationale , irra-

ul

tionale: Unde quamvis fit hoc modo

ül

implicité analoga, eft tamen etiam

qü

univoca, quia,ut vox aliqua fit uni-

i

voca, fufficit, quód multa aut duo fig-

b

nificet füb uno conceptu réfpondente

N

explicité rationi, in qua conveniunt:

b

alioquin nulla daretur vox univoca.

l

Inft. Il Saltem conceptusrefpon-

Tü

h

'dens hvic voci animal. non eft univo:

Ttr)

reprz-

hoj

tfgs, ergó P. A. Conceptus ille

fentat

N

;

æ( Oä) $05

f3

iht ti]

fentat in homine etiam rationale, &

)CUS. þ.

inbruto irrationale ; *ergo reprefen-

t lp

tat naturam partim eandem, partim

Dielj

diveríam , ergo eft analogus, nonunie

TU u

fU ;

vocus R. D.A.P. reprefentat implicità

& füb conceptu animalis C, explicitó &

1 fs

fub . conceptu rationalis N. . Si con-

If

ceptus animalis refpectu hominis &

t ndn

bruti non effet univocus, nullus da-

Fiticg

retur conceptus univocus genericus

ld

fiquidem omnis conceptus genericus

Vonie

fupponit entia, quein aliquo conve-

Jb n

niunt, & in aliquo differunt : Hinc ut

friis

conceptus fit univocus fufficit, quod

Veptur

diftin&té illam rationem reprzfentet,

til, im

in qua duo conveniunt inter fe; fi enim

m

difin&é reprafentaret &?' rationem ,

j t

in qua duo conveniunt, &'rationem,

nftt

in qua differunt, effet analogus feu

L

zquivocus ; Unde per conceptumuni-

Qncent

vocum duo reprefentantur prorfüs

eDNUDL

eodem modo V. G. Brutwn t9 bomo üt

NOQ

principium fentiendi,per conceptus equi-

i

vocos duo reprefentantur prorfüs di-

f u

verfo modo- V. G.: Homo Gallus & vo-

j

lucris Gallus reprefentantur üt bomo ta-

f

C 3

lis

$4

Ed (IAO )Vga:

lis patrie , & üt avistalis nature , per

conceptus analogos duoreprzfentan-

tur modo partim codem, partim di-

IT

verfo , fic bomo fanus & cibus. fanus re-

prefentantur.'

46. Coll. I. Conceptus equivo-

cos é? analogos dicitales relativé ad

l M

alios conceptus , V. G. conceptus re-

nf

prafentans beminem Gallum talis Patrige,

h

dicitur equivocus relativé ad alium

[

corceptum, quonempe Gallus volucris

r'w

reprafentatur à£ avis talis nature , qui-

]

que fübeft huic voci Gallus.

47. Coll.IL "Terminumanalogum

inequaliiatis , quem nonnulli reliquis

)

ln

Analogis addendum cenfent , atque

L

definiunt, quód fit Nomen inzqualiter

[

ab inferioribus fuis participabile, fta-

u

tuentes pro exemplo animal , quod in-

m

&qualiter participetur ab homine &

Wi

b

bruto tanquam inferioribus , cüm ho-

mo fitperfe&ius animal quàm brutum,

M

à nobis non admitti: quia aliàs nulla

]

l

vera & propria daretur univocatio ;

quod eft cqncra commqnem.

li

$. VIIL

il

oeroo;

$15

ündf!llf )

)repræfe'nä

$. VIIL

n.' p

- De divifione in Terminum jïngulg.

! fllf'

rem

Communem.

D

Ota.

Celebris eft divifio inter-

5 frl

l

48 Aff

o

N

minum /ingularem & Commue

1ü

nem, quem ultimum fubdividimus rz,

lihy

in INon - univerfalem & univer[alem.

2,

N d

&

Gl

in univer/aliter fumptum., particularem

andefinitum.

3. in Collettivum & Divi-

At (

j

froum.

Ti

49. Dico I. Ter;ninus jïngularif eft,

li d

cujus fignificatum de uno determina«

It d

totantüm dici póteft , üt Petrus, bic bo»

Itqui

mo. Communis eft, cujus fignificatum

Hbüe, l1

de pluribus dici poteft. Communis non-

; Quoti

univeríalis eft , cujus fignificatum de

Qmine|

pluribus dici poteft fine reali fuimul-

funi)

tiplicatione, àt DEUS, . Communis

Ortn,

wuniceríalis eft, cujus fignificatum de

j wl

pluribus univocé,divifim & cumrea-

Voni

li fuüi multiplicatione dici poteft, Di-

]D

xi. r. univocé , ut excludantur Nomi-

l

na equivoca, item Nomina Propria,

W

ii

4

duz

$6

p (oogm

qu& zquivocis annumerantur, qui

yfonaï

de inferioribus univocé dici neque-

J

unt; Licét enim plures appellentur

jj

A

i

nomine Petri, fignificatum tamen hu-

i

jus termini Petrus, iniis, quibus tri-

[

il

buitur , eft diverfüum , cüm modó

hunc, modó illum determinate defig-

!

net. JDixia. divifim , hoc eft, figni-

Bil

ficatum Termini univerfalis debet ad-

&quaté poffe affirmari de fingulisinfe-

ii

rioribus feorfim, feu per integras Pro-

pofitiones: Hinc nec Populus nec Ex«-

nl

ercitus eft "T'erminus univerfalis , quia

neuter de iis , que importat , przdi-

catur divifim.

Si tamen confideren-

U

i

tur refpe&u plurium Populorum aut

Exercituum, uterque eft univerfàlis,

&U

[

At

JDixi 3. cumreali futmultiplicatione , hoc

eft, fignificatum Termini univerfalis

04

bj

debet veré & realiter multiplicari in

iis, dequibus predicatur,

Hinc De-

Vi

M

us non eft Terminusuniverfalis, quia

W

licét veré predicetur de tribus perfo-

Y

nis , non tamen illius fignificatum mul-

tiplicatur, cümnecfint , nec effe pof-

f

ione

d

fint plures Dii : E cqntraria rat

1

|

per-

g&äCOJW

57

Ti

l. perfona Divina eft Terminus univer-

dij

n

-

:

falis. Dix? 4. dici potef? , non enim fe-

ïþþellm;

*

]

-quiritur, ut a&u dicatur depluribus,

r

fed fufBicit, fi plura fint poffibilia, de

Qu

quibus dici poffit; fic /o] & Luna funt

n j

|

de fa&to "Termini univerfiles , :quia

I

plures foles & Luns fünt poffibiles.

[

5o. Dico II. Terminus univerfalis

Md

tniris

unicerfaliter fumptus eft, cuidefecom-

muni preefigitur fignum univerfale , üt

p

omnis bomo,

Particularis eft , cui defe

ltl

Àl i

communi prafigitur fignum particula«

re , utaliquis bomo.

Indefinitus eft , eui

h Dred

der

de fe communi nullum prafigitur fig-

Qum a

pum, üt bomo.

JDixi. de fe communi ,

quia fola additio automiflio figni non

Dive

i,

,

facit terminum univerfalem, particu-

nf

larem aut indefinitum: Ubi enim ter-

minus in fe non fuerit communis uni-

J

]nv]»

verfalis, efto, millefignaeiprefigas,

nonvariabitur; fic quamvis dicas: om-

II

]

igrt

ris Deus , nonideo facisterminum uni-

m

verfalem aut univerfaliter füumptum,

p

51. Dico IIL. 'Terminus Col/eftivus

AT

eft, qui Colle&ionem importat , üt

W

f

Ex-

$8

ä&ä(tv)g*ü

Exercitus, Turba , Civitas : qui proin

r

; n

de rebus illis, quarum colle&ionem

important , divifim predicari non pof-

j

funt,

Divificus eft , quiciim nonim-

*

g

portet fimilem collectionem, de plu-

yull

ribus divifim predicari poteft.

"h

[j

qi Obs. I. Contra fIErmz'num com«

munem nonuniver[alem : tà Petrus poteft

TU

dici de pluribus E. G. de Petro Apo-

Wi

ftolo , de Petro Martyre &c. ergo eft

hi

"Terminus communis non - univerfalis.

R. D. A. Poteft dici de pluribus Gram-

J

i.

maticaliter, id eft , fub eodem Nomi-

ne C. Pbilofopbict , id eft, fub eàdem

i

ratione N.

n

indy

T

Inft. Multi dicuntur Petrus , quia

V. G. Baptizati fünt in honorem S,

ii

|

i

Petri, atqui hzec eft eadem ratio , er-

ä

oó. R. D. m. Hesc eft eadem ratio ,

"

que fe habet per accidens , & quse per

LT

D]

terminurn Petrus nonimportatur C. fer

t

Je & importata per Nomen Petrus N,

Ratio, propter quam aliquis dicitur

(it^

&

etus , per nomen Peirus importata

eu

N

192

C o 2808

$9

T

feu fignificata eft; quia eft hichomo,

Ul

quz ratio in aliis eft diverfa,

It

. $3. Obs. IL Termini Exercitus,

| Cüm ii

Turba &c. dicuntur de pluribus , nec

Xf

IN dgF

tamen funt Termini communes mon- uni-

verfales, ergó. R. D. A, dicuntur de

i,

pluribus Col/e&ivé C. diftributivé fub D.

de pluribus Collettionibus C. conflituen-

Ti

ts l

tibus collettionem N, "'ermini Exercitus ,

Türba &c. funttantum colle&ivi refpe-

tc g

&u conftituentium colle&ionem.

BUA

lurfuyf

54« Obs. IIL,. Contra Terminum uni-

n s

verfalem.. Homo eft terminus univerfa-

du

lis, quia ipfius fignificatum przdicari

poteft de pluribus, ergo ex eádem ra-

tionely uliquis bomo eritterminus com-

img

munis univerfalis. R. D, A. Complen-

Onorag

do caufalem, ità ut de fingulis dioifam

o t

fignificando eandemrationem poffit veri-

ficari C. disjunttivé fignificando diver-

uf

qept

fam rationem. IN.. Difp. dein eft , quia

tur

bomo fignificat rem pluribus communi-

cabilem , econtra a/iquis bomo fignifi-

Dinc)

j d

cat tantüm rem unam non pluribus

communicabilem.

gt

6

/

$.

[

69

8 (o288

"

$-IX,

L

De Divifione "Termini in Tvanf-

cendentalem , [uper - £ranfcenden-

non - éranícendenta-

f£alem ,

lem : In Finitantem 65 infini-

daníem : in primo -

2dó -

intentionalem , in perti-

neníes G5 superti-

'ï

neníes,

1,1

Í

Ico Z, 'Terminus Tranfcendenta-

$5. )

lis elt, qui categorias omnes

tranfcendit, id eft, qui de omni re

]

exiftente veletiam poflibili dici poteft,

D

üt res, ens, unum , bonum , aliquid , ve-

vum:que defignantur per barbaram vo-

N

r

cem vreubau.

Res fignificat rei Entita-

tem feu effentiam actualem, Ens ap-

titudinem ad exiftendum feu. effen-

hi

tiam poffibilem , um indivifionem

ia

reiin fe, Bonum perfe&ionemrei, quam

LT

debet habere , aliquid. diftinétionem

t

rei ab aliis, aliquid enim fonat idem ac

Af

emrei.

u

al;'ud quid , verum 'cognofcibilitat

ouper.

4229(o08&

Ót

Supertranfcendentalis eft , qui de quovis

cognofcibili dicipoteft, talis 'Termi-

I T

nus eft i inteliigibije.

INon - tranfcen-

us

dentalis, qui etiam Categoricus feu predi-

ffqdenn

camentalis vocatur , eft, qui fignificat

mjm'.

rem aliquam unius tantüm categoriz,

Mlj.

üt omo, Lapis.

M.

56.Dico ÍI. Terminus finitans ,feu

finitus eft ; qui prepofitam fibi Nega-

il

tionem non habet, quique aliquid de-

terminaté fignificat, üt Peirus, bomo.

Infinitans feu infinitus eft , qui habet ne-

ts

gationem fibi przepofitam, quíqueali-

T

quid indeterminaté fignificat, üt INon-

t 00j

Peirus, INon- Homo, ideóque de infi-

(

nitis rebus dici poteft, quia fignifica-

dj

tionemnon finit: Poffum enim de in-

XROTL V

finitis rebus dicere: Hec res eff non-

iE

bomo , iflares eff non - bomo , &ità de

Ig

aliis omnibus, folo homine excepto,

af

ininfinitum enumerandis.

Aduerten-

f

dum autem fpecialiter , quód ejusmo-

u

di termini pofitiin Propofitione, pro-

OY

ut przcifé fubjectum aut predicatum

o

afficiunt, non reddant eam negativam,

"I

üt patet in his Propofitionibus ; INon-

?

Domo

"

!

62

$2 (o)88

bomo eft Lapis: Homo efl non - Lapis :

j

ANon - bomo. eft non- lapis, que& omnes

j pfædiü'

[

affirmativa fünt , quia copula Princi-

äav;ni!rf

palis non negatur: fenfus enim prim

f

ii

n

eít: aliquid , quod non eft bomo , eft lapis.

2dz : bomo eft aliquid, quod mon eft lapis:

n

gtie : aliquid, quod non eft bomo , eft ali-

p

|

quid, quod non ef2 lapis.

Ut Propofitio

m

fitnegativa, particula Non debet fu-

M |

Md M

!

inineganter; Tunc autem fümitur ne-

ganter, quando nec folum fubje&um,

j

i

nec folum przdicatum , fed fimul co-

UT

pulamafficit. Cum Terminis Finitanti-

zX

bus & infinitantibus, exponi etiam fo-

?IP

&i

lentTerminus pofitivus, privaticuséz Ne-.

gativus : Pofitivus eft,qui rem pofitivam,

Wl

æüï

üt bomo, privaticus , qui abfentiam £or-

u

me in fübje&o capaci , üt cecus refpe-

al

&u hominis , JNegativus , qui abfen-

Y

tiam forme in fübje&o incapaci figni-

d-

ficat, üt non. videns refpe&tu lapidis.

U

1

57. Dico III. 'Terminus 19 . in-

b

tentionalis eft, qui predicatum fignifi-

W

cat, quod rei convenit ante omnem

ln

a&um mentis Logicé operantis , ütdo-

4

li

&us in iftà Propofitione: Petrus ef? do-

L

u$.

R

$98 (958€8

65

L

TU Qv

&üus.. Terminus 24 - intentionalis eft

qui predicatum fignificat, quod non

convenit rei nifi dependenter ab a&u

emmp

mentis Logicé, üt effe fubjeäum ,fr€-

ij ( gh

dicatum.

mref,m

Adoerte

ahud eft Termmum effe

W,m

1mó-aut 2dó - intentionalem , aliud

Iroy

(l

terminum fumi 1mó-aut 2dó- inten-

tionaliter. Utautem intelligas , quan-

[b

donam terminus füumatur :mó - aut

fl

2dó-intentionaliter , refpice mox ad

| fj

tFini

predicatum ; Si predicatum eft Logi-

cum, tunc fübjectum, quod aliàs eft

1 d)

terminus primó - intentionalis, fumi-

T

tur fecundó- intentionaliter; feu, quod

ln

idem eft, in fuppofitione fimplici fig-

DAU

naté. E. G. Homo eff fbecies, T0 bomo,

t

quodaliàs eftterminus primo intentio-

TE

nalis, in hác Propofitione fümitur

lg

2dó - intentionaliter ; fi predicatum

ia

eft Phyficum , fuübje&ctum fümitur pri-

n t

moó- intentionaliter, feu in fuppofi-

[

tione perfonali ügnate

E. G. Homo

Qd

ef? animal rationale; Ipfum veró predi-

t,il

catum, five fit Logicum five Phyfi-

i

'cum, fumitur femper primó - inten-

b

tio-

|

64

äää('c&)äæ

a

tionaliter, feu in fuppofitione perfo-

nali fignaté., quia fumitur pro eo ;

gi

u

quod babet ab inftitutione E. G. Ho-

y

!

mo eft [becies , T0 fpecies, quod aliàs eft

terminus fecundó - intentionalis, fü-

n

1

N

z

mitur hlc primó - intentionaliter , quia

fumitur pro eo, quod habet ab infti-

Vf

tutione; eít enini inftitutus hic ter-

minus, ut fignificet aliquid Logici. Si

& fübjeCtum & pradicatum eft Logi-

cum, tunc fübje&tum fumitur primó-

intentionaliter , fi. predicatum nonin-

[

volvitur in conceptu ejus quidditati-

Vvo.

E. G. Univer[ale ef Genus, quia

de,conceptu quidditativo univerfalis

non eft predicari: de pluribus fpecie

lii

differentibus, fed tantum de pluribus,

RI

[

fübje&um fumitur disjunttiv? : Siautem

gzimn |

predicatum involvitur in. conceptu

*urmiï

D

quidditativo fübje&ti, tunc fübjectum

fumitur diflfributivé , ut Genus eft uni-

(

verfale , quia de conceptu quidditati-

um

fiw,

vo Generis eft predicari de pluribus;

Pradicatum utrobique eft quidemter-

d

Vr

minus fecunde intentionis , fed fümi-

tur primó -intentionaliter , conformi-

t

ter ad fuperius dicta.

V

8

,

ää(b)æ'

65

Iw

58. Obs. Omnis Terminus, qui

ponitur in Propofitione , eft fübje-

"]

€&um, aut predicatum , ergó omnis

JUFUS

terminus eít fecundó - intentionalis ,

nl

ergoó in nulla Propofitione datur ter-

Mil

minus primó-intentionalis, P. C. Tux-

X d

ta di&a effe fubje&um, aut predica-

15 lt

tum eft terminus fecundó intentiona-

loji

lis, ergó fiomnisterminus, qui poni-

nabi

turin Propofitione, eft fubjectum, aut

lr i

predicatum, omnis ille erit fecundoó-

d pb

intentionalis, R. D. A.P, effe fubje-

ii

M.

Qi

€tumi, aut przdicatum reflex? C. exer-

]

cità IN. Nos non dicimus , quód om-

UUH"'C

r

il

"

"

ne fignificatum per predicatum, aut fub-

hus t

jettum fit terminus fecundó , intentio-

plrig

nalis, fed tantüm, quód hi Termini

ag fubjectum & predicatum reflexé cogniti

O

fint termini fecundó - intentionales.

$9. Dico IV, Termini Pertinentes

Jj

dul

funt, qui fe vel inferunt, üt album &

iaf

corolatum , vel excludunt, àt album &

TE

nigrum. Impertinentes füunt , qui fenec

dente

inferunt, necexcludunt, üàt a/bum &

dulcerefpe&u Lattis.. "Terminipertinen-

Rilir:

nb

tes alii funt fequelá , alii repugnantid. Per-

tinentes

l

66

€«$ 90285

tinentes fequelá funt, qui feinferunt, üt

jl

album & coloratum : Si íe inferunt uni-

vt

verfaliter , dicuntur convertibiles , üt bo-

TL

120 & rifibile; fi unus alterum univer/ali-

j

ter inferat, at non contrá , dicuntur ma-

gl

gis & miünüs communes üt bomo & animal;

ii

fi particulariter tantüm , nec neceffarió

gl

alter alterum infert, dicuntur exceden-

gü

tes & exceffi, t bomo C2 album, nam ne-

m

que omnis homo eftalbus, neque om-

ne album efthomo, fed aliquishomo

eítalbus, & aliquod albumeft homo,

Pertinentes repugnantiá funt , qui fe ex»

cludunt, àt album &? nigrum ,iíque funt

iij

l

l

il

vel difparati, vel oppofiti Difparati (unt,

qui fe mutuó excludunt, non quidem

|

ob quandam oppofitionem, fed tan-

tüm ob diverfitatem naturalem, üt

Hürcus & Cerous, : Petrus & Paulus.. Op-

lriiy

i

pofiti (ant , qui dicunt (pecialem oppo-

fitionem, üt album & nigrum. Oppofiti

irin i

funt quadruplicis generis, fcilicet Re-

w

lativi, contrarii, privativi , & contradi«

WA

Gora.

Relativi fumt duo termini, quo-

| rl

rum fignificata ad fe invicem referun-

B

Conirarii fünt

L

tur, üt Pater & filius.

uo

i

$88 (05 88

97

P.

duo termini, quorum fignificata funt

Mf

dueforme pofitivz fe mutuó exclu-

"ls

dentes ab eodem fuübje&to, nifi altera

j

neceffarió infit, üt calor & frigus, Pri-

t

bmög;

vatioifünt duotermini, quorum figni-

ficata füunt forma & illius privatio , feu

V n

AUE

abfentia à fubjeCto capaci, üt /ux &

tenebra.

Contradi&torii (unt duo termi-

hm t

ni, quorum fignificata funt res & illius

B n

negatio, du bomo non bomo.

ii

tvl

g. X,

"

ifi!

De di-vifione in Terminos , ut (pe-

Ju

u

Gantur in. categoriis.

4I0)

M

t k

60.

Ota L. Categoria, feu Lineapre-

fürden

dicamentalis eft ordo quidam

i Pui

& feries predicatorum magis & minüs

Vi

communium, h. e. Generum & fpe-

r

cierum à fummo aliquo Cenere per

differentias ufque ad individua. Ejus-

; fith

,l

modi Categorie, feu Linez ex mente

z

Ariftotelis paffim decem affignantur ,

termin;:.'

ts

Sc. Predicamentum /ubflantie , quanti-

tatis , relationis , qualitatis , attiouis, pa[fto-

awi

0i5 ,

68

48 (o)85

nis. ubi , quando , fitís , babitis : quse ex-

primuntur hoc difticho :

h

lt

«hrbor, fex , fervos, ardore ,vefrigeratuftos,

m

jl

fl

Ruri ,cras , fTabo ,mectunicatus ero.

J Arbor fubftantiam, T Sex quanti-

',u

tatem , 7) Servos relationem . feu ad

aliquid', 7) ardore qualitatem , T re-

frigerat actionem,. TÀ uftos paffionem,

Ti ruri ubi, locum , feu ubicationem,

n

T cras quando , tempus, feu duratio-

lu

nem, 75/labofitum , 70 tunicatus ha-

!

,

bitum fignificat,

Horum notitia quia

ad modos fciendi ,' definitionem, di-

3

]^l

j

vifionem & demonfítrationem necef-

faria, ex iis primum, cui reliqua fa-

luf

Dbl

"

!

cilé conformanda, fübíternimus

|tiy

ENTUM SUBSTAN TI£,

"

n

-PREDICAM

Subítantia

NT

X

Immaterialis

Materialis

!

i

- Spiritus

Corpus

Corpus

WV

Inanimatum

N

ZdInimatum ,

Corpusinanimatum

1

(

Vivens

Vivens :

| t

Jnfenfitioum

-Senjz'tiz;um

|nus

Animal

lnity

| Planta

V

lufen-

M

$$ (o)898

69

L

'

Ánimal

Em

drrationale

Rationale

Brutum

Homo

Mitdir

il u

Homo

Q

Hic

dfen,

]

j/

-Petrus

. Joannes.

D

Paulus,

Mi

b r

61. INoia. II. In hac linea Cenm

Vrj

aliud eft fJupremum , feu GeneralifFmum,

M

-aliud fübalternum , aliud infimum; aliud

X

froximum , & aliud remotum.. Supremum

—WrM eft, quod füpra fe non habet Genus

ia

aliud in eodem predicamento, üt fub-

MOimy

ftantia.

Subalternum eft , quod & infra,

DSTAVTL

€9 füpra fe habet aliud Genus , üt cor-

pus, quod infra fe habet vivens , (üpra

Aüri

fe fabftantiam , Infamum eít, . quod qui-

dem fupra fe, fed non infra fe habet

Cori

Genus , üt animal , quod fupra fe ha-

hinie,

bet oivens, infra fe bominem, qui non

d

eft Genus, fed fpecies. Proximum eft,

inter quod &? fpeciem nullum mediat

n

1

9ris

L

"

!

Genus, üt animal refpe&tu hominis.

lii

Remnotum eft , inter quod &? fpeciem

[, ,

,

aliud

[

:

70

$$ (05088

jim

tl

aliud mediat Genus , üt vivens refpe-

)l

&u hominis, quia inter vivens & bomi-

j

nem mediat aliud Genus Sc. animal.Item

ii

Jl

a Hl

pecies alia eft fubalterna , alia infama, ato-

tna , feu fpecialiffma. Subalterna eft, quee

wuhdüu

il

refpe&tu fuperiorum eft fpecies, refpe-

"d

&uinteriorum genus, üt animal. Infima

eft, querefpe&u fuperiorum &2 infe-

riorum eft fpecies, Zt bomo.

Item

differentia alia eft divifiva, alia conftitu-

BY

uN

tivas con[litutiva alia eft generica , alia

Jpecifica, alia Individualis , feu numerica.

|dii

Divifiva eft, que dividit genus, at Ra-

C

tionale, quod dividit animal, Conflituti-

1

11

vaeít, quz conftituit genus, vel fpe-

m

ciem, vel individuum, Generica cft ,

IPUT

que conftituit genus, düt fenfitivum ,

ii

L

?

t

quod conftituit animal: Secifica eft ,

que proximé confítituit fpeciem ato-

^nüir,

mam, at rationale, quod proximé con-

fniür

ftituit bommem: | Individualis eft , quae

frita

proximé conftituit individuum, ut Pe-

i

treitas , que proximé conftituit Petrum,

l

]tem Jndividuum , quod eft infimum in

L

;üü

pofito fchemate, eft, quod dividi ne« ^ ij

quit in plura talia , quale eft ipfum , id

-J

ij

43 (o»5936

71

Wmnefp

àt Paulus,

Re ipsáà JIndividuum eft en-

ngþ

titas fingularis naturz alicujus , quae

L anmml

communicari non poteft, quin multi-

li Hy(m À

pliectur: Hinc differt à fingulari , quia

mmmft

ad individuum requiritur, ut poffit dari

pwe&,r*;

ei aliquid fimile in natura , non veró

tritd,

ad fingulare: Idcircó Deus non eftin-

Qj

dividuum , quia natura divina absque

n ]

fui multiplicatione communicatur tri-

l dl

bus Perfonis.

BU

62. NNota III. 'T'erminimodó ex«

feumm

plicati ( quibus à Porpbyrio annume-

Bs i

rantur proprium 9 accidens ) potiffimum

i, Cl

fpe&antur ratione modi predicandi :

QUs vl

Poteft autem aliquid predicari vel in

Gwritt

quid , vel in quale Praedicariinquidaliud

T

eft predicari ?n quid e[Jentialiter , aliud

pj

n quid accidentaliter.

Pradicari in quid

ECIEI d

J

e[Jentialiter , aliud. eft predicari?n quid

e[Jentialter completb , aliud tmcomplett,

d o

Predicari in quale aliud eft przedicari in

m t/»

quale quid , five effentialiter , aliud. in qua-

qi n

le nece[farió, five accidentaliter veciproce ,

mj

& aliud in quale contingenter, fivé acci-

(

dentaliter non - reciprocé,

Predicari i5

)dï:d;

]1

quid eft pradicari fubflantivé , h. e. eft

ità

:

22

d* tosge

[

(Cew[ ) q

ità pradicari, ut per nomen fübftan.

,f

tivum explicetur, quid fit res.

Pre-

|

:

]st

dicari in quid effcntialiter eft praedicari

M

,-.;nfciïllm

Jubftantive effentialiter , h. e. eftità pre-

s Qllfm'fg

dicari, ut per nomen fubftantivum

ii

explicetur, quid fitres fecundüm fuam

eflentiam, üt Petrus eft bomo.

Pre-

| jl

1

jl

dicari in quid accidentaliter eft praedicari

060

Julftanticé accidentaliter , h. e. ità pradi-

"T

!t

)l

Cari, ut per nomen fubftantivum ex-

ji,|

plicetur , quid fit res fecundüm (üa

a

accidentia, üt Petrus eítpittor. Prz-

lat

dicari i5 quid e[Jentialiter completé eft. ità

predicari, ut per predicatum expli-

j

cetur tota effentia fübjecti, üt homo

|

ml

óir,|

eft animal. vationale.

Predicari in quid

l

e[Jentialiter incomplet. eft ità praedicari ,

E

|

d t

ut per predicatum /ubfzantivum. expli-

d

cetur tantüm pars eflentiz fübjei ,

üt homo eft aninal.

Pradicari in qua-

z

le eft predicari adje&tivé , h. e. eft ità

ET

predicari, ut per nomen adje&tivum

N

Pradicari

.ïw'k'mæw

explicetur, qualis fit res.

in quele quid , five in quale poft. quid eft

*doj ïW

l

pradicari adjettive effentialiter, h. e. eft

ità przdicari utper nomen adje&ivum

expli-

"m

73

l] j

i

explicetur , qualis fit res fecundüm

UR )

fuam effentiam, üt homo eft rationa-

x& l.,æ»

lis.

Dixi in quale pof? quid, quia per ta-

lil

lepredicatum fatisfit homini, qui poft-

lil

quam quafivit, quid fitres, ulteriüs

il

li

Sic quzren-

inquirit, qualis fit res,

hm

ti, quid fit bomo , apté refpondes , eft

n[tp

f

animal; urgenti, quale animal, fatisfa-

Pradica-

6l

cis, reponendo : rationale.

AQLUS

ri in quali nece[Jari. eft praedicari adjetti-

ia

và nece[Jarió , h. e. eft ità preedicari,ut

if |

per nomen adje&ivum explicetur ,

Tj

qualis fit res fecundüm fuas proprieta-

t

Lm t

tes, üt homo eft rifjvus. Predicari is

j ith

quale contingenter eft predicari adje&tiuà

contingenter , h. e. eft ità predicari , ut

ATA

n

M.

pernomen adje&tivum explicetur,qua-

A d

I! Q

lis fit res fecundüm fuaaccidentia, ut

i ]j!

Paries eft albus,

His prenotatis quz-

[1/]

J

ritur 1. quid fint genus , fpecies , diffe-

&

i

rentia, proprium & accidens fecundüm

um

ij

communem.

2. quid fint, prout fpe-

&ari poffunt in effendo , aut predican-

vl

do, in reprefentando , & fignifican-

9.

d

f

jeu

T

D

65. Dico

—

—

—

r

—

63. Dico I. Genu; eftunumaptum

[

"

i

ineffe, aut predicari de multis fpecie

AH

t

fi

differentibus in quid, addunt aliicla-

ritatis gratid, in quid incompleie, feu üt

j

i

pars effentie communior, materialis,

m

& determinabilis , üt auimnal. - Species eft

"

unum aptum ineffe, aut prsdicari de

multis folo numero differentibus in

quid, adduntalii, complete, feuütto-

ta eflentia, üt bomo. . Differentia eft u-

num aptum ineffe, aut predicari de

nl

)

multis fpecie vel numero differenti-

busin qualequid, adduntalii, üt pars

ál

effentiz fpecialis, formalis, & deter-

minativa, üt fenfitivum , rationale.. Pro-

frium eft unum aptum ineffe, autpra-

Eul

?h

dicari de multis fpecie vel numero dif-

ferentibus in quale neceffarió , vel, üt

M

alii volunt, reciprocé & convertibilüer,

n

T

feu üt predicatum ex effentia proflu-

ens, ncceffario connexum cum ea, üt

a

progre[froum refpectu animalis, rifevum re-

tii,

fpe&u bominis.

accidens eft unum ep-

W

tum ineffe , aut predicari de multis fpe-

s/(-./ib*

cie vel numcro differentibus in quale

|

dyo

|

nt,ac-

HU

(ïontjx?genter, vel; ütxalii volu

ciden-

€$3 Co»588

75

It

cidentaliter non- reciprocà , five tanquam

Nl

ii

predicatum, quod neceft de effentia,

necneceffarió fluens ab efTentla üutal-

i

fl!, ll

Ti

bum refpe&u bominis.

M

64. Dicoll. Genusmej"endo aui pre-

dicando ,. feu àt eff invebus ifis , eft colle-

us

&io multorum entium unico conceptu

lrr

b

h

conceptibilium, V. G. omnium anima-

5, Itj

lium relativé ad connotata communia,

TU

V. G.fenfationes.. Genusinreprefentando ,

n

h

feu, üuteft inmente, eft cognitio repre-

Od [l

Ij

fentans collectionem &c. Genus in fig-

]W,Lr

nificando, feu., üt eft in voce , eft vox,

sl

V. G. animal fignificans colle&ionem

&c.

Species in. e[Jendo, aut predicando,

T

feu, üteft inrebus ipfis , eft eolle&io mul-

Uf

W

torum entium in natura perfe&é fimi-

0, Y

n

lum, V.G, omniumhominum unico

Hfi

h

i

conceptu conceptibilium relativé ad

àpi

connotata przcipua, fcilicet ad fenfa-

ID 64

tiones & ratiocinationes. Species in repre-

Wal

fentando , feu , dt eff inmente , eft cog-

QU

nitio reprefentans colle&tionem &c,-

ylitl

Species in figsuficando , feu, d eft in voce,

inc

eft vox ,. V.G. bomo fignificans colle-

(

&ionem &c,

Diff erentia in effendo, aut

[/4

D

D:

prædz-

76

vä&ä(b)æv

I

A

vl

pradicando , feu , üt eft in rebus ipfis, ett

colle&tio multorum entium unico con-

(j

ceptu conceptibilium relativé ad con-

i!

notata fpecialia, V. G. ad ratiocinationes,

JDifferentia in veprafentando , feu, dt eft

in mente , eft cognitio repreféntans col-

Ill

[

le&ionem &c. Differentiain frenificando,

feu, üt eft in voce, eft vox. V, G. Ra-

tnale fignificans collectionem &c.

Proprium in e[fendo, aut pradicando , feu,

üt eft in rebusipfis , eftcolle&tio multo-

rum entium unico conceptu concepti-

j

8

bilium relativé ad connotata minüs

(

precipua , V. G. ad rifum, fletum &c.

|

Proprium in reprefentando, feu, dàt eft in

mente , eft cognitio reprefentans col.

F

le&ionem &c. Proprium in fignificando,

bl

feu ,üt efl invoce , cft vox , V. G.rifrvum,

qui

fignificans colle&ionem &c. 4cidens

:

Dl

àn effendo , aut predicando, feu , àt efLin

fts

rebus itfis , eft colle&io multorum en-

LU

tium in aliquo accidente fimilium, &

lr

relativé ad illud unico conceptu con-

ni

€eptibilium.

"Lccidens in reprefentando,

)u

feu., üteft in mente ,^ eft cogpitio re-

|

lia

'piræfentans colle&ionem &e, Zccide

I?S

u

[7]

ää (o )89!

r d

n

l

in fignificando , feu , tvt eff in voce , eft vox,

j

V. G. album fignificans colle&cionem

M

!

AL

!'ä!fxiv;;g;

[ fEUE;'

CAPUT II.

Wælelnüjï

De Terminorum affe&l ionibus.

ïi'n

Pracipue Terminorumproprietates funt fup-

r Y

- gofitio , difivattio &g'c. de quibus bic agere

j

ïli?nem |

opere pretium erit.

ue»tom,

Xl

J

Quid &5

qäotgz;pleä fit fuppofitio

"Terminorum.

", film:

65.

Ota.

Supponere & füpponi

i, u

fentay

in prefenti materia idem fo-

nant; Nonitem fignificatio & fuppo-

[«

fni

fitio termini: Quippe terminus multa

.f

Á

quandoquefignificat, & dat intellige-

re, pro quibustamen non fupponit, üt

l, z'z'g.ï

patetium ex hac Propofitione: Zlbum

PA

diferegat vifum, ubità album albedinem

lur, 1

& parietem fignificat; fupponit autem

yuuem

pro fola albedine; tum ex eo , quó

i

licét termini extra propofitionem fig-

yilit

nificent , nontamen fupponunt; ficut

onus campang fcholaftice fignificat

i A

D 3

le&io-

78

ä&ä.(O)SEE

'

Wi

E

(

le&iones habendas, nectamen proiis

fupponit.

g

zifüüïs

4

66. Dico l. Suppofitio in genere eft

L

j

accoptio termini, feu vocis pro aliquo

.

Et hac vel eft materialis, eáque vel in-

rl

vel extrinfzca , velformalis, eáque vel

gropria, velimpropria: Materialis eft ac-

l

ceptio vocis pro fe ipfa: ntrinfeca eft

acceptio vocis pro feipía, üthabente

!

HC&I

predicatum independenter ab inítitu-

i

J

tione hominum , üt bomo eft diffylla-

bum. Extrinfeca eft acceptio vocispro

bl

Mf

h

fe ipfa, üthabente predicatum depen-

F:qp

denter ab inftitutione hominum ; üt

At

bomo eft tertize declinationis.

Forma-

lis eft acceptio vocis prore fignificata:

W

yi

Propria eft acceptio vocis proreproprié

fignificata, üt bomoeft animalrationa-

fni

Je.

J

Impropria eft acceptio vocis pro

're improprie fignificata , üt vicit Leode

"

tribu Juda , h.e Chriftus.

j

67. Dico II. Suppofitio formalispro-

l

pria aliaeft /mmplex , alia perfonalis , utra-

N

que vel /renatà vel exercité talis. Simplex

p

eft acceptio termini prime intentionis

ff

li

in

pro re fignificata, üt habente predica-

tum

"TT

79

umn?r

qum logicumi rei velrationiss. Pradicatum

logicum eft, quod eft fpecialis confide-

rmge

i

rationis logice : fi eft fpecialis confi-

D

derationis precise vi reprefentabilitatis,

«

AT

dicitur Jogicum rei : fi veró vi a&tualis

^ G

vepraJéntationis , dicitur Lopicum ratio-

Mi

nis.

Exemplum prioris.eft: Fomo eft

lr

Jpecies, bomo fümitur in fuppofitione

; Ut

l

fimplici, quia /Pecies , fcilicet in- effen-

AU

do, eft predicatum Logicum rei. Ex-

i

emplum oflerioris eft : Petrus eft fub:

1000

je&um, Petrus famitur in fuppofitio-

N

if

nefimplici , quia effe fübje&tum eft

Bu

predicatum Logicum rationis.

Dixi:

5

jrime intentionis : f enim eft ecunde in-

D

lí

tentionis , fümitur in fuppofitione per-

U

fonali, quia fumitur pro eo, ad quod

dl

fignificandum eft inftitutus. Utinhac

D

Yutiy

"V.G Propofitione: /pecies et univet-

Gul

fale: /pecies fupponit perfonaliter, quia

e(tinftituta ad. fignificandum univer-

Mi

fale.

Item in hac: wniverfale eft fpe-

üis,u';z

cies , univerfale fumitur pariter in fup-

n

pofitione perfonali ex eadem rationes

"V

Wa

cum hoc tamen difcrimine , quód in

"

n

priori predicatum fit de effentiafubje-

N

&i,

u

D4

$o

g

&i, cüm involvatur in conceptu ejus

kl

quidditativo , non veró in po/Teríori ,

cüm univer/ale ignificet disjun&tivé vel

:jWP;-r.on

Genus, vel fpeciem, faciátque hunc

1 jl

fenfum: Aliquod univerfale eftfpecies.

i»

Simplex fignat talis eft acceptio vocis

ul

pro refignificata, ütaftu habente prz-

dicatum Logicum rei vel rationis, üt

2

bomo eíft fpecies.

Simplex exercit? talis

T.

eft acceptio vocis prore fignificata, üt

ii

potentid habente pradicatum Logicum

l

rei velrationis , àt Petrus eft bomo.

Perfonalis eft acceptio vocis pro refig-

[4)

i

nificata, üt habente predicatum Pby-

m

ficum , fcil. quod non eft fpecialis con-

* ,

fiderationis Logicz , üt bomo eft animal.

i

U

M

Perfonalis fignaté talis eft acceptio vocis

prorefignificata, ütaffuhabente prz-

r

u

WA

dicatum phyficum, ütPomo eft animal.

I

N

Perfonalis exercité talis eft acceptio vo-

cispro re fignificata, ütpotentid haben-

t

I

te predicatum phyficum , üt bomo eft

LUA

fpecies. Z4dverte. Predicatum in qua-

Yi

cunque Propofitione ordinata fumitur

1.

perfonaliter fignat? , quia fumitur pro eo ,

m:

"

ad quod ügniücaqdum eft inftitutu

In

]

"ET

$l

. Ininordinata veró fupponit vel materia-

hj. liter, vel formaliter, velfimpliciter,

kiy velPerfonaliter , prout fupponeret

i, fübje&um , fi Propofitio fieret ordi-

tl

—

» nata, utinhác: Alexander eft quadri-

i

Jyllabum, ubi, quia propofitio eft or-

d

dinata quadrifyllabum füpponit perfona-

t

liter,

In ifta veró : aliquod quadri-

D

fyllabum eft Zlexander, quia eft inordi-

fidg

nata, predicatum .Zflexander fupponit

M

materialiter, quia in ordinata hoc mo-

T

do fupponeret. Pariformiter loquere,

Bo

de his: Fomo eft aliqua fpecies , aliqua [pe-

Kttc)

ctes ef? bomo , aliquod fubfLantivufn eft bo-

o0, bomo eft aliquod fubflantivun &c.

CA

Eifia

68. Dico III. Suppofitio Perfona-

lis alia eft fingularis, alia communis , eá-

J

que vel di/lributiva , vel colle&tiva, vel

Müty

fa.

disjunttiva, vel disjuntla. | Singularis eft

acceptio vocis pro aliquo determina-

pl

Id

to & fingulari , üt Petrus eft do&us ,

imé

bic Leo rugit, . Communis eft acceptio

vocis communis pro fuis inferioribus,

g

D

vel denominatis.

i

Inferiora dicuntur ,

que& effentialitet participant aliquod

r

prédicatum commune, 'üt Petrus &

Mmz;

Paulus

D$

ij

85

$8 ( 9288

g

jj

Paulus refpe&u predicati bomo. — Deno-

suinata dicuntur , qus accidentaliter

g

i

participantaliquod predicatum com-

mune, ütnix, lac, refpectuhujuspre-

OM

dicati album.

fl

Suppofitio dif?ributiva,

"

li

que etiam univerfalis & copulativa dici-

D

pI

tur, eft accepmo vocis communis pro

M

fuis inferioribus, vel denominatis co-

pulatio? enumerandis: Copulatio? autem

jEil

enumerantur ea, que enumerantur per

conjunétionem copulativam & velnec

Q

copulativt famptam , h. e

. connectentem

)

fic fumitur

d

integras Propofitiones :

fübje&umhujus Propofitionis : Omnis

2l Eü

bomo eft animal, quia fic enumeratur:

w

,

Et Petrus oft animal : &2 Paulus eft animal

j

[

&c. Itemfübjectum & predicatum hu-

T

i

tl

jus : Nullus bomo eff brutum , cujus

utriusque inferiora fic enumerantur :

J

KEt Petrus non eft boc , nec iftud &c. bru-

]i

tum , & Paulus non eft boc, nec iftud &c.

T

J

brutum , &fic de ceeteris

ubi conjun-

j

It

&io copulativa conneGit integras Pro-

'ï

t

j

pofitiones

Suppofitio bec fubdividitur

in completam ,. & incompletam

1tem 1n

)

elfolutam , & accommodaim.

Completa ,

li

que

à

"

!

498co g5

t

i, )

(l :'1

'que etiam pro fingulis generum dicitur

N

eft acceptio vocis communís pro fin-

Ith

i

gulis individuis alicujus generis vel

Alb

fpeciei, üt omnis bomo eft vivens, In-

Odfri

"completa, qua etiam pro generibus fmgu-

i

lorum dicitur, eft acceptio vocis com-

Of

munis, non pro fingulis individuis ,

AUrinà

fed pro fimgulis generibus vel fpeciebus

4 individuorum, üt omne animalterreftre

Jigr

BI

li

fuitin area No&. 4bfoluta, quc etiam

"u- gytributiva fimpliciter dicitur , eft accep-

lTR

1

tio vocis communis pro omnibus fuis

dtig

"inferioribus finé exceptione , üt omnis

ii

"bono eft animal.

Zdccommoda , qua

iil

"etiam diftributiva cumexceptione dicitur ,

iiri

eft acceptio vocis communis pro oni-

AU

nibus fuis inferioribus cum aliqua ex-

UM

ceptione, Zt Deus creavit omnia, fcil.

w

IU

MU.

prater fe.

Colletioa, quac etiam copu-

ht

lata dicitur, eft acceptio voócis com-

vl

munis pro fuis inferioribus , vel de-

TUf

nominatis copulatim enumerandis,h e.

f

'per conjunétionem copulativam & co-

ibl

pulatim fümptam , h: e. non conne&ten-

tem integras Propofitiones, fed fim-

j

plices terminos: fic fümitur fubjectum

vai

l

D6

hujus

$4

422(.02020 -

hujus Propofitionis: Omnia E/ementa

j

funt quatuor, JDisjunttiva,qua etiam

;/

r

L

"

ln

determinata dicitur , eft acceptio vocis

communis pro fuis inferioribus, vel

2

denominatis disjunttiv? enumerandis ,

i,

h. e. per conjun&ionem disjun&ivam

j 40

vel digunttiv? füumptam, h. e. conne-

".

jpi

&entem integras propofitiones : fic

fumitur fuübjectum hujus. Propofitio-

nis; aliquis bomo eft probus, quia fic

TAE

atl

enumeratur: Pel Petrusef? probus , «vel

^

Paulus eft. probus &c, — Disjuntta, qu&

MA

;

j

q

etiam indeterminata , feu confufa dicitur,

eít acceptio vocis communis pro fuis

"

inferioribus, vel denominatis disun-

U

if

&imenumerandis, h. e.per conjunctio-

)

nem disjun&tivam disjunttim fumptam ,

n U

kal

h. e.non conne&entem integras Pro-

pofitiones , fed fimplices terminos ; fic

n

fumitur fubjeétum hujus Propofitionis:

sm,

aliquis oculus eft neceffarius ad viden-

qi

dum.

) u

W

69. Q. Quenam fint figna füppo-

jug

fitionum,

x. Signum fuppofitionis

materialis eft , i poffit termino przfigi

Ti vel 1y, formalis vero , finon poffit

pre-

;

^ w»9»(o)2

$5

Rib

prefigi,' Signym fuppofitionis fimpii-

Wd,qm

cis eft , fi termino vel nullum prefig

(( ]

W

Ti

poffitfignum, vel tantüm ratione na-

ture , üt bomo eft predicatum, ubi

lt

nullum, vel:5omo eft fpecies, ubitan-

dj

tüm ratione nature prafigi poteft fig-

&

num: Perfondüs eft, fi poffit prefigi

Wf

It

lj

fignum tam ratione nature, quàmin-

$1 pg'

feriorum , aut denominatorum , üt Po-

j u

l,

moeftanimal, Signum difiributive eft

f p

J

particula &? aut nec integras propofi-

QU

n

tionesconneCtens: Colletiive numerus

Wi

aut colle&tio

LU

Disjuntiive eft exerci-

n

tium, aCctus, aut a&Ctio : disjuntte eft

It i

neceffitas, defiderium , indigentia &c.

TOR

cui pluribus modis equé fatisfieri po-

i

teft. Ulterius diferimen inter disjun-

i?

Givam & disjunttan eft ,. quód in dis-

Gu

junttiva poflit perveniri ad aliquod fub-

je&um, faltem à DEO cognitum, de

ts

TE

quo determinatà verificetur . predica-

tum: in disjuntta veró ad nullum tale

l

[r

fubjectum peryeniri poffit.

pl

m

ünas;-.ä

D7

5- II.

86

$3(:o089R.

$. II

»1'111

ll

Statuuntur. Resule fuppofitionum.

$

79, REgula L. Subjettum Propofitionis

T

univeríalis afrmatioe ? nega-

gt

d

tive fupponit difiributiob. — Ratio à priori

eft, quia fignum univerfale affrmativum

n

diftribuit illum terminum, cui Zmme-

diath prefgitur , & fignum negativum

f

.Ve

"

i

diftribuitomniafequentia , five proxi-

mé illis-preeponatur , fiveremoté.

Raà-

tinp)

tio à pofteriori eft , quia fi inhac V..G,

Dd

I

Propofitione: Omnis Logicus eft probus,

n

fübje&um non füpponeret dfiributivé ,

ia

W o

tunc poffent fimul efte verz duz con-

tradi&orie, fed hoc implicat, ergó.

Ka

Pro. feg. ftnon fupponeret pro fingulis,

a

tuncpolfet cum illius veritate ftare ve-

Nl

þu

ritas hujus Propofitionis; aliquis Logi-

cus non eft probus , fed hxceft contradi-

itlg

Goria, ergó Pro.feg fi non pro fingu-

)

lis fupponeret, ergó pro aliquo non

| A&ï»:his

fupponeret , érgó.

Y

)

71. Regula lL, Subjettum | Propoft-

itionis particularis affrmative & negatioe

,fïuif

þppog?it disjunttiot tanttan , fide eo abfolute

E

b

predice-

i

498 (o) 2

87

redicetur aliquod exercitium pbyficum , aut

h

!

j

attio

Ratio eft , quia exercitium phy-

ficum, aut a&io non poteft procede-

tD

m»i M

re, nifi à determinato principio , ne-

que exercitium, aut actio a&ualiter

RMM

[

bl

procedens poteft effe quid indetermi-

natum, cüm indeterminatum careat

!

(

actuali

exiftentià.

1

Ws

Dixi: fi abfoluté

li

$

pradicetur, nam fi tantüm conditionaté

,

ii

TU

predicetur exercitium, aut actio, fub-

je&um probabiliter fnpponit disjunttim,

T

l]

i

l

iit patet in hac Propofitione : fi Petrus

babuerit equum ,. equitabit; ad quam pro-

r

rl

pofitionem verificandam nullus equus

eft determinaté neceffarius , quia Petrus

Jl

"m

paratus eft ad equitandum in quocun-

W

que EÉquo, que animi conftitutio in

i

l

Petro habet fe inftar neceffitatis, vel

defiderii, cui fatisfieri poteft per plu-

$

AT

n

res Equos.

J

Jl

.32. Regula l. Subjettum Propo-

ia

fitionis particularis aftrmatioa fupponit dis-

gun&imtantian , fi. de eo pradicetur aliqua

"u

nece[fitas , indigentia , defiderium &c. cui

d.

fatisfieri poteft per plures cau(às feor-

us

tantum

ufxm fumptas; At fi per unam

caufam

88

. $2(o228

caufam fatisfieri poffit neceffitati, quae

j

predicatur, fubje&dum fupponit gis-

u

junthivé , V. G. aliquis fenfus eft ne-

j

i

,i

ceífarius ad videndum, fubje&um fup-

wüh

ponit disjunttioe & determinatà pro fenfa

vifis , quia in hoc determinat? verifica-

tur przdicatum mece[farius , . cüm per

hunc folum, & non per alios fenfus

l

fatisfieri poffit neceffitati videndi.

wil n

uH

)

73. Regula IV. Pradicatum Propo-

J

il

Jitionis affrmative cujuscunque non. fuppo-

LE

f«

nit diftributioe.

Ratio eft, quia fi fup-

"T

poneret difiributioà , tuncfenfus hujus

4

Un

T

Propofitionis : Petrus eft bomo, effet hic

h

elt ifte, eft ille bomo &c. quod evidenter

N

falfum eft. Süpponit itaque disjunftio?

il

f

tantüm, quoad modum veriücandi ,

MA

n

non veró disjunttim quia in propofitio-

ww,

i R

ne tam disjunttiod, quàm disunttd ex

j

parte predicati femper perveniri po-

MM

teít ad aliquid certum, dequo fiatve-

rificatio,

E

74- Regula V, Pradicatum .Propoft-

W

tionis negative cujuscunque femper fupponit

diftributiv£ , fi non additur fignum ali-

quod connotans col/ectionem.

Ratio &

1 j

Md

griori

i

98 (o298

89

Wfüt.n !

n

Jv

A

riori eft: quia particula negativa, utpo-

l

IT

te malignantis INature, diftribuit, qua

i

oft fe invenit.

Ratio à pofleriori. eft ,

Mi

quiafi in hác V. G. Propofitione : JNul-

I W

lus lapis efl. bomo , T bomo non fuppo-

neret diffributioà , tunc poffent fimul

, n

p

vera eífedue Propofitiones contradi-

Dd

&orie , fi enim 7'0 bomo non füppo-

neret pro omnihomine , ergó pro ali-

quonon füpponeret, ergo aliquis ho-

"

! QUMA

mo effet lapis, ergó verumeffet ; Nul-

lus lapis ef bomo , &2 aliquis lapis eft bomo ,

nf

que funt Propofitioness contradicto-

n di

Qderds

ris. Dixi: connotans colle£tionem , quia

Propofitiones affe&e figno collettivo

J d

Yenjtc

non füpponunt diffributive , quales funt:

Terra non eft. omne elementum , Petrus non

DDrond

"

eft omnis bomo.

gt

z5. Regula VI. Omnis Terminus in-

p

finitatus diflribuitur, patet in hàc Pro-

us

pofitione: aliquid non- bomo eft lapis, T

bomo diftribuitur fic : aliquid , quod non

in

eft ifle bomo, nec bic, nec ille &c.. eft la-

is.

Iu

Regula V1I.

Particule exceptioe :

; l

prater ,. mifi , difivibuunt totum id , quodex-

eipiunt.

9o

& o

«

R pzzmt

E. G. Nullm animal preter

bominem eft. vationale , fenfüs eft: bomo

P

A

eff rationalis ,. 69 nullum aliud animal eft

rationale

Similiter particule exclufroe

T

diftribuunt totum id , quod excludunt,

A

if

E. G. folus bomo.eft rifibilis, fenfus eft:

»

Homo eft vifibilis , & nibil preter bominem

WI

eft rifibile, vel omnerifibile oft bomo.Item

mb,f

T omni; f(upponit diftributicé , fi non

idem fignificet, ac f£otus :

Item T om-

il

nes fuppomtquandoqued ifitributiot fed

plerumque coliettive.

110"

!

s. II

hill

f

Solvuntur Objettiones

E

n

j

ExJt

77

Ds, Contra Regulam 2. Subje-

&um hujus Propofitionis :

4

tzlzqms oculus oidebit, füpponit disjuntti-

và, Gtamen de eonon predicatur ex-

AUA

citium pbyficum ,

aut attio , ergo. R. D,

H

D)

2dam partem A. non prgdicatur exer-

citium phyücum , aut actio pro re-

C üg!

fentz, velüt exi/lens C. pro futuro, vel

fin

üt extztura, N.Di&a propofitio eft dis-

T.

jan-

2

43 (e5860

9t

: M'M n

ls d

iun&iva , quia jam nunc de oculo de-

terminato dici poteft, faltemà DEO:

d

Hiic videbit.

punm

$. Obs. Contra Reguam 3. Si

Idl

fubje&um Propofitionis particularis

l ! fEü

f

affirmative fupponit disjunttim, quan-

p [

1

do de eo predicatur nece[ftas , ergó

) l1

o

ctiam fubje&um hujus Propofitionis $

áliquis oculus eff nece[Jarius ad *oidendum ,

lsT

P, m. fifuppo-

atqui hoc non;, ergó.

Mribw:'-:ä',i

neret disjunttim, ergó oculus indeter-

minatus effet neceffarius ad videndum,

atqui hoc non, ergó P. m. tantüm de-

terminatus eft neceffarius , ergó P. À.

Eo modo oculus eft neceffarius, quo

f

illo utor ad videndum, atqui tantüm

oculo determinato utorad videndum,

lm

ergó tantüm determinatus eftneceffa-

TOfb

rius. R. D. ult M, eo modo, h. e.idem

n g

entitativé oculus eft indeterminat? necef-

farius, quo utor C. eo modo , h. e.

rl

l

equ determinate eft neceffarius , ac de-

(

terminaté- ilo utor N. M. & C. m. D.

:

C. ergó tantüm determinatus eft ne-

Ftio'

ceffarius, h.e. oculus determinatus ,

J

quo utor, entitativé fpe&atus eft inde-

terminaté

92

$3 o)588

"

terminaté neceffarius C.. eft equà deter«

minat? neceffarius N. oculus ille, qui

fs

D)

j

eít neceffarius , fecundüm fuüam enti-

tatem eft utique dererminatus , quianon

j

(

i

poffum uti nifi determinato oculo,fed

[

j

non eft determinaté nece[Jarius , quia pof-

fumhoc velillo determinato oculo uti,

[ j

Inft. I. Saltem Deus videt, qui-

nam fit determinatà neceffarius, ergó

P. A. ille oculus eft neceffarius , quo

filld !

fum vifurus, atqui Deus videt, quo

fim vifurus, ergó R. N. M. P. velD,

ille eft faltem indeterminaté neceffarius,

d

quo fum vifürus , C. ille eft determinatà

neceffarius N. M. Nempe velillo,quo

MD l

Eul

fum vifurus, vel alius eft neceffarius,

Inft. 1l. Implicat, utalio oculo

j

j

videam, quàm quo me vifurum Deus

previdet, ergó ille eft determinaté ne-

fu*

EU

M

1

ceffarius, quo Deus previdet me vi-

fürum. R. C,.A. D. C, ergó ille ocu-

MAU

^n

lii

lus eft determinaté neceffarius , quo

Deus previdet me vifurum , f ponatur,

M

me nullo alio po[Je videre C. fi ponatur , me

ote

etiam alio po[Je videre, IN. C, Ex hypo-

fftn

l

thefi, quód fa&à Dei previfione, in

A

uno

!

49 (o)89

93

Ui

uno oculo tantüm detur aptitudo ad

li.

videndum, ille erit determinaté necef-

I s

farius: fed quia aptitudo ad videndum

Á

nontantum in uno oculo, fed in plu-

W?mGCEQ

ribus datur , cüm quilibet oculus fit

lf ] qj Y

medium fufficiens ad videndum, hinc

ii

neuter eft determinaté neceffarius.

ii

j

h

Inft. HI. Hec Propofitio: aliquis

U

oculus videbit , &ifta: aliquis oculus. eft

e[farin;,;

nece[Jarius, eodem modo tendunt: Nam

Ti

utraque in utrumque oculum tendit

My

fub disjun&ione, ergó funt fimiles.

J'gn

h

Subs. Sed fifunt fimiles, utraque füp-

titny

ponit disjunttivà &t determünate , ergó

uel /

M

R.D. :. C. ergó funt fimiles quoad

Lsf

Is

ebjettum veprefentationis ,, ex parte fub-

Utdiot

&i -C. quoad objettum verificationis IN,

lintz)

Jf

b

.etiam fubs. Sed fi funt fimiles quo-

Mrüjt

ad objettuim reprefentalionis , & verificatio-

Vidt p

nis, tunc utraque fupponit determinaté

RT

C. fitantüm funt fimiles quoad objettum

Tarfr»;: H

veprafentationis , non autem verificatio-

nis N.fubs. Utraque quidem Propofitio

1.

J

reprefentat oculum dextrum & fini-

( Ui

ftrum fub disjunctione, una tamen ,

DT

^

nempe disjunctiva verificatur in aliquo

L]

oculo

94

33 ( 0 882

oculo determinaté , disjun&a veró in

utroque z2ndeterminate.

:

Y

[/

79. Obs. L. Contra Regulam 4,

J

Si predicatum Propofitionis affirmati-

ve cujuscunque non füpponerct di/!ri-

butivà, non effet legitimus hic fyilo-

(l

gifmus: ommis bomo eff animal , Petrusg

ll

eft bomo, ergó Petrus f animal : faifum

eft confequens, ergó & antecedens.

j

i

"

P. M. Ille fyllogifmus non eft legiti-

mus,in quo mutatur füuppofitio medii

Wr À

h

(

termini, atqui mutaretur hec in illo

Íyllogifmo , fiquidem terminus medius

lr

fupponeret Jif/ributic? in majori , & tan-

tüm disjunttivé in minori, ergó

D.

;l

P. M. Ille fyllogifmus non eft legiti-

u

«Jm

mus, in quo mutatur fuppofitio me-

f

M

[i

diitermini, h.e. tranfitur ab una fup-

m

pofitione ad fuppofitionem alteriusGe-

"a

neris C. in quo mutatur fuppofitio me-

::eï[icncg

n

J

dii termini , h. e. eadem fuppofitio

magis minüsve refiringitur IN. M. Sic D.

W

m. & N.C. Verépeccaret fyllogifmus,

I

fi mutaretur genus fuppofitionis medii

n

"

termini, üt mutatur in ifto

Omnes

l

l

H

/

^

miites funt exercitus , atqui Petrus eft mi-

34 D

les ,

LUE

A

PFIETS

95

Is

l]

les, ergó Petrus eft exercitus.

Item in

hoc: Homo eff univerfale, aiqui. Petrus

m R&L»

eft. bomo , ergà Petrus ef univerfale: quia

Dd

in priore fit tranfitus à fenfu collettivo

OO

ad disjunttivum , in pofterioreà füuppo-

il

fitione /aplici ad Perfonalem.

Atnon

hi,

peccatcontra leges fyllogifinus, in quo

t

medius terminus femel univer/aliter, &

d

femel particulariter fumitur , cüm Regu-

ton d

la dicat: aut femel aut iterum medius ge-

ml

neraliter efto.

A

8o0. Obs. II. Contra eandem Re-

A

gulam.

Predicatum Propofitionis uni-

Iuj

verfalis affirmatice fumitur confufé &

A

disjunttim , ergó non disjunttivé. P. A.

tnd

1. ex vulgata. Dialettica £.. 111. ubi ex-

TTR

preffis terminis hoc afferitur, addito

ts

)

hoe exemplo: Ommis bomo efl animal,

m

Id

ergo. 2. Inferiora animajis in ifta Pro-

ipylin

pofitione enumerantur tantüm per par-

m ln

ticulam vel disjunttim , h:e. conne&en-

Y

tem fimplices terminos , nonintegras

iil

Propofiticnes. ergó. P. A. di&a Pro-

fs

pofitio fic exponitur: Ornmis bomo eff

od

boc, vel iflud , vvel aliud animal , exgó R.

fu'Psz"f

ad A. ejüsque P. 1. & 2. N. Opponi-

j

3nus aüthoritati rationem,

Inft.

96

mateosm

Inf. L Sidi&aPropofitio: Ommis-

veifto

bomo eft animal , non recté fic exponi-

i

tur: Omnis bomo efb boc , vel iflud &c.

j

"

animal, ergó deberet fic exponi: Z

[

oumis bomo eft boc animal, velonmis bomo

n

eft iflud ammal &c. atqui hoc dici non

euii

poteft, quia aliàs effet falfa, ergó R,

Ll

N, feq. quia farticula. disjunttiva debet

j

l

preponi illi, quod fumitur disjunttivé.

1]

cüm ergo /ubjettum non fümatur disjun-

10

Givb, malé fubjetto preeponitur : ficut

Á

malé exponeres hanc Propofitionem:

& Q

ff

h

Petrus eft bomo , fic: . Vel Phtrus. eft. bic

AU

bomo, *ó] Petrus. eft-ille bomo &c. fed

LE

bené fic: Petrus vel eft bic bomo , «vel eft

ille bomo &c. Unde pariformiter dicta

nüm

)

Propofitio fic exponenda eft: Omnis

m

bomo «elef? boc animal , vel eft ifeud. ani-

t

mal &c.

x

Inft. II. Etiam ifta expofitio eft

i

falfa, ergo. P. A. Falfum eft, quod

ht

omnis homo vel fit hoc animal, vel

n

fit iftud animal &c. ergo R. D. P. A.

h

Falfümeft, quod omnis homocoiletti-

«à acceptus vel fit hoc animal &c C,

Yininm

A pl

difiributivà acceptusIN. fenfus. dicte

i dl

Pro-

;

37

|

l

b

i

!&8(9)8&

i

Propofitionis eft hic: Omnis:homo ,

el01

»

vel

h.e. Petrus vel eft hoc animal,

LT

eftiftud animal &c . Paulus vel eü hoc

Wi

lg

)

animal &c. Et fic quilibet homo iden-

tificatur. cum determinato - animali,

hi

(

l.av (

confequenter animal fupponit determi-

natà.

Il dhlx

81- Coll. Argumentationem à füp-

i

pofitione diftributiva ad colle&ivam pro-

T

R

babiliter runquam valere i forme.

Ratio eft : quia datur alia. argumenta:

l

tio fimilis forme , in qua antecedente

L

lnl

A

vero falfum eft confequens :

Unde vi

ferme non valet hec argumentatio:

LU

QTT

Petrus eft animal , Paulus eft animal &c.

erpó omnes bomünes funt animal ,

nam

üd:i

ul

TMl

datur ar gumentatio alia filis formæ,

qu&é tamen falfa eft, E. G. hec: Pe-

Paulus babet unum

irus babet unum caput ,

8

caput , ergó ommes bomines fimul fumpti

m

h)

babent tantim. unum caput.

Item hec:

* d)

Po[fum toto anno vivere fine boc , fie iflo ,

04

Jine illo &c, cibo , ergó fine ommbusczbzs.

honi

Nimirumin ejusmodi argumentationi-

TU

bus plus dicitur in confequenti , quàm

i

,

lelt di&um in antecedenti ; In confe.

E

quenti

T

z

98

B

$$ (o)89m

quenti entm dicitur , quód predica-

Lhel

"i v[dfü

tum conveniat omnibus fimul

cum

tameninantecedenti tolüm dié&tumfues

»

"

u

rit, convenire illud fingulis feorfim

fumpus

Quia veró nulla eft confe--n"

quentia, quando in confequenti plus 248

dicitur, quàm di&tum fuit in antece- *Uä*"'m

. n

denti, hinc talis argumentatio vi for-

3ne nulla erit.

Dixi- wfmmæ Nam

qu ')

utrüm, & quando valeat vi materie ,

iWl

vf

deciditur À '"Theologis.

82. Q. Quenam fint relique Ter-. :

3

BR

minorum proprietates, w. bzefex:Ste. :

tus , difirattio , ampliatio , vetrittio , alienas . |

t

&io , appellatio

Siatus eft acceptio ter«

figtt

mini pro tempore por copulam impore

t

tato, ità ut,

fi copula fit in prateri-

EE

to, præfentl vel futuro , terminus füp- !

qi:

ponat.pro preterito , prafenti. vel

1 Ut

futuro.. E. G. A4dam peccavit . h e. Adam,

v

extitit, & peccavit: Petrus eft in foro ,

t,fm

h.e. Petrus eft exiftens in foro: Znii-

QU

Chrifltus peccabit , h. e.erit, & peccabit,

Wa

JDifivattio eft acceptio termini proalio

bj

tempore, quàm per copulam impor-

tiirel

tato

LT

E. G. Caci vident , claudi ambu:

lant ,

;

j

99

lil

W

lant, h- e, qui fuerunt ccci , claudi,

L

nunc vident, ambulant. JJomoefi mor-

il

tus , h. e. qui fuit homo, nunc eft

UT

mortuus. Z/mfliatio eft acceptio ter-

lidy

mini pro tempore per copulam impor-

u

tato, & fimul pro alio.. E. G. Zfriifex:

lii

exfiruxit domum banc, h.e. Artifex , qui

Qrum

fuit, vel etiam adhuceft, &c. Omnis

Yme)

z

bowmo eft animal rationale , h. e. homo,qui

d t uj

eft. fuit, 'erit, & poffibilis eft, eft ani-

mal rationale. ^ Refiri&tie eft contra.

dT

&io termini à majore ad minorem fig-

y lk

nificationem. .E. G. Orator Romanus ,

LT

Orator , quod aliàs convenitpluribus,

lag

re(tringitur ad Cicerenem. — 7lienatio eft

yulai

translatio termini à propria fignifica-

ftüg:

tione in alienam.. E. G. Homo pitus,

eruu

homo, qui aliàs fignificat animal ratio-

preii

nale , transfertur ad pi&uram, que

nildi

reprefentat bominem.

"Appellatio eft du-

huj

plex, formalis, & materialis.

Formalis

d

eft, quando terminus appellans tri-

r At

buit aliquam denomipationem fignifi-

if

cato formali termini appellati,

Mate-

rialis eft , quando terminus appellans

'püïim?-ï

.tribpit aliquam deno

minationem figni-

L

]

P

ficato

IoO

$ (o285

ficato maferiali &c

E. G. dum dico:

4 QU

atl

Petrus eft magnus Pbilofophus , fi efttan-

tüm magnus.quoad ftaturam; & caret

ld

u

D EfIUP

do&riná, tunc eft appellatio materialis ;

*

Si verb eft magnus quoad do&rmam 1

g

li

U]

eft appellatw formalis.

FLF

Pa per III

T0l

p

l

j

De Definitione €5 Dicvifi ione.

i l

dl

debf.*

(

uid &5 quotuplex fit. Definifio.

J

83

Ico: Definitio univerfim fump-

A.

1650, Q

ta eft Oratio explicans, quod in

nomine vel re obfcurum eft : Hinc duplex

*

um

eft defuntio, una nominmis , altera rei.

Definitio nominis eft ea , qua alicujus

wnptt

[ TU

nominis fignificationem exprimit , vel

ejus vim, originem, aut ufum, talis

j

eftifta : Cofmographia eft deferiptiomun-

il

v

di.

Definitioreieftea, quae velremip-

X

fam, vel ad rem pertinentia explicat j

o

titat

Duplex eft; 1mà effentialis , odaacciden-

talis.

Definitio eUentmlzs eft oratio expli-

RUT

4 Y

cans naturam -rei, five exponens prin-

cipia,

Yort

M3(o)88

U

"

li t

j i

cipia, qu rem conftituunt ; Et hæc

iterum duplex eft, una eft Pbyfica, &

UR

eft ea, que rem definit per partes pby-

(l

Df

ficas, nempe per materiam & formam ,

iLf

qualis eft ifta dcfinitio: Homo eftcom-

ofitum con[Lans corpore & animávationalit

Altera dicitur Mezapbyfica, & eít ea ,

1

|

querem explicat per genus proximum &

differentiam ultimam ; Nam Genus & diffe-

Dhi

]

rentia fünt partes rei ,

üt vocant, Me-

taphyfice :

Hinc omms definitio Mta-

pbyf ta debet habere duas partes, ima

D

dicitur, Genus, & eftid, quo resali-

irertm

qua cenvenit cum aliis, ada dicitur dif-

PM n

ferentia, que eftid, quo res differt ab

Tinet

omhnibus alus.

Quotxes autem Genus

aïtf

groximum, aut differéntia ultima haberi

qUE [

non poteít, tunc res defcribi folet,

& explicari per fuas proprietates, vel

-

loyrt

Wi

accidentia: Unde alia definitio dicitur

Dfritt

accidentalis , qu& rem defcribit per ea,

Winia

que funt extra rem, , five extra effen-

Ti t

tiamrei, h.e. perea, quz rei adven-

titia funt ,

& ei tantüm accidentaliter

Ü

d

conveniunt x Quodfit velperproprie-

t

taces Metaphyücas , ut fi dicas: Ho-

j

3

mo

1o2

eCoo

u

zno eft animal rifivum , vel Pbyficas , üt

fidicas: Homo eft animal re&tum , bipes

f IM

[

)

&c. Definitio accidentalis , five defcriptiva

3

alia demum eft caufalis, alia non. caufa-

n

Ti

lis: Caufalis eft, querem explicatper

«t

caufas extrinfecas, Sc. per caufam vel

efficientem vel finalem.

E.G. Homo eft

creatura rationalis & DEO condita ad

n

eternam beatitudinem; V el certé per ali-

quid , quod eft quaff caufa, E G. Eclip-

'mbm

LJ'[H&

fis lune eft pofitio terre inter folem 62 lu-

n

k

qam.

ANon- caufalis eft , que rem expli-

cat per ?roprium. E. G. Homo eft ani-

u131

a2u

sal rifivum , vel certé per plura acci-

dentia, qua fimul fumpta conveniant

ld

omni & foli definito. E. G. Homo eft

nl

[

animal implume , bipes , difcipline capax

&c. Item defmitio alia diciturpofitiva,

tini)

alia negativa ; Pefitiva eft, qui expli-

t

catrem per predicata , que ei veré &

m

pofitivé infunt. E. G. Homo eft animal

iij

vationales

t

Negativa eft, que explicat

[

rem, removendo predicata , quz ei

non infunt, fic definitur DEUS: DEUS

ty

p

«eft ens, quod non eft corporeum , mon. crea-

$um «c.

jmee!l

84. CoiL

1

S

;'1103

m

84. Coll. Uti definitio alia eft for-

l *'Vä

malis , alia'objettiva , & alia vocalis ;; ità

| BW,;T:

etiam definitum aliud effe formale, aliud

liy;

eljettivum , & aliud vecale.

-Definitio

Ti

formalis eft actus intellectüs definiens

t

pem pergenus & differentiam ; Oljetti-

L f

va funt ipfum Genus & differentia per

BIN

cognitionem reprefentata : 'ocalis funt

voces externa definitionem formalem

elcm&;e

ii

exterius manifeftantes.

Definitum for-

snale eft a&us - intelle&tüs reprefentans

iriby

[

rem definitam: Oljettivum cít ipfa res

du

definita: Jocale funt voces rem defini-

Exem-

pt p

tam exterius manifeftantes.

*

J

plum efíto definitio bominis

*

A&us in

E C

mente fic definiens; Homo eft animal

ijiu.

rationale , eft defmitio formalis: Znimal

sationale reptzefentata per cognitionem

litok

d

funt definitioobje&iva: lpfe voces ex-

quit

primentes hec verba : animal rationale

fünt defimitio vocalis.

A&us Intellectüs

od

us

reprefentans hominem, tanquamrem

de&initam , eft definitum formale : Homo,

jct

J

tanquamresdefinita, eft defimitum ob-

tlf [?

jettivum:. Vox veró exprimens TÀ bo

x

e.

mo ?& definitum vocal.

a»

4

$ IL

x04.

$49 o )M

$. IL

oO

»

Àv

y

.StzituunturR

egule bone zlejïhïtiöniï.

1

(

8:. R

Egula , Definitio debet .conftare

J

genere proximo ,. & differentid

ultimá. P.

Dehinitio eftoratio explicans

Tiaturam rei, atqui oratio. explicans

naturam rei debet conítare genere pro-

]

ximo, & differentià ultimá, ergó. P.

b'l

m. Natura eft principium operationum

partim fimilium , partim diffimilium,

0U

atqui oratio explicans principium-ope-

mna

rationum partim fimilium, partim dif-

HL,

fimilium debet conftare genere proxi-

h

fl

mo, & differentià ultimà, ergó.P. m.

M

Oratio explicans principium operatio-

Vi

num partim fimilium , partim diffimi-

(

P

lium debetconftare predicatis, que

J

explicant operationes partim fimiles,

partim diffimiles, atquí Genus proxi-

mum explicat operationes fimiles, dif-

[

10

ferentia ultima diffimiles, ergó — Per

Genus proximum intelligitur illud, cui

EW

ün

definitum immediaté fübjicitur, utlo-

mo immediaté fuübjicitur animali.

Per

(

dica-

li

differentiam ultimam intelligitur pra

tum,

»

4 o2

105

tum, ex quo froprietates rei fpecifice

l

ipfam veró non profluit

1

proüuunt

abalio priori; Tale praedicatum eft

!ity. egtionale , ex hoc ebim tanquam radi-

fä'ür»» ceMetaphyücaprofluuntproprletates,

ranom

TA

admirativum , rifibile , flebile, ipfum ves

ij qi

ro non proflult ab alio priori.

lïeg&nm

JDZ g-

85. Regula 1.

Definitio. debet e:Uä

clarior defimito.

P, Explicatio tei de-

üOpe;z*

1l "

- bet effe clarior re explicatà, atqui de-

finitio eft explicatio rei , & definitum

ii

eft rcs explicata , ergó. Obfewandum

a

t

'eft hic , quód iftaRegula fitintelligen-

da de definitione & definito formali ,

i

wmo'

quia inter definitionem objettivam &

)ammu

. deBinitum ob]ectwum non datur claritas

& obfcuritas, cüm fint idem.

dicti

Atf

$7. Regula I1T.. Defimitio debet. effe

P, Predicata

Val

convertibilis cum definito,

n

effentialia rei debent effe convertibi-

lia cum re, cüm fint ipfa res, atqui

RO

rl

definitio fünt predicata effentialiarei,

H

cüm fint partes Metaphyfice rei, five

L

Genus proximum , & differentia ulti-

maà, & definitum eft res J ergo. Ob-

ij

y

Jer-

I

!

166

$2»(0088 -

ervandum hic :t. quód hec regula h/oc'f.? d

modo fit intelligenda: Quidquid per ij

definitionem formalem reprafentatur,

M

4 MU

|

debet dici poffe reciprocé de eo, quod

jl

reprzfentatur per definitum formale,

muh]l p!

five, üt alii dicunt, definitio forma-

lis debet effe repre/entativé convertibi-

Mq

lis cum definito formali. ». quódfüb-

s

ftantia hujus regulz etiam füb his ter-

M DJUUU

gt

minis proponi foleat: Defiitio debet

convenire omni & foli definito, ità ut de-

li

finitio fit reciproca cum re , quz de-

gitin

í

finitur, h e. ut de fe mutuoó poffint

'xiupe

?

univerfaliter affirmari, non autem de

ld

alio; Alioquin nec totamrei naturam

a u

ii

explicaret, nec eam ab omni alio di-

, ftingueret : Hinc malé definitur homo:

il

4dnimal vivens fenfitioum , vel animal bi-

ul

j

À

$e65; Unde etiam ortum eft illud axio-

"

1na: quidquid dicitur , aut negatur de defi-

T.

mitione , dicitur , aut negatur de defmito ;

inth

quod repugnat definitioni, repupnat defmito.

li

88. Regula YV. Definitum non debet

Ws

ángredi definitionem. P. Res explicata non

Dy

T

debet ingredi fut explicationem , atqui

fleiinitum. eft res explicata, & defini-

tio

| dji-]t&jw

ii

49 o2 88

107

Iu

tio eft rei explicatio, ergó. P. m. Ex

mdqïlh

plicatio rei debet effe clarior re expli-

VO

catà, atqui fires explicata ingreditur

d

]

U Q

fui explicationem, non effet clarior ;

cüm nihil poffit effe clarius fe ipfo ,

TY

ergo.

g

89. Re;gula V. Defiitio nibit debet

hg

i

continere. fuperfluum. P. Definitio nihil

T

debet continere; nifi quod eft ad cla-

ii

ram reiexplicationem, atqui id, quod

it d

eft fuperfluum, non eft ad claram rei

mi ql*

explicationem , cüm aliàs hoc ipfonon

fitig

effet fuperluum, ergó. Hinc vitiofa

m

eft hec definitio: Homo eft animal ra«

Ditg

tionale mortale, nam ultima vox morta-

fl

le inutilis eft, cüm omne animal more

i

j

Jale fit. -

vl

go. Obs. L. Contra Reg

ulam . Si

d ii

regula fübfifteret, ergó hac definitio

Marii

Equi: animal binnibile , non effet bona;

cüm detur Genus propinquius refpes

r

d

&u Equi, fcilicet Brutum , atqui hoe

1174

non ; quia Equus paffim fic definitur;

ia

ergó. R. C. feq. M. Ob additamratio-

I0DRD,

nem. Ex eodem capite juxta rigorem

X

diale&ticz vitiofze funt plereque bru:

torum

ó

108

$99 2580

torum definitiones , etíi

g

ufitate.

paffxm :fint

gt

91. Obs. ITI. Contra eandem.

Ge:

d

nus non debet exprimere rationem

11

tf

differentie, atqui Genus proximum;

V, G, animal in definitione bominis ex-

"T

PA

primeret rationem differentie , ergó

definitio non debet conftare genere

»M

proximo, P.m. To animal exprimitfen-

!

fiüvum, per quod differt à plantá ,

Ph

enus non debet ex-

ergo. R. D. M,

primere rationem differentie /pecifice,

feu refpe&u fpecierum fibi fübje&a-

ïb. t

J

rum C. differentie Generice , eu refpe-

eni

l

&u fpecierum fübalternarum fibi ope

ul

I

pofitarum N. Genus non eft purara-

;cmporla":.

tio conveniendi, nifi inter fpecies fi.

j

bi fubjectas , unde berno differt per füb-

b

ftantiàm ab accidente, per corpusà fpi-

qiad

ritu, per vivens à non vivente, E,G la-

LOT

vl

pide,peranimalab infenfitivo,feu plan.

| MM

"m

i

tà, perrationale denique àbruto ; nam

Qs

res pertotam fuam effentiam, h. e. per

TT

omnia füa przedicata differt ab aliis.:

N

92. Obs, IIL. Contra eandem, De«

Afrtmi

finitio , utpoteoratio explicans natu-

ij

«

ram

489 Co) 885

106

rarh rei, debet explicare omnia pre-

dicata rei,.fed hoc non fit, fi conftet

Wm 3?;

tantüm genere proximo, & differen-

It M

tiáultimá, ergó. P. m, Homo V. G. eft

u pl'oxï;,;*

non tantüm animal, vationale , fed eti-

Pne b)m('

am vioens , corpus, fubflantia &c. atqui

lg

definitio hominis, conítans tantüm

T.

genere.proximo , & differentià ulti-

d tj

inà, hec non explicat, ergó R.D M,

It g

Debet explicare omnia pradicatarei ,

Ton d

Sc. effentialia ;; vel ex- vel implicité C;

g d

N

y

femper expliciià N, Genus proximum ,

ii

l

V, G. refpe&tu hominis animal utpote

W,f"h'

inferius in lined rettá ,. implicité in fein-

Vrüm i

cludit vivens , corpus;&c. cüm ex iis

n

componatur.

t

93. Obs. Contra Regulam 2.

| de-

ifetyi

finitum fepe eft facilius intellectu ,

t COnd

quàm definitio , ergó defini&o non

vll

femper eft clarior definito. P. A. Si

iil

ruftico dicam, me effe bominem ,. id fa»

r

cilius intelliget , quàm fi dicam, me

tig, L

e(Te animal vationale, ergo. R..D. 1. €,

"b

Non eft.femper clarior clarioritate

u

grammaticali C.-clarioritate Lopicd N.

lis:eft , ficui vocis

a

c(arz'orz'tas, gramma;z'ca

j

cujus-

|

1IO

«$(o) 88

ydt

éujusdam fignificatio magís eft perfpe:

&a, quàmalterius

Glarioritas autem

u)

j«

f

Logica eft,fiquid explicatur per termi-

UT

nos naturam rei diftinétius exprimen.

j

tées;

a

Hinc vox bomo eft clarior grati*

w

K

maticaliter ruftico, quàm hi termini :

lia

"0

a.

animal rationale, quia illius fignificatio

f A

[

eidém magis nota eft; fed hi termini:

ä

lt

animal rationale , funt clanores Logicà

hoc termino bemo , quia hominis na-

(1

1IUQI

I

turam diftinétiüs expmmunt

yigui

94. Obs. Contra Regulam 3 defï-

1.

nitio eft oratio explicans naturamrei,

ünm,

atqui oratio explicans naturam reinon

i, Q

eft convertibilis cum definito

ergo

ml

P. m. Effe convertibile cum altero eft

A

unum poffe de altero univerfaliter af-

Mi

firmari, & viciffim, atqui oratio ex-

Vr

plicans naturamrei non poteft univer-

At p

faliter affirmari de definito, nec hoc

MY

viciffim; cüm non poflim dicere: om-

[

yis conceptus reprefentans animal rationale

Vg

eft bono , nec contrà, ergoó, R. D. m.

jl

Oratio oljettiva &c. non eft-converti-

d

bilis cum definito N. formalis füb D.

non

|

|

"

J

1$8(o0) 8

ob

'g".W noneft convertibilis entitatio? C.»repræ-

d

fentatioe IN. imiliter D. C. Item M, P.

lfur Ws

1. effe convertibile eniitatic? eftunum

lt

poffe de altero &c. C. reprefentatiot N.

i,

95. Obs. Contra Regulam 4.fi de-

1 i

finitum non debet ingredi definitio-

b ii

"

nem, ergó non e(t bona hec definitio:

ts

Homo ef? animal vationale , atqui haec de-

Vr j

finitio eft bona, ergó. P. feq. M. Hanc

| hs

definitionem ingreditur definitum, er-

J

g5.P. A. Definitum eft/omo, fed bo-

mo ingreditur hanc definitionem, ergó.

mj

P; m. Homo ingreditur ittam Propofi-

Jurtri

tionem, fed ifta Propofitio eft defini-

CURU

tio, ergó. R, D. M.ult, fyll. Zomoin-

f

greditur iftam Propofitionem fpe&a-

m d

tam ratione /uljetti C. ratione predicati

jyeria

N. D. etiam m. ifta Propofitio fpe&a-

Vi r

ta ratione predicati eft definitio C. ra-

yotel

tione fuljetti N. Tota Propofitio affig-

TMH

nata non eft definitio, fed folüm pre-

n digen

dicatum illius: Unde definitum po-

f

teft quidem ingredi Propofitionem, cum

V1

poffit effe fübje&tum , non tamen ipfam

Lt

definitionem.

nwïlkï

$. PII*.I.

ls

E

l12

« Co088

S. IIl,

.W

w

iL

de &5 quotuplex fit szvzf 0,

p

!

d

co. Divifio in genere eftora-

L

5;;

96 DI

tio totum in fuas pa1 tes dis-

tribuens: eft duplex, alia quid nominis,

alia quid rei: Quid nominis eft, quà no-

men aliquod ir in varias fignificationes

[

dividitur, convenit terminis equivocis,

RL

üt fi dlcam* Canis alius efl celeftis , alius

i

terreftris. Divifio quid rei eft , quà res

xM,

in fuas partes dividitur. Quia autem

i

Jotum hoc modo fümptum , aliud eft

Dl

&&tuale , illüdque vel e[fentiale , five )hy-

r

ficum, five Metaphyficum , vel acci-

lint)

denmle , ídquefimiliter, aut Phyficum,

Dm's Y

aut Metaphyfienm . vel integrale , aliud

gàs

Potentiale, feu Univer[ale , hinc totuplex

1001

etiam eft divj/ro,

Divifio aualis eft,

iO

quà totum atuale dividitur in fuas par-

iühri

tes, ex quibus actu componitur. Di-

*Al ii

vnüo effentialis, vel Pbyfica, vel Meta-

m

"

N

j

d

£byfiea eft, quà totum effentiale divi-

Tinis

ditur in fuas partes effentiales , vel Pby-

Mq

f cas, vel Metapbyficas. E. G Hominis

m il

pars

[

44&8(0)&8

113

( garsalia eft corpus , alia anima : N el bomi*

mh

mis pars alia eft animal, aliarationale. Divi-

fio accidentalis cít ,. quà totum acciden-

a

Ms

iale h. eft, conflatum ex fubftantid &

i s

accidente , eóque vel Phyfico, vel

Itf

Wl

. Metaphyfico, dividitur in(uas partes,

(l

qu

M.

'dt f album dividas in fubje&um, V..G,

4 parietem , &accidens, V. G.albedinem,

Inii

aut rifibilein rem , Sc. bominem , &ejus

accidens Metaphyficum, Sc. ri/ibilita-

id,

tem. Divifio integralis eft , quà totum

éntegrale ,. five quantitaticum . dividitur

:

um d

infuas partes jntegrantes, h. e, tales,

Ll

M

que non pertinent ad e[fentiam rei,

, Yv

fed tantüm ad ejus integritatem. E. G,

t

Hominis pars alia eft caput , alia manus &c.

,i;l

ii

Partes itaque integrantes funt ee , finé

^

.quibus tota & integra aliqua entitas

li

Q (

effe non poteft, - Divifio potentialis eft,

- quà totum fotentiale, feu univerfale di-

(b

viditur in fuas partes' poteflativas , feu

]

A

Jubjettivas.

'Totum Peotentiale re ipfà

j w

nihil eft aliad, quàm terminus com-

jaibt

munis, continens fub feplura inferio-

"

ra, que inferiora vocantur partes po-

non

5! Gl!äï

fg/?qti&væ, quia tantüm porertid &

ab

114

wS8(oopgm

attu continentur in toto; fuljettie aue — (i!

tem dicuntur, quia fünt fübtoto , feu

[o) Ü

fübjiciuntur toti. Divitio potentialis qua-

r f

iiä il

druplex eft: r. Generis in fpecies, fpe-

ciei in Individua , differentie in fpe-

[2

cies, vel Individua, generis in diffe-

rentias , differentie in differentias.

m*öü';

E. G. nimal aliud. eft bomo , aliud bru-

iri

"l

l

j

"

!

tum. — Homo alius efd Petrus , alius Pau-

um

lus &e.. Senfitioum aliud eft. bomo j aliud

M

brutum. — Rationale aliud efd. Petrus j aliud

him,

Paulus.

"nimal aliud ef? vationale , aliud

hn,

érrationále.

Senfitivum aliud ef. rationa-

J

u

le, aliud irrationole.

2. AÁccidentis in

tl

421

&ULI

fübje&a , E.G. Zlbum al

& eft lac ,aliud

tyite

eygnus.

3. Subje&i in accidentia, E,

n

t

G. Homo alius eft albus ,. alius niger.

4.

Ti

l

jn

zdccidentis in accidentia, E. G, Dulce

r

aliud eft

vj

lac.

n

flavun , üt mel, aliud album , ut

m

97. Coll. Sicut divifto lia eft for-

hr

talis, alia objettiva , alia vocalis , ità eti-

[77

am dioifum aliud effe formale, aliud ob-

JDivifio formalis

jettivum, aliud eocale.

Ó

eft actus intelle&üs | dividens totumt

Y

Objettíca funt mermbra dividentia pef

cogni-

$$ (o)88

l1$

0,f

s

TAR

14 l

eognitionem reprefentata. Pocalisfant

voces exterius manifeftantes divifio-

OA

2

Tf

nem formalem. — Dioifum fermale eft

a&us intellectüs reprzfentans totum,

eremæm

quod dividitur :

Objettivum eft ipfum

eüe 'fmr—

Focalé: fant

totum , quod dividitur

l 1Ffve.

voces exteuus manifeftantes divifum

LT

formale

Exemplum cíto divifio Zni-

le, A

malis in bominem &$ Brutum : A&us intel-

4? ii

le&üs , dividens animal in bominem &

fPtm

Homo &

brutum , eft divifio formalis

l Ti

brutun , tanquam membra dividentia

Qd d

At

per cognitionem dividentemreprafen-

tata , funt divifío objettiva: lpf& voces

diidt

exprimentes hec verba : aliud bomo ,

At

aliud brutum , funt divifio Vocalis A&us

lt n

intelle&üs, reprefentans animal , tan-

t Df

quam totum, quod dividitur, eft di

t

vifum formale. Animal tanquam totum,

quod dividitur, eft dieifum objettivum:

1

[

Vox exprimens T animal eft dwzfum

*yocale.

n

IV.

Statuuntur Regule bone dlfz)zf onis,

ii

T

98R

Egula - Divifum debet plus con-

ürid

tinere , quam fingula membra di-

videntia.

|

116 Væïg(o)gæ

4

videntia. P, ''otum debet plus conti-

p2

nere, quàm fingule partes , atqui di-

j

j

vifum eft totum, & fingula membra

M j

J

l

dividentia fünt fingule partes, ergó.

g 1

ij

Obfervandum ,. quód plus continererefpe- — «

&u totius potentialis nihil fitaliud, quàm

!

latius patere , feu pluribus po[fe convenire.

|

Hinc animal, quod eft pars attualis.ho-

liil

rmhüinis, & füb hàc ratione minus con-

igpit

tinet, quàm boro, cüm bomo etiam

1.

contineat rationale, füb alià tamen ra-

ib

tione, Sc. prout eft zotum potentiale ,

bad

plus continet, quàm bomo, h. e.latiüs

U

patet, five pluribus convenire poteft,

ii l

*

*

Convenit enim Pruto. &

quàm Pomo

n ü

bomni.

1iim

99. Regula L. Divifum debet ada-

n

quari membris dioidentibus. famul fumptis,

ttiit,

P. Totum debet adequari partibus fi-

t

mul fimptis, cürmn partes fimul fumptze

uq

fintipfum totum, atqui divifum eft

fired

totum,

& membra dividentia fimul

W

fümpta funt partes fimul füumpte , er-

EU W*

gó. Hincnon valet divifio animalis in

bt

bominem & Equum, quia divifum con-

p

tinet aliquid, V. G, Leonem , noncon-

Vïdenm

tentum

a

$93 (0288

II7

.jg

m a*

tentum in u]lo membrorum dividen-

' tium, cüm animal etiam de Leone pre-

P

dlcarl poflit.

Item non valet dwzf 0

2! animalis n bominem. & vivens , quia vi-

Af

! 9es , tanquam memibrum dividens ,

Itj d

* continet flantam , quam non continet

! Jl'r;

uj

? animal divifum , cüm animal non poffit

rzdicari de plantd , de qua tamen prae-

nvmfh

dicari poteft ivens.

hn

DT

1co. Regulalll. Membra dividen-

d

tia debent inter fe. pugnare , feu. oppofita

m t ii eH'e

LU

, vel rcahter vel formaliter &

lI)

er conceptum, j&à ut unum non fit

M" """ ! alterum, P. Una pars non debet effe

ii altera cüm aliàs non effet tantüm pars,

fed ipfum totum ; atqui fi mermbra di-

ffm"'ü videntia inter fe non pugharent vel

f zmu

realiter, vel formaliter, una pars ef-

.»-.,

W fetaltera,quia illatantum interfe pug-

| lmu]

. nant,

quorum unum non eft alterum

ii vl realiter , velformaliter, ergo.

Tdnti

101. Repgula IV.. Memibra dividen-

im ta delent e[/e pauca, P. Divifio nihil de-

s

H]

Mi

bet continere. nifi quod fit ad claram

"n

rei partitionem, atqui fi membra di-

j It

vxdentm non eífent pauca, contineret

L.

hn

aliquid ,

x

LI$8:

423 ( o ) g8t

aliquid, quod non effet ad claram rei... )

j

partitionem, cüm pluralitas füperflua

pariat confufionem , ergó.

jpui

gt l

102. Regula V. Divifto debet e[fe

ünmedista , h. e, debet fieriin membra.

Wil

[

proxima , ut inter totum & illamem-

bra nullum fit aliud membrum intere

(

medium. V. G. Omnis numerus vl eft.

i d

jar, vel impar. P. Membra dividentia

debent adequare , vel exhaurire divi-

ag

fum, atqui fi divifio non effet imme-

tl

diata, membra dividentia non adequa-,

Ptl

w

rent, vel exhaurirent divifum, cüm

:

divifum aliquid contineret, quod non

;

d

jj

contineretur in ullo membro dividen-

:

ïä

ag

te, ergó. Unde non valet hac divi-

hi

fio: Znimal aliud eft rationale , aliud rugi-

t

bile, aliud binnibile ; Cum füb animali con-

p

tineatur etiam /atrabile cum reliquis dif-

m

ferentiis fpecificis animalis.

lr

103. Obs. Contra Regulam x.. In

g

divoifione bominis in animalitatem &rationa-

tj

litatem. divifum . nón. plus continet ,

T

quàm fingula membra dividentia,ergó.

tpn,

P. A. Quodlibet membrum dividens:

dnt,

fum ,

contingt id, quod continet divi

A

-

ergó.

t

«$ (o58$5

119

l

|| ergoó. P. A. 4dnimalitas ett totus bomo ,

i

rationalitas eft etiam totus bomo, ergó,

]

"

n

, R. D ult, A. Animalitas eft totus ho-

o

j

j

d

RTT

! mo &c, Pbyficà, & quoad entitatem C;

"

v'I

* Metapbyficó , & quoad conceptum IN. nam

uml

l

ln

" conceptus amimalitatis eft , principium

]

" Jentiendi; rationalitatis: principium ratios

l

" einandi :

r

conceptus veró bominis efts

ivil;

principium fentiendi. fimul & ratiocinandi

d

,cüm igiturhec hominis divifio inanis

(n d

malitatem & rationalitatem fit divifio

lod

effentialis Metaphyfica, patet, quód

L nl

neutra ex hispartibustotum hominem

Irtpi

metaphyficé , feu quoad conceptum

bt

Vi l

adequet.

104. Obs. Contra Regulamvg. Si

V

membra dividentia debent inter fe

(s

pugnare, ergó unum non poteftcon-

n i

tineri in altero, atquiunum membrum

il

dividens poteft contineri in altero ,

ii

ergoó P. m. Bona ett divifio bominis in

ii u

corpus & animam , licét anima ,tanquam

]u a

membrum dividens, contineatur in

j

corpore, tanquam altero membro divi-

prndi

dente, ergó, R. D. A, P. Licétanima ;

lu'netdir:

tanquam membrum dividens , conti-

[

neatur

120

48 Co0 $6G

n

174]

neatürin corpore, tanquam in /ubje-

&o C. tanquam quid omminb idem N.

iaj

ILNHO

Membra dividentia debent inter fe

n

pugnare, h. e. unum membrum divi-

fionis debet effe diftin&tum ab alio, &

1

1E0

quidem Pbyfié , fiit divifio in partes

Jhyjficas ,. Metapbyficé veró , fi fit divifio

n

In partes metapbyficas: fic corpus & anima,

AA T

quz funtpartes pbyfice hominis , diftin-

guuntur pbyfià ;; dnimalitas autem, &

n

l

vationalitas, que funt partes Metapbyfi-

& , diftinguuntur metapbyficé, feu per

J

conceptum ; quia habent conceptus

diveríos. Itaque hzc regula non pro-

l

TU

hibet, quó minüs unum membrum di-

vifionis poffit effe in alio , tanquam

in fubje&to ; Siquidem bene dividitur

ens in fübítantiam & accidens, & ta-

n

li

men accidens eft in fübftantiá, tan-

Pm)-c

quam in fübje&o.

il

105. Coll. Predicata in lineápre-

i

J

dicamentali per modum negativorum

ö T!qw[

pofita, V. G. irrationale , infenfitévum ,

M

non fumi negativà ( quia fi fumerentur

qu

]

negalio? , membra dividentia latiüs pa-

V, æq

tgrenþ, quàm divifum ) fed infiitanter

fita

1

izn

*598(0)8&

""^ & pofitiv?, Sc..pro principio intrinfe-

Ü

zi

"5 co & exigitivo operationum bruti &

viventis non fenfitivi, five plante ,

nmlh*:;

hecque vocabula adhiberi partim. ex

"^i defeétu linguz latinize

Vif

, que propria

! vocabula non fuppeditat ; partim ex

^l defe&tu. notitie o

perationum fpecifi-

!l earum & differentialium , quas inge-

" nii noftri imbecillitas n

on ità depre-

Ttatin

hendit & claré cognofcit,

ts

s —.

*: -PARS SECUNDA

LT

qiu INSTITUTIONUM . DIALE

j

CARUM,

CTI-

l) , t

bered;

De

tidn. ]

Iis, quz ad fecundam mentis opcäf

Mtai

racibncm fpectant.

Huc pertinet agere — 1. de Quidditate &

hii

m

divifione . Propofitionis.

2. de Veritote

| Ilfgä

I.

.& requifitis ad Propofitionum nece[fita-

tem , impo[f:bilitatem , & contingentiam,

i

li

quando funt. compofita.

3. de Oppofitio-

T d

ne , equipollentiá & converfione Propo-

Jitionum.

ffd La

E

CAPUT

122

42(2288

C APHT E.

indditate

&5 Bï'ruijione Propo-

i

fitionis. -

I.

l

j

Nome;x ;

Verbum , 69 3

L

É

4 i

Quid fit

[

,;j

A

Oratio.

Wd

106.

Ota. Cümad notitiam Propo-

if

fitionis neceffarium fitfcire,

al

quid fit Nomen , Ferbum , & oratio , men-

d

tem Ariftotelis circa ifta

3j

cabimus.

wpriüs expli-

U

107, Dico L. Nomen eft cox/iz-

"j

vificativa ad placitum fine tempore , cujus

£

f

nulla pars figuificat feparata , finita , €9' re-

Éa, faciens cum *erbo veram 'udl falfam

M

ürationem.

Ttà Ariftoteles r. Perib. c.

T

i

5». dicitur r. vox , utexcludantur ter-

minirmentales & fcripti, 9. Significa-

DT

n

tioa, ut excludantur voces fi&z ,item

figna naturalia, üt gemitus, rugitus. 3.

"d placiium , quianulla vox ex fe habet,

lt

jiam

Noun

quód hanc rem PO,,tiüs' quàm al

fig-

ä&ä(?)æ

133

u

fignificet, fed puré ex beneplacito in-

ftituentium , quibus placuit, ut bomo

fignificet animal rationale potiüs,

Foum;

quàm aliud quid.

4. Sinbtempore, ut

nomen diftinguatur à verbo,quod cum

tempore fignificat. $. Cujusnull

a pars

Jignificat fiparata , h. e. non fignificat

:

Vil

idem, autaliquid illius , quod antea

adhuc conjun&ta fignificabat; Per quod

oittn

ANomen differt ab Oratione , cujus partes

!

etiam feparatz fignificantid , aut ali-

r

J

Vr

quid illius , quod fignificabant con-

jun&em, 6. Finita, ut excludanturter-

la p

mini infiniti, E. G. tion- bomo &c. quia

non funt apti ad conficiendas Propo-

mod,

fitiones fcientificas, cüm non fignifi-

n

cent, quid fint res , fed tantüm, quid

non fint.

ii

7. Rélta , utexcludantur ca-

wnd) fus obliqui , quifunttantüm inflexiones

d

nominum; fignificatio enim impofita

:gcludan;

eft re&o, non obliquo.

8. faciens cum

MT

verbo veram 'vel. falfam orationem , quze

tantum claritatis gratid adjiciuntur.

d

TU

IO8. Obs. Hora, dies , INox, beb-

domas ,lufirum , feculum &c. funt vera

voxqfä

7

u

D

INomina; atqui hzcfigniftcant tempus,

z

grgö.

124.

598 92 6X

í j

ï'e-rgö. R C. Totum. Aliud eft /fenifi-

hii ij

:

care tempus , aliudeum, autfimne tempore :

[/

Jienificare tempus , eft habere pro figni-

[i]

ficato Principali tempus,, & prater

)]

hoc non habere aliud fignificatum, üt

[*

Hora, dies &c. fignifigare cum tempore ,

[ ,

eftprater fignificatumPrincipaleetiam

fignificare exercitium a&ionis in pri-

vt

maria temporis differentis , üt moffige

ii

yi

nificat amorem, & tempus prafens. — Sig-

l

tiüficare finà tempore ; eft praeter.fuum fig»

V1

nificatum -Principale non fignificare

u

l)

exercitium a&tionisin primaria tempo-

Vl

ris differentia, utigaudium.

Primarie

f0j

gemporis differentie funt Pr

á

eteritum, præ-i

Is

fensy Futurum.

ntaculum , prähdium A cena

Mi

ll

bicInfto:9e

'.,(

b

fignificant cum tempore, ergó. R. IN, À«

EU

Aliud eft fienificare cum tempore ,. üt mo-

[

dó explicatum , aliud confrgnificare tem-

li

jus:

- Confignificare tempus , eft habere figs

nificatum Principale cum refj

;»ectu ad

D

w

aliauod tempus, finé primaria tempo-

Tne

ris.differentia, utY jentaculum , quod

tim

preter refc&ionem corporis, tanquam

etn-

Atl

ügniücatum Principalc", connotatt

pus

SRCo^E

"r2s

pus matàtinum, prefcindendo, an fit

Ulf:,»l

prefens, an preteritum, an futurum,

n

"

109. Dico II. Verbum eftoox fis-

j)

ls

mificatioa ad. placitum. cum. tempore , 'cujus

nulla pars fignificat faparata , finita & vee

"

li ',:'

Ga:i Et eft eorum , que de altero dicuntur,

i

fota.

Ità Ariftoteles t, Perib. c.3. di-

Citut .

iia, ut excludantur verba

t

M

per acci

t

hs infinitata, qualia funtil-

la, in quibus particulanon ponitur poft

J

rl

copulam, dum refolvuntur. E. G. f?el-

n w

le funt non. fcintillantes. . Dixi: per.acci-

^h

aM

dens infinitata, quia, perfeloquendo,

j

verba non infinitantur, fed femper

funia

prépofità particulà noz, fümunturne-

ganter. 2. Refta, h. e.indicativi modi,

u

& temporis préfentis , ut catera ver-

d

bi tempora àc modi exclüdantur , quz

non tam vérba fünt, quàm inflexiones

verborum, " Solum tempus prefens fi-

j

n& ordine ad preteritum & futurum

intelligitur, pizferitum veró & futu-

rum non finé ordine ad prefeus: vee

rum ehim eft: Petrus cucurrit , quia ve-

rum aliquando fuit, dicere: Petrus

rum , qua dealtero

furrit; 3. Efl uota . eo

dicun-

L

:

126

$32(o528€

eicuntur,h.e. ne&endo predicatum cum

"

fubje&o, indicat, quód ei conveniat,

um

licét adjun&o ly non difconvenientiam

Ü

eorundem indicet.

Caterz particule

patent ex definitione nominis.

I1o. Obs. I. Sum eft verbum , at-

qui fumnon fignificat exercitium a&tio-

nis, ergó verbum non fignificat exer-

citium actionis, feu cum tempore. R.

T

D. m. non fignificat exercitium aCtio-

il

nis proprie & ftri&t? dicte C. impropri &

ün

lai? dite N. verbum fubflantioum, quod

M

eftunicum verbum /um,fignificat a&io-

j

nem tantüm impropri? , Sc. exiftentiam,

ii

quae eft a&us, five quoddam agererei ,

cum plus fit exiftere , quàm non exi-

vl

i

ftere; Perba adjettiva veró , qualia funt

Pl

jl

omnia reliqua , excepto verbo fum ,

Ti

fignificant plerumque exercitium a&i-

Af

onis proprié talis.

u

]

111, Obs.II. In häc; Propoütio-

ne: bomo eft animal , ly eft non fignifi-

lr

cat cum tempore, ergó P. A. Non fig-

Ü

nificat exiftentiam fubje&i; cüm fen-

| ln

fus non fit : Homo eft. exiftens animal ;

li

€

| 1$8 ( o ? X9

137

UM

demhïa

eft enim Propofitio neceffaria, in quà

verbum dicitur ab[oloi ab omni tempore ,

Um ü'æ'h

ltemm'

ergo. R. D. P. A, Non fignificat ex-

Tl

iftentiam fübje&ti pro determinatd tempo-

ris differentid C. ampliativà N. n hác ali-

M

h

Íísque Propofitionibus neceffariis ver-

T

li

bumn dicitur abfolvi àtempore , non,quód

non fignificet cum tempore, fedquód

ii

Mi

du

in hujusmodi Propofitionibusnon fig-

N

nificet cum tempore determinato, eó

quód amplietur ad omnes temporis

M

lt

differentias propter neceffariam con-

nexionem pradicati cum fuübje&to.

Init

I12.

ico IIL Oratio eft voxfig-

C nl

P

nificativa ad placitum , cujus partium. ali-

lag

qua fignificat feparata , üt ditkio , mon t

Qu

Ti

affirmatio &? negatio. . Ità Ariftoteles. r.

perih. c, 4. Dicitur t. vox , quia licét

oj

multis conftet vocabulis ,. debet nihi-

TAE

Jominus effe una fecundüm fenfum,

2. Cujus partium aliqua ; quia non eft

ihy

neceffe , ut omnes orationis partes fint

d

hii

fignificativz,

3. Separata ; ut diftin-

MX

guatur à INNomíne & verbo, quorum par-

du

tes feparate non fignificant, quod fig-

1

nificabant conjuncte.

A. Ut ditlio ,

4

70n

138

ag( o )Tæ

p*

non At affirmatio & negatío , quia non re-

'quiritur ad orationem precifé, ut fit

affirmans aut negans , cüni aliàs omnis

j

oratio effet propofitio.

Eft autem

oratio alia /mperfetta, -alia perfefta, eá-

i

| 15;5 Pfl"h

'que vel enunciativa , -vel non- enuntiati-

va, Inferféta eít, que&imperfe&um

fenfum generat, & animum auditoris

fufpénfum detinet, üt qwos ego: Perfe-

(aeft, que perfectum fenfum gcne-

gat, üt bomo-e[1-animal.

Enuntiativa eft,

quz verum , vel falfum fignificat. /Non-

enuritiativa:eft, quae nec verum , .nec

falfum fignificat, üt oratio interrogati-

l

*a , vocativa , imperativa , i

mprecati*qa j

lh

W'Ji'sä

dgürecätivfi $ apfan'*ua.

$. II,

uid f Propofitio, quid ejus maQ

T

eria €9 forma, qualitas &5

quantitas.,

AA

j

Ico T. Propofitio, duam inter-

yel

l

ng; D

pretationem appellat Zfríf?ote-

12, ü

ord-

Af

J

i. quiakei*c inteþpres mentis, eít

tio,

"

i

$ Co)89

129

Rn

tio; S&. perfecta, di&iva, feu imme:

[

i

diaté judicativa de-aliquo: Que- fint

l LT

ejus partes , dictum eft füprà. N. ..

H'

Specialiter hiccirca copulam notandum

ïMm)

reftat , aliam effe Principalem , aliam

1 hhj

münus Principalem; Principalis eft,- quae

I

ne&it fubje&um totius Propofitionis

It qy

b

h

cum predicato... E. G. Petrus efl do-

&us.

Minls Principalis eft, quze neétit

2

aut partes fübjecti, aut partes pradi-

A

cáti inter fe. E. G. Peirus, qui EST Lo-

l

TOU

picus , eft - dottus.

Petrus efl id , quod non.

VU

eít /apis,

10

I114.

Dico lJ. Materia. Propofi-,;

Mi

tionis eft duplex, remota, feu ex qud,,

& proxima , feu circa quam. — . Maleria y

ex quá , ; Propofitionis ftmplicis funt fub-:

jectum, & predicatum: Quia ex his:

conftituitur Propofitio; formahuic ma-

TT

teri? correfpondens eft verbum fubflan-;

li

tivim f«m, aut aliquod ex ejusdem de-,

rivatis indicativi modi. Aatio eft , quia

verbum fubflantioum fum fubje&tum &

"

predicatum, fecundüm fe indifferen-

(

tia, tanquam materiam , determinat

& ad faciendam

s, alf

ad eïe conjunca ,

5

Pro-

130

48 (52 86

;l

Propofitionem. — Materia, exquà , Pro-

!/

g

pofitionis compofite funt integree Pro-

ji

pofitiones fimplices; quia ex his pro-

inti

ximb & remott duntaxat ex terminis ,

ü

componitur; Forma huic materiz cor-

L'fäjü

refpondens eft conjun&io quzedam

Grammaticalis, &, «e , fi, quia &c,

;I

:h

Nam hzc in Propofitionibus compo-

(,'

fitis eft copula Principalis , determi-

E;ä |

nans Propofitiones fimplices ad con-

a

ftituendam Propofitionem compofi-

tam. MateriaPropofitionis , circa quam,

u

n

eft connexio predicati cum fubje&to,

qus triplez effe poteft, Sc. nece[Jaria,

il

ts

gontingens , & impo]fibilis: Forma huie

materie correfpondens eft ipfe a&tus

zämï

Wi

intelle&tüs, affirmans aut negans iftam

nl

connexionem,

115, Dico III. Qualitas Propofi-

ht

L

tionis juxta diale&icos duplex eft, Sc.

b

e[fentialis , feu primaria, & accidentalis,

Vi

Íeu fecundaria : Primaria eft affirmatio

E

& negatio; Secundaria veritas & falfi-

tas.

Ratio eft, quia quaerenti, qua-

t

lis fit Propofitio, apté refpondetur:

Eft afirmativa vel negativa, eft eera vel

Wi

falfa.

L

&8(5)8&

131

maüfä,h

falfa.

Dixi : juxta diale&ticos; Nam in

tv

rigore veritas quidem & falfitas funt

li qj

qualitates Propofitionis , non tamen

LUj

affirmatio & negatio.

Ut Propofitio

j Ti

Modalis fit negativa, aut affirmativa,

INf [

debet precifé Modus negari, aut affir-

3! ),Iï; 9'-&

mari; Hinc ifta Propofitio: Petrumnon

QTT

e[fe brutum , eft nece[Je ,. eft. Modalis affir»

d d

maliva, econtra veró ifta: Petrum effe

Ws

brutum , non eft nece[fe , eft Modalis uega-

J (

ijva. Similiter, ut Propofitio corpo-

0l

fíta it-affirmativa, autnegativa , debet

przcifé conjunttio Grammaticalis affirma-

[

LT

ri , aut negari: Sic ifta copulativa £

! In

Et Petrus currit, & Paulus ambulat , eft

ii

affirmativa: Hec veró: Non & Petrus

t

currit , & Paulus ambulat , eft negati-

va, & fic de ceteris; Ubi maximéat-

TO

tendendum, ut in negativis particula

j

n

n0n immediaté afficiat ipfam conjun.

[

T

&ionem; V. G. Non fi , non. ideó &c;

&

i

Sicut in fimplici debet afficere copu-

lam verbalem.Principalem.

[5

il

116. Dico IV. Quantitas Propo«

fitionis eft extenfio, autlimitatio fub.

Ll

)d

je&i in re&o importati , ut plu:a vel

pau-

123

$$ (o588

I w

pauciora fignificet , feu univerfalitas,

| uiüls (

autparticularitas. Dixi 1. fubjetti,nam

If

quantitas Propofitionis defümitur à füb-

»44(!-'?&

je&o, nonà predicato; Hincfignum

u

additum predicato non facit illud dis-

j

[

Í

tribul , aut reftringi; fialiàs fecundüm

regulas de /uppofitione non fuit diftribu-

endum ,autreftringendum; E.G. Om-

nis bomo eft omne rationale , aliquod ani-

] gïfmna'

In

mal eft omne rationale , mullum elemeritum

gl

eft aliquod vivens, Deus ef? omnis fua

LU

il

perfettio. Dixi 2 in retto importati , quia,

fignum additum ol/iquo nihil facit ad

quantitatem Propofitionis; Unde hzc

lrlï

&

Propofitio : cujusvis bomünis aliquis equus

currit, eftparticularis, ifta veró: Ali-

3

if

cujus bonminis omnis equus currit , eft uni-

verfalis,

Obfervandum ,. quód Propo-

d

]

fitiones compofite habeant eandem cumi

componentibus fe quantitatem , licét

ratione particulze copulantis copulativce

fint univerfales, aisjunctive ratione par-

Qot

ticule disjungentis particulares : Item

quoód caufales femper fint &quivalen-

ter univerfales ; Sic quia hec caufa-

"8»

006

hs -vera eft: Qu'ia Petrus currit , m

tur,

a

133

&O

du

tür, etiam vera eft hec univerfalis :

n ju*m

Omnis currens movetur.

M

-117. Colj. Copula aliquando eft

J i

fnera copula, aliquando nom. — Tinc eft

n

4üera copula , cüm . tantüm: conjungit

ii

predicatum cum fübje&to, & prafcin-

DW

dit ab omnitemporis differentia ; Tunc

m

eeró non eft mera copula, cüm fignificat

i d

exiftentiam actualem ; V. G. Cüm di-

tl

co: Homo eft animal. vationale , T eft eft

T

era copula, quia hic eft fenfüs : Elomo

hii

vel exiflens , «el po[fibilis ,- vel preteritus,

hi

«el futurus eft animal rationale, adeóque

n 0

T eft priefcindit ab omni temporis dif-

tl

férentià ; Cüm veró , dico : Deus eft ,

i

T eft non eftmera copula, féd verbum

od

fignificans exiftentiam; fenfus enim

?

j qit

eft : Deus eft exiftens,

n

*

Jitr.

$. IIL

ii

IU

uplex fit Propofitio vatione .

ii

Qat

materig &5 formae..

jfa

.

ii

!

uä. Ico I. Propofitio rationemai

W;

:W

P terie vemote , 1eu ex quá ,alià

7

€

134 ,ä;-S(o)ææ

gl

eft de fecundo , alia de tertio adjacente $

Item alia finita , alia infimita. Propo-

p

J[,

"

fitio de fecundo adjacente eft, in quápo-

nitur verbum adje&tivum, h. e tale,

tüä

u Mil

4l

quod zmplicit? continet copulam & prz-

dicatufn , üt JDeus eff , Petrus currit,

"

u

JDe tertio adjacente eft , in quà ponitur

verbum fübftantivum explicité cum pre-

LL

dicato , üt Petrus eft bomo

Finita eft,

r

que conftat terminis finitis , üt Leo

dl

eft animal: Infita , qu& infinitis , üt

A

ii

Petrus eft non- Leo , non. Petrus eft non-

m

Leo, Ratione materie proxime , feu cir-

b

ca quam , alia eft in-«ateria nece[Jaria ,

n

M

l

alia in contingenti , alia in impo[fbili :

lu

f

[l

Propofitio in n materia nece[Jaria eft ,

Mi

in qua fubjectum inter & predicatum

)

eft neceffaria connexio , üt/bomo eft ani-

p

eal , bomo mon efü amimal : ln Materia

(l

contingenti eft, in. quà eft contingens

t

connexio , üt bomo ef? dottus , bomo nen

eft doftus s. Tn wuateria impojnili eft , in

L

quà e(* impoffibilis connexio, üt bo-

m eft. Equus ,. bomo non eff. Equus.

N

119. Dico Il. Propofitio ratione

fi

forme alia eft fünpilex , alia complexa,a!ia

M

compofi-

ä&ä(t))gä

135

« nj

if

compofita: Simplex alia eft abfoluta feu

de ine[fe , alia Modalis , feu de modo. Com-

(0&, lg

nj

pofita alia eft implicité , alia explicité com-

fofta: E

licité compofita aliaeft copulati-

Toplgl

*4 , alia

3

isjunttiva, eáque ve

] perfecta,

IPWL

W

vel imperfettas .Alia conditionalis , eáque

n QUäF(

;

vel Zllativa ,. vel fimpliciter enuntiativa ,

fïþliäüö:;

m i

vel difparata ; Alia caufalis.

Implicità

compofita , qux etiam exponibilis dicitur,

| ül]ilfs,'»;

alia eft Exclufiva, alia Excejtioa, alia

Ut i

Reduplicativa.

Simplex, qu&etiam Ca-

! Dj

tegorica-dicitur , eft, quz conftatunico

Türt, t

fübje&o & pradicato , üt zfngelus eft

r r

Spiritus.

"Abfoluta cft, quz rem fim-

IT

pliciter enuntiat finà modo, ütbomoef

l ml

animal,

AModalis eft, que rem enun-

d n

tiat ub certo tnodo : Sunt autem modi

J,Uü*t

potifünüm quatuor his verfibus in-

d:n

clufi :

&

Omnis nece[Jc valet, valet z'mpcwbz?

t

i

nuiius.

yt

Poffibile quidam , quidam non pof-

Llile non.

4

yen.,

f

Nece[fe eft modus univerfalis affirmati.

(f

püü i

vus, impo[fibile univerfalis negativus,

m

o[fibile

"

po[ibile particularis aüh'"mativus, o

10 ,

-T

136

ää-?( o $89

Aon , feü contingens particularis iegati»

| vi

101

vus. His adjunguntur riodi temporaneis

Semper ,nunquam, aliquandó , aiquando nong

n

j

w f

Item.Locales : Ubique, nullibi , alicubi, ali-

cubinon. Obfervandum hic 1 .in quavis mo-

li

j

t.»

[

dali contineri duo , modum Sc. & dittum:

.Modus eft vox una ex fupra enumera-

tis; Dittum veró funt reliqua, quefub

modo afferuntur.

Q

Sic inhaciropofi»

tione: Zfomo nece[Jarió efl animal , &odus

eft vox nece[Jarió ,. dittum vero 1. Homo

r

eft animal.

2. Quóod hi mogi poflint fu-

Wj

mi vel nominaliter , üt bominem e[Je ani-

)

Ü

mal , eft-nece(fe &c. vel adverbialiter , üt

bomo nece[Jarià ef] animal.

Propofitio cotn-

h

T

flexa efít, qu:e conftat. vel fübje&to ; üt

qui peccat , efd [evous peccati., vel praedicae

m

to, üt Studas eft Apoftolus , qui Dominum

J

prodidit, velutroque complexo, dt bo-

l

1o, qii peccat. ,. ef? ex genere dllorum , qui

(j

U

Jeipfos perdunt.

'Propofitio complexa ,

qu& plures continet partes, quarum

ln

m

una dicitur primaria, . altera fecundaria ,

AR

dignofcitur per relativum , qui, que,

tayi

quod: Pars, habens relativum, dicitur

n

; al«

Propoütio incidens , feu. fecundaria

tera

"

:

4289(o»)85$

197

lculm,.rl

"teráprimaria, — Ptopofitio cotnpofita eft

Z lm

L

qu& conftat pluribus fimplicibus, per

conjun&ionem Grammaticalem . con-

M JI

nexis.

lll]q li

Explicità compofita eft , quae ex-

plicité conftat pluribus ümphcnbus per

ht r

DTum 7

conjun&tionem Grammaticalem con-

nexis. Copulatioa eft , qua conftat plu-

hqaz

IT'H M

ribus ümpnabus, per particulas &

nec &c. connexis, üt C fol eft , & dies

i!WU,:

1N

eft ; INec fol eft., nec dies efd . - Disjuncti-

va eft, qux conftat pluribus fimplici-

Md' ,

(

71

bus , per particulas, ve], aut &c. dis-

jun&tis: Perfetta eft, quando membra

UI

disjun&tionis feinvicem excludunt , üt

Diji

-boc anüiial vel e[t rationale , tvel. efT- irratio-

Afl

I

nalé: Imperfetta eft, quando fe mutuó

p

non excludunt, üt vel Petrus currit ,vel

m

Paulus ambulat

Conditionalis eft, qua&

l

i

conftat pluribus fimplicibus , per par-

J

II

ticulam //, nif/:&c. connexis

Illatica

100 d

eft, in qua conditio in antecedente po-

16

fita fignificatur effeneceffario connexa

i

ld

cum conditionato; Sive h«

neceffi-

"m

tasoriatur ex naturarei, fiveex Lege

DEI,

ID

T

perinde eft. . E. G. Sz foL eff , dies

/

(

g, f ïuda.ï imortuus: effet. in gratia, fui[fet

alva-

138

jl

falvatus : Simpliciter enuntiativa eft, cujus

5

i

conditio fignificatur habere quidem

connexionem aliquam cum conditio-

il

j

&i

nato, non tamen neceffariam. E. G. Si

u

Petrus audiet concionem , convertetur.. Con-

il

m

ditionalis difparata eft, in qua non figni-

ficatur ulla connexio conditionis cum

li

l)

Hs

n

conditionato , fed mera exiftentia con-

ditionati pofità exiftentid conditionis.

| li

EK. G. Si Gallus cantabit , Petrus negabit

W

(l

w

Chriflum: Eft autem conditio, feu ante-

cedens, feu bypotbefis illa pars Propofitio-

tll

W

T

jj

(

nis conditionalis , cui przfigitur parti-

cula ,f , nifi &c, conditionatum verà alte-

sii

u

ra pars, Cau/alis eft, quc conftat plu-

ribus fimplicibus. per particulas ideo ,

La

ji

r

quia connexis. E. G. ldeà dies eft , quia

J

Jl eft , que ità exponitur : Et dies ef ,

qu

& foleft , & caufa, cur-dies fit, — fol eft.

u

Ytem non ideb dies ef? , quia fol eft , quse

g

fic expónitur : el dies. mon ef? , vel fol

jj

li

none[t , velfidieseft , caufas cur dies fit,

li)&æ

non eft fol.

Propofitio inplicité compofi-

ta, feu exponibilis eft, qua implicité con-

ftat pluribus fimplicibus , & hinc ex-

th

ponenda eítper aliam explicitó com-

pqütam,

H

*92(o»)28

335

f

pofitam, que ideo exponens vocatur :

ts

KExclufiva eft , que habet particulam ex-

u ]

clufivam, duntaxat , folimm &c, fi hec

lia

afficiat fubje&um, vocatur exclufiva de

It

Jüubje&to, üt folus bomo eft. rifioilis , quee

gug

ità exponitur : Zomo eft rifibilis, C2 ni-

NT

bil difLinttum. ab bomine eft vifibile ; Si ve-

il

ró particula exclufiva afficiat predi.

N tj

catum , dicitur exclufiva de predicato ,

!, i

t Petrus eft tantüm Muficus , cujus expo-

M

nens efthecs. Petrus ef? Muficus , & pra-

st

ier Muficam nullam aliam fcit artem,/ Ex-

pj

eeptiva eft, qua habet particulam ex-

UAV

ceptivam, freter &c, üt omnes Zfpoftoli

(Ue Qd

prater Sudan

* pUV

4m

faloati

3

.Cuin

wj

S exponens

qutid

eft: Sudas noneft. falvatus , & r

eliqui 44po-

m

Jftoliomnes funs falvati. . Reduplicativa eft,

hi

qua habetparticulam reduplicativam,

xitqr:

1

T

àt. quà, quatenis, in quantim &c. üt

Petrus quà Muficus cantat , cujus exponens

g

eft: Petrusef Muficus , & Petrus can-

r

1

tat, &9 caufa, cur cantet , efà . Mufica.

IV.

ts

uofuplex .f(it 'Proj;oþtio, ratione

»Us,&

L

qualitatis &5 quautitatis.

I22,

-

140

.æg(.o).æ

y ll

120. J'xMco l. Propofitio ratione qua-

litatis primarie alia eft afw-

ïä

p!

;

l

Í

matioa, alianegatioa: affrmativa, qus

dici folet jredicatio, alia eft inordinata,

]

feu indiretta , alia ordinata , feu- dirc&ta:

Ordinata alia in * alia extrinfeca: intrinfe-

/

a alia materialis , alia formalis: Forma-

Af-

4

lis alia effentialis ,- alia accidentalis.

1

firmnatioa eft , in quà predicatum affir-

matur de fubjeéto , megdtiva , in quá

negatur.

Übi adeertendum : Ut Pro-

du

Eäsar'; |

pofitio fit negativa, particula negati-

va debetloco convetiiente pori, Se.

il

vel immediaté aüite copulam, üt Pe-

ii

trus non eft brutum , vel ante verbum

d

copulam & predicatum fimul conti-

tdj

nens, ütcanis non latrat, vel imme-

iil

diaté antefignum particulare, autuni-

ii

verfale, üt non omnis miles ef? fortis',

tj

velin ipfo figno includi, üt nullus

ff

equus eft vationalis* Si autem alio loco

dinci

1

ponatut , facit Propofitionem infini-

:'onegm

tam. ütbomo eft non animal. Predicatio

[ *?'A

inordinata eit, in qua. preedicatur id ,

Qtia

quod non eft aptius pteedicari ; àt vi-

inata

qizd

v(ïns vel aliquod vivens ef? Leo : Ord.

eít,

unæ d

$ (o) 96

I41

j lii

wm i

! eft, in qua predieatur id quod eftap-

tius prædxcarl' Eftautem aftius predi-

TM !

"m inh

cari ,

. fuperius de inferiori, üt Leo

eft. vivenss 9.

Forma. de- fubje&o, üt

7 feu

;rwf

- paries eft albus 3 3. effe&us de cau(a, üt

rationale eft vifibile.

Prédicatio inty mfeca

Ti

eft, inqua predicatur forma intrinfe-

ca de fubjecto, üt bomo. eft albus; . Ex-

L2

trinfeca, in qua forma .extrinfeca, - üt

A2

, paries eft vifas. :Materialis ,in quaunum

' prediéatur. de-akero præczse ratione

Fj uk

llerle W

fignificari tantümi materialis; üt albumt

eft dulce s. Formalis,.in qua unom predi«

p .

l atf

catur de altero ratione fignificari for-

malis, üt albim eft coloratum : E[Jentia-

1 r

lis eft, in'qua £otum preidicatum eft de

n W

E

effentia fubje&tiyüt bomo ef animal : dic-

cul It

- cidentalis eft, in.qua predicatum vel

DT '

nullà ex parte, vel non totum eft de

u i

effentia fubje&ti,

üt Petrus eft. dottus ,

Uaf

Petrus eft. bomo do&w

Propofitio ra-

TU

tione qualitatis fecundarie. alia eft vera-,

n

——

ia falfa; Utraque vel neceffarió ;vel

Yi

contingenter vera, -autfal(a... eraefb;

quze eft conformis füo obje&tos Falfa,

quz eít difformis, JNece[Jarió vera , quea

euam

ü

-

142 -ä&ä—(o)æ

etiam meceffaria dicitur, eft, qumità

MSJO

eft vera, ütnon poffit effe falfa , üt

[ jl

jl

1

bomo eft animal : Contingentervera, que

etiam contingens dicitur, eft, quaità

v!"jf') [

ltl

eft vera, ut potuerit efTe falfa, üt Pe-

truseft dottus, — INece[Jarió falfa, íeu im-

n

D

poffibilis eft, que ità eft falfa, ut non

g u

poffit effe vera , üt bomo eff brutum :

"]

contingenter falfay quae. fimiliter contin-

Dd

lii

ini

[

£ens. dicitur , qua ità eft falfa, ut po-

tuerit effe vera, üt Petrus mon e[d dottus,

&l

)

Unde patet, quódaliud fit, Propofi-

g

n

tionem effe nece[Jariam , aut impo[J;bilems

aliud, Propofitonem efle in materia

QU

W

neceffaria, autimpoffibili: Licét enim

omnis Propofitio centingens itin mate-

MM

ria contingenti , nontamen omnis necef-

i

Jaria aut impoffibilis eft in materia nece[ja-

lh

*ia, autznpo[ibilig Sed poteft Propofi-

ii

tio nece[Jaria effe in materia impo[fibili , üt

tl

nullus bomo eft brutum, & impo[hbiis po-

Wa

tefíteffe in materia neceffaria, t nullus

T

bomo eft animal : Prior eft nece[Jaria , quia

ht

itàeftvera, üt non poffit effe falía , eft

hn

tamen in materia impo[fibili, quia inter

Jiiso

flibilis

LT

homigem & brutum eft impo

con-

u

EM

49 (o»8m

143

rieün

Cconnexio.

Pariformiter loquere de

It e[fefLi

pofteriore.

Miy

! e[t

I21. Dico II. Pxopof'tro ratione

quantitatis alia eft indefinita , alia definita:

d falf

VWHA,,?

Definita alia. fingularis , alia univerfalis,

alia colleitica , alia^ particularis

Item

Lt s

alia- Jdentica , alia non - Identica

tffml

Indefi-

nita eft , cujus fübje&o de fe commu-

fnmhm 1

ni nullum przfigitur fignum, üt Lomo

d

eft animal

Hzc ( excipe, nifi fübje»

Mrr

&um fupponat imimoliliter , -h. e. fimpli-

ht h

citer, üt fitin bae Propofnone bomo

] autm

eft. fpecies ) in materia nece[Jaria & impof-

| elfe h

Jfibili equivalet Propofitioni univerfa-

Ti

]i. E. G. Homo eft. rationalis , equiva-

il

let huic: Omnis bomo efd rationalis : -Ho-

I C00tt

o non e[ brutum , equivalet huic : NuJ-

I n

lus bomo eft brutum.. Ratio eft , quiapree

i

dicata illa, que conveniunt alicui fpe-

omnibus individuis

Imip

ciei fer qUïmtzam

li

convenire debent & przedicata, que

qäw

repugnant uni ,

omnibus repugnare de-

dj

bent

Similiter Indefinita apud Theo-

f

logos in materia dogmatica , & apud

W!,V

Jurisconfultos in materia Legis sequi-

du

valet univerfali: E. G. 9'ufti funt. amici

6;

—

"I

De, que equivalet huié: Omnes juftá. gf

Junt ainici Dei , & hec: Homicida capite

jupi

j

piettatur , huic : Omnis. bomicida &c, in

materia vero centingenti Propofitio Jnde-

u UJZ [

m D

finita. &quivalet tantüm particulari.Ra-

ijo eft, quia praedicatum contingens

s

non neceffarió convenit omnibus, fed

iil

1

L)

" |

poteft uni convenire , & alteri non;

Quod autem hec : ZEtbiops efl niger ,

j

exponatur per univerfalem, per acci-

um

dens eft. Definita eft , cujus.fubje&tum

edu

vel eft fingulare, vel cujus fubjecto

IT

&itd

defe communi preefigitur aliquod fig-

num: Singularis eft , cujus fubjectum

eft fingulare, üt Petrus ,. vel bic bomo

eft dottus... Gingularis e quivalet univer-

Jni

fali,, unde di&ta Propofitio facit hunc

D

l

fenfüm: Quidquidef? Petrus , velbic po-

j

mo , ef? dottum,

Univer/alis eft , cujus

//J [j

(V

fübje&o de fe communi pratfigitur fig-

num univerfale univerfaliter famptum ,

üt omnis bomo-efd -animal.

Collettioa eft,

fT

cujus fubje&to defe communi prefigi-

tur fignum univerfale: collettivé. fump-

tum, üt omnia elementa fant quatuor. Par-

Itj A

ticularis eft, cujus fubje&to de fe com-

imuni

2

æC)gæ

145

ä

li

i

! muni prefigitur fignum particulare »

üt aliquis bomo ef do&tus,

Propofitio

1l

il TOpg[

ldentica, qus aliàs etiamnugatoria dici-

tur, illa eft, quae duo identificata ex-

T aris

AU t

primit füb eodem conceptu, & ple-

SDM

rumque per eandem vocem bis repe-

titam., üt en/is ef? gladius; Homo eft Ho-

mo. JNon-ldentica eft, qua& duo Iden-

Bd

tificata exprimitfüb diverfo concep-

Tl

]

tu, üt bomo ef? animal rationale ; Alius

a

enim eft conceptus bominis , alius ani-

l u

malis rationalis , cüm conceptus defini-

Bd

tionis fit clarior conceptu definiti.

tijs j

Tl , Yi

H

CAPUT II

uv

^

Vftoft

De vveritate Propofitionum, 69 re-

LE

quifitis adearum neceffit atem, impof-

7

x

1

fibilitatem , &5 contingentiam ,

)

I p

quando (unt compofita.

,

fl i

$.L

i. (

Slafuuntur Regule pro cveritate

OmTU'

Propofitionum.

Ota. Regula generalis. pro ve«

l

1212. N

ritate cujuscunque Propofi-

C[O yih;

tiO-f'

146

ä&ä('o)"&&

j "

tionis h:c efle poteft: Zdveritatem cu;

g

juscunque. Propofitionis requiritur, & fuf-

"

LT

jficit , ea dari, & eo modo dari , que & quo

modo ea dari per Propofitionem frgnificantur:

l

jl

A*H'JIBI

Quare in hác fundantur fequentes fpe-

ciales.

125. Regula l. Z4d veritatem. Pro-

l^

[

lj

pofitionis affrmatice effentialis cujuscunque,

jipi

in creatis , üt Hemo efd animal ; Item acci-

|

t

dentalis nece[farie , üt. Homo eft. rifibilis ,

;.JJ, D

nec exiftentia fubjetti , nec predicati abfolug

g

té requiritur.

Ratio eft, quia in ejusmo-

0

di Propofitionibus copula ampliatur ad

i

"

i

omnes temporis differentias , affirman-

TE

do.extremorum conpexionem, quan-

"r

!

docunque, & ubicunque, & quomo-

ig.ze;hg

x

docunque exiftant; cüm fint effentia,

que eft ipfares

Dixi: increatis ; quia

hd

ad veritatem harum Propofitionum:

J

p

Deus eft ; Deus eft. immenfus, requiritur

at

exiftentia fubje&i: Quia Deus non eft

fübje&tum indifferens ad exiftendum ,

2ijs

fed neceffario exiftit.

Procedit ita-

Mi

que Regula unicé de fubjcé&tis indiffe-

iij

fretd

fentibus ad exiftendum , vel non exi-

"Ad veritatem verà Propofitio-

&i

.ftendum.

Tils

L

$988 (o958$98

147

Aäw

Al

! nis contingentis affrmative ,. fi fit de pra-

ld

! dicato contingenti intrinfeco ,-E.. G. Petrus

! eft albus , quatuor. requiruntur : 1. Exiften-

mfg

"! tja f'ubjeätl, & przdicati pro tempore

lrlq

! per copulam importato:. 2. Identitas

recorum inter fe, 3. Inexiftentia fig-

Vil nificati formalis in fignificato materia«

(j

li, feu fubjecto. 3. Uteo modoinfit,

: quo fignificatur ineffe: Unde fenfus

n

; di&tee Propofitioniseft: Petrus exiflit ,

Jf

il

&& albedo exiftit , & res babens. albedinem

.qmam exifLit ,

€&g illa res ef? Petrus.

Ratio eft,

H

quia hec omnia affirmantur; Unde f

; fübje&um non exiftat, Propofitio eft

*anrw falfa, dicitárqué de fub]eäo non fuppo-

w,t; mentes fi predicatum , de predicato. mnon

fuþponente

Ubi tamen o/férva, quod

Propofiuo univer falis affirmativa in

Pfol

materia contmcentl non affirmet exi-

ftentiam fubjeöh ; fumpti fecundüm

yi D

omnem latitudinem fuam; Unde fen-

j r

fus hujus Propofitionis : Ompis Muft-

cus cantat , non eft hic: Omnis Muficus

l

n'[n(

fo[|ibilis defaäo exiftit, 65'7 cantat , quia

vr/

foret effentialiter falfa , cüm nunquam

((7 "

dari poflint omnes Mufici pofüibiles ,

2

utpote

148

$$ (o)588

utpote infiniti, fed ifte : Exiflit faltem

i f

unus, aut alter. Muficus ,

é9. ille , *vel bi

s

emnes , qui defatto exz/izmt cantant : Quod-

fi nu]lus Muficus exifteret, falfa effet

j À

Propofitio, & de fubjetto non fupponente,

^f W

Intelligenda itaque tunt ea , quz dicta

p

j

J

fünt, potiffimum de Propofitionibus

particularibus. Dixi

Si fit depredicato

3f

Sienim fit de ex-

J

coniing entz intrinjeco

trinfeco, quod de(umitur ab a&u in-

j a

gt

telle&tüs aut voluntatis, V.. G; Znti-

Ghriflus cognofcitur , eterna damnatio odio

us

10

babetur , non requiritur exiftentia fub-

D

je&i importata per copulam, fed fuf

g

ficit vaga; Requiritur tamen exiften-

m f

tia predicati fecundüm ejus fignifica-

hjüs

Wh

A

tum formale. Ratiocft, quiaquod non

D

5

eft , fed fuit, velerit, poteft cognof-

'm,k P

Unde ad

ln à

€l; aman, & odio haberi.

veritatem predi&tarum Propofitionum

H*Lmz

lï*

non requiritur aGualis exiftentia Anti- j

Chrifti, auteterne damnationis , que

ii[,! h?m

ter

funt fübje&a ; requiritur tamen a&ua-

lis cognitio, autodium, quz funt fig-

BIN

Eodem

Jf n

nificata formalia pradicati.

ferémodoloquere de Propofitionibus,

:

iM

&l

^

L

t:

3158 (0 2 8€

149

« in quibus fubje&um diffrabitur , aut am-

"n

Yi

iatür , E.. G,

buftà

A

: cæc? vident , Domus eft com-

ii

cubAd

à Regula. IL . ceritatem Pra;-

um -

iL

! gofitionis negatioe cujuscunque fafrcit, quüd

l]te s

T0p

vel unmun ex requifitis ad afrmativam non

detur,

Ralio eft , quia ad veritatem

&f i

Vtinj

Propofitionis negative requiruntur ,

& (ufficiunt eay. que& requiruntur, &

r d

fufficiunt ad falfitatem Propofitionis

li V

m

afürmative illi oppofite 5 ad quam

Wt

unum ex pradictis fufficit.

AC

125. Regula II 7ddceritatem Pro:

um

gufitionis affrmative Modalis requiruntur

T n

ea ommia , que requiruntur -&d "veritatem

n tj

Propofitionis afirmative abfolute , & pre

T

lr

tereaverificatio Modi.

$i Modus- fit de

»»»»»»

a

,

neceffe, predicatum & fubje&um dit

hi a

debent infeparabiliter conjungi, üt

Dd

Hominem e[fe animal , ef meceffe , f deim-

vett

polfbili, inter fe pugnare, ut bominem

TU

ejfe lapidem, eft impo[fibile : Si depoffibili,

Qd

inter fe poffe convenire , üt bominem

T

e[Je do&tum , eft po[fibile , & de contingentis

T

poffe non convenire, üt bominem e[fe.

gens

d

dqäztrn , eft. contin,

. Ratio eft. quia

G 3

Modalis

140

as,io)gez.

j

j,0

Modalis affirmativa pro. diverfitate

modoruni hzc affirmat.

Zdd veritatem

p

)dl

verà Modalis negatio e requiritur , & fuffi-

at

cit , ut.vel unum ex. predicatis defideretur.

Si Modus fit de nece[/e , debet pradi-

5

i

vl

- catum ditti poffe abeffe à fubje&to, üt

- «Hominem e[Je lapidem , meneft nece[fe: Si

de ànpoflibili , poffe cum illo conjun-

"

i, üt Hominem e[fe animal , mon. eft im-

giar

poffibile: Si de po[fbili, repugnare, üt

ii

Hominem e[fe brutum , non. eft po[fibile: Si

. de contingenti, infeparabiliter conjun-

|

mv;fg

W

gi, àt Hominetn e[fe animal, mon eft con-

tingens,

! L

126. Regula

IV. z4d veritatem þro'-

i

|

AE

gufitionis copulatioe tam afirmatioe, quàm

negative requiritur , ut omnes fimplices ejus

tv

Jint vere. . Hinc ut vera fit hec : Et Pe-

[

trus currit, &? Paulus ambulat , debet &

Ij

Petrus currere, & Paulus ambulare; Et

D

utvera(itifta: JNec Petrus currit , nec

L

Paulus ambulat , vequiritur: ut nec Pe-

L

li

J

Y

trus currat , neque Paulus ambulet,

Ratio eft, quia hec fimul Propofitio

r

copulatioa enuntiat. Huc reducuntur

fj

JT:

exponibiles afirmatioe , exceptà redupli-

10

cátivá

aæü(o)g-ææ |

I5t

;W b

L df

caiiod , quz& commodiüs ad caufalem

reduci poteft, | d veritatem verà Pro-

4

AUf

^

pofitionis disjunttioe , tam affrmative ,

azudä

quàm negatiog, imperfette fufficit , fi una

* G

1]

fimplex fit vera , neque obefl , etiamfi omnes

H

fimplices fint vre , Hinc ut hec fit ve-

Wt

ra: vel Petrus currit , vel Paulus ambulat,

It lg

LT

fufficit, quód vel folus Petrus currat,

I i

vel folus Paulus ambulet, vel Petrus

! PUg

Touna

fimul currat, & Paulus ambulet. Sed

ii

y

ad veritatem disjunttive per fett requiritur

"ls

veritas unius fimplicis , & falfitas alterius,

i, v

üt boc animal vel.e[? rationale , vel irratio-

nale.

Rátio eft, quianonplusPropo-

Ál

DL

fitio disjunttiva enuntiat.

Huc redu-

Ti

cüntur omnes exponibiles negative , ex-

p

nj

Ceptà reduplicatiod, qua ad caufalem ne«

ii

f

»

1

u:

gativam reduci poteft.

Thjs,

127. Régula V, Ad veritatem Pre-

Iu

pofitionis affirmatioe caufalis tria requirun-

( c;w;t

tur.

1, Utid detur, quod pro caufa

Ur;

allegatur.

2. Ut detur effe&us.

3*

TT

Ut inter caufam allegatam & effe&um

u

detur aliqua. connexio & caufalitas.

j lt

falie eft, quia hec affirmat Propofi-

e falfa eft hzec caufa»

rcep:z',vf

tio caufalis. : Und

"

G 4

lis :

152

«$2(.o2)8M

i

df

lis: Pefrus ef?. bonus Pbilofopbus , gue ba-

1

nl

[]

[

" li i

"Let egregium canem:. Cüm inter Philofo-

T

phum & cánem non detur connexio;

qg U

d ceritatem caufalis negative fufficit , f

il [

caufalitas non detur; Unde vera efthec:

T

d

iNon ídeó. Petrus efd. bonus Pbilofopbus , quia.

r[x

babet egregium canem.

"LAd veritatem con-

ditionalis affirmatiog requiritur , €7 fufficit,

lt

ut detur inier conditionem &g conditionatum

i A

connexio , *el nece[Jaria, V. G. fi Petrus

ia

p

eft bomo, eft rifibilis ; vel faltem probabilis,

$u

(

aut aliqua conducentia; V . G.. fi Petrus di-

4f

ligenter [tudeat , evadet dottus. Utautem

à,d.

coriditionalis negativa fit vera, requiritur ,

ut non detur talis connexio , aut conducen-

i nl

AXl

&tf

tia inter conditionem & conditionatum, Ra-

jl

:io utriusqueeft, quiaaffirmativaillam

Uj

connexionem pracise affirmat, negati-

Rsl

va autem eandem negat.

il

128. Coll. Quamlibet perfztté dis-

junttivam effe veram, fi contineat duas

Aj

fimplices, que nec fimul vere, nec

fimul falfz effe poffunt,

Sic ifta: Vl

tl

omnis bomo e[2 animal , vel aliquis bomonon

)

eft animal, eft vera, quia illius fimpli«

que-

ces funt con,tr'adiä'to?iæ ; qu& ne

unt

429 (o)89

153

unt effe fimul vere aut falfe, Item

T

ifta: Uel omnis bomo eft animádl , vel mul-

" dofy

Aerin

lus bomo eft animal, eft vera, quiaillius

fimplices funt contrari&e in materia

jii

neceffaria, qua&non poffunt effe fimul

dllhge

vere, aut fal(e: Econtra effe falfam;

Ài

ficontineat duas fimplices ,

& vel

Al ,

fimul vere, vel fimul falfe effe pof-

fMïd&,

funt. Sicifta: P aliquis bomo currit j

lg

uel aliquis bomo non currit , eft falía, quia

[Dtny

jniijs

illius fimplices funt fubcontrarie in

materia contingenti, quz poffunt effe

gj

fimul vere.

ltem ifta: Felomnisbomo

Jalts

efi dotus , vel nullus. bomo. eft do(lus , eft

iij,

falfa, quiaillius fimplices funt contra-

h

fiein materia contingenti,. qux pof-

n

il

funt effe fimul falfe , [tem hec: 7

Paulus ef. bircus , *vel cervus, -eft falfa.,

d

quia ejus fimplices amba fünt neceffa-

tio falíze.

j

$. 1l

T

s

m

De requifitis ad Propofitio

num n&-

h

l

1

"cefitatem , impoffibilitatem j &5

d)

contingentiam , quando fun£ —

yic

compofitz.

Is

V

G 4

129.

154

48 (o)88 .

I

co I, Ut Propofitio copulativa

xz?. DI

fit nece[Jaria , requiritur , ut

»Iqli

»

(

omnes illius fimplices fint neceffarie :

Ut fit impo[fbilis, füfficit velunius fim-

"

«tb

plicis impoffibilitas , ficifta Propofitio:

V

Petrus ef bomo , & eft equus , eft impoffi-

n

bilis: aut etiam omnium fimulimpof-

'I'

l

fibilis veritas , etiamfi Propofitiones

fimplices , feparatim fpe&tate, contin-

[

gentes effent, ütfit in hac Propofitio-

gz'eäaex:

2 U

ne: Petrus eft. doftus & mon eft do&tus.

"

Ut fit contingens , duo requiruntur; r.

5

Rontuf

rl

unius faltem fimplicis contingentia ;

2, hujus cum reliquis compoffibilitas

bl

1

m

quoad veritatem: Hinc ifta Propofi-

tio: Petrusef? bomo , & fludet , contin-

azqüïec

genseft. Pro Ratione generali hic valet

n

illud Principium ; Bonumex integracau-

Ja, malum ex quolibet deffettu.. Pro fpeciali

(«'1

l

?eau;.vc

defervit tum horum predicatorum: INe-

ce[Jarium , impo[fibile, contingens , natura

inny

intimius perfpe&ta, tum ipfa Propofi-

äi:aimþ

tio copulativa, qu: Propofitiones fim-

Y

plices non feorfim, & feparatim ,. fed

n

(t[i

quaü fimul fumptas involvit.

g

130.

O)u

$$ ( o»5845

45$

Pro

.v:?äv

120 Dico IL. Ut Propoütrodzs—

t

junttiva perfetta fitnece[Jaria , requiritur ,

s fm m

& fufficit unius faltem fimplicis necef-

fictnis

* fitas, & non curatur, fi una fimplex

*aflüfla?ror

contenta fit contingens, aut impoffi-

MM d

bilis,

icifta: Vel Petrus eft. bomo , el

Din (tij

Petruseff. dottus; Item ifta:: Vel Petrus

it i

eft bomo , vel Petrus eft Brutum , eft ne-

hd

ceflaria, ARatio eít , quia d:sjunähva

Ltl

! perfe&a exnatura fua ità involvitfim-

51 (m?

plices, ut dicat,unam earum effe vel

UOf

neceffario, vel contingenter talem ,

[ j rl

alteram veró non , utdetur oppofitio,

ll compvr

Sufficit etiam uniuscum altera, & om-

Tnc d

ninm.inter fe incompoffibilis falfitas ,

:j

etiamfi feorfim & feparatim fpectatz

M gWT Wa

conüngentes effent; Sic ifta: J/el Pe-

Dweis

trus eft doctus, vel nonefl. doftus, eftne-

if

lj ceffaria

Ratio eft , quia neceffarió

prædmt»

Petrus vel eft, vel non eft do&tus ;

; TUTM

Cüm non detur medium.

Ut disjun-

ln

&iva imperfetta fit nece[Jaria, requiritur

Droyts

unius faltem fimplieis neceffitas , & cze-

terarum , five contingentium, five ne-

r

j

cefI'arlarum cum hac, &inter fe quo-

ad verxtatem compombmtas, fic ifta:

1

6

VFl

&6

$3 ( 2

Fl Petrus eft bomo , el Petrus eft de&us ,

&Eblliï !

d (eti

eft neceffaria; Item ifta: 7e] Petrus eft

bomo, *vel Petrus: eft animal.

Ut disjun-

:-cceffaliü

&iva quecunque tit impoffibilis , requiritur

i

n

fingularum fimplicium impoffibilitas ;

Sic ifta: Vel Petrus eft Equus , vvel eft-Leo,

Ratio eft , quia aliàs

yi

eft impoffibilis.

u

hoc ipfo ratione alterius fimplicis con-

tingentis, autneceífarie contente vel

tll

effet contingens, velneceffaria; Cüm

yinti

faltem unam fimplicem neceflfarió,aut

contingenter falfam effe enuntiaret, Ut

[

site

disjun&iva quecunque fit. contingens ,. re-

[

quiritur, & fufficit, ut unafimplex fit

j!

D

n

contingens, & altera non neceffaria;

il

quare contingens.eft hec: Zl Petrus

E

eft dottus , vel Petrus. eft Brutum. — Ratio

eft, quia hecnec eft neceffaria, nec

impoflibilis, üt pauló anté probatum

j

eft, adeóque eft contingens ; Cum om-

LY

nis disjun&iva unum ex pradi&is par-

ticipet predicatis..

131. Dico II

L Ut condäiïonalis fit

| D

nece[Jaria , fufficit neceffaria inter con-

ditionem & conditionatum connexio,

fius con-

Jj |

þc non requirit'gr exiftentia ip

ditionis,

Z

0)"

$98 (9585

157

P(fn,sq l

ditionis, quamvis non-obfit, fi ea

i

1

actu detur

Sie quzlibet ex iftis eít

neceffaria : Si juflé vixeris , falvaberis ;

bf

fi aliquod. ens efd Deus , ef?. omnipotens ; fi

m m

li

Ut fit

It

bomo eft brutum , eft irrationalis.

D

impo[fibilis, requiritur , & fufficit con-

1ijdl

j

nexio impoflibilis., five conditio &

tsf

L

conditionatum poffibilia fint , fiveim-

"Hü poflibilia, (ive vera , fivefalfa. Sic ifta

nerdrs

eít impoflibilis ; f Petrus: efl bomo, eft

t

zz

e(

arrationalis.

Ratio autem eft, .quiato-

du

ta conditionalis vis refidet in ipfacon-

Áit i

nexione, Utrüm detur conditionalis con-

At und

tingens proprié talis,in dubio relinqui-

14 RI

tur.

La

CAPUT III

( Inin

f aed

UF

—R

Oppoft ilione , æquzpollentm &5

tgo

con-ver[ione Propof tzonum.

Lerpra

$E

Ut (ni) n

De Oppofitione Propof ttonum,

edirit

Dd

132*

Ota,... Oppofitie in genere. e['c

futi

plurium in aliquo repugnan-

4

ua,

|

!

158

$99 (o285

tia, feu diverfitas.

*mant j

Eft duplex, alia

objettisa, feu rerum , alia formalis , feu

P

í mumtj

Propofitionum. | Objettiva, quam aliain-

eomplexam v ocant.,

rurfus quadruplex

n

ett : Contmdzämza, Privativa , .contra-

finu

[j

via, 9 relativa.

Oppofitio contraditoria

eft repugnantia duorum ,

quorum

Y DH

[ Ff' jtl

unum eft precifé negatio alterms üt

bome, non-bomo :

Privativa eft rep ug-

k k m

'WP(

nantiaduorum, quorum unum eft pri-

vatio alterius in fubje&to illius capaci,

u

XoUd

üt Mors & Vita : Contraria eft repug-

nantia duorum pofitivorum , fub eo-

at

Wduæ

dem genere maximé diftantium à fe ig-

vicem , üt album 69 nigrum.

Relativa

W em Y

eft repugnantxa duorum, qua dicunt

[ vel

T

ordinem & refpectum aliquem ad fe,

l

M

NG

M

üt Pater & filius.

Has interoppofitio-

t

nes maxima eft contradi&loria , quia ,

ilni (

que fic opponuntur , neque poffunt

w

uti effe

effe zequalia, neque fimilia ,.

Ws

poffunt relativa; IN eque poü'unt eidem

qyite

fubje&o convenire, üt convenirepo-

Md

teft forma & ejus privatio; Nequecon-

WWQ

venire poffunt in eodem genere, üt

!f

convenire po(ï'unt contraria ,. fed fic

lr

pug-

L

4$39(o0088 -

,1)'9

H

l

;

il

N

pugnantinteríe, ut, fi unum fit, al-

terum non effe, neceffe fit; quia inter

J (

l

:

4

Il

e[Je &? none[Je non datur medium. Agimus

hic tantüm de oppofitione formali , feu

Ti

UTR

Propofitionum, quam alii comglexam vo-

cant; de qua itaque

i

133. Dico Oppofitio Propofitionum ,

MO d

quz conftant termino communi , ità

Md

feré à Summuliftis defcribitur: Eft

Rn

titis

duarum Propofitionum , idem fübje-

&um & predicatum habentium, vel

Writds

in quantitate, velin qualitate, vel in

i, t

utraque fimul diverfitas,

Sunt igitur

t

Oppofite duse Propofitiones ejusdem de

i, ]

eódem, velin quantitate, velin qua-

l, p?

litate , velin utraque fimul diverfze,

i.

Eft autem Oppofitio quadruplex : Con-

;iptc;oy;:,

tradittoria , contraria, fabcontraria , & fub-

T

alterná. . Contradictoria eft duarum op-

r

pofitarum in quantitate & qualitate di-

f :

verfitas : Sunt igitur contradittorie duce

byila

oppofite, quarum una urniverfalis, al-

LOI

tera particularis, una affirmativa, al-

M:

tera negativa. E, G. Ominis bomo eft

"p

rifibilis, aliquis bomo non eft rifibilis. Ubi

"j

!

obferva , quod hec definitio , paffim

Iecepta,

Y

160

42 (o2 85

recepta , non fit univerfalis ( qualis

W aHifm

tamen deberet effe ; f1 effet accurata)

u

cüm non conveniat folis contradittoriis,

fed & aliis, non-contradittoriis 5 quales

; 0

i

lil

funt ifte. Omnis Logicus efl pius , aliqui

iv

If

Logici non funt pii, quarum una eft uni-

il

verfalis,; altera particularis , una affir-

[

J

mativa, altera negativa.

Quodí igi-

I

tur Propofitiones- contradi&torias in

l

genere definire velis, ut comprehen-

")

dantur non tantüm de lege &g^ modo enun-

B)

tiandi, fed & , ütajunt, unicé de lege

i,

tales, itàdices: Contradíttorie fant duge

AA

Propofitiones, quarum una dicitpre-

n

?i

cisé tantum, .quantum requiritur, &

fufficit ad refellendam alteram, & nil

l

plus, nil minus.

Oppofitio contraria eft

[

duarum oppofitarum univerfalium in

k

UJ

firit

[

qualitate diverfitas : Sunt igitur; con-

W

trarie dux oppofite univerfales, una

Itil

LA

affirmativa , altera negativa,

E. G.

Omnis bomo | eft .rifibilis, nullus bomo.eft

tj

m

ifüilis.

Univerfaliüs, ut fimulde Le-

ge contrarie comprehendantur, .eas fic

W

MT

definies:. Contrarie fünt' dug Propofi-

Mj

tiones, quarum una negat, quod al«

L

&

tera

ræ.

V&flüsf u

Q (o0)85$

16rt

Gilltre

tera affirmat , fed- aliquid addit füpra

It

id, quod requiritur ad aliam refellen-

dam, — Oppofitio fubcontraria eft duarum

f

oppofitarum particularium in qualita-

TU Ut

te diverfitas : Sunt igitüur fubcontrarie

lr v

due oppofite particulares, una affir-

L ng d

mativa, altera negativa, E. G. 44l

t

quis bomo e[l vifibilis - aliquis bomo non eft

Ws

vifibilis.

Univerfalius, ut fimul de 1e-

ge fubcontrarie comprehendantur , eas

tfn

l, Ui

fic definies : Subcontrarie funt due Pro-

ts

pofitiones, quarum una negat, quod

m d

affirmat altera ,. fed dicitminus, quàm

L

requiritur ad aliam refellendam, — Op-

pofitio fubalterna eft. duarum oppofita-

il

f

rum in fola quantitate diverfitas: Sunt

igitur fubalterne due oppofite , quarum

iv

at

utraque eft vel affirmativa, vel negati-

nv

va,una univerfàlis , altera particula-

ris E. G. Omnis bomo eft rifibilis , aliquis

n |

bomo eft rifibilis. Univerfalis dicitur/ub-

I

alternans, particularis fubalternata.

i

Vr d

At

134. Obs L Dantur Propofi-

tiones oppofite, quales funt iftz: Om-

Wil

nescurfores accipiunt bravium , aliqui cur-

|

g

i

Jores non. accipiuut bravium ; Omnis bomo

ef

I 6'2

W (o)988

eft probus ,

Petrus non eft probus ; Petrus — P

eft probus , Petrus non eft probus, que ad

[«'flï ) PO

[ gpf

T0f

nulam ex prediétis fpeciebus perti-

nent, ergó fa&ta divifio non eft ade-

vt

R. N. A. Prime pertinent ad

N

L

quata.

56l

v

conirarias , üt ajunt, de lege tales , quia

una plus dicit, quàm requiritur ad al-

74/] ;

jdtid

teram refellendam. — Secunde pariter-

ex eadem ratione füntcontrarie.

Ter-

A;ïl'/ï;?fd

tie funt contradi&torie de lege tales.

fi

5;3.:8

jl

13$. Obs. II. Dantur contrarig,

hi

qua non participant rationem divifi ,

a

quales funt ifte Propofitiones: Omnis

d t

bomo eft albus , omnis bomoef? niger ; Cum

m

non habeant idem predicatum, ergó,

D:

R. D. A. Dantur contrarie contraries

W

l

H

UI

l

tate Objettiud , feu incomplexd. C. for-

ll

ii

mali , feu complexd4. N. A. Non loqui-

WJU*

mur hlc de predicatis conirariis , qua vo-

i

M

|

cantur contraria contrarietate Objetti-

vá , feu incomplexd , fed de Propofitioni-

LUR

Tóni

bus contrariis , ive de contrariis contra-

ET

rietate formali &.complexá.

Yihr]

13^. Obs. III. Propofitiones fub-

ttt dj

* TU

c»vontrariæ, E. G.he: liquis Ap(yiol:ts

u

ä&ä(-0589ä

165

D

WM;

J

eft damnatus , aliquis Zpoflolus on eft dam-

j

) niMl A

Dl

natus , non bhabent idem fubjectum;

!

!

quia prior in Sfuda , pofterior in Petro

il

&

verificatur , ergoiisnon convenitde-

Tht v

R. D. A. Non

finitio oppofitarum.

CTA

habent idem fübjectum verificationis C,

J

Jippofütionis , feureprefentatienis N. quan-

Sni;

do dico : liquis Zpoftolus eft damnatus,

DICuTR)

aliquis Zpoftolus non eft. damnatus , idem

d gt

ex parte fubje&ti menti obverfatur, li-

Duntrs

cét prior Propofitio in T'udz, pofteri-

LPAOONRI

or in Peiro verificetur: Id quod fuffi-

Vf

cit ad conftituendas Propofitiones op-

il

pofita$, faltem minüs ftri£té tales.

d

137. Obs, IV. Oppofite funt affr-

Yranat

matio &$ negatio ejusdem de eodem , üt ait

rifloteles L. 1. deInterp. c. 4. Atqui

n

fübalterne non funt affirmatio & INe-

MA

(

gatio ejusdem de eodem, ergó. R. D.

truteni

M. Oppofite f?ridté tales C. M. minás

Jiritté tales N. M. Oppofite commun"-

du

RCR

fran

üs definiunturin ordine ad diverfita-

tem in quantitate aut qualitate; Cüm

!

n

igitur Propofitiones fübalterne habe-

piit

ant diverfitatem, faltem in quantita-

D

te, nonimmeritó oppofita dicuntur.

138.

w

164

ä&äA(O)æ :

v!;WM

158. Coll. Adoppofitas reqüifi,

ut fint ejusdem de eodem , faltem quoad

x:::ura& '

g

reprefentationem ; nom «quivecé , ità

ut fumatur res fignificatain eádem fup-

. gl

pofitione, fenfu, & ftatu ; In iisdem

yilin

ii

circumftantiis loci,temporis &c.non

tamen fecundüm idem /rgnum.

Unde

l

T

u

1

[

j

[

i

h

nullas éffe fequentes , £, has : Omne

PNODO

"m

iT

i

animal fuit in arca INo£ , aliquod animal non

fuit in arca INo£ ; quia animal in priori

"

m

s

füumitur in fappofitione incompleta pro

generibus fingulorum , in pofteriori in

jrates

g m

completa pro fingulis generum, 2. has : INul-

lus flans poteft [edere, aliquis flans poteft

Frwd

n

MR

M

Jédere; Quia prior fümitur in fenfucom-

at

jofito , altera in divifo:.. 3. has : INullus

cecus videt , aliquis cecus videt, quia T

ml

m

cecus in priori fumitur pro f/atu, in

pofteriori veró diffrabitur &c. Quibus

tqidt

probé intelleGtis ,. quilibet facilé reli-

u

quas, ad fpeciem o

ppofitas , folverg'

E.

poterit,

x

dmmi

E

[

4

Staluuntur Regullïz Oppoþtarüm.-

' Ui

fiti

139.

Egula l.. Contradittorice in nulla

materia po[Junt e[fe fanul vere ,

-

li dog

Tec

L

"9(o)88

165

i

4

N

T fimul falfa. . Ratío eft 1. quiaearum

!, f

vïl

natura & definitio exigit, ut una pree«

W fïq

cifé tantum dicat, quantum requiri-

Vi

A

h

tur, & fufficit ad alteramrefellendam,

feu falfi&bcandam ; Quodíi enim una

opori d

plus minüsve diceret, quàm requiri-

T fina

tur, hoc ipfo non ampliüs effent con-

UR

J

tradidtorie , fed vel contrarie , vel

pl

fübcontrariz,

Ratio eft 2. quiaaliàs,

ii

contra ipfum nature lumen, idem, V.

QDb j

G. curfus Petri fémul effet , & none[fet,

u p

üt evidens eft; Namfihec V.G, Om-

vt

mis bomo currit, eft vera , ergo ideo,

agl f l

quiaomnes omninó homines currunt,

niurt)

confequenter etiam Perrus.

Et £i eti-

m

am haceffet vera: Zliquis bomononcur-

TEUM

rít, ergó idcó , quia aliquis homo de-

a

terminatus non currit, E. G. Petrus,

hr )

ergó idem Petrus curreret & non cur.

reret , adeóque idem curfus effet , &2 non

Jilibetfztif

)püflm: 31

e[fet.

Deinde fi hzc eft falfa: Omnis

bomo currit, tunc ideó, quia aliquis de-

terminatus hgmo V. G. Peirus non

currit; Etfi etiam hec effet falfa: ali-

lg

",

n

quis bome mon currit,tüncideó , quiaom-

nis homo currit, confequenter etiam

j gft

5

Petrus

—

6 MR oO

ä

Petrus , adeóque idem Petrus curre-

g

«den

ret, & non curreret,

"n df

140. Regula Vl. Contrarie in mate-

via contingenti po[Junt e[fe famul fal/a , fed

;::zf

eu

Ulï!ï

&i

in nulla materia fimul vere.

Ratio 1mi

eft, quia cüm contraric fint ambe&uni-

li

verfales, una plus dicit,' quàm requi-

L

ritur ad alteram refellendam , adeó-

n

4

que ratione hujus exceffüs utraque po-

, "

T

iil

teft efTe fal(a,

Sic dum dico : Ommnis

z.

bomo eft do&us , mullus bomo eft. dottus ,

hi

utraque eft falfa. — Ratio 2di eft , quia

uN

fi due contrarie effent fimul verz, fe-

queretur etiam duas contradi&orias ef-

tijir

i m

fe fimul veras ; INam ex veritatecon-

trariarum, quz fünt univerfales ; re-

us

t

&é fequitur veritas duarum particula-

ln M

?

rium, quarum affirmativa contradicit

r

univeríali negative , & negativa affir-

mativa.,

j

ii

s u

14I. Regula lL. Subcontrarie inma-

f in

teria contingenti po[[unt. e[Jo fimul vere , fed

Antoslil

innulla smateria . fimul. falfa,

Ratio imi

Wj

eft, quiauna minus dicit , quàm re-

D)

quiritur ad alteram refellendam, adeó-

brfom

que

W

$9 (o55$

167

1

]

! que ratione hujus defec&tüs ambz pof-

funt effe vere. — Ratío 2di elt, quia fi

Cmm., ambz effent falfe, à fortiori falfze ef-

J fjj fent earum fubalternantes, & confe-

«;j quenter etiam due contradi&oris ef-

Iæïmh fent fal(z.

E.G. Sifalfum eft: ZAli-

i g

i quis bomo eft dotus , & fimül falfum eft:

t m len

Alzquzs bomo non.eft dotius , tunc etiam

cel]"usutr . falfum eft:. Omnis bomo eft dottus , & ali-

n

y quis bomo non eft. dotius , qua fünt cone

WUM tradictoris.

Regule fubalternarum funt fequentes z

E

!l

)

Tf

142. Regula l. Ex veritate fubalter-

Qontrd

z mantis fequitur Jemper seritas fubalternate.

od

eft. Ex veritate Propofitionis uni«

Jyer

verfalis fequitur fsmper, feuin omni

materia veritas Propofitionis particu-

lu

laris.

ummo i

Ratio cft, quia quod eft univer-

. faliter verum , eft etiam partxculan-

hag

'"ter verum; Nam ex eo , quod omnis

bomo.fit ammal

bene fequitur, quód

Wt etiam Petrus üt animal,

utpote con-

(/&! tentus füb termino univerfali.

fs b

143 Regula M. Ex falfitate fulal-

dm,, ternantis non fequitur femper ( Scil.in ma.

(s teria contingenti) falfitas fubalternatæ.

Ratio

168

68 o5

Ratio eft, quiapredicatum contingens

uni conveniens, non neceffarió con-

Wh

venit omnibus.

Sic ex falfitate hujus

fuübalternantis : Omnis bomo eft-do&tus ,

N

( 0

f

non fequitur falfitas hujus fubalterna-

te . aliquis bomo eft. doCtus.

gloni

144. Regula Ml. Ex

falfitate fubal-.

risttà

ternate fequitur femper , h. e. inomni ma-

i

teria, falftas fubalternantis. . Ratio eft,

DI

quia aliàós idem effet, & non effet ;

g;? at

Nam fi hec eft falfa: J4liquis bomo eft

ss

E

Lajis ,tunc ideó eft falía , quia nullus

d

omninó homo eft lapis, confequenter

i

nec Petrus eft lapis.

Deinde fi hec

datim

non effet falfa : Omnis bomo efi lapis,

f dy

tunc ideó , quiaaliquis homo eftlapis;

tinyd

ponamus, quód fitPetrus, ergoidem

T

Petrus effet lapis, & non effet.

Á

145. Regula IV. . Exveritate fubal-

biniri

ternata non fequitur femper ( Scil. in ma-

i M

teria contingenti ) verítas fabalternantis,

'flü&ïiümï

Ratio eft , quia predicatum contingens,

Atn,

uni conveniens , non neceffarió con

wiütiby

venit omnibus; Sic ex eo, quód Pe-

LT

trus fit doctus, non fequitur, quàd

L !

emnis bomo fit doGtus.

Sn IIII

N

:9$ (5288

169

Catumma

$. HI.

T f

rf

q

Solvuntur Obje&liones,

DBs, L, Contra Regulam r.

ä

ïgïfut l 146.

—

H Propofitiones : Omnis

, miles eff exercitus , aliquis miles non eft ex-

i.

^le

I

; ercitus, funt ambz vere, & tamen fünt

ij l

contradictoriz , ergo. P. A. Ifte: Om.

"i

! mis bomo eft animal. vationale , aliquis bomo

A T

i d

^mon ef?. animal rationale. fünt contradi-

fil

'&oriz, ergó & ille: Omnis miles &c,

^f g. N. 2. p. A. Scilicet illas propofi-

la

)u

o

]

N

l4

]

tiones effe contradictorias; quia non

. /! habent idem fuübje&um: Nam miles in

I

rima Propofitione fumitur colle&tivé ,

TO

U & fenfus eft: Omnis miles colle&ivé

", fumptus eff exercitus: In altera vero

im* fumitur particulariter , & fenfus eft z

It* aliquis miles feorfim fumptus non eft ex-

w ercitus, Ad P. N. C. Dif». eft, quia

n/ pofteriores Propofitioneshabentidem

4 fubje&um ; Terminus enim 'omnis bo-

um mo-fumitur diffributivé , ità ut fenfus fite

qa-Omnes & finguli bomines funt. animalia

l fgquiïw. vationalia,

]

H

Inft.

: E

170

43 o És

n

Inft, l. Quando dicitur : Omnis

bomo eft vatienalis , terminus omnis bomo

quii

ii

fümitür etiam colletivà, quia rationa-

litas ineft omnibus hominibus etiam

i

i

fimul fumptis , ergó nulla Dif». R. D.

i

A. famitur collettivà fanul & dif?ributive

h

i

j

C. collettio? tantum. N. À & C, Ut ter-

mini in utraque Propofitione fuman-

u

w

tur in eadem fuppofitione, fufficit, ut

—

in prima terminus omnis Homo fumatur

M

J

univerfaliter diftributivé.

At in bac

r

Propofitione : Omnis miles eff exercitus,

n

Wf

terminus ommis miles fumitur tantüm

colle&ivé , alioquin Propofitio non

EU

ii

éfTet

vera, fed falfa,

Inft. II. Ifte Propofitiones : Zi-

f f

Yl

quis oculus eft nece[farius ad videndum, md-

lus oculus eft nece|Jarius ad videndum , fant. tui;

contradi&orie , & tamen fimul vera , lll

ergo R. N. 1. p. A. Scil. effe contra-;igi:ïo,qu

di&orias; Nam una fumitur in fenfü ni

confufo , feu pro oculo indeterminat?, al-

i

tera autem pro /ingulisfeorfim & deter- N

minaté ; Unde non-bàbent idem fubje- nj

&um; quia non efteadem fuppofitio: r

t effe ii

,Hipc Propofitiones allate poffun

imu

[

ibcooe

171

j

D

l

,

djc

m fimul ver

$, fi nimirüm fenfusfit: Af;-

J

n u

r,:

quis oculus indeterminaté eff nece[Jarius

ad idendum , & nullus oculus determina-

li

NT

té e. necefJarius ad . videndum,

Poffunt

etiam fimul effe falfe, fi fenfus fit:

"liquis oculus determinaté ef? nece[Jarius

ii

ad videndum , & nullus oculus indetermi-

Qpoi

naté ef? nece[Jarius ad videndum. Infuper

IN

|

iil

unapoteft efTe vera, & altera falfa, fi

fenfus fit : INulius oculus determinate eff

butv

mece[Jarius ad oidendum , aliquis eculus de-

terminaté ef? nece[Jarius ad videndum.

j lUi

147. Obs. 1I, Contra eandem. Hae

IT ETO

in

Propofitiones: Petrus eff deftus, mom

Santtus ,. Petrus non eft. do&tus, mon San-

'nof

Gus, funt contradictorie ; Atqui am-

be poffunt effe fal(ie; Si nimirum Pe-

trus fit doctus fimul, & fan&us , ergo.

&i

R. D. M. Sunt contradictoriz , fi ne-

UT

NI

gatio, quz prafigitur copule , in fe-

x fimit

cunda afficiat duo predicata colleCtiob

at

i

D

fumpta C. fi afficiat utrumque divi/im

N. D. etiam m. Atqui poffünt.effe fi-

ii

"m

mul falfe , finegatio illa afficiat duo

um

eum

predicata divifim fumpta C. fi collettive

J

fumpta N. m. & C. Itaque illaPropo-

[

u

P

fitio :

172

*

väöä(O)Saf

"

fitio: Petrusnon eft dotus, non fanttus ,

?

i

ul

poteft vel fic exponi, ut negatio pre-

P

fixa copule cadat in utrumque pradi-

catum divifim , & fenfus fit: Petrusnon

i

j

eft. doBkus ; & non eft fanttus , (cu, quod

yzh

idemeft; Petrus non. eff dottus , nec fan-

£&us ; & tunc non erit contradictoria

g

n

priori Propofitioni: Vel poteft fic ex-

n

(

poni, utnegatio cadat in utrumque

g

o

predicatum collettivé fumptum , &fen-

ii

fus fit: Petrus non eft. aliquid dottum , non

anttum, & tunc erunt Propofitiones

5gn

ia lu

contradi&torie , fed illarum una erit

vera , altera falfa; Nam fi Petrus fup-

tl

a

ponatur do&tus fimul, & fan&tus, ve-

i

ra erit hac fecunda : Petrus non eft ali-

quid dotum , mon, fan&um.

«(

Inft. I Saltem he due contradi-

f

ftojej

&orize: Solus Petrus loquitur, folus Pe-

4rus non loquitur , fünt ambze falfe, er-

ii Y

g lh

go. R. N. Supp.. A. quód fint contra-

dictoriz , quia una plus dicit, quàm

t

requiritur, & fufficit ad alteram refel-

Yi

Wl

lendam. Unde contrarie dici debent.

li

Inft. IL. Saltem. contradi&orie

ul .

(l n

-eruxixthæ duz: Solus Petrus loquit

00n

T

"

49 (o0)88 173

iL

sion folus Petrus loquitur , fed ambz pof-

utneg-ä

funt effe falfz, ergó. P. m. Si fuppo-

g

natur, neminem loqui, falía erit pri-

It fs

ma ; fiquidem Petrus non loquitur :

;än

falfa etiam erit fecunda, quia afferit

t

L

Petrum loqui, fed non folum , ergó

L COR

utraque poterit effe falfa. R. C. M. N.

d

m..Ad hujus P. admitto Eypothefin ,

u

& C. r.p. Sed N.2 p. ejásque P. Scil.

Injte|

quód fecunda Propofitio afferat , Pe-

liil

trum loqui, fed non folum ; Nam hec

LUg

Propofitios INon .folus Petrus loquitur ,

[atin g

habet hunc fenfum , Falfuneft, folum

aíe

Petrum loqui ,.& hoc modo non affir-

inat Petrum loqui, féd indeterminaté

Vi

Dinm

Tegat vel Petrum loqui, vel folumlo-

lh

qui. Quareutfiné equivocatione af:

feratur contradi&toria hujus Propofi-

2 duæq*.

gqyi,'v j

tionis: Solus Petrus loguitur, qu: duo

m

:dicit, Scil. Petrum loqui, & nullum

'alium loqui, alterutrum indeterminas

luödü;ïö

té negandum eft per hanc Propofitio-

i d

nem disjun&ivam: Pel Peirus nonloqui-

(

tur , vel aliquis alius etiam loquitur,

u

Inft. IIl. Dus contrarie poffunt

(Ottts

&€ con-

ii

cfï'e fimul falfe, ergo etiam du

i

3

tradi-

174

$ 0588

«

tradi&orie. R. N, C. Difj. eft, quia

ante

1

cüm contrariz fint amb: umverf'ales,

earum una plus dicit, quàm requiritur

f pIU

n wd

f

/

adalteram refellendam ; adeóque ra-

il

pl

tione hujus exceffüs ambz poffunt ef-

fe falfz.

Sed una contradi&ctoriarum

f a]

il

t

præc:lsä tantum dicit, quantum requi-

ritur ad alteram refellendam ; & hinc

f

neceffe eft, unam effe veram , alteram

n

jf

falfam.

Inft. IV. Harum Propofitionum:

t

BM

INullus bomo eft dottus , unus tantüm bomo

eft doftus, una tantum przcisé dicit,

Iadla(

Atf

quantum requiritur ad alteram refel

lendam, & tamen ambe funt. falfz,

:'u

lt

»N

ü

ergoó R. N. 1. p. A. Quód una harum

um-aï M

precisé tantum dicat , quantum requi-

!

ritur, & füfficit ad alteram refellen-

]ü

!

iU

jl

Vf

dam; Hec enim: Unus tantim bomo eft

sl

doftus , dicit plus propter particulam

Q

tantim ; quia ad priorem refellendam

fufficeret dicere :- Saltem unus bomo efz

lN þgt

dotlus , que vera eft.

N

W

148. Obs. Contra Regulam z. Dus

contrariz poffunt efTe fimul falfze,Scil.

[Ubdj

lo

inmateriacontingenti , ergó etiam fi-

mul

L

$ (9o9)895

17f

:' D'fP Ü

mul vere. R. N. C..Djfp. eft , quia cüm

du

contrarige fint ambe univerfales, una

ls

earum plus dicit, quàm requiritur ad

1 din

refellendamalteram , & rationehujus

Ul

exceffüs poffuünt ambz efTe falfze ; Ne-

"

nl

H

que ex falfitate cantrariarum fequitur

) quamüf

falfitas contradi&ctoriarum : Econtra

n

veró ex Veritate contrariarum feque-

ag

retur vecitas contradictoriarum.

Inft. Ex eo, quód duecontrarie

Pt

poffunt effe fimul falfe , Scil. in ma-

Mu i

teria contingenti, non fequitur, duas

contradictorias poffe effe fimul falfas 5

) prai

( dl

ergó etiam ex eo, quód duz contra-

1b (

rie poffent effe fimul verz,nonfeque-

t

retur, duas contradi&torias poffe effe

fimul veras. R. N. C. Difp. eft , quia

um

Jeutr

ex falfitate fubalternantium , in mate-

T]

ria contingenti, non fequitur falfitas

yi

]

Y n

[

Ut

"

fubalternatarum; NNam. predicatum

contingens, non conveniens omni-

a

Ts

bus, poteft faltem uni aut alteri cone

venire: fed ex veritate. fubalternan.

J

i

M

tium fequitur in omni materia veritas

fübalternatarum, quia aliàs idem effet,

lïmwïfï:';

[

&noneílet; Et predicatum omnibus

q

H 4

conve-

n6 — 38(o288

li

conveniens, étiam uni & alteri con-

;gnäl'l

venit, cüm aliquis, feu particulare con-

ígi

!

tineatur in omni, feuuniverfali,

h!

'249. Obs. Contra Regulam 5.

Ex

j

[

QU

€o, quoddus fübcontrarie fint verz;

non-fequitur, duas contradiCtorias

V

l

offe effe veras; ergó etiam ex eo ,

m

j

quoód duz fübcontrarie poffent effe

falfe, non fequeretur duas contradi-

[

j

G&orias poffe effe falfas. R. N. C. Difp.

eft, quiaex veritate fubalternatarurmi

fiï;fmxt

jn materia contingenti non fequitur

hn

veritas fubalternantium ; Cüm predi-

t

i.

catum. contingens ,. uni conveniens ;

non necéffarió conveniat omnibus :

sgi

Sed ex falfitate fubalternatarum fe-

i

quitur falfitas fübalternantium in om-

D

ni materia ; quia aliàs idem efTet, &

4|

non effet; Nam fi hec eftfalfa: aliquis

vt

bomo efi lapis , tunc ideoó , quia nullus

atv

homo eft lapis, confequenter necPe-

titj

trus; Deinde fi hec non effet falfa :

t

!

Omnis bomo eft lapis , tunc ideó , quia

Qs

omnis omninó homo eft lapis, confe-

W

T

quenter & Petrus; ergó idem homo

[

effet lapis, & non ?fïec lapis.

159.

N

$9(o»8mx

177

Vil

150. Q. Ancuivis Propofitioni

feu M&;

iryi

affignari poffit füz contradi&toría. — y;

Affirmativé; Etquidem facillimé; ob.

ial

fervatà hác Regulà generali: Cujvis

Oil

Propofitioni perfe&té contradicitur per boc ,

4 Qub

quàd particula non neganter accepta prafi-

( eins

gatur toti Propofitioni,

Sic huic Propo-

TUj2 N

fitioni: Omnis bomo efl rifibilis , perfe&tà

Ti du

contradicis hoc modo : INon omuis bo-

disl t

mo eft vifibilis: Ytem ifti : t Petrus , &

t ii

Paulus funt Apoftoli , hoc modo : Non &

Pt n

Petrus, C? Paulus funt 4poftoli ; Et fic

tim (s

dereliquis. Hec Regula quidem fe-

,U o

Qenit u

curiffima eft , quia tamen compofitis

Propofitionis etiam aliá viá contradici

bdemit

poteít, ac folet; fpecialem, cuivis

Fermata

contradicendi, methodum fubjicimus.

]s nt

t. Propofitioni copulatiue ,. per

eceli

particulam et connexe , quiacquiva-

il i

let univeríali affirmativze, contradi-

u

citur per disjunttivam negativam , & con-

n

'

trà ; Connexe veró per particulam HeCy

tl

A

quia equivalet univerfali negative ,

TA

contradicitur per disjunttivam.: affrma-

u

[

iivam , & contyà.

Sichuic copulative:

fl

Ei Petrus curit, & Paulus ambulat ,hoc

j

modo

178

43 (o) 986

modo contradices: Vel Petrus non cur-

T

vit, vel Paulus non aribulats lfti veró:

Hnale"

Wi

INec Petrus currit , mec Paulus ambulat ,

hoc modo: Zel Petrus currit,

vel Pau-

qup

ll

lus ambulat.

Item huic disjunétive :

)

Vel Petrus-currit ,| vel. Paulus ambulat ,

ER

hoc modo : .. :Nec Petrus currit,

Lfrï (

Inec Pau-

04

lus ambulat.

?. Propofitioni conditionali con-

NJ,

tradicitur, negando procisé connexionem

conditionis, cum conditionato; quod

d

fit, fi particule // prefigatur T'? non.

zi

iL

Sic ifti Propofitioni: Si fol ef? , dies ef? ,

eontradices hocmodo : JVon ff fol. eft ,

du

if

dies e[L.

4. Propofitioni caufali affirmati-

v&, quia exponitur copulativé , con-

h

sxfe

tradicitur per disjunttivam negativam ,

vel breviüs negando caufalitatem ; quod

Atiul

fit, fi prefigatur T? non particulis cau-

falibus quia , ideb.

Sic ifti Propofitio-

ni: quia fol et , dies ef., contradices

u

hoc modo : 7l fol mon eft , 'oel dies non

eft , 'vel dies non ideb ef?. , quia f&l eft ; vel

brgyiüs fic: Non quia j»l eft , dies eff.

Mi [

*

4. Ex-

j

$ (o)885

179

ID

m» l

4. Exponibilibus 'affrmativis , quia

equivalent copulativis, contradicitur

Tugy

(wml?

per disjunttivas: negativas 5 Exponibilibus

veró negatiois. , quia &quivalent dis:

lIC 'üün

jun&ivis, per capulativas affirmativas cons

Pmu; "

tradlcxtur

Sic ifti :

Petrus quá : Mufi-

TM

cus cantat,, contradices hoc modo: z

Petrus non. eft Muficus , *vel. mom cantat: ,

d

vel. fi cantat , mon ideà cantat , quiaeft Mu—

Wm ficus.

Vi

. Propofitioni Modali-contradi:

diptri

citur negando pracise modum, dittum ve-

SUJ«

ró, fi fuerit univerfale , mutando in

0.101')

particulare, & viciffim.

Sicifti Pro-

pofitioni ; Ormnenm bominem e[fe aninal ,

(Q4 1

eft nece[fe , contradices hoc modo: ali-

OUU

quem bominem e[fe animal., non. eft mece[fe,

Rn 12

cujus fenfus eft :

alzquem bominem non

TT

effe animnal ,

eft po[fibibile

npti

$. IV.

i

f,

Qui4 fit, Ziquipollentia,, quæ eyus

zeff"'

praxis ,

upns. .

jm

[

g

co I.. ZEquipollentia Propofm

i/j

1jr. DI

tionum eft idem Valor, éa-

H 6

dem

180

$$ (00958

dem vis, & poteítas duarum Propofi

D

æem

tionum, eodem Prazdicato & fübjecto

conítantium, five, eft redu&io oppo-

n

fitarumPropofitionum ad eundem fen*

g

füm , ope particule non.

T»TPW

152. Dico II. Ejus fraxis eftifta:

i

w

Ti

Particula ron preponitur fubje&to con-

j

tradi&orie , poftponitur fübje&o con-

MT

trarie, pre - & poftponitur.fuübje&to

Hic D

fubalterne Propofitionis, juxta ver-

!

p

füm: Precontradic, po[t contra. pra póft-

ii

que fübalter..N. G. Oinnis bomo eft ju-

[

Wi m

1

]

füus ,. aliquis bomo noneft juftus , funt duze

contradi&dtorie; 1rma equivalet 24de ;

Eu

i dixeris: INon omnis bomo eft juftus ; 2da

y.

p5

equivalebit rme, fi dicas: INonaliquis

i

bomo non eft juftus.

Item omnis bomo eft

- uiyd

juftus , nullus bomo ef? jufius , funt duse

T

contrarie; 1ma equivalet 2de , fi di-

Yil

xeris: Omnis bomo non eft juftus ;; ada

I qii

equivalebit rma , fi dicas: nullus bomo

Eu

non eft juftus,

Omnis bomo eft juftus , ali-

ts

quis bomo eft juftus , fant duze fubalter-

wl

ne; wmaequivalet 2de , fi dixeris :non

s

etmmnis bomo ncn eft juftus; 2dasquivale«

Euf

bit 1me , fi dicas : mon aliquis bomo mon

"

lin

&t jufus,

153.

WT

L

88 (o589

181

lutg)

Itl

155. Dico III.

U/us hujus Re-

ts

gule eít, fi oblata tibi fit Propofitio ,

du&'a h

habens negationem praepofitam , cujus

madamü

L

vis tibi ignota eft, deme negationem

prepofitam, & quareillius conitradi-

J jj

&oriam ; Nam huic equivalebit cum

rj

illa negatione prepofita.

Mu

Sithec, E.

G. Non aliquis bomo mon eft. dottus, f G-

M

bi hzc Propofitio obfcura eft, deme

Dr j

primam negationem ,' & remanebit

" dituy

Ümi n

hec: Zliquis bomo non efl deus 5 jam

quere hujus contradictoriam , quz

eft; omnis bomo eft doftus , & habes in-

[

tentum. Et fic dereiiquis,

fjl

rf4. Coll l. Subcontrarias non

d)

poffe reddi «quipollentes,

Rautio eft,

DO

quiaà particula non, nec ante, nec poft;

f"f'"ïl t,

nec ante, & pof? fübje&um fimul pofi-

VT

ta illas equipollentes reddit; Nonan-

TE

te , quia negatio ante fubje&tum pofi-

i

rcaw.

ta mutat qualitatem , in qua fubcon-

trariz non diffident; 2. non foft , quia

poft fubjectum affirmative addita red-

dit Propofitiones plané fynonimas , eti-

h,fïüh

) Zdij

am quoad voces; adeóque non equi-

ii

:

m poft fübjectum

gdäfcnte:: addita aute

7

nega-

182

MtS ( o5 85

negative, conjungit tinepté duplicem

negationem, E. G. Zfiquis bomo non non

MD

z

eft juftus. 3. INon.ante, C poft fünul , quia

addita ante, & poft fubje&um . fimili-

a

t

E

jl

ter mutat quantitatem.

J

.,1$5. Coll. IL. Przedi&tas regulas

dv

de equipollentia tenere etiam in Propo-

W

"o

fitionibus compofitis , & Modalibus , li-

cét earum praxis fit difficilior, prafer-

n IH

)

(

tim "Tyronibus, In Modalibus cenfetur

negatio preponi, fi addatur. modo , . &

; Di

A

)

poflponi, 11 addatur ditto HinciftaPro-

pofitio; Hominem e[Je animal , eft neceffe,

jj, K

fit . equipollens contradi&torie fuz,

aUM

quz eft i(ta:- Hominem non effe animal ,

at

eft po[fibile, fà dicas : Homtnem effe ani-

N

mal, non e[l nece[Je.

2. Contrarie fuc,

d

quz eft ifta : Hoiminem e[fe animal , eft

li

impo[fibile , fi dicas: Hominem non e[Je ani-

B

mal, eft nece[Je.. 3. Sue fübalternz, quze

lp

eftifta: Hominem e[Je animal , eft pe[Fibile,

lii,t

fi dicas :

Vnye

Homninem n efe animal , tu0f

g/i nece[Je.

IN

; 5. 'V.

Ti

-—

hn

ofuplex Ft con'ver fio.

(á,i

Qm' 65 qu

156.

$ 09285

183

Itl

1

156.

Icol. Conver[io eft totius ejus-

!f

j/

A

.

démque fubjecti in totum

JPWH

idémque predicatum , manente eádem

JJ

s

b

Fit eo

qualitate., illativa mutatio

fine, tum, ut fyllogismus imperfe&us

reli

T

j

faciliüs reducatur ad perfectum , tum,

A n

ut veritas n conver/alatens in converten-

t MML

Dicitur autem

t& magis eluceícat.

li v

Con'verfa illa Propofitio, qu& conver-

T

VU

titur; Cenvertens, inquam fit conver-

j

RU &

fio,

Dixi: totius ejusdémque '&c. : quia

] H.Eh

nulla debet accedere variatio fuppofi-

04, tc

tionis

reftrictionis , alteriusve affe-

J

&ionis , quá vel termini

vel fignifi-

bt

catio copule mutetur

Hss

157. Dico ll. Converfo triplex

Cs

eft: Simplex , per accidens , & per contra-

IT

ofitionem.

Szmplex eft ea, in qua re-

r

manet eadem qualitss, & quantitas

fib

Propofitionis,

E. G. Nullus bomo eft

VTA

Lapis, ergà nullus Lapis eff bomo.

Per

du

accidens eft ea, in qua mutatur quan-

titas

, & fervatur qual»tas V.G, Om-

mis bomo eft vivens , ergó aliquod vivens eft

bomo.

Per. Contmpof (ionem eft.ea, in

f

qua , fervatà eádem quanutate, ter-

mini

184

$ (02809

mini finiti fiunt infiniti per particu-

" Qua

j

fM

lam non ipfis fubftantivis , nonautem

fignis, aut copule prefixam ; E. G.

d

Id

Omnis bomo eft- animal , ergó omnenon-ani-

«t

hl

hi

mal-eft non - bomo.

Regulæ consserfionum

continentur his ver(íibus:

AUL

:

IH

at

Simpliciter fEcI , convertiturEv À per acci;

AÍtO per contra:. Sic fit converfiotota.

]

j

Ubinotande funttresille voces &E.cI

ht

(

EvA, A2O

in quibus litera A de-

gt

hn

notat univerfalem affirmativam, lite-

A0T

litera I

ra E univerfalem negativam

id,

particularem affirmativam

litera O

hi

particularem negativam , juxta alia

i

duo Hexametra:

lt

"Afferit. À ,negat E. , fed univerfaliter ambe;

Qd

"A [ferit 1,negat O, fedparticulariter ambo.

t

158 Obs. I Hec Propofitio :

i

ANullus pifcis eft in flumine , non poteft

tf

converti hmphczter, ergó Propofitio

ts

univerfalis negativa non poteft con-

Pgu,

verti fxmphcner P. A. Si poffet. &c.

vt n

ergo fic : Nullum flumen eft in ptfce , at-

A

qui hoc non, ergo R, N. A,& feq.P.

fl

Quia prædlcatum allatze Propofitionis

friti

non eft 7) flumen , fed T exiflens influ-

lgt

1.

ää-ä( o)5€9 18

ris,nonr;

mine : Quare fenfus allate Propofitio-

nis eft : Nulluspifcis eft exiftens in flumine ,

æüm&

Tl

ideóque fic debet converti: ergà nul-

lum exiftens in flumine eft pifcis.

lt y

Inft, L. 7? exiftens non eft in Pro-

m

pofitione ante converfionem , ergó

ü!mEVA?;

nec debet addi in ipfà converfione, R.

[

D. A.Non eft ante converfionem ex-

IT

hn

piicità C, A implicité N. Ilud eft expli-

cit in Propofitione, quod in ea eft,

Yi

quantum ad fonum : illud imgliciti, quod

ii

in ea eft, quantum ad fenfum.

ifd,

Inft. II, In hac Propofitione :

R, x

Homo eft animal , ly ef. non figniflcat ,

£t exiflens, ergo nec in priori. R. N.

niorts

C. Difp. eft , quiahzc eft in materiane-

.W:ï

ceíffaria , prior autem eít in materia

.

ht g

contingenti.

"NU

159. O

bs.TIl. Propofitio unfvef-

p

falis negativa eft hec : Nullum animal

yn u

€ff genus, atqui hec non poteft con-

verü fimpliciter, ergo. P, m. Ex ve-

dl

TE

1

ra mutaretur in falfam, fiquidem fal-

Mi

H

!

fa eft hec Propofitio: Nwllum genus eft

animal , ergó R. D. A. P. Ex veramu-

pl

taretur in falfam, fi non maneteadem

ll FXW'»'

,

vis,

T

4$ ( 0280

;Idöa

vis, & fignificatio hujus termini ant-

mal. C. fi maneat eadcn. N. illa Propo-

Jl

fitio : Nullum animal eff genus, nonmu-

E

l

tabiturin falfam, fi in utraque Propo-

i

fitionetantüm pro fingulis five fpecie-

q

bus, five Individuis feorfim fumatur

U'

!

"ls

terminus animal.: $i autem mutetur

[:

ejus (ignificatio , mirum non eft, (1£i-

]i

:

at falfa. Itaque fenfus di&te Propoti-

»Hll'h

tionis eft ; Nullum . animal, five in fpe-

p

il

cie, five in Individuo eft genus , quod ve-

p

J

U

ul

rum eít4 & fic re&é convertitur: er-

i

gà nullum genus efl animal , five in [pecie ,

a

fve in Individuo.

Y

wf

Inft. L. Hec . Propofitio univer-

i, n

falis negativa: Nullus bomo eft. Pbilofa-

nf

f

phus ; non poteft convertifimpliciter,

[

ergo. P. A, Si poffet.&c. ergó fic: ergó

lf

nullus Pbilofopbus eft bomo , fed hoc di-

n

cinon poteít; quia aliàs effet aliquis

n

LUR

Philofophus, qui non :effet homo ,

l ol

quod falfum eft , ergo. R. D. P. M.

LE

Ergoó fic: ergbnullus&c. & hec Propo-

n

fitio effet falía, ficuti ejus converfa C.

d

& effet vera N. vel fubd. 'ex bypotheft

DAH

tis C.

vexfit:atis Propofxcionis' praeceden

m«

ab[o-

"

$48 (o? 85

187

lt t

.:Z:«

abfolui , & in fe N. nimirüm fi hec Pro-

EEN

Bu

pofitio: ANullus bomo eft Pbilofopbus , ef-

fet vera, ediam vera effet hec: JNul-

Utqu

ls i

lus Philofopbus eft-bomo ; cujus fenfus

eft, quód hec duo predicata : bowo

n

& Philofopbus nunquam reperiantur con-

La

jun&a inter fe in rerum natura.

"und

Inft. IL . Saltem hec Propofitio

isie?

univerfalis negativa : INullus cecus fit

amj, p

naturaliter viden; , non poteft conver-

d

Ti

ti (impliciter , quia deberetita conver-

ti: ergó nullus videns fit naturaliter cecus ,

ni, hi

ergo, R. N A. ejásque P. Nam di&a

Propofitio debet ita converti: ergó nul-

lus , fiens naturaliter videns , eft cecus.

W"ro'po.':];g

Cüm fenfus prioris fit: INullus cecuseft

Wi fiens naturaliter vidcns.

160. Obs. III.

ii

Hac: Propofitio

i, H

univerfalis affirmativa: Omnis equus eft

lii

j

Eïi

binnibilis , poteft converti fimpliciter,

n di

hoc modo: ergó omne binnibile eft equus,

Q

n

ergoó falfa eft regula dicens , Propofi-

t &hM

tionem univerfalem affirmativam pof

fe converti tantüm per accidens,

R.

" C?W

D. A. Poteft hoc modo converti , vi

1

d-

:

ma;fariæ C. vi forme N. Propofitio all

ta

1$8

8 (o)85

ta eft quidem bona v materie , quia

n

termini Propofitionis funt termini re-

fiii

ciproci, quorumunus tam laté patet,

i

ac alter, fed fi in alia materia fiat con-

.fJ tha

verfio, non erit legitima.

Sic non

sp

Wna!

valet: Omne animal eft corpus , ergó omne

corpus e1. animal &c.

Ratio eft , quia

E

predicatum Propofitionis afhrmativee

AJM (

fümitur particulariter ; Unde fi con-

ul

verteretur fimpliciter Propofitio uni-

guimi H

verfalis affirmativa, mutaretur fuppo-

! il

fitio terminorum

8l

Inft. Propofitio univerfalis affir-

mativa ne quidem converti poteft per

&ccidens ,. t patet.in hac Propoüuo-

as

ne: Omnis Philofopbus ef? boino , ergo. P.

A. Si poffet converti &c. ergó bona

[i

elfet hec. converfio :

ergà aliquis bomo

li

eft Pbilofopbus , atqui hec non eftbona,

TOf j

ergó. P, m. Illaconverfio non eftbona,

, d

in qua poteft effe vera prima propofi-

u

]

tio , & fecunda falfa, atqui inillacon-

hR

;.

verfione poteft effe vera prima propo:

[X

N

ä

fitio, & fecunda falía , ergo. P. m,

l:

x

Vera eft neceffario illa propofitio: Om-

nis Pbilofopbus eft bomo ,

ila fecun-

Qs

da;

faiu

;ääv(e)äüi

189

hi

!

Ils

da: aliquis bomo eft. Philofophus , poteft

effe falía, fi nimirüm ;nullus Philofo-

tf h

Mi

phus exiftat, ergó. R. D M. P. 1. Do-

na eflet hec converfio &c: fi T? eff in

n Slf:

Ts tj

utraque propofitione. fit mera copula

| I'MH.;

C. fi in una fit meracopula , & in altera

non fit, N. D.etiam m. eodem modo,

hi i

Utf

Obftrvandum eft itaque in omrii conver-

fione, ut 7? el in utraque propofitio-

d

litigs

ne eundem fenfum habeat; Unde fiin

prima illa propofitione 75 e? prafcin-

dit ab exiftentia, ut fenfus fit: Omnis

unin'gr"« l

Philofopbus , five exiflens, ftve po[fiilis:,

eft bomo , [ive exifTens , froe po[fibilis ; cunc

idem fenfus fervari debet in fecunda:

"dliquis bomo , fice exiftens , five po[fibilis,

UE

i

n

lis.

eft Pbilofopbus , five exiftens , five po[fibi.

TOE

Et fic utriusque Propofitionis ca-

dem erit veritas, cüm ambe& fint necef-

Q

faris.

$i veró fecunda fenfüus fit ; A[i-

yituyt

quis bomo exiflit Pbilofüpbus. bona tunc

It

non erit converfio , & fecunda Pro-

r

pofitio filfa effe poterit, cüm prima

m

verafit. Eadem valet refponfio adfe-

tl

quentes propofitiones : Omne currens

TT

eft animal , omnis peccans eft creatura , om-

ts

I90

$99 0089

ii

nis demonfirans eft rationalis ,omnis Petrus

T

eft bomo. &c.

161. Obs. IV. Hec propoütxo

"u

j WI

partlcularls affirmativa :

-Aliquis fenex

fuit juvenis , non poteft converti fim-

fttd

r

pliciter, ergó falfa eft regula, quz di-

cit, particularem affirmativam con-

AUMT

d

vertl poffe fimpliciter. P. A. Si poffet

&c. ergó fic: ergó aliquis jwvenis fuit fc-

ji

hi

ex, quod falfum eft, ergo R. N. A

n

& ejus P. fed fic convertenda eft

i

4

aliquis , olim juvenis , wunc eft fenex , vel

aliquis preteritus ywvenis eft fenex , vel ali-

nümpl

quis bomo , - quà fuit juvenis,, nunc efl [enex.

sl

KRatio eft, quia in hac propofitione:s

|

Alzquzsfenex fuit juvenis, verbum fuit

p i

T

non eft puré copulativum , fed gerit vi-

ces partis alicujus pradicati , fignificat

o

ET

enim eff preteritus, & vox preteritus eft

pars predicati ; Hinc fic refolve di-

D

&am propofitionem: aliquis fénex ef? bo-

[v

qno ,. qui fuit jucenis , & tunc bené fic

T

convertes: aliquis bomo , qui fuit juve-

j

nis , efl fenex

Eodem modo conver-

iM

te fequentes: 4liquis bomo ef? mortuus ,

hr

aliqua Domus eff everfa , dicendo ; ergó

ali-

Bd/ f/;,

ia

*

$2 (0288$

191

Wi:,mgp

"æ :

Zzliquod mortuum ef? prateritus bomo, ergà

aliquod everfum eft praterita Domus. Item

Hæc nl

iftas Propofitiones : Nullus. puer- fuit

H A:*yiïfj '

fenex , nullus fenex erit puer , nemp$ fic

T

'convertendo ; JNullus preteritus . fenex

qfägula, D

eft puer , nullus futurus puer eft fenex. Ad-

M

de & iftam: Nullus fenex poteft fieri pu-

NT

er, dicendo: nullus potens fieri puer eft

Bd

jfenex.

u

Inft. Saltem ifta propofitio: Zli-

qua fbecies eft bomo , item hec : aliquod

m'ecregc'i i

1

Jubftanticum eft bomo ,-on poffuntcon-

verti fimpliciter , ergó. R. N. A. Pri-

mf

ma fic convertitur: botmoe eft aliqua fpe-

n

cies &9c.

Secunda fie : Homo eft aliquod

vinj

fubftantioum 5 INon autem: aliquis bomo

H

lil

eft [becies &c, quia aliàs in prima pro-

MW

"

pofitione bomo fumeretur fmpliciter , in

fecunda materialiter 5; in convertente

I pwrm:x:

j

autem utriusque per/onaliter,

iga;.r?nerfï

162. Coll. I. Propofitio fingula-

tcl

ris füuamin converfione fingularitatem

retinet, fi predicatum ejus fit fipgu-

lare, fi fecüs convertitur in particu-

mUdO »,:

nl

larem ; Hinc ifta propofitio : Simon

i

Bar Jona eft Divus Petrus, fic conver-

titur :

192

999 (o) 860

9 tic

titur: Divus Petrus eft Simon Bar. Sfona.

Hec veró : Divus Petrus eft dpoftolus,

« «

m

fic convertitur : z/liquis Jdpofiolus eft

s

JDivus Petrus.

163. Coll. II. Predictas regulas

g

i.

etiam tenere in compofitis & Modalibus

propofitionibus, cum hac tamen ob-

gj

fervatione , quód modales , qu& con-

verti poffünt , tantüm convertantur

u

ex parte ditti,.modo manente invaria-

to, fic ifta modalis: bominem e[Je animal,

TT

eft nece[Je , quia eft zequivalenter uni-

verfalis dedifio, convertitur peracci-

dens hoc modo: aliquod animal e[Je bo-

minem , eft nece[fe , & per contrapofi-

tionem hoc modo: Non animal. e[Je non

w

)

bominem ,. e[fe nece[Je.

Dixi: que conver-

WU

ti poffJunt ; aliquee enim. Modales plané

non poffunt converti: 1. quando in

;:

i

v

5&

modo impo[fibili non eftmutua extremo-

^

i

"i

;

!

«p

rum repugnantia.

2. quando in rodo

DLT

contingenti non eft mutua contingentia.

pj

3. quando in modo nece[Jario non eft mu-

Lt

tua neceffaria connexio,

Ratio autem

jüna

cur non poffit fieri converfio in pre-

di&is circumftantiis , eft, quia con-

Vvel-

D

"

u

.333(0)8-9!

193

Ht

?

[

verfio unicé fundatur in connexione,

""fff*rgä

autnon -connexione mutua extre-

is, AW:»';

morum ; Et hinc nequeunt converti

fequentes :Omne animal e[Je bominem , eft

d

impoj]ibile : Aliquem bominem e[fe Logicum,

T

eft. contingens.. Omnem Logicum e[fe bomi-

i n

nem , eft nece[fe.

ATU

QTE

ktt m

.

,i:«!

PARS TER T1A

i

K

Wubntn

INSTITUTIONUM DIALECTI.

BEN

CARUM,

j

h

De

v

'

m )M

Iis, quz ad tertiám mentis opera«

n

donem fpectant.

[

dhp

b qumw

Huc pertinet agere. Y dequidditate &2 divi-

i BXIUD'

Jione difcurfás 5 ac. principüis intrinfecis

Ti

Jyllogifmi categorici,

2. De ejusdem

tontn

V

principiis extrinfecis 3. de fyllogifmis

t

noncategoricis , eorum regulis , 9 imperf

'

fe&torum induttione.

Atj

T

I

CA-

194

æ&o)w

|

tndito:

ss PAFE " Brons

uint

;

$

:

De

U

]i at

uidditate , &9 divifione difcurfüs ,

-

Yis d

- &c principiis intrinfecis fyllooifmi

dym

categorici.

m

ia

ii

EIRY

)uid , &5 q"üo—tüplle.*x. fit difcurfüs.

co l. Difcurfus , feuargumen-

z Dini

364. DI

taiio eft oratio,in qua unum

ml

ex alio infertur.

'Yria in omni dif-

lmo, (

curfu fpe&anda funt:; r,ld, ex quo

u

i Ql

aliquid infertur; quod vocatur antece-

dens::2. Id, quod infertur ex alio ;

Mthor

quod vocatur confequens.. 3. Connexio

uf m

ejus, quodinfertur, cum eo, ex quo

u

infertur;. Et vocatur confzquentia. Ubi

A

benénotandum, aliud eífe con/equens,

LU

aliud. confequentiam , Confequens ett Pro-

& t

W

pofito illa, que ex alia deducitur ,

vel qua proponitur, tanquam exalia

Wt w

dedu&ta, per particulam ülativam er-

äimngui

gb; Con[equentia autem eftipfa confie-

Vr i

V.G.

iif

.ïd'o illi

&

qs pro poüti?nis cum alia;

Cum

98 (o ) 88

195

|

Cüm dico: "Petrus eft bomo, ergó eft ani-

mal rationale; Confequens eft hasc propo-

fitio: Petrus eff animal. rationale! Confe-

li

quentia autem eft connexio hujus pro-

jin

pofitionis cum priore, in eo confiftens,

quód prima vera effe non poffit, quin

ifta etiam fit vera,

Unde contingit

fpe, utconfequens verum fit, falfatamen,

confequentia, & viciffim co

:[ifm::[w

nfequens falfums

bona tamen confequentia.

NG

1 dl«

lfilu'g'ï

cam: Petrus eft fubflantia , ergo eft bomoy

Nl

verum e(tconfequens ; quia re ipsá Petrus

(t] (

eft homo , fed fal/a confequentias quia

u

I

nonideó Petrus efthomo, quia eft füb-

ftaitia: Cüm alioquin omnis fuübftan-

D! h

tia effet homo.

$i autem dicam: . Pe-

(nnhe

trus ef; marmor , evgoó eff lapis, falfum

PMSS;

j

erit confequens , ut falfum eft antecedens,

bona tamen erit confequentia, quia non

poteft Petrus effemarmor, quin fitla-

pis, & lapis re ipsá effet, fieffetmar-

fonvi

InOr,

Porrà confequentia femper eft vel

qu

vera, velfalfa; bona , vel mala , nec

diftinguitur unquam, fed conceditur,

aut negatur. Concedere autem confequen-

j

tiam eft fateri , confequens fequi, feu

2

deduci

195

$2Coo 28

deduci ex antecedente ; ANegare verb

EQL ) j

ffa'fW

confequentiam eft negere, confequens

bené deduci ex antecedente.

dirim

g

165. Dico lI Difcurfus dividitur

" |

& n

1. In formalem 6 virtualem; . Virtuális eft

i

actus fimplex, veritatem unam n alia

igliog

]

attingens, & cognofcens, ütdum di-

)

:

1

LU

co: JDeus eft. fummà amandus, quia fum-

inai

Formalis eft ,. quicon-

mum bonum 6j

E

ftat pluribus a&ibus realiter inter fe

diftin&is, quorum unusex alio fequi-

qu

gomo

tur3 E. G, Nullus fur impenitens poteft

inrd

fperare falutem , atqui onmts ditatus ex bo-

H

;

d

7l

$ alienis, mec volens ea reflituere , eft fur

&

impenitens, ergó mullus ditatus ex bomis

sj

)

alienis , iec volens ea reflituere, poteft. [pe-

2. In verum & falfum : 'e-

t

rare falatem-

Y

rusileeft, in quo verum eft antece-

dens, verum confequens, & legitima

hr

E

confequentia: Palfus, in quo horum

aliquod falfum eft, fi antecedens &

lt

]

u

l

Àl d

confequens falfa fint, dicitur argu-

mentatio falfa ratione materie ; Si con-

Y

fequentia fola. dicitur falta ratione for-

me tantüm ; fi hec omnia falfa (int, di-

fi f

citur falfa ratione materie 69 forme fi-

LUH

imnui.

;

$68 (9»80

197

; N(gm

mul, 5. In neceffarium , contingentem : &

? (s

impo[fibilem: INece[Jarius eft , in quo ne-

a

ceflarium eftantecedens, neceíTarium

Vj

confequens, & neceffaria confequen-

^; lii

tia: Contingens eft, in quo horum ali-

Ut

quid eft contingens: impoffihilis,in quo

DI

aliquid impoffibile,

4. n difcurfum à

"J«'U ) f(,m

jrieri , & à pofleriori: A prieri eft , quan-

d qir

O in antecedente continetur caufía

jtt a

]

confequentis , E. G. Petruseft rationa-

ttd

l

l

lis, ergoó eff rifibilis : Rationalitas enim

li

h

/

aliquo modo eft caufa rifibilitatis. .A

pofteriori eft, quando in antecedente

ponitur effe&us , & in confequente

caufa, E. G. Petrus eft rifibilis , ergo of

u

rationdlis ; Rifibilitas enim eft effe&tus

rationalitatis; -

i

j

d

166. Dico IIL, Difcurfus ulteriüs

&l Y

dividitur in fyllogifinum , entbyymema, in-

i

duttionem , exemplum , dilemma,, & foriten.

]

:

EI

Syllogifmus eft Oratio , in qua quibusdam

d.Cl"l [

pofitis , aliud quiddam ab dis, que- pofita

X

Jünt, mece[Jarió. accidit , eb quàd bec fint.

It

a!

Ità Zfrifi. 1, 1, Priorc. 1. Dicitur r. Ora-

tio, quod eftgenus, 2. I« qua quibusdam

ii

0l

Em

pofitis ; h. e, duabus premiffis, ut fcil.

3

habea-

l

I98

ää(oï)æ

habeatur difcur(us formalis,

3. Aitid

«ï,w,:nwä

g jil

quiddam ab iüis, que pofita funt , fcil. con-

clufio, qui dicitur aliu, quia habet

g

obje&tum faltem ratione noftr diftin-

PT

&um

5

.

cüm .non probemus idem

qqus

qiit

omnino de fe ipfo. . 4. JVece[Jario accidit,

gb

& qubd bec fint ," l. e, neceffarió fequi-

tur vi forme , fíeu neceflitate confe-

L 'v'?;l

quentie. Entbymema eít fyllogifmus

r,',lï.'.'äi n

imperfe&us , in quo ex uaa tantüm

. ly

2

premiffa infertur conclufio , alterá in

inente retentà ; E. G. Omne animal eft

J

j

— fubflantia , ergo omnis bomo eft fubftantia,

dini

fubintellige : Omnis bomo eft animal 5

t

Adeóque ut fit verum Enthymema ,

reducibile. ad. fyllogifmum categori-

Ff

cum, debet femper fübintelligi altera

yitus;

DT

Propofitio ; Unde tale non eft, fi di-

cis: Omnis bomo efT animal, ergó aliquod

m

animal ef bomo.

Indu&io . eft 4 fingula-

vibus ad univer(alia acce[fio.

Ità Arift. 1.

1. Top. c. 26. E. G. Petrus eft animal ,

Paulus eft animal, & fic de reliquis, et-

äz l

gó omnis bomo efZ animal.— Exemplum ett

abuno fingulari ad aliud propter ali-

xäyA

quam fimilitudinem progreflio: E. G.

Otium

*2 (o298

195

l]i!. 13,

Otium perdidit. Salomonem , ergó te quoqua

uT

perdet . fi illud fettatus fueris.

Dilemma,

] qllllhþ

feu J'yllegifinus- cornutus: eft , cujus pars

ii

prior duo habet membra oppofita ,

p

ex quibus quodcunque refponders

"ffdf!»(c.'

concefferit, femper adhuc premetur

1lfiriö k

altero : E. G. Vel vredis , Chriftum pro te

t t

moriuum , vel non credis? fi credis, & ta-

fl

"

enen peccas , ingratiffimus es: fi mon credis ,

It d

ánfidelis es , ergó quidguid dicis , te ipfum

0 d

condemnas,

Sorites eftargumentatio, in

J

qua plures propofitiones coacervan-

ii

tur, ità ut de predicato prioris pro«

pófitionis femper affirmetur novum

[

a,

predicatum , donec ultimum predica-

Q

tum affirmetur de fubje&o prime pro-

pofitionis: V. G. Omnis Leo eft animal,

)j

tf

emne animal eft oivens , omne «ivens eft

"

fqutantia , ergo omm's Leo efi þawmtia;

mäï

$. 1I,

[

Qzæ fit materi

a &5 forma

ffüqmïï

llj

d

mi categorici.

p[OpLï

N

.

Ota. Syllogifmus. categoricus

d:

eft, qui conítat ineris pros

[

-x 67.

4

pofi

|

209

48 (o) 85

L

gl ni

pofitionibus fimplicibus; Principia il-

Jius inirinfecafüunt , ex quibus intrinfe-

T

cé conftituitur ; Hec funt duplicia :

gt

stl

Materialia, feu materia, & Formalia , feu

ormas Materia duplex eft, remota , ex

qottin

gtl

qua remoté, & proxima, ex qua pro-

ximé fyllogifmus conftituitur.

De

»mj,ï!,

uibus

;

n

168. Dico I. Materia remota fyl-

p

logifini funt termini, proxima veró Pro-

st |

PO

pufitiones ; Ratio eft, quia ex his im-

mediaté & proximé, ex illis autem me-

eux

diaté & remoté, cüm debeant priüs

At

znn

coordinari in propofitiones , confti-

tuitur fyllogifmus,

Termini fyllogiftici

EO

funttres, quorüm unus dicitur Majus,

lii

alter minus exiremum , tertius medium ,

tittyr,

feu terminus medius.

Sunt & totidem

aitfone

propofitiones, Scil- Major , minor , qua

ttoem]

etiam premifJa, feu antecedens dicuntur,

zio]

& conclufío, eáque vel direta, vel in-

if

diretta.

Extremum ingenere eft, quod

du

femel tantüm ponitur in premillis :

m |

Majus extremum eft, quod vel in pre-

ib

miffis, vel in conclufione praftantio-

LTIity

zemlocum qbtinet ; minus exiremum ,

QUi

quod

L

48Co) 85

20l

I

!

'

lg

quod minüs preftantem : Préftantio-

lo

rem locum illud- obtinere dicitur , quod

n

obtinet locum pradicati , altero obti-

n

nentelocum fübjecti ; minus preftantem,

) Ils

quod obtinet locum fubje&i , altero

obtinente locum pradicati, Dixi, vel

li,

in premiffis ,. vel. in conclufione ; quia in

rima figura Majus extremum obtinet

Q

locum praftantiorem, & minus extre-

u)

mumminüs preftantem in premiffis ;

&l

Sed in fecunda & tertia figura Majus

LT

extremum locum praftantiorem, & mj«

t n

nus extremum minus praftantem obtinet

folàm in conclufione; Cüm in fecmida

] coan

6

fj

.y:

figura utrumque extremum , in preemif-

il

fis fubjiciatur,intertia veró utrumque

d

predicetur, adeóque antecedenter ad'

&t

conclufionem , nec unum altero pre-

r

ftantiorem locum obtineat, necunum

n

prealtero Majus autminus extremum

TALT

dici poffit, utpote ad quod per con-

d

clufionem modó debet determinari.

quii

Medium ,'feu Terminus medius eft , qui

L

bis ponitur in premifüis. Majo? eft il-

p

la Propofitio , in qua Majus , minor ,

five:

"

V

in qua minus extremum ponitur,

$

hec

202

$$ (o58€

yím

hzec, aut illa primo, five fecundolo-

co ponatur,

Gonclufio eft illa Propofi-

y m

jna

tioj queex Majori & minoriinfertur;

Direttaeft, in qua Majus de minori ex-

1f

p

tremo, Zndiretta, in qua minus.de Ma-

jori extremo concluditur , five dein

i

; D

j

fitlatiüs patens, five non. E, G, Om-

nis bomo eft animal , omne animal [l vi-

u

]

vens, ergo ommnis bomo eft vivens : Termi-

(wl

(j

*150 med

nus medius in hoc fyllogifmo eftanimal ,

quia bis ponitur in premiflis : Extrema

3iont

z

bomno & vivens ,, quia tantüm femel po-

nuntur in premiflis: Majus extremum

cel

lia p

qioens , quia in premiffis predicatur ;

eninus extremum bomo , quia fubjicitur.

h

"

siijdt

Major eft hec propofitio, licétfecun-

do loco pofita: Omne animal efl vivens ,

i

quía in hac ponitur Majus extremum,

Scil. vivens : minor hec , licét primolo-

PT

co pofita. Ormnis bouto eff. animal ; quia

n il

in hac ponitur minus extremum , Scil.

gt

ebomo : Gonclufio haec: ergo omnis bomo eft

Mün,

Lidns

€ivens, quia infertur ex Majori & mi-

nori; & quidem direta , quia Majus ex-

d

tremum , Scil vivens concluditur de

ftodin

Indi-

t ul

a;inori extremo, q-.fcd eft bomo:

fecid

L

5920(o00ME

203

m

yefta foret, fi ità inferretur: ergo ali-

M

1

quod vivens eft bomo , quia fic minus de

oj

d

Majori extremo concluderetur,

[2

d

169. Dico Il Forma fyllogi(mi

eft apta terminorum & propofitionum

i,l

li

ad inferendam conclufionem difpofi-

OAV

tio.

Difpofitio terminorum vocatur

!mlml*

Figura, difpofitio propofitionum dici-

Vl

tur Modus.

Figura fyllogiflica eft dif-

d

Al

ofitio medii cum extremis fecundüm

Ül n

fubje&ionem & predicationem. Tres

nigiy

funt Figure Zriflotelice : Prima eft; in

M m

qua medius terminus femel fubjicitur,

yadit

& femel predicatur * Sécunda eft , in

fljiur

qua bis predicatur: 7ertia , in qua

Pa

bis fubjicitur : juxta verfum:

ib

MTA

Sub,pre prima: Jedaltera bispre ; tertiabis

[//

dra

Modus [yllogifticus eft trium propofitio-

Q

num Ííyllogifini difpofitio fecundüm

quanjitatem & qualitatem ; Eft duplex

u

T

Dirsius , cujus conclufro eft directa ,

T

& indiretits , cujus conclufio eft indi-

reé&a.

Novendecim funt modi Aris

jl

r

J

Ti

ftotelici : Qui omnes funt diretti ; pre.

ter ultimos quinque primg figure ;

:RWFX:

6

imper-

l

204

8 (92 88

ul

d

émperfetti omnes,prater quatuor primee

r

ejusdem figurxz: Et hinc differunt Ce-

lantes & Celarent , Dabitis & Darii : Li-

qin

cét enim fimilibus conftent vocabulis,

Celarent tamen & Darii directé , Celan-

26 verb. & Dabiüis indire&té conclu-

du

in,t

dunt. Novendecim illi modi, fingu-

li fingulis expreffi voca

N

bulis , haben-

tur in his verfibus,

n Ü

h

Barbara , Celarent , Darii, Ferio;

Bar Alipton ,

At n

Celantes , Dabitis, Fapefmo , Fri-

A

ejomorum.

m

AT

zl

Cefare ,. Cameflres , Feflino , Baro-

aped

co. Dav aptt ,

Af

tjet

Felapion , Difamis , Datifi , Bocar-

iyrime

- do, Ferifon,

lii

Quzlibet vox habet tres fyllabas , vo-

calis prime fignificat Majorem , fe-

n

ii

cunde minorem , tertie conclufio-

nem, juxta verfüs: Afferit A &c, In

lii

il

Baralipton & Frifefonorum ultimz fyl-

labe nihil fignificant, fed tantüm Ba-

t Y

E

A

voca-.

Wa

yalip &E'y'efmn. Novem prima

bula

:2 (o) 88

20$

WP"

bula fpe&ant ad primam, fequentia

if

quatuor ad fecundam , reliqua fex ad

&DM

tertiam figuram.

N

$. III.

i

&

44n dentur plures. Figure , quäni

Wi h

Íres, &5 plures modi, quam

N

no-vendecim.

O

176. N

ta. Aliqui preter Figuras

l) Fflk

Ariftotelicas cum Galeno ad-

ftruunt 4quartam , effentialiter diftin-

J

&am à prima Ariftotelica ; que& exin-

de etiam Galenica nuncupatur : Volunt

autem eam eíTe, in qua terminus me-

li

dius predicatur in Majori, & in mino-

ri fubjicitur.: Unde & verfuscommu-

Iu

nes primz Ariftotelice fie mutant:

Barbara , Calerent , Dirai , Fireo ;

lu

W

. Baralipton,

"i

14

Calentes , Dibatis , Fepafmo , Fre-

Áf

n

tfomorum:.

il

Alii cum P. Lynceo preter novende-

(

cim Modos Ariftotelicos admittunt

dn

adhuc quinque alios diverfos , conten-

n

to$ hoc verfu:

j

Tir«

17

206

$32 (oy85

Terfandros , Falaris , Pelago, Cen-

j p

[

fauro , &5 Areflor.

uU

Quorum tres primos ad primam, du-

, i

os autem poftremos ad fecundam figu-

dÀ

ram reducunt,

Aliicum aliis adhuc

i aui]

plures.

jnepH)

171. Dico I. Tres tantüm dan-

j

tur figurz , adeóque non datur quartá

blatir

t

e[fentialiter diftin&a à 2rima Ariftoteli-

ca. Ratio 1.partis eft: quia tot dan-

wint,

(s

tur figure, quod fieri poffunt diver-

f$ combinationes extremorum cum

frooí

termino medio , atquitantüm tres ejus.

208

modicombinationes fieri poffunt, cüm

i. D

terminus medius nonnifi vel fübjici &

ts 1

predicari, vel bis predicari, vel bis

LA

fubjici poffit, ergoó. Aatío 2. partis eft:

titiof

quia Figura prima Ariftotelica , etiam

MO

juxta adverfarios, eft, in 'qua termi-

dtm

nus medius in Majori fubjicitur, & in

Lj

minori predicatur , atqui hoc ctiam

hi

fit in figura Galenica, ergo.

Quarefi-

(etming

gura Galenica differt tantüm accidenta-

Wa

liter à prima Axiftotelica, quiatantüm

fing,

tranfponit premiflas, ponendo mi-

norem

la

48 (0) 85

207

L

norem primo , & Majorem fecundo

)Tl

loco.

Ia

*-:172. Dico 1I. Non dantur plu-

if

res, quàm novendecim modi Ariíto-

n

lii

telici, Ratjo eft, quiatot danturino-

di, quot poffunt fieri diverfz difpofi-

ia

üonespropofitionum fyilogifmi fecun-

dürh quantitatem & qualitatem ad con-

f

cludendum utiles ; atqui tantüm no-

j

Mi

lA

vendecim ejusmodi difpofitiones fieri

L

poflunt, ergó.

j

Obs. l. Contra ceonclufionem : 1.

g

Transpofitio premiffarum mutatfigu-

J

ram, ergó dantur plures, quàm tres

figure. P. A. Tranfpofitio medii cum

i

Y

Dd

MV

extremis mutat fguram, ergó etiam

Qe. R. N; Asc8d PC AC N^ C Quia

Al

mutatio figüre confiftit in mutatione

terminorum ; mutatio autem propo-

i

fitionum relinquit terminos in fuo lo-

[10)

Inft.: Qui mutat , & transporit

terminos, fimul mutat Propofitiones,

ergó etianr, qui tranfponit propofi-

tiones , mutat terminos.

R. N. C.

osad

Tganlþoütio terminorum ducitn

aliud

208

& o5 85

yfiot

aliud judicium formandum ; Hinc i&

mutatione terminorum exfurg,lt nova

at

propofitio ; non autem exurgit novim

qn

iM

judicium, five hanc, five illam pre-

miffam primo loco ponam.

p

173. Obs.lII, Contraeandem. TIbi

M

71

d

eft diverfa figura, ubi eft diverfa dif-

pofitio medii cum extremis , atqui in

AT

n

m

modis indirectis eft diverfa difpofitio

medii cum extremis, ergo. P. m. In

18

Y

dire&is medium fubjicitur predicato

"

ii

gl

|

conclufionis, & predicatur de fübje-

&o conclufionis, in indire&tis fubjici-

nitinf

tur fübje&to conclufionis, & pradica-

1

z d

to conclufionis, ergó R. N. m. Ad

P, C. A. N. C. quia diverfitas figure

waty

h T!TH

non defümitur à difpofitione, quam

habent extrema in conclufione, fedà

L Mll |

difpofitione przcifé cum termino me-

WFM

dio:five hoc, five illudextremum fit

hi

predicatum conclufionis, perinde eft

t dte

in ordinead figuram: Licét diverfitas

n

inter modum directum & mdxre&um

t

exinde defumatur,

ïtmspo

174, Obs

.Contra Goenclufionem

- tlhm

2 Sunt plures, quàmnovendecim dif--

KNA

pofi-

998 (o5 $8

209

157

pofitiones propofitionum fecundüm

Is

quantitatem & qualitatem excogitabi-

l

ln

les, ergodantur plures, quàm noven-

decim Modi. R. D, A.Plures, inutiles ,

aut vitiofi C. A. rità concludentes , G utiles

1n.

IN. A, vitiofi dicuntur , qui peccant

*verfat;'-

contra aliquam regulam fyllogifmi ,

Eul

ità ut ex premiffis veris fimilis formae

fj

poffit falfum concludi; Horum dari

! n]

plures non diffitemur,

Inuiiles. vero

t

funtii, in quibus etfi non peccetur

Hliy

contra ullam regulam , loco fübalter-

Jïzbjim'-

nantis infertur fübalternata, aut zqui-

al

pollens,

Ad claffem inutilium redu-

iil

cimus etiam quinque Modos à Lyn-

d

ceo excogitatos.

Nam Falaris in Bar-

LIN

m

bara , Ter[andros in. Celarent , Pelago in

Ü

Celante:, Centauro in. Cefare, 4dreftorin

It*

Cameftres includitur.

jl

Inft. Calerent. & Celarent conftitu-

ii

"n

id

unt diverfos modos , ergo. P. A. Ce-

vt

Jare & Came[lres conftituunt diverfos

ipi|

modos, quia in Ce/are & Camefires eft

transpofitio Propofitionum , fed hec

ML"

etiam eft in Calerent & Celarent , ergó

j

Nam

R, N. A, ad p, N. Cagfalem M.

Ce-

Fl

2rIO

$$ (o)86

Cefare & Cameftres (aàmt modi. diverfi

non pr2eifé ob tranfpofitionem pre-

miffarum, fedquia Majus & minus ex-

ï

--

tremum in iis mutantur ; Cüm przdi-

(fr

catum conclufionis in Ce/are fiat fub-

hK

jectum conclufionis in Camef?res , quód

|

!r«, h

—»-

nonfitin Calerent & Celarent.

Adeó-

que manet , quód tantüm. novende-

ll |

cim fint modi utiles , quos in exemplis

|

fl

:

fubjicimus.

l

A

iaj

—

B

Prime Fisure

l

|

1

BAr |Omne ANIMAL eft vivens ,

P

Y

bA |Omnis Leo eft ANIMAL;

i

i

IAÀ.Ergó omnis Leo.eft vivens,

has a

——

!

»

Il,

'CE iNullus LEO efhomo;. H

It

1A: jOmneRugibile et LEO ;

IM

ÀN

—

rEnt.'Ergó nullum Rugibile eft homo.

A 0

d

107

Il.

"DA |Omnais LEO cft rugibilis;

rI [Aliquod animal e(t LEO ;

MU

.l jErgoaliquod animal eft rumbli

b

xpapad 29-* lmllp Ipow

D

IV

TE Nullus LEO ed homo; ;

——

ri

Aliquod animal eft LEO ; . (mo.

.uu

D

O. [Ergóaliquod animal non eft ho-

:

[j

À

Prime |?

Q

3$(o5)89

£11

Wel'fi,

—

, Prime Figura.

!

p

I

.BA |O:ne ALIMAL eft Vivens;

lU.

IÀ Omms Leo eft 4ANIMAL;

r

le Ergo aliquod Vivens.eft Leo

li

T CE |Nullus LEO elthomo :

T

IÀàn [Omnerugibileeft LEO;

C uose.

tEg

Ergó nullus homo eft rugibilis

iij

DA

Yenis

Omnis LEO eft rugibilis

IH [

bI

Aliquod animal eft LEO

xempm

tís

Ergó aliquod rujibile eft animal

a

ccubex—ál

Omnis L€O eft ammal

—

V.t FA

d

pEs

Nullus homo eft LEO ;

mO

Ergó aliquod animal non efthomo

—— | r —

Eri

Aliquis LEO eft currens ;

'nosjrdunzp *ngopuripogy

sE

Nullushomo eft LEO ;

sOm

Ergó alxquod currens non eft homo.

l

Peze— — ]

L

- Secunde Figure,

——

L

CE

Nullushomo e& LEO;

T

h

SA

Omnerugibileeft LEO !

rE,

Ergó nullum rugibile eff homo.

H

CA

Omnerupibile eft LEO ;

l

l

ä

mEs

Nullus homo eft LEO

trEs

Ergó nullus homo eft rugibilis

1

ML|FEs jNullushomo e£ LEO;

li

tI

Aliquod animal eft LEO ;

nO. |Ergó aliquod znimal non 'e homo.

m

RE BA. OmmsLeoe&RUGIBILIS

lgayadmx por *ngaxp iposy

rO jAliquod animal non eft RUFIBILE

^i

cO, |Ergo aliquod animal non eft Leo.

oaxm

212

DING UE

[

D

Tertie Figure

E

I

DA |Omnis LEO eft rugibilis;

rAp iOocanis LEO eft animal ;

— a —

tI

Ergó aliquod animal eit rugibile.

II

FE |Nullus LEO e& homo $

]

lAp jOmnis LEO eft ammal

NIl

tOn.jErgó aliquod animal non efthomo.

j

j

DI

Aliquod ANIMAL eft Leo ;

n

sÀ |Onmine ANIMAL ett Vivens;

J

Whlm

mls. |Ergó aliquod Vivens et Leo.

IV

DA |Omne ANIMAL eit Vivens;

E —

t

Aliquod ANIMAL eft Leo;

I,(

SsI

Ergó aliquis Léo eft vivens

f WWJ/

V

BO iAliquod ANIMAL non eft Leo;

hii

cAr

,Omne ANIMAL eít Vivens ;

-u,g:y:dmr paj *:Q:le IPOIN

ux ]Kvl

dO. Ergo aliquod Vivensnon eá Leo

P

WLIEE Nallus LEO eit homo;

il

ri

" Aliquis LEO eft currens ;

!

$On. J Ergo aliquod currens non efthomo

LU ,(HK

Y

iT t

LU

l

N

CAPUT lI

P,,Uv

A

dabo

Prmczpzzs extrziyfeczs f]lloazfrm

!

. categorici,

g

$L

n

$8 (o)88

213

—NN

gum

S L

W De Prmclpzzs Generalif/mis , &5

il x

!

.ltll g

Regulis Generalibus.

Ó ^ 175. N

Ota, Principia extrinfeca funt

p

ea, que non funt in fyllo-

!none ii glfmo fed eum vel dirigunt ,

& vo-

d Lco

-cantur dirigentia, vel perticiunt , & di-

hvcus, cuntür fei fczcmm

Agimus hic de di-

d [,m

rigentibus , a&uu de perficientibus cap.

'WIS]

feq.

Lto,

176. Dico I. Principia dirigentia

WM l

| Generaliffrma Logica funt hgc Duo:; Di-

m [ Gu de omni ,. dictum de nullo: mum re.

[

omm

| gulat fyllogifmos affirmativos, &ha-

| bet hunc fenfum : Quidguid affrmatur

&,

& difivibu-

)

. de aliquo /ub]eï?o univer falzm

TOA

tivé accepto,. etiam affrmari potdi de quoli-

—

—— betparticulari fub illo contento ; Sic quia

de omni bomine affirmatur, quód fit ani-

mal , id etiam affirmari poteft de Petro,

l

! Paulo,

&c. contentis füb omni bomine,

zdumxcgulac fyllogifmos negativos, &

, habet hunc fenfum : Quidquid negatur de

l

aliquo fubjetto umuer/alzte; , €9 di jii ibuti-

'vä accepto, etiam megari potefl de quolibet

£arti-

214

u$ CooPm

1 um

particulari fub illo contento ; Sic quia ne-

gatur de.omni bomine , quód fit Leo, id

qui

40

etiam negari poteft de Petro , Paulo ;

&c. contentis fub omni bomine.

aid

177. Dico II. Principia dirigentia

gl

Generalif|ma Metapbyfica funt hgc Duo:

«t

Quuecunque funt eadem, uni tertio ,. fumt ea-

ii

fifmunt

dem inter fes Quecunque funt. diflintta . in

uno tertio , funt diftintia inter fe: . 3mum

i,fmaugil |

jl

l

regulat fyllogifmos affirmativos ,. &

li

Ti

habet hunc fenfum : Quando duo extre-

AU

ij

il

via funt ità idem cum termino medio ,ut fal-

tem alterutrum illorum duorum fit idem cum

s Un

:

illo totaliter &2 adequat& fumpto ,. tunc. illa

duo funt idem . inter. fe.

Dixi: ut faltem

|

d

alterutrum illorum duorum fit idem cum illo,

ml, W

Scil. termino medio, tetaliter & ade-

(po tet

quatà fumpto; Nam fi neutrum illorum

i

duorum fitidem cum.termino medio

timilor

totaliter & adequaté fumpto , fed utrum-

Tuenm

quetantüm particulariter, tuncpoffunt

t

j

illa duo non effeidem interfe; Sic non

URU

fequitur: Ormmnis bomo ef? animal , ownis

t df

JLeo eft animal , ergó omnis Leo eft bomo,

N

quia.nimirum licét bomo fit idem cum

Q2 i

1a-

ïuurfeprc

fmz'mali., Leo etiam fit idem cum ani

P

li,

L

43 (o 2928

215

5j g

li, eft tamen nec bomo , nec Leo idem

Nüc r

cum animali totaliter & adequaté fumpto;

m

!

feu cum omni animali, non enim omne

D

]

l

animal eft homo , aut Leo,

Proinde

pl

pec inter fe bomo & Leo funt idem. Al-

At n

terum regulat fyllogifinos negativos ,

Mi i

& habet hunc fenfum : Quando unum

it dii

extremorum e[t idem cum termiri medio , &

i

alterum eft diftinttum ab eo, tunc illa duo

ID

diftinguuntur inter fe ; Sic quia animal eft

nbl

idem cum vivente , Lapis veró non,

Md

ideó animal & Lapis non funt idem in-

T

terfe; Unde benéíequitur: Oumeani-

t l

tal. eft voivens , nullus Lapiseft oivens, er-

i i

W

z

gó nullumanimal efl Lapis.

Non igitur

m

fufficit, ütduo extrema diftinguantur

i l

ab uno tertio , fed requiritur , ut di-

od

ftinguantur jn uno tertio, h. eft,ut

unum illorum fit idem cumillo tertio;

Ltrmïnpr

t, i

& alterum non fit idem cum illo ; Sic

!t

enim JLapis & marmor diftinguuntur ab

I]ICH:!«.'-

uno tertio, V. G. à Planta, nec ta-

L

men diftinguuntur inter fe.

2

!

178. . Dico IlL - Reoule Generales;

que in pradi&is principiis fundantur,

i t

lm atf

funt feptem fequentes.

&

; 17.'5.

215

|

æg,co)gäz

] )u g

179. Regula l. JIn fyllogifino catega-

rico debent e[fe pracisé tres termini. . Ratio

wgm qlfn

af qüli

eft: quiatotdebent effe termini infyl-

fl

!

u

logifimo categorico, quot continen-

hn

tur in principiis Logicis, aut. Metapby-

[/ u'vfl

)

iil

/ficis ; atqui in hiscontinentur praecisé

tres termini, ergo. P. m. 1r, De prin-

ml

g

cipiis Logicis ; Per T dittum, feu quid-

j

quid dicitur , intelligitur Majus extre-

n

mum ; per 7? de omni, aut denullo, feu

l

de fulbjetto univer[aliter fJumpto terminus

j

. 5

medius ;per 7) de quovis contento füb illo

minus extremum , ergo. D. m. 2. De

df

principiis Metapbyfrcis - Per T quecun-

ii

li

gj ii

que intelliguntur duo extrema; per7

uni tertio terminus medius, ergo. Con-

j

T

l

tra hanc regulam peccatur , quoties-

l

cunque mutatur füppofitio, fignifica-

,e

ii Puh

tio, ftatus, appellatio &c. Undevi-

tiofi funt fequentes fyllogifmi. 1. Zfni-

lus ?

t D

anal eft Genus , bomo eft animal , ergo bomo

eft Genus.

Item: Znimal eft indifferens

ia

ad rationale & irrationale $; bomo efl animal,

ld

ergo Lbomo eft indifferens adrationale & ir-

imti f

vationale: quiain utroque animal fuppo-

; Q

nit in M. /impliciter , in ,. perfonaliter,

"tf

2,

uo

d

$9 o5f

217

| fyllug

n

gfm:;z.ag;, JDue & tría funt par & impar; duo &

ria funt quinque; ergo quinque funt par &

t

Uns impar: quia duo & tria in M. fumuntur

Wi feorfim ,. feu difributio? , in m. vero col-

hat Jetiub.

3. Ommne animal eft vationale &

lt

irrationale ;; Csnmis bomo ef? animal , ergo

as

omnis bomo eft rationalis & irrationalis :

l

h

l,

quia animal in M. fumitur collettivé , in

dT

m. disjunttivé. 4. Gallus efl animal irra-

j fut iij

üonale ; Petrus eft Gallus; ergo Petrus eft

w animalirrationale ; quia , Gallus fumitur

hw

J

4j equicocà. .5. Otme fecundum fequitur im-

n 1] tnediate primum;. emne tertium fequitur im-

.MW,' mediaie fecundum; ergo omme tertium fe-

weswD quaur jmmeziate primum : quia fecundum

um in M. eft re&us, in m. oBliquus.. 6. Om-

uu,ei mes Philofopbi funt bomines; bi calami funt

d& DBbuofopbi; ergo bi.calami funt bomines ;

o&, Ü quia T2 Pbilofopbi in. M. eftre&tus, in m,

lglg,| eMiguus, —7. INullamufcaeft major cane ;

ag 0mnis Elepbasef? major Muftd ; ergo nul-

)

Zlepbas eft major cane : quia Mufcain

ii j ' i

TLT *

eft rettus , in m. obliquus.

8. Qui

T

j

,W.M Jürrexit flat 5 edens furrexit ; ergo fedens

8t; quia fedens in m. fignificat , qui

us

TY

erat fedens , in C. vero , qui ef? fedens.

M:

9. Ceci

£

218

«

K

o ) 84

D

D

9. Ceci vident ; fed qui carent vifu , funt s

lv

ceri; ergo qui carent vifu , oident : quia

-Aintf

st

éeci in M. diftrabitur , & in m. fumitur

pro/latu 10o. Hic Equus efl meus , Hunc

n

1208

Equum à te emi; ergo. Equum meum à te

emi: quia ly meusin M. furaitur pro f?a-

m

t, in C. diflrabitur.. à1. Impo[fibile eft,

sl

eccos videres Cbriftus fecit c«cos videre 3

uj

ergo Chriftus fecit impo[[ibile : quia ly

pia

cecos in M. fumitur pro /latu, in m. di-

ahr

firabitur.

12. Impoffibile eft , dormientem

iself

vigilares Petrus eft dormiens ; ergo im-

ij

pojfibile eft , Petrum vigilare : quia vigi-

x

larein M. fumitur in fenfu compofito dor-

q.1

mitionis , in C, in fenfu divifo. 1 3. Mag-

tf

nus Philofopbus eft doQtus ; Petrus eft Mag-

d

nus Pbiofopbus; ergo Petrus eft dcütus $

x

quia T0 Magnus in M, appelat fignifi-

ünne

*tatum formale , in m. materiale,

I4.

UT

Qui bonus eft Philofopbus , efi bonus: Pe-

Tuffün

trus eft bonusPbilofopbus; ergo. Petrus eft

LU

bonus: quia bonus in M. fumitur fecundim

m tl

quid, in C. fimpliciter.

i !Jl ]

I8». Regula i.

Terminuf Medius

Ratio

[2 l

in una preii[Jarum debet diftribui.

Tfriu;

eft, quia aliàs non fervatur principi-

um :

"m

422 (o5»86

219

T

lQ

um : que funt eadem uni &c. unde vitio-

n m-i«

fi funt fequentes fyllogifmi: r. Omnis

j

contradictionis pars altera eft vera; Pars

[ "f"'

V.E;

falfa eft pars alterasergó pars falfa eft ve-

AW'

i

It

rà. 2. Omnis facerdos ef? Baptizatus ; om-

l

j

nis mulier. Chriftiana eft Baptizata; ergà

if

omnis mulier C briftiana eft facerdos.

ii

la

181. Regula 11I, Medium non debet

li

1

Tf

ingredi conclufionem. Ratio eft : quiaaliàs

ht

probaretur idem per idem. Unde vi-

li

j

D

tiofus eft fequens : Ormnis equus eft binni-

^ i

lilis; aliquod animal eft equus ; ergo aliquis

1: (

equus eft animal binnibile.

amody

182. Regula IV. INon licet procede-

J igpl

re à non diftributo. ad diftributun. — Ratio

ii

Mf:

eft: quia extrema debent ità jungi in

conclufione, üt jun&a fuerunt cum

D

l

)

termino medio, qui eft menfura con-

[

nexionis extremorum inter fe. Unde

1

n

vitiofi funt fequentes : : , Quodego fum,

[

h

Iu nenes 5 Ezo fum bomo; ergó tu non es

VOA

bomo. 92. Deuseft inrvocandus ; nullus fan»

us eft. Deus; ergó nullus fanttus eft inva-

candus. 3. Quamdiu fuifti Bamberga , fui-

(

1 nmp

Jti probus ; uno tantim anno fuifti Bamber -

f

p

£?; ergo uno tantim anno fuifii probus,

2

4, On-

*

220

488 ( 05 83

j Ml

4.- Omnis civitas efi in mundo; Nullus Pa-

guse[t.civitas; ergo nullus Pagus eft n

gna

f

JMundo. 5.O0mmes Ele&ti funt vocatis pau-

ci funt ele&i; ergo pauci funt xvocati,

pl

qip

183. Regula V. Ex puris particula-

ribus nibil fequitur.

Ratio eft, quia vel

hiünt

m

ambz przemiffz funt affirmativee ; &

tunc rmediüum non difiributur ;

vel una

u

eft negativa, & tunc proceditur à mon

vt

difiributo ad difiributum.

Unde vitiofi

dint il

fünt fequcntes liquafiguraeft circuluss

ngent»

Jis di

aliqua f.gura ejZ triangulum; ergó aliquod — !

triangulum eft. circulus.

2. dliquod rotun-

M M

n

dum eft. circulus 3 aliqua figura non ef? vo-

tunda ergo aliquis circulus mon efl figura.

184. Regula Vl FExpuris negativis

nibil fequitur.

Ratie eft: quia non fer-

TL

'

vatur illud principium : que funt difLin-

4

Ga &e. Hincvitiofus eft fequens: Nul-

lus -circulus eff quadratus; mullum quadra-

0

ium eft rotundums ergà nullus circulus eft

B;

rotundus.

Tj

I85 Regula VIL Conclufio fequitur

ims|

partem debiliorems Pars autem debilior

T

eit premiffa negans refpe&tu affirman-

in, Pil/

tis, pamculans refpe&u univerfalis ,

M

&c.

n

j

$2(e589

22t

ll;

Al

Eu

&c. Ratio eft : quia extrema ideo pre-

[

tf

€isé in conclufione conjunguntur in-

ter fe;quia in preemiffis conjun&a funt

cum uno tertio: ergo eodem modó

conjunguntur inter fe; quo conjun-

d

T.

Ti

&a fünt cum uno tertio: adeóque fi

unum extremorum fuit in premiflis

conjun&tum , cum illo tertio tantüim

i

fà

probabiliter, vel contingenter, non

l

NV

peffunt illa duo , nifi probabiliter, vel

contingenter inter feconjungi. Hinc

)

T

DL^

vitiofus eft fequens : Omnis canis eft

latrabiliss aliquod animal &ft canis; ergo

/1h

omne animal efz latrabile.

$. 4IL,

WUH

Sol-vuntur Objediones contra Re-

T

ulas Generales.

'

qu

186. Ds. Contra Regulam x. Hic

fyllogifmus: Sol efl corbus in-

animatum 5 Per[cadoraverunt [olem ; ergó

Perfc adoraverunt corpus inanimatum , et

bonus; Et tamen habet quatuor ter-

"

minos, quiífunt: Sol, corpus inanima-

Qd

tum , Per[a, adorantes; ergoó. R. D. 2. P,

| Uüiïäf'»ï

M

A. Habet quatuor terminos, eqguiva-

3

lenies

222

&93(0)38

lentes tamen tribus , & facilé reducibiles

"T

i

adtres C. fecis N. &quivalet enim huic :

ASol e[t corpus. inanimatum , Sol fuít adera-

g

tus à Perfis, ergó aliquod corpus inanima-

mglfü

tum fuit adoratum à Perfis ; in quo fünt

Djxd

i

tantüm tres termini.

D

187. Obs. I. Contra Regulam $.

IDA

ff

Datur fyllogifmus legitimus , in quo

terminus medius non diftribuitur, er-

]i

go. P. A. Hoc fyllogifmo: Omnia ele-

menta funt. quatuor ; atqui. Tgnis , er,

z

"

Terra, dqua funt omnia elementa; ergó.

T VW

Jenis, 24ér, Terra, 2dqua funt quatuor ,

qui legitimus eft , licét medium non

M

di(tribuatur, ergo. R. N. Quodin hoc

fyllogifmo medium non diftribuatur :

r

Diftribuitur enim «equivalenter, cum

hi

fic exponi poffit: Omne identificatum

28

adequaté cum omnibus Elementis

&

eft identificatum cum quatuor; Atqui

AT

Ignis, Aér, Terra, Aquafuntomne

IN

identificatum adzquaté cum omnibus

d

N

Elementis; ergó Ignis, Aér, Terra,

lt

Aqua funt identificata cum quatuor.

188. Obs. IL, Contra eandem. In

ní

M

Hic

D

þoc fyllogifino: ic bomo eft dotus ;

ho«

i

L

ï&g(wäääv 225

iciläm

bomo eft fanttus ; ergó aliquis fanttus. eft

hles

doclus , medium non diftribuitur , &

TM

tamen bonus eft , ergó. R. r. Hicfyl-

lii

logifinus non conftat medio commu-

! l[lqw

ni, de quo regula intelligenda eft,

adeóque nihil probat contra eam. R;

It

2. D. A. p.1. Medium non diftribuitur

l

Id

formaliter C, equivalenter N.

TM

10 (j

Inft. I. In hoc fyllogifio con-

I

ftantemedio communi;: animal t ficpre-

t

j

J

Jüindit à rationali ; atqui animal àt fc eft

UW f

Jenfitioun à£ fic 5 ergó fenfitioum i& fic

TAU

re[cindit à rationali ,mmedium non diftri-

Quiti

üitur, & tamen bonus eft, ergo, R.

üüfxb* n

D. 2. p. A, Ut anté,

tl

Inft. IT. Si animal in di&o fyllo-

Y

gifmo zquivalenter diftribuitur, mo-

y T

dus Barbara inveniri poterit in tertia

Wt

figura: Atqui hoc dici nequit , ergó,

(qui

Ti

R. N. M. Syllogifmus ille, non eft ,

nifi vocetenus in tertia figura: Veré

i

autem pertinet ad modum Barbara pri-

t

me figure. Ratio eft, quia illa mi-

ul

nor: Zfuimal ii fte eft [enfitioun t fic s

continet duas propofitiones , nimi-

"

4

rüm;

224

äæco)æ/

rüm t Omne aninal eft fenfitioum , &

O;mne fenfitioum eft animal , fi autem fup-

u

ponatur minor convería, tunc erit

gs;m'm

hic fyllogifmus in Barbara: nimal d

r

ghen

fic prafcindit & rationali , atqui fenfitivum

ütfic eff animal üt fic , ergo fenfitivum

4 Brt

«b fic prefcindit à rationali.

Quod au-

m

tem non graüs à nobis dicatur illam

d

propofitionem : Znimal àt fic eft. fenfi-

P

if

tivum àt fic , continere illas duas pro-

poütiones, fic oftendo; dum dico:

vian

dnimal t fic eft. fenfitioum üt. fic , plus

LT

dico, quàm fi dicerem tantüm : Znimal

sont

àt f& eft fenfitioum , nam poffum dice-

if

re: Znimal àt fic eff vivens, non tamen

À

poffum dicere: nimal i fic eft vivens

atfone

ut fic.

Illud autem, quoddicit prima

i, f

illa propofitio plus , quàm fecunda,

At

non poteft eife aliud, quàm ejus con-

i (

^

verfa; Sicut dum dico in füppofitio-

^

Tvnogïf

ne perfonali : Omne animal eft. omne fen-

1, Q

Jfitivum, dico non folüm , omne animal

i

rl

é[fe fenfitivum , fed etiam omne fenfitivum

ATR

&[fe animal.

j

189. Obs. 1.

J

| Contra Regulam $.

fanym

In hoc fyllogifino : Omnis zingelus eft-

*hredt

Spiri-

CUT

;j

Wli&r*u)&

38'(03892

224

y i

Spirituss Gabriel eff I4ngelus 5 ergo ali-

fa, Q

quis Spiritus eft ngelus, medium ingre-

Yf: d

dj

hi

ditur conclufionem, & tamen fyllo-

3

ts

gifimus bené concludit, ergó. R. D. z.

Uf

p. À. Ettamen bené concludit, ex re-

rft

m

tatr

gulis converfionum C. «vi forma [yllogifli-

«2 N, dicta conclufi

7

o eft convertens

Vi

Majoris.

lu du

hn d

Inft. In hoc fyllogifmo : Omnis

bomo ff animal , bic bomo eft bomo , ergo

IT

hic bomo ef? animal , medium ingreditur

li, A

e»nclufionem, & tamen benéconclu-

Vr di

dit vi forme fyllogiftice , ergó, R. r.

Mntino

N. r. p. A. Quód medium ingrediatur

TU

conclufionem, quia medium non eft

n

bic bomo, fed bomo, R. 2. D. ingreditur

in i

üt extremun C, !t medium N,

n

19c. Obs. II. Contra eandem. In

j

hoc fyllogifmo: Sol eff oriens, video fo-

lem , ergo video folem orientem, medium

ingreditur conclufionem, & tamen le-

lm) W*"

X

t

itimé concludit, ergó R. D. 1. P. A.

i

D

greditur indire&à , & üt aliquid de-

a d

terminans pradicatum C, dire£ià , &

ni A

üt predicatum IN. indirette in

gredi ni-

: hjl eft vitii,

K j

19I.

|

226

$92(o0289

u

191. Obs, Contra Regulam 4.. In

i

i

iä

hoc fyllogifmo : Hoc animal eft. Leo ;

ï

;

Yi

(

j

Nullus bomo eft Leo; ergó nullus bomoeft

n

i

*oc animal , proceditur ànon diftributo

&d diftributum, quia enimal in conclu-

ag

iM

fione , utpote univerfali negativa; di-

«

ftribuitur, non veró in Majori; &ta-

r t

sen bonus eft, ergó. R. N. Quód ani-

malin conclufione diftribuatur , non

iO

qimi

vero in Majori; quia utrobique eft

g'E' »Wi]»

terminus fingularis , & equivalenter di-

ftribuitur.

g h

d

d

195, Obs. Contra Repulam — 5.

E

Hifunt fyllogifini boni : zliquis bomo

eft vifibilis; aliquod animal eft omnis bomo;

ld

a

ergo aliquod animal eflvifibile. — 9. Zdliquis

ITNT

bomo non eft dottus $. aliquod animal eft. om-

fiis bomo ; ergó aliquod aninal non eft. da-

zi

&umn ; & tamen conítant &x puris par-

1

uod con.

Rrttih|

ticularibus, ergo. R, N.

ia

ftent ex puris particulatibue ; utrius.

que enim minor eít univerfalis , quia

gt

utraque eft preedicatio inordinata,con-

&i

woltione

fequenter illud, quod pradicatur, e

proprié fubjectum.

ündm

193:

J

$98 (0)588

227

Mi

193. Obs.I. Contra Regulam 6,

LE

Hic fyllogifmus : Sola creatura non eft in-

Ls

dependens ; atqui bomo men e[t independens;

OU LE

ergó bomo eft creatura , conftat ex me-

hM t

ris negativis ; & tamen aliquid fequitur,

ergo R. N. Hunc fyllogifmum confta-

Md

| Jajorj;&;

te ex premiffis meré negativis , quia

YO

Major eft veré affirmativa, & ficred-

u x

di debet : Omne, quod mon eft indepen-

dens , eft creatura: minor vero talis erit:

Irbie d

LT

Zltqui bomo eft aliquid , quod mon eft. inde-

pendens ; Patet igitur; tres potius effe

affirmativas Propofitiones in hoc fyl-

logifino , quàm duas negativas, eüm-

hn (

Ágiin

que re ipfà effe in Barbara.

fmir

Inft. I. Major illa eft veré nega-

. i

tiva, ergo N, S. P. A. Illa Propofi-

tio eft veré negativa «. cujus copule

j ii

od r

prafigitur particula Non , atqui Majo-

riss Propofiionis copule prefitur

La

particula ANon, ergó R. D. M, Sinihil

N

fit, quod negationem illam tollat, &

d

j

propofitionem faciat affirmativam C.

a

Secis IN, vox Exclufiva/fola exigit, pro-

pofitionem reddi affirmativam ; ficut

p

enim dum dico : Solus Deus eft indepen-

6

|

dens,

|

228

43 (o58€9

"m

dens, fenfus eft: quidquid eft independens,

eft Deus ; fic etiam dum dicitur.: So/a

Mpl

ereatura non eft independens , fenfus eft ;

sürin]

quidquid non eft independens , eft creatura.

gt

Inft. IL. Saltem illa minor: Zo-

j in00h

tne non eft independens , non. eft affirma-

simi

tiva, ergé. R. D. Affertum, non eft

snr p

affirmativa , fi /ola fpe&etur, C. fi fpe-

&etur comparaté ad Majorem & totum

[

fyllogifmum.

D

at ml

194. Obs.IL. Contra eandem, Ex

af

duabus affirmativis aliquid fequitur ,

Vb

ergó etiam ex duabus negativis. R. N.

1

C. Dijj. et: quia duo non poffunt uni

AN

tertio identificari , quin hoc ipfo iden-

tificentur inter fe; Nam fitertio identi-

: htl

ficantur , funt illudtertium, fi funt il-

w d

ud tertium, funt quid idem. .Econ-

Thgímoy

tra duo diftin&a à tertio tam poffunt

k

interfe identificari , quàm à fe invi-

tlri f

cem diftingui ; & viciffim , ergó.

& x

195. Obs. Contra Regulam 7. Hic

V.

eít fyllogifmus bonus, cujus premiffie

ULoT

neceffarig , & conclufio contingens,

DT

Ormnis demonftrans eft Jcienss atqui omnis de-

l o

mo?z,ftrans efi bomo ; ergó aliquis bomo eft fci-

éns ,

—

ä'(.OJäæ

229

H

dIClt |

ens, ergoó R. N. quód hic fyllogifmus

fit formaliter bonus, quia verbum eft

T

nà

fumitur in premiffis fuj/Tantis?, adeó-

Tiy. i

que tantüm habet rationem copule ver-

balis , in conclufione veroó adjettivé, ha-

L d

u

bens fimul vationem predicati , adeóque

1 t

At D C.E;*'

mutatur fuppofitio.

at

Inft.I. Suppofitio folüm mutatur,

quando mutatur terminus , atqui ver-

utin]

i,

"

bum 2f non eft terminus, ergó. R. D,

.T. Verbum 6f? fubflantivé fumptum ,

d

feu bt pura copula C. adjetioà fump-

pgfnlqtmi!'

tum N. .

z

ii

URU

!

]

Inft.II. Ex hoc fequitur, nüllam

. r

jl

:

* omninó effe tertiam figuram, ejüsque

m

um

fyllogifimos ad unum omnes effe illegi-

p

timos. R. N. /e. Nam in materia ne-

ceffaria fieri poteft fyllogifinus , qui

2,

,5

re&é concludat, quod fufficit. Talis

r . eft V. G. hic fyllogifmus: Omnis boms

'ujusp;;fä €f? oivens; atqui omnis bomo eff animal ;

) n

ergó aliquod animal.eft oivens

». qui legif

i

,,,,,

timé concludit in Daraptf.

QWW

6. IIL.

K' 7

250

2 E»o)gam"

$. III.

m

gtv

j

Regule [peciales fingularum | figura-

guiit

Vun,

um

T.

1 96. R

Egule [peciales prime figure funt

9 i

be: Y. Sit minor affrmans , 2.

117

nec Major fit [becialis.

Ratio prioris eft ;

quia fi; minor effet negativa , conclu-

hr

fio quoque talis effe deberet, adeó-

iJedi

yinin

que in illa Majus extremum diftribue-

hi.

retur, quod tamen non diftribuere-

tur in Majore, in quaeft predicatum

lg at

propofitionisaffrmative, — Ratio pofte-

g.

s

rioris eft; quia fi Major effet particu-

laris, Medium non diftribueretur.

ij

L

197. Obs, Hi fyllogifmi: r. Om-

t r

nis bomo eft animal ; INullum Brutum eft

bomos ergó aliquod animal nonef? Brutum,

i.

gt t

2. "iiqua virtus eff delettabilis ; nullum vi-

ftyy

tiufi efl virtus ; ergo aliquod dele&tabile non

f ietot

eft vitium, funt legitimé concludentes

l

in prima figura , & tamen in primo

fiti

minor eft negans, & in fecundo Ma-

tie d

jor particularis, ergo. R. D. 1. p. A

Irtit,

Sunt

2

298 C o ) 98

.231

Sunt legitimé concludentes in Modo

indiretto C, in dire(to N, Regula utraque

LT

intelligenda eft de fyllogifmis primz

firurz diretté concludentibus 5 [ndire-

(leautem concluditur in Fapefmo & Fri-

b

ftfoim, üt patet in Exemplis allatis.

Yi

198. Regule fpeciales fecunde figu-

£i fj

re funi bes 1. Una negans praeat , 2.neg

UUR

Major f& fpecialis. —Ratio prioris oft ;

t u

quia Medium non diftribueretur. Ra-

D0n dfri

tio pofterioris; quiaprocederetur ànon

n as

diftributo ad diftributum , ex parte

H predct

Majoris extremi.

199. Obs, Hic eftfyllogifmus bo-

. Mif

d w

nus in fecunda figura: Lex divina jubet

Tib

toli parentes ; atqui T itius ef1 parens ; ergo

Lex divina jubei coli Titiun ; & tamen

hjj

conítat ex duabus preemiffis affirmati-

T

vis, ergó, R. N. Quód fit in fecunda

TL

gura; eft enim in prima ; quia-Ma-

ii

Jor propofitio eft complexa , & duas

u

in fe continet propofitiones, 1ma eft:

h eud

Lex divina jubet (. qu& eft incidens ) fe-

'

m hr

cunda propofitio eít: Celi Parentes ,

i fecmïäeä

:

üz eft Principalis; Terminus autem:

arentes , non eft predicatum illius pro-

Rl Dl ]';E:'

po-

232

'zægï,(c/a)g?æ'

DN

, nili

pofitionis, ficut nec Titius eft predi-

g

catum conclufionis ; fed uterque ter-

minus eft fübje&um fuzx propofitionis;

lia &

qüia eft id, de quo affirmatur cultus;

Hinc ficrefolvi debet fyllogifinus : Pa-

Ü

ventes funt colendi quia lex divina julet ;

atqui Titius eft parens ; ergó Titius efl co-

ii

lendus , quia Lex divina jubet , & fic eft

in prima figura,

Rrguiif

200. Regule [peciales tertie. figure

A

. Jinit be ^ 1. Sitminor

affirimans , 9. conclu-

Jfo fit [pecialis. — Ratio prioris eft ; quia

aliàs procederetur à non diftributo

D

i

UT

ad diftributum, ex parte Majoris ex-

tremi. Ratio foflertoris eft ; quia iti-

1

Qu

dem procederetur à non diftributo ad

Y

ij

diftributum ex parte minoris extremi.

x

201. Obs. Hic eft fyllogifinusbo-

m

nu$ in tertia figura; Ornis bomo eft ani-

dQX

mal ; Omnis bomo eft omne rifibile ; ergó

3f

emne rifihile eff animal ; Et tamen con-

Wt i

clufio eftfpecialis, ergb R. N. Quód

qui f

hic fyllogifimus fit in tertia figura; fed

^s

eít in 1ma in Modo Barbara : Nam mi-

Dj

if

|

nor continet has duas propofitiones:

[

D

iB

Omhnis bomo eft rifibilis , &

omne rifibile

";

i

;j

4$9(o)88

333

eft bomos Siitaque hec fecunda pona-

d

Al g i

Vr

tur, erit hic fyllogifmus in. Barbara :

Qmnis bomo eft animals: aiqui omne rifibile

0

i

eft bomo; exgó emne rifibile eft animal.

! glü]]

[ i

D

Jl [

- CAP[g;[" III.

"

/!l)

'Syllogifniis non cátegoricis , eorum

Repulis ,

imperfettorum

lrl ov

vedutiione,

h

1

(f

d

diriy

De fyllogifmo cähdlz:tionalz' ,t5 dii-

if

juntlivo, eorümque Regulis.

N

à:

202. N

Ota. Syllogifmus conditionalis

driy

in disjunttioum, disjunttivus in

eonditionalem , & uterque in abfolutum

plerumque facili negotio mutari po-

teft; Quod, quià dicendisnon parum

lucis afferet, exemplis prenotáffe ju-

!am

vabit: Syllogifmus conditionalis eft fe-

M

quens; fj boc animal non eft brutum , eft

bomos atqui boc animal nonefl brutum s. ev-

miw

gó efl. bomo : Disjuntiivus eequivalenseft

Il

ii

ifte: Hoc animal vel æ DBrutum; oel

bomos

a

aiqui

234

38(0)862

d

atqui boc animal non eft Brutum; ergo eft

gcit

bomo : ZHbfolutus $0quivalens eft ifte ;

Qmne animal ,. quod non eff. brutum , eft bo-

"

j

qno ; atqui boc animal mon eft Brutum ; ez-

£o eft bomo.

Jdem videre eft in hoc

jau

A

fyltogifmo conditiónali Negativo; Si boc

animal non eft rationale , non eft. bomo ; at«

ïl E'G

ag

ui lon ef? rationale's ergo non ef? bomo :

tfic :equivalet ifte disjunitious : P'el boc

zM

n

animal noneft vationale, «el eft. bomos at-

qui boc animal.non ef vationdles ergo non

BU

eft bomo : Utrique autem equivalethic

vAnten

zi

"Abfolutus:. Omne animal , quod. non eft ra-

tionale , mon efl- bomo ; atqui boc animal non

us

xnt

eft vationale ; ergó non ef bomo.

203. Dico I. Syilogifmus condi-

Pa

tionalis , feu Eiypoibeticus eft, qui con-

iM

ftat unà , vel pluribus propofitioni-

n

t

bus conditionalibus ; Eft duplex: Pur?

eonditienalis &. Mixtus, . Puré: conditio-

DLT

p

valis eft , cujus omnes propo(itiones

funt'conditionales : E.G Si Petrus oft

Atft

LUA

bomo , eft animal ; i Petrus eft animal, eft

vieens ; ergo fi Petrus eft. bomo, eft vi«

hts

vens; Hic non aliis indiget Regulis ,

Pt

quàm abfolutus; cüm ad illum facilé

Mi

reduci

L

$98 (o»86

235

mium; ï;*

reduci poffit, nec alia fit vis illius ,

daye:

quàm iftius : Omnis bomo eft animal ; On-

] þmhg"'

ne animal eft otoens; ergo omnis bomo eft

MWR;:

wivens. Syllogifmus conditionalis mixtus

!t dij

eft, cujus una propotitio conditiona-

hh

liseft, & alia cum conclufione abfo-

" h

luta; E. G. S fol eft , dies eft ; atqui fol

LT

1; ergo dies efi; Hic fyllogifmus alias

tj

1

abet Regulas, quàm Zlfolutus ; " Ne-

T

que reduci poteft ad abfolututo , quia

"T

$a

in eo non eft connexio identitatis in-

&Qinj

ter Antecedens & confequens : quz

MW w il

4 MM

tamen abfoluté ad reductionem requi-

T0

ritur; fed ad. fummum eft connexio

concomitantiz, que non fufficit. Sunt

At tj

autem 1res fyllogifmi conditionalis

MT

mixti Regule :

r

Q

204. Regula l. Debet. effe vera con

nexio inter zdntecedens , & confequens pro-

"[

Jufitienis conditienalis ; quia aliàs nun-

quam veraeffet Propofitio : Unde fal-

fa erithec conditiopalis: Si Petrusnon

It

tfi fur , non eft impius ; etiamfi fortaffe

Petrus fitimpius ; quia ex eo , quod

Petrus non fit fur, non fequitur, non

fta:

eü'e impium:; Etecontraveraeriti

Iw

N

236l

4$(o)898m

'Si Petrus mertuus eft in peccato , mon eft

gl

ia

Janctus 5 Licét fan&us fit Petrus; quia

DT

ex eo , quod Petrus in peccato mor-

tuus fit, fequiturre ipfà non effefan-

M

G&um. Sed hec Regula potiüs ad veri-

n

tateimn propofitionis conditionalis, quàm

1]

j

ad formamn /yllogifini conditionalis fpe-

at,

qum

: Ont

205, Regulall. Ex ajïrrhation&z?ntc-'

j

cedentis fequitur affirmatio confequentis ; fed

us

ex afmrmatione confequentis , mon fequitur

r(Jn aH

affirmatio antecedentis; quiaaliàs medium

D

N

non diftribueretur.

Sit hec V. G.

T0

LL

Propofitio : f Petrus eft. fur , eft impro-

TT

bus , re&é infero : atqui eft fur, ergó

d.

eft improbus; malé autem: atqui eft im-

W f

frobus , ergo eft fur.

at

206. Regula VT. Ex negatione 4n-

BIN

Tecedentis non fequitur negatio- confequentis

nj

( quiaaliàs procederetur à non diftri-

LT

l Mi

buto ad diftributum ) fed ex- nepatione

'

cenfequentis feguitur negatio . Zntecedentis.

u

DI

Sithec V, G. Propofitio:. fi canis eft

bomo. eft animal , malé infero: atqui non

dinit

eft bomo, ergoó noneft animal ; re&é au-

4ptti

tem

-

L.

43 (o588

237

lpcrcm b

Itb

tem inferres ( fi verum effet. ) atqui

"Lt men eft animal , ergó non eft bomo.

1 Peff*n»

207. 1)1co lI. Syllo'rlfmus dis-

A« smftious eft, qui r'cnfhttïmd vci plu-

-tj ribus pr Opoümombus disjun&ivis ; Eft

"uhe duplex: Purà disjunttious , & .Mixtus.

Ut Pure disjuntivus eft, in quo una prg-

miffa cum conclufione eft disjunctiva.

E..G.' Omne animal eft.el rationale, «el

*'MMM

irationales atqui Petrus eft-animal ,. ergó

Petrus. efi. oel rationalis ,. soel àr ratzonalzs 3

d

Hic non aliis Jl*dlgetreguhs quàm ab-

folutus ;.INam fumendo «e/ rationale ,

i bæcl (

vel irrationale pro uno termino, eritjam

fs

? fyllogifius abfolutus, & faltemæqm-

d valenter in Parbara.

. Syllogifinus dis-

WH,

]zmïtwus nüxtus eft,

in quo una tau-

tum premiffa dlsjun&wa eft, & alia

cum conclufione abfoóluta.

DGVeZ

bj

Ht

Chriftus fallitur , vel. Mundus.errat atqui

üg

Cbriftus non fallitur; ergó Mundus errat

fori

ul

Hic fyllogifmus alias habet Regulas ,

| quàm "ibfolutus,.& in fpecie duas.

1l

J

h

(

208.. Regula l. Inter membra disjun-

Gionis non debet dari Medium ; Qus Regu-

AA

le potiüs ad. veritatem propofitionis dis-

jundivé

(238-

£3(o)88

jun&ive fpectat, quàm ad /sllegifmum - '

disjunctivum.

*

,non [

209. Regula 11

i míinor ef? negati-

jini (

va unius , conclufto debet. e[fe affirmativaal-

g.A

ierius membri; Si oerb minor fit affrmati-

yunti

va unius; concit;fto debet e[fe negativa alte-

vius membri ; Ratio eft ; quia fi unum ex

g

4 CU

membris repugnantibus non eft , alte-

rum fitj necefTe eft, & viciffim. Unde

mj

A u

ineptus eftiftefyllogifmus ; Jel Petrus

"i DWw

eft dottus ,. vel non.eft dottus ; atqui Petrus

j

eft doGius ; evgó non eft dottus : quia ex af-

IN

firmatione unius membri infertur iti-

dem affirmatio alterius.

UT

VLII

6, AH

dreni

t

De fpllosifmo copulatizuo , &5 ex-

(

ponibilibus,

ll

Syllogifmus copulativus

nf

n

210. Dïcol

qui conftat unà, vel

E

q

*

u

pluribus propofitionibus copulativis ;

Jl

eft duplex: Jeré copulativus , & apparen-

wtd

q

ter copulativus

Verà copulativus eft, in

d

quo veré una, vel plures reperiuntur

n

propofitiones copulativg. E. G, Om-

A df

"s

&2(0)8*3

239

f i nis bomo eft rifibilis; Petrus & Paulus þmt

bomines; ergó funt. rifibiles.

Hic fyllo-

mnm

» gifmus non aliis 1nd1get regulis ; quàm

if abfolutus, cüm ad illum facilé redu-

flrv catur. Appm enter copulativus eft,in quo

^*5 Major tanthm apparenter copulativa

ülm eft; jungendo duo repugnantia; mi-

Wi nor veró cum conclufionefimplex; E.

iti L G. INemo poteft feroire Deo & JWammanæ,

&l fed avari. [eroiunt Mammone 5 ergó non

nl feroiunt Deoo.

Hujus fyllogifmi fpecia-

iq lis eft.

ietg i

211. Regulat Unma pars propofitionis

copulative debet affirmari i aninori ,- altera

negari in conclufione : Ratio eft; quia aliàs

amb: premiffe forent negativz con-

traprincipium : Que fumt diftin£ta. in

N

tno tertio &c. unde vitiofüs eft ifte fyl-

[

logifmus: JVemo poteft e[Je Rome & Pa-

duX

A

rifiüis ; atqui Turcarum . [mperator. non eft

Rome; ergo ef] Parifüs,

212. Dico II. Syllogifmus Exclu-

fivuseft, cujus una, vel utraque prz-

miffa habet f jignum Exclufivum. V. G.

fülim, tantimn &c. hic fyllogifmus pro-

fsf

æEG

batur effe bonus , fireducatur ad fim-

plicem,

240

DONG )8*3

—

plicem , cujus etiam regulis dirigitur ;

yid

Reducitur autem facilé ,;, dummodó

Propofitiones, in quibus eft fignum

]Uj,gfl

j

eï

exclufivum , convértas in univerfales

jj

affirmativas, omittásque fignum ex-

niJ)

"l P]

clufivum., quod antecedenter fubje-

Fal

&o appofitum. diftribuebat predica-

ufm;m g/

tüum. Hinc ifte fyllogifmus : Solus

TA

Jfpiritus eft incorruptibilis ; folum incorrupti-

d

J

bile eft immortale ; ergo folus. fpiritus eft

imnmortalis, hocmodo reducitur : Omme

t

incorruptibile eft. [piritrs ; Onne ümmorta-

g"änä Q0)

n

le eft incorruptibile; ergó omne immorta.

;c

eft fpiritus.

P

Gu

213. Dico IlI. Syllogifimus Ex-

ceptivus eft, cujus upa, vel utraque

m T

hi

premiífa habet fignum exceptivum.

Ek. G. preter

Hic fyllogifmus proba-

LYe0d

tur effe bonus, .fi refolvatur in fimpli-

LT

ces.bonos, quorum etiam Reguiis di-

df

Unde vitiofus eft ifte fyllo-

lo

rigitur.

gifmus : Onnis Dominus fecularis eft co-

m

lenduss atqui omnis Princeps, exceptis E-

((

m

fifcopis , eft Dominus fecularis ; ergo om-

vis Princeps , exceptis Episcopis eft. colen-

QUente

tinise

dus; quia refolvitur in duos fimplices

hoc

Qpl

$9$8(o58m

241

li däg;p,:

,xüw

!

hoc modo : Omnis Dominus fecularis eft

M colendus ; atqui Epifcopus mon efl. Dominus

Dj

- fecularis ; ergó Vpifcopus non eft colenduss

' f'gllur

|

Omnis Dominus fecularis eft colendus ; at-

Qd

lu

qui omnis Princeps non Epifcopus efl Domi-

hn

mus [ecularis ; ergo omnis Princeps non

tl

Epifcopus ef? colendus; quorum prior eft

me::

vitiofus , quia proceditur à non diftri-

n

buto ad diftributum, ex parte Majoris

extremi: pofterior vero eft bonus ,le-

U(?!llrl.' ï";

!

gitimé concludens in Darbara.

] nmr

!

214. Dico IV. Syllogifmus Re-

duplicatious eft, cujus una vel utraque

lia

premiffa habet fignum reduplicati-

vum. E. G. quà, quatenus, &c. Hic

1 mïgw

NU

fyllogifmus probatur effe bonus , fi

refolvatur in fimplices bonos. Ofbfer-

lr L

vandum autem /pecialiter , quód fyllo-

u

gifmus reduplicaticus nec affirmativus ,

nec negativus valeat vi formz, nifi

terminus femel reduplicatus femper

reduplicetur, Ratio eft; quia alioquin

fierent duo termini ex mno & confe.

quenter quatuor in fyllogifmo; Ter-

)

minus enim reftri&tus, qualis eft re-

TT

i

duplicatus, & non reftri&us funtduo

ter-

3.

Y

242

&t$ (o) $85

termini.

Neque obflat , quód termino

p

À

g

illi, cui femel junéctum eft fignum Ex-

g

clufivum, non debeat femper illi jun:

gi: Ratio enim eft , quia fignum Ex-

ï?b*u*"

ii

clufivumnon reftringit terminum, cui

w

jungitur, fed propofitioriem alteram

equivalenterinclufam. Vitiofuspro-

P

gt

inde eft hic reduplicativus : Quod probi-

bitum ef? , potef] amari; atqui probibitum

«l

r

eft malum , quatenus malum , ergó malum,

^

5

quatenus malum pote[? amari.

:':epl'wæ

65 1H.

1

]rist

D* fyllopifmorum imperfedorum

(

redutiione,

D"

215.

Ota. Principia fyllogifmi fer-

Tn

|

ficientia funt ; quibus fyllogif-

miimperfecti reducuntur ad perfe&tos:

Yal

Omnesautem fyllogifmi, exceptis qua-

Miy

tuor directis prime figure fünt imper-

t

fecti, h. e. tales , in quibus bonitas

[

confequentie non apparet evidenter;

(l

qui proin omnes adillos quatuor dire-

fl

&os prime figur& reduci poffunt. Re-

lini

Atad]

cfucere autem fyllogifmum , e

ft fyllo-

gifmum

väüg(o)ää"

243

lll

»

gifmum imperfe&um mutare in perfe«

Í

étum ; ücbonitas corifequentic clariüs

j

i

d

appareat; Id quod fieri poteft tribus'

Puy

modis, per offenflonem , per éxpofitionem y

TU

nl.u

& per impo[fibile. Unde

216. Dico L. Redüttio per offenfia-

l

fionem eít, in qua convertendo , vel

i

transponendo íÍyllogifmi imperfecti

;x

premiffas, & retinendo idem medium

ügö!?

ul

infertur eadem conclufio , velejus cone

verfa,

Totum artificium redu&ionis

oftenfiva exprimitur per fequentes

verfus :

j

Barbara B, monftrat , C. vult fpetare

Celarent ,

D.redit ad Dariüi.F. veditad Ferio.

mgL /

Itern ; S. oult fimpliciter Verti , P.'verà per

QU

aCCl ,

M vulttransponi , C perimpo[fibile duci.

Senfus priorum verfuum eft : Syllogif-

mus imperfe&tus incipiens à litera B;

reducitur ad Barbara, incipiens à C. ad

Celarent, & fic de reliquis : Sic Bara«

lip. ad Barbara , Celantes &c. ad Celarent,

Difamis &c. ad Darii ; Frifefom &c. ad Fe-

l

rio reducitur. Senfus pofteriorum efte

b

La

H

344

$3(o)98

Si in aliqua fyllába poft vocalem fe-

g

quatur S. debet ea propofitio conver-

y EIM

g

ti (impliciter, fiP, converti per acci-

dens; Ubireperitur M, debet minor

wf

fieri Major,five tranfponi , ubi C, in

fj

enedio, non poteft fieri reduGio per

i

eftenfionem, üt contingit in Baroco &

dub

Jocardo ; fed debet fieri per impoffibile.

i,

Faciliorem hujus redu&tionis metho-

vdin

dum prefcribit Cafilius L. 3. c. 12. m.

j n

7. qu& in hocconfiftit: poftquam cog-

-t

novifti ex litera Initiali , ad quem ex

st

quatuor modis perfe&is reduétio fieri

is o

debeat , medium tuum juxta.exigentiam

yiücpn

primefigura fubjice in Majori, &in mi-

n

nori predica s reliquis dein terminis, at-

que preemiffis juxta illum modum per-

tl

fe&um rité difpofitis, congruaminfer

bd.

conclufionem, & reduxifti ,

d

217. Dico IL Reduttío per Expo-

: ht

fitionem eft , in qua, mutando medium

j n

commune in fingulare , infertur eadem

| Ed

conclufio , qu& inferebatur in fyllogit-

; d

mo imperfecto: Vel breviis: Cümex

ha

fyllogifino conftante medio communi fit

; Uny

e eà-

D

fyllogifmus Expofitorius , manept

dem

1

«2 (o)88

245

t VWW

Uüg

dem conclufione : Eft autem fyllogif-

M

EU

D

mus Expofitorius , qui conftat medio fin-

gulari. E. G. Hunc fyllogifmum im-

Hs

perfeéctum conftantem medio communi in.

ll Uj

Darapti : Omnis bómo efl rationalis ; Omnis

ftd

n

bomo eft animal ; ergó aliquod animal eft

vationale , reduces ad perfe&tum Expo-

g

fitorium , 1 loco termini communis /o-

l

ii

10 affumas terminum fingularem fuüb

j

ilo contentum V. G. Petrus hoc mo-

?qum l

do: Petrus eff rationalis; Petrus oft. ani-

[

Ufl'.:

al ; ergó aliquod animal eft rationale. "Ta-

Ilin

lis fyllogifinus dirigitur potifimüm

T

H

principio Metaphyfico : quecunque funt

eadem uni ieríio &c,

siïms.z:

218. Dico III.. Redu£tio per impo[fi-

bile eft, cüm ex contradi&oria conclu-

fionis negate infertur contradi&oria ,

"

aut contraria alterius premiffz concef-

Íx, vel earum converfa.

Fit eofine,

ut adveríarius , qui potervé negavit

conclufionem , ad duo contradiétoría

fecu contraria fimul vera admittenda

k

compellatur, quod eít impoffibile.

Totum artificium redu&ionis per im-

W

3

poffi-

[

246

$8 (o589m

poffibile exprimitur per verfus, ünguz

u

lis figuris refpondentes.

d

(eu0

[.Major fit minor , ut fit contra

Pro r.

dittio Major ;

:Cfem j

( L*ü fd

hg. | Excipe

Celantes .in quo comver«

l

titur Ordo,

g

gn

Pro 2.fig.

(Servat Majorem , varidtque fe-

l

cundaminorem.

st

(Tertia Majorem , variat , fer-

EU

Pro 5. fig.

(

vátque minorem.

g

Senfus verfuum eft: In qiíacunque fi-

g]]d'!', "

gura,ut fiat reductio per impo[fibile , r de-

ii

betloco conclufionis poni illius con-

bt

tradi&oria.

dl

2. in prima figura con-

tradictoria conclufionis fit Major, &

iüriæajü

Af

1l

prehabita Major fit minor 5 Celantes ex-

cepto, in quo contradiétio fit minor,

»

(

& przebabita minor Major,

Quo ob-

fi

fervato dein fponte fluet conclufio.

Similiter procedendum , cum propor-

tione tamen , in fecunda & tertiafigu-

ff i

ra. E. G. Siquisneget tibi confequen-

tiam hujus fyllogifmi in Baroce: Ornnis

l

Leo eft vugibilis;: aliquod animal noneft ru-

gililes ergó aliquod animal mon eft. Leo:

tl

fionis

Vg

accipg contradi&orj;m conclu

nega-

$$ (o)88

247

Ti

ih

negate , que eft: Orme animaleft Leo,

eámque, quia eft in fecunda figura ,

H t

poneLoco minoris j priore Majore

l

retenta, &habebishas premiffas : Or-

Id

nis Leo eft rugibilis; Omne animal eft Leo;

"

ex quibus fponté fluit hec conclufio

ergó emne animal eft rugibile, quc eft

contradiéctoria minoris conceffz in pri-

Á ]

ori fyllogifmo.

Planior ; quemcun-

l

que imperfe&tum per impoflfibile redu-

IY

I

cendi, viaeftfequens: Accipe pro una

I

Jl

premiffa contradi&oriam conclufio-

(

nisnegate ,proaltera premiffam con-

fU

ceffam, in qua vel fübje&tum contradi-

5

ü«'

&orise affumpte preedicatur,vel predi4

catum fübjicitur ; fi fubje£tum przdica-

tur, contradictoria erit Major, altera

premiffa minor: fi autem fübjicitur,

contradi&toria minor, altera premiífa

Major erit, E. G. Siquisnegettibi con-

fequentiam hujus fyllogifmi in .Bocar-

de: liquod animal mon eft rugibile; Omne

animal eft oivens; ergó aliquod vivens non

eft rugibile: pone primó contradi&ori-

am conclufionisnegate, quaeeft:Om-

ii

l

ne vivens eft rugibile; Dein inquire ,

lr

in

248

Q Co) 85

in qua premiffa hujus contradictorie

vel fübje&tum przedicetur , vel przdi-

catum fübjiciatur ; & quia reperies,

quód pradicetur in minore : Orne ani-

mal eft vivens , hanc relinque in fua fta-

tione, & contradi&toriam pone pro

Majori: Ex quibus tali modo ordina-

tis fponte fluetconclufio, erítque hic

fyllogifmus in Barbara:: Omnevivens eft

rugibile ; Omne animal eft vivens ; ergà

oinne animal eft rugibile , quze eft con-

/,.. tradi&toria Majoris conceffz,

Atque hac lefïiciant.

O, A, M. D. G. & B. M. V.H,

FINIS.

n';ä

VE

es

e

N

.ä?w.rs

W

i

"

M

j

Vl ] ;

H

—— *

Á

i

tem

ET.

A

f

A r

E

— À

L

d

"

——

L4

—

l20 . cm

19 20 2

18

17

2

16

e

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

e

15

E

ä

*$$20o)88

14

[

ä

QU

Propofitione JNegat;va , habetur.qu

WIIIIIH'HI DDETELLELELLETTLEIEII LECLCHTELIUUU Illlll J I(

e

li

dem /ubje&um & pradicatum , nihilom

Em

13

i

r

FrEtELELEH

ä

ä

nüs in-ea non videtur admittenda 4—

hula, nexus videlicet.predicati cu

[-—

12

fubje&o , fed potiüs disjunttio feu

13

vifi ilius à fubje&to ; Que ql

E

Du

dem in

Propofitione : mentali alit—

T

12

CU

nihil eft,' quàm a&us intellectüs pr

lt

ut negans copulam Obje&ivam

5

E

Propofitione veró Pocali & fcripta

N-

11

gatióa eft. Verbum fubftantioum fum cu— — gy

f

Quodfi t—

10

pr&pofita particula JVor,

[0

men per copulam quis aliud intellige—

nolit, quàm precifé reprafentationé—

9

quandam aut fignificationem copu

W

M

Objettive , efto hecper modum nega—— r-

8

fi

tis & abnuentis fiat, concedi poteft—

E

fi

quacunque Propofitione JNegativa

[to)

j

jula ; quandoquidem hec bené

E

cum disjun&tione predicati à fubjed—

6

quam in quálibet Propofitione Nej

cat

tiva lococopulaecum nonpaucis Su

h

muliftis admittendam cenfemus.

4

|P

i h

Definitio bona det

W

4. Obs, T.

NIII!IHII!IHII

3

Ti

convenire omni & foli , atqui defi

Pl

4

3

TIULOLU

Jl

l——

| nï"n*u*lru

& Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

nHulm1.tumiu1xïnnmxjï'mH*HEWlmïmn*t'uäïn

[ us