Ab11

Ab11 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Rodolphi Agricolae Phrisii De Inventione Dialectica Libri Omnes Integri & recogniti iuxta autographi : nuper Alardi Amstelredami opera in lucem educti fidem, atque doctißimis scholiis illustrati, Ioannis Phrissemij, Alardi Amstelredami, Reinardi Hadamarij; Quorum scholia exactissimo iudicio contulit ac congessit Ioannes Nouiomagus 10001 014s HHn N MAIEC Eenſehriin lte — 2 N 12–5 11909353 021 Cumkuntuexcthemn n lru RODO LPHI AGREL ONE DPIALE CTICA LIBRI OMNE S IN- tegyi & recogniti iuxta autographi, nuper D. Aluar- di Aemſtelredami opera in lucem educti fidem, atque doct ißimis ſcholifs illuſtrati, Ioannis Dhriſſemij, Alardi Aemſtelredami, Reinardi Hadamarij . Coram ſeholia exactißimo iudicio contulit ac eox. Kiſit loannes Nouiomagus. 2 7 1, . Oο △N r. AE, NMartinus Symmcus excudebat. ANNO M. D. XLYII. Ealt 1dh 4 4 W muννα 1, a gen, . 14/ P. y /. 4 2 R W ſelinteg Ctogte . ſrun . ini mngten ſit eſt Nocol frief⸗ . . (Oefut uiihuin tt Eta ſrnna , YDOGRAPHVS LECTORI S. — — — Aana ſtudiorum utis lirate effectum eſthbu aE e A. y/ A meniſeme jed 2 D tres libri de inuentio- ne diale dlica Rodolphi Agricolæ Phriſij, tandem post multos editios nes integri ac emendati, iuxta fidem autographi explaris in uſum ſtudio ſorum peruenerint: Id; opera do⸗- clißimi uiri Alardi Aemſtelredaæ mi, quem a pluribus annis expectatio Ffuit effecturum boc, ut aliquando Rogdolphus eſſ et integer, cuius indu fſric Ffructus, O ſi ad nos peruene- rit ſerius, nõ tamen nõ gratulari nos cõuenit publicæ rei literariæ theſau ri huius reperti integritatem, ſimul et agnoſcere, multii quoq; deberi tä fortunato ac ſtrenuo duciz cuius ope AA 2 fr4 nma ac diligentia utilißunns ſoriptor, 4 ſqualore ueteri deterſo, nüc demiü in tegr purus, nitidus, emaculatus in 4 ſtudioſorü manus puenit, no ſine eru dita ac lixa eiuſ dé enarratiöe. Mi bi itaq; autorehüc denuo Hpis exceũ i pturo utilißimii uidebatur exéplaris A ſe qui fidem, quale id(nec QJubiü quin l Jumma cu fide, )exhbibuit Alardus . Aemſtelredamus. De ſcholijs uero t/ ucæ adiecimus, ſi guis factli mei ratio icte. n requiret, hinc erit intelligere. Io⸗ n annes Dhriſſemius q primus puincii In enarrädi autoré hunc ſuſcepit, Cα ſ e alijs poſt ſe ſcripturis ſpem nõ exe- h mit, ſua laude tamé minime raudan Ml cdus:ut per qué Rodolphus primii fa .un miliarior eſſe ſtudetibus cœpit. T'ra CLlauit idem argumentü, ſed diuer—- Jo inſtituto Reinardus Hadamarius 4 pro- in Pfeſſor Marburgenſis Iige ſuccin mi ciißsime. Succeſsit utrig Aemſtel- u redamus, haud dubie no ſcripturus, ten niſi uidi et præter ſuperiores copio M Ulius aligd ſcribi in Rodolphi poſſe. m Bx his tribo, Dbriſſemij ſcholia potifß un Jimu Rodolpho adijci curauimus, nõ i alia de cauſa, niſi & huius ſcholia plu r rium annorum uſu in ſcholis recepta en ſnt, ne diuerſiun ſectati, opis uarie⸗ mo tate (unde nöõ rarò iunoru ingenia .IPrurbätur )rem mol eſta diatribisfa - hiul ceremus. Detraximus tamen paucæ 1,0 ſ quæ dã Phriß⸗ emio, ea nimiru 7 in eo bere⸗ reprehẽdit E raſt nius epiſtola ad Ha aes one ſcripta: ſed uiciſsim quæda adie nniß⸗ cimus his utiliora, ea potiſsimü ꝗᷓ anti eII MWcriptores, rhetores ac dialectici, uen Juſius ſuis libris deſcripſere, tantum aßppoſitis locis unde leclor ea regre- AA 3 repo- re poterit, aſperſi is etiam aſr 2 alijs gbuſ dã ad autoris inſtituti. faci entibus. Quaæ in re cu Opluriü dodtlo. rum hoim, & cii 1primis eruditiſsimi uiri Ioannis Nouiomagi amici mei non uulgaris, conſilium ſe ecuti ſimus 5 optima ſ es ect legentibus bac Pro hbatum iri. Val e. VITA RODO LPHI ER TRITTHEMIO. 8 Odolphus Agricola Groningenſi s, natiõe Fri- [üo, uir in ſecularibus literis eruditi ßimus, & Nuinari ſe ſeripturarum non ignarus, philoſophus, rhe tor & poëta, oĩm ſui temporis celeberrimus, Græci E& Latini ſermonis peritus, & Hebraicæ linguæ nõ ignarus, ingenio excellens, ſermone diſertus, loannis Camerarij de Dalburg Vormacienſis Epiſcopi, uiri æque doctißimi, quondam præceptor, in gymnaſio Heidelbergenſi docendo & ſcribendo principatum fa cile obtinuit inter oëszetiã cuiuſciiq; facultatis docto res: ſcripſit quædã ingenij ſui excellẽtißima opuſ- cula, ꝗbus nomẽ ſuum immortalitati conſecrauit & poſteritati reliquit. De quibus extant ſubiecta. d à n via 6 ite u, hn Hl tidekni Nnut, who e, Ct igun nArd = ſain Vu epe iid in mi0 cte S= == —— — VITARODOLPHI. Vita Franciſci Petrarchæé, Liber unus. Carmen de ſancta Annn, Liber unus. Anna parens ſummeæ genitricis &c. Dialectica ſubtilißima, Libri tres. Epiſtolæ & orationes uariæ, Liber unus. Varii inſuper & elegantißima carmina Edidit, qui- bus ingenium ſuum prope diuinum oſtendit. Tranſtulit ex Hebraico Pſalterium. Ex Græco quædam opera Platonis. Dionyſij Areopagitæ uolumina traducere incipi- ens, morte immatura præuentus, imperfecta re- liquit. ðè Scripſit etiam alia. =ZD Moritur Heidelbergæ mente in Deum porrectißima, ſub Frederico lmperatore tertio, & Innocentio Pa- pa octauo. Anno domini M. cccCcC LXXXV. Indictione tertia. Cui Hermolaus Barbarus patri⸗ archa Aquilegienſis hoc Epitaphium ſcripſititt Inuida clauſerunt hoc marmore fata Rodolgbum Agricolam, Friſij ſpemq́; decusq; ſoli. seilicet hoc uno meruit Germania, quicquiid Laudis habet Latium, Græcia quicq uid habet. Sepultus eſt Heidelbergæ apud fratres Minores, non ſine iactura Latinarum literarum. AA 4 Hamd HVMANISSIM AC INTEGERRIMO VIRO DO0 mino Matthiæ V uagener, ædis D. Antonij apud Co lonia Acgrippinam Præ 1 ceptori dignißimo, Io e one — — - annes Matthæus r⸗ hri 5„ ch Phriß emius, 3 ine⸗ vezl u⸗ Hiuit 8. D. 4 AE mihi, uir humaniſſi- aeonmt . NMme, q quod dici à Grz uſ- RE cis ſoler, nihil referre, Proli M ſis ne plane inimicus, Puin an importunè beneuo i lus, id in neminem perinde atq; in me hoc uen tẽpore cenſeãt dici poſſe, neq; id fortaſſe Koi immerito. Impulit em huc me amor erga ſein te meus, impulit ſingularis quędã tui bene eſſt uolẽtia, ut quę Scholia per æſtatẽ hãc ſucci Moll ſiuis (ut aiunt)operis non tam ſcripſi, ꝗᷓ ef- ulht fudi in dialectica Rodolphi Agricolæ, ea & dedicarẽ tibi, & ſub tuo nomine, ſi quã e “VMUs forſan * y0 EPIST. NVNCVPATr. forſan ea re utilitatẽ ſtudioſis afferre poſ- ſem, ſinerem in uulgum prodire. Sed em quis non uideat, quàm hic importunus ſit amor?ꝗᷓ non apta tẽpori beneuolentia?So lent ali, ſi cui ſuas uigilias nũcupant, ea id facere de cauſa, ut illius, cui eas inſcribunt, nomẽ reddãt illuſtrius, poſterisq; cõmen dent: ego, tantũ abeſt ut ſplendorẽ aliquẽ? acceſſuꝶ hinc credã nomini tuo, ut uerear etiã, ne quid exiſtimatiõi decedat, neue mi nore alij poſthac tui admiratione tenean- „ tur, quòd nõ magis te ſuſgexerim ego, ꝗ te ut tã uile hoc munuſculũ uel inuito obtru- niſl⸗ (e fen . W geio eloe derem:haud ſecus, atq; ruſtici quidã inep⸗ tiores ſolẽt, qui cum egregiẽè à ſe honora- tum uolũt hoſpitem aliquem, ita illum li- cet inuitum, deprecantemq́;; piris, malis, alijsq; id genus nugis à ſe oneratũ dimit- tunt, ut nec ponderi ferẽdo ullo modo ſit e par, & oĩno non habere hoſpitem ruri ma ſn lit, ꝗᷓ eiuſmmodi ſubinde xenijs honorari. e. — Et præ ſtabat id quidẽ. Quanquã & in acci ci piendo liberalitatem quandã ineſſe atunt, 7 putantq; non minus regiũ eſſe, parua inte rim ab amicis tenuioribus exporrecta hila riq; frõte cum offerũtur accipere, quã uel . AA 5 maxi- ExPIST. NVNCVVAT. maxima dare. Ha laudari ſolet magnus il- le Perſarum rex Artaxerxes, cognomẽto Mem or: qui cum ruſticus ei, neſcio quis, aquam utraq; manu è proximo hauſtã flu mine obtuliſſet, benigno illam iucundoq; uultu accepit: & de ruſtico altero, ingẽs ſi- bi malum porn igeti, per Solem, inquit, hic Vir is mihi eſſe uidetur, qui ex parua etiam urbe magnam poſſit efficere: animũ uide- licet eius à quo dabatur magis ſpectandũ ratus, quã quod offerebatur munus. Quod ego ui & te facturum nũc ſperẽ, tua iſthęc toties iã cognita mihi ſpem facit humani- tas: cui uni aſſignes licet, ꝗcquid à me pec- catũ hic eſt, quãdo ſola ea hos nobis ani- mos fecit, ut quo affectus uocabat, quo in- clinabat uolumas, ab eo ne nos pudor ali⸗ quis reuocaret. Hoc ſi intellexero nõ fuiſ- ſe uſquequaq; ingratũ tibi, cauſa erit profe cto, quãobrem ipie mihi debeã nõ imme- rito gratulari: ut cui tanto ea res futura ſit gratior, tãto maius gaudiũ allatura, quãto minus ullis meis in te meritis datũ id erit. Neq; abs te petiturus ſum aliud præterea quicquã, niſi ut alijs per hoc cõmendatio- raeſie hæc ſinas, qd non ſint excluſa à te: agiqʒ 1 ulus, Nbp eni pog, Uütent ein oerc se⸗ iän ſamen entui Uim e0 1t ⸗ Uemm Poen Uener Pmanin ſehane ſsquo⸗ meum — eni Ohe . FPIST. NVNCVPAT. agiq́; gratias tibi, ſi ꝗs forſan exiſtetè mul- tis unus, qui non oẽm plane operã his le- gendis per didiſſe ſe arbitretur. Nã patro- cinio cuiuſquã uel ob id mihi credo nõ fo re opus, quod hæc mihi etiã ipſi humilio- ra uidentur, quàm aduerſus quæ uires ſuas experiri uelit aliquis ex albo eruditorum. Quocixca ſatis (ut dixi)erit ſub tectum reci pi:ſatis erit, munus hoc leuidenſe non ex- cludi à te. Et qua id fronte excludas, pro q́ etiam eſt cur habeas gratiam, quoquo tan dem tu id animo complectare? Placebit enim, eo ipſo gratia habẽda erit, quod pla ceat. Nõ placebit: nihilo minus erit, quam- obrem mihi habeas gratiam tu, cui ſemel ego documento futurus ſim importunita- te hac mea, obeſſe etiã ſolere nonnunquã humanitatem nimiam: atque proinde ita eſſe hanc temperãdam in poſterum, ut ne alijs quoque idoneus uideare, quẽ & ipſi, meum exemplum ſecuti, eiuſmodi xeniolis nõ tam honorent, quàm onerent. Vale. Coloniæ. An- no M. D XVIII. Nonis Auguſti. „ Argu⸗ O P ERIS§. E argumento operis pauca dicturi, quædã paulo altius repetẽdo, à uul- atiſſima illa artiũ diuiſione incipiamus. Artiũ igitur (inquiũt) tria in uniuerſum ſunt genera, ſiquidẽ aliæ earum ad cogno- ſcendas rerum naturas, aliæ ad uitam for- mandam, aliæ ad artificium orationis di- cendiq; regulas pertinent. Primi generis quæ ſunt: eæ à Græcis phyſice, à Latinis naturales dicuntur. Quæ ſecundi, has illi ethicas, nos morales uocamus. Quæ tertij, eas AνααριIlli, quòd circa orationis artifi- cium uerſentur, appellant: ex noſtris ſunt qui uocent rationales. lãSã in omni oratione, quæ modò digna ſit legi, tria hæc exigũtur, ut ſit emendata, ut elegãs, ut probabilis. Quocirca tres etiã artes circa huius curã uerſantur, gramma- tica, dialectica, & rhetorica, quarũ prima, quo modo emendatè loquamur, docet: al tera, quo modo probabiliter: tertia, quo-⸗ modo politè atq; ornatè ſeu eleganter. Claret ergo ex ijs, dialecticen eſſe artẽ probabiliter de unaquauis re diſſerendi, quate- M ve. luris⸗ mnce r ARGVMENT. OPERIS. quatenus natura eius rei qua de agitur, p⸗ pabilitatið eſt capax.— n Quiſquis autem probabili uti uult ora- iu Rxione de re aliqua, ei duo cum primis ne- nm ceſſaria ſunt: alteruũ, ut inueniat ea, quibus in res propoſita in hanc aut illam partẽ pro- e bari queat: alterum, ut inuẽta illa uelut in- inu dice quodam probet, conueniantne inſti- ndH Ltuto ſuo an non conueniant: ne qua fraus m aut deceptio inter dicendum ſuboriatur. Ilzinn Hinc fit, ut tota hæc diſſerendi facultas, Au gquam dialecticen dicimus, in duas diduca eom tur partes, unam inueniendi, alteram iudi nrh ascandi. Inueniendi pars ea eſt, quæ certos ſtn quoſdam oſtẽdit locos, è quibus uelut the. ſauris quibuſdam in rem quamuis confir- da mandam refellendamue argumẽta ducan nern tur. Iudicandi, quæ formulas ac præcepta uddi quædam argumentandi tradit, quibus ceu m perpẽdiculis atque normis quibuſdam fa- m, cile explores, idonea ſint argumenta quæ (otl ⸗.⸗ inueneris inſtituto tuo, an non idonea, P- , . ſint an officiant magis, apta ſint an inepta. e. Neque enim ut quærenti quicque primũ occurret, ita & commodiſſimũ erit in cau ſam eam, de qua erit dicendum nobis: nõ S 5 magis I. magis quã ut lapis quiuis temere oblatus. ad unam quamuis æ diſcij partem fulcien- dam eſt aptus: aut uniuerſis morborum ge neribus, una aliqua ſalubris eſt medicina. Ergo quemadmodum fabri, nihil niſi exa minatũ exploratumq; prius, operi ſuo ſo- lent inſerere:ita ne nos quidẽ, temere unũ quiduis operi noſtro, hoc eſt, oratiõi qua ſfidem facere uolumus, infulcire debemus: ſed uelut delectu quodam, inſpicienda om nia, optima eligenda. Harum partium quemadmodũ prior, ita & difficilior ea eſt, qua docetur inuẽtio. Quocirca etiam hanc ſibi initio explican dam exiſtimauit Rodolphus: deinde tra- diturus & alteram, ſi uita longior conti- giſſlſlter. Porro inuentionem cominẽt loci qui- dam. Vt em piſcator, uenator, auceps, cer- tos quoſdam defintosq;; locos habere ſo- Ient, in qu bus etſi non ſemper, tamen ple- runq; id quod quærüt inueniant: ita & dia lecticus certos quoſdã habeat locos opor ter, quibus ceu latebris quibuſdam argu- menta in rem omnem ducantur. Atq; hos locos primo libro copioſiſſimè deſcribit Ro⸗- 16 Au uhe Ullam Elenn Uhor Procun Uneloc anobi Cta l allaft geloco duutun Adeu Ein dmo⸗ pretet Kuon loceri guæ in U utl iUlezc⸗ — ulae ue ele⸗ res ſlahe⸗ ſceue oblen, Illcen ung hecdice ilanen etiſod emeleni S= = Naige debemmu. cienerot ARGVMENT, OPERIS. Rodolphus, ſingulos ita explicãs ac didu- cens, ui facilimè quid ex quoquo duci in rem quamuis poſlit, diſpiciatur. Sed enim tanquam militi parum profu tura ſint quamlibet bona arma, qui quem- admodum utendum jijs ſit armis ignoret: ita ne loci quidem utilitatem aliquam affe rẽt nobis, niſi qua uia, quoq; modo, ex ijs copia dicendi ſit paranda, ſciamus. Hæc cCauſa fuit, cur ſecundum librum adiecerit de locorũ uſu. Etiamſi in eodem libro tra- duntur & alia multa, quemadmodum cũ ad eum locum uentum erit, dicemus. Fit autem hoc ſæpenumero, uti parum admodum profuerit cauſam docuiſſe, niſi præter ea & affectibus moueatur auduor, & uoluptate quadam demulceatur: ac ne. doceri quidem cauſa commodè queat, niſi quæ inuenta à nobis ſunt, ea ſic diſponan- tur, ut ſint ad fidem faciendã idonea. Pro- inde acceſſit his liber tertius, quo de his tri bus ita diſſerit Rodolphꝰ, ut nec eruditius nec elegantius ijs de rebus diſſeri poſſit. Eſiq; res plane digna, cuius cum primis ra 8 tio habeatur ab eo, qui cũ laude aliqua uel dicere uel ſcribere uelit, & quo cupiat di- cendo „ * ARGVMBNT. OPERIS. ctcendo efficere. Quid enim admirabilius⸗ quid potentius, quid efficacius, quàm & in ſpem cum libet oratiõe erigere homines, & in metum deijcere, & lætitia ipſos ſibi auferre, & dolorẽ lachrymasq; uel inuitis exprimere? deniq; dicendo cõſequi illud, ut non cum uelint ipſi, ſed cum tibi libear, miſereantur, indignent᷑, inuideant, faueãt, iraſcãtur? Quid dulcius, ꝗd iucũdius, quã honeſta quadam uoluptate ita afficere ani mos hominũ, ut quamobremiita affician- tur ipſi neſciant, & tamen afficiantur: ita qʒ extra ſe poſiti ſint, ut cum nulla ſit manẽdi neceſſitas, tamen perinde ut ſi catena illa Herculis Gallici alligati ſint, diſcedere à di cente nõ queant? Quid ornatius, quid de- centius, quàm quæ longo labore inuenta ſunt, ea ſic collocare, ut pulcherrimo om- nia ordine tanquã in domo diligentis pa- trisfamiliæ diſpoſita uideanture Atque hęc ſunt quæ cum alijs quibuſdam nõ copioſe minus, quã eruditè tertio libro docet Ro- dolphus: ne quis rerum ignarus, ea modò de cauſa minoris putet facienda hęc, quòd non habeat eadem Petrus Hiſpanus. . An 1 ſiſon ſutn ens cent (cent lato jbosſ calato (llate As nd ſigoe lerin Kio nem ction ckus Mctuü iIN K Agricol am ordine alphabeti tico, miit . Unnn q ade mis I N D E x. tiie neademi auol 174 4 girlint chui acachentet dubt 163 A eaiones Nibitg 4 cidenti z. ; mtertrne ces 1 2 ccigentig 16 interim eye aebe i 356 anſni Reeertelin Affer rich auen ſani chdt nibus ſi es anſer q 11 ecto oĩ ucumt terim 8 A imil ribus & Aff is du tur „ c S 1A er iaiſen Adi nönkij lalutig min us qua rati n- *R Auerint mdo ſcribi un 23 fectu sdmax: ne auge ſit mi. 10 . 1 colue- tuleri ximã 164 . mt a dict 15 Affectus nt orator laudem „„deret S 4 10 3 5 ſedeni ndui Agic eſtio 23 Adi duetlam nodo minuen , giſ Actuũ iuiſiones ᷓ opor uehem ndi 362 Gelne Adiateknts poematis 2 Affectuum trae 75 lgenig Aiacetia a natiua 82 e ve⸗ plex rum 41 A zacentin. laccedgt 35 82 7XιαιA 3;5 gu diunct Iuer ſi I1bid. 2 13. 16 cademi 380 nö n Adiuntt iias 89.8 αεαοο⅛Qρ² micorum neat cta an 138.(82 4 Xααρα 7 vCoet Adiunè reon ſola perti⸗ Acxat —“R diuncta orem Perri- A exander ibiden A r one quæ dicãtu 116 Ambens aein teel Aeualire rà Ci Amber 214. 4 8 equalitas rs Ci Amo hicyones 214.429 Aeſchini exorum e nume- 4 ſit Alicqzutc 223 uerb is in De 128 nacha id rect 138 8 erbum moſth 28 Ana rſis um . 74 Animi pa 23 tes BB 94 ami, INDEX Animus an immorta lis 44 Annibal capere Romã ne- quit 128.147 Annus 123 (176 anſeres cuſtodes Capitolij antecedens 176 añcedenriũ, conſequẽtiũ & adiuncétoꝶ noibus quo utatur Rodolphus 15 Ante inuentä dialecticẽ / quã diſputatũ ſit, non iñ idcirco ipſa inutilis 1533 daplex 271 Avz1 boves 20 argumentum 11 246 Antigenidas 122 ärgumentů de quo dubites Antipodes an ſint 20 uerti in quæſttonem 217 Antonius Muſa 194 argumentum as' bbρνο0οα NMTOοι«ναοaä 99 190. 19 5 8 Appietas 182 argumetum idẽ ad diuerſos Applicita , 115 poteſt referri locos 323 Archimedes 118 Ariſtides rhetor 212 Arethuſa 120 Ariſtippus 162 uargamentandi ductus du- Ariſtoteles aliter docuit ac plex 264. 270 ſeripfir - 23 urgumentandi duæ formæ perfectæ niat orationem qua affe⸗ ctus mouemus 133 argumentatio & confirmæ tio ideem 330.230 argumentatio & ex poſitio miſcentur 232 argumentationes quũo diſ- ponendæ inter ſe 136 argumẽtatiõis cuiuſq; par tes q̊ ordine collocãdę445 argumentationum ſolutio Ariſtotiles in ore oĩm 23. 30 241 Ariſtoteles obſcuritatis a⸗ Aurgumentandi formę duæ mans 32 imper fectę 244.248 Ariſtoteles quas enumerat Srgumentädi formæ perfe ctę & imperfectæ quo di⸗- ſtent 245. 24 8. 261 argumentädi forme tã ꝑfe Ectę ꝗ imperfectæ commu niter ad rhetorẽ & ad dia lecticũ pertinent 258 argumentandi formis im- perfectis qñ urendum, & qũ rurſum perfectis 26; 269. 248. 270 (246 Argumentatio Irgumentatio an in eã ue- 230. 240 quęſtiõ es, eas nõ tã quæ⸗- ſtiones, 4 prolectamenta quæſtionum eſſe 165 Ariſtoteles qũo finiuerit ſyllo giſmum 254. 25 Ariſtoteli nõ per omnia ad hęrendum 24 Ariſtotelis ad Alexandrum epiſtola 31 Ariſtotelis ſententia de uti⸗ litate & materia dialecti ces 149 Ariſto⸗ itotl tul. torl Ulel ciof eceltio ,oluli. ngiel Ntesn ſgnii⸗ Uent Ntes pau Itisdſt Wumg Craba ertor Numpt Aex d bum Atheni Demof 1ttribin fru Augen⸗ ratio Wiom⸗ iiri, i E B. c iſtun 720 Pothius Doethis lectice Methius uIz1 Moitkus lone De ngutafte AconfIma 10.o Kerpoßti⸗ 4 1 „ nes gioct⸗ tetſe ſe auiuſchpr tllocicte num ſiu 71 1 d, equo abit eſtioden 4 nucß inte idiaddetd Triloco , tot 11 6 iter doon Noreoin obſcuriun. 4 gun enuore eas önin nol annc neſie 4 I ND-E X Ariſtotelis ſententia refel- bona duplicia 106 lLitur 155. I61 breuitas in oratiõe quomo Ariſtotelis Topica cur non do paranda 390 uſquequaque ſatisfaciät breuitate magis peccatur, ſtudioſis 26 quäm copia 399 ars certior natura 1; „eſaris cõmẽtarij 302 Ars Lulli 115 ½ C. Gracchus 382 ars quid ſit 127 ☛ Gambyſes 3171 artes nõ ſunt inutiles etiã canes capitolij cuſtodes ſi qui id ꝙ ars docet, citra 176 Artem fecerit 153.159 Carneades . 16 5 artes paulatim inuentęe 139 Caſſander 223 artis dſſimulatio 325 caſus 76.79 Artium genera tria 197 catalepſis 262 Aſdrubal 146 Cato à argumẽto pſuaſerix aſſertor 318 delenda Carthaginé 125 aſſumptio 143. 147 Cato uxorem ſuam tradi⸗ Areæ Scytharum regis uer didit Hortenſio 192 bum 14 Catonis de Cicerone uer- Athenienſes reprehenſi à bum 370. 37 Demofſthene 117 cauſa 2344 attributa perſonarum & re cauſa quid 10 rum 311. 314 cauſæ unius unus per ſe ef⸗ Augendi ſeu amplificandi fectus 112 ratio duplex 365 cauſarum genera 10K axioma 99.17 cauſârum genera tria 203 avvds 1α 412 cauſaꝶ locus copioſus 112 Ellum peloponeſia caute exordiendum 282 —. cum 20 1 cerberum ab inferis extra⸗ bene, inquit, bene, ſed here 22 qu iſtud tuum tam bene? Ciceronis epilogie 132 20 Ciceronis in Verrẽ ioci Boẽthius de locis 29 Cicero lapſus memoria 138 Boëthi quo diſcreuerit di Ciceronis laus ex Iuuena⸗- alecticen à rhetorica 314 le 175 Boëthius reprehenditur Ciceronis opinio de adiun 132, 135. 164. (170 ctis, antecedentibus, con Boëthi defendit 1392. 140. fequentibus 131.138 Bonæ Deæx ſacra 22 Ciceronis quod fuerit in- BB 2z ſiru⸗ I N DE X connexa quo diſtent ab ſtitutum in Tuſculanis qu æſti onibus Icero repræhenditur 74. 7 5. 165. 198 220 a dia centibus 127. 129 connex orum diuiſio 127 connexorum pronunciato Cicero defenditur 442 rum ueritas 293 Ciceronis Topica 28. 3 conſenranea 16 Cicerõis uita reprghèſa 14 conſequens 137 cimmerij circuli DG 178 cir cunſtantiæ 193 ciuitas quid 44 clades Cannenſis 339 cluentij cauſa 294 codex 149 Ccognata 101 cognitionis quæſtio 201 coitus, paruus morbus co- mitialis 381 color orationis 362 comœdia ſedatiores habet affe ctus 358 cõparatio quomodo plura 107 côſtãs aſſeueratio interim Pro argumento eſt 27. 32 contingentia 141 contradicentia 184 contraria 184. 187 cõtraria qᷓ uocet Cicero 185 controuerſia controuerſiæ omni tacita ſubeſt conditio 188 copia orationis quomodo paranda 83382 copulata pronunciata :83 copulata gnũciata an dicẽ da ſint hypothetica 283 copulatorum pronunciato in uno coniungat 162 rum ueritas 184 comparatio ſeu compara- Chryſogonus 151 torum locus 159 Chryſippus 16 comparatione ampliſica/ Abc 20 mus duplicirer 365 Curij pzaupertas 31 cõplexio quoddã argumen Cyrus Ibidem tandi genus 348 complexio ſyllogiſmi 246 cõprehenſiones Stoicorũ 1633 concluſio E aſini umbra cer⸗- erales 44 244.247 deſfiniendi lex unica 47 cõôditionalia ꝓnůciata 28; definmitio an ſemp cõſtituẽ confirmatio 20.24 da ex gñe & differẽtia 45 coniugata 76. 79 definitio ꝗd Ciceroni ibid. coniugatorum uſus nõ ita definitio quid ſit 40 creber 77. 80 definitionis inueniendæ connexa 125 præcepta 42 de⸗ 187 getec⸗ ces giale gialed ſeri dia lialect orati lialect lalect iy lirlecti qgpitl (glectia inleni llegi INDE ehj teng delectare 132. 380 112 6 in dele ctäãdi ratio duplex 374 dialetticz hius indicandte- luiſ n delectatio & ipſa duplex ſs qui doceantur 119 pkopupeine ibidem dialecticæ uſus paucis no/⸗ 4 delect atio nunquam eſt ſi- tus ibidem nis orationis 141 dialegtice neceſſaria formãa Qdeliberatiua cauſa z00 dis artibu 12 nin Aemöſtratiuum cauſarum dialectice nõ inutilis, quã ꝙᷣ entoeſtn genus 200 quidam ſine ea non peſſi⸗ —VDemoſthenes cane præce- méè diſputarunt 155., tn ptore uſus 177 1358 Vemoſthenis dictum in Ae dialectice pugno ſimilis, Cetieret⸗ ſchinem 173 rhetorice manui ex plicir- . Demoſthenis & Ciceronis 226. 229 2 oftni ht comparatio 395. 399 dia lectice quatenus ſi ſibi ſub ino Demoſthenis fabula 170 ciat omnia 145 nis ganm geſcriptio 12.47 diale tice quid ſit 126 Qelſcriptionis utilitas 346 dialectice qdo doceat 122 Ununcetn deſtinata 1III. 113 dialectice qũo fallat 123 jcata dm Qetectæ in iudicijs cicatri- dialecticen ad quæ utilems othetic ces 341 eſſe putauerit Ariſtoteles gronm Alialectica an ſitars. 12; 146. 150 —R dialecticæ & rhetoricæ di- dialectices an ſit explicare ſcrimen ner quid deſinitio, quid ge- AQdialecticæ finis qui ſit 122 nus &c. 15 dlialecticæ inſrihnentum dialectici ætatis noſtrę ꝓxi es oratio 226 (144 me accedüt ad ſtultitiam „ dialecticæ materia quæſtio Athenienſium &c. rI0. 11 dialectice noméẽ latine 125. Gicecticoeum canones ali i umbkacc , dialecti b 1. nil ialecticæ nomen ifariam d Aata in ſcholis decanta- Nlchdl 3 capitur 161 re 28. 32 nia⸗ . dialecticæ officiũ an ſit defi dies 122 lexi e diuidere &c. 152 differentia 188 nſen “ diale cticæ partes duæ, una differentia qũ proprie hoc Alf inueniẽdi, altera iudican nomine uocetur 65. 66 Ciceton di 17. 138. I10 differentia quid 4⁰ itſt 7 dlalecticæ profeſſores in differentium diuiſio 188 invent . B B 3 dif⸗ ðèJYWZW I NDE X Qdifferentiape quanta labo- diuiſio & partitio z diſtet remus penuria s4 67 diuiſio quich (74 Qigridiendi ratio 345 diuiſio uocis in ſigni ficata cigreſſiöe quomodo elabi ss contingat 276 docemus rebꝰ & uerbis 1332 Dij boni ridiculum habe docendi ratio duplex 10 mus conſulem 370. 373 doceré pruprilm munus Dilemma 348 olationis 9 Diogenis in Ariſtippuam docere quid ſit 132 uerbum 162 docilitas in exordio 227 Diogenis in Platonẽ iocꝰ?* Domim ſeruis monofylla- Dionyim regia plena areo- bi 187.400 lis mathematicopg: 18 ductus argumentandi du- diſiunctoꝶ pronunciatoꝶ plex 264,273 ueritas 18 4 ductus directus 264 diſiunctis pronunciatis ta- dustus obliquus ibid. cita ſubeſt conditio Ibid. ductus directus ab aliquo⸗ diſpoſitio an poſſit ullis cõ quo diſtet = 269 prehendi præceptis 400 ◻ Adem genere, ſpecie, diſpoſitio in argumentati numero 145 one 419 — Ecphra ſis ?10ραα 333 diſpoſitio in rebus mulri- effecta II0. 11;ö3 (338 plicibus 412 efficiens 102 diſpoſitio hiſtoricoꝶ & po efficientium cauſarum di⸗ Etarum 4 0; Uerfitas 102.104 diſpoſitio quæ ſeruanda in ego te conſulẽ putẽ, cũ tu tradendis artibus 4092 me nõ putes cõſalarem? diſpoſitio quid ſit 405 160. 165 diſpoſitionis laus 453 egregia de lente 451. 448 Aiſputatura 127 ετ—α½ I44.147 diſſerturaa ibidem elabendi ratio 273 diſſimilitudo 129 eleuandi ratio 275 diuerſa genere, ſpecie, nu- eloquentiæ laus 315 mero 145 eludere 3724 diues ꝗs ſecũdũ Stoicos 278 iv„αςðk 366.372 diuerbium 467 enarratiuum poëma 140 diuidẽdi ratio multiplex 59 1vAXXειαα 93. 95 diurtdendi utilitas Ibid. ivip yete 342 diuidendum ne ſemper per zvrebsas 151 differẽtias oppoſitas Ibi. enthymema 244 247 cymola euenta NNiplät. jndud eempl 24 hic e ſuetua Norcdlia orcjj Kordio Kordiun ordiüſ ſet pe poſtio, naior Noßtioe Krei: oliiöie lelin⸗ he⸗ hohtioni il⸗ fate „ ( lonikan Lnerbis i plex mms 4 Ordio nonoffl 1R nemaandl z6er tuis 4 tusab Wan 4 enereſ 10 6 is Chetn cauſatund N tes cſl ente 1 INDE X enthymema quid Ariſtorteli expoſitionũ gñia tria 27 9 245,256 extremum malus 244. 247 enthymema quid proprie extremum minus ibid. apud rhetores 24 ☛ MActio 127 enthymemati n ſemꝑ alte ◻ fames nõ docẽda z1z ra ꝓ poſitionum deſit 26 fauet quiſq; perſuaſio entitas 181 m ſuæ 502 enumeratio in peroratiõe fides orationi duobus con 297. 301 tingit modis 235 enumeratio quę &inductio ſides quę fit argumentãdo. 2 41.247 aut à ſenſibus, aut à men enumeratio quid ſit e te proficiſcitur 240 epilogus ſeu peroratio 301 figurę ſyllogiſmoꝶtres 262 4Aοαα 170 figura iyllogiſmoꝶz tertia eſſentia 98 100 ſfuperuacua eſſe putatur Ereoclis cum Polynice fra 162. tre bellum 385. 388 finis 102 etymologia 148 finis agentis non continuo euenta II0. 113 finis efſt actionis „92 exẽplũ nõ ome imperfecta finium diuerſitas 106 inductio eſt 245.255 fines plures in re eadẽ 108 exemplum quid 161. 145, forma & ſinis quandoque . 248 . idem 114 fis, id eſt, habitus aut con- forma quid 72.77 ſuetudo 86.89 formæ ſeu ſpecies 74. exordia unde ducenda 298 formęg ſeu ſpecies quo di- exordij munera tria 227 ſtent à partibus 78 exordio quæ facienda 291 Fräciſei Philelphi iudiciũ exordium quid 301 de Quintiliano 182 exordiũ ſeu principiũ q̊ di- fundus factus populus qui ſtet à peroratione 298 dicatur 311,318 expoſitio, quæ & propſitio furem quatenus liceat occi maior 24;3. dere 444 ex poſitio qũo fiat ꝓbabi- —yAditanũ fretum 405 lis & rei accõmodata 282 H en⸗ finitionem qũo expo ſitiõi qua fidẽ facere reprehendat Val- uelim neceſſaria duo 281 lenſis 46⁶6 ex poſitionis principium genus quid 40 .1 quale 287 genus àd ad inuention? pti BB 4 nek I N DE X net argumentorũ, dicit, hypotheſes nů oèës & ſolę quicꝗd de minus cõmuni pertineãt ad rhetorẽ 193 in ꝗd prædicatur, etiamſi hypotheſis eſt id ipſum qd proprie non ſit genus 48 quæſtio cõôditiona lis 1385 genus quomodo in quid p̃⸗ hypothetica ꝓnunciata qᷓ dicetur 177 proprie dicantur 183 genus quo finiat Cicero 46 † Dem diuerſa ratione & Enato Siculus 176 cauſa & effectus dici gothi 130 poteſt 111 αανιιο απποσ 118 in æqqualitas 129 Gracchi . 182 inartificiales ne probatio- — Aematites 88 nes ſint, quæ ex ꝓpnuncia — à ibid. tis, teſtimonijs, aut autori Ahelotez 138 tate ducuntur 147 Reraclirus oerarö5 dictus 30 Indis quibuſdã Sol mane herodotus 284 ardentiſſimus 12¼ hippocratis ſententia de indiuiduum 43³ coſtu 381 induéktio 241. 250. 25 5 hippolyte 4 S inductio an ex particulari hippolytus 151 bus probare poſſit uni- hiſpanitas 182 Uerſale 253 hiſtoriæ lex 2384 indactio an neceſſario ha hiſtoriographis ꝗ ſeruan- beat interrogattões 252 dus ordo 4⁰ü7 inductio duplex, perfecta hoc eſt patrẽ colere & imperfecta 250 hoc modo modulari opor inductioni an inſerẽda hæc tet, illo nõ oportet, uerbũ particula, & ſic de ſingu- Iſmeniæ 138 lis &Ac. 253 hoc ſcio, ꝙ& nihil ſcio, uer- inductiõis qtuor mod, z50 bum Socratis 13 in lente unguentum 451 homo deſcribitur ꝑp locos in pultem emungere ꝗ fue omnes 335 rint ſoliti, ut alijs abſtinẽ homonyma 145 tibus, ſoli ſeſe ipſi ingur⸗ homo unde dictus 339 gitarent 250 hora 122 Iſmenias Thebanus quo- Horatius ridentis p̃ᷣ ſe fert modo docuerit 13’8 ſpeciem 362 iudiciale cauſae genus 200 humanitas 450 iureconſult orum ſinitiõ es 7 dae di⸗ 0i ni⸗ Ace⸗ juue cer lanyme⸗ luro laurent one len lentulita leges api latt, lerſil lex agt o calol x Cor. jex Man lr fepet epro leſicari. lber ſternum Mi comm (idialed. ilocss rh Mcorumd Cioune Nog diale Gotun d l oi lpſuni onulslt⸗ ncan a G ntionel us d 19 proband Konhen autzun DMD AAmn 12 1 4 441, . Patilt hoſti ecektrrot ate ler pelft 84 inſeriun Nirctit⸗ 4 ornd entun 41 nunger iifinig nhint, ebatieg eit — INDE X. ac diuiſiones quædam pa- tia duobus conſtar 312 rum aptæ 155 loconꝶ dialectico. origo ir. jureconſultoꝶ: ſcripta acto locorum dialecticorũ utili lex agraria 381 lex calphurnia de ãbituz0s lex Cornelia de ſicarijs 207 Ilex Manilia 444 lIex repetundarum ꝛ05. 207 lex Spronia ſeu Cornelia de ſicarijs & ueneficis 422 liber 149 Iiterrnum 389 loci communes 259. 262 loci dialectici nihil differũt à locis rhetoricis 30 3 lIlocorum dialecticoꝶ diſtin cCtio unde ſumenda 141 locoꝶe dialectico. diuiſio 33 locorum dialecticorũ noti uenda rum ſimilia 1392 tas ibidem iuris diuiſio 155. 161 Iocorum dialecticoꝶ uſus ius quid ſit 160 320. & deinceps ius qũ o ſiniat᷑ à Celſo ibid. Iocoꝶ explicatio ad rheto iuſtitia ibidem rem nö pertinet 304 Iuu enalis 359 10 corum uarietas 117 N1αα ρα 46; 1IOcus dialecticus qd 19. 20 Aατ1⅞ρο⁵⁵1α 192 locus quid Ariſtoteli, & qd Acedæmonij ꝗᷓ ratiõe eo nomine intelligat Ro juuenibus exoſam fe dolphus 117. 121 cerint ebrietatẽ 138 logicæ artes 197.200 lIachrymę facile areſcũt 461 XS⸗ 199 latro . 148 I. Piſo 444 Laurentij Vallæ de inducti Iucumo 32 one ſententia 25ꝙ2 lullas 1155. 122 Lentulitas 182 Iyſias 32 5½ leges apud Romanos inno Acedonũ interro⸗ uatg, ac proinde etiam di N gatio, ecꝗd uolare uerſa ſortit nomina 206 poſſẽt Romani 1o8 manes an noctu appareant M. Marcelli mors 342 (220 Mathematicorü mors 118 materia 73 materia artium duplex 143 materia quid 72 maxięg an addẽdæ locis 105 medæœæ fuga 1775 medium ſyllogiſmi 244 mendaciũ difſiculter tegit menſis 122¾ (240 mentẽ quæ res delectẽt 373 Meſſala Coruinus 194 mihi cane & Muſis 122 miſericordia modo mo- 13 BB 5 Mix 1 N D E xX. mixtum poëma I140 àad dialecticſ pertinet 220 modi pronunciatorum mo orationis partes 294. 300 daluum 136 orationis propriũ munus . Iodus optimus 3999 eſt docere motus quid 13³ orationis quäta uis 366.342 gnouemur rebꝰ & uerbis 133 orationũ alia conciſa, ali a multi uiuũt ut edãt &c. 38½ continens, ſeu ppetua 227 murenæ cauſa A3 orationum alia expofitio, Arrario 201 alia argumentatio 230 narratio & expoſi Orator & Rhetor idẽ 314 tio idem 297.302 Orator ꝗ dicendus Ibid. nece ſſitas perſpicax eſt 212 Orator ſubinde ab affe ctu nemo artifex tantum reme ad cauſam reſpicit 137 dia nouit 124 ordo triplex, naturalis, ar- Nero uera ples Aeneæ 350 bitrarius, artificialis 402 nihil hoc ad ius, ad Cicero oreſtis fabula 444 n ingꝗbat Callus noſter öri iiuiu 177. 381 nihil ortus 120 (1:0 9bobůee 1oo. 98. nomen rei 147 + Aedia 152. nomina quůo rebus indita Joanegyris 443 dixerit Anaxagoras 23; Panegyrici Ibidem nõ es mihi Philippe conſul Parœmia 46 notatio 14 8. (I165 partitio 70 nouus homo 389 partitio quo differat à diui Blectamur duobus, ſinne 74 rebus & uerbis 132 partiũ diuiſio triplex 70.71 2£ Wobuiatio 130% partium & ſpecierum diſ- Obuiare Abid. crimen 70 occaſio 135 partium orationis inter ſe oppoſita 182 ordo 4¹⁸ oppoſita quomodo ſinie- paſſionis per ſe nullus eſt ſi rit Boëthius 186 nis 2 oraculorum ambiguitas 30 patauinitas 1292 oratio libera uel exp̃ſſa 158 patris poteſtas in filiũ 18; oratio perfecta docet, mo/- pedem figere 459 uet, delectat 9 peloponeſus 20 5 Oratio quomodo ipſa per pentheſilea 435 ſe delecter 3 perdere an poſſim rogas, Oratio tꝭ perpetua cõciſa ſeruare potui 184. 397 . Rerna; B Mle ilis lſpate ſane J nto⸗ ſcu Ner Geit ſſus Ahris lchon loda molot Golia mmloxe s Phlox lon Hicer Pyr Plrats 36.5 plſo piſcis: lato⸗ eſſe an Platon⸗ * iterpl. Pltoni aroni K — r E m ce⸗ * lbeo Umbeo ere nbeus Mimapia Mennttun Pensgo tünedt 194 ,00 Umm eeet neſe n dpetd expohto, o tor idi dus lvi biſenn ſict n. tutlt fcielt A 61 I1. 1oeN 4 ici e 6 lſteratis triplern pectenun 6 onsin ſenlluff 8 uirflin 4 . 6 linte PeN l Bericles 303. poſitis a pud Ariſtotelem Perillus 270 in finitiõe/ſyllogiſmi ꝗd Peripateticorum laus 32 ſignificer 1754. perorandi ratio 300 poſſibile 191. 196 ꝓorationis munera rria 297 pcepta utilitati cedunt 3929 perſpicuitas orationis du- prædicamenta decem 100 plex 130 prædicatum 243 pꝓſpicuitas reꝶ duplex 130 preſtar ſua uirtute florere, Perfius S 3592 malone opiniôe niti 389 phalaris 27 Cprætoriaum 149 Hivbpν 10o2 pragmatici 316 philodamus 424 princtipiu cuiuſq; rei potiſ- philoſophus p ſuos locos ſimam eſſe partem 432 ex plicatur 343 priuatio 184. philoxeni dictum de carni prius dicitur aliquid quaru bus & pifcibus 178 or mod8s 402 Philoxenus Eryxidis filius probabile quid 125.128 Ibid. problema 147 pictura poë⁰ma tacens 139 proœmium & in mediam Pygmæi 223 orationem cadit 412 piratæ ad Scipionẽ ueniüt =%Nkis 421 385.389. proloquium 99 piſo 444 pronüciata conditionalia piſcis an ſpirẽt ſub aqua 20 duplicia 186 Plato q;o dixerit hoiem pronunciata modalia 125 eſſe animal implume 67. & pronunciata pura Ilbidem Platoni priæ deferunft in- ꝓuüciata uniuerſalia à rhe ter philoſophos 459 roribꝰ in particularia aut Platonis laus 157 indefinita re uertãturz60 Platonitas 281 pronüciatorũ côpofitorũ Plinius ꝗd ſcriptori facien ſpecies tres, copulatũ, diſ- dum cenſuerit z02. 206 iunctü, connexu, quod & plübeo fugulare gladio 381 conditionale 183 plumbeo pede ad rem acce Pnunciatorũ gña duo Ibi. dere 3577. 381 pronunciatorũ ſeu teſtimo plumbeus pugio Ibid. niorum ſiue autoritatum poẽë ma pictura loquens 139 diuerſitas 155 poëmarum genera tria 140 pronunciatum 99 poẽtis ꝗ ordo cõueniat4 44 pronüciatum copoſiu 183 100 . INDE X. pronunciatũ ſimplex Ibid. quærẽdi duo alij modi 38 pronunciatum uerum aut quæſtio actionis aut cogni falſum Ibidem tionis Sel propoſitio 163 170 qu æſtio an eſt, & ꝗd eſt, nũ propoſitio maior quę & ex in forum ueniant 167 poſitio 243 quæſtio compoſita duplex propoſitio minor. Ibidem copulata, d-ſiuncta 1758 propoſitio non omnis dia quæſtio generis, finitionis, lectica 147 proprij, accidentis 176 propoſitio pars ſyllogiſmi quæſtio modalis 191 prima 246 quæſtio omis aut ſimplex ꝓpoſitiones ſyllogiſmĩ 2 422 aut cõ poſita 175. 181 propeſitum 189. 195 quæſtio pura 1891 proprij nomine num com- quæſtio quemadmodũ in- prehendatur & differen- uenienda 203 tia 656.68 quæſtio quid 169. 179. 246 proprium 66 quæſtio una qũo diduc en- propriũ quadruplex Ibid. da in plures 213 Bforο 147. 27 0 quęſtioné aliquam tractät, prudentia . 127 quicunc de re quauis di- punica bella tria 339 cüt aut ſcribunt 201 pythagoricoꝶ ſentẽtia de quæſtiones plures in eadẽ principijs rerum 0% cauſa 205 Pyrrhus 81I quæſtionum diuerſitas tri- Valitatis nomen ꝗqd fariam ſumitur 164 ſignificet, cũ dicit quæſtionũ genera duo, co- eſſe quoddam ge- gnitionis unum, alterum nus quæſtionũ, quod di- actionis 201 catur quale eſt 178 quæſtionũ gna quatuor ex gquãm ſit utile, traditas ab ſentẽtia Ariſtot. 166. 171 autoribus argumentatio quæſtionũ gña tria 32. 165 nes in ſuos locos reſol- quęſtionũ inter ſe ordo 424 uere 320 quæſtionum ſimpliciũ tria quæ laudanda & quæ uitu- genera 175 peranda 436 qui popula dicatur fundus quæ quibus probandis con factus 311. 318 ueniant 13 quibus breuitas, quibus rur quærendi duo modi 185 ſum copia conueniat ;62 — qui⸗ 1 let liteta MMu 4 ichsn ſereno ititus Urllan Ctionum Pyrlaan Dmofthh (rrlliar ſeis ege rinns ſoſerik lumnoc hreuira s deg deſirp deta guodtu ſis ide ſomoe licenc Aomod ſtigia e Norſum 4c rat Kum ar geredir. glla bes gulas liina ſen onant Ugrätiu nanti Pblen ltord ndi zgi (gechi ſn ſtn aupr cn . hünttiort entts N is ut Kanin 4 U 1 mdnodi 1 G.1e gio dut guan ni erequun bunt luretint diuethiu ener h⸗ numn a Zatut e riſtot hi erlecſi 1 ladnrt s inul Gine ond N: 6 6 — 1N DE X. quibus de rebus & apud s Rhetor quatenus omes res breuiter aut copioſe di- ſibi ſubiectas habeat 316 cendum lbid. Rhetorem quem uocarit quid dicas uideo, quid uelis M. Antonius Ibidem dicere non uideo I15 rhetores cur tã mulra de I1o quidditas 182 cis pręceperint, cũ ad eos Quintiliani uolumen alter horũ tractatus non perti cationum ssoti, 503 nexrer 309 Quintiliani de Cicerone et rhetoribus olim à Iurecon Demoſthene dictum 302 fſultis in dicendo res ſub- Quintilianus quatenus de miniſtrari ſolitum 306 locis egerit 28 rhetori à multa ſubiecerir Quirinus unde 1 1 Cicero & Quintil. 312 ꝗs in ſcribendo longus z0os rhetoris nomen quibus tri quis modas ſeruãdus inter burum 316 breuirtatem & copiã 395 rhetoris officium 304. quis neget Aeneæ magna rhetoricæ nomen bifariam de ſtirpe Neronem, & cæ capitur 161.312 tera 152 rhetorice unde nomen ha- uod tu igitur facturus nõ beaat 317 ſis, id ego feci, &c. 177 Rodolphi loci quo diſtent quomodo ex locis paräda à locis cæterorum 197 dicendi copia 319 && deinceps quomodo autorũ ſequi ue- Rodolphi locus nõ ſatis in ſtigia debea mus 88)5 teger 47 quorſum hæc? 15. 20% Rodolphus Boëthij uerba Adius 118 perperam citat 134. & 136 ratio 234 Rodolphus Boëthiü repręg Tratiocinatio 243 hendit fine cauſa 132. 132 rectum an ſit 222 & deinceps regerẽdi ratio duplex 273 Rodolphus lapſus memo⸗- regula Lesbia 17:20 rià S 194.276 regulus 81 Roma à Gothis capfta 130 relatiua ſeu ad aliquid 18; Romulus dictus Quirinus repugnantia 1;5. 140. 181 rutilius 81 (I51 repugnätium gña duo 182 Aguntus 194 repugnantium Ilocus 181 nr con diuerſitas reꝶ publicaꝶ formę tres 20 à 359 (1388 Rhetor & oratoridem 314 Scipionẽ uiſunt piratę . AeE —— Acopulus pro ſcopo 163 habet cum indiuidujĩs cõò⸗ Acripror tirulum ſuum ſub- paratur 4⁸ inde legart 206 ſpecies in Ilocis dicitur, de ſenſilia coĩa & propria 88 quocunque aliud in quid ſenſus ꝗᷓ res delectent 374 prædicatur, etiam ſi pro⸗ ſenſus communis 338 prie illud ſpecies non ſit, ſenſuũ obiecta duplicia 88 ſed indiuiduum 4⁸ ſenſuum uoluptas quæ tur- ſpecies quid A40 piſſima 381 ſpecies rei 363 ſeruare potui, perdere an ſpecierum & partium ſimi⸗- pofſlim rogas? 194. litudo & rurſum diuerſi- 195 tas 69 ſibi diſcere 122 ſtatus plures in eadem quę Sic quoſdam affectos eſſe, ſtione 204 ut quæ ſciant poſteritati ſtatus quid 203 inuideant, tamen filere Stoici quem diuitem uocẽt non poſſe 2; 278 7 Gigna 144.147 ſubie tum 69.24 ſigna an ſint referenda in- ſui animam datam pro ſa⸗ ter argumenta 145.147 le quis dixerit 163 Kmilia 161 ſupinus 262 Kmilitudo 129 ſyllogiſmi partes 247 248 Kmilitudinis inueniendę ra ſyllogiſmorum figurę rres tio 176 263 Kmilium locus 1867. 178⁸ ſyllogiſmus 242. 246. 254 Fimonis Terentiani narra ſyllogiſmi partes tres, non tio ex Andria 287 quinque 248 Finonis illius Vergiliani o- ſyllogiſmus cornutus 348 ratio ex plicatur 236 ν⅓Xα 249 Socrates dicebat nonnul- oνααιασ1α½ 466 ſos hoĩes uiuere ut edant Tenue Priſcus 325 ac bibant, Ac 382 rTi Aito 145. 14 7 Socratirras 181 U. te tua, me delectant Ipecies à Cicerone forma mea 141 dicitur 48.75 tempus quid 122 ſpecies an ſit in ſubſtantia temporum diuerſitas Ibid. generis 30 Fhemiſtius de locis 29 ſpecies collata generi, pro/ theſes quatenus & ad rheto prie ſpecies dicitur: ſecus rem pertineant 166 W the⸗ bicnih lieiutte din l nnd iesnonſt, 4 4 4 Attiunſet fumcneienne. neldene Giuitnun Catan k ttes 1 umfon 1 4 nunan cortun indhi e nn le 14 6 cueri h lelocß 4 n 47 ineun theſis 186. 193 unum uni opponi, quomo⸗ Etheſis id ipſum quod prędi do intelligendum 186 catiua quæſtio 295. 187 uoluptas quæ turpiſfima —— 284 281 Tiberius Cracchus 382 uOX an diuidarur in ſua ſi= rotum an ſit in ſubſtantia gniſicata 62.6 partium 39 uſuca pio 318 Tragœ dia affect? habet ue uſas Iocorum dia lecticorũ hementiores 358 320 deinceps Ptriplex ratio diducẽdi unũ uſus omni in re quantum in multa 41 poſſit 460 P Arietas quàm pla- uxor per omnes locos de- ceat auribus 1511 fcribitur 341 uenenum quo Alex X 148 ander perijt, ab Ariſto- Zeno 226 tele fuiſſe monſtratũ 81 zonæ quinque 121¹ uerbis nouis quatenus uten zophyrus Pyrrhi occiſor dum 1381 831 ueſtes in iudicijs ſciſſæ 372 F I N I S RO- iſeri re ſic t Pap ſiuun freſa ſet ei ex Wi 1 furus linen⸗ nnoſa =e--- SS iu ne iri —, 1 S= —— „ . D * . 4 . 2 . * 2 * ᷓ“ . 1* * 7 PHVS AGRICGOLA PrLINIO svO s. p. . DW BSOLVI tandem libros, quos HD.äde inuentione dialect ica tuo ſua- W ſa rogatuq; aggreſſus ſum ſeri- mamsn panti iter, partim in itinere, exci diſſe mihi uerius quàm ſcriptos eſe: ſuntq́; uni ti- bi ſeripti, cui ſi ſatisfacient deſuncti erunt mane- re ſuo. Non addo huc, ſi non ſatisfacient, quippe cum tibi beneuolẽtia noſtri, omneis etiam nugas me as approbare poßit. Quanquam autem umi tibi de ſtinauerim eos, ut qui populi os iudiciumq;, in re bræſertim tam ſcrupuloſa, reformidem: memor ta- men eius quod dici ſolet, oratorem nulla alia re tam excitari ad dicendum, qum audient ium coro na, ſcripſi eos tanquam popul: mihi lectorem adhi biturus, quo ma iorem ipſe mihi diligentiam, ſolici tudinemq́; operis circundarem, minu sq; indulge- rem deſidiæ cauſis, & conarer (ſi qua poſſem) non ſolum iudici tibi fidere, ſed in cauſa ſpem aliquam hbabere. Quòd ſi, quemadmodum Lucilius dicebat, Cõſeutinis & Tarẽtinis ſe ſcribere, ſic ego poſſem A dice- EPISTOLA. eſſet uerẽdum fortaſſe, ut populum admitteremus Nunc quando ſtudiorum partem, mentione potius qum uſu perutelgatam, tractauimus more minimè peruulgato: & contra ueterem uielgatamq; perſuas Nſionem auſus ſum nõnunquã libere proferre, quid mihi uideretur: multorũ fortaſſe ſubeunda nobis eſſet cſura. Quod ſi quis eos in manus ſumpſerit, uiel philoſophus, uel ex magnis proſeſſoribus his, patronisq; Latinæ linguæ: quid tus nonne tibi pro tinus uideris audire: Quis nouus hic noſtris ſuc- ceßit ſedibus hoſpes? Ergo (ut initio dixi) tibi deſtinati, tibi dediti ſunt, bæc opera tibi eſt im- penſa. Et quemadmodum ſecundum uos Iuriſ- conſultos, filius qui in adoptionem datur, omnia ſunguints, gentisq; exuit iura, & in alterius traſ- it nomen: alius in eum uitæ, necisq; accipit pote- ſatem: ſic ego iſtos manu mea emiſſos, tuo poſt, hac mitto arbitrio. Ego omnem pro eis ſolicitu- dinem depono: tu ſi uoles, emittes. Quod ſi be- ne ceſſerit, nec laudem putabo meam: nec dedecus, ſi ſecus: tuum in utranque partem æ ſtimabitur con ſilium. Ego dicar obſequutus tibi, dicar præſtitiſ- ſe quod potuerim: plurimum certe ſi potuiſſem, =ð Weon. flttue ſte chbeit, Coſt otu ttin⸗ conſp ieno (one !0 Gune. . n nj z mena ini ſitteren mupti itio dn ttit * ditut, u, D 4 TFRA IGMENTVM zrrerorAE Rodolphi Agricole ad Adolphumn Oc conem Phriſium edicum. ES P AEterum in hor opere,præteruam S quod ſtylum exercui, plane uideor „☚ mihi operam perdidiſſe. Nam niſi = quis meliores literas attigerit, non gideo nmagnopere quid po ßit prodeſſe ei, propter multitudinem exemplorium, quæ a b eruditioribus ſeriptoribus erant eruenda: & idcirco negligetur ab eis, ut qui balbi præter balba nihil intelligane. C ontra eorum, qui eruditi ſunt, uel uideri uolunt, quotuſquiſque ulla artis præcepta attingit? aut ſi attingat, nonne tibi uideris ad primum protinus conſpectum audire: Vnde nobis ex ultima barba- yie nouus Anacharſis iſte, qui post Ariſtoteles, Ci cerones, Quintilianos, aliquid mnuenturum ſe cre- dat? Quemadmodum epud poẽtam tamen ſeri. Pptum est, viscturus genium gebet habere liber: Ita multos libros hoc ſolo credo uiuere, quia ge⸗ nium babeant. Qui ſi nobis ſit, uiuemus etiam: ſin minus, feram æquo animo interitum eius, quem tot tamq́; præclara ſubierunt ingenia, quibus ut labo rem eruditionis, diligentiæ q́; ſuæ impartirent, mor talium ignauia fuit indigna. Vale. A 2 Abſol- SCHOLIA IN EPIST. PRAECE. = Bſolui tandẽ.) Argumentũ Epiſtolæ hoc eſt: Quan- 1 quam hi de inuentione dialectica libri, uni Plinio Vd ſcripti, deſtinatic; ſint, non minori tamen cura eos n 1 elaboratos eſſe, qu àm ſi euulgandi ſint omnibus: quocirca gien etſi ipſe premi eos, qu àm ædi malit, facere tamen ſe poteſta n tem Plinio, ut pro ſuo is arbitratu eos uel emittat, uel ſup- G primat. Porro qui ſit Plinius is, cui hoſce libros dedicauit, e Rodolphus ipſe in Epiſtola quadam ad Iacobum Barbiria- n . num his uerbis docet: Eſt oppidum, inquit, uicinum nobis, 1 ler quod Campos uocant. Bo pridie decollationis Baptiſtæ, ne in u M gocij cuiuſdam, tum animi quoq; leuandi cauſa, domo pro- ſerh fectus erã. Illic reddũtur mihi literæ ex Theodorico Plinio, ect ornato homine, & mei amãtiſſimo: qui Iuris ciuilis Doctor 5 in primis eruditus, in conſilio eſt comitis Palatini. Credo te iclal . uidiſſe illum ſuperiori anno, in comitatu domini Auguſten- nnt Gs quia perpetâoο maginrae Adalphum aoſtrum aiſectaba ſigorn tur, iuuenis decora facie, & flauis criſpantibusq; capillis in ſaſ ſignis. Hęc Rodolphus. Ego coniectura quadam a dducor, ut non credã eum Plinio hoc in Italia familiariter uti cœpiſſe, cum nenten ingenij excolendi cauſa ageret Ferrariæ. Dllum⸗ Exjxcid iſſe mihi uerius qu àm ſcriptos eſſe.) Excidere ea Alucud dicuntur, quæ ſubito neq; conſiderate ſatis effuſa, rudia im- tenlu politaq́; a dhuc, in alienas manus perueniunt. Hinc Antoni- Veili , . us apud Ciceronem libro de Oratore primo: Tum ego, in- (cena quit, hac eadem opinione adductus, ſcripſi etiam illud quo- ullien dam in libello, qui me imprudente & inuito excidit, & per Hopumn uenit in manus hominũ. Et apud eundem Craſſus: Petimus eponene ab Antonio, inquit, ut ea quæ continet, neq; adhuc protulit, Algent, ex quibus unum librum excidiſſe iamdudum queſtus eſt, Wuo)t explicet nobis, & illa dicẽ di myſteria enunciet. Ac rurſus in nan. codem opere, libros rhetoricorum iuueni ſibi excidiſſe Ci- kirt: cero ait: Beneuolentia noſtri) paſſiue accipiendum ut illud eonisſ Vergilii:Quo tibi pulſus amor noſtri? Oratorem nulla alia onllt re & e.) Quid in excitando oratore poſſit corona aſtãtium, bo&t Cicero explſicat in libro de claris oratoribus, ubi poſt mul- Pnsner ta alia, nec em̃ poſſet idẽ, inquit, Demoſthenes dicere quod het ide dixiſſe Antimachum clarum poetam ferunt, qui cum cöouo Wlmu catis auditoribus, legeret ijs magnũ illud quod nouiſtis uo licebe lumen ſuum, & cum legentem omnes præter Platonem reli nphdi quiſſent: Legam, inquit, nihilominus, Plato enim mihi unus iront eſt inſtar multorum milium. Et recte. Poema enim recondi- ſllumlib. tum paucorum approbatione, oratio popularis, aſſenſu uul i 1. Li debet mou eri. At ſi eundem hunc Platonem unum audito mri rem haberem Demoſthenes, cum eſſet relictus à cæteris. tian uver⸗- . 2 e uerbum facere non poſſet. Quid tu Brute poſſes, ſi te, ut Cu hiniin rionem quondam, concio reliquiſſet? Ego u erò, inquit ille, ng ut me tibiindicem, in eis etiam caulis, in quibus omnis no- 1ecroene bis res cum iudicibus eſt, non cum populo, tamen ſi à coro- nſepeh na relictus ſim, non queam dicere. Similia lib. 2. de Oratore, tat uelſup &— F Quintilianus lih.I.cap. 3. Rod olphus lib. 3. ca p.7. 2 Reitet Quuòd ſi, quemadmodũ Lucilius dicere ſolebat.) Aemu ne lIaus eſt locum Ciceronis primo libro de bonone atq; ma- inumn nini Prum finibus, quo in loco uerba illius ſic habẽt: Nec uerò, Mint ut noſter Lucilius, recuſabo, quo minus omnes mea legant. la donone Vtina m eſſet ille Perſius: Scipio uerò & Rutilius multo eſ- icn ſent magis, quorum ille iudicium reformidans, Tarentinis alua ait ſe & Conſentinis & Siculis ſcribere. Meminit eiuſdem Uinl, C rei, quanquam paulo diuerſius, ſecundo libro de Oratore. niina Cur autem Lucilius Tarentinos, Conſentinos ac Siculos, trunniſtt ſcriptorum ſuorum iudices non formidaret, illud nimirum uign in cauſa fuit, quod hi homines luxu perditi, palatum (quem tanaddnn admodum dicere ſolebat Cato) ſaptentius haberent, quâm icehn mentem, Vide Plinium in præfatione Natural, Hiſto. Vt po- pulum admitteremus.) Dictum ab ijs, qui publice ea, quæ ſe)trche elucubraſſent, recitare ſolebant populo, illius &; iudiciũ ac fulrndn cenſuram ſubire. Mentione potius, quâm uſu peruulgatã.) .Hie Veriſſimum hoc eſt, ſiquidem nomẽ quidem dialecticæ iden o: Tuontß tide m omnes occinimus, uſum eius tam pauci norũt quàm . tirmilte multi eum noſte arbitrantur. Vel ex magnis profeſſoribus eri his patronisq;; &c.) αννααdictum aduerſus iſtos, qui cum sn ne nomen quidem bonarum artium quid ſibi uelit, ſatis in- luemn telligant, harum tamen profeſſores, patronidq; haberi uolũt. dumkt Quia tu) Eadẽ urtitur h gura in Epiſtola Rodolphus ad Bar- etem pirianum. Quid tu oppidi ueſtri pulcherrimi quidem illius ſbiericii &c. iuxta autgraphi fidem. Quis nouus hic noſtris.) Verba anintd Didonis ſunt de Aenea, libro Aeneidos 4. Secundum uos iu gtentiyl riſconſultos.) Hoc eſt, ſecundum iureconſultos, in quorum h albo & tu es. Vt ad uninerſum referatur iureconſultorum . s Lenus, non ad unum Plinium.Sic Ouidinus: Quæ ueſtra libi- isn do eſt, id eſt uirorum. Cicero ad Trebatium. Hoc quemad- ud . modum uos ſcribere ſoletis, in ueſtris libris, idem Q⸗Corne 160 utbe lio uidebatur. Filius qui in adoptionẽ datur.) Hac de re agi- tur apud iureconſultos, primo Digeſtorum libro, capite de 4 lud adoptionibus & emancipationibus. Et Inſtitutionum impe- L n⸗ ralium lib. I. titulo, quibus modis ſaluatur ius patriæ pote- n ſaatis. Qud autem addit Rodolphus patrem adoptiuum ui ie a tæ nec isq; in filium adoptiuum habere poteſtatẽ, id fortaſſe u“ accipiendum cautius, quando huc nequaquam ſe extẽ dit po ulae, . L A 3 geſtas ScHOL. IN EPIST. 2ORAECE. teſtas patris. Veterem iuris rationem id permiſiſſe ſatis de cent argumenta Comœdiarum. Vide Gellium lib. 5. Cap. 19. ad quam conſuetudinem Rodolphus reſpiciens, liber eſt à rec entium Iuriſconſultorum calumnijs. Sic ergo iſtos manu mea emiſſos.) Ductum à ſeruis, qui manu mitti dicebantur, cum eis à dominis concederetur libertas. Siquidem manu- miſſio aliud nõ eſt, quàm datio libertatis Inſtit. capite de Li bertinis. Et ff. de Manumillionibus. In ſragmentum Epiſtolæ poſterioris. PRopter multitudinem exemplorum.) infra lib. 3. cap“ 16. Vt qui balbi) Prouerbium balbum balbus rectius intelligit. Nouus Anacharſis iſte.) Qui talis gideri uæ lit, qualis fuit Anacharſis: qui cũ natus eſſet apud Scythas homines omnium ma xime barbaros, inſignis tamẽ ſtudiis philoſophiæ euaſit. Vit a eius eſt apud Diogenem Laertiums. & Plutarchus mentionem de eo facit in uita Solonis. Dice- xe is ſolebat, leges ſane qu àm ſimil es eſſe telis araneęorum: & quemadmodum hæ infirmiora animalcula rerinentes, ua lentiora tranſmittunt: ita legibus humiles quidẽ pauperesq conſtringi, diuites autem & præpotentes nõ alligari. Lucia nus in Scytha, d*α 9”iτι σ- a eG⸗ avαααποα ad eſt, unde nobis nouus iſte Anacharſis. Poſt Ariſtoteles, Cicerones.) Longe hoc feſtiuius, longe etiam acrius, qu àns Rnumero ſingulari idem dixiſſet. Apud Horatium: Qui Cu cios ſimulant. Et Martialis, Pythagoras, Zenonas ine Xplici tosq; Platones. Idem, Qui loquit ur Curios aſſertoresq; Ca millos. Sed quemadmodum ſcriptum eſt apud poetam) Mar tialem lib. epigrammat; ſexto. . DE INVENTIONE DIALCTICA LI. I. Proœmium Cap. I De toto & partibus 9 Quid ſit locus 2 De coniugatis 10 Quomodo ab Ariſtotele, re- De adiacentibu I lIiquiſq; autoribus tractati De actibu 13 ſunt loiit 3 De fubiecto 13 Diuiſio locorum 4 De cauſa efficiente 14 Definitio quid ſit & quomo De fine I½ do definienldum Deeuentis 16 De genere è ſpecie 6 De loco =J I7 Quæ diuidendi, & quàimua- Detempore 183 ria ſit ratio 7 De connexis 19 Deproprio 83 Dc anteccdentibus, conſe- „ gqueg ni 1 Mocen iho (Kx Auft end Clos ſi⸗ il Mute obe oe Nepßu⸗ WNH n Allel. ſetant Clht ldorn wu it Diuiſo kume tate irido gurre Muſſoe ſgene ertine no⸗ lguen lct Ulelua lbzeeg nslidr a Pihanm nicieeher ritenne in cauil lot. ninlb ndalbasti uitlſsnin r giztuit genenlun 1n ond ſelizum⸗ ularetnmut guiipun 95 in E oſt Ai umzein ſoratiund Lenonuß os enon udpen TICc Eprte nti tneS 85 efi 6 ne 5 uin, INDEX quẽtibus, & adiũctis quid Cicero, quid Boetius dixe De contingentibus 21 De nomine rei 232 De pronunciatis 23 De comparatis 24 De limilibus 2 5 DE INVE NTIONE Procmium, quã corruptus ſir hodie omnis uſus diale cticæ ap. Auid ſit dialectice 2 Quis ſit finis dialectices 3 Qunod mouendi lratio, 4 do- cendo inuentione nõ diffe Lar 3 4* Quod item in delecãdo no iit alia inuentionis quàm in docendo ratio Materiam dialectices quæſti onem eſſe: & quid alij de 5 hoc ſenſerint Reſpõdet prædictis, docet quomodo dialectice, quo- modo reliquane artiũ ſin- gulæ ſingulis de rebus uir ſerant Quid ſit quæſtio, & qua⸗s ai⸗ uiliones eius fecçerit Cice xo, quas Ariſtoteles fece⸗ xit 38 Diuiſio quæſtionis ex re- rum quæſi itarum diuerſi- tate J₰ Diuiſio quæſtionis ex uario quærendi modo 10 Diuiſio quæſtionis ex diuer ſo genere artium ad quas pertinent ILE Quomodo ſtatus quæſtiõis Cuiuſq; inueniendus 12 In gquauis re quo pacto ſum- De oppoſitis 265 De differentibus 17 Communis ratio locem, uen ad aliom traditionem 2d ditope, uel p̃Ctermiſſone 28. Concluſio libri, & de maxi- mis, quas ſi ingulis locis Bo etius addidit 29 DIALE CTICA LI. II. mar quæſtionis conſtiuem Quomodo una qjſtio i in mit tas diducit᷑ quæſtiones 14 Orationis ex uaria ſtruendi ratione diuiſio 15 Alia diuiſio orationis, & ꝗ& ſit expoſitio, quid arsume tatio Quam multiplex ſit arend ſidei ratio Quot argumentandi ſpecias unt, & quæ ſi ingularum – cierum partes Quibus in dicendo ſpecie⸗ bus utantur 19 Quomodo confirmandæ ar- Zumentationes 26 uam multis modis argu⸗ mentatio ſoluatur 2 De exponendi ratione, quæ ad credentem fit au dlito⸗ Quomode alterius rei con- frmandæ gratia exponen dum ſit 2 Qug i ſint partes orationis, & quando quibusq; uten dum 24 Quod 4 nulli ꝓprij rhetorices funt inuentionis loci 25 uomodo cognoſcesda pro Poſita argumentatio ex loco 2 4 Quo- ducta ſit A INDEX CAPITVM. Quomodo poſitę apud auto res argumentationes col ligendæ ſint, & formæ ſuæ reddende 27 Katio cuiuslibet rei per oẽs locos deſcribendæ 23 Inter duas res propoſitas cõ ſentanea & diſcrepantia quomodo ex locis inueni antur 29 Ordo totius inuentionis in ſumma breuiter uelut aſ- pectui fubiectus 30 DE INVENTIONE Dialectica Liber tertius. De affectibus quid ſint && un de oriantur Cap. I Quot modis 4 dicente tractẽ tur affectus 2 Quomodo augetur & dimi- nuitur oratio, & quomo- do ſoluitur affecus 3 De delectatione quibus re- vus fiat, & de digredien- di extra rem propoſitã ra- tione 4 Er.⸗ Loc. Pag. Peſinit 1 26 5 * Genus 34 2 Sdpecies 3 4 Proprium & Pifferen. 49 „ 5 Totum 6 Partes 53 10% 7 Coniugata v I &½ Adiacentia 62 Cap. Loc. Pag. 21 18 Contingentia II0 32 19 Nomen rei 117 23 20 Pronunciata 126 24 21 Comparata 232 3 5 232 Similia De copia in dicendo Atomo do paretur Quæx lit ad breuiter Gicenas u12 Quis ſit optimus ĩ dicẽdo W Pię breuitatisq; modus 7 De diſpoſitione quid ſit & 4 tuplex ordo rerum 8 Quis poetis ordo, quis hiſto Tiæ, quis tradẽdis artibu; conueniat De eis quibus litera eſt or nis inſtituenei facult as 10 Qua ratione partium oratio nis faciendus eſt ordo It Quomodo ordinandæ in di- cendo quæſtiones 12 Quo pacto diſponendæ rcn mentationes De uertendis argumentatio 2 num formis, decq; parti-⸗ bus earundem uaria collo catione diſ ponendis 14 Cautiones aliquot inter ar- gumentandum diligenter obſeruande? 13 De uſu & exercitatione 16 Cap. Loc. Pag. a 5 Actus „* 13 Suhieckt. y5S 14 1I Efficiens 78 15 12 Finis 233 16 13 Effecta 83 7 14 Deſtinata 828 IV I5 Locus 93 18 16 Tempus 98 19 17 Connexzx I038 Cap. Loc. Pag. & Diſſimi. 142 26 23 Oppoſirxa 654 27 24 Different. L Gue diſtant. 161 . RODOL- ateen Ciene icido⸗ nodns iäa nn 1 guntin ue eracka fcrltn tiamort ehorth uolei- les lot n inin aeledtt orre Muidem,ren facilem eſſe, & PHI AGRICOLAE PHRISII DE INVENTIO- ne edialectica, liber primus. PROOEMIVM OPERIS. =RATIO quæcunq dere E quaq; inſtituitur, omnisq; Nagdeo ſermo, quo cogitata Nmentis noſtræ proferimus, Nid agere, hocq; primum & proprium habere uidetur E oßicium, ut doceat aliquich . eum qui audit. Cuius rei quod certius quis, bropi⸗ usq; capiat indicium, quam quod ſoli omnium ani mantium homini, ut rationis, doctrinæq́; capaci, parens ille & autor rerum Deus, ſoervil grae orationis indulſerit manus? . . A. liquet her eſſe proprium opus ipſius, ut egenaar id atque explicet cui ſignificando deſtinatur. Nec me braeterit maximis autorum blacuiſſe, tria eſe A 53 Mam 10 RODOLPHI AGRICO. quam quiſ q; tantum non inertißimæ mentis bre ſtare boßit: concutere uerò affectibus audientem, & in quemcunq; uelis animi habitus transforma- re: allicere item, audiendiq; uoluptate tenere ſuſ- penſuhn, non niſ ĩſummis & maiori quodam maſa- rum afflatu iuſtinctis cõtingere ingenijs. Nec ſane inficias iuero, eſſe iſta preæcipua bene dicendi præ mia, ſequiq; orationem: uerum ſequi uerius, efft ciipotiusq; acceßionem eſſe ipſius, ꝗ propriũ opus. Sed de alio loro explicgtii gicendite erit. . HHoe nfe D arrut non doceut. vnoſſtltach er nen 5 querentes, ſed & interrogantes quoq;, quanquã ali 4 - id agere uidentur, hoc tamen primicm efficiunt, ut N Qiiſcãt audientes, cuius deſiderio teneantur, quo un fſ geantur dolore, quic ſit quod ſcire uelint. Doce⸗ * r, A * Cs telligat auditor: Juãdoqs, u fatilliſiles. vilem f JMc 3 cimus, uel credenti, & uelut ſpöte ſequentem duci g mus, uel peruincimus non credentem, atq; repugnaã hi tem trahimus. Alterum expo/i ttione Fi, alteram ar ich de metatlote kanir eu 35 iat abibito. Argu neictations, erd, oriolen,d un rei, de qua dicit, fd fꝗa . 1. cere 0. Altelen und n lcent Prreug guin effein tun elit. N. = =☛t =☛ͤ — —— =S= = = * DF INVENTIO. LIB. . n cere conatur. ſe conſtare “ ſed ex alijs quibuſe * notioribut atq; magis ex ploratis, de unoquo; certitudinem colligamus neceſſe ſi t: iamq alij mẽtis acumine fre ti, huberius expeditiusq́; argumenti, id est, ut ingt Cicero, probabile inuentum ad faciendã fidem ex⸗ cogitent: alij contrà hebetiore mentis ui, ad rerum obtutum caligent, & uel nihil, uel ſero quid quaq; ge re dici po ſßit, muenire queaãt: utilißimum uiden tur feciſſe, qui ſedes quaſca argumentorum (quos looos dixerunt) excogitauére: quorum admonitu, aelut ſignis quibuſdam circumferremus per ipſas res animum: & quid eſſet in unaquaq; probabile aptumq; inſtituto orationis noſtræ, perſpiceremus. Vtilem autem eſſe hanc locorum rationem appa- ret, cum magnæ parti humanori ſiudiorum(quan doquidem pleraq; in ambiguo hærent) & diſſenti- entium certamimibu⸗ ſunt expoſita. Exigua enim Portio eoru, quæ di ſeimus, certa & immota est: ad coq; ſi Academiæ credimus, hoc ſ. olum ſelmues, quod nihil ſcimus. Certe pleraq;: pro cuiuſ ꝙ; ingenio, ut accommodatißime ad probandum quiſq; excogita re potuerit, aliò atq; aliò trahuntur. Tum uerò eis præcipue confert, qui tractant illa, quorum nulleæ traditæ ſunt artes: dico, qui conſilio rempublicam ubernant: uc ae kace, bello, cetera; ciuitatis nego- u RODOLPHI AGRICOLAE negocijs in rem præſentem ſe pe ſenatui, ſeæpe po- pulo fidem facere oportet: quiq́; in iudicijs item ae cuſare, de fendere, petere, abnuere, quiq́; populum docere iuſticiam, religionem, pietatem, in profeſſo habent. Quanquam enim & iſtorum nõnulla com prehen ſa ſint artibus, ſubtiliora tamen illa & ex mBedijs ſcholis deducta, uelut exilia nimii, uel non intrant craßiores uielgi animos, uel non hærent:ru dioribus & ex medio depromptis tanquam popu- laribus, robuſtioribusq; muentur magis. Vtq; deli catiores aures lyra, cytharaue delectat: ita mili- tem non niſi tuba accenderis. Craßis enim (quod in prouerbio eſt) craſſa conueniunt. Nec inſtruere ſo lum os facultas iſta, & tantum dicendi copiam ſub miniſtrare, ſed prouidentiam animi, & recte conſu lendi quoq; aperire uiam uidetur, quando non alia re prudentiam conſtare apparet, quaͤm perſpicere guid in quu re ſit poſitum, & conſentanea repu gnantiaq;, & quò quidq; ducat, qui ue euenire poßit, eolligere. Indicio fuerint duo utriuſ que lin gue diſertißimi, Demoſtihenes & Cicero: quorum ut prudentißima fuit oratio, ita quanquam nonnul la æmuli reprehendenda ſibi in ipſorum uita ſum- pſere, cõſiliorum tamen prudentiæq; laus ipſis e uel inuidia conſentiente conceßa. Namq;; dicere prudenter, niſi qui prudenter cogitarit, nõ potes?. Fit fmue Utkor 11 DE INVENTIO. LIB. I. 135 ⅓ Pit enim ut quod prouiderit quis, non faciat:dicit ſtinne ph pre önulen io iucit Ghenen lerſe⸗ güng erius ein ciſw lcozien yfekt dom eN em ntiſe ienhe uin n i 4 i = =☛ == = — S ihiet D . n certe quod non prouiderit, nemo. Sed hæc de origi ne locorum, deq́; ipſorum utilitate, hactenus præ- fatos eſſe ſufficiat. Narratio quæcũq;.) Tametſi, inquit, ad perfectã illud per ctinet orationem, ur doceat, moueat, delectet: proprium tamẽ eius munus atq; officium eſt, docere:reliqua duo, potius ac ceſſio quędam eius ſunt, quàm proprium opus. Quiſquis au tem docere cupit rem aliquam, ita ut & fidem de ea faciat, is argumentis id conetur oportet. Quæ cum non cuiuis ſem per ad manum in promprtaq; ſint, utiliſſimus nimirũ labor æorum fuit, qui locos quoſdam deſcripſerunt augumento- xum, e quibus ceu receptibus actheſauris quibuſdã ea erui in rem quamcqh poſſent. Nec me præterit, maximis autorum &c) Id Cic ero his uerbis docet in Bruto: Tria ſunt enim, ut quidem ego ſentio, quæ ſint efficienda, dicendo: ut doceatur is apud quem dicetur, ut delectetur, ut moueatur. Idem in Oratione: Erit igitur eloquens is, qui in foro cauſis q́; ciuili hus ita dicet, ut prohet, ut delectet, ut flectat. Probare neceſ- ſitatis eſt, de lectare ſuauit atis, flectere uictorię. Habet eadem Fabius lib. 3. Tria ſunt, inquiẽs, quæ præſtare debet orator, ut doceat; moueat, delectet. Tantum non) Id latini uſurpant elegãter pro fere, propemodum. uide Budæum in Annotat, Sed de his alio loco.) Is locus eſt lib. 2. cap. 4. Et rurſum li- bro tertio de affectibus atq; oblectatione agitur per capita aliquot. Docemus autem.) De hac duplici ratione docendi fuſius lib. 2, Cap. Il2. ac deinceps per compluſcula capita. Ar- gumẽtum id eſt, ut inquit Cicero.) Cicero in Partitionibus hoc modo argumentũ definit. Vtilem eſſe hanc.) Tria pau- cis attingit, ad quæ conducũt in primis loci. Primũ ad omia humanitatis ac bonarum artium ſtudia. Deinde ad tractan- das res eas, quæ nullis etiamnum comprehẽſę ſunt artibus. Poſtremò, ad prouidentiam ani mi, rectech conſultandu m. Si Academię credimus.) Nam Academici õ illam ſuam probant adeo, ut nihil certo comprehendi cognoſ. cich poſſe arbitrarẽtur, Sed de his rurſum lib. 2. cap. ö. Hoc ſolum ſcimus quòd nihil ſcimus) ocrati in more fuiſſe aiunt, ut di c eret, lioc ſe unum ſcire, quod eſſet inſcius atq; omnis ſcicn- * tiæ expers. Lactãtio uiſum eſt, hanc Socratis ſententiam eſte ονιτρ hoc eſt, inconſiſtentem, quæc ipſa ſe iugulet, ac faſ r ſam conuincat. Craſſis enim ut eſt in prouerbio.) Id qu m 4 ſit uerum, docet Plutarchus exemplo Ateæ regis Scythant. Is Ateas ſiue (ut quædã exemplaria habent) Anteas, Ime- niam optimum tibicinem bello captum, tibia canere in con uiuio iuſſerat. Quem cum cæteri, qui in cõuiuio eo aderant, un ad ſtuporem uſq; admiraxentur: At mihi, rex ait, lõgè iucun 1 dior foret uox hinnientis equi. Notum eſt Græcum illud, fr, αhi Tez 117 „ οσ * »ꝶÜß—ä, Quantumuis rudius dici e to, dum planius. Dico qui cõſilio) Videtur abeſſe, eos. Vt le gamus. Eos dico qui & c. Demoſtenes & Cicero.) Non de- fFuiſſe qui in horum uita aliquid reprehenderint, id conſtare „ uel ex Fabio poteſt, qui ita & in Demoſthenem multa falſo conficta fuiſſe, & Ciceroni nulla in re optimi ciuis uolunta tem defuiſſe contendit, ut aliorum tamen interim ſententi- les⸗ am non diſſimulet. Notus ſanè in Demoſthenem iocus eius, end qui dice bat nõ ouvXαρ eſſe quod pateretur Demoſthenes „ 4 ſed up yup&;p, quo minus dicere poſſet cõtra legatos Mi ſend leſiorum. Iam quæ & quanta illi obiecit Aeſchines? quæ ut 00 maxima ex parte mendacia fuerint, omnia tamen falſa fu- „ iſſe, mihi ego perſuadere non poſſum. Quin uerò & Cicero ſeltl mi duas illas ſellas, quibus ſolitus eſſet ſedere, obiecit La- . * perius, illud nimirum ſignificans, parum integra eum fide ſtitut fuiſie inter Pompeium & Cæſ arem. Vt taceam interim, ꝙ in ri 4 4 aperto idem mendacio deprehenſus, ita elapſus eſt, ur dice get, prudentis & cauti patris familias eſſe, quod emere ue- N Iit, id ſe empturum negare, propter competitores emptio- nis. Sed quis eſt, cui ignota ſint hæeczx te, CQCLyioD sSIT Locys uu 2. .. Cuput II. ” ſ● Vando igitur de locis dicturi ſumus, com uin A modißimum fuerit, definire quid ſit locus. Mhu Id quo cuncta magis in aperto ſint, altius repeten umm rrereee, paulo huberius explicemus. Dictum est nobis ſinf Pauloante, nulli rem de qua ambigitur, ipſam per lyt JNTIO. L. rbitro 7ENTIO. ne a DE e P entine enebras inus, quaàm . alicun „ end amitte itur e qu . enim qum u elond ain Gafeſcn H elai . ĩ uiſum o⸗ iger iuo ale ueni cu i E ſi uiſ⸗ mine nralie ene) d⸗ ec ſtatu, nbopuli don Vd de lu du est, oĩbus om tatis ſt am p ub aqus nil Ne ndu dis oĩ mo ciui 4 io, qu e ne ſu bel⸗ canereingg Frma oban ptimo irbitri⸗ St nec! rat men pr nti de op unius ar reſpirẽ iut Metarkel ſ ſenſe re. Se idh ite eerit, arum ntate r- wrii 6. iſces? Qu io, ad 1, terra diſſer coiun c?Et, bnni piſe bompei 4 rhe n taq; paxrte e hec: inn Num Po ione cãt? 4 ex P⸗ .Y Pſum uang aier doyorg renttia, diciſ⸗ ireft 30 1 etg e enei ab ationi gau omne uen utiat ruere. r, Rr ou du. lura ziglaalicif Guta he⸗ v nnn⸗ añt ſit Ppoſint ſentire nr rla⸗ cass e H H proban Brzouta Enete illi, eu⸗ Erg eri, con⸗ orte e! achibe He op . es ſine 5 faciliu L/ ere r Id quò 16 S 14 d ri, ut iſueger, tale bue ie ee ſ iore ex . Angen, ſe metit ma⸗ t, cr .V * ne S 0 & M„ 4 1¹6 RODOLPHI A GRICO. magnitudine, ſi duo ſint bropoſi ta, quæ æ qualia ?· ſe uel inæ qualia oſtendere uelimus: ſi huiuſmodi res ſint ut applicari altera alteri nequeat, accipitur tertium aliquid, quod poſſit utriq; adhiberi: neque temere illud aut quoduis, ſed quod alteri ſaltem il lorum ſit æquale. Id deinde alteri adhibitum, ſi fu erit & illi æquale, iã æqualia ea inter ſe dicimus: ſin inequale, inæ qualia- Quoniã certum explora tumq; est, eam magnitudinum eſſe proprietatem, ut quæcunq; duæ cuiquam tertiæ ſint æquales, ſint , inter ſe æ quales:& quarumcunq; duarum alte- ra tertiæ alicui æ qualis ſit, altera inæ qualis, ſint et inæquales inter ſe. Quorſum hæc? Vt ſendam, quemadmodũ in magnitudinibus dixi, ſici in omni rerum natura eſſe: ut quæcunq; duo cuiquam ter- tio conſentanea ſint, inter ſe quoq; eſſe conſenta- nea. Conſentaneag autem uoco, quorum poßit alte- rum de altera dici. Vt homini & ſubſtantiæ conue nit in animali, quoniam omne animal eſt ſubſtan⸗ tia, & omnis homo esſt animal: ſequitur ergo con- uenire ipſis inter ſc, hoc eſt, omnem hominem eſſe ſubſtantiam. Et contra, quorumcunq; duorum alte rum conſentaneum eſt alicui tertio, alterum dißi- dens, ea quoq; inter ſe dißidẽt. Vt lapidi & homi ni. Lapidi quidem animal dißidet: homini uerò cõ uenit: certum igitur est, lupidem & hominem inter (0. etie iſnule , Atr benine iſctu nſecicn tunere pohite telle glumm egui eVteſ xi, ſ tig ſe bſucen letſe in inpe — DE INVENT. LIE. I. rz ſe dißidere. Si qua duo itaq; uelis perſpicere, con- ueniant inter ſe nec ne, ſi ſint eciuſmodi, ut quemad modum magnitudines diximus applicari nõ poſſe, ſic & iſta cõſentanea ſint an dißidẽtia, ex ipſis per ici nequeat: neceſſe est tertium aliquod inueni- ds, quod alteri horum cõſentaneum eſſe certius ſit: idq; alteri deinde comparatum, proinde ut illi ſue rit cõſentaneum uel diſſentaneum, ita eſſe inter ſe ambo, quæ propoſita fuerãt, ſciamus. Id tertium, tum medium argumentationis dicitur: quoniꝗ pro poſita uelut extrema duo coniungit: tum quia pro babiliter propoſitis iungitur, inſtrumentumq; et faciendeæ de illis fidei, uocatur argumentum. Hanc bartem excogitãdi uel medij, uel argumeti, uocãt dialectici inuentionis. Altera est pars, quæ iudicã di uocatur. Ea cuiuſmodi ſit, ex prædicta itidem ſimilitudine indicemus. Cum menſurã aliquam me tiendarum duarum magnitudinum ſumpſerimus, ea ſi proba debeat eſſe, neceſſe est certa & firma ſit. quod ſi aut extendi poßit, aut in arctum con- trahi, & quemadmodum ait Ariſtoteles de regula Lesbia, quæ ad parietis flectitur formam, ſic iſta aptetur magnitudini metiẽdæ: fallax nimiri erit. dentia ea, quæ proponuntur, diximus eſſe debere: „ ni ue aſpectu, non re uera ſit S „Lz. B unum . 2 “ ———= sr — 5 2 Z 4 18 RODOLPHI AGRIC. xnum, fallemur argumentatione: euenietiq;, ut quæ cõſentanea eſſe oſtendi argumentatione credimus, diſßideant maxime: & contra, pro dißidentibus cõ ſentanea capiamus. Vt ſi dicamus: aliquod animal est irrationale, homo ect animal, ergo homo est ir- rationalis: uidentur quidem iungi in animali irra- tionale & homo ſed perſpicuum est, nõ eſſe idem animal, de quo irrationale dicitur, & quod dicitur de homine:ſed nominis tantum ambitu, & generis ſimilitudine idem uideri. Quod ſi adhibito iudicio legẽ ſyllogiſmi obſerues, dicasq́;: Omne animal esᷣ irrationale, homo est animal, ergo homo est irra- tionalis: iam quando pro conſentaneis accipiuntur ea quæ dißident, ut omne animal irrationale eſſe: nihil mirum eſt, bomo & animal quanquam conſen tanea ſint, hominem tamen & irrationale dißide- re. Vt ergo certum ſit atq; liquidum, id quod in ar gumentum aſſumimus, non facie, ſed re uera unum cſſe, adhibita est inuentioni hæc iudicij pars, cui omnis de modis figurisq́; ſyllogiſmorũ præceptio, & cautio omnis captioſarum argumentationum, quas fallacias dix ère, ſubſeruit. Sed nos de priore illa quæ ad inueniendum pertinet, his libris loque- maur. Intuentem ergo illa quæ dixi de ea, non late bit uerum eſſe quod propoſuimus: omnia quæ uel pro re quaq; uel cõtra dicumtur, cohærere, & eſſe UW c Pete⸗ peni G uce⸗ Ccomm leut iu Gtnia i (od in⸗ bige, ileh niuge ſilton NS neißtg igut Plobett cinti . auin bit Aliivut Oſne in. . Porockt teiuf⸗ tin uung⸗ ttiotet⸗ n ien DE INVENT. LIB. I. 19 ea quadamſ(ut ita dicam) naturæ ſocietate cõiun cta. Res autem numero ſunt immenſæ, & proinde immenſa quoq; proprietas atq; diuerſitas earum. Quo ſit, ut omnia quæ ſingulis conueniant, aut di- ſcrepent, ſingulatim nulla oratio, nulla uis mentis humanæ poßit complecti. Inet tamen oĩ bus (tam- etſi ſuis quæq; diſcreta ſint notis) communis quæ- dam habitudo, & cuncta ad naturæ tendunt ſimili tudinem, ut quod est omnibus ſubſtantia quædam ſua, omnia ex aliquibus oriuntur cauſis, & oĩa alt La efficiunt. Ingenioſißimi itaq; uirorum, ex effu ja illa rerum uarietate, communia iſta capita: ue- lut ſubſtantiam, cauſam, euentum, quæq; reliqua mox dicemus, excerpſere, uelut cum ad conſideran dam rem quampiam animum aduertiſſemus, ſe- quentes iſta, ſtatim per omnem rei naturam & par tes, perq; omnia cõſentanea & dißidentia iremus, & duceremus inde argumentum propoſitis rebus accommodatum Heæc igitur communia, quia perin de ut quicquid dici ulla de re potest, ita argumenta omnia intra ſe continent: idcirco locos uocauerit, gquod in eis uelut receptu & theſauro quodam oĩa faciendæ fidei inſtrumenta ſint repoſita. Non ergo aliud est locus, ꝗᷓ cõmunis quædã rei nota, cuius ad monitu quid in quaq; re probabile ſit, potest inue niri. Sit ergo nobis locus hoc pacto definitui. B 2 Quid 2 20 RODOLPHI AGRIC. Quid ſit locuoas. Cap. I I. Quando igitur.) Toto capite hoc dicit. Argumenta qui- bus confirmare aut re fellere uolumus aliquid, ea coniun- cta modo quodã ei rei eſſe oportet, quæ in diſceptationem uenit. Iam cum infinita rerum multitudo id faciat, ut ſingu- latim ea quæ ſingulis cõiuncta ſunt rebus, explicari nõ que- ant: hinc eſt, quod excellenti ingenio uiri, omnem hanc mul titudinem in communia quæd am capita digeſſere, eaq; uoca runt argumentorum locos, propterea quod in ijs ceu theſau ro atq; receptu quodam, argumenta cuiuſq; rei confirman dæ re futandęve lateant repolita, ut cum uſus fuerit, inde ꝓ- manft᷑. De optimo reipub. ſtatu.) Tres em formæ ſunt reme publicam, Abv“X„Iι, dροαρτπ1οα NαkoHτ1ια Reſpirẽt ne ſub aqua piſces.) Hoc Ariſtoteles negat, ait Plinius, lib. naturalis hiſt. . cap.?. Suadẽtẽ Cæſari ut inferat bellũ Põ peio.) Id facit Curio apud Lucanum pharſaliæ lib. I. Quos avviι ονραôO Greci uocãt.) V¼r cötra ſeu exaduerſo eſt, xbee terra. Hinc &Hτ⅜ ονιᷣ² tůicti, quod in aduerſa nobis terrę par re habitent, Sunt em̃ ij, qui alio uocabulo dicũtur &ου Nαε eò quod contraria atq; aduerſa nobis figant ueſtigia. Alber tus Magnus non ſatis recte &ντ⁹οαοπν appellat. Lactantius & Auguſtinus eſſe hos negant. Aſſerũt præter alios multos Pli nius & Macrobius. Hoôdie certo eſſe à pleriſq; creduntur. Quuorſum hęc?) Diuus Hieronymus in epiſtola quadã ad uerſus errores Iohannis Epiſcopi Hieroſolymitani: Vetus, inquit, narrat hiſtoria, quidã cum diſerte diceret, ferr eturq impetu & uolubilitate uerborum, cauſamq; omnino nõ tan geret, prudens auditor & iudex: Bene, inquit, bene, ſed quo iſtud tuum tam bene? Quemadmodũ ait Ariſtoteles de re gula Lesbia.) Verba Ariſtotelis hac de re 3. lib. Mora liũ ſic habent: r8 yoi Gορ αοασ „àNhνρυνταατα Xeοä mo%ο ⁵ α½ειν ανορον%. νοο 7 d?α 1ονdhd 4 Taktva&ττe b ve νa. Ea uerba hunc in modum uertit Eraſmus: Siquidem infinitæ rei infinita item regula, quem- . admodum plumbea Les bię ædificationis regula, Ad lapidis enim figurã tranſmouetur, neq; manet regula. Dicitur itaq; regula Lesbia, quoties præpoſtere, nõ ad rationem factum, ſed ratio ad factum accõmodatur. Themiſtius itaq;.) Hic de Ariſtotele dicere ſolitus: Quemadmodum ſepia cum ſen tit retinacula piſcantium, liquorem fundit quo fallat eone oculos, ne capiatur, ſic & ipſe Ariſtoteles obſcuritatem fun . dit 9 ſpougun te lifie Srntfah erin in nſtllta hl ar lenmn glentlis Anstndie agtiimen neuanme noguib SNrede zubet, un ſellumus ſelaſrat npos e lenit equi (certos g latebris locumeſl Iuæ prob poflult. Po Utpiſcen lineq fe ument.: o uno Equodne usluppell amen quo Diciendu Nundum: ſendum Kquidn muamet llaberepe lepoft kenfün ſient Ic. l. Anenngt idecni lceperine heln uſ⸗ Dlcnirö⸗ nnnenikurt elakeegt inisceuie Grticgin usfuerttine nlormelun Nini Ne r aü Nin Uk inſetnbal rlalielbl xidvetſete. tſa nobsen dicütutint unt ueliſe⸗ llat. Latn er ios eriſhctin epincbn hlolymnnn dicckehian uben,/ it aAittarn⸗ nfi nſiunn nc nin lenngiſ bngi li gtuin⸗ lrtonn Enifuel, olunbin 1 t o i 7 5 hnms, DE INVENT. LIB. I. 2¹ dit, ne coarguatur. Per omnẽ rei naturã.) Rodolphus Agri cola lib. 3. cap. 7. Vt dicatur quæ ſit ſubſtantia, tum quæ par- tes ſint rei, hinc ea quæ proprie naturæ cuiuſq; adiacent. Vti tur hoc artiſicio Rodolphus in oratione de laude philoſo- phiæ. uide primum librum Philippi in Rhetoricis de excuti endis quęſiionibus. Omia aliquid effic iũt.) Nulla eſt res quæ fru ſtra ſit condita. Cicero, non poteſt cogitari quid ſit, quod nihil agit. Cõmunis quædã rei nota.) id eſt, ſignum, index. Vt enim quondã ſtatuæ illæ mercuriales, ita nunc fer reæ iſtæ aut ligneæ manus, quas crucibus in hiuijs affixas uidemus, indic ant niatori, qua uertendum ſir iter: ita hi loci eum qui inuenire cupiat argumenta, ueluti manu apprehen ſum, ducunt eo quo tendit. Venator is qui incertus uagatur, ignarus quibus in locis feræ deliteſcere ſole ant, raro onu- ſtus præda domum reuertitur: at qui latibula earum cogni- ta habet, qui ſedes nouit, is etſi unum forte aut alterum do- mic ilium uacuum inuenit, nunquam tamẽ diſcedit ita, quin alijs luſtratis locis ſi non omnino, certe quadamtenus uoti compos redeat domum. Hunc in modum & argumenta in- uenire qui uelit, nunquam ei ex ſententia opus procedet, ni- ſi certos quoſdam definitosq; habeat locos, è quibus ea ceu latebris quibuſdam ducantur. Quocirca recte dictum illud: Locum eſſe notam ac ſignum, quod nos admoneat eorum, quæ probabiliter de re quaq; in hanc aut illam partem dici poſſint. Porro quemadmodum non omne mare omnem gi- gnit piſcem, neq; in una quapiam terra om̃is herba naſcitur: ita neq; fieri poteſt, uti uno ex Ioco omnem in rem ſuppetãt argumenta. Quamobrem deſperandum non erit, ſi excuſſo loco uno aut altero parum ſuccedat, Inſpiciendi ſunt omnes, & quod negahit primus, id a lter, tertius ve, aut etiam quar- tus ſuppedi tabit. Erit fortaſſis, cum luſtratis omnibus, nihil tamen quod ſit in rem noſtram inuenie mus: at ne ſic quidem abiiciendus erit clypeus, nec arena cedendum: imo uerò re deundum ad cãpum, & per ſingulos rurſum loc os eundum uidendumch, ſi quid forte prius oculos noſtros ſubterfuge rit, ſi quid minus diligenter expenſum ſit. Quod ſi faciemus, nunquam erit res ulla, in quam non aliquot certe argumen ta ha bere poſſimus, qua de re plura libro ſecundo. Se poſt Ariſtotelem, Ciceronem, Quintilianũ, Themiſtium, Boëthium, de locis ſcripſiſſe, non ut ſcriberet aliquid melius, ſed ut explicatius fuſi- * 2½ RODOLPHI AGRICO usq́; de eis ageret, & ad captum iutentutis magis ſeſe accommodaret. * X QVID SsIT LOCVS. Caput III. oſſum equidem uideri, craßius effuſiusq́; ag greſſus eſſe iſtis de rebus dicere, quã uel pro natura ipſarum, uel pro more illorum, qui ante nos iſla tradiderunt. Nec ego quidem ſum tam rudis ue ri,; ut neſciam poſſe ſubtilius iſta ſpinoſ iusq́; dici cum ſit nihil alioqui facilius, quam ſuæ quodq́; re- limquere naturæ, & de obſcuris obſcure diſſerere: contrà uerò magni ſudoris eſſe, Cerberum ab infe ris extrahere, hoc est, abſtruſa & in rerum interio re receſſu lutentia proferre in lucem & tanquam ſpectãda proponere. Sed cupio explicare iſta meæ turbeæ, id est, craßioribus atq; harum rerum impe- ritis, quando doct is quidem ſuperuacuus est præ- ceptor. Vellem itaq; me non dicere modo iſta, ſed uel pingere, ſi res id caperet, uel ſculpere etiã poſ- ſe: œ tum quoq; pulchre mecum agi putarem, ſi nõ ſic etiam mihi ſoli iſta uiderer elaboraſſe, ſed ali- quibus profuturus labor meus, aliquorum eſſet ſtu dia iuuaturus. Quæ mens utinam fuiſſet pleriſque maximis & pari ingenio ſacundiaq́; uiris, habere ius apertiora illuſtrioraq́; in philoſophia profe- J cto r,attt ſtinau onnnia Mt. turpo oil ſertti. lt ſe tchip da g lrlcbe e, gus lſiß hen Oð?è co. tlin DE INVET. LIB. J. 23 to ommia. Vt enim eos tranſeam, qui rerum omni- um naturam uel ad numeros conati ſunt, uel ad fi- guras redigere: ut eos etiam qui omnia inuolucris atq; ambagibus quibuſdã uelut moſteria texerũt: iam qui obſcuritatem in dicendo ſecuti, rerum lu- men orationis tenebris obruerunt, credas eos illa quæ ſciebant noluiſſe prodere, & reticere nequi- uiſſe. De Ariſtotele dicam. Hic enim propemodum ſolus oĩm priſcæ ætatis philoſophorum permanſit in manibus: hunc ſolum qui philoſophiæ deſtinan- tur, attingunt: bunc primum pueri diſcunt: huic ultimum ſenum ſtudium immoritur: huũc artes oẽs, omnia ſtudiorum genera, terunt, trabunt, diſcer- punt. Magnus utiq; uir, & quem iure omnis mire- tur poſteritas. Nec enim uel memoriæ uiri abſoluẽ dis oĩ bus philoſophiæ partibus optime de ſtudijs meriti, obiectum quicquam uelim: uel laudi, quans tot ſeculorum firmauit opinio, putem quicquã de- trahi poſſe. Sed uidetur mihi dolendum eſſe, ſediſſe illud animo grauißimi hominis, ut non ſimpliciter atq; aperte proferret, quæcunq; muenerat: ut præ ter laborem quem ipſa rerum eſſet habitura obſcu ritas, alia nobis etiam ex ipſo obijceretur difficul- tas, quò neceſſe haberemus mentẽ ipſius, uelut ora culi ſuſpenſam & ambiguam, indagine perquire- re. Themiſtius itaq; autor est, longe aliter omnia B 4 foras 24 RODOLPHI AGRIC. foras eſſe ædita ab illo, quàm ſint domi tradita, de maentiæ q; ſimile eſſe, ſi quis legẽdis libris ipſius ſpe ret illius ſe ſententiam cõſecuturum. Sed quid The miſtium dicoꝰs pſe de ſe locupletiſſimus est teſtis. Scribit enim quadam ad Alexandrum epiſtola, ædi diſſe ſe quæ ad bbilo/⸗ ophiam pertinent: ſed perin de tamen, niſi qui ab eo audierint eadem iſta, ac ſi ædita non eſſent, futura. Nos tamen omnen illius non ſententias modo, ſed uerba etiã pertinacißime & mordicus tenemus: ac ſi quis mouere quicquam tentet, aut diſcedat tranſuerſum (quod aium) digi tum ab eis, non aliter atq; qui ſecantur urunturq́; clamamus: faciliusq́; tulerimus de myſterijs, ſum- maq; religionis aliquid auferri. Ego Ariſtotelem ſammo ingenio, doctrina, eloquentia, rerum beri⸗- tia, prudentiaé;: & (ut ſemel dicam) ſummam qui dem hominem, ſed hominem tamen fuiſſe puto:hoc est, quem & latere aliquid potuerit, quiq́; ut non omnia primus inuenerit, ita alijs post ſe inuenien- da aliqua reliquerit, qui etiam non omnia quæ in- uenerat, crediderit in uulgus prodẽda:& nonnun- quam fortaſſe contradicendi ſtudio, quo maxima fere tentantur ingenia, nõ tam quid ipſe ſentiret, quà m contra quid alius ſenſiſſet, dicendi putaret. Plurima ille recte, ſed & alius aliquid non male. Quo iuſtiorem ego ueniam credo illis eſſe oporte⸗ ſeyen oco buiu litenit gutuon tio e tſitn lledle ſeprop Mali irdali Ctt, ut d e nher ſi ſitnehe⸗ roſun ſict, . gnei tiufe ge ſi = DE INVENT. LIB. J. 2 5 re, ſi qui fuerunt, qui putarent, non utiq; illi, tan- quam ſcopulo uſque quaq; adhæreſcendu eſſe, neq; de ſuis deſperarunt ingenijs: cum ingrati poßit et inique de parente omnium natura ex iſtimantis ui deri, credere ipſam oĩ a ſua in uno illo partu effun dentem munera, reliquæ poſteritati huma ni gene- ris in omne æum ſterilem effœtamꝗ́; manere uo- luiſſe. Verum ut de re noſtra dicamus, ſcripſit de locis octo libros, erudite & diſerte, ſicut oĩa: ſed anguſtius uidetur eorum concluſiſſe materiam. Vo luit enim cuncta de quibuſcunq; diſſeremus, intra quatuor quæ ſtiones contineri: ut quæreretur defi- nitio ne eſſet, an genus, an proprium, an accidens: ut ſint hæ quæſtiones eiuſmodi: ſit ne animal ratio nale definitio hominis, ſit ne hoĩs genus animal, ſit ne proprium hominis docibile eſſe, ſit ne accidens eius albi eſſe. Sane quicquid ulla de re quærimus, intra aliquod horũ quatuor recidit: neq; enim plu- ra ſunt, quæ poſſunt ulla de re dici. Sed non id agi maus, ut de iſtis ſemper quæramus ſub nominibus il lis, quæ ab Ariſtotele ſunt poſita: nec enim quæro ſemper, ſit ne album accidens hominis: ſed ſimplici ter, ſit ne homo albus. Sic etiam, nõ, ſit ne definitio defectus ſolis, interpoſitio lunæ inter ſolem &aſpe ctum noſtrum: ſed, ſit ne ſolum hoc illud. Nam fue- runt etiam, qui aliud aliquid crederent eſſe defe- B 5 diuam 246 KODOLPHI AGRIc. KCtum ſolis. Sic de alijs etiam non quæ rimus, ſit ne hominis genus animal, & proprium docibile. ſed per ſe, ſit ne homo animal, & ſit ne docibilis. Ve- rum hæ quæſtiones oẽs, de quibus nos loquimur, quoniam ſolum id agunt, ut ſciamus, ſit ne hoc in illo: ut cum quæro ſit ne homo animal, id percon- tor, inſit ne animal in homine, & reliqua in hunc modum: quia etiam inſit nec ne, de accidente primũ ſolet quæri: poterat idcirco uideri, quod ad has quæſtiones pertinet, ſatis eſſe accidẽtis tractatu ex plicatum. Eſſet hæc aliqua ratio, ſi omnia quæ ad oſtendendum ineſſe aliquid accommodata ſunt, re- cenſuiſſet Ariſtoteles, cum de accidẽte loqueretur, Sed neq; locos deſcribit, neq; numerum ipſorum fa cit, aut nomina: ſed deducta ex locis argumenta qgueſtioni propoſitæ applicat. Deinde pleraq; pro locis ponit, quæ nullius propria ſunt loci: ut cum dieit, inſpiciendu eſſe, quibus inſit aliquid oĩ bus, uel quibus nullis, id est, de quibus uniuerſaliter ali quid affirmetur uel negetur. Ea de quibus affirma tur, dicit eſſe ſpecies. Quid ergo: definitio, genus, proprium, non omnibus inſunt? lam pleraq; etiam accidentia (ſi debemus accidens uocare quicquid non est aliquid trium illorum) inſunt o? bus. Nam quod de aliquibus non negetur uniuerſaliter, nihil Nrchemochen est: quicquid enim affirmatur de ali- quo, con len lit a 6 ue lla⸗ avVY t ion ℳ M in dle beblen uhin ſtrie n. lgu Cclluent DE INVENT. LIB. I. 27 quo, de aliquo etiam diuerſo naturæ ſuæ negatur. Iam quod dicit, præſcribendu eſſe diſſerenti, quas res oporteat uocare ut uulgus, quas contrà: ſic eti am, ſi propoſita ſit res tenuior ad diſſerendu, quo pacto ad huberiorem aliquam elabendu: ſic pleraq; alia, quæ nõ res nobis ſubijciunt unde poßimus de ducere argumentum, ſed diſſerentis tantum aſtus, artesq; cõtinent: haud uideo, quo pacto iſta po ßins loci uocari. Quid ergo? non utiliter præcipiuntur iſta? vtilißime certe. Quis neget? Sed non tamen quicquid diſſerenti utile est, locus erit. Niſi & di diciſſe multa, & diligenter id quod in diſceptati- onem uenit perſpexiſſe, & contentioſius aliquan- do aliquid affirmare, locos credere uelimus: cĩ ſi- ne prioribus illis nemo commode diſſerere queat, et conſtuns aſſeueratio perſæpe argumenti impleat ſi dem. Adde quod uidetur nimis arctos dediſſe fines dialecticæ, ꝗ ijs quatuor quæ ſtionibus terminauit eam. Cum doceat enim rationem argumentadi, uel (quod idem eſt) probabiliter diſſerẽdi dialectiee, uidetur tam late diſtentos habere terminos, ꝗᷓ ſunt oĩa de quibus ratione atq; uia aliqua diſſeri poßit: neq; ullam certam ſibi præfinire materiam, ſed ar- ma tantum dare, quibus parati, inſtructiq; ſimus in omne certame. Sed de his quiſq; ut uidebitur, ſta tuat, illud res ipſa conuincit, magni & immenſi la bo⸗ 28 RODOLPHI AGRIcC. inſtituit, locos, in alium aliquem diſſerendi uſum traducere. Quiqui itaq; philoſophiæ hodie nomen uſurpant, cupiuntq; paulo uideri doctiores, libros illos legunt quidem, cumq; Peripateticos & haberi ſe, & dici uelint, quæ præcipua ſemper Peripateti corum fuit laus, de qualibet re propoſita in utrãq; partem apte, expediteè; diſſerendi: eam tamen ut præ ſtent, multum utiq; abest. Dictata potius ut in quit Cicero) & in ſcholis multis iã ſeculis per ma nus tradita decantant. Qua id cauſa credam fieri, niſi quod (opinor) difficilimum est, maximiqq; nego cij, ex in ſtituta Ariſtotelis locorum ratione, facul tatem prompte, copioſeq; diſſerendi expedire? Se- cuti ergo alij, certos, definitosq́; in omnem uſum di ſputandi fecre locos. E quibus Cicero, & in libro quem ad Quintum fratrem de oratore ſcripſit, & t, & in Partitionibus ad filium enumerare eos ſatis pu- tauit. Ad Trebatium autem, libro uni huic rei de- ſtinato, copioſius oꝛ a executus est. Sed uir ut mul- tarum, magnarumꝗᷓ; artiu, ita iuris etiam beritus, habita breæſertim Trebatij ratione, ad quẽ ſcribe bat, qui & ipſe inter primos ius profitebatur, oĩa ex iure ciuili exẽpla deduxit. Quò fit, ut nonnulla paulo obſcuriora ſint, nõ aſſuetis auribus. Quinti lianus deinde in quinto Inſtitutionu, tradidit eos, Meethin fſi (ti litrt fephil Kapt ef ten hegui Muen ſſt vert (hn, ſt n intri teng icgsOten ſtn f leptn Ait ſealiprt Nharle ntnni rtti expein nennt eh vreſoße reengſen nihuun⸗ Cllunt⸗ leinfn e,466 mirten, ſm 4 . 14 3 S=ꝛ = 6 —= = S= — 4 rDene DE INVENT. LIE. I. 29 magis (quantum uidetur) ut obſeruatum alijs ſeque retur morem, quàm quia putaret ad inſtitutum ſu um magnopere pertinere. Itaq; est uidere ab diale cticis, rhetoribusq;́; acceptos locos, permixtos abh eo, & in unum confuſos aceruum. Themiſtius po?ëam hos & Boëthius, eandem rem tractauerunt. Boëthi us non aliud ſane uidetur egiſſe, quà m ut relatn Ciceronem & Themiſtium, quemq́; per ſe primum deinde conferret: & ſingulos utriuſq; locos, alte- rum alteri hinc inde coaptaret. Themiſtin qui poſ Boëthium ſcripſerunt, maluerunt ſequi. Omnes ta men ſatis crediderunt, locos uel nominare, uel pau- cißimis ſignare quid eſſent uerbis. Credo, quod ar bitrati ſint, altiorem locorum noticiam, ex penitio re philoſophia petendam. Quod haud dubie uerũ ect:ſed longum id ect, nec omnibus uacat: & breui us, aptioreq́; compendio, quantum ad præſentem rem neceſſarium ect, id confici potest, ut dicatur hic quid & cuiuſmodi poteſt quæ ue proprietas uniuſcuiuſq; ſit loci. Ego, ut qui in nullius iuraue- rim uerba, ut quiſe ꝙ; blacuit autor, aut ſicubi nem ſatis, pro autore rationem ſum ſecutus. Non equi- dem, quod melius aliquid effecturum me ſperem, quã maximi illi, doct ißimiq́; uiri(ꝗ poſſem enim?) ſed ut craßius eſfuſiusq́; iſta (ut prædixi) tradam: aſſequarq;, ut ſi minus hæc ſubtiliter diſputata eſ- * — 30 RODOLPHI A GRICO. ſe, ſaltem (quod uoto meo ſufficit) apertius explica ta uideantur. Scholia in caput tertium. Cerberum ab inferis extraherere.) Id Herculem feciſſe ſcribunt poctæ Tragici, qui cum ab Paeſtheo ahducẽdi ca nis gratia miſſus eſſet ad inferos, Palladis beneficio id d uſſus erat perfecit, quemadmodum apud Homerum 8. lib. Iliados re fert Pallas ipſa. Vide Plinium li. 27. cà. 2. Enarran tur & reliqui eius labores apud Senecam in Hercule furen te, & Iſocratem in Encomio Helenes: poſtremo apud Boe- thium in cõſolatu philoſophico. Non dicere modo iſta, ſed uel pingere.) Vt qui aurium ſenſu capere hæc nõ poſſent, lal tem uiſu perciperent. Ad numeros.) Hi fuerunt Pythagori ci, de quibus in placitis philoſophone ita Plutarchus lib. I. fe Gione tertia. Rurſus ab alterius auſpicatu philoſophiæ Py- thagoras Mneſarchi, Samius, qui primus philoſophiam hoc nomine appellauit, principia rerum numeros eſſe cenſuit, & eorum ſymmetrias, id eſt, accõmodatas proportiones. Ad ſiguras.) Ab hac ſententia non ita longe uidentur diſtare ea quę diſſerit apud Platonem T him æus. Ariſtoteles certe tale quiddam Platoni aſcribit libro de cclo I.ca. I0. aduerſus il lIum (ut uideri uult) docens, corpora ex planiciebus conſta- re non poſſe. Qui omnia inuolucris atq; ambagibus.) Mi rũ ni ad Pythagorica illa alludit ſymbola. Ac uetuſtiſſimi ꝙ dem illi philoſophi, ſacratiora eſſe philoſophiæ myſteria ax bitrabantur, quâm quæ temere proferenda eſſent in uulgũ. ui obſcuritatem in dicendo.) Horum ex numero tantũ non primus ſit Heraclitus ille Epheſius, qui & cognomẽ in- de inu enit, dictus 6 †1d; apud Græcos, hoc eſt, tene brico- ſus. Quod diſc ipulos, ſi quid dixiſſent apertius, iubebat ob- ſcurare, id uoce oοποορ ρεdiebat, autor Laertius. Hũc omnes artes.) Quæ enim ars hodie ita docetur, ut non cre- bro infulc iantur placita Ariſtot elis? Quanquã hac in re lon ge primas tenent quidam cõcionatores, qui ita demum egre gie inſtitui credũt rudem plebeculam, ſi quam ſæpiſtime eis in ore obambulet gentilis ille (ut uocant ipſi) magiſter. Ho- rum ineptias mire depingit Eraſmus in Moria & Eccleſia- ſte. Velut oraculi.) Oracula enim inuolucris quibuſdam obſcurari ſolebant, & per hunc modum multis imponere. Notiſſima eſt reſponſio data Epirotarum regt Pyrrho: Dico te Aeatida Romanos uincere poſtie. Vid ide — = 4 = = = =— — —— = — = S =S= = Mutar em 1a reue lerari, ſamim glema Amod Aroga antor lenoktra ns To⸗ Sehrinn. nunſept, ario enhi Vigde Ciceronem libiirde Diuinatiõe. Quo pacto & Alexan drum illum Moloſſum, & Annibalem Carthaginenſem de ceptos fuiſſe, re ferunt Appianus & Liuius. Adriano quoq; imperatori Deum conſulenti de euentu belli aduerſus Par- thos, qu àm inuolute reſponſum ſit, explicat Macrobius lib. Saturnaliorum I. capite XXIII. Quadam ad Alexandrum nadlinfti epiſtola. Ea epiſtola eſt eiuſmodi: Ap/50 ns PoOX AM/ dahii FavY 15 Pſen yp&νααααπι½ 1ρ&ρασαοαατποονmN Dann 0, 61° v. N aρ ατοα ip à ρεu0. to ρ zai Tedʒ M 9 Ni*αuροοαα. in εει foviâτσοvàαρο αι inleerut⸗ vol T075 6πι αειοαααοι66⁵. Eorum uerbon ſententia m hendrlt ita reddidit Gellius: A pÿοσααατιπαοαε libros, quos gditos que cre notoli reris, nõ pinde ut arcana abſcõditos, neq; Xditos ſcito eſſe, cnupee/ neq; nõ æditos: qm ijs ſolis qui nos audiũt, cognobiles erũt. erun Nef Ac ſi quis mouere.) Côuellere, arguere, minus probare. Munnhut, Träãſuerſum q̊d aiũt, culmũ.) Id eſt, uel minimũ, tanrillũ. upnüiſt Similia ſunt, latum culmum, latum ped em, tranſuerſum digi Phüogte tum diſcedere. Non aliter, atque qui ſecantur, urunturcq;.) ros eltlnl Clamamus, inquit, præ indignatione haud ſecus ac ſolent ij⸗ roponin quos medici ſecat aut cauterio adurunt. Ego Ariſtotelẽ.) igenrurc⸗ Summus nimirum, inquit, uir fuit Ariſtoteles: at non is ta- Ktotelesc men, cut oporteat adhærere per omnia. Cuius rei triplicem ca 10. 7 affert cauiam. Primum, qu 04 quemadmodu m multa nouit, . uicchn ita quædam etiam uerilimile eſt iplum neſciſſe. Deinde, Amingte quod non omnia quæ inueniſſet, purarit eſſe proferenda Ncentf in lucem, Poſtremo, quod maior ei cura interim fuerit * Nſi contradicendi alijs, quàm ueri inuentendi. Tanquam ſco ſopnie pulo.) Alluſum ad uerba Gellij lib. 10. cap. 8. Tanquam ad Si ndathe 4 reneos ſcopulos cõſeneſcas. Vſquequaq; adhæreſcendu.) neor, Plutarchus in commẽtarie, Quo pacto iuuenibus audiẽda guicheh⸗ poemata: Non quemadmodum omnia religioſe metnimus Porche ac reueremur in ſacris, ita oportet in autoribus omnia ue- nini nerari, ſed audacter ad hibito iudicio probare quædam, quę Kotlum dam improbare. Non ſic parendum poetis aut philoſophis oet gquemadmodum pueri obtemperant pædagogis. Sed quem- umlinin .admodum Cato puer parebat quidem pædagogo iubenti, S ſed rogabat quam ob cauſam id iuberet: lta fides habenda eſt autoribus ſi cauſam idoneã reddiderint. Verum ut de 4 re noſtra dicamus.) Sex in ſumma cauſas enumerat, propter 19 ubhi quas Topica Ariſtotelis minus uideantur ſatis facere ſtu di lugein oſis. Primam, quòd materiam eorum librorum anguſtis ni- mium ſepfſerit terminis Alteram, quòd non omnia ea nume vregem rat Ariſtoteles, quibus ineſſe aliquid aut pon ineſſe oſtenda . tux, ℳ 32 RODOLPHI AGRIC. tur. Tertiam, quòd Iocos neq; deſcritᷣ t, neq; incertuùm ali- quem cogat numerum, ac ne nominet quidem, Quartam, quædã pro locis ponat, quæ nullius proprie ſunt loci. Quin tam, quòd totius etiam dialecticæ, nedum horum librorum, arctos nimium terminos eſſe uoluerit. Poſtremã, quòd tam inuoluta obſcuracq ſint apud illum omnia, uti ſummæ diffi- cu ltatis ſit, ex ipſius quęſtionibus ac locis, diſſerendi uſum, copia mq; parare. Ex his ſecunda, tertia & quarta, non po- nuntur à Rodolpho ut principales cauſæ, ſed ut particulæ di lutionis cuiuſdam, qua occurrentem dimouet obiectionem. Voluit enim cuncta, & c.) Fuit qui hũc locum ita acciperet, quaſi Rodolphus plura uelit eſſe prædicata (ut uocant) diale ctica, ꝗᷓ quatuor. Verum longe aliud agit Rodolphus, quod ut intelligatur, noſſe debemus tria eſſe genera, quęſtionum. Vnum quo quærttur an ſit res: ut, ſint ne antipodes, ſint ne aliqui manes & ſubt erranea regna. Alterum, quo quæriturx num hoc illi inſt: ut, ſit nec ne Deus omnipotens: noceat an proſit plus eloquentia. Hic enim illud in dubium uertitur, ecquid omnipotentia inſit in Deo, & in eloquentia plus ne inſit cõmodi an incõmodi. Tertium, quo ambigitur, quo mo do unum inſit, num ut finitio, ut genus, ut proprium, ut acci- dens. Quod genus ſunt illa, num animal rationale ſit defini- tio hominis, lit ne uirtus genus iuſticiæ. Iam Ariſtoteles in Topicis ita loqui uidetur, quali ad dialecticum pertineat ſo- lum poſtremum hoc quæſtionum genus, non etiam duo illa priora. Atq; hoc eſt quod conuellit Rodolphus, putans oĩa hæc quæſtionum genera ex æquo ad dialectici munus perti nere:qua de re plenius lib. 2. cap.y. Pleraq; ꝓ locis ponit.* Quæ hic recenſet Rodolphus, apud Ariſtotelem in 2 libro ſunt Topicone. Conſtans aſſeueratio.) Hoc ipfum & Quin tilianus docet lib. 11I. uim perſuadendi conſtare aſſeueratio- ne, queæ interim plus ipſis ualeat probationibus. Adde q̊d uidetur nimis arctos.) Vide lib. 2. cap. 5ỹ. In utranq; partem apte, expe diteq; diſſerendi.) Cicero in ſecunda Tuſculana- rum: Itaq; mihi ſemper, inquit, Peripateticom, Academiæqe conſuetudo, de omnibus rebus in cõtrarias partes diſſeren di, non ob eam cauſam ſolum placuit, ꝙ aliter non poſſet, quicquid in unaquaq; re ueriſimile eſſet, inueniri: ſed etiam, quòd eſſet ea maxima dicẽdi exercitatio: qua princeps uſus eſt Ariſtoteles: deinde qui eum ſecuti ſunt. Eadem ferme ſen tentia apud eundem Ciceronem eſt 5. lib. de Finibus. Di- ctata potius, ut inquit Cicero.) Verba Ciceronis 4. lib. de bonorum ac malone finibus ſic ha bent: Cumq; duæ ſint par- tes, quibus perfecte ratio & oratio compleantur, una inue- . nien- 1 Hehptt nemge Glgnue ole ühn ante Ptcum onn, nace Ubunli glaſcri gagtar lalqu⸗ Ktunoo⸗ litnd rlure e⸗ mn uide lerba q Cuoin Cinleci innulli apilir DE INVENT. LIB. I. 33 etünte niendi, altera diſſerendi, hanc poſteriorem Stoiti & Peri Eng patetici, priorem autem illi egregie tradiderunt. Stoici om̃i- ndi no ne attigerunt quidem. Nam è quibus loc is quaſi theſau- unane ris, argumenta depromerẽtur, ueſtri ne ſuſpicati quidẽ ſunt, ande ſuperiores autem artificio & uia tradiderunt. Quæ quidena nneik⸗ res eff icit, ne neceſſe ſit iiſdem de rehus ſe mper quaſi dicta- kuniti ta decãtare, neq; commentariolis ſuis diſcedere, &c. Ad m * Trebatium aurem.) De his Topicis Cicero ipſe libro fami umm liarum epiſtolarum ſeptimo, ad Trehatium icribens: Itach tiin ut primum, inquit, Velia nauiga re cœpi, inſtitui Topica Ari ſtotetica conſcribere, ab ipſa urbe commonitus amãtiſſima unue tui. Eum librùm tibi miſi Rhegij ſcriptum, qu àm planiſſime ſurrui res illa ſcribi potuit. Sin tibi quæda m uidebuntur obſcurio dalchinf ra, cogitare debebis, nullam artem literis ſine interprete, & ungin ine aliqua exercitatione, percipi poſſe. Fabius quoq; lib. 5. molc,n Inſtitutionum de Ciceronis Topicis loquẽs: Et ille quidem ungug inquit, nõ his exemplis utitur, quia ad Trebatium ſc ribẽs, genhon ex iure ea ducere maluit, ego apertiora poſui. Magis quz ubumm cam uidetur, ut obſeruatum alijs ſequeretur morem.) FHec S uerba quid ſibi uelint, pla nius intelligi poteſt ex 18. Cap. lib. mbignge 2. Quo in loco docet Rodolphus, tractatũ de locis ad ſolum hroprin dialecticum, non etiam pertinere ad rhetorem, Ego ut qui kiniab in uullins.) dic Horatius: Nullius addictus iurare in uerba lan magiſtri. icumpenn Z * nus ülus ( a⸗ diximus) nihil ad faciendam de alte- kanun ro filem poßit aſſumi, quod non aliqua par- che te cum ipſo ſit cohærens, illud in primis ſciamus utae mat, oportet, quædam ita coherere rebus, ut ipfis ſint ni infixa rebus, alia ut extra ipſe s ſint. In ipſis ſunt nit rebus, ut ſt probem moriturũ Cicèronem, quòd ho- mamm o est, quòd ex corruptibilibus compoſitus est ele mnmẽt is, quod doloribus, morbisq́; obnoxius eſ. Hæc u, omnia planum et ineſſe Ciceroni. At ſi dicã, mor- ung, c tali 5d4 RODOLPHI AGRIC. tali patre, mortaliq́; matre natum, & omnes aute ipſum homines mortuos eſſe, nihilq; niſi Deuum & diuina eſſe immortale: hæc omnia, pater, materq́;, & cuncti ante ipſum homines, & Deus diuinaq́;, extra Ciceronem ſunt. Hãc itaq; faciamus primam diuiſionem locoru, ut alij interni ſint, alij externi. Rurſus ea quæ in rebus ſunt, alia in ſubſtantia ea- rusm, alia circa ſubſtantiam ſunt. In ſubſtãtia ſunt, quibus res idip ſum quod ſunt accipiunt, qualis est definitio: quanquam ea non tam in ſubſtantia ui deatur, quã ipſamet rei eſſe ſubſtantia. Præterea illa, quæ cõplectitur definitio, ut est genus, & pro pria rei notio, quam differentiam uocamus. Atque ea quoniã uel idem eſt ei quod proprium dicimus, uel pro ea proprio maxime utimur, loci illius pro prij quoq; ſignificemus nomine. Partes etiã in ſub- ſtantia ſunt totius, quando niſi ex ipſis confici res non potest. Tum etiam quæ coniugata dicuntur, id est, quæ ſolo nominis quodam deflexu diſtant, ut ſunt ſapiens & ſapientia, candidũ & cãdor. Tam- etſi enim ſapientia non ſit in ſubſtantia ſapientis, quatenus homo eſt: cum tamen de ſapiente diſſeri tur, quatenus ſapiens esd, certum est eſſe in ſubſtan tia ipſius ſapientiam, & nec intelligi quidem, nedũ eſſe ſine ipſa poſſe. Addamus etiam iſtis ſpeciẽ & totum. E quibus ſpecies, quamuis non uideatur in lſub⸗- ition ſccie lbef fe u ltga/ frott⸗ Adi crem utg umi c. IfnetN den⸗ ennuen egdii n DE INVENT. LIBE. I. zI Iubſtantia eſſe generis, tamen quia pars ipſius eſt, & genus, quamuis ſine ſingulis ſpeciebus fortaſſe, ſine omnibus tamen eſſe nõ poteſt: & totum itidem quamuis poſint ſine ipſo permanere partes nonnul lis in rebus, hoc ipſum tamen quod partes ſunt, ſine toto habere non poſſunt. Pleræq; etiam partes ei- us ſunt conditionis, ut manere ſine toto nõ poßint: neq; enim deſectam manum, neq; euulſum oculum magis dixeris eſſe id, quod ante fuerunt, quùm ea dem uel picta, uel ære aut alia quauis materia ex- preſſa. Verum hæc utcunq; ſint, haud ita multum in præ ſentia retulerit noſtrà. Id quod ſuffcit, quã do cognatißima ſunt iſta, iunctumq́; habent tracta tum, nos in eundem ea ordinem redigamus. Circa ſubſtantiã ſunt ea, quæ cum rei inſint, modu quen dam ipſi, afect ionemq; affrunt. Ea duplici eſt con ditione accipere. Aut manent enim, quietis q́; habẽt faciem: ut ſunt decor, robur, ſanitas. Aut in agita- tiõe, fluxuq; quodã ſunt poſita: ut pugnare, dormi re, currere. Vocemusꝙ; illa adiacentia, hæc actus. Iungamus iſtis illa, quibus hæc inſunt. Ea ſunt quæ bνοναιααπ7/'ſtoteles, nos uſitato ſane uerbo ſub iecta dicimus: Sic eloquentiæ ſubiectum dicimus ci ceronem, & ſeueritatis Catonem, & quamq́; rem prout quodq́; adiacens aut actus in ipſa et. Inter- norum itaq; locorum, hæc ſit nobis enumeratio. Ex C 2 teyr⸗- 36 RODOLPHI AGRIC terni uerò ad bunc maxime ſeſe modum habent, Quæd nanq; eorum quæ ſunt extra rem, neceſſ⸗ rio quodam uinculo coniuncta ſunt rei. Eaq́; ſunt buiuſ modi, ut per ipſa res fiat, quæ cauſæ uocan- tur: uel efficiens, ut ædiu faber: uel finis, ut ædium habitatio. Quibus etiam iunguntur ea, quæ Cice- ro tum effecta uocat, tum euenta: mihi mixime pla cet euenta dici. Vt ſint proprie, quæ ab efficiente hüt, effecta, ut à ſutore calceus: quæ bropter finẽ, deſtinata, ut calceus ob tutandos pedes. Hæcq́; uno nomine poſſunt uocari cognata. Alia ſunt quæ di- cimus applicita, quæ ſunt eiuſmodi, ut non fiat qui clem per ipſa res, ſed habitudinem quandam, no- menq; accipiat ab ipſis. Borumq; aliud rem ipſam complectitur, ut locus. Aliud actus ipſius metitur, ut tempus. Aliud alio quodã modo cum ipſa re co bæret: ea ſunt quæ connexa dicere placuit, qualia ſunt, diuitiæ, regnum, amicitia. Rurſus autem, alia eorum quæ extra rem ſunt, neceßitate nulla rei co hærẽt. Quorũ quædã eius ſunt generis, ut ea ipſa E& res, cum altero alterum & ſine altero, eſſe & non eſſe poßit: eaq́; dicimus accidentia. Alia ſunt, quorum alteri infeſtum esſt alterum, inq́; mutuam uici ßim perniciem tendunt, ea repugnantia uoca- mus. Et accidentium quidem, aliqua hoc pactoſe habent, ut unum uni conſeratur. Idi; uel res rei, ut (OrM titi lgti. Elc urn⸗ itel DE INVENT. LIB. I. 37 nA iurgium cædi, pallor ægritudini, ea dicimus contin im gentia. Vel uerba rei, quod uel ſingulis fit dictioni- . bus, ut cum nomen rei cum re cõponimus, uel ora- Mu tionem rei, ut laus uiro forti, uituperatio ſceleri, u ea uocamus pronunciata. Aut duo conferuntur in en en tertio, quorum alteri altero uel maius est, ut inin rex populari, opibus: uel minus, ut diſcipulus ma- e Liſtro, eruditiõe: uel par, ut iuſtus iuſto, probitate. utt Aut duo in duobus conferuntur, ut hyems & ſene- uI KCta, in frigore & ſegnicie: tempeſtas & ira, in ia ujng Ctatione maris & perturbatiõe mentis: uocaturq; em beæc ſimilia, illa uerò comparata. At repugnanti- 1gul um quædam dicuntur oppoſita, quorum unum ad- Aiuds c rſatur uni, & certa reſiſtit lege: ut frigidum ca- gihſu lido, cæœcitati uiſus. Quæ damt uel ut uelgus) diſpa . an Lata, 14 el (ut Seneca uidetur uelle) diſtantia dicun- elae tur. Ea ſunt quæcunq; non poſſunt id ipſum eſſe al Nrie terum, quod alterum, ut homo, equ 1, bos. ltem ⸗ Grten mo & candor, candorq;; & uelocitas diſtant, quia unit nullum eorum aliud eßᷣ alij idem. Hæc et ergo lo ſ ICcorum ſumma, ut ſint interni, qui in ſubſtantia: de leu.. finitio, genus, ſpecies, proprium, totum, partes, con iugata. Qui circa ſubſtantiam ſunt: adiacentia, actus, ſubiectum. Externi autem, quæ cognata di- * H cuntur: æfficiens, finis, eßecta . deſtina ta. Quæ ap- i⸗ plicita:locus, tempus, connexa Quæ accidunt: con geNN e c z t- tingẽtia, pronunciata, nomen, comparata, ſimilia. Quæ repugnant:oppoſita, diſtantia. Nõ ignoro au tem alios autores alia nõnullorum locorum, quam nos, nomina tradidiſſe: quoſdam plures, etiam pau ciores quoſdam feciſſe. Qui ſi quibus magis place * bunt, nihil impedio, habẽt quos ſequantur: mihi na turam, ordinemq́; rerum ſequenti, uiſum ect aper tißime eos ſimul & diſtinctißime hoc pacto poſſe Scholia in caput 4. Cum ur prędiximus.) Quam initio diuiſionem locorum affert Rodolphus, eam habet & Cicero. Themiſtius triplices locos fecit, internos, externos, & medios. Quo autem facili us memoriæ commendari poſſent loci Rodolphi, ſequenti eos deſcriptione uelut ob oculos ſpectandos expoſuimus. Prout quodq;) Prout Latinum eſſe quis neget? Cum Pli- nius nat. hiſt. lib. 34. in fine ſit uſus. IKem T. Liuius li. 7. de hel 10 Macedonico. Propenſius cumulatiusq; ſi quo poſſit, pro- ut eius merita ſint, ſenatũ facturum. Lecum illius proprij quoq; ſignificemus nomine.) Sed improprie captis uocabu Ais: Differentia em̃ (aiunt) rem notat, quę intrinſecus in ſub- ſtantia eſt: proprium autem quod ab interiore potentia, ex- trinſecus in actu fluit. Ita ut differentia magis porentiam quandam actus interioris, & proprium fuxum ſignific et actus poſſibilis à potentia. 11 Equ imuit ſtantla natio hartibt cunt ſocis e⸗ Nheun 160 bſnit gont ncte tintt tigtt 1 S= =, = — ſur fiit vidonenien emkuum ounl Colpni eger Liututnk lguoget, Cuniͤiuf, Nieagi tniteute DE INVENT. LIB. I. 39 *Definitio 1 Genus 2 11 sSpecies 3 Partim in ſub Proprium 4 ſtantia rei, uIt& Totum 5 Alijĩterni ſunt, J Partes 6 Ehi rurſus, Côiugata 7 Partim circa. & Adiacẽtia 8 ſubſtantiam ☛m Actus 9 rei, ut „Subiecta 10 Aut co G lin cauſe Efficiens Ir gnata „net Ficis 12 funt 9 la euenta, 2 Effeca 13 quoraũä t „ Deſtinata 14 Locus I5 Alij ex Aut applicita, quod ge-) Tempus 16 ( terni, nusſunt Connexa Iy atq; hi C Cõtingẽtia 18 . Pronũciata 19 Aut accidẽtia, quorum Nomẽ rei 20 D quinq; ſunt genera Cöparata 21 Similia 22 C „ Oppoſita 2 Aut repugnantia, ut 3 Differẽtia 24 E quibus, ſpecies quamuis non uideatur.) Neq; ſpecies, inquit, proprie eſt in ſubſtantia generis, neq; totum in ſub- ſtantia partium:fecit tamen ardtiſſima quædam horum co- natio uelutiq; neceſſitudo, ut & generi ſpeciem, & totum partibus in explicandis locis comiungeremus. Cætera quæ dicunt᷑ koc capite, partim ſatis apta ſunt, partim ſuis quęq locis explica bũtur: quare his miſſis, reliqua aggrediamur. Definitio quid ſit, & quomodo definiendum. QyID SIT LOCVS Caput V. TSN bunc mundum uelut ſemina quædam, e ini- Ltia, & numerus locorum deſcriptus ſit. N uc rur 44ſis —— — 2 22 citur. 4% RODOLPHI AGRIC. ſus à capite ordientes, ſingulos exact ius & huberi us exequamur. Primus locus (ut diximus ) es? defini tionis. Ea est oratio, qua quid ſit res explicatur. Conuenitq́; inter omnes, debere confici eam ex ge nere & diſrentia, ut ſit definitio hominis, animal rationale: in qua animal, eſt genus: rationale, diffe rentia: homo, id ſeilicet gaos⸗ S ſhecie di bus, in guid eſt Eadicant: ut Jucreuti, quid e& = 4 pomo? quid aſinus est? quid eſt bos? bene reſpon- detur, homo est animal, aſinus est animal, bos e animal. Species, in quam ſub ſe comprehenſam di- uiditur genus: ut homo est ſpecies animalis. Cõpre- benditur enim ſub animali. Nam qui omne animal dicit, etiã dicit & hominẽ, & diuiditur in ipſum: animalium enim dicimus, aliud homo eſt, aliud bru tum. DiſſerentidAnraia-rcata, qua ſecundi ilipſtn quodh talis est, ab alijs diſtinguitur rebus. Li uel Xime S= rebus uerarum non on cognoſci ullius 4 noher rei propriam ueramq́; 7 diferentiam: habere autem nos, quod ferè in reli quis rebus ſacere ſolemus, pro uera, quæ proxime ueræ uidetur accedere. Ea est in homine, rationa- le. Es enim rationale propria hominis nota: nulli quippe animali niſi homini mneſt, conuenitq; homi ni, — =☛ — S — - DE INVENT. LIB. I. 41. ni, quatenus talis est, hoc esſt, homo, eò maxime ui⸗ detur homo eſſe, quòd ſit capax rationis. KReliqua enim, ut eſt bipedem eſſe, & erectum ingredi, & manus habere, aut non ſunt propria ſoli homint, aut ut ſint propria, non tamen hominis, ſed partis, hoc est, corporis ſunt notæ. Et de rationali pau- chi admolum alie Fint nec ne uere dißerentiæ, In reliquis nemo ram cognoſci poſſe affirmet: ambitu quodam &1 quẽdi circuitu aliquid quod locũ eius teneat effin gimus, multaq́; perſepe colligimus, quorii quodꝗs vri⸗ dcee, dum hoc igſum uoch ge finitur lune ſkeiuu. tſt 1. Gefaiar⸗ aſin num eſſe Ainalt ſolidis pedibus, auritum & fœcundum: nihil est iſtorum, quæ posd genus, quod est animal, ſumuntur, quod non ſeteretn⸗ ſit qulm aſinus: nam & e equus & mulus ſolidis ſunt pedibus, & mulus lepusꝗ; duriti Put⸗ & omnia fſerè animalia fæcunda, eo tamen quod ſolidis pedibus dictuũ est, oia bræter equum & mulum excluduntur: quod auriti, equus: quod fœcundum, mulus excluditur. Itaq; tandem uelut gradibus quibuſdam ad id quod definitum esè, ber uenitur. Quidam hanc definiendi ſormam, deſ cri⸗ ptionem uocauèére. Ego cum hoc nomine Ciceronẽ, 42 RODOLPHI AGRIC. atq; Ariſtotelem Græcè quidem, ſed idem ſ. ignifi- cante, uſos uideam, non eſt quod maiores requi- rã autores. Neq; enim aliud uidetur eſſe definire, quàm rem intra fines naturæ ſuæ concluſam expli eare: quod ſi alia ratione facere poſſemus, eſſet fortaſſe ratio mutandi nominis: nunc pro uera de- finiendi uia, eam quæ ſola est, optimum fuerit ac- cipere. Deſcriptio enim, quæ poëtis crebro, non- nun qua Oratoribus in uſu est, ea uerboſius rem ex rimit: nec in id adhibetur, ut quid ſit res indicet: ſed qualis ſit, uelut inſpiciendam ante oculos po- nat. Tradere ulla nueniendæ definitionis præ cepta, haud in promptu est. Illud est certum, quiſ⸗ quis definire quippiã uolet, utilißimũ eſſe, cogni- tam ſibi naturd eius & diligeter berluſtrata habe re.ld ſi fuerit, facile inueniet primũ in ipſa re com maune quiddã, in quo cum alijs, quæ ſimili ſunt na⸗ tura, conueniat. Sumamus exemplo nobis iur defi- niendum. Inuenimus primum, ius uim quandam in ſe habere cogendi & iuſſum, unde nomen uidetur traxiſſe. Itaq; erit ius nobis uel placitum ueldecre tum quoddam. Verum tamen non omne decretum tus erit: nam & domini ſeruis, & patres filijs, & philoſophi diſcipulis decreta æduut, quæ tamen ius non uocamus. Cogitemus igitur aliꝗd quo iſta ex- eludamid. Videma⸗ poteſtatẽ quundã eſſe iſtis, ſed * . — —.— u⸗ ſ odo pir tra fi tu (Xa cxe liſ⸗ ⸗ ſene Mr ſcira c. ſbef fehfect DE INVENT. LIB. I. 45 minorem, quà m ut iura facere poßint:addamus er go'eſſe placitum maioris poteſtatis, hoc eſt, uel po puli, uel in quem populus poteſtatem ſuam tranſtu lit, ut ſenatus, ut princeps. Quid ergo? Quicquicd iuſſerit princeps, ſi ſeruis, ut lectum ſternãt, ut cœ nam inſtruant, ius erit? non uidetur:ſed quod ciui- tati iuſſum est, idq́; quod ad ſtatum eius tuendũ per tinet. Sed neq; id quidem ius erit, ſi uel partem ali- quam ciuitatis grauius premat, uel finitimos cõtra fas naturæ gentium ue lædat. Acquum ergo eſſe oportebit. Circũferamus diligenter oculos, uidea- musq́; ecquid intra còplex definitionis poßit ue- nire, quod noĩe definiti non cõtineatur: ſed & con tra quoq;, cõtineatur ne aliquid defenito, quod de finitio non admittat: quæ ſi non uidebuntur, colliga mus iam à capite omnia, dicamusq́;: Ius est decre tum maioris poteſtatis, ad tuendũ ciuitatis ſtati, ex æquo & bono inſtituti. Tradamus & aliud exemplum, iuuemusq́; quantum poſſumus prima diſcentium ſtudia. Quæramus quid ſit ciuitas. Cer eum est ex hoĩ bus conſtare eam, nec poſſe ex uno tantum homine confici, itaq; relinquitur maultitudi nem eſſe, eritq; id genus ipſius Sed multitudo, ſi paßim uaga, ruri aut in ſyluis agat, ciuitas nõ erit: idcirco collectam faciamus. At ne illa quidem, ſi de cem aut centumn ſint, ciuitatem cfficieu: quoniã eo 44 RODOLPHI AGRIC. conduntur ciuitates, ut mutuis ſuccurrere caſibut. communia pericula depellere, utq́; ipſi bræſidioſi- bi & adiumento eſſe ſine expectatione opis exter- næ poßint: quod quidem in tali numero contingere non potesd. Neceſſe igitur erit eam eſſe frequenti- am, ut ſtatum rerum ſuarl per ſe tueri queat. Iam uerò ut ſint quamuis maulti, ſed dißideant amimis, non conſulant in commune, non uitæ genere conue niant, illam nõ ciuitatẽ dicas, ſed hoſtes potius tan quam feras unam in caueam conie ctos:quapropter uinculo quodam legum cõcordiam ipſorum firma- tam eſſe oportet. Quòd ſi iam nihil aliud deeſſe no bis putamus, erit nimirum expleta definitio. Dice- mus itaq; ciuitatem eſſe multitudinem collectam, ad ſiatum rerum ſuarum tuendum per ſe ſufficien tem, quæ conſenſu ſit legum uitæq; cõiuncta. Sunt autem in ſumma recte definiendi leges, ut deſinitio * terum. Deinde, ut quid ſit res, hoc est, ſubſtantiam ecius explicet. Præter hæc, ut aperta, hoc est, neq; ambiguis nominibus, & quæ in multas ducantur ſi Enificationes:neq; obſcuris aut ex longinquo trãſ⸗ latis, conſtet. Profuerit ad hanc rem, crebras alio- yum definitiones ſoluere, & rationem ſingulorum uerborum exigere, iudiciumq; parare, & uſu tra- * ctan Pro agit e prie am here aiften (aech lid ccid Lent ellig⸗ . fsil let ng Pote (ator unp⸗ guid U 5 ðòð BBPBBämuf— 4 rx/ INVBNT. LIB. I. 45 n Kande rei uiam nobis patefacere. Iuuabit etiam ſle notas res atq; explicatu faciles definire: quod ſi di en ligenter & cum ratione fiet, paulatim & difficilio niog r ſpes erit. Vtilis est hæc definiendi ratio, cum fen propter rerum cognitionem, quæ definitione expli e catæ, mirum est quo pacto, uelut certum quoddam Mn ſignum deſtinandarum cogitationum proponans eom animo: tum quòd parat autoritatem diſſerenti. Ne plin que enim melius rem noſcere uidetur, quàm qui guig ea ſit, breuiter & apte poßit explicare. Ve⸗ n rum de definitione hactenus. . Scholia in caput S. fuit Fa eſt oratio, qua quid ſit res explic atur.) Sic Cicero ad e calt Brutum: Siquidẽ definitio eſt oratio, quæ quid ſit id de quo D agitur, oſtendit quâm breuiſſime. Et in primo de Oratore; . Eſt enim definitio, inquit, rerum earum, quę ſunt eius rei „ prie, quam de finire uolumus, breuis & circunſcripta quæ- ult dam explicatio. Conuenitq; inter omnes, confici eam de⸗- AKAS bere ex genere & differentia.) Præſtiterit ſane ex genere & differentia eam cõſici, modò ea ſemper adſint ad manum, n ſintq; eiuſmodi, ut per ea res chmode explicari poſſit.Quod KW ſi nõ ſit, longe pręſtabilius fuerit, per cauſas, per euenta, Pex A accidentia, aut alia quæuis rem dilucide explicare, quã perx in genus & differẽtiam de finire obſcurius. Vide Gellium No ,ℳ tium Afticarum lib. 4. cap 1. Peruulgatum autem eſt defini eec tionem omnem ex genere & differentia confiſtere. Si hoc in . telliga mus de philoſophis, uerum eſt. Oratores enim angu⸗ 6ℳ . Kias illas & quaſi orationis compedes oderunt. Nam ſerui- tus eſt (inquit Quintilianus lib. 7. cap. 4.) ad certa ſe uerba g⸗ aſtringere, & res nimiũ periculoſa, ſi uno ſit uerho erratum; i1 propterea de tota cauſa cadere. Badem apud Ciceronem de Oratore uolumine 2. Genus eſt quod.) Hãcfinitionem ge hnn neris paru m probat Laurẽtius, propterea quod interrogan ti quid ſi t res, tota reſpon denda ſit deſfinitio, non ſolum ge- , aus:modéô ſatis facere uelimus interroganti, neg dimidia- ga 5 4s kRODOLPYHI AGRIC. sam dare reſponſionem. Atq eſt ſane aliquid quod opponi li Laurentius :neq; mihi in prętentia ſatis ſuccurrit, quomodo 1 id quod obijcitur poſſit dilui, niſi dicere auſis, aliud eſſe re- Thin ſpondere bene, aliud totã interrogationem abſoluere. Qua G de re alio quodã in loco, ita ad uerbum ſcribit Rodolphus: * uod dicimus autem, quæſtionem generis eſſe interrogati 1 oni quid eſt incluſam, id uerum eſt, quoniam hene reſponde dten . . oorl tur, quid eſt homo?eſt animal: ueruntamen non ſic, ut totam luß interrogationem abſoluat. Naſiaddidexis enim differétiam- i uel propriu eris ſatis feciſſe ian Quafi — t ut cum de ſolo genere quæramus, ſolitũ ſit interrogari, non hec quid eſt, ſed cuius generis rerũ eſt. Vt cuius generis rerum le⸗ eſt lumen, ſubſtantiâne an accidens? Et ſentire, non quid ſit d interrogamus, cũ ſcire uolumus, agere ſit, an pati: ſed ad q aa ſid genus pert mneat, actionisne an paſſionis. Hæc Rodolphus li. ce 2. cap. 7. Verùm utcunq; res cadat, nihil eſt quod imputetur im Agricolæ, quando non ipſe, ſed Ariſtoteles huius autor eſt fi kal nitionis, apud quẽ primo 7 0ρ 7οοτππαπαι libro ſic legis: evyD⸗ P Ai ĩsi, 70 ατ αüοv:⁵ναυ αουbh „rταςοοαοτιεα°1ι1α, 5 16 74 Eunt 151 τν*οασνàp.. Id eſt, genus uero eſt id, quod de pluri- gnei bus & differentibus ſpecie, in quid eſt prædicatur. Cicere t. ſetur. lib. de Oratore genus finit hoc modo: Genus autem id eſt, prion- quod ſui ſimiles communione quadam, ſpecie autem diffe- nung rentes, duas aut plures cõplectitur partes. Quæ finitio cum cepra. prima fronte uideatur obſcurior, breui eſt explananda ex phus, emplo: Virtus eſt genus quoddam: cõplectitur enim plures lerbe partes, hoc eſt, ſpecies, nempe prudentia m, iuſticiam, forti- inma tudinem & temperantiam, quæ partes quum communione letni Jun dam generis ſui, id eſt, inter ie ſimiles ſint, tamen ſpecie re⸗⸗ differunt. Rurſum, genus eſt animal: duas enim partes com- ajreb plectitur, hominem & brutũ, quæ partes etſi ſpecie ſunt diffe temin rentes, tamen communione quadam ipſius generis, nulla in heclin ter eas eſt diſſimilitudo, quoniã ipſa animalis ratio ex cquo Mtura conuenit utriſq;. Hæc uel idcirco aſicribenda putaui, ne quis liolari parum prudens, fide m ha beat commẽtarijs ijs, qui hodie in kane Cicer onis librum circumferuntur, qui uix dici queat, ꝗquàm inepte hunc explicent locum. Lifferẽtia eſt propria. ei naota.) Id eſt, indicium, ſignum. Metaphora ducta, opinor:; à pecudibus, quibus inuri aut etiam incidi ſolent notæ quæ dam, quo facilius aliæ ab alijs dignoſcantur. Quidam nanc deſiniendi formam.) Horum ex numero & Themiſtius fuit, & poſt eum Boethius, id quod ex Topicis Boethianis li quere poteſt. Ariſtoteles ſi exempla eius, quę in quinto ſunt No Topicorum libro, conſideres, proprij uocabulo hoc deſint- endi oppont uomot 1 eſte ke⸗ dere, n Nolobu enogrt eteſpom u tonn 40 Meruttnn nongaitt nuleln Rolopul odinpnne euznunt Erkſße dlatr ole cam aunu enuut urftin exlundtt ur ainde n ONN ttmelie in ennice heülnt enelgnli ieg uni⸗ Pgiht irlici tin An NN nim . E VNrſti ſeetimil glinni Ne, we 1 Cre . DE INVENT. LIB. I. 4 7 endi genus comprehendiſſe uidetur. Niſi quid credat obſta re illud, quod eodẽ in loco, quidditatem rei, proprio expi cari negat. Deſcriptio enim.) Hac de re ita Laurentius Val la: Quippe deſcxiptio eſt, qualitatum ommium, quę alicui rei adſunt, & eiuſdem actionum explicatio. Quam ſentẽtiam & Ciceronis uerba confirmant in Partitionibus: ubi non dubi um, inquit, eſt id quidem, quin definitio genere declaretux & proprierate quadam, aut etiam communium frequentia, 1 Qbrium quid ſi cat. Sed quoniam de pro- prijs oritur quandoq; magna diſſenſio, definiendum eſt ſæ- pe ex cõtrarus, ſæpe etiã ex diſſimilibus, ſæpe ex partibus. Quamobrem deſcriptiones quoq; ſunt in hoc genere ſæpe aptæ, & enumeratio conſequentiũ, in primisq; cõmouet ex plicatio uocabuli & noĩs. Vides hic finitionis uocabulũ ſu- mi tam latèé, ut complectatur & eam definiendi rationẽ, cui deſcriptionis nomen dedit Boethius: & præterea deſcriptio- nem uelut diuerſum quiddam adiungi, quod in Topicis fa= cit. Idem tamen alijs quibuſdam in locis nomen deſcriptio⸗ nis apertł pro de finitione poſuit, ut primo libro de Orato- xe, ubi hunc in modum loquitur Antonius: Philoſophi deni- que ipſius, qui de ſua ui ac ſapientia, unus omnia pene ꝓfi- tetur, eſt tamen quædam deſcriptio, & e. Quo in loco deicri ptionem pro finitiõe poni, nemo negabit, niſi qui locũ ipſum nunquã uiderit. Tradere ulla inueniendæ definitionis prę cepta.) Quam rationem colligendę definitionis affert Rodol phus, eam eſt mutuatus ex Topicis Ciceronis: cuius equidẽ uerba non grauatus fuiſſem aſcribere, niſi liber uulgo eſſet in manibus. Ius eſt decretum.) A Celſo iureconſulto ius definitur hoc modo:Ius eſt ars honi & æqui, ff. de Iuſtitia & iure. Cicero de Oratore: lus, inquit, eſt le gitimæ atq; uſitatę in re bus cauſis q; ciuium æqualitatis conſeruatio. Sunt au tem in ſumma.) Quæcunque definiendi leges traduntur, huc ſpectant, ut conuertatur definitio cum eo quod definitur, & naturam eius commode explicet. Eam legem quiſquis non uiolarit, hunc ſecurum eſſe iuſſero legum reliquarum. GENVS ET SPECIES Caput VI. Bnus, ſpecies, difrrentia, quid ſint, prædixi- AJImus., Illud quod ad nomen generis & ſpeciel 438 RODOLPHI AGRIC. pertinet, non abs re fuerit annotaſſe: eos, qui ex ctius iſta diſtinguũt, addere iſtis indiuiduum. Vvt ſit genus quod in quid de pluribus ſpecie differẽtibus: ſpecies, que de pluribus numero differentibus: indi uidun, quod de ſolo uno dicatur. Vt animal de ho- mine, de boue, de leone dicitur. Homo de Scipione, Cicerone, Catone, Cato de ſe ſolo Catone. Quan⸗ quam autẽ & Cenſorius Cato & Vticenſis, uterq; Catones dicantur: illud tamen non fit propter com munem in ipſis ſpeciem: propter hanc enim homines dicuntur, non Catones, ſed ob ſolam nominum ſim litudinem. Res quidẽ hoc pacto ſe habet, ſe quod ad ſpeciem attinet, ea indiuiduis cõparata, hoc no- mine forte parum apte notatur. Speciei nanq; no- men iſtud, ſola comparatione ad genus uidetur in- ditũ: dictamq; ſpeciem eſſe, uel (ut Cicero maluit) formam, quod confuſum & informe genus expoli ret, & ſpeciendumc(ſic enim ueteres loquebantur) nobis exhiberet. Indiuiduis autem comparata, non iam ſpeciei retinet, ſed generis potius accipit faci em. Ad argumentandi rationem, nihil propemodũ differre uidentur, genus & ſpecies, ſpecies & indi uiduum. Quemadmodum enim ſi omne animal cur rit, hominem neceſſe est currere: & ſi homo non currit, aliquod animal non currit: ſic etiam, ſi oĩs Z hone currit, Ciceronem neceſſe eſt currere: & ſi Cice- . lien an N ferin Fibud ndter kleige r. nſo fonn beitei mmim tſee i cieiuß ntün DE INVENT. LIB. J. 49 Cicero, neceſſe est & aliquem hominẽ currere. No bis ergo, ne inter dicendum cogamur ſubinde ſine ullo uſu perturbare nomina, uocentur promiſcue in recẽſendis locis: genus, ꝗcquid de pluribus præ dicatur in quid: & ſpecies illa, de quibus id prædi catur. Sed genus quemadmodum de ſpeciebus dicitur, ſic etiam diuiditur in eas. Diuiditur autem adiectione differentiæ. Animal enim rationali &ir rationali aſſumpto, diuiditur in bominem & bru- tum. Et differentiarum uerarum (ut ſuperius dixi mus) quia propemodum egeni ſumus, conſilium (quod in inopia fieri ſolet) oportet ex neceßitate ſumamus: ut quemadmodum in definiendo, ſic in di uidendo, aliquid quod locum ipſarum expleat, mu tuemur. Vt ſi diuidere brutum uelimus, dicamus aliud in terra, alud in aere, aliud in aqua uitam du cere. Vel item dicamus, bruta omnia aut natare, aut uolare, aut ngredi, aut repere. . Scholia in caput é Genus, ſpecies, differentia.) Quæ hoc capite dicuntur, huc tendunt, uoeabulo generis hic utendum eſſe tam late, ut quicquid de pluribus, ue ſpecie, ſiue numero ſolo diuer ſis, in quid prædicatur, generis nomen recipiat: ſpeciem ue- rò dici, de quocunq; genus ſic ſumptum prædicatur ſiue il- lud re uera ſpecies ſit, ſiue etiã indiuidaum. Sed quod ad ſpeciem attinet.) Species, inquit, tum demum ſpecies dic en da eſt, cum refertur ad genus mam indiuidais collata, ra tio nem ſpeciei amittit, & ſaciem ac ſimilitudinem quandam in quit generis. Velut Cicero maluit formã.) Ciceronis hae de re nerba inuenies libri huius capite 9,. u Kitur de diſ- crimi 6go RODOLPHI AGRIC. erimine totius & generis, formane & partium. Subiecimus hic quæ Rodolphus Agricola de uniuerſalibus reliquit, era ctatum utilem ſane huic loco, præpoſita Alardi Aemſtero- dami doctiſſimi uiri in eandem rem commẽdatione. Qun multæ res in pliloſophia nequaquam ſatis adhuc explic atæ ſint, tum perdifficilis & ſubobſcura quæſtio eſt de uniuerſalibus, circa quæ inexplicabilis & dialecticis ipſis pugna eſt. Proinde non abs re fuerit hic referre cenſu- ram Rodolphi Agricolæ de uniuerſalibus, licet nõ in hoc cõ Icriptam, ut æderetur unqua m. Vt enim qui parant ſtatuã fa cere, prius rude quoddam ſimulachrũ fingũt é trunco, poſt- ea dolant ac poliunt: Ita cum Rodolphus Agricola librũ ali quem de uniuerſalibus inſtituiſſet e onſcribere, hanc futuri operis ſyluulam deliniauit. Vtinam hanc ſimul & kpirmap abſoluiſſet, ut utriuſq; ceu guſtulum quendam præbuit. Iam uerò cum Ioannes Viues Valentinus & Iacobus Volcardus Bergenſis præter philoſophiæ profeſſionem undecuncq; do- ctiſſimi, non minimo nobis adiumento fuerint, ut hanc cen- ſuram plane deprauatam, imò mutilam utcunq; reſtituere- mus, illisq; uiris acerrimi ſane indicij non indigna uiſa ſit, quę in apertum proferretur, & huic loco infarciretur: libẽs admodum obſequutus ſum: uel hoc nomine potiſſimum, q́d nihil ſit eius uiri plane diuini, quamuis ex tempore, quam- uis alieno ſto macho ſcriptum quod non diuinitatem quan- dam præ ſe ferat. Quod ſi cui uideatur parum conuenire in- uentioni dialecticæ cenſura de uniuerſalibus, ei hoc ego re- ſponſum uelim, quod mea quidem ſententia, longe ſecus res habet, &quod magnopere adiuuabit cum ad alia permulta, tum ad hunc maxime locum de genere, ſpecie, & indiuidu- is, quo fere loco quęſtio h impeditior, neq; prorſus adhuc à quoquam ſatis explic ata tractatur: cõſtatq; magnum eſſe huius apud dialecticos uſum, ac proinde nõ inutilem uiſam fuiſſe, cuius nos perueſtiga tio hic angeret. Quotiens diale- Etici Ariſtotelici Porphirianam auſpicantur lſagogen, mox in ipſa ſtatim operis fronte: Exiſtit autem, inquiunt, hoc loco quæſtio ſubdifficilis, utrum uniuerſalia: Sit ne di- alectica ſcientia ſpeculatiua, an practi ca &c. Quaſi ſui oh- liti, nidentur propemodum iuxta Græcum prouerbium: 70⅛9 παρορ7ο *ερρ7ραπτ⁷àoaαεέN3 & profecttonem in di uerticulo conſumpſiſſe. Quanquam iſta quæſtio quantula tandem eſt portio portentiffinarum quæſtionum, quas ple- mis plauſtris, alias ſuper alias träãſuerſim ingerunt, quarum uel ſola recordatio nauſeam moueat, remoramcq; faciat ge- nexoe⸗ 9 rd uene ccten Ounmntt 1ener uVNu⸗ =” anß cNürie CStunto Minoen nentin ſeff funind calar (icz ſe⸗ Muleiun sillei ſetetian ſeriplos un Oe⸗ Partem RK ſt ſiſe ran biecin Aiqnin Nemſen⸗ dne, ſiszche nirtit dilledic⸗ kerreon⸗ nöinkor utſhnri runc ola lbdril tharit lan t1prebuile 1s NVoletn ndennge⸗ huthanee⸗ rektwe⸗ cign it citenrltn wtiſinn npokegln nitttencut tconunnnt⸗ eihereht⸗ tongelaſt Uigemn eCinlut⸗ rruntr umnl uttlen iut gtienil⸗ ſgrrren iognuune n:Ant⸗ 1l lice Proletin Ktonenil ſtio gunt m gas N unn ſen ſacng g eG DE INVENT. LIB. 1. 51 nerofis ac bene natis ingenijs. Neſcio ſi uel Craſſus ipſe, quem ſemel tantùm rilſiſie memorant, continere ſe poſſe à ri ſu, quotiens harum recordaretur affaniarum. Etenim dum oſtentandæ eruditionis ſu æ ſtu dio, in ipſo ſtatim operis limi ne perplexa quædam infulc iunt, quæ poſt erant tradenda: ni mirum rudes diſcipulos retundunt & alienant, quos allici, ineſcariꝙ; potius oportuit cõmoda breuitate, luce, ordine, ſimplicitate, alijs ꝙ; id genus illec ebris. Porrò dialectici, us nectunt nodum, ita non ſatis explicant: uerùm hunc tantum aliqui nodum pluſquam Herculanum, Rodolphus non ali=- ter expedit atque diſſoluit, quàm Alexander ille Magnus . 7 1 . . p&α ιπιεναοαenſe diſſecat. Vetus admodum quæſtio hæe eſt iam inde à Parmenide, Lenone, Cleante in medium ad- ducta. Plato uniuerſales quaſdam poſuit Ideas. Anthiſtenes Cinicæ ſectæ anteſignanus uniuerſalia dixit eſſe à ſingulari bus ſeiuncta. Atq; hæ ſunt quæſtiones illæ â quibus Porphi rius ille in initio ſeſe ſcribit uelle ſuperſede re. Extat ac ma- net etiamnum circa uniuerſalia inextricabilis dialecticis in ter ipſos pugna, ſimul & diuerſitas, nec adhuc ſuum inuene runt Oedipodem, quæ tamen haud magno negocio bonam partem ex hac cenſura redigi poteſt in concordiam. RODOLPHI AGRI- CQCOLAE SINGVLARES ALI quot de Vniuerſalibus quæſtiones. B Vniuerſalibus bæc in primis ſo lent quæri: ſint ne aliquid extra animam, id est, extra cogitatio- Knem, ſigmentumq́; mentis noſtræ. DBDeinge, ſi ſint, an diſtinguantur ſingularibus. Qua in re ut dicamus quantum no- bis cõiectura cõſequi licet, quodq́; ueriſimilimũ ui detur: ante oĩa dicendu arbitror ꝗd ſit uniuerſale. H u1 Dici- „ 4* 4 Ss2ꝛ KODOLPHI AGRICO. Dicimus ergo uniuerſale eſſe, quod unũ exiſtẽs per eſſentiã, est cõmunicabile multis, ut animal unum eſſe genus dicimus, quod est in equo, in aſino, in bo ue, in homine. Sanè unum non ſimpliciter dicimus: nam & unum dicitur collectione, ut maulti lapides unus cumulus dicuntur. Et dicitur unũ coniunctio ne, ut corpus & anima coniuncta, unus homo dici- tur: & unum abnegatione, id est, quia non eſt mul ta:ſic unam dicimus eſſe paßionem entis propriam, omne quod est unum eſſe, & idem eſſe dictu, ho minem & unum hominem. Dicitur præterea unum aßimulatione, uel communitate, uel ratione: ſic & alba dicimus habere unum colorem, quia ſunt ſimi lia colore, &duos homines eſſe unã ſpeciem, id est, habere ſimilem in ſe ſpeciem, uel formam, uel natu ram humanitatis: hocq́; ultimo modo uniuerſale est unu, Nihil enim uidetur aliud eſſe uniuerſale, qu m aliquid quod in ſubſtantia aut eſſentia ali- cuius eſt, cuius ſimile potest in alterius itidẽ eſſen- tia reperiri. Quemadmodum enim ſi duas eiuſdem ratiõis aut ſpeciei qualitates in duobus inuenimus ſubiectis, dicimus ea ſubiecta ſimilia:itidem ſi du- as quantitates, dicimus eſſe æ qualia. Siq; duas for- mas, uel naturas eiuſdẽ rationis uiderimus in ſub- iectis duobus eſſe, uocamus ea unu ratiõe.Id quod in udrii. ent einſaen rationis exiſtens, uniuerſale Nlnie⸗ lralit ſecbil inuen lieu lt.dle . ninibe ſtein uie clltt eg⸗ 0, erſete Hindluoe nn,te ſercice ulilge cottcet bone iltetetn Ppehe neſin Pfernu lrinf ,gtif rdt 41 vc , cſinin ucſi⸗ rite - S= DE INVENT. LIB. I. 8z dicimus: ut ſit uniuerſale nihil aliud, quàm eſſenti alis quedã in multis (ut ita dicam) ſimilitudo. Sin- gulare uerò est, quod huic opponitur: uidetur eti- am & hoc non uno modo dici:nam & ſingulare di cimus unitate. Sicut dicimus anguſtum iter eſſe, per quod niſi ſingulis pateat aditus, & uni, & nõ mul tis. Idq́; ſingulare est, quod unum numero, id el, non multa eſſe dicimus, quodq́; hoc uocamus. Itaq; hac ratione & humanitatem quæ eſt in Platone per ſe acceptam, hc humanitatem & ſingularem, & unam numero humanitatem dicimus. Ergo bæz ſingularitas, & unitas naturalis, & eſſe hoc, nõ ui detur eſſe ea quæ opponũtur uniuerſali. Imò tam latum eſſe ambitum horum quàm e& entis: & in omni ente eandem iſtorum inueniri rationem. Dici tur aliter ſingulare in cauſabilitate uel in commu nicabilitate: ita dicimus ſingularem amorem, qua- lis inueniri in nullo alio poſſet:& ſingulare lumen ſolis, quoniam nullum aliud aſtrum tale lumen præ bet. Sie Platonem dicimus ſingularẽ hominem, quo- niã proprietas illa ſubſtãtiualis, qua Plato ab oĩ bus hominibus, qui ſunt, fuerunt, erut, differt, eiuſi modi est, ut ei nulla alia poſiit ſimilis inueniri: idcirco in communicabilem eam dicimus. Non enim commu-⸗ nicabilitatẽ aliud dicimus eſſe, quùm eſſe eius na- ture, aut generis, dut habitudinis, ut poſßit aliquid o 3 quod c4 KODOLPHI AGRIcCc. quod ei ſimile ſit, reperiri:huma nitas ergo quæ eſt in Platone, ſingularis quidem estł unitate, nequa- quam uerò incommaunicabilitate. Quare unitate? Quoniam & bæc eſt & una per ſe. Quare non in communicabilitate? quia eiuſdem rationis uel na- turæ inuenitur in Socrate, in Critone. Hoc ergo ſin gulare eſt, quod arbitror opponi uniuerſali. Singu laria ergo prioris modi, ſatis est eſſe diuerſa:ſecun di modi, nedum diuerſa, ſed & differètia eſſe opor tet. Saneè modi diſtinguendarum rerum tres uiden- tur eſſe. Quæcunq; enim diſtinguuntur, aut diuer- ſa ſunt, id eſt, quando uerum est dicere, hocnon eſt illud. Aut differentia ſunt, hoc est, quum nõ ſolùm uerum e& dicere, hoc non est illud, ſed hoc habet certam proprietatem aut notionem adiũ ctam, qua ab illo diſcernitur. Tertius diſtinguẽdi modus e&, quando diſcreta ſunt quæ diſtingulntur, id es?, quodq́; ſeorſum per ſe, ab alio diuerſum ſubſiſtit. Sie duas ſubſtantias, Socratem & Platonem diſtin gui dicimus: & non ſolum ita diſtinguuntur, ſed & difffrunt etiam, & ſunt diuerſi. Quæ quò facili us accipiantur, paulò explanatius dicam. Eñt pan- nus unus totus candidus, huius quidem duæ partes dimidiæ ambæ ſunt candidæ. Et quamuis utraque candida ſit, ſunt tamen diuerſæ: quoniam hoc can- aic am no est illud: non tamen quantum ad cando rem H Gfrin Min fit (Cern 4 gen l ſon ex llius. gule ue tene⸗ ſe, en ani tetoft tur, p gero lerahb Cint. ii iit “ — .— DE INVENT. LIB. I. Fs eEFoem pertinet, diffrrunt. Nullum est enim in cando- Exye in eis diſcrimen. At ſi dimidiam unam nigro tin- Mtet Lgamus, iam non diuerſa ſolum bæc dimidia, ſed & feni differentia erunt. Habẽtq; utraq; notam, qua poſ- llu ſint alterum ab altero diſcerni: g ſi iam hæc duo di nn miglia, quæ adhuc coniuncta, unus ſunt pannus, diſ i eindantur: iam non ſolùm diuerſa, non ſolum diffe- eſtan ventia ſunt, ſed diſcreta. Hæc dicta ſunt non Juidẽ WVeô6 TNααειο„ οναν. 1 19 emoneyea TNEꝶ nndH XX“ιοπhιπ11d noſtra, hoc eſt, pingui Minerua, quò Alr non exact ius diſtinguantur hæc, ſed capiantur fa tcilius. Eſſe ergo aliqꝗd uniuerſale extra animã, quale nos ſi upra definiuimus, ocioſi i uidetur eſſe AaAueæerere, cæci negare. Quis enim nõ uideat Socra- in tem & Platonẽé, & Critonẽ, quemlibet horũ hoĩ?em - I eſſe, & quatenus homines ſunt, eſſentialiter uel ei- umi uſem rationis, uel(ut ita dicam) ſimiles eſſe Semo ta animi cogitatione aut mentis operatione, ſanè ar uh tes omnes, omnia doctrinarum genera diſtinguun oni tur, perinde ut diſtincta ſunt ea quæ tractant: ea uerò ſunt res. Neq; phyſicus conceptus onmium ge lie nerabilium, & corruptibilium conſiderat aut per- quirit: ſed ea quæ ſunt uera generabilia & corru- ptibilia, quæq; ſunt compoſita ex forma & mate- ria. Eademq́; aut elementa, aut ex elementis com- miſ ſunt, gue mſeio qua ratione quis uelis dicere D figmen- — S= — = =— = = =ẽ =— = Se = ☛£ = S= = = = = = 66 RODOLPHI AGRICO. figmentum aut opus animi noſtri. Quum autem os doctrinæ aut ſcientiæ ſint circa uniuerſalia: neceſ- ſe est uniuerſalia aliquid eſſe extra anima, ſi quæ tradantur ab artibus, ſunt extra animam aliquid. Præterea decreta legum, philoſophorum præce- pta, iuſſa medicorum omnia, uniuerſalia & com- munia ſunt: ea ergo neceſſe aut ad nullos pertinere ſi nihil commune eſi in rebus:aut ad unum tantùm pertinere: cum cuiuis uel proprietate, uel ſingula⸗ ritate, commune illud conueniat: aut ſi ad oẽs per- tinem, neceſſe est in omnibus eſſe commune illud, quo poſito, oĩ a comprehenduntur: quod ſi in oĩ bus est, & neceſſe est extra animam aliquid eſſe. Ad hæc ſi ſint uniuerſalia tantuùm in anima, utrum di- cemus aliquid eis extra animam in re reſpondere, aut nihil?Si nihil, non dicemus quicquam intereſ- ſe inter conceptũ Chymeræ, & hominis, quum per- inde uterq; ſit inanis, & cui nihil in re ſolidi aut certi ſubſit de quo formetur. At ſi dicimus ſubeſſe aliquid in re: illud aut dicimus tale eſſe quale con ceptũ est, aut alterius habitudinis: ſi tale dicamus, quum ſit uniuerſale, cõceptum erit & uniuerſale. Si alterius habitudinis, nihil intererit rurſus inter hominem & Chymeram:quum enim ſit quod con- cipitur uuiuerſale, unum, multa comprehendens aut ambiens, & quæciq; ſunt in re, ſingularia ſunt —404 (nane 0. 1 Keſtoe lanns⸗ ſc ii Nrte ſch in nutoer 6* 1 DE INVENT. LIB. I. 7 (nam eſſe aligd uniuer/ale, id in controuerſia eſt.) Quid enim re fert utrum mens noſtra ea quæ pror ſus diffrrunt, & in nullo conueniune, in uno commu ni coniungat, quum inter ſe penitus diſcrepent ?an partes Chymeræ dißidentis, & quæ in unam for- mam cogi nõ poſſunt, in unius corporis formas co actas eſſe confingat? Quòd ſi ergo inter Chyme- ræ conceptum, & homiuis reliquorumq́; uniuerſa lium, multum interesd, & quæ à legibus, philoſo- phis & medicis ſtatutentur in cõmune, complectun tur multa, & traduntur multis communiter faci- unda, non ſolum de multis concipiuntur: & artes ſcientiæq́; quæ de rebus extra animam & de uni⸗- uerſalibus idem diſſerunt uniuerſaliaq́; tractant᷑. Et Socrates, Plato, Crito, unam habent in ſe com- munem uel uniuerſalem naturã humanitatis, quod uniuerſale diximus uocari, omni etiã animæ aut in tellectus opere ſemoto: erit nimirum uniuerſale ex tra animam, quod omnia inter ſe clauſa habeat, nec per ullam exteriorum cognitionem, aut inqui ſitionem nec recte intelligi poßit, nec complecti quale, omni animi miniſterio ceßãte, uidetur eſſe. Quòd ſi est uniuerſale extra animã, uidebitur diuerſum quiddam à ſingularibus id eſſe oporte- re. Neq; enim uidetur fieri poſſe, ut duo aliqua in codem quatenus idem est, conueniant & differant. ODO 5 Sed ss RODOLPHI AGRIC. Sed ſingularia in uniuerſali conueniunt: ut Socra- tes & Plato cõueniunt, quatenus uterq; eſt homo. Differunt autem ſingulari, quatenus hic es Socra tes, ille uerò Plato: uterq; ſcilicet ab altero, notio- ne uel proprietate addita humanitati, cuius ſimile est in ullo alio inuenire. Quam, qui Ioannis Scoti ſectam tuentur, dierentiam indiuidualem uocant. Quum ergo in uniuerſali conueniant & differant ſingularia, neceſſariò uidetur aliud eſſe uniuerſa- le, aliud particulare. Ad hæc quæcunq; prorſus es dem ſunt: impoſiibile eſt alterum eorum cognoſci, ut alterũ ignoretur. Sed poßimus in Platone de lon ginquo proſpecto, cognoſcere hominem, ut ignore- mus Platonem eſſetergo in eo diuerſum quiddam Plato & homo ſunt. Præterea impoßibile e idem eſſe communicabile &ncõmunicabile: ſed uniuer fale communicabile eſſe oſtendimus, ſingulare ue- rò ineommanicabile. Qus in re ſemper uelim in mentem redeat, quid communicabile, quid unum in uniuerſali, quid ſingulare uniuerſali oppoſitum uocemus. Haud diffieile erit uidere, nõ poſſe idem ſingulare eſſe & uniuerſale. Poſtremo poſſemus multa teſtimonia maximorum in philoſophia uiro rum proferre, multa ab antiquis ſcholis decãtata, & uelut per manus tradita, colligere: niſi non tam propoſitem eſſet nobis, quæ quiſq; dixerit tueri, quam 1tlo thonm. lon n foftti⸗ iuſnie niee Nlokt Uifs ſuinſ girſil nate blttt kt ſnd lbirct⸗ leſtnt ſtin ſp⸗ DE INVENT. LIB. I. §y quàm quærere, quicquid rectißimè, & ad rerum Naturam aptißimè dicatur. Hactenus Rodolphus. Quæ diuidendi & qum uaria ſit ratio. C aput VII. . T quia diuiſionis locus nos admonet, quid ſit ipſa, & quo pacto tractanda exequamar. Per qum utilis enim ext diuidẽdi ratio, tum ad rei quæ diuiditur naturam demonſtrandã (proximum enim est, ut cům quid ſit unumquodq́; dixeris, dein de quotuplex ſit oſtendas) tum ad definiendum. de- finire nanq; nõ aliud uidetur, quâm ex genere per diffrentias diuiſo, in ſpeciem deſcendere: Præci- pue uerò ad diſſerendi orationisq́; copiam, ut ſi unum aliquid quod mult a ambitu ſuo complecti- tur, in partes ſpargas: late enim funditur quod in parteis ſpargitur: quemadmodum multa ſi in unum colligas, in anguſtũ aguntur. Diuiſio igitur eſt, generis in ſpecies per differentias diductio. Placu itq; omnem diuiſionem duabus differentijs é diuer- ſo poſitis debere perfici. Deinde, ut repugnent eæ differentiæ, hoc eñt, ut nequaquam in idem conue- nire poßint. Poſtremo, ut quicquid in genere conti netur, id totũ diffrentiæ explicent. Aequa quidem lex, ſed dißſicilis obſeruatio. Et corpus ſane per animati & inaĩ atũ diuidi hoc pacto uidetur: Ani mal Go RODOLPHI AGRIC. mal etiam per rationale & irrationale. Sed con- tingit, ut uideantur ſub uno genere multæ eſſe ſpe cies. Vbi ergo diuidere id uolumus, capimus unius alicuius ſpeciei differentiam: deinde aliarum ſpeci erum, quia unam aliquam communem differenti- am non inuenimus, circuimus ipſam differentiæ al terius negatione, quemadmodum in diuiſione ani- malis uidemus fieri. Irrationale enim non niſi ne- gationem rationalis explicat: quamobrem uera dif- ferentia eſſe non potesgt, c omnis ſpecies ex diffe- rentia conſtituatur: nihil autem conſtituitur ex ne gatione. Labaſcit ergo continuò uera illa diuiden di lex. Deinde cuius ſel icitatis eſt, ut uel prior dif- ferentia uera ſit, quando uel paucas, uel plane nul las eſſe ueras in conſeſſo eſt? Ergo & hanc unde⸗ cunq; datur arceßimus, fitq; ut altera non ſit uera, altera nullo modo dißferentia ſit: appareatq; multo iſta dici ſpecioſius, quàm rectius poſſe obſeruari. Accedit iſtis, quod cum unam fortaſſe dißſerẽtiam aliquo modo eloquamur: ut ſit uerbi cauſa, uolati- le: & ſpeciem quoq; inueniemus, quæ eſt auis. E di uerſo quorundam cum differentiam aliquam inue niamus, deſit ſpeciei nomen: ut bipes eſſe, animalis ſi differentia fortaſſe, nullam tamẽ ei ſpeciem tri- buere poßis. Sic & piſcis nota est ſpecies, in red⸗ denda differentia fortaſſe laboretur. Nobis ſicut Vyjeßf li/ kt h ſo lalece P uiu tſei fen. rliel ſ 6 di ſe⸗ nui DE INV ENT. LIB. I. 61 Orimum eſſet, & uoto forſan optandum, ut legiti⸗ mis duabus differentijs diuideremus, ita proximi erit, ut qualibuſcunq; duabus tamen: ſin minus po- terimus duabus, at guotcunc poterimus diuidamus dum modò uniuenſam eius quod diuiditur, comple ctamur latitudinem. Quamobrem non per ea mo dô, quæ in ſubſtantia eius ſunt, uod diuiditur, ſed per omnes locos qui circa, quiq; extra ſubſtantiam ſunt, ducitur diuiſio. Sane eorum quæ in ſub- ſtantia ſunt, aptißima per quam diuidatur est for- ma, quòd ea perfectæ differentiæ origo eſt. Nam corporum aliud animatum est, aliud expers anis mæ:hæc ex ſorma ducta eſt diuiſio. Deinde pro xima, quæ ex materia ducitur: ut, arborũ aliæ ex ſemine ſuut, aliæ ſpote naſcuntur. Hinc iam ab adiacentibus accipitur: ut, animalium aliud man- ſuetum, aliud ferum. Et contrà quoq; diuidun- tur adiacentia in ea, quibus adiacent: Vt feritas, alia ſerpentis, alia auis, alia reliquarum beluarum eſt. Et per actus fit diuiſio: vt hominum alius ſtu- dio, alius lucro, alius uoluptati operam dat. Et per effcientia: t animalium aliud parentis effica ria, al iud calore ſolis, aliud putrefact iõe gignitur. Et per effecta: Vt animalium aliud fœtũ, aliud oznure, aliii4 uermẽ parit. Et exfine: Vt rerũ do neſlerari aliæ ad neceßsitatem, aliæ ad uoluptatẽ, Aliaæ cOz RoDOLPHI AGRIC. aliæ ad uſum pertinent. Contra quoque ex ijs, quæ ad finem pertinent:Vt opum parandarum cau ſa alij iuſtam operam nauant, alij fœ nerantur, alij ui rapiunt, alij fraude ſubducut. lIam uerò, ani malium aliud terra, aliud mari degit: ex loco eſt. Et, flores aut hyberni ſunt, aut uerni, aut æ ſtiui, aut autumnales: ex tẽpore et. Et, homines alij ſerui ſunt, alij domini, alij neutrum: ex cõnexis ſis mitur. Contingentia etiã diuiſioni conueniunt: ut muſicorum quidam literas ſciunt, quidam igno rant. Et pronunciata: ut quidam hominum lau- dati ſunt, quidam uituperati, quidam ſilentio la- tent. Attulerit etiã aliquid comparatio: ut po⸗ pulares quidã infra regem ſunt opibus, aliqui pa⸗ res, nonnulli ſuperiores. Et a ſimilibus diuiſio- nem ex preſſerimus: ut aliorum uitæ propoſitum, in duſtria formicam imitatur, aliorum ſegnicies ſim lis eſt muſcis. Oppoſita & differentia prorſus à diuidendi ratione abhorrent. Neceſſe est enim, ut quicquid diuiditur, de ijs prædicetur in quæ di uiſum est. Nihil autem de his, quæ repugnant ſibi, prædicatur: quo fit, ut ne diuidi quidem poßit per ea, quæ ſibi repugnãt. Nomen rei præterij, quo niam parum accõmodati credidi diuiſioni. Quan- quam fuerunt, qui facerent diuiſionem eius in res ſignificatas, ut taurum diuiderent in domeſticum . 4 4 Mler o eri⸗ ſ fe frenn = = = =ãn gor Mun ſata rat altr. ſit feli ſum es ſey tn hvoa cir⸗ licrd ſiyen 4 „9 eeſ N nr eid e Noet Aſi ind eri⸗ ☚ n umH ſe Ttiee 6, “ 8 Ge iu, DE INVENT. LIB. I. 65 animal, & ſidus, & montem. Quod qua ratione di uiſionem appellent nõ uideo, cũ id uel ratio loquen di coarguat. Nec enim quisꝗᷓ tam ineptus ſit, ut di- cat:tauroru alius animal, alius ſi dus, alius mõs eſt. Similiter lõge minus diuiſio et rei in noĩa. vt, non patiar, nõ fera, non ſina. Niſi quis diuiſionẽ etiam putet eſſe, Anna ſoror, ſoror Anna: ci hic quemad modi & illic, idem diuerſo ſono, quanꝗᷓ non uerbo rum, cõſtructionis tamen, repetatur. Diducitur tamen unu⸗ in multa explicatur. Diducitur qui dè, ſed nõ ita, ut id diuiſio uocari poſit. Neq; enim ignorandi nobis eſt, poſſe tripliciter aliquid quod unum ſit, in plura diduci. Diuiſione, quæ quomodo fiat, diximus: Partitione, qua mox dicemus: et enia meratione. Ea fit, quoties multa, quæ uni alicui in ſunt, recenſemus. ut cum dicimus: Cicero eloquens fuit, & prudens, &uindex appetitæ dominationis: & reliqua, quæ in immenſum extendi poſſunt. Cer tum es? non diuidi in iſta ciceronem, quoniam Ci⸗ cero indiuiduies est, nec partes etiã eſſe Ciceronis iſta. Enumeratio ergo est multorum, quæ ad unum aliquod rediguntur, Hoc bacto & multa unius uer bi ſignificata, & unius rei nomina, non diuidendo digducimus, ſed enumerando recenſemus. Non- malli arctis admodum finibus clauſerunt totã hanc rationem diuidendi, ut omnem diuiſionem, quæ nõ e4 RODOLPHI AGRIC. fit per ea quæ in ſubſtantia ſunt, dicerent, aut ſub⸗ iecti eſſe in accidentia, aut accidentis in ſubiecta, aut accidẽtis in accidẽtia. Liberũ e & ſuũ cuiq; iudiciũ. Mihi uiſum eſt quàm copioſißime poſſem aperire rem iſtam, quoniam uſus eius late patet. Nec ignoro, poſſe eis, quorum aures nõ ſint ijs au diẽdis imbutæ, uideri rem perplexiorem eſſe: quod tamen quamuis exigua animi intentio molliet, mo- dò non pigeat tantiſper ſubſidium petere à cõmu⸗ ni ſtudiorum artifice labore, fructus certe laborũ, quod affirmare auſim, non pœnitebit. Scholia in caput ?. Quo pacto tractanda.) Vide Rodolphum lib. 3. cap. 7. Per quam utilis eſt em̃ diuidendi ratio.) Ad tria ait in pri mis conducere diuiſionem, ad plane cognoſcendã rem eam quæ diuiditur, ad apte de finiendũ, ad diſſe rendi orationisq;; copiam. Refer huc Quintiliani locum lib. 4. cap. 3. & rurſus libro II. cap. I. Vt unum aliquid.) Tametſi uel exemplum &uοvαοραρ1 habet, non dubium quin deſit ſi, ut ſic legas: ut ſi unum aliquid &c. cui rei indicio eſt uerbum ſpargas. Diuiſio igitur eſt generis in ſpecies.) Aſtrictius capit no- men diuiſionis, qu àm alij ſolent. Qua de re plura ca. 9. quem Iocum le gas oportet, modo hunc uelis plene intelligere. pPlacuitq́; omnem diuiſionem.) Tres affert cauſas, quam- obrem non ſemper duabus inter ſe pugnãtibus differentiis diuiſio poſſit abſolui. Primã, quod nullius pene generis utra que nobis differ entia ſit cognita, ſed alteram negatione fe- re exprimamus: alteram, quod in pleriſq; ne altera quidem illa, quæ affirmatione effertur, uera eſt differentia: poſtre- mam, quod ſæpe differentia inuenta, ignota adhuc eſt ſpeci- es: & rurſum nota ſpecie, differentia ta men manet incogni ta. Deinde cuius feliciratis eſt.) Raræ, inquit, & maximg cuiuſdam felicitatis eſt, ſi uel prior illa, quam affirmatione exprimimus, uera ſit differentia, propterea quod uel pau- cas uel nullas potius geras eſſe conſtat, tantum abeſt, ut co Fnitam a 11 inrb ſenule mlu. Wo. in ne vliul mlegt. unti) aiusſe Eeeberb⸗ beſttu ſekali⸗ ligkect olph, Unpart ſeruntit iſdem Iam,n nalord An Parti um lid „ 4 niun, 0, hiiſti iulgye ſlic. tſ ſhus ütg ednſen legtn Glein⸗ ggrlhet ſ uml Adtin oſceniint rendin, eldvdlun eluhe etbanſe num lib. 4. cap. 2. 2* DE Ih⸗OVENT. LIB. I. 6 gnitam habeamus utranq;. Sic Cicero in Antonium: Et qui- dem cuius temperantiæ fuit, de M. Antonio quærentem, ab ſtinere maledicto. Circumimus ipſam differentiam) Vide Laure. Vall. lib. 2. cap. 3:2. Vr arborum aliæ.) Plinius lib. 16. cap. 33: Arhores, inquit, quas naturæ debeamus, tribus mo- dis naſcũtur, ſponte, ſemine, aut ab radice. Ammalium ali ud manſuetũ.) Ariſtoteles 9. lib. de Animalibus. Aliud foe tum, aliud ouum.) De Animalibus lib. I. Aliud terra, alind mari degit) Rurſunt I. lib. de Natura animalidi. Nomẽ rei prætern.) Hanc hodie uocant diuiſionem uocis in ſigni fica- ta, cuius ſententiæ autorem laudãt Boethium. Eius ego hag de re uerba ſubieci: Eſt enim, inquit, diuiſio generis in ſpe- cies:eſt rurſus diuiſio, cum totum in proprias diuiditur par tes: eſt alia, cum uox ſigniſicans multa, in ſgnificationes pro prias recipit ſectionem. Ex his tribus diducendi generibus Rodolphus ſolùm primum illud diuiſionem appellat, alte- rum partitionem, enumerationem tertium. Georgius Tra- pezuntius poſtremum hoc diſtinctionem uocat, reliqua duo iſdem nominibus quibus Rodolphus. Non patiar, nõ fe ram, non ſinam.) Verba ſunt Ciceronis in Catiliname An- na ſoror.) Dido apud Vergilium: õs Anna ſoror, quæ me ſuſpenſam inſomnia terrent? . Partitione, quam mox dicemus.) Capite 9. uide Quintilia DE PROPRIoO J₰ Riſtoteles proprii: uocauit, quicquid omni ¶¶E ſoli imeſſet & ſemper. vt ſit homini pro brium, natum eſſe ridere. Omni enim inest homi- ni, & ſoli inest, & ſemper homo natus est ridere- Diuiſitq; in definitionem, & id quod communi no mine(quoniam aliud non ſuppetebat) proprium di xit. Eodemq́; proprij nomine cõplexus est & dißf rentiam. Sane differentia, quod ipſum nomen præ s ſe * 66 RODOLPHI AGRICO. ſe fert, dicetur commodius, quoties generi quod di uidit comparatur. Rationali enim & irrationali animal ab animali differt. Aut quoties ſpecies cui diffiniendæ adhibetur, reliquis confertur ſpeciebus ab illa differentibus. Suæ enim ſpeciei comparata, cuius ſubſtantiæ pars ect, rectius proprium dici⸗ tur, ꝗqudm difrentia. Nec ego iſtud ſic accipi ue- lim, tanquã putem idem eſſe differentiã, & id quod propriã uocamus paßionem (quæ quid ſit, & quo pacto à dißerentia diſtet, perſequi non noſtri est in ſtituti, nec enim ſatis de eo conuenit omnibus) ſed ut oſtendam placere mihi, in præſentia dici propri um, quo pacto Ariſtoteles uoluit, quicquid de eo, cui id proprium eſſe uolumus, conuerſim dicitur: ut quemadmodum dico, omnis homo est capax di ſciplinæ, ſic dicam, omne capax diſciplinæ est hbo⸗ mo: & ſicut omnis uirtus est expetenda, ſic omne expetendu eit uirtus. Porphyrius in Iſagoge, qua drupliciter dixit proprium dici. Quandoq; enim quod ſoli mest & non omni, ut nautam eſſe uel mu freñ, homini: nihil enim præter hoĩem dici poteſt nauta uel muſicus, nec oĩs tamen homo nauta uel muſicus dicitur. Quandoque quod ineſt omni & non ſoli, ut uiuere omni ineſt homini ſed non ſoli, nam & omnia animalia & plantæ uiuere dicun- tur. Tertio, quod ineſt omni, ſoli, ſed non ſemper: ut IV erd te, Per ſe ioſeme cno C⸗ ai ſrbe Utomire, heun gu Nent, lulean, iin lerto⸗ n at ſcoleckun hunene rhomnin ſotni Aßrl .Miend⸗ hieen hubit eo whin 0. tignel incieng Peinn ſteit anpte ftunfn vi iſton 4 ſAn ierin ſce DE INVENT. LIE. J. 67 ut calue ſcere homini, quod non niſi ſenio contin- git. Quarto, quod omni, ſoli, & ſemper inest, ut erudibilem eſſe homini:de ſolo enim homine & de omni & ſemper dicitur:idq́; uere eſt &exacte pro prium, quomodo & nos hoc loco accipi proprium uolumus. Quoniam autem (ut prædiximus) in red- denda ſua cuiq; rei digferentia laboramus, propri- am fere paßionem, quam uulgo proprij ſignifica- mus nomine, quonia diß uſta à ꝑro pria ſeæcreuit, eam in locum differentiæ ſubdimus- & eam quoque ſi pro arbitrio & ubicunque res poſceret, paratam & ad manum haberemus, eſſet qualecunq; quidem, ſed aliquid tamen: minus enim in definiend is, diſtinguendisq; fluctuaremus rebus. Nunc pro difſerentia ponimus proprium, ne que iid unum, aut ſatis firmum, aut certu, ſed ſæ pe ex mal tis collectum, & tum quoq; ambiguum, & anceps. Notum esſt quid Platoni acciderit, qui cum diligen ter hominis propriũ reddidiſſe uideretur, bipedem eſſe & implumem, & definiret hominem eſſe ani- mal bipes implume, Diogenes Cynicus gallinace- um, cui dempſerat plumas, in auditorium illius pro ijciens:hic est (inquit) homo Platonis. Ergo (ut di cimus) nobis proprium, cui huc locum tribuimus, ſit illud, quod quarta huius nominis ſignificatio- ne Porpbyrius poſuit. Idi; ſiue differentia ſit, ſi- E 2 e — 68s RODOLPHI AGRIC. ue paßio, uel ſuis poſita nominibus, uel dicendi cir cuitu explicata, non multum refert. Reliqua, quæ alijs proprij modis comprehenſa ſunt, inter adia- centia aut actus numerabuntur. = Scholia in caput octauum. Eocdemch; proprij nomine cõplexus eſt & differẽtiam.) Mirum uideri poſiit, quo modo dicat Rodolphus, differenti am propr ij no mine ab Ariſtotele comprehẽſam fuiſſe, cum ille generi eam adiungendam eſſe c irmet. Verba eius hæc ſunt: N&οο. ι£ Tτ—.0οαα Sa 6“ ο, 1 Zvs, 6 19 1op, 5 αια AXoj. 9h vÿ Ta Al⁹odαρρνSνσX nνh⅛οναα àα 7α7Hερτd ιαρ. Omnis, inquit, propoſitio atq om̃e plema, aut genus, aut proprium, aut accidẽs indicat. EBEtemim differetia, generalis cum ſit, cqum genere collocari debebit, Non me clam eſt, eſſe qui dicãt Ariſtotelẽ de ea modò diffe rentia loqui, quam noſtri iſti uocant genericam: qui fortaſ- ſe Jicerent ali quid, ſi apud Ariſtotelem ſcriptum ſic foret: R rap TNR1νιισ½wÜοαπαπ 7K evmn, T yive 71 iop, ut re petitus articulus iecerneret hanc ab ea quam ſpegificam no minant. Nunc illud propius ad rem noſtram, &z οαρ pla- ne indicat, nullam diſtinctionẽ ſubeſſe in uer bis eius. Quan quam illud interim uideo à quibuſdam uerti in dubium, ſit ne differentia ulla, quæ cum ſpecie infima conu ertatur. Sa- ne Boethius hac in re uarius eſt, ut qui in Iſagogen Porphi- rianam ſcribens, ai enti — cie nradicari: contra in categorijs Ariſtot. dicat quaſdã eſſa differentias, quæ n niſi de una ſola ſpecie p̃dicentur. Quod autem in diffinitione differentiæ dicitur, prædicari eam de pluribus differentibus ſpecie, id non it a accipiendum eſſe, qualſi ſemper ſiat, ſed quod frequentiu S. Mihi naſteri £ . 5 = rem eſſe conuincit. Etenim ſi genus unumquodq; in ſpecies per differentias diuiditur, quis non uideat differentias ge- neris eius, quod proximum infimæ ſpeciei eſt, cũ ſua quac ſpecie oportere conuerti? Sed hæc Tee. Illud propius ad rem noſtram. Si Ariſtoteles eo quem citauimus loco, de generali tant um differentia locutus eſt, cui igitur prædica- to ſubijcimus eam, quæ ſpecifica dicitur? Alexander Aphro diſæus: Quare, inquit, differentia generica dicitur? Quia in ſub⸗ R Mtnepe ltechp aiteli, Gum an ucſea tinuotß Paferen ne. ral eſe I. initque Nllat e⸗ lehenlan Miſotel deffnitio ge ſua ſo Plus tam jellatqgu teapr b de Ge ſenon ett Piletbla toneit lalum en lita Dio ſoſidei! 55 ſu htte . lentia t ſerdi⸗ zin äfenen niſſou heintt 11 A Gif Kungin indahrn unt lcan tpen 9 iun, n⸗ ne u utted ltiiſcn .anmd eg i DE INVENT. LIE. I. 69 fubſtantia eius eſt, de quo prædicatur, quemadmodũ & gs nus: & quod ambo implent ac perfic iunt eſſentiam uniuſcu iuſq; eorum, quorum ſunt propria: tum etiam quod in pluri bus ineſt & ipſa, & de pluribus ſpecie differentibus prædi- catur: neq; emim aliud quicquã intereſti inter genus & diffe- rentiam, niſi ꝗ ud differentia nonp dicaturii cienus ille E his utiq; duxæ iIIX rationes, uę primo bonun tur loco, de quauis differentia intelligi poſſunt. Tertiam eo intellectu ego accipio, quo Bocthius differentiæ finitionem. quod ſi recipiatur, nihil obſtabit, quo minus de omni diffe- rentia intelligenda ſint uerba Ariſtotelis. Sed ꝗd hc ad Ro dolphum, Qui ed iun- ctam eſſe ab Ariſtotele? Quid dicemus? An hoc fortaſſis, d continuo ipſe, quanquã aliud agens, ſubiungit, duobus mo- dis differentiam comparari poſte primum generi, generę coniungen dam eſſe. Deinde ſpeciei ſuæ, quam cum genere ſumpta con ſtituit:quo pacto non tam differentiam, qudm proprium ap pellari debere, ac proinde proprij A. appellatione com- prehenſam. Cui ſententiæ ſuffragatur & ratio. Nam autore Ariſtotele ipſo, quicquid c Suerſim de re prxdica tur, id aut de finitio eſt, aut proprium: differentia cõuerſim prædicatur de ſua ſpecie, & definitio ęi 6 . Fa bius tamen Quintilianus lib. 5. eam modè differentiam ap- pellat, quæ cum re non conuertituùr: quæ autem conuertun- tur, ea propria uocat. Vt calueſcere homini.) Ariſtoteles 5. lib. de Generatione animalium, ſolos uiros ſcribit calueſce re, non etiam fœ minas. Hic eſt, inquit, homo Platonicus.) Ridet Platonem Cynicus, magis ipſe ridendus. Neq; enim à Platone implume animal dicitur, quod utcunq; plumis nu- datum eſt, ſed cui natura plumas non dedit. Extat hiſtoria in uita Diogenis apud Laertium: quanquam is Paruin hutc ſ cto ſidei habe at. DE T0OTO ET PARTIBVS Caput IX. Tan & partes ſequuntur, quorum nonnun a quam cum genere & ſpecie confunduntur , mina, ut genus toti, ſpecies partes uocemus, & di- E 3 uiſio- enr lig . Ta So RODOLPHI AGRIC. uiſi. onem, partionemq; inuicem alteram pro altera accipiamus. Sed iam quid inter res interſi it quæ ren ti, etiam ipſa diſtinguenda ſunt nomina. Et ſimile fortaſſe quiddam habent, quòd quemadmodum ge muis ſhecici ſuus comprchendit, ita totum intraſe mplect itur. Sed hoc diffrunt, quòd quemadmodum genus ad conſtituendam ſingula- rum ſpecierum ſubſtantiam adſit oportet, ſic totum non ſingularum partium ſubſtantiam cõſtituit. Ple ræq; enim, ut interierit totum, permanere tamen poſſunt. Et contrà, quemadmodum ad conficien⸗ dam totius ſubſtantiam, unamquamꝗ; partium eſt adhiberi neceſſe: ſic ad explendam generis ſubſtan tiam, non utique unamquam; ſpeciem adeſſe, na- nti tura illius expoſcit. Præter hoc quoq; genu de ſpe ciebus ſuis affirmatur: to totum de partibus nequa⸗- ꝗquam. Quanqudm enim & carnis partes, carnem: & ligni, lignum eſſe dicamus, non tamen uel ea ca ro, uel id lignum ſunt, cuius ſunt partes. Acute ita- que, ut omnia, & breuiter Quintilianus iſta di- ſtinxit, ita definiens: Diuiſio eſt plurium rerum in ſingulas: partitio, ſingularum in partes diſerctio. partium aut & proinde totius etiam non una est ratio. Quædam pertinent ad ſubſtantiã. Quæ- dam ex quantitate nomen habent. Quædam uirtu is ſuut atq; efficaciæ cuiuſdam. Subſtantiæ ſunt, lt ſateri Ainu li con rier ki u⸗ kunn nini ſono litera lendt d⸗ ltecin l enfe –— DE INVENT. LIB. IJI. „ ut paries domus eſt pars, ligna nauis. Quantitatis, ſen utt in ijs, quæ extenſa ſunt, pedale, bipedale, tripe ſiu dale: dicimus enim decẽpedalis rei partes. Et in tem ung pore, præteritum, inſtans, futurum. Et in numeris, i genarij ſunt partes, unum, duo, tria, quatuor. Vir- l⸗ tutis autem ſunt partes, quemadmodum dicimus le prlus roboris Achilli fuiſſe, uam Aiaci zille 6 Plus knnr ſalt eſe, lunæ. Sic quoq; animg qua N i, ſentiendi, mouen tien iu tes, aliæ de proximo ſubſtantiã cõſtituent, ut ſunt mm materia & forma, qualia ſunt in homine corpus et 6 animus, in arbore uita & lignum: quari huiuſmo- Adi conditio est, ut ſi qua partium deſit, nõ eſſe res, non tueri nomen ſuum poſßit. Aliæ ad integritatẽ . tu rei explendamt pertinent, quarum nonnullæ deeſſe rei queat, ut nõ intercidat: ut ꝑedes, manus, caput, m haominis ſunt partes: nã pedes aut manus dec ſſe ho- ä mini poſſunt, ut quanquam uel mutilus uel mancus, homo tamen ſit & dicatur. Atq; eæ quidem, ut bre- M. uiter dicatur, conſtitutæ rei ſunt partes: illæ conſti tuendæ. Ect & alia quædã partium differẽtia, iru qSuod hæ quidẽ eiuſdẽ ſunt generis, quas 5 ν vH Sreæci uocat, nos cognatas dicere poſſumus. Vt bpar u tes ligni oẽs ſu unt lignn: partes lapidis, lapis. Hæ rur * ſut rroerg, hoc eit (ut ita dicamus) multige- “ . S 4 ne⸗ „ RODOLPHI AGRIC. næ, quæ non in idem genus ueniunt: ut partes do- mus, ligna & lapides, non ſunt domus: partes homi nis, carnes, nerui, oſſa, quæꝙ; ſunt iſtis ſimiles, non ſunt homo. Sed de materia & forma, quia hæ nel maxime omnium præcipuæ ſunt partes, exacti us explicare ad phyſicum pertinuerit: nos ſatis ha bebimus, quoniam crebro per os redit mentio ea- rum, quomodocunq; datur, pingui (quod aiunt) Mi nerua ipſas indicare. Materia ergo est ſubie- ctum, ex quo aliquid generatur prim, & in quod corrumpitur ultimum. Ita que ipſa nec generari po test, nec corrumpi. Forma est modus quidam mas teriæ, quo ſibi contingit, ut huius uel illius ſpeciei capiat nomen. Volenti igitur ſcire cuiuſmodi res ſit materia, hoc pacto proximum fuerit rimari. De mus in exemplum hominem. Semoueamus intelle- &tu animam. Facile id quidem et, quod quotidia- næ nos mortis conſpectus docet. Difficiliora ſunt quæ ſequuntur. Separemus tamen intellectu oẽm colorem, deinde omnem habitudinem corporis, ut est calor, frigus, durum, molle, & reliqua id genus. Deinde figuram, ut quod diductos habeat pedes, g diſtentus in brachia ess, quod in caput erettus. Po ſtremo omnem magnitudinis modum, menſuramq́; demamus. Id quod iam reliqui habemus, materia eñſt. Dices fortaſſe, nihil uideo relictum, neque . hCtet. Fterlenn ilezten i⸗ ,e ſcite == DE INVENT. LIB. I. Szs tale quicquum cõcipere poſſum animo, quod omni bus iſtis priuatum ſit. Dabout concipi poßit. Bdt uidere in monumentis operoſius extructis, in qui⸗ bus conditum ſit corpus aliquod, tandem temporis diuturnitate nihil præter pulueres, terramq; rema nere: & hoc idem quod homo fuit (ut loquimur) terra ett. Certumq; est quiddam ibi eſſe, quoc an- tè humanitatis babuit in ſe ſpeciem: idq; ipſum ter re iam faciem habere, & poſſe ipſum poſtea quan loq;: uel i igne excoctum in lapidem dureſcere, uel in herbas excultum uireſcere, uel aliam quamuis naturæ formam accipere. Vides item nõ colorem, non figuram, nõ ullam habitudinem corboris, quæ concipi tangi ue poßit, eandem, Ergo perpetu illud, ra eit, maperto est, nihil eſſe eo. eori : quæ tangi, cer ni ue poſſunt, cum hoc manſerit, illa cuncta inter- ciderint. Solidum itaq; illud & omnibus iactatio- nibus, permautationibusq́; rerum nature ex poſi⸗ 1⸗ tum, ipſum immutatum manens, est materia uera illa, & quam prim uocant. Quòd uero carnem & oſſa hominis uocamus materiam, & lapides atq; ligna domus, ſimilitudine quadam dicimut. At forma es&t in hoc aſſumpto corpore, quemadmodi cum bomo fuit, anima(ex ea enim habuit, homo wrat)it itai iam cum mutatum eKi in terram, id 4 quo E 5„ bs- 74 RODOLPHI AGRIC. habet quod terra est. Sic & ſi deinde ſolidetur in lapidem, id quo lapis ect: ſi in aquam diluatur, id quo aqua erit, erit & forma ipſius. Cerni iſta non poſſunt, concipi tamen poſſe, non quidem qualia ſunt, ſed quòd aliquid ſint, in perſpectoect: & ma teriam ſemper manere, formam uerò aliam alia fluctuum in morem continenter propelli, & no- uam ab ipſa rebus ſubinde faciem afftrri. Dici⸗ tur & aliter materia, id quod negocio alicui pro- poſitum est, circa quod laboret: ut materiam infau- miæ dicimus impudieitiam: ſic & uirtutem materi- am laudis: & curarum materiam, & libri, & ſtu- diorum dicimus. Sed nos quoque ne nimis longo ma teriæ tractatu, faſtidio materiam præ beamus, per gemus ad reliqua. Scholia in caput 9. Totum & partes ſequuntur.) Quo & hunc locum &ſu periorem illũ de ſpecie planius intelliga mus, aſcribenda ui dentur uerba Ciceronis in Topicis. Ea ſic habenr: Partitio-ꝰ- num autem & diuiſionum genus quale eſſet oſtẽ dimus. Sed quid inter ſe differant, planius dicendũ eſt. In partitione qua ſi membra ſunt: ut, oorpus, caput, Humeri, manus, latera, cru ra, pedes, etc. In diuiſione formæ, quas Græci tio uocant: no ſtri, ſi qui forte hæc tractant, ſpecies appellant, non peſſime id quid em, ſed inutiliter, ad mutandos caſus in dicendo. Ne lim enim, ne ſi latine quidem dici poſſit, ſpecierum & ſpecie bus dicere: & ſæpe his caſibus utendũ eſt, at formis & for- marum uelim. Cum autem utroq; uerbo idem ſigniſicetur, commoditatem in dicendo non arbitror negligendam. Et in Foden Turius libro: Formas qui putant idem eſte quod par ” tes; 1 . einon les li Nequs loeſe niteri⸗ ſannun iietar lncon erisſu lumel DE INVENT. LIEB. I. 75 tes, confundit artem, & ſimilitudine quadam conturbat, & . non ſatis acute, quæ ſunt ſecernenda, diſtinguit. Hæc in Topi cis. Verùm is ipſe, qui hic tam ſolicite formas ſecernit à par tibus, in libris de Oratore ipſas formas ſeu ſpecies, partes appellat. Acute itaq;.) Quintilianus lib. 7. Sit igitur (ingt) ut ſupra ſignificaui, diuiſio rerum plurium in ſingulas, par- titio ſingularum in partes diſcretus ordo, & recta quxædã col locatio, prioribus ſequentia annectens. Et ſuperius libro j5. de Cicerone loquens: Diuiſione autem ad iuuari, inquit, fini tionem docet, eamq; differre à partitione, quòd hæc ſit toti- uss in partes, illa generis in formas. Et in tempore.) Inſtãs, præteritum & futurum, mihi ad ſubſtantiam temporis ma- gis, quam ad quantitatem pertinere uidentur. Materia eſt ſubiedtum. Sic in Phyſicis Ariſtoteles. Forma eſt.) Oppido quàm eleganter ſormam de finit. Vt autem ſatisſiat && rudio ribus, explicationis cauſa truncus ille ficulnus apud Hora tium in exemplum ſumatur. Is ergo truncus, quamdiu rude & inutile erat lignum, neq; ſcamni, neq; Priapi nomen ha- bebat, erat ta men utriuſuis harum appellationum capax. Vnde ergo, ut Priapus poſtea diceretur, non ſe amnum?nimi rum ex delineatione illa, quam à fabro acceperat. Atq; hæe deline atio, hæc expolitio, hic modus, ita à fabro ei trunco additus, forma illius Priapi erat. Bundem in modum, ſuter ex eodem corio, uel peronem, uel ſandalium, uel cothurnũä poteſt efficere. Quod itaq; ad materiam, hoc eſt, ad corium attinet, nullum ei horum nominum competit, poteſt autem nnumquoduis competere. Qui ergo fit, ut poſtea opere per- fecto, unius tantùm, non etiam reliquorum nomen accipi- at? Mirum ni ex figura ac modo eo, quem addidit ei corio ſutor:atꝙ hic iam modus, uel peronis, uel cothurni, uel ſanz- dalij forma dicetur. Itidem res habet in naturalibus. Quod lignum eſt, fit carbo, fit deinde cinis Materia eadem, forma diuerſa: quam & nomina diuerſa ſequuntur Vides ergo, opi nor, formam eſſe à qua res hahet, uti huius aut illius ſpeci- ei nomen accipiat. Quod uerò carnem.) Caro, oſſa, lapi- des, ligna, ferrum, aurum, argentum, proprie an ſimilitu di- ne quadam materiæ nomen fſortiantur, id iam non diſputo. Hoc ſcio, uſitati eſſe genus ſermonis, ut argenteæ patinæ materiam dicamus eſſe argentum: aureæ, aurum: ſtanne æ, ſtannum, atq; item in ccteris. Et quod ad inu entionem per- tinet argumentorum, probe in hæc omnia materiæ uocabu lum competit: quocirca hoc certe loco, quæcunque eius ge neris ſunt, ea hoc nomine nõ ineptę ſigniſicari poſſunt. At foxma eſt.) Quemadmoduat hominis imquit, forma eſt ani- SR 4 Js RODOLPHI AGRIcC. ma, quippe à qua habet ut homo eſſe dicatur: ita in hoe aſ⸗ ſumpto corpore, in puluere in quam hoc, in quem tranmmu tatum iam eſt corpus humanũ, forma eſſe dicetur id, à quo habet, quod aut terra aut puluis eſt. Quod ſi contingat eun⸗ dem hunc puluerem ſolidari in lapidem, iam priori rurſum forma abiecta, illud eius materiæ forma eſſe dicetur, cuius aduentu lapidis nomen accepeit. DE CONIVGATIS Caput X. TLeer- qui in ſubſtantia ſunt, poſtremnus ſunt Nconiugata: quæ nomen iſtud acceperut, quod ipſa uocis ſimilitudine ſub unum ſunt iugum deuin cta: ut eſt ſub ſapientia ſapiens & ſapere, & ſub iuſticia iuſtus & iuſta, Ariſtoteles iſtis addidit quæ caſus uocauit. Vt ſint uerbi cauſa, coniugata ea, quæ cum eo conferuntur, ex quo primum denomi- nantur, quemadmodu diximus: Cuſus uerò ea, quæ 4 brimo illo decidentia, deriuataq;, cu eo ipſo com ponuntur, ut ſapiẽs & ſapienter, iuſtusq́; & iuſte, fortis fortiter. Nos Ciceronem ſecuti, quando te- nui admodum lIimite diſcreta ſunt iſta, cõiugata in commune dicemus: quod non incommode fieri poſ ſe, Ariſtoteles ipſe etiam uidetur ſenſiſſe. Sunt autem nonnulla, quorum coniugata ſacilius in re inteſligas, quàm inuenias in nomi ne: ut uirtutis, ut offleij, ut ſomni: quemadmodum enim à calore cali dum, & ab induſtria induſtrium dicimus: & in quo fung alor eſt, & induſtria, bunc calidum e, in- 4 J idl lealte Ullun Geri Utmn fpor⸗ ſien õ 1led trapime 1guo Etenn⸗ rutfun jguiu DE INVENT. LIB. I. 77 duſtrium uocamus: ſic à uirtute quod deducas no- men non facile ſit inuenire: namq́; ut à ſo omno ſo- mniculoſum, & ab officio officioſum, ſic à uirtute uirtuoſum diei, latine loquendi ratio fortaſſe non permiſerit. uti; etiam ita loquare, non tamen con- ueniunt nomina iſta noſtro inſtituto: nec enim in quocunq; ſomnus est ſomniculoſum: nec qui offici um quoduis faciat, ofſcioſuum: nec uirtuoſum dixe ris, qui unam aliquam habet uirtutem. ltaq; quod ad argumenti mueniendi rationem pertinet, quæ rendum in talibus eſt nomen, quod non idem ſonet, ſe d idem ſi ignificet: & à uirtute quidem uoces pro- bum, à ſomno dormientem, ab offcio induſtrium. Sane loci iſtius non tam creber est ad argumen tandum, quam aliorum blerorumq uſus: quando enim à proximo diſtant coniugata, & non re mo- doò, ſed nomine plerunque arct ißime i iunguntur, ex æquo fere uel nota ſunt utrag, uel i ignota. Fitq;: ut ffuſtra altero coniugatorum coneris aduerſus cum, qui alterum auerſetur: aut quiſquis alterum det, de altero non dubitet. Qui enim negat, quiſquis bonus uir est, eum ſelicem eſſe: difficulter illi per- ſuaſeris hac uia, quòd in bonitate ſit poſita felici- tas. tantundem enim laboris in utrouis horum ſibi approbando ſumes:aut quantum aſſentiatur huic parti, conſiſtere in bonitate felicitatem, tantum eti cwr - „s KODOLPHI AGRIcC. am eadem opera de eo, quòd omnis uir bonus fe- lix ſit, contentionis remittat. Vbi tamen res dede- rit ut eo uti poßimus, non negligendus erit. Quan- doque enim acuminis, quandoque uirium multum, quandoque utrunque habebit. Eleganter itaque 4 tium eſt: Homo ſum, humani nihil alie num à me puto. Inſpiciendus tamen locus & per- 6& tractadus eſt. Aliquid fortè uel ex ſeipſo, uel quod ad alios locos pertineat, dabit: & quod in altero coniugatorum quærentes non inueniſſemus, illius in altero nos admonebit. Vt qui potẽtiæ uel bona, uel mala, uel ſiqua alia inſunt, perꝗrere uolet, fa cilius in nomine potentium & magis ad manum po ſita conſequetur, eorum cum pericula, cautionem, beneuolentiam, inuidiam, uirtutes, ſcelera, hone- ſtos fœdosq́; exitus, aliaq́; huius conditionis in utranque partem ſpectauerit. Ad definiendum quo que nonnihil profuerit. Apertius enim utcunq; ex ſapientis perſona & actionibus officijsq́; peruide as & eruas, quid ſit ſapientia, ex ipſo ſapientiæ noĩe. Sic & amicitia ꝗd ſit, ex amicis: & anima ꝗd ſit, ex animatis: & contra etiã, ſi qua uia altera ho rum cognita tibi fuerint, facile ad altera definien da regrediare. Eorum aũt argumentorũ, quæ exẽ- pla uocant rhetores, nonnullorum uis ex hoc pen- det loco. Nam cum dicat quis, uirtutẽ ſufficere ad tuen- 1oe Ua)t eſtalie juſticn mas mocke tu in lis iſ Heckar nomin. coniug ſus uer palic denter recenl.a ſipla Hülibr a eur, . Ne ihei⸗ ey Mar GTNT ſe DE INVENT. LIB. I. 75 tuendam felicitatem, idq; probet, quòd in bauper- tate Curius, in exilio Rutilius, in tormentis Regu-⸗ lus, miſeri non fuerint: iſta non ſolum ex eo capiut uim docẽdi, quod in oĩ bus ijs uirtus ſuerit, quodq́; uiri boni ſint habiti: ſic ſi quis regnare malum eſſe confirmet, doceatq́; exitu Cyri, Cambyſis, Alexan dri, Pyrrhi, in promptu eſt uidere, hic à regnandi nomine, ad reges orationem eſſe de flexam. Locorum qui in ſubſtantia ſunt, poſtremus, ſunt coniu⸗ gata.) Boethius Topicarum differẽtiane lib. 2. Caſus, inquit, eſt alicuius nominis princ ipalis inflexio in aduerbium, ut à iu ſticia inflectitur iuſte. Caſus igitur à iuſticia, id quod dici= mus iuſte. Coniu gata uerò dicuntur, quæ ab eodem diuerſo mode deducta fluxerunt, ut iuſticia, iuſtum, iuſtu s. Hæc igi tur inter ſe & cum 1ipſa iuſticia coniu gata dicuntur. Ariſtote Iis diſput atio de coniu gatis, etſi obſcuriſſima eſt, tamen huc ſpectare mihi uidetur, ut quæcunq; ab uno aliquo principali nomine fluunt, ea omnia una cum nomine ilo principali coniugata dicantunut ſapientia, ſapiens, ſapere, ſapienter. Ca ſus uerò, ſola ea dicuntur aduerbia, quæ à noĩe aliquo prin cipali deſcendunt, ut à fortitudine fortiter, à prudentia pru- denmter. Et quia locus Rodolphi, quo Ariſtotelis ſententiam recenſet, mihi uidetur corruptior, non inutile fuerit opinor, ſi ipſa Ariſtotelis uerba huc aſcribamus. Ea ſecundo topico rũ libro ſic habẽt: Aĩyer æ AR ooaρααπιοo7ταh αι1α 27 . „ 2 „ — Aiul M NnοεmX ααααι R9àT7α6 àvdpâ, 5 av⸗ Jpeos 15 arpig. Oai, NA , 1& S⁵⁵αττιια7α OuXen]ix&, » * 2 „ 1 ° 2) ααιιιιιιεe &ρε απMοααwτεα οπσσιπ½π. tοντ—ντα☛ vè, bykias: 2, 7 tveτ.[n*ͤ1ιωα úν ντσστπτ „en! 705 &XX. Z1 απιπα— T0rττοαιοι.νανν P76& es Nt, oiep 7 oρ d artiορρραορdnαιτHτα⅞αdrNα e 7“ι,ν â d 7*ρνz»νοαο 1αHνιa 1τεdſιd+ T ges *Xαα. ιστιdss¹*αασαυαυ 7 ιι½⁵ααναττ⁵Bͤs1Rzd So RODOLPHI AGRIC. Irοö 1*π0dρι 2ραςαοαεπιατααιταπαωρ αανsα— õ JAin -, ARiaclenp, ANαοααιι Hoc eſt coniu gata porro eiuſmodi quædam dicuntur, ut ſi iu ſta & iuſtus coniuga ta eſie dicantur iuſticiæ, fortia autem & fortis fortitudini. Itidem uerò & quæ uim habent effici- endæ aut conſeruandę rei cuiuſpiam, coniugata ſunt rerum earum, quas uel conſeruare uel efficere poſſunt: quo modo ea, quæ ſanitatem efficiunt aut conſeruant, coniugata ſunt ſa mnitatis: & quæ honum corporis habitum, illius ipſius habi- tus coniugata dicuntur: in alijsq; eodem modo: quare coniu gata quidem eiuſmodi dici ſolent. Caſus autem, ut iuſtè, for ziter, ſa lubriter, eu ectice, &uæunque ad eundum dicun- gur modum. Quanquam & caſus ipii coniugata eſſe uiden- tur, ut iuſte ad iuſticiam, ad fortitudinem fortiter: ſiquidem coniugata dicuntur omnia ea, quæcunquæ ſub eandem con- iuga tionem ca dũt:ut iuſticia, iuſtus, iuſtum, iuſte. Nos Ci ceronem ſe cuti.) Is in Topicis ſcribit hoc modo: Cõiugata dicuntur, quæ ſunt ex uerbis generis eiuſdem. Eiuſdem au- tem generis uerba ſunt, quę orta ab uno, uarie commutan- tur: ut ſapiens, ſapienter, ſapientia. Hæc uerbom coniugatio ouguyia dicitur, ex qua huiuſmod i eſt argumentum: Si com- paſcuus ager eſt, ius eſt compaſcere. Sunt autem nonnul- Ia.) Ait eiuſmodi quoddam diſcrimen eſſe coniugatorum, qua le noſtri hodie dialectici afferunt inter ea quæ dicuntur denominatiua, quorum alia ſignificatione ſola, alia ſola uo- ge, alia tam uoce quàâm ſigni ficatione denominatiua uo- cant. Sane loci iſtius.) Quam rarus ſit uſus loci huius, fa- cile perſpici poteſt ex uerbis Quintilia ni, apud quem quin to inſtitutionum libro ſic legis: His illud adiſcere ridicu- lum putare m, niſi eo Cicero u teretur, quod coniugatum uo cant: Vt eos qui rem iuſtam faciant, iuſte facere: quod cer- te non eget probatione. Vhi tamen res dederit, ut eo uti poſſimus.) Sic Cicero eo uſus eſt quinto libro de finibus: Paupertas ſi malum eſt, mendicus non malus eſſe non poteſt, quamuis ſit ſapiens. Rurſus;: Dolere malum, in Fruce qui angitur, beatus eſſe non poteſt. Et ſecundo de Oratore: Si pietati ſumma tribuenda laus eſt, debetis mo- ueri, cum Q. Metellum tam piè lugere uideatis. Ibidem: Lucilij pecus hoc non eſt, ſed liberum, quà enim libet, paſci tur. Cuanquã poſtremum hoc non ineptłe duci uideatur à no mine. Item uenuſte apud Plautũ in Amphytrione: Iuſtã rem & facilem oratum uolo. Nam iuſte ab iuſtis, iuſtus ſum oræ gor datus, Nam iniuſta àA iuſtis impetrari non decet. Iuſta au tem ,oht 4 . n nee cl ole liume lenenn Aland, Menin Cinet Porun ſereſe teg obor un archn 1 fe ⸗ ade tupuſte tin nten enteſtee⸗ Unt rerurt lno nol talnneſe lusladi⸗ tecoktt riutbt⸗ unkicun⸗ leuicen⸗ hEaddern Hunchad⸗ he. WC lncign aluſda⸗ ttecdnmur⸗ nigin entnden Auttrom⸗ coligen a nn ldülte oninun- lelie mnifn lürt⸗ Clgrun ufte Aunten otiit l ud ot G n no G Ktien eadH DE INVENT. LIBER I. 81 gem ab iniuſtis petere inſipientia eſt. Et apud Euripidem: e*æ; Nπ hοdHααα ορρα⅜hoc eſt, mortales cum ſimus, mortalia nos ſapere cõuenir. Eorũ autem argumentorũ.) De his Fabius li. 5 ca. 1 Nam cum dicat quis uirtutẽ ſuffi cere ad tuendam felic: tarem,) Vide αρα⁰ιι I apud Cice ronem, quo hæc 6ios ftractatur. In paupertate Curius.) Al ludit ad locum Senecæ in libro de prouidentia, ubi de for- tuna ille loquens: Contumaciſſimũ quenq; (inquit) & recti- Himum aggreditur, aduerſus quem ſuam uim intendat, ignemq; experitur in Mutio, paupertatem in Fabricio, exi lium in Rutilio, tormenta in Regulo, & c. De paupertate M. Curij lege Valerium Maximum, lib. 4. cap. 3. In exilio Ru tilius.) Hic etſi uir erat innocẽ tiæ ſummæ, tamen cum à pub licanorum iniuria Aſiam defendiiſſet, inu iſus equeſtri ordi- ni, penes quẽ tũ iudic ia erant, Smyrnam in exil ium miſſus eſt. Vnde cum reuocaretur poſtea à uictore Sylla, ma luit in exilio innocens mori, ꝗᷓ eò unde inique ceiectus erat reuerti. Meminit eius rei præter alios Cice. lib. de Oratore primo, & tertio lib. de natura deorũ. Item Fabius Quintilianus lib. II. & in epitome Liuiana L. Florus. In tormẽtis Regulus.) Hæc hiſtoria elegantiſſime explicatur apud Gellium, libri ſexti capite quaxto. Cyri.) Hunc quomodo Sarmatæ uice- rint occiderintq;, & caput eius Regina Thomiris in utrem humano ſanguine plenum immerſerit, primo hiſtoriarum libro narrat Herodotus. Cambylſis.) Hic quemadmo- dum regno à Magis occupato, Echatanis Syriæ urbe de- ceſſerit, idem Herodorus refert libro quarto. Alexandri.) Hunc poſt euerſum regnum Perſarum Babylone diem ex- tre mũ ohiiſſe ſcribunt hiſtoriographi, dato ueneno ab lolla Antipatri filie, ꝗ mortuo regi ſucceſſit, autore Quinto Cux tio. Fuerunt qui tradiderint Ariſtotelem Antipatro id conſi- lium dediſſe, ut Alexandrum ueneno de me dio tolleret: idq; uenenum fuiſſe Ariſtotelis ingenio dignum, nempe aquam quandam gelidiſſimam ex Nouacriæ petra ſudantem: quæ præ nimio frigore, nulla alia re, ꝗ equina ungula potuerit contineri. Sed de his plura apud Plutarchũ. Pyrrhi.) Is Ar= giuorum urbem incautius cum exercitu ingreſſius, cum re- cipere ſeſe in caſtra uellet, muliercula quædam ſuperiori è& loco tegulam capiti eius ita impegit, ut tenebris ante ocu- los obortis ex equo delaberetur: continuocq; à milite quo- dam Antigoni, cui Zophyro nomen erat, occiſus eſt. auton Plutarchus. P De 8 RODOLPHI AGRIC. DE ADIACENTIBVS Cap. XI. 35 Irca ſubſtantiam diximus eſſe adiacentia & actus. Adiacens uocamus modum rei inexiſten , Za , 23 tem, quo aliquid aliud, quam ſecundum ſubſtantiæ ſuæ denominationem uocatur, ut prudentia est modus quidam howinis: cum enim interroges, cuiuſ-⸗ modi uir ſit Cato: recte reſpondeas, prudens. Itac; capit ex prudentia nomen aliud quoddam, quàm ſub- ſtantiæ ſuæ: neque enim Cato à ſubſtantia ſua pru- dens, ſed homo uocatur. Multiplex est hic locus, uarioſque flexus habet. In ſumma quidem omnia quæ adiacent rebus, aut ſenſibus comprehendun- tur, aut cognoſcuntur intellectu. Senſu comprehen- duntur, primum communia illa plurium ſenſu- um. Multitudo, id est, numeri omnes. Magnitudo, quæ tribus in rebus boſi ita eſt, in longitudine, lati- tudine, & craßitudine . Figura, cuiuſmodi est pla- num, iniquum, rectum, curuum, triangulum, qua- drangulum, circulare, & reliqua id genus. Compre- henſitur & motus: ſed hic alterius loci est, ad actus enim pertinet. Deinde quæ ſingulorum ſenſuum ſund bropria, ut uiſus, lucidum, obſcurum, perſpicuum, opacum, coloratum, auditus, ſonus, guſtus, ſapor, ol- factus, odor, tactus, calidum, frigidum, humidum, ſiccum, durum, molle,aſperum, leue, & reliqua n⸗ taet gi tit tue (cu Gümma tma (u gein ſteri tene ſen/̃ ſunu e on EX D gkiun ten int an n DE INVENT LIBER I. 83 tacd&t percipiuntur. Hæc ſunt ſemina omnis noſtræ ſcientiæ : hæc omnis humanorum ingeniorum iacta- b tio. Ex ijs uarie coniunctis coagmentatisq́; omnium inn rerum ſpecies, multitudinem, uarietatemq; diſcreui- i myus. Itaq; dubitet quis, querelãne dignius ſit, tam in arcto humani ingenij uim eſſe concluſam, an potids agdmiratione, quòd tam exiguis initijs, ad tantam re- rum imueſtigationem, licèt dubiam, licèt incertam, geſb ad inueſtigationem tamen potuerit perueniri. In- in tellectu uero comprehenduntur, quæcunque ex iſtis n animus agitatione mentis colligit atq; decerpit. vNEt inn in magnete colorem quidem & figuram uidemus: uĩinsꝛ .. tru qua ad ſe ſerrum rapit, intellectu deprehendimus. ſon Sic in hæmatite, ſic in ſmaragdo, alterius ruborem, hhen alterius uirorem oculis est cognoſcere: cauſam au⸗ 4 tem qua hic impudicitiæ impatiens est, ille ſangui⸗ nu nem ſiſtit, mens ſola perſpexit. Velocem eſſe cur-⸗ iſe⸗ ſum uiſu quidem dijudices: uelocitatem in quieſcen- te non niſi intellectu, uel ex curſu quem uidiſti, uel . ex membrorum argutia agilitateq; colligas. Sic ro- 1 bur, etiam in eo qui nihil ferat: ſic reliquu. Adia- 90 centium quædam natiua ſunt, quædam parantur — „ecccedunt. Natiua ſunt, ut in igne calor, in aqua hu- mnmor, in terra ſiccitas, Accedentia ſunt, qualia in a- ͤ„gqbua calor, cum igni abhbibetur: rigor, cum uehemen- tius per frixit: in cera liquor, cum funditur. Queæ òLMU Pp 2 cecce⸗ 4 84 RODOLPHI AGRIc. accedunt autem, eorum quædam facile dimouentur ab eo in quo ſunt. Vt ruborem ex pudore contra- ctum: pallorem ex metu, continuò ubi cauſæ deſie- rint, etiam de ficere uideas. Quædam uero difficul- ter auferuntur, qualia ſunt, quæ uel in aliquod, quod natura capax ſit corum ueniunt, ut additus nonnul- lis rebus uel color uel ſapor: & in nonnullis animis pauor ſemel acceptus, uel amor, uel odium, non ni ſi morte finitur: qualia etiã quæ longo uſu exercitioq; firmata uerterunt in conſuetudinẽ, ut ſunt ſtudia & artes humanæ: ut animi motus, A crebrò repetiti, pro- pe in naturam tranſeunt. Sed natiuorum, cum in omnibus rebus, tum præcipuus eſt in eis quæ ſenſus ſune expertia, locus. Qualis eſt uis quædam tuendi eonſeruandiq; ſui, tum aliud aliquid ſimile ſibi effici endi, ut ignis calore, aqua ſe frigore tuetur, terra du- ricie reſiſtit, aer liquiditate elabitur. Iam cuncta ali- quid gignere ſimile nituntur, ut ignis ignem, aqua a- quã, in herbis arboribuſque fruges ſunt & fructus producendarum aliarum ſemina. Iam in lapidibus gẽ- misq́;, iam in reliquis omnibus, quæcunque terra mma rique naſciitur, uaria poteſtas, noxia reliquis rebus, uel ſalutaris, pro cuiuſque naturæ diuerſitate. Sic in animalibus, alia ad corpus pertinent, alia ad animam. Ad corpus, ut fœcunditas, ut proſperior naturæ ua- letudo, robur, uelocitus, pulchritudo: cotrariaq́; iſtis. Ad ani- ſeti ſeri itel ed. . Polerer Nr⸗ lſſ⸗- fiu⸗ lgt opu⸗ laliri lnti⸗ meuf Nſue net ml DE INVENT. LIBER J. sS Ad animã, ſentiẽdi memorandique uis, feritas, mãſue tudo, docilitas, indoci litas, aſtus, ſocordia, iſtisq; ſimi lia. Natiua enim eſt quædã hæc omnibus adiacẽs uis, qua ciicta in deſtinatũ debitiq́; naturæ ſerutur opua. Neque enim autor ille rerum ſegne quicquam aut ſi- ne uſu eſſe uoluit: ſed tanquam in prudentis patris- familias domo, cũcta ut eſſent in oficio, effecit. Ac- cedunt & eis quæ ſenſuum expertia ſunt multa, plis ra tamen animalibus: quoniam naturæ uigore in plu- res ſe conatus attollentia, in plura incurrant oportet. Ergo in corpore est ægritudo & ſanitas, & melior deteriorq́; habitudo, fames, ſitis, ſaties, ſomnus, uigi- lia, & meditatione parata uelocitas, & uſu robur ſfir matum, & cultu decor additus. In anima, ut in equo, in ſtitutio formandi gradus ad certum numerum:in ca ne uenatio: & in reliquis animalibus, quæcunque uel homine monſtrante, uel rerum uſu percipiũt. Nam & efferatiora quædam fiunt uſu:quædam contrà man- ſueſcunt, & uitare pericula, & inſidias ſtruere con- ſuetudine addiſcunt. Homo, quoniam maxime (ut di- ci ſolet) animus eſt, maxime quoque hac parte conſpi citur: ergo prima fere in eo peruidentur animi affecti ones, ira, amor, metus, ſpes, gaudium, dolor, iuuidia, miſericordia, & reliqua. Et iſta quidem nonnunquam ſic intelligi boſſunt, ut ſint natius. Quoniam plerique alius ad aliud iſtorum, naturæ inſlinctu ſunt pro- F 3 pen-⸗ Teuſen Lit a ſequimur, ut ſunt artes oẽs hominum. Quarum aliæ zr, A P: „ g6 KoDoOLPHI AGRIC. penſiores. Quando que ut ſint uſu parata Cuicunque enim iſtorum frequentius regendum ſe quis auferen- dumq́; permiſerit, id totum demum occupat hominẽ, iuriſq; ſui facit: & ſequitur illa, quam ? e Græci, noſtrorum nonnulli uerbum è uerbo habitum: qui op time ſortaſſe, conſuetudinem dicunt. Tum etiam acci- pititur iſta, ut ſint temporareæ & ueloces quæda ani mi affectiones. Vt dicimus permotione aliqua effer- buiſſe, quem ira, metu trepidaſſe, amore exar ſiſſe. Ita que pro hic diuerſitate, haud difficile fuerit diſcerne re, quorſum, id est, in quod adiacentium genus, obor- teat iſta conferri. Post iſta ſunt quæ ratione duce con dd ſolam pertinent rerum cognitionem, aliæ ad acti- onem. Ad cognitionem pertinent, quæ naturam re- rum qualitateſq́; & cauſas omnium, quæ terra, ma ri, cœloque fiunt, ſcrutatur: quæq́; diſſerendi emen- dute, credibiliter, polite, rationem tradunt. Actionis artes ſunt, quæ uel ea docent, quibus corpus tuemur, ut est agricultura, ut militia, ut mercatura, & fabri- les omnes, & manuariæ (ut ita dicamus) artes. Vel ea tradunt, quibus emendatur animus, & mores homi⸗ num, uitaq́; ſormatur. Nec ipſæ ſolum artes huc refe runtur, ſed etiam quæ hauriuntur ex eis uirtutes, pru dentia, ſrn 6 Unbe ico ce⸗ hng tiu/ bermn leun prehe ellge nota ſtelẽ oltr fe DE INVENT. LIBER I. 89 dentia, religio, pietas, beneuolentia, iuſticia, toleran- tia, magnanimitas, temperantia, modeſtia, benignitas, & quæcunque aliæ ſuut, quibus legitime nos & ſe- cundum rectæ rationis præſcriptum, tales aduerſuùm Deũ, homines, nõſque ipſos quales ius faſ que eſt eſſe præbemus. Vt ergo cuncta qua ſi in ſummam redi gamus. Adiacentia, quæcunque ad rationis intelligẽ dique uim pertinent, in ſolo homine quæruntur. Sen- ſus, & mouendi uis, & quæcunque circa ea ſunt, in omnibus ſpectantur animalibus. Ali, creſcere, firma- ri, cõſumi, comnuunia ſunt omnium uiuentium. Nam quæ corpori inſunt, in omnibus reliquis, quæ uideri tangiq́; poſſunt, est inuenire. Et horum quædam na- tiua ſunt rebus, quæ perpetuò inſunt ipſis: quædam bermautantur ſubinde, & uelut in diem eunt at que re deunt. Horum omnium, alia ſenſu, alia intellectu com prehenduntur, non quòd quicquid ſentitur, non & in telligatur etiam : aut quicquam in intellectu ſit, quod non aliqua uia ad ipſum ſit per ſenſus profectum, ſed quod alia ſunt, quæ prima ſeſe nobis cognoſcenda of ferunt, uiamq́; mentis per ſenſus aperiunt: alia ui intellectus ex ijs ipſis colliguntur. Itaq;; illa ei ad quod primum, hæc ei, ad quod potiimum pertinent, attribuere uiſum est. ocholia in caput II. =DD F 4 adia⸗ 88 RODOLPHI AGRIC. Adiacens uocamus.) Adiacentium uocabulo ea ferè æõplectitur Ro dolph. quæ quantirates qualitatesq; ab Ari- ſtotele in cate gorijs dicũtur, quatenus hæc ad ſua re ferũtur ſubi ecta:aliò nãq; relata, alia ſortiuntur & nomina. Verbi cauſa: Virtus relata ad animũ, adiacens eſt: eadẽ cũ ad felici atẽ referrur, de numero eſt deſtinatoꝶ: cũ ad uiciũ, repug- nãs: cum ad iuſticiã & temperantiã genus: cum ad habitum animi, ſpecies. Multiplex eſt locus.) Duas ponit in ſumma diuiſiones adiacentium. Nam princ ipio, adiacentia omnia, aut percipiuntur ſenſu, aut intellectu comprehẽduntur. De- inde, quædam eorum natiua ſunt, quædam forinſecus acce dunt. Partes diuiſionis utriuſq;, partim Rodolphus ipſe ſa- tis dilucide explicat, partim nos ſuo quanq; loco explicatu xi ſumus. Senſu comprehenduntur.) Lu genera Ariſtote Ies facit eorum, quæ comprehẽduntur ſeniſu: alia cmmm ſen- tiri ſecundum ſe, alia ſecundum accidẽs, Secundum ſe ea ſen iiri di cuntur, quæ ipſa in cauſa ſunt cur ſenſu percipiantur: ut color uiſu, ſapor guſtu, olfactu odor. Secundum accidẽs, quæ non ſua, ſed alterius cuiuſpiam gratia ſenſu comprehen duntur:quemadmodum homo uocis modo quam facit gra tia audiri poteſt: & cur uideatur, in cauſa eſt color. Rodol- phus de priori tantum genere loquitur, quorum eiuſmodi rurſum diſcrimen eſt, ut partim communia, partim propria eſſe dicantur. Communia ſunt, quæ pluribus comprehendi ſenſibus poſſunt, ut magnitudo, numerus, quies, motus, figu xa. Propria, quæ ſingulis modo ſenſibus cognoſcuntur, ut co lor uiſu, ſonus auditu, olfactu odor, ſapor guſtu, tactu frigi- dum, calidum, humidũ, ſiccum, quæc alia eius generis ſunt. Hæxc ſunt ſemina.) Ariſtotelem autorem ſecutus hoc dicit, qui putat omnem cognitionem noſtram oriri à ſenſibus. Vi de Ariſtot. principium, de demonſtratione ſeu reſolutione poſterioris. Apud Ciceronem de finibus: Quicquid porro animo cernimus id omne oritur à ſenſibus. Ita dubitet ꝗs) Eadẽ Lactant, libro 4. Inſtitutionum, & Plinius libro. 6. In magnete.) De hoc Plinius lib. trigeſimoſexto ca. 16. Nomen ab inuentore habet. In hæmatite.) Gemma eſt nomẽ Auir tute atque effectu habens, nempe à ſiſtendo ſanguine, S Ac enim Grecis ſanguinem eſſe nemo ignorat. Plinius lib. trige ſimo ſeptimo eap. decimo. In Smaragdo.) Et huius gemmæ mentio fſit apud Pli. libro eodẽ, capite ſeptimo. Quædã na tiua.) Natiua adiacentia ſunt, quæ intrinſecus ex ipſa re ori untur, uelutich; innata ſunt. Accedere dicuntur ea, quæ ex- rinſecus in rẽ cadunt. Verbi cauſa: Sunt quibus natura cor pus conl dl)N ſluc Ni iis doe natur hen neceſt ciule coniiu corun Biufm. ſcio.) Erge minis, ine.)6 Uolatin bispre nimi curſum ſchom qae lem.)4 Ntuſaate icj ita Cere lie rina sinca n,ſte Uu zeve de lel ba⸗ eſerüne 1 Verbi 2ell tept⸗ oblte lunnna Lonnin a. De⸗ sicee gurſef cClN ttn t esnupt onn 15 un/ Aniti ilter ltis Gbe, ℳ 6 DE INTENT. LIBER I. 89 pus tã firmum ac patiẽs dedit, ut laborem, inediam, frigus, aliaq; id genus facile ferre poſſint. Sũr rurſus, quibus etſi natura id largita non eſt, longa tamen exercitatione ac con ſuetudine id aſſequuntur, ut & ipſi ad toleranda ea, quæ di- xi, idonei euadant. Hæc ergo corporis patientia ac firmitu- do, prioribus quidem illis natiuum eſt adiacens, poſteriort bus uero accedit. Quæ accedunt autem, eorum quædam facile dimouentur & c.) Ad hæc plene intelligenda, plurimũ momenti attulerint ea, quæ de qualitate in caregorijs tradix Ariſtoteles, In conſuetudinem) Ita interpretatur quam Græci Latinorum quidam habitum uocant. Cicero cum alibi, tum ſecundo de oratore, & ſequutus hunc Quintilia- nus, conſuetudinem nominant. Qualis eſt uis quædam tu- endi.) Non hoc accipiendum, quati hæc ſolis inſint illis quæ ſenſu carent, ſed quòd in illis nihil inſit hiſce præſtãtius. Ali oqui & in animantibus quoq; ea reperiri uel Cicero in Offi cijs docet: Principio, inquiens, generi animantium omni eſt à natura attributum, ut fe, uitam, corpusq; tueatur, declinet q; ea quæ ei nocitura uideantur: quæq; ſint ad uiuendum neceſſaria inquirat & paret: ut paſtum, ut latibula, ur alia eiuſdem generis. Commune autem animantium omniũ eſt, coniunctionis appetitus, procreandi cauſa, & cura quædam eorum quæ procre ata ſunt. Iam in lapidibus gemmisch.) Eiuſmodi miraculorum plenus eſt Plinius. Vt eflent in of ſicio.) Vt nuſquam deliderence, ut officio ſuo fungerentur. Ergo prima fere.) Triplicia adi acentia tribuit animo ho- minis, atfectiones, artes, uirtutes. Homo quoniam max- ime.) Quintilianus lib. 1. inſtitutionum. cap. . Sicut aues ad uolatum, equi ad curſum, ad ſæuiciam feræ gignũtur: ita no bis propria mentis agitatio atq; ſolertia, unde nobis origo animi c œ leſtis eſſe creditur. Cicero: Hi non uiderunt ut ad curſum equum, ad arandum bouem, ad indagãdum canem: ſic hominẽ ad duas res (ut ait Ariſtoteles) ad intelligendum atq; agẽ dum eſſe natum, quaſi mortalem deum. Et iſta qui dem.) Affectiones ait tri fariam cõſiderari poſſe, ut natiuas, ut uſu atq; exercitatione quæſiras, ut temporarias momenta neasq; quasdam antmi motiones, quæ ut repentèê adueni- unt, ita abeunt quoq; ſubito ac recedunt. Id apud Ariſtotelẽ dicere liceat hoc modo: hæc interim in ſecunda, interim in prima, interim in tertia eſſe ſpec ie qualitatis. Porro Boe- thius in categorias Ariſtotelis ſcribens ait, non eſſe abſur- dum, ſi res eadem, diuerſis conſiderata modis, diuerſis item generibus ſubiiciatur; ne quid obutbe⸗ hic iſti, qui 5 inter 90% RODOLPHI AGRIC. inter oĩa ea, quæ ſub diuerſa genera cadunt, realem neſcls auã ſubeſſe aiũt diſtinctionem. Regendũ auferendũcq;.) Id tum fit, cum adeo nobis affectus dominantur, ut quocunq½ impulerint illi, uel nolentes ſequi cogamur. Sane initio non difficillimum eſt obuiam ire affectibus: at poſtquam ſemeſ ac iterum tertioq; illis fueris obſecutus, tantas interim col ligunt uires, ut inuitum quoq; ac renitentem quoquo uer- ſu˖us impellant. Qarum aliæ.) Artium, inq uit. ali 1 tiuæ ſunt, ali æ actiuæ. Cognitiuæ ſunt, quarum finis cognitio eſt: ut ſunt quas phyſicas uocant ac mathematicas, quęq; ſex monis artificium docent, ut grammatica, rhetorica, & dia- ledtica. Actiuæ, quarum finis eſt actio: ut ſunt q uæ partim me chanicæ, partim morales dicuntur, Sed de his rurſum libri ſec uentis capite ſecũdo & nono. Quintilianus ſecundi Inſti tuttonum libri capite decimonono, tria artiũ genera facit. 7 Roαρτπu7ρατπι αι1τ ο ατπιaÜιαdſt, inſpecti⸗ uum, actiuum, & effectiuum. DE ACTIBVS. Cap. XII. ₰ Badiacentibus oriuntur actus. Vnumquod- Aque enim pro modo naturæ ſuæ, utq; aliter aliterũe affectum est, agit. Actus autem in præ ſentia non ita accipiendus est, ut à paßione diſtinguatur: ſed ut ſit actus id, quocunque aliquo modo exerceri afficiq́; dicimur. Ita & timere, & dolere, & ægro- tare, quieſcere etiam & uacare, nobis actus erunt: onmmia enim, cum actus rei ſerutamur, uenient conſide randa, & argumenti aliquid in hanc illamue partem dabit. Poſſumus ſi uidetur) actus pro adiacentit:, quibus naſcuntur, uarietate diſtinguere: Vt ſint alij qui proueniant ex natiuis, it in igne calere, teren⸗ ole, fe,g terrog uni⸗ icn⸗ ſcſe ſe⸗ Mea f nuũ 4 en felch nliß noanmg Uliopon inſenel krincol uter⸗ Ad⸗ llti gulchtet Ei⸗ ninne bnlchri nllct gunfet. c ☛ — — = —— — == S —n — E = — = — — — — — = =☛ —-—— S— =⸗ D 8 == S= — = = — DE INVENT. LIBER I. 1 ſole, in animali paſci, moueri, natare, uolare, dormire, ingredi, uigilare. Alij, qui à conſuetudine firmatis ueniunt, ut ſcribere, orare, mederi, iaculari, guberna- re.Alij, qui ex ſubitis prodeant affectionibus, & bre- ui momento prætereuntibus, ut rubere ex pudore, ex metu concuti, ex leticia geſtire. Sunt etiam qui ni hil efficiunt, ſed intra ſe conſumuntur: ut ſunt curre re, ambulare, uolare, uidere, audire, intelligere. Qui dam, qui præter ſeipſos opus abſoluunt: ut ædificare, domum efficit: texere, pann: ſcribere, literas. Et hi quidem, qui nihil extra ſe efficinit, alij quidẽ prop ter finẽ aliquem fiunt. Vt qui ambulat, uel idcirco id facit, ut aliquò perueniat, uel ſanitatis cauſa: ꝗ uidet ut al'ꝗd percipiat: qui dormit, ut laßitudinẽ ponat. Alij, uel carẽt ſine, uel in proſpectu nõ habẽt:Vt gau dere plane caret fine:nemo enim eſt, qui quẽ in uſum gaudeat, dicere poſiit, niſi ut giudeat. Sic etiã dole- re, &grotare, metuere, ſperare, iraſci. Si quẽ enim in terroges, quẽ in uſum iraſcatur, in nullũ dicat:ſed ꝗa iniuria prouocatus ſit, facere aliter nõ poſſe. Sic etiã qui amat. Quanquã hic fortaſſe po ſit dicere, finẽ ſi- bi eſſe, potiri concupita: & iraſcens ita dicat, finem ſibi eſſe uindictã. Verùm hi fortè fines ſunt eorũ, qui amore atq; ira perciti agit. Amoris certe & iræ non ſunt fines: cli utrq́; aſſequi & cõmodius fortaſſe po ſſẽt ut nõ amore & ira ſeſe torquerẽt.Incõ ſultus est 93 1 RODOLPHI AGRIC. enim omnis animi ſubitus affectus: & ad eam partem animi pertinent, quæ rationis eſt expers, neq; proſpi- cere finem poſſunt. Et alij quidẽ ex præteritis na- ſcuntur tantm, uel præ ſentibus. Alij etſi oriantur ex futuris, & partem aliquam percipiant futuri. non ta men ut fiant illa, ſic afficimur: ſed quia illa uentura arbitramur, coucutimur animo & conſiſtere nequi- mus . Quod in timore apertius eſt & inuidia. quæ tamen certum est eiuſdem naturæ & cõditionis eſſe, qua reliquos omnes. Cauſa huius est, quoniam iſta agẽ di uoce paſſionem ſignificant. Omnis autem actio (nõ illa quam nos iam communi uocabulo actum dici mus, ſed ea, quæ proprie Phyſicis hoc nomine ſigna- tur) finem aliquem reſpicit, propter quem ſuſcipitur ipſa. Isq; finis, uel res ea eſt, quæ patitur, uel circa ip ſam est. Patiens autem nonad aliud, quatenus pati- ens est, ſed ad agens reſpectat. Itaq; finem habere non botest. Neq; enim agens ei finis est, oum ipſum ſit agẽ tis finis niſi fortè ea ſit rei conditio, ut id quod pati- tur, actione aliqua in agens recurrat. vVvt nauem fabri canti qua ipſe ſit nauigaturus, ſinis primum quidem fabricationis est nauis. Deinde rurſus quia nauis bor⸗ tat, tueturq; ipſum qui fabricatus est, ipſe inuicem finis eſt nuuis. Hoc enim pacto fieri potect, ut agẽs at que patiẽs uicißim alter i alteri finis fiant cũ perinde uringi agat atq; patiatur. Sed uel ſcrupuloſiora fortaſ- 4 6to EN trer ſorta DE INVENT. LIBER I. 95 fortaſſe ſunt iſta, uel non ita multum præ ſenti rerum tractatui neceſſaria. Illud annotandum uidetur, quæ- dlam nomina agendi faciem habere, cum re uera ad- iacentia ſint. Quædam cõtra, adiacentium uoce acti ſignificãt. Neq; enimcalere & albere aliud ſunt, quã calidum eſſe & albbũ quæ certum eſt eſſe adiacentia. Sic, & ſcire, & cognoſcere, & quieſcere. Ac è diuer ſo, curſus currendi actum, & ſermo locut ionem, & locutio loquendi actum ſi gnificat. Quod igitur pro- prie actus est, id obortet ut ſit in quadam agitatione (hoc quod Græci twreXXα uocant)poſit i, id eſt, ut uel fieri aliquid, aut perire, uel item augeri aut di- minui, uel qualitatum alteratione permutari, uel in tranſpoſi ttione aliqua, lociq; cemmutatione intelliga tur. Quod enim in uno fixoé gradu cociſtin,cer orw est nequaquam agi poſſe. Magno uſui ſunt hi loci. eis, qui de rerum proprietate, naturaq́; diſſerũtt. Vtq; etiam de alijs diſſeratur, plurimum tamẽ fidei parant ducta hinc, hoc est, ex interioribus rerum penetrali- bus argumenta atq; è natura eorum(de quibus oratio edt) deprompta. Aut hæc enim rerum natura eſt, aut ſi Jua alis est, ignotam nobis eſſe (niſi me tamen cali- go ingenij mei fallit fatendum eſt. HBeæc enim ſere ui dentur eſſe illa, quæ mentis humanæ poſtit complecti uis. Reliqua, ut int ra altiores rerum naturæ ſinus re- ronglltchauti gonanns aut ex iſtorum combparatio⸗ ne, ma- * 4 RODOLPHI AGRIcCc. ne, magis quid non ſint dicere, quàm quid ſint com⸗ prehendere ualemus. Scholia in caput 12. Adiacentthbus.) Princ ipio quid ſit adus definit. Deinde quatuor affert aduum diuiſiones atq; diſc rimina. Hinctres notatiunc ulæ ſubijciuntur. Poſtremo, qu anta ſit uel huius uel præcedentis loci cõmoditas explicatur. Finitio.) Actus hic dicitur illud, q uocunq; aliquo modo affici, exercitariq dicimur. Prima diuiſio.) Actus partim à natiuis adiacenti- bus oriuntur, partim ex ijs proueniunt adiacentibus, quæ uſu conſuetudineq; firmantur, partim ex ſubitis illis, mo- mentaneisq; animi, corporiſue affectionibus. Diuiſio ſe- cunda.) Actuum, alij operis aliquid extra ſeſe effictunt, us texere, ædificare: alij intra ſe cõſumuntur, ut currere, ambu- lare. Texrtia.) Eorum actuum, qui nihil extra ſe operis ef- ficiunt, quidam propter certum aliquem fiunt finem, quidã nullum definitum finem habent. Quarta.) Actuum eorum, qui definitum tinem nõ habent, alii ex præteritis ac præſenti bus cauſis oriuntur, alij ex futuris. Notatio prima) Omnis actio proprie dicta finem aliquem ſpectat, paſſio nunquam. Sccunda.) Sunt quæ ex figura uerbi actus eſſe uideantur, cũ re uera ſint adiacentia. Quædam rurſus adiacentia, cum ſint actus. Tertia.) Omnis actio proprie dicta, in motu atq agitatione quadã eſt poſita. Quæ ſequũtur, ea per ſe ſatis a⸗ perta ſũt. Et ad eã animi partem) Philoſophi tres faciuns animi partes, rationem, iraſcentiã, & cupidirate m. Qua de re ita Apuleius in libello qui inſcribitur de dogmate Pla tonisz At enim cum tres partes animi dicat eſſe, rationabilẽ, id eſtt mentis optimam portionem, hanc ait capitis arcem tenerez iraſcentiam uero procul à ratione ad domicilium cordis de ductam eſſe, obſequi eam & reſpondere in loco ſapientiæ:cu pidinẽ atq; appetitus poſtremam portionem, infernas ab- dominis ſedes obtinere, ut popinas quaſdam & latrinarum Iatebras, diuerſoria nequitiæ atq; luxuriæ. Hactenus Apule ius. Porro illud leuiculũ, uerha hæc pertinẽt, & poſſunt ad ſenſum magis eorum, quæ præcedunt, quàâm ad uerba re- ferri. Quoniam iſta agendi uoce paſ ionem ſigniſicant.) Mo nent dialectici, quædam eſſe uerba, quæ cum adtmi ſint gene ris, tam en re uera paſſionem ſigninicent, ut timere, metuere; inuidere, audire, guſtare, uidere, Cuius rei & Priicianus me 3 ) — — W ril ili⸗ 6 foben üheu is zipoek lkeco⸗ zn eul ad6 lte, qu hres du ſbiecbe uushoe ionem Piorle un & ſinisy o⸗ D 1 lerdN. umint = = iltelech uitam doperfe utarch Ultus en eroalcd Utdeus Nrom ſen cumer Pyhcor. imnsln lia koit 6A ſucc huirc hin, Mloq mnobi ante bihoc üre Deinde ginetrer leluis W eſeric laren⸗ zae Glano⸗ Mdol⸗ ecftn etmnn nbeget, Nkuct Abusen ltisrt dpr? elei Nins/ ſein Pine un. r . A . 4 * DE INVENT. LIBER I. 5 minit. Neq; enim calere.) Quid? calere ergo actus nõ eſi? Atqui tu id uerbum Rodolphe paulo ſuperius in hoc albo recenſuiſti, cum ager es de actibus ijs, qui ex natiuis a diacẽ tibus proueniunt. Quid dicemus? An hoc fortaſſis, Rodol- phum ſuperius ad ſolam reſpexiſſe uocem, hic rem ſignific a tam magis, quam uocem ſpectaſſe? Quanquam & hic unus nideri poteſt ex locis illis, de quibus ſumus dicturi poſtea, quos ſi recognouiſſet Rodolphus, emẽdatiores profecto in lucem exiſfent. Id oportet ut ſit in quadam agitatione, ſioc quod Græci, ĩvtXι αα uocant, poſitũ.) Longũ ſit re- cenſere, qu àm diuerſa ſuper nomine ivTXι α; ſcripſerint autores, dum principio illud in dubium uertitur, ivtXtX4αι ſcribi debeat per literam, an IvJXIι⅜ α per I quorũ po- ſterius hoc continuatam quandam ac perennem ſignific as motionemiillud prius, uerbum è uerho perfecti habitam. Prior lectio arridet pluribus: ut nidere eſt apud Bu dæum;, quam & Plutarchus lib. 3. ſectione 3. ſecutus uidetur: cum in placitis philo ſophorum ſic ait: Apl5o ⅛zιh XX 0αα 7†οα–. Tp Oσαα õä * iveX α αοαιαν ο νuρτιοο Hoc eſt quemadmo- dum interpretarur Budæus: Ariſtoteles animam cenſet eſſe ente lechia m primam corporis naturalis, potentia inſtrumen ti uitam habentis. Entelechiam autem, id eſt, uerhum ex uex bo perfecti habitam, pro efficientia intelligere oportet. Hæc Plutarchus. Cic ero poſteriorem lectionem in Tuſculanis ſe cutus eſt, cuius ſententiã pro uiribus defendunt Philippus Beroaldus, & Angelus Politianus. Vtri rectiùs ſentiant, uide rit deus aliquis. Rodolphus ad Ciceronis propius, quã ali- orum ſententiam accedere mihi uideturmeq; tã alludere ad locum eum, qui eſt primo libro de Anima, quààm ꝗ eſt tertio Phyſicorũ, ubi motũ quoq; ? vixi da; eſſe ait Ariſtoteles. Lu cianus ludens more ſuo, quodam in loco ait, eam quæ prius dicta fuit ivtXαιdt *vdα ααοαααcασρii, & in loc 70 A ſucceſſiſſe, 7 . Budæus ait iy αρdici quaſi 703 vv⅛Xρυo ονι αρν. ; per fecti corporis cõprehẽ ſionem quæ ety mologia, an quẽadmodum probe quadrat animæ, ita moti- bus quoq; cueniat, ſecum expendat lector. Sane Ariſtote- Ies utrobiq; eodẽ nomine uſus eſt. Cum proinde utrumq; agat.) Sunt qui legi oportere æſtimant loco hoc, perinde: ſed & alibi Rodolphus non ſemel dixit in hunc ſenſum proin- de, qua in re & F. Quintiliangm haber autorem. DE SVB- 36 RODOLPHI AGRIcC. D B SVBIECTOD Caput. XlIII. S Vbiecti nomen, in uarias ſignificationes ductum WVest. Dicimus enim ſubiectum (unde origo eſ no- mini) id quod iact um eſt ſub aliud. Vnde inquit Poe- ta: Pedibuſque rotarum Subijciunt lapſus. Item per tran ſlationem: Parcere ſubiect is & debellare ſuper- bos. Iam in pronunciatis ſubiect um eſt, de quo ali- quid dicitur:ut cum dicimus, homo est animal, homo est ſubiect um, in quo eſt aliquid: ut prudentiæ ſub- iectum hominem dicimus, & ſubiectum formæ ma⸗ teriam. Dicimus etiam id, circa quod tractatus, acti- oq́; rei cuiuſpiam uerſatur: ſic ſubiectum uiſus, colo rem dicimus: ſubiecta artium, ea quæ præcipue ſibi conſideranda ſumpſerlit. Dicitur & aliter, octo enim ſignificationes fecére, ſed quo modo uel plures fieri poſſent, & quæ omnes recidant in eas, quas diximus. In præſentia autem nobis ſit ſubiect um, adiacentium quidem id, cui aliquid ineſt: actuum uerò, & iſtud ip ſum, & illud etiam quod actioni alicuius est obiectũ. Illi nanq; actus, qui aliquid extra ſe efficiunt, neceſſe ext habeant ſubiectum, ex quo proficiſcantur: deinde aliud, quod expoſitum ſit ipſis, & in quod tendant: ut calefacere, primum oportet in igne eſſe, is enim est qvui calefacit. Deinde niſi ſit aliquid, in quod explicet uim ſuam, & in quo efficiat calorem, non tec cale aceré. ſe leun ſ a,C. hu lren 17 16 let ti e⸗ Prin DE INVENT. LIB. I. 97 facere, primùm oportet in igne eſſe, is enim esᷣ qui calefacit. Deinde niſi ſit aliquid in quod explicet uim ſuam, & in quo efficiat calorem, nõ poterit ca leſacere. Agentiuũ enim actus (in quit Ariſtoteles) in patiente ſunt accommodato. Sentiẽdi autem & intelligendi ea, quæ obiecta dicuntur, non ſunt ſor tè niſi nominis ſimilitudine ſubiecta. Sentiẽdi enim ſubiecta, efficientia uerius dicentur. Color enim ber aẽra perſpicuum, inuiſibilibus quibuſdã ſimu lachris, & imaginem ipſius perferentibus, ſparſus, ubi incurrerit in oculum, ferit ipſum, & ad uiden dum excitat. Sic ſonus auditum mouet, & odor ol- factum: & reliqua quæ ſentiutur, ubi partem illã corporis noſtri, qua percipi poſſunt, attigerut euo cant animæ uim, quæ per eam ſe partem exerit, & ad ſe apprehendenda impellunt. Quæ mens noſtra deinde accepta à ſenſibus, cognoſcit primùm: dein de uariè multipliciterq; compoſita inter ſe atq; di uiſa, formas omnes, rerum habitudinesq́;, & gene ra, ordinemq; cictorum elicit, diſcernit, diſponit, inq; uarios artium, ſcientiarumq́; diſtribuit uſus. Hæc ergo ſi intue bimur, facile nobis liquebit, ſen- ſum quidem re uera ab ijs quæ ſentiutur pati:men tem ab ijs quæ intelliguntur, imaginem quandã & ſimulachrum patiẽdi accipere. Quò ſit, ut exiſten tia tantùm & præſentiaſentiri poſoint: intelligan G tur . 9 8 KRODOLPHI AGRIcC tur autem & abſentia, & quæ interierunt, quæq; nondum ſunt nata. Sic ea quæ ſenſibus obij ciuntur ſimiliora ſunt efficientibus. Artes oẽs ſcientiæq;, eis, circa quæ uerſantur comparatæ, pronunciatis poterũt adſcribi. Ea cuiuſmodi ſint, ſuo loco dice- tur. Subie cum autem proprie omnii, id eſt, quod ex decem primis rerum generibus, Greci οοα nos eſſentiam(ſi per gammaticos liceret) uerbum uerbo diceremus, nunc ſubſtãtiam dicimus. Huic enim reliqua omnia ſunt innixa: hæc receptaculi es fumdamentumq́; omnium. Magnitudo autem, quam inter adiacentia numerauimus, ſi ſubſtantiæ comparetur, adiacentibus accedit: ſin reliquis con feratur adiacentibus, ſubiect i habet uicem, non ꝗ- dem ut in ipſa ſint adiacentia, ſed quòd ne queant niſi illius interuentu, ea præſertim quæ corpori ad iacent, in ſubſtantia reponi. Neq; enim quicquam album uel nigrum ſine ulla magnitudine cogitare poſſumus, nec calidum uel frigidum, nec durum uel molle, nec aliorum huiuſmodi quicquam. Quare ſi dicam muſicum album eſſe: muſicum certum est à muſica dici, id autem est adiacens. Patet ergo, non eſſe ſubiectum albi. Sic iuſtum probum eſſe, iu ſtus non est ſubiectum probitatis: iuſtus enim à iu ſticia nomen habet, iuſticia uerò nõ ſubiectum esſt probitatis, ſed ſpecies. Si autem dicã hominem pru den⸗ Jec lolibre lpronn at,qu lepartit In Ariß ntopen ungu liscon eſece teio Kie he nnun jreiee bitenz A △ DE INVENT. LIB. I. 99 dentem eſſe, homo eſt ſubiecti: ſubſtantia enim est homo. Ita aquam frigidam, aqua ſubſtantiæ est no men. Ita bouem occidi, bos ſubſtantia esſt, in quam tendit occidendi actus, ſic, ut in ipſam ſe recipiat. Ex quibus facile perſpicitur id, quod diximus, ea quæ ſenſibus, mentisq́; agitationi expoſita ſunt, nõ ſatis rect è ad hanc noſtram rationem poſſe ſubie⸗- cta dici. Quid ergo? ſi quis cum quærat de illis, per hunc ſe quærere locum credat, erratum erit? Erit quidem, ſed cuius iubeam ſecurum eſſe qui inueni re cupiet.ld enim agat, ut inueniat:ſi poteſt ex pro prijs locis, optimum quidem erit: certiore namq́; curſu intentionem mentis diriget. Sin minus poteſt ex proprijs, at und ecunq; potest, dummodo inue- niat. In artibus enim, quæ operis gratia diſcuũtur, non quàm exacte præceptionum fines diſtinguas, ſed quàm commode illis utare, ſolet æſtimari. Scholia in caput 13. Pedibuscq; rotarum Subijciunt lapſus.) Locus eſt ſecun do libro Aeneidos. Parcere ſubiectis.) Aneidos 6. Ians in pronunciatis.) Cicero prima Tuſculana pronunciatum uocat, quod Græci dlοοοο, Marcu s Varro proloquium, ho die partim enunciationem, Partim propoſitionem appel- lant, Ariſtoteles in libro τια° ipnvtlas, &αιdoροαα Ea eſt oratio perfecta, uerum, fa lſumve ſignificans: Vt, trahit ſua quemq; uoluptas. Non omnia poſſumus omnes. Adeo à te- neris conſueſcere multum eſt. Octo enim ſigniſteationes fecere, ſed quõ uel plures fieri poſſent) Fecere, inquit, odto ſigni ficationes uerbi huius, ſed it a id fecerunt, ut ad hũc mo dum Rieri poſſent & plures, quæ tamen oẽs non tam fuerint . . S 2 diuer- „ odH RODOLPHI AGRIC. diuerſæ ab ijs, quas diximus, quin in eas poſſint recidere, Vt caleſcere primũ oportet in igne eſſe.) Ita quidẽ habet au „ραααρat ſenſus requirit ut cale facere legamus. Agen tium enim actus.) Id uulgo hunc in modum efferri cõſueuit: Actus actiuorum ſunt in patiente prædiſpolſito. Ex Ariſtotele 2. lih. de Anima, Sentiendi enim ſubiecta, efficitia uerius dicentur.) Obiecta, inquit, ſenſuum, agunt potius in ſenſus ipſos, qu àm illorum actioni ſubuciantur: ac rurſum ſenſus, etſi agere uideantur, patiuntur tamen uerius, quam agant. Id quod de auditu, guſtu, odoratu, tactu, quæſtionem nõ habet. De uiſu ſunt, qui diſſent iant. Qua de re compluſcula Macro bius lib. 7. circa finem, & Aulus Gellius lib. 5. cap. 18. ut præ- ter eam diſcertationem illam Ariſtotelis in librò Teß lρρ &ιι οαουαααοÜ;duerſus Platonem. Quod ex decẽ pri mis rerum generibus.) Hæc à dialecticis enamerantur, ſub- ſtãtia, quantitas, ad aliquid, qualitas, actio, paſſio, ubi, quan do, ſitum eſſe, & habere. Græci ooëloa, nos eſſentiã.) QCuin- tilianus Iib. 3. cap. 7. Ari ſtoteles, inquit, elementa decem con ſtituit, circa quæ uerſari uideatur omnis quæſtio, obëoνοαρ, quam Plautus eſſentiam uocat, nec ſane eſt aliud eius nomẽ Latinum, & c. Meminit idem autor eiuſdem uocis lib. 2. cap. 15. Et rurſum 8. lib. cap. 3. Multa, inquit, ex Græco formata noua ac plurima à Sergio, Flauiocq, quorum dura quædam admodũ uidentur, ut ens & eſſentia, quæ cur tãtopere aſper nemur nihil uideo, niſi quòd iniqui iudices aduerſus nos ſu mus, ideoq; paupertate ſermonis laboramus. Seneca in Epi ſtola quadã negat, ſè op oâ p oòραρ Latine exprimi poſſe. Qua de re plura Laurentius Valla. Sed ut hoc obiter anno- te mus: apud Plautum (niſi me fefellit lectio) nõ reperi eſſen tia uocem, quapropter & in loco Quintiliant nõ legendum arbitror, ſed Plautium iuxta ueterum exemplarium fidem. Sed quod neque ant niſi illius interuẽtu.) Id hodie ĩn ſcho lis, haud ſcio quam apte, dici ſolet ad hunc modum: duplex eſſe ſubiectum accidentium, unum quod, alterum quo. Sub- iectum quod, illud uocant, cui ipſa accidentia uere inſunt: ut eſt ſola ſubſtantia. Subiectum quo, ſine cuius interuẽtu, prin cipali illi ſubi ecto ineſſe non poſſunt, quod genus eſt magni sudo, id eſt, qu antitas continua. DE CAVSA EFFICIENTE Exter lein⸗ 0 Atera dunt uſſ⸗ ſaee ſtef ld n lente ſentia temal lenti⸗ it. o ſutu oſt e 4 * tecilen Ge habe cöſleu lkiotele aueri inlenſags nlenlis, nnuelt ſäbee, Uahhae lug⸗ fitn Rarkei. enmrſt⸗ ong letüe⸗ enentact nntnie linciis 1Cel tine Auttee ie e „6 6 tnilgre Unn’ Pli⸗ DE INVENT. LIB. I. w1 Xterni loci ſequuntur, quorum prima ſunt AAdquæ cognata dicuntur. De quibus dicturus, ueniam mihi uerbi iſtius impetratam uelim: quem- admodum in reliquis nonnullorum nominibus, non aduerſas optauerim lectoris aures. Vt enim trade rem locos alia diſtinctione & ordine, quàm ſunt ab alijs ante me tractati, res ipſa mihi perſuaſit. Oportebit itaq; penes illam, ut huius ſacti mei, ſic 3 nominum ipſorum, uel rationem eſſe, uel culpam. Nec inueni ſanè quo alio nomine cõplecterer cau- ſas & euenta, quàm cognatorum: cum ſint alteris altera naſcendi ac proueniendi origine cõiuncta. Sunt ergo cognatac(ut diximus) cauſæ & euenta. Cauſas Ariſtoteles, quiq́; ſecuti ſunt eum, quatuor fecerũt: materiam, ex qua res eſt: formã, per quam eſt: efficientem, à qua ſit: finem, propter quam fit. Sed materia & forma in partibus dicta ſunt: effi- cientem & finem dicemus. Cauſam igitur in præ- ſentia dicimus rem, cuius ui euenit aliquid. Vt au tem aliqd eueniat, neceſſe est eſſe id, quod uim effi ciendi habeat, cuius efficacia fieri ſormariq́; res boßit. Deinde id, ſi nõ aliquo ad agendũ moueatur ſtimulo, iners ſegneq́; manebit: adeo nihil fit in re- ri natura temere, & cui ratio non conſtet, omniaéq; bropoſitum ſibi deſtinatumq;; finem habent, pro- pter quem faciant cuncta. Qui tametſi rebus ipſis CG 5 non bs RODOLPHI AGRIC. nonnunquam ſit ignoratus, ut ſunt ea, quæ exper- , ia t tia ſenſus, naturæ tantùm in agendo ſequuntur im 22* Quanꝗ Ariſioteles putat, non agere ca, ſed agi po petum: autor tamen ille conditorq; nouit, cuius in agendo numini & iußis parent. Id ergo quod faci- endeæ rei præbet operã, efficiens et. Id cuius gra- tia fit res, finem uocamus. VItimi est enim in agen do, & quod ubi conſecuti ſumus, deſinimus ulteri- us tendere. E&t autem potißima cauſarum omnium finis. Nam materia formæ expers, rudis eõt & in- culta, nec in ullius rei tranſit nomen. Forma ſi deſit efficientis uis, prouenire nequit efficiens niſi finis cupiditate permotum, maxet ocioſum. Facile itaq; liquet, finem, quãquam uſu eff ctuq́; poſtremus ſit, omnium tamen eſſe propoſito atq; inſtitutione pri- mum. Efficientiũ duplex esꝶ conditio: Alia nanq; neceßitatem in agendo ſequunttur, alia delectum. Neceßitate agunt, quæcunq; conſilij iudicijq; ex- pertia ſunt: ut ignis propoſito ſibi quod uri poßit, nequit non urere. Et terra uerno tempore non her bam, non quicquid aliud pro loci, cœliue ingenio ſ. olet, potest non procreare. Delectu agunt, quibus liberũ est agere uel non agere, ut hoĩ es illis in re- bus, quas cõſilio, rationeq́; adminiſtrãt: fortaſſe et prutorũ nõnulla, quæ docilia ſunt, & iudiciñ quod dam quandamq; deliberationis imaginem habent. tius DE INVENT. LIB. I. 103 an tius: proinde enim ut ſpecie rerum perceptarũ mo A uentur, rapi: nec cõtra id quod uidetur obniti i boſ- n ſer opinionemq; ſequi nõ quam uelint, ſed quã à re bus acceperint: nec poſſe non trahi eò, quod expe- vtendũ ipſis uidetur: nec non fugere, quod apparet o uitandun. At ueroò ſi nonnunꝗᷓ inter duo uelut in an- cipiti pendeat, id non euenire, quia cõſilio in hanc ma uel illa deducãtur partem: ſed quia duabus bropo in ſitis rebut, & ex æquo fer ad ſe rapientibus, nõ nſ4 aliter ꝗnauis inter diuerſos dißidtesq; deprehen H ſa fluctus, incerta & dubia uidetur cui potißimũ ig cecdat: utqh illla berſæpe, nõ quà gubernatori uiſum . . o Eezsrt agitur, ſed quà undari uiolẽtior rapuit cumu lus: ſic iſta non ſuum nut habẽt, ſed inditã tantuùm ℳà rebus commodi aut incommodi ſpeciem ſequun - tur. Hominem autem cum diu multumq́; penſitata re deliberauerit, non tamen quod res ſuadet, ſed 4 quod animus iubet, ſequi crebrò uidemus. Potett eernim in ea, quæ deliberãdo damnauit, præceps cõ tra cõſilij ſui ſententiã ruere: & contra, toto impe tu fugere, quæ ſibi maxime expetenda ſunt uiſa. Verũ hæc utcunq; ſint, non planè liberũ eſſe brutis ſe Agendari rerũ arbitriu, nõ uidetur abhorrere ue- Mrao: delectu tamen agere, quando bonarum est ipſis NCM malarum; rerum diſcrimen, nemo(quod equidem greaenehug er Rurſus quæ neceßitate agunt, G 4 corus ioA4 KRODOLPHI AGRIc. eorũ quædã naturæ conatu, alia externa ui aglt. Conatunaturæ agunt ea, quorum agendi principi um est intra ipſa, nullo externo adiutate: ut ignis urit, quoniam caloris uis qua urit, natiua est ipſi. Itaq; non deficit res iſtas agendi uis, neque ceſſant ggere, quamdiu eſt copia ipſis alicuius, in quod effi caciam ſuam explicare poßint. Violente uel (ut di ximus) ui externa agere dicuntur, quibus ab alio uis eſt agendi inſerta: ut aqua feruens cale facit, ueru non ſua, ſed ignis ui, à quo calorem accepit. Sic lapides, & ſi qua alia mittuntur tormentis, ſu⸗ pra ſe & in ſublimi poſita diſijciunt, non proprio impetu, ſed eo qui iacientium uiolentia ipſis eſt in tortus. Itaq; non eſt diuturna uis iſtorum, ſed reni tuntur, franguntq; quantum poſſunt inditum ſibi conatum, & ſtatim redduntur naturæ ſuæ. Inde fit, ut init io uehementißimus ſit ipſorum motus, ut qui ſit impellenti proximus: ſpacio deinde paulatim amittat uires, & elangueſcat. Sed eis quæ neceßi- tate agunt, ad agendum ſufficit, ut poßint agere: quæ uerò delectu aut conſilio, ut etiam uelint, e opus. Quæ cauſa est, quòd in cõtrouerſijs ijs, qui bus factum nec ne ſit aliquid, quæritur, colligi ſo- let, uoluerit: deinde potuerit ne ꝗs facere id, quod arguitur feciſſe: quæ ſi probata fuerint, facilima est ei quod tertim ſumi ſolet, id est, quod fecerit, pro- = ð — — = = S=- — — =— =— SS— — — —- = = eſt, N gaui quen apu 4te mun Dyi ireg DE INVENT. LIB. I. 105 probandi uia. E&& & alia efficientium diſcretio. Quædã enim ſunt (ut Græci aiunt) ubg, hoc est, preæcipua & imperantia: quædam obſequuntur & miniſtrant Et horum, alia agunt, alia agendi ſunt in ſtrumenta: ut in domo facienda, architectus impe rat, qui quomodo fieri quicque debeat, iubet. Is qui lapidem ſculpit, qui parietem extruit, qui cædit aptatq́; materiam, miniſtrat. Inſtrumenta ſunt, ſecu res, terebra, mallei, & quæcunq; ſunt alia, quibu⸗ opus ſuum ex plicat. Sic in bello, ciuitas uel prin- ceps autor rerum gerendarum imperat: miles obſe quitur: equi, arma, omnisq́; copia impedimentorum militarium, inſtrumenta ſunt belli. Sed de efficien te hactenus. ð Scholia in caput 14 Sed materia & forma in partibus.) Hoc eſt, in loco toti us & partiũ: ſupra cap. j. Nec in ullius rei trãſit nomen) id eſt, Materia formæ expers, neq; homo, neq; leo, neq; aliud ꝗduis eſſe dicitur, etiamſi nihil hon: oĩm eſt, quin ex ea fi eri queat. Efficientiũ duplex cõditio.) Hæc in Topicis Cice- ro. Fortaſſe & brutorum.) Hac de re lõga diſceptatio eſt apud Laurentium Vallam lib. i. in dial ecticen cap. 9. Porrò ad totum hunc cauſarum locum planè intelligendum, pluri- mum contulerint ea, quæ Ariſtoteles habet ſecundo libro Phyſic orũ, & Cicero in Topicis. In iis cõtrouerſijs.) Hoc egre gie facit Cicero pro Milone, & Sexto Roſcio Amerino. D E FINE Caput XV. Frnr potißimum eſſe cauſarum diximus. Is enim eſt, cuius gratia omnia agunt. Agunt au- . ☛ F tem u6 RODOLPHI AGRIC. tem ommia boni alicuius gratia: & quicquid bhoni eſſe ſibi, uel natura monſtrauerit, uel ratio perſua ſerit, in id feruntur. Quo pacto ergo ratio boni in rebus diſcreta erit, eodem & finin ſumemus diuer ſitatem. Quædam enim ſunt per ſe bona, quædam quia alijs oõferunt, bona dicitur. Quæ per ſe ſunt bona, ea certum est ſumma eſſe, & ſupra quæ ni⸗ hilſit expetẽdum. Ea ſunt (ut breuiſßime dicamus) ſtatu⸗ uniuſcuiuſch rei in ſuo genere berfect ißimus Summum itaq; ignis bonum eſt, & ſupra quod ni hil requirat, eſſe maxime calidum & ſiccum: & aquæ, maxime humidam eſſe & frigidam. Sic arbo ris, ſi e bouis, ſic equi, perfectißima illa abſolutißi maq; habere, quæ ſi ĩbi tribuit in ſuo genere rerum natura. Hominis etiã, non qua uiuit, qua ſentit, e ctandũ eſt ſummũ bonum, ſed qua mentis eſt atch cõſilij capax:hac enim maxime cenſetur homo. Cõ ferentia dicuntur, quæ ad ſumma conſequenda ad iumento ſunt, ut cibus, potus, ueſtis, & reliqua quæ tuendæ hominis uitæ cõducunt. Nec enim perfecte, id en feliciter uiuere potes quis; ſi ea conditione ſit, ut uiuere omnino non poßit. Sed bonorum atq; proinde finium quandoq; ratio mitur pro ſingula- rum rerum conditione, quam habet in genere ſuo gquæq;, quemadmodum iam prædiximus: & ſicut wha ſe e finem IS. domum: & belli fi- gene DE INVENT. LIB. I. 107 nem uictoriam: quæ quidem eſſe in ſuo genere ulti ma uidentur. neq; enim ædificat amplius ille, neq; bic bellum gerit, ubi domum fuerint atq; uictoriä ronſecuti. Quod autem ille extruendo parieti cal- cem parat, lapides congerit, certum est parietem finem quendã eſſe, ſed non ultimu: quia domus cau ſa paries paratur:ſic &bic, cum tormenta inſtituit ſubruendis muris perturbandisq́; defenſoribus, op pidori expugnandorũ gratia hæc agit: ergo & hie finis quidẽ eſt, ſed medius & uictoriæ conferens. Quandoq; uerò fines accipimus ex toto ordine re- rum, quo cuncta alterum alterius uſibus, uidentur addicta, quoniam omnia melioribus ſeruiunt. Sic ſi oĩa quæcũq; ſunt, uno uelut complexu colligamus, quemadmodum unum eſt ſumme & ſine ullo perfe ctionis detrimento bonum, ſic nunc eſt ultimus oĩm finis. In eis uerò, quæ in media ſunt rerum ſerie ſi- ta, alterum incumbit alteri, prout eſt cuiuſq; ma- gis minusue cõſummata natura. Sic igitur in equo eſt duplicem intelligere finem: alium naturæ ſuæ: itaq; ferocem imdomitumq́; eſſe, & nullis obnoxi- um habenis, optimum in ipſo fuerit, quod naturæ ſuæ accommodatius, id et, ꝗ ſeſſorem pati fodi cal caribus, & freno flecti, fragiq́; in gros. Nec enim omnibus tãtus ingenitus eſſet libertatis amor, ſi ſer na naſci, meliis ipſis fuiſſet. Alium cõtrà finem 1. I08 RODOLPHI AGRIC. ipſo accipimus, ut humanis uſibus accommodatus est. Sic bonum eſſe dicimus, non quod ſibi maxime cõuenit, ſed quo maxime ſatisfaciat miniſterijs no ſtris, Sic terra herbis arboribusq;; ueſtita, perfe- ctißima uidetur: quippe quod ijs procreandis est nata: at nobis, in ſora, in uicos diſpoſita, in ædium templorumq; areas æquata, ſterilis & nuda aptior eſt. Iſtud etiam prætereundu non uidetur, poſſe unius plures eſſe fines, ut alius ſit operis, alius ope- rantis, alius iubentis. Sic ædificationis quidem, quod ad ipſam pertinet, finis est domus: quod ad ædificantem, merces locatæ operæ: quod ad iuben tem, uel ut habitet domum, uel ut donet, uel ut uen dlat. Sic ſtudiorum proprius est finis eruditio: at ei us qui ſtudet, potest etiam quidem finis eſſe erudi- tio, ſed fortaſſe est uel gloriæ uel lucri ſpes. At pa tris qui ſumptum ſtudenti præbet, amor incremen taq́; filij. Amici quoq; qui ſuaſit, ut aliquando ope ra fortaſſe & eruditione ſtudẽtis utatur. IIlud etiam dicendum ect, ut quicq; in agendo primum est, ita finem ſibi deſtinat poſtremum. Media quan to magis à primo receſſerint, tantum citra poſtre- ma ſub ſiſtunt. Prima enim ad agendum potißima ſunt, poſtrema ad expetendum: illorum enim gra- tia alia expetuntur. Sic in facienda naue, primæ ſunt partes eius ꝗ impenſas bræbet, cuius finis ſunt — opes⸗. 7 —„— DE INVENT. LIB. JI. 109 opes, quæ ex ſubuectis parantur mercibus. Illum nauta ſequitur: is namq́; non eò uſq; ſe porrigit, ue rùm lucrũ ex nauigandi mercede ſpectat. Iam qui nauem fabricatur, non id quærit, ecquis ipſa ſit na uigaturus, modò extruat nauem. Sic qui ligna cæ⸗ dunt, qui ancoras funesq́; parant, non illi nauẽ ſpe ctant, ſed ut materiam ſolam præ beant, inſtrumen tum nauticum parent. Quo fit, ut uirtus, quoniam optima est, laboribus & ſudore quæratur, ut quæ in arduo ſit & longißime poſita, cuiq; parandæ omnia alia ſint deſtinata. Vicia uerò & uilia oĩa, ad manum ſint, & (ut inquit Heſiodus) cumulo lia ceat accipere. Scholia in caput I5. Agunt autẽ omnia boni alicuius cauſa.) Quiſquis agit, is idcirco id facit, quo conſequatur aliquid, quõd aut re ue ra bonum tit, aut certe ipſi tale eſſe uideatur. Vide Ariſtote- lem in principio Moralium. Nec enim omnihus tantus eſ ſet ingenitus libertatis amor.) Pulchrum me hercules hac de re carmen eſt Seuerini Boęthij, de conſolatione Philoſo⸗- phiæ lib. 3. Quantas rerum flectat habenas Natura potens, qui bus immenſum Legibus orbem prouida ſeruet &cc. Sic arboris ſic bouis.) Vide Vallã lib. dialectices 1. cap. I. Sic bonum eſſe dicimus ſibi.) Laurentius Valla, ei quàn Kbi. dicere maluiſſet. Poſſe unius plures eſſe fines.) Hos quo intellectu accipi debeat, ipſe Rodolphus explicat capi te ſequenti:meminit item eiuſdem Rodolphus lib. 2. c? p. 4. Sed fortaſſis eſt uel glorię uel lucri ſpes.) Cur non potius gloria aut lucrum ipſum? Certe nemo nauat operam literis ad conſequendam gloriæ aut lIucri ſpem: ad Iucrum aut glo riam ipſam multi. Vt quæ in arduo ſir.) Huc refer Homeri cum MOιω nigra radice, flore lacteosmortalihus gerò inuen tu Io RODOLPHI AGRICLD. eu difficilem. Item Poetæ locum de aureo ramo. lib. 6. Acheĩ dos. Et, ut inquit Heſiodus, cumulo lic eat accipere.) Expo nit quid ſibi apud Heſiodum uelit T7S XοιD. Verſus porre ipſius poetæ ſuper hac re ſic hahent: TAp Aiâρ7 ααουX[ ο αναοαουg– 1 Xode, knidiens, Xi„hw⅛ qn„Wειdραd ꝗ, Aαςd *ινρατιι T; J' dptns!ιτασα ρ+ ”ροι,⁹1αοο AG&νvI? t, Kααρ ιοοοοs1οοXBä' τ1ρ. Eſt & prouerbium apud Græcos Zú*αια Hαρναα. ρ⁰ Jao u àâρα id eſt, compendioſa res improbitas, uirtus lon- ga. Vide prouerbium, Difficilia quæ pulchra. D E EVENTIS Caput XVI. Pora quod ad euẽta pertinet) uideri ſufſ ecere que de cauſis diximus. Neq; enim melius ratio uarietasq́; euentorum cognoſci aut tradi po- teſt, quam ex cauſis: nos tamen ſi quid uel propri um est huius loci, uel hic dicetur fortaſſe commo- dius, xequamur. Euentorum autem primua no- bis eſt ſumẽda pro cauſis differentia. Vt enim ſunt cauſæ efficiens & finis, ſic euenta poſſumus dicere, eſſe effectum & deſtinatum. Quod enim fit ab efft ciente, efectum dicere libet, quãdo effectus nomen aptißime efficienti cõiungitur. Cicero quidem pro- miſcue eſtcta &euẽta ea, quæ à cauſis fiut, uocat: ſed cauſam(ut quod ex uerbis illius perſpicere li cet)ad ſola efficiẽtia redegit. At uulgo effectus no men tam late extendimus, quã cauſam. Mihi ad lo- quendi uſum & ad propriã noĩs uim, euenta com- o⸗ . Letti cui nizt ſch ſei len ſut ſſtur ſemt lnſ⸗ cet ſhee Mee⸗ ſſn, Exd Eie ,. 4 1 ne)en ſusponn hr inular⸗ tuſe⸗ DE INVENT. LIB. I. III modius uidentur dici, quæcunq; ex cauſis orintur: Euentaq́; efficientium, rectißime effecta dicemus: quando efficientis & ggectus noĩa iuncta ſunt ar- tißime: & in eodem genere, alterum agentis, alte rum patientis præ ſe fert faciem. Eritq́; hic locue nobis quẽ admodi cauſarũ duplex: ſicut enim ille diuiditur in efficientia & finem, ſic iſte diuidetur in effecta & deſtinata. Fiunt aut iſta plerunq; cauſæ & euenta, prout uariæ ultro citroq; compa rantur: ſumq́; eadem etiã perſæpe & fines, & effi cientia, & eecta, & deſtinata. Vt in ædificatione, is cui ſtruitur domus, primã efficiens, & domus fi nis est ultimus. Quæ aũt media ſunt, architectus, fabri, inſtrumenta, ſi domum ut effectũ accipimus, efficiẽtia ſunt: domino uerò coparata, effectorũ ob tinent loci: ſin domum ſtatuimus finem, deſtinata ſunt: at domini reſpectu, quia parandis ipſis inſu- mitur opera, medij quidam ſunt fines. ſdem enim fi nem eſſe & efficiens, nihil repugnat, non modò di- uerſis, ſed eidem etiam, dimodo diuerſa ratione cõ paratii: ut qui domũ ædificat qua ipſe utatur, effi ciens es domus, quatenus eã ædificat: & finis qua tenus eã propter ſe, hoc est, habitandã ſibi parat. Sic forma & finis idẽ eſſe poſſunt: forma enim oĩe fere actionis proximus eſt finis. Materia & finis, materia & forma, efficiẽs & materia, efficies & foy ND RODOLPHI AGRIC. forma, nequaquam poſſunt in idem cõuenire. Neq; enim nauem fabricanti, finis eſſe poſſunt ligna, é quibus ipſam fabricatur: neq; idem eſſe ligna poſ- ſunt, quod forma nauis: ſed neq; ligna, neq; forma nauis, neq; alia quæuis huiuſmodi queunt ipſa ſeſe efficere:quod neceſſe eſſet, ſi idem & efficiẽs eſſe, & uel forma uel materia poſſet. Huius etiam admonendi ſumus, cuiuslibet euentus in ſuo genere unam eſſe cauſam: & coutra quoq;, cauſæ cuiusli- bet unus eſt per ſe & proximus euẽtus. Quod præ diximus autem, eſſe nonnunquam plures unius rei fines, id non obſtat iſti quod iam dicimus, quod uel ex uerbis illis perſpici poterit. Aedificantis enim fi nis unus & ſolus, est domus: ad quem cum peruene rit, ceſſat. Quod aut præter domum uel lucrum, uel aliud quicꝗᷓ pro opera petit, id non facit quate nus ædifſicãs est, ſed quia uel mnops uel auarus est. Sic etiam fortè gloriam ſperat ex opere: uerũ non quantũ ædificãs, ſed quia aliquà id ſibi putat pro futurum. Potesd itaq; quis, ut non ſequantur iſta, ecificare: ut non fiat domus, ædificare non potest. Copioſus ect hic locus cauſarum & euẽtorum, & in uarios patẽs uſus. Huc enim ferè redeunt cun cta, quæcunq; in cõſilio bominum deliberationeq́; uerſantur. Duo enim iſta in conſulendo maxime ſe quimur, expediat, nec ne, & an fieri poßit. Quo⸗ Do in (inn Min l, . gDE INVENT. LIB. I. n irch rum quid expediat, ex fine colligimus: quid fierri = lu poßit, ex efficientibus. Quicquid enim utile, id ali cui rei conſequende utile oportet eſſe. Sic quicgd n fieri poſſe uolumus, maxime ex efficientis faculta- te poterit oſtendi. In laude etiam & uituperatio- ne, præcipuas hi loci obtinent partes, cum utraq; il la, non alia re certius ueriusq́; conſtent, quà m effe- QGRGiis & fine. Ad uirtutis uerò rationem præcipue u pertinet finis, quãdo maultis in rebus nõ tam refert, UE gqueid facias, quà mob quã cauſam facias. Et idem mu factum, alius ut ob iram inconſultumq́; mentis im s Petum uituperabit, alius ut magnanimitate & con . u ſtãtis uiri propoſito dignum laudibit. Sic honeſtu, quia per ſe expetendum dicimus, quod ultimi finis CXproprium est, ex deſtinatis uel maxime dignoſce- . tur. Neq; hæc tamen eò pertinent, ut uel hos locos reliquis quæ ſtionibus, uel ab his quæſtionibus re S liquos loco⸗ excludendos Putem: neq; ſi maxime conuenire iſtis dico, idcirco ſolum conuenient. Vva ſ6 ria eſt horum omnium ratio, & de quibus perpetu um nihil ſemel poterit præcipi: ſed quid optimi ſit, G, L . . rerum præſens uſus melius docebit. ℳ Scholia in caput 16. . r Poterant quod ad euenta attinet.) Euenta ſunt, quæ uĩ Ne. atq; impulſu cauſarum eueniunt. Quorum alia effecta, alia Ge⸗ Qgeſtinata dicuntur. Effecta, quæ flunt à cauſis efficientibus. C⸗ Deſtinata quæ in certum finem aliquem ordinantur. Sed C sauſam, quod ex uerbis illius perſpicere licet, ad ſola effici N — . entia I14 RODOLPHI AGRICAZ entia redegit.) An Cicero de ſola loquatur cauſa efficiente, niderit Rodolphus. Boethius certe in cõmentarijs ijs, quos ſcripſit in Ciceronis Topica, ſecus doc et. Verba cius ſi quis requirat, ſie habent: At uerò M. Tullius principalem cauſa- xum diuiſionem facit in ea, quæ efficiunt aliquid, & in ea ſi ne quibus eſffici nequeat. Vt id quod efficit, ad eam cauſana conferatur, in qua motus principium cõſtitutum eſt. Id uerò ſine quo non fit aliquid, tum ad intellectum materię trans fe ratur, uel eorum quæ adiuncta materiæ efficientis adiuuant facultatem: tum ad reliquas cauſas ducatur, ut paulo poſte rius apparebit. Hæc ille. QCuanquam quid ego autorem lau do Boethium, cum ipſius uerba Ciceronis facile idem decka rent? Aes certe mareria eſt ſtatuæ, & ſapientia non tam effi- ciens quam forma eſt ſapientis: quibus exemplis uſus eſt Cicero. Quæ huc aſicribenda putaui, non ut incuriæ arguerẽ Rodolphum, ſed ut diſpiciat inquiratq; diligens lector, ecꝗd aliud ſibi is uelit, qu àm uerba eius prima (ut aiunt) fronte præ ſe ferunt. Sie forma & ſinis.) Ariſtoteles 2. lib. Phyſi- corum ait, formã & finem poſſe idem eſſe numero, cauſam effectricẽ, ſpecie eandem cum his eſſe poſſe, numero non poſ ſe. Itaq; quod ſubiungit Rodolphus, cauſam efficientem & formam non poſſe eſſe idem, de numeri nimirum identitate accipi endum eſt, non de ſpecieci. Cuiuslibet euẽtus in ſuo genere unam eſſe cauſam.) Qui tantùm unam? An nõ plures interim cauſæ ad unum aliquid efficiendũ concurrunt? Con currũt quidem, ſi de quibuslibet cauſis loquaris: At Rodol- phus de ſola loquitur cauſa proxima, & de eodem genere cauſarũ. Contra quoq; cauſæ unius unus eſt per ſe & pro ximus euẽtus.) Recte illud, per ſe & proximus. Alioqui cau ſæ unius plura nonnunquã eſſe euenta quid uetet?Ignis pro xime ac per ſe cauſa coloris eſt. Quod autem hinc in luto ſe- quitur induratio, in cera mollities, hæ uelut acceſſtones quę dam ſunt primi illius euentus, & effecta (ut ita dixerim) ſe- cundaria. Quod prædiximus autem.) Dilutio eſt obiectio nis, quæ oriri poſſit ex ijs, quæ dicta ſunt capite proximo. Quzando multis in rebus non tam refert quid facias.) Ta le quiddam & Quintilianus habet lib. 12. cum oſtendit, à ui- ro etiam hono, non vonã interim cauſam poſſe defendi. Me minit eiuſdem rei idem autor libro tertio, & item quinto. D E LOCO Caput XVII. * Appli 60 Ee i⸗ Gin en o lide nih reh⸗ luit ſen o wohe (tin p hen ſbia ſmil More⸗ in iu⸗ . Leffeing jsin tinslg lemcan- Ennet ncauhn etleuen gigtrant Galiunan nunpeke Uurealuu Hindtch ununck⸗ minli iumurp⸗ Erſane iuünt lutk eNnoung i PDE INVENT. LIB. I. ni Pplicita placuit uocare, quæ addita rei ex- Ltrinſecus, non ſunt quidem cauſa eius, præ bent tamẽ illi denominationem. Ea ſunt, locus, tem pus, & ea quæ dicimus cõnexa, tria uidelicet? pri mis rerum generibus, id est prædicamentis, illa fe re, quæ ubi, quando, & habere dicuntur. Et Cicero quidem adiunctorum nomine iſta complectitur: nos adiuncta credimus illa eſſe, quæ inferius dicemus contingentia: quæ quantum ab his diſtent, ſuo loco cum explicabuntur, nobis haud erit difficile uidere. Equidẽ inueniendorũ locorum hãc unã mihi perſuadeo fuiſſe cauſam, ut quæcunq; uel in rebus ſunt, uel attingunt ipſas, uel quæ undecunq; accita ad ipſas, aliqua parte ad faciendam de illis fidem proſint: ea in certum concluſumq;; redigere- mus ordinem, pro cuiusq́; qualitate, quam habent, propoſitæ rei comparata. Sic enim facilime poſſe animum certa & non fallente uia, quæcunq; de re quudq́; dicenda ſint, eruere: ſi quum minimo errore perplexa, & ſuæ quæq́; reddita naturæ intuenda ſvbi darẽtur. Placuit ergo mihi, quàm exactißime, ſimul & quàm aptißime poſſem, cuncta diſtin- guere:quæ fuit etiam cauſa mihi addẽdi noua ple- risq; noĩa, ne ſi in eadem ſubinde reuoluerer, aut aliqua manerent non noĩ ata, aut diligentiæ ratio, quam in ſecernendis ſumpſeram rebus, ea conſun H 2 den u RODOLPHI AGRIC. dendis rurſus nominibus uel omittendis, mihi peri- ret. Itaq; iſta & applicita uocauimus, & ab adiun ctorum uel genere diduximus, uel exemimus acer uo. Cum pateant enim latißime, & per omnem ſe- re rerum eant naturam:nec, ut Cicero ſenſit, ad ſo- lum pertinent Oratorem iſta, ſed multum philoſo phis etiam, cum qui naturas rerum ſcrutãtur, tum uel maxime qui mores hominum formant, quod; conſequitur, & medentibus, & reſpondentibus de iure, locus tempus, & reliqua connexa tractantur: non est ergo uiſum mihi, cum ſint iſta genere didu cta, nomine confundere: & mueniendi copiã quam rerum nobis amplitudo oſtendit, tradendo anguſti- us, ad mopiam redigere. Pendent itaque totæ quæ ſtiones, pleræq; ex loco, pleræq; ex tempore: ut an reddat Arethuſa fons Alphæi amnẽ, ex Eli- de ſubter maria tranſmiſſum:tota ferè ex loco ſpe ctatur quæ ſtio. Sic etiã, Nilus oriatur ne ex mon- tibus Aethiopiæ, quod Ariſtoteles negat, Ptolemeæ iiss ait: an, ut luba autor fuit, circa Atlantem habe at fontes. Iam temporis propemodũ uidetur eſſe, poßint ne diuturnitate ſiccari maria, & ſicca rur ſus obrui aquis An ad ultimum habitantibus ori- entem Indis, ſol in exortu cõtinuò ſupra uerticem ſit poſitus, ut Herodotus credidit. An ſint populi, quibus perpetua dimidio anno nox, dimidio ſit di- es⸗ Ggn/ gehtt i be G uſe ri lct! eſen el Ali nn c. = = — SSS —— —— — — = = = =S=— == == S= == ,S= = = == = = DE INVENT. LIE. I. II7 es. Et de connexis tanto plura poſſunt quæri, quan to per plura ſparguntur, quàm locus & tempus. Quis dubitet ergo, cum uideat extra rhetoris fi- nes quæri de iſtis, quin poßint etiã ex eis argumen ta deduci?s Locum autem in præſentia non ue- lim tam ſcrupuloſe accipi, quàùm ab Ariſtotele acu tißime quidem, ſed aſtrict ius quàm noſtro inſtituto conueniat, definitus est. Ile enim dixit locum eſſe extremum illud circumfuſi unicuique rei a&ris, uel aquæ, uel quocunq; alio continetur. quod quan tum ad loci rationem pertinet, ſit immobile. Quod eſſe quidem reuera proprium cuiuſq; rei lociũ non est negãdum:ſed nos de loco loquimur, quemadmo dum Vergilius, qui ait: Eſt locus, Heſperiam Graij cognomine dicunt.Et: Deuenere locos, ubi nunc in gentia cernes Mœnia. Et ſicut uulgo quærentibus quo in loco quis ſit, reſpondemus, in foro, & in ur- be, & ruri eſſe. Sane multa ſunt locorum diſcrimi na:ſed ea in capita quædam colligamus, quò facili us queant perſpici. Locorum igitur diſcretio, uel ex ipſis quatenus loci ſunt ſumitur, uel ex ijs quæ circa ipſum ſunt ducitur. Et eorum quædam natu ræ ſunt, alia hominum opere uel opinione acceſſe runt. In locis ipſis differentia eſt, qua rem uel hic uel ibi eſſe dicimus: & qua alium locum diſtantem, alium uicinum: & alium amplum, aliũ anguſtum: H 3 alium nunOZLS RODOLPHI AGRIC. alium ſublimem, alium humilem uocamus. Ex eis eis quæ accedunt loco à natura, ſunt, maritimus ne an terreſtris, an aërius ſit: aquoſus an inaquoſus, O planus an montoſus, & aſper an mollis, & oc- cultus an conſpicuus, lucidus an obſcurus: aduſtus ſole, an frigore rigens, an inter utrunq; tempera- tus: peſtilẽs an ſaluber, ſterilis an fœcundus. Ab ho minibus, alius celeber, alius deſertus dicitur, ſa- cerq́; & prohanus, publicus & priuatus, cultus & neglect us, pudendus & honeſtus. Iam urbs, rus, do- mus, forum, templum, uicus, pro locis ſunt. Iam pro uinciæ: ut in Italia quem, in Germania, in Hiſpa- nia eſſe dicimus. Iam ſingulæ urbes ut Romæ, Ca- puæ, Tarenti eſſe. Sic in ciuitate, & in patria, & peregre eſſe. Sed multa eſt adhuc (præter hæc quæ recenſemus) diuer ſitas, & propemodum immenſa. Per omnes enim argumentorum locos, & quidẽ uè rie numeroſeq́;, poſſunt iſta diduci: ſed nobis oĩa complecti, nec animus ext, nec est neceſſe. Satis fue vit hac in re quærere uolentibus, hactenus aperuiſ ſe uiam. Non enim in abſtruſo latet res, ſed in pro- ximo poſita, niſi cõniuere uelimus, non potest nos fugere. Huius loci eſt, quicquid in laude & uitupe rio, de patria, de ciuitate in qua natus quis, educa- tus, eruditus ect, ponitur. In conſilijs etiã perſæ pe ualet. Hinc illa Macedonũ itzterrogatio: Ecꝗd Ro⸗ — — = == — — = — — —,K —— — — —— =. =2 nmoch ſind geſct zuto ſexa zus! venit pra⸗ ial labul us,c⸗ Corun .nrin iciſte ſechne linic⸗ 4ba etvo⸗ Pean 2 DE INVENT. LIB. I. n9 mani uolare poſẽt? aut quo pacto Macedoniæ mõ tes eſſent tranſituri. Hinc Annibalis in Italiã trãſ- greßi exhortatio militi, ut acriter pugnarẽt, ꝗp- pe ꝗ à tergo Alpibus, à latere duobus maribus clau ſi, nulla ſperarent effugia: at cõtrà Romanis, timi dis eſſe licere, qui in tuta fugam ſuam conferre poſ ſent. Hinc Milonis inuidia, quòd P. Clodiũ in mo- nument is maiorum ſuorum occiderit. Clodij quoq; de uiolatis Bonæ deæ cæremonijs accuſati defen- ſio, quòd eo tempore non Romæ, ſed Interamnæ fuiſſet. Scholia in caput 17. Applicita placuit.) Mea quidem ſententia non paulo cõ modior uidetur, hoc in loc o præſertim antiqua capitum di- ſtinctio. Cæterlim quando ita in indice capitũ per Rodolphũ deſcripto habet, nõ auſus ſum uel digitũ latum diſcedere ab autographo. FEa ſunt locus, tempus, & ea quæ dicimus cò nexa, tria uidelicet & c. Sit ne locus idem quod ubi, & tem- pus idipſum, quod quãdo, nondũ ſatis inter dialeclicos con uenit. Sane quæ cõnexa uocat Rodolphus, ea nõ eius modò prædicamenti uidentur eſſe, quod habendi uoce intelligũt dialectici: quin uel maxima eonm pars ex albo eſt rela tiuo⸗ Yum. Id quod facile oſtendũt exempla, quæ ponuntur cap. 20. Et Cicero quidem.) Cic ero in Topicis adiunctorum uo⸗- cabulo omnia ea compleciitur, quæ Rodolphus locum, tem pus, connexa, & contingentia uocat. Equidem inuenien- dJorum locone.) Poteram & ego, inquit, applicita ſimul cum contingentibus uno adiunctorum nomine compledtimi cre- didiſſem ſingula inuentu fore faciliora, ſi res natura ſua lon ge diuerſiſſimas in diuerſos etiam locos digeſſiſſe m. Hæe mihi canſa fuit, cur ſeiunxerim ea, quæ Cicero coniunxit. Ab adiunctorum uel genere diduximus, uel exemimus aceruo.) Si ſola contingentia adiunctorum nomine intelli- gerentur, iam applicita ab illorum genere eſſent diducta. kKh 4 At cufin – 120 RODOLPHI AGRICL. At cum utracq; tam applicita, inquam, quàâm cõtingentia, es nomine complexus ſit Cicero, hinc eſt, uti non tam diducta ab adiunctorum genere, quàm ex aceruo illorum exempta ſint. Atq; hoc eſt quod dicit, ab adiunctorum uel genere di- duximus, uel exemimus aceruo. Nec, ut ſenſit Cicero, ad ſolum pertinent Oratorẽ iſta.) Cic ero in Topicis, non pror ſus, ſed maxima ex parte, ad ſolũ pertinere Oratorem hunc locum confirmat. Et quidem maxima adiunctorum pars de numero eſt illorum, quæ ab Rodolpho dicuntur contingen tia: cum quibus parum commercij eſſe philoſophis, atq; illo etiam tempore fuiſſe Iureconſultis, id notius eit, quàm ut ul lo argumento ſit oſtendendum. Sed quid dicimus? An nõ ea quæ de præſumptionibus ac coniecturis tractant lureconſul ti, ex numero ſunt cõtingentium? Sunt profecto. Sed quæſti- ones illas coniecturales, in quibus non tam de iure quàâm de facto quærit ur, qui id temporis de iure reſpondebant, quo hæc ſcriplit Cicero, ad Oratorem magis quâm ad ſe per tinere ar bitrabãtur. Quod ut poſſit intelligi planius, torum Cice ronis hac de re Ilocum non pigebit aſſcribere. Is ſic ha- bet: Ab adiunctis autem poſui equidem exemplũ paulo an- te:multa ſc ilicet adiungi, quæ ſuſc ipienda eſſent, ſi ſtatui ſſe mus, ex edicto prætoris ſecũdum eas ta bulas poſſeſſ ionem dari, quas inſtituiſſet, cui teſtamenti factio nulla eſſet. Sed Ilo cus hic magis ad coniecturales cauſas, quæ uer ſantur in iu- dicijs, ualet: cum quæritur quid aut ſit, aut euenerit, aut futu rum ſit, aut quid oĩno fieri poſſit.Ac loci quidem iplius for- ma talis eſt. Admonet autem hic locus, ut quæratur quid an te rem, quid cum re, quid poſt rem euenerit. Nihil hoc ad ius ad Ciceronem inquibat Gallus noſter, ſi quis ad eum quita le retulerat, ut de facto quæreretur &c. Pendent itaque.) Oſtendit exemplis, non ad ſolum Oratorem, ſed ad alios quoq; pertinere locum adiunctorum. An reddat Arethu- 12.) Plinius lib. 2. cap. 106. Quidam uerô, inquit, odio maris ipſa ſubeunt uada, ſicut Arethuſa fons Syracuſanus, in quo redduntur iacta in Alphæum, qui per Olympiam fluens Pe ſopoueſiaco littori infunditur. Sic etiam, Nilus Oriatur- ne.) Solinus de Nilo loquens: Originem, inquit, habet q mõ te inferioris Mauritaniæ, qui Oceano propinquat. Hoc affir mant Punici libri, hoc Iubam regem accepimus tradidiſſe. Ideo protinus lacũ efficit quem Nilidem dicunt. Nilum aũt iam inde eſſe coniectant, quod hoc ſtagnum herbas, piſces, beluas nihilominus procreet, quã in Nilo uidemus. Et quæ ſequuntur. Eadem fere Plinius lib.5. cap. 9. Et Seneca quoq; nonnihil hac de re natura lium quæſtionum lib. 4, & ſecun-⸗ . 0 g„ * “ Ptle Gr) u be bel alle N Nin ſyen A Phrit rrio nen ai Pind leferr hhus, ſecq. fudc lua: teſt. eſt ling fi dos. broe loco 15 C Colp que mech inten Verg ſent.) ſerum Subh ſodt Nemin led anet ſennt kiang al! DE INVENT. LIB. J. 12 rnizt do hiſtoriarum libro Herodotus. Poſſent ne diuturnitate ti maria.) Hanc quæſtionem excutit Ariſtoteles 73 % 90 56% en Noymp lib.2. An ad ultimum habitantibus Orientem In - imnd dis.) De his Indis ita Herodotus lib. 3. Eſt autem illis homlii “ nibus ſol ardentiſſimus matutino, nõ, quemadmodum alijss min meridie: eo uſq; efferueſcens, dum tempus eſt à foro diſce- uin dendi, per quod tempus multo magis urit, quam meridia- ⸗ e nus in Græ-ia. An ſint populi.) Id quid am dixere fieri in ud⸗ Thyle inſula, alij in Nemo. Vide Plinium lib. 2. cap.77. Eo cuM entian imtam loſe a cclpi, ꝗ̊ ei ab Ariſtotele.) Ariſtoteles 75 Ouoiu ib.4. poſt longam Guund ſputationem de loco, &εν Oa0, 7 7 S vtpi οτ Wiß ez ant 5 Gket vTop ον 7 87 14515 ⅝ 7 5 O. Quzæriſalet quomado di nd cac Ariſtoleles locum- eſſe immobilem, cum ſit accidens, ac ipin proinde neceſſario moueatur moto ſubiecto. Longum ſit hic kiuite referre ſent entias omnium. Mihi placet id quad ait Rodol- hiumt phus, locum immobilem dici, non abſolute ac omni modo, —„ e ſed quod attinet ad rationẽ loci. Poteſt enim extremum il- ſ mite Iud corporis ambientis referriad duo. Primum ad corpus il . R lIud ambiẽs, in quo eſt: atq; hac ratione moueri quidem po . pit. teſt: cæterum loci nomen ei non competit: neꝙ; enim locus h eſt corporis illius. Deinde ad corpus illud quod ambitur ae etſum cingitur, cui collatum dicitur locus, & immobilis manet. nin Eſt locus, Heſperiam Graij.) Verba Ilionei ſunt I. Aenei- * enpe dos. Deuenere locos.) Verba Veneris ſunt ad Aeneam li- rme bpro eodem. Sane multa ſunt locorum diſcrimina.) De hae R — locorum diuerſitate multa in Partitionibus Cicero:& Fabi lo us Quintilianus libro Inſtitutionum 5. ea dem fere, quæ Ro 6 dolphus. Aduſtus ſole an frigore rigens.) Alludit ad quin B a, que illas terræ zonas, quarum duæ extreniæ frigore rigẽt, media ſole torretur ac quaſi aduritur, temperatæ ſunt duæ interiacẽtes. Lege Macrobij lib. 2. in ſomnium Scipionis, &ε e, Vergilij primum Georgicon. Ecquid Romani uolare poſ- . ſent.) Duo bella Romani geſſerunt aduerſus Macedones, al terum, quo T. Quintius uicit Philippum: alterum, quo Per- r ſen Philippi filium Paulus Aemilius. Quando autem, aut 2 ir quo dicta ſint uerba, quæ affert Rodolphus, nondum legiſſe e memini. Apparet in concilio quopiam dicta fuiſſe, ubi cum 4 S . 2 . . 4 Macedones de bello à Romanis impendente deliberarent, ndbt 1, tum neſcio quis, ut in ſpem illos erigeret, eiuſmodi dictauit ne eſſe naturam locorum, ut Romami in Mace doniam perueni ug re non poſſent. Hinc Annibalis in Italiam tranſgreſſi.) Au . enn tor eſt Titus Liuius de ſecundo bello Punico lib, I. Hinc “ H 5 Milo- IZ RODOLPHI AGRIC. Milonis inuidia.) Clodianos illud egiſſe, ut Miloni confla⸗ rent inuidiam, propterea quòd Clodium in monumẽtis ma ſorum ſuorum occidiſſet, facile oſtendit iſta Ciceronis pro Milone oratio. Ita enim ſcribit: An eo mors atrocior erit P. Clodij, quòd is in monumentis maiorum ſuorum ſit interfe ctus? hoc enim ſæpe ab iſtis dicitur, perinde quaſi Appius il- le Cæcus uiam munierit, non qua populus uteretur, ſed ubi impune ſui poſteri latrocinarentur. Clodij quoq; de ui- olatis Bonæ deæ cæremonijs.) Sole bant apud Romanos ſta to tempore in domo alter ius cõſulis, Bonæ deæ arcana quxæ dam fieri ſacra à fœminis, uiris inacceſſa. Eis ſacris cum P. Clodius captus amore Pompeiæ uxoris C. Cæſaris inter ſu iſſet, ac ꝓinde uiolatæ religionis reus eſſet, corruptos quof dam teſtes produxit, qui iura ti dicerent, eum tem pore illo, quo cęremoniæ eius deæ uiolatæ dicerentur, nõ Romæ, ſed Interamnæ fuiſſe. Menti onem facit eius rei Plutarchus in ui ta Ciceronis. Et Cicero ipſe in oratione Myloniana: Legite, inquit, teſtimonia teſtium ueſtrorum, Dixit C. Caſſ inius, co gnomento Schola, Interamnis familiaris meus, & idem co mes P. Clodij, cuius iampridem teſtimonio Clodius eadem hora Interamnæ fu erat & Romæ, P. Clodium illo die in Al- bano manſurum fuiſſe. Vide Aſconium in orationem ꝓ Mi- lone. Erant autem ab uiris tam aliena, ut eius deæ nomen la tinum ſcire uiris nefas exiſtimatum ſit. DE TEMPORE Caput XVII. Taude definiri ſolet, eſſe numerus motus ſe- 1 prius e&& us. Nos apertius di- cemus, eſſe ex cœli, ſolisq; uertigine deductum ſpa cium, quo rerum omnium agitationem, uicißitudi- nemq; metimur. Inde horam ſumimus fere conti- nentem ſpacio uigeſimam quartam diei partem. Di es, ſpacium est illud, intra quod cœlum raptu ſuo ſolem nobis eo loco, quo proxime abſtulerat, ſiſtit. Ex diebus menſis fit: intra quem a ſole luna nofe⸗ , tia, 8 lonicete nnitsn detolizn Miorenth Nlticere priusil Urlectkt l⸗ munoeſa mncte and, Unmnote nng uni müleme ihuwi ſonunle uCu nelsdtr (loden niloe rationn 5 een. OQ DE INVENT. LIB. I. 125 &ta, ſpaciumq́; omne cæli emenſa, rurſus redditur ſoli. Et annus, quo ſol percurſo duodecim ſignori orbe, ad eam, qua fuerat, cœli partem redit. Poteſt nobis tempus eadem ratione diuidi, qua locus diui- ſus ect: ut alia in tempore ſpectentur, quæ propria ſint ipſius, ut præſens, præteritum, futuri, ut nuc, tic, modò, mox, pridem, ſerò, nuper, olim, citò, tar de, diu, breui. lia ex ijs, quæ à natura accedune ipſi: ut dies, nox, menſis, annus: hyems, uer, æſtas, autumnus. Serenum quoque & nubilum, turbidum & tranquillum, plutium, niuoſum, uentoſum, &α% feruens æſtu, & moleſtum frigore, temporis ſum diſcrimina. Ex hominibus ſumuntur, & quæ ad ætates hominum pert inent, ut puericia, adoleſcen tia, iuuenta, uirilis ætas, ſenecta: & quæ conue- niunt agendis rebus, quales ſunt feſti profeſtiq dies. Et meßis, uindemiæ, arandi, ſerendi, terendi tempus: & pacis, & belli, & famis, ubertatis, peſti lentiæ, ſanitatis dicimus. Et ſumitur in tempore quoque commoditas quædam ad conficiendum ali quid, quam occaſionem uocant, cuius (ut inquit Li⸗ uius) opportunitas momento præteruolat, nun- quam reditura. Vnde & tempeſtiue, & intem- peſtiue, & opportune, & importune fieri ali quid iudicatur. Nec minor eſt temporum quàm locorum uarietas. Latißime quoque & ſine modo Par 124 RODOLPHI AGRIC. ſpargi poſſent iſta, ſi quis dicere, quantum res co⸗ m peret, non quantum ſatis est, uellet. Multam ad n fridem, multum ad affctus, & tempora contulerint 2 diligenter inſpecta. Ergo pro Milone eſt, non eſſe credibile ſumpſiſſe ipſum conſilium occidendi Clo: êel .—.— . ree dij, tempore quo petebat conſulatum. Et Ciceroni iu obiectum est ab Antonio, quòd in medio armorum ciuiliũ fremitu dicax fuerit. Quid Vergilius? Hic gion Priamus, quanquam in media iam morte tenetur. ſa Non tamen abſtinuit, nec uoci iræq́; pepercit. An i ulla re potuit magis exprimere magni, & inuicti u animi uirum, cuius libertatem, ſpiritumq́; ne xx- V tremi quidem temporis neceßitas comprimeret? Ilte 6 rumqꝙq;: Quin etiã hyberno moliris ſidere claſſem, Et medijs properas Aquilonibus ire per altii. Aliia e quæ dixit Dido, aptiora fortè fuerint affectui de- aiüni neæ: hoc ad ſuadendum utilitatis ratione ſuit po- obl tißimum. In ſumma, ut in uſu rerum præcipua es?z ua temporum obſeruatio, ſic ad fidem faciendam ma d 2 . „ 225 ſtil xime eſt accommodata: quandoquidem ut plurim ne quidq; habet uirium in agendo, ita ad fidem maxi- e me contulerit in diſerendo. r⸗ Scholia in caput 18. VFerempus ita deflniri ſolet, eſſe numerus motus, & cæte.) Ita Ariſtoteles tempus de finit A. lib. Phyſic orum. Dies ſpa tium eſt.) De diei ortu & occaſu Gelli. lib. 3, cap. 2. Et Ma- crobius I. lib. Saturnaliorum, cap. 3. Intra quem à ſole lu- na profecta.) Quot diebus curium ſuum conſiciat luna, do- DE INVENT. LIEB. I. 125S cet Macrobius lib. I. in Somnium Scipionis. Et annus.) De annorum diuerſitate, ordinatione, correctione, multa Ma- crobius in Somnium Scipionis, lib. 2. cap. II. & I. Saturnalio rum, cap. 12 & 13. Poteſt nobis tempus.) Eadem fere Quin tilia nus lib.5. cap. l6. Terendi) Exterendi grana, & tritu- randi, Quam occaſionem uocant.) Cicero in Rhetoricis: Occaſio, inquit, eſt pars temporis, habens in ſe alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opport unitatem. Dicitur 4 Græcis K/5unde uulgatum illud, yvch! 2pdp: de quo uide Eraſmi Chiliadas. Cuius, ut inquit Liuius.) Poſt oc= ciſos in Hiſpania Cn. & P. Scipiones, Romanorũ exercitus ipſe ſibi ducem creauit L. Martium Septimij fllium. Is Marta us hortaturus Romanos, ut Pœnorum caſtra adorirentur noctu, inter cętera (ut re fert Liuius ſecundi belli Punici lib. 5.) hæc dicit: Scio audax uideri conſilium, ſed in rebus aſpe ris ac tenuibus fortiſſima quæcqν cõſilia tutiſſima ſunt: quia ſi in occalionis momento, cuius præteruolat opportunitas, cunctatus fueris, nequicquam mox amiſſam queraris. Er go pro Milone.) Ciceronis in ea oratione uerba ſic habent: Quem igitur cum ſumma gratia nolnit, hunc uoluit cum ali quorum querela? Quem iure, qu em loco, quem tempore, quem impune non eſt auſus: hunc iniuria, iniquo loco, alie- no tempore, cum periculo capitis, non dubitauit occidere? præſertim iudices, cum honoris ampliſſi mi contentio, & di- es comiticrum ſubeſſet, quo quidem tempore (ſcio enim ꝗ́ timida ſit am hitio, quantaq; & qu âm ſolicita cupiditas con ſulatus) omnia non modo quæ repre hendi palam, ſed etiam obſcure cogitari poſſunt, time mus, & c. Et Ciceroni obie- ctum.) Hac de re ita ipſe Cicero in ſecunda Philippica: Sed omittatur bellum illud, in quo tu nimium felix fuifſti: ne io- cis quidem reſpondebo, quibus me in caſtris uſum eſſe dixiè ſti. Erant quidem illa caſtra plena curæ, ueruntamen homi- nes, qua muis in turbidis rebus ſint, tamẽ ſi modò homines ſunt, interdum animis relaxantur. Hic Priamus.) Carmen eſt ex ſecundo Aeneidos. Quin etiam hyberno. (Quarto libro Aeneidos. DE CONNEXIS Caput X IX. Onnexa dicimus, quæ non circumſtant qui- Adem rem, quemadmodum locus & tempus: ſed 1126 RODOLPHI AGRIC. ſed extrinſecus tamẽ in ipſam incumbere uidẽtur, ut diuitiæ cõnexæ ſunt diuiti: ſunt enim extra illi, habet tamen diues ab eis quòd dicitur diues. Sic & roniugium in connexorum est mamero: nam ut ma ritus uis dicatur, nõ niſi ab uxore: nec ꝗ; uxor, ni ſi à marito contingit. Quid ergo? dicat aliquis æqſe mariti, nõne est in eo quem uocamus maritũ? ſie & diuitẽ eſſe, in eo, qui diues dicitur?quid ob- ſtat ergo, quo minus adiacẽtia uocẽtur i a? Haud difficile est uidere, quid inter iſta & adiacẽtia in- terſi it. Quanꝗ æque inſit ei ꝗ maritus eſt, maritũ eſſe: ut ei quod calet, eſſe calidũ, quod adiacẽs eſſe apertum eſt: tamen non ſolum calidum eſſe, ſed & calor à quo calidum nomen accepit, inest rei quæ calet: ita non fit aĩt in marito: nam eſſe maritum, inest ei, quem maritum dicimus: uxor tamen, à qua habere ꝙ maritus dicatur, nemo dubitauerit, extra maritum eſt. Sic regium nomen in rege est:à regno tamen quod eſt extra regem, ut rex dicatur, neceſ ſe es ſibi contingere. Est præterea hæc quoq; dißſ rentia, 9 in adiacentibus, ea quæ dant denoĩ atio- nem, nõ poſſuut ſine eo quod denoĩ atur eſſe: ut ca- lor nullo pacto permanere potest, eò quòd est cali dũ, ſublato:nec perempto homine, ſapientiæ, quæ in illo fuerat, permanere nec res, nec nomẽ poteſt. In diuitijs cõtra, potest enim manere i unde diui tes hi SR ſe e Gt⸗ lfn fit per lela dise tun. ſen oßt Ge gu⸗ lect td ſun o. tere. Cion frep ni glin ue 1Njeg ntn unt gin Gotte gli⸗ Fick Auin⸗ ee di eſe Petet ſen DE INVENT. LIB. I. 7 tes ſumune nomen, tametſi nemo ſit diues. Quanqᷓ enim nomen diuitiarum non retinet auru, ſi in nul lius ſit poſſeſßione: res ipſa tamen durat, unde & di cti fuerũt diuites, & rurſus queant dici. Poßut diuidi connexa, ut alia dicantur in proximo poſi- ſic in terra herbidum, arboribus refertum. Eiuſq; generis item ſunt, altum, humile, mons, uallis, tuma ius, lacus: quorum nihil per ſe intelligi potest, ſed oĩa ex alio ſpectantur. Sic in corpore hoĩs, arma- tum, ueſtitum præcinctum, calceatum dicimus, & ſanguine conſperſum, & luto oblitum, & puluere oppletum· Alia ſuut conuexa quæ uelut c regione de lginquo rem aſpiciut, ut ſunt pleraq; eorũ, quæ nõ tam ſenſu poſſent in re deprehendi, ꝗᷓ intel lecku. vt ſunt ner uel in hoe ßione zeen gter⸗ a ſelaltc Megriunkreißren gue boagſe ſunt conditionis, ut magiſtratus omnes, & omne id quo uel in homines, uel in res imperium iusuùe ha- bere intelligimar, & quæ aliam quandam coniun- ctionem ſignificant rerum: ut amicus, hoſtis, ciuis, peregrinus, domeſticus, exterus, familiaris. Sic con iugiũ, id est, maritus & uxor: ſic ciuitas, id est, cᷓ ſentientes ciues: ſic etiät, Torumcunq cũ ſit in ali⸗ ta & tanꝗᷓ attingentia rem: ut in aère nebuloſum dicimus & uentoſum. in aqua limoſum, piſcoſum: 128 RODOLPHI AGRIC. aliquo nomen, id ab alio tamen quod extra ipſum est oritur. Aequalitas autem uel inæ qualitas, ut ſunt aà philoſea ophis definita, diſtrentium rerũ ea- dem uel diuerſa quatitas: ut tripedale tripedali cõ paratum, æ quale est: & tripedale bipedali, & ma- iora minoribus ſunt inæqualia: ſimilia etiam, ut di- cuntur diuerſa eandem habentia qualitatem, ut al dum albo: & dißimilia, quæ diuerſas qualitates ha bent, ut ſunt album & nigrum:hæc omnia huius lo ci poterant uideri, ſi acciperentur ueris & his ipſis quibus comparantur nominibus: & talibus etiam, que proprie eſſent connexa, & non imaginem po- tius connexorum haberent, hoc eſt, quæ eiuſmodi eſſent, quorũ cum eſſet unu, etiã alterũ eſſet. Nũc pro eo quod dicendi erat:minus potẽs potest, ergo magis potẽs potex: &, doct ior huius rei neſcit, er go indoct ior neſcit: quæ ſane uera connexorũ ſunt noĩ a. pro eo nos dicimus: miles potest, ergo rex po test: & præceptor neſcit, ergo diſcipulus neſcit, cum horu quoduis alter 2 poßit ſine altero eſſe, & rex potẽtior milite, & cõtrà miles potẽtior rege, & diſcipulus præceptore, & eruditior diſcipulo præceptor eſſe poſit. Sic etiam ſi dicatur: Annibal non potuit capere Romam, qui potentior fuit, er- 20 Gothi imbecilliores non poterunt capere, nomi na ſun⸗ connexorum en ſia, ſec res nequa quam: non B fu- — — — — — =2 = — –— E — == ilu tii ſok o chnn Gi 1 lione natie hase polle cit,h 25.l. ſa. Kn nllitu larom lntco ler gi nint lam Uli⸗ lrti lice . iſe liu rrlet eldia Ona⸗ ltci⸗ tftee ſttuth nil hif⸗ lbute n eit „ eG eeN ic 7 DE INVENT. LIB. JI. 1749 fueruut enimeadem tempora Annibalis & Gotho- rum: quare cum ſimul non ſint, ſimilia ſunt conne- xis, cõnexa non ſunt. Si quis tamen ad legem quam prædixi argumentetur, ductum erit hoc è loco ar- gumentum At cum rarißima hæc ſit obſeruatio, ſintq; hæc reliquis eis quæ comparata dicimus, uſis tractatuq;; ſimilia, in eundem cum illis locum con- tulimus æ qualia & ſinulia, diuerſaq́; iſtorum dißi milia &n qualia. N ea, quæ nos poſtea dicemus ſimilia, ſeparatu habẽt ab alijs accidentibus locuũ: non enim in hanc ſignificationem ſimilia dicuntur: quod cu dicetur de ipſis, nõ erit difficile perſpect. Scholia in caput 19. Haud difficile eſt uidere.) Duplex affert diſcrimen inter connexa & adiacentia Alteru m, ꝙ in adiacentibus non mo dò ipſa denominantia, ſed &illa quæ præbent rei denomina tionem, in re ipſa ſuntiat in connexis id, quod cauſa denomi nationis eſt, plane extra rem eſt: alterum, quod in adiacenti Pus ea quibus habet res ut denominetur, ſine illa re eſſe nõ poſſunt, in connexis poſſunt. Aequa litas autem.) Quod di cit, hoc eſt: Aequa litas eſt rerum diuerſarum eadem quanti- tas. Inæqualitas eſt rerum diuerſarum quantitas item diuer ſa. Similitudo rerum diuerſarum eadem qualit as eſt. Diſſi- militudo rerum diuerſarum diuerſa eſt qualitas. Hæc igi- tur omnia, quoties hiſce nominibus ſgnificantur, ex albo ſunt conne xorum. Sed fleri ſolet, ut quoties horum aliqua inter dicendum occurrunt, tum non his, ſed alijs quibuſdam nominibus uramur: quo fit ut ad eum potius re ferenda ſint locum, qui dicitur comparatorum: De quo pſt capite uigeſe mo quinto. Et diſcipulus pręceptore.) Iuxta uulgatũ 1Hud, *)Xd ααιττοπα ρισι ποπι„ο οοeſt, multi diſcipu Ii præſtãtiores præceptoribus. Ad legem quam prædixi.) ut ſcilicet potentior & imbecillior ſunt. Vide Ariſtotelem li- bre */ . — Izo RODOLPHI AGRIC. pro ſecũdo capite de Entchymematum locis. Annibal non potuit capere Romã.) Annibal quomodo relicta Capua ex- ercitum ipſi Romanæ urbi admouerit, &abiecta rurſum ſpe capiũdę urbis inde diſceſſerit, explic at Titus Liuius ſecũdi helli Punici lib. ö. Ergo Gothi.) Ab his duce Halarico ur bem Romam obleſſam, captamq; eſſe tradũt multi. Modum ac ſeriem captæ urbis explicat Baptiſta Egnatius. Quories autem & à quibus intra paucos annos capta Roma fuerit, præter alios docet Antonius Sabellicus Enneade nona. Quain & hoc adijciamus Gothos eſſe quos Ptolemæus & Tacitus yoâτ†—τ uορπ, iuxta Cimbricã Cherſoneſum, quam & noſtra tẽpeſtate incolunt. Vide Ptole. lib. 2. de inſulis Ger maniæ magnæ. DE ANTECEDENTIBVS, CON- ſequentibus, & Adiunctis, quid Cice ro, quid Boeëthius dixerit. Caput XX. Olim quiſquam credat me ignorare, pro⸗ pter hanc inſolitam accidentis appellatio- nem, quid uulgò boc nomine philoſ ophi ſignificẽt: ut ſit accidens id nonnunquam omne, quod non ſit ſubſtantia: nonnunquam uerò, quod abeſſe rei & adeſſe, ut non corrumpatur res, potest: ut calor a cidens eſt aquæ, poteſt enim adeſſe aquæ & abeſ- ſe, ut tamen permaneat aqua. Ego accidentia uoco in præ entia, quorum utrumuis & eſſe, & interi- re, ſine alterius pernicie pohit: quemadmodum di- cimus in rebus accidere ea, quæ temere, & nullo delectu aut prouidentia uidentur ſieri. Ex qua ſignificatione Seneca inquit: Non accidunt (ut pu- ta) et 0 DE INVENT. LIB. IJI. 1 m tas) ola, ſed eueniut. Et Quintilianus in Aegro re 1 . u dempto:Poterã (in quit) nihil ex accidentiũ meorũ n nouitate mirari. Sic nos ea quæ temere & nulla on ſunt exiſtendi nece ßitate cõiuncta, uocamus acci- en gentia. Ea in quinq; diduximus ſpecies, contin- mns gentia, pronunciata, nomen rei, cõparata, & ſimi-⸗- dn lia. E ſe⸗ aut hæc ola ex accidentium genere, binc ð facilè perſpici poteſt, oẽs hi loci, non ſolum in ijs . ſunt, quæ ſunt coniuncta cum re, & quæ ſimul eſſe oportet: ſed & in eis, quæ antecedunt rem, & quæ conſe quuntur. Sic ea quæ cõtingentia uoco, ut iur gatum eſſe, antecedit Juandoq; cædem, & expallu iſſe, aut latebras quæſiſſe, aliquãdo coſequitur cæ EX Adem: utraq; uero cædis ſunt accidentiu: quia & illa ſine cæde, & cædesſine illis potuit euenire. Nomi- - i na etiã rerumm & pronunciata itidem de rebus, ex 6 iſtentiũ nõ ſoluſunt reri, ſed & rerũ futurarã, & earu quæ fuerut. Similiter cõparationes ſimili tudinesq́;, non modò ex ijs ducimus, quæ rebus con 6 iuncta ſunt:ſed perſæpe ex ijs, quæ præceſſerũt: nõ nunꝗ & ab ijs, quæ temporum ordine ſequuntur. Quoniam alit adiunct orum, antecedẽtium, & Meconſequentium, locus iſte nos admonet, aptißimum Im nigetur hic recenſere, quid iſtis nominibus Cice- c ro uoluerit accipi. Sane ille non locum, non tem- W pus, non connexa, non contingentia poſuit inter 9 1 2 locos: 2 . 13: RODOLPHI AGRIC. locos: ſed hæc omnia nomine adiunctorum comple xus est. Ego de loco, tempore, & connexis, cumj de illis dicerem, rationem reddidi. Contingentia uerò recte illum locum, quem adiunctorum uocari Boẽë- thius putauit, intra ſe claudere uidẽtur:quoniã ei- uſmodi ſunt, ut eſſe cũ re propoſita & ſine ea pofß ſint: malui tamen contingentia ea quàm adiuncta uocare, quoniam ut modò oſtendi, adiunctorum, O antecedentium, & conſequentium nomen, ue- lut tres ſunt gradus, per quos omnes accidentium loci ducerentur. Sed quæ antecedentia & cõſequen tia uocauerunt Cicero, Quintilianus, & Boëthius additaq́; eis etiam repugnantia, loci non ſunt, ſed argumentandi formæ quædam, quas licet per oẽs locos colligere. Qua in re, quo litem hanc Cicero- ni & Quintiliano remittam, quos diuerſa ab iſtis magnorum ſtudiorum ratio facile tuetur, ut hæc ab alijs accepta, aliena quoq; traderent fide. Boë- thij certe nõ immerito deſiderauerim diligentiam, quia nullam ſtudioriũ partem uideri potest impen ſiore tractaſſe cura. Nam & Ariſtotelis Topica ex Græcis Latina fecit, & in Ciceronis Topica ædi- dit commentarios, & quatuor Topicorum libros ipſe conſcripſit. In eorum librorum tertio de ante cedentibus ſic ait: Antecedentia ſunt, quibus poſi- tis, neceſſe est ut aliquid ſequatur: uelut cum dici- DB INVENT. LIB. I. 5 mus, ſi homo ect, animal est. Quod ſi uerũ eſt eti- am animal antecedens erit ad hominem. Licet enin dicere, ſi omne animal est, homo eſt: rterutq; hinc in- de, animal homini, & homo animali antecedẽs. Ac hoc, quo patcto diſtinguetur hic locus ab alijs, cum ſit ex omnibus ferè locis tale aliquid ſumere, quo poſito, ſit nexeſſe aliquiu ſequieut poſita definitio- ne, ſequitur definitum: poſita ſpecie, ſe quitur ge⸗ nus: poſito toto, ſequutur partes: & ad cauſas euen ta, & ad euenta cauſæ, & ad omnes ferè locos ali- quid neceſſario ſe equitur. Quid ergo fuit opus no- men antecedentium ſecernere, ſi ſunt ea reliquis lo tis, nõ uni alteriue, ſed propeè omnibus communia? Præterea libet quærere, an ſi dicam, homo est, er- go animal est: ſit dutum argument ab anteceden tibus. Quod ſi aiat, baud uideo quod dicetur à ſpe cir ductum. Sed negat Boëthius, dicit; ſol’i ab an tecedentibus ſumi argumentum, cum per conditio⸗- nem effertur: ut, ſi homo ect, animalest. Primum er- go magnæ in felicitatis damnat antecedentia, ceus poſtit ex reliquis omnibus depromi argumentatio, ex antecedentibus non poßit. Cum enim anteceden tia aliter pronunciari nequeant, quàm quo pacte ipſe præſcribit, non poterit utique ex ipſis confici argumentatio. Nec enim est argumentatio:ſi homo eſt, animal eét: ſed pars ſolum argumentationis, 1 3 quæ 134 RODOLPHI AGRIC. queæ quidẽ, ſi addideris, ſed homo e&t, ergo animal eſt: tum demum erit expleta. Deinde, cum locor? diſtinct io, pro diuerſa babitudine rerum ſumatur, quam accipiut aliæ alijs comparatæ, ut animal ho mini comparatum, genus est: uirtuti uerò ſentien⸗ di, ſubiectum est: corpori & animæ, est totu. Cum ergo inter iſta: ſi homo est, animal eſt: & , homo e&, erʒo animalest: nullum ſit rerum diſcrimen, ꝗ potest fieri, ut dicantur è locis diuerſis ſumptæ ar gumentationes? Quæ fuit igitur cauſa tradèdi Boë thio iſta hoc pacto? Dicam equidem. Vir ingenio- ſus, ꝗq uidebat, ſi antecedentia faceret oĩa, ad quæ ſimpliciter illata, aliud ſequeretur, nõ habiturum ſſee quo conſequentia inueniret: undecunq; enim du ceret argumentum, ſi neceſſario ſequeretur aliud, oportebat id ab antecedentibus dici:nõ habebat er go, quod à conſequentibus uocaret. Inſtituit ergo ut antecedentia per conditionem (ut dicimus) pro nunciarentur, & conſequentia eſſent eadẽ illa, mu tato tant i ordine, & per contradict ionẽ, & aſſeue rante prolata. Vt ſit ab antecedẽti, ſi homo eſt, ani mal eſt: deinde a conſequenti, ſed nullum animal est, ergo homo non est: fietq́; ex duobus locis argu mẽtatio una. Mihi perſuaſum e&t, multo aliter ſen ſiſſe Ciceronẽ, & uoluiſſe ex antecedentibus argu mentationem duci, quoties propoſita cõditionali, 4 gitl ene uen tde nen C DE INVENT. LIB. I. 135 ab eo quod per conditionem antecedens fecimus, quo ordine propoſitum erat: duceretur argumen- tum: ut ſi ſi homo eſt, animal est: deinde ab homine quod antecedens fecit, ducit argumentationẽ, quã ab antecedente uocat: ſed homo et, ergo animal c&t. Sic ceũ cõuerſo ordine, ab eo quod ex cõditio- ne cõſequens erat, duceret argumentationè, aà con ſequentibus uocabat: ut ſi homo est, animal eſt. ani mal hic est conſequens. ducitur ergo à conſequen ti, ſed nullum animal est, ergo nullus homo est. Ve rum iſta, quomodocunq; libeat accipere, non loci ſunt, ſed formæ argumentandi: cum non rerum in- ueniendarum ratione, ſed certa colligendæ argu- mentationis lege conſtent. Repugnantia quoq; Boëthius uoluit eſſe cõtraria conſequentium. Sed quoniam hæc etiam per tot locos ſpargi poſſunt, per quot cõſequentia ſparguntur, & ad certum ar gumentandi modum ſicut conſequentia trahuntur, N neq; ſuum poterunt proprium habere locum, &ad iudicandum potius, quàm inueniendu pertinebut. Nos ergo antecedentia, conſequentia, adiunꝗta, ita putamus accipienda, ut temporum ea diſtingua mus ordine:hocq́; ſemel in omnes accidentium lo- cos admonitum uolumus, poſſe ex quolibet eorum per tres iſtos gradus duci argumenta, & quemq́; locum in ſuozendo hoc ordine excutiendum eſſe. 1I 4 Tria is A böhOLPHI AGRIC. Tria autem nomina iſta, quoties per ſe ponentur, poterunt quidem & ad pronunciata referri: ſed ac commodatißime naturæ proprietatiq́; cont ingenti um accedent. Scholia in caput 20. Vt ſit accidens id nonnunquã omne.) Accidens dueo po tiſſimum ſigniſicat apud philoſophos: Principio omne illud quod non eſt in genere ſubſtantiæ, quo intellectu accipien- um quod dicunt, nouem eſſe genera accidentium, quanti- tatem, relationem, qualitatem, actione m, paſſionẽ, ubi, quan do, ſitum eſſe, & habere. Deinde, id quod contingit eidem in eſſe & nõ ineſſe. Id hunc in modum finit Porphyrius: ZugGe Cuxès N 11νρο. àναπιτοοαααπ¾7 αααπν Obopa&s Accidens eſt quod adeſt & abeſt citra ſubiecti corru Ptionem. Horum ergo ſigniſicatuum neutro in præſentia uti tur Rodolphus: uerum accidentia uocat res eas, quæ ita con iunguntur, ut ſeiungi rurſum poſſint, & utraq; eſſe ſine alte ra. Ex qua ſignificatiõe Seneca ait.) Seneca in libro unico de diuina prouidentia: Fat a, inquit, nos ducunt, & quantum cuiq; temporis reſtet, prima naſcentiũ hora diſpoſuit. Cau- ſa pendet ex cauſa, priuata ac publica lõgus rerum ordo tra hit. Ideo fortiter omne faciendum eſt, quia non ut putamus incidunt cuncta, ſed eueniunt. Olim conſtitutũ eſt, quid gau deas, quid fleas: & quamuis magna uideatur uarietate ſin- Eulone uita diſtingui, ſumma in unum uenit. Sic quidem ko- ie in exemplaribus le gitur. Rodolphus pro illo putamus, le gir putas: & pro incidunt, accidunt. Quarum lectionum utra it emendatior, eius rei iudicium ſit penes alios. Mihi illud accidunt magis arridet, quam incidunt: ſed incidunt legit Eraſmus. Et Quintilianus in corporis proiectt.) Id eſt, in declamatipe ea cui titulus eſt, Corporis proiecti. Porro cum æx alijs quibuſdam, tum ex hoc etiam loco facile perſpectu eſt, Rodolphum hominem fuiſſe plurimæ lectionis: & cum hkæc ſcriberet, tum aut libros ei ad manum non fuiſſe: aut ali oqui fiducia quadam inſignis memorigę illos non conſuluiſ- ſe. Quæ res eſſe ſolet in cauſa, ut homines alioqui longe do- QKiſſimi, uel in nominibus proprijs, uel in librorum ritulis, gel aliis quibuſdam hiſce non diſſimilibus, ſoleaut nonnun . quan hop Wekol chen⸗ inlt. etclee! — nuhe nen libiin t 6, eee lalre r ens⸗ n t, Copoh 1 ,B DE INVENT. LIB. I. 7 ꝗquã errare. Ita Cicero ab Aiace ea apud Homerum dici ait, quæ non ab illo, ſed ab Hectore dicta eſſe animaduertit A. Gellius. Cui ſimile quiddam in eodem Cicerone deprehen- dit & Politianus Miſcellaneorum cap. 53. Quibus non ita diſ ſimile eſt id quod hoc loco fecit Rodolphus. Siquidem uer- ba Quintiliani quæ citat, non in Corporis proiecti, ſed in ea declamatione poſita ſunt, quæ hanc proxime præcedit, cui titulus eſt: Aeger redemptus. ubi hũc in modum orditur pa ter: Quamuis iudices in tanta malone continuatione iam po texam nihil ex accidentium meorum nouitate mirari, nul- lumq mihi reliquerunt impatientiæ genus aduerſa & c. Hu ius generis & illud, quod cap. 25. Sp. Melij nomen ponit, Pro Tiberij Gracchi. Id quod facile animaduertet, quiſquis le- gerit orationem eam Ciceronis in L. Catilina m, ex qua id æxemplum depromptum eſt. Neq; ita longe hinc diſſidet, qd E. Iih. cap. 19. à Megara ea dici ait, quæ apud Senecam, non ab illa, ſed ab Amphitryone dicuntur. Quod genus & alia quę dam lectori occurrent, quemadmodum ſuis indicabimus lo cis. Sane ſi quis cenſor accedet tam iniquus, qui eiuſmodi er gatula uehementius inſectanda ac reprehendenda putet, ei hoc ego ſolum reſpondero, homines indoctos ad iſthunc er rare modum non ſolere. Sic & quæ cõtingentia.) Nota ge nus Iocutionis. Neq; enim uerbum ullum appoſitũ eſt kuie nominatiuo cõtingentia, niſi quod ſingulis partibus ſua uer ba apponuntur antecedit & conſequitur. Sic Vergilius, quãa quam diuerſo caſu: Protinus Orſilochum & Buten, duo maxima Teucrum Corpora, ſed Buten aduerſum corpore fixit Loricam galea mqq; inter, qu à colla ſedentis Inuenit & læuo dependet parma lacerto. Orſilochum fugiens magnumch a gitata per orbem Eludit gyro interior, & c. Simile eſt huic illud, autore Macrobio: etiamſi Seruius lon- gum ſubeſſe putat hyperbaton: Interea reges, ingenti mole Latinus Quadrijugo inuehitur curru, & c. Quoniam autem adiunctorum, antecedentium & coenſe quentium.) Principio explicemus quid ſibi uelint hæ uoces: Ita plenius intellecturi, quorſum tendat Rodolphus. Anteco dens eſt, quo poſito aliud quiddam neceſſario ſequitur. Con ſequens, quod neceſſum eſt eſſe, ſi id cui conſequens eſt præ ceſſiſſe conſtiterit. Vt, quam peperiſſe conſtat, eam neceſſe aſt cum uiro conſuetudinem habuiſſe. Adiuncta ſunt, quę ita aut auteccdũt Ie aliquã: aut ſe qupiu vrant cũ ea eohert: — 7 IzS RODOLPHI ACGRIC. unt nulla tamen præcedendi cohærendive aut ſequendi inteꝝ cedat neceſſitas Ver bi cauſa: Cædem præcedere ſolet uerbo Yum contentio hhærere, uel uox eius qui cædem feciſie ar guitur, uel occiſi uociferatio aut ge mitus, uel a ſind quippi- am hiſce non uſq uequaq; diſſimile: Sequi, fuga, timor, late- Præ, tr epida ac inconſtans reſponſio: quorum omnium nihil eſt, quod neceſſitate aliqua cum cæde iungatur: & ramenra rò ita quiſquam occiditur, ut nthil horum ei cædi adiunétũ ſit, Ergo quæ adiuncta alij uocant, ea (quemadmoduem dixi- mus) Rodolphus, partim contingentia, partim applicita uo cat. Antecedentia autem & coniequentia non putat eſſe lo- cos diſtinos, eò quòd in omnibus propemodqum locis ra- lia quædam inueniri queant. Hæc rei ſummaun qua, ut qui- dem mihi uidetur, non peſſime Rodolphus: etiamſi quædam obiter interſerit, quæ mihi haud dum ſatis probantur: quæ ſuis locis non diſſimulabo. Contingentia uerò recte illum loeum quem adiunctorum ugcari Boethius putauit, intra ſe claudere uidentur.) Quemadmodum negari non poteſt, ma ximam adiunctorum partem contineri Ioco cõtingentium: ita ne id quidem in dubium uocari debet, qn ædam utiq; ex eis pertinere ad locum applicitorum, quando hæc quoq; ad iunctorum uoetabulo à Cicerone comprehenſa fuiſſe ipſe te- ſtatur Rodolphus. Boethij porro non aliam ac Ciceronis de adiunctis fuiſie ſententiam, id uel hinc liquet, quod is tertio Topicorum libro, ita imitatus eſt Topica Ciceronis, ut præ ger exempla nihil quic quã mufaſſe uideatur. Sced quæan tecedentia & cõſequentia.) Duæ dialecticæ partes ſunt, una inueniendi, altera iudicandi. Prior inueniendi argumenti ra tionem ac locos tradit: ac proinde Topice dic itur. Altera fox mas quaſdam tradit argumentandi, quibus diju dicari ex⸗ pendicq; inuentum iam argumentum poſſit, nominaturq upITIIN, z* 7 kνρααhoc eſt, à iu dicando. Quæ igitur à Ci cerone, Quintiliano, & Boethio, in locorum explicçatiõe de antecedentibus, conſequentibus, repugnantibu sq; præcipi untur, ea (inquit Rodolphus) ad poſteriorem potius diale- cticæ partem, quâm ad priorem pertinent; quare non erant hæc referenda inter locos. Sane Cic ero ipſe paulò minus in hac uidetur fuiſſe ſententia, ut putarit ea quæ ab ipſo de his tribus dicuntur, magis ad explicanda formandac;, quàâm a d inuenienda argumenta pertinere. Verba eius ſic habent: Cum tripart ite igitur diſtribuatur locus hic, in conſecutio- nem, anteceſtionem, repugnantiam: reperiendi locus ſim- plex eſt, tractandi triplex. Hactenus Cicero. Verbm enimue- o ut altius paplò kæc diſey tia mus, aſcxibam huc aerba i l us, 10 re an le lre ſlan Uina Uno i Ate ele iſe ir⸗ lte⸗ nltil nents l ⸗ ai lelo⸗ Wa⸗ uc tEn munger ndele Ublr ntin lkte biſip s oeG C e ſ n 1e DE INVENT. LIB. I. 139 us Rodolphi, ex cap. 22. de cõtingentibus, ubi inter alia mul ta: Nec eſt, inq uit, inutile, etiamſi id natura rei non cogeret: plures tamen eſſe locos, hoc eſt, a ditus & uias unius inue⸗ niẽdæ rei: ut ſi minus unus perducat nos ad id, quod quæri mus, altero tamen tertiove tentantibus, aliqua parte proce dat. Hæc Rodolphi uerba ſi uera ſunt, quid tãdem fla gitij ad miſit Boethius, qui anteced entia quocq; G&cconſequentia unâ cum repugnantibus, inter locos inſeruit? An non hæc etiam uiam aperiunt facilius inueniendi? Nonne multa ſunt, quæ hac ratione fac ilius inueſtigari queant, ꝗᷓ ſi alia uia quæran tur? Et ut miſſa faciam antecedentia & conſequentia, certe repugnantia non uideo cur reijciat Rodolphus, eo dũta xat intellectu, quo eſt hoc noĩe uſus Boethius, uti paulò poſt di- lucidius explicabitur. Quod ſi uerum eſt etiam animal an tecedẽs erit ad hoĩem.) Hoc ꝗᷓ ſit uerum uiderit Rodolphus.x Omnes certe confirmant, hoĩ em eſſe antecedens ad anmimalz nemo contra, animal ad hoĩem. Neq; profecto uirium quicꝗᷓ habet, quod affertur de omni animali: quãdo fieri poteſt, ut idem diuerfſa ratione acceptum. interim antecedens, interim conſequens eſſe dicatur. Ita homo eſt antecedens animalis⸗ nequit enim homo eſſe quin & animal ſit. Contra, omne ani mal antecedens ad hominem, ſiquidem nullo modo ſieri p teſt, uti omne animal ſit, quin ſit etiam homo. Ad hoc quo pacio diſtinguetur hic locus ab alijs.) Reſpondeat (opinor) Boethius, non ſe ire inficias, quin antecedentia & cõſequen tia ſparſa ſint per locos ferme om̃es: ſed eſſe quædam, quæ facilius inueſtigari queãt, cum his ſignificantur uocabulis?s quâm ſi alijs eadem uocibus notarentur atq; hanc ſibi cau- fam fuiſſe, cur diſtinctum iſtis dederit locum, præſertim cum ne Rodolpho quidem diſpliceat, etiamſi natura rei non co⸗ gat, tamen plureis eſſe locos, hoc eſt, aditus & uias unius reperiendæ rei. Quod ſi aiat, haud uideo quod dicetur à ſpecie ductum.) Inuitus facio ut in iſta inquiram ſcrupuloſi- us, ac uelut cenſoria quadam uirgula quædam notem in ui xo hoc, quo neminem ego, in hoc duntaxat argumenti gene- re, maiorem meruiſſe laudem auſim contendere. Sed quem- admodum in ſpecioſis fere corporibus ſolent animaduerti quædam, quæ non diſplice ant ipſa quidem, at minus tamen placent quàm cærera: ita haud ſcio quo modo in uiris etiam quamlibet dodis, quædam tamen notari ſolent, in gbus &ſi non aliis, tñ ſeipſis inferiores eſſe uideant᷑. Et quid ſi (quem admodum ait ille) quandoq; bonus dormitat Homerus?Id qd koc loco, ut ſi uſquam, Rodolpho accidiſſe mihi nigetur⸗ 140 RODOLPHI AGRIC. Main quod ait, non uidere ſ. e, quodnam argumentnm duca= tur à ſpecie, ſi id quod affert, ex antece dẽtium loco ductum clicatur: hoc certe facile re fellat Boethius, ſ dicat nõ eſſe ab ſurdum, argumentum idem ex diuerſis produci locis, quod ne ipſi quidem Rodolpho diſplicere, paulo ante docuimus. Iam quod addit 4 Boethio magnæ infelicitatis damnari an- tecedentia, quod exiſtimarit perfectam inde depromi argu mentationem non poſſe: hac part e tantum abeſt, ut ſubſcri- bam Rodolpho, ut demirer hominem alioqui longe céiligen tiſſimum hoc loco tam diſſimilẽ ſui eſſe potuiſſe. Certe Boes thius in ea plane opimone fuit, ut cxediderit ex utriſq, ta m antecedentibus quâm coniſequentibus, perfecam duci argu mentationem. Ex antecedentibus hoc modo: Si peperit, cum airo concubuit: peperit autem, ergo cum uiro cõcubuir. Ex conſequentibus: Si peperit, cum uiro concubuit, non autem cõcubuit cum uiro, quare ne peperit quide in. Hæc excmpla ipſe ponit Boethius Topicarum differentiarum lib. 3 & qui- Pus facile perſpectu eſt, ſententiam illius eandem plane eiſie tum ea, quam Rodolphus tribuit Ciceroni. Et ut ſemel dicã quod ſentio, nihil aliud conicere, cum ex hoc loco, tum ex alijs quibuſdã poſſum, quã cum hæc ſcriberet Rodolphus; tum Boethij eum libros ad ma num non habuiſſe: aut certe aliò feſtinanti, non fuiſſe tantum ocij ut illos e onſuleret: qd cum ex ijs quæ dixi, tum uerò maxime ex ijs qu æ continuo ſubiungam, patere poteſt. Repugnantia queq; Boethius, in quit, uoluit eſſe contraria conſequentium. Quid eunde iſthęe Rodolphe? Boethius certe repugnantia hunc in modum non nit, ſed ordine contrario, Repu gnantia, inquiens, contrarxi- Orum ſunt couſequentia. Verbi cauſa. Contraria ſunt dormi re & uigilare, ſtertere dormientibus adiundum eſt, quare Rtertere & uigilare ſunt repugnantia. Rurſus: Prudentia con trarium eſt imprudentiæ: fraudibus ac impoſturis obnoxi- uum eſſe, imprudentiam ſequitur: quo fit ut id repugnet pru- Aentiæ. atq; hoc intellectu cum ſumitur nomen repugnãt iũ; non uideo cur diſtinctũ ac peculiarem habere locum ea non poſſint. Sed ut finiam aliquando, hi ſi ſunt errores dicendi; non tñ id genus errores ſunt, qui inſcitiã arguãt: fed qui ex pcipiti quadã feſtinatione profecti uideant. Quanꝗᷓ & aliud quiddã hic mihi uenit in mentẽ, de qᷓ poſtea cap. 27. Hlud hie dicam, ſummam à me gratiam initurum, ſi quis ſecus habe- xe iſta oſtenderit, quàâm uiſum eſt mihi, quando nihil mihi am cer di eſt, quàm ut in omnibus oprime ſenſiſſe uideatur Rodolphus, cui ego utro tribuo tantũ, ut nunꝗᷓ ipſe mihi cxę Sam miaus;quam quoties ab eo diſemire res cogit. — — —= = E — =2 llla⸗ ncea eſen CuN/ inlut⸗ Uin⸗ Dln igen eloe Gun lugt hkon Nn. NI lzi⸗ Nbnd tlel DE INVENT. LIB. I. 141 DE CONTINGENTIBVS Caput XXI. imum accidentium genus contingentia dixi mus, quoniam circa rem contingãt, id eſt, eue miant, ea quidem conditione, ut ſiue iſta non eueni- ant, res exiſtere: ſiue res non exiſtat, iſia euenire poßint. Vt pallor ante ægritudinem. Nam potes& duis pallere, ut non ægrotet: & ægrotare, ut non balluerit. Sic iurgium ante cædom: poteſt enim iur gatus quis eſſe, ut non occiderit: &alius occidiſſe, qui non ſit iurgatus. Sic forma ad luxuriam. Nam & formoſus frugi, & deformis potest eſſe brofu⸗ ſus. Miretur fortè quis, cũ uideat pallorem, egri⸗ tudinem, formam, luxuriã, adiacentia eſſe, & iur gium & cædem actus, quare ea iam contingentia faciamus: aut quid hoc loco ſit opus, ſi illo ſatis ſis eruut hæc explicata, Non est ergo nobis ignoran dum, locorum fines non tam pro rerum uarietate, quam ex ſeipſis accipiunt, quàm pro habitudine eos rum quibus applicantur, diſtingui. Sic candor, ad- iacens e niuis, & coloris ſpecies, & cõtingens pul chritudinis. Nec es inutile, etiam ſi id natura rei non cogeret, plures tamen eſſe locos, hoc est, aditus e uias unius inueniendeæ rei: ut ſi minus unus per ducat nos ad id quod quærimus, altero tamen ter- tioue tentgnsibus, aliqua parte procedat. Diff runs — 1 Z 75 , Ig ra LV — 5 —- . 2 1ÜEei A 343 4(42 RODOLPHI AGRIE. runt autem à connexis contingentia hag pacto, g connexa uno ſigniſicantur nomine, quod continuò ut prolatum est, & eam rem indicat in qua est, & id quo extra ipſam ess, unde id oritur nomen N cum diuitem dicis, accipis ſtatim eũ qui eſt diues, & diuitias à quibus diues uocatur: ſic cõtra, in di uitiaru nomine ilicò & opes ipſas, & eu qui poßi det, agnoſcis. At in contingentibus, uel potius in Womnibus accidenti bus, neceſſe eſt ut duo confera- mils, quo ca intelligamus eſſe accidenttia. Nam ſi aſtutiam per ſe dicas, adiacens uidetur: ſi ſeruum, connexum erit:ſi coniungas ſeruum aſtutum, con- tingens ext. Et connexum conne xo contingit, u tſer uus diues. Et adiacẽs adiacenti, ut aſtutus medicus. Et in ſumma, quemadmodi prædiximus, ola quæ- cunq; huius ſunt generis, ut alterũ ſine altero poſ- ſit ultro citroq́; eſſe & perire. Non tamen hoc ſic accipi uelim, ut oĩa quæcunq; ſunt rei contingen- tia, cõferre putem ad muentionem, aut ad huc lo- cum credam pertinere. Nec enim excidit nobis id quod prædiximus, non omnia probandis omnibus apta eſſe. Verùm illa demũ cõtingentia noſtri ſunt negocij, quæ uelut indagine ue ſtigijsq; quibuſdam ad ipſam rem nos poſſunt perducere: cuiuſ modi ſunt, uel unius efficientis facta, uel ſubiect i unius adiacentia, uel quæ in eodem ſunt loco, uel te mpo re, lic⸗ e DE INVENT. LIB. I. 145 ve, uel quomodolibet aliquid commaune intre ſe ha bent, quo de uno poßit in aliud fieri tranſitio. Apud Quintiliana itaq; in Mathematico, uir fortis, hoc ipſum quod fortiter fecit, in argument: adfert futuri parrieidij, quoniam utraq; ait opus eſſe impetus & furoris cuiuſd, ut ambo unius ani mi poßint uideri. Terentius quoq;: Non dubium eſi (inquit quin uxorem nolit filius, Ita Dauum mo- dò timeri ſenſi. Nam quid per ſe timor Daui ad nu ptias filij, niſi id eſſet, quòd omnia communi inter ĩp/os conſilio agerentur, & eadem oĩa uellent at nollent Huc pertinet etiam, quod ſolebant qui ac cuſabant in foro ꝗᷓ maxime premere uitam antea- ſtam:quod nõ eò modo ſpectabat, ut inuideam reo con flarent, uerùm quomiã uidebatur animus à quo illa fuerant profecta, nec à præſentis quoq; ſcele- ris abhorrere fide. Huius ſunt generis, quæcunque ſunt monſtra oſtentaq́; rerum, ut defectus ſolis, lu-⸗ næq;, & ſtelle crinitæ, quæq́; alia uel uideri ſolet, uel audiri: quibus inſignium populorum urbiumũe clades auguramur. Ita in cæde uultus turbatior, implicati animi index, minæ, uitata colloquia, ſpre ti cõgreſſus. In ægritudine uerò, ſpõtanea membro rum laßitudo, faſtidium cibi, inquietudo peruigi- liarũ, quæq; reliqua huiuſcemodi rem antecedut. Ex adiñictis collegit Aſarubal apud Varum fluui R 144 RODOLPHI AGRIC. um auctas eſſe copias Romanas, quoniam ſtrigoſi- ores equos, & coloratiora uideret corpora. Anni- bal etiam cum exercitum admouiſſet urbi, nondi fractas eſſe res Romanas, quoniã ager in quo tum caſtra locauerat proſcriptus ſit, & inuenerit em- ptorem. Et Quintilianus, non eſſe cæci, aut ſolici- ti percuſſoris uulnus: quoniam ſolum unum ſit, cer tioreq́; loco, quàm pro cæci, uel feſtinantis trepida tione factum. Cicero quoq; Catilinam docet malũ aliquod publicum meditari, quoniam anguſtia rei familiaris prematur. Sic ex conſequentibus duci- tur, ſceleris aliquos agitaſſe conſilia, quoniam di- ducti non conſtiterint inter ſe uerbis: ſurtum feciſ ſe, quoniam res inuenta domi ipſius: cædem admi- ſiſſe, quoniam fugam, uel latebras, uel arma circẽ ſpexerit. Illa quoq; quæ ?αοτσ dicuntur, id esſt, conſentanea uel ueriſimilia, huius ſunt loci, quale e&t, fortem eſſe, quia lato ſit pectore: & quia pau per ſumptuoſe uiuat, furari: & ſi qua matrona ſo- la per uiam noctu pergat, mœchu expetere. Signa quoq; nonnulla poſſunt huc referri: ut futuræ po- ſtridie ſerenitatis, ue ſpertinus occidentis rubor: & ſperatæ ſanitatis, oris exulceratio. Pleraq; tamen uel ad actus, ut uiuum eſſe, quia ſpiret: uel ad eßſ- cta, ut ignem eſſe, quia ſit fumus, referutur. Quæ quidem ſi magis latiusũe pateant, quàm ea Nere ut — DE INVENT. LIB. I. 145 adhibentur, communi nomine ſigna uocantur: ut quod percuſſus ſit, quia cicatricem habeat: potest enim cicatricem, uel quia ceciderit, uel ex ulcere habere: & grauidam eſſe, quia tumeſcat uterus, ꝗa uel ueneno, uel morbo potest tumeſcere. Sin uerò uel minus pateant, ut ignem eſſe, quia fumus ſit: poteſt enim et ſine fumo ignis eſſe: uel itẽ ex æquo, ut fœ tam eſſe quia habeat lac, Teuρα, id eſt, in dicia uocantur. Ea Quintilianus inter argumenta non putat habenda, quia nihil post ſe dubij relin- quant. Quod quidem acutißimo uiro miror potu- iſſe in mentem uenire. Ergo ſibi nihil oorum, quibus Mathematici inuenta ſua colligunt, argumentum eſſet, cum certis & de quibus ambigi non poßit ra tionibus omnia demonſtrent. Cumq́; id agamus ar- gumentando, ut quàm minimum dubitandi relin- quamus locumm, qui pote& fieri, ut qui ad liquidum indubitatumq́; rem perduxerit, uideatur non eſſe argumentatus? At nos incerta pleraq; pro manife- ſtis argumenta ſumimus, quanto melius igitur res ipſa noſtro conſuluit pudori, ut faciat ipſa per ſe fidem, ne cogatur in locum eius is qui dicit ſuo ſue currere mendacio. Scholia in caput 21. Vt pallor ante ęgritudinem.) Forte legendum, pallor ad *gritudinem: ad ægritudinem enim collatus pallor acci- Gens eſt, ut forma ad luxuriam: quomodo ſi perſona aut re con- 146 RODOLPHI AGRIC. gonfer antur, adiacentia ſunt. Neq; tamen eſt diffitendũ Ro⸗ dolphum per cõtingentia facti aut prioris, aut pręſe ntis, aut inſequentis intelligere circumſtancias: ut præcedentts odi um ad inſidias, pallor coniuncii ſeu pręſentis ſit. Sic forma ad luxuriam.) Id eſt, luxum, uicium oppoſitum frugalitati, ne uulgi more libidinem intelligas. Nes enim excidit no bis quod diximus.) Huius libri cap. 2. uintilianus in Mathematico.) Verba Quintiliani eo in locouc habent: Vi- rum fortem dixit, & parricida m. Vicina ſunt hæc, etiam ut dilſſimilia: paria uiribus, etiam ut mẽte diſlentiant. Quid em me aliud notabilem fecit in hello, qu àm quod non parcocg dibus, cruore non ſatior, exultans iuper ſtratorum corporz ſtrages, palpantibus adhuc cadaueribus alacer inſiſto? Et paulo poſt: Cre de pater, & parricidium tam facile eſt qu àm fortiter facere, cum utrundue de fato eſt. Terentius quo que.) In Andria. Fluc pertinet etiam, quod ſolehant qui ac cuſabant in foro)) Haunc morem accu ſatoribus fuiſſe facile oſtendunt actiones Ciceronis in Verrem: & quod idem au- tor pro Cælio, plus operæ ſu mit in diluendis ante actæ uitæ criminibus, quæ in iudicium non ueniebant, quàm in eo, cuius gratia erat conſtituta quæſtio. Huius generis ſunt, quæcunq; ſunt monſtra oſtent ac rerum.) Ex his Cicero ar- gumẽta ducit in Catilinã inuectiua tertia. Aſdrubal apud Varum fluuium.) Secũdi helli Punici anno 12. Aſdrubal fra- ter Annibalis cum ingẽti exercitu in Italia m uenit: qui cum ſe fratri in Vmbria occurſurum illi ſignificaret, eas q; lite- rxas intercepiſſent Romani, priuſquam ad Annibalem perla g& fuiſſent: Claudius Nero conſul, non cunctandũ ratus tem ore tali, neq; expectandum decretum Senatus, cum ſex mi ſibus peditum & mille equitibus noctu caſtra egreſſus, M. Liuio colle gæ ſeſe coniunxit, ut nihiltale ſuſpicantem ambo iunctis uiribus aggrederentur Aſdrubalem. Horũ ergo con ſunctionem ſubodoratus eſt Aſdrubal ex ijs ſignis, quorum mentionem facit Rodolphus. Qua de re ita Liuius etus belli Iib. 7. Moram, inquit, pu gnæ attulit, quòd Aſdrubal proue- Ktus ante ſigna cum paucis equitibus, ſcuta uetera hoſtium notauit, quæ ante non uiderat, & ſtrigoſiores equos, mul- titudo quoq; maior uiſa eſt. Suſpicatus id quod erat, rece- ptui propere cecinit, ac miſit ad flamen, unde aquabantur, ubi & excipi aliqui poſſent, & notari oculis, ſi qui fortè ad uſtioris coloris, ut ex recenti uia eſſent &c. Apud VYarum ſumen.) Apud Liuium belli Panici lib.v. fit mentio nõ Vari ſed Metauri: Alter, ingt, in deſtinatis iam inde ante anime Iatebris ſubſedit, alter per uada nota tranauit Metaurum, . D Stri⸗ Nl tigen sel form Allat⸗ lr Nust Uteht⸗ lunku lleĩ dc hon tt Kcdun iud ungti ihefrn Nidan nat cnenit 3 n, CCri/ ens, buu 147 DE INVENT. LIB. I. 147 Strigoſiores.) Id eſt, exhauſtos atq; macilentos. Anni- bal etiam cum exercitum admouiſſet urbi.) Hac de re hüe in modũ Liuius, ſecundi belli Punici lib. 6. Minuere, inquit, etiam ſpem eius & aliæ paruæ magnæc; res: magna illa, ꝗ; cum ipſe ad mœnia urbis Romæ armatus ſederet, milites ſub uexillis in ſupplementum Hiſpaniæ profectos audiuit: parua autem, quòd per eos dies eum fortè agrũ in quo ipſe haberet caſtra, ueniſſe, nihil ob id diminuto precio, cognitũ exX quodam captiuo eſt. Et Quintilianus, non eſſe cæci aus ſoliciti percuſſoris uulnus.) Locus eſt in declamatione ea, cui titulus eſt, Paries palmatus: Cicero quoq; Catilinã.) Cicero prima oratione in Catilinam meminit quidem non- nihil de difficultate eius domeſtica: & in ſecunda enumerãs genera hominum eorum, ex quibus Catilinæ conſtabat ex ercitus, omes fermè illos egeſtate rei familiaris laboraſſe oſtendit. Nuſquam tamen (quod ſciam equid em) anguſtians rei familiaris in argumentum aſfumit, ut oſtẽ dat publicum aliquod malum illum meditari. Iam & quæ imoôræ dicun- tur.) Cicero in Partitionibus, 1° imèr ueriſimilia uocat: 7 7 1“ααπÜρ propriam rei nota. Ea Quintilianus inter ar gumenta) Quintilianus lib. 5. non tantum ſigna neceſſaria, ſed & ea quæ neceſſaria nonſunt, eſſe argumenta negat: ſe d argumentis ſane inualidis. Nam quod ait, ubi ſint ſigna in- dubitat a, ibi quęſtionem non eſſe: id ego iudico non uſque- quaq; eſie uerum. Tametſi enim, poſteaquam ipſa cognitz fuerint, nihil poſt ſe dubitationis relinquant: tamen quam- diu iudex nondum de eis eſt factus certior, utiq; quæſtio ae controuerſia eſſe poteſt. Quod autem ſubdit, ne dubia qui⸗ dem ſigna argumenta eſſe, propterea quòd ipſa argumentis indige ant: id quoq; quàm ſit innali dum, liquere uel hinc pO teſt, quod ex pleriſq; argumentorum locis eiuſmodi quxæ⸗ dam adduci ſolent, quæ parum habitura ſint uirium nili ali unde corroborentur. BErgo ſibi nihil eorum.) Rurſum ſibi dixit, uhbi alius (haud ſcio an rectius) ei aut ipſi dixiſſet,. Et Quintilianus inter argu menta.) lib. 5. cap. 1. DE NOMINE REI Caput XXII. Omen quoq; rei rect è mihi inter accidetis conferri uidetur. Nec enim est aliud nomẽ, K 2 guam Sfz 2 : 25 148 RODOLPHI AGRIC. qudm uox ad rem ſignificandam conſenſu hominin? mſtituta, quod, ſi quid aliud, uel maxime accidenti um naturã habere mani feſtum ect. Nam & rei an- tequam fit, & poſtquam fact aeſt, nomen eſt, &ali ud quoq; nonnunqua eiuſdem rei nomen est: ut Ko mulus poct mortem dictus eſt Quirinus: & apucd l poëtas, Hippolytus, poſtea quàm redditus à Palla-⸗ m de ec uitæ, Virbius. Cicero quidem ab Etymolo- gia, hoc est (ut ipſedixit) uerbum è uerbo, i ueri m loquio:ut aptius & mollius butauit, à notatione: ut s mualgo dicimus, ab interpretatione nominis: ſepara ⸗ .— . rtrium locum deſcripſit. Quod fieri poſſe nõ abnuo. gl & nõnunquam argumenta inde duci apertius est, yr quam ut oſtendend ſit. Vnde W multa in nomen te Verris cauillatus ect, & in Chryſogonũ pro Sex. e, Roſcio. Et facetè dictorũ crebra ſumitur occaſio: iit ut Auguſtus de eo, qui loci paternæ ſepulturæ ara qr bat: hoc(inquit) est patrem colere. Et qui filios ex eii ancilla ſuſcipiebat, dictus eſt uerus familiæ pater. t Quòd añt locum nomini inter ea quæ ſuut in ſub? u ſtuntia fecerint, non uideo quam rationem ſint ſeeea in ti: cum rerum apud oẽs gentes eademi ſit ſubſtãätia, iqn noĩa diuerſa. Quinetiã & apud eoſdem populos, l idem nomen, perſæ pe aliud apud maiores, aliuck ie/ apud poſteritatem ſignificet. Vt latro priſco ſermo . e ne, g mercede militaret, ſignificabat: Hoſtis, qulod ag / DE INVENT. LIB. I. 149 nunc peregrinus: & parricida, quiſquis hoĩ? em ne- caſſet: hodie quid ſignificent, nemo neſcit. Ad hæ ut quædam interpretationes conueniant, ut toga à tegendo, & dux quia ducat, & quia regat rex: ita pleræq; aut in aliquo nõ cõueniunt, aut diſcrepãt omnino. Prætorium à prætore dici manifeſtu est: tamen & in caſtris ubi conſul tendebat, & in ciui tatibus itemubi ius reddebat, dicebatur prætori- um. Sic codicis & libri noĩa ſi reddantur origini- bus ſuis, neutrum hodie cõgruet ei quod ſignificat: quorum alterum à caudicibus, hoc eſt, tabulis du- ctum est: alterum ar boris ſignificat corticem: his primum mat erijs rudis uetuſtas ad inſcribendas li- teras uteretur. Quamobrem cum ex his liquere ui deatur, nequaꝗᷓ nomen inter ea quæ ſunt in ſubſtan tia numerari poſſe, non mueni quem ſibi locum pu tarem uerius magisq́; è natura ſua conuenire. Vſus eius nõ ſimplex esſt: Quandoq; enim ex ipſa ui aut interpretatione nominis: Vt qui dicat, animam cõ- ſtare ex aère, quem inſp irando haurimus: quoniä anima, quod uentum ſignificat, ſit uocata. Sic pecu- niam in inſtrumento domeſtico eſſe, ꝗa ipſa inſtrua tur domus. Alius esd uſus, cum ducimus e ιιο l, id est, agnoĩ atione, uel (ut uulgo loquimur) ex æ&quiuocat ione argument. Vt expetendas eſſe humanitatis artes, quia nihil tam propriu ſit homi K 3 nis, So RoDOLPHI AGRIcC. nis, quà m ipſa bumanitas. Et peſßime facere ꝗᷓ ple bem contra patres concitent, quoniam nullum in terris nomen uenerãdum magis ſit, quàm patrum. Et Iſocrates in Helenes laude, pulchritudinem in- quit admirãdam maxime, laudãdamq́; eſſe: eiusq́; inter reliqua ſignum facit, quòd uirtutem maxime probamus, quoniam pulcherrima rerum ſit oĩm. Facile est perſpectu, quomodo humanitatis, & pa trum, & pulchritudinis nomen in diuerſas flecta- tur ſignificatiões. Quod ſi occultius fiat, aut rebus in idem tendentibus, captioſa ſit argumẽtatio. Sin apertius, in ridiculum perſæpe euadit. Vt certam eſſe progeniem Aeneæ Neronem, quoniam patrem Aeneas ſuſtulerit, Nero matrem. Sic & in eis quæ paulò ante diximus, in quibus colendi & familiæ nomini ambiguitas (quemadmodi hic quod ſuſtu- liſſe dicitur) cauſam ridiculo præbent. Alius præte rea est huius loci uſus, cum translato nomine, dein de ducimus ex re, non qua in loco, ſed quam pro- prie ſignificat, argumentum. Quale est apud Oui- diu: Quis enim celauerit ignẽ, Lumine qui ſemper proditur ipſe ſuo? Ignem pro amore poſuit:deinde ex lumine argumentatur, tanquam de uero igne lo queretur. Sic apud Terentium Phormio: Hiſce ego dict is illam tibi tam incenſam dabo, Vt ne reſtin- guas, lachrymis ſi extillaueris: incenſam pro ira- 4 m ſe gu⸗ tel 10 int lun rei lue tas aur tum bit, run ſitis. lert tihe lecal Ari Ulltu ⸗ DE INVENT. LIB. I. IFI ta dixit: deinde reliqua ſubiecit, uelut uere arden- tem crederet. Ergo propter eas quas dixi cauſas, nomen ab eis quæ in ſubſtantia ſunt remoui: protu liq; iudicium meum, quorum diuerſa ſi quis puta- bit accedere propius uero, nihil obſtabit, quo mi-⸗ nus non me, ſed quæ credat optima, ſequatur. Scholia in caput 22. Romulus poſt mortẽ dictus eſt Quirinus.) Seruius grꝗ-⸗ maticus Romulum ait dictum eſſe Quirinũ, quod haſta uti ſoleret, quæ Sabinon lingua curis diceretur: uel quia Gręi uoipvop regem uocent Plutarchus in uita Romuli alias quo que cauſas quaſdam nominis huius affert. Sed longum ſit referre hic omnia, Vide Ouidium Metamorphoſeos lib. 13. Et apud poetas Hippolyrus.) Hunc ab equis diſcerptuns Diana Aeſculapij opera in uitã reſtituit, ac deinde Virbium cju aſi his uirum iuſſiit uocarxi. Autor Seruius ſuper illud ſe- ptimo Aeneidos: = Ibat & Hippolyti proles pulcherrima bello. Virbius &c. Cicero quidem ab etymologia.) Locus eſt apud Cice- vonem in Topicis. Vnde & multa in nomẽ Verris.) Quem interim Verrem dici ait, quòd omnia uerrat: interim ma- Ium ſacerdotem uoc ari à Siculis, qui tam nequam ſibi Ver xem reliquiſſet. Et in Chryſogonum pro Sexto Roſcio.) Verba Ciceronis in ea oratione hæc ſunt: Venio nunc ad il- lud nomen aureum Chryſogoni, ſub quo nomine tota ſocie tas ſtatuitur & c. Eſt autem Chryſogonus appellatus quod aurum undecunque pariat. Nam Xpρs aurum eſt, yoyv fc⸗=⸗ tum. Auguſtus de eo, qui locum paternæ ſepulturæ ara- bat.) Hunc Vectium quẽ dam fuiſſe autor Macrobius libro Saturnaliorum ſecundo, cap. de iocis ac reſpõſis Auguſti Cę ſaris. Et qui filios ex ancilla ſuſcipie bat.) Hic quiſnam fuerit, haud dum legiſſe memini: iocus eſt in nomine pa- tris, etiamſi Rodolphus, non in patris, ſed in familiæ nomi- ne cauſam ridiculi ineſſe exiſtimat. Quandoque enim ex ipſa ui nominis.) Sic Cicero in Antonium, ex nomine ipſo tu multus oſtendit, tumultum ſine hello eſſe non poſ’ſe. Quo niam anima quod uentum igniſteat uocata.) Vergil. in. 8. 152 RoODOLPHI AGRIC. Quantum ignes animæc; ualent. Et Horatius: Impellunt ani mę lintea Traceęg. Dixit & Plautus: Ne quid emittas ammęg, id eſt, ne flatum uentris. Porro Diogenes fuit, autore Ariſto tele, qui cenſeret animã eſſe aerem. Ex homonymia.) Ari Ktoteles in Categorijs ⅛ανα, αο, ντο, α οααο ä Homonyma dicuntur, quorum ſolum nomen commune eſt, ratio autem eſſentię, quæ ſecundum id nomen datur, diuer- ſa. Eſt ergo (ut apertius dicam) homonymia, quoties uno no mine res diuerſas ſignifica mus, ut taurus, gallus, aquila. Expetendas eſſe humanitatis artes.) Hæ ſunt illæ ipſæ, quas ingenuas, liberales q; uocamus. Nam humanitas, inte- rim OXοαυαιιαααtrim eam quam αραιρ Græci uo- cant, id eſt, eruditionem ac liberales diſciplinas fignificat- Lege Gellium lib. 13. cap. 16., Plebem cõtra patres.) Patres qui fuerint apud Romanos, explicat T. Liuius libro ab Vr⸗- be condita primo. Et Iſocrates in Helenes laude.) Extat hodieq; hæc oratio Iſocratis de laudibus Helenæ. Fecit eaam Latinam lohannes Petrus Lucenſis. Certam eſſe progeni- em Aeneæ Neronem.) Suetonius autor eſt, poſteaquam iuſ- Iu Neronis occiſa eſſet Agrippina ipſius mater, tum hos in illum uerſus euulgatos fuiſſe: Quis neget Aeneæ magna de ſtirpe Neronem? Suſtulit hic matrẽ, ſuſtulit ille patrem. Ae- neas patrem Anchiſen ſuſtulit, cum impoſitum humeris ex incenſa iam urbe exportauit. Nero autem ſuſtulit matrem, cum occidendi eius mandatum Aniceto dedit. Apud Oui- dium.) In epiſtola Paridis ad Helenem. Apud Terẽtium.) In Phormione, ubi minatur Phormio ſe Nauſiſtratam uxo- xem Chre metis ita incenſurum ira, ut à marito ne lachrymis quidem ac fletu ea ira reſtingui poſſit. Perſtat autem poe- ta pulchre in eadem metaphora uerbis incendere & extin- guere. DE PRONVNCIATIS Capuat KXIII. cum, qui ſumitur ex eis, quæ quiſquam de X „ . re propoſita uel dixit, uel(quod perinde est) ſenſit, eum quidam à iudicio, nonnulli ab autorita te, Cicero teſtimonia uocauit, Ariſtoteles, & itidẽ . quan ⸗ DE INVENT. LIB. I. I3 quandoq; Cicero, & Quintilianus probationes in- artificiales dixerunt. Nos (ſi quicquam nobis poſꝛ tantos uiros licet) pronũciata appellare maluimus quoniã reliqua noĩ a adductiora erant, & ab arte (quatenus ad noſtrum utiq; inſtitutũ pertinet) non credidimus ſemouenda. Pronunciata aut dicimus, quæ quiſquã ulla de re, ut affirmaret aut negaret, est elocutus. Ea quidem(ut modò diximus) Ariſto- teles, quiq́; ipſum ſecuti ſunt Cicero & Quintilia nus, remota dixerunt ab arte, exemeruntq́; numes ro locorum. Quapropter ne cui negligentius uideA mus uel imperitius feciſſe, g cõij ciamus illa in hune locu, ſacti noſtri paucis reddenda nobis eſt ratio. Si quis igitur teſtimonia, id e, quæcunq; aliquis ea de re, de qua diſſerimus, dixit, ſic accipiat, ut in ter diſſerendũ tractantur à nobis, fideiq;; parãdæ ſunt inſtrumentu: non uideo qui minus iſta cõtinean tur arte, ꝗ reliqua cuncta, quæ uel frcta ſunt re- rum, uel contingentia, é quibus argumenta ſuman tur. Cumq́; ea, & quæri à dicentibus, & inueniri uideamus, & alius alio melius & cõmodius eis uta tur:conſtanter ipſa & artis, & huius eſſe loci, con tenderim Ariſtotelem uerô, quiq́; alij autores iſta tradidere, credo equidem ſenſiſſe arte carere teſti monia, non quatenus à diſſerente confirmandis ad feruntur rebus, ſed ut ab eis ipſis quorii ſunt teſti- k 5» mao- . IWGA4 RODOLPHI AGRIC. monia, præſentem in rem dicuntur. Boro namèᷣ & ciuilibus attribuerũt ea certaminibue. Et teſtis ſane oratio, in quantum probatur ab ipſo res, nihil ad diſſerentis rationem pertinet: nec iam ut inueni endi argumenti locus poteſt accipi, cum non dicen tis arte, non argumentatione, ſed etiam qui dixit tacente, hæc peragatur probatio. Sic tormenta, ſic chirographa, ſic leges, ſic plebiſcita, quæ ad rẽ per tinent, non oratoris expectant uocem, ſed ipſi ſibi iudices oculis, auribusq; faciunt fidem. Non magis ſunt itaq; diſſerendi artis iſta, qudm ſi quis cum multa ſe pro Republica pertuliſſe dicat, idq́; pro- bare uelit, diducta ueſte, ſilens demõſtret in aduer ſo pectore cicatrices, & conſpiciendum concionis oculis, id quod erat animis probaturus, oſtendat. Quando uerò in orationem ſibi aſſumit iſta, qui di cit, tum artis eſſe declarat eorum, qui uel in ſcho lis eruditionem tradut, uel in publico de ciuilibus negocijs diſputant, labor quem ſumunt: quo uel cò futent eos, qui diuerſa dixerlt: uel eorum, qui ſe cum ſenſere, uerba cõfirment. Quinetiam tradita ſunt ab autoribus præcepta teſtium interrogan⸗ dorum, & aſtruendeæ teſtimonijs infirmãdæq; fidei, prout res popoſcerit, ratio monſtrata: & teſtium quoq; æditæ ſe orſe mm interrogationes, & confuta-⸗ tiones ipſorum, & aſſeuerationes perpetuarum ora⸗ DE INVENT. LIB. I. is orationum monumentis comprehenſæ. Qui potest ergo fieri, quod arte ſit traditum, quod præſcripto tractetur artis, ut id eſſe poſßit ab arte ſemotum? Niſi ſine arte credimus dixiſſe Lucanum:Quis iu⸗ ſtius induat arma. Scire nephas, magno ſe iudice quiſq; tuetur. Victrix cauſa deis placuit, ſed uicta Catoni:cum diuinum & humani teſtimonium pa- riter ſit una argumentatione complexus. Ad artem pertinent igitur (ut ſemel finiam)teſtimonia, quo- ties ex ipſis à dicente, non per ipſafit à teſte pro- batio. Sunt ergo pronuũciata omnia, aut diuina, aut humana. Diuina ſunt, quæcunq; Dei uel numi nis uoce proferuntur: ut quæ per quietem, quæq locis ſacris, aut uiris flagrantiore diuinorum amo re af flatis, aut poſtremorum etiam nonnunquam ſcelerum obnoxijs territamenta ſolẽt reddi, quæ- que item diuinarum rerum miniſtri ſacerdotes ua- tesq;, uelut interpretes, & cœleſtium arcanorum conſcij, prædicant. Humana ſunt, quorum prima es&t à nobis origo. Quæ uel in ſcriptis ſunt poſita, ut chirographa, inſtrumenta, epiſtolæ, libri: uel in oratione, eaq́; uel libera, ut laudationes, res iudi- dicatæ, dicta teſtium, pacta, conuenta: & do- ctorum, clarorum, aut magnorum uirorum ſen- tentie, & rumor, famaq́; populi, uel in orati- one expreſa:aut religione, ut iurata: aut tormen- 156 RODOLPHI AGRIC. tis, ut quæſita. Videtur hic locus ſimilitudinem quandam habere illorum, quæ ſuperius uocauimus connexa: quoniã ab oratione res uel dicta uel pro- nunciata dici potect: eſtq; extra rem oratio. Ve- rùm hoc interest, q (quemadmodu cum de cõnexis loqueremar diximus) neceſſe eſt, connexa ſi tueri nomen ſuum debeat, ſimul utraq; eſſe: quod in pro nunciatis nõ euenit:nam dicimus de re aliqua, quã do non e&t ipſa:dicimus etiam ueluti de re, quæ ta men ipſa non modoò non est, ſed ne fuit quidem un- quam, nec unquam eſt futura. Quo facile perſpiciv- tur, & poſſe rem ſine oratione, & orationem ſine re eſſe, & pronunciata recte inter accidentia no- merari. Itaq; ſunt etiam & antecedentia pronun- ciata, ut prædict iones uatum, famæ expectatio. Et conſequentia, ut rumor opinioq; de rebus ad poſte ritatem diffuſa. Et adiuncta, ut laus uituperatioq; extantium, & iacta in omnem partem de præſenti bus uerba. Poſſunt etiam inter pronunciata nus merari quædam, quæ nõ in oratione, ſed in re ſunt poſita, qua quid dicere quis uelit, ſignificat. Vt qui interrogatus, qualis eſſet hoĩ m uita, cum parum- per ſe oſtendiſſet ſubitò abſcondit: quod ſolum in eius locũ fecit, quo ualebat breuẽ eſſe ipſam pro nunciare. Et Tarquinius Superbus, cum eminentio ra papauerum capita baculo decuteret, non dixit qui⸗ u eſt. Inſt gu— zite ſecu ade con ſux cio exe nob⸗ ifei omni Moni. ſleran Utem laten Mto, 4 ⸗ RH ind giu ſch 6 DE INVENT. LIB. J. vFS„ qu idem, ſed ſigno quocunq; potuit pronunciauit, primores Gabiorum à Sexto filio auferri debere. Nobiſitas quoq; huius loci eſſe poterit, quandoqui dem non aliud eſſe uidetur, quàm uel maior uir⸗- tus uel opes, uel res geſtæ, fſama hominum celebra ta. Diuerbia etiam, ut: Ne quid nimis. Modus opti- mus. Tempori ſeruiendum: quæq́; alia huius gene- ris publico hominum iudicio firmata ſunt, & lo- cum habent teſtimoniorum, non miuria quis nume rauerit in pronunciatis, Scholia in caput 25. Ariſtoteles, & itidem quandoq; Cicero & Quintilia⸗ nus, probationes inartificiales dixerũt.) Locus Ariſtotelis eſt 2. lib. Rhetoricorum, Ciceronis in Topicis, Qinrültani Inſtitutionum lib.5. cap. I. Porrõ non ſine cauſa ait, & iti dem quandoque Cicero. Is enim & ſi in Topicis hunc locum eſſe ait expertem artis, tamen 2 lib. Rhetoricorum diuerſam eſt ſecutus ſententiam, quo in loco ſic hahet: Accedunt autem ad coniecturam ſæpe quæſtiones, teſtimonia, rumores: quæ contra omnia uterq; ſimili uia præcecprorum torquere ad ſuæ cauſæ commodum debebit. Nam & ex qu æſtione ſuſpi ciones, & ex teſtimonio & rumore aliq uo, pari ratione, ut ex cauſa aut ex perſona & ex facto dua oportebat. Quare nobis & ij uidentur erra re, qui hoc gnus ſuſpicionum ar- tificij non putant indigere: & ij ꝗ alier hoc de genere ac de omni coniectura præcipiendum p-fant. Si quis igitur teſts monia.) Hoc dicit; teſtimonia pronunciata bifariam cõ ſiderari poſſe:primum, qua Aus ab illis ipſis, quorum ſunt, in rem præſentem dicunte⸗ actenus ea arte carere. Deinde quatenus Orator ea aliue ſumnpra⸗ ſuo accom modat pro- poſito, qua ratione uti? & iſta ſub artem cadere, Id quod & Quintilianum ſenec uerba eius plane oſtendunt, Libro enim quinto, capi- exemplis, ſic habet: Nonnunquam cõ tingit iudicis aut aduerſarij, aut eius, qui ex diuerfo agu, dictũ ali: d aut factum aſſumere, ad eone, quæ aueen⸗ . imus * vF8 RODOLPHI AGRI-e. dimus fidem. Propter quod fuerunt, qui exempla & has an toritates probationum inartificialium eſſe arbitrarentur, quod ea non inu eniret Orator, ſed acciperet. Plurimum au tem re fert. Nam teſtis, & quæſtio & his ſimilia, ce ipſa re, quæ in iu dicio eſt, pronunciant. Extra petita, niſi ad liquam ꝓrælſentis diſceptationis utilitatem ingenio applicantur, ni- hil per ſe ualent. Sic Cherographa.) ad hunc modum ubiqe A Rodotpho id ſcriptum reperitur per uocalem ſecundâ non primam, poteſt enim diphthongus modò in ſecundamuo- calem, modò in tertiam uerti, ueluti in ρα & πͤττπσια ſit. dicuntur em̃ latine platea & Darius uocali utrobiq; exf ſtente longa. Sic ſi quis diducta ueſte ſilens demõſtret.) Hi ſtoria hæc eleganter explicatur apud Fah. lib. 6. ca p. 2. Simile extat apud Iuſtinum de Piſiſtrato lib. z. qui hoc pacto tyrãni dem inuaſit. Quin etiam tradita ſunt ab autoribus.) Cice- xo lib. 2. Rhetoric orum. Quintilia nus lih. 5. cap. 7. Niſi ſine arte credimus dixiſſe Lucanum. Quis iu ſtius induat arma?) Dirfic ile iudicatu eſt (inꝗt Lucanus primo Pharſalię libro) uter iuſtius ad gerendum ciuile bellum arma induerit, Cæ ſar ne an Pompeius, cum magno uterq; iudice cauſan fuam tueatur. Cæſaris enim cauſam niſi probaſſent dij ipſi, nunꝗqᷓ illorum benignitate uiciſſet. Contrà Pompeius, nõ modò ap pꝓrobatorem, ied adiutorem etiam habuit cauſæ ſuæ Catonẽ Vticenſem, hominem tam integrum, prudẽtemq;, ut haud ſci as, huic ne an dijs ipſis credendum ſit. Simile quiddam apud Ciceronem eſt pro Q. Ligario: Princi pũ, inquit, dignitas erat pene par, non par fortaſſe eorum, qui ſequebãtur: cauſa tam dubia, quod erat aliquid in utraq; parte, quod ꝓbari poſſet: munc melior certe ea iudicanda eſt, quam etiam dij adiuue runt. Sunt ergo pronunciata omnia, aut diuina, aut huma- na.) Vide Ciceronem in Partitionibus, atq; item in Topicis, &Wquęg Fabius Qumntilianus habet de autoritate lib. 5y. Vel in oratione, eaq; ue libera.) Liberam orationem hic eam in telligit, qu æ libere accitra coactionem omnem profertur. Expreſſam, ad quam uatνο coactiõe quadã compellimur. Fitqᷣ hæc expreſſio duobe⸗ modis, religione & tormentis. Religione, cum quis iureiura qo ad dicendam ueritatẽ adi Eitur. Tormentis, quoties απιςσ παιrd cruciatu ueritas expri mitur. Iuratam deniq; orationen,„a, quæ à iurato dici- tur. Quæſitam, quæ per quæſtionec tormenta elicitur. De quibus omnibus multa Fab. Quninttens lib. 5. circa princi pium. Vt qui interrogatus, 4 ualis e. hominum ufta. 5 Multa apud autores paiſtim leguntur de trataς uitæ hu manæ, dum alij bulla, alii fumi umbra, aln lonen m quod- X e⸗ Mius DE INVENT. LIS. n. i; ſam umbræ eſſe hominẽ dicunt, ali arborem folijs ac fron AAtbuas comparant. Elegans ea de re præfatio eſt apud Plini um in lib.7. Id de Pythagora proditum eſt memoriæ. Vide Brospmnaſmars Aphtonij. capite p Xp&αs. Et Tarqui uperbus.) Hiſtoria eſt apud T. Liuium lib. I. ab Vrbe condita. Diuerbia etiam.) Quæ & prouerbia, & adagia, parœmias dicimus. Sed de his locupletiſſime Eraſmus. DB COMPARATIS caput XXlIIII. — rr —— 7 6 Pa kate frequens eſt, & magno uſui „be ., e . toribus locus. Paratus enimfere & ad mant ect. Et quoniam ex ijs ſumitur, quæ non alte ſunt eruẽda, ſed propemodum nota ſuut, atq; cãſpicuas, etiam expeditam proinde uim habet ad rudiores animos permouèdos. In nomine uerò nõ uſque- quach conſentit uſus. Namq; apud poëtas compa-⸗ rationem uocant grammatici, quam nos ſimilitudi .» nem dicimus, quale et: At ueluti magneo in populo cum ſeæpe coorta est Seditio, & quæ ſequuntur. Notus est enim apud Vergiliũ locus. At quam com parationem nos, illi plerunq; exempluũ dicunt: quo nomine utitur & Ariſtoteles. Et est ſane exem- plum inter comparata, ſed non omnibus comparaæ tis conueniet hoc nomen. Quamuis enim illud apud Ciceronem: An uerò uir amplißimus, P. Scipio pon tifex maximus, Sp. Melium mediocriter labefa- ctantem ſtatum Reipublicæ priuatus interfecit, L,uerò Catilinam, orbem terrarum cæde & incen „ 2 5 . I6o RODOLPHI AGRIcC. dijs uaſtare cupientem, nos conſules berferemus? ATuis enim illud, inquam, exemplum ſit, non tamen iſtud quod ſubijciemus dici poterit exemplum: Ego te conſulem putem, cum tu me non putes conſula- remeEt apud Quintiliani in milite Mariano: Tu ſi tribunus eſſes, hoc feciſſes? ſi miles, hoc tuliſſes? comparatiõem fieri certum est: probare enim uult, quia aduerſarius, nec ſi tribunus fuiſſet, hoc cona- ri:nec ſi miles, hoc perpeti uoluiſſet: ergo nec illum tribunum, qui occiſus est, id debuiſſe tentare: nec militẽ qui occidit, perpeti. exemplũ uerò iſtud eſſe nemo dixerit. Nam illud multo apertius apud Ver gilii: Captiq́; dolis lichrymisq; coacti. Quos neq; Tytides, nec Lariſſæus Achilles, Non anni do muere decem, no mille carinæ. Indignitas rei cõpa ratione, nõ exemplo colligitur. Hoc enim uult effi cere poëta, indigniſpimum fuiſſe, capi unius frau- de & artibus eos, quos nullæ uires ſuperare potu erunt. Explicemus ergo quid differant comparatio & exemplum: quomodo item à comparatione ſi- militudo diſcernatur. Cõparationem uocamus, cum duo aut plura in tertio aliquo conferuntur, quod commaune ſit eis:ut Catoni licuit ſequi bellum ciui- le, ergo & Ciceroni licebit ſequi. Commune ec&t hic ambobus, ſequi bellum ciuile. Exemplum est ſpe- cies quædam comparationis. Est enim uel aliquid ma⸗- 641 — PE INVENT. LIBER I. 165 iu maius, uel par, uel minus quod ad imitandum, uitan- in dum ue ſumitur. Eſtq; ea non ſolum huius loci, ſed riy etiam a ſpecie ducitur ut apud Lucanum: Omnisq; .R poteſtas impatiens conſortis erit. Subijcit: Nec lõge IIIfactorum exempla betantur. Fraterno primi madue runt ſanguine muri. Romulus enim & Remus, pri- Ml, mi Rome reges, oſlendunt regnum non poſſe in con- u⸗ ſortium mitti. Et à coniugatis etiam prædiximus du ci. Similia ſunt, quando iunguntur aliqua, non in ter- me tio, quod ſit ambobus commune (quemadmodum fit in comparatione) ſed utrunque in Fesule,duera Juem yadmodum hoc in iſto, ſic illud ſe habet in illo. Vt ſi di cam: quemadmodum uaſcula oris anpuſli ſupberfu IJum humoris reſpuunt copiam, ſenſim autem inſtil- ilUauntibus replentur: ſic tenera puerori ingenia, gran - jaia non percipiunt, modica & uiribus ſuis apta com “ modius addiſcunt. H ic uaſcula oris arcti, & minora Iuerorum ingenia conferuntur, non in uno aliquo: ſed illa in eo quòd eſt, non admittere ea, quæ impe- tu ſuperfunduntur: hæc in eo, quod difficiliora ſu- bit nequeunt amplecti. Ducitur omnis compoa- ,l ratio, aut a maioribus, aut à minoribus, aut à pari-V Prn i⸗ buz. A maioribus, ut rex non potest, ergo nec miles: 7,. 4c , bie· O auſus est uulnerare, ergo & maledicere. A mino- ð ſe⸗ ribus, ut diuerſo, miles potest, ergo & rex poteſt: O non eſt auſus maledicere, ergo nec uulnerare est 9 J vauſus. 1e2: RODOLPHI AGRIC. auſus. A paribus: ut, ſi potuit manes arceſſere coniu gis Orpheus: Si fratrem Pollux alterna morte rede- mit, quid Theſca magnum? quid memorem Alcidẽs Ex bis enim colligit Aeneas, ſibi quoq; ad inferos ius eſſe geſcendere, quoniam par illis: & mihi, inquit, ge nus à loue 4 ummo est. In inueniendis autem iſtis ad ea præcipuè reſpieiendum est, quæ eiuſdem ſunt ge- neris, cum eo quod nostri eſt propoſiti. Neque emim quicquid quomodolibet maius erit: nec ſi quid par aut minus, ad hunc locum pertinebit, ut ſi de eruditi- one quæ ratur, nõ in hac parte rex maior erit plebe- io.: ſed magiter diſcipulo, & exercitatus rudi. Sic ſi quæ retur de regum uiribus: non qui maius ſaxum tollere, aut grauiorem perſerre poterit laborem, ma ior erit, ſed cui opes ampliores, cui numero ſior popuꝝ larium manus. Cum dixerim autem comparatio- nem in uno fieri, quod ſit comparatis commune: nolo quenquam id fallat, quòd nonnunquam eis quæ com⸗ parantur, ſua ſingulis tribuuntur propria, ut ſi Di- donem decet habitare Africam, decebit & Aeneam petere Italiã. Quang uã alit non in uno proximo con feruntur iſta, nõ tamẽ argumentãdi uis in ſingulis eſt poſita, ſed in communi, ꝗ iſta coniungit. Neq; enim boc nititur Aeneas, q; uel Dido in Africa habitet, uel ipſe Italiam petat, ſed eo ꝙ ſubijcitur apud poëtam: Et nos fu extera quærere regna. ut ſit argumenta- tio⸗ pDrf INVENT. LIBER I. 165 tionis huius iſte uelut neruus. Didonem decuit pere- grina regna quærere, ergo Aeneam itidem decebit. Sic etiam Iuno: Pallus ne exurere claſſem Argiuum potuit: & quæ ſequuntur. Deinde ſubiecit: Ast ego una cum gente tot annos Be lla gero. commune ambo bus quo Iuno nititur, eſt ulciſci inimicos: ut ſi Pallas potuit ulciſci inimicos ſuos, & lunopoterit. Cauſa uerò propter quam ſic diducutur iſta potids, quàm commune in utriſq; bonatur, non est negligenda no- bis. Quanquam in nonnullis ad eloquendi magis, S inueniendi rationem pertmneat:in pleriſq; tamen præ ripua eſt & acris in iſtis inuentio. Primum quod la- tius & mins dialecticè, hoc eſt, perplexè, ſpino- ſeq́; dicuntur iſta: & latitudine atq; diuer ſitate de- torem quendam accipiunt: quod ſolum fere ſectatus uidetur Vergilius in exemplo, quòd priore poſuimut loco. Deinde, quod ea, quæ poterant alioqui paria fortaſſe uideri, explicatione quid in ſingulis interſit, ingem plerunque in alteram partem capiunt incre- mentum. Vt in ſecundo exemplo, cum poſi uiſſet bri⸗ mum Pallada, nihil adiecit luno, quo minorem illam möſtraret, qua ſi turpe putaret quærere maiorẽ ſt al terius Deæ conuicio fieri. At cũ ad perſonam ſuã ue tis putauit: addidit etiam, Iouis & ſoror & coniix: niſſet, non ſolum oppeſuit ſe Palladi, ut diceret: Aſt ego, ſed adiecit: quæ diuũm incedo regina, nec id ſa- I 2 ne* 164 RODOLPHI AGRIC. ut uel ex hac magnitudine ſua admoneret, minoris numinis, & uelut priuatam Deam eſße Pallada-. Po- ſtea ſubiecit: Pallada exurere botuiſſe, hac est fun- ditus euertere elaſſem Argiuorũ· quodq;; plus ſit, id unius ſolum Aiacis miuria permotam feciſſe, deq ipſo grauiſßimas ſumpſiſſe pœnas: ſe uerò non unum odiſſe, ſed gentem: neq; tamen euertere potuiſſe, aue pœnas ſumere: ſed etiam bellum cum contumacibus gerere, & quidem tot annos. Sic in exemplo Cice ronis quod diximus, cum ſi. impliciter diceretur: P. Scipio recte ſeditioſum ciuem interfecit, ergo nos re Gte inter ficiemus: paria p brope wodicn⸗ hoc pacto fie- bant. Diduxit ergo, & ſingula ſuo apparatu inſtru- xit: P. Ergo Scipio cum spurium Melium mediocri- ter Iabefactantem ſtatum reipub priuatus interfece- rit, quid nos? Catilinam non ſtatum reipub. ſed or- bem terrarum non labefactantem, ſed uaſtare eupi⸗ entem: non mediocriter, ſed cæde & incendijs: en nos, non priuati, ut Scipio: ſed Coſs. non inter ficiemus, ſcd perferemus? Si tamen hæc acriùs intueamur, ſatides fuerit dicere, duplicatis é locis conſtare has argumen tationes. Vt ſint hinc ductæ à minoribus: Pallas pa- tuit, ergo Iuno poterit. Scipioni briuato licuit, ergo Coſi.licebit. Hinc uerò ducãtur d maioribus: Potuit ob noxam unius euertere claſſem Argiuum, ergo in- dignum erit me tot amnos una eum gente frutra con ien⸗ 1 69 Gn ſe Anin hbe orin 690 Hekſe Eun letinn ub. libe 10. dee get inle tam “ kes que⸗ ſom aute tece ban con. 8 DE INVENT. LIB ER I. 16 tendere: Et potuit occidere Spurium Melium minds obnoxium, ergo poterimus Catilinam ſceleratißimũ. Scholia in caput 25. Voc ant Grammati.) Vide lulium Ruſfinum de fl- guris ſententiarum: item Diomedem lib. 2. Quam nos ſi- militudinem dicimus.) Lege Quintilianum, cuius iudicio hic ſubſcribir libro 3. cap.3, Ac ueluti magno in populo.) Ex primo libro Aeneidos. Qua fimilitu dine aiunt Serui- us & Quintilianus perfecti oratoris imaginem depinxit. Et eſt ſanè exemplum. lege Rodolphum libro 2. ap. l3. Quamuis enim illud apud Ciceronem.) In Catilinam in- uectiua prima. Sp. Melium.) Haud duhiè legendum eſt, non Sp. Melium, ſed Tiberium Gracchum. Hunc enim occi dit P. Scipio, quemadmodum refert Plutarchus in uita C. & Tiberij Gracchorum. Sp. autem Melium, nõ Scipione, ſed 4 . Seruilio Hala interẽptum fuiſſe, autor eſt T. Liuius li bre quarto ab urbe condita, Rodolpho ut nomen pro nomi ne poneret, illud nimirũ fuit in cauſa, quòd Cicero eodem in loco utriuſq; cædis mentionemi facit. Neq; enim opinor tam dementem fore quenquam, qui eiuſmodi errata uelit aſſignare librarijs, quando eiuſmodi eſſe non ſolent exro- res hominum indocorum. Cui ettam accedit illud, quod quemadmodum hoc loco, ita etiam poſt ſemel atque iterũ nomen. Sp. Melij, pro Tiberij Grcachi poſtum eſt, in erratis autem librariorum ſumma ineſſe ſolet inconſtantia. Ego te conſulem putem, cum tu me non putes conſularem?) Ver pa ſunt magni illius oratoris L. Craſſi, cui cum Philippus conſul manum iniſci iuberet, ille reiecto lictore, non es, in- ꝗquit, mihi Philippe conſul: quia nec ego tibi Senator ſum:⸗ Autor Valerius Maximus libro ſexto de libere dictis aut fa ctis, & Cicero tertio libro de Oratore. D. Hieronymus ad Nepotianum de uita Clericorum, eãdem propemodum ſen tentiam tribuit Oratori Domitio: Scitum eſt, inquiens, iil- lud Oratoris Domitij: Cur ego te habeam ut principem, cum tu me non habeas ut Senatorem? Et Fabius libro octa uo: Ego te conſulem putem. cum tu me non pures eſſe Sena- torem? Aliudit eodem Cicero in ſecunda Philippica: N rra ctabo, ingens, ut cõſulem, ne ille me quidem, ut cõſularem. Et apud Quintilianum in Milite Mariano.) Quo tempo⸗ ge C, Martus bellum gerebat aduerſus Cimbros, eo tem- „ von 166 RODOLPHI AGRIC. pore tribunus quidam militum, propinquus eius Impera⸗ soris, pudicitiam militi cuidam uolens eripere, interfectus ab illo eſt. Atrque hunc militem (ut Ciceronis uerbis dicã) ille uir ſummus, ſcelere ſolutum, periculo liberauit. Hinc ortum argu mentum declamatoribus, pro reo illo dicendi, quod fecit & Quintilianus. Vnde & declamatio ipſa Mi les Marianus intcribitur. Nam illud multo apertius apud Vergilium.) Secundo Aeneidos, Capi unius fraude & ar tibus eos.) Vnius, nempe Sinonis. Bos, Troianos. Exem= plum eſt ſpecies quædam comparationis.) De koc rurſum libro ſecundo, capite decimo quarto. Sed etiam à ſpe- cie ducitur.) Hic meminiſſe oportet illud, quod dictum eſi prius capite ſexto: nempe quod attinet ad rationem inueni- endi, indiuidua quoque ſpecies dici poſſe; quando eadem plane ratio eſt ind iuidui ad ſpeciem, quæ ſpeciei ad genus; Alioqui non facile intelligi potuerit, quo modo hæc argu- mentatio dicatur ducta à ſpecie, Romulus Remum fratrem imperij conſortem ferre non potuit: ergo nemo in ſummo imperio conſtitutus, patiens conſortis exit. Verha Luca- ni primo Pharſaliæ libro hæc ſunt: Nulla fides regni ſocijs, omnisq; poteſtas Impatiens coniortis erit nec gentibus ullis QOredite:nec longe factorum exempla petantur, Fraterno primi maduerunt ſanguine muri. Et à coniugatis etiam prædiximus duci.) Suprà capi- se decimo. Vt Ii dicas, quemadmodum uaſcula oris angu- ñti.) Ex Quintiliano libro Oratoriarum inſtitutionum pri mo, capite tertio, ut quidem hodie libri eius in capita diſtin cti ſunt. Ducitur autem omnis compar atio.) Ariſtotelis li. Rhetoricorum 2. cap. 23. de Enthymematum locis. Item Ci- cero libro primo de Oratore. Vt ſi Didonem decet ha- bitare Aphricam.) Aeneas Didoni apud Vergiliũ 4. Aenei- dos inter cætera reſpondet in hunc modum: Si te Carthaginis arces Pheeniſſam, Tyriæc aſpectus detinet urbis, Quæꝶtandem Auſonia. Teucros conſidere terra Inuidia eſt? . Sic etiam Iuno.)primo Aeneidos. Cui ſtmilimus lo⸗ aus eſt lib. 7. Aeneid. Mars perdere gentem Immanem Lapi chum ualuit: Conceſſit in iras, & c. P. ergo Scipio cum Sp. Me Hum.) Hac de re paulò ante in hoc i pſo capite. DEB SIMILIBVS. Cap. XX. G On- it 1 leig fiun B ) u han uur/ 1 DEINVENT. LIBER I. 167 Mnium locorum è quibus ducũtur argumen NYita, nulli ferè minùs eſt uirium cõtra riniten tem auditorem, quam ſimilitudini: ad eum uerò qui ſponté ſequitur, docendumq; ſe præbet, accommoda- tior nullus eſt. Aperit enim rem (ſi rect è adhibea- tur) & quandam eius imaginem ſubijcit animo: ut cum aſſentiendi nece ſitatem non afferat, afferat ta- citum diſſentiendi pudorem. Quapropter ad broban dum non ita crebro, ad explanandi, illuſtrandumq; ſæpè ab oratoribus, à poëtis ſæpiùs adhibetur. Ha- bet tamen perſæ p probantis ſpeciem ſimilitudo, eo ipſo, rem qualis ſit indicat. Itaq; cum legis Quin- tiliani illud: Vaſcula oris anguſti ſuperfuſam humo⸗ ris cobiam reſpuunt, ſenſim autem in fluentibus, ue1 inſtillantibus etiam replentur:non conficitur utique, debere propter hoc tenera puerorum ingenia pro mo- do uirium ſuarii doceri: ſed tamen concipiendo quiſ- que rem apud animum ſuum ſub hac imagine, perſua det ſibi, aliter fieri non poſſe. Apud Lucanum egre- gia uidetur ſimilitudo pro argumento poſita: Cæſaris ancurſus, ueſtræ ſeutire putatis Damnum poße fugæ ? ueluti ſi cuncta minentur Flumina (quos miſcent) pelago ſub ducere fontes: Non magis Ablatis unquam decreuerit Aucr, Quam nunc creſcit aquis. Planum est uidere, ſi quis ſic argumentetur: ſu. L A mwinda 668 RODOLPHI AGRIC. mina ſubducta mari non minut ipſum ergo nec uos deſerentes Cæſarem, retinebitis curſum rerum ſua- rum:frigidumeſſe & planè enerue argumentum. Quando uerò ſumitur, non ad peruincendam rem, ſed docendam, rapitq́; mentes ad ſe ſimilitudo, non iã quiſquis hæc audit, cogitat de Cæſare uel militibus id, quod ſunt: ſed in ſpecie maris, Cæ ſarem: in flumi- num, milites capit: quodq́; in proprijs Cæ ſaris mili-⸗ tumq;; perſonis incredibile fuiſſet, abrepto iam trãſ- formatoq; in alienam imaginem animo, uelut perſpe- ctu in ſimilitudme accipit, pror ſusq́; ſic eſe, ibijſpſi perſuadet. Quid ſit ſimilitudo, & quemadmodis diſtinguatur à comparatione, ſuperius diximus. Quia uerò tota extra rẽ eſt, difficilior uidetur in- uentu. Quod nanq; confertur, extra rem e ſee certum esſt: ut mare extra Cæſarem. Id etiam in quo fit col- latio, extra eſt, oum (ut prædiximus) non in uno ali⸗ quo conferantur: nanque incrementa & decrementa maris in Cæ ſarem cadere non poſſunt, tamet ſi enim ſe utroq; fortaſſe in propoſita ſimilitudine creſcere dici poſſet & decreſcere, non tamen una in utriſque ect ratio iſtorum, ſed eadem nomina erunt: res liquet prorſus eſſe diuerſat. Demus ergo ſi poſſumus, ui⸗ am aliquã quo paratius iſta inueniri queant. Primi uideamus in re poſita, cui ſimilitudinẽ quæ rimus, ꝗd ſit id, exprimere ſimilitudine nolumus, idq; qua le ſit, & ft DE TNVENT. LIBER I. 169 ſit, & quid efficiat, diligenter intueamur. Deinde vS quampiam quæramus, quæ habeat in ſe aliquid cui ſit ſimilis in iſa uis, qualis est in propoſito noſtro eius, quod cupimua imitari. Neq; ſi primo non occur rat, deſiſtamus: ſed ſubinde alias res excutiamus & alias. Non erit quiſquam tam infelicis conatus, ut quamuis ſemel iterum lue non ſuccedat, tertiò tamen aut quarto non eruat aliquid. Aperiamus igitur pri- mum hac uia ſimilitudinem, quam nobis in exemplᷣ ecrx Lucano deſumpſimus. Cæ ſar repre ſurus militum ſeditionem, quid eos ſimilitudine docere uoluit? nem pè amplitudmem rerum ſuarum ex illis non pende- re. In re quidem ſune Cæſar, & milites Cæſari deſer uientes. Docendum autem eſt, non eſſe milites, quibus magnitudo Cæſaris ſit innixa. Anute omnia ergo quæ rendum habuit Cæſar aliquid, cui numerus quidam rerum deſeruiret (quemadmodum laborabant mili- tes) quod non creſcat carum rerũ miniſterio. Id fuit mare, cui quidem ſe, fluminibus uerò milites contu- lit. Circumſpiciamus aliud. Forté tam omi ex parte accommodatum non inueniemua. Tenuis enim eſſet ingenij laus, ſi baßim poſſet ex obuio ſumi. Inuenie- mus tamen aliquid: Fingamus ut dicant homines, ad- mittere ſe nolle ſolem, ſed lucis omnibus receptacu- lis occluſis, excluſuros ipſum. Sic enim quanquam ueneratio ſolis, quæ ex hominnm uſu tribuitur, ſibi L 5 peri⸗ oOo RoDoLPHI AGRIC. bperitura ſit: lumini tamen re uera maieſtatiq́; ſuæ ni bil decreſcet. Sic ne Cæſari quidẽ quicquam de ſua peribit amplitudine, licèt deſerant ipſum milites ſui. Sed protinus à prioris ſimilitudinis ui deſciſcimus, ꝙ quẽadmodum ibi flumina aliquid mari inferunt, ita hic nihil eſt, hoĩ es afferant ſoli, niſi uelimus digna tionem in eius locum recipere & admirationem ho- minum. Quæramus aliud in hoc ipſo propoſito. Quid agunt milttes ſeditione? ut concutiendo ſtatum rerki Cæſaris, etiam ipſum atterant Cæſarõ. Scrute- mur aliquid, ꝙ ſine dano cencutitur. Scopuli quibu⸗ fluctus perpetuoò illiduntur. Sed ſegnius illud, hoc ui- giidius, ignem cõcuti uentis, & nõ decreſcere, ſed ali uidemus. Rurſum milites quid præsſtãt Cæſari? Or nant quidẽ augentq; decus rerũ Cæ ſaris, ex illo tamõ opes ſunt ipſis, & dignitas & ſingulori magnitudo. Quęæramus ꝙ ornetur alio, & idipſum ſuſtineat & tueatur. Terra uiret herbis, gratiamq; ab ipſis habet: ex ipſa uerò herbæ recipiunt uigorem. Itaq; in ſimi- litudinẽ trãsferemus: quẽadmod iſtas nõ ſine pericꝝ lo ſuo reuelli transſerriq; poßet: terram uerò ſua ſœ cunditate facile alias ſibij pſi herbas reddituram: ſic Cæſaris militũ defectionem ipſis periculo fore, Cæ- ſari ex opibus ſuis alios milites ſacile redituros. Sic etiã qui fœcundi agrum ignauia deſerant, ſibi quidẽ ſmminere egeſtat, agri celeriter allecturi ſua bu⸗ berta- DE INVENT LIBRR I. v1 bertate qui colant. Facile eſt uidere, has oẽs ſimilitu dines eo ducere, initiò ſumpſimus, nihil militũ de- fectione Cæſariperiturum de ſua magnitudine: quæ eo latius diximus, ut uel ipſa eo oſtenderemus quo- modocunq; aliquam ſimilitudinis inueniendæ uiam. Multum autẽ profuerit in hac re intueri, quæ de eo cui ſimilitudinẽ quærimus per tropum(qua transla- tionem uocamus) efferuntur. Dabit nanq; ſimilitudi- nem nobis ſine cunctatione id, in quo translata illa propria ſunt uel natius. Vt ſi ſ. amorem quòd malus ſit, ſimilitudine quæras effingere: uide Juæ de amo- re translatione ſoleant dici. Vulgo itaque iam uſur- patur, ardere quem amore. Paratã nobis continuò ſi⸗ militudinem uidemus ab igne, in quo uerus eſt ardor. Et quoniam ardere in bonam etiam dici partem po- tect, licebit etiam ignis ſimilitudine ipſum laudare. Vt uel uituperando dicamus: quemadmodum omnia conſumit ignis, ac deſtruit quæcunque complecti-⸗ tur: ſic amorem mentium noſtrarum robur uiresq; omnes conſumere, & uelut in cinerem redact as dißi pare. Vel laudando: ut quemadmodum ignis rebus immiſtus, calorem ipſis uitæ que præbet uigorem, ſie amorem nobis induſtriam ſtrenueq́; agendi ſtimu- los ſubiſcere, nec quenquam rem ullim recte ine operis amore conari. Sic etiam quia dicuntur ho- mimei bremi smvre, 4 mulſthn ab onerihus duci f⸗ — — : RODOLPHI AGRIC. poteſt. lam aſtrictos etiam amore dicimus, ſimili- tudo à uinculis & compedibus ſumetur. Ita ſi inſa- nire dicantur, fur entibus: ſi conſumi, in ignem im poſitis: ſi langere, egrotantibus aßimulabimus. Contra uerò ſi liudare mnſtituimus, ſimilit udinem ab eis, quæ in laudem dicuntur trahemus: ut tenacẽ eſſe amorem, ſolidum, non fractum, dulcem dicimus. Po- terit ergo ex eis, quibus horum unumquodque re ue ra ineſt, ſt militudodepromi. Delectus adhibendus eſt, ut pro rei qualitate ipſam adaptemus. Vt ſi docere uolumus, aperta ſit ſimilitudo: ſi laudare, ſplendida: ſi uituperare. pudenda: ſi rem attollere, magnifica. Liquidius nanq; oporte bit rem quan que talem ui⸗ deri, qualem imagine ſua uolumus aliam eße mon- ſtrare. Dißimilium non ita creber eſt uſus. Quid ſint autem, Ffacile eſt deprehendere ex ſimilibur. Non enim aliud est dißimilitudo, quam contraria eius, ofſtendere uoluma, ſimilitudo. Itaq; & idem eſt eo- rum cum ſimilitudine locus. Cõiunxit utrunq; Quin tilians: Non enim uox (inquit)illa præceptoris, ut cœ na minus p uribus ſufficit, ſed ut ſol, uniuerſis idẽ luc is. colorisq́; laurgitur. Tractatur uarièe hic lo- cus, & huberius, uel aſtrictius pro iudicio dicentis effertur. Poĩtarum itaq; nomunquam fabule, & il- læ quas uocant Aeſopicas, latius nonnunquam nar- Panturaſſafftunuan contra breuiter colligutur ſimi litu⸗ . = = SS = — — eTepeb — = = S=SS = -— — Er—— — — + ℳ.Dũ¶q — — DE INVENT. LIBER I. 17 litudines: ut in Quintiliani illis exẽplis. Sic & Aeſchi nes, qui cũ Demoſthenem diceret oẽm in orit ione fi- duciam habere, tibijs aſimilauit eri, quibus ſi collum dematur, reliquum corpus mutile eſt. Et ille contra: Aeſchinem trutinæ ſimilẽ., Jue 4 Juacſiq; parte in- funditur, eo inclinat. Sumutur autẽ utraq;, & com parata & ſimilia ex antecedentibus, conſequentibus & adiunctis Ex antecedentibus: Anuir chariſeimus P. Scipio, & quæ ſequuntur. Et, Pallas ne exurere claſſem. Ex cõſequentibus, Vt Iuuenalis: Tant i igi tur muros intra toga contulit illi Nominis ac tituli. Notus eſt locus. Cõparat enim Ciceronis rebus àu-⸗ guſti bella.Ex adiunctis. Si te Carthaginis arces Phœ niſſam Libycæ q́; aſpectus detinet urbis. Anteceden- tia uerò ſimilia ſunt, ut apud Ciceronẽ pro lege Ma- nilia, Medeæ, quæ mẽbra fratris diſcerpſit, quò col- ligendis illis perſequentẽ moraretur patrem, aßimila tur Luculli exercitus, opibus Mithridatis à perſe- quendo ipſo Mithridate diſtẽtus: Adiuncta ſunt, Vt pro Roſcio, anſeres & canes qui in capitolio aleban- tur, ut fures detegenent: quibus accuſatores ſimiles dixit orator, ut nocêtes in R. P. ad pœnas ſcelerum dancdas in ius uocarent. Ex conſe quentibus Lucanus ſump ſit, ol perturbationẽ ciuitati: explicaret, cofu- fſone ea, quæ ſit in fine mundi rerumq;; oĩm futura. Ccpioſi ſunt hi duo loei, & uulgi opinioni ſenſibus; SPeit. 7Ü4 RODOLPHI AGRIc uptißimi. Na ut comparatis facilimè peruincuntinm rudiores animi (nec enin facilis quiſquam credit, ꝗ juod iam in alio uidetur probaſſe) ſic imilitudo ad explanandum eſt ij ſdem maximè accommodata. He betes enim mentes, & quæ in ipſas res penetrare ne- queunt, ut quale ſit quicq;; poſiint perſpicere, non alia re aptius, quàm imagine & figura notiorũ alia- rum rerum, in id quòd oſtendere uolumu ducitur. Acriora ingenia, uelut qui uident, oculis ſequuntur: contraà hebeies, tanquam cæci, tadu explorent iter oportet. S=SS . Scholia in eaput 2 5. lIltaque cum legis Quintili: ni illud.) Libro primo capi te tertio. Apud Lucanu.) Verba ſunt Cæſaris ad milites, Pharſaliæ lib. quinto. Ardere quem amore.) Plutarch- us: 78 ipä 7n ο W.?Xρρdd K. diee u vovs: amor calidos efficit, hilares & effuſos. Plautus in Menech- mDmis:lta mihi in pectore atq; in corde facit amor incẽdium. Nilſi ex oculis lachrymæ deſcendant, iam ardeat credo ca- put. Terentius in Eunucho: Ex amore ardeo. Non enim uox illa præceptoris.) Verba ſunt Quintiltani, loco quem indicaui. Sic & Aeſchines.) Aeſchinis in Demoſtkenem erba, interprete Leonardo Aretino, ſic habent: At cum uir sotus ex uerbis compactus, atque his uehe menti bus & ſu- perflue laboratis, ſimplicitatem ſimulet, quis ferat? Cuius gulam ſi quis au ferat, inſtar fiſtularum nihil reliquũ erit· Et ille contra, Aeſchinem trutinæ ſimilem.) Equidem ubi Demoſthenes dixerit Aeſchinem eſſe ſimilem triti⸗ næ, nondum uſquam legiſſe memini. In oratione pre Cte- ſiphone. nominat eum (interprete Aretino) fabulam ac tri- turam fori, & uiliſſimum ſcribam. Irem paulò poſt, tragicã ſimiã, ruſticũ Oenomaũ, oratorẽ abſurdũ. Quod ſi ꝗs ipſius Demoſthenis ?ba hac qe re malit, ea quoq; aſſ ripſimus: Ei pop Te ο%(inquit) Sααααι ππ arefal DE INVENT. LIBER L, ρ„ *½X α avßt eô„§s, 7ipirpiu ue zρα*Kαυ⁄b - „ee αι τπ ¾ απσοντιÜαα 7αι ιπι, οορο οv0sπα gas Noyeus oοαοοοσ*ι7ραναοαα ραστ,h K RX Rt/ gtà, K, T& Toααντπα. Et poſt in eadem oratione: novup & ραεͤοοοαςο ο*oeqö ναιαtο»αα αταπα 70) ρ ρα⁄αοοαοανορνα οοανυm . TUT&τιο²˙ 9εσi7α0ο 7 dvppενντ, ”Nτà ευο ddã ρ πτο πινοινρ pop, &; ro⁵νααε7αιN ραρααρα αKα, Taßden⸗ ℳ“ Eurρ. Ex conſequentibus, ut Iuuealis.) Apud hunc poeta ſatyra octaua de Cicerone ſic legiss Quid Catilina tuis natalibus atq; Cethegi Inuenit quiſquam fublimius? arma tamen uos Nocturna, & flammas domibus templisq; paraſtis, Vt Bracca torum pueri, Senonumq; minores: Aulſi quod liceat tunica punire moleſta. Sed uigilat conſul, uexillac; ueſtra coercet Hic nouus Arpinas, ignobilis, & modo Romæ Municipalis eques, gale arum ponit ubiq; Præſidium attonitis, & in omni gente laborat. Tantum igitur muros intra, toga contulit illi Nominis & tituli, quantum non Leucade, quantum Theſſaliæ campis Octauius abſtulit, udo Cædibus aſſiduis gladio: ſed Roma parentem, Roma patrem patrite Ciceronem libera dixit. Et apud Ciceronem pro lege Manilia.) In ea oratione Cicero oſtenſurus, cur adhuc periculoſum ac magnũ eſſet bellum Mithridaticum, rege fugato atq; expulſo: Primùm, inquit, ex ſuo regno ſic Mithridates profugit, ut ex eodem Ponto Medea illa quondam profugiſſe dicitur: quam præ- dicant in fuga fratris ſui membra in his locis: qua ſe parẽs perſequeretur, diſſipauiſſeiut eorum collectio diſperſa, moe xorq; patrius, celeritate m perſequendi retardaret, ſc Mithri dates fugiens, maximam uim auri atq; argenti, pulcherri“ marumcqq; rerum omnium, quas & à maioribus acceperat, & ipſe bello ſuperiore ex tota Aſia direptas, in ſuum regnũ congeſſerat, in Ponto omnem reliquit. Hæc dum noſiri col ligunt diligentius, rex ipſe è manibus effugit. Fabulam ui- de apad Ouidium libro 7. Metamorph. & apud Ciceronem libro 3. de nat. Deorum. Irem Iuuenalem Satyra 6. & Sene- cam in Tragœdijs. Adiuncta ſunt ut pro Roſcio.) In ora tione Ciceronis pro Sex. Roſcio Amerino, ubi miris minu 3 . etrk= SS6 RODOLPHI AGRIC. defricatur accuſatox Erutius. hæc quoque præter alia mul⸗ ta aduerſus præpoſteros ac cuſatores dicuntur: Anieribus cibaria publice locantur, & canes aluntur in Capitolio, ut ſignific ent ſi fures uenerint: At fures internoicere non poſ- ſunt, ſigni flcant tamen, ſi qui noctu in Capitolium uenerint. Et quia id eſt ſuſpicioſum, tametſi beſtię ſunt, tamen in eam partem potius peccent, qu æ eſt cautior. Quod ſi luce quoq; canes latr ent, cum Deos ſaluratum aliqui uenerint, opinor ijs crura ſuffringätur, quod acres ſum etia m tum, cum ſu⸗ ſpicio nulla ſit. Similima eſt accuſatorum ratio: alii ueſtrũ anſeres ſunt qui tantummodo clamant, nocere non poſſunt: alij canes, qui & latrare & mordere poſſunt. Cibaria uo- bis præberi uidemus, uos autẽ maxime debetis in eos im- petum facere qui merentur: hoc populo gratiſiimum eſt. De inde ſi uoletis, etiã tum, cum ueriſimile erit aliquem com- milſiſſe, in ſuſpicione latratote:id quoq ue concedi poteſt: ſin autem ſic agetis, ut arguatis aliquem patremo cidiſſe, ne- que dicere poſſitis, aut quare, aut quomodo, ac tamummo do ſine ſuſpicione latrabitis: erura quidem uobis nemo ſuf- fringet: ſed ſi ego hos bene noui, literam illã, cuiuos uſque eò inimici eſtis, ut etiam eos omnes oderitis, ita uehemen- ter ad caput affigent, ut poſtea neminem alium piſi ueſtras fortunas accuſare poſſitis. Ex conſequentibus Lucanus.) Libro Pharſaliæ primo, non ita longe à principi o. Reliquos uel Ciceronis, uel Vergilij locos iamn ante indicauimus. Co pioſi ſunt hi duo loci:nempe comparatorum & ſimilium. Et certè nulli argumenrorum loci crebrius inter dicendũ inci- qunt. Quocirca ut plenius à iuuentute intelligantur, & faci lius uſui quotidiano accom modari poſſint, operæpr ecium mihi facturus uideor; ſi paucis eos illuſtrẽ exemplis. Cũc comparatorum locus ſit triplex, à pari, à maiori, & à mino gtideo & per hos gradus argumenta ducemus. 2 A PAR . 1 gi⸗ ero in Verre m: Si ſinem edicto prætoris afferũr Ca lendæe Ilanuarij, cur non initium quoque naſcitur à Calen- dis Ianuarijs? Idem primo Rhetoricorum: Nam ſi Rhodiijs turpe nõ eſt portorium loc are, nec Hermacreonti conducere. Et pro Rabirio: O Dij immortales, hæc eſt illa exo- ptata iudiciorum ſeueritas. Corruprores noſtri cauſam di- cunt, nos qui corrupti ſumus, non dicimus? Quintilianus lib. 5. Qui ob rem iudic andam pecuniâã aecipi, & ob dicendum fallum teſtimonium acce ipier. usn enout lonar 1 ſoluit glem ſoten . Perqh Vos Acc Ex Mn ber viot tot⸗ pen nn i eſte ol. let kpra Uum, eros Mtend. ſcn e⸗ liruut hlentbun lio,u Nnpo⸗ herint, ean u0 1U nlu⸗ eſri lunt no⸗ n⸗ De n⸗ 8ssazatione liherxorum, DE INVENT. LIBER I. ry Idem: Quæ pœna aduerſus inter fectorem patris iuſta eſt, ea dem aduerſus matris Iphicrates ille Athenienſis, cum ab Ariſtophonte prodi tionis accuſaretur, percontatus ab illo eſt: ec quid ipſe acce pta pecunia proditurus eſſet xvempublicam? quod cum ne- Zaſſet ille: quid igitur quod tu, inquit, factarus non Iis, id ego feci? A M AI, O R I. Cicero epiſtola quadam ad Metellum: Tu tuas inimi citi as ut xeipublicæ donares, te uiciſti: alienas ut contra rempublicam confirmes, adduceris? Quanquam hoc & à⁹ pugnantibus ductum uideri poſſi. Illdem pro Milone: Quem igitur cum omnium gratia noluit, hunc uoluit cum aliq uorum querela? Quem iure, quem impune non eſt auſus, hunc iniuria, iniquo loco, alie- no tempore, periculo capitis, non duhitauit. ſ. occidere? Eiuſmodi eſt illud Medeæ apud Ouidi. Seruare potuiz Derdere an poſſim rogas? Et Aeneæ apud Vergilium: Vos & Scyllæam rabiem, penitusq; ſonanteis Acceſtis ſeopulos, uos & Cyclopea ſaxa Experti, reuocate animos, mœſtumq; timorem Mittit e:forſan & hæc olim meminiſſe iuuabit. Vult enim his uerbis planum facere Aeneas, non de- bere ſocios ſuos frangi rebus præſentibus, qui maiora gra uiorac; iam pertuliſſent. A, M I. N O R I. Hiſtrio quid deceat quærit, & non idem faciat ora- tor?Ex Cicerone de Oratore. . uod ſi in ipſo etiam corpore multa uoluptati præpe nenda ſunt: ut uires, uelocitas, ualetudo, pulchritudo: quid. m idem in animis fiat, in quibus doctiſſi mi illi ueteres cœ leſte ac diuinum quiddã ineſſe putarunt? Ex eodem, ſecun- do libro de Finibus. . Demoſthenes à cane, q nh οdο litera exprimenda eſſet, diſcere non erubæit: & nos pudebit, ſi homines homi- ne præceptore utamur? Ex Hieronymo aduerfus Ruffi- Quid?an non uehementer abſurdum illud, aſſuefacere pueros, ut dextera cibum capiant, & ſi Ięuam fortè manum extendant increpare at interim non prouidere illud, ut ho- neſta ſa *π ætati cõgruentia audiant? Ex Plutarcho de edu j. 8 RODOLPHI A GRIC. Serui) inquit Memmius tribunus pleb. apud Saluſti- um) ære parati iniuſta imperia dominorum non perferunt: uos Quirites in imperio nati, æquo animo ſeruitutem to- leratis? . Sed horum plena ſunt omnia. Ilud notandum, quod S& Rodolphus monet capite uigeſimo quinto, quædã argume ta eſſe, quæ diuerſa ratione, interim à maiori, interim à mi- nori duci uideãtur. Verbi cauſa: Cicero in ſecunda Phuüip- pica, Quid indignius, quã uiuere eum, ꝗ impoluit diadema, cum o& fateantur iure interfectum eſſe, qui abiecerit? Hic ſi committas Cæſarem & Antomũ, duéta fuerit ar- gumentatio à maiori. Neq; enim aliud demonſtrare uult Ci cero, ꝗᷓ iure occidi potuine Antonium, eo quod Cælaré 110 malorem iure occiſum eſſe, omnes faterentur. At ſi cauſas occidendi compares inuicem, iam cõtrario modo habe bit. Eſt enim hæc uis argumentatiõis. Minor cauſa fuit occiden. di Cæſaris, qui diadema ſibi impoſitum reiecit, quã Anto- nij, qui illud impoſuit: quare ſi illum omnes iure ooα0ρiuim eſſe fatentur, quid indignius, quã uiuere Antonium illo 16 ge ſceleſtiorem? Hieronymus aduerius Iouinianum: Si al- tiſſima illa ſublimitas cecidit, quis cadere non ponit? Si in cœl raimnæ, quanto magis in terra? Hic cõfer ange lic illa creaturã e &œQ1ο lapfiam cü genere humano, & à maiori du- dia erit argumentatio. Kurſum, uoca id maius more Ariſtotelico, quod eſt ueriſimilius: minus, quod uero eſt diſſimilius, iam cõtra à minori ducta erit. Siquidem minus erat uero conſonum, altiſſimam illam ſublimitatem cadere poſſe, quã hominem: quocirca ſi illa cecidit, quid ni cadere poſſit & homo? Arque hoc poſteriori intellectu fere hiſce nomimbus utuntur, qui hodiæ dialectica docent, alij cõtra, riori. Ego utris potius accedendum ſit, du bito. Placent cer te mihi hac quidem parte utriq;, neq; ita magni referre pu- to, hinc an illine duc argumenta dic antur, modo inuenire ea diſc at iuuentus. EXNXE MPLA SIMILIVM. Quemadmodũ dic ere ſolebat Prüloxenus, carniũ ſua⸗ uiſſimas eſſe eas, quæ carnes nõ ſint, & piſcium quocq; eos, qui non ſint piſcesilic in philoſophia, ea cum primis ducũt ac alliciunt animos iuuenũ, quæ neq; philoſophice nimis, neq; accuratè nimium tractantur. Autor Plutarchus. Philoxenus Eryxidis filius, & Gnato Siculus, gulæe pro ceres, imò uero extremi perditiq; gulones, conuiuijs adhibi ti, emungere ſe in pultarijs ſoliti erant, ut abſtinentibus cæ- texis, cl len lirta en⸗ Aiquo ur di port⸗ hoke 4 pro lien inc⸗ ita mull Ntilt man ſic ceſt nicis Coru inpo⸗ ſonct le On hin inte NI (lNd inn 9 1Kke petkenu Mtemto⸗ Not guni une Dlili⸗ en Ultar⸗ e(1 inlo aulus bt. int Gnintt P erage⸗ Lim m, annt criar⸗ nludtt gli⸗ tellehut⸗ gocen ubin/ zonin b 5 nn DE INVENT. LIBER I. 179 teris, ſoli epulis ampliter fruerentur Ita hodie quidam ſtu⸗- dia liberalium artium docere aut ſc ribere ingreſſi, uocabu- lis ſordidis, & ex intima plebeii ſe r monis fece acceptis, fſœ dant ac conta minant omnia, ut bonis mentibus & præcla- ris ingenijs inde auerſis, ſoli ipſi rene potiãtur, ac citra æmu lum regnent. Ex Hermolao Barbaro. Fuit quidã tempore Alexandri Magni, qui eã lõge uſa tenebat artem, ut ex certo interuallo grana ciceris ſine fru ſtratione in foramen acus inſereret: qua re cum conſtde - ret ſe placiturum regi, ac magnum aliquid ab illo repor- taturum, modio eius leguminis donatus eſt, digno me hex cules tali artifſice præmio., Ita qui diſſerendi artem pro- feſſi, ſecula iam aliquot, aliud nihil, quã nugaciſſima quędã & per manus tradita in ſcholis decantant ſophiſmata, nõne digni ſunt, qui, non dico modio uno aut altero, ſed plauſtris aliquot ſophiſmatum, ſenes iam onerẽtur? Erxraui, honoren tur dicere erat in animo. Ex Quimtiliano. Vt in urbe defendenda nihil prodeſt, teras quidem portas omnes eſſe clauſas, modo una aliqua pateat per quã hoſtes recipiantur in urb em. Ita parum profuerit iuueni, ſi à cæteris uoluptatibus ſeſe abſtineat, dum ab unaquaq; in profundum uiciorum præceps agatur. Ex Plutarcho de au diendis poematis. Quomodo in uiribus pampini & palmites eſſe ſolent in cauſa, cur botri iubinde occulantur, obumbratiq; lateãt: ita in dictione poetica, propter cixcũfuſas undiq; fabulas, multa non animaduertuntur à iuuentute, alioqui futura uel utiliffſima. Indidem. Tanquam ille qui gallos infeliciter pinxerat, puero mandauit, ut ueros gallos ꝗ longiſſime àtabula abigeret: ſic adulator nihil æque timet, atq; ueri cuiuſpiã amici ac- ceſſum. Ex eodem de dignoſcendo adulatore & amico. Cicero Familia rũ epiſtolam lib. quinto:In ludis Gym- nicis, inquit, mos erat præcones quoq; ipſos corona ante lu dorum miſtionem donari, uerum hi, cum cæteris coronas impoſuiſſent uictoribus, eorumq; nomina magna uoce pro- nunc iaſſent, ſibi ramen alium adhibebant præconẽ, ne ſua uoce ipſi ſe uictores eſſe pronunciarent, Hoc modo & nos, aliom quidem uirtutes pleno ore lIaudabimus, noſtras eo uſq; in occulto ſinemus, dum alius quiſquã exiſtat, qui eas . . . . ZS ab interitu uindicet, poſterisq; commendet. Idem poſt reditũ ab exilio: Sed tanquã bona ualetudo iucundior eſt eis, qui e graui morbo recreati ſunt, quàm qui nunquam ægroto corpore fuerunt: ſic patria, cætera . M 2 for- 180 RODOLPHI AGRIC. fortunæ bona, deſiderata magis, quâm quotidie perc epta delectant. Diſſimile eſt apud eundem Philippica tertia: Certus autem dies, non ut ſacrinicij, ſic conſilij expectari ſoler. Verùm hæc quis non malit petere ex Eraſmo? Illud nõ indignum fortaſtis obſeruatione, in quibuſdam compara- tis difficulter admodum aſſignari poſie aliq uid utri q; com mune, & in ſimilibus interim facillime. Compa ratio eſt illa apud Salluſtium: Maiores ueſtri parandi iuris, & conſtitu- endæ maieſtatis gratia, per ſeceſt ionem armati bis Auenti- num montẽ occupauere: uos pro libertate, quã ahb illis ac cepiſtis, nonne ſumma ope nitemini? atq; eo uehementius; quod maius dedecus eſt, parta amittere, quàùm omnino nõ parauiſſe. Similitudo apud Quintilia nũ: Quomodo uulnus infligi citius poteſt, qu àm ſanari: ita reum facilius accuſare eſt, qu àm de fendere. Et apud Ciceronem in Antonium: Vt Helena Troianis, ſic iſte Reipublicæ cauſa peſtis atq; exi- tij fuit. Hic ſi quis unum aliquid commune quærat, nonne in exemplo Quintiliani commune fuerit utriſq;, lacilius eſ- ſe lædere, quàm mederi? & in Ciceronis, utrunq; exirij fu⸗ iſſe cauſam ijs, quibuſcum degeret? Contra in comparatio- ne illa Salluſtiana non ita facile. Sed de his pro ſuo quiſque arbitratu, ut uolet, ſtatu at. Ego dic ere hoc auſim, in qui buſ dam nihil intereſie inter ſimilitudinem & comparationem, niii tractandi rationem diuerſam & diuerſum genus elocu tionis. Comparatio eſt, quam modò ex Salluſtio adduxi- mus. Tractetur paulò aliter, & ſimilitudo erit, nẽpe ad hunc modum: Sane quemadmodum maiores ueſtri, Quirites, pa randi iuris & conſtituendie maieſtatis gratia, per ſeceſtio- nem armati bis Auentinum montem occupauere: ſic uos eti am pro libertate quam ab illis accepiſtis', ſum ma ope niti debetis. Diſſimilitudo eſt apud Liuium ſecundi belli Puni- ci libro octauo: Quam compar (inquit Fabius Maximus ad cipionem) conſilium tuum pare ntis tui conſilio ſit, reputa, Ille Conſul profectus in Hiſpaniam, ut Annihali ab Alpi- bus deſcendenti occurreret, in Italiam de prouincia redijt: tu, cum Anibal in Italia ſit, relinquere Italiam paras, nõ ꝗa reipublic æ id utile, ſed quia tibi id amplũ & glorioſum cen ſes eſſte. Quid porro negotij fuerit, hinc efficere comparatio nem, ſi muratis paucis hunc in modum hæc efferantur? QuidęepParer tuus Conſul profectus in Hiſpaniam, ut Anni- bali ab Alpibus deſcendenti occurreret, in Italiam de pro- uincia redijt: & tu, cum ſit Annibal in Italia, illã relinquas? Hæxc ideo adęcripſi, ut diligẽter expẽ dat lector, ecquid ſem bes iwt 4 DE INVENT. LIBER I. 182 eetee per ea ratione diſtent ſimilia à comparatis, qua diſtare ea . ait Rodolphus. 17 Cert M D E O P P O § 1 T I §. e . 5 2 Z unper⸗ Caput XXVI. . con ei O N&ebet cuiquam mirum uideri, ſi repa- len gnantia (ci ſuperius non putauerimus ex Bo hil ℳ 1 ⸗2 . . „ 5„ 22 tEthij uel Ciceronis potius ſentẽtia inter locos ponen da) nunc ipſi uelut obliti notri, inter locos numere- MI . . . un mis. Equidem non id tunc egi, ut docerem repugnan tieoa locum non e ſe: ſed ostendere uolui, in eam condi- NH z⸗ tionẽ qua Boëthio uiſum eſt, ut eſſet repugnans, quic g quid contrarium eſſet conſequẽtis, non poſſe hoc bo- . .(cto certum eis, & ſeiunctum ab alijs locum attribui. inp, Repugnantiam autem in præſentia definimus, ut ſit rerum per ſe dißidẽs habitudo, qua fit, ut alterum di . ci id eſſe quòd a terum, non poßit. Quod autem (per E ſe)addidimus definitioni, id eò pertinet, ut oflenda- mus, nõ quicquid de altero negatur, repugnans eſſe. Nec enim etſi dico Ciceronem nõ eſſe inſuntem, ideo “uinmfantem eße repugnans eſt Ciceroni: nec ſi dico Cato 2 nem no auarum fuiſſe, repugnat idcirco auarum eſſe Ul 4. 2 . * „ vCoatoni. Non enim per ſe ista, hoc eſt, Cicero quate- D mnus Cicero eſt, & Cato quatenus Cato ett, tales ne⸗ 7 4 * * 4 4 n gantur e ſe:ſed quia Cicero eloquẽs eſt, cui repugnat eſe e infantem »& Cato uir bonus, cui repugnat item D auarum eſſe. At homo & irrationale repugnãt, quo- , M 35 ni⸗ — 1822 RODOLPHI AGRIC. niam rationale ꝙ; repugnat irrationali, in ſub tantia eſt hominis: ergo homo per ſe, hoc e&t, per ſubſtantiã ſuam, ab irrationali dißidet. Sic homo & uirtus re- pugnant, quoniam homo per ſe exiſtentium generis eſt, uirtus uerõ inbærenti. Neq; enim dici poteſt ho mo eſt uirtus. Adeoq́; longe magis repugnant, quan- tum ad ſe, id eſt: ad ſubſtantiam ſuam, homo & uir- tus, ꝗᷓ homo & irrationale. I ſta enim in proximo & ſub eodem genere poſita diſtant. Vtrunq; enim intra animalis eſt eglexum. At illa toto rer i ordine, hoc est, prædicamẽtis ſunt diducta. Quèôd alit uulgo di cimus, non repugnare homini uirtutẽ aut uicium, id in eam ſententi dicitur, non ut alterũ dici bo⸗ Fit id eße ꝙ alteri: ſed quia nihil obſtet, quo minus ine ſe alterũ alteri poſßtit. Repugnant aut, aut unum uni, aut uni plura. Illa oppoſita, hæc differentia uoca- mus. Et quæ nos oppoſita, Cicero contraria dixit. Boëthius cömolius oppoſita putauit dici, quoniã ea gquæ 10. avle Græci uocant, aptius contraria di- cerentur, quæ Cicero quidẽ dixit aduerſa. Vtcunq; uocẽtur, haud multi intererit: nos Boéthium, quãdo uſus magis hunc in moremtriuit ea noĩa, ſequamur. Oppoſita ſunt, quæ repugnant unle uni ſic, ut neq; alterum de altero, neq; ambo de tertio dici poßint. Ed Ariſtoteles ijs fermé uerbis diuidit: a lterum inquit, Alteri opponi dicitur Auaruc ieilerel nt qucæ ſunt 4d ali⸗ DE INVENT. LIBER I. 185 ad aliquid, uel ut cõtraria, uel ut priuatio & habitio, uel ut affirmatio & negatio. Vt ad aliquid opponun- tur, ſicut duplum dimidio. vt contraria, ſicut malum bono. Vt ſecundu priuationem & habitionem, ſicut cæcitas & uiſus. Vt affirmatio & negatio, ſicut ſe- det, nõ ſedet. Vtq; paucis dicamus, omnia aut relata ſunt, aut contraria, aut priuata, aut contradicentia. Ad aliquidñ(quæ & relata dicitur) ſunt ea, quæ ſe- cundi hoc ipſum ꝙ ſunt, aliarum dicuntur: vt ſer- uus, domini dicitur ſeruus: & dominus, ſerui domi- nua: ſic pater, filij pater dicitur:&& filius, patris fili- us: & toti dicitur partis totũ: & partes, totius eſe partes dicũtur. Poteſt aut dubitatione digniũ uideri,. ci tanti unum uni dixerimus opponi: quomodo id cõſtare poſiit in relatis, cum unius domini multos ui- deamus ſeruos, unius patris multos filioseſße. Certi est enim, hunc patrem & hos filios relata eſſe, ſimi- liter hunc domini: & hos ſeruos. Sunt qui credãt fi lios referri ad patrem, & ſeruos ad domini, multos ad unum, nõ quatenus multi ſunt, uel hi ſinguli, ſed quatenus cõmunis ratio eſt unaq; in oĩbus & filior? & ſeruoruũ, quẽadmodum in iſtis, patris & domini. Scotus oĩm qui philoſophiã tractauerut, diſputator multorũ conſenſu accerrimus, uoluit, in patre ꝗ mul tos haberet filios, multa proinde nola, reſpectusq́; eſſe patris: quemadmodum ſi iuriſperiti patri ſuem M 4 154 RODOLPHI ACRIC. in quenq; filium deſcriberent patriam potestaten, domino in quenque ſeruum, proprium, deſcretumq; ius mancipij. Sed reconditiora ſunt hæc, neque no- ſtræ (quod aiunt)farraginis: ergo reliqua proſequa- mur. Contraria ſunt oppoſita, quorum utrunque po- test ſimul exiſtere, & alterum ſine altero eße: Vt ca lidum & frigidum contraria ſunt, exiſtuntq; utraq; ſimul. Quod quidem in contradictione fieri non po- teſt, nec in priuatione: quorum ſi eſt alterum, non po teſt alterum eſſe. In relatis uerò non potest alterum ſine altero e ſe, non enim potet eſſe dominus, ut non ſit ſeruus, nec è diuerſo ſeruus, ut non ſit dominus. At calidumnihil repugnaret eße, ut non eſſet frigi- dum: nec nigrum, ut non eſet album. Priuatio, eſt defectus alicuius, in eo, quod id natum eſt habere: Vt cæcitas eſt defectus uiſus, non in quouis, nec enins lapis cæcus dicitur, ſed in eo quòd natum eſt uidere-. sSic mutumeße, non cuiuſq; est, ſed eius, quod na- tum eſt loqui:& demens, eius quod ſapere: & mor- tuum, eius quod uiuum eſſe poſſet. Contradicentia ſunt, quorum negatur uno id ipſum, quod eſt altero affirmatum, Vt ſedere non ſedere: currere non cur- rere. Quod dicimus autem non negari uno idipſum, quòd eſt affirmatum altero, hoc eò pertinet: nam ſi dlicas hominem aliquem currere, & aliquem homi- nem non currere, non contradicunt iſta: poteſt enim que de nulla. DE INVENT. LIBER I. 185 utrunq;; eſſe uerum:nam poteſt aliquis homo curre- re, ut Cicero: & ſimul aliquis non currere, ut Cato: uerùm non negatur uno, quod erat aff irmatum alte- ro. Quare ut contradicant, neceſſe est idipſum ne- ges quod affirmaſti: ut quoniam dixiſti aliquem ho- minem currere, aliquem, hoc eſt, nullum dicas cur- rere. Estq; ea berpetua & immota contradicentium lex, ut de omni re neceſſe ſit uerè alterum dici, utra⸗ I caput 26. Cum ſuperius non putauerimus.) Libri huius cap. z0. ad finem. Sed oſtendere uolui, in eam conditionem, quo in modo Boethio uiſum eſt, & cæt.) Aliam eſſe ſententiam Boethij, quàm refert Rodolphus, ſupra oſtenfum eſt. Non enim ait uir ille, repugnans eſſe, quicquid contrarium eſſet conſequentis, ſed quod eſſet conſequens contrarij. Sed de hoc prius. Adeoq; longe magis repugnat.) Maior, inquit, pugnantia eſt inter hominem & uirtutem, quã inter homi- nem & irrationale, propterea quòd homo & rationale ſub eodem genere, nempe animali, continentur: homo autem & uirtus, diſereta diuerſaq́; genere ſunt: ſiquidem homo ſub- ſtantia eſt, uirtus qualitas. Quuod autem uulgò dicimus.) Vulgòô, inquit, dic imus homini nõ repugnare uirtutem, non hoc intellectu, quaſi homo id eſſe poſſit quod uirtus, ſed ꝙ uirtus homini poſſit ineſſe. Iã aliud eſt, poſſe homini ineſſe: Aliiud, poſie eſſe hominem. Et quæ nos oppoſita, Cicero contraria dixit.) Cicero in Topicis ita diuidit contraria, ut partim aduerſa, partim priuantia, partim collata cũ ali- quo, partim denique negantia dicantur. Boethius quarto Commẽtariorum libro, quos ſcripſit in Topica Ciceronis: Sed M. Tullius, inquit, non tam proprijs nominibus, quàam notioribus utitur. Ait enim, contrariorum alia eſſe, quæ ad- uerſa uocentur, alia, quæ priuãtia, alia, quæ in comparatiõe ſint, alia, quæ aientia & negantia nuncupentur. Sed quæ cõ traria nominat, oppoſita uerius dicerentur: quæ aduerfa di euntur, contrariorum melius ſuſciperent nomẽ: quæ in cot ⸗ . N 5 lati⸗ 186 RODOLPHI AGRIC. latione nominat, ea relatiua, uel ad aliq uid certius uoca= rentur. Sed utatur nomini bus ut uoler, dum res ipſæ ceria . proprietatis ſuæ ratione ſignẽtur. Oppoſita ſunt, quæ re- i pugnãt, unum uni.) Quomodo unum uni. cum ex ſententia 7 Ariſtotelis, malo, non tãtum honum, ſed & aliud malum cõ trarium ſit, cum uni timiditati non modo repuguet fortitu . do, ſed & temeritas? Quanquã Ariſtoteles hac parte ſatis eſt uarius, ut qui in libris de cœlo, unum uni aiat eſſſe cõtra ſei rium: in categorijs, uni interim plura. Diuus Thomas Aqui ta V nas, in ijs Cõmentarijs quos ſcripſit in libros de cœlo, hũc nn nodum hiſce uerbis diſſoluit: Eidem, inquit, ſecundum idẽz 6,, eſt unum tãtum contrarium, nihil tamen prohibet, quin uni laer. ſec undum diuerſa ſint plura contr aria, ſicut ſi ſit idem ſub⸗ iit iectum dulce & album, contraria ei uidentur nigrum & a- ſtere marum. Sic igitur illiberalitati contrariatur uirtus liberali Ml tęatis, ſicut ordinatum inord inato: prodi galitas autem, ſicut kenn ſuperabundãtia de fectui. Hactenus recenſuimus u erba illi- Dttu⸗ us. A Boethio oppoſita finiuntur hoc modo: Oppoſſita ſunt hor⸗ quæ in eodem, ſecundum idem, in eodem tempore, circa hol . unam eandemque rem, ſimul eſſe non poſſunt. Ea Ariſtote i TJes is ferme uerbis. (Græαa, ſi ꝗs forte requirat, ſic habẽt: Qde Al τ1³⁰ d Tapop 1Teßi⸗ av méοατιπαοοπ1πποαα ſo 71, 1& 7& *νιτπ. οοιπαρααοσααNπσααπRαπα 1 . ls. Pot eſt aũt dabitatione dignum uideri) Non uideo equi- in dem quid ſit cur obiectio hæc magnopere moueat aliquẽ. gi Na cum dicitur, unum uni opponi,; id de ſpeciali, non de nu te merali unitate acciptendum eſt. Ergo ur quis cẽtum habeat e Hlios, tamen quatenus pater eſt, uni tantum (de ſpeciei uni- tate loquor) opponitur, nempe filio, ſiquidẽ omnes illi ſpe- cie idem ſunt, & in communi filij ratione conueniunt. Secus . fuerit, ſi dicas patrem ea ratione qua pater dicitur, referri 6 AàAd fillium & uxorem, hic enim unum opponeretur duobus ſpecie diuerſis. Quemadmodum & luriſperiti, patri ſuã in quenq; filium deſcriberent patriã poteſtatem, & domini . in quenq; ſeruum proprium diſcretumc; ius mancipij.) De his lege inſtitutionum Imperalium libro primo, capite de ti his qui ſui uel alieni iuris ſunt. Et ff. eodem titulo. Item C. 4 de patria poteſtate. Atque fuit ſane olim patri in liberos . . 7 1 . . uitæ necisq; poteſtas, cui deinde poteſtati adeo derogatum . eſt, ut ne libertatem quidem, nedum uitam liberis aufere † tri liceret. L. Libertati, C. de patri lp Patfi liceret. L. Libertati, C. de patria poteſtate. Quocirca ſu pra etiam monuimus, cautius accipiendum eſſe id quod it Rodolphus, patrem adoptiuum, uitæ necis q; poteſta- M tem DE INVENT. LIBER I. 187 nben eem in eum quem adoptarit, accipere. De dominorum po- ſecen teſtate in ſeruos, Caij Iureconſulti uerba ſic habent: Igitur glae in pote ſate ſunt ſerui dominorum, quæ quidem poteſtas Nteni Iuris gentium eſt. Nã apud omnes pereque gentes animo lund aduertere poſſumus, dominis in ſeruos uitæ necisq; pote- nm ſtatem fuiſſe, & quodcunq; per ſeruum acquiritur, id domi elhdi no acquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibùs: qui ſub cen Imperio Romano ſunt, licet ſupra modum, & ſine cauſa le Aaul gibus cognita, in ſeruos ſuos ſæuire &cæt. L prima. ff. eo Anͦc quem diximus titulo. Neque noſtræ, quod aiunt, farra nilé ginis.) Materiæ, propoliti, inſtituti. Contraria ſunt.) Iuni Contraria, inquit, ſunt repugnantia ea, quę in diuerſis ſub- b⸗ iectis uno eode mq; tempore ineſſe poſſunt, & alte rum ſub- a⸗ ſiſtere in rerum natura poteſt, etiamſi non ſit reliquum. „ Diſtant ergo contraria à relatiuis, quod ea eodem tempo- re, aut eſſe ambo, aut non eſſe neceſſum eſt. Diſtant etiam à priuantibus & contradicentibus, quòd contraria eodẽ tem pore eſſe in diuerſis poſſunt, contradicentia & priuantia n6 poſſunt. Nam in eodem ea ſubiecto ſimul ineſſe nequire, . id planum eſt, at cum diuerſis ſubiectis accommodantur, iã . deſinunt eſſe cont radicentia & priuantia. Neq; enim philo ſophari & non philoſophari contradicunt, ſi ad Platonem unum, alterum ad Demoſthenem referatur. Et cæcitas llla Democ riti, non fuit priuatio uiſus in Lynceo. Secus ſiabet in coôntrarijs. Nam ea nomen retinent ſuum, etiam cum in/ diuerſis reperiuntur ſubiectis. Vt dulcor & amaror, etſi al- teruin in melle, alterum in felle ſit, dicuntur nihilominus eſſe contraria. At enim quo, inquies, pacto ait contraria alte SS rum ſine altero eſſe poſle. cum Ariſtoteles ſecundo libro de cœlo confirmet, terram non poſſe eſſe ſine igni, eo quod ne ceſſarium lit, contrariorum aut utrunq; eſſie aut neutrum? Sane quæ Ariſtoteles ec in loco dicit, ea in ſolis elementis 1us locum habere, uel hinc liquet, q uòd idem ait in categorijs, poſſe alterum ex contrarijs eſſe, ut non ſit reliquum. Et ꝗgd uetat ſanitatem ſine ægritudine eſſe? quid ſine nigre al- bum? quid fortitudinem ſine timiditate? Cicero in Rhe- toricis contrarium finit hoc modo;: Contrarium eſt, quod poſitum in genere diuerſo, ab eo cui contrarium eſſe dici- tur, plurimum diſtat: ut frigus calori, uitæ mors. Hodie uul Url „ us ea ſic finit: Contraria ſunt, quæ ſub eodem genere po- üita plurimum à² ſe inuicem diſtant, & eidem ſubiecto quod 4 modo eorum ſit capax, uiciſſim inſunt, à quo ſe mutuo ex⸗ 61 dellunt, uiſi alterum eorum inſit à natura. * —2 188 KODOLPHI AGRICD DE DIFFERENTIBVS. Caput XXVII. Iferenmtia ſunt, queæ ſic repugnant, ut no cer to ductu unum contr a unum dirigatur, ſed ſatis est ſubſtãtijs inter ſe eße dimota. Vt Cicero & Cato differunt, quoniam non eſt Cicero quod Cato: non tamen ſic differunt, ut calidum & frigidum: ca- lido enim nihil opponi potest aliud, quod eodẽ modo cum ipſo quo frigidum pugnet:at quemadmodũ Ca- to à Cicerone diſtat, ſic etiam Scipio, ſic Lælius, ſic quemcunque alium hominem ſumas, diſtabit. Qua- propter neque colores, quos medios uocant: contrarij inter ſe erunt. Quemadmodũ enim flauus cœruleo, ſie etiam indicus, & ruber & uiridis diſtat: & po- test ex quolibet colore in quemuis, & per quemlibet ex albo in nigrum fieri tranſitus. Similiter ſaporum etiam diuerſæ ſpecies contrariæ non ſunt, ſed ueriùs differentes. Sic quæcunq; aliæ ſunt multæ ſpecies, ſub uno genere comprehenſæ, non magis cenſendæ ſuut comrariæ, quam iuſticia, temperantia, fortitu- do, reliquæq; ſpecies uirtutum. Differunt autem omnia, aut ſolũ ut ſingula: ut ſinguli inter ſe homi- nes, ſinguli equi, & quæcunq; indiuidua ſub una con tinentur ſpecie. Aut ſpecie: ut quæcunq; indiuid ua ſ⸗ diuer ſis ſunt eriebut; uel 1. 2 inter rſ ſpecies di⸗ ₰ ſol ni nin ine EE INVENT. LIBER I. 185 diuerſæ ut hic homo & hic equus, & homo & e- quus. Aut genere: ut quæ diuerſorum ſunt generum, ut uit is & equus:quorum hic animalis eſt ſpecies, il lablintæ, & ipſa quoque genera diuerſa, ut animal & planta. Poſſumus addere iſtis ea, quæ prædica- mentis differunt, ut homo & candor, quorum homo ſubſtantia, candor est qualitas. Quæcunq; ergo præ- cnernent n ceenm. enne Ferue erqusgen- rrt. , quecunque 4 —½K4J ſunt cecen,hoc eſt, quæ numero una dicuntur, etiam ſpecie ſunt ta- dem: & quæ ſpecie, ea genere:& quæ genere, prædi camento quoq; ſunt ea.dem. Quo fit, ut maxima dif- ferentia, & minima unitas ſit in prædicamento: co;- trà, minima differentia, maxima unitas ſit in ſingulari bus. Quorumcunq́; autem duorum, alterum de alte⸗ ro negatur, ea ut minimum ſingulatim, hoc eſt, nume ro oportebit differre. Nolim autem quenquam fe- fellerit nominis huius ambiguitas qua dicimus aliqua ſingulatim uel numero eadẽ eſſe, uel differre. Quan- doq; enim aliqua numero eadem uocamus, quantum ad ſubſtantiam ſuam pertinet: ut idem numero dici- mus hominem &animal rationale, quoniam eadẽ est utriuſcq; ſubſtantia, & Ciceronem unum numero di- cimus, quoniam nulla est ipſius ad ſeipſum differen- tia. Qanlo ae uero denominatione dicimus eadem: ut idens f90 RODOLPHI AGRIC. ut idem numero dicimus Ciceronem & eloquentem, non quod idem ſit Ciceronis & eloquentiæ ſubſtan- tia, ſed quòd inſit Ciceroni eloquentia, atq; ob id, id & Cicero, & eloquens uocetur. Verum in præſen- tia de eis ſolum dicimus, quæ ſubſtantijs eadem ſunt atc; dißerunt, uoniim demmuinatione idem diffe- rrens à ſe dici poteſt: ut Cicero uir, à Cicerone puero, on ſi ibſtantia, ſed ætate differt: & contrà, quæ ma- ximé differunt, denominatione eadem dicuntur: ut idem & homo, & muſicus, & pater dicitur, cũ ſub- ſtantijs hæc tria & prædicamento differant. Sane omnia argumenta huiuſmodi: In ſoro eſt, ergo non est ruri. Et illo tempore ſactum est ꝛergo non eſt hoc tempore ſact um. Et mea res e&t, ergo nõ eſt hoc tua. Et huius eſt filius, ergo non illius, ad hunc locum re- diguntur. Quoniã enim ca natura est rerum, ut tan tum unum aliquid iſtorum de re dici poßit, (nec enim poteſt aliquid niſi in uno loco eße, nec niſi in uno tempore factum eſe, quæq;; reliqua ſimilis ſunt con ditiomis) ergocum unum aliquid de re affirmaueris, reliq na omnia, quæ ab eo in eodem genere differunt, negabuntur de eadem. Erit fortaſſe, cui uideatur neq; repugnantia abalijs locis, neq; ipſa quidem in- ter ſe oppoſita & differentia, ſatis diligenter eße diſ creta. Nam ut prius de hoc dicamus, quod poſterius ſumpſimus, pater & filius quæ relata ſint, & cal- dum NNE S DE INVENT. LIE ER I. 191 dum & frigidum, quæ contraria, nemo est qui dixe rit iſta non eſee differentia. Deinde priuantia quoq; & contradicentia, cũ eadem eſe non poßint, diffe- rant neceſſe est. Iam quod ad reliquos locos perti- net, caliäum & frigidum in adiacentibus diximus, & patrem & filium numerauimus inter connexa, & partium & totius ſui ſunt loci:ita etiam homo 2 equus ſpecies ſunt, & animatum & inanimat pro- pria: ut uideatur (id quod antea in Boëthio annotaui- mus) repugnantia per omnes duct um iri locos. don negauerim uera eſße quæ contradicuntur. Veràùm nõ ob id efficitur, ut berturbentur loci: quod facilé ui- debit, qui meminerit eius quòd diximus etiam ante: locorum diſcrimen, non tam ab rerum naturis, qinis habent per ſe queæque, accipi, qum ab habitudine, quã ſumunt inter ſe comparatæ,. Quod itaque ad oppoſita & differentia attinet, certum est contraria ſpecie inter ſe differre, & relata quidem quomodo differant, haud temerè affirmauerim. Verm utcliq; ſit, eum certa inter ſe lege differant, ut uni tantum unum opponatur, oppoſita dicimus ea,propter cert? & deſtinatam ex natura ſua repugnantiam qua uie lut ſingula è regione alterum contra alterum certo ſunt ſtructu locata. Pater itaque & flius, oppoſita ſta ſunt inter ſe comparata: comparatus autem quant 6 ſei artian ſuam, bater domino, filius ſeruo, non oppo loer RODOLPHI AGRIcC. opponi dicentur iſta, ſed differre. Sic calidum & fri gidum inter ſe contraria ſunt:calidum & dulce, fri- gidum & humid, differentia. Relata igitur & con traria (ut dicimus) quanquam inter ſe comparata op poni proprie dicantur, differunt tamen etiam, ſed op poſita potids dicuntur, quòd certioris est & acrio- ris repugnantiæ nomen. Contradicentia autem & priuantia differentiæ nomen non accipiunt. Cum ſit enim differre dictum, qua ſi in diuerſum ferre, non potest id niſi inter rem & rem fieri: at contradicen- tia & priuantia, una quidem parte res ſunt, ut uiſus & ſedens:alia parte tantũ negationem rei ſignificãt, ut cæcitas & non ſedens. Nõ magis ergo poßunt iſta imer ſe differre, quàm (quòd dici ſolet )uiui cũ mor tuis bellum gerere. Haud abſimile ijs, quæ dictæa ſunt, fuerit, quòd reſponderi poßit ad eam partem, qua dicebatur, repugnantia per alios ſparſa locos eſ- ſe. Poſſunt enim ea quæ repugnantia dicuntur, non- nunquam accipi ſeorſum quodlibet, uel ſaltem ſic, ut non componantur inter ſe, & uel alterum de alte- ro dicantur, uel ambo de tertio aliquo: hoc enim mo- do ſuis quæq; redduntur locis At cum uel in tertium aliquod incidunt, uel alterum de altero dicitur, re- pugnantia ſunt, huiusq́; loci propria fiunt. Totum itaq; & pars, pater & filius, niſi de altero dicatur al terum, aut ambo de tertio aliquo, nequaquam repu⸗ gnant: DE INVENT. LIBER I. 193 gnanl:quippe quorum alterum altero constat, neque ſine aliero uel fieri poßit, uel eße: cum uerò quis di- cat exẽpli cauſa) iraſcibile in anima partem eße ip- ſius, alius diſeretam per ſe diſt nctamq; eße animam: certum es& reongnart ista, odt idem totume he laci ant & partem. comparata, non ncontrarsſunt ſad adiucftis dic cur rere non currere: non contradicunt:ſic quieſcere TW— moueri, non priuatiue repugnant: 5. 1 de homine illa, iſta de lapide dicantur. Illud tamen prætereundum non eſt, contradicentium priuatorumq́; partes eas, quæ negant, non poſſe in alium conferri locum. Cum enim negatio, non ſignificari, non intelligi ſine affir- matione poßit, ſemper repugnantiam eius quod ne- git præ ſe ferat nece eſe⸗ ekt. Non currere nanq; ſine comprehendi nequit. Cumq; negtiann ſignificent, ſemper in eis & negatio & curſus uiſusq; intelligitur: habẽtq; uelut innatam quandam in ſe repugnantiam ad id, cui cõtradicunt, aut cui priuatiue repugnat. Habet aulem hi loci proprium hoc, quod nõ potest ex ipſis quicquam confirmari direct e, ſed è diuerſo: ut ſi in uno neges, in alt ero affirmandum est, contraq;; alte- rius affirmatione negandum est alterum: ut ſi dicat, iſte pater est, ſequitur non e ſee filium: & filius est, certum est patrem non eße: 18 c, cæcus eſt, ergo non 194 RODOLPHI AGRIC.. uidet: contr quoq;, uidet, igitur cæcus non est. Com pectimur tamẽ nõönunquam hinc inde repugnantia, atq; direct è probamus. Vt ſi lucrit esſt habere, lam num est pdere. Si utile eſt poſſidere, inutile eſt amit⸗ tere. Illud uerò argumentandi genus: An perdere poßim quærisſeruare potui: &, Cui totl dedera, illi negarem partemenon ex repugnantibus eſt, ſed à maiori: neq; enim ut repugnantia hic ſumitur, ſed conſentanea ad id, inſtituis confirmare: & ut ſit al terum altero maius & difficilius effectu. Neq; enim quia ſeruare repugnat ei, ꝗ est perdere, probaturã ſe putat Medea, perditum ire ſe poße Iaſonem: ſed quia difficilius maiorisq; negotij est, ſeruare, ꝗber- dere. Sic etiam, quia maius est totum donare, qum partem, probabit non ſe cunctaturum in partem, ci llederit totum. Scholia in caput 27. Quapropter neq; colores quos medios uocant.) Re⸗ Ge illu d, colores medios non eſſe inter ſeſe contrarios. Ve rum illud interim male habet animum meum, quod non ui deo, quomodo his non conueniat contrariorũ finitio. Con⸗= raria, inquit Rodoiphus, ſunt repugnantia, quorũ utruncq poteſt ſimul exiſtere, & alterum ſine altero eſſe. Iam repu- gnare inter ſe nredios colores (uerbi cauſa) rubrũ& uiri- de eſt mani feſtum, cum ita inter ſeſe diſſideant, uti neutrum poſſit dic i idipſum eſſe quod alrerum: neq; eſt cur negemus poſſe ea ſimul & ſeparatim eſſe: quo fit, ut coloribus me- dijs tota conueniat cõtrariorum fſinitio: quod ſi debemus, ſam ne contrarios quidem eos eſſe inficiari poterimus. Differunt autem omma.) Dicit id quod hodie lõge de- cantatiſſimùm eſt apud oẽs, nempe trifariã aliqua eadem, ant diffexentia ſine diueria dici, genere, ſpecie, Ge numneno, Gene⸗ – er Gicu c(c fun ſeren ſce⸗ ſaſn Aan ro tn Mns, lui , N nlig ,A i⸗ elten lye, 2* DE INVENT. LIHER L. S — Genere eadem ſunt, quæ ſub eodem genere continenturzus tem perantia & fortitudo, quorum genus eſt uirtus. Diuer- ſa genere dicuntur, quæ ſub unum genus non cadunt: ut e- quus, ue locita S, Specie eadem ſunt, quæ eadem ſpecie contꝭ nentur: ut Vergil ius, Cicero Diuerſa, quæ eadem ſpecie nIö continentur, ut hæc uulpes, hic leo? Numero eadem dici ſo- lent, quorum inter numerandum alia ab alns n dilcernun ? tur. Atq; id rurſum quatuor fit modis, nomine, finitione, rro prio & accidente. Sed cum horum plena ſint omnia, nos eis miſſis pergamus ad alia. Quæ prædicamẽtis differũt.) Na mis ꝗᷓ ridic uli illi, qui ſomniât intereſſe neſcio ꝗd inter diffe rentia & diuerſa, quaſi diuerſa ea ſola dicâtur, ꝗᷓ in aduerſiæz inſunt categorijs, reliqua differenia -Cius farinzæ eſt & ikt lIuò, ꝙ apud Pet rũ illum Hiſpamenſem, aliud eſſe aiunt prę- ſentare, aliud repręſentare. Præſentat, inquiũt, uox ſeipta m; repręſentat rẽ lignificatã. Erit fortaſſe cui uideatur) Duas affe rt obiectiones aduerſus ea, ꝗᷓ hoc capire dicta ſunt. Eanz prior hæc eſt: Oppoſita oĩa etiam ſunt differentia: erge non fuit faciendum Rodolpho, ut locũ hunc repugnantiũ in op- poſita ditferentiaq; diduc eret. Cui obiectioni hunc in modũ occurrit ipſe. Cõtradicẽtia, inquit, & priuatiua nullo modo differentia dici queunt, propterea ꝙ ea tm̃ differre dicũtur- ꝗ utraq; ſunt: conttadicentium uero & priuatonm altene ſem per non eſt. Contraria aũt & relatiua, ſi non cum ſuis quæ= oppoſiris, ſed cum alis quibuſdã conferãtur, nihil utiq; ue- tet, dici illa & dirferẽtia: ut ſi patrẽ nepoti, albũ rubro, ma- ritum ſocero aut ſocrui cõpares. Quoties aũt cum ſuis com mittuntur oppolſitis, ut c nigro album, pater c filio, cum uxore maritus: iã et poſſent fortaſſe differentiũ utcunq; ap- pellationẽ recipere, eo ꝙ uel genere uel ſpecie differãt: aptà us ta mẽ oppolita dicũtur, propterea ꝙ non qquo modo, ſed certa quadã lege altem ita cõtra altene dirigitur, ut opponæz tur unũ uni: ꝙ nõ fit ita in dierentibus. aq; in ſumma hoeæ dicit: Si differentium uocahulo intelligẽtur oĩa ea, ꝗᷓ quomo docunq; ita inter ſe pugnant, utiueutrũ queat dici eſſe idip- ſum q̃d alterum, dari poſſet & contraria q;q; & relatiua dif ferentia eſſe. Atqui nunc ea ſola hoc noĩe donamus, quę nuł lo cexto ductu inter ſe pugnant, ſed ſubſtantijs modo dimo ta ſunt, poſſunte plu ra repugnare uni, cuiuſmodi haudqua quam ſunt cõtraria & relatiua, quoties ad ſua ea, referun tur oppoſita. At enim repugnantia, inquies, ſparſa ſunt diffi ſaq; per locos omnes: quocirca parum conliderate Rodot phus, qui fuum illis locum deſeripſit Hanc q̃q; cauillatiũcu lam ita xefellit Rodolpſus, ut dicat repugnatia bifariã con N 2 ſide⸗ * 196 RODOLPHI AGRIC.ꝑ ſRiderari poſſe: principio, ita ut ipſa inter ſe conferantur, at ꝙ hac ratione per alios ea locos diffuſa non eſſe: deinde, ut ſpe ctentur ſingula ſeorſum, ac ſic certe, ut ne ipſorum inter ſe ſi at comparatio:quo pacto repu gnantiũ ea nomen admittere, & per omnes locos diffundi. Verbi cauſa: Dulc edo ſi confe ratur c amaritudine, ad ſolum hunc oppoſiton pertinue= rit locum. Confer eandẽ ſapori, iam ſpecies exit: confer cũ dulecdine hac aut illa, & genus dicetur. Eadẽ collata mel- li, eſt adiacens, albo contingens & c. In adiacentibus.) De his ſupraà ca. II. Inter cõnexa,.) Quom natura explicata eſt ca 20. Et partiũ & totius ſui ioci) Quẽadmodum dictũ eſt ſupra ca. 9. Ita homo & equus ſpecies ſunt.) Porro quid ſpe cies & quid genus, id explicatum eſt libri huius cap.5. & 6 Animatum & inani matum propria.) De quibus eſt ca. 8. Id ꝙ ante in Boethio annotauimus.) Ca. 21. in quo de acciden eibus agitur. Qui meminerit eius diximus etiam ante.) Cap. 22. Complectimnr tñ nonnunꝗᷓ hinc inde repugnantia) Crebherrimum eſt hoc genus argumentandi apud autores, ut mine mihi uideatur eos, qui uulgo dialectica in Gymna- ſiis docent, nihil aliud in ore habere ꝗqilla Hiſpanienſia: al- bus eſt, ergo niger non eſt: æcus eſt, ergo non uidet: homo eſt, & non ſanus, proinde æger. Quã argumenti formam ut nên improbo, ita illam alteram ſcio apud autores oẽs lon- ge eſſe frequentiorem, cuius aliquot ſubijciemus exẽ pla. Si ſummum malum eſt uiuere cum doloribus, conſenta neum eſt, ſummum eſſe bonum uiuere cum uoluptate. Ex Cicerone primo libro de Finibus. Bonum liheri, miſera orbitas: bonum patria, miſerum exilium: bona ualetudo, miſerum morbus: bonum integri- tas corporis, miſera debilitas: bonum incolumis acies, mi ſera cæcitas. Ex eiuſdem operis lib. quarro. Quintilianus lib. 12 Age non ad perferendos ſtudione labores neceſſaria frugalitas?quid ergo ex luxu ria ſpei? Idem libro quinto: Frugalitas bonum, luxuria enim malũ. Si malorum cauſa bellum eſt, erit àq mendacio pax? Si ue niam meretur qui imprud ens nocuit, nõ meretur præmium, qui imprudens profuit? Si iſthæc quæ ca lidiora ſunt, difficiliùs gelu coguntur, congruens eſt, ut quæ fri gidiora ſunt facile cogantur. Ex no ctibus Gellianis libri decimiſeptimi ca. 8. Si ſtulticiam fugimus, ſaptentiam ſequamur: & bonita em, ſi ma liciam. Sic in Topicis Cicero. Si anima quæ peccat, ea morietur: ergo quæ non pec⸗- Gat, ea uiuet, Ex Hieronymo. 8A Uutam Kemng etael nroden lad! ſne dlum ei Oud p 4 . tlpa. +☛= ſentſ⸗ erſe ter, conte inne⸗ er ei ſfel⸗ . — DE INVENTLIBER I. 19 7 Si Euãgelium eſt uirtus Dei in ſalutem omni creden ti, ergo in perditionem omni non credenti. Ex epiſt. 3d Romanos. L Quia Deus gratia mouetur, ergo & iraſcitur. Ex La- ctantii libro de ira Dei, Nam ſi Deus non iraſcitur impijs atq; iniuſtis, nec pi- os utiq; iuſtosq; diligit. Ex eodem. Si eius qui male facere cupiat, nõ facta ſolùm, ſed pro polit um odiſſe ulciſciq; oportet: gratia è cõtrario habenda eſt bene faciendi cupido, etiãſi nequierit id, quod uelit per⸗= ficere. Ex lihello Plutarchi de diſcernendo amico & adu⸗= latore. —= Cicero in quadam Philippica: Cuius ſingularem pru⸗ dentiam admiramur, eius ſtulticiam time mus? Quanquam hic magis ſimplex illud argumentandi genus ſubeſſe appa ret, ac li dic at hoc modoꝛIn Cęſare Octauio ſingularis ineſt rudentia, ergo ſtulticia in eo non eſt. Cui non diſſimile eſt illud Fabij Quintiliani: Qui ſapiens eſt, ſtultus non eſt. Illud uero argumentandi genus, An perdere non poſ⸗ ſim quæris eſeruare potui.) Verba ſunt Medeæ apud Oui- dium, qua de re ita Quintilianus libro octauo: Nam cum ſit rectũ nocere facile eſt, prodeſſe difficile VYehementius apyd Ouidium Medea dicit, Seruare potui, perdere an poſſim rogas? * COMMVNIS RATIO LOCO-⸗ rum, uel ad aliorum traditionem additorum, uel praæ termißorum. Caput 28. Pkar hos⸗ autem quos hactenus executi ſt umus Locos, alij quidẽ alios, ꝗᷓ nos, quoſdam fecert, & quoſdam traditos à nobis præterierunt: neque uel eiſdem nominibus omnes, uel eodem diſpoſuerit Cayr 1. ordine. Cicero quidem antecedentia, conſequentia, repugnintia poſuit, quæ ſi ita capiantur, quemadmo dum ille uoluit ea accipi, oſtendimus inter locos ne- quaquam poſe poni. At ta quæ not propria, quæ 3 frnem, ☛☚ 6 = S/ . 8 . . 198 RODOLPHI AGRIC. ⸗ finem, quæ destinita, quæq; etiam in tres diuiſa locos applicita diximus, in nullum Ciceronis locum poterunt includi, Quod quidem de fine & destinatis per omnes eunti locos facilèest uidere: ſed proprij lo cus inter antecedentia ponetur forta He: ſed eo pacto, quo oſtenſimus omnes fere locos inter antecedentia poße numerari, & quo antecedentia nõ e ſe loci do- cuimus. Applicita autẽ, ut locum & tempus, uoluit Cicero ut inter adiuncta ponerẽtur. Sed Boëthius ex ijs credidit probabile ſolum duci argumentum:at ex loco & tempore ſæpe neceſſarium ducitur. Vt, ꝗ, non uiolauerit Clodius ſacra Bonæ Deæ Romæ, cit ſacrorũ tempore non Romæ fuerit, ſed Interamnæ. Simaulhic ex loco & tẽpore duct eſt, & quidẽ ne- ceſari argumẽti. Nõ potest culpa male cõ ſultorũ ante Phocenſe belluũ in Demoſthenẽ conferri, nondum enim R. P. attigerat: ex tpore eſt. Nõ poſſunt ſode- ra ali humore, nullus enim humor eo puenire pote ſt: xx loco ſumitur. Ita ex cõnexis: nã es inperator me us, quoniã nõ ſum miles tuus. Quæ oĩa argumenta coherẽt recte, & neceſſario cõficiunt. Ergo fortaſſe i dicemus ea ex antecedẽtibus eſſeducta: quodq;; in- eptißimum est, ci locñ ex quo muenire debeas, co- gnitum anté eße oborteat, 4 inuenire ex ipſo queas. Nos cõtratc?:i inuenerimus cõ ſtituerimusq; nece ſſa riu ſi uhi nebahbik argumentu, tũ dem ex Lee ductk 4 it lo⸗ DE INVENT. LIBER I. 199 ſit loco oognoſcemus. Adiacentia etiam, actus, & ſubiecta, itidem in adiunctis eſſe cẽſebuntur: ſimili- ter & contingentia, ſex loci in unum, hoc eſt, quàm ambla facultas in quantas coacta anguſtias? Themi- ſtius fortè hos inter communiter accidentia poſue- rit: niſi tamen ſubiecta ad materiam maluerit refer- re. Ego iſtos locos exactißimè diſtinguendos arbi- tror, auſimmq́; conſtanter affirmare, nullos omnium crebrius aut expeditiùs uſu uenire. Quod non ſo- lum qui poẽtas oratoresq́; reuoluet, uerum eße ſci- et: ſed & qui philoſophos eos excutiet, qui intimam & in abdito poſitam ſcrutantur rerum naturam, ne- dum qui mores hominum tractant, quorum omnis cir cea iſta ex profeſſo uerſatur labor. Nanq; ex eis qꝛæ in ſubſtantia ſunt, atq; ex cauſis, ut certiſßtima & in- dubitata eruuntur argumenta, ita iratæ felicitatis est, ut ſit eorum nobis copia parata. Cum ſint enim arctißimè coniuncta rebus, plerunque perinde ſunt ac res ipſæ,: aut cognita nobis, aut ignorata. Lo- cum quem ex partiũ enumeratione Cicero, & The- miſtius ex diuiſione uocauit, non putaui ponendum. Nam ſi partes omnes cum collegero, ad totum deinde brogrediar. paries, tectum, fundumenta, quæq; reli- qua ſunt, mea ſumt, toti ergo domus mea est: aperti eſt id argumentii e loco qui a partibus dicitur, duci. die ſi dica:habet iuſticia, fortitudinẽ, modeſtiã, pru- N 4 deg- RODOLPHI dentiam, ergo omnes uirtutes habet: à ſpecie eſt. Sin dixero, eſt uirtus, & non brudentia, iufticia⸗ tempe-⸗ rantia. ergo fortitudo ſic etiam, eſt pars domus, & non tect um. paries, tabulatum, ergo fundamentum: à differentibus ducta erunt hæc argumenta. Cumq́; non ſit alius diuiſionis & partium enumerationis apud aa tores ullos uſus, mihi haudquaquam neceſſarius ui- detur locus, qui ex iſtis deſ criptus est, cum propriè E& aptißimè ad illorum quos dixi loꝛorum naturã accomodentur. Tum locus qui hemiſtij eſt de gene rantibus, ab efficientibu⸗ nobis erit:non eſt enim aliud generare rem. quà m efficere. Corrumpentia uerò pri uantia ſunt: corrumpere nanq; nihil est efficere, ſed ſotum id quod est, ut non ſit, eniti. Vſum etiam inter locos poſuit, eum recte dicemus 4 Kine: Juant i enim ad utentem pertinet, idem eſt finis rei qui uſus. De- ſcriptionem quam inter locos ui in ſubſtantia ſunt ille numerauit, ego uia hoc ſolum definiendi genus relict um nobis puto, a definitione non diſcreui, quod cum de ſinitione dicerem, blenids ſum proſecutus. Preæterea quem locum Cicero à notatione, Themiſti us ab interpretatione, ego à nomine rei malui dicere. Quoniam (ut docuimus) non ſolům ex interpretati- one argumentum nobis præbet nomen, ſed in plures patet uſus. Quæ uerò ſimilia Cicero, quæq́; The- miſtius 4 imilia itidem dixit, & eſſe isdultuec 1 4 e 400 iß ſeo end ſes, ſen ſn ſe⸗ ſe 4 v 1. l DE INVENT. LIBER IJI. 1or Juantitate, & maiora etiam e ſe & minora, ea com- parata dixi, que madmodum Cicero. Nanq; quem lo- cũ Cicero ſimilium fecit, is in ei. qui eſt inter com parata à paribus recidit. At quæ nos ſimilia dicimus, Cicero ea non habet, Themiſtius uocauit a proporti- one. Quam formam autem dixit Cicero, cum ſpeciẽ maluißet, niſi quia ſpecierum & ſpeciebus credidit Latinè non poſſe dici, eum nunc locum ommnes rectè an ſecus ſpeciem appellant. Iam contraria maluiſ⸗- ſem dicere (ut Cicero) ea quæ oppoſita uocant om - nes, ni ſi omnes ita uocarent· Caſus autem quoniam tenuißimo à cõiugatis diſcrimine ſecernuntur, eſt ſimilis & ratus proinde uſus ipſorum, quoniam Ci- cero in coniugatis incluſerit, ego excludenda non pu taui. Tranſumptionem, uel (ut nos) translationem, in rei nomine ad quod pertinet, rectius poſuiſſe ui- demur, quã ut proprium illi daremus locum. Ordo quoque non idem est apud Ciceronem locorum, qui apud Themiſtium: ne ego quidem ſum utrumuis ho⸗ rum ſecutus. Vtq; paucis rutionem ordinis mei red- dam, ita iudicaui primum quenque locorum ponen- dum, ut eſſet arctißimè uiſque cum re coniunct us. & proinde ut longius de fluxit à ſubſtantia rei, bo- ſteriorem poſui:quò factum eſt, ut repugnantia ulti ma fierent, quoniam non modò non arcte cum re co- hæreant, ſed amii ctiam infeſtaq; tollant ipſam L N S5 at — . to kKobDoLpHI AGRIC. atque ſubuertant. Quo facilius autem ſit omnia uidere, diſponam ordine uelut in tabula, Ciceronis- Themiſtij, noſtrosq; ocos: eritq́; præ ſcriptus omni- bus numerus, quẽ in ſuo ordimne habent deinde ſubij⸗ cientur alij numeri qui indicent, ad quem cuiuſque locum aliorum unumquemlibet conferri oportebit- At ſi quis apud quempiam ſit locus, qui non ſit apud alios, numerus proinde in aliorum ordine apud quos non eſt, non ſit adſcriptus: ſi qui loci etiam in plures aliorum conueniant locos, pli res numeros ſubſcriptos ha . Leci + „ — — — — y ☛ ᷑— DE INVENT. LIBER JI. diuerſa Scholia 102 i Ci . Fi iceronis [The. Ini. the Loci Ciceronis Them Nri Aice on . ri⸗ the I. 2 partes . ſ⸗ it antecedentia † (18 noratid 19 12 conſequentia . iugata :0. 21 7 13 repugnantia . denur 4 ſs: 14 efficiens 8 11 enu . Prma 5 6 15 effettum P ſimil 21 116 comparatio 17.18 ſ15 3 differéti 24 17 iudicium 15 21 8 differẽtia 19 4 15 9 contraria 12 23 Coi TRemif. Themiſtii [Sice. ſthe. nzi Loci Themiſt. Cice. Nn 1 enl ſe 1defſfinitio 1 1i1 1 ,. ; 2 deſcriptio , 13 eorruptio 3 . gengo 3 . I5 cõmuniter acci 1i0 3 4 kr 1 s iudicium (dẽs i71 120 5 integrum 1 5 17 ſmie 6 . . acer 2. 14 [6. 11 15 proportio 92 2¹. 24 ci 19 Oppoſita 4 5 alicen⸗ . S 120 eiſs 4 10⁰ finis 2 12 21 coniugata * 1I forma 6 22 giuiſio Loci Noſtri. Cice. The. . Kori. G he. 1 definitio 1 ecta 6 . 8 reies 5 e isz Locus 10 . bro rium lis rempus 10 . tonmn 1 5 17 connexa . 1 6 partes : 7.9. 11 18 contingentia ſio ſi⸗ 2 coniugata 4 ſ:0. 21 13 nomen rei 3 diacẽtia o jꝛ0 pronunciata 17 16 . a6us r comparata . 16 17 1 ſubiecta e2 ſimilia lis 11 efficiens 14 . ꝛʒ3 oppoſita Rue 5 i8 12 Knis lꝛ4 differẽtia 8 4 Præter hos autem.) Tria hoc capite potiſſimum Rodol phus tradit, uidelicet locorum numerum, nomina, & ordi nem: quæ tria in prioribus exemplaribus miriſice depraua cta, aliorum iudicia ſequuti, ita ut nunc ſunt, illuſtrauimus. OAOſüſlſlſtendimus inter locos nequaquam poſſe poni). Id diſcuſſum eſt ſupra, cap. 21. Sed eo pacto quo contendimus omnes fere locços inter antecedentia poſie numerari.) Eo ipſo capite, quod iam nunc indicauimus. Vt quod non uio lauerit Clodius ſacra Bonæ Deæ Romæ.) Huius rei men- tionem fecimus ſuperius ca. 18. Non poteſt culpa male cõ⸗ ſultorum ante Phocenſe bellum.) Hoc argumento utitux Demoſthenes ipſe in oratione ea, que Peß! 7 5* ”Nο ſine ro Cteſiphone inſcribitur. Verba eius ſi quis requirat, ſic. 9 abẽt: Tod yùꝶρραααοσοαααντον τωäρ ουi., ονεſρα äl uA6, &α OνεH ι εεν EXtοποα ααα olτιπ ê Jααιο Z0iοH⅝αα *αννρ. αποH ιS1ορ αν*εποο ⁰aισα Sux X νο 6.ρA&οαNοαιτιε H*ςHοbναιοs Ea uerba hunc in modã Latina fecit Leonardus Aretinus: Phoc ẽſibus ad- uerſus Thebanos bellum gerentibus, non me quidem au- tore (nondum enim tunc in Republica uerſabar) uos Athe- nienſes ſic eratis armati, ut Phocenſiũ quidem rebus quan quam imniuſte pugnantium, ſtuderetis. Thebanorum autem quibuſcunq; aduerlſis lætaremini. Nec uos immerito id fa- cere uidehamini, Et quæ ſequuntur. Non poſſunt ſydera ali humore.) Fuere, haud ſcio an Pythagorici, quibus uiſum fuit, ſtellas humore ali. Quorum ſententiam hoc argumen- to re fellit Ariſtoteles, ut dicat humorem eum plane conſum ptum iri, priuſquam ad aſtra poſſit pertingere Meminit rei eiuſdem (niſi tamen memoria me fallit) & Macrob. Quo- niam ut docuimus non ſolùm ex int erpreratione argumen tum nobis præbet nomen.) Lege caput huius lib. 2; . Quam formam autem dixit Cicero, cum ſpeciem maluiſſet.) Ver ba Ciceronis de re iſta recenſuimus cap. . Iam contraria maluiſſem dicere, ut Cicero, De his ca. proximo, hoc eſt, 27. tmaximis 4 ias ſingulis locis Boethius dddidit. Caput 29. — Hoc DEINVENT. LIBER I. 1cSH Ooc pacto ſint loci nobis deſcripti, & pro- brietas cuiuſque, naturaq; explicata: intra uorum complexum quicquid ulla de re dici, cogita ri ue poteſt, uenire mihi uidetur: ſiue argumente- maur, & aperta directaq; fronte certemus: ſiue tur- bemus affectibus audientem, & medium inter argu⸗ mentationem, expoſitionemq́; curſum quendam ſe- quamur orationis. Quinetiam ſuos habebit expoſi- tio locos, quando probabilius aliud alio, atq; ueriſi- milius exponi certum eſt, quòd niſi locis non fieri, quando ex ipſis omnis ducitur fides, nemo, quod arbitror equidem, negabit. Est aut em (ut initio dixi⸗ mus) neceſßße, quicquid ad faciendam ulla de re fidem aſſumitur, aliqua parte ad ipſam bertinere, nec enſn ex eo quod nihil attinet, doceri quicquam poteſt. Quæ attinent autem, aut intra rvem ſunt omnia, aut extra:unde primam locorum duximus differentiam, ut alios internos, externos alios uocaremus. Et gene ralia locorum uelut càpita ſex fecimus. Duo inter- norum, ea quæ in ſubſtantia ſunt, & ea que circa ſubſtantiam ſunt. Externorum quatuor, cognata, ap- plicita, accidentia, repugnantia. In ſubſtantia ſeptem fecimus, definitionem, genus, ſpeciem, proprium, too tum, partes, coniugata. Tres circa ſubſtantiam, adia⸗- centia, actus, ſubiecta. Externos cognatorum quatu mweff ciens, finem, effecta, deſtinata. Applicitorum tres⸗ I1oo6 KODOLPHI ACRIC. kres, locum, tempus, connexa. Quinq; accidentium, contingentia, nomen rei, pronunciata, comparata, ſi⸗ milia. Repugnantium duos: oppoſita & gifferentia. Fiũutq; iſti in ſumma loci uiginti quatuor, quibus, in omnem rem quacunq; erutum inuentumq ratio- ne ducitur argumentum. Idq́; qua uia, quoq; modo fuciendum, proximodicetur libro: quoniam iuſto ma ior huius uoluminis modus excreuit. finisq;; ſit, ſi il- lud addiderimus: Boethium, quiq́; pot eum ſcripſe- rũt de locis, ſingulis locis addidiſje quandam(ut uul- g0 loJuimur) maximam: id est, prenumciatum quod- dam, una ſentẽtia multa complexum, cui indubitata ſit Fides ut, de quocunq; de finitiodicitur, de eo defi- nitum: de quocunq; ſpecies, de eo genus. Quod non fuciendum mihi, non ideo, quia id Ariſtoteles & Cice ro non feciſſent, putaui: ſed quia in nullum id uſum ieri arbitrabar. Primum, quòd ut poßint iſtæ maxi meæ fingi illis in locis, qui nece ſarium præbent argu ment um:tamen in ijs, ui probabile faciunt, parum conueniet, quorum maior ſané pars est. Deinde, g multi ſunt loci, in quibus in nullam certam & ſatis conuenientem ſormam concludi hæ maximæ poſint. Itaq; uideas Boëthium, dum cuilibet loco maximam ſuam reddere cupit, in anguſtius Juaſdam detrudi: ut cum locus latißimè ſit fuſus, maxima in arctum bror/ is Luar. Et ne per omnes loco⸗ ſequamur, cũ de eſft ſen e ſie 6 ti. DE INVENT. LIBER I. 10') de effcientibus dixiſſet, ſubiecit maximam: quoruns efficientia naturalia ſunt, eorum effecta ſunt natura lia. Sic de materia:cuius materia deeſt, & id quòd ex ea efficitur deeſt. Et ſic de fine: cuius finis bonus est, ibſum est bonum. Et de forma: tantum quenque agere poſſe, quantum naturalis ſorma permiſerit. Quaſi uerò hi loci, quorum ampliſimus eſt ambi⸗ tus, intra hos cõsluſi ſint terminos: ut pertineant om nia argumenta ex efficientibus ad eſe naturale, uel non naturale: & ex materia, ad dee ſe uel ſuppetere: & ex fine, ad bonum uel malũ: & ex forma, ad age- re uel non agere. Adde, quòd ſi quis exact è & peni- tus cognitam habuerit locorum naturam, nihil erunt ei opus hæ maximæ, quoniam ultrò ferè in animum incurrunt, & apertiores ſunt, quàm ut ſint diſcen- dæ. Aut ſi quis tam prorſus expers ingenij ſit, tamꝗs d communi ſenſu rerum abhorrens, ut apertißima il- la prope modum per ſe nota docendus ſit, illi ego nihi- lo magis, quæ de locis præcipiuntur profutura credi derim, quim Cimmerijs (quos perpetua nebularum caligine opertos tradunt poetæ) ea quæ de poſitione ſiderum, deq; ipſorum figuris motuq; traduntur. Scholia in caput 29. Sine argumentemur.) Quid interſit inter argumenta⸗ tionem & expoſitionem, de ea re dictum eſt nonnihil primo capite libri huius, & pleniſſime explic ahnur libri ſequen- 113 ,32 — B ... 303 RODOLPHI AGRIC. tis cap. 12. ac deinceps per compluſ ula capita. Siue furbe mus affectibus audientem, & medium inter argumentario- nem, expoſitionemq; curſum quendam ſequamur.) An in mouendis affectibus etiam ſit argumentandum, de eo diſſe- retur libro 2. ca p. quarto. Eſt autẽ ur initio diximus.) Le- ge huius libri capite 2. Quæ attinent autem.) Repetit paucis enumerationem Ilocorum, quam fecit lib. huius cap. quarto. Quia id Ariſtoteles & Cicero non feciſient.) Cicero nem non addidiſſe iſtas (ut uocant) maximas certum eſt. Quod autem eas ne ab Ariſtotele quidem a dditas ait, id ́ ſir nerum, ſecum expendat diligens lector. Ego hoc ſcio ſi nõ ommhus, at quibuſdam certe locis ah Ariſtotele eas adie⸗ ctas eſſe, licet nunquam maximæ ſit uſus uoc abhulo. Sed quia in nullum id uſum fieri arbitrabar.) Quod ſi quis locis ſingulis ſuas quaſdam maximas uelit adijcere, atq; his ita aſtrin gere locos quaſi aliter tractari non poſtint, ſtultum ſa nè id foret, & pernicioſum magis, quâm utile, quando in- certæ interim maximæ illæ ſunt, at ꝙ loci fere multo latius patent, quâm quæ ſubiectæ eis ſunt maximę. Non uideo ta- men, cur ſit inpeobandum, ſi in hunc uſum addatur pronun ciatum, ſeu axioma unum aut alterum, uti ijs, qui harum re gum idhuc rud es, imperiticq; ſunt, uia qualiſcunq; tractandi IGci cuiuſq; aperiatur, quã initio ingreſſi, plures deinde ui- as, rationesq tractandorum locorum, ſuo ipſi Marte inue- niant. Aut ſi quis tam prorſus expers ingenij ſit.) Hoc ipſum primo inſtitutionum his uerbis dodet Qnintilianus: Illud tamen in primis teſtandum eſt, nihil præcepta atq; artes ua lere, nili adiuuante natura: quapropter ei deerit ingenium, non ma gis hæc ſeripta ſunt, quàâm de agrorum cultu ſterili- bus terris. Qm Cimmeris.) Horum mentionem facit Ho merus Odyſſeæ lib. II. Meminit de iſſdem Herodo- tus, Cicero, actantius, Hieronymus, Strabo. Vide Eraſmi Chiliadas, Cymme riæ tenebræ, FINIS LIBRIPRIMI. RODOL- RODO tPHI AGRILI. l corAB PHRISII DE INVBE NN- tione dialectica,! er ſecundus e AQee locorum uſu. D icero 4RGVMENTVM LIBRI ded li „ Vatuor ſunt in ſumma, quæ toto hoc Iibro . gin „ cet Rodolphus. Principio quid Dialecti un ece, & quis ipſius ſit finis. Deinde materiam ⸗ eius eſſte quæſtionem, quidq; ea & quàm multiplex . un fit, quomodo in materia quauis poſſit inueniri, & in plutes quæſtiones diduci. Tertio, inſtrumentum . H Qdialectici eſſe orationẽ: cui ſubijciuntur omnia ea, tt quæ de expoſitione, argumentationeq; & partibus i orationis dicuntur. Poſiremò, quomodo ex lo?dis — ſuperio ri libro deſcriptis 1 parari poſſit facultas ae . P copia diſſerendi. PROOEMIVM QVAM COR- 7 ruptus ſit hodie omnis uſus dialetices: 2 belliz contra ratune Ma cedonum regem, maiori appa S 9 ratu atq; cura gerendum, poY M pulum hortaretur Athenien- O ſem NODOLPHI AGRIC. ſem, doceretq;, quicquid inerementi magnitucinis Philipi. rebus acce ſßiſſet, non tam illius eſde viribus, qum deſidia & inanibus Athenienſium concioni- bus effectum, in hanc inter cætera locutum eße con- ſtat ſententiam: ſolere reliquos homines, cii conſulu iſſen, ggere: contra uero Athenienſes, ubires actas nn demum conſulere. Quorſum hæc? . inquies . don von ideor e equidẽ mihi magis apta, pro-⸗ pinqua ima magind, qum iſtac ipſa, poße noſtrorum temporum dialecticos figurare. Cum ſit enim ſolum iguc, brobriumih Kulecties Hiiu, hoſeie hui- 2 D N gume ari quocd totum. ut bredixi) Auabu⸗ copre⸗ hekſum eſt partibus. aa u largu . menti uiam docet, quam inueniendi nocant cui parti oonmmnis de locis destinatur diſptatis alera, cũ muen tum 1eſt argumentum, formam quandam argumentan di, hoc est, certan⸗ explorandi argumenti tradit regus lumn qus ueluti numi moneta, probum ne ſit, an ne- qud, ſallaxqsdignoſcatur: ea dicitur iudicandi pari: Bang prior illa conftlij teneat uicem, & deliberet ꝗd ſit de re quaque dicendum: altera qued aßumere ad probandam rem placuit, in argumentationem tanqu inexpeditionem, & ad conficiendum dem audienti, dreducat: noſter dialetieus contra, cii ohlaam teme- ve et undecung dederit caſus, effectam iam & for matan i⸗ ſ llu 1 DE INVENT. L IBER II. iNI matam habuerit argumentationem, tum ſi fortè ad- g dubitet aduerſarius, gicati; uel non cohærere eam, uel res ſeſe nõ conſequi, ti ad id, quòd conſilij erat⸗ U⸗ Batt zau fiten rerrtaur c, miemiendi berten P 14 tra 4ſe argumentatum e he, quoniam . t argumentum, nel maiori, ucl ſimili, geuere, ſprcis ue deductu. Nee 4 mellgane⸗ docti ſßimi uiri (ſic enim modestißimum — mihi en ipſos uocare)nullã argumentationem, quia 4 ſpecie, uel genere, uel quouis aliorum locorum dis catur, neceſario cohærere: quoniam ex omnibus iſtis Ré ineptæ, & minime cobærentes duci queant, ſed tum 6 demum cohærere argumemationem, eum es care 6 rum inter ſe conditio, ut poſoit conijci in ſyllogipni, i. uel aliam qua mpiam fermunm argumetnandi broba⸗ . tam⸗, . 4 . Scio uerô quid à non- 1 nullis mihi poßit aen Minus hanc dialedti. 6 ces iacturam indignè ferendam, in tanta omnium ſt 4 diorum colluuie: eum euncto: ue le KrEEE quam ferme diſcatur por tempore ſuo ſoco. Sic u⸗ xiſconſulti, perplexa & inuoluta di ſputandi brece⸗ , pta balbutiunt. Sic medicinæ ſtudia magna ex parte „ redacta ſunt ad ſuperuacuas inſtituto ſuo phyſica % Inæſtioes. Sic phyſice mathematicas arripuit. vVnde △ 2 Lexy⸗ RODOLPEI AGRIC. uerboſa illa eſt de maximo & minimo, & de caleu landi(ut aiunt) ratione iict atio. Nam mathematice ip Ja, ueluti quæ minime ad inanes faciat contentiones W, erne circulorum, neque clamorum ſi, ſit capax, ſed puluere o5⸗Ps er: 5 Eadio contenta, mutam potis oculorum, quam lo Fn⸗er. quacem aurium ſ- tur harh eſe rtaeſt: & idcir e t . co etiam tanquã n er mnimè contaminata. De Theologia uerô, quid dicere oportet⸗ cui ſi metaphy ſicen, phyſicen, ſi dialecti- br a, ten hodie demas: nudam porrò & destituta, & quæ R enomen ſuum tueri nequeat, reddas. Er cum docen 8 dus erit tbobulus, & ad religionem, ni⸗ romi. nenliam adhortandus, ex illis artibus: SSaiie aliqus eruitur diſputatio, queæ teſipu: exirahat, & wa' engpe, inam ſirepiti, ebitu audietium feriat aures. Docent itaq; guemadmodum pueri ſolent in ænigmate propone- re, quæ ne tum quidem quum doclering, uel ipſimet HZ qui gocẽt, uel illi gui didicerint, ſaaut. Mä ego per- 1. diui grauißimorum, doctißimo- rumg, hominum, quos uel grandior ætas, uel acrior ingenij uis, meliorum admonebat: qui ſerebant gra- uiter pulcherrimarum artii ordinem turbari, mem- bra confundi: quæ uera eſie quemadmodum affirma- re non audeam, ſic eſſe falſa uel maxime optauerim. dum non eſt, ut cum uidear uel- 1 aliorun ſiudiorum cr crimini culpam dialect icorum 1. Un j, ne te E. ed o la gu di ule e llem lligi Ul r te ferre) cui uſui gice interroges, dicat fortaſſe, ut pleraq; quæ in ipſa diua DE INVENT. LIBER II. n1n5 condonare, prouocem grauiorem uiribus meis aduerx ſarium. Quin agi perpulehre mecum putabo, ſi cum quo cottiil pedem, contingat ſine periculo mihi lu- ctari.Si quem ergo eorum,quos doctore artium o⸗ cant, arripias, rogesq;, dic quæſo uir doctißime lee dialectice (quando illim uel ſolam uel maximè om— nium artiũ, quas uos numerat s liberales, uideris pre . tei dicendam putas? Eum enim dege nere non ſit principut artium, & quæ idcircotan o rr EE tum ſunt diſcend æ ut ſciantur, nece ſe eſt ut miniſite rio & uſibus aliarum ſit addicta. Iſtam uerò miſerä = & cauilloſam loquendi ſolicitudinem, quam tu do- . ces, certum est, non modoò reliquis artibus diſcendis non prodeſſe, ſed etiam obeſſe plurimum. Primidn, quòd diſputandi morem ad illas tuas leges exigenti, . non loquendum modò ſolicitè, ſed plane eſt obmu- H teſcendum. Deinde, quòd omnis artium uſus, omnis loquendi ratio, pleriſque illorum quæ doces repu⸗ gnant. Poſtremò, quòd cum ſemel fuerit extenuatius ac iſta, & contractus auditoris animus, nunquam de- inde tollere ſe, & ſicut pes ſpinis confixus, nullum li bere ueſtigium ponere audebit. Hoc ergo pacto ſi què ce⸗ — lect ica præcipiuntur, uel nõ proſunt ad præcibien dlas reliquas artes, uel ita præcipiantur, ut non pro- ſiut: hoc tamẽ iuuant, quòd agitatione quad & uer- M 3 ſatio-⸗ — a4 RODOLPHI AGRIC. 4 4 „ rerSe Nrrnr Jatione metem exacuant, & ſlexibilem præ eint, , quo ſacilius reliquis ſe poßit accommodare · Alius, „ vn qui liberiles uolet ueyk lateri, dicet, præterquã quæz w, Ars s n Bnefncg, ; „ „, de ſyllogiſmis Prtc5antur, ceteri non migni ans . . Wü, n, rireke — rr wor . momenti eſſe: ſed ideo docere illa quenq;, quia quifſ- que didicerit, & quia doceant omnes. Sie fit, ut duæx i d Alia, directrixꝗ; omnium artium dialectice, uelut la- e . . . ,.H: 2 e K. 17* 7 py. 9 rin La, 2 S tiikßima po ße ßione excluſa, ſoli ſibi diſcatur: & ne ſi- „eri bhiſquidem (ſi uerum dicere libeat) quandoquidem ſi leſb e., modo diſceretur, non ſibi, ſed omnibus ipſam ſtu lane uijs prodeſſe oportebat. Sed As illa narte, quæ ad iag i Aicandu pertinet, boſt Ariſlotelem plena ſunt omnia, Ri Ygaar lögé minus negotij habet, cum certis quibuſdã, el neq illis ita difficilibus, numeroſisꝗ; legibus cõ ſtet. n Inueniendi rationem, poſt Boëthium, qui legi ſit di 1i4 gnus, nemol qnod equidem ſciam) tradidit literis. Iyj. Priores iliolqui in manibus ſunt.) Quintilianus, & y⸗ aute eum Cicero, princebsq;; omnini Ariſtoteles, hiis imn rem complexi ſunt Sed illi omnes locorũ explicue- t re naturam uarie, & ſuo quiſq; modo. Quod autem mniximum in re quaque est, rationem tractandi ip- e ſos, unus Quihtilianus conatus est explicare, & olſtendere, quomodo inueniendum ſit ex ipſis. Et lil . Tz Agquemadmodum in re militari ſolet, non ſatis putauit ſel arma dare, ſed docendum quoque credidit, quomodo al inſis het rendun, nili in procinctum, aciem, ducen- DE INVENT. LIBER II I9 Aucendum. Nunc autem quotuſquiſque Quintilia- 8 num attingit eorum, qui philoſophiæ ſibi nomen aſe M I—runt: Deinde: quæ tradita ſunt ab illo, quoniam 4d 2. e eiuſſe⸗ es quæ ſtione⸗ aſtricta ſunt, non ſacile potes eea Z. quiſquam inde ſibi diuellere, rebusq́; ſuis in diuerſo H quæ Rtionii genere aptare. lam ſi quis ect altius iſta “”òYùMVMV —ſerutatus, Juiq́; omnes iuſtæ eruditionis numeros im . pleuerit (ut ſunt blerique hodie docti, diſertiq́; uiri) illle ſibi fere iſta, Muſi qhut dicitur) diſeit. propha⸗ nmnmum certé uulgus quàm longißime à ſacrario ſuo putat arcendum. Fu't patrum nostrorum memoria 6 Raimundus Juidam, cognomento Lullus, Hiſpanus, . . 4 uel( quod pröximum Balearis, jui = . . dam, quam ex nomine illius Lulli oene etfdrt⸗ren — - = tii. quod equidem non negaere & non ſegnis .. 8 nij indicium. Sed Juoni (quog ſlero quoꝗ; Aa 157 e, rr, , Nipſi u5 ſolẽte zus nomineg gloriari) non literas ſ⸗ ſe “ . ð 4 . Bnon ullim alia m dignam docti uiri nomine bercéeße· Dhrat doctrinam: & hoc ipſum quod inuenerat, de , 2 . te ſet, perſpicere: & ſi fort erſpexit, eloquẽdo abe KD 8* Wre & ut berſpexiſſe e hidere tur, conſequi nequibat. . reha aace⸗ ens (Rin⸗ Rin diſſerlo, && horror tus, qui etia o i u1 Aidicerint ſe ſe Juitur, niſſi alioqui eaine ipſum Ingenijq; bonitate uin⸗ 2 :.: cauunt. Copiam ſané, cuius ſol est ipſis r d V SA e ſed talem, Jqualis in omnibus rebus e ſe ſolet eo- ern G Lh⸗, 0% 4 rm / auni 64 De e er erier bres, 416 R0ODONHD1 AcRIC. 8 tum, qtlinumeraut, = icant. Qnod⸗ autem nof; eit difficili uidere, Snt nöndlli X his quos tra M iekeren non ſatis diligenter explieitl, quibus ommnis artis eius mateia continetur. VIus deinde illo 4 Aragerte, obſcureq; Fädlius, ut beca; rs, üue 1 reliquis ape riendis parata debebat eſßte, maioribus, 3 . ulla circufuſa tenebris ſit, penitioribusꝗ; latebris dn . eruenda:ut anſim contendere, niſi quis maiori men- n tis ui ſuberet difficultates non modò non iuuari ab ged⸗ ipſa, ſed etiam ingenij aciem (niſi ſit acerrima)retun & Adiie. Donandus tamen ſic quoque uir ille ingenij præ- anlu ſtiuantis teſtimonio, nec merita honeſtißim ii, rgold. pein luate laucde fraudandus, qui cum blurimum ſtu js con ei. E re eup eret, contulit cert quòd potuit, quodq; recte . 1 ſeen/ ſatis est. Si quid animo fuo parum reſponde- a rit, uoluntatem quidem laudes, ignoſcas ingenio. Na 1 Pis uerò ſtatutum est, quando ſuperiore libro locorũ mie oprietitem , difere icnt enarrauimus pro uiri- nb bus, mnc quis ſit 1t uſus ipſorum, O quomolo giſ⸗ bira⸗ Wersr bem ſerenlli paranda facullas ex ipſis, qudm maxim poſſumaus ſub oculos ponere: & protrahere in medi- en unm, gufk eüig uitt kili is inſtituto noſtro arbitramur: quæ kut⸗ uel legedo, uel obſeruafido, uel undecunq eruenda auin Potuimus afferre: coniingetq; mihi, i minus iuuare aun . ſtudia, at cert (quòd magis cupio) docdiorum inge- men emgnhn tradéda rectids iſta permyuere: ſe- nlin A ſren Puona Cn .: e curusch ziin curusq; huius operæ meæ, æ quo ipſam animo perdã: — +☚ DE INVENT. LIBER II. 17 dummodo prode ſe, quòd mea conor, huberius aliena conſequar induſtria. Optanda enim eſt iactura, quæ- cunq; lucro maiore penſatur. Scholia in proæmium, ſiue caput primum. Doceretq; quicquid incrementi magnitudinisq; Philip pi rebus acceſſiſer.) Locus eſt apud Demoſthenem prima oratione contra Philiopum, & apud T, Liuium Decade 4. Athenienſes (inq uit) interim nerbis & concionibus bellu gerebant cum Philippo. Non uideor equidem mihi ma- gis & c) Proxime, inquit, ad ſtulti ciam iſtam Athenienſium acc edunt dia lectici temporis noſtri. Nam ut illi tum demũ conſultabant, cum iam eſſet agendum, ita iſti eam dialecticę partem quæ cõſilij eſt, ad actionem traducunt, & unde exat petenda argumemorum inuentio, inde petunt rationem di- iudicandi. Cum ſit enim ſolum iſtud propriumq; dialecti- çges munus.) De hoc locupletius libri huius cap. 2. & 3. Quod totum, ut prædixi, duabus comprehenſum eſt par- tibus) Quæ Rint hæ duæ partes, explicatum eſt ſibri ſuperi- oris ca 2. Conaturc oſtẽdere, bene ſe argumẽtatũ eſſe/qm̃ ſit argamentũ uel à maiori, uel ſimtli.) Quis enim iſtorũ ho die in ore iſta non habet? Conſequentia tenet per locum ¾ maiori, per locum à coniugatis, à mili, à contrarijs, à diſpa ratis, quæque cætera eius farinæ ſunt. Quoniam ex om- mibus iſtis ineptèà & minime cohærentes duci queant.) Du Pirari non poteſt, quin ſit id quod dieit! igè ueriſſimum, pempe ex locis omnibus ineptas duci poſiſe argumentatio⸗- Mes ac proinde nen eſſe dijudicãdum inde, cohæreant ne ax gumentationes an non cohæreant. Sane quibuſcunq; arga- mentis autores in re quauis confirmanda refellendaue loco:at non omnia apta eſſe, & ad rem qua de agitur, pro- Pandam idonea, id conſtare uel hinc poteſt, quodijdem, alij aliorum inuicem argumenta diluunt ac refellunt. Quo fſit, ut iudicium argu mentorum petendum ſit non ex locis, ſed ex ea dialectices parte, quæ tradit formas ſyllogiſmorum. In tanta ſtudiorum omnium colluuie.) Tale quiddam & uintilianus queritur de Grãmaticis, libro Oratortarum afärurlonuen ſecundo. De mnaximo & minimo.) Docent ⸗ 3 enim,z nSs KoDoLPHI AGRIC. enim, res naturales determinatas eſſe ad maximum mâs nimum. Item, inſectione continui ad minimum deueniri nᷣ poſic. Et de calculandi, ut aiunt, ratione.) De arte ac rati- one computandi „quandoquidem calculus & pro ratione computationed; accipitur. Quanquam ut ingenue dicams mihi haud dum ſitis liquet, ubi hac de re a gant Phyſici. Circulorum.) Coronarum, hominum circunquq; aſtan tium, Sed puluere & radio contenta.) Solebant enim Ma- thematici in puluere lineas ducere: ac figuras illas ſua de- ſcribere, Q autem inſtrumento id facie bant, ra dius di cebatur. Vnde illud Vergilianum: Defſcripſit radio totuns qui gentibus orbem, Tempora quę meſſor, quæ curuus ara tor haberet. Mutam potius oculorum, qu àm loq uacem aurium ſequatur fidem.) Probant enim ſua Mathematici non tam oratione & uerbis, quam ijs quas uoc ant α Ehsαπαοι hoc eft, lineares demonſtrationes, iineig ſcilicer ac formis deſcriptis in puluere, quibus planum fa- ciunt id, quod oſtendere uolunt. Hinc eſt quod aiunt regi- am Dionyſij, cum is prælente Platone mathematica ample QKſi uideretur, areis ex puluere & arena factis plenã fuiſfe. Et Archimedem illum Syracuſanum, quo tempore Syracu⸗ asSs epit Marcellus, adeo formis quas in puluere deſcripſe rat intentum fuiſſe, quidam (autore Liuio) tra didere, ut ng& prius patriam à Romanis captam ſenſerit, quam à milite ignaro quis eſſet, occiſus eſt. Cum quo contuli pedem) Cum quo congreſſus ſum, cum quo in certamen deſcendi⸗ cum quo manum conſerui. Si quem ergo eorum quos doctores artium uocant.) Vere doctores, ſiquidem doctor dicendus eſt, cuicunq; quouis modo doctoris contigere inſi Enia, quem in modum & ſimia interim rex aut re gina dici poteſt: & alinus ille apud Cumanos, cum leonis induiſſets exuuium, ſibi etiam ipſe aliquandiu uiſus eſt leo. Equidem ita exiſtimo, non eſſe aſpernãdas iſtas, quas uocamus pro- motiones: modo is qualiſcunq; honor ſolis contingat eis, g ſtudio ac induſtria ſua eo diguos ſe reddidere, non etiã ho- minibus ignauiſſimis, quibus animos aſpirandi huc facit, non eruditio, non ulla morum inte gritas, ſed quæ ſola hodie omnibus in rebus dominarur pecunia. In confeſſo eſt apud om nes, eru ditionis teſtimonium eſſe debere promotiones. At ſi uere dictum putamus illud, ſcientiam non loculorum, ſed laboris & induſtriæ comitem eſſe: hic autem doctora- tus, quo uſqueadeo nobis placemus quidam, in pleriſque cgrte loclos magis, qu àm laporem zut induſriam ſequi= : giun vſe ie ſn Inun Aer⸗ len Phror fuNn UINI llam ſleloc (iiem acis Netenrp ſeperir Ccenda ngenn Neopr rbitn eſcie uerſa nom uis,6 nahe lliſci. totan tumn uoch gisiſ perfr eſleſ⸗ irrit cialech tum uſt imniun hoſri. lointen miilu lanis guid Mema ügere 4 uncad Beſitind eickali⸗ ntin llann ei git UIMNH ude⸗ Und Cnae NNN gran Pnte ““ nc, 1OH Grn ninn Ntiis Mre le deen ule⸗ en tonn int Nad 6ℳ ul⸗ DE INVENT LIBER II. 119 tur:planum profecto eſt, eruditionis eum teſti monium eſſe non poſſe. Denino plura, quod ueriſſime ſcio dictum eſſe Comibo: Obſequium amicos, ueritas odium parir. Dic quæſo uir doctiſſime de dialectice, quando hanc uel ſolam uel maxime omnium artium, quas uos numeratis libera- les, uideris præ te ferre, cui uſui diſcendam putas.) Audio ego hunc morem eſie quibuſdam Ludimagiſtris, ut in ſuis illis phrontiſterijs, ante oculos puerorum quos docent, hęe uerba maiafſculis literis ſoleãt depingere, DIC QVA- RE HIC. quibus admonitam uolunt rudem adhuc æta- tem illam ut ſub inde ſecum cogitent expendantq, cur quo tidie ludũ adeant, cur illuc à parentibus miſſitentur. Vellẽ equidem hanc eandem conſuet udinem hactenus eſſe & dia Iecuicis noſtris, ut non illi quidẽ eiuſmodi nugamentis obli nerent parietes, ſed ut iis, ́s inſtituendos ſua diſciplina ſu- ſceperint, illud ante oĩa explicarent, quẽnam in finem di- cenda dialectica ſint, & qui inde ſperandus fructus. Nã ut ingenue id ꝙ (entio dicam, quẽadmodum gallus ille apud Aeſopum, repertam à ſe gemmam idcirco abiſciendam eſſe arbitrabatur, ꝙ ꝗᷓ uirtus & qui ufus eius gemmæ eſſet ipſe neſciret: ira & dialecticę unũ hoc mea quidẽ ſententia aduer uerſatur, quo minus hodie in precio ſit apud multos, ꝙ ut nomen eius apud oẽs longe eſt uulgatiſſimum, ita pauci, & uis, quiq; uſus ipſius artis ſit, ſatis norunt. Multi perſuaſum habent, ciuilibus eam cauſis accommodari non poſſe, tantũ diſci in hoc, ut in umbra ac ſchola, perinde ut auiculæ ſolẽt, totam ætatem garriendo teramus. Atque ſunt certe, qui tan tum non omnem culpam hanc reicciant in præceprores, eò quòd ij, etti norunt quidem ipii, alium quendam quàm nu- gas iſtas eſſe dialecticæ ſinem: neq; ueriſimile uideatur, tYö perfrictæ poſſe eſſe frontis hominem quenquam, ut doctor pſe præter indecoros iſtos garritus, uſum alium neſciat: ita tamen ſecula iam aliquot dialectica docent, ut de germano interim ac genuino illo- rxum uſu non audiatur apud eos uel uerbum. Qui docent, inquiunt illi, artẽ gladiatoriã, ij non ſat habent uerbis mo . eſſe ſuſtineat artis eius, cuius i do p̃ſcribere, qua ratione uel aduerſariũ feras, uel ictus ab illo intentatos eludas: primũ ipſi arrepto telo in ludicrũ cex tamẽ illud deſcendunt, ut iã non ſolã auditor, ſed ſpectator etiã artis ſuę fiat is, qui ſe illis in diſciplinam tradiderit At ne id quidem ſatis. Tradunt deinde arma diſcipulo, docent aptare manas, docent gradus cõponere, docent quo pacto, nũc fugere antagoniſtam, nunc inſequi debeat, quãdo gden Da0D RODOLPHI AGRIcC. dum uiribus, quando arte utendum. Quid?ij qui pueris præ pnen cepta tradunt Grammaticorum, nonne primum ipſi exem- Clrin plo uno aut altero id ꝑpræceptum quod ſit explicandum illi neſt ſtrant? nonne deinde autoribus enarrandis, traditas iã ant? au præc eptiones illorum ſeriptis accommodant, oſtenduntꝗ, ee quis quomodo hoc aut illo præcepto ſit uſus, quis neglexe rit, quis obſeruarit? Atq; ita demum ipſos etiam pueros iu- Sltert bent conari aliquid, iubent carmina meditari, iubent com- one ponere epiſtolas, neque uero id, quemadmodum in prouer negte bio eſt, ſine corti ce. Adſunt ipſi, uicia indicant, emendari ea sel quo pacto queant, demonſtrant: ſuas quoq; interim epiſto- Gnnnd . 18 aut carmina illis imitanda proponunt, idq; aunnum unũ ſoeu —= aut alterum, quouſq; tandem aliquando fuis illi alis fidere cum tutò poſſint: ita fit, ut iam inde uſq; à pueris, non ſola diſcãt Epart — præcepta, ſed & uſum quoq; aliquem eorum nouerint pre- g. ceptorum. Quam docendi rationem putant obſeruan- erin⸗ dam eſſe etia m in dialecticis: quorum ii quis alius ſit uſus ſulus præter iſtos Gymnaſiorum conflictus, hunc aiunt indicari culo⸗ oportere eis qui doceãtur: neq; tam referre illorum, ut ad- aamne uerſus præceptum quodcq; plauſtra aliq uot conuehas obie liror . * ctionum, quã ut commodis in ſingulorum explicatione uta cerit — re excemplis, demonſtresq, quo pacto alij hac aut illa præ- leſan . ceptione ſint uſi, quomodo ipſis utẽdum. Hoc ut dilucidius fum ſiat, ſic explicant: Aiunt dialedticen de ean eſſe numero ar- inde * tium, quæ uelut miniſtræ quædam ſint artium cæterarum, latie quasq́; uſus modò cauſa diſc endas eſſe omnes confirmẽt. nece Itaq; enitendum nobis huc eſſe, principio, ut quæcunque in lidie ea, etiamſi argute quidem, & cum maxima quadam fſubtili Lin tate dicuntur, tainen nihil aut minimum utiq; conducunt ad oſten uſum: ea omnia aut in totum ſubmoueanrtur, aut certè non pute oneretur hiſce rebus iuuentus: quod genus magna ex parte nutt⸗ eſſe, quæ ſola hodie docent ſcholæ, nec non multa etiam ex doci ijs, quæ tot libris cõplexus eſt Ariſtoteles. Deinde, ut quæ D ad uſum facere uideantur: ea tradantur ſic iuuentuti, ut qui lihne nam is illorum ſit uſus intelligat. Atque id tribus rebus ſie 1 xi poſſe.Primum, ſi (qu emadmodum dixi) in tradendis præ Utzwi ceptis non tam agamus nliu bur aduerſus ſingula quæque, “ Wwyyriades aliquot cogamus rgumentorum, quàâm ut com- Non snodis unumquodque declaremus exemplis, ſiue ea com- fies . miniſcamur iplſi, ſiue ex autore quopiam affera mus. Ea au enn tem exempla, familiaria quidem eſſe oportere: non tamen D ocioſa atque inepta. Nam ut grammatici paulò diligentio- 10r. res ſuarum eſſe partium cenſent, non qualibuſcunque uti er ęzxemplis in explanatione præceptorum ſuorum : ſed quæ zugt prætexra⸗ 4 rin ſexen⸗ lun iln ia untg, leglen fl⸗ flon⸗ toert iean NIG ⸗ Giti nng⸗ tenn⸗ Uin iuin — uie ten tilip⸗ Cd umee cktn 8NHE 1nl NrA usl li len Hon DE INVENT. LIBER II. 12 præterquam quèd præcepta illuſtrant, utilem etiam aliquæ? complectuntur ſententiam: ita & dialedticis illud curæ efſfe debere, ut quæcunque explicandis præceptis ſuis, uel effin gant ipſi, uel aliunde ſumpta adducant, ea iemper eiuſmodi ſint, ut ad ciui em uſum communemq; hominum uitam ac- commodari queant, & uel ad uirtutem hortentar, uel à ui- Cijs deterreant, uel alioqui ad formandos mores ac nitæ in ſtitutionem pertinere uideantur. Ita fore, ut & poſtea ſcho lam egreſſi, ſciamus quid in ludo egerimus, quoq; pacto in rebus eiuſmodi, ijs prieceptis uti debeamus, Deinde ſi in enarrandis autoribus ſiue ſaeris illis ſiue prophanis, nam ad hoc utique inſtitutum nihil re ferre, omne artificium dia lecticum uelut digito indice mus. Nam ut in hiſce explanan- dis partes ſint Grammaticorum & Rhetorum, ut quã emen date, quàm eleganter unumquidq; dictum ſit quærant: ita pertinere ad dialecticos, ut qu àm credihili quiſq; oratione ſit uſus oſtendant. Qua in re duplicem ineſſe errorem hoe ſeculo: unum eorum, qui ut primum audiunt explicari poe- tam, enarrari hiſtoriographos, prælegi epiſtolas doctorun uirorum, continuo uociferari ſolent, aliud nihil quàm do- ceri Grammatica. Eorum alterum, qui poſteaquam totum ſeſquimenſem impenderunt audiendis libris Grammatieo xum, ſtatim ad autores quoſuis enodandos proſiliunt, per- inde quaſi nihil ibi præter fabularum uoculaxumch expli- cationem euærendum ſit. Tertium, quod ad tradendũ ufum meceſſarium putant, eſt, ut præter ea quæ iam diximus, quo tidie ciuilia quædam themata in Gymnaſijs proponantur, && in ijs ipſe pręceptor primas (ut ſic dixerim) ducat lineas; oſtendatq́; ꝗqua ratione, qua uia, ea the mara in hanc aut illãö partem declamari poſſint: quæ exordiendi ratio, quo pacto narrandum, quo tractanda ordine argumentatio, quo mo- do concludendum. Hac demum ratione fieri poſſe, utinum bra adhuc degens iuuentus, luci ta men aſſueſcat, atq; uſum aliquem eorum, quæ diſcit, intelli gat. Hęc illi cum alijs muu tis, à quibus recenſendis ea de cauſa mihi ſuperſedendum putaui, ꝙ haud ſcirem an oĩbus perinde eſſent futura gra- ta. Vnus Quintilianus conatus eſt explicare.) Libro Inſti tutionum q uinto. Quanquam multum intereſt inter præce ptiões Fabij & Rodolphi. Iile docet quo ordine qua ue ra tione utendum ſit argumentis poſteaquam inuenta ſunt. Rodolphus, quẽadmodum ea inueniri, eruiq; ex locis poſ⸗= ſint. Quo autem ordine ſit utendum inuentis, id explicat li- bri tertif, capite decimotertio & decimoquarto. Nune nutem quotuſquiſq́; Quintilianum attingit eorum, qui dbi⸗ . 0 122 RODOLPHI AGRIé. loſophiæ ſibi nomen a ſexrunt?) Ferri poterat, ſi nõ attin ipſi: niſi alios etiam, mirum quibus artibu s, nõ à ſole Quin tilia no, ſed ab omni politiori literatura auerterẽt, planece facerent id quod aiunt in præſepio canem, qui nec ipſe hox deum edit, nec ferre poteſt, ut acc edant eò equi aut boues. Quiq; omnes iuſtæ literaturæ numeros impleuerit.) Qui ad culmen & quaſi apice m melioris literaturæ peruenerit. Sibi fere iſta Muſisc;, ut dicitux, diſcit. )Diſcit idc irco ut ſct at ipſe, non ut alijs ea quæ nouit cõmunicet. Ita tihicen Anti genidas, ad diſcipu lum quendam ſuum doctum illum qui- dem, ſed frigentem ſane ad populum, mihi, inquit, cane & . Muſis. Raimundus quidam cognomento Lullus.) Caro- . lIus Bouillus in epiſtola ad Raimundum Bucherium, huius Raimundi uitam depingit. Quin & hodie extant Commen- . tari in ea«dem artem. Balearis. )Ex altera Balearium In- ſularum, nam duæ ſunt hoc nomine in Hiſpanico mari, ho- die Maiorica & Minorica appellatæ. Qui numerant, nõ in Licant.) Sic & Plinius in epiſtola quadam concductifur u= merart1 ſententias, non ponderari. QvVID SIT DIALECTI .ee ini, tuume est i igitur nobis hoe likyo, uſum trade⸗ e Locorum boc eſt, (ut idem apertioribus dica- mus uerbis eaplicare, quo acto paranda ſit dißeren Ll, inia, uam dialecticen uocant. Id commo- dißime ſiftuniniehuk i oſtenderimus, gu ute ſit ma —17 e ie ⸗= r e Materiam dico rem,de q 4 diſſerimus . Inſtrumen. ve: rrL, . tum, orationem, gNi eſſe de re nolunun. . NVi explicamus. Tract ati, quomodo hæc paranda ſint, , , E quæ cuique rei aptanda. læc quò ſacilius ſit ui r 21 gdert optimum fuerit initio deffnire, quid ſit dia lecti- cr, & cui uſ ui hie Hdestinata ſit. Trri ik eiae⸗ Et no⸗ iar en r rr , r Rflrieat J ẽ⁊ s reri lins, quod ram tem ei er tradtalus Me fa lia nmn⸗ i⸗ ðð WW ein Et nomen en guen züleltic⸗ nonnulli Latiné tentan lo Couun kez dicere, dißerturam uel iſp butaturam, quemad- pleho 4 Ba‿n, u modum & grammaticen aturam dixére. Ve- D vuͤm quando & illa la aſperior ſunt. ae ſenis e e e n ℳ9 dud ec græco perinde ſunt ur recepta, 1 pleri e Latini, anquam ſuum e eſßet, nos etiant Ergco mnelides ute⸗ a muar. D ener artium genere nolue 8 kate X artium g r. .* * iun rvunt eſſt ſe eſe, quidai ackkat em Juandam ae. len⸗ r werm utro dicati n 19 non eſt quèd in præſen- ia ualde nos ſolicitos habeat. Artem eſſe communis accepit opinio, & artem diſſerendi uulgò dicimus, hocq; nomine éditi de ea inſeribütur libri. Erita ni . mirum edindarinc⸗ famn, exeludere numero: dus ren er 53 . r 5 dW is breß⸗ lllio ſuos ieliqueæ non ſatis commo . Ae poßint. Quod ſt ars e E ut quidam definiuére vollectio multarum de una re comprehenſic ionum, ad3 7, * ſinem aliquem utilem uitæ, uel (ut alij )recta ratio r: rrerumm ſaciendarum: nemo ibſam dubitauerit artem „ uocare: nam & multas nbrehẽ mones colſigit, quo pacto inue niendum ſit argumentum, & quomodoie dicandum ubi inueneris, & aclendorum iſori re⸗ W 1 tradit etenusritionem, Jquitenus faciendi uer- bum poteſt iſtis aptari. vikneeerumetr 6 a. E Falli, decipi, uera pro falſis, falſat hroueris 4 et 6, ⸗ . . fmttite butamas Fllit timei fommiißfjuum diilefi r 7 S azr it α⅓ 1adit. Eiænit id quidetn, ſed C nauem gubernätor euertit, & medicus aliquando Dremit. Hominum ſunt itta, non artium. Atque uel e eò magis fatendume erit ta utilem eße dialecticen, eum aſlta i ſæpé, nulla etiã un lnſtrucki arte ſaiant & qui fallitur, ſtartem calle⸗ Al iet, uel nequaquam id, uel mi⸗ deree⸗ 84 M . ne ſi. cul re iqug artes, quæ remedio ſunt Eeue bu D mMauis neceſſitatibus non potuerunt ſuccurr gul , e Gi lir niſ = ci en reer u, HHõ te in eo ſit po i, duo bacte liqueos cæc unf — in dicendo uitemus, ereſſe habu ſerit ltaperire atalee α oshenaler ve qudm u uarié quis ca r Tr 262 p poſeet . igiiis incle defronpti⸗ 44, utenda ſibi qul ⸗ Kaue non arts hæc ec culpa, uit enda me kkutk ſt ryctiun⸗ . iari te cupientis. (r e: Aherici nim ſunt, ut caueantur mala: & nemo ar lej tifex tanti remedia nouit. Relidctum ergo nobis ſit, n 3 e arlem eſſe dialecticen Artium-autem aliæ ad natu- Elt ,7 g2 ras rerum cognoſcendas, aliæ A milim Hoiiitt änti A a. dandam, aliæ ad orationis dicendiq;; regulam pertiꝰ (hn I y,, nent: huiusch Lener i cialesz, icen eße apparet. Orati- ⸗* . 4 . . ne 1 XMRA in id paratã eße, ut ani . ni 5 : – mi ſui bartccipen guiſch faceret alium. Tria ergo cõj ii .* wre 0 ſtat in omni oratione eße oportere, eum qui dicit, eũ Y gqui audit, & rem de 1⁴ habetur oratio:tresq pro- DE INVENT. LIBER II. 25 inde in dicendo obſeruationes, ut Percipi ipoßte, quid ſibi uelit qui dicit: ut cupide audiat, cui dicitur: ut bile vahilelete it habeatu ſides ei, quod dicitur. Primi N Lekai. emendlate & aperte loquen- tg tradit. uatatgagtinrtaiba, quæ ornatu[m * orationis, cultumq; & omne Kapiendarum aurium R illecebras inuenit. Q itur est, uide- bitur ſibi dialectice uendicare prohuliliter dicere de qualibtt re, quæ deducitur in orationem. ce 2 quæcunq; ad inuentionem pertinebunt, huius (ſi ue- rum fat eri uolumus) erunt negotij. Quoniim autem pleraq; ſibi Rhetores de inuentione, e& plura etiam quàm quiſquam dialecticorum dicenda ſumpſerunt, quale id ſit ait⸗ poſt paulum. Id nunc dicamis, quia uolumus che⸗ eekices eſſe⸗ boſſe ge quslibel bet d di- . : . eſe, cure reuera aprchubir est, hoc eſt, Mũ um Ariatoteles inquit, quod uel omnibus uidetur, Wo, e, e r E blurimis, uel ſapientibus, hisꝙ; uel omnibus, uel de ere 2 ðè A⸗ R. Blurimis, uel ſpectatis probatis q́;. Vt ſit exempli grga “ tia, cdor unuiieurrelsiaſ caknlieſi de i . . o. era, us. Quod pluri- “ S mis paraßid obes, honores S eſße. Quod ſa bientibus omnibus, meliorem e pe opibis cruditionẽ. Quoòd plurimis, uir tutem, maxime expetendam eße. Quéd elicl ,ut P quoa us RODOLPHI AGIC. quod Theophraſtus. un⸗ rri . . ,N. à* quam talta ll dicendu muntur, ut difficile ⸗ 1 42 1E ai H Hark: hi,: abunde, iuſmodi quicquam eis iccòmodari: n his igit. 2 de nobis erit probabile, quod apt cofiſeftaneei de re propaſita dicetur: quemadmodum mul:a de rebus quæ prorſus feri nõ poſſunt, dicitur: qualia de com D 4 n po, qualia etid apit . . 4h! a . . 4 22 4 as Aguleius duodecim libris de Meta orphoſ War . 2 . „» . g g. = - HDH apud Græcos Lucianus libris eis Quos ueræ hiſlo riæ inſcribit! qltibus?td ſumpturum ſeſe dicit, quæ neq ipſe, mqg quiſquam allus uldit, ned; duiſclan — Rigeluae Non quòd neſciam, poße etiam re uẽ- Irbabiliter de re eiuſmodi dici, duæ non ſolum à ſide rerum, ſed facultate etiam abhorreat: ut Lucia- nus idem, poſßint ne homints in aues mutari: & apud asrobium, uerit ne pri us ouum an gallina: quorũ dibiliter tamen diſeritur. Nam bonum & malum idẽ t s .s2 eſe, quodq́; post eum alij: & nihi M ſciri poſſe, quod noua Academia dixit: permultaq; allia eiuſdem notæ, non ſolum qui credibiliter dice- rent, ſed maximos autores qui crederent iſta habue⸗ Cor ſe run ohcike goiele ⸗ erit & probabiliter . . = 7* .— 1 7 X . dicere, quod pro con tionsrei propoſitæ um ap⸗ tißimé ad fidem dicetur. BErit ergo nobis hoc pacto gefinita dialectice, ars probabiliter de qualibet re fee, 3 . . . . utrumuis ſumas, incredibile uidetur: de utroq; cre- Aeere uhuit Mekh⸗ lun lepren unon urt Kura, nquoe Dedue deMa ſlarse ſe coꝛ faru fund gu⸗ kai 667. dam⸗ Citarn minur ſtapn onltlo le non ſo rer⸗ ffenn, in fact Unitur teli e it opere ici⸗ Ulteſt Kiei Popd v o⸗ DE TNVENT. LIBER II. u27 broboſita dißerendi, prout cuiuſque natura capax eſſe fidei poterit. scholia in caput 2. Et nomen quide m dialecétices nonnulli Latine tentan- tes dicere, qiſſerturam uel diſputaturam & cæt.) Hac de re non inutite fuerit legere ea, quæ ha ber Fabius lib.2. de no- mine Rherorices. Quo ex loco facile erroris coargui poſ- funt, qui uel diſputatricem, uel diſputaroriam dialecticen interpretati ſunt. Etiam ſi nõ me clam eſt, ab ipſo etiã Quin tiliano nonnunquam obiter atque aliud interim a gente, di putatricem eam uocatam eſſe. Sane quemadmodum lite- ratura, quæſtura, prætura, cenſura, dictatu ra: ita diſputatu- ra quoque aut diſſertura dicendum foret, ſi pateretur uſus. Deducicur autem 2 græco Nα quod eſt diſſerere. uꝶ de Martianum Capellam de re dialectica in principio. Quocd ſi ars eſt ut quidam de finiuere, collectio multarum una de Xe comprchenſionum) Simon paraſitus apud Lucianũ, oſtem ſurus paraſiticen eſſe artem, hanc ſinitionem ceu baſim ac fundamentum totlus ſuæ diſputationis ponit, 1 (in⸗ quiens) s7, s iyα.αναNMονιαοοας¾εαι anα0αQn Mο iyko Xναα½ * äõ TI1 7 X;s up 5o 7οα⁵½αNεhπι7α ε P½ιο Ars, inquit, ur quidẽ ego à ſapiente quo dam audiſſe memini, eſt collectio comprehenſionum exer- citarum ad utilem aliquem eorum, quæ in communi ho- minum uita ſunt, fine m. Crebra Tοροσä οασ νιεοmentio ſit apud Ciceronem in libris de Finibus, quas interim co- Znitione s, interim compre henlſiones interpretatur. Qua dd re nonnihil attingemus & poſtea. Vel, ut alii, recta ra- tio rerum faciendarum) Ita enim diſcernunt prudentiam & artem, ut prudentia rerum agendarum recta iit ratio, ars au tem faciendarum. Porro actionem eſſe, quæ intra ſeſe con- ſumitur, neq; operis quicquam poſt fe relinquit: factionem, quæ relinquit poſt ſe aliquid, ut ſunt ſcribere, texere, fabri care, ædificare. Neque uerò eſt, cur uocabulum factionis tantopere formidemus in hoc ſigniſic ato, cum non modò in Topicis, ſed in ſeptimo etiam libro Familiarium epifto- larumteſta menti factionem dixerit Cicero. Quod ſi parum Latinè dici putali et, non tanti apud eum fuiſſet autoritas Iu teeoniultone, ut in llom: gratia barbare prlur ſuſtinuiſiet. 32 UIA= nu8 K&OoDOLPHI AGRIC. Quztenus faciendi uerbum poteſt iſtis aptari.) Hoc ideo dicit, quòd id uerbi magis ad corporis, quã ad animi adtiones pertinere uidetur : ac ne corporis quidem omnes⸗ ſed eas maxime, quæ operis aliquid poſt ſe relinquunt. Artium autem aliæ ad naturas rerum.) Hanc ipfam ar- tium diuiſionem fecit & libro ſaperiore, capite undecimo. Orationem omnem initio diximus.) Libri prioris ca- pite primo. Quale id ſit, dicemus pòſt paulùm.) Huius libri capite decimoctauo. Hoc eſt, que madmodum Ari ſtoteles inq uit.) Ariſtotelis hac de re primo Topicorum li Pro uerba ſic habent: 5 ℳωXιαιιαπττεπ1να 1riρ&zDαναs-Hου 1%a 6α5αρhατορυιτ 5 ô*νH„mXαι sαπ1οα 1dd2 αο 71. XX tαραροπν ρ „ .1 5 * 14 2 1 A —₰ —C XSρνvuu„NsQnααNσαεααοασααιιυα πα EuIocααι¾1τε d αααιε ταπNτπ , T⅞daæj.71075 90⁵7, πιονο α⁹:. ’'s 71οα½, * 7075 Xl5015, 1 1075 Aο ναιαπο1⅞ οαα ivdokzts Hoc eſt, Sunt ſane uera & prima, quæ non per alia, ſed per ſe metip⸗ Ia uera eſſe creduntur. Neq; enim in principäs ſcientiarum inquirenda eſt cauſa, qua mobrẽ uera ſint: ſed unumquodq; corum tale eſſe oportet, ut per ſe ei fides habeatur. Proba- bilia autem, quæ uera eſſe uidentur, aut ommbus aut ple- riſq;, aut ſapientibus: at q; is rurſum, aut omnibus, aut plu- rimis, aut ſpectatiſſimo atq; illuſtriſtimo cuiq;. Apule- ius duodecim libris de Metamorpholi ſua.) Quibus titu lũ fecit de Aſino aureo. Lucianus in libris eis quos Veræ Hiſtoriæ inſcriplit.) Hi uoàν71ροαν nomen habem: Inſcri puntur enim 75; ⁶½XN**ροαεcum nihil ueri, ſed fa⸗ bulas meras cõtineant. Id quod ipſe Lucianus reſtatur, cũ priori libro inter cætera ſic ait: ycMπια⁰ 7 1vo 77ρ ue* õ AXX&νiτοοαα1αιιͤÜα **τ⁷⁵⁵, à ℳι TRp Kα yvib Jov&αοαπινσ, NM J 7 s iy⸗ Uν⅜X„uwůXοαHνvοο αHα.N- s 1540 ντισε. Poſſint ne homi nes in aues mutari.) Extat Dialogus Luciani, ꝗ inſcribitur υρο h A1†ααοσσααεa1n eo Socrafes Chęre-⸗ phronti argutiſtimis aliquor ratiunculis perſuadere cona- tur, nomines in aues mutari poſſe. Fuerit ne prius ouum an gallina.) Lege M.- S i librum ſeptimũ, cirea ſinem. Probabile ergo dialectices erit, & probabili- ter.) Inuerſus ordo, & ſic legendum: Probabltliter ergo di- cere erit, & probabile ꝙ pro conditione Gc. en i Ms ⸗ A e anint nnne , H.H cin . c lnins 1 4I InI 9 DE INVENT. LIBER II. 129 QyIS SIT FINIS DIA- en . lecticeg. cap. III. 3 e w,a, A iud iſteli ſeriuitac guirſt 2 4 ad uem m ſi. ine lli er Ainäte referen S: = da. St enim ufe⸗ ſunt artium, obus e. . tur: ut quæ comẽplationis cauſa⸗ iſetee m finis . ſit coutẽplitio quæ pr ropierſ rorma nil probitas: qilæ Propter aliã aliqluſs actionẽ, hac a, maction?z „ cui de Bade ſinẽ abe. erit nimir dialectices fi nis prn Huado huic ſone, e 6 icetde eum, qui audit. 4 bien⸗. dum eſt, ut quiſe quis allu⸗ Jua ⸗ docet, dialectices ri manere fungatur. Nam & Grammaticus, qui fabur ð?ð lam poëtæ explicat, qui hiſtoriam recenſet, gui uer⸗ a interpretatur, docet: ſic etiam qu ogati W ba interpret t:ſi qui interrogãti, te uel non eſt, reſpondet, docet: nihil tamen uterq; e 54. agit, quod ad dialecticum pertinet. Quoniam enim ſat g. er S 912 nat: elnter, Poté rinnuie, huba e, daret, econ- § H iſe 4 tentus. AuAiÜHaαdoοαοραιt em Krole oralione ue Se 13, D. 2 R Oratione r oge tis hiber ab ro, gui lanaltt mmtellei, S bredirie = e autera ſtud n direnu heri Arlin, nan qui ſtulta au ½ P 3 dlito- o RODOLPHI AGRIC. itoris credulitate abutij uekurd ut ſunt pleriq;, qui non i,, Aitt, ſ i e, quanquam dicat incre- dibilia, quanquam repugnantia) hic non magis diale diei præstare offici eim uigebitur, ,quàm imperato- 6 2 2 ris ille, cui non ſua uirtus, ſed hoſtini metuis ctoriã e tradit. Quoddicimus autem, Aperté dicenti rati- .. m ,. onem ad grammaticum pertinere, illud non erit igno 9 randum nobis, perſpicuitatem orationis uerbis con- . 5 r i⸗ 27 2 r⸗ & rebus. Verbis, ut non ſint uel improprietate, e — uel nouitate obſcura: (quanquam no- EA . e. uandis uerbis pud Latinos nullus fere relictus ſit lo à cus) ne ue contra naturam ſuam perplexius conſtru- 2Wrele. dia. Hæc quidem perſpicuitatis pars ad Gramma 6 . 5 eleun bertinet. At berſpicuitas Juc in figuris orna- Zen ͤ/tué. uerborum est poſita, ea Rhetorices præceptis conſtat . Rerum autem Een in natis ra illirum, partim in ractatu conſiſtit. In nature⸗ gquoniam aliæ natura obſcuriores ſi de e ser res, & cognitioni noſtræ magis expo ſre Ea i 6 Pen Ris e a ii, rendi rationem non pertinet, quoniam cum ebAi ip⸗ ,2 n : e „ſis in orationem qualija eung est affertur. Alii es ⸗ 4 diſpor conſequimur rebus: quo- . . nii mut aligtetd ante poſteã ue dictum eſt, ita plus „ E erſ , H. Aa ue intelligendo alteri confert. . lale⸗ Kedrra AArtne m sareihieuis Peptia gui ere lft let ſnue pon pre lr, lent Et ſolta Eefnis⸗ undis Uehis . lio lit Tnonm od inn ſte⸗ ⸗ 4 i⸗ ℳ DE INVENT. LIBER II. I1 quam etiam fides ecrum magna ex parte huic ipſi ec innixa. Quemadmodum enim nemo pictorem quem- biam, aut fictorem conſummatum dixerit, qui omnia quidem ſeorſum mẽbra exadct e exprimeret, iungere autem ea neſciret, & in eam babitudin? componere, ut motus aut actus alicuius quã uellet imaginem imi tarentur: ſic ne dialectici quidem nomen ſibi uendica bit, qui omnia faciendæ fidei inuenire ſciat: ſed diſ- ponere, & in ordinem redigere, ut ſidem cui deſtinan tur fſacere boßßint, ne ſciat. Hic itaq; finis erit dialecti ces, locere bro acultadie rei, de qua diſſeritur, id eſt, inuenire quæ fidei faciendæ ſint apta, & inuẽta diſ- bonere, atq; ut eererluridin accommodißima 4 . 2n Aannr- . ſint ordinare. Iudicandi enim partem, hoc ipſo quod faciend æ fidei apta inuenire debere præ ſcribo, com- prehẽ ſam in præſentia uelim. Nanq; perinde uide- tur, non inuenire, & inuenire eiuſmodi, quæ iudi- centur inſtituto noſtro apta non eſee. Scholia in caput ʒ3. Erit nimirum dialectices finis, probabiliter de re pro- poſita dicere.) Recte hoc, ſiquidem idem eſt officium artis & finis: quod Cicero in Rhetoricis negat. Quãquam no uandis uerbis apud Latinos nullus fere relictus ſit locus.) De his Fabius libro octauo, capite tertio, & M. Cicero tertio libro de Ponorum & malorum finibus. ( uoni- am non modò in percipiendis rebus ordo.) vide libri 3: caput octauum, & rurſus 13, —»» . * „ vV8NSE 132 RODOLPHI AGRIcC. QVOD MOVENDI RATIO, à docendoinuentione non differat. Cabut IIII. ED quia “5ñäl aleric uof ſicio, uideatur autem ſuam etiam habere inuen⸗ .- tionem qui mouet & ul delectat, qucg di iſt nAd& ra us., a S maur anguſtioribus terminis, quàm fert natura inuen — I Se actilis idtio didturum me ſum pollicitus, hic locus ui A. - detur Cbreng huic rei explicande. De hinienda er e⸗ Pa, er g erunt iſta, & oſtendendum quid ſint, quò facilius a TPs: ——, queant aiſtirs ti. Doæere ergaeſt rem ex ignota fa- er e 3, otiarem. Mouendi gtstcenn generale ect nomẽ, ein 6 Auol! late patet: ſed in præ ſeutia tantum ad men⸗ , e, a . tem referinzug: uf ſit mouere, pacatam tranquill Amq; 6 35 Dalrdi mẽtem aſfati ibi befturbne. Delefhereenhtilal'⸗ SP „or . 2 . . 6 . . ?ð ,lac .lli gre Ve leg aliki acere, re, quo ſit ſen- i ſai eius ſuj i HFercii ickoims datum. Iſtaq; uel P Mge rebus ſtunt, uel oratione. Nam & re docemur, quo⸗ ties rei alicuius expe rimentum ſumimus, uel præeun tem aliquem bro⸗ onſtrantemq; ſequimur: rut pictor ioſte is lineis, uel tumens uel ca Taa dligtid rrmtri 2 color umbrã reddat, . quis 8 tione docendi autores ſecerunt, non immeritò uidebi- mne, 5r ſoeg ers, ti onis, hauc partem terminaſſe. De hoc quoniam ex — latt Ga u⸗ ten uhi. DEINVENT. LIE ER II. 133 quis lumen: quomodo ſubſiſtentes res & uiſui ſeſe longinquitate ſubtrahentes, in plano ſint imitandæ: hic rebus docet. Poſſunt & hæc eadem oratione fieri, ut non monſtrentur, ſed tradantur uerbis. Eru- AOℳ. 2 P- dite itaq; Plutarchus inquit: poëma pict uram loquen⸗ er e tem eſſe, bicturam eſße tacens poëma: illud ſignif rein .* cans, docere ambas, & perſepe res eaſdem: ſed alte- ram loqui, id quod altera oſtendat. . 4 Er. rebus & oratione mouentur. multo autem maxime — r rebus. lrata ut ualibuſcunque epi⸗ logorum Ciceronis uerbis, ( quanquam ſint illa qui dem ingenioſißimèe & apti ſßime ad commiſeratio- 2 nẽ copoſita)ad luchrymas cogeretur, niſi tamen inſiꝰ 4 gnium reorum ante oeulos ho ſita calamitate, & acti . one gläbuiſdam, & ante omniama ⸗ TPrr e Deire nautibua ubertim lichrymis Ciækrohis iſta commenn darentur. Delectari nos rebus ſ imal & uerbis, noti- . s eßt. quam ut indicari oportest. : Nobiesgkende , 3 T A tant uͤme e. rins, Iituemul ſiun or. oratione, „ (. Fihe re hæacq́; uia(quad ad inuentione iE ea dentur à docendi ratione ne ſſe ai Aiſerets. Sane Ariſtote les ait, cum SömJuse Juns audientem uelit, ſuper⸗ eͤ uacuam e ße argumentationem. Id ea hanadd, quul gs ita eſt, ſi accipimus argumentationem, quo nullisq; corruptam affraͤibe ſiene Srtet eye. r. g., dt, 684 evorruz 2 A RTC. renet enim argumentatio intentam, & uelut exper Derfactaminentem, ut ullus facilè ſubr ere & au- lm im poßit affectus. Quinetiam ienud illud 0„° 6 = minimè conuenit: nuiee treden . Kicabimu⸗ ar. e gioren em, ut tia oſtonäͤs &α col⸗ ligat, cuius mentioſ nolumaus commouere auditorẽ, certum eſt affectibus eam non cõuenire. Nemo enim . Perauerit quenquam ea in re commoueri poße, de qua, ſit ne ita, nec ne, prorſus addubitet. Quod ſi om né id uocemus argumentationem, jiis du ubia, Mmcer⸗- taq; colligimus, nõ modò opus ea eſſe ad affectus euo candos crediderim, ſed crebriorem etiam denſiorẽq́; eſe oportere. Viribus enim opus eſt, & rapienda mens, auferenduaq ipſe ſibi animus, & uelut extra ſſe ponendus. Imitantur hoc in eloquendo autores: ut e, ehe ſi minus ſint ipſis plura quæ dicant, idem tamen, me- 2 eeltis ſubinde uerbis, ue lut plura ingerant. Quiqd ali- e s2 X nd nillil, atweßi, cum dicit apud eum Dido: Per ego has l achrymas, lextramq tuam te. Per con⸗ nubia nostra, ber incœptos Hymenæos. Idem erant dextra & cofmubium & Hymenæi: non enim aliud; uam gen oniug, hus enbeh ſignificat: repetendo tamen , ͤ argumentandi genus, turbulentæ affe- 4— = = — == E — — — = = = = — === = — = = tamen alijs erbip, tanquam plura inculcauit. Sed tib& guis poëtas omniz geſ der Qhaliquid, D 1/ 2E onashy habeft, DE INVENT. LIBER II. 135 2 adhbiberi irgumentationem facilé ſciet, ii — hoc est, qu! atum, er. ibent, ulrſauerit. = =E Tum uerò præcipuéè poterit oſtendere Tragædi;:— apud quam ex profeſſo omnia ardent affectibus . Sed CT hbiſtorici &oratores etiam, quatenus res permiſit, 2 hac laude ingenij poëtis non ceſſere. Cicero ut omni- bus eloquentiæ partibus, omnibus alijs fuit ſuperior: — . 10 ,a 5 ita hac parte ibſe ſibi cõparatus uidetur ſubra cæte- . er, P g, ras laudes ſuas eminere. Ne ergò uerbis colligamus,. Rrtert quod apud illum exemplo demonſtrare in brompti (ie ihaon,, . . . èð ½ eKt, ab eo potius huius rei fides nobis petatur. Longiim . — „ ,—ℳ„ M JDooW ee, e est per omnes ire affectus, cõmiſerationẽ uideamus. 2 Vna enim eſt oĩm in commune natura: & ꝙ in hac . oſtenderimus, ſacilè liquebit in reliquis. Duo ſint oportet in nmiſericordia mouẽda, acerbus alicuius ca Mο.&αeum qui perferat, indignum illo uideri. Quid g. . ., ergo?nonomnibus cõmiſerationibus Cicero, uel utra gque hæc, uel ſi alterum apertum butat, al rum - 2714 tis argument is proſequitur? Pro Milone, GClodi/ pri mum inuidiam e tota uita illius, omnibus factis eruit. Sed omittamus hanc, atque quæramus id quod ſum- pſimus. Quò magis potuit octendere indignum exi- nre . lio Milonem, quàm quòd fortißimus uir erat: atque bræſentis periculi metu, non animum, non uultum, 04 . N= A; .. ISé6 RODOLPHI AGRIC. non orationem mutabat? Ergo ſubiſcit iam format, &ο expreſſam argumentationem à minori deductã- 2. ber culorun nos eti⸗ eoſen enim ſe e primum hictucnte animus dicentis, ita etiam pacatior ad- - huc eñt orat io. Leiude datis Miloni uerbis. liberius / gr erumhit: Valeant (inquit Mualeant ciues mei. An non Milo Bot erga bopulum Romanum animo, quem iſta uerba bræferunt, indigni ſimus tali caſu uidebitur? rrelIam re liqua Neni (quod aiuntuelis: Ofruſtra (in⸗ uit) ſuſcepti mei labores, ſpes fallaces: merita ha- —ene Milonis erga omnes ordines. Dei ge hrinatum e E, beneſicium Ciceroni in r ln it bpuli uo⸗ SFear Pa Uenigte datum. Post hæc egregia eſt mmium ordi⸗ erSn, e rls E- mum de Milone opinio, I7 mninae ligo omnia ex uir c, A etute eſtimantis aal redle Jadtorum pra:nium ſini r S , 4 ibſa are facta. lam gloriæ amplitudo: De me (in- Irn re 22 A,XE quit ſemper populus Romanus ſemper omnes gen⸗ tes loquentur. Quid his omnibus agitur niſi ut oſten datur mncieniirr eße Milonem eò caſu, quemin⸗- tentent aduerſarif?Adeo, ut 36. quis conijcere in ſyl- ogi/mos iſta uelit, & diſp iitium more colligere, nihil expeditids aut ſacilids fieri poſſit. Pro eo ꝙ, reliquum erat, ut oſtenderet grauiſßimum eſſe huno Miloha caſum, orator tractandorum animorum ar- G tifex enim glaceler miſeret eo migid⸗de⸗ minus ſunt 4 eius querelæq;, non iã Milonis uicem, ſed ſuam do⸗ Paulo boñt ſequuntur: at in uat irſe non botuißes . Aa DE INVENT. LIBER II. 137 tifex peritiſßtimus, treanſert in ſe hanc calamitatemẽ proq́; Milonis perſona, ſuam, hoc est, amici, qua ni- bil fauorabilius eſſe boteſt, ſubſtituit: ut lebryme = lentis de flentisq; fortunam, iuſtißimẽ ſluere uide- antur. Quid ergo 20 Potuit grauils cõtingere Cicerõi, eo ſe priuari amich, , Proe cuius ſalute ſuam ipſe pa ratus ſit dependere: cupiatq; mori, priuſe Juumtanti⸗⸗ rerre mali uideat? eo amico, cui cũ ſint omnia à ſe officia amicitiæ tribufa, in irritum ſint omnia præ ſenti caſu recaſura? to eti oeliactinnics, cuius fortunami ipſe ſuam - “ ducat: & ᷑ cutias caſu, omnia in ſe iudicũᷣ benehi 4 t, ueluexlin. gei ſibi, qui liberis ſuis, qui fiatri⸗ omßnibus in uno c ſeruatis, autor fuerit ſalutis? gi — en omnium acerbi ßimũ ect, pro 5clius incolumitate, non? : 2 . V uitum madò clodij paciſci uelit, ſed prætorem etiam = e emq; & dictatorem uicere. Keſpicit au- 4 , tem ſubinde orator ab affectu ad cauſam. Neq; enime :. , 3 id agit ſolii, ut miſericordiã moueat: ſedut per miſe ⸗ 1t2. e e 4 ſexicordiam, i cubit, iudicum animis extorqueat. 4 TaIn, . .Einc ergo ſunt illa: Quid uos iudicess quo tandẽ ani 2 4 mo eritis? Et, uos uos appello fortißimi uiri. Et quæz— ℳ es& dub E. icbretchte⸗ vers eet „„ Es we ner Hrgthcir rationen⸗ explicamus, ſ il kad n y8 golai⸗ Ws = . 4 2 PWe- Fars . he62:: dee , rrro g. ——— iSs RODÖLEPHITXGCKIc. uolimus oſtendere, ea quibus concitantur affectuu, omnia ex eiſdem duci locis,: ex quibus ea, quibus do- 1 cemus. Est enim amplificatio (ut inquit Cicero) uehe * mens quædam argumentatio, ut illa docendi cauſa ſit, hec commouendi. Illud non negauerim, latéere plerunque argumentationem in iſtis, & impetu uehe mMmentiaq; dicentis obrui, fieriq́; ſimiliorem expoſitio- cengdi figuram pertinet: plurimum inter iſia intereßee, umt & Rhetori quidem multum differre, dialectico pro u⸗ . fanan bpemodum nihil. , fum. „ in . — Sc holia M caput 4. . müdi . De hoc quoniam exactius initio, dicturum me ſuns tori —. pollicitus.) Libri præcedentis capite primo. Vt ſit mo Eer A ere, pacatam, tranquillamc; mentem affectibus perturba- res, re.) Cicero in Partitionibus: Motus autem eſt, inquit, animi libre inc ttatio, aut ad uoluptatem, aut ad moleſtiam, aut ad me- quar tum, aut ad cupid itatem. Nam & re docemur, quoties rei horu alicuius experimentum ſumimus, uel præeuntem aliquem lol Præmonſtrantemq; ſequimnr.) Sic ueteres illi Lacedæmo- (Alb nij, homines quoſdam agreſtes, qui Helotæ dicebantur, fe= Plure ſtis interim, ſolennibusq; diebus, quàm maxime ad porũ gueh cxapulamc incitare ſole bant, atque ita deinde uino cihoch rean. obrutos immittere in conniuia iuuenum, uti ij, cõſpecta tur vonpe pitudine ebriorum, temulentiam, ut rem maxime defor- arent mem, omnibus modis fugerẽt ac cauerent. Et Iſmenias ille guntn Thebanus diſcipulis ſuis, tam eos, qui male, qu àm qui be- ſlitiol ne modulabantur, oſtendens, dicere ſolebat: hoc pacto mo⸗ Uenren dulari oportet, illo non oportet. Quæ quidem docendi ra- illsten tio, rebus magis conſtabat, quàm uerbis. Frudite itacq; etia Plutarchus inquit, poema picturam loquentem eſſe.) Plu- ns ſo tarchus in libello eo, quo diſputat, bellumne ‚an Philoſo- ltetu phiæ ſtudia clariores reddiderint Athenienſes, Simonidem tc Aſto⸗ — DE INVENT. LIBER II. B9 autorem huius laudat ſententiæ. Verba eius, ſic habents XA σ0νττ+ ααπÜ αααυανHνπαοαπι ισποα απορο t yoß tvp, 1 TolnαααοαοσXπ ο dοαρρ bs vααρd ſ⸗ εαhas ραε0 α oιαs ανιοοτοαυα 1 Xôονανα tv α⁰αvv οοαοορρHουπιh.₰ E Ji 1 uip XSεααοα 9 οnνσ1 σιαοαοσααι,ο7 Tadσ αουρο α οο1ρπ * AAhιA¹1α⁵αz6. 7⁵dos 1 Q1ο« àεα⁵νnιπ, Nh; 1 sopm Npdr ,7ρ ⁴Hν ρ αοααα Sceei Mοραταπα αιαισαοτι—οt. Verum Simo- nides, inquit, picturam poema tacens, & poema loquen- tem appellabat picturam. Quas enim res pictores perinde ut ſi nunc primum gerantur, penicillo exprimunt ac de- monſtrant: eas ipſas poetæ orationibus ac libris ſuis, factas am narrant atque conſcribunt. Quocirca, ſi quod illi colo- ribus ac figuris, idipſum hi uerbis ac dicendo ſigniſicant, planum eſt materia quidem eos & modo imitationis differ re, cæterum ninem tamen eundem utriuſque eſſe propoſi⸗= tum: ac proinde etiam inter hiſtoricos eum primas tenere, qui narrationem perinde quaſi picdturam, arfectibus ac per ſonis ceu ſimulac hris quibuſdam implerit. Eiuſdem rei me- minit ſeu Cicero, ſeu quis alius autor eſt, quarto libro Rhe toricorum ad Herennium. Multo autem maxime rebus. Horatius in arte, Segnius irritant animos dimiſſa per au- res, Quam quæ ſunt culis ſubiecta fidelibus. Et Lucretius libro ultimo, Quia ſemper ad aures Tardius adueniunt, quam uiſum quæ moueant. Vt qualibuſcunque epilo- gorum Ciceronis uerbis.) Quantus fuerit in epilogis Cice- ro, ipſe in Oratore docet his erbis: Quid ego de miſerati — 7„ onibus loquar? quibus eò ſum uſus pluribus, quod etiamſi pĩures dicehamus perorationem mihi tamen omnes relin- quebant: in quo ut uiderer excellere, non ingenio, ſed labo re aſſequebar. Quæ qualiac unq; in me ſint, me enim ipſu non pœnitet quanta ſint ſed apparent in orationibus: & ſi carent libri ſpiritu illo, propter quem maiora eadem illa cũ aguntur, qu àm cum leguntur, uideri ſolent. Nec uerò mi- ſeratione ſola mens iudicum permouenda eſt, qua nos ita dolenter uti ſole mus, ut puerum infantem perorantes in ma nibus tenuerimus: ut alia in cauſa, excitato reo nobili, ſub- Iato etiam fſtlio paruo, plangore & lamentatione compleue rimas forum, ſed etiam faciendum eſt, ut iraſcatur iudex, mitigetur, inuideat, faueat, contemnat, admiretur, oderit:; Ailigar, cupiat, ſatietate afficiatur, ſperet, metuat leer r3. Ole W 140 RODOLPHI AGRIC. 1 dolear, & t. Quid aliud Vergilius expreſſit, cum dicis apud eum Dido.) Quarto Aeneidos. Neque difſimile huic quod legitur eodem libro apud eundem, Per ſydera teſtor, e Per ſuperos, a iq; hoc (cli ſpir abile numen., Si quis poe- tas omnis generis, qui Ap ατKπ aliquid & cæt.) Tria ſunt genera poëtarum, AαοαιτÜ½ fxywYp, AwH1½‧ρ, 4 id eſt, actiuum, enarratiuum, mixtum. Actiuum eſt, in quo perſonæ loquuntur ſolæ citra omnem poetæ ipſius interlo- cutionem. Enarratiuum, quo ſemotis perſonis, ſolus poeta * loquitur. Mixtum, in quo & poetæ & perſonæ introductæ loquuntur. Sic fere Diomedes. Profert enim ſe primum eſdu aiffectus.) Profert ſe; inquit, hoc eſt, exerit ſe, & paulatim naſcitur. Porrò totus hic locus, ut prima fronte nonnihil ui detur obſcurior: ira lucidiſſimus erit, ſi huc adhibeatur ipſe e⸗ Ciceronis pro Milone epilogus. Eſt enim mplificatio, ut . manire Cicero.) In Partitionibus. lec AJAAVOD ITEM IN DELECTAN i6 . 5 .⸗ Wis r Br QJ 4 4 = , ta lan Err, d⸗ non ſit alia a Ve, in do- . SD. g Le 2fo ED de motu hactenusg. ie quod ulei gu ynum Hribus bonitur) ut ut ſit à mouendi dacen⸗ e/ Aiq; officio ſeiunctum, finis eße nulli orationi bo⸗ me test. Omnis etiam oratio docet. Quoniam, ſicut mas bit doè oſtendi, motus à docendo nullam habet (quod inR/ „* biſe uentionis esd)dißerentiam. Docet autem quantum eg in ipſo est. Gegdigareregtsc unedicsr, Jil n ſe aliqua de re affirmare, aut negarz aliquid. &rriio res nos (quantu ſ ius e eole) fere uelit. † an Ergo ut oritio pfobet aliqui rum, diſ- pi poſitioneq;, & ordine quem habent inter ſe co ingit: ut delectet uero, in eis tantum qui audit ingenio ſo eA, iſ⸗ koſi⸗ e 1/ 409, 44 DEINVENT. LIBER II. 141 poſitum. Docendi itaq; Fatio eadem feré est apud omnes: quemadmodum res Iunt, quæ uel per quas docet n . ut melius, ſed ut aliud ſequantur. Qupit enim quiſ⸗ 2„ * uod naturæ ſenſi- qjue ſuum eſe, quod probat: & prohat guiſque ma- ximé qucd ſ 1. 1 nita, quoniam diuerſa ſunt ho „ ℳ WV , „ E ,— busq́; ſuis est accommodati ßimum. Non est ergo fi-d⸗ nis orationis delectare quoniam. non ex oratione, ſed ex audientis id animo contingit. Quidergo? Non multa uoluptatis auriumq́; gratia dicuntur? Non poëma, non hiſtoria, non actiociuilis, id maximèe æ- gunt, ut delectatione legettem detineant? admiratio- efke cs 4 ðð ne ſuſpendant? Ilaeliäfi duſlerior, ſeuerioris; ſu percilij philoſophia, horrorem rerum mollire uer- bis, & benignius in fluere in aures animosq; coneu-⸗ bpiſcit? Vera ſudt iſta, fiunt; ut dicitur: & oratio- Solanm ne quidem fiunt. Non tamen dicttonis unt finis, ſecd diſcentis. Quemadmodum enim cibi finis eſt ex- plere famem: at conuiuator, quò gratius excipiat con And n, A .—ͤ . utuim, ſi liutlus apparauit, idq; proſpexit, quo pa- cto nõ ſatietati illius, ſed gulæ ſatisſaceret: quanquã id cibo quoque fiat, non tamen quatenus est cibus, ſed in inſtrumentum explendæ luxuriæ est à domino Q trans! 5 n= Elgs 142 KRODOLPHI AGRIC. pus: contrd qui uoluptatem ſpectat, perſæpe ingerit noxia, & magnorum irritamenta morborum: ſic qucæ aliquando rerum dictionis; ordinem ſequenti poßent uideri culpanda, dum audientis captamus uo luptatem, inter laudes numerantur dicentis. Quale . est ſtrictim e& breuiter dicere, & ſolum pro neceſ- translitus. Vt ergo cibi eſt alere, & firmare con- ſitate, ea, quæ capita ſunt & firmamenta rerum. Ali Aut quibus propè nihil eſt opus dummodo excoli or o/ nari boßint, atißim fundere. Quinetiam di- Pr eN ab eo quod inſtituimus? ut in aliquid quod = * pianſ Piliter dici Jueat deferamur, & quæ ſemel , ei l, e = cis edi⸗ dicta berclti der reone⸗ releihut tra⸗ t Eimhg, HH erborayi anbitu enuciamus. Poctαι 2 S= 5 7. quoque ber/ zpe ile terie edihilia delibun & E er. Couſundunt etiam ordintm verüm, ut quod 8 eA prius erat, dicant poſterius: quod boſterius, brius. “ lec aliaq; bermulta id genus, quææ rerum eſſent ni- An , efTeri, mirum uicia, atque proinde orationis, quia ſignifi- S, 4 . Eaytbus est inſtituta: ingeniorum tamen Ed , , (quoniam! placent) uirtut tet. Sunt tamen Giſl h. ler⸗ e = ſaope coniuncta, ut qu gdeledat præcibué, optime etiam doceatoratio: ſed & fidei quandoq; looum oe . 2 ecupat uoluptas. Diuerſa tamen ſunt, & iner, s ha r, , r Ga,bent cauſas. Dacere ergo, uel(ſi id malimus) pro- :2 1. . babiliter gicere, proprium est di n,, quod pro- D TD s, e,, bare hre ſe eer vol mu In- ſuu tan. ms . i e getur us noge ſi 1 E = - e = S DE INVENT. LIBER II. 14 3 H barxre u uoluimus) Muntes Mouere (quantum ad in- in ueſiendi ral rakiofatn) oſtendimus cum docendi officio coniunctum eſſe. Delectare, quofia aiiditoris gra- tia cxertur⸗ , 44 Nnetarec⸗ rectius berlinehit. Nec v ar „ quic babet 4 dheeni fuiuniihifte iligetin. E Quid igitur dialect ce, & quod finis eius ſit docere, . . quid etiam ab eo mouere & delectare distest, hoc 7 dano risn ſit executos e ſye. . 1 R Et ſic ſe, ut inquit Cic ero, res hal bet: me mea, te tua . ſtr delectant.) zxtan- =ð . N maolucis: Midftcoran ueròô inquit, , Perſindtotum accepi- 6. mus: poetam etiam tragicum, quàm Ponum,mihil ad rem* — 4 In hoc enim genere, neſcio quo pacto magis, qu âm in alijs, 6☛–6 . 1 Adhuc neminem cognoui poos 3 tam, & mihi fuit cum Aquinio amicitia, qui fibi non opti- 2 mus uideretur. Sic ſe res habet, te tua, me delectant mea. Non ita diſſimile his eſt, quod idem Cicero habet decimoꝛ- 8. quarto libro Epiſtolarum ad Atticum: Accipe à me, inquitt: 6 οτοnεꝶ ecpnuα rerum earum, in quibus ſumus exer- Litati ſatis. Nemo, unquam, neque Poeta, neque Oratox fair, qui Juenquam meliorem ſe arbitraretur,. Hoc etiam malis ontingit: Jquid tu Bruto Putas ingenioſo & eruditos N de quo iam experti ſumus. Nuperi in edicto ſcripſeram ro⸗ 69N gatu tuo. Meum mihi place bat, illi ſuum. Quin etiam cuom ipſius precibus pene adductus, ſcripſiſfſem ad eum de opti- mo genere dicendi: non mo dè 'mihi ‚ſed etiam tibi ſcripfſir· M ſibi illud, quod mihi placeret, non probari. Quarxe ſine quę ſoquænua iht. ribere: ſuam cuique ſ onſam mihime= G Ponlam 2 um cuique à em, mihi meum . o⸗ Attiliue poeta ri ſſimus: Hæc Cicero. Quem in modum & Plautus: Suus, inquit rex re ginæ placet: ſua cuique ſpon= w. (Aonlo. . ◻ 2 MA- Fgrs S . 2 Dt ⸗, , . 1 S 2 1⸗ 1 . S 144 RODOLPHI A6 16. MATERIA M DIAL BCTIC ES 2 quæſtionem eße, & quid alij de hoc ſen D. rr s. ſerint. Caput VI. n6s Pradirim, 28, exequ⸗ keer vognoproro⸗ ei · . fſuimus ordine. Trid erout⸗ Srerg g⸗ tem conſtare uoluimus madieria, unſtrdimellaum, & Fe ren tridtalus. Materia ordine ext brima⸗ primi ergo illa 22 nnobiz explicetur. Ne quem fallat autem nominis hu llus ambiguitas, illud admonitum uelim, materiam ar ’¹ iium quandog, dici, id artibus docetur, & circa ꝙ, 2 „ 4 1n* erſatur cura, conſideratio que illirum, & ſub- , rectum uocari priori libro dixi imux ſic materiam dia⸗ 4 „ 2 gen e a, . . , o* nel ut nos. ilonefs brelibile n: quanquam barum id, in g opus ſuum explicant: Jitemec no um ſtatua D rij we⸗ ateriam dicimus æs, marmor, gipſum, ceram, om 2 ne id deniq; ex quo ſi mulachrum alique od, aut imagi Si, T⸗ S nem Fiugere potest: & figuli materiam, lutum: GOα g, ar n gen vfabri ligna. Lignis autem proprium ex materiæ no- , men. Ahb his enim ad reliqua ſimilitudine traducti alilm= Hierwieſt: nosq; in hanc ſignificationem in præ ſentia de ma teria dialectices quærimus. Iſtam quæ ſit, uidemuir aommolliſßeime ex oere aickehtier boſſe perſpicere. Si enin VNG e ert⸗ ehde quibus hoc libro dicturos lektices boſſumus dicere argumtationem, ut pleriq;: wEWEE F e. bæc ibpſa 2 diuertaut. Dicimus etiam materiam artium ig run. uu glg Pomn Ci. utet Sr gdiug aptich, 44 fdemdici poeſt, id erit diale cticess materia. Quòd ſi uno nomine complecti uolemus, H DE INVENT. LIBER II. 14 G di enim ect opusillius, quod prædiximur, probabili- ter dicere: quicquid id eſt, in ; hoc opus ſuum exe- rere & experiri poſiit, id uidebitur utiq; materia il- S⸗⸗ lius eſßee. Probabiliter autem dicere de omni eo, in orationem deducitur, poßumus: autre ucra probæ d tilter aa Juctene rcr de ger reimartermuti; . Omne igitur id, de quo haud erit difficile. De Juocic enim ſidem conamur facere, id neceſſe et accipi anquam dubiumi incer⸗ X tumq́; ſit. Nemo enim rẽ apertam, quatenus eſt aper: ta, ſumit docendam: ſed ut contendi de ea & anbigi poſsit. Quicquid autem tanquam dubitatum in me dium profertur, id uoct quæ ſtionẽ. Erit ergo quæ⸗ ſtio materia dialectices. Nec inuenio, quã ill äcertio. rem aliam aut arctioribus grcunſeriptun 1terminiss — aßignem. Scio tamẽ cſe⸗ Juibuz alile : gia⸗ rum non ext dißimulanda nob⸗ ſententia. Hi putãt, Caeren 29 ſi tam late télamus materiam dialectices, ut de quoꝛ cunq; alilile psitdid, id ſubijciamus curæ ipſi us: omnes ſere artes, aut ſuperudcuas futuras, aut in tra dialectie es ius boſe Hßionemih uöturas. Oẽs enim bſerunt, gigerun. Nicorun us wereſnii in- g » dubitata eſye, poßint à nobis varreldii non ita ma! —4 ₰ en, , 6 9 S . 3 gna 4. 1I46 RODOLPHI AGRIC. gna eſt copia: & ſiAcademiæ credimus)prorſus nul la. Id ꝙ nemo negat, quæ ad uitam moresq́; pertinẽt: ſit controuerſum, & magnis ingenijs omnes in bar⸗ tes iactatum. De his ergo omnibus probabilia utcliq; diſſeruntur. quoniam neceſſaria non poſſunt. Nam ſi . Pprobabilia quidem poßent, nemo uel diſceret ea, uel doceret. Quòd ſi probabile dicimus, non modoò Juod . ambigué & in utranq; bartem dici poteſt: ſed ut, quò certius quicq; et, eò probabilius ſit: & g indubi⸗ tatum ſit, id maximè uideatur probabile: omnes ar- . tes quæcunque demum ſunt, ex probabilibus conſta- bunt. Quum ſingulæ ergo de his rebus quas profiten kur, proba biliter dicant, quid iam loci dialecticæ de omnibus rebus dicendi relictum erit? Aut quid opus est per omnes ire nos diripiq;; artes, ſi quòd cun 2 Deen age Dn a pollicentur, poterit dialectice ſola prætare? war AAAiſtoteles itaque dialecticen tribus his utilem pu- Ee r, WMc —= Wg, G A titit, xercitationi diſſerendi, coufutanda aduerſa- . — rio. & probandis primis artium principijt eis, quæ elah. obportet quamlibet artem uelut explorata certaq; ha d 4 2. 27* bere. Quia enim prima ſunt, artes ipſæ nequeunt der dA mef ,, ea probare, uelut præcedentia illas, & credenda diſ- —R——cceiti. Ab hac itaq; uelut publica quadam omnium miniſtra, petendam eis fidem eſt arbitratus. In reli- o ſcientiarum, progreßu, mihil loci reliquit diale- Kticæ. 25 — . W quæ item ad rerum naturæ noticiam, nihil eſt ꝙq non DE INVENT. LIBER I. 147 Kticæ. Duos tamen libros, qui poſteriorum reſoluto- riorum inſcribumlur, didit, quib us ea cõplexus eſt, quæ ad rationem tradendirum artium pertinent. Er 1 go quòd attinet ad inſtitutum noſtrum, non quæſti- onem dialectico uuelt propoſitam eſſe, ſed id, quod α Græ cidicunt, quod nos, uel ſciſcitatio- nem, uel percantatianemdicere poſſumus: blerique Græco maluerunt uti. ean elon uult eſ e id, de quo pariter, est ne, an no⸗ non e&, ,quztit A. Tie . mädus æternus, an non?est ne Sol muior toti terra, annon? Id autem , ſolum in unam partem effertur, ut, cquid est immortalis anima? ecqd uirtus eſt ſum We. -r. mum honum? id 5οον+ hoc est, propoſitionem - . 5 N Muit: && propoſiti c, m 1. dntaen non omnem did lect icam e ſßye, ſed kum ſo a⸗, it⸗ . gis⸗ ſidei rore 4 dubitationis ſit expers: nc W. Kre nigra ?aut ſit ne homo animal? S 1 . eſaerh inter percoutationem & Propoſitionem n⸗ Sr = intereſſe. niſi efferendi diuerſitatem. Quibus collige 1 ⸗ ie s i S re paratum est, Ariſtotelem uoluiße ea ſola pertine- S = re ad dialecticum, de quibu⸗ ambas in partes di erde . ri p guotzc ca laſe uia, qua noneſſent certis artiů 32 Rr Y , Scholia in caput 6 . Quod & ſubiectum uoc ari priori libro diximus .)) Hoe gieium eſt libri primi capite decimotertio. Liguis auten 4 pro- „ 148 RODOLPHI AGRILcC. propriũ eſt materiæ nomen.) Id ex græca uoce dilacidius apparet. Quam enim nos materiam illi dXnsg uocant: unde nos ſy luam deducimus. Etiamſi me nom latet, eam ma teriam de qua hic agimus, apud illos τορÜαα magis quã Xup dici. Quod cutuſmodi ſit prædiximus. Libri huius capite ſecundo Scio tamen eſſe quibus aliter uidetur.) „ æc obiectio nihilo plus uirium hahet aduerſus ea, quæ RE. hoc capite docet Rodolphus, quàm quæ de materia Rheto= OBie rices primo kibro de Oratore diſpurat Craſſus. Habet au- tem in ſumma hunc intellectum: &. dialectice ſala praba⸗ . auorſum attinet, illas ta nto cum Ilabore perdiſcere, ſi hac una inſtructi, credibilem de re qua „⸗ ſiibet texere poſſumus orati onem-Dilutio: Quanquam dia Solutu . r’W 11 lectice uiam acrationem tradit de amnihus diierendi, non HD h „ . . „» 4 8 . —— . amen teras? inutiles eſſe aſuperuacauas.-Quando fieri poteſt, ut res eædem diuerſa ratione ſpectatæ, diuerſis etiam artibus ſubiſciantur, Iam . dialectice in commune tantùm uiam ac rationem parandæ . . de re quaque fidei tea dit: itaq ue in uniuerſum de rebus om . nibus agit, ut nulli interim ipecialiter præcepta ſua accom =ðèè́ÿẽG mModet. Reliquæ artes, generalem hanc diſſerendi ratio- — mem à dialectica mutuantes, ſuis eam ſingulatim materijs applicam. Verbi cauſa: Præcipit dialecticus, probatio-⸗ nes rei cuiuſque eſſe petendas à finitione, genere, ſpecie- bus, proprio, toto, partibus, cauſis, eue ntis & cæt. quæ au- tem rei cuiuſque deſfinitio uc, quod genus, quæ ſpecies, to- tuPm, partes, cauſæ, eu enta: id dialecticus ſpeciatim non do⸗= cet, ſed aliunde petẽdum eſt. Vt ſi quæras, ſit ne anima mor talis au immortalis: hie rem ipſam geculiaritgnad natura- lem perti . mmemo ignorat. Stquidem is na- Curas rerum ſcrutatur, is quæ interire res poſſint, quæve nõ poſſint, perueſti gat ac docet, & quæcunque de ortu & occa iu rerum dicuntur, ea omnia ſuæ ditioni eſſe ſubiecta con- 3 firmat. Quorſum igitur eiuſmodi in rebus opus eſt diale- ctica? aut quis eius hic uſus? Hic nimirum, ut qua uia, quo modo, ipſi etiam phyſico hac de re diſſerendum ſit, uidea- mus. Docet ergo, principio intuendum eſſe, quid ſit anima, quod eius genus, quæ formæ, quæ officia, quæ cauſæ, ꝗquæ euenta, quæ ei accidant, quæ cohæreant, quæ pugnent. De- inde, hæc ea dem quærenda eſſe de morte, eaq; cum prio- . ri bus illis ſic conferenda, ut quæ, quibus conſentanea ſunt, quæ diſſentanea, deprehendamus, atque ita demum ex ha ⸗ bꝛitu⸗ 4 anep dt or lanane⸗ eenniti , in ehi ſanone Gulcsr aguas Mem gu ſopteci nihs leetc⸗ jan larp 0l A ten que ſen qu⸗ DE INVENT LIBBR II. 149 iun bitadine iſtorum, de themate propoſito in hanc aut illam Ne partem feramus ſententtam. Hæc., uam, dialectice in imn gommane e eſte, tradit que normas ac re- i gulas quaſdam, quibus ceu nilo quodam in hiſce compo⸗ S nendis ſecernendisve ita dirigatur humana ratio, ne qua aberraxre poſit neue pro conſentaneis accipiat diſt iden- e kia: aut contrà ea quibus probe inter ſe conuenit, credat ⸗ diſſentanea ac pugnantia eſſe. Verùm enimuero quænam 1 ea deſinitio animæ aut mortis ſit, quod genus, quæ cauſæ, x & cæt. in eius rei perueſtigationem, etſi generales aliquot 4 præceptiones tradit dialectica, tamen ſpeciatim ex ea peti . n iſta non debent ‚ſed à naturali philoſopho. Ita ſit ut ſpe- „ 5 u cialis q uidem de rebus omnibus tractatio pertineat ad xe- K liquas artes 3 quatenus uero umuerſæ ſub unam commu- “ nem quandam de eis diſſerendi rationem cadunt „hactenus . R ſubieciæ dialectico ſint. Ariſtoteles itaque dialecticen 6 trihus his utilem putauit.) Habet quidem Ariſtoteles, dia- lecticam utilem eſſe ad tria. Verùm his tribus quartum ſub- * iungit, quod tamen autore Alexandro Aphrodileo, ue- J ee lut particula quædam tertii illius uideri poteſt. lam Ro- . dolphus, omiſſo tertio, duartum in locùm eius ſubiecit. Quæ res ei in cauſa fuit, our diceret, dialecticen iuxta ſen-⸗⸗ lli . . „ „ . . . 62 S Ge tentiam Ariſtotelis, ad principia modò ſcientiarum concc- = . nur, daacere, à reliquo artium progreſſiu excludi. Quam illius . ſententiam non fuiſſe, facile docebunt nos uerba ipſius, W le quæ primo Topicorum libro habem ad hunc modum: — E N 7 17 NN „ „ 2 — 1 . ”ñ 1 EWτ5α¾vοον σι ρn 1075 1 ιο1, 17τ, S„ τσ 7 ½ K97 7, = E Re ⁷ . c . „ . 4. T1 α Xpα 17 5αρα½ιισ. E51 Nℳ os 7 ⁵1, s 7 ℳ Rig., 2 vœi ρυd TsXτισαρ5 76Kαιτα rXοπιςα⁵ H As Or1 AειÜ àαρνπdb νριυαι½αυο xFùιοα αντ1απο ς++ 1 1 ½ c „—₰ 7dσ0α71ĩ s1. Aiâoοονραα tαενυwböbd ret 1 7† το⁵ 4 1 — * 17 2* — π⅛ αναναονααεσ. 16ρ0 T 7 iVτε, ο7αααυ =S — 1. „ 2 . 2 4 2 AI„äXü απ απ6½**¾⁰ο Nokaz, eN eN T00 α⅛ Xüρν ρνπιοσ . X “ 2 „½% 2 2 e 2 4 K rSSεατιαια hανταωſ ν αιι αιε, τ ααταππο 44 2* —. — . ece d 1 — (ovrt; 0T1 α αααα½Xοααρανισιτο ο[. Xy 5;. Npos y 1S5 4 2 4 24 „ 7 &το οτπäοHν ρHοbρ dzöτ,i*w/Üαααιœ ο ονσααε ααααοεν.⁴ ſe 5 —„ —„ „ 5 1 2 35 4 Jlioορροο P&ορα p Kρaο ααατο äρω αεια Xρετπς Nα T „ „1 „ .— KE à „ . Pd ET1 ρ ππστσα 7ταπ ι *απ n n 5 2 2* 2* ₰ 1 — ððð . 2 » 2 — 2 w1αααραος sm, &ℳειτο* *τιααρ 1%1 Gοτι àταπ0αοα —„. c „ 2½ Jli& ι , ecN 2v9 ðͤ 5 or SFo RODOLPHI AGRIcC. 2 2 „ Fop àvαςαhαατιρ ντα +d+ N.α„ουα7ντ αι⁵οσ⁵νααÜιια Sö TX* ταισ½α r—n; i51 erαιια νw,, 7; * ſ‧D 0 7S ρ⁵οοσσραα dιε? ⅞ροο Eis uerbis hoc di- S cit: Quzæ in Topicis à ſe traduntur, ea conducere in primis 4 ad tria. Primum ad exercitationem diſierendi. Qui enim n methodum hangteneat, eum facile de re quauis argumen-⸗ Ee tari poſſe. Deinde, ad dextre Duueräftchrin colloquen- it dumq; cum uulgo & multitu dine, cui ſi quid perſuaſum ue ſ lis, nulla id ratione effectum iri facilius, qu àm ſi omnis tuzx . ratio du c atur ex iis, quæ ipſi uulgò uera eſſe uidentur: nõ, cun . qquæ ex intimis artium penetralibus deprompta, admira-⸗ 7 tur citius rudis multitudo, quâm credit. Tertio, ad ſcien- ſbiu tias eas, quas philoſophiæ nomine complecti ſolemus. H . Quifquis enim hac facultate inſtructus, utranque eius quo lena de agitur partem, credibilibus argumemis reddere poſſit feen ambiguam; eum facile quid in re quaque ueri falſiue ſit, perſpecturam. Præter hæc autem conduc ere ea, & ad pri- (uP ma artium principia, eò quòd hæc ex eis quæ propria ſunt A. artis cuiuſque, probari nullo modo poſſint, ſed ex credibi- Re⸗ * libus tantúùm, quorum tractatum pertinere ad dialecticum⸗ Porrò totus hic locus Rodolphi eſt eiuſmodi, ut intellige . plene non poſſit: niſi adiuncto ei primo Topicorum libro A= ( . riſtotelis. citationi diſi. i, confutando a duer- ſario.) Quod habet Rodolphus, dialecticen ſecundo uti- . lem eſſe confutando aduerſario, id uulgò hodie ita dici con ſueuit, conducere eam ad obuiationem. Aiunte; obuia- . re aliud non eſſe, quàâm prompte reſiſtere poſitioni reſpon- dentis, per argumentationes probabiles,. Ariſtotelis uer⸗ bum eſt, %s T ιvHo⁰αͤε , qua uoce Alexander & le Suidas ſigni ficari putant, 1à&s 7s 70X Xοι+ s ouvsâα0ε, id eſt, ie conuerſationem, congreſſus, colloquiaq; cum uulgo 6 multitudine. Atque hoc ſane intellectu nomen ivzebkes G accipiendum hic eſſe, ipſius etiam Ariſtotelis uerba decla- rant, quibus ſecundæ huius utilitatis reddit cauſam. ni RESPONDET PRAEDICT IS, docetq; quomodo dialectice, quomodo reliqua- rum artium ſingulæ, ſingulis de rebus diſ- ſt⸗ ſerant. Caput VII. ſe Piéca- — 1 cinerem non fieri niſi ex aliquo qud ureretur: ſiegg PE INVENT. LIE BR II. Fr d Icamus ergo, quo bacto⸗ reliquæ artes, & W. e „nDn 2 erte m, , dae,t gquo dra lectice de Se. ⸗ & quid i in⸗ r Ea arg ter ſit, di ngrege⸗ . õ Paul. bere eiltiit a⸗ eine q; quiſ⸗ — . quam igema artem aliqum — e, Helti. Pri 2 ma autẽ initia à Sa 6 ſerniliohe brofecta ſaee 6. ut cum uiderent homme, ali⸗ aliquid iterũ tertio ue & ſebius ttidẽ Keri ass ñtento ſumbto, auſi ſunt tuan 2. r, / dem aſfirmare⸗ ai. ſe⸗ rem in omnibu⸗ bhabe⸗ re.:⸗ Vt c cum l e ſemine bro- 4 . 2 2 erd deinde dud aë bumore ,Alct cibo ſ ? .„☚. os hauſto, dugſcere: laterem niſi luto non excoqui⸗ E a ee 42 X S, S reliqua, quæcunq; gignerentur, prius aliquid ex quo fierent habere: tanquam firmum exploratumq; elc mum conſtituit, mihil ex nihilo gigni. Simili uia col⸗ è legit, etiam omnia quæ cunc. Runt efficientis alica⸗⸗ rre ius ui feri. Demde cum per ⸗ Fingulaß f. es Auceretur⸗ = animus eius, uelletq; etiam natur as hroprietaen G 5 be m uniuſcuiuſq; Perquirere, d. commumia illardiens, , e. 1 quæ iam ueluti leges ſixerat, conferensq; illu cum ſin ⸗ gulis, ratiocinando, reputando, colligendo (id est, y9 drn S— argumentari dicimus) fidem de unaquaque ſum 2 pſit, & ambiguitates explicuit. II qit, C A . ſeeutus est uelut firmamenta inquiſttionis ſuæ, &MW . qua« l r E n, , F2 RO DOLPHI AGHWιu. quæ ex illis collegit. . uia autem e rilio Ebſii ligendi Parinde, Fidel, ad dia lecticum ſpectat. Dialectice enim in commune oſten- dit ea, Juibu⸗ inſpectis & animo pertract atis, prom- btum ſit inuenire ſidem de eo ꝙ querimus. Vt uerbi cauſa, llialectice dicit inſpiciendam in argumento i in- neniendo eſſe ſubſtantiam rei, & cauſas, & euenta, „ quæ reliqua in locis deſcripſimus: quatenusq;; fa . cit id qui diſſerit, munere illius utitur. Quæ ſi autẽ definitio rei propoſitæ, quæ cauſæ, quæ &enta, ea Obpor tet ex proprijs artibus rei cuiuſque depromat. 1 anh A 5e : 27 J. Rurſus uer in uniuerſum quid ſit definitio, & quo S yPacto definiendum, quid item genus, quid ſpecies, ꝗd Kcauſeæ, quid euenta, & reliqua id genus, non est dia⸗ J lectices explicare: ſed eius ſcientiæ, quæ prima reri =Principia tract at, qua metaphyſicen dieit: qua dia ⸗ Wa, lectice mutuatur iſta, quia ad inueniendi rationem I 2 D accommodata. vti dicat, quid ſint iſta, aliena ta D en id facit fide:ratio rerum iudiciumq; penes illam 7. TKr dS. 6 esl. Non uidetur itaq; ſatis exacte, ſatisq; e tec⸗ . =ðð dialectiees deſcripſiſſe officium, quidixerut id eſe: Aeſmge cledere ucrum, 6 a falſo diſcernere r ⸗ 3 ⸗ enim illa (ut dicimus) metaphyſices 1. unt opus: hoc po W⸗ = vſterius, omnium est artium commune. Dialectice diſ- S, ſerendi brobabiliter rationem tradit, hoc ect, inſtru- mentuſn tantũ ueri /falſtq; diſcernendi: cuius uſu mi- niſte⸗ 2 ii S. ii; ſuc: ſleſe 1 Quemadmadum & aute fridlh hetoricen diſex-⸗ = id ipſum erebro Rprſii, kudu rriis tas mre . 4 * . . wre Ctoriſ aft 61 S e cœpere. Eoł r D , DE INVENT. LIBER II. FFz niſterioq́; expeditids cuncti artifices, quid ueri aus falſi ſit in rebus ſibi propoſitis, explorent. Quòd ſi ita uolumuss iſtud aecipere, ut ſit diſcernendo uero falſo dectinata: non abnuecrim id quidem, non ut ip⸗ ſa diſcernat, hoc eſt, lullicet (hoe enim ſingularum esſt artium) ſed ut Hiſti nneiſtieſi ſa præbéat, ſine quo, nullo pacto iſta diſcerni poſint. Quid ergo? Dicat E„ aliquis: Nonne & ante inuentam dialecticen —RL 22 artes, & diſputatum eſt, & inuentum eſt gerum: & 3 Ber ſs nunc quoq; quotuſquiſch eorum qui di idi Putint, di lectioen tenet 2 e: IIli * e- 2 tamẽ g dialeckice loc⸗ Er, iginmn & fereriikt: nuld.. to commodids (ſi han? Taidicißent fortaße ſacturi. ti uiri ſuerunt: & priuſquam literis comprehẽſa et⸗ 2 2 rr,. S muſice, cecinerunt homines: nec Hippocrates, ut bri⸗ Iir. 4 mus in artis imaginem esiren coẽgit, ſic & bri⸗ r 14 mus cognouit morbi blof⸗ utitra mecitat esſt, egru rr è leuiit F Krſas et aniéif, dFeyfe ereE b ye LCrunt. Ediſperſa * olligerent, con⸗ t eurrg ene,, fuſa di ſponerent, explerent imperfecta, EIdlaBerpo s o”, Cr a lireut, & omnia complecterẽtur: non modò quæ fa⸗ ſta eßent, ſed quæ fieri etiam poſs Pae, A es Sera ant e fien,cayntu deinde ratio eſſe. Et ſecutum eſt, uit, on △ 44 rrhate e Pe c. WWsα rir. 5 ” 4 Roborbur A GRrc. ut, non quia factum ia eſſet, ali Feri ſed e urdeginn fte fiepi, erederent eſ eſſeſſ. adteſde. ri prio en reg ergo fu erliit Arlibus, ſimilia his ipſis quæ nunc ll Pracιtr? ſi quando rectè fecerit ſecuti ſant. M⸗ S=— Sicut hodie eblerig faciunt , artiz eſt, ſed nõ ex arte nti . (qult e Abent) ſed uel longa obſerua li tione, ueli ingenij iodan, am Prafat ki iucgort. Quanto 4* rectiues tamen, quantocq; melius expedirẽt illa, ſi cer vrm ta artium ratiõe ducerentur? Duratura enim/ ſent ingenl, & quibus non præſentes ſoli plaudant, ſelfld rſh quæ omnis poſteritas miretur, ea tum demum ſiunt, 6 quoties oum optima natura ars perfecta cõiungitur. gn Sic quod dtale G lices 5 S., inlicherunt argumenta ho- cen. mnmnes, & errorem male inuentorii aliquando depre l henderunt antea qua m eßent omnia bræcepta: illius, ſen n rJ 2 aigrn in artis ſorma collecta. Axij z, 6, guia post gu⸗ eu alij inſtructi ea fuere⸗ Cile Eris ußs ofte t, nun ꝗ magnus ſ t uſus eius &τσ ractandis omnibus re- tin bus accGilccklatus: utq; ſi Inée ea, non ſolu ſi ſi ngu la de tra quibus inartin decurſu dubitetur, explicari neque- nen ant: ſed ne artes quidẽ colligi po ſent, & in hanc Ju gi 1. = ⸗ Pan, acceperunt redigi formam. Hæc est illa ſcientia, quu I apud Ciceronem Craßus nece ſariam ſormandis arti Me bus putat: Juamq; pit eſſe in Iuriſconſultis, quo non eſſent apud eogo ita RHob*ſimilis. Quæſi- e tumcTitio, & abeoait, ctium Celſus reſpon- i ðUU dit, dit, & apud Trebatin Fpputationum credidit: paucis dicam ꝙ ſentio. Quod 3 E , rm S ee. S DE INVE 11,1 LIBER II. FEy) „ y, erdranr⸗ eg. Ex ir esdem e Au⸗ 1 Beiſe, ta ſuns deſottiones Me 8 Et diuiſi rr titen,ris alin tleunl i di⸗ . ml , uile diutgitur = arueieg aute Sed illis ſirper ſitis bla⸗ N a. D ſud, & alioquin eſt eis uenia. os e⸗ 5 m ut doct Riſi, iſ; ſt t, fuit, ita maximis ſemper⸗ ar o oeccupationibus “ ext, ne uel ocium berpolir 0 gFe D dis inueſit ſuis haberet. Sed at ad Ariſtotelem ali- Fii 2 „ quand Renhkiſn, qui artium Knibus excluſi ie dialecti-⸗ cen:aptamq; gel ſolum, uel maxime certaminibus di ſentio, inquam, nam ille ueriora forſit ſitan, ego tamen quod ſentio. Equidem artium dłevæla, & uo Et A⸗ . num conteneiones, non inueni endi, non iudicandi ra == r⸗= = g. tione diſerkta li piſto. Ex eiſdem enim locis hauriunt . ltraq; Faq, bücrgiimente, eadem expeñdendoruj argu mentorum utriſque eſt uia. Cubit E que ut doeit⸗ . 2 quiq́; certat, probare ꝙ ſumpſit: ſed ille re e 12. pit. Bona enim ſide agit, & oum eo, qui docend nſe = præbet, habet negocium. C rtäior Prohit aiſde eKi⸗ ferel ſi 7 uinuu⸗ ſati⸗ habet eteſi 1 modò uidedtitr 4 21,4 gua Reße⸗ ane ſen malit: quod ſ res negabit, a ibus pidnabu⸗ Ee inſi⸗ 56 G RODOLPHI AGRILC. inſidias ſtruet. Dolus enim an uirtus (utin quit poẽ- ta) quis in hoſte requirat: Ergo/ ſi ex nugeriun, 22 rSr nen longius petitis, uec atis conuſta CE +— PA o, w ſape etiam in ſpeciem tantum brobabilhi⸗ Aftus⸗ rtor probationes petet, id non ideo fieri credo, quia id lex diſputandi po altuke⸗ nec enim quenquam tam ſe- gnis condtls Seee cu olerg t gey exploratisq; . ſent entiam an maft ad ifäßmioj⸗ potius delabe- retur. Sed lienin i ad e nn n ſumun- tur Pleriiq;, MA. EAAAEKAARKEα Kineri & de qui⸗ bus nihil potet ſitu proba biliter ad ueritatem dici; rerum hæc gst Saxio, non diſputandi ratio diuerſa. Opus it⸗ , kri Mhadecunq; datur præſidium pete- 4 EE Ee bras zaen, lario: & huiusi iguorellon⸗ hrobatiani- lo co abuti. Nons magl autts dialed 4 moedici, ꝗqui a. 6 RD dolore ſuſecpit labo⸗ rantem: ubi uetus i quà m ut euelli poßi it, nulla rat ratione leuior fu,ſa⸗ tis putat ſtuporẽ 5 memibri; cige, 1u e hu pro ſanitate est, n ſentiri lorys 1c ori Prabatiaue eit, non inte ligi Naucdeém. Si quis igitur F ens! . W. cum eo aduerario contulit bedem, qui ſit captionum e ennomnium peritus, & cötra quẽ nihil proficiant aſtus, redeundum eſt ninirum ad rem ipſam quæ ſun Ritr comprehenſa ſe⸗ a ex his Hutique quæ ayt —— re: & ulä ai re Parum duzilif est oß undere tene- quam e. „ 4 ali⸗ 4 3 ſenu licest eetiß iſz rch nnt⸗ ſtice liſe ſiͤ ug, ulu⸗ one itai ſiiſs. ſke „ DE INVENT. LIBER II. 157§ ipſa traduntur, argumenta ducemus. Da Ariſtotelem & Ariſlippum, de ſummo bono contendẽtes: da chry ſibpum & Carneadem de comprehenſionibus, id eſt, boßeit ne aliquid ſciri: da reliquos in omni genere phi loſophos, de decretis ſuis ambigentes: an non hinc fir- re, vec mamentum roburq;; diſputationum ſuarum bromẽt, r r= KLedk quæ eéditis eiſdem de rebus (quiſque pro captuſ: vo) n 7 artibus forent incluſuri? Vt finem ergo fuciam, ſi l quemadmodum prius oſtendere conati ſumus, diale- „ ctices officium ett, probabiliter dicere: ut de quoque certißima & percepta maximè dicẽtur, licet ex me- dijs deducta ſint artibus: ita maximèé ex dialectices . inſtituto iureq; fiet. Proximo loco erãt, quæ ad hæc arctißimè accedent. Subdola uerò & captioſa, noñ magis ex dialectices ſunt ratione, quàm mõſtra mor biq; ex conſlitutione naturæ. Materiam igitur diale ctices ſciamus omne id eſee, de quo probabiliter et diſſerere, hoc et, quod propoſuimus, quæstio om - nis, quæcunq; demum ea ſit: dum tamen memineri- mus, res, & de quibus, & per quas diſſerimus, ex ſin gulis cuiuſq; artibus ſumi:dißerendi autem ordinem rationem; ad dia lecticen pertinere. Sed quæ ſit ma- teria dialectices, & quid alijs afferat artibus, quidp ab eis accipiat, iſtis ſit ſatis, & nimium etiamſor- taſſe. Sed ignoſcere æquum eſt paulo pluribus uer- bis. Varie tradiantur hæc, nec apud omnes conue- K nit, * 7 SG8 KXODOLPHI AGRIC. nit, ſuntq; fundamẽta & uelut ſcopuli artis, ad quæ reliqua diriguntur: reddẽda ideirco de eis paulò ex- actius fuit ratio: nec enim ubi ſumma labat, poſſunt inter ſe partes conſiſtere. Scholia in caput 7. Artes omnes paulatim per incrementa eſſe repertas.) riuſmodi quiddam habet & Quintilianus libro quinto, ca pite 10. Et Cicero item I. libro de Oratorer: cuius uerba pau 1⁸ poſt in hoc ipſo capite aſſcribemus. Nihil ex nihilo gigni.) Hoc recte à ueteribus philoſophis dictum eſſe, I. Phy ſicerum libro. autor eſt Ariſtoteles. Attingit eandem ſenten tiam, ſed ſatyrico morſu & Rerſius. Le nihilo nihil, in nihi- um nil i. Rurſus uerò in uniuerſum præſeri bere quid ſit definitio.) Hxæc non uſquequaq; conſona eſſe uidentur ijs, duæ Cicero de dialectica habet quarto lib. de Finibus. Verùm non hoc agit eo in loco Cicero, ut diligen tius expendat quæ pertineant ad officium dialeciici, ſed ut refellat ſentenria m Stoici. Hodie certe quotq uot dialectica ſcribunt, ii & hæc ſibi, inter eætera explicanda ſumunt, ſiue ſua, ſiu e alitena id faciant fide. uid ergo? dicet aliquis. Nonne & ante inuentam dialecticen fuerunt artes? Riden- di ſunt, qui eiuſmodi ſtrophis, rudibus interim auditoribus perſuadere conantur, eſſe inutiles artes. Qua de re legere eſt quędam non inutilia, apud Quintilianum libro ſecundo capite decimoctauo. Rodolphi ioiutio huc ſpectat, non eſſe ſuperuacuas artes, etiamſi qui extitere fortaſſis qui ſine arte id quod eſt artis, fecerunt. Nam ut non ſint neceſſariæ illis, inde tamen non colligitur, cXαteris quoque eas nec eſſa rias non eſſe. Non omnia, inquit Poeta, pottumus omnes, Et quod illis albæ gallinæ filijs indullit parens natura, id ſi nos pulli uiles conſequi cupimus, artem in auxilium no- pis adhibeamus oportet. Vt terrarum, ita ingentorum mi ra diuerſitas, & pratorum alia genuinum inſitumq; humo- rem habent, alia niſi deductis aliunde aquis irrigari non poſiunt’. Notum eſt græcum illud, èr FovT% av . Quam tu diſſerendi facultatem acceptam refers benigni- tatt — E te ——— — 1 ſnne⸗ = in G bbiil = 0 D e Me an n k nbig ſal ioc us & is por et.) lhra⸗ umer nru Pie⸗ con Ali gua ent is⸗ ge 0 cente Colp⸗ necel eſle i ctor lijs eme s no Pud udhe bAr veiici Netict isin llelaa n o 1 Ci⸗ ſ⸗ DE INVENT. LIBER MI. tati naturæ, ea mihi & ſimilibus mei non niſi arte & la⸗ bore contingit. Egotuam iſtam felicitatem non inuideo tibi, ſed & tu mihi ignoſcas inuicem uelim, ſquod ingenio deeſt, id ſtudeam ſarcire induſtria. Quanquam & feli- eioribus illis quanta ad felicitatem iſtam ſuam fieret ac=- ceſſio, ſi munus hoc à parente natura datum, artis adiun- ctione reddere mallent illuſtriùs, quàm inertia obſcura- re.? Quamlihet ferax ſit ager, feractorem tamen eum red dere poteſt agricola, ſi diligentex colat, ſi fimo & pingui it la terra, qua m margam Plinius uocari ait, obducat. Diſte- runt (ſcio) etiam iſne arte non infeliciter ij, quos eo mu⸗ nere dignata eſt natura benignior: quanto tum expeditius, quà tocertius idem faduri, ſi tenerent & artem: Ergo, ur inuiò dixi, non eſt putanda ſuperuacua ars, etiamſi forte unus & item alter, id quod ars docet, citra adiutorium ar- cis potuere efficere. Facta ſunt hæc antequam artes fle- ret.) Eiuſmodi quiddam & apud Eahiumefle diximus- libro quimo, capite de argumentis. Quanto rectius ctamen, quanto melius expedirent illa.) Sic Cicero de bo norum & malorum finibus libro quarto. Quad etſi inge- nijs magnis præditi quidam, diçcendi copiam ſine ratione conſequuntur, arst tura.. i C dere: aliud, ex quæ dicis, arte & ratione diſtinguere. Hæc eft illa ſci- entia, quam apud Ciceronem Craſlus neceſſariam forman dis artibus putat.) Craſtus apud Ciceronem primo lIibro de Oratore, quem uide in hoc genere quâm ampliſſimè di- centem. Ex quo loco facile erit intelligere, quod ait Ro- dolphus: Dialedicam eſle fcientiam illam, duam Craflſus nece ſſariam eſſe putat formandis artibus, quamq; cupias eſſe in Iureconſultis. Qub non eſſent apud eos omnia actorum ſimilia.) Quæ in Senatu, in Synodis, ccilijs, aus alijs quibuſuis conuentibus acta fuiſſent, ea ſic confcribi ac memoriæ prodi ſoleb ant, ut ſententiæ cuique, ſui auto⸗- ris nomen præponeretur. Cuius rei formam uidere eſt apud D. Cyprianum, in libello cui titulus eſt de ijs, qui apud hæreticos aut ſciſmaticos baptizantur. Polycarpus ab Adrumeto dixit: Qui hæreticorum baptiſma probant, hæreticis communicant. Pollianus à Mileo dixit: Cenſeo hæreticum baptizari in Eccleſia ſancta. Quæq; alia huius ge neris in eodem libro leguntur: ut Martyr Saluianus à Ga- zaufala dixit: Confeſſor & martyr Cyprianus Carthagi-=- As dixit. Marcellus à Zama dixir, & ct. Quem etiam in R 2 mo⸗ 60o RODOLPHI AGRIC. qui uel dixerint tuel ſcripſerint aliquid, occupata ſunt om- nia. Wpianus Marcellus, Iulianus, Celſus, Paulus, Mo- deſtinus, Pomponius, Papinianus. Iam & lIureconſulti iplſi, alij aliorum reſponſa nominatim ſcriptis ſuis ſolent in- ſerere. Qua ex nota ſunt illa: Herennius Modeſtinus re- ſpondit. Diuus Pius pifcatoribus Pormianis & Capuanis xeſcripſit. Iulianus ſeribit & alij pleriq; conſentiunt. Vt Te- batio uidetur. Item Labeo ſeribit. Solui mandatum Labeo ait. Paulus reſpondit. Quem illom morem in epiſtola qua- dam ad Trebatium Iureconſultum obiter ſuo more taxat & Cicero: Hoc, inquiens, quemadmodnm uos ſcribere ſo- letis in ueſtris libris, idem Q. Cornelio uidebatur. Neque it a longe hinc diſſident, quæ apud eundem Ciceronem ſe- cundo de Oratore libro adueriſus Iureconſultos ſtomacha tur Antonius. In quo etiam iſti nos, inquiens, Iureconlſulti impediunt, à diſcendoc; deterrent. Video enim in Catonis & in Bruti libris, nominatim fere referri, quid alicui de iu re uiro aut mulieri reſponderit: credo, ut putaremus in ho- . minibus, non in re, conſultationis aut dubitationis cauſam aliquam fuiſſe: ut cum homines eſſent innumerabiles, debi lirati à iure cognoſcendo, uoluntatem diſcendi ſimul cum ſpe perdiſcendi abüceremus., Sed hæc Craſſus nobis expe- diet, & exponet deſcripta generatim. Eſt enim, ne fortè ne- ſcias, heri nohis ille hoc Catule pollicitus, ſe Ius ciuile, q́d nunc diffuſum & diſſipatum eſt, in certa genera coacturm, & ad artem facile re ducurum. Quælſitum eſt a Titio, & Labeo ait, etiam Celſus reſpondit.) Formulæ ſunt excer- ptæ ex iure ciuili: quibus & ſimilibus fit, ut omnia illic ui- deantur actorum ſimilia. Ius eſt ars æqui & iniqui.) Celſus Iureconſultus Ius finiuit hoc modo: Ius eſt ars boni Xqui, ff. de iuſticia & iure. Quam finitionem multis uer- hphDiers explicat Gulielmus Budæus primo libro Annotatio- num in Pandectas. Iuſticia eſt conſtans & perpetua uo lIuntas.) Vlpianus non poſtremus inter Iureconſultos, eo quem modo diximus titulo, L. Iuſticia, hunc in modum iu- ſticiam ſinit: Iuſticia eſt conſtans & perpetua uoluntas, ius ſuum unicuique tribuens. Cicero primo libro de Oratore: Sit ergo in iure ciuili, inquit, finis hic: legitimæ atque uſita- tæ in re bus, ca ulisq; ciuium æqualitatis conſeruatio, Item ſecundo Rhetoricom: Iuſticia, inquit, eſt habitus animi, com muni utilitate conſeruata, ſuam cuiq; tribuens dignitatem. Cur Rodolpho minus placeãt finitiones Iureconſultorum, eius rei hanc ego cauſam eſſe opinox, quòd parum liqueat, gqus 4 . modum ſcriptum eſt ius ciuile, ubi nomenelaturis eorum, — 1 1 antne D litian mugiin vergehir itat Nhnter goctrt ecmuic ſtaleti⸗ moct ſumüle Aenatar⸗ Prtesgt lete die⸗ ſoe eſe Pas gbirzir ciuile. umf moce inten eamn 63 4 tamt Gicti nius fiome nene resil les ap (auſa Putar elli ſructt, Pomin⸗ Memae Ltunt thero mrin ldia Ntt S DE INVENT. LIBER II. 161 qua ratione uel ius ars eſſe dicatur, uel iuſticia uoluntas- Atq; illi etia m ipſi, quorum gloſſemata extant in Pã dectas, mirum quàm hic ſudant in explicandis utriiq;, dũ uix con- ſtituere poſſũt, uel illud qdnam ius, ꝗque iuſticia hiſce finiti onibus deſcribatur. lIuris aliud pu'licũ aliud priuatũuũ. Pri uatum in naturale, & gentium, & ciuile diuiditur.) Mire- tur aliquis, quid ſit, quod in hiſce diuiſionibus reprehẽden- dum putet Rodolphus: præſertim cum ſit earum autor idem de quo dixi iam, Vlpianus, uir maior, quàâm à cuius ſenren- tia, hac utique in re, temere ſit recedendu m. Verum enimue ro diale cticorum præceptum eſt, partes diuiſionis cuiuſque, eiuſmodi eſſe debere, ut ne de pluribus dici queant, quàm ipſum illud, ꝙ diuiditur. Iam ſi ius publicum, ius eſt, id certe aut naturale, aut gẽtium, aut ciuile ius ſit oportet. Quo fit, utt partes quidem poſterioris huius diuiſionis, de iure publico uere dicantur: ipſum autem ꝙ diuiditur, nequaquam. Atq hoc eſſe illud quòd ſuggillandum exiſtimauit Rodolphus, ipſius quæ continuo ſubiungit, uerba oſtendunt. Quali, in-= quit, ius publicum, neq; naturale eſſet, neq; gentium, neq⸗ ciuile. Scdut ad Ariſtorelem aliquando ueniam, qui ar tium finibus excluſit dialecticen.) Non uideo equidem, quo modo Ariſtoteles dialecticen artium finibus excluſerit, cg inter cætera o εσα7α αατιεπ„ 1Xοασαρ ππα cam aiat conducçere, Quanquam ne gari illud non poteſt, quàâm aliò pertinere. Quod cum dictum uideri poſſit obicurius, experiar ii quo mõdo pla⸗ nius idem dici queat. Id quod ſupra uires non erit, ſi ini- tio meminerimus, neque rhetorice, neque dialectice no=⸗ men eodem ſemper intellectu ſolere accipi. Etenim uete- res illi ita fere hiſce uocibus uſi ſunt, uti eos modo rheto⸗ ges appellarent ac dialecticos, quorum illi in foro agerent cauſas, hi in ſchola ac umbra de communtbus thematis di- ſputarent: ac proinde dialecticen etiam & rhetoricen, euass intelligerent facultates, quibus ijs in ſuo utriq; campo in-⸗ ſtructi, in certamen deſcenderent. Quem in modum hæc nomina certum eſt uſurpaſte & eos, qui perpetuam orati- onem ad Rhetorem, conciſam ad dialecticum pertinere di- xerunt; neque aliud quicquam intereſſe inter dialecticen & rhetoricen, qu àm ſi manum eandem, primum in puguum comprimas, deinde rurſum explices ac diducas 1 & rurſus; dialecticorum theſes, Rhetorum materiam eſie hypothe- ſes. Quanquam enim ij, qui in foro agunt, inter agendum 5* Wé: RODOLPHI AGRIC. penumero à perſonis ac cæreris circunſtantijs quæſtio* nem abducunt, atque plus nonnunquam operæ in theſium- quãàm in hypotheſium explicatione inſu munt: tamẽ id quod initio proponitur, nunquam theſis, ſed hypothe ſis eſt. Qua de re explicatius paulò poſt, capite octauo & duodecimo. Interim illud, eſſe & alium intellectum nominum iſtorum, ſecundum quem artes iſtas communes quaſdam omnium artium miniſtras appellare ſolemus: propterea, quod quem aſmodum grammatice in commune præſcribit, qua ratio- ne, non in hac modò aut illa materta, ſed de omni re emen- date loq uamur: ita hæ duæ, altera quo modo probabiliter, altera quo modò polite atque ornate dicere de re quaque poſſimus, expediunt. Atque hac notione hæc nomina uſur pat Rodolphus, neque alius eorum uſus eſt, cum dicimus gres eſſe artes, quæ uerſentur circa ſermonem, Gramma- ticam, Dialecticam & Rhetoricam. Ergo quæ in Topi- cis Ariſtoteles docet, ea tametſi poſſent etiam alijs utcun- qque diſc iplinis accommodari, tamen ex profeſſo ei dialecti rxo inſtituendo deſtinata ſunt, quem ſecundum priorem il- lam notionem hoc nomine ſignificari diximus. Sed de his in ſequentibus plura. Equidem artium decreta & di- ſputantium contentiones.) Quod ad inuentionem, in- duit, & ad dijudicationem pertinet argumentorum, nihil intereſt inter conflictus illos diſputationum & decreta ar- tium. Quocirca ſi ad certamina illa gymnaſiorum utilis dialectice erit, eadem nimirum & ad artes ipias conducet. Dolus enim an uirtus quis in hoſte requirat?) Verba ſfunt Corœ bi ſecundo Aeneidos. Da Ariſtotelem & A- xiſtippum de ſummo bono contendentes.) Quorum ille in contemplatiõe, hic in uoluptate ſummum ineſſe bonum ex- iſtimabat. Fuit autem Ariſtippus philoſophus Cyrenen- ſis, auditor Socratis, de quo multa apud ſcriptores le- guntur. Primus fuit Socraticorum, qui mercede docue- rit. Ad Dionyſium illum Syracuſanum profectus, mira qua dam dexteritate in aula uerſatus eſt. Cum aliq uando ex- puiſſet in eum Dionyſius, idque tametſi ipſe patientiſſimè ferret, tamen indignarẽtur quidam (ut fit) ex amicis: Quid? piſcatores, inquit, aqua marina totos ſe made fieri non re- cuſant, ut exigu um capiant gobium: & ego ut balenam in- Fnrern capiam, uino paulùm diluto leniter aſpergi non fe- am? Qua ex re anſam arripuit Diogenes Cynicus, ut eum diceret eſſe regtum canem. Quodam tempore, cum olera lauans idem Diogenes, in prætereuntem Ariſtippum hiſee eun geunt lor unge io. ns,e, CNprat acemi⸗ llela lus rei ſrummd unqu⸗ Deoron uunt. ſatns, mus 8 tormß ms de ( lobo apl gitl gu⸗ Opp 1 tata ace lenc pidi⸗ lolo⸗ ptun litati genijt lt 20 Mpus, apite⸗ ſtencl ien⸗ zosen nen Pline ſeſcle Leto⸗ eſiunn Iqvo C imo. run, nim len tio⸗ ſen. . ter, ge r l G DE INVENT. LIBER II. 1é65 uerbis cauillatus eſſet: St hæc edere didiciſſes Ariſtippe, nõ uerſareris in aulis Regum. At tu, inquit ille, ſi uiuere didi- ciſſes cum regibus, olera non lauares. Notus eſt hac de re lIocus Horati in Epiſtolis. Da Carneaden & Chryſippum de comprehenſionibus.) Comprchenſiones uocat 18& k&α 7X ρ, quarum iam ſemel atque itcrum facta nobis eſt mentio. Porro Stoici inter quos uel primas tenebat Chry ſippus, ex comprehenſionibus iſtis apte inter ſe collatis, comparatis que artes ſieri aiehant. At Carneades nouæ Academiæ erat, quibus &αραταhiο illa ſua tam im- penſe placebat, ut ne garent omnino quicquam ſciri poſſe⸗ cutus rei ſæpe facit mentionem Cicero, cum in libris de bo norum & malorum Finibus, tam quarto libro Academica- rum quæſtionum. Quin uerò & ſecũdo libro de Natura Deorum, Q. Lucius Balbus ad Cottam Academicum: Quanta u ero, inquit, illa ſunt, quæ uos Academici infirmi- tatis, quòd & ſenſibus & animo ea quæ extra ſunt percipi- mus & comprehendimus? Ex quibus collatis inter ſe & comparatis artes quoque efficimus, partim ad uſum, par- tim ad oblectationem nec eſſarias. Et rurſum tertio libro de Oratore Vt autem & de Carneade pauca dicamus, phi loſophus hic nouæ Academiæ fuit, uiolenta & (ut Polybij apud Gellium uerbis utar) rapida quadam facundia præ- ditus, tanta dicendi ui, ut Cicero autor ſit, nullam ab eo un ꝗquam cauſam de fenſam fuiſſe, quam non probarit: nullam Oppugnatam, quam non euerterit. Cum Chryſippo diſpu- taturus, elle boro (inquit Valerius Maximus) ſe purgabat ad exprimendum ingenium ſuum attentius, & illius refel- lendum acrius. Quas potiones induſtria ſolidæ laudis cu pidis appetendas affecit. Chryſippus (ut modò dixi) Phi- loſophus Stoicus, LXXX. ætatis ſuæ anno decedens, cœ- ptum ante quadrageſimum, Xoyid exa ctiſſimęg ſubti⸗ litatis uolumen reliquit. Cuius ſtudium in tractandis in- genij ſui monumentis, tantum operis, laborisq; ſuſtinuit, ut ad ea quæ ſcripſit penitus cognoſcenda, longa uita ſit opus. Hæc ad uerbum Valerius Maximus libro octauo, capite de ſtudio & induſtria. Mira in eo fuit ſubtilitas diſ- ſerendi. Dicere ſolebat, ſui animã datam eſſe pro ſale. Et. Sapienti, quamuis nulla re egeret, tamen multis illi rebus opus eſſe: contra ſtulto, etſi nullis rebus ſit opus, multis ta⸗ men eum egere. Et uelut ſcopuli artis.) Scopulum nõ ſe- mel in hoc opere uocat Rodolphus, quod nos ſcopum di= cere ſolemus, . Oðèð K 4 Q H ES RODOLPHI AGRIcC. S, . SIT QVAESTIO, ET èůsͤ Aduas diui ſiones eius fecerit Cicero, quas De Je, dui , r⸗ S, Ariſtoteles. Cap. VIII. , . — Ve ſtig i igitur, quonid cirektam oͤnmmis diſ⸗ t. 5 . 4 ea or, Juid ſit, &οquæ ſpe- cies partes vue illius, & quoimnodo, mueniẽda (nam & „· . hoe emunguamlel lahoratur x. licemas. Quæſti nem Bocthius ubitabilem bropoſitio- nem. Quod ſi propoſitio eſt id, Juod hoc nomine v prædiximus Ariſtotelem accipere, non inuenio equi- inter que ſtionem 2 tropa ttionẽ inter- . m ſit po r. fſuiſſe, Sin e proboſtt tionis nomen capimus, ut ꝛeelgo cLcin bronunciatum interbretatus est, non omnis du = e e e bitahili⸗ broh oſiti ti⸗ est guc ſlio. Hæ nanq;, uirtus est 3 F. 1 ſolus ſapiens eſt diues, dubitabiles 2 ABBBuidem brobpoſitiones erunt: uæktione⸗ tamen non d. ſfſunt: affirmant enim aliquid: qui quærit autem, nihil e uffirmat. Rectius uel explicatius utcun ugebi⸗ 2 , ,„ 7 4, tur dici: u vvyvi, utrum Mirtus Pgteust ad bene uiuẽdum? utrum e⸗ conſummata uirtus uoluntate an opere conſtet? Di⸗ a,⸗ iduntur autem quæ ſtiones non uno tantuùm modo. e, J Ae⸗ Daunue & prorerum de quibus queritur differen⸗ . tia, & pro diuerſo modo Juærendi, & pro artium = 6 õ E. ad quas .—à nunc accipitur, bro eo, quòd Ari õl DE INVENT. LIBER II. ve/ ad quas pertinẽt diuerſitate, aliæ fiſit atq; aliæ quæ- ſtionum diuiſiones. Quæ cuiuſ modi ſi ſ nt, ordine pro- ſequamur. De rebus quærimus primu, ſint neom- ⸗ ⸗ nino nec ne ſint. Vt, ſit ne anima. Antea enim quaͤm eſſe res detur, nihil eſt, quod ulterius poßit quæri. Primi enim omnium, quod gitationi, noticiæ q; no ſtre de ulla re obijcitur⸗P e eße. Quo ſit, ut hæc prima ſit Juc ſtiu io, & Jus 6 nulla lglie queat præcede- wr . ſunt ſuſci. ipiatur no-⸗ re. Quinetiam ſi de his, qus Hon ſu bis aliqua diſputatio, quæ ad hanc quæ ſtionẽ n15 per- 17 . tinet, fingimus ſemper hanc præceßiße Juæ ſtionem, & tanquam de exiſtẽtibus diſſerimus: ideoq; ſuſpèſi ſemper ex ea conditione, ſi res ſit, agimus: quam ubi abſtulerimus, mox omnia, quæ huic uelut erer R to incumbehat, corruunt. At ubi rem ſe ber/ 1. est, proximi eſt guerere de ſubſtantia ar ehe cidtaliulints quod definitione elese Ea –Z . ſit, ſuperiorelibro diximus. Deinde iã quærimus ea, quæ circa uel extra ſubſtantiam rei ſunt: Vt,. anima indiuiſibilis? Vtq; tiam ſint intra ſubſtailiam eius, nontamẽ id agimus quæſtiöe, ut id exquiramus. vt qui quærat, ſit ne animaiils ilt, qua cuncta ui- ulnt ? potest hoc quæri ſic, ut inueſtigetur, ſit neid uerum an non:deinde, ut uerum ſit, reliquum adhue eiß— t ne hæc anim⸗ defmitio. Tria hæc quæ ſtionum R 3 S 2 = quid res ſit: T . 166 ANDoLrPHT AGRIC. Rit.- Et = rhetorka ho .— ceronem ſaipſerun, Quintilianus utiq; & Hermo genes hane diut iul ſio neimn ſunt ſecuti. Ariſtoteles tri⸗ bus his quartum addidit genus, quod uocauit pro- ter quid. Vt ſit ordo quæſtionum. uerbi cauſa, de 1. Deo queærimus primli, an ſit Deus. Quod ſi nege- · ttur., nihil est quo ulterius progrediamur: ſin detur, ar tum quærimus, quid eſt. id ubi conſtiterit, tum qua- IIis eſt: ut ſitne eternus. Quod ubi acceptum eſt, tum poſtremũ, propter quid ſit æternus. Quam quæ ſtio- nem(ſi Ciceronem autorẽ ſequimur) ad quale eſt re- :. digemus. Si enim explicetur hæc quæ ſtio, ut ſi quæ- 4 nitur, propter Aal Dateiſticnailrdtur ,, qus HHiam quod i6, hoc dißerere uo lemus, hæc erit quæ ſtio: ſit ne baben eße d ſcipſo can ei ſ æternitatis Dei: uidebitur nimirum hæc quæstio de qualitate eſe. Quoniam eſſe cauſam uel non eſſe, Jualitas ut nos iam de qualitate loquimur) uidetur. Son, tban en. Quod autem Cicero tria hæc quæſtionum genera, W 3 = Ae ciuilibus rebus dißerenti ſubiecit, non ſatis exacta ratione uidetur a Quicquid enim Rhetor quæ t. Nec enim en es⸗ etaait t quid velar, , a rent, ut ſt ſint nt qu⸗ lon um caplta, in forum uefire poſ- 9 7. e. Er ſunt:nec quicquid coniectura exquiritur, pertinet ad r nr 1E aſimnanan eſtut ipſe uoluit: ut diximus enim, an eceini⸗ g rrE A P 5 1 7 — ⸗ 1 o⸗ DE INVENT. LIBER MI. 17 otestulla de re quæri, cuiuſmno d di certum neſt ihi gueri in foro. Nec enim an fece- rit furtum Trebius, primum eſt quod in hac quæ- Gen guer⸗ boßit. uthcen ete ntcet M ic, de quo uerlur, , tamen eu prioribus uæ⸗= , ſtionibus expl icatis, Peruenire non potest. Sed neq; an habuerit rê, prima eſt quæ ſtio. Natura enim præ- cedat oportet, an ſit Trebius, an lit res quæ dicatur ablata. Deinde ſequitur iam primũ, an Trebius nte rem habuerit. Sic etiam, occiderit ne per inſidi dium Milo, coniecturalisest quæstio: prius „ eſt, an Milo occiderit Clodiũ, an oeciſus ſi it Clodium: & quod primu est, an fueritt omnino Clodius:hæc ſo luenim est (an eſt) quæſtio : reliquæ qualitatis ſunt. Definitionis etiam quæ ſtio ad forum nõ poterit affer ri · Quicquidd naq́; Jucritur in foro, aliquid horum⸗ trii eſpe oportet: ſit ne facti, quod aduerſarius in- at⸗ ‚ſit ne id i nomen facki uo ille dicit. ſit ne in- haeadidoginu,le toſirzibis moest quit idu- bitet. Seluidit kalletunt eſee definitionis quæſtion?: = — quod non e ſee uerum, facies ipſa 4tc ſton oſtendit. Qui quærit enim, cert ſit ſacxilegium, an poculum amator ium uene c e ſat gigh hien emi SAO —Ro⸗ „ e rwro g, g, al- Aan o. W mn Laan, 168 RODOLPHI AGRIC. num, non quærit de finire aliguia iſtorum. Sed neque ſacrilegium eße definitionem eius, quod est ſubdu- cere rem prophanam de ſacro, neq; uenenum defini- Pca . botio⸗ tionem eſe poculi amatorij, nemo niſi qui neſciat ad i Ore,l de finitio ſit, ignorat. Sed ſcio quid reſpondeatur: ut r quæſtio enim non ſit de definitione, ſtatus tamẽ quæzæ- ſte ſtionis, hoc est, in quo tota uis est quæ ſtionis, eſt eex e definitione. Eſſe enim ſubductionem rei praphanue a „ dle ſacro, ſacrilegium: & poculum amatorium, uene- ſe⸗ num: apertiſßimè ex definitionibus iſtorum perſpicie Mn A Pzares, nfaeb. tur. Perſpicietur uidem, ſi de definitione iſtorũ in- it 2 ter parles eo Beihenit. Sed HM Pd ; ſuo arbitratu ſe e finitionẽ dabit. Alioquin ſi de ea dubitari non poſ- qn . ſItt, non maneret utich qus ſtio: ut, t, ſi ſacrilegium defi . fniatur, eſſe abla cer- tumn est nullam hic futuram quæ ſtionem .Veruũ hoc! YYdque dubium eſt, atq; id, de quo ambigitur. Ergoin- eme Ad., ter locos ponetur quidẽ defmitio, caput eſe que ſtio⸗ N mnis non boterit. Sed alijs etiam huberioribus & aptio piei ribus argumẽtis quæ ſtionẽ exhlicabimus, ꝗ 6 aeffniti⸗ „ ℳ one abud autores, uſu ſu 20 8 Se ra buratum eſt Ehrrbelere. cicero contra Antonium, en e is, libelli &, chirogra-⸗ un pba non contineamur, probat uſu loquendi, æ quita- aui — , te, exemplis. Definitũ eſſe ab eo quid ſintacta, nuſ- en Aun it ea uldeo oratione. Quintiliunus item in odij DE INVENT. LIBER II. 169 E4potione, definire quidem uiſus est uenenum, ut ſit Hgquicquid dari non licet: ſed nihil iuuabit hæc defini- to cauſam ſuam. Aequè enim est incertum, ſit ne ecij potio uenenum, & liceat ne dari odij potionem, in eo præ ſertim rerum caſu, quem themate declama tieonis expreßit. Sed alijs multis & uarijs argumẽtis Aceute colligit id, quo maximè nititur, rationẽ (quæ Men“ anima legis e&t) huic facto conuenire: & æquitate, Auscæ ad qualitatis utique ſtatum pertinet, præcipuc pusgnat. n hancq; omnes, quicunq; id genus quæ ti- onis tractauerunt autores, uideo omne robur dictio- unis ſuæ cõtuliſſe. Quòd ſi ergo neq; caput cuiuſ quâͤ 4 gquæsionis ciuilis de finitio erit, heq; brecibue firma . .77 * 6* 2 7 . * neentum illius, non poterit ulii definitionis ſibi acci- au pere nomen. N n Scholia in caput 8. Quæſtionem Boethius deſiniuit eſſe dubitabilem pro-⸗ , poſitionem.) Boethius libro primo de diflerentijs To-⸗ “ picis: Quæſtio, inquit, dubitabilis eſt propoſitio, hoc 6 eæfſt: Quæſtio eſt propoſitio, quæ tametſi ex natura ſua nihiil fortaſſe dubij contineat, tamen in præſenti ita de ea agitur; 5 qualſi dubia & amhigua ſit. Quem eſſe germanum eius fini 4 tionis intellectum, ipie Boethius altera eiuſdem rei finitiõe 4 ofſtendit: Quæſtio (inquiens) eſt in dubitationem, ambigui- tate mq; adaucta propoſitio. E quibus facilè perſpectu eſt; parum ijs firmitudinis ineſſe, quæ aduerfus Boethianam hanc ſinitionem affert Rodolphus. Quod ait enim, uirtus eſt ſummum bhonum, ſolus ſapiens diues eſt, dubitabiles eſſe propoſitiones, negari id quidem non poteſt, modo in - , tueamur naturã ipſarum rerum: uerum non ita tamen hæc Eroponuntur, ne que in præſentia ira de eis agitur, quaſi du- . bia ſint, 2 - O RODOLPHI AGRIC. bia ſint, quo intellectu diximus accipiendam eſſe finitis“ nem Boethij. Quod ſi propoſitio eſt id, quod hoc nomi- ne prædiximus Ariſtotelem accipere.) Didtum eſt capi- te præcedenti, ιατταπαοι, id eſt, propoſitionem a- pꝓud Ariſtotelem in Topicis eſſe quæſtidnem, nõ quamuis. ſed quæ in unam modò partem efferatur, ut ſunt ne diuitiæ bonæ? eſt ne timenda mors? Quæ ſi in urranque efferas partem, fient problemata, ut, ſunt ne diuitiæ bhonæ an non bonæ? Ecquid malum, an non malum, eſt mors? Verum hoc intellectu non eſt propoſitionis uocabulo uſus Boethi- us, ſed propoſitionem uocauit, quam οασνοα Ariſto⸗ teles, M. Varro proloquium, Cicero pronunciatum, hodie unlgus enunciationem uocat . Eam libro ſuperiore dixi= mus eſſe orationem perfectam, quæ aut uerum aut falſum ſigniſicet. Quod Ariſtoteles 5 Anvα, Cicero pro⸗ nunciatum interpretatus eſt.) Ariſtot eles in eo libro, qui es ipanwsiαανinſcribitur, non âaααννιοα, ſed ànον* Oæορ, (ut iam dixi mus)uocat il, quod Cicero pronun- ciatum: ?αααιιαο ipſe RKopelphus quodam in li- bro trans fert explicationem, Boethius interpretationem da Ait: quam finit hoc modo, ut ſit uox articulata per ſe ipſa m ſigniſicans, quod genus ſunt nomen & uerbum, & ex ijs c& ſtituta oratio. Verba Ciceronis, quod ad hunc locum atti- met, prima Tuſculana ſic habent: Omne pronunciatum, ſiæz mihi in præſentia occurrir, ut a ppellem &ιαα,, utar pôſt alio ſi inuenero melius: id ergo eſt pronunc iatum quod eſt uerum aut falſum. Meminit huius Iloci Cice roniani & Au⸗ ius Gellius Noctium Atticarum libro decimoſexto, capite octauo: Virtus eſt ſummum bonum.) Sententia eſt Stoico rum, quam & Cicero aſſerit Tuſculana quinta, ſed re fellit Lactantius. Solus ſapiens eſt diues) Et hoc unum ex para doxis illis eſt Stoicorum 37 uοε .²- ο0ρ π 7ο -, ſolum uidelicet ſapi entẽ diuitem eſſe. Tractatur à Cicerone in Paradoxis. Vtrum uirtus ſufficiat ad bene uiuendum) Eſt & hoc quoque ex albo eorundem: 37 ab³αρα0εε aρ T1 "pos 7b 46ραοHÜ, ſolam, inquam, uirturem ſuffi cere ad felicitatem ac beatam uitam, aſſeritur à Cicerone; eo quem indicauimus loco. Vtrùm conſummata uirtus uoluntate „an opere conſtat.) Tradunt moxtales philoſo-⸗ phi, ſummam eſſe eam uirtutis laudem, quæ in operatione conſiſtat, De rebus quærimus primùm, ſint ne omni- penn onnnls rvi lbrop ngor⸗ anod Manter Nlisg Uö. liqgae n ſlis ſ 0btem? Honunm 680 cl nrore ſobie⸗ cOc Juar Gi aul nusSs Omun tepo eſlen pho:i bisn Vem. qua ltea⸗ oluer ſlias ſchpor⸗ (car. uoc⸗ lnens, Mepi ntok lares niis⸗ loni⸗ lpi⸗ n* 1, ſtir ns no UNI li⸗ 0e e . D rlehhi eril Nunc unt Uung gn nich H ette tni 1 DxE INVENT TIDBBR I. mi aô, nec ne ſint.) Cicero multis in modis & Quintilianus Ii? ſint:an ſit, quid ſit, qualis ſit: ut, ſit ne anima, quid anima ſitꝭ &&, mortalis ne ea ſit, an immortalis, Ea quid ſit, ſuperio⸗- re libro diximus.) Quid ſit, inq uit, definitio, id exſplicui mus libro priori, capite quinto. Et Hermones.) Sunt qui Hermagoras, legere maſint. Sed nec Cicero in hoc nomine ſibi admodum conſentit: Quintilianus uerò Hermagoram conſtanter. uide libro tertio, capite ultimo. Ariſtoteles tri- bus his quartum addidit genus.) Secundo 76 bzip AVα Nurmp libro Ariſtoteles quatuor eſſe ait, quæ de re quaque uenire ſoleant in quæſtionem, an ſit res, quid ſit. qualis ſit, & qua de cauſa ſit talis: ut, ſit ne D EVS, quid +ÆVS ſit ſempiternus, & quam obrem æternus ſit. Quod autem Cicero tria hæc quæxzzx ſtionum genera de cinilibus rebus diſſerenti ſubiecit.) Ci- ⸗⸗ cero cum in alijs locis compluſculis, tum de Perfeco ODS E atore ad Brutum, tria hæc genera quæſtionum Oratori ſubie cit: Quicquid, inquiens, eſt quod incontrouerſia, aut concione nerſetur, in eo, aut ſit ne, aut quid ſit, aut quale ſit. quæritur: ſit ne, ſignis: quid ſit, deſinitioni bus: quale ſit, re- cti, prauic; partibus, Idem Cicero & ſecutus eum Fabius= Quintilianus, ciuilium cauſarum treis faciunt ſtatus: con-= „ 2 . ſi „ „ . li . 2 * . . Quz in parte hacte- nus Ciceroni refragatur Rodolphus, ut ex ijs tribus quęſti onum generibus, ſolũ poſtremum h eni⸗ v poſe, reliqua duo nõ poſſe. Quod ego ut non negauerinz eſſe uene, in eum duntaxat ſenſum, in quẽ dicitur 2 Rodol- pho:ita hoc rurſus auſim cõt endere, ipfum à Cicerone uer⸗ bis magis, ꝗᷓ ſententia diſſidere. Nam ꝙ attinet ad quæſtio⸗ nem an eſt, conſtat quidem hanc eſſe primum id, quod de re quacq; in quæſtionẽ uenire ſolet. Vene illud noſſe oportet, bifariã aliquid dici in cauſis primũ: natura ipſane rerum, & cõſu etudine eon qui cauſas in foro agunt. Verbi cauſa: In- ſidias fecit Deiotarus rex Cæſari: hic ꝙ ad rene naturã atti- net, poterat initio quęri illud, fuerit ne Deiotarus, fuerit ne Cæſar. Vem rideatur opinor, ſi quis hæc perſequi uelit in fo ro: quocirca Cicero hæc uelur ſuperuacua inſtituto ſuo o⸗ mittens, hoc ſolum diſputat in ea oratione, quàm pro Deio taro apud Cæſarem di xit, ſint ne inſidiæ factæ Cæſari à De- ſotaro. Atq; hæc dicitur in ea cauſa, quæſtio an eſt. Quando Rhetores appellatione quæſtionis an eſt, non eam modò z RODOLPHI AGRIC. ꝗuxæſtionem accipiunt, qua ambigitur, ſit ne aliꝗd an non ſit, fu erit an non fuerit: uerum etiam eam, qua id quæritur, factum aliquid ſit an non factum, hoc an ino factulir modo, hac cauſa factũ ſit an ob aliã cauſam, hic an ille inſidias fe- cerit, ex æde facra fublata res fit an ex loco prophano z na- tu factum ſit an interdiu. Ita omnes quæſtiones iſiæ, fuerit ne Clodius an non fuerit, num ſit idem occiſus, num occi- ſus in monumentis maiorum ſuorum, 4 Milone, an ab alio occiſus ſit, num propter inſidias à ſe Miioni factas ſit ab illo occiſus: hæ inquam omnes, ut ad ſtatum cõiecturalem per- tinent, ita eius etiam generis fint, quod appellant, quæſtio- nem an eſt. Sed Rodolphus eas modo quæſtiões hoc donat nomine, quibus naturæ ordine nulla prior. Quod ſi recipia tur, haud dubie in foro locus iſtis non erit. Cicero contra. omnibus eis quæſtionibus dedit hoc nômen, quas paulò ante apud Rhetores diximus eo uoc abulo comprehendi ſo lere. Ita fit, quod initio dixi, ut tota hæc cõtrouerſia conſ- ſtat in ſolo nomine: quod cũ utrunq; intellectũ facilè admit- tat, uera ſunt quæ dixit urerq;, modo intelligãtur. Iam ut de ſecundo etiam genere paucea dicamus: :quotieſcuncq; ambi- geretur! in foro: hoc an illo nomine, uerbi cauſa, fuxtum au Peri egium, parricidium an tyrãnic idium appellandũ eſſet d, ꝙ factum eſſe concederetur, eam dixere quæſtionem fl- nitionis, propterea ꝙ ubi conſtituiſſet, conuenire ei cum ti- nitione, tum de nomine dubitari non poſſet. Atque hacte- nus hanc quæſtionemi in forum uenire poſſe, ne Rodolphus quidem negarit opinor. Certe argumentis ijs quæ adducit. iuerſum non probat. Nec quicquid coniectura exquiri tur, pertinet ad quæſtionem aieſt, ut ipie uoluit.) Quxæ Ci- cCero Hare in rem hHabeat in Oratore ad Brutũ, id paulò an- te oſtendimus. Sed in Topicis idem: Cognitionis, in- quit, qu æſtiones tripartitæ ſunt, cum an fit, aut quid ſit, aut quale ſit, quæritur. Horum primum coniectura ‚ſecundũ de ſt nitione, tertium iuris & iniuriæ diſtinctione explicatur. Ha ctenus ille. Quæ non uere minus qu àm eleganter dicuntur: modo quæſtionem an eſt, omnem eã intelligamus, & à Rhe toribus co nomine comprehendi ſolere oſtendimus. Qua- re hoc certe loco cauſa non erat, cur tantopere à Cicerone diſſentiret Rodolphus. Prius enim dicet reus, ut inquit Quintilianus.) Is locus Quintiliani eſt libri ſeptimi capi- te ſecundo. Occiderit ne Clodium per inſidias Milo. Di- Xerant accuſatores Milonis, Clodium ab eo per inſidias oeeilum eſſe, Quam illoxum accuſationem ita eluſit Cicero At Mi- Mi in ontus ſeerbpen Geclodt 4 an levocitB 1 prrſe nenlmn Gnenine hhr mation tum⸗N ſoleſcen ulione v letned glod 10 D ſiſi ſion heri reſte atti eta⸗ voa ſeg⸗ ngu woe⸗ Nen lias DE INVENT. LIB. II. ryz ut Miloni ¾ Clodio, Nõ Clodio ¾ Mülone inſidias factas eſ⸗ ſe, ſit conatus oſtendere. Quod quâm uafre ab eo factum ſit; facile ex ipſius qua dam a dAtticu m epiſtola intelligi poateſt: ubi de Clodio loquens: Publium (inqait) enm, niſi ante oc ciſus erit à Milone, ſore puto. Si ſie ituro Lanuuiũ in uia ob- tulerit, occiſum iri iam ab ipſo Milone uideo, Né6 dubitat fa cere, præ ſe fert, caium illum noſtram non extimeſ it Nun- quam enim cuiuſquam inuidi aut per fidi conſilio eſt uſu s⸗= nec inerti nobili crediturus. Cicero in Antonium) prima Philippica. Quintiltanus itẽ in odij potione.) Titulus eſt de- clamationis cuiuſdam apud Quintilianum, cuius hoc argu mentum: Meretrix amatori ſuo pauperi dedit odij potionẽ, adoleſcens deſiit amare: accuſat illam uene ficij. In ea dec la⸗=- matione uerba Fabij habent ad hunc modum: Quæda m for mæ me dica mina poſſunt aliud uocari, quàm uenenum. Dare uod non lic et, non eſt aliud quàm ueneſicium. DIVISIO QVAESTIONVM ex rerum quæſitarum diuerſitate. Caput IX. He Ariſtoteles de quæ ſtionibus, hæc Cice⸗ Dicam & quod mihi uidetur. Verùm il li ſequdi erunt. Primum itaq; uidetur mihi, ſi quæ ſtionem uocemus id, 40 õ ber interrogationen e ata, cui eſſe uel non, pote?à rantur, non eſſe quæſtiones, ſeæd modos quoſdã quæ rendi,: & prolectantia (ut ita dicam) quæſtionem. Quod in ea quidem, quaman eſt) dicimus, dubium —2 7 zr, r potest eſſe. Quonia ip Tque ſtis cum eo quod mo- dum quærendi dicimus, in idipſum Fecidet. Vt ſi in- ſU. 4 4 terroges, an esct homo, reſpondeaturq́; eſſe hoiĩem: idem erit quæſtio, eſt ne homo? & interrogatio, § an S . reſponderi: quituor illa quæ ab Ariſtotele nume = N ger IN.— “ä ,„ 71 RoDOLPHI Gä-RIC. an est homo? quo fit, ut de hac inteyrogatione, in hanc uel illa partem poßit diſerili reliquis ap. aber tius eſt. Si dicas enim, quid est homo? nihilde hoc po ßis diſſerere, niſi reſpondeat is, qui interroga- Se tur, homo est animal rationale. Iam quæſtio erit, ſit ne homo animal rationale: deinde, ſit ne animal rationale de finitio hominis. Nec enim ſatis est, ue rum eſſe e,quod in hac Jneſtione reſpödetur, ſed ad Si quæras enim, quid est homo? & reſondratur, est animal binos habens oculos: uerum quidem eſt quod reſponde- tur, ſed non tAore, reſpöſum dicas: quoniam equus binos habet oculos, non tamen eſt homo. Oportet rgo reſponderi aliquid quod definiat hominem: quod an fiat, hoc genere quæſtionis diſſeretur. Sic cæ qualis est ſol, nihil poßis de hoc dicere, niſi re- ſpondeatur, ob/ ſcurus, uel globoſus, aut ſimile quip piam. Et, propter quid est obſcurus? nihil itidẽ ha bes, quod dicas: niſi dicatur, uel hoc, quoniam luna obiectu ſuo illius aſpectu nos prohibeat: uel aliud M in hanc ſententi am. Non igitur quæ ſtiones r Wr vit. in rrle 1, le, quando nequit de eis uel in bane uel in aliam partem dici:ſed reſpon ſum aduerſarij, interrogationi datum, cum in du⸗ bium uocatur, fit quæ ſtio. Quæſtionum igitur Kr genera duo uidentur, ſimplex & compoſita. Sim- plex f“ 4 1e p⸗ vt, it compoſitus Carxpiuuſciclis. diferentiæ. Prima ese, quæ quærit, an ſit res. Fa cis iuſmodi est, redix ms. Erus enir hrt qs ulla de manes. In bac comp leckipaur non ſolimn, guc an ſit, jed an erit, an Fuerit, quærit. Hæc autem, an fuerit bellum Troianum, no es&t huius generis. dem enim eſt quærere, an fuerit bellum Troianum: &, an Troia geſſerit bellum, quod utique horum uerbo- rum que ſtio prima ſe non pPotest, quum poßit quippe quòd etiam & dal n rE 4 eune DE 1 vENT. 1 LIB. II. ie eſt, ne . ndus e ugs 2 idcmex ſbgiuiclii⸗ Simplicium tres ſunt autores quid. am crediderint, oageere rem 1 Troia⸗ m & Troiam ipſam inania poete mema. Quanquam autem in hac- qu bomo, prius poßit quæri, an ect animal (nam 5„ nullum animal ſit, non potest homo eſſe) iſtud ta⸗ e , men in quæſtione uelut confeſſum non ponitur. vrH enim concedamus eſſe hominem, non continuò ex . aſiore, 4 an *RZ 4 —— è huius quæſtionis ratione concedemus, hominem rr eſſe animal: ſed antea quàm concedamus fuiſſe bellum Troianum, neceſſe ex uerbis quæſtionis “ õ Secunda ttæſtio esee- G. . — bi daltum est Pem eſſe, ut quæramus, fateri est, u 2 AR —= = 76 RODOLPHI AGRIcC. an res ſit inud: Vt an homo ſi it animal, an ſit capax diſciplinæ. Huius etiã generis nuhi uidetur, quam Ariſtoteles uocat propter quid, ut cum quærimus, ſit ne interpoſitio lune inter . vlem & noz cauſa de ſfectus ſolis. Terti. bhoc ittil , quo pacto hoc de illo dicitur. Quod quadruplex est. cauon meit enim alterani de al terodicitierꝛ dejent ein ntum, aut ge „ e. ſpe r. obriè . PeLARRA eh⸗ e P⸗ la , ſableck, u. Priores Quatuor erga pro bac diuerſitate funt queſt iones. Prima eſt, qan hoe defi mnitio ſit illius, ad quã redit, an lluckdeftmitii ſit hui us: ſimul enim explicantur iſta: ſi enim hoe ext ge⸗ Minitio, neceſſari illud est definitum. genus illius: igig comß Pprebenditur, an il illud ſit eei- 22.. Tertia, dn ſit proprium. Quarta, dn dkeldent: S Auibus etiam quæſtiones ſubiecti continentur. Prioresduæ, interrogationem(quid est)expli- =“M — — (At: boſteriores, quale ecr. Id ect enim quod Ariſto H teles 93ri à! uocat: quocdi interpres eius Latine ne ſciens, quia est dixit. Cur hunc ordinè fecerim quæ ſtionum, id cauſæ fuit mihi, quòd neceſſe est præcedere ſemper, an est, &an illud est, ante ꝗᷓ ꝗd ſit res, aut qualis explicari queat. Nec enim hæ in terrogationes, ꝗd eſt homo, aut qualis est, harum quæ ſtionũ explicatione, an homo ſit animal ratio- ſbie Knti ſo ſſi ſeli tine ſt⸗ n guia ſte, eC N⸗ bule ae d DE INVENT. LIB. II. 17„7 64 nmale, an ſi terudibilis, finiuntur. Vt enim de ur bo- rri EI mnminem eſſe animal rationale Eeſſecrldibilẽ: ma- zu net adhuc quæ ſtio, ſit ne erudibile — r= 2 nis: ſit ne animal rationale idipſum, quod eit ho⸗.ũͦa mo, id eſt, definitio hominis uel quidditas eius. yte remar enim & boc uerbo, ſi nobis per grammati- ¶cos liceret: quemadmod Cicero Lentulitatem & r, e Appietatem, & Pollio, Patauinitatem dixit. A bptus⸗ 4 Eexst utiq; eius & prope neceſſarius uſus. Nec enim . . ullo alio ſatis cõmode explicare poſſumus & i ?Sa niſi id (ut uulgo ſolent) quod quid ect interpretari uelimus: quod nec Græci ſermonis proprietatem re . MWMtinet, & ſegne planeq́; expers uſus & intellectus . 44 kt- apud nos. Sed (ut ad rem redeam) manere hat gquæc ſtiones hinc perſpicuum ect. Si interrogetur enim, qualis est homo, dicaturq; animal rationdle, E quid dicemus xectene, an ſecua eſſe reſtõſum ſi re cte, eadẽ erit quæſtio, quid et &. quale eſt: cum ne controuer ſia id recte etiam interr ganti S4 est bomio, ilſpondeatur. Iin mi in min recte reſponſum est, non erit error, qu˖ quoniã non ſit homo animal ra . tieonale (id enim in confeſſo est 3. 4 lsstereſhofim eih, luod on qualitas a a ⸗ 7 Nſubſtantia eius de quo rogabatur. Quèòd dici⸗?? „ „ SaE 2 n maus autem, quæ ſtionẽ generis, eſſe interrogation?⸗ r, T . i⸗ id r meh emzie uerum est, quoniam bene We t. en fart. Sile —2 , S E 2 hw, IiS RODOLPHI AGRIcC. ſpondetur, quid est homo? deſt animal: ueruntamen non ſi c, ut totam interrogationem ab ſeiait. Niſi addideris enim uel diffrentiam, uel proprium, non † uiceberis ſatizſecige quæſtioni. Quo fit, ut com jn = de ſol 0 genere quztätnus, ſolitum ſi it interrogari, ſ non quid est, ſed cuius generis rerum ect: Vt, cuius i generis rerum eſt lumen? ſubſtantiine an accidẽs? tp Et ſentire, non quid est interrogamus, cum ſcire i .— tamen uolumus, iger ne ſit an pati: ſed ad quod ge ſi. nus pertineat, actionis ne an paßionis. Qualita-⸗ erf tem etiam uocamus in præſentia, non ut ſit unum mlu ex decem prædicamentis ſed ut qua litas ſit, quic· Auicd nõ est ſubſtantia rei. Sic, & quantus est ſols i — . = △ren 4 5 = c ubi ſuut Nili ſontes? & uddo fuit H omerus? en que ſlio ualitatis continentur. Simplicium ergo & 4 ltienn, 3 2 rquæſtionum hæc tria ſunt capita, an ſit, an ſit il⸗⸗ ſt 2= O uu, & quomodo⸗ ſit illud. Zanhoſlcran to⸗ 1i — pula ta, quoties duæ pluresue u ; . ,, = implices coniunctione copulatiua iunguntur: Vyt, iſ An ſit uirtus ſummum bonum: &,, ani ma ſit ne mor t1 talis. Diſiuncta alia, cum ſimplices diſiunct ius con ſid functione conſeruntur: Vt, ſit ne mundus æternus, iß el an quundoq; ſt igni confugra turus? Diuerſa ., r en est de his quæſtionibus ratio pronunciandi. Nam EE E Be e⸗ — copulata, uera pronunciari, niſi fuerint ambæ un l omnèsue ſimplices, ex quibis componitur, ueræe, ainm SJM ane gnos duces ſequẽtibus. Primum itaq; uidetur mihi.) Quæ . ab Ariſtotele, inquit, enumerantur, an eſt, quid eſt, quale eſt DE INVENT. LIB. II. 179 non potes ſin n autem una fuerit falſa, tota dicetur falſa. In diſt unctis contrà, ſi una fuerit uera, totã pronunciamus ueram eſſe: falſam autem, niſi am- bæ fuerint falſæ, dicere nequimus. Tertia est, j aſſertam uocare placet, ea est quæ conſtat coniun- tione, quam ſubaduerſantem uocant, ut an Juam- uis homo quieſcat, non tamen ſedeat: &, An quanꝗᷓ Ariſtoteles nambulet, diſputet tamen: huius beez - eſt natura, ut ueram eam pronunciemus, ſi modo in .— ter ſe quæ coniunguntur, non re pugnent. Poſſe mus & aliam addere iſtis, quæ ſimul ex diſiuncta & copulata aut aſſerta cõſtaret, niſi ſuperuaculm gererid,onien naturam copulatæ retinet. Efi i, ſiunctiuæ post ſe raptt it poleſtatem: Vt an bomo ſit lapis, & animal uiuat, uel uiuum ſit animatum? Licet enim diſiunctæ huius utreq; partes ueræ pro nuncientur: tamen quia prior pars copulatæ falſa est, totam dicimus falſam. Sed de ueritate & falſ —. rer r r D tate pronunciatorum non huius elolitr⸗ n ſed ad iudicãdi partẽ aptius referetur. Interim ſa tis fit, quod huius materiæ eſt, hactenus attigiſſe. Scholia in caput 9. Verũ ſequendi erunt.) Quintilianus: Honeſtus error ma quãobrem eſt tale: ea ꝓprie non ſunt aſtiones ipſę, ſed uelut electamenta ac prouocationes quædam ipſane quæſtionum. § ee 180 RODOLPHI AGRIC. Veræ autem quæſtiones ſunt ea, quæ ab eo, cõtra quẽ agas ad præuias iſtas interrogationes reſpõdentur, quatenus ita de his agitur, quaſi dubia ſint. Verbi cauſa: Quid eſt iuſticia: præuia quidem hæc eſt interrogatio, at nondum ramen con ſtituta quæſtio eſt: quippe cum nondum reſpondere queat, eſſe ita aut non eſſe., Poſteaquam uerò reſponſum eſt, iuſtici am eſſe uirtutem, qua, cõſeruata utilitate publica, ſuũ cuiq; tribuatur: hic demũ quæſtio ipſa exiſtit emergitq;: uide licet rectẽne ita finiatur iuſticia, ut ſit uirtus, qua, conſeruata uti- Iitate publica, ſuum cuiq; tribuatur. Hæc Rodolphus. Qu ur uexriſſima ſunt, ita Ariſtotelẽ in eadem ſententia, negari non poteſt. Neq; enim hoc egit eo loco uir ille, ut doc eret, ijſdem quibus uſus eſt ipſe, nobis quoq; eſſe utendum uocibus ſed uocauit quæſtionem quid eſt, qua quidditas & ſuhſtãtia rei in diſceptationẽ uenit, quibuſcunq; tandem uerbis ea quæ- Rio proponatur: & quæſtionem quale eſt, qua de qualitate, hoc eſt, quibusvis rei accidentibus quæritur atq; item in cæ teris. Sed quid tu ais Rodolphe? qui tibi conſtas? an nõ ipſe paulo ſuperius quæſtionem ſic finiuiſti, ut ſit cum interroga tiõe elata oratio? Cũ dico aũt. quid eſt eclipſis Lunæ? qualis eſt aqua Cidni?quãtus eſt Sol?q̃ tpe anni Sol ingredit᷑ Can crum? quò, cũ à nobis recedũt, auolãt ciconiæ:hæ oẽs, nõne Srationes? nõöne cũ interrogatione elatæ? Quocirca tu certe uelis nolis, haſce nõ modòô pręuias quaſdã interrogationes, ſed quæſtiões ipſas eſſe fatebere. Quid dicemus? an hoc for taſſis, ea quæ hic dicuntur, uelut explic ationem quandã eſſe paulo ante traditæ ſinitionis ?ac proinde illam intelligenda ſic eſſe, ut ſit quæitio cum interrogatiõe elata oratio: oratio inquã, non quæuis, ſed ad quam commode reſpõderi queat eſſe ita, aut non eſſe ?earum porro quæſtionum quas adduxi mus, nulla eiuſmodi eſt, ut alterutro horum modom reſpon deri ad eam poſſit, qua propter ne quæſtiones quidem dicen du ſunt. Queſtionum igitur genera duo uidentur, ſimplex & compoſita.) Hoc modo & Boethius quæſtionẽ diuidit pri mo Topicorum, aitq; ſimplices quæſtiones efſe, quæ ex ſiim plici propoſitione deſc endant: compoſitas, quæ ex propoſi- tione item compolita. Qua de re mox plura dicturi ſumus, in hoc ipſo capite. Sit ne mundus æternus.) Quod octauo Topicorum & primo libro de cælo, afſer it Ariſtoteles. Et eæx indiuiduis compoſitis corpuſculis.) Quæ Democriti illi- us ſententia fuit. Hæc autem, an fuerit bellum Troianum, non eſt huius generis.) lam monuimus, hanc quęſtionem & ſimiles, omnino à Rhetoribus in earum referri numerum Muxæſtionum, quæ dicuntur quæſtiones, an eſt: Rodolphum uerè N Cnen Eenn N Myens mi Si . i Aunun- hau⸗ Peren ſüana nici en t exl ri ter ore ali er⸗ lun ta rur. ibit iu⸗ Finil Hegi una gvod ce⸗ lm Nonſtr ſa ins lt ia Ne ZNH i, s, d in ho uj nie Nu lann ſhutt uln l d. ⸗ e onn ul ae — DE INVENT. LIB. II. 181§ gerò de hoc quæſtionum genere nonnihil loqui aſtrictius. Omnem rem Troianam & Troiam ipſam.) Vt Dion Pru- ſenlis in libro de Troia non capra. Et Ariſtoteles autor eſt, Ilium non fuiſſe ſed extant uiciſſim lib. Dyctis Cretenſis, & Dareris Phrygis de bello Troiano, cui ſeſe alter inter fuiſſe prodidit.Id eſt enim quod Ariſtotes &τ uoc ant. (Ariſto telis hãc in rẽ uerba hęc ſunt: r Gνιςςι âρ— 2 7„9 * „* . „— 7 e⸗ 14 6ℳ . 50 iπαι½ü.Zäo εατι ρα,011 1 75, Ni 71, 1& 7H⅓⅝ „. Hoc eſt, Quæ de rebus quæruntur, ea æqua lia numero ñis ſunt, quæ ſcimus, Quærimus autem quatu- or, quale ſit, qua de cauſa ſit tale, an ſit, qu id fit. Quod ſi ꝗs Hermolai hanc in rem uerba malit, ea in paraphraſi Themi ſtiana ſic habent: Sunt igitur quæſtiones 4. an ſit, quid ſit, an huic illu d inſit, quamobrem inſit. Cur hũc ordinem fecerim quæſtionum.) Ideirco, inquit, hoc pacto quæſtiões diſcreui, ut ſingulæ interrogationes fſingularum item quæſtionum explicatione poſſent abſolui, Id quod non fit ea quærendi vatione, quam tradidit Ariſtoteles. Nam ad abſoluendã in- terrogationem hanc, quid eſt homo?nõ ſatis eſt oſtendiſſe, hominem eſſe animal rationale: ſed & illud præterea docea tur oportet, ita eſſe holem animal rationale, ut rurſum ani- mal rationale hominis ſit definitio. Itidem habet in quæſti- one quale eſt. Neq; enim huic præuiæ interrogationi ſatisſit explicatione huius quæſtionis, num ho mo fit eruditus? niſſi etiam doctum fuerit, eruditionem eſſe accidens hominis. Quo ergo ſingula explicatiora ęſſent, malui (inquit) hoc ordine quæſtiones digerere, quàm ſequi ordinem eum, quẽ alij tradi diſſent. Vteremur em & hoc uerbo, ſi nobis per Egra mmaticos liceret.) Quemadmodum merito illi ridenei ſunt, qui ubiuis etiam citra neceſſitatem noua ac inaudi- ta quædam uerbone portenta ipfſi ſibi cöminiſcùntur: Ita rurſum laudãdi illi, qui ubi res poſcit, ubi cogit neceſſitas, ibi interim nouis, int erim parum uſitatis uti uerbis nõ ni- mium re formidant. Qua de re multa Cicero, teriio libro de Finibus. Et Rodolphus in epiſtola quadam ad Alexandrü Hegium De Analogia, inquit, deriuandorum componendo rumq; nominum, uix milu permiſerim quicquam fingere, quod non apud autores inuenerim. Varia multiplexq res eſt, de qua nihil pręeipi perpetuum poſſit: & in qua nihil au deam, nihil ſit fortaſſe, ut inquit Horatius, neceſſe, Indicijs monſtrare recentibus abdita rerum. Tamenego, & Socra titas & Platonitas, & Entitas forte dixerim, quamuis re- vagnet Vallenſis noſter. Quid ni tã libere, cum neceſſe e 5 quim 18 2 RODOLDHI AGRIcC. qu àm Cicero nulla neceſſitate, Appietatem & Lẽtulitatem? Pti & Pollio Patauinitatem quandam dixit ionare T. Liuium? elp Quemadmodum Cicero Lentulitate & Appietatem) M. Nrfei Cicero familiarium epiſtolame lib. 3. epiſtola ſeptima ad Ap- Nlehen Pium Pulchrum: Quæſo, inq uit, etiämne tu has ineptias, ho- Plan mo, mea ſententia, jumma pru dentia, multa etiam doctrina, giin. Plurimo rerum uſu, addo urbanitatem, quæ eſt uirtus ut Sto ene⸗ ici rectiſſime putant, ullam Appietatem aut Lentulitatem, Clloin nalere apud me plus, quàm ornamenta uirtutis exiſtimas? ſermmn Et Pollio Patauinitatem dixit.) Quintilianus lih. 8. Et in ſente T..Liuio, inquit, miræ facundiæ uiro putat ineſſe Pollio Aſi- ice . nius quãdam Patauinitatem. Meminit eiuidem rei idem au lncin . tor & lih. I. Voluit opinor Aſimij Pollionis hãc reprehenden- llexe di libertatem imitari Franciſcus Phile lphus, cum dixit in Chelt, „ quadam epiſtola; Fabium Quintilianum, neſcio quam ſona- ninci re Hiſpanitatem. Id quod ego illum dixiſſe exiſtimo, nen nimd quòd ita ſentiret, ſed quo feſtiuiter arguteq; in uirum tantũ ſt, luſiſſe uideretur: aut certe ne uideretur ſubſcribere antago- erg niſtæ illi ſuo Laurentio Vallæ, qui tantopere probat ubiq; ut . Fabium, àXXα Tτ— 91α 76 .αριρορ Quare progre dia- l. . mur adreliqua. Nec enim ullo alio ſatis commode expli- ud . care poſſumus, 1 ⅝1 151.) Ariſtoteles primo Topicorum 2 0 3 „- LNNY 22 7 b . Ic habet: ?51 ℳ ÿO- At Xô„- 70 71 iV Vαο. u‿ οπααρι. Ea uerba hunc in modum hodie leguntur apud Latinos: Eſt 1 autem terminus oratio quid erat eſſe ſignificãs. Rodolphus non ſolùm mollius, ſed & ſigni ficantius fore putat, ſi iega- 2 mus hoc pacto: Finitio eſt oratio cõmode explicans rei ꝗd- 1. ditatem. Quo nom ine uſus eſt nonnunquam Argyropylus i ie Byzantius, homo Gręce pariter & Latine dodtiſſimus. ce Quod dicimus autem, quæſtionem generis eſſe interroga po tioni, quid eſt, incluſum.) Hic eſt locus ille, cuius mẽtionem ſee feci libro ſuperiore, cap. 5. Laurentius Valla: Quanquam & 2 ipſe (inquit) Porphyrius peccauit: qui int erroganti, quid eſt let homo, putat reſpondendum, eſt animal. Quin potius animal ues rationale? Cur illam partem, ut putat, qualitatis relinquit? 105 cur dimidiatam reddit reſponſionem? Sed de his plura ſupe eruc rius. Compoſita rum quæſtionum, alia copulata.) Non ui⸗ riot deo quomodo à⅛ rudioribus harum rerum, ea quæ deinceps laie . de quęſtionibus ab Rodolpho dicũtur, ſatis queant intelli- ſtion . gi, niſi cognita prius natura pronunciatorum. Quæ tameiſi bins . diuerſis explicatur tam uarie, ut uix habeas ex tam multis repro quem potiſſimum imiteris: audendum eſt tamen uel cum pe itzet riculo aliquid, ut ne oĩno locus hic indiſcuſſus uideat᷑. Eſt umnetf d ᷑ ergo (quemadmodũ & ſuperius dixi) pronunciatum, oratio (ut N. g Ureper ſe chan NMi tinon Node Nn uunt n e llnd. NEiE u, nl . DE INVENT. LIB. II. 183 berfecta uerum aut falſum ſignincãs: Vt, philoſophari opor tet, ſed paucis. Aua ro tam deeſt quod habet ꝗᷓ d non habet. Beneficiũ dando acc epit ꝗ digno dedit. Si perges dicere quę uoles, audies quę non uoles. Verum ꝓnunciatum uoco, qd ti Eni ficat ita ut res habet: Falſum, ꝗ; d ſecus atq; res ha het, i- gniſicat. Ver bi cauſa: Vera pronũc iata ſunt: Virtus pluris eſt facienda ꝗ opes. Melius eſt nubere ꝗᷓ uri. Præſtat cum altero oculo ingredi in regnum cœlorum, quàm cum utroq in ge- hennam detrudi. Falſa: Voluptas eſt ſummum bonum: Nihil affert com modi ſides niſi accedente obſeruatione legis Mo ſaicæ.Præſtat iniuriam facere qu m accipere. Duo ſunt pro nunciatorum genera, unum ſimplex, alterum cõpoſitum. Sim plex eſt, quod duobus terminis conſtat, ſubiecto & prædica to: ut, Omnia ne mo poteſt. Virtus eſt uic iũ fù gere. Labor oi u incit. Amãti nihil difficile eſt. Cõpoſitů, qͥd duohbus, ad mi- nimũ, ſimplicihus ꝓnunciatis c õſtat: ut, ne; mũdus æternus eſt, neq; al atum eſt cclũ. Si nõ tãgere mulierem bonum eſt, ergo tàgere malũ. Huius rurſum tres ſunt ſpecies, copulatũ, diſiunctũ, c õnexum. Copulata ꝓnunc iata dicunt᷑: quone is eſt uſus apud autores ꝓbatos, ut plura ita cõiungãt, ne tñ ali- ud alij neceſſitate aliq ua cohærere ſignificetur: Vt, qᷓ tẽpore Chriſtus cruci fixus eſt in ludæa, eo tempore Romæ imperʒ Hat Tiberius. Cic ero eloquẽtior, Cato innocẽtior fuit. Diſ- auncta ſunt, ꝗᷓ plura ꝓnunciata ſimplicia ita cõiungunt, ut ſi Eniſicẽt ſolũ unum ex ijs uen eſſe oportere: Vt, aut dies eſt, aut nox eſt. Aut uiuit, aut nõ ſpirat. Homo ꝗſq; aut uir ẽ, aut Ieoœmina. Cõnexa ſeu adiuncta ꝓnunciata uocãt Latini, quæ gU&εIεε à Græcis dicunf. Ea ſunt, duom is uſus eſt apud doctos, ut ſignificẽt paxtẽ priorẽ ſine poſteriori uerã eſſe nõ poſſe, hoc eſt, partẽ eã ꝗᷓ poſterior eſt, neceſſario ex priore ſequi.Vt, ſi dies eſt, lux eſt. Si pluit, terra madeſcit. Si mel d apes cõficiunt meũ eſt, erũt meæ & apes. Quihus addere li- cet etiã illa: expulſa è ciuitate iuſticia, cõcordia diu inter ci- ues eſſe nõ poteſt: ꝗ currit, is & mouet᷑: ꝗa Deus bonus eſt, nos ſumus, aliaq; id genus infinita. qrum (ut dixi) is apud eruditos eſt uſus, ut ſignificẽt partẽ priorẽ, ſine ea quę poſte rior eſt, uerã eſſe nõ poſſe. Atq; hæc ſunt ꝓprie illa, quæ dia lectici hypothetica, hoc eſt, cõditionalia uocãt qua tñ appel ATatione, & diliuncta quoq; pronunciata eſt complexus Boe- thius: hac nimirum de cauſa, quod in ijs etiamſi rem intuea- xe propius, tacita ſemper ſubeſt cõditio Cum enim dico, aux dies eſt aut nox eſt, illud haud dubie ſignifico, ſi dies non lit, tum eſſe neceſſariò noctem: & contra, ſi non ſit nox, tam ne- ceſtariò diem eſſe, Quzle cum nihil ſit uidere in copulatis, demi⸗ . ñ uu na pars 184 RODOLPHI AGRIcC. demiror equidem, ꝗd ſit, cur & iſta pleriq; hypethetic a, hoeç eſt, quema dmodum interpretatur Boethins, conditionalia uocent, Iam copu lata ea demum uera dicuntur, quorum ſin gulæ partes ueræ ſunt. Quod ſi harum una aliqua falſa erit totum quoq; pronunciatum cenſehirur fallum. Diſiuncio- rum ea uera eſſe cenſentur, quorum partes ea inter ſe habi- tudine ſunt, ut earum omnino unam, neq; plures una uera eſf ſe ſit neceſſarium. Quod ſi aut nulla aut plures quàm una ue ræ eſſe poſſunt, ea pronũciata (modo Cic eroni & Aulo Gel lio fidem habeamus) inepta & falſa ſunt. De quo mox plu- ra. Inter connexa ea dicimus eſſe uera, quorum pars prior uera eſſe ſine poſteriore nequit. Debet enim ueritas horum ſpectari, non ex ratione partium ſingulane ſecundum ſe, ſed ex utrarumcd; inuicem cõnexione ac cohærentia. Ita fieri po teſt, ut falſis partibus, tota tamen pronunciata uera ſint: ut ſi non eſt creatus mundus, tum ab æterno fuit. Et contra, ut ex partibus ueris tota pronunciata falſa exiſtant: ut ſi philoſo- phus Plato fuit, fuit idem & eloquens. Voco autem in præ- ſentia partem priorem, ex qua altera ſignificatur ſequi, eti- amſi uerbis tenus non ponat᷑ priori loco. VYerbi cauſa: Quid rodeſt quòd me ipſo animo non ſpernis Amynta, Si dum tu Ucctaris apros, ego retia ſeruo? Hic quod ſecundo loco di citur antecedens ſiue pars prior eſt. Ergo ut aliquando ueni amus eò quorum gratia hæc adduximus, Rodolphus copu latam quæſtionem dicit, quæ ex copulato pronunciato naſci tur: itide mqꝙ; diſiunctam, quæ ex diliuncto oritur pronuncia- to. Cætera ſuis ſparſim locis dicemus. In diſiunctis contra, ſi Imò uerò in diſiunctis pronunciatis id ſatis nõ eſt, unam par tium eſſe utcunq; ueram: ſed & illud præterea exigitur, eam eſſe partium inter ſe habitudinem, ut necefſe ſit una aliquã uerã eſſe. Et rurſum, quoties plures una parte uenæ eſſe poſ ſunt, ea quoq; pronunciata diſiuncta inepta eſſe aiunt ac fal- ſa. Qua de re Cicero in Topicis:Quæ, inquit, cõcla ſiones id circo ratæ ſunt, quod in diſiunctione plus uno uen eſſe non poteſt. Et Aulus Gellius lib. 16. Ex omnibus, inquit, quæ diſ iunguntur, unum eſſe uerum debet, cætera falſa. Quod ſi aut nihil omntum uerum, aut omnia plurave quâm unum, ue⸗ ra erunt: aut quæ diſiuncta ſunt non pungnabunt, aut quæ eo rum oppoſita ſunt, contraria inter ſe non erunt, tũc id diſun ctum mendacium eſt. Hęc Marcus Cicero, & Aulus Gellius. Vidgdeatur & Valla lib. 3. cap. 55. & Ariſtoteles libro Rhetori corum cap. 23. Porro ꝙ dicitur, neceſſarium eſſe ut inter diſ- Huneti partes una ſit uera: ea nece ſitas interim oritur ex na- Men ſonun abte getat mor beluen ſezetr Celde di⸗ turhe hoc cong laſe ean lar ⸗ 1 lae E 4 li Saton oloeo ndoen nus non N DE INVENT. LIB. II. 18 5 ura ipſarum rerum, interim ex quadam hypotheſi. Vt ſi di- cas:aut Miloni Clodius inſidias fecit, aut Clodio Milo: hic Partes eſſe falſæ: ac ſi ponas inter eos factas eſſe inſidias, 1 certe alteram partem ueram eſſe neceſſe eſt. Quod pręterea plus una parte uerum eſſe non debere: eius ego contrarium nonnunduam uideo obſeruari, maxime in cauſis ciuilipus . Verbi cauſa: Si hominem occidit, aut id ideo fecit, quod in ueterato ab eo odio diſſideret, aut quod commodum aliq́d ex morte eius ſperaret, aut quod ſibi ſimile aliquid ab illo merueret, & . Cur autem eum odiſſet? quæ commodorum ſpes erat? quid fùit quod ab illo ſibi metueret? quo fit, ut ne occiderit quidem. Hic certe accuſator, & odio, & ſpe, & me . tu, dixerit cædem factam eſſe, & nihilominus uera eſſe dica tur hæc propoſitio. Poteramus & aliam addere his.) Ait Rodolphus, quæſtionem eam quæ ex copulata & diſiuncta . „₰ b conſtat, ſemper copulatæ uim ac naturam retinere. Alius for taſſe non minus uere, atq; haud ſcio an etiam uerius dixerit eam pro diuerſitate prolationis ac ſententiæ, interini copu-⸗ latis, interim diſtunctis annumerandam eſſe. DIVI §IO Q VAE § T I O N I S§ 5 . eE 7 Pw ——— . . ð ex uario quærendi modo. S —EW — . . ⸗ Laput X. rrrr ene .r. — D= - odi quærendi ſunt duo generales. Aub . 1 enim 1ſ⸗ onz . er , i; l ſ. rainke us, cum dicimus, an W. „ r⸗ adminiſtrãda ſit reſpublica. Cum conditione: ut,jo u— ſit adminiſtranda reſpublica, ſi brouidentia mun⸗, ⸗ dus non regatur. Primam uocant Gréciut‿α0Sb , , , quam nos poſſumus prædicatiuam dicere. Se- DaP . cunda Xτο ατπιπι quam nos conditionalz. Edalte uærers eum conditione, & ſimplici quæ ſtione, & ðGDM— . 3 % Z D= r. T-- r e EY; . compoſita. Simplici: ul, an ſit ben agendu ſt Deaus „ eit. Cõpoſita: ut, an ſiuirtus eſt ſummu bonum, eu⸗ re r. ran⸗ . . N RoDorPHI AGRIcC. ⸗Warrm randa ſi ſit reſpublica, & honores expetendi. Sic ur. 2 3 ſimplici Juæ ſtiont compoſitam adgere conditionẽ ae, uä ga, Poſſumus, & Kompöſite oinpoſitam: quæ clario- , 1, Mus 2 E.. ra ſunt, quàm ut egeant exemplis. Hoc autem an- 2 notandum est, in bræ icakluis r Pronignciari ue erum uel falſum, ex eius, iod quztitur, natura: Vi ſ quæratur, an ſit Deus, bronunciamus eſſe, idq; ue- . rum e ſe, quon Aſt it. In conditionalibus autem non J rX ellezge eius quod quæritur, ſe r, ſed ex conditione: idi; non ex uexitate aut falſitate conditionis, ſed 97: ex cohærenila ſolim & uinculo, quo est ei de Juo quæritur, alligata. Potest enim conditionale pro- nunciati uerum cſſe, ſic, ut neq; id de quo rbuan⸗ viatur, neq; conditio ſit uera, modo⸗ ea ſit keugckz e, Wri rN, corun, ut dMtaà conditione, con/ ſequens etiam ſi ſit, t, .2 S⸗ Te dari pronunciatum. Si dicas enim, mundus non defi , re z ciet ſi non cœpit: uerũ est hoc, quanquam utrunq;, e non defecturum eum, & non cœ piſſe, ſit falſum OUMU 8Si tamen dederimus iſtud, quamuis ſalſium ſit, & ue rum fingamus eſſe, non cœpiſſe mundum: conſes quens ect etiam dicere, non eſſe defe ecturum. FEagdem iſta, quæ diximus prædicatium & con ditionalem quæſtionem, ſunt (niſi tamen me fallit opinio qu⸗ Rhetores uulgatis nominibus A6αα i G. Aτοεαοαοαιαιρ αοροaa. Quorum illud ekt, quod Ci ccro propoſitunm uel conſultation Hoc m inter retatur. tic⸗ , r (ſd nge 6 n/ io⸗ Ee Nu 1 n 6 KS, Hoe catslam uel SRogerien Eieſe propoſitum tem quod nullis certis fin⸗ us tem vorum, locorum, per paihi. = , ſonarum concludit P uer, quæ de . , . ta ſit el pluribus horum, r, e ge buta uocantur perſonarum & negociorum: que ar z ee cuiuſmodi ſint, poſt dicemus. Vt ſit propoſitum, an ſit ducenda uxor: an accedendum ad Rempubli7cd. „ Controuerſia autem, ſit ne Catoni ducenda uxor: 2 ſit ne Socrati accedendum ꝗd Rempublicam. tt De. Non pertinet autem nec bmnis controuerſia DWW nec ſola ad Rhetorem. Namq; curari ne poßit ab ——. 4:. hac ualetudine Augt iſſet Anto = u d . nius Muſa medicus, quæ diceret, ita nihil fortaſſe r Meſſ ala. Quam tamen controuerſiam eſſe, ex pr w ers ore deſeriptione nemo negauerit. E tge hroboſito — ctiam in foro Jueretur, ut qui ſe cai. de ſa- crò rem profanam fateatur, furtliq́; feciße non ſa- crilegium contendat: nempe quæretur, non utruum hicaut allis feceritiſed/ e utrum rem profſa 2 uam de ſacro ſubducere, ſit ſacrilegium. Et propoſitum quidem eſſe idipſum quod præ ÆProß aicatiuämn quæſtionem, poſita hine inde de eis ex- . . kAIy,. z, empla, facile declarant. De Toſi roberſia est, quod — r, VLarrt! üg, e n . bpoſſet ambigi. videmuy enin omnes aut blurime aſſeuerãter efferri: ut, Struxerit ne Clodius inſidias àα er. Miloni.An priuato cõſilio Annibal obſideat sugi W⸗rrn mn fii 72 5 7 188 RODOLPHI AGRIC. tum: An delenda C arthago. Quod uerum eſſe non ,lts, abnuo. Quocirea quò bunc eximamus ſcrupulum, 5 umus. Quemadmodum ſunt pro nunclala quædam, quibus est diſerte adiecta con- ditio: ita quædam ſunt, quæ fere cum inte llectu cõ he n ec, ditionis effrruntur. Itaq; Juamuis berſea ſe falſa ſint, . 22 x rirrs, . , Si tamen interpretatione quadiß Cie 1ad condi tionem mente.: pro ueris ſumuntur. Vt ſi quis inter roget, ꝗd ſit defectus ſolis? dicimus eſſe obſcurita⸗ „* tem prouenientẽ ex lunæ obiectu, prohibentis nos aſpicere ſolem: & cuiuſmodi ſit 4 dicimu flo- ⸗ 9„ 2,/Tem candidum & odoratum deuſis criſpaa Huß er. 22 folijs. Iſta, cum neq; ſol deficit, ne ulla r Malehe ouera non ſunt: ſemper tamen quoniam ueluti præ- W— ſente conditione pro ſerimus ea, pro ueris accipiun tur: ſuntq; uera in eam ſententiam qua brobantur, non in eam quam bræbent. Id est, ſi ſunt, erunt uti 2 G , .7 ei gue kalig. Hoc pacto etiam controuerſiæ, taci- enn, i⸗iln Tai ſet extra id quod Earaa ann⸗⸗ bent ag Anditione em. Pleræq; uerò erei e Al igtge o6s. Propom aii, in, er M ſe, deinde hæc aut hæc facta eſſe. Vt lex ſit uir for e nr. „uls optet præmin quod Luol let. Alia item, qui in acie e. P. ufocum leſeruerit⸗cabie plectatur. Quida in bel- opraret,deſoruirroſtirur ad pœnam: tũ ſi hæc ita * idem ante quam præmium leln liet⸗/ ho ſuhr⸗ ſie con. Hy⸗ ſ ſeg ee DE INVENT. LIB. II. 189 ſe habeant, quærimus, debeàtne huic in gratiã pri oris meriti, men remitti: quis non uidet hic re uera totã quæſtionem ex cõditione pẽderes Sic etiam, ſi gu is, reéft ene Cato Martiam uxorem dimiſerit, Bercontetir. Cui enim ignoratus ſit Ca-⸗ to, ignorata. Martia, quid habebit hic, quod dicat, MS niſi de comimuni propoſito, an quiſquam recte di- rrr mittat uxorem?nihil enim aliud ſubſtantia eorum - quæ ſunt in queæſtione complectitur. Interrogabit . - ergo, quis uir fuerit Cato, quæ mulier Martia: 2 W quod ubi acceperit, Catonem ciuem Romanum, ſe HB natorem, Stoici perſonam præ ſe ferentem: Marti . am fœminam nobilem, ſpéctala Plidiciliz, rium „ erxa *X Eatone matrem: iam dicet nimirum, ſi nt ue hæc ita necne, haud queam affirmare, hoßt enim alitereſſe: uerum ſi ſint (ut dicis) tum uideri.⸗ wA uel recte dimiſiſſe, uel non recte, utcunq; de re ſen tiet: non quidem de Catonis perſona, quatenu: Cva to, hocest, hic homo est, ſed quateénis talls, ꝗlia ſem illum ex preßit: poſſet enim & Cato talis homo non eſſe, & alius quàm calo eſſe talis. Ergo hæc oĩa =èè ex conditione ducuntuyin hanc quæſtionem. bPropoſitum uero ſol m. ig en, quod in eorum (quæ ſunt in quæ ſlion⸗ ubflatia ponitur, hoc est, . . „ — = C ² „ an ne quiſquam homo recte dimittat uxorem, ſits S hic homo ſit, ſiue ille, ſiue quemcuq; fingere uolu T mns⸗ est, in quantum est homo, nihil est quod in quæſtio . . ferrſe 4 . — „ . Serwu Owrrnen „ „ . * —– d e,v —„ . 190 RODOLPHI AGRITc. mus, n quantum ad ſubſtantiam ſuam pertinet, hoc ne propterea mutetur. Quamobrẽ ſit, ut plerunq; neceſſe habeant nayrare, qui in ſoro dicunt, præ- ſertim, ſi ueram cbnlpölerſiam, & non propoſi- tum dicant. Quoniam conditiones eas, quibus Cau ſa innititur, perceptas ante &uelut datas oportet. Quod niſi fiat, nihil ſit quod de bropoſita queſtio ne queant ſatis conſtanter dicere. Sed in Propoſitis etiam explicandis, berſ⸗ pe ad controuerſiam dela bimur, quod Quintilianus uocat argumentum d ᷣ1αεα0 hoc es?, ſecundum conditionem. Mihi g demm non argumentum, ſed illata nous quæ ſtio uide O labores, & ſolicitudines matrimoniorum expli ð 2 , re ef LoPr, Le, —W— e La er a 4 7 tur. Vt qui diſſerat, non eſſe ducendam uxorem, ditus? quid ſi improbio uxor, nouæ fiuut quæſtio- nes, an pauperi ducenda uxor, an ſtudenti, an proba, quæ utiq; in propoſito primo non continen- tur, ſed non ſecus atq; in reliquis controuerſijs inſe runtur quæſtioni, extra eius, de quo quæritur, ſub- ſtantiam. Omnis itaq; (ut dicimus cõtrouerſia, cõ⸗ ditionalis quæ ſtionis habet naturam: utq; non eoo- dem modo efferatur, idem tamen ualet. Quocirca hoc ipſo quod quæ ſtionem in prædicatiuam & con ditionalẽ diuiſimus, ſatis uidemur eam diuiſionẽ, gus ſore⸗ vr 2 —,— uen Hüri N mmn mwcln ieh — —— DE INVENT. LIB. II. 151 quæ est in rgpaſtun & controuerſiam eſſe com Ligitur quæſtio plexi. Præd conditionalis huiuſmodi ſunt. Sunt etiam alij duo modi quæren- lr 8e di, cuiuslibet iſtorum communes, quorum uno pu⸗ D e re queritur, ſit ne hoc, an non ſit: &, ſit ne hoc, ſi nerkr a⸗r hoc ext. Id uulgo de ineſſe uocãt, nos purum poſſu , ⸗ 12 ⸗ mus uocare. Altero uerò modo quæritur de certa “ lege exiſtendi, cum non dicimus pure, ſit ne hoc, ſed r ba Areſ au meeeſt ehe. Eas Juc ſtione⸗ 40 cãt modales. enim noĩe tate oportet, quod quanꝗᷓ durius est, ⸗ tamen (ut imnquit Quintilianus) ſolum est eius quoc T. .— GræciAιοατον αοοαa, id e&, quod ſiue ſit, ſiue na . i. ſit, nihil refert, dummodo Paligcſe eſſe Neceſſ⸗ quod non potest non eſſe. Contingens, eſſe & non eſſe. Et impoßibilę, od nequiquam 2 Yie is: ut, 6„ . Sie potest eſſe. Est autem præ an homo potegt rvere an hominem contingat ma ri? E&t SWl an ſi ſi uirtus ſit ſummuns bonum, neceſſe ſit animam eſſe immortalem? di⸗ dupliciter fit. Quandoq; enim moduma rhus ei, de quo quærimus ex coditione: Vt ſi homo currit. an hominem neceſſe ſi ſit moueri. Quandoq; uerò ad conſelutionen quæ ſtionis & conditionis referi- mus modum. Vt ſi dicamus, neceſſe eſt, ſi homo hov Kie currit, ut homo moueatur. Multumq; differunt bæ?. T 2 Auænar . , r = W i Beyoy O ⸗ 2 —-/1 40— . ua, , 6 — 192 KRODOLPHI AGR,IC. quæſtiones. Primam enim falſam pronunciamus, ſe cundam autem ueram. Falſum enim est, homo cur rit, ergo neceſſe esſt eum moueri. Potest enim non moueri, quia potest non currere. Sed uerum est, ne ceſſarium eñt, quia homo currit, idcirco eum mo- ueri. Sed iſta tenu iora ſunt, nec huius inſtituti. Ali is libris, ſi quando de argumentationum lege, hoc ect, de iudicandi parte ſeribendi ocium dabitur, — * copioſius ſimul & apertius iſta dicemus. ervrpetendi? In conditionalibus autem, non Scholia in caput 10. Primam uocant Græci kνορνπ, quam nos prædics tiuam.) Ergo Rodolpho copulatæ etiam quæſtiones, atque — haud ſcio num & diſiunctæ, quoties per ſe efferuntur, cate- goricæ, id eſt, p dicatinæ dicẽdę ſunt. Quãdo illud nœrnyopap. non modò accuſare, ſed & prædicare ſigni ficat. Et de copula us quidem facile equidem ei ſubſcripſerim: de diſiũctis ma- im Boethio, qui illas refert inter hypotheticas, hoc eſt, con ditionales, propterea quòd, quemadmodum diximus capite præcedenti, ta cita in ijs omnibus ſubeſt conditio. Sic ſim- lici quæſtioni compoſitam addere cõdititionẽ poſſumus.) Vt ſi dica s: An ſi prouidentia regitur mũdus, & immortalis, eſt hominis animus, tum eſt adminiſtranda Reſpublica? Et compoſitę compoſitam.) Eius rei hoc eſſe poſſit exem- plum: Anſi . i ica, & honores eſt natura eius quod quæritur.) De hoc diximus capite præcedenti, cum ageremus de connexis pronunciatis & de ueritate illorum. Quæ Rhetores uulgatis nominibus Dioes 0 bobiιο* uocant.) De his Cicero cum in alijs locis quibuſdã, tum ue- 1ð in Topicis & in Partitionibus: & Quintilianus lib. 3. ca- pit. 5. nec non Seuerinus Boe thius quarto libro Topicorum. Theſis eſt quæſtio intinita, ſine cireumſtantiarum adiunctio ita: Vt, ſit ne ducenda uxor?an ſit bellum geren- dum: Hanc Cicero in Topicis propoſitum uocat, in Partitio — . nibus i Mal zunft aud. aall blant 1tene nn,n Humnce nnerlo ſunſir lehquc oNoe slint ſolite, ut on guic trode hoe ceit theſt tam peri real ligi iuten gum ttiam ertin inlibr ſor)ſec 1lNan beinte hype ſberit. lpoſtu ſa& hide ne inff tandn Eropr iaul DE INVENT. LIB. II. 193 nibus cõſultationem. Hipotheſis eſt quæſtio finita, cum cir- cunſtantiarum adiunctiõe propoſira: Vt, ſit ne Catoni uxor H ducenda?fit ne Cæſari bellum ſuſcipiendum aduerſus Pom ſo peium. Hanc Cicero in Panitionibus controuerſiam, cau- ſuam in Topicis uocat. Circunſtãtiæ ſunt, perſona, locus, tem „ pus, cauſa, agendi modus, inſtrumenta, quacq; alia eius ge- ueris ſunt. Et eſſe propoſitum.) Cicero libro ze de Orato- ⸗ e: Oſtendit, inquit (de Craſſo loquens) duo genera quęſti- 1 onum, in quibus eloquentia uerſaretur: unum infinitum, al terum certum. Non pertinet autem nec omnis controuerx e ſia nec ſola ad Rhetorem.) Monui ſuperius omnem opinio⸗- Nam ſirhetoricen accipias artem eam, qu æ in cõmune do- cet, quomodo de re quac; ele gans, politaq; texi poſſit ora- tio, Hoc nimirum intellectu, omnes cuiuicunq; tandem gene ris ſint qu æſtiones, hactenus ſibi ſubiectas habet, quatenus polite, ornateq; poteſt de eis dici. At ſi hoc nomine intelliga tux omnis ac ſola facultas illa, qua debent eſſe inſtructi ij, qui cauſas in foro agunt, hac c erte ratione non omnis con- trouerſia ſiue hypotheſis ad Rhetorem pertinet: neq; ꝗſquẽãâ hoc unquam dixit, nili fortè Ii quis dialecticen à rhetori- i Nes NN hnpck ce ita diſtare dicit, ut de theſibus diſputet illa, hæc de hypo- — Aſfß⸗ theſibus diſpu tet: hunc nos illud continuò dicere interpre- leccy tamur, ofſeis hypotheſes ad rhetoricen pertinere, Id quod d perinde mihi uidetur eſſe, ut ſi quis dicat terram hoc differ ch re ab igni, quod hic calidus, illa frigida ſit:atq; inde nos colł ung ligi illud credamus, omnem calorem in igne, omne frigus G in terra eſſe: cum tamen & aquam frigidam, & aerem cali- “ dum eſſe ſit manifeſtum. Iam quod ſubdit Rodolphus non Nn! gtiam ſolam controuerſiam, ſed & propoſitum ſiue theſim 4 pertinere ad rhetorem, eius rei autores habet, Ciceronem in libris de Oratore, & Fabium libro Inſtitutionum (opi- nor) ſecundo. Sed & hic quoq; uerbis modò tenus diſſenſio eſt. Nam qui dicunt ſolis hypotheſibus locum eſſe in foro, ij hoc intelligunt, id quod initio iudic ibus proponitur, cauſa, ſeu hypotheſim eſſe, id quod nec Cicero, opinor, ipſe ne- N gauerit. Quod autem is ipſe, ſecutusq; eum Quintilianus & poſt utrunque Rodolphus, aiunt theſes quocq, id eſt, pro poſita & conſultationes in forum uemire, id in hunc ſenſum c⸗ accipi dehet, Contingit ſæpe inter dicendum, ut generalis iu atque infinita quæſtio aliqua ſic in kypotheſi ea, de qua pro Gio nuntiandum eſt includatur, ut omnino de hypotheſ hac, ten⸗ quæ proprie in iudicium uenit ſtatui nihil poſſit, niſi prius lio inſinita illa quæſtioe diſcuſſa, Vt in cauſa Miloniana primæ 0hui 13 quæ- 194 RonoLPrHI AGRIE. quæſtio eſt, tenea tur ne Milo lege Cornelia de ſicarijs. Ne⸗- gat id Cicero, quòd ea lege non teneantur ij, qui iure quem piam occidiſſent:porro Clodiũ iure à Milone occiſum eſſe. Quamobrem iure? Quia Clodius, inquit, inſidias Miloni fe cit: omnis autem inſi diator iu re poteſt occidi. Hic ergo iudi ces pronunciare hahent de eo, teneatur ne Milo lege Corne lia, an non teneatur: quam eſſe cõtrouerſiam conſtat. Verùm de hac nihil quicquam decerni poreſt, niſi planum factum ſit prius, iure an iniuria Clodium Milo occiderit. Quod ſic pro Dat Orator, ut dicat Miloni à Clodio factas eſſe inſidias: omnem autem inſidiatorem iure occidi poſſe. Iam hæc, oẽm inlidiatorem iure poſſe interimi, non hypotheſis eſt ſed the iis. Atq; huic cæteræ omnæs ſic innituntur, ut omnino primæ illius Controuerſiæ nulla eſſe certitudo queat, niſi hæc pri- us in hanc aut illam partem probata ſit. Quamobrem Cice ro, ſtatim à principio orationis, hanc ſibi exiſtimauit eſſe did cutiendam. Atq; hoc eſt illud, quod dicitur, etiam theſibus eſſe in foro locum. Vt multa habuiſſet Antonius Muſa.) Hlic medicus Auguſti Cæſaris fuit & frater Iubæ regis, ho- mo medendi arte inſignis. Meminit eius in epiſtola quadam Horatius, meminit & Plinius Naturalis hiſtoriæ lib. 29. ca- — pit. I: Item lib. 25. cap. 7. & rurſum lib. 30. cap. 3. Vide Sueroni- um Tranquillum in uita Auguſti. Meſſala.) Higeſt Meſſa ia ille Corainus, non poſtremi nominis Orator, qui ex gra ui ac diuturno morbo nominis etiam ſui oblitus fuit. Memi nit eius & Cicero in libro de claris Oratoribus ad Bru- tum. Et propoſitum quidem eſſe id ipſum quod prædicça- tiuam quæſtionem, hinc inde de eis exempla facile decla- rant.) Haud ſcio num id ſatis declarent exe mpla. Nam ſi di- cgas: An ſi adulterum occidere licet, idcirco eundem fas eſt & loris cædere ?an ſi qua mulier eſt adultera, eadem & ue- nefica eſtenum ſi prouidentia mundus regitur, tum eſt admi niſtranda Reſpublica?⸗hæutiq; omnes prædicatiuæ quæſti- ones non ſunt, at theſes tamen aut propoſita ea eſſe, id ma⸗- ni feſtius eſt quàm ut ullo modo negari queat. De contro uerſia eſt quod poſſet ambigi.) Hypotheſes, inquit, ac con- trouerſiæ, tametſi uoce tenus aſſeueranter fere uideantur proferri, tamen ſi ſenſum magis, quâm uerba expendas, fa- cile animaduerteris, ſemper tacitam eas inc luſam habere conditionem. Struxerit ne Clodius inſidias Miloni.) Hanc coniecturalem copioſiſſime tractat Cicero in oratione Mi- loniana, cuius toties iam à nobis facta eſt mentio,. An pri- uato conſilio Annibal obſideat Saguntum.) Hæc Saguntus urxrbs erat Hiipaniæ, quam Pœnorum dux Annibal oble dit⸗ — cepitceh enr qun Ctium ſenec⸗ oticen Axitux Porter lemum ſepat euiuis ciatli fum⸗ einz Cica “S ſtion ſu quxr juree 6 Verba oum rxci Egbu Uelæ N. aurſe eten mluo mm uutal mnus.) lesme voe ſultne ſi Ne⸗ gnen cH. hnn e uti⸗ et linf fndKe. A lee Muit erd udr⸗ iid 1, DE INVENT. LIB. II. 19 5 gepitq; prius, quàm exercitum duc eret in Italiam. Lege T Liuij de ſecundo hbello Punico librum primum. An delen da Cartha go.) Hoc M. Portius Cato ſuaſit, &cipio Naſica dif ſuaſit. Vicit tamen ſententia Catonis, qui uir quàm leui ar- gumento perſuaſerit tantæ euerſionem urhis, explicat Plini us libro decimo quinto, capite decimooctauo. Quemad- modum ſunt pronunciata quædam, quibus eſt diſerte adie- cta conditio.) Non oſcitanter legenda ſunt hæc. Profuerint enim ad explicanda multa, in quibus mirum hodie quàm ſudent quidam & tamen fruſtra. De defedu ſolis præter re- . 2 9 . . . . centium aſtrologorum εοροααατιαπ uide Plutarchum in ui- ta Senecæ. Recte ne Cato Martiam uxorem dimiſerit.) Ca to Vticenſis poſt diuortium Attiliæ Martiam Philippi filiam duxit uxorem. Hanc Martiam uir nobilis & Orator inſignis Hortenſius, fibi à Catone tantiſper tradi poſtulauit, dum ꝓ- lem unam aut alteram ex ea ſuſtuliſſet, idq; aſſentiente Mar tiæ Patre Philippo, à Catone obtinuit. Poſt annos aliquot, cũ uiuis exceſſiſſet Hortenſius, Cato Pompeium, cœpto iam ciuili bello, extra Italiam ſecuturus, Martiam rurſus libero rum ac tot ius familiæ cauſa ſibi matrimonio iunxit. Quod eius factum ſeu auaricig argumentum criminatus eſt in An ticatonę Cæſar. Lege uitam Catonis apud Plutarchum. ——— Propoſitum ſolum, id eſt, quod in eom, quæ ſunt in quxæ ſtione, ſubſtantia ponitur.) Hoc eſt, Propoſitum, theſis, liue cõſultatio eſt quæſtio ea, qua excluſis circunſtantijs, de ſola qu æritur natura ipſarum rerum. Vt, poſſit ne homo quiſquz? Äure occidi, num metus cadere poſſit in conſtantem nirum. Quod Quintilianus uocat argumentum c'bτοοαιεοροι%.) Verba Fabij lib. 5. hæc ſunt: Illud adijciendum uidetur, ducà argumenta, non confeſſis tantũ, ſed etiam à ficti one, quàm . . 4 . — .. Græci ob'bτοιοιοοat: & quidem ex oĩbus iiſdem lo-= cis, ꝗhus ſuperiora, quia totidẽ ſpecies eſſe poſſunt fictæ qͥt ueræ. Nam fingere hoc loco, id eſt, ꝓponere aligꝗd, qd ſi uene ſit, aut ſoluat ꝗſtionem aut adiuuet. Sunt & alij duo modi quærendi.) Tradunt dialectici, pter diuiſionẽ illam ſuperio- rem, duo adhuc eſie pronunciato genera, purum unum, al terum modale. Pura ꝓnunciata noĩ antur, ꝗbus aut ſimplici ter, aut adiecta cõditione, pure eſſe aliquid aut nõ eſſe ſigni ficamus. Vt, Mors ultima linea rerum eſt. Et, Si nõ aliqua no cuiſſes, mortuus eſſes. Mod alia uocant, quibus nõ pure, ſec certo quodam modo, certaq; lege, aut eſſe aliquid ſigni ſica⸗ mus aut nõ eſſe. Vt diuitem ingredi in regnum cœlorum eſt impoſſibile, Contingit hominem eundem, & bonum uirumn — „ 196 RODOLPHI AGRIcC. & inutilem ciuem eſſe. Modi per quos huiuſmodi pronunci ata flunt, ab Rodolpho enumerãtur quatuor, poſſibile, con tingens, impoſſibile, neceſſe, Sunt qui his duobus adijciant, uerum & falſum. Laurentius Valla treis modo ex hoc nume ro putat recipiendos, poſſibile, impoſſibile, uerum. Quibus gurſum alios quoſdam adiungit, facile, difficile: certum, in- certum: conſuetum, inſuetum: utile, inutile: iucundum, iniu- cundum: decorum, indecorum: aliaq; hiſce ſimilia. Quod quanquam ſit durius, tamen, u inquit Quintilianus, ſolum eſt eius quod Græci Aévæ bοοοαοat.) Locus eſt apud Quin tilianum tertio Inſtitutionum libro, capite de cauſa delibe- gatiua: Melius igitur qui tertiam (inquit) partem dixerunt Aéατορο quod noſtri poſſibile nominant. Quę ut dura uidea tur appellatio, tamen ſola eſt. Idq; dupliciter fit: Quãdoc; enim modum aſſerimus ei, de quo quærimus ex conditio- ne.) Hoc apertius fortaſſe dici ſic queat: Modus „uerbi cau- ſa, neceſſe quandoq; ſignificat, prædicatum eius proloquij⸗ d ex conditione colligitur, neceſſario ſubiecto ineſſe:quan doc uero, etſi prædicatũ illud ſubiecto non inſit neceſſario, tamen proloquium ipſum neceſſitate qua dam ex præceden ge conditione ſequi-Aliter: Verbum neceſſe in pronunciatis modalibus, duplicem ſignificare poteſt neceſſitatem: unam conſequentiæ, alteram conſequentis. Priorem uocant, quo- ties neceſſario aliquid ex alio colligitur, ſiue id per ſe neceſ ſarium ſit, ſiue non neceſſarium: ut neceſſe eſt, ſi pluit, terram madeſcere. Poſteriorem, quoties per ſe aliquid neceſt arium eſt, ſiue neceſſitate aliqua colligatur ex alio, ſiue non colli- gatur: ut ſi homo eſt animal, & non mutum, neceſſe eſt eum æſſe rationis participẽ. Alijs libris ſi quando de argumen tationum lege, hoc eſt, de iu dicãdi parte ſcribendi ocium da Pitur.) Fuit qui hos libros à ſe uiſos diceret, uere an ſecus, ego affirmare non poſſum. Mihi certe nondum eos uideri Lontigit. DIVISIO QVAESTIONIS ex diuerſo genere art ium ad quas per tinent. Cap. XI. 4 Ertiam quæ ſtionum uarietatem diæximus ac- cipi, pro artium, quarum conſiderationi ſunt . expo-⸗ lnd in⸗ E⸗ A , òòèG i , n, , W . , 11 ez. DE INVENT. LIB. II. 197 expoſitæ, diuerſitate. Artes omnes, aut ad cognitisos nem referitur, aut actionẽ. Cognitiõis artes ſunt,.“ quarũ finis eſt ſcientia: ut ſunt mathematicæ, phy ſiceæ, & reliquæ id genus, x quibus ſola reru pe- titur cognitio. Aliæ ſunt, quæ earum ſunt rerum, quæ act ii, arbitrioq; noſtro ſunt addictæ: ut ſunt eæ, ex quibus animus ad uirtutem dirigitur, quam moralem philoſophiam dicimus: aut quibus corpo- B rr ris neceßitati ſuccurrimus, quæ operariæ dicũtur. — Tertiæ &uelut medij ſunt generis, quas Aνααι Græci, nos rationales dicimus: quæ ad formandam orationem pertinẽt: de uibus ſumus, cum dialectiiè cen definiremus, locuti, quari radix, origoq; pro bius ad cognitioni is uim accicit ‚uidenturq́; intra fi . ec05 11 Mekacene. tum oim I R2 ℳ tam, late funiß in gi mor⸗ oratio hoc ekt, ults Er. . —— bumana ipſa uatura rohaſen: uidentur & actio . nis & cognit ionis nomen accipere poſſe, quemalc- .— modum ratio uel mens, Cui ſeruiunt, eſt in actiuans DRr ee E gognitiuam ab Ariſtotele diuiſa. Sumetur pro hoc àrtium ſiumero lta numerus quæſtioni. Sed=e le „* de his exactius dicere, ad ſingula⸗ beier artes,. n i . uel ſi ad unam aliqua, nõ eſt iddialectices bæc ant ue lut capita attigiſſe dialectico ſufficiat. Ilud == XX quidem haud est gifftcile uidere, eos qui Khetori g, D S 5 omne Rä: ,„X⅓ Z . 7 Era 798 RODOLPDHI AGRIC. 1 uovyvmmne id, de quo ben? dictpoßſet ſubdidere: deinle W 2 S. 9 D em erii⸗ Raeletri:u teſ vng:e: ſrni G , , nta legis comprehenſum: nihil ſatis Saiggun tanto rzir er. promiſſo ſuo protuliſſe. Hi. Hu enim iribiulquæſtioni l T; Sar bus ſuut omnia, quæ in iuclicijs aguntur, concluſa. .7⸗ r Nam deliberatiu bren qguc ſtione an expediat ah D ð 2– ſoluerunt. Et Ari ee. 5dem edpioſ? kam⸗ diſftas . „ genterq; explicat: galbee⸗ breuiter attigere: ꝗqdam Mlin adeò ne numerauere ꝗdẽ inter ciuiles quæſtiones. en Nã laus & uituperatio, ſit ne omnino quæſtio ne (ic ne, fueruũt qui dubitarent. Quod ut iurk reprehen icn As;, 2r2— dit Quintilianus, ita recte uidetur apuld Eiceronz f ſntire Craſſus, qui per ſe uenirtai non putet in 6 :itedicialibies autem & deliberatiuis perſæz- pe ace ceger⸗ Qnuod aũt cicero in Topicis, an ll iones, ad cognitionẽ re- H tulit: deiede alltat uoluit iuris & miuriæ tra- . ctatu bict cAri, utrung, diligentius heri fortaſſe n boterak⸗ enim non ſatis est uer, ſecundum e etia repugnãs. Nam & moralis philoſophus, anſil d i uirtus quærere potest, & uid ſit quærit utique. n Ultienl den 1 2 . adselite⸗ uero ſi ad cognitione ertinet, omo⸗= Wrat zriend g e. l. 2 * 2 l ſer 2 s, z , aa do iuris & mniuriæ tractatu Finita es Qgent: ius ar 2D⸗. eim duftur Tind enim walta ſ ſi, uuriai de iure⸗ . O INVENT. LIB. II. 199 iure & iniuria ambiguitas, ingentemi, rerum co⸗ gnitionem ſit horii noticia co mplexa: no nõ tamen co gnitionis nomen accipit eo tractatus, tuas, ſed act io nis. Contemplantur enim ( (ut in quit Ariſtoteles)eti am qui agunt, e, ſec ali⸗ Mſum. Non enim in id cõt lentur: ſed ut pro eo quod i 0 Acc, Poteſeplaͤtioge inſtituert, dirigant actiones. Sic⸗ E G etiam mathematicus;d adio, figu een . ras, lineasq; in puluere ducet, ſummas motuum & — magnitudinũ cœleſtiũ numeris colliget, quæ ſuns actiones:non tamen ut agat, hæc facit:ſed ut ſcien tiam corn m⸗ duu⸗ agenchis iſtis ſcrutatur, acquirat. ricm. ommium: ut; ommibus sB , ngen eſ exiſtendi cauſa, ita plurima etiam ex ipſ accipiunt nomen. Mulkauocantir bond, non Au ſunt, ſed quia bonis deſtinantur. . Scholia in caput II. Sunt (inquit Ariſtoteles lib. . Inuentionum. Cap. I2. Dpre- blematũ propoſitionumcq alia ubimu& alia OuXαα alia XoyN&α Et ad hunc modum, Plato in Gorgia omnem philoſophiam Adiſtribuit in ethic cam, phyſicam &Æα— Iogicam. Artes omnes, aut ad cognitionẽ re feruntur )De hac artium diuiſione mul ta congeſſit Ange lus Politianus in libello ſeu oratione ea, gui ticulum fecit, ρανυ,sA αιεÜ Quas logicas Græci; nos rationales dicimus.) Sunt, qui exiſtiment, has artes po= tius ſermocinales quàm rationales dicendas eſſe. Certe uox Græca utranc; interpretationem permittit: cum Xô ⸗ non modò rationem, ſed & ſermonem ſeu orationem ſignifi cet. Atq́; haud ſcio num Rodolphus etiã, non rationales, ſed orationales ſcriptum reliquerit: id qd ꝓpemodũ indicare ui det ur, q̊ cõtinno ſubiungit: Nos, inquit, rationales dicimus, qu&* „ 200 RODOLPHI AGRIC. eluæ ad formandam orationem pertinent. Laurentij Vallæ hac de re diſputatio huc ſpectat, quaſi logice dicta ſit ratio- nalis ſcientia, quòd circa rationem, hoc eſt, argumentum ſeu anedium argumentationis cuiusq; uerſetur. Quæ interpreta tio quemadmodum dia lecticæ probe aptari pote ſt, ita reli- quis duabus nequaquam. Id quod & Boethium ſenſiſſe ap- paret, qui in Porphyrium ſcribens, ita loquitur de ea parte philoſophiæ, quam rationalem uocamus, ut dialecdticam ſo- lam, non etiam grammaticam & rhetoricam eo nomine in- tellexiſſe uideatur. Löge aliter Macrobius, qui rationalem pkiloſophiæ partem appellat eam, quæ uerſatur circa res in corporeas, & ea, quæ ſola mente, non etiam ſenſu cognoſci poſſunt, ut eſt anima, Deus, & quas uocant intelligẽtias. Ve rùm hæc non ita multum faciunt ad inſtitutum noſtrum, qui bus in præſentia ſatis eſ grammaticam, dialecticam, &rhe- toricam, idcirco Noym&αs didas eſſe à Gręcis, quòd orationis ſermonisq; artificium doceant, quocunq; tandem noĩe eas donent Latini. Vide Ciceronem de finibus lib. I. Altera (in-⸗ quit) Philoſophiæ pars reſtat, quę Noyma dicitur. De qui- bus, cum dialecticen finiremus, ſumus locuti.) Huius libri cap. 2. Quemadmodum ratio uel mens cui ſeruiunt, eſt in actiuam & cognitiuam ab Ariſtotele diuiſa.) Facit enim Ari ſRoteles 3. lib. de anima duplicem intellectum, ſpeculatiuum & practicum. Eos qui rhetori omne id, de quo hene dici Poſſet ſubdidere.) Hoæ Craſſus apud Ciceronẽ facit I. lih. de Orat ore, & Fabius Quintilianus, oratoriarum Inſtituti Onum lib. 2. Tiſſe.) Alludit ad carmen Horatianum, Quid feret hic tant. ⸗ dignum promiſſor hiatu? Nam deliberatiuam breui quæ⸗ ſtione an expediat abſoluerunt.) Tradunt rhetores tria eſſe genera cauſarum, dęmonſtratiuum, deliberatiuum, iudicia Te.) Demonſtratiuum eſt, quo laudamus aut reprchẽdimus. Deliberatiuum, quod in ſuadendo ac diſſuadendo conſiſtit. Iudiciale, quo accuſatur quis aut defenditur. Ergo in genere deliberatiuo Ariſtoteles illud modo quærendum putat, ex- pediat nec ne id, quod in deliberationem uenit. Quintilia- mus tria, ſit ne utile, ſit ne honeſtum, & num fieri poſſit. Por- xo qui de ſola utilitate aiunt quęrendum eſſe, ij ex ſententia Stoicorum, nihil utile eſſe dicunt, quin ſit idem honeſtum. Quod & Fabius attingit, & Cicero in Officijs probat. Er Ariſtoteles quidem.) Primo libro Rhetoricorum. Quod ut recte reprehendit Quintilianus.) Lib. 3. cap. 9. Ita recte uiderur apud Ciceronem ſentire Craſſus.) In libris de Ora sore, Quanꝗ aut memoria me fallit, aut hæc non tam Eri 1. V apud P ſguece nhwiu nacce bene Giedur eex lsetia gitine ſedut C W ℳ DE INVENT. LIE. II. 201 apud Ciceronem ſentẽtia eſt, quam Antonij. Quod autene Cicero in Topicis.) Non in Topicis ſolùm, ſed intertio etiã de Oratore habet hoc Cicero. Quo autem paratius ſit, totũ hunc locum plenius aſſequi, aſſcribã huc ipia Ciceronis uer ba, quæ ſuper hac re habet in Topicis: Quæſtionum autem, quacuncq; de re ſint, duo, inquit, ſunt genera, unum cognitio nis, alterum actionis. Cognitionis ſunt hæ, quarum finis eſt ſcientia. Vt ſi quæratur; à naturaâne ius profectum ſit, an ab aliqua quaſi contractione hominum, & pactione. Actionis au tem huiuſmodi exempla ſunt, ſit ne ſapientis ad Rempubli cam accedere? Cognitionis quæſtiones tripartitæ ſunt, cum aut ſit ne, aut quid ſit; aut quale ſit quæritur. Harum prima cõiectura, ſecunda deſinitiõe tertia iuris & iniuriæ diſtincti one explicatur. Contemplantur enim, ut inquit Ariſtote- les, etiam qui agunt, ſed alium in uſum.) Contemplantur, in — quit, non ut in contemplatione cognitioneq; gradum ſiſtant; ſed ut progrediantur ad actiones. QyoOMODO STATVS Qv aE⸗ ſtionis cuiusq; nueniendus. G caput XII. — Vando igitur omni iſſeſeti propoſſta eſt uæſtio, non eis modo urtcbirgionibu⸗ res an iguas iactant, aut qui tradendis artibus, “ uel certiorem, uel (quad diſcentibus perinde etct) meliorẽ fidem ſacere conantur: ſed & hiſtoria, & —— ee poëma quoq; quæſtionem explicant. St quis enim M aan, interroget, quomodo geſtum ſit bellum Peloponeß ? acum, nihil poteris rectius reſpondere, quàm quæ .. . . è A ee Thucydides ea de re cõſcripſit. Nec, quomodo pu . S,. D gnatum ſit eum Iugurtha, qudm quæ Saluſtius mo- 2 7 numentis earum rerum reliquit. Sic & quomodo Grecia ad Troiam bellauerit, & Aeneas ueneritn — ⸗2 . Iltaz⸗ . „ —TMMr 2 2 — 7 R .0.. „22 goꝛ RODOLPYHI AGRIC. Italiam, nemo melius quàm Homerus & Virgilius explicarit. Cum hæc ergo ita ſint, diligenter est no bis etiam atq; etiam intuendum, luc ſtio, hoc eſt, quod ſit caput ſummaq́; rerum omnium, ad . Auam dicenti ſint cuncta referenda. Nec enim abs E Precredendus est admonuiſſe Plinius? Nouocomen- t ſ ſerchtorem u legat ſubinde titulũ ſuum, & pla “ perſpiciat, quid ſcribeédum ſumpferit. Pt M. Amtonius itidem putauit, nihil æ&que iuuare Aunmm gudn reſpicere quà m creberrime ad id, ez quo ſis di urus. Quod nedum in id prodest, ut , 7, quæ latent Ro 0 Fäcilius lus dcriori mentis intentione R— eruas: ſed uti obſerues (quod pleriſq; difficilimum esſt) ut nec plura quàm opus est, nec pauciora, nec AuX hilad remattinclt: dicds Hoc autẽ facere nemo potest, qui nõ ante fiam explor. ratar amc; quæ . ſtionem habuerit, de qua ſibi ſit dicendum. Quod ea facilius fieri poßit, quomodociq; boterimus * na napimur xplicare. Omnis dictio, aut aduer Tirinan Hä duarum partium certamina Ed ſolum est paxtis. Duarum par- ⸗ 72 Sii . a,⸗ iamn ſ ſunt, ut Csténtlofe, elebolaſticæ, uel ciui⸗ 93 SE. l. bocne lesquæ ſe aer degas: fiut. Vna ſoli partem ha SW 4 N enn S 5 Zre e⸗ bortatione⸗ cõſolationes, laudationes, cõciliatio⸗- rnes, quǽ; reli u hutus ſilnt eneris. Nõ quòd ne- e 1,2 5 3 e6, 4 8£ 4 64 aen 4. que⸗ Sc . . bet, quæ ſit ad obſequentẽ auditorẽ: quales ſunt co Nl gueat & in his in ambas diſſeri partes: neq; eyim aliter quæ ſtio intelligi Haſe: Ts du cum i⸗ en re negocium est, qui allro ulnc ſe. cupiunt, & non modò nõ re pugnaut, ſed lax ißimas etiam (quod di —— ci ſolet) habenas ſequlentur. In his ergo dictio- nibus, quæ boſite ſunt in contentione, expeditißi- mam rationem inueniendæ quæ ſtionis aduerſarius dabit. Quoniam ſever hel un aligui ab altero 6 cui alter ntradicit, Qamdiu enim conſentaneæ — dicunt,cerläk 1. quæ ſtionem eſſe nen poſſe: Vhi ceperin conſiſtere, ita ut alter non progredi longi us alteyum patiatur, quæ ſtio erit. Sed hæc quæ ſit, in ſeholaſtics quidm dubium eſſe non poteſt. Quia expoſi en ſemper certumq; es, de quo du- bitatur, cidiſihus ueré ulæ ſtio quidem, hoc eæ, caput Slizi s ſeiper eſt apertum Neq; enim de liberat quiſquam, qui nen certam habeat delibe- vundi ſummam:neq; qui in iudicium uocat aliquẽ, ignorat qua lege reum faciat, hoc eſt, quid petʒat ab eo, uel quas expoſcat pœnas. Sed de ſtatu quæ. ſtionis perſæpe ambigitur, in iudicijs præſertim. Status autẽ quæſtionis, id et, quo uel probato uel 1 = cõfutato, in hãc uel illã partè de quæ ſtione pro nag R 12 11 6 tiari oportet: ut Laterenſis ait, ambitu aſſecutus e& ædilitatẽ Plancius: Plãcius negat. Quæ ſtio ?eſt, aſſecutus ne ſit Plancius dilitatẽ ambitu: Hoc et , un, enim ₰ PW; — Perun, —,9 a04ℳ RODOLPHI AGRIC. enim de quo pronunciare iudices oportebit: N po test autem iſtud ſe probari. Dicit igitur Late- renſis: Dignitate enim à me uincebatur. Quod ſi det id plancius, uidebimus an idcirco neceſſe ſit, ipſum ambitu ſuperiorem fuiſſe. Quod ſi eſt, hie erit ſtatus. Hinc enim tota pendebit quæſtio, fue- rit ne dignitate Laterenſis ſuperior, Sin uero po- terit Plancius cedere Hignitati Laterehſis, & cau- — ſam tamen tenere, non erit hic ſtatus: ut dicat, non utiq; ſi Laterenſis dignitate ſuperauit me, idcirco „ ego ambitu illum uici 3 petitiõe. Non ſolum enim populus alterum hori ſequitur, ſed ſtudio diligen- tiaq́; candidatorum, ſed amicorũ precibus, ſed off ciorum commendatione, permouetur. Ergo iam ab eo ſtatu, quem Laterenſis fecit, detorta eſt a Cice rone quæſtio: & huc delata, an ſoleat his rebus mo⸗ ueri populus, & an fuerit Plancius iſtis ſuperior: hicq́; fit ſtatus huius quæſtionis. Sic etiam aduerſa rinus dicit: Milo tenetur lege Cornelia de ſicarijs. Mlilo negat. Quæſtio an tencatur. Probat aduerſa rrrius: occidit enim Clodium. Quod ſi Milo negat, . 6 er e hie erit ſtatus quæ ſtionis, an occiderit: ſin fatetur, lendat oportet, non feneri ea lege, quiſquis ali- aquem occiderit, ut inſidiatorem, aut latronem. Id 8 rgo quoniã grauius ab aduerſarijs preſum erat, Clkkodiſputãdum etiam ſibi credidit: deinde Clo „ Res dber n * Y,: dium vt ſte⸗ ul/ DE INVE NT. LIB. II. 20 ½ ium inſidiatũ fuiſſe,: qui precipuus eius quæſtio- nis fit ſtatus·fitq; adeo perfectus ſyllogiſmus. Qx iſ quis inſidiatus est, iure occiditur: Clodius inſidia- tus est, iure ergo Clodius occiditur. Quemad- modum contingit autem plures quæ ſtiones eodem peragi iudicio, ut in Cluentij cauſa, quæ ſtiones iu- dicij corrupti, & ueneficij: ita comimgit unius quæ ſtionis plures eſſe ſtatus. Vt in eadem iudicij corru pti èauſa, nec id iudicium à Cluentio corruptum 2 *„ a rir „ „ ,„„ eſſe, neeſi eſſet, ilemeo tamen lege corrupti iud icij Cluentium teneri. Sed in Verris repetundarum ius dicio, quæſtio, utrum in legem repetundarũ admi ſerit Verres: ſtatus ſunt tot, quot ſunt crimina: quod libet enim per ſe defendendum es, quemadmodum & probandum. Et diuerſa ec interim defendendi . = . ratio:cum aliud negatur factum, aliud in legem re petundarum non uenire: aliud recte ſactum doceo- 4 tur. Status ergo eſt (ut diximus) id, quo dato, necef ſe eſt de cauſa in hanc uel illim partem decerni. Quæ ſi plura erunt, quorum unum probando alte ri non adhibetur, poßitq; quodlibet firmame itunn eſſe quæſtionis, plures erunt & ſtatus. Scholia in caput 12. Quomodo ſit geſtum 1 bellum Peloponeſiacum.) Pelopo neſus aραd τ⅝ρKοHνρnomen hahet, ut ſi dicas, in ſula Pelopis. Eſt autem peninſula inter mare Aegeũ & Ion- um, toto terrarum orbe celeberrima : uhi nobiſiſſima quon Quæ initiu dedir bello illi, quod V Lra⸗ dam urbs fuit Corinthus. — èð 1. 6 . 2 Kr. — 4 R . * 2 ) 4 206 RODOLPHI AGRIC. grauiſſimum aduerſus Lacedęmonios qui in eadem ſunt pe minſula ac Siculos geſiere Athentenſes. QCuod bellum accura tiſſime octo lioris deſeripſit Thucydides. Quomodo pu= Snatum ſit cum lugurtha.) De hoc nihil attinet dicere, quan- do in omnium manibus ſunt, quę de ea re fſcriplſit Saluſtius. Nec em̃ abs re cre dẽdus eſt admonuiſſe Plinius Nouoco mentis ſcriptorem, ut legat ſubinde titu lum ſuum.) Extat in ter epiſtolas Plinꝗ libro quinto, epiſtola multò pulcherri- ma ad Apollinarem. In ea poſteaquam copiolſiſſime deſcri- pliſſet uillam ſuam in Thuſcis, deinde prope calcem epiſto- iæ hæc adiecit: Vitaſſem, inquit, ia mqaudum, ne uiderer argus tior: niſi potuiſſem omnes angalos tecum epiſtola circuire. Neq; enim uerebar, ne liborioſum eſſet legẽtitibi, quod ui ſenti non fuiſſet: præſertim cum inter quieſcere, ſi liberet, de poſitaq; epiſtola, quaſi relidere ſæpius poſſes. Præterea in- dulii a mori meo. Amo enim quæ maxima ex parte iple in- choaut, aut inchoata percolui. In ſumma, cur enim non ape- riam tibi uel iudicium meum uel exrorem? Primũ egoroffi- cium ſcriptoris exiſtimo, ut tita lum ſuum legat: & identi- dem interroget ſe quid cœperit ſcribere, ſciatq;, ſi materiæ immoratur, non eſſie longum: longiffimum, ſi aliquid accer- ſit atq; attra hit. Et quæ ſequuntar. Er M. Antonius itidem putauit.) Intellige M. illum Antonium Oratorem, auum ei- us Antonij, qui poſt dictus fuit Triumuir. Is porro Antoni- us apud Ciceronem de Oratore, utiliſſimum fore cenſet, ſi ſubinde mentem reijciamus adid, de quo dicturi ſumus. Itaæ enim futune eſſe, ut & cauſæ ſatis faciamus: & nihil quod uel obſit illi, u el certe non proſt, afferamus. Sed laxiſtimas etiam (quod dici ſolet) habenas ſequuntur.) Ductũ ab eq uis facile ſeſſori parentibus. Quanquam alluſiſſe uideri poteſt: & ad Herculem illum Gallicum, de quo multa Lucianus. Status quæſtionis id eſt.) Multa de ſtatu Fabius libro terx . . . 7 —— . . . 7„ . tio. Cicero in Rhetoricis cõſtitutionem uocat, Gręci 5ορ. Vr Laterenſis ait, am bitu a ſſecutus eſt ædilitatem Planci- us.) Exemplum ſumptum ex oratiõe, quam pro Plancio ha Puit Cicero. Ambitus (ut quidem hic loquimury) eſt illicita honorum ſeu magiſtratuuni adeptio: uid elicet cum quis lar gitione, aut alijs quibuſuis modis illicitis, magiſtratum a de ptus eſt: aduerſus hunc, legem tulerat C. Calphurnius Piſo, gquæ primum Calphurnia, deinde dicta fuit & Iulia de am- Pitu. In ea lege præter alias pœnas, pecuniaria quoq; (ut Pe diani uerbis utar) pœna erat adiecta. Dignitate enim à me uincebatur.) Laterenus argumentatio, id quod ex Cicero- nis oratione facile intelligi poteſt, fuit eiuſmodi: Disnit Ame aleſle, ſei de⸗ jeherſe⸗ ntelot aetene 0 Lan melian in Clos icauſa ihrgot Cniectun n eſſe eneri! eiure Poflirn eminca cumpr u00 uodG lle uen Decauß ſepetona Vram,u Mrur e⸗ irielib Ubeſtes lene.) Mrum eſtat unicten eorun neqn heſſe. laurl. Uiipu⸗ Reiliu ee cauts pu⸗ a⸗ lus ti⸗ ld 15 Muutt eNH ng d NdO luiſe Ncg ulnn de DE INVENT. LIB. II. 207 ame in petenda ædilitate Planc ius uincebatur, ergo ambi- tu uicit. Hanc bi fariam re fellere reus poteſt. Primum ur ne get ſe dignitate inferiorẽ fuiſſe. Deinde, ut ilio dato, neget tamen inde ſequi, ſe ambiru aſſecutũ eſte ædilitatem. Quod Gipriore defenſione utatur, ſtatus controuerſiæ erit, fueritne Plancius dignitate inferior: ön autem illo altero, tum ſtatus hic erit, ſt ne hoc neceſſarium, ut qui dignitate in magiſtra- tu petendo u incat, is eum non nili ambitu obtineat: id quod ita non eſſe, copioſiſſime Cicero docet. Milo tenetur lege Cornelia de ſicarijs.) Lex Cornelia de ſic arijs erat, gla dio ultore perſequendum eſſe, quiſquis hominis occidendi cau ſa cum telo inambularet. Etiamli me non latet, hac præter- ea lege teneri & alios quoſdam, ut uidere eſt apud iurecon ſultos, Pandectarum libro duodequinquageſimo, ad legem Cornelia m de ſicarijs, de qua dicemus & lib. 3. Oceidit enim Clodium.) Monui ſuperius, tres à Rhetoribus enume rari cauſarum ſtatus, conieciuralem, finitiuum, & qualita- tis. Ergo ſi ne get Milo Clodium à ſe cciſum eſſe, ſtatus exit᷑ coniecturalis, num occiderit: ſin uerò fateatur quidem occi- ſum eſſe, cxterùm id iure ſe feciſſe contendat, ac proinde nõ teneri lege Cornelia de ſicarijs, ſtatus qualitatis erit, nem- pe iurẽne an iniuria occ iſus ſit Clodius: &, ecquis ita occidi poſſit ut is qui cædem fecit, lege ea nõ teneatur. Vt in Clu entij cauſa quæſtiões iudicij corrupti & ueneſicij.) Duo emm cum primis obiecta erãt Cluentio, alten:, quod iudicium id, quo Oppianicus damnatus fuit, corrupiſſet pecunia: altene, quod C. Vihium Capacem, & ipſum etiã Oppianicũ iam ex ulẽ ueneno ſuſtuliſſet. Sed in Verris repetũdane iudicio.) e cauſa Verris dice mus lib. 3. ca. 12 Quod attinet ad legem repetundarum, eam tulit Manlius Acilius Glabrio, adeo ſe ueram, ut ne comperendinari quidem ſineret reum. Poſtula bantur ea lege maxime ii, qui magiſtratum gerentes, a pro uincialibus pecunias, ſigna, tabulas, nauigia, precioſa uaſa aut ueſtes, aliac; eiuſmodi ſeu ui, ſeu dolo per iniuriam ab ſtuliſſent. Marcellus iureconſultus: Lex Iulia, inquit, repe- tundarum pertinet ad eas pecunias, quas quis in magiſtra- tu, Poteſtate, curatione, legatione, uel quo alio officio, mune re, miniſterio uel publico acceperit, uel cum ex cohorte,; cuius eorum eſt, ff. ad legem Iuliam repetund. 1, lex Iulia. Porro ne quem conturbet, qnod dixi legem repetundarum lata m eſſe a Manlio Acilio Glabrione, cum apud iurecõſul tos dicatur lex Iulia: fuit is mos Romanis, ut leges eædẽ in- nouari apud eos ſolerent nonnunquam, atq; ita nomen qq; aecipere illius, à quo ſecundo aut rcttio lai efſent. Cuius 2 xei os RoODOLPHI AGRIC. Yet & Macrobius meminit lib. Saturnalione 3. cap. I7. Conꝰ- Perendinari autem (quando in eius etiam uerbi mentionem 4 incidimus) Aſconius Pædianus ſic explicat: Comperendi- , natio ueròô, inquit, utriuſq; partis reci tatio eſt. Alij ſic anno- tant: Comperendinatio eſt ſec unda actio. Item comperendi 1— 4 natio eſt ab utriſq; litigat oribus inuicem ſibi denunciatio, in per endinum diem. Hactenus ille, IN QVAVIS RE QVO PA- cto ſumma quæ ſtionis renlbuenda⸗⸗ M rurezaeile e unlus tant ii n/ partis, nonnun qudſ, us dliqua zre ba Mdi 4 ur 3 E muenire quæſtionem. Idcirco quatenus 4boſſu- ni⸗ 2 DDDMmmnus, iuuemus & hac in parte AMereniscufi. io èð de hi quidem uidetur quæſtio omnis, in huiuſmodi cag ml iſts trium iſtari rerum conſideratione inueniri 6. n pelitißime poſſe, perſonaril, rei, & C(ut ita dicam) iil conatus. Perſanas diconũe cas, inter quas agitur, ut ſint beneuolæ auti 1. alie & aut coniun- it m U rg, S D, E , We . . c, Harcs uut digitate grete. aliæz ma ſii mandita, perſonan ſtuper ſuſti⸗ np⸗ eranda eſt quc euenit, e e ſtatuimus. Vt in vahe 222, aut tſutura co ſolatiõe, uel pro pinqui, uelamici, uel opes amiſ- ferp ſe. In gratulatione, honores accepti. In gratiarum anin . actione, beneficium collatum. Conatudeinde est lher — ” uelime dieendo Tonficere. hid Knm Is 5 2 V Pnic, 9 „Co tionen kenc⸗ Auno⸗ l vyrt in conſolatione, uidemus hũc ut aliquid eius cui DE INVENT. LIB. II. 209 ĩactura dolere: hec quidem res eſt. Perſonæ dein· — . de ſunt, hic no is,:nos buic amici:quo fit, ut offenda mlir iiss dolore. Conmatus ergo ſequitur, quo da- musoperam, ne huic doleat, idq; dicendo conſequi laboramus. Ergo ſi conatum atq; rem coniungas, quæ ſtionem habe bis. Ea esk, ſit ne huic dolendum huius rei amiſſæ cauſa. Ingratulatione perſo=ð . Wn vewm.. . gratulamur, commodis aut di- gnitati acceſſerit. Conatus autem, quoniam ob be . neuolentiam fauemus rebus illius, ut oſtendamus nos lætari. Quæſtio ergo erit, an illus præſenti co. ⸗ mado lætemur. In grakigri actione, pe ſonæ ſunt UUD itidem amicæ Res eſt meriti uel munus ab eo, cui aguntur gratiæ tributum. Conatus, ut grato ob icd animo doceatur eſſe qui accepit. Quæſtio erit. ſit ne hic illi huius meriti cauſq gratus- Agenda⸗ = rum autem gratiaru, cum multa apud Ciceronem, tum pulchrum mihi propriumq́; uidetur eſſe apud N Auſonium exemplum, in ea oratione, qua Gratia⸗ no ob conſulatum agit gratias. Sunt autem diligen ter expẽdendæ perſonæ, ad quas habetur oratio. Vt enim quandoq; certæ ſunt & ſingulares, ſicit in his exemplis quæ propoſuimus: ita nonnunquã, uel qui dicit, multorum ſuſtinet perſonam: ut qui —— -2 cIO RODOLPHI AGRJIC. populi nomine cum Piicdpe uel magiſtratu agit, uel cum multis unus agit, ut Ci o,; gui ſenatui⸗ A gui P. Rom. gratias agit de redt. a⸗ Ariſtides, ⸗ qui Rhodo terræmotu ſubuerſa, ciues conſolatur. , Qui diligenter enim Pberſonam uel eius qui dicit, uel cuius nomi & eius cui funt erba, 1 . per ſpexerit: ſiue ſi. nugu ſin he, lue Plices dein- W . Ae rem cum perſona contulerit, & uiderit quid ea un . — perſonæ interſit, uel qua parte contingat eam, fa- n cile id quod diximus conatum ex plicabit. Vt qui in ii⸗ . mnuptijs dicit (humilibus enim oportet utamur exx Ml = emplis (quoniam huiuſmodi rebus, quæ ad morem i . magis quàm ad uſum ſpectãt, eò facilius erratun, Iet qbuò habentur negligentius. Neceßitas perſpicax on cxst eneq; ( quod dici ſolet) Loceda ES far 5. Quid Mn petet is ergo qui dicit naptij 55 nupt ias Auæ fiut . T conferat nubetibus, hocq; orat ione proſequi uelit: leli Jquia ſunt eis expetendæ nuptiæ, quemadmodum ( W exhetnther in hortationem flectetur oratio, Mi e zeſerilugeapeienda nutrie⸗ Ssin (cahe Kircunſtantium nuptiæ cafenan Wun tur, mhil e eos pertinebit, rX conabiturq; oſtendere gaudendum ſeri S e, & fiet quæſtio, ſit ne tam felici nubentium un matrimonia gaudendum. Vnde est in bromptu ui⸗· o⸗ „ Aere, quomodo in cadem re, eodem in loco muta- 2 tis — ee S= = = = = =— — . S== = — ☛e = Drä INVENT. LIB. II. 21 tis erſorgyarsptehi etiamndneionev: Infunebri laudatio leroſq; uideas orationem ad conſolationem = primum oratio ſ , la i propi nquis aber potest: contra uidétur aud midglà ad alicnos, qui adſunt funeri, pertine- re. Deinde intempeſtiuum uidetur, tam recentem dolorem & in ipſo(ut Licitur) ictu uelle conſolan An domalcere. A tẽtabimus ibi ſiccare Dalr lachrymas: aut K qußs tum cõſolationis esᷣ capax, — . is cãſolatio . no eget. Mihi uidetur ga res quæ in manibu⸗ rs eſt Atis uiri, x Giu ad bre . Gſtendendi id he merits tam laudato uiro hune — 8 honorem haberi. Fit tamen ut in fine ad cõſolatio- uem aliquã reſpectet qui dicit, quemadmodi apud Thucadidem Pericles, ci eos qui primi in eo bello 2 D e ceciderãt landaret, in fne conſolationem ſabſet⸗. Quod ꝗdem m a grauitate perſonæ Periclis, &tem poris interuæiis quo primus doloris impetus de- ferbuerat, haud erat alienu. Quinetiã cum mors eorum qui laudabantur, ad exemplum pertineret audientium, quæ ſtionem à laude ad hortationem deflexit. taque gmnis uis ingeniumq; dicentis ed. D tendit, ut bſtendat tam fortes uiros, qui tam cõſtan ter pro tam inſigni patria ceciderunt, uiuis eſſe ſe .— ſtandos. dede ge his 1. atis. Nec enim omnia excmpla - „: . 14 22 RODOLPHI AGRIc. 4 . ð .. 2 5 E complecti in animo eſt, nec poſſem. Sufficiet hoe . bacto quærere uolentibus aperuiſſe uiam. 2 1 * S Apud Auſonium.) Extat hodiec; ea oratio, aut ſi epiſto⸗ C . 1 lã dicere mauis, qua is gratias agit Romano principi Gra- — tiano, pro demandato iibi conſulatu. Vt Cicero, qui S. P. à QR. gratias de reditu ſuo agit.) Pulcherrimæ duæ hac de re Ciceronis extant orationes, q uarum altera Senatui, altera — Qniritibus gratias agit, quod ſe ab exllio reuocaſſent. Ari r 1 ſtides, qui Rhodo terræmotu ſubuerſa ciues conſolatur.) Hunc Ariſtidem rhetorem ac ſophiſtam fuiſſe tradunt Ari- * anopolitanum, uſumq; eſſe præceptoribus, primuùm Polemo me illo Laodicenſi Smirnæ, deinde Athenis Herode: qui e 1d ipſi unà cum hoc dicendi arte clari fu erũt, circ a tempora im ⸗ peratorum M. Antonii & Commodi. Multa dicitur ſcripſiſſe ne ſ. † Ariſtides, ſed quorum mihi nihil adhuc uidere contigit, præ . 8 . 4 ger duas orationes, quarum alteri ταtοααοπÜιοντποπ änomen eſt, — —. Alteri bν *ππ11ο6. Qua autem oratione conſolatus eſt gu * — Rhodios, eam non madò ipſe non uidi, ſed ne apud alios ꝗ- in 2 e 14 . U dem quicquã de ea legiſſe memini. Neceſſitas perſpicax eſt.) Quos enim premit neceſſitas, diligentes perſpicacesq ll⸗ “ æſſe ſolent parandis ijs, ꝗbus neceſſitati atch indi entiæ ſuæ ſuccurrant. Vnde illud Virgilij: vi nn,gdr, n Tum uariæ uenere artes, labor omnia uiucit Pn. . . Improbus, & duris urgens in rebus egeſtas, g l, Eu g Et apud Perſium: . 2 , BUle ſe Quis expediuit pſittaco ſuum ρ Aa: K. Coruos quis olim concauum ſalutare, 5 . Picasq; docuit noſtra uerba conari? W ſ. Ma giſter artis ingenijꝙ; largitor . Venter, negatas artifex ſequi uoces. lli⸗ Nec docenda eſt fames.) Nemo inquit docendus eſt quan ſe dQNo eſuariat: ſi quidem fames ipſa ſeſe in occulto eſſe non ſinit. ſ unde & hodie in prouer bio eſt: Acutiſſimum gladium eſſe famem, Et Græcus ſenarius: “?V Auu& và dvdaρισ*αοατταιατ 6⅓⅞². to . Et in ipſo, ut dicitur, ictu.) Statim poſtquã acceptus eſt do let 0 = Ior. Ductum à ſaucijs ſeu uulneratis. Aut lſi quis tum con „ R (olationis eſt capax, is cẽſolatione noneget.) Simulat enim . = dolorem cum re uera non doleat, Quod qui faciũt, ad tumu DE INVENT. LIB. II. elz o ium nauercx flere dicuntur. Apud Thucydidẽ Pericles.) Fxtat hæc Periclis oratio apud Thucydidem belli Pelopo- neſiaci lih. 2. Porro hic eſt Pericles ille Athenienſis, de cuius eloquentia tam multa paſſim apud autores leguntur qui ful gere, tonare, ac permiſcere Græciam dictus eet. “ QvVOMODO VNA Q- AE- 8 ſtio in multas diducitur quæ ſtiones. Caput FlIII⸗ Vemadmodum Autem ſicuti mod oflendi- ſ mus) quæ lio nandoque latet, & ratione — quadam cruẽda et: ſic alius et labor, propoſitam uuonm quæ ſtionem in multas quæſtiones (quas inta .. inr ? plerunq; complect itur) diducere. Perſæpe enim nt ſ. bierunc P ur) did ere erſeepe ui quæ ſtio quæ in ſpeciem ſimplex est, ilt alq; eſfectu . UEmultas dilebitur aueſilane duomodoſee di cemus. Diuiditun igitur quæſtio in plures quæ ſtio nes, quæ uel trabuntur ex uer bis quæ poſita ſunt iiin qu æ ſtione ruelex eis, quæ lerb is coõtinéntur. Ex veer bis, ut qui quæ rit (ut note ſumamus e xemꝰ plum) an Cato recte fradiderit Martiam Horten: ſio. Quæſtio eſt, ex tribus quæſtionum generibus iüillis, quæ prima poſuimus, ſecudi generis, id est, in c ſit illud. Præcedat ergo oportet, an eſtquæſtio:. , N. ℳ. 4 Agquam per omnia uerba propoſitæ quæſtionis duce re poſſumus, hoc pacto, an fuerit Cato, an fuerit 6 Hortenſius, an fuerit Martia, an ſit etiam rectum. Nanq; non deſuerunt philoſophi, qui nihil neq; re. * = A: 7 Kfoinsl f. g wr— iW- * ecos war,er, e, . 24 RODOLPHI AGRIc. an uerbo autem tradiderit, nõ est quod ſormetur for taß ue ſtio an est qu Aui⸗ eſt uerbum, quod quidem ſemper oligeili/ pr?dicatum ect: de quocunq; autem dicetur, ſemper faciet quæ ſtionem, an hoc ſit illud. Neq; tamen credat quiſquam per ocs has eundum eſſe quæ ſtiones. Sed ꝗdmonemus in præ- rum habeat aliquid quad ſit propoſito noſtro e E. ueniens. Quemadmodum enim Bs cſtione, S a quæ diximus, inquirere iniptun te ſuperua SH, — (cuuuum: ita est alias dare quæſliones in quibus plu- rimum loci ſibi uendicẽt. Vt 6 quæratur, uicerit ne Amaxones Hercules: brimum quæras, an fucrint Amaxones, an fuerit Hercules. Sic etiã, an pugnẽt cum gruibus Pygmæi: nõ abſurdũ erit primu quæ- er r rere, ſint ne Pygmæi. Vbi ergo quæ ſtionem an 2 72 ent explicuerimus proximii est, ut partes quæ ſtio utis propoſitæ coniungamus. Primu est ergo, an Ca to tradiderit Martiam. Deinde an Hortenſio tradi derit eam. Poſtremum id quod ſumma quæ ſtionis complectitur, an recte tradiderit. Heæ quæ ſtiones . ergo hactenus omnes poſitæ ſunt in uerbis. H n, D rr, Quk continentur autem in uerbis, duplicis fe- 7 Wa e c, ERä neg. praulum eſſe per ſe, dicerent in rebus. De ſentia, ꝗ ITmultæ exun iet elici quæ ſliones. IuA⸗ dicij autem eſt uidere, deinde gue reſtioran illa 2 , . 7 . , vi re ſnt generis. Quædam enim neceſſariò cõtinen i. te gun ſotin Ghe N ge ,ge e — DE INV SGT. T. T. . 21, tur in uerbis, quemadmodum genus ſpecie contine . . tur:aut alio qui quæ certum, definitumq;; est meſſe uerbis. Alia continentur uelut ex conditione quu 2 dam e& non neceſſari?s. Ea cuiuſmodi ſint, fſacdd? lius exempla oſtõderiat. Catonis ergo nomine (quo niã nihil aliud est Cato, quàm hic bomo) uelut ge 5 nus homo continetur. Tradendi uerò uerbum, tria — neceſſariò complectitur. Quiſ uls tradt tradit enim ali . quid, babeat primum oportet, dede dimittat, te ς — conferat alteri. AIn Martia (quoniam id nomen iſto an, 2 epe. loco pro hac ſin⸗ gulari i Axore ponimus) uxor in cö Ja äss inteligitue n Hortenſi o, quemadmodum i 4 7*“ = Catone, hominem accipimus. In recte nomine, ʒJia — generaliter ponitur, non ent quod aliud in eo quæ ramus. Verùm quia aduerbium est, & ad traden- di uerbum ponitur, uidetur poſſe ferri ad ea, quæ uerbo illo clauduntur: Vt an recte habuerit, recte dimiſerit, recte alteri cõceſſerit. Erit igitur prima quæſtio ex generalibus oĩ bus, hoc pacto:An quiſ quam recte tradiderit uxorem ſuam alteri. In qua cõtinentur adhuc, an quiſquam habuerit uxorem, an habuerit recte, an eniſerte, i recte ainiſert⸗ tius 1us generaliß gueſlionn eſt/ ſummtua. Hinc baulatim pro generibis us ſpecies ſubijcimus, proq; 0 quod r, prg: . Ee quiſquam) diximus, dicimus iam att Cato. ite- . . , rumi; , We Ne⸗ 26 RODOLPHI AGRIC. rumq; omnia de illo, quemadmodũu de genere quæ- rimus. Vt ſit, an Cato habuerit uxorẽ, an Cato ha- buerit recte, reliquasq; in hic modum, quæ ſequun tur. Deinde pro uxor, hanc uxorem, id esſt, Mar- tiam ponimus, ſimilisq́; rurſus fit ordo, an Cato ha- buerit Martiam, an recte eam habuerit, an dimiſe rit eam, e odem ſanè ordine, quo prius. Poſtremò, pro eo quod ultimo loco poſitum erat, an alteri ho mini, ponimus Hortenſiu: ſitq́; quæ ſtio, an Cato tra diderit Martiam Hortenſio. Vltima hinc ſequitur ea, quæ primum propoſita est, an recte Cato tradi erit Martiam Hortenſio. Quæ ſtiones ergo quæ — in uerbis nece ſario clauduntur, in hunc fere inue iuntur modum. At quæ conditione quadam in LLeerbis latent, eæ ſunt, quæ fiunt de his quæ propo „ „ est, iéo p diximus, de flectunt eô, ut fiat àρ YIYyYye, id est, controuerſia. Si quis enim Catonem acci 4 ð Ir⸗ * .* 2 5 atin, ,, ApPiat, ut ſi t hic homo, neq; ferat aliò mentem, nihil . „ AAAie an generalem faciamus quæſtionem, an quiſ- ðð Crwrdeg . geP/, ei guam recte tradiderit. Cum circundamus aut Ca- toni ea, quæ dicuntur de illo: talemq́; efſingimus iſe, id eſt, nõ ſolum hunc aliquem hominem, quod ‚].—eceſario ſuit: ſed ciuem Romanum & ſenatorij 0 , ℳ nel M⸗ e⸗ En K — . DE INVENT. LIB. II. 217 ordinis, & Stoicæ ſectæ philoſophum, ſpect atæ ſe- ueritatis, quæq; reliqua eſſe in Catone in conſeſſa est: quot ſunt illa, quæ tribuuntur hoc modo Cato ni, tot poſſunt fieri quæſtiones: ut, an ciuis Roma- nus recte habeat uxorem, recte dimittat, recte tra dat alteri. An ſi ſenatorij ſit ordinis, hec cadem re Cte faciat. An ſi Philoſophus, an ſ Loicæ ſecte: perq; reliqua, quæ non neceſſariò fünt in Caͤtone, ducuntur quæ ſtiones eo ordine, quo propoſuimus, ₰☚ „ cum cas, Juæ neceſſariò inſunt uerbis paulo ante ordinarémus. Deinde in uerbo tradiderit inſunt, quam ob cauſam tradiderit, quomodo, quo tempo re, quo loco, quæq; alia in ipſo tradendi actu pote runt per conditionem aſſumi. Post hæc ex Mar- tiæ perſona quæritur, an debuerit nobilem mulie- rem habere, dimittere, tradere alteri:an opulentz, an uitæ genere concordem, an pudicitia conſpicu- am, an trium ex ipſo liberorum matrem. Tum de- mum ex Hortenſio quæ rimus itidem, quæ inſunt il li: an recte tradiderit nobiliori, liberius uiuenti· conſuliri, opibus, gratia, ſacundia claro. Btuk ſemel dicamus, omnia argumenta quæ primùm ex re ducuntur, ſi dubia adhuc probandaq; ſunt, in quæ ſtionem uertuntur. Si dicas enim, philoſophus non recte dimittit uxorem, non ergo Cato recte di miſit uxorem: argumentum est quod dicitur, phi- loſo * 2 = S — rrt es e . TLes g 2100 crata rer, e renen S 2. za dan I ronorsif. AGRIc: S loſophum nõ recte dimittere uxorem. Quod ſii 1am in dubium uocetur, quemadmodum poteſt id copio ſun ſe longaq; oratione diſputari, an philoſophus redte dimittat uxorem, quæ ſtio erit, primæ ſubſeruiens Al otmne⸗ 9 quæ ſtioni. Hinc te,us non e dem quæſtiones orinn“ . Se⸗ 72 ſen „1 . = ſed broin S u r d SZSä 24 3 de ut hæc uel: Mäban 4 e Plii habuerit paucioraue Sr I E rmamenla ei eius quo etuploo, Fes eliamn naſcen Ko . — tur pauciorésue quæſtiones. Quod in hac contro: N aid auerſia e haud difficile erit uider?. Ale xIder i , ſe dee S n. . . . 24 ſis E 5 Thebe Teatd drorerzerer⸗ uſt us Cömmilitio, ſ 1e, e e tabulas inuentas dono dedit, quibus continebatur, d 2 — rFbeſſalos centum talenta mutuo à Thebanis acte i⸗ 22 . i u. piſſe. Reſtitutis poſtea à Caandro Lhebis, I The- I nmy, D We, bani Theſſalos 4puckuphictvà Ceëuntum talen vo⸗ 23 isn 8s. ta repoſcũticfuæ ſtib ect; an debeat Thebanis Theſ- 4 ſ.li centum talenta. Ex Theſſalorun parte, i ſi uile cxe . W S mn quid ſit, quo ſe defendunt, aperta erit quæ-⸗ er ſtio. Negant d. debere E⸗ atquf accepiſſe eos & uon ſores reddidiſſe Zärtiim er Wid Adichnt Dono c ſ ſe accepiſſe ab Alexãdro. Quæ ſtio igitur erit, an unn Alexander Theſſalis donauerit: centum talenta le 6 bita Thebanis: quod eu m nkohen fuerit, nihil ha- lete xr = bebunt Theſſali, que quod liis ex ſua parte dicãt. .. . r encerE „Reliqua enm omnia, que cung; diſputabuntur, ab xt echiifui lerenan potue e rit , epr r aduerſ. ario Botius, us e er, mn D a r- = 3 ðð èòèͤ Per Les, & DE INV NT. LIH. I. ig 4ℳ% rit Alexandere lare us oralem, ⸗ E dis ueure inarbitri Ador, it. Pri kNe mi ergo quæretur, a dederil. Et . Iuia tabulas de- u . dit, an idem ualeat tabulas dare, quod debitum: gque quidem quæſtio ex Theſſalorum defen ſione 4(ut diximus) naſcitur. Deinde an lure dede erit, quæ ”cB D boteſt ber generales quæſtiones diuidi, an quiſqu?ö ⸗ 2 iure poßit auferre rem alienam, an donare alteri: an Alexander, dn à Thebanis, in Theſſalis donaꝰ . Fre. dequitur hinc alia quæ ſtio ex conditione propo r= r ſita, quæ 2 Tſamilur eX reſtitutlons: an ſit perinde ha ur, bengda reſtitutio, ar ſini i nihil eſſet acti omnibus his, quæ præceſſerunt bam. . Videmius hic nihil babere — NTheſalos, quod tanquam proprium dicãt, quodcæ- robur ſit cauſæ ſuæ, niſi id quod mitio dixi, quoòd Alexanderdonauerit: reliquæ omnes quæſtiones iIevx contradictione Thebanorum oriuntur. Comma 1 = niter tamen utri berttdicur ae g ſunt. Neq; enim a a, te, .% botest quiſquam ſa 5 Conſtanter ul bonfrmaſſe. .2. T niſi quæ dicuntur ab aduerſario,; diligente le e ⸗ahegc, tauerit. Sunt autem aliæ ef ſtiones alijs ſc Se S S rees; & quæ in plures ſpargi Juæſtiones poſiec. r⸗ Aliæ tenuiores ſunt, & minus (ut ita dicam) ſinu- 5 M oſc. Magni autem est, acrisq́; in primis iudicij, 5 5 dere quas ex primis quæ ſtionibus deduct as diſpaoa- tandas accipiamus. Pleræq; eiuſ modi ſumt, ut nihil . 20 RODOLPHI AGRIC. aut minimum ſummæ rerum afferant, excquié; éas faſtidium poti am ſide Ali. ſ ſunt, quæ totln propé euentum mtra ſe uictorie continent Circà quas diligentißimus incumbit diſ- ſrenti labor Cicero in quinq; Tuſculanarum di- ſi Butationum libris, cum ſolum ( uantum mihi ui- 3 3 getur)id efficere uoluiſſet, 01 m ad bene beate; f ins dum ſufficere uirtutem: uidebat plurimum dd mh . . „ id docendum adiumenti ſibi collaturum, ſi docuiſ- 1 e ſet animorum immortalit ey. nia tamen id dif . . MA 1* M r . . 18, ficile probatu uidebat, ſubiecit i, ingenioſißi- nint mus in locum eius id, quod proximi erat, nihil ma ſee — i eſſe in morte: ex quo uelut excurſu quodam delax oße tus es eò, ut tentaret efficere, quod præcipue cupi to⸗ evbhbat, nõo interire animos. Qod iam ſt agpe⸗ iᷣ obtinere,ne ihil lamen egiſſet, id peruincebat uti? o que, malum non eſſe mori. Hinc iam tribus ſequ? n ttbus libris ſubdidit, non gadere dolorem in ſapien t tem, non zgbitudinem, non pertiun Ationem. Quæ« (n LcLctu probata ſunt, quis non uidet facilimum per- iiet ma nere ad probandum, ſi mors non eſt mala, ſi re- icn lliqua quæ mala putantur, non cadunt in ſapiente, E i cui hæc mala non ſunt, uirtutem ſummum eſſe Ge bonum'! Sic ſi quis quæral, an man?s noltnis mnd Sr, nti 1„. .. 1. 5„ aee. = Zen leſti apparitionibus, poßint carmin Eil⸗ coërceri. ſe⸗ ,—— Brimum utig fuiſſet in hac quæſtione ereutlen⸗ i . Dy- INVENT. LIB. I. 22?ê1 dum priſcæ philoſophiæ, quod totius diſputationis difficilimi fuiſſet, an ſint ulli manes? at nobis reli- r e gio hãc quæ ſtionẽ ſuperuacuã fecit, quãdo fide eer tu ext, animas non interire. Deinde est id, quod no bis nũc est primi, atappartãt. Nam & hoc multi nõ putaubrut, ſed uanã ex noſtra cogitatione uel metu imaginẽ, ſimulachruq; capere. Post hæc, an noctu poſſunt apparere, cũ etiã ea, quæ natura cõ poßint eſſe moleſti. Videtur enim ſi ꝗd noxiũ habu erint in natura, id é corporibus fuiſſe, —α1 iſſe ci corporibus. Hinc iam ſegtur, an poſsint ulla ope humana coërceri, an poſßint quicꝗᷓ carmina, an poßint eos coërcere carmina. Hæ alit quæ ſtiones oẽs, in ipſis primæ quæſtionis ſunt poſitæ uerbis: quod ipſa res indicat, At in priore Cicerõis quæſti one, quatuor illæ quatuor librorũ quæſtiones inclus dutur in uno eo uerboc(ſolã) in quæſtione poſito. s enim ſolã uirtutẽ ſufficere ad beate uiuenduũ docen d est, prius oſtèdatur oportet, mortẽ malii nõ eſſe. Si enim ca mala ſit, opus erit ad beata uitã immor- talitate. Deinde, dolor ſi malus est, cadatq́; in ſabi entẽ, deerit rurſus aligd uoto ipſius. Cicero igitur conatus eſt docere, nõ cadere eu in ſapientẽ, quod ut ſplendidius erat, ita impetrabilius ſortè fuiſſet, propiusq́; fidẽ, nõ eſſe malu dolorẽ: ægritudinem *Accuſatiui H .XX autem iſti abſoluti idiq; depoſia è S 8 * .- Eunt: itaque uertendos appa ret in nolatinos. 222 RODOLPHI AGRIC aũt & perturbationẽ, ſi nõ ueniũt in ſapientẽ, ni- hil oĩm extra ſe expetendi eſſe ſapienti, propter quæ iſta ſuſcipiũtur, oſtendũt. Ergo nudus iã ſapi ens, nudæ relinquetur uirtuti. Sed de quæſtiõe quo — — tuplex ſit, & quõ ſtatus quæſtionũ, quõ etiã non- — ipſa quæſtio inuenienda ſit, & una imn plures quæ ſtiões, hoc pacto nobis ſit explicatũ. “ Scholia in caput 14. propoſitã iam ꝗſtionem.) Rodolphus in cõmentario ꝓ- Iogi declamationũ Senecæ hũc locum pulchre exemplis illiu 2— .⸗ – ſirat. Faciũt etiã huc ꝗᷓ unt apud Eraſmũ poſteriore cõmenta rio de Copia. Qigtrahunf uel ex uerbis.) Ex uerbis ꝗſtio nes ducunt, qties uerba ipſa ꝗſtionis principalis, uel ſeor- ſum ſingula inſpicimus, uel qdam eom cũ quihuſdã conferi mus. Côtineri uerbis dicuni illa, ꝗᷓ cũ rebus eis, ꝗᷓ uerbis ſi- Enifi cant᷑, certo dam nexu cohærent. An Cato recte tra- diderit Martiã Hortẽſio.) Huius facti mentionẽ fecimus ca. 2 nuius li. 8. Nãq; nõ defuerũt Philoſophi, & c.) Ab hac ſentẽ tia nõ ita multã abhorrẽt, qᷓ in Smpoſio Platonis dicit Pau ſanias. Cuius uerbaAulus Gellius hũc in modũ Latina fecit: Omne, inqt, oĩ no factũ lic ſeſe hahet. Neq; turpè eſt quãtum in eo eſt, neq; honeſtũ: uelut eſt, quas nũc facimus iplſi res, bi bere, cãtare, diſſerere. Nihil nãq; hop ipſum ex ſeſe hone- ſtã eſt, qu ale cũ fieret modò factũ eſt, tale extitit. Si recte, ho neſteq; factũ eſt, tum honeſtum t: ſin parũ recte, turpe fit. Sic amare, ſic amor nõ honeſtus oĩs, neq; oĩs laude dignus: ſed ꝗ facit, nos ut honeſte amemus. Vicerit ne Amazones Her cules.) luſtinus lib. 2. & Herodotus lib. 4. Strabo lib. It. inter fabulas refert, quæ de Amazonibus dicunt. Nomẽ habẽt à priuatiua particula æ & ααε⁵„ mamillä ligni ficat: eò qd mamillã dextrã inde à puericia uſq; a duſtã haberent: ꝗᷓ ſi qñ poſcerer᷑ uſus, expeditius eo brachio uterent᷑. Qux loca te- aiuerint, nõ uſquequaq; inter autores cõuenit, neq; in eiuſdẽ ſemp locis mãſere. Aiùt fuiſſe genus muliene, quæ ſine uiris atq; adeo in contemptũ quenda uirone, ꝑ ſe Rempub. admi- niſtrarint, hella geſſerint, aliis etiã imperarint. Hane reginã quandã, inter cæteros labores ſuos feri uiciſſe Hercules, balteumq ei ablatũ Euryſtheo tradidiſſe. An pugnẽt cum Iri con rige⸗ mae ſduerl um iilatan ſasli acid A ſeſſtu ſolin iple Ee. line uiu 1a N7 que puta prim Anm bus Gulun ſopho A⸗ lumne kuer. ſedea æ a Mort nor⸗ ere cen⸗ . . . -= z 5 . 4 DE INVBENT. LIB. II. 225 gfuibus Pygmæxi.) Plinius lib. v. cap. II. Super hos inquit, ex trema in parte montium Spithamæi Pygmæi narrantur, ter mnas ſpithamas longitudine, hoc eſt, ternos dodrantes nõ ex cedentes:ſalubri cœlo, ſemperq; uernante, montibus ab Agꝗ lone oppoſitis, quos à gruibus infeſtari, Homerus quoq; ꝓ didit. Fama eſt inſidentes arietum, ca prarumq; dorſis arma. tis ſagittis, ueris tempore uniuerſo agmine ad mare deſcen dere, & oua pullosq́; earum alitum conſumere, ternis eam expeditionem menſibus confici, alit er futuris gregibus non non reſiſti, caſas eorum luto pennisq; & ouorum putamini bus conſtrui. Ariſto teles in cauernis uiuere Pygmæos tra- dit. Vide Homerum IM¼Ü.2.. in principio. 10d propoſi- tum antea, id eſt theſim diximus.) Lege cap. 8. Alexander ſu buerſis Thebis.) Samptum exemplum ex y. lib. Inſtitutio num Fabij. Tractat idem Eraſmus in Copia, decima ratione dilatandi, & in Pandectas ſeribens Budæus. Item Trapezun tius lib. Rhetoricorum 3. A Caſſandro.) Hic unus fuit ex ducibus Alexandri, qui illo mortuo Thebas reſtituit. Apud Amphyctionas.) Amphyctiones, inquit Budæus, cc ſeſſus quidam fuit Græcus, apud Thermopylas conuenire ſolitus: ab Amphictyone Deucaleonis filio ſic dictus, qui & ipſe populos cum regnaret, ad conuentus cõuocaſſe dicitur &c. Lege Budæi annotationes in pandedctas, Et Eraſmi Chi- liadas: Amphyctionum conſeſſus. Solam ad bene beatedd uiuendum ſufficere uirtutem.) Hoc docet Cicero Tuſcula- na quinta. Nihil mali eſſe in morte.) Id prima Tuſcula-⸗ na uarijs argumẽtis oſtenditur. Hinc iam tribus libris ſe quentibus.) Id eſt, Tuſculana ſecunda, tertia, quarta, Diſ- putationem.) Cicero lib.5. epiſtolarum ad Atticum: Quod prima diſputatio Tuſculana te confirmat, ſane gaudeo. An manes noctarnis moleſti apparitionibus poſſint carmini bus coë̈rcexi.) De hac manium apparitione nouum eſt mira culum in epiſtola quadam Plinij lib. 3. de Athenodoro philo ſopho. Vide Auguſtinum lib. 9. cap. II. & Iuuenalem Satyra 2. *Quzæ autem & quantæ lint uires carminum ſeu incantatio⸗- num, expli cat in pharmaceutria Virgilius. Et apud Plinium de uer bis & incantamentis carminum caput eſt lib. 28. ,Sed de quæſtione quotuplex ſit.) Epilogus eſt eoum qug de quæſtione dixit. Quæ quoniam multa ſunt, & diffuſe tra ctata, age nos quoq; uelut enumeratione quadam omnia in memoriam reuocemus. Quæſtio eſt cum interrogatione elata oratio, ad quam ita eſſe aut non eſſe reſponderi queat. Ea quomodo ex ſentẽtia Rodolphi diuidatur, ſubiecta in dicat deſcriptio. G X 2 Qux- . Quaſtio- nũ diuerſi tas ſumiĩ* srifariam 22r4 KODOLPHI AGRIcC. ( Aut enim quærimus an ſit res Vnũ ſimplex Aut num noc ſit illud. quod ex ſim plici pronun Aut eſt fl⸗ ciato naſcit. * Aut quõ hoc ſii ¶nitio. ſuntq tres ei illud, ꝗd eſt rur Aut gen⸗ us differẽtię. ium ꝗᷓ druplex. nus. ex par- nam id quod Aut pro-⸗ te ipſa-⸗ prædicatur prium. rũ rerũ . Aut acci- Atque dens. ita duo earum Copulatũ, ut uoluat ne cœlõ ſunt ge & terra quieſcat. nexa. Compoſitum, quod eſt du- plex. Diſiundum, Sit ne aut dies “ aut nox. Aliæ prædicatiuæ dicuntur, ut ſit ne homo bipes. Prior, qua 2 ð G quæſtionum Deinde 1 Alięconditionales, an ſi quis ex mô ꝗᷓ currit, is & moustur, rEdi. At- q; hĩc du Aliæ puræ funt, ut an ſit ani-⸗ plex Ori ma immortalis. tur di- uerſitas, „ Altera, qua quęſtionum. 3 Aliæ modales, in quibus ali- . quis horũ quatuor ineſt mo⸗ dorum, poſſibile, cõtingens; impoſſibile, neceſſarium. „ Poſtrem ‚pro diuerſitate artium ad quas pertinent, quo- modo tanta quæſtionum diuexſitas ſit oporttct,cduani ipſa⸗ rum eſt artium. lIam ltte ſ⸗ DE INVENT. LIB. II. 225 lam quiſquis ſcribit aut dicit, quæſtionẽ aliquã tractat- Ea in altercationibus tum apparet, cum quod alter af- Armat, id alter negat. In cæteris orationibus inueniri ſic poteſt, ſi perſonam, xem, & conatum inuigem comparemus: Præterea quæſtiones eæ, in quas prima qu æſtio diduci eur, partim in uerbis ipſis poſitæ ſunt, partim in ijs quæ uer-= bis continentur. Verbi cauſa: Z Prima quæſtio eſt. ”” An recte Cato Martiam Hortenſio tradiderit. Quæſtiones incluſæ in uerbiis. An fuerit Cato, an Martia, an Hortenſius, an ſit aliquid rectum, an Cato Martiã tradiderit, an tra diderit eam Hor- tenſio, an recte Cato Martiam Hortenſio tradiderit. Quſtiones incluſæ ijs, quæ uerhis continentur. An ho-⸗ mo quiſquam uxorem habuerit, an recte habuerit, an dimi- feerit, an recte dimiſerit: an tradiderit alteri, an recte tradide⸗ rit. Deinde, ſum Cato uxorem habuerit, num recte habue- rit: num dimiſerit, num recte dimiſerit: num tradiderit alte- ri, nũ recte tradiderit. Hinc iam, eequid Cato habuerit Mar- tiam, ecquid eam dimiſerit, ecquid eam tra diderit alteri, ecquid Hortenſio: & unumquidq; iſtorum, recte an ſecus. Inde iam poſtremo loco ſequuntur illa: An ciuis Roma- nus, ſenator, philoſophus, & quidem Stoicus, homo ſeuerus?: ha buerit, dimiſerit, tradiderit: & an recte habuerit, dimiſe- rit, tra diderit: uxorem, atq; hãc quidem nobilem, luuenem, pudicam, deniq; Martiam: homini alteri, nobiliori, liberali- us uiuenti, conſulari, diuiti, gratioſo, eloqu entinidq; hoc tens pore, hoc modo, propt er has cauſa s. Quæ tam late diduxit Rodolphus, non quod omneis haſce quæſtiones explican- das exiſtimet: ſed ut ex multis, ea quæ noſtro potiſſimum in ſtituto commoda fore uideantur, eligamus. Atq; hactenns de quæſtione. ORATIONIS8S EXK VARIA ſtruendi ratione diuiſio. „ . Capat XV. . 1 5, ℳ goren r äo,r erg Roximum eſt, ut quia de materia dialect ices. hoc eſt, quæ ſtione diximus, nucde inſtrumẽto X 3 pſius ae RODOLPHI AGRIC. oratie⸗ Pe ereani nanip qul diß L idem cona- V tur faceré de illo ſen Orationis multæ poterant fieri diuiſi ones, no-⸗ bis duæ maxitne ſufficient: quarlim altera à ggn ctura ip 4,, ſe tur aute omnisoratio, aut ſi, ie, ut Lofli Dila n⸗ ,. In ut ſit conciſ— 4. erlitiq; propriam eam dialectices eſſe. Equidẽ cum boßit utraq; orat ione, & cõciſa⸗ perpetua, pro babiliter ornateq́; dici, utranq; etiam ad dialecti- cum communiter & rhetora crediderim pertine- re:cum antea rationem probabiliter diſſerendi, di alect ico:ornaté, rhetori aßignauerim. Ergo & in foro ingens etiam ſemper fuit oratoribus in al- tercationibus labor: ſeu cum teſtem interrogarent, ſeu cu ex perpetuæ dictionis decurſu in id ſunt de lati, ut per ſingula argumenta premerent aduerſa- rium, & uel illius ſ fletio confe ßionem exprime- .,6 tilia- re⸗ rent. Vnge caita⸗ adhuci keipe uſum à Quin rum m adhioetliudationcn lhori liones tamina Bc Zcnau cauerdale in — Aillam explicitæ manui ſimilem dicebat. Et illã qui õ dem perpetuam orationem, uocant, attribueruntq; S eam rhetori: baſte uerò in n foro al altercat ionem, uolis is Mern auit. rſis len cireo nu in in inf ort Cor = eri DE INVENT. LIB. II. 227 tiliano altercationes uidemus. Comici uerò & Tragici poẽtæ, quod nemo negauerit, ciuili oratio nis generi (ſi illud proprie rhetoricum eſſe uolu⸗- mus ) magis ſunt uicini, ꝗᷓ ſcholaſtico philoſopho- rum: ꝗ tamen ipſi, interciſa conſtant oratione. Con tra quæcunq; fere Ariſtoteles, permult alij pre clari in philoſophia noĩs ſcripſerunt, p petuo ora tionis connexa ſunt textu. Sed &alius dia logo eandem rem, alius unius tantli perſonæ oratiõe tra ctauit. Vt de amicitia Cicero in Lelio perſonas al- ternis dicentes induxit: Ariſtoteles in Ethicis ean dem rem ſuis ipſe uerbis eſt executus. Hæc id- circo dixi, ꝗa de oratione & partibus eius dictu- rus ſum nõnulla, quæ ſolet etiã à rhetoribus expli cari: ne quis ea ciũ legat, egreſſum me terminos in- ſtituti mei credat. Ci enim ſit (quod ſæpe iam di ximus) dialectices munus, accõmodatè ad fidẽ pro cuiuſ. rei natura diſſerere: fatendum utiq; erit, quomiã id oratione uelut inſtrumento fit, quacunq: id oratione fieri poßit, eam dialectico inter artis ſuæ inſtrumẽta eſſe numeranda. Neq; tamẽ ne gauerim multuũ hæc duo orationi genera diſtare, ci iſi⸗ int inſtäãtiora, magisꝗ; urgeat cõciſa, & pluriũ utiq; fraudii: ſint capacia, earũ maximé, Juæ ad- uerſario laqueis captioſarũ interrogat ioni u ſtruun tur. Qud fit, ut perſæpe oratores in ppetuis actiöi X 4 bus, 22 8 RODOLPHI AGRIC. bus, ſi quando acrius premunt aduerſarium, imiten tur altercantem, interrogètq́;, ecquid habeat quod reſpondere uelit? ecquid poſiit iſtis contradicere? Perpetua uerò dictio, tractu æ qualitateq́; ſua iudi ci eſt aptior: ut qui non adeo quæ prorſus ſunt ue- re lobus magis ſequatur ueriſimiliora di- n: quiq; potius ex toto orationis complexu, omniumq́; eorum quæ dicuntur comparatione, ac- cipere malit, quod probet aut auerſetur aduerſari us. Aduerſarius uerò nihil uellet prætermiſiſſe, quod ipſum offendere poſſet: ſed potius ſtatim unũ qvuidq́; apprehendere cupiet, ſingulisq́; inſiſtere, neque quicquam è manibus niſi ui dicentis abre- ptum dimittere. Est itaque(ut ſic dicam) in perpe- tua orat ione ueritatis color plerunque ſpecioſior: in alternatione diſquiſitio exactior. Qualeſcuq; tamen ſunt orationum iſtæ differentiæ, quia utra- que docemus, utraque intra dialectici ueniet tra- ctatum. Scholia in caput 15. Struitur autem omnis orattio, aut ſic ut cõtinens ſit.) Fa bius Quintilianus lib. 2. Itaque cum duo, inquit, ſint genera orationis: altera perpetua quæ rhetorice dicitur: altera con - ciſa, quæ dialectice: quas quidem Zeno adec coniunxit, ut nanc compreſſæ in pugnum manus, illam explicitæ diceret ſimilem: etiam diſputatrix uirtus erit: adeo de hac, quæ ſpeci oſior atq; apertior tanto eſt, nihil dubitabitur. Et Cicero in Oratore ad Brutum: Zeno quidem ille, inquit, à quo diſcipli na Stoicorum eſt, manu demonſtrare ſolebat, quid inter has artes intereſſet. Nam cum compreſſerat digitos, pu enumch ð ðMU fece- nl mion lutt loch losp ſlot nmi⸗ Pis, nt ſrum⸗ Ction nttee atic⸗ num! famnh conci nerd e0 t bil cut bu eſt dit Hun time lius . in ae DE INVENT. LIB. II. 229 fecerat, dialecticam aiebat eiuſmodi eſſe: cum aut em didu- xerat & manum dilatauerat, palmæ illius ſimilem eloquen tiam eſſe dicebat. Vide Senecã lib. I4. epiſtola 9o icem Quin. tilianum lib. 2. Equidem cum poſſit utraq; oratione.) Pro⸗ pat rationibus aliquot, utrumq; orationis genus communi ter & ad rhetorem & ad dialecticum pertinere. Quanquam hic quoq; uerborum magis quàm rerum inter Rodolphum & alios pugna eſt. Etenim Rodolphus de rhetorica & diale dica loquitur, quatenus hæ communes quædam miniſtræ ſunt artium omnium, ita ut ab rhetore ornatus peratur ſer- monis, àQ dialectico probabilitas. Quo certe modo tam con- ciſam quàm continentem ſeu perpetuam orationem, utric harum artium communem eſſe oportet: cum utroq; genere orationis, probabiliter ornateq; diſſeri poſſit. Qui diuerſam ſunt ſecuti ſententiam, hi dialecticen ad ſcholaſtica illa um- braticaq́; certamina coartarunt: & officio rhetoris, eos de- mum fungi arbitrati ſunt, qui forẽ ſibus illis adtionibus ope am ſuam addixiſſent. At enim nonne & in forum interim conciſum illud orationis genus uenire poteſt? Poteſt quidẽ: uerùm id rarius. Et qui hunc in modum diſcreuere res iſtas, eos non tam quid fieri poſſit, qu àm quid plerunc fieri ſole- at, tradere uoluiſſe apparet. Cum antea rationem proba- biliter diſſerendi dialectico.) Id fecit libri huius capite ſe- cundo. Ergo & in foro ingens etiam ſemper fuit oratori- bus in altercationi bus labor.) De his altercationibus caput eſt apud Fabium libro ſexto, capite tertio. Quod autem ad- dit Rodolphus editas eſſe à Quintiliano altercationes in hunc uſum, de ea re dice mus nonnihil libro tertio, capite de cimoquinto. Cicero in Lælio.) In libro de amicitia, qui LCæ lius inſcribitur. ALTERA DIVISI,O ORA= tionis, & quid ſit expoſitio, quid argu mentatio. Cap. Kvv. A Lteram orationis diuiſionem ab orationis A effectu diximus aceipi. Is est, docere, quõad eius fieri poterit. Qui docetur autem, aut paratus est crederę, aut eſt orationis ui cogendus. Sic & X § ora⸗ 2130o RODOLPHI AGRIC. n orat io, aut ſatis habet explicare rem, de qua di- eit, cuiuſ modi ſi t, ſecura fidei opinionisq;; eius qui . audit: aut talem eſſe beruincere et iã renitente au-⸗ eit ditore conatur. Illud expoſitiõe fit, iſtud argumen ſue tatione Omnis igitur oratio, & prorſus omne quic quid dicitur, aut expoſitio erit, aut argumentatio. ne re. B Expoſit ionem priore libro diximus eſſe orationẽ, hit . gquæ ſolam dicentis mentem explicat, nullo quo fi⸗ en „ .. ddes duditi fiat adhibito. Argumẽtationẽ uerò ora ie tieonem, qua quis rei de qua dicit, fildem facere co Mi natur. Iuter narrationem & expoſitionem, item aͤen argumentationem & confirmationem, nulla ſane gun est differentia. niſi quòd narrationem & confirma ani tionem duas orationis partes facimus, quibus cer-⸗ tus est in cauſis locus: ex poſitio aĩt & argumentaza gi tio, generalia ſunt noĩ a: & in proœmio ſæ pe expo ag nimus, ſe pe argumẽtamur: & in narratiõe interin us argumentamur, & in confirmatione exponimus, 4t & in peroratiõe itidem utrunq; nonnunꝗᷓ facimus. ip Itaq; ut ꝗᷓ minimũ confunderemus noĩa iſta cum ſeſ illis, placuit hæc ſic potißimum noĩ are: quanꝗᷓ ſit rg ea nonnunꝗ apud autores inuenire confuſa. Ex- poſitio ergo(quemadmodum dicimus) est, quæ rem ſ recenſet ſolum talem aliquam eſſe, uelut credenti i . . auditori Argumentatio, quæ talem eſſe rem, rati- 0 one peruincefe nititur. Vt ſit expoſitio: Vrbs anti,ꝭꝰ M DE INVENT. LIB. II. 2 517 qua fuit, Tyrij tenuere coloni, Carthago: quæq́; ſe 4 quuntur. Cauſas enim propter quas oderat Aeneã Iuno, recenſet poëta. Easq́; ſi ſic accepiſſet, ut dubi um faceret, an odiſſet Aeneam luno, harumq́; com memoratione cauſarum uellet id docere: argumen- tatio eſſet. Nuc quia odium Iunonis uelut certum indubitatumq́; ſumitur, cui cauſæ ſubduntur, non ut oſtendatur odiſſe Aeneam Iuno, quippe pro cer to id eſt, quemadmodum diximus: ſed propter quas odiũ ipſum prouenerit, expoſitio eſt. Quòd ſi iam cõuertamus orationem, dicamusq́;, non dubium e&t quin oderit Aeneam Iuno, quoniam Carthaginem amabat, cui exitium ab Aeneæ poſteritat e uentu-⸗ rum erat, & quia contra Troianos ſteterat pro Ar giuis ſuis in bello, & reliqua quæ poẽëta ſubdidit argumentatio fiet. Vt obiter admoneamus, idem quandoq; expoſitionem & argumentationem, ma tata tantùm orationis forma fieri boſſe:cum poßit idipſum, & cauſa rei eſſe, & ratio. Rationem in præſentia dico, per quam res cognoſcitur: cauſam. per quam eſt. Ergo ſi quis, cum uideat deficere lu- nam, diſſeratq́; id euenire, quoniam terra interpo ſita ſit inter ſolem & lunam, excludatq; radios ſo- lis, ne mißi ad lunam, illuſtrare poſßint eam fulga- re ſuo, cauſam dicit, expoſitioq́; erit. Si quis au- tem cum uideat lunam deficiẽtem, probet terram inter⸗ –— 252 RODOLPHI AGRIC. niterpoſitam eſſe inter ſolem & lunam, quoniã ali ter deficere luna non poßit: rationem tantum red-⸗ det. At ſi cras defectum ire lunam prædices, idq́; oſtendas, quia doceas terram inter ſolem & lunam interuenturam: idem iam, hoc est, interuentus ter- rgæ inter ſolem & lunam, cauſa erit defectus lunæ, quia per eam eueniet: & ratio quoq; fiet, quia per eam euentura eſſe cognoſcetur. Argumentatio alut est, quod paulo post ſubiecit poëta, Meéne ince pto deſiſtere uictam: Nec boſſe lItalia Teucrorum auertere regem? Et reliqua: noli enim ſunt loci. Nõ dicit Iuno ſibi ipſi tanꝗᷓ credenti, nolle ſe deſiſtere propoſito: ſed addita ratione, docet ipſa ſe, quare indignum ſit ut deſi iſtat: hortaturq́;, ut in ſententia permaneat. Huius aut admonendi uidetur, nonnun Juam in expoſit ionem uenire argumẽtationem, & ſoeopius in argumentationem expoſitionem uenire. E aq ſi ber ſe Téciplantur, quici; poterit uocari id ipſum, quod est. Argumentatio erit itaq;. Aſſenſe- Ve o & quæ ſibi quiſq; timebat. Vnius in miſeri cenxitium conuerſa tulere. Quò magis enim botuiſ- ſet brobare, 6 oͤmnes aſſenſiſſe, quam quòd gaude- bant ſecuritate ſua? Ita apud Ciceronem pro Milo ne: Seruos ex Appennino deduxerat, quos uideba- tis: rei euim erat minim obſcura. Et baulo post ite rum: Quen uocem eius ad hunc M. Catofrin ſta⸗ “ tints DE INVENT. LIB. II. 235 tim Fauonius detulit. Et iterum: Vt ante ſuum ſun dum (quod re intellectum ext) Miloni inſidias col- locaret: quæ omnes argumentationes ſunt breues quidem, ſed argumentationes tamen. Contra inter argumentandim expoſi tio eſt. Vt pro lege Mani- lia, rerum à Lucullo cõtra Mithridatem geſtarum. Item pro Murena explicatio mſtitutorum philoſo phiæ Stoicæ, quam Cato ſectabatur. Et pro eodẽ, uerba minæq L. Catilinæ, & in domeſtica concio- ne, & in ſenatu iactata. Laudationes ſæpe ui- tuperationesq́; tote propemodum ex poſitione cõ ſtant. Quæ cauſa fuit nonnullis, ut crederent in eis controuerſiam non eſſe. Veruùm quia & inter ex ponendum argumentatio, & inter argumentan dum expoſitio, utraqy fitalterias rei acceßio, trang eunt in nomen quoq; illius, cuius ſubſtantiæ iungun tur. Quanquam enim partem quampiam ex poſitio nis interiecto nodulo aliquo argumentationis fir memus, non tamen tunc circa id ſumma cõ ſiſtitinn. ſtituti noſtri. Et expoſitiones quæ inter argumen tandum fiunt, quanquam ſiut utiq; per ſe dcceptæ expoſitiones, tamen quia argumentationum pars ſunt, & illis confirmandis deſtinantur, argumenta tiones uocantur. Nomina enim data rebus eſſe uo- luit Anaxagoras, non ab eo quòd ſolum, ſed quòd maxime eſſent. egker 1 p = J scho⸗ sz4 RODOLPHI AGRIC. Scholia in caput 16. Expoſitionem priore lib. diximus eſſe orationem) Li⸗ pri I. cap. item I. Inter narrationem & expoſitionem, argu mentationem item & confirmationem.) His ad plenum in- telligendis multum momẽti attulerit lectum huius libri ca put 17. Vrbs antiqua fuit.) Primo Aeneidos. Locus notior, a g aſſcribi debeat. Cũ idipſum poſſit eſſe & cauſa rei & ratio.) Cauſam nũc dicit, ꝑ quã res habet utſit: rationẽ, ꝑꝗᷓᷣ res haber ut cognoſcat᷑. Ergo res eadẽ, inꝗt, & cauſa eſſe põt & ratio: cauſa, quatenus ꝑ ipſam res eſt: ratio, quatenus pex ipſam cognoſcitur. Exẽpla ꝗᷓ addit, ſatis dilucida ſunt: modò ne ignoremus, de fectum ſiue ecclipſim Iunæ prouenire inde, quod terra inter ſolem & lunam interpoſita, obſtat, quò mi nus luna radijs ſolaribus illuſtretur. Mene incœpto deſi- ſtere uictam?) Verba Iunonis primo Aeneidos, indignãtis ſe tot annos contra Aeneam fruſtra bella geſſiſſe, animantisꝗe ſe ipſam ne ab ineœpto deſiſtat. Locus eſt notus uel pueris; quocirca nihil cauſæ erat, cur huc plura aſſcriberentur. Nonnunquam in expoſitionem uenire argumentationẽ.) Quintilianus lib. 4, Argamentabimur, inquit, in narratione nunquam, argumentum ponemus aliquãdo. Each ſi per ſe accipiantur, poterit quicq; uocari id ipſum quod eſt.) Quo- ties argum entatio, inquit, uenit in expolitionem, tunc per ſe quidem inſpecta poſſet ſuo nomine, hoc eſt, argu mentatio di ci, ſed quia in eiuſmodi oratione expoſitio dñatur, hinc eſt, uti tota expoſitionis nomen recipiat. Idem fit, quoties expo ſitio in cidit in argu mentationem. Aſſenſere oẽs, & quæ ſi bi quiſq; timebat & c.) Verba ſunt Sinonis 2. Aeneid. quone mentio ſiet & capite ſequenti. Vt pro lege Manilia, rerum Lucullo geſtarum.) In ea oratione explicaturus Cicero, quo modo magnum adhuc poſſet eſſe id bellum, quod cum Mithridate gerebat populus. Romanus: initio Lucullũ lau- dat, atq; res eius aduerius Mithridatem geſtas exponit. Lon gum foret huc totu m locum aſſcribere, neq; ita multum mo menti atrulerit ad eorum quæ ab Rodolpho dicuntur intel- ſigentiam. Et pro eodem uerba minæc; L. Catilinæ.) Dixe rat enim Catilina in domeſtica cõcione, miſerorum fidelem deſenſorem inueniri non poſſe, nili eum qui ipſe miſer eſſet: minime timidum & ualde calamitoſum eſſe oportere eum, qui eſſet futurus dux & ſignifer calamitoſom. Dixerat idem in ſenatu, duo corpora eſſe in republica, unum debile firmo gapite alterum firmum ſine capite: huic cum ita de ſe meritũ eſiet, caput ſe uiuo non defuturum & c. Nomina enim r u5 lelu ſhi it . 4 N⸗ n tl⸗ ic lot, 8 UeH Chet eſe unt ged g⸗ 14 0, . I DE INVENT. LIB. II. 235 bus data uoluit Anaxagoras.) Philoſophus hic fuit Aſiati- Eus. Claruit Athenis eodem tẽpore, quo Perſarum rex Xex xes. Cum poſt annos complures ex Græcia in patriam eſſet reuerſus, uideretq; deſertas poſſeſſiones ſuas: Non eſſem, in quit, ſaluus ego, niſi iſtæ periſſent. Et qui annunciarat mor- tem filij. Nihil noui nuncias, inquit, ſcieham enim me genu- iſſe mortalem. Porro quod hic de eo dicit Rodolphusid (6 xecte memini) tribuit ei in Phyſicis Ariſtoteles., QyAM MVLTIPLENX SIT parandeæ fidei ratio. p⸗ rr cap. XVII. — à nos ſingulatim de utraq, brinunni, de ar⸗ giguenafo dicamus, quoniam ſunt in ea ro ur Meruili, diſſerentis Expoſi. ttio enim inuenitl ut ita dicam fidem, argumentatto facit eam. Si quil⸗ autẽ habet expoſitio, ſicut habet utiq; artis, i dialectico præcipiendum ſit, id fere ex argumen- tandi ratione deſcendit-. Cum petatur autem fues argumentatione, dicẽdum uidetur in primis, fſidem orationi dupliciter cãtingere, aa ſcilicet Crora tione. Rebus contingit fides, quam is qui audit, uelut tacita apud animũ ſuum argumentat ione col ligit: &ρÿcx perſona eius qui dicit: quia uel is puta tur, cui tutò poßit credi: uel ꝗfe us aliquis, ut be neuolentia, ut ira, ut miſericordia, propenſiorẽ ſa⸗ cit animum audientis ad credendi Et ex reli uis, ut ſunt einpus, lucus, res, & ipſius etiam qui aau- dit pſæpe cupiditas, uel & gtas ktench⸗ animi, cuius anila ftrt ita eſſe⸗ſ ſe 236 RODOLPHI AGRIC. dicendi modus. Vnde & perſeæ pe dubitatio dices- tis, noſtram opinionem confirmat, non quia id uer 6 be efficiant, ſed quia credendum uidetur maxime l o err 7 ei, qui nihil = Contraq́; argumen M .“ toſius s & & ſoli ici dice ti, minus ha habetur interimfi- ui Aei. Putamus enim, non fuiſſe de ſide noſtra dubita tag Mien lbi ipſe non haberet: & guia ſei- Mi rret nõ dicere ſe uera, in cam perſuaſionem uenire, 20 — ut ne ueriſimilia quidem nobis putaret uiſum iri. Minn ☛½ W vnde ductum etiam in prouerbium est, neminem 1 ſan bredihlliter alijs mentiturum, niſi qui fuerit e antea ſibi ment itus. Sinon ille Vergilianus, nihil ha o bet in uerbis ſuis, qud fiden, faciat eis, quæ de caſu dei un ſouruharien en equi confingit. Vnde ergo fi Oj Qes illi uenit? Primùm credebatur auectos hoſtes: 1 7 uie imoto metu, libertas i iam Troianis „negligen⸗D tius omnia & ſocurius audiendi, in, minusq; ſuſpecta D ber Pll 2 uerba Sinonis accipiendi, ut A Nelode elenen relictum Poſtibia, nõ z uideri ni ĩgffenſum ſult inimiee icum Agd hæc ne e ſens pr uiro or, Giaſi⸗ ericor lax pef = ni ð Palameds Troianis vlyßis emaulatione & ltafe „ 4 4 S Alis bellis dcceptior. Vlyſſes contrà Troianis aſtu „ daa e. a dolisch inuiſus. Troiani cupientes uera eſſe quæ di aii ccbantur: & paratiores ad credendum, quia nul- . . : Si, Uun ulthini elt gremunt Mnaco⸗ Præterea mn rS. X g0 al- Pa, ⸗e . * Fa ae DE INVENT. 11. I. 237 „palladii à Sræciz Troia furto ablatum. Equus » e animal Pium bellis, & deæpræ, idi bellorum ſa- n cerum. Poſt Laocoon à draconibus peremptus, qui equum uiolauerat. Quia narrantur omnid co 4 conſen . tanea iſtis, quanquam nihil ſit in oratione, quo ue⸗ . S S, D , 7 ra quæ dicuntur probentur: ipſe tamen collectione E. 5 DE 4 collationeq; re rer auditor, & earum inter ſe 0 *½ r. :. gis & coòngruentid, ſic eſſe ſibi perſuadet. Ergo credumnturalia, quia uera eſſe certum est, quale 1 1 quod primum narratur de Palamede: H belelal. proditione Pelaſæl l emn rrr,n riſontci in o indicio, rese bella uetabatt. ei Demi/a, , nD Btiterlm! 2e Omnis ſpes Danam, & aen i fiducia belli, VPralladis auxilijs ſemper ſtetit. . 1r Alia creduntur, quia ſunt per ſe obabilic ue Ssepe ugin Danai Troia cupiere relicta Moliri, & longo feſei diſcedere bello. S t,· 1 „Et, Aſſenſere vmnes, & quæ ſibi quiſq; timebat, . 8. S 1 Vnius in miſerie Xxitium conuerſa tulere. Alia creduntur, quia alijs ueris ſimilia ſueut D Sanguine Hucrendt reditus. LCLreditur enim, quia ſimile illius est: Sanguine placaſlis uentos & uirgine cæſa: quod certum eſt. Sic etiam, 1 2; 58 RODOLPHI AGRIcC. Hinc ſemper Vlyſſes S Criminibus terrere nouis, hine ſpargere uoces 4. In uulgum ambiguas. N Certum erat antea talia ſolitum illum facere. e uedam uelut in numerum creduntur, quia non in eeeeeent, cur falſa ea putemus: VvVt, ..à Ii me comitem & conſanguinitate propin quum n PVPauper in arma,pater primis huc miſit ab annis. iui Bt, Bis quinos ſilet ille dis, tectusq; recuſat .* Prodere uoce ſua quenquam, aut opponere morti. ne e, Pt, Limo ſoc; lacu per noctem obſcurus in ulna DHe l A⸗Ci litui. in⸗ Non enim est, cur iſta uel ſic uel potius non ſic fli-In ca credamus. Quædam etiam fidem habent, quis inter duo prorſus uera uelut uia uf tranſitus qui- . dam ſtatuit tur: occupantq; eà mens, quia ad alia . non reſpicimus, ut hæc uera credamus. Vt Palame- 14 dem fraudibus Vlyßis o?c:ſum e s Pro onfeſſo e&t, & Sinonem relictum à Græcis in patriam pro l fectis, res ipſa indicat. Cõnectit hæc duo capita i u . non, bin ſumpto fundamento fraudis, quòd cõſan m —— Aulineus eſſet Haeere: Qucd eun uideatur nihil ffſfſumme rerum allaturum, & uelut extra rem, & ( nihil ad rem pertinens, pro uero accipitur, origi u nemq; fidei præbet omnibus illis, quæ poſtea dicc- n tur. Vt nterim admoneamus, nulla parte illum qui mae c8= 1. — 17 DE INVENT. LIB. I. 233 eontra nos diſſerit, acrius inſpiciendum, quàm ubi inimum urgere nos, ueletiam ridiculus nobis, fir mare partes noſtras uidebitur. Ea nanq; quæ palꝗ nos premunt, uelut aperta uis, ui repellitur, ipſaq́; uel indormientes nos impetu ſuo excitant. Quæ ue rò tanquam ſtolida, & nonnunquam etiam ut pro- ſutura, proferuntur, ius plerunq,, ogra⸗ uius diffciliuaq́; uitatu periculum ſerunt. Poſtre- mo creditur dicenti ipſi, quia uel grauis uir uel be AE AKA AL 2 MAAAEE neuolus putatur. Ad id figurandum pertinet, quod gnα „ ,„ . . S 32 . ℳ. diæit Pas odiſſe Firos. Et, Quod dij prius omenin ipſum Cõuertant. Quanquã ſint autem hæc omnia in ipſa oratione, non tamen altera adhibetur alte- ri, tanquam fidem factura: ſed ſingulæ per ſe poſi- tæ, reputatione audientis apud animum ſuum com parantis eas, parant fidem. Pleraq; uerò ſeipſis, ſo la rerum æſtimatione, quia apte accommodateles omnia natureæ ſuæ dicuntur, idcirco uidentur cre-⸗ dibilia. Hocq; fidei genus, cum omni orationi non- nunquam tum eſt expoſitioni maxime neceſſari um, cum non habeat ea ſide niſi ex rebus. Fides dautem queæ fit oratione, et, quæ conficitur argum? tãdo, cũ rem dubiã probabili colligimus argumen to. Id uerò quo ſimul cõplectimur rẽ, quã probare uolumus: & illud inuentum, quo probare conamur eam, argumẽtationẽ eſſe dicimus. Sane quo pacto X 2 Ar 7 6 240 RODOLPHI AGRIC. argumẽt rei probãdæ argumentãdo adhibeatur, in cõmune prioris libri mitio, ꝗᷓ potuimus aptißi- me conati ſumus ex plicare. In hoc loco, quæ argu mẽtat ionis, hoc e&t, oratiõis ſunt propria, dicẽtur- Scholia in caput 17. Ex perſona eius qui dicit.) Autoritas quomodo fidem conciliat, uide Cic eronem in Topicis ſub finem, & Quinti- lianum lib. 4. cap. 2. Vnde & perſæpe dubitatio dicentis.) Quꝛa de re plæracd; eſt uidere apud Eraſmum in declamatio ne quæ Lingua inſcribitur. Accipere,) Videtur le gendum accipiendi. Non uideri niſi.) Videri hoc plane redundat, ſi grammaticam cõſulimus. Quinihil improbius affirmet.) Tribus maxime perſuadetur, uita dicentis, ueritate rei, &. ſimplicitate elocutionis. Vide Ariſtotelem lib. 2 cap. I. Rheto ricorum. Neminem ſatis credibiliter aliis mentiturum.) Quincilianus Iib. 12. Prodit enim ſe, inquit, quamlibet cuſto- diarur fimulatio. Nec unquam tanta fuerit eloquendi facul- tas, ut non titubet ac hære at, quoties ab animo uerba diſſen tiunt. Sinon ille Vergilianus.) ſecũdo Aneid. Similem nar- xationem eſt uidere apud Terent iũ in ατ%. qua Syrus Cli niæ ſuſpicionem tollit. Id uerò quo ſimul.) kaq; argumen tatio eſt oratio ea, quæ &rem probandam, & argumentum quo probare rem eam uolumus, cõplectitur. Cicero in Par- titionibus ait, argumentattonem eſſe explicationem argu- menti. Idem in Rhetoricis, nomine argumentationis duo ſi gnificari dicit, argumentum ipſum, & artificioſam inuenti iam argu menti expolitionem. Sane quo pacto argumentum rei probandæ argumentando adhibeatur.) Lege lib. ſuperio xis capite ſecundo. QVOT ARGVMENTANDI ſpecies ſint, & quæ ſingularum ſpecierum partes. —” e. Caput XVIII. S ldes mnis quæ fit argumentando, aut enſi bus primm cœpit, deſijtq; in mentefn, in qus . Soynsrnsns ſenn, oen rP wn ne⸗ 0 ié, 8 ee r S DE INVENT. LII. II. 241 neceße est fidem omnem conſi, iſtere. Aut ipſa per ſe mens, alteriex alterores perceptas conferendo, col legit. Prius eſt, ut quia uidimus lunam iam pleni- lunio deficere, & iterum tertio, quartoq; itidem fi eri, dicimus: luna tunc & tunc, & alio item alioq; tempore pleniluuio defecit, nec unquam aliter esᷣ uiſum:colligimus ergo, luna nunquam niſi plenilu- . nio deficit. Priora enim illi ſenſu percepta ſuert ſ . gulatim: poſterius autem quod est, lunam nunquum : 4 niſi plenilunio deficere, mente ſola percipitur. Se- cundum, cum mens Alterum colligit ex altero. Ve cum dicimus, luna nunquam deficit niſi plenilunio, n ergo neceſſe e&t id fieri interuentu terræ lunam ob um brãtis. Horum enim utrunq; niſi mente, percipi ia negꝗt. Pro hac diuerſitate duæ natæ ſunt perfectæ .S t formæ argumentandi, quarum alteram inductio- nem, alteram uulgò uocant Græco nomine “0%⁰ viνοαÜÜ Cicero apté (ut omnia) & prope ad uer- . bum, ratiocinationem dixit. Mihi rectißimè uide- tur induct io dici, enumeratio, quemadmodum Ci- cero dixit, argumentationem quandam eſſe ex par . tium omnium enumeratione. Inductionis uerò no- . men magis couenit imperfectæ enumerationi, cum . duobus tribuſue propoſitis inducitur auditor, ut in , — . omnibus ita credat eſſe. Est at induct io uek . (ut nos dicimus) enumeratio, argumentatio qua ex . X plu⸗ 244 RODOLPHI AGRIC. pluribus uel partibus uel ſpeciebus, unũ uel totumn N uel genus uniuer aliter colligitur. Genus in præ- ſentia uoco, quod aliqua ratie in plura diuiditur. Species, in quas id diuiditur. Ex partibus hoc mo- “ do: Paries ect meus, fundamentum meum, tectum n meum, reliquæ q́; partes meæ ſunt: ergo domus mea M est. Et hoc item: Plebs Romana optime de Milone i Aſntit, & equeſter ordo, & ſenatus totus ergo bo. ſe Roman. optime ſentit de Milone. Ex ſpeciebus hoc et modo: Pompeius habet uirtutem, habet peritiã rei E nilitaris, autoritatem, felicitatem: habet ergo cun inn AQaa pompeius in ſumno duce ſpectanda. Ratiochti tio(ſi Latino malumus uti noĩ eeſt ut inquit Ari⸗ ⸗ .. eh- Hä, 6 g ſ p z, — eeor, kot. oratio, in qua Poſitis quibuſdum, neceſſe e' ,, 1 12 aliud præterka quæ poſita ſunt euenire. Vel, est ur 4 gumentatio, in qus poſitarum duafum propoſitio- mnum duo termini ſic iunguntur in tertiõ aliquo, ut ſu 295* r=Ss& Rernr 4 . . neceſſe ſitte 5eodem modo inter ſe coniungi: Vt. M oymnis inſidiator iure occiditur, Clodius est inſidia 1 tor, ergo Clodius iure occiditur. Hic in his duabus j propoſitionibus, iure occidi & Clodius, iunguntr affſirmatiue, in eo quod est inſidiatorem eſſe, iun- xl gunturq́; inter ſe etiam affirmatiue. Sic etiam nea u tiue, nullum quifatetur à ſe hominem occiſum, fas eeng uiuere, Milo hoc fatetur, ergo Miloni ſas non l cit uiuere. Hic Milo & fas eſſe uiuere, difiungun- ſ tur 1 DE INVENT. LIB. II. 243 tur negatione, in eo quod est fateri hominem à ſe occiſum, diſiunguntur ergo itidem inter ſe. Sed 2 = r r, Ach Dt arg,, rre o E quæ ſit lex ratiocinationum, quoiq; ſiut e rum fi- 1 * * . . 9 — 7 guræ, exacté proſequi ad iudicandi pertinet ratis nem. In præſentia, quoniam neceſſe est uſu uerEe nomina iſta:ne ſint ignorata, obiter quantum præ- ſentis rei ſufſicit inſtituto, dicantur. Id ergo quod efficitur argumentatione, alij concluſionem, alij in tentionem uocant, quoniam ſit id, quod intẽdimus argumentando conficere· Ea uerò, per quæ confici — Pa e E rr p. — . . mus cõcluſionem, pkopoſitiones dicuntur. Et in in- ductione quidem nullum inter ſe diſcrimen habent propoſitiones, nec nimerum præ finilum. Pro mual titudine enim partium aut ſpecierum, creſcat is, ne ceſſe ect, & quælibet ex æquo adhibetur concluſi oni conficiendæ. In ratiocinatione autem duæ tan WEE Pv aſ. er r nrHν H tum ſunt pro poſitiones. Quarum altera plus uiri- um habet ad conficiendum, quia concluſionem ſe- re intra ſe complectitur, & idcirco ea uel maior propoſitio uel poſitiauocatur. Altera minus babet uirium, quam uocãt minorem propoſitionem. uel aſſumptionem. Et omnis quidem propoſitio du obus continetur uel extremis uel terminis. Quori hic ſubiectum dicitur, de quo dicitur aliquid. Hic uerò prædicatum, quod dicitur de aliquo Ne- ceſſe eſt igitur in duabus propoſitionibus ratioci- X 4 na- 244 RODOLPHI AGRIC. nationis quatuor eſſe terminos: interq́; hos quatu- or, quia unus bis ſemper accipitur, uſu quidem & miniſterio quatuor ſunt, reuera tamen non plures ſunt tribus. Quorum qui bis ſumitur, medium di- citur:quoniam in eo ali/ duo iungitur. At qui cum medio ſumitur in maiore; magis &xlremu: Ma ſum . ptiõe uel minore extremum minus uocatur. In, hac ergo ratiocinatiõe, oĩs inſliator in iure occidi- tur, Clodius eſt in ſi. diator, ergo Clodius iure occidi tur: coõcluſi oeſt, Clodius iure occiditur: ea eſt enim quã ꝓbare uolumus. Maior eſt, oĩs inſidiator iure occiditur. Minor, lodius eſt inſidiator, Mediũ est M ſdiator: quoniã ĩ eo, iure occiditur, quod est ma „ ius extremum, &. Clo ia, uod est minus, iungun — — rtur. elerhas duas 134 Wgnmentandi perſe⸗ 2 das, alie ſunt imperſect& du u&: 4 quæ niſi cap kee, ne, & non in ſpeciem tantum, ſed uere confician- iuur., ad iſia, is ſemper redigi poſſunt- Quarum quæ . 2 adratiodinationem ducitur, enthymema dicitur, id e& (ut Quintilianus interpretatur) inniellim. e: . 2 4 Quo lo iten⸗ cum poſſint omnia mentis noſtræ ſi⸗- ⸗ . S còρtata, argumentationem ſignificauerunt ex altera ratiocinationis propoſitione, hoc est, ma iore uel minore, & cõcluſione compoſitam. Ex ma ane ore, ut inſidiator iure occiditur, ergo Clodius iure ccciditur. Ex minore, ut Clodius est inſidiator, iu- re (⸗ ſn 2 r A 0 ,„ — Eye „ 3 2= 1 = 7 r = DE INVENT. Eir. II. 245 17: xyee ergo Clodius occiditur. Quæ uerò naturam ha bet inductionis, exempli uocatur. Quid ſit exem- plum, ſuperiore libro, cum cõparata tractaremus, à nobis eſt dictum. Sed non omne exemplum redi- iltur ad induct ionem, nec omnis imperfecta indu- ctio est utiq; exemplum. Illud enim, P. Scipio occi dit iure Eracchum, ergo Cicero iure occidet Cati- linam: nemo negauẽrit exemplum eſſe. Non est in⸗ ductio tamen, ſed ratiocinatio. Nec enim Scipio pars eſt Ciceronis, nec ſpecies illius. Sic & quan⸗ quã ſit exemplũ hæc imperfecta inductio: Omnis bproote ſtas impatiens conſortis erit, quoniam frater-⸗ no primi maduerunt ſanguine muri:hæc tamen ar gumentatio: Qui Quid ſatis eſt, ſi Roma parum Aquæ ſic ceny plicatur: Roma non est ſatis, ergo nulla res eit ſuatis: inductionis quidem ſimilitudinem habet, ne⸗ mo tamen dixerit eam exemplum. Afiſtot teles au- ” tem dixit exemplum rhetoricam inductionem, en r1: i16 2.: thymema ratiocinationem rhetoricam, gefinin iti H enthymema eſſe ratiocinationem ex inimil ſibus ”M & ſignis. Sunt itaq;, qui putent Ariſtotelem non di S a⸗ rn, , ſcreuiſſe forma argumentandi 4 a ratiocçi eingtione en y 2 thymema: ſed certo tantum FeR genore bye . . mema conſtare uoluiſſe. Pleriq; rhetores hoc nom? Si W n , uelut dignatione quadam dederunt ei argumenta 2 tioms generi, quod ex contrarijs el i. eſe n 1,5 7 „ . 1 g 246 eſt: Quem alienun inn e aenef 1tuis hoſtis fu eris? Et id quod modò dixi: Quid fatis est, ſi Ro-- ma parum? Et apud cundem autorem: Audes fulen ui re ruinam, Sub qua Roma iacet?Et, Cum meretri⸗ n cis ſit quod amator odi, cuius putatis eſſe, quod& u pauper adamaui? Sed hæc plerunq; magis conſtat⸗ d eloquendi, quàm inueniendi ratione uel argumen- en tandi forma- e ,.„ ,R Scholia in caput 18. ” Quandoquidem caput hoc multa complectitur, & quæ lere non ſatis expoſita uideantur eſſe is, qui parum exercitati gur ſunt præceptis dialecticorum: expe diat fortaſſis quędam re et petere paulo altius, & quæ habet Rodolphus, ea in breueis n quaſdam uelut ſummas colligere. Quæſtio igitur (ut auſpice r mur inde) eſt id de quo diſceptatur, hoc eſt, que madmodum ait Boethius, quæſtio eſt in dubitationem, amhiguitatemq; ſ adducta ꝓpoſſtio. Vel (ut Rodolphi uerbis uta mur) qua ſtio 1 eſt cum interrogatione elata oratio, «ui eſt aut nõ eſt, reſpõ AAeeri queat. Argumentum eſt, quo alterã quæſtionis partem 2èL ueram aut falſam eſſe oſtendimus. Vel (ut inquit Quintilia- nus) argumentum eſt res, quæ alterius probationi adhibef. . S Argumentatio eſt oratio ea, qua inuẽtum iam argumentum 4 rei propoſitæ accõmodamus. Ea interim pauciſſimis abſot uitur uerbis, interim latiſſime funditur: pro arbitratu eius, qui dicit. Duæ ſunt eius formæ perfectæ, ſyllogiſmus & e enumeratio, quam alij uocant inductionem. Syllogiſmus tl eſt oratio, in qua poſitis aliquibus, & conceſſis aliud quid- pr dã ꝗᷓ ſunt ea, quæ poſita ſunt, per ea, quæ poſita ſunt, neceſſe cr eſt euenire. Aut ſi mauis hoc pacto: Syllogiſmus eſt a eſt argumẽ 11. tatio, in qua cx propoſitione 6 aſſumptione, neceſſario ſe⸗- quitur conclulio, ut nulla ars citra exercitationem perdiſci ni poteſt, dialectice ars eſt „nequit ergo ea citra exercitationẽ el perdiſci. Conſtat ſyllogiſmus quiſq; partibus ternis, qua- . rum prima ab Rodolpho dicit᷑ expoſitio, altera aſfſumptio, tgertia intent io ſiue concluſio. Cicero prima illam nominat Nen propolitionem, aſſumptione m alteram, tertiam comple xio ſ nem. Expoſitio eſt ꝓnunciatũ, gñalem latec patentem com Al ditdens ſente ntiam, ex qua omnis uis totius argumentatio nis nis emanat. Cicero ſic finit: Propoſitio eſt, per quã breuiter lIocus is exponitur, ex quo omnis uis oportet emanet ratio cinationis. Afſumptio eſt pronunciatum, quo generalis illa ſententia accommodatur rei propoſitæ. Cõcluſio illud eſt ꝓ nunciatum, quod ex expoſitione & aſſumptione neceſiario colligitur. Vt ſi probare uelis epiſcopum oẽm oportere eſſe uirum bonum: hic intio gnialem aliquam ſententiam propo nas oportet, ea eſſe poſſit eiummodi: Cuius hæ partes ſunt: uti hoĩes cæteros ſuo exemplo reddat meliores, is ipſe ante oia bonus ſit oportet. Hæc eſt propoſitio, quæ quantum in ipſa eſt, multo pluribus, atq; noſtro huic inſtituto, poteſt ac- commodari. Quamobrem excipit hanc aſſumptio, ita eam propoſito noſtro aſtringens, ut quod in comma prius di- ctũ erat, id iam kuic inſtituto incipiat eſſe propriũ. Ea aſium- ptio hæc ſit: Epiſcopi cuiuſq; id munus eſt, uti homines cæ- teros ſuo exemplo meliores reddat. Hinc iam, uelis nolis, ſe quitur ea quam initio ꝓpoſueramus, concluſio: nempe hæc; debet ergo epiſcopus unuſquiſq; eſſe uir bonus. Iam cum ꝓ nunciatum dquodq; duobus cohæreat terminis, ſubiecto & prædicato: alter ex ijs, duabus illis prioribus partibus ſyl- logiſmi debet eſſe communis: ita ut ſemel in expoſitione po ſitus, deinde in aſſumptione etiam repetatur. Atq; is termi- nus utrobiq; hoc modo poſitus dicitur medium. Cui qui in expoſitione coniungitur, dicitur maius extremum: quòd fe re latius pateat. Qui in aſſumptiõe, extremum minus:eo de paucioribus dici poſſit. Verbi cauſa: Cuius officium e erudire alios, ipſum eruditum eſſe oportet: epiſcopi munus eſt, ut alios erudiat: ergo epiſcopum ipſum eruditum eſſe oportet.In hoc ſyllogiſmo medium eſt, alios erudire: maius extre mum, ipſum oportere eſſe doctum: minus extremum, epiſcopus. Quòd ſi cui uideantur hæc parum conuenire ter- tiæ ſyliogiſmorum figuræ, ei hoc ego reſponſum uolo, in præſentia rarum aut nullum potius eſſe huius figuræ apud eruditos uſum: ac proinde indignam uiſam fuiſſe, cuius cu- ra hic angeret. = Porro enumeratio (inductionem alij uocant) eſt argu- mẽtatio, qua ex plurihus uel partibus uel ſpeciebus, unuum uel totum uel genus, uniuerſaliter colligitur. Sed de hoc pauu lo poſt explicatius. D . Interim ſciendum illud, quòêd præter has duas argu- mentandi formas, aliæ duæ ſunt argumentandi ſpecies im- ꝑfectæ, enthymema & excplũ. Enthymema eſt iyllogiſmus, cui altera ꝓpoſitionũ deeſt: Vt, anima à ſe ipſa moue?᷑ ergo mouetur ſemperx, Et, quod ſemꝑ niopetur; id immortale eſt, ergo 248 RODOLPHI AGRIC. ergo immortalis eſt anima, Exemplum eſt, quo unum parti culare probatur per aliud; ut, non potuit Romam capere An nibal, ergo nec Gotthi. Hæc rudius: cętera poſt dicemus ex plicandis uerbis Rodolphi. Quidam imper fectas haſce argumentationes ſuperi- oribus illis diſcreuere hoc pacto, ut has dicerent pertinere ad rhetorem, illas, ad dialecticum. Quorum ſententiam non ſatis eſſe ueram, id uel hinc liquet, quòd & dialedici enthy mematis exemplisc, & rhetores perfectis interim ſyllogiſ mis utantur. Iraque ſi quis accuratius uolet iſta ſecernere, ĩs hoc di- cet, in perfedtis illis, ſolã antecedens uocari in dubium poſ- ſe:in imperfectis non modò antecedens, ſed & conſecutio- nem. Ac proinde quoties res eſt eiuſmodi, ut in inper fe- ctis hiſce formis uera ſit conſecutio, non eſt cur perfectis utamur: ſin uerò ambigi de conſecutione poſſit, iam perfe- ctis uti præſtiterit, ſiue in rhetorum, ſiue in dialecticon: cam po uerſeris. Poteſt autem unaquæq; harum ſpecierum duplici du- Gu tractari, directo & obliquo. Directus eſt, cum propoſito aliquo, uelut recta uia colligimus id, quod probare uolu- mus. Obliquus, cum accepto contradicente eius quod pro- bare uolumus, colligimus ex eo aliquid quod falſum ſit: un de regreſſi, doce mus falſum id eſſe ex quo collectũ eſt: idq; quia contradicens eſt eius quod intendimus: cõſequens eſt, iſtud eſſe uerum. Inter hos ductus illud modò intereſt, ꝙ prior ille aptior eſt aduerſus ſecurum ac intrepidum aduerſarium: hic poſte rior, contra ſolicitum & tergiuerſantem. 8 Hæc ferè ſumma eſt eorum, quę tribus his capitibus ex plicantur. Iam ſingulatim ea quæ diffi cultatis aliquid ha- be re uĩdebuntur, explanare uideamus. Quanquã illud ad- huc in commune dicendum eſt, partes ſyllogiſmorum, apud diuerſos autores, diuerſis item nominibus ſignificari. Proin de ne quid caliginis afferat multitudo iſtorum nominum, hunc in modum ea diſc ernat iuuentus. Sylloe ſg 5 . Ab Ariſtotele Propontio ⸗“ maior A Cicerone % Propoſitio ( Pars prima A Quintilia- &dicitur Intentio no Propoſitrio, A Boethio J aut ſumptũ A Rodolpho EEzxpolſitio Ariſtoteles = Propolſition? minorem J Cicero N Alcumption⸗ m ₰ Partem ſe-☚ Quintilianus Nomi—☛ Afſfſumptione Syllogiſmi cundam, 5 ðè— y Alſlumptionẽ Boethius uel aſſumptũ Rodolphus Aſſumgtign?* Ab Ariſtotele Concluſio L A Cicerone Copmplexio A Quintülia- C Appel ϑ Connexio Pars tertia „ no . latur „ Concluſio ( A Boethio J Cõcluſio, ueſ Ab Rodolp. = intentio Quanꝗᷓ dum Quintiliani uerba cõſidero diligetius, uidet᷑ is mihi intentionis noĩe intelligere cõcluſionẽ, nõ ꝓbatã ſed in hoc ꝓpoſitã ut ꝓbetur: deinde aſſumptionẽ uocare eam q Cic erone dicit ꝓpoſitio:cõnexionem aũt, ꝗᷓ ab alijs aſſum- ptio dicit᷑, eð ꝙ hæc intentionem cum ꝓpoſitione connectat. Verùm hæc excutere ſcrupuloſius, difficilius fortaſſe ꝗᷓ com modius fuerit: idcirco ea in medium relinquamus. Nam ꝙ Boethius his tantùm nominibus utartur in deſignandis pir- tibus Iyllogiſmi hypothetici, id certe leuius eſt, ꝗ quod ad- moneri oporteat. Ergo iam ad ſingula. M Ro hac diuerſitate duæ natæ ſunt perfeciæ folmæ ar⸗ gumentandi.) Per fectas dicit propterea, quod enthy- mema quoq; & exemplum formæ argumentã di ſunt; ſed imperfectæ. Alteram uocant græco nomine σοXοπιο 1 N. &L 42 „ 7 . 155 . „ p.) α 1⁹ &σXρναεν—,id eſt, colligere & ratiocinari. Cicero apte, ut omnia prope ad uerbum, ratiocinationem dixit.) Cicero primo rhetoricorum. Mihi rectiſſime uide- tur inductio enumeratio dici: quemadmodum Cicero dixit * & c.) Ego, inquit Rodolphus, exiſtimo eam, quæ ab alijs di citur inductio, rectius dici poſſe enumerationem, eò ꝙ parti uU 28 9 RODOLPHI AGRIC. um aut ſpeciem quædã in ea fiat enumeratio. Cice. 1I. Rhet, poſteaꝗ̊ᷓ duo docuit eſſe genera argumentãdi, unum neceſ- ſarium, altene probabile: atq prius illud tri fariam tractari poſſe, per cõplexionem, per enumerationẽ, & per ſimplicẽ cõclulionem: deinde (ꝙ ad hunc attinet locum) enumeratio eſt, inquit, qua pluri pus rebus expoſitis, & cæteris in firma tis, una reliqua neceſſario cõfirmatur. Eſt autẽ inductio, uel ut nos dicimus enumeratio.) Varie uſurpatur nomẽ in- ductionis apud autores, quæ res eſſe in cauſa folet, ut cum legerint oĩa quæ de ea apud diuerſos ſcripta ſunt iuuenes, nondum tamen quæ uis & natura eius ſit aſſequantur. Quo circa uiſum eſt mihi, quædam paulò altius de ea repetere, Quæ ſi eiuſmodi nõ erunt, ut ſatis faciant doctis, profuerint ta men in hoc, ut alij his reprehendendis meliora afferant: & ſi non aliud hoc certe effeciſſe uide amur, ut anſam præſti terimus alijs, accuratius res iſtas tractandi. Ergo ut quidẽ? mihi uidetur inductio eſt argu mẽtatio, qua uel ex partibus totum, uel ex ſpeciebus genus, aut certe alia pars aliaue ſpe cies colli gitur. Partes in præſentia intelligo eas, quæ uul- g65 dicuntur partes integrales. Speciem id ipſum ꝙ Rodol- phus. Cum ſint autẽ quatuor inducendi modi, ꝗ́s in finitiõe attigimus, eone primi hoc eſſe poſſit exemplum: Cõcutitur haodie bellis Germania, Italia armis uaſtatur, concurrunt infeſtis ſiguis Hiſpani & Galli, Angli cũ Scotis belligeran tur, in Dacia nullus paci eſt locus: quantulum ergo abeſt, qͥ minus uniuerſus orbis Chriſtianis bello à ſeipſo diſſideat, & ſuo(quod dici ſolet) gladio iuguletur?Secũdi hoc:Ro mu lus fratrem ſecum regnantem ferre non potuit, neq; Pompe ium Cæſar, nec Auguſtus Antonium, & tu adhuc aliquem putas eſſe in terris, qui æquO aĩo ſit laturus conſortem im- perij?Illud tertij. Quid? manus ii ſit ita infecta, ut nec ipſa ſa nari queat, & periculum ſit, ne in reli quum corpus is mor hus prorepat, antea, ꝗ id flat abſcinditur: idem fit brachio, pedi, naſo, la bris: & capiti uidelicet idem non flat? Quarti haoc: Age inter poma q́d nam generoſiſſimum dic itur? an nõ id ꝙ optimum eſt?quid equus, piſcis, ager, pratum?nõne ho rum quicq; ita de mum generoſiſſimum dicitur, ſi ſit idem & optimum:? dicitur profecto. Quocirca inter hoĩes quoq; ge- neroſiſſimum eſſe eum dicemus, nõ qui natalium ſplendore uaunt eit cęteros, ſed qui uirtute ac ꝓbitate mone reliquos om neis pr æſtat. Duo eius genera fieri poſſunt. Eſt em̃ inductio omnis, aut per fecta aut imperfecta. Perfectã uoco, quæ ne- ceſſario colligit. Imperfectam, quæ tametſi admodum colli- Rit probabiliter, nulla tamen ſubeſt concludendi geccrakr. Priox W ſujn ont eon e Ggex g alet len⸗ zuun etex itati nlller ſomen Noda cced lerge goid⸗ ache⸗ ab mo. ind e: gi par iuu el alle ſet! u gete que bun ſolte um nen ls rdu lenl let in le⸗ DE INVENT. LIB. II. ki Prior duobus fit modis. Principio, quoties omibus uel par tibus uel ſpeciebus enumeratis, totum aut genus inde colli gitur. Deinde, cum non enumerantur omnia quidem, cæteng apponitur tamẽ clauſula aliqua, qua ea quæ enumerata nõ ſunt comprehendantur. Imper fecta & ipfa duobus fieri mo dis poteſt. Primum cum ex quibuſdã tantũ, aut etiam quan- doq; ex ſola una parte aut ſpecie aliqua, ad totum aut genus progredimur. Deinde quoties aut una aut altera parte, aut ſpecie enumerata, non genus aut totum, ſed aliam quampiã artem ſpeciemve inde colligimus. Atq; hæc demum ea eſt, quam rhetoricam inductionem uocant, quæq; alio noĩe dici iolet exemplum. Quod nomen ab Ariſtotele eis etiam argu mtationtbus datur, ubi ex pluribus particularibus unum partic ulare colligitur. Quanquam non me clam eſt, exempli nomen illis proprie tribui ſolere, ubi rem geſtam alteri rei probandęgrefellendæve accommodamus. Ad quæ proxime accedunt, quæ nos ipſi, perinde ac ſi geſta ſint fingimus. In- ter quæ primas tenent apologi, & ut his quicq; ſimilimãũ eſt: quibus limilitudines illas Socraticas, Ariſtoteles nõ inepte adieciſſe mihi uidetur. De primo modo inductionis perfecæ ab Rodolpho ipſo exempla poſita ſunt. Cęterorum oĩm eiuſ modi effingi exemplum queat: Quod aũt hoĩem nefandiſſi- mum toti etiam ciuitati charum eſle dixiſti, id ego qua fron te ahs te dictum ſit, nondum ſatis intelligo. Etenim quẽ ma Liſtratus os oderunt, quem ſenatus iam olim pernicioſum patriæ ciuem iudicauit, quem optimus quiſq; de tyrannidd inuadenda ſuſpectum habet, quem nemo deniq; eſt qui no uelit extinctum, hunc tu uniuerſæ ciuitati charum eſſe audes aſſerere? Quid? An non locupletum fortunis quotidie immi net latro importuniſſimus? An non ciues etiam tenuiores, quacunq; ratione poteſt, ſuis illis quãtuliſcunq; fortunis ſtu det euertere? Et quid multis ?tu, ſi potes, nomina aliquem, in quem idem non cogitarit, imòͤ in quem idem non fecerit. Quod ſi non potes, quæ impudentia eſt, negare ciues omes ab uno iſto ſumma iniuria eſſe affectos ?ne gare, ab uno iſto hoſte periculoſiſſimo intra muros noſtros uerſanti, oĩm no= ſtrum fortunis extrema omnia imminere? Qnanquã minus timendum erat, ſi de fortunis tantùm, non etiã de uita oĩbus nobis eripienda, cogitatet homo nefarius. Sed qui rebus ad huc dubijs, Polycarpum ciuem reipub. natum occidit, qui in teremit Philodamum, qui integerrimum optimumc uirum Tim otheum crudeliſſime truci dauit, hunc tu uictorem ciui cuiquam parciturum exiſtimas? Si neſcis? ne auunculo ꝗquidem ſuo homini innocemtiſſimo, uerm ſuis iſtis ſcelera S tiſti⸗ 1 252 RODOLPHI AGRIC. tiſſimis conatibus reſiſtenti pepercit: & nos adhuc fore ſpe ra mus, ſcilicet uti huius tam crudelis beluæ, ſi quando uo- ti compos erit, gladios ciuis quiſquam euadat? Equidem mihi uidere uideor, nihil eum aliud animo deſtinaſſe, niſi ut totam hanc rempublicam funditus euertat atq; in nihilum redigat. Nã qui conſulibus palã ædem minatur, qui præco- res etiam hoe tempore dubis adhuc rebus à dicendo iure deterret, hic quid aliud totius reip. meditatur interitum? Profecto quiſquis nõ parcit capiti, totum corpus extinctum uult, & qui magiſtratus & ciuitate tollit, non uult ſaluam remp. Nunquã ne legiſtis, quomodo olim tyrannidem inua ſerit apud Athenienies Piliſtratus, Dionyſius apud Syracu⸗ ſanos, apud Agrigentinos Phalaris?quorum mores nõ tam referret nouus hic Phalaris noſter, niſi & finem eum quem illi quærebãt, quæreret. Anni ſunt uix dũ triginta, cum auus eius ſimile quiddam in hac ipſa urbe molitus eſt. Quiſi eo tempore ijs quibus dignus erat exẽplis, eſſet affecdtus, nun quam hic illi ſimilis eſie uoluiſſet: nunc uero etiã gloriæ ſibi apud poſteros fore exiſtimat, ſi uel ſuperaſſe ſcelus illius nedum æquaſſe uideatur. Itaq; prouidendum eſt uobis, ne quemadmodum hic nunc illius, ita 2lius quiſquã poſt an- num unum aut alterum, huius eſſe ſimilis uelit. Id quod hac demum ratione commode fiet, ſi ab hoc nunc ultimum ſup plicium ſumetis. Nam ſi in hamano corxpore, quoties mem- brum aliquod ita affectum eſt, ut nec de eius ſalute, ſperari poſſit, & periculum ſit, ne reliquum etiam corpus contagi- one ſua totu m infic iat, tum id membrum ſine cunctatiõe prę cidi ſolet: ſi idem fieri uidemus in ramis arborum, idem in uit ium putatiõe, quis ſit, qui hoc membrum ram peſtilens, hunc, inquam, pernicioſiſſimum non dico ciuem, ſed hoſtẽ, Q& repub.adhuc corpore nolit reuelli? Credite mihi, quem- agdmodum ouis ſæpenumero una totuùm inficit gregem: ita unus peſtilens ciuis, ſæpe uniuerſam rempublicãa. Lauren- tius Valla cõtra Boethium diſputans, ne gat inductionem di cendã eſſe, quæ uel interrogationibus careat, uel à particu laribus ad uniuerſale progrediatur. Id ꝙ miror equidẽ ex- cidere potuiſſe homini ingenioſiſſimo, quando neutrum ex ijs uſquequaq; uerum eſſe, facile probatiſſimorum autone ſcriptis oſtendi queat. Quod autẽ Socrates a pud Platone m fere interrogatiõibus utitur, id nõ ea de cauia facit, ꝙ om- nino aliter inductio fieri nõ poſſit, ſed ꝙ eiuſmodi ratio elo cutionis maxime ſit apta dialogis. Alioqui non eſſe ſemper neceſſarias interrogationes facile declarãt uerba Cicero- nis 3, lib. de Finibus: quo in loco cum dixiſſet, nouis rebus . noua nus ext. at ( hem ue n Win ſrel G ſee ll⸗ gen ſe 60⸗ te N 4 DE INVENT. LIB. II. ”z noua item eſſe imponenda & nomina, deinde hæc uerba ſub iecit: Quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur, co gitans in omni arte cuius uſus ſingularis communiscq; non ſit, mu ltam nouitatem nominum elle: cum cõſtituantur eane rerum uocabu la, quæ in quaq; arte uerſantur. Itaq; & diale ctici & phyſici uerhis utuntur ijs, quæ i1pli Græciæ nota non ſunt. Geometræ uerò, muſici, gra m matici, etiam more quo- dam loquuntur ſuo. Item ipſæ rhetorum artes, quæ ſunt totæ forenſes atq; populares, uerbis tamen in dicendo quaſi priꝰ- uatis utuntur ac ſuis. Atq; ut omittam has artes elegãtes & ingenua s, nec opifices quidem tueri ſiua artificia poſſent, ni ſiuocabulis uterentur nobis incognitis, u ſitatis ſihi. Quinett am agricukura, quæ abhorret ab omni politiort elegan- tia: tamẽ eas res in qu ibus uerſatur, nominibus notauit no uis: quo magis hoc philoſopho faciẽdum eſt. Idem in Orato re ad Brutum: Quod (nempe indecorum ac dedecens) ſi poe ta fugit ut maximum uicium, qui peccat etiam cum probam oratio nem affingit improbo, ſtultove ſapientis. Si deniq; pi ctor ille uidit, cum immolanda Iphigenia, triſtis Calchas ei-= ſet, mœ ſtior VIyſſes, mœreret Menelaus, obuolendum ca⸗ but Agamemnonis eſſe, quoniam ſummum illum luctum penicillo non poſſet imitari. Si deniq; hiſtr io ꝗd deceat quæ rit, quid faciendum Oratori putemus? Iam quod addit Lau rentius, ex particularibus uniuerſale probari non poſſe, ne id quidem iemper uerum eſſe partim ex ijs quæ iam ex Ci- cerone adduximus, modò accuratius expendantur, partim etiam ex ijs, quæ ex Platone mox affere mus, liquere poteſt. In Phœ done huũc in modum Cebetem interrogat Socrates: Ergo utrum neceſſarium eſt, cuicunq; aliquid eſt contrariũ, nuiio modo aliunde id, quàm ex ſuo conmtrario fieri, ueluti quando q uid maius efficitur, neceſſe eſt ex eo quod ante ſfſfſu erat minus, poſtea maius euadere? CE. Ita eſt. SO. Nonne & ſi ꝗd minus fiat, ex eo quod ante maius erat, poſtea flet mi- nus? CE. Sic omnino. SO. Quin etiã ex robuſtiort debilius, ex tardiore uelocius. CE. Prorſus. S O. Quid uerò ſi quid eua dat deterius? nonne ex meliori? & ſi iniuſtius, ex iuſtiorig CE. Quid ni?SO. In omnibus igitusæ ſatis id exploratum ha- bemus, oĩa ita fieri contraria uidelicet ex contrarijs. Quem in modum & Cicero in oratiõe ea, quam dixit pro lege Ma nilia, probat in Pompeio omneis res eas ineſſe, quæ in ſum- mo imperarore exigantur, propterea quod in eo inſit ſcien- tia rei militaris, quod uirtus, quod autoritas, quod felici-= 1a 8. Quæ utiq; inductio eſt, & quidem à ſpeciebus ad genus. Quod habet ide m, ſtultum didu eſſe ſi quis in inductiõe ap- 4„ ponas tone afferamus: duo gS4 KRODoOLPHI AGRIC. ponat næc uerba, & ſic de ſing ulis: aut alia fortaſſe, quorum ta men eadem ſit uis & ſignific atio: id plane cum eo pugnat, quod nos diximus pauloante, de ſecundo perfectæinducti- onis modo. Qaapropter huius etiam rei exemplum ex Pla d ſi non plane arq; omni ex parte cum it la inducendi forma cõſentiẽt, hactenus conſentiet tamen, ut intelligas, quoties partes aut ſpecies non omnes enumeran turtu m fieri poſſe, ut eiuſmodi clauſula aliqua in earũ quæ enumeratæ non ſint, locum ſuccedat. In Gorgia igitur le gi- mus ad hunc modum. SO C. Quid uerò?qui ea quæ ad fabri cam pertinent didicerit, nonne eſt faber? GO R. eſt. SO C. Et qui muſicam, muſicus. GO R. Ita. 8O0 C. Et qui ea quæ ad me- dicinam pertinent, medicus. Atq; in cæteris eodem pacto, ꝗſ quis didicerit aliquid, talis euadit, qualem cuiuſq; ſcientia. xeddit. GO R. Omninoô. SO C. Nonne igitur per hanc rationẽ ꝛzuſtus erit, quicũq; iuſta didicerit? GOR. Maximé. Hucuſcqꝶ plato. Atq; hæc nobis in præſentia occurrerunt, quæ de in- ductione obiter diceremus. Quòd ſi quando ex inſtituto hac de re agere continget, accuratius ſingula perſequemur. Plebs Romana optime de Milone ſentit.) Sententia ducta ex oratione Ciceronis pro Milone. Pompeius habet uirtu tem.) Ex eiuſdem oratione pro lege Manilia. Ratioc ina- tio, ſi Latino malumus uti nomine, eſt, ut inquit Ariſtoteles oratio.) Ariſtoteles priore 18 6%dερναονοαοτο Iibr fIyllogiſmum finit his uerbis: ⅓hαπ yρτε. Xéos, i „₰ 2 4 9 £ à¾ õ T3 T&τ1 αονιροαι.. Ea uerba hunc in modum uertit Boethius: Syllogiſmus eſt oratio, in qua poſitis quibuſdã & conceſſis, aliud quiddam, qu àm ſint ea quæ poſita &conceſſa ſunt, ne ceſſario contingit, per ipſa quæ conceſſa ſunt. Quo in loco iſt laud non inutile fuerit meminiſſe, à Boethio explicandi mo- do cauſa adiectum fuiſſe hũc ablatiuum conceſſis, uti ſignĩ Aſcaret illud (poſitis) apud Ariſtotelẽ eſſe aliud nihil, qu ànn ii dixiſſet conceſſis. Id quod manifeſtius adhuc docet Aulus Gellius, cum I5. Noctium atticarum libro hanc ipſam Ari- ſtotelis finicionem hunc in modum latinam fecit: Syllogiſ- mus eſt oratio, in qua conſenſis quibuſdam & conceſſis, ali ud quid quàâm quæ conceſſa ſunt, per ea quæ conceſſa ſunt, neceſſario conficitur. Quibus plane conſona ſum, quæ in pri mum librũ Topicone Ariſtotelis ſcribit Alexander Aphro- diſieus, qui poſteaquã docuiſſet Xôοοννοa1αα eſt, crationem ea de cauſa poni in finitiõe ſyllogiſmi, quod eſſet ipſius genus: deinde yeliquas etiam finitionis partes explanaturus, inter 22—☛ — Mot ona, cluc⸗ XD. umII et afia multa etiam hæe dicit: Mναàοτα 7 ⅝7 t**τů . bivvνS⅜αα „αρι£τονρoNπνJaJ Id eſt: Signi ficat aũt Ariſto teli hec uOx poſitis id ipſum, quod ſumptis atq; conceſſis. Quanꝗ ꝗd tam multa in re pſpicua eniſi ꝗd apud qᷓſdam ho- die religioſum eſt, uel latũ (q̃d aiũt) culmũ à fſuis illis diſce⸗= dere copulatis. Vel, eſt argum?ztatio, in qua poſitane dua- rum ꝓpoſitionũ duo termini ſic iũgunt in uno tertio.) Quod ſi minus arrideat de finitio Ariſtorelica, pote ris, inquit, ratio cinationẽ finire & hoc modo: Ratiocinatio ſiue (q́d idẽ eſt) 1yllogiſmus, eſt argumentatio, in qua duo extremi termini duam ꝓpoſitionũ cõceſſane, ita accõmodantur uni termino me dio, ut ſi utriſq; cõueniat cũ illo, ipſis etiã inter ſeſe cõue niat: fin aũt alteri eome cũ illo nõ cõueniat, tũ ne ipſis quidem cõuenire inter ſe poſſit. Verbi cauſa: Omis liberator patriæ ſumma laude eſt dignus, Brutus liberator eſt patriæ, ergo Brutus ſumma laude eſt dignus. Hic duo extremi termini ſunt, ſumma laude dignũ eſle, & Brutus: quibus utriſq; quia cũ niedio illo termino cõuenit, qui eſt lierator patriæ, pro- inde inter ſe etiam iplis conuenit in cõcluſione. Id ergo q́d — effici᷑ argumẽtatiõe, alij cõcluſionẽ, alij intentionẽ uocãt.) AA Cicerone, nõ cõcluſio, nõ intẽtio, ſed cõplexio dicit᷑. Quan is de unius ſyl logiſmi cõplexione loquit᷑, nõ etiã de indu- ctionis. In ratiocinatiõe aũt tm̃ duæ ſunt ꝓpoſitiones.) Pro poſitiones appellat 60s οdααρ. Alioqui apud Latinos e?ö uideo ꝓprie dici ꝓpoſitionẽ, ꝗᷓ a b Rodolpho dicit᷑ expoſitio, Ariſtoteles maiorẽ uocat. Sed de his ſupra. Quane ꝗᷓ ad ra tiocinationẽ ducit, enthymema dicit᷑.i.ut Quintilianus inter 97 pretat, cõmentũ.) Fabius lib. 5. Quid ſi exemplũ ſuperiore libro.) Capite uigeſimo quinto: Quod ait Rodolphus argu- mentationem hanc, P. Scipio iure occidit Tyberium Grac- chum, ergo Cicero iure occidet Catilinam: hanc inquam, inductionem non eſſe, ſed ſyllogiſmum: id uerum eſt, ſi uo= cabulum inductionis eo intellectu ſumatur, quo id acce- Prre Rodolphus & Ariſtoreles. Verùm antea illud à no- is dictum eſt, uarium eſſe nominis huius apud autores nſum. Id quod etiam notauit Boethius, qui cum initio indæ- ctionem more Ariſtotelico deſiniuiſſet: inductio, inquiens, eſt oratio, per quam fit à particularibus ad uniu erſale pro- greſſio: deinde paucis interpoſitis uerhis: Sæpe autem mul- torum, inquit, collecta particularitas, aliud quiddam par- ticulare demonſtrat. Atque hæc eſt illa indu cendi forma, quam appellant inductionem rhetoricam, & de qua fola in Rhetoricis locutus eſt Cicero: quanquã Ariſtoteles in Rhe toricis ſuis, interim exemplum, interim rhetoricam indu- S 2 ctionem 256 RODOLPHI AGRIC. Gionem uocat. Poſſem plura, Poſſem hæc explicatius, niſ ne rerer, ne & hæc, lectori prælertim oc cupato, multa nimium uideantur. Illud tamen uel nolens addam: ſi quis hanc argu- mentandi formam de qua loquimur, Iyllogiſmum quâm in ductionem uocare malit, non id magnopere diipli itun mi- hi, modò ne obſtet nominum uſus, cum uideam facilimèe hęc in ſyllogiſmi formam conijci poſſe. Quid enim fuerit nego- ciil, ſi quis id, de quo diximus, exemplum, in eiuſmodi redi- gat iy ilogiſmum? Quicquid P. Scipio iure fecit in Tiberium Gracchum, hoc & Cicero iure faciet in L. Catilina m: atqui Scipio Tiberium iure occidit, ergo & Catilinam iure occi- det Cieero. Omnis poteſtas impatiens cõſortis erxit.) Sen tẽtia eſt Lucani primo Pharſaliæ libro. Qaid ſatis eſt ſi Ro ma parum:?) Verba ſunt militum de Cæſare apud eundẽ au torem lib. 5. Neq; mirum, ſi hoc non poſſit dici exemplum: quando ex particulari, non ad aliud particulare, ſed ad uni- ueriale fit progre ſio, duod nos genus inductionis ſuperius A5b exemplio ſecreuimus. Ariſtoteles autem dixit enthy- mema ratio c inationem rhetoricam.) Ariſtoteles primo Rhe toricorum libro: Eorum, inquit, quibus probamus, ut & in dialecticis, aliud inductio eſt, aliud ſyllogiſmus. Nam enthy mema quidem ſyllogiſmum rhetoric um, exemplũ uerò rhe toricam inductionem appello. Et 2 lib-70 Sp1*τ¾ρ Vα „ — 4 1 7 „ 1 42 X2c2²2 7 4 TmM&Oι: Evbô/αααειρ νσερπσι⅓Xονοτυοττ⅜πνρεOιεh àιο τταιπα oasAti&id eſt, Enthyme ma eſt ſyllogiſmus impfectus ex ue riſimilibus aut lignis. Et iterũ in Rhetoricis: Cuare neceſſe- eſt, inquit, tam enthymema ꝗ exemplum de ijs eſſe, quæ ut plurimum aliter quoq; ſe poſſunt habere, exemplum quidẽ inductionem, enthymema uerò ſyllogiſmum, ex paucis, ac ſę pe paucioribus ꝗ ea ſunt, ex ꝗbus conſtat ſyllogiſmus. Nam ũ quid totum perſpicuum eſt, id dicendum nõ eſt. Ipfe nanq; audit or id ex ſeipſo affert. Hinc liquet Ariſtotelem, in Rhe toricis utiq; enthymema & ſyllogiſmum, non tam forma ar gumentandi quâm materia diſcreuiſſe, credidiſſeq; enthy⸗ mematis, & ii non crebro, tamen aliquando certe totidem eſſe partes dehere, quot ſyllogiſmi. Quorſum enim attine- hat dicere, enthymema ſæpe ex paucioribus partibus con- ſtare, qu àm ſyllogiimum, ſi non interim & ex totidẽ fleret? Quorſum attinebat, ut dic eret, in enthymemate ſubticenda eſie quæ auditor ex ſeipio afferret, niſi iignificare exa duer- ſo, uoluiſſet, quæ is ex leipio non afferret, ea in enthymema te eſſe explicanda? Poteſt autem id fieri nonnunꝗᷓ ut neutrã partium ex ſeipſo afferat auditor: quocirca tũc utiq; træc; L — dicen- QVIBVS IN PDICENI RrFr TNVENT. LIB. II. 2 577 dic endæ erunt. Atq; hoc eſt quod uult ſibi Rodolphus, cum dicit: Sunt itaq; qui putent Ariſtotelem non diſcreuiſie for- mam argu mentandi à ratiocinatione enthymema, ſed certo tantùm rerum genere enthymema conſtare uoluiſſe. Fabius lib. 5uidetur eo ipſo diſcrimne ſecreuiſſe ſyllogumũ & epi- cherema, quo Ariſtoteles ſyllogiſmum & enthymema. Ver- ba eius habent ad hunc modum: Epicherema autem nullo differt à ſyllogiſmis, niſi quod illi & plures habent ſpecies, &α uera colligunt ueris: epicherematis frequẽtior circa cre dibilia eſt uſus. Pleriq; rhetores uelut dignatione quadã.) Horum ſententia m att/git, & Fabius lib. 5. & in Topic is Ci cero: Quem alienũ fidum inuenies, ſi tuis hoſtis fueris?) S Verba Micipſæ ſunt ad lugurtham apud Saluſtium. Quid ſatis eſt, ſi Roma parum?) Diximus eſſe uerba militum ad- uerius Cæſarem apud Lucanũ y5. lib. Pharſaliæ. Audes ful- cire ruinam, ſub qua Roma iacet?) Photinus apud Luca- num lib. S§8S per ſuaſu rus Ptolom æ regi Aegyptiom, ut 'om- peium ad ſe confugientem occideret, inter cætera argumen tatur & hoc modo: Tu Ptolemæe potes Magni fulcire rui- ðè nan, Sub qua Roma iacetzéc. Et, c meretricis ſit qu as amator odi. cuius putatis eſſe quòd pauper adamaui?) Ver — ba ſunt Fabij Quintiliani in declamatione ea, quæ inſcribi- tur Odij potio. “ò””M”M MUVG do ſpeciebus utantur. =YUUMWNq Caput XlKXK. O' autem 74liosttao perfectaq́; indu- ctio ſi modò legitne riteq́; fiat, certæ ſema perez ligendo. Si nanq; . uera ſunt, quæ proponuntur ih cis, eceſſe est .α0°² ca eſſe uera, quæ colliguntur. Ex falſo enim ueri ⸗ boteſt effici:conſe quens est enim, ſi homo est ai· .H nus, hoĩ em eſſe emeher ert ⸗ nihil niſi ueriia⸗ 2 — . 1 7„ 1 7 . efficitur. Eſtq; idcirco uſus vori⸗ ut efftcacißin 5 „ = ita SWð , — rrr ef. Ji Lrn rr = ſpicitur in 1eis, po itis onmibus per quæ fit pro⸗ bat io uelut in corpore cuius oĩa deteguntur mem bra ſi quid uicij errorisue ſubſit. Deinde, quem admockumi in Induction berſepe⸗ enumeratio omni quandoq; K Buste i⸗ iam br poſtn itis, rein uarum fi- des d faelle colligiturſic in ratiocinatione fre — — quenter, aut bropoſi lta maiore, minor: :aut minore propoſita, maior apertior eſt quàm ut proponen- da ſit, ſed ultro incurrunt in animum, alteraq; ex Altera perſpicitur. Quapropter non thetore⸗ — 2 ,745 quibus imperfectas has argun mandi fotmas —RN= Ariſtoteles attribuit: ſed & dialectici (NRt quid . AMun hi diuerſum habent in argumentandi ratione M⸗ Aes Aab mathematici, g phyſt ci, & (ut uno uer me enthyme mate, nonnunquum & inducbione im⸗ adeolis, bompyeéhẽ lones ſuas. Rhetor? vero perſæpe plena ratioc! complectitur, ſi ma ior utiq; res, & uſina ſitatg, la tius demonſtranda. Sed obruuntur copia & oratio . tionis ubertate ſingulæ propo ſitiones, nec ad ſcru- . . puloſam illam argumentandi legem, quæ uulgo Fræcipitur, xplicantur: dicunturq́; populi auri- Prnl, Ass n, Pee, bis 258 RODOLPHI AGRIEI ita crebro di eilimu etia: quoni⸗ iam facilime ber⸗ . bo dicam) quicunq; diſſerunt ſi ue uerbis in alter- Z . catione, ſiue ſcriptis poſteritati tradẽdis, creberri- kione brobatione ðð Dpr INVENT. LIB. II. 25 G „ yus parata bopulariter .Exrgo (ut alio loco dixi- — e. Wa H mus tp ta pro Milone oratio in Rio kiocihationem cᷓ cõ iect eit, pro Plancio itidé. Quid pro lege Ma n mlia: An non ſunt hæ argumentationes: hoc in bel lo agi dignitatem populi Romani: quod maultis pprir“ nmum uerbis oſtenditur. Hinc probat omne bellim „ = ee ſuſcipiendum, in quo agitur dignitas Po. RKo. quod ſuis argumentationibus colligitur: esti; beck ma ior bropoſi itio, quæ ſecundo loco ponitur: mn- - ſ nor,; quc riore. Ex quibus apertum est, ſi iuu gamia. S, vakiocinat ionem fieri. VI/1 N t, omne belli * est ſuſcipiendum, in uo agitur dignitas Po. Rom. oe bellum eſt in quo W er, P. Rom. hoc ergo bellum est ſuſcipiepdñion o iterum. 1 MHoc in bello agitur ſalus / d Part omne ta le belli ſuſcipiendi: ergo hoc velli 8 ſuſcipiendi. HRur ſus, ꝗſquis præcipue habet quatuor illa, uirtts mtem, ſcientiã rei militaris, autoritatem, felicitata, max me est ad ad hoc bellũ deligendus imperator: KTun. F peius præcipue habet quatuor illa, ergo est ud hoc bellũ maxime deligẽdus imperator. Lo 14 r. gZra, maan “ ci eianiaret naäfecare rhetores uocant) non “ Re⸗ 2 WWA, “ nes:ut que e in ueneficum, Aduherzi, 87 1. W iſicarium, dicuntur. Cum nolumus enim probare, Doe e 171 D CLalium datmmiiaff, 0 Endimus ueneficum eum 1te= al 7. 2 4 T We õ ñů = — 4 „ —RW Een . ,a⸗ — 260 Noborem AGRIcC. eſſe: quod ubi explicati eſt quid reſtat aliuch, quod ratiocinationi deſit, miſi maior: omnis ueneficus est damnandus? Hoc autemne quem fallat) anno- tandam uidetur. Quoniam uniuerſe aliter pronun- . ciata, qualem plerunq; maiorẽ ratiocinat iõis bro⸗ 6 E eaſi ltionem faciunt Jupina ſæ pe uidentur, & ocio ſa, & diſtantia magis 4 re propoſita: ideireo ſole⸗ ℳ Oratores, quò arctius rebus adhæreant, in par- ticularia in dicendo- conuertere. Et cum dicendum cſſet, omne bellum est ſuſcipiendum, in quo agitur ſalus ſociorum: &omnis ueneficus est damnandus, ut inſtare magis premereq́; uideantur, dicere ma- lunt: hoc bellum e& ſuſcipiẽdum, quia agitur in eo ſ. alus ſociorum: &, hic ueneficus et damnandus. In quo & hoc meo iudicio ingenioſi ßimi homi nes ſequuntur, g. uniuerſal licg uelut late ſparſa, ſiut Aanimo audientis tanqua in asrà,interi, mabes ap- prehendẽda: cum uero ad rem præſentem aſtricta, ante oculos interq́; manus ſunt poſita, mouẽdis aßftctibus aptiora ſi nnt, qui ſoli in audientium do- minantur animis: quos nihil æ que, ut aſpectus rei = primum, & imago kroaliie, ele treſen i mso⸗ cij, animo ſubiecta irritat. a ergg: a quiſquam putet, certis artiu Ki⸗ dem uel illas argumentaci ſormas addici poſſe. Re rum ipſa præſens cõditio, ut quæq; diligentius eſt W DE INVENT. LIB. II. 26 G & conſtantius affrmanda, conſilium præbebit. Ef quemadmodũ in pleriſq; rebus ſemel potest in per Petuum præcipi, guid fieri oporteat: ita in hoc, ut tti⸗ etuum est, quod per petu ſta tui ibilpoteſt. an ro t Predi ximus) in ratiot inatione & diſtlons malla in ccõ = udendo poßit ſe dlieerb⸗ neceſſe ect, ſi qua re Püget ei S adeltl kke⸗ id euenire: quoniâä que proponilur, uera eſſe ſe neget. In enthymemate & imperfecia atntione utruhna Feia da ite— — ripoßi a g uer ⸗ it quod rrovoſti tu est, & an gH intend' eeoe ficiatur. rupti iudicij tenetur. Primu negat Eieere Olue kenti? Snare aen kaklemm. Quod ſt ipſuan . Peinde, ueri i it ſuab-. uertiſſe eumm iudicum fidem, non tamen conſegtur, teneri elm lege: Juoniam non utiq; quiſe Juis iudici um pecunia tentauerit, lege lgiſc. orrupti te tene⸗ AEPYP tur. Sic & in induct ione berfe 47 aduerſarius, uel non eſſe ue mi A mnia, ex quibus colligi⸗ in tentio poßit: ut nihil ſi it neceſſe, quanquam dentur . E uera eſſe, quæ ſumauntur in hrobatlonenn con ſr iiè Wwmi, . tamen ideireo, liod eſſicere conamur, 2 5 Scho⸗ „ cum dicitur: cluuen 2 . 3 5 tius pecunia fidem iudicl: ſu uerti t, Ergo lege cor 2 Sere 2 are bo ,8 W A= — . ze E speeeD P :26· RODOLPHI AGRIC. Eckholia in caput 19. Colligunt comprehenſiones ſuas.) Comprehẽſiones uo cat T8 &τ Xπνραα quarum toties iam à nohis facta eſt mẽ tio, quasq; à Cicerone, interim cognitiones, interim com- prehenſiones trans ferri diximus. Ergo, ut alio loco dixi- mus.) Paulo ante in hoc ipſo capite. Et pro Plancio iti- dem.) Maxima pars eom quæ pro Plancio Cicero dixit, in hunc recidunt ſyllogiſmum: Quod quis à populo impetrarxe Poteſt diligentia, aſſi duitate, gratia, officio, precibus a mico uzid neceſſe non eſt, ambitu eum conſecutùm eſſ, etiam- i dignitate 4 competitore uincatur: at in creandis ma giſtra- cibus maxime his rebus moueri populus ſolet: promnde ut fuperetur Plancius dignitate à Laterenſi, non continuò il- lud neceſſe eſt, ut ambitu ædilitatem ei obtigiſſe dicamus. Loci quidem communes ut rhetores uocant) Licero in Oratore de locis communibus loquens: Qui, inquit, com- munes ſunt appellati, quòd uidentur multarum iſdem eſte cauſarum. Sunt ergo loci communes, co mmunes quædam ormulæ uirtutum ac uiciorum, cæterarumch rerum, quæ fere inter dicendum ſolent occurrere: ut quæ in ingratitudi- mem, Iuxuriam, auariciam, loquacitatem, item de iuſtitia, prudentia, uita, morte, cæterisc; id genus rebus dici ſolent. Cicero in Rhetoricis uocat locos communes, qui commuri ter & ab ateuſatore & à defenſore tractari poſſunt, ut fa- 4 ma, tormenta, tabulæ, teſtes, argumenta &c. Cœlium da- mnnandum.) Pro hoc extat etiamnum pulcherrima Cicero- nis oratio, qua eum ueneficij reum defendit. Quoniam autem uniuerſaliter pronunciata;, qualem plerunq; maio- gem ratiocinationis propoſitionem faciunt.) Tres faciunt di alectici ſyllogiſmorum figuras: primam, qua medius termi- nus in uno pronunciato ſubijicitut, in altero prædicatur: ſe- cundam, qua utrobique prædicatur terminus medius: ter- tiam, qua utrobique ſubijcitur. Iam priores illæ duæ, ſem- per maiorem propoſitionem uniuerſalem habent, modò in- tra eos illarum modos conſiſtamus, quos enumerauit Ari= RKoteles. Tertia poteſt illa quidem maiorem habere particu larem: uerùm hanc nonnulli cen ſuperuacuam, & cuius nul⸗ lus ſir apud autores uſus reijc iunt: indignamq; eſſe cenſent, cui inter figuras ſyllogilmorum ſit locus. Supina.) Iacen- tia, inertia, minime uiuida, minus mouentia eum qui audit, Ante oculos interc; manus.) Sic Latinus apud Vergili- gm: Ante Oculos interq; manus ſunt omnia neſtras, na- bat — DE INVENT. TIB. I. 3 teat IProuocat, elicit. Cum ergo, ut prædiximus in ratiociꝗ nation? &εcc.) Hoc eſt, ut plebens uerbis idem dicama s, In ſyllogiſmo & inductione per fecta, ſi rite fiant, ſolùm antece daens uocari in dubium poteſt, conſequentia non pôteſt, In enthymemate autem & inductione imperfecta, non de eo ſo 10 qu0ο antecedit, ſed de conſecutione etiam ivi⸗ ambigs 4 Glet. = QyVOMODO CONFIR- mandæ ergumenationer. nn T ergo eanfruitle per ghe ltfone n rei cuiusq; rationem paucis abſoluamus, %⅓ oſtendamu⸗ etiam ubi perfectis opus ſit argumenta tionibus, ubi ſufficiant imperfectæ: hæc brimd lex broponẽdae eſt argumentationi oĩm: Ex uer 4 Quare ſi falſim eſt qud colligitur, neceſſe est falſum eſſe quod antecedit, i ”MU rite collectum ſit.. it⸗Himce ergo cſequitur, ut ſemper Juemadmodi e⸗ ,ut 7ſ. ueruct ſit Rt propofſtu, neci ſſe ſit uerum ſſe quod cõcluditur: ſ ſic ex cõtradicente cõ ocluſi onus, ſemper bobe iti ctradicens colligatur. Nam ci nequeat in legitina Argumetatione colligi falſum ex uero, g a, m, quoties tanꝗᷓ uerum proponimus id, quod contra- dicit concluſioni, neceſſe est concluſionem falſam . eſſe, cum duo contradicemia ſimul eſſe uera non . e . poßint. Falſum erit ergo propoſitum id, ex 40 en, E collecta eſt ea concluſio. Conſequitur igitur, cvon- ℳ tra⸗⸗ a veme, erte D i : 0 4a64 RoDOLPHI 4GRIC. tur contradicens. Vt ſi hominem eſſe detur, neceſſe e demus & animal ee. Quod ſi animal eſſe, fal ſum eſſe dieamus, ueru erit cõtradicens eiu⸗ quod est, nullum animal et. Falſum ergo id et, ex quo animal eſſe colligimus, quod erat he minem eſſe. Er 20 u erum itidem contradicens iſtius, quod est, nul- — lus homno est. Itaq; quemadmodum neceſſario con ſeaiir kon, est, ergo animal est: ita conſequi- te nullum animal et, ergo nallus homo esd. „Diupplex „ oductus cuiuſq; rei probadæ. Sa. * ropo/⸗ to aliquo uelut recta er, ad id, uod roba are holimus. Vt 9 pro bare e diuitem, dicat: Sapiens . nulliu⸗ c get, ,9 ſapiens est diues. Alius est du Suckobliqu 2n 2=ðèð br robare uolumus, colligimus ex eo aliquid . Juod falſunm ſit, unde regreßi, docemus falſim id . Lod intendimus probare, conſequens est, 7 ä te ipſum eſſe uerũ: ut, ſapiens et diues. Si enim 12 . 9e non ſit diues ſapiens, cupiet aliquid: ſed ſalſum eſt . Pei, boc, falſum ergo ex quo colligitur id, hoc est, non .— ſe diuitem ſapiemtem. Verum igitur erit, quod tradicens propoſiti eſſe uerum. Vnde fit quod in- tendimus, quemadmodum ex propoſito conclußi , ſi⸗ c ex contradicente concluſionis propoſiti colligi- Vt cum accepto contradicente eius 2. ,cx quo collectum est: idq;, quia contradicens S NE S= 5 inten⸗ tum est. coſ. equens oſtedemis eſſe, ut inberfectas⸗ - E DE INVENT. LIB. II. 286 5 intend⸗ lmics⸗ſ apienten eſſe diuitem. Non ſunk au⸗ , Je⸗ e, es, ren he⸗ Irgune tandi Formæ: per omnes enim ſor- mas, quas expoſuimus, duci poßit: ſed uie quæd colligendæ intentionis. Quapropter ductus eos uo cauimus. Quo pacto autem uerũ eſſe aliquid oſten⸗ dimus, eodem etiam in coutradicente ſuo, falſumn eſſe monſtramus. Cum probauerimus enim, contra- ” dicens ſuum uerum., neceſſe est, ut id quod mntende batur, apertum ſi ſit falſum eſſe. Vbi fuerit igi- — tur expoſita argumentatio, ſi ſit impberfedta, ut en thymema aut induct io: quemadmodi bredixmust, raze, conſequi hoc ex illo, aut uerit eſſe, Juod b Proboſ⸗ argumetat iones ad berfectar forma, ut ſi enthy 1, ſi bre ſeripto / o⸗reKteq, n Vet, nulli poſſunt admmit- tere cõſ?cculionis mncerti:. Enthymemna et: Clodtus ſtruxit inſidias, ergo iure cæſus est. Ratiocinatio fit cum ſubiſcimus, ois enim inſidiator iure bccidi⸗ *. tur. Ea est enim maior bropoſitio ratiocinattionis. .2 Sic in inductione: Piſiſtratus accepto publieo prę e, Prr , Juiſuis è publico præſdii boſeit, tyrannide i, es ag, inuadere, quia diffieile est hie oẽs enumer are, pro reli- duo ſunt, quæ dubitari poſſuut. Aut eniimn i 6, Atr 3 r, mema ſit, ad ratiocinati ⸗ inductio, ade Snue rationẽ cöferay R nat ti9 & enumeratio, 2 4 ſidio tyrannidem muaſit ,& Phalaris itidem: ergo P 1 8 4 = r E 2 2 1 G èð . ari . 4 2 NoporBHI NK. reliquorum enumeratione ponimus plerunq, nech guiſquam est, qui non hoc pocto fecerit, aut ſimile quicquam in eam ſubdimus ſententiam. Deinde col Aenu iam, quod intendimus. vnde eſolent plerun qbue alterantés, düangoc, etiam per Et 14 dicen, tes oratiõe, cum difficile ſit affrmaré, n uiſi A alj⸗ ſimiliter ſe rem habere, petere ab Gcen. ario, ut ilie dicat, in quo non ita ſit: & confeßionem ilte u us zueli ignorationem bro. Nu bonere aſſeueratiõe. de ſdam etiam, quia non tam quærimu⸗ quic e uerum ſit t, quam utrum ueriſimilius: idcirco quani ul . non poßimug induct ionem perfecta am facere; ſuffi- Al GS cit tamen gudientis fidei, Juanꝗ non ſemper & in ed ten tamen & in aliquibus factum ex ,. eyſe & Fieriſolere, quod: tii nos oſtẽdere conamar. 1l (il/,, 15 “ e: Te⸗ e An . eſt, H E adierſarius non poßit. XG. En: Quoci in deliberationibus & coniectando futuro tn rum exil u, Plerunq; ſatis eſſe ſolet documenti. Con hi ⸗ ergo quod intdimus, ad id Jo proß gſitum ſ 1 o docetur. At ſi lereee ms healel duer⸗ ſ lar ius duod pyopofil ndipſ um nler gs dalt⸗ ka 3 Fit argumentatione, ſim ula, qua id cui Se, brobahidoD adhibetur iam. colligi debere monſtraui⸗ ſee m aSeicſi; tam dii hat oportei, donec tandem uens , us ad aliquid, quod certum 64 aleq; ut negare te um fidem para Augkte o proxime le ExX ipſo:deinde =ð 9 r=d Sz ex 14 rIurv *. Si la ſint ſibi: certum est ergo diuitem eſſe, qy u uis Ku⸗ P. „ S 5* doS = foi , PE INVENT. 1L18. II. z, ex hoc iam collecto rurſus aliud brobamus: & ex illo aliud, denec tandem berueniamus ad primum illud, quod efficere religeern orgumensitiora ſerie conamur. Vt Stoicus qui proba⸗ z: tem eſſe quiſquis ſit ſa npicts: dicat brimumm, Juoni⸗ 1 am nullæ opes deſunt ſapienti. Quod ipſum etiam ect dubium, probat ergo: quoniam habet opes quan taſcunq; uult, certum eſt ergo nullas ſibi eeſſe. Sed & id propoſitum brobandum est. Subijcit iK„liu0g ⸗ tur, nullas enim cupit opes. Probat & hoc, quia — nullas bonas putat. Quod iam pendet ex eo, quad Staico tanquam foci & aræ defendendum est. Id 3 em, Krxag, „W☛ eñt autem, ſolam in bonis eſſe uirtutem. Ergo iam Er. ex hoc quod poſtremum ect, priorum omnium ſumi S⸗ = r, turfides. Nam ſi ſapiẽs ſolus in bonis numerat uir⸗gd a tutẽ, non putat opes eſſe bonas, nõ ergo cupit eas,⸗ en, 572 oim, ar habet igitur quantaſcũq; ullt: quo ſit, ut nele de-, Dc. . Wrz ,1t ſapiens. Quia ſunt autem hæc enthy, cta, per quæ duct æ ſunt hæ argumentationes, ideir 2 . co ſi de eorum conſecutione dubitet aduerſarius, neceſſe erit ſingula, quæ parum cohærere uidebun tur, in ratiocinationis formam conijcere. Vvt ſidi- cat aduerſarius, non utique quia nihil geſi it ſapi-— enti, diuitem eum eſſe: addat oportet qui diſpu- * tae, mgioren ratiocinationis bropoſi tionem, qu— . eſt, 268 AODoLPHT AGRIC. esſt, cuieunch nihil deest, is eſt diues. Quæ( quoni- am nepabit eam aduerſarius) alia rurſus ect argu ment atione colligenda. Quæ cquſa fuit pleriſq;, ut quinq; Partium facerent ral iocinationem, cum cu iuslil et pr⸗. pr bationem = HS uödſ q⸗ mar, ITus,maltarinn „(ve licebit: cg fc⸗ „ Aquæg, probatio ſuam poßit iterum habere proba „ tionem, & hæc rurſt is aliam. Quapropter proba- tiones propoſitionu non ſunt argumentationis par tes, ſed nouæ per ſe fiunt argumentat iones. Siciſt autem recto ductu cœpimus probare, qu d quiſgs est ſapiens, esd diues: primumq́; caput totius bro- vationis fecimus id, quod confeſſem est, ſolam uir- tutem à ſapiẽte bonum æſtimari: ſic per obliquum ductum, accepto contradicente eius quod probare cupimus, licebit eiſdem grad ibus colligere, ſed uer ſo ordine contradicens eites, quo primum directæ probat ionis dux imus initii. Quod colligere co namar est, quod guiſe quiz et ſpeur: diuer. est. Id tere cmergo ſi non eſt e 1e iues, ergo⸗ ideerit illi aliquid, non habebit i igitur quantas opes uolet, cupiet ergo opes: quod ſi facit, bonas eas putabit, ergo iã ſapi- ens aliqd præter uirtutẽ, habebit inter bona: quod . 1 falſum est, falſa ſint neceſſe esd, ex Abn id colle ctum 7 e er . wge DE INVENT. LIBER II. 26 &um est: ergo uerum erit, quiſquis ſapiex eſt, eum diuitem eße. Nihil differunt aitt hi du Tus 4d arr⸗ uenin⸗ euentum: quamlibet enim arémentatio. †+ 2 nem paratumeſt trouis hori ductuum explicare. Sed rfii us ſorté rae Segee in his faciet⸗ ſertim? Confidens emim & qui . er ſe doc pi pa bärum limeat, facilius directo capietur dd .. ctu, ſi per multas probationes ducenda ſit confirma- — tio eius, quod intendimus. Ea enim quæ lo E. .— 1uré, negotij hubere uidebuntur, fa-⸗ = . cile 1 Dlaler,ſeema firmus (ut ſibi perſuadet) 4 aduerſus inſidias. Cõtrà qui metuet fraudes ill i quæ 222 ue lut tutißima proponentur, erlt maximèe ſulhecka. 4 i,. ra , butabitq; bericuloſi ſime credi eis, in quibu⸗ mini-⸗ 2E Piy 2 e, mẽ ſe prodãt pericula. Hic ergoproximis & ſenſiu: i 4 brohoſt ito de enibu. faciliis accedat. Aeris r eum falſti intentantes eerſario⸗ &. neganda, graui⸗ . egen, 7. us premere uid eamur:, ꝗᷓ ſi directo ductu colligentes f . 2 uera ueris, uelut ducere ipſt um , dorerei credamur. 1 28 . Directus i⸗ ltaq; monenti, obliquus eſt e milior. Ex his nequaquam lifen⸗ 2 uidere, ubi E 82 perfectam neceſe ſit adhibere argumentationem, ubi ſufficiat imperfecta. nam ſcubi explicata re p im- = eA f. . bperfectam, conſecutio ſit indubitata, nihil erit opus/tn. 77, pSe 4* berſfeht⸗ etia in ei⸗ tunbes ge Gete c a ſim Nrt a nge B , e, W S, a,. .1. fr irrn 1 4 diſputatur. Sic ſi quando hæreat uel Orator in con- fcienda argumentatione: quia dubitetur, an ſit conſe- . .„₰ 4 . = 4 — d 4 * „ . * 8 quens, efficere uoluit: ad perfectam argumẽtandi formam nunc eſee edetidum, & res ipſa, & eloquen tißimorum uirorum uſus oſtendit. . Scholia in caput 20. Vt ergo affirmandæ rei cuiuſque.) In ſumma hoc dicit: Qusties id, de quo agitur, imper fectis illis argumentandi gormis ſatis oſtendi poteſt, non eſt cur perfectis uramur: ſin 49 . .⸗ „ autem res eſt inuolutior, & ad quam probandam imperfe- Gæ iliæ argumentationes non ſatis habeant uirtum, tunc certe integris ſyllogiſmis, & perfecta, quo ad eius fieri po- teſt, inductione utendum. Hæc primum lex proponen da eſt argumentationum omnium.) Affert per ordinem ca. „e Pyra ESamng holica aliquot præcepta ſeu regulas dialecticorum. Du „ 26 ½ 9 cci noſtri temporis dict hoc modo: Duplex eſt ſyllogitmus ex eſt ergo ductus rei cuiuſq; probandæ.) Id Ariſtoreli- unus oſtenſiuus, alter ad incommodum ſeu impoſſibile. Prart es exequuntur eo ipſo modo quo Rodolphus. Piſiſtra S (us.) Qui tyrannidem inu aſit apud Athenienſes. Qua de re AAllIlIluſtinum lege libro ſecundo. Et Phalaris itidem.) Hic eſi FPhalaris ille memoratiſſimus Agrigentinorum tyrannus, öanter cuius multa crudeliſſima facinora, unum hoc ſi nõ lau Adandum, at certe minus uituperädum eſt: Perhillus quidam α taurum ei æneum fecerat, in quem coniecti homines, igne aͤä 5 . i. Lg. /Ar ubiecto, non uocem humanam, ſed mugitum bouis urgen- SG 9⸗ EEEEEEEe. 77 4 Mo’h, Onerr. te dolore ederent: quo munere cum ſe homini crudeli rem in primis gratam feciſſe arbitraretur, hoc precij tulit, ut pri- aus iple in tauro ipſo ſuo miſere tortus obierit. Vnde drcid illud: Nec enim lex æquior ulla eſt. Quam necis artifices ax te perire ſua Quia diſficile eſt hic omnes enumerare, pro reliquorum enumeratione ponimus plerunq;. Nedq; quiſ- quam eſt qui non hoc pacto fecerit, aut ſimile aliquid in eã ſubdimus ſententiam.) Hoc parum placere Laurentio Val Iæ ſupra monuimus. Idipſum alia rurſus colligendum erit argumentatione.) Ariſtoteles proſyllogiſmos appel- Iat quibus propoſfitiones ſyllogiſmi negatas probamus. 4 4 = V Wo — . Qux cauſa fuit pleriſque t quinque partium ratiocina- ðð tionem 2 DE INVENT. LIBER II. 2171 tmonem facerent.) Ciceroni in Rhetoricis maxime quinqua iyllogiſmi partes eſſe uidentur, propoſitio, propoſitionis approbatio, aſſumprio, aſium ptionis approbatio, & com- „ plexio. Quintilianus & Boetluus tres tantüm faci-= —— unt partes, propoſitionem, affumptionem, & concluſio- nem. Quanquam Boethius de ſolo loquitur fyllogiſmo hy pothetico ſeu conditionali, & Fabius alio quodam intei- lectu tres facit ſyllogiſmi partes, quàm Rodolphus: Putaf enim ille idcirco illas tres, quod propoſitio & eius approba tio pro una parte accipi deheant, itidemq; aſſumptio cum probatione ſua. Rodolphus autem prob ationes illas om- Rnino non putat connumerandas eſſe inter partes ſyllogiſmi eius, ad cuius propoſitiones confirmandas adhibentur ſech aliorum eas ſyllogitmorum expoſitiones aut aſſumptiones eſſe. Quę ſententia ut ueriſimilima eſie mihi uidetur, ita pro he ei conuenit cum ſententia Ariſtotelis de ſyllogiſmi par- tibus & proſyllogiſmis. QyVAM MVLTIS MODIs argumentatio ſoluatur. Caput XXI. tur. . = quod uerum eſſe uolumus, & ex eo conſe ui doce-AI. mus, quod probare nitimur: ſic dupliciter effecta ſol- uimaus argumentationem. Aut enim falſum eſſe dici⸗ mus, quod propoſitum ?t. Aut ſi res id non ſinit, nõ confici ex propoſito, quod aduerſarius uoluit, indica⸗ . mus. Id que: vel quis imperfecta ſit argumentatio, pat.⸗ ⸗ 2 an S A. S ð 3 „ 4 or i⸗dua Kie d gumentatio eiſdem, quibus ſtruitur, modis. Quemad e modum nã que probamus unumquicque per aliquid Rei 4 cr vr, g, S 227 RODOLPHI AGRIcC. aut ſi ſit perfecta, uideri potis talem eße, uã qula re uera ſit talis: & cſe aliquid in ea- quòd multipli- citer dicatur, nec eandem ſignificationem ſeruet utro biq; in argumentatione poſitum. Id eſt autem quod dici ſolet, omnem argumentationem ſolui, aut negan do eo quod propoſitum ect, aut at. idistinguen do. Vt ſi dicatur: Sapienti nullæ de ſunt opes, ergo 4 piens eſt diues. Prima ſolutio est, ut reſpondeatur: nõ — eſèe uerum quod proponitur, apienti nullas dee ße opdes. Quod ſi probetur, quia nullas cupit: reliquum iam est, ut negetur, ex hoc ꝙ nullæ ſibi deſunt opes, conſequi, liuitem eſxe eum. Id ſi probetur, adiecta maiore propoſitione, quia cuicunq; nihil deſit, is ſit diues, ſortaſſe negabitur & iſta. Qua etiam ſi pro- babit, dicetq; : Quiſquis habet omnia quorum indi- Let, es? diues: cuicunque nihil deest, habet omnia quorum indiget. Expleta iam atiocthafio eil, cuius utraq; probata est propoſitio. Vltimi itaq; ſolumꝗ; remedium est, ut qui ſoluere uolet, dicat hoc uerbiᷣ deeſſe dupliciter dici. Aliter dicitur enim deeße ꝗd, quod modò nõ adext. Aliter quicquid modò deſidera tur. Quod ſi priore ſignificatione dicatur, uera est maior, minor falſa. Si ſecundo modo, minor est ue- ra, falſa maior. Quare nihil mirum e ſße, ſi quæ iun- gere uolumus, in concluſione non iungantur: cum id medium in quo illa iungebantur in propoſitionibus, non L 2 Por y S Re 77 * . DE INVENT. LIBER II. 27 5 non numero, ſed ſpecie ſolũ fuerit unii. Soluendi a tem uerbum, quanquam commune ſit neganti & dii ſtinguenti, rectils lemen giſlinguenti conueniet. Ni Anir . . . E . . ₰ quiſquis negat, non patitur confici argumentationẽ: * afectanoneſt, proprié ſolui dici non poteſt. At cum multiplex diſtinguitur, eſt utiq; in ſpeciem confecta:rectius igitur ſolui dicetur. Nos tæ .. . men omnem rationem diſcutiendæ argumentationis — in bræſentia Ppluere uocamus. Et hæ quidem ſolu. tionum diff. uas diximus, ueræ ſunt, & ad rem ipſam feruntur, idq́; ipſum etiam uulgò uocin-⸗ tur. unt aliæ ſoluendi uel R Mmagis proprium uo- „ 8⸗ lumag eis nomen gare)elabendi rmliones ,quæ uulgòv „F igh ri, rr., waen . == dicuntur ſolutionts adl hominejn. Ad gas refugimus, zig Zn re, r1. 1. „ . quando ex re parun ſperainiis duxil. Quia firmior =rn I.— eſt argumentatio, qu m ut aliqua parte inffingi, l⸗ Tru, befactari ue poßit. Vel quia datur occaſio deflluer. ſario dicendi, quem quia poſumus acriicttet lnderer malumus in ibſum orationem, quàm in rẽ ingerre. Elabinur autém his fere modis: Vel quia regerèns aliquid adugrſario, quo reprimims eum: uel Alua⸗ S 4 A 2 Abbiectum uel digrẽ ſa à re fac 0, illa »e⸗ taq; alterius alteuiis mentibne ret, anbcammus audi- toris mentem à propoſitæ argumentationis cura, & e W D alterius obruimus coõmemoratione. Regerimus, uel C. o⸗: in rem ipſam, per quam diſputator probauit q, inſti M EMW IPLAMW= PeEARA/ 1, FE r mus, cum rem &cemaliquam ei quæ nobis obiſcitur reponimus, ut Aaneun uret nos Cuert arius, tan⸗ 2èð eeg, e , xuria maior, quã ut cam defendere auderet Cicero: r er IPrt apertior, quam ut poßit eam negare: molliſt uidem dr wo As — magis ea uicia dixit, qudm hominis, bartim cõtendit sr,E Wrrce. 9„ e Miexaftionibus, iboribecg, quos Celugi iam ſ. nſei⸗ pie bat, ſuſtinebatq; . Tale est etiam, apud Ver- dEere te Zilium luno dicit: Iudignum eſt Italos Troianm cir- eutem. Non negat, ſed ele uat Sõ boteng. Deinde indigniora regerit: Quid „* O— qu. E ſe⸗ Aaene Atre⸗ ernn eg generis, 4l Aen Tur- te⸗ 7 Be in . Bucolicis: Dic * eryiz & E& eris b nihi magnus Apollo Tris pateat cœli ſpacium (non am- pliur) ulnas. Alter cũ nequeat reſpondere, aliud par obijcit: Dic quibus in terris, inſeripti nomina regum fes umter r ſorenie Pbyllida ſolus habeto. In ber- 4 tuerae uel in berſonam aduerſarij. In rem regeri- 2 , ey urgere. Quale t “ä C elioeui cum obieſta eſſein X r D Aaures quantum potuit Orator, & partim temporum 1 S aliduid æſe couecdenlum ætuli. Tumt qu Aol od huius DE INVENT. LIBER M. 277 ſonam regerimus, cum dimiſſa re, oſtendimus, qua- . liſcunq; ſit, non conuenire tamen aduerſarij perſonæ obifſcere eam, ne zrelte hæg ab eo dici. Cuiuſmodi . est pro Ligdrio ris, quod Tl ITTuberoa⸗ accuſator Ligarij in * eadem cauſa fuerit, cuius Ligarium fſabet simi⸗ le est in Saluſtium: Qua ſi uero tu ſis abillis tir s Sa S= luſti ortus Et biuls post: Beduilte uminger hono , e : ; . leuißimé, 19 bas, guc in hiſt zihi el riæ dſicis? Et iterum: QAsi enim ment iri turpe du cis, qui mihi auſus ſis eloquentiam ut nieiumobije⸗ den Ee re, erneXvorzuregneouroclui Sic & Vergilius: N We Sig arguetu Draucr. Et: Tas⸗, e⸗ 4, tumqᷓ; nefas burio ieil 1G? Et apud Fra laſon inquit: Medét Mmorés Kobijeigefel 01 Aeeſre, recta nec ne ſit, ſed de homine dicuntur. eua mnmus quoties contemmmas rem, quæ — ⸗ uelut nullius momenti aſpernamur. Qualem totam N ; “ Ceælij accuſationem Cicero uoluit uideri, magis inds? = & iurgia dißidentium in amore, quere lasq; mati-⸗ um eſa ⸗ uera crimina. Sic & apud Vergilia: F. V Italiam petijt fatis autoribus, elo, Caſßandræ impnuj ſus ſu lſenn Waieſtatem ſutorum. Caſſandræ furorẽ eluſit. Et paulò bost, quod modo diximus: Iudi- centem. Subijcit continus⸗ Et batria Turnum conf ʒ2 ſtere terra, cui Pelumnus auls, cui diua Venmilia ma „“ HB4 ₰ ter 276 RODOLPHI AGRIC. ter. Indignioris comparatione eleuauit, oſtenditꝗ; non oportere id ita indignum uideri. Digrediendi rrun est apud lüigfe, kslini, ſſ it dicr Fſu ad⸗ uerſarij uitemus laqueum. Quod enim præſentis tem poris utilitatis laus est. quiduis dicere, ut de re nõ dicas, cum nihil poßit utiliter de ea dici: id poſtea ci . . legeretur, po ſeet autoris uideri culpa factum, qui di- kaberetur ab inſtituto, & grauia crimina non diluta dimitteret. Pro Cælio tamẽ uidetur mihi Cicero hoc èaſoluendi genus expreßiſſe: cum reſponſurus ei cri- mini, quod obijciebatur paratum habuiße domi ue- nenum, & uim eius in ſeruo expertum eſſe, digreſ- ſus eſt ad mortem. Q. Metelli, ſuſpicionemq́; iacit, Cloij ſcelere ueneno ſublatum illum fuiße, ipſamq; mortem gemitu & lachrymis proſequitur: ſimulq; reprimit aduerſarios, uelut ſimili ictos crimine: ſi- mul impetu dict ionis & affectu, mentem iudicum acd huius criminis cogitationem diuertit. Sicut au tteei non ſatis commodé modus hic elabendi = iin literas mittitur, ſic inter diſputan dum, & in foro, & in ſcho- lis, creberrimè ſolet expeti. . Scha⸗ le Lan . PpDE INVENT. LIBER II. 277 (chholia in caput 21. 2 W Slcut autem eſt diſputantis.) Quæ de ſolutione argu- mentationum habet Rodolphus, ea ob oculos ponit ſequẽs deſcriptio. 5 Principið, ſi oſtendamus falſum eſſe propoſitum, id eſt, ut nune Vna uera, quoties uere oqutmur antecedens. ð diluimus, id quod ab Deinde, ſi doceàmus non eſſe rz OYJUMBW!ĩ aduerſario propoſitũ . △ 4 tam conſequẽtiam, hoc eſt, ſ pro . . eſt, eaq; duobus fit mo ſbemus concluſionem non neceſ⸗ 1 dis. ſario ex antecedente ſequi. — — Vel in rem, quvties parem, aut etiã græ uiorem, ꝗᷓ ſit ea quę obiecta eſt nobis laduerſario reponi 1 Solutio ar- — H. 14 Lumentatio⸗ Primum re mus. nää duplex gerẽdo, id Vel in perſonã, cũ en. dues oſtẽ dimus, nõ de- Icere perſonã ad- luerſarij, ut hęc no= ee obiiciat, etiãſò ☚ ſi conſtet ea uera Altera ad homin?, pu Deinde eleuãdo cum uideri uo⸗ Ita quæ non rei, ſed ho Alumus contẽnere id ꝙ aduerſari Imini ſatis facie, Fitq; Nus obiecit, dicimusq; id tale eſ- (e trifariaam. l rideri magis, ꝗᷓ dilui mere- agatur. . poſtremòò digrediẽdo, cũ animlm digreſſu quodã a pro poſi to abducimu s, itaq; alijs oc= cupamus, ut eius ꝙ obiectum eſt nobis, quædam obrepat obliuioy & quanquam non iit, tamen dil ¶tu eſſe nideatur.· —.. „ . e 4 7 7 4 „ 42 0 , ◻ S — r HoY at 2 8 RODOLPHI AGCRIC. Sapienti nullæ deſunt opes, ergo ſapiens eſt diues.) Quem Stoici dixerint diuitẽ, Cicero docet in epiſtola qua- dam ad Trebatium: Balbus, inquiens, mihi confirmauit, te dinitem futurum. Id utrum Romano more locutus ſit, bene numatum te fore: an quomodo Stoici dicunt, omneis eſſe di uites, qui cœlo & terra frui poſſunt, poſtea urdero. Ta- le eſt etiam quod apud Vergilium Iuno dicit: Indignum eſt itttalos) Verba lunonis (unt contra Venerem, Aeneidos decimo. Et nos tela pater.) Sic Turnus Aeneidos libro I12. Dic guihurl in terris.) Verba Dametæ ad Menalcam, Aegloga 3. Cuiuſmodi eſt pro Ligario.) In oratione Ci- ceronis, quam pro Ligario habuit apud C. Cæſarem. Si- mile eſt in Saluſtium) In inuectiua aut ſi mauis Apologia i eromielen Saiuſtii in ſe maledictus, in Senatu reſpon- moris A Drance.) Tarni uerba ſunt ienentoetii, 11. : Fantumnch ne fas patrio excidit ore.) Verba Aeneæ ad patrem Anchiſen 2. Aeneidos. Et apud Tragicumn Iaſon inquit.) Senecæ in Medea uerba hæc ſunt: 1e on ðè IASON. Perimere cum te uellet infeſtus Creons P L, Se Lachrymis meis euictus exilium de dit. MEDEA. Pœnãa putabã, munus (ut uideo) eſt fuga. IASO N. Dum licet abire, profuge teq hinc eripe. Grauis ira regũ eſt ſemper. MED. Hoc ſuades mihis Præſtas Creufæ, pellicem inuiſam amoues. IASO N. Medea amores obijicis? M E DEA. Es cædem & dolos. Italiam petijt fatis autoribus.) Rurſus uerba ſunt Iu⸗ nonis e, duem indicauimus loco . DE EXDPONENDI RATI O NE;= Jueæ ad credentem fit aild em. Caput XXII. AE argumentatione autem quid ea ſit &* ſpecies eius, & quomodo conficiatur (quanti ad inueniendi rationem pertinet) hæc ſufficere uide buntur. Expoſitio ſequitur , Juam ſpeciem orationis ersfant. Exponimus autẽ fere propter has cauſas rauſa fidei de re aliqua expomint, hi ſunt ut Orato- cuiq; finis. Qui enim uoluptatem ſolam ſpectat du⸗Fe = F DE INVENT. LIE ER II. 280 cauſas, uel ut audientium uoluptate demulceamus aua . =ð res, ułlut rem ipſam cinſmocki ſit explicemus, uel G . ⸗ brg ut ſidem alicui alij rei expoſitione Juæramaus. Pri- mum ſequuntur poëtæ. Proximum qui monumentis rerum tradendis, uel præſentes, uel poſteritatem co- nauntur docere, ut qui hiſtorias, & exẽpla uirorum, rerumꝙq; inſignium literis mandant. At qui faciendæ res, ut Philoſophi, ut reliqui artifices, quibus perſeæ- ⸗ pé in alterius uſum rei, alia res uerboſils eſt recenſen di. Tertium igitur harum expoſitionum ſuus est divntis dummodo eam ſeq at r, eera an falſa, brob? e Sr . Pen . bilia an inoredibilia dicat, nihil ſua credit reſerre. Quò - ſi quando ueriſimilia, aut uera giicit, enixiusi colorem tuetur ueritatis, non id tantumex ſua facit perſona, quatti ex illius perſona, cui talia tribuit: Juii ſint illi congruenti ora, ſic dicuntur. dut perſæ- bè in his, ubi uana affectus ſpecie mouere cupit au- dit orem. Aptißima eſt enim talibus ueri ſimilitudo. Quodq; præcepit Horatius: Ficta uoluptatis cauſa, ſint proxima ueris:id non in uoluptate modò, ſed in omni affectu bræcipuè est obſeruandum. Lerigto- e, = r autem rerum é contrario, primam omnium ueri- = r 1 wrrt. taten expetunt, hoſterior uoluptatis est cura. Si ta- men kertegene illam, quam hiſtoriæ nidetur Thucydides ſanxiſſe e . ð 2889 RODOLPHI AGRIC- ſanxiſſe, lKruare ue lint, malintq; rẽ berpetus du⸗ raturam conficere, quam gratiam breuẽ mereri. Ve S re S ra autem diclam ee e Rsti e lectori fides eorum, quæ recenſent: quin & grandia pleraq; & ad incredibile quandoq; accedentia, uelut ex beric ulo petunt, ut admiratione lectorem detine- . . unt. Sicubl ul r bonuntur aliqus faciende fdei: ta- . lua fere ſunt, ut magis grauitatem, autoritatem que ſeriptoris commendent, quàm re Probe . Cuiuſ- mogi ſunt, ſcire incredibilia & fidem⸗ ,derelena piſſeita boſteris tradituros: uel compertum / ſibi, rem ſic habere:con⸗ nare, ſed ita lafi? A maioribus dttepiſſeitt =ðè ſfſanterq; ſe uerum in qJualicunq; hominum opinione dicturos: quãdoq; uerò ne ſibi quidem ſatis probari, R quare quẽq; pro ſuo caplu dembturu additign iue fidem. Quare probabilitatis abunde es Aits, tetra- di ſic, ut non ſit improbanda, id eſt, ut uera dicantur. Deinde, ne uideantur falſa. Quod fit, ſi neq; inter ſe 3 ne pernrrer dißßideint, eq; berſonis, tẽporibus, locis, ea quæ tra- 15 , 7 ndumtur, hherehen. Phriic min ierea turbato or⸗ P Mme, 60ERRNEe ane 4 * lia uidentur. cotra ſaſt, = ita u ſ. ingule inter ſe partes con gruor uenisn erun implent fidem. Cauſa autem brem pardta Takar ſſeicee ſcri le uide idetur, quare debeat . 2 ern oti⸗ 11 F, e us, ut ſua ſint conſcientia con 2* * 26 Ra . Ma tenti: neq; ſoligilé querendum butent, quomodo fiat 4 „N finasdzn uelut fidẽ ſibijpſi bfacientia obortet eße:t! de⸗ DE INVEN, . EER R 281 botiut uelle falſa tradendo ledere ex ilmitione ſui Ai⸗ quã uera dicendo ſancti grauisq; uiri de ſe opini nem ad poſteros tranſmittere: tum ꝗ lectoris parum ezr, 2 — Wan aut perſepè nihil intereſt, ſie uel ſic rem eſee arbitra ri: præſertim ſi non aliunde paratum ſit, quo poſitt „ . A4 uanitas ſcribentis coargui: quale Herodoto & non- Edun nlilis aliorum m, quoque ſcriptorum, qui indulſerunt Se 6 T . ingeni/ ſͦ ſults, ontigit. In enguksf facile lector acce- = Wa . . dit. Mauult enim (quod Lalgà dici ſalet) cregere, * S exquirere. A perta eygo ſunt apucd sunzla⸗r. Fekql, = –— qui non timeat, non tineaneur. 4- S 22 2, At in expo Nitionibus eis: quibus ſides alleui ei qi, rei quæ , S ritirton ſatis eſt eſß Pe ne uera ra qi⸗ ick exponentur: ſed „„ er E , ad id cul pr⸗ brobando lo deſtinantur ita accominodata, t Fe. capita Fabmte. confirmandarumq; rerum no- ſtrarum omnia poßint inde depromi. Inſidt enim ad- nerſarius: & ſuſpecta habet omnia, neq; quicquam impunè dinittkit: & uel negat, q⸗ nocitura ſint ..— uel ſi id neqlait, uertere in ſuos uſus aigel t conatur, efficereq; ut uel proſint, uel utiq; quã mi nimum obſint. ommis ergodiſutartin erhaſtios i⸗ a e, i . pba eſtmatur, ne eſſe eſt duo præ= Irs 2Ru- WR aad hataukckatusct ralel dii⸗ ſit. Nec enimſi det alteri rei per cam parari poterit, ſi dubiæ ſit ipſa Gf. B R . . oudigis li Pſmieautactonſnple⸗ ſit, i iip Er nc, ut illi 28 2 RODOLPHI AGRIC.† lit illi rei, quam brobare per eam uolumus, apté iun gatur: ſici; expoſitio fiat, ut commode fides ex ipſa poßit duci. Parum est enim, ipſam per ſe probabi- . lem e ſe, ſi non id quod probare conamur, colligere p ar ir am poſſumus. Praobabilis fit expoſitio, ſi ſtarde mntoſaſi conſentanea rebus, ſi per ſe conſequens. Sõ ne Argumentoſa eſt, quæ cauſas habet rerum. Cau- .. ſas autem ut habeat, non modò ſummæ rerum quas R——. exponimus ut ſunt cauſeæ belli geſti, cauſe peſtilen tiæ, aliarumq;; rerum, quæ ſolent a ſcriptoribus ante ipſas res explicari. Qualis est etiam pro Milone to ta fere narratio. Cauſas enim habet primum, quare Clodius annum præturæ ſuæ in Milonis cõſulatum diſtulerit. Hinc quare Milonem occidendum deſtina uerit. Demum, quare hoc loco, hoc tempore. )Sed n ſingulis etiam partibus expoſitiõis cauſ as addimus, eY * . cuiuſmodi est: Sepe Jugafn Danai Troi eubicre re⸗ bello. Quod re uera quidem argumeniatio, quan- gquam rolſoren Pabeat, O faciem expo ſitionis. Sic eti 5 * am: Aſſenſerstiines. Quare aſſenſerunt? quia quæ ſibi guiſc. ⸗“ Vnius in miſeri exitium conuer- ſa tulere. Sed & alia nonnunquam ponuntur argu-⸗ menta. Vt: danguine placaſti uentos & uirgine cæ-⸗ .¹ faargument eſi eius quod ſequitur: Sanguine quæ- riinndi gikicitke⸗ B pro Milone: Etenim palam - dictita licta Moliri: cauſam addidit, Et longo ſeſ decedere 2ges r2 , S ane, èð DE INVENT, LIEER II. 285 . 6,e bat, onſ̃ ulatum Milone eripi non poße, uitam poſſe. , W. . Sucbdit Orator: Significauit hoc ſepe in Senatu, di- d, Sane e xit in cõcione. Quinetiam Fauonio. Et reliqua quæ Me, = ſequuntur. Prioris illius ſunt hæc uelut iudicia. ead⸗B, BM ⸗ Conſentanea erit expoſi tio, ſi berſonis, locis, tempo⸗ = E nſ ribus, rebus conſentiat. Perſonis quidem, ſi qua les eæ r ſunt, talia facta eari idickach e ingantur, Neg enim v L Di, S eagdem conuenient Achilli, & Ne WF cn Ri. 4 ba⸗ nec eadẽ S erunt in la⸗ = cdis, E ia ocengeo aiur ſi quo loco nanncatane “ S F Z.. quo tempora ueriſimile est ſactum eſſe: ſic expona- tur. Rebus uerò conueniet, ſi lætis iucunda, ſerijs Arauis, ridiculis faceta, inſi. gnibus ornata, tri ſtibus acerba tribuatur expoſitio. Conſequẽs Autem erit, rr ,non modò ſi ĩ prioribus ſequẽtia non diſore ſſerepent (id en Jir , . .„ ⸗— . meruiße )ſed ſi ſic ẽxponantur briora, ut uel ex ijs ꝗquæ posterius dicuntier expectentur, &α propemo-⸗ dut auditor ipſe ſibi ſi ubijciab da: uel Jualiacunque Qicentur, quum dicta ſint tamen cuncta, uideãtur ex I r, 4 . 22 priorum fide pendere. Quod diligentißimè obſeri⸗ de, SD 4 d. y ei , tum est Ciceroni pro Milone. Quanquam enim anci p= D De, , pitis fidei ſit, & (Mcr la kur g inſidiarum rationẽ ibn Pivon, 4 ſal. 4 musuanin ii eam pugnam fuiſſe tradi⸗ — 224 ROoDOLPHI AGRIcC. traditur: ſic tamen omnia per gradus quoſdam certa mi 2. imeern . n S . uno ſrerie feruntur, ut nihil Pertipere oßis, quod non co- el S. Z ah hbeæreat prioribus, & ueluti uinculo connexum ſit, uil A . „ . yhi ut tandem ueſtigijs quibuſdam ad cædem, uelut ma- . * nu præhendendam, ueniatur. — Scholia M caput 22. ei . . . Primü ſequuntur poetæ.) Horatius tamẽ in Arte poe- ne . tica, tria poetarum genera facit, quorum alij ſolam legen- tne . tium uoluptatem, alij uttlitatẽ, aln q uærant hæc utraq;: ſeh Aut, inquit. prodeſſe uolunt, aut delectare poetez Ne Aut ſimul & iucunda & idonea dicere uitæ, npt Et paulò poſt: duö Omne tulit punctum, qui miſcuit utile dulci. im. Scriptores rerum è contrario primam omnium ueri- uut⸗ tatem expetunt.) Cicero eg. de Orarore: Nam quis neſcit, den inquit, primam eſis hiſtoriæ legem, ue quid falii dicere au- me deat: deinde, ne quid ueri nõ audeat, ne qua ſuſpicio gratiæ tes ”V . tit in ſcribendo, ne quid ſimultatis. Quã hiſtoriæ uidetux n ie, g SThucydides ſanxiſc.) Hic eſt hucydides ille Atheniĩſis, 5= EE. Olori filius, inter hiſtoriæ ſcriptores facile princeps, qui à eJ. , en , , ,o,Auis as bellum Peloponeſiacum, cuius ſu- WL Ser vl⸗ Wτ Ppra mentionem feci, odo libris complexus eſt. Lucianus de ratione conſcribendæ hiſtoriæ: Admodum igitur Thucydi- des ſanxiuit, uirtute mq luſtoricam, ac uicem ſecreuit, cum uidiſſet ingenti admiratione Herodotum, adeò ut libri eiuns Muſarum nominibus appellari meruerint, quos ſuppellecti u lem potius eſſe dicit ad perpetuam ſcribendi normam, quã in præſens certamen, nec fabuloſitatem amplecti, ſed ueri- ſer tatem rerum geſtarum poſteris relinquere docere afferit. Vtilitatis q; rationem aſſignat, quã prudẽs quiſq; finem eſſe ſ hiſtoriæ cenſere debet, ſcilicet ſi quando iterum ſimilia ac- ten cidant, ut homines inquit ad præſcripta reſpicere, ſic rebus publicis bene uti ualeant. Igitur qui mentem talem ſortitus en uit mihi ſcriptor ohbtingat. Lege Ciceronem in Oratore, in .—. ipſo ſtatim exordio. eundem libro de Oratore ſecundo, u bi 6 paucis præcipit, quæ in hiſtorijs conſcribendis ſunt obſer- 0 uanda. Et Angelum Politianũ in præfatione in Suetonium, Quãdoq; uerò ne ſibi quidem ſatis prohari.) Vide Lau Tentium Vallam lib, 6, Eleg. cap. 54. Quale Heroalote ℳ u ) rn DE INVENT. LIBER II. ꝛ85 Hic patrem habet Lyxum, matrem Dryo. Cumq patria Hx licarnaſſeus eſſet, propter Lygdamin tyrannum inde Sa- mum profecius eſt: ubi & lonicam linguam edoctus, nouem ſcripſit libros Hiſtoriarum, ſed qui plus fabularum, quâm ueræ hiſtoriæ contineant,. Vide Quintilianum libro deci- mo Inſtitutionum, capite primo. Omnis diſputationis 2 expoſitio.) Hnic loco toti intelligendo exactius, non anini- N. arzato eie, mum momenti attulerint ea, quæ Rhetores præcipiunt de & , z, n narratione, in qua tria cum primis exigi aiunt, ut lit perſpi- . 2 3 . cua, ut breuis, ut ueriſmilis. Porro quæ exempla affert ex Or D . 21- Vergilio & Cicerone, ea partim ſuperius aſſcripta à nobis . ſunt: partim ſunt eiuſce modi, ut uel minimum, ſi huc aſſcri- bantur, collataura uideantur intelligendis uerbis Rodol- .* phi. Itaque ea omiſimus. Si lætis iucunda.) Trapezun 2 tius Rhetoricorum libro quinro de elocutione magna ex —]— ⁸ emplorum commoditate locum hunc adiuuerit. Item Erail mus de conſcribendis epiſtolis capite de habitu epiſtola- rum. Conſequens erit expoſitio.) Quintilianus libro 9 capite quarto. Hiſtoria non tam finitos numeros, quâm or- 1 bem quendam contextumq; deſiderat. Namq; omnia eius membra connexa ſunt, quando lu brica eſt ac fluit, ut homi- nes qui inuicem apprehenſis continent & continentur. QYQMODO ALTERIVS REI confirmandæ gratia ex pouendii ſit. Cap. XXIII. P habet negocij id diximus ſecundum eſſe . . „ f — debere in expoſitione, ut accommollata ſil. ad id = = rrn r e cui per eam paranda est ſides. Nam probabilitatis wden t in expoſitione con „ 1 Anem, idest, fundament, ſedesq; otius noſtræ diſpucxt-Arat, A. D tatiõis. Hoc est enim quo præparatur in ſoro iudex, . & ad oẽm ſequentium argumẽtationi: cõfirmationẽ componitur. Ante ommnia igitur uidendum eſt, quid a OnA AAo re . rrr- 5 ur e .= rsa Dg. W af waud, n. SH ZEate RODOLPHI AGRIC. . itt id, uod uolumus expoſitione colligere, & cuitx . ipla quæritur ſides, id; ſi cum omnibus expoſit tionis partibus conferamus, facilé uidebimus, quid habeat — res quod iuuet partes noſtras, quid etiam noi offen at. Vbi tola chii pro nobis est, barum est metua- mus: ſic parum ect quod ſperemus, ubi obe tota. Deinde quæ proſunt, danda est opera, ut plurimum .. iuuent: eruenda argumenta explicancddaq; queæ tum . Cumj dicuntur, quanquam non cum ſumma reri con iungantur, ut ipſam efficiant: i tamen audientis cogitatione, colligentis ea abud animum ſuum, hoe ipſo maximè broſunt tunc, quia⸗ minus in id parata uidentur. Qucæ Mer dubia ſunt, &dierutizinter⸗ Pretatione one oſſunt inhac Am diſtrahi 21 roſiut. Quæ nocent, 2. =ð ut qudm minimum ob⸗ ſtent. Fiunt autẽ hæc omnia argumentis, quæ ſu⸗ . , muntur ex locis, quos ſuperiore deſcripſimus libro: ſ ed hic argumenta tant ùm ponantur nam ut ue niat 2Sèð = ne quandoq; argumentatio in expoſitionem, breuis ta- men ea eſt, fitq; nen ita crebrò. Quædam autem con ſulto narrantur d nobis ſic, ut plane falſa & incredi bilia perſpici poßiint, quoties ea quæ ab aduer ſarijs; „ „ * uel proſe expoſita ſunt. uel alioquin confirmatura wear. 2 partes eorum uidentur, ſic deprauantur cõtraria ex- boſir tione, it brorſ⸗ is detrahatur eis fides. 2 “ DE INVENT. LIBER II. 287 IIlud autem fere uidetur obſeruatum., ut unde Z⸗ reetel. . 2 . cung bPetitum ſemper ponant fauorabilem primum ean⸗ = = narrationis ingreſſum: & ab aliquo, quod cauſam ſu ⸗ G am commendet, auſpicentur. Terentianus ille Simo, continentiam filij ſui laudaturus, cii tuto etiam uerſa tum eum inter ingenia parũ modeſta, uellet oſtende- re, uideretq́; meretricis perſonam præſenti laudum commemorationi indecentius inſeri, & poſſe uideri obſtare exiſtimationi filij, quoòd talis perſonæ conſue tudinem expeteret, uidemus ut altids petito prin- cipio molliuerit omnia: e rem ipſam, & perſonam, pro ſuſpecta & aſpera, fauorabilem reddiderit. In- cipit ergo: Interea mulier quadam abhinc triennium Ex Andro commigrauit huic uiciniæ. Vt iam neq⸗ ganeonis, neq; omnes urbis angulos beruagantis ui⸗ deri poßit, ſi conſuetudinem tertium iam annum ui⸗ cinæ ſibi Pamphilus habeat. Reliqua quæ ſequun- tur, ad commendationem bertinent mulieris: Inopia rum negligentia Coacta, egregia ia forma, atquc ætate integra. Videmas hie, quanta huic de- linquendi excuſatio, deſertæ à cognatis & inopi: quanta facultas, iuieni & formoſæ. Hæc tamen in- ter iſta, primum pudicè, nec id ſoli, ſed parcè etiam ac duriter agebat, lana ac tela uict um quæritans: it obſtinatio brorſus in ea tuẽdi pudoris perſpici poßit. Hiĩc iã paulatim uelut gradibus incipit labaſcere. Sed b 2 bposßtquâ „ 2 8 8 RODOLPHI AGRIC. poſtquam amans acceſßit ad iuu enem, precium bol licens ad inopem: non primo tamen congre pu uicta eſt, ſed unus α item alter. Quod iã à conſequẽs erat⸗ 4 * ut diceret broieciſſe eam pudorem, quanta id cura 2 mollijt, ut culbam tã cum omnibus commanicaret;, 6 diceretq́; Ita ut ingenium est omnium bominum àù la bore procliue ad libidinem. Quod tamen cunctantis .* . iſignum est, primum accipit conditionem, tum iã de- t . mum dusur. orpi Oentmvedun ergo bicto- 1 br. leniter Prin ut brope ſen ſum fallät, incipiunt adumbrare:deinde paulatim ſubcreſcente obſcurita-⸗ te te, cum iam poſtremo atrum umbræ totum oppreſit ( colorem, nihilq;; præter nigrum ſit, uidemaur tamen Y nobis primam illam coloris ſpeciem, quam purã ac- M cepimus, qa paulatim de ficit, nec abrũpitur uſquä, ettiam in ipſa umbra ubi nullus iam est, inuenturi. dic & perſuaſionem brimum acceptam, quia non ui-⸗ demus in ſequentibus eripi nobis, licèt defiutt etiam ſ paulatim, & tandem quantum ad rem pertinet, defi - ciat: qui audit tamen, quia nuſquam ubi auferretur l uidit, uelut adhuc ſubſit, ita ſe quitur animo & adhæ ſ ret. Quanquam ergo poẽta à pudica orſus, ad mere- l tricem, hoc eſt, ab honeſtißima perſona orationem n ad fœdiſßimam deduxerit: commendationem & fauo (N rem, quem in budicaſ⸗ umpſit, quia per media cuncta quate⸗ 6 DE INVENT. LIBER II. 289 quatenus poteſt retentat, etiam cum ad impudicam peruenit, adhuc tuetur. Circunſpicienda ſunt igi preæſenti eſt quæ ſtione, incipiendum, ſed repetendus minibus corrupti iudicij, ut ea quatenus tueatur nar ret:ſed à perſona matris. quæ maximè Cluentiñ pre mebat: primiq; à nuptijs filiæ, deinde diuortio, poſt beæc à nuptijs matris initia duxit:quæ ut ad præſen- tium criminum ordinem nihil attinebant, ſie ſummæ deſenſionis res ipſa indicat plurimum ea profuiſſe. Quintilianus autem, ſicut in Cœco in limine, ſtatim . expoſitionem incipit ab mcẽdio: quia nihil erat, qua- re altius repeteret: œ hoc ipſum primum, contnuò firmißimum pro cauſa erat: ſic in milite Mariano, ſeueritate parentum & educationis cœpit: Pater, in- quit, huic emeritis bello ſtipendijs. Prius ergo iam mentem militando durauerat. Ne tamen ocio molli- rentur, exautoratas armis manus agreſti ſubegit la⸗ bore. Hinc et, mater prædura, priſcis moribus, & peruſta frigoribus, ac ſolibus, & ruſtici operis diffi- cultates obire cum marito ſolita. Ab hac educatum ſi tur diligenter omnia, nec utiq; ſtatim ab eo, quod iꝝn plerunq; altius ordo rerum, ſi ſit ineis aliquid quocd proſit. Cicero pro Cluentio, nos ſtatim incipit aà cri- lium, uirum, & qui iam meruerat ſtipendia, & bis aſſuetum moribus, quiſquam de ſtupro appellabit:ciᷣ ne illam quidem quamuis /œminam quiſ quam fue- b rit ap⸗ 2909 RODOLPHI AGRIC. rit appellaturus impune? præſertim, chi & hie ib- ſe ſemper aliquid maius annis conaretur, & omni —. Ga opere brimæ ætatis annos contra uoluptates firmaue erriit. Sic nati, ſic educatum, quis iam nõ indignißim ferat tẽtari de ſtupro? Similiter etiam cum alijs in lo- cis, tum in matris infamia, in parte matris expoſitio- .. .. nepetit à natiuitate filij. Incipiens ergo, non fæmi- „ na, non mater, inquit, ſed matrona: u ſtatim ex no- minis eius reuerentia fauorem aliquem captet. Cuiu⸗ puellares annos:quo incredibilius iam ſit in grandio- re natu. Et cuius primam rudemq; coniugij mentem: quanto magis igitur aſſuetam iam & firmatã ad con iugalesafectus, nulla libidinum reſperſit infamia? Et cui impudens rumor, qui parſurus utiq; non fuiſ- ſet ei: & ſuſpicax maritus, quem non potuiſſet la- tere: nihil unquam potuit obijcere, niſi filium. Quis ergo iam credat incautiorem & in iuuenta ab omni- bus alijs intactam libidinibus, ſeniorem & peritam rerum in filio demum peccare cœpiſſe? Simile eſt, ꝗ paulõ post ſequitur: Natum de ſe continuò (ſi quid des Kos Gfipſicredtia) imput etiis complexu, uim relique parentes non in nutrices, nec in miniſteria ſepoſuit: ſuis aluit uit hube⸗ ibus, ſuo fouit amplexu. Quò magis potuit = 1 guentis ætatis indulgentiam, & affe ctum notabilem, quà m hac educatione? Ante cauſam ſan bee. Sed illud etiam quod ſequitur: Accende⸗ „ S anide ece- rnm bat bat hanc erga unicum optimæ matris tali! narltos, 1A Srrrns AE» 5 2 DE INVENT. LIEER I. 29 1 thanoerg hupatientiam ri kidus baler,aſper maritus. Simul itaque batris ſuſpi cionem & rumorem, aſperitati patris Aſ ianat „Ethi quidem qui præcipui ſunt cauſæ colores, &quibus fere cauſa eſt innixa, extra cauſam ſunt. Ducuntur tamen ex his, quæ ſunt in es, fidemq; inde habent. . Primæ enim inicitæ miliegritas, uelut certi eſt cora ... 22* 6cτ. „dic quod & ibſa dluerit infantem, reli- .,Po/ Lr. „ . . . „SH qui cmporis iffectus credibiles facit: ehm ſoleat om? nium matrum in recens natos impatientißimus ani =ð 2 S 2.. „„ .2 2 mas t ße. Et patris Peritas & maritt, ex præ ſenti⸗⸗ e , litis conditione deſcendunt. A ſperum enĩm maritum = fuiſſe, ueriſimile et, quem malæ tractationis uxor? —0.μ D S coacta est facere reum:aſperum patrem, qui rumori it filij ſatisfacere. Præcipui uerò conſilij eſt, uidere, non modò quæ primo aſpectu tan quam profutura landiuntur, uel tanquam nocitura terrẽt, ſed altius cuncta introſpicere, & ſi quid ſub⸗ ſit tiem quod bo ßit anen crutari. lun ci. mine, quid magis uideba ur ſe pro filio, qum ſi pie tas in patrem maxima oſtendereturequi fuerit autem illud hprudentids ſecutus, dicet filium eum primum in incendii: cucurrerit, extuliſſe ſine cunctatione pa trem:& quo plenius ſit meritum fililinm miſera- bilorem, illim debiliorem reliquiſſe. Quintilianus — èò —— . 2 4 , 12 f ES ſuſnicide filiuns Tr= ⸗ af, r 1 29 RODOLPHI AGRIC. autem, cum uideret, quantum fauoris accederet ex parte, tantum cauſæ ex matre periturum.quin etiam uiſum iri, patrem illi inuiſum quandoque botuiſſe fie ri, qui botuerite eum. damno mate rnæ pietatis amare: facit ergo mij miſeros parentes pyope perijſe pietatis &qualitate, dum dubitat utrum bn⸗ efferat: & di- .. . Alttn tande Or⸗ alor⸗ . quanquam nolente id audire fili jo⸗ geo Binne bitren meßee elect um. Contra iidetur in matris inſa⸗ mia, primo aſpectu matri nocitura benignior cum ſi lio conſuetudo. Non putauit tamen neginlum, cñ ex perſona matris multo poßit honeſtis defendi: ample KſCtiturq; tanquam ſimplicitatem illius materni amo- ris. Omnis igitur miſeræ cum filio ſermo, omnis in publicum puriter egreſſus. Subdit deinde. ſimplicem innacentiæ, nihil metuentis ſecuritatem. Gaudebat etiam quo⸗ laudadus occurſi. bus quod omni frequen tia cetuq; conſpieuus, populo iã iã ipſe e fateretur, quod plus amaretur à matre. In ſumma, ſi anim nobis ſu⸗ mamus aäuerſir), & ſubinde ſingula quæ uenient in expoſitionem appræbendamus, interrogemus nos, quid hoc ad rem? qua parie proderit? tum ſi ui- derimus, quo pacto uolemus oſtẽdere aduerſario pro deſſe : facile uidebimus etiam, quomodo narranda int, ut broſint. Et quo molo quæ uidentur obſtare no is, diſcutere uolumus, eo etiam excludenda ſunt in e tione, ne noceãt. Nec est quod quiſquam pu let⸗ DE INVENT. LIBER II. 29 5 tet quamuis à ſolis propemodum Oratoribus eren E. pla ſumpſerimus, idcirco non eße in alijs artibus loc?ᷣ P . Z 3 , expoſitioni. Nam e& qui in philoſophia diſputant, perſæpe exponant oportet. Nec enim ſicubi recõdita js A. res aliqua deducitur in certamẽ, ſatis commode tra- Naar⸗ ctari potest, niſi prius expoſuerit is, contra quẽ diſſe ritur, omnem ordinem rei, quomodo habere em pu . . tet, & 4 40 backo Girver⸗ eg, Node ekrt. Nule i- e vr — — ſitt mchte i m ud dilert, cum ille aliud de⸗ fendat, aliud aduer ſarius betat, argumentatione om- nes effundi in uentum, & Plan Rperugcu clamo . ribus diem teri. Ioannes c ſolet perſæe- 8 i S . pe, ſicubi pplexior ucſio⸗ incidit, urlic expoſiti iti⸗ . zr onis loco præponere formam imaginandæ rei. Quæ Sc. — vor quando ſic explicatur, ut quadret, conſtentq; ſibi om- . nes partes eius, incredibue est, quantum ſacultatis tuendæ rei adijciat. Id autò non alijs præceptis, qu’“öæz? eis quæ tradidimus ſieri ( uiſtun experiri nolet) fa⸗ eile uidebit. —— 2 Scholia in caput 2 5½. Semper ponunt fauorabilem primum narratiòis in= greſſum. )Cicero in Oratore Veſtibula nimirum honeſta aditusq; ad cauſas faciet illuſtres, cum animos prima ag⸗ greſſione occuparit, infirmabit exc ludetq contrariꝗ, de „. ſrmiſſimis, alia prima ponet, alia poſtrema, inculcabitq; le mn⸗ e, uiora. Sed hæc argumenta ponuntur: nam ut ueniat quan- . Jdodque argumentatio in expoſitionem, breuis tamen ea eſt. 3„4. ſich non ita rebro.) Hoc ipſum quarto lmdieotlangd, li- „bre 1294 KRODOLPHI AGRIC. pro hiſce uerhis dicit Quintilianus: Argumentabimur, in-⸗ L quit, in narratione, ut dixi, nunquam: argumentum pone- mus aliquãdo. Et in eodem Gapire Ailludauidem inquits fuerit inutile, ſemina quædam prg bationum ſpargere: ue= rum ſic, ut narrationem eſſe meminerimus „nõ probationẽ. Nonnunquam tamen etiam argu mento aliquo confir mabi mus, quod propoſuimus, ſed ſimplici & breui. Cicero pro Cluentio.) Duo diximus Clu entio obiecta fuiſſe, iu⸗ Aicium corruptum, & ueneficium. FHorum prius illud defen . furus Cicero, narrationem incipit à ſceleratiſſimis nuptijs . matris, cui nomen Saſſia. Ea capta amore generi ſui Aurij “ Melini, primum huc impulerat iuuenem, uti filiã ſuam Clu- 1 F entiam domo exigeret, deinde ipſa eidem nupſexat: quod fa . ctum mire initio narrationis exagitat Cicero, docens hinc omnium malorum fontem originemq; exti tiſſe. Quinti- lianus autem ſicut in Cæco in limine.) In declamatione ea cui titulus eſt Cæcus in limine. Malæ tractationis. ) Cum enim pater filium occidiſſet, & matri quærenti quid in fllio inueniſſet reſpondere nollet, accuſatus eſt malæ tractatio- mis. Si animum nobis ſumamus aduerſarij. Multum adiu- menti ad hunc locum attulerint, quæ ſunt apud Quintiltan libro 12. cap. 8. Ite m apud eundem libro ſeptimo, capite ſe- cundo. Sic in Milite Mariano.) Supra monuimus titulum co hunc eſſe cuiuſdam apud Quintilianum declamationis Tum in matris infamia. Hæc declamatio hodie inlcribitur⸗ Infamis in matrem. 6 . QyAE SINT PARTES oRA. .* tionis, ,unc⸗ Manuß utendum. “ 4 Eliquum est de Oratione, ut diranes gor E ſint partes eius. Cicero libris illis, quos de rhe iu⸗ toricis ado leſcenti ſibi rudes & imperfecto⸗ xci⸗ ſ diſſe ſcribit, ſex fecit. Bis quos bpoſtea uelut Srashio⸗o,, Ae⸗, vvi cura compoſitos didit, ſolum quatuor uoluiteſſe: 1 c or eenien⸗ duæ rem doceret, karratio & eonſnre,l⸗ „„ 4 AEE iecit. Sed (ut dicimus) una tantum pars eſt nece ſoa-⸗ DE INVENT. LIBER II. 295 , . . . p, S Au mn erent auditoreni, æxordium & peroratio. S 0 *r .: . teles duas tan am (quæ neceſſarie one eu⸗ 22 . . —. . „ tauit, propoſitionem & cõ firmationem. arrations pro propoſitione eſſe, & non ſemper neceſſariã, inſi cu lõgior & perplexior res incidißet. Exordium & berorationem(quẽadmodum cicero ſen iemon ad — rẽ, ſed auditorem, pertinere. Sed illl de ciutli tant em “ll ...*. oratione dixerut, nos in uniuerſum dicamus. T ra⸗ e, S S . 1 tio quæ credentẽ habet auditorem, & ſola expoſitio- ne conſtat, ſola expoſitione pote ct eſe contenta. Vè e ſunt Ariſtotelis nõnulla Cuiuſmodi eſt prædicamen torum protinus à re ſumptum initium: Eorum quæ dicuntur, quædam comblexim dicuntur, quæ d 4ſine comblexione.· Et oſlerioruim itidem: omnis do ri⸗ na, Ex Risr Rit cognitione. Sic Cæſar libros belli Gallioi incepit: Sallist omnis diuiditur in partes treis. kis i As ii / ratio, quoniam commentarios ſolum & indices rerum uoluit eſſe Hio keeèſt â ⸗ 2 , ſent ea ſcripturi. vtcunq;, tamẽ milil ec qilodad ab? t ⸗ R ſolutionemoperis extra deſidenetur. Vt plurimum 2 b Dt autem duas feré partes habet hoc orationis genus. Exordiũi enim ſæpè præ ponitur ornandi magis ope ris gratia, quà m quia res id exigat. Cicero quandoq;, W in his præcipué quæ ſine dialogo ſunt, epilogum ad, . ria. Quæ autem argumentatione conſtat oratio, duas . 4 ba- 5 = Fr S c. DW 2yG RODOLPHI RGslc. 4 habeat bartes 4V tionem. Expoſiti tionem n hicetn uel latius fuſam, 11. in propoſi ltionem collectam, pro rei de qua di iSi qualitate . Promnde ut uel ſimplex eſt ea, uel uarijs 4 Au perplexa, & uel cognita est audienti, uel ignorata. Nec alias deſiderat partes, ſi ſ teiuſnoli 2. Auagio, a Liſer! tur, lani⸗ . . , , quamic, , ſic Nel ſic ceßt, mhil inteſt t, & dicentis, ſe⸗ “ S. m. & audientis. Quinetia ut actionis ſit, ſi paratam ha En kkeat beneuolentiam, neq; gratiam ſibi ex cuiuſq; bej M We,v 7. riculis petat, exordio non indiget: ut ſunt laudatio- ep 5. 3 nes, actiones gratiarum, & i⸗ 4id genus. Cicera 4 2 5 — 4 10 ergoacturus rakr ditii ſuo gratias, ſta⸗ l⸗ d. i eik Ago tibi gra⸗ W 12 tias infß r Ang Mſte. Quod ſi dicentis exiſtima tio ducetur in iannen, ſ ſi quid fortẽ audientis of- j fendet animum, præfandum erit nimirum, & exor- ct 2 . 54 . 3 dio mauniendus coutra obſtantic/ ui dicit, ſic ſi fue⸗ e amm rint in decurſu dictionis 4 Fäte aures, placan- deæ erunt epilogo. Et enumeratione redigẽda in ſum- i i, er. vz mam quæ dicta ſunt, ſi multa mentem memoriamq:· 2 . adſentirf Nadertes, At ubi uel re audi 1 e acirdti gecor kudi: N ibi quatuor partes orgtioſi⸗ ti poſcet: duas, ca W K ptando . ðè DE INVENT. LIBER II. 299 ptando auditoris animo paratas, duus rei docendæ. AQuarum quæ ad docendum pertinent, narratio e confirmatio:hæc, argumentatio est:illa, expoſitio, de 4 quibus ſatis multis (quatenus huius eſt inſtituti)di- d cximus. Reliqu educe quæ bermouendo deſtinantur Ni auditori Prlnciblum & perordtig, bartim argumen- . katione conſtant⸗ hertie exholi tione . —õũ Rro * — rem, ut Akutum, Arie. Qori byiara auo a- ê umentatione propemodum conficiuntur, poſtremam ⸗ Ar evxpoſitione. Perorationis item tria ſunt, ut cõciliek w Aren ſibi, ut aduerſario faciat infenſum, ut col ⸗ N lectis enumeratione capitibus rerum, quæ tota de⸗ monſtrarit oratione, audientis fa memoriæ affigat. Quorii poſtremum expoſitionis habet naturã, prioo r ſimiliora ſunt argumentationi. San ſi demus ſaan ctum & incorruptum auditorem, hon graliæ, nõ of- fernſis obnoxium, ſufficiet principio dete⸗ere enu . meratio peroritioni. Adil ie Juorum⸗ animos, ira⸗ ſp es metu ⸗ler malt poterit an e, reli⸗ 1417 = 5 —EEAE E 2 Jua Uicbiiche Bociles facimus auditores, ſi breui 1 Ta , Ae ſumma quæ dicturi ſumus ite lut oculis ſabiſeiamut, ⸗ , 4 1 oſtedamusch ordinem rerum dicendarum, & in par- , tes orationem ianel =Z dl quog, eſt ex⸗ 17 n . 1 pedita ratio, 4 — cum ba Sb ſctierönut, 4 vοαπ non 298 RODOLPHI AGRIcS. non uidere nos, quid amplius quiſquam de re dubi- tet, aut quid iſtis reſpondere aduer ſarius poßit: aut aliqua figura alia utamur, cuiuſmodi multæ ponun- tur ab autoribus, & multo plures poßunt fieri. Be- neuolentia odium, miſericordia, ira, rebus quidem 25 Adi iſtant lebriudha&σovs4v”etraia, uer⸗ un, 2 & Eudi r. um differunt. Lenius enim M 6 2 moaeſtiz ir grincſpie broferunt ſe nondum conꝰ ⸗ ciliato nobis aut ducto in bartem noſtram auditore. M In eiſche ners cum Heuag⸗ est oratione, acceſ- c ſiti; Nobis, &broti, Simit iniif: accipittum ar ſon ni affectibus cuncta: tũ obijcitur auditoris iræ ad- lnr uerſarius, tum noſtras partes miſeratio lachrymæq; fu en, commendant. Cum fiant autem hæc omnia affect uum o permotione, quo bacto oporteat ea expediri, paulò , g. ðM N Pos aperietur, cum in commune quæ pertinent ad t 6. affect uum naturam, & quæ ſit ratio eorum tractan ſet dorum, dicemus. Ducẽda ſunt autem exordia, nõ ex li his quæ cauſam confirmant, aut rem de qua quæri- kt tur docent:confirmatio enim fiet, non exordium:ſecd et, ex eis, quæ circa res perſonasue poſita, fauorem aut ir nlie nationem audientis paratura uidentur: quibus 26 ſte tam rem ſecutus, qudm animum ſuum, pronunciatu rus fortè ſit de quæſtione. Si quis autem perdidice- rit, quæ ſit auditoris, de perſona dicentis, de cauſa, de ſnn ncerſer e obinio quatum bermotus aduerſarioriᷣ . orae- i 4 N⸗ 116 lee DE INVENT. LIBER fI. 2995 oratione ſir, quid in perſonis rebusq; fauorabile aut infenſum: fucile uidebit, unde beneuolentia ſibi conci lianda, quomodo aduerſarijs odium offundend, quo- modo conflatæ iam ſibi muidiæ occurrendum. Nec enim ſolum datur opera, ut audientis nobis animum adiungamus, ſed ut alienatum etiam nobis exaſpera⸗ tumq́; placemus. Quòd ſi quando breuiter in exor- dio capita aliqua noſtrarum aut aduerſæ partis ar- gumẽtationum perſtringimus, quod perſæpe fieri ſo let, cum uehementiies adductus aduerſariorum ora⸗ tione uidetur auditor: nõ facimus id tamen, quò pro- bare uelimuss ibi, aut cõfirmare cauſam: ſed ut ſpem faciamus hac qualicunq; labefactatione, postea nos omnia demonſtraturos. Demetrius itaque apud Liuè um Perſi fratri reſpõſurus, lachrymas fratris apud patrem, quem iam pridem magis ſecundum Perſen ſentire credebat, quoniã uidebatur illis maximè ua⸗ kuiſſe, brimum inuaſit, aliqua tum ex parte. Dein- de in reliqua incurrit. Benignius enim audiatur opor tet, cum huberils in ſingulis ea proſequitur, ubi om- nium ſimul quantulumcunq;, aliqua tamen ex parte, ante ſubleuauerit fidem. Sic Quintilianus in Pariete palmato, ingens domus ſpacium cruore notatum, & noctem electam ſceleri, & gladium adolefcentis rè lictum, & uno uielnere peractum ſcelus, & in ſtitut 1 Rlium hæredem, cuncta uelut delibaus, dperit /tbi iu- dicum „. hnm9N see RODOLPHI AGRIC. dicum aures, facilioremq; uiam defenſioni ſuæ ſler nit. Perorationis autem ſere hæc est ratio . Primiis cauſæ fides enumeratione firmatur: ſi tamen ca ſit ctcauſa, quæ propter magnitudinem ſuam hanc dili gentiam postulet. Poſtea approbata iam cauſa, tum liberius eſfertur oratio, & ſcelus rei agendo exagegee — randoq; accuſator inſectatur. Quantoq; conditio⸗ win ͤ. nem eius etiam de flet, qui accepiße iniuriam dicitur. Contra reus, ubi iam deſendit ſe, tum peroratione die is rã miſerandamq; ſortẽ ſuã oſtendit, cui innocenti imm im merito pericula ſtruantur: & graues caſus, qui ſe maneant damnatum, & preces lachrymas ꝗq;, & om- d nia mouendæ miſericordiæ experitur. Nonnunquam u conſpirationem contra ſe aduerſariorum, & cru- delitatem premit, qui odia ſua periculis & exitio eas in piant innocentis explere. Quæ omnia ſuus capiũt ſ⸗ quæ tiones, inue niendiq́; ratione (ut prius octendiꝰ co mus) nihil ab alijs differunt. rloquendi uerò genere n⸗ plurimum. In affectibus enim præcipue regnat elo quentia. Nam quieta compoſitaq́; mens auditoris, uu quamuis ſedata oratione optime docebitur. Vis tamẽ ( omnis impetusq́; dicendi, & fulgura illa tonitruaq: i orationis, qualia ſuiſſe in Pericle memorant auto- i res, quæ non impellant modò, ſed auferant eripiant· in ſedibus ſuis animos:ea ſunt omnia, mouendis, turban un dis, miſcẽdisq; affectibus parata. Quæ ſint ergo ſpe- un cies D DE INVENT. LIBER II. 301 eies orationis, & quid ſit argumentatio, quid expo- ſitio, quot partes habeat oratio, & quando uſuue- miant, quibus ue conſtent, hoc modò nobis ſit ex- plicat emn. Scholia in caput 24. Reliquum eſt de oratione, ut dicamus quot ſint par- tes eius.) Su mma eorum, quę hoc capite ab Rodolpho ex- plic antur, eſt hæc: Quatuor ad ſummum eſſe poſſunt oratio nis cuiuſque partes: exordium, narratio, confirmatio & epi Iogus. Quibus tamen nõ uniuerfis ſemper utendum: ſed in- terim una, interim duabus, interim omnibus, prout poſtula rit præſens rei conditio. Porro exordium eſt pars oratiõis, idoneè comparans animum auditoris ad reliquam dictio- nem. Quod eueniet, ſi illum beneuolum, ſi attentum, ſi doci- cilem fecerit. Narratio eſt rei geſtæ, aut perinde ut geſtæ eæx poſitio. In qua tria hæc exigũtur, ut ſit breuis, ut perſpicua, ut cre dibilis. Confirmatio eſt, qua & noſtra conirmamus, & aliena refellimus. Epilogus eſt arti ficioſa totius oratio- nis concluſio. Etiamſi nonnunq uã & in media oratione ad- hiberi conſueuit. Conſtat duabus rebus, enumeratione & affectu. Enumeratio eſt bhreuis eorum, quæ tota oratione ſparſim dicta ſunt, repetitio. Affectus eſt uehementior animi commotio: ut miſericordia, indignatio, ira, inuidia, timor, ſpes, gaudium, dolor,. Hæc ſumma. Nec alias detiderat Partes.) Verbum deſiderat, ſu ppoſiti loco habet, oratio quæ argumentatione conſtat. Cicero in libris.) Libros Rhe- toriconꝝꝛ intellige. Hos enim in libris de Oratore ad Quin- tum Fratrẽ adoleſcenti ſibi excidiſſe Cicero ait. Vide Quin tilia num libro tertio, capite primo & octauo, Sex fecit. „ Cicero libro primo de Inuentione. Hæ partes ſex omnino nobis eſſe uidentur. Exordium, narratio, partitio, confirma tio, xepræhenſio, concluſio. Eis quos poſtea uelut exactio xi cura compolitos edidit.) In Partitionibus interrogatus a ſilio pater, quot ſint partes orationes, quatuor illas eſſe xeſpondet: quarum duas ualere ad rem docendam, narrati- onem & confirmarionem: reliquas duas ad impellẽdos ani mos, principium & perorationum ſiue epilogum. Ariſto- teles duas tant ùm.) Lib. Rhetoricorum 3. Ca p. I3. Vide Quin tilianum libro 21 cap. decimo Areopagitæ, ut Trophonius c feri⸗ 3?ꝛ ReDOLPHI AGRIcCc. ſcribit, narrationem & confirmationem ſolas admittebât, ad quos cum Orator accedebat cauſam dicturus, præconz præ foribus uetuiſſe reliquis uti, his uerbis, uù 15600, ulo- Fop, MNNNτει☛1 Xνh, neque procmio neq; epilogo utare. Se d in illis fort è alia ſit ratio, quando commentarios ſolùm & indices rerum uoluit eſſe.) Cicero in libro de claris Orato kibus ad Brutum, de Cæſare loquens: Atq; etiam commen tarios quoſdam ſcriplit, inquit, rerum ſuarum, ualde qui- dem inquam probandos, Mihi enim ſunt recti & uenuſti, ommi ornatu orationis tanquam ueſte detracta, Sed uoluit alios habere parata unde ſumerent, qui uellent ſcribere hi- ſtoriam. Ineptis gratum fortaſſe fecit, qui uolunt illa cala- miſtris inurere. Sanos quidem à ſcribendo deterruit, Nihil enim eſt in hiſtoria, pura & illuſtri ueritate dulcius. Cicero acturus Quiritibus gratias, ſtatim re cœpit.) Ita orditur enim: Quod precatus ab Ioue Optimo Maximo, cæteris q Dijs immortalibus ſum Quirites, & cæt. Et Auſonius pro tinus. Ago tibi gratias imperater Anuguſte.) Exordium — eſt orationis, qua is gratias agit Gratiano imperatori pro demandato ſibi coniolatu. Quarum, quæ ad docendum pertinent.) Quatuor, inquit, in hoc genere oratiõis ſunt par tes, &Q quibus duæ ad rem docendam pertinent, narrario confirmatio, quarum priorem illam nos expoſitionem, al- teram argumentationem uocamus. Reliquæ duæ in Hoc ad- hibentur, ut commoueatur auditor, quæ ſunt principium & peroratio. De quibus multa Fabius Quint ilianus libro quarto & ſexto, & Cicero de Oratore ad Quintum fratrẽ. Sane ſi demus ſanctum & incorruptum auditorem.) Sic Quintilianus libro duodecimo: Quod ſi mihi des conſilium iudicum ſapientum:perquam multa recidam ex orationi- bus, non Ciceronis modò, ſed etiam eitus, qui eſt ſtrictiot multo, Demoſthenis. Neque enim affectus omnino mouen- di erunt, nec aures delectatione mulc endæ, cum etiam pro- œmia ſuperuacua eſſe apud tales, Ariſtoteles exiſtimet. Non enim rrahentur ijs illi ſapientes. Proprie & ſigniſican- ter rem indicare, probatione colligere, ſatis eſt. Lenius enim & modeſtius in principio proferunt ſe.) Ita Fabius libro 4. Nec enim ſum in hac, inquit, opinione, qua quidã, ut eò diſtare proemium ab epilogo credam, quòd in hoc præterita, in illo futura dicantur, ſed quèd in ingreſſu par- cius & modeſtius prætentanda eſt iudicis miſericordia, in epilogo uerò liceat totos effundere affectus, & ficta m ora- tionem inducere perſonis, & defguctos excitare, & pigno- ra eo⸗ X = S — SS — A N — mmnnummn = MRKM LE INVENT. LIBER II. z05 à eorum producere, quæ minus exordijs ſunt uſitata, De metrius itaq; apud Liuium.) Hiſtaria eſt apud Titum Liui um belli Macedonici libro decimo. Sic Quintilianus in Pari ete palmato.) Ex ijs, quæ ſępe iam diximus, liquet hũc titulum eſſe dec lamationis, quæ Paries palmatus inicribi- tur. Inueniendi ratione, ut prius diximus.) Libri huius, ca ite quarto. Qualia fuiſſe in Pericle memorant autores.) Multa ſunt, quæ de Periclis eloquentia paſſim apud auto- res occurrunt, qui (ut autor eſt Cicero, & nos ante attigi- mus) fulgere, tonare, ac permiſcere Græciam diétus eſt. Op — rare is ſoleat, ne quod ſibi excideret uerbum, quo „ .. orfenderet populum. Adeò ei cordi erat, ut & dic eret ea, q ex Republica eſſe arbitraretur, & tamen nõ offenderet eos, . citra quorum aſſenſum nihil effici poſſet. Fuit eodem tempo re, quo Pericles, Athenis homo quidam nonignobilis Thu- cydides Mileſius. Is aliquando interrogatus ab Archidamo rege Lacedæmoniorum, uter alteri palęſtra, ipſe Pericli an Pericles ipſi præſtaret. Equidem præſto, inquit, ac homine m ſterno:ſed poſteaquã ſurrexit, facile perſua det aſtãtibus, non ſe, ſed me uictum fuiſſe, efficitq; dicendo ut ipfius pori- Is uerbis, qu àm ſuis illi oculis credant. In affectibus ema præcipue regnat eloq uentia.) Cicero in Bruto: Vt emm ex neruorum ſono in fldibus, quàm ſcienter ij pulſi ſunt, intelligi ſolet: ſic ex animorum motu cermitur, quid tractasz dis profic iat Orator. . a Prer pknnt . 0 EsA unt inuentionis le E . Caput XXV. £ Ceds, S ae, N Vlla ferè quæ ſtio iuſtius animo lect oris oc- W, aut currere toto opere potuiſſet, quàmen omni- bus prope locis Oratorum, boëtarumq; exemplis ſi⸗ mus uſi, cqu credamus eſſe iuter dialecticos, Rhæ An ir⸗ , taricosq; locos differentium. De qua nunc potiſtimi nnn . „ e r Wrzer- dict uri uidemar, cum trac mn 1 locorum, Juomodo ſint ad inuentionem loci accomodandi, ſu- Penri S. 2 mus ft nEas, 30 4 RODOLPHI AGRIC. R—mnmuus tradituri. Nam de muenli one (quam not⸗ his li- r Rsr bris aperire conamur, quamq; dialectico trib- r 5 quamq;; dialect ico tribuimus) Rhetores plura, quàm dialect icorum quiſquã præ- clgefidut: locos magna ex barte ec eoſdem quos bri- ore libro deſcripſi, Cicero œ& Quinlilianus, item; — alij, qui rhetorica complexi ſunt, inſeruerunt libris ſuls: & præter hos & alios quoſdam, q uos attributa .R. etees ni perſonarum & rerum uocant, uelut proprios Rheto EL. “ D 1s ſecerunt locos. Et Boëthius ſic eſe putauit, ſie „: . tradidit, cum in quarto libro Topicorum hanc ibſam W, 5I. tractaret Juæſtionem. Si Si uiderimus autem, quogd ſit o- . proprium dialectici, quod Rhetori ſit utri riue bre ſeribte brofeſio, non erit difflcile ui- gere, utrius horũ ſit dißerere de locis: aut ſi ſit utri9- uſque, quo padto tractandos eos, hic ſibi uel ille uen- dlicabit. Et de dialectice quidem, quod redanggee eſſe munus illius, ſatis multis ſuperius exkecitti ſumis. èð Oratorem uel rethora (eadem eſt enim nominis utri- . uſque ujs) quiga uoluerunt eſſe, qui de qualibet re S 7*Tolleta e E leit. uod ſi gelee Roz 2 ⸗ , ut commoditas ioſe, ultii ,o ordtionis, ſolius rheto- ris e ſet lubor: a ucté de gbus dißereret, ſuis quæ⸗ que artibus relinquerent, eſeet aliquid ſortaſſe quod wute. SSaiitr. Sed illis parutn uiſum et. lendide, orna- I F W, teq; dicendi Iuudem per ſe amplißimam Oratori tri- YZ buere: ni/ reliqanen omnium artium cumulu pro⸗- be im „* zn orr voltert u SÄre, rerz. DB INVENT, LIBER I.. z8os be n er u t:rK es Sa con mzwatum kum, Lignum ue tanto putauerunt no 52- mine, niſi ilem de oniiichus arckine, ſemtiret gbti⸗ m. Sn⸗ 5 fhe= me diceret. Quid ſt detur. nij mortale aliquod eſſe pectus, ut arte⸗ ui usn, nec ſingulis plene pdiſcendis ullius homtnisſuf icil etdss. . eas omneis unius ſtudiii poſit aſſequi, memoria com S msn. plecti fatendl tamẽ erit⸗ſiti de oratiis officio quæ 42 2 3 . ratur, non quæſitum iri de eo tanquam de giſeretæ er m alicuius, ertæc artis, ſedtanquam de hominis affl- ri ie S, èð g= Se cio, Jqui cunctas artes teneat animo comprehẽſas. Sed wm. AD , cum n donemi Rhetyris nomine eum, qui reliquas artes omne⸗ ; berdidic Sede⸗ quicquam illi nego- SIx l, cij c olim Rhetorice temus eſe niſi uiam 1 UAlam aeS . r 2 We bene dicendi calleat:contrà uerò, qui ſit hie ir bic inſtru- ctus, & ſolam cipilium queſtionum beritiam teneat, minimimuti que artium bumanarum bartem: cum hic laudi Rhetoria ſbi nomen audeat aſeiſcere, isq; ipſe ſolus ſit, quem Rhetorum omnium libri doceant & abſoluant, malto uidebuntur arctius Rhetorices contrahi Pert Aaci rneuts it⸗aer- oHuf e etia de c uilibus = . 22 eteerk i aliac diſpatarit non as 2 e aliud tamen docent. Equidem non negauerim eum, Grmayzs qui t it de ciuilibus qJuæ ſtionibus, hoc est, de omnibus ptfe , « 3 quæ 366 RODOLPHI AGRIC. . 10 quæ in Republica Ju grentur, Prudenter, ornateq; di cturus: & qui de pacis bellich⸗ rebus, & de legibus . omniq; iuris diuini: & hum ui, ubit, iuatiq: ra . tione, dißerere po Kit, , ktis, Mmagnisis inſtructum SS eſſe oportere. S „ SS us ue egaßir boin dere mmerari: eliqui diceræ Ua n, ſolum ſui negocij putabunt Re ſi due Mtonlii⸗ ge: eſen ab .“ matuari, qui profiterentur, malebét. 4 gor Loe ex ue⸗ 7 M Btſient Ciccra dt daullum dicere ſolittum, ſi quunda r Veo 1er S; quæ Ntio incidi ſet, in qua non de iure, ſed de facto ſi t 2: Ta quæreretur, milil hoc ad ius, nquit, ſed ad Cicero- nemita illi, ſi quando questio proferebtur, in Juaæ de iure, non de ſacto e ſet contentia: illi tanquam ni- . hil id ad ciceronem, ad Gallum reijciebant. Vocem . r 2α tantum, uerbaq; cummodabat Orator; res à Iuriſcon e S ſuliopetebantur. Itaque apud Græcos erant, quos R e vνaHαuαυαορι οοροbt: &τ Rome iuriſconſultus aderat, qui dicenti res (ut Quintilianus inquit) uen u lut telam texenti miniſtrabat. Aur ie non eraut l 2 lorel ₰ ſoluatin Rbetoresn didicerat ſholit, cnmi & ibſi un ſe rhetoras eße uellent, & populus putaret, uidere- tur ſola dicendi ratio ad rhetora pertinere. Et ſanè, qui non habet eam, qua itumuis ſi ſi taliarii artium cu- l miki conſecutus, non habebitur migque Rhetor. 0 Cumn — — = men. Qui uolet autem ſuis finibus cuctas artes in- tarũ artiũ DE INVENTY.,LI ER Ir. 307 Cum ueniat ergo Boaber i Rhetoris nomen, ſola ui- detur, quam proprium ſit præctare Rhetoris. Cui quidem, rhetorices etium uocabulum cõſentit, quod MWor S= à dicendi munere tributum eſse Græci nominis in- dicat origo. Qusg om 0 Mia uelimus intra rheto toyi⸗ ces ambitum claſd. JuEcunque ſunt in foro di⸗ .— Kürò neceſſaria: & grammaticam, & iuris uel peri . tia m uel non inſcitiam ſaltem, exempla monunxn ⸗ Dir⸗ taq; uetuſtatis, & reliqua id genus rhetorices putas 7. rC bimus partes: quas multum & inter ſe, & à rheto- rratdiurt:. artiumdiſcrete brakehionet, cr rerz rrlr ura demanſtrat- Nec me latet, eum qui di- aneer. ernein in ſoro, ſe ember uoegtum eſſe rhetara: nec uel S W. Hmeruni uel Thucydidem, uel Pldt, sslcaanqua rrn vVe⸗ Se Wr Nc r e rr fuerint iſti uiſchi in ſuo genere facundißimi, quiſ- tn⸗ Inkener, quam hoc nomine uocauit. Sed ut modò diximus, Rhetor ad hunc popularem. morem laqutudi lo- vige t minis multirumartium periti, non artis unius eſt no hoĩs mul- periti, ſeck cludere, cum uideat omnes quæ uel cognitionis ſunt artis uni uel actionis, intra præ ſcriptum ſuarum præceptio- eſt nomé. num compræhenſas eſſe, haud difficulter perſpiciet, cas quæ pertinent ad dicendi rationem ( quas Aopi- 2ρ Eræci, nos rationales uocamus) & materiæ quã docent, & præceptionum genere, ab alijs eſſe diſcre- tas. S autem (ut alio loco letien tria, gui⸗ 4 bus 308 RODOLPHI AGRIC. bus perfecta conſtet oratio, quæ ſunt: emẽdatio ſer- monit, probabilita: dictionis, &clacutionis orna- tus: quorum cum primu grammatice doceat, ſecun- dum dialectice, tertin cui tribuam niſi rhetoricæ, n prorſus non inuenio. Nam ſi dialectices eſt munus, Jusd lig arahabäliter dieuniur: ¶quemadmodum Ariſtoteles magniq; post eum ſen- ſerunt authores) inuentque dijudicare: xecte pro- beq́; doceat id dialectice, nihil erit utique neceſſe, no uam ullam de inuentione rhetori inferre mẽtionem. Segd perſpicuitas ſolum, compoſitio, cultus q; oratio- nis, ſuus ſutura ſunt labor. Nec quiſquam propte rea nudum me putet Rhetora & inopem gestituere. Nam quiſquis uidebit, quantum negocij habeat elo⸗ Ju˖uendi ratio, quantum iudicij cuùm & ſua poetis, ſuu piſtoriæ dãda ſit: ſuam philoſophia, ſuam ciuilis ora- tio poſtulet: & uniuſcuiuſq; generis uariæ ſiut ad- hbuc maltiplicesq; differentiæ Maximumq, diſcrimẽ eſt apud poëtas, quomodo Heroici carminis explea- tur ſonus, quomodo lene illud molleq́; elegorum ſcul patur, Jua dictione Tragœdia, qua comœdia, qua ly rvicorum libertas conſtet. Sic & in reliquis generi⸗ bus longa est diuerſitas: quæ cuncta quam magnum bibeant negocium, uel hinc facile liquet, quod cum in reliquis quæ pertinent ad dicendum, permulti, g “M lmdrwf ßimis Rriſagentue deſiderijs, reperti ſint: ſols S — DE INVENT. LIEB ER II. 303 ſola eloquendi ratio ſemper fuit, in qua baucißimi aa ztegen⸗ igst iudicio laudẽ me- yreri. Si ſola igitur e beidh oprobria Rhetorices eſt.,“ = r ͤ Jquid ita tam maulta de ishtihnr amdider mt „qui- cung ſcripſere Rhetorica? Dicam quòd ſentio: M Primi buto, eis qui Rhetorica tractauerunt, nec in- X/,. Doe ⸗ = zg, . uentionem, nec elocutionem tanquam proprium mu- nus explicandam fuiſſe. Quoniam qui Rhetores uo cati ſunt, ij fuerunt, qui ciuiles tractauerunt quæ- . ſtiones. Circa quas omnis labor eorum curaq́; uer- ſata eſt. Cũ utantur autẽ oẽs artes elocutione & in- uentione, non poterit utique proprium illorumeſſe. quod erat omnium commune. Sed quia reliquas an- tes, quæ ad eruditionẽ pertinent: animi cauſa Juiſq re diſcebat, nec quiſquã ob id, niſ naturæ ingenijq; ui n ð Setminlurur, Nactalalrag idra Aur Mudt kauuktime - A quæ mruemienitin in eis eHen, gucoi⸗ equendum, quiſq; cũ animo ſuo deliberabat: in locliq; artis ex- act ißimæ, ſuccedebat optima natura. Proxima erat artis loco, imitatio eiuf, qui aliqus cũ laude rem ean- dem tractaſſet. Ciuilis uerò ratio, quoniam cœpit in Græcia in quæ ſtu eſſe, ſubnixiq; ciuium clientumq; gratia incedebant, ut quiſq; bolleat plurimũ in ciui- tate dicẽdo: ince ſit paßim cupido cunct is:nec quiſ- Auam lui⸗ boſet iam, ſed quantum cuperet, ſpecta- e 2 dbat: 310 R0DOLPHT AGRIC. bat: uolebantq; bene dicere omnes, & citò uolebant: rv. 0 natuera ſegnior erat. Cœperunt igitur diſci doceriq; prtskſe, . 11 = K iſe. wſuenin auh hanore, Aultus axidlithnxx 2* e ſee eAK arzag. . Putzteegzer s ui tiralanturt in unn ber⸗ i ratn erhurne beteretur 4 dirlecti⸗ ico, ſi 1 tradi- ta iam tum fuiſſet: ſed maultò paͤnt ſecutus ess Ari- nis maxime dominabatur in animis liberorum popu- borum, apud quos ſuſtulit ſe primum plurimum que ſemper ualuit eloquentia: hanc quoque partem ad- iecerunt, tandemq́; longa temporis poſſeſione, uelut W Sie etiam quia ſplendor e cultus oratio-⸗ W , 7 R N uſucapione, uerterunt in rem ſuam iſta, cum non eſ- ſet eorum alius aſſertor. Cum ſit enim ien ti- um præcipueq́; po'tarum, ſua quædam & W a forenſi dictione eloquentia, quam neq; Aristoteles, neque uekeri quiſquam qui Rhetorica ſcripſit atti- git: cumq; habeat omnis eloquentia commune quid- dam tunquam genus, quod ad unius artis tractatum frltſäöttl edigten tc Aluentiam non ue⸗- quare ab arte fuit eis præſidium pet endum, quibus Citn urnitne auter⸗ taler Hleruag quæ õ in fo⸗ rum, de quibus nihil perpetuum præcipi poßit, ſed = . - =— S= — — — — 2 :S= W☛ = — — DE INVENT. LIBER II. -3u lut ſuum pr Abriumig negocium, ſed quatenus uſui E Conduceret, executos eſſe. Quòd /t ſi ſit er go eloquendi ratio(ſiue Rhetoricen eam ſeu uocu- que uelimu; alio nomine uocare) & dialectice, cui in 7 , nuentionem, A, inter ſe altera Farn, ab alkera, & urag 4 à ci ci, Juæ tionum ratione . w diſcreta, ſicut & à reliquis diſcernũtur artibus, quæ ſibi utendas eas accipiunt. paratum es uidere, non eſſæ ullim dialecticorum Rhetoricoruq́; locorũ difſ- Fr uich⸗ Nam elocutio quidem nullos habet lo- Gor ditem forenſis ille àdialectico mutue- = .Ea uerò seletnc raneee , 3 ⸗ locos ex s ꝗho⸗ deſeri- = Eſseret g na redigantu 4r⸗ blamem erit, qui ſingulos uolet F En⸗ ſerutari: Cohnueni unt alſtem ſolis coniect uralibus / ee ci 75. Bi Zi Juz†+àii“enim, an poßit ciuitate R. dora - Wo A X ri is, cuius populus fundus ſactus non fui ſſet, id est, d “ d. cuius populus Rominus legibus non uteretur: quod cE l rB in Cornelij cauſa quæ ſitũ est:& an uis ſit, metu ar- morum à poßee ſione ſua deterrere quenquam, Juoc in Cecinneæ iudicio fuit:quid habebat hic, ꝙ ex attri butis illis perſonarum aut rerum dicit? Nihil pro- fecto, quo pacto hæc attributa à Rhetoribus deſcri- bũtur. In his ergo ſi uolet inuenire ex locis aliquid, & non præparatis argumẽtationibus uti, quas artii ſeriptores em ar, aer ſe eKrrckeet ad akitkun⸗ Siec * siz RODOLPHI AGRIC. die loci & ommis inueniendi doctrina, dialectices pus . etorices erit. C tuilinn Juæ ſtio num mpars in ilegchet iurei ciuitatis poſita, quæ iu- rreconſultorum libris continetur: & ne eam quidem ꝗ Rhetores uocabantur, Gendelee. Pars in communi ut artibus ſit tradenda: aut ſi * aiſeendi est eis, à philoſophis petitur. Inuentionem ergo, camq; nec in- lagran irc aſlatat eich cze hauttenakl inſti . Aut, futuras tamen aligrum artig. bariicula⸗ ſi i quis lotas eas uoluiſſet txxplicare. Hæcq; pro artibus ſuis habita ſunt, quan omhole Z do ſola hæc habuerunt, quæ boſſent artium ſpecie docere. Laudandi tamen, agendæq; in omne æuum gratiæ uiris illis, quippe quod dediſent illi initium, E& ni ſorent hæc ab eis in artium formam collecta, me mo fortè alius colligere tentaßet.. Scholia in caput 25. Nulla fere quæſtio )Quæcuncq; hoc capite docet Ro⸗ dolphus, eorum omnium hęc eſt ſumma: Nomẽ Rhetorices bifariam capitur. Primum, pro omni ac ſola facultate ea, qua inſtructi eſie debent ij, qui in foro cauſas ciuiles agunt. Atch hoc intellectu accepta rhetorice, quanquam utitur il- la quidem elocutione & inuentõte argumentorum, non ad cam tamen proprie pertinet explicatio rerum iſtarum, non magis, quàâm ad poeticen, ad hiſtoriam, ad naturalem autz moralem philoſophiam, quæ & ipſe elocutiõe pariter atq; inuentione utuntur. Et ad hunc tamen ſenſum ulſi fere nomi * e* Rhetorices ij, quorum de dicendi arte extant præcepta. apitgr deinde idem nomen pro arte ca, à qua dicimus be⸗ 9 Goi en znt Nj ſeuti lln ica⸗ ci a⸗ in icos edti rie⸗ Chpiat rgen illoe teban tinen laqe men tim qui hoc eg P rent nolu Ittis dem gun lgue⸗ pore! en um el lnſe er ſa Nid n Ueli DE INVENT. LIBER II. 395 tendam eſſe ſermonis elegantiam. Quo intellectu dici ſolee; treis eſſe artes, quæ nerſentur circa attificium oratignis; grammaticen, dialectiçen, & hetaricen: & à grammaticis quidem ſermonis petendam eſie emendationem, proba bilit tatem à dialecticis, à rhetoribus rationem culte ornatec dicendi eſt, hoc eſt, elocutionem, non modò illã forenſem ac popularem, ſed in commune, qua oratores, poetæ, hiſto- rici, philoſophi: breuiter, qua omnes ij, qui ſcribunt aut di- cunt, in ſua quiſque arena, pro materiæ quã tractant quali- tate, utuntur. Vt enim in uniuerſum, quomodo, non de had . aut illa, ſed de re quauis emendate loqu amur docet gram- .. matica, & argumentorum in res omneis inueniendi, dijuds . candiq rationem dialectice explicat: ita par eſt, etiamunãa . aliquam eſſe artem, quæ in uninei lendi ratiane tradat. Quo ſit, uti nihil quicquam interſit iuter locos diale cticos & Thetoricos, pertineatq́; omis illa diſputatio de inę- * uentione ſeu locis ad dialecticen ſolam, non etiam ad Rhe- toricam: ſiue ea intellectu illo priori, ſiue hoc poſteriore acz⸗ cipiatur. At enim ſi inu entio (inquis) argumẽtorum, hoc eſt,. argumentorum loci, itemqꝙ; elocutio, ad Rhetorem prierrr—« illo captum intellectu non pertinent, qui fit ergo, uti his de tebus illorum pleni ſunt libri? cur eone, quæ ad ſe nihil bber 6 tinent, tradunt præcepta? Paucis. Vt primum apud Græcos in quæſtu eſſe cœpit facultas dicẽdi, & in illuſtri haberino men eone, qui cauſas in foro agerent: ſtatim (ut fie) ⁊a gnina- tim concurſum huc eſt, uolueruntq; bene dicere omnes, & quidem citò uoluerunt. Sed enim non erat omnibus datum hoc à nataura, ut per ſeſe & ſuo(quod aiunt) Marte inuenire ea poſſent, quibus & ſua confirmarent, & aliena re felle- rent: eademq; illa ſic eloqui, uti aures etiam audientium uoluptate aliqua demulcerent. Opus ergo erat adminiculo artis, opus erat præceptis inueniendi ac eloquendi: quæ qui . dem utraq; non ah illis magis explicari, doc eriq; debebãat. qu àm àà poetis, philoſophis, alijsq ſcriptoribus, qui & ipſi (quemadmodum diximus) hiſce utuntur. Sed cum eo tem- pore nondum inuentæ eſſent artes illæ, à quibus erant pe- . tenda iſta: hinc fuit, ut neceſſitas quædam eos impulerit, ha rfum etiam rerum præcepta tradere: non quidem in uniuer- ſum, ſed hactenus, quatenus ſuo inſtituto ſatis eſſe putabãr. 4 Quæ res fuii in cauſa, ut & poſteri hanc docendi rationem qg ſecuti, omnes tradiderint præcepta rerum iſtarum, non qd hoc ad illorum proprie pertineret officium, ſed quòd eos, q - n antè idem argumentum tractaſſent, imitari liberet. Alioqui. inn eniendi quidem ratio in commune perenda erat ² ale⸗ lco, ) S RODOLPHI AGRIC. nico: elocutio autem ab Rhetore eo, qu em ſecundo loco di gimus, hoc nomine iigniſicari. Quos attributa perſona- xum & rerum uocant.) Berſonarum attributa ſunt, genus; na;Condit io, natura animi, uidus, ſtudia, affeftiones, ante A24ta, aut dicta, nomen. Attrihuta reruz e, locus, tempus, caſus, facultas, i i modus, ꝗqu alia eius generis ſunt. Quæ copioſiſi ime narrantur apud Trapezuntium lib. 2. Rherorices. Et Boethius ſic eſſe pu⸗ tauit, ſic tradi dit, cum in quarto libro Topicorũ hanc ipſam tractaret quæſtionem.) Docet eo in loco Boethius, tri fariã differre dialecticen à Rhetorica, materia, uſa, & fine. Mite⸗- gia, quòd Rhetorice circa hypotheſes, dialectica circa theſes uerſetur. Vſu quòd dialecticus conciſa oratione, & ſyllogi- (mis integris: Rhetor or atione perpetua & enthymematis; hoc eſt, imper fectis ſyllogiſmis utatur. Fine, quod Rhetoris ſinis ſit, perſuadere iudici: dialectici, ab aduerſario ipſo, id quod uult, extorquere. Quæ illius ſententia quatenus uera ſit, patere ex ils poteſt, quę diximus huius libri capite quin to, octauo & duodecimo, Quanquã quod addit de uſu en- chhymematum, & ſyllogiſmorum, id neutro eorum intelle- diuum quos ſuperius expreſſimus, ſatis uem uidetur. Quan do & Rhetor ille forẽſis uel creberrime integris utitur 1yà logiſmis, neq; quic quam obſtare uidetur, quin in diſputati- onibus etiam illis dialecticorùm, enthymematum eiſe uſus aliquis poſſit, quemadmodum dictum eſt ſupra capite deci moquarto. Et de dialectice quidem, quod credamus eſſe munus illius, ſatis multis ſuperius executi ſumus.) Fuit emm dictum capite tertio libri huius, finem dialectici eſſe, proba biliter de re quauis diſſerere. Oratorem uel Rhetora, ea dem enim eſt nominis utriuſq; uis.) Vt negari non poteſty eoſdem plane fuiſſe, quos Græci olim rhetoras, & quos Ro mani Oratores uocarunt: ita hoc rurſus uideo conſfuetudi- nem obtinuiſſe apud ſcriptores Latinos, ut Oratoris nomã ne ſignificent eum, qui cauſas in foro agat: Rhetoris, qui Rhetorica doceat. Qui de qualibet re poſſet apte, orna⸗ teq; dicere.) Cicero I. de Oratore: Quamobrem ſi quis unià uerſam & propriam Oratoris uim dennire, cõplectiq; uult, is Orator erit, mea ſententia, hoc tam graui dignus nominez qui, quæc unq; res inciderit, quæ ſit dictione explicanda, pru denter, & cõpoſte, & ornate, & memoriter dicet, cum qua- dam actionis etiam dignitate. Sed illis pam uiſum fuit, ſplendide, ornateq; dicendi laudem per ſe ampliſſimã Ora tori tribuere,.) Neq em̃, ut inquit apud Ciceronẽ Car us5 L PI&οRa= 5 lmnul le IfdA ⸗ te Xα— — „ — 2 E = EE nt ſus; e DE INVLNT. LIBER II. 31S præſtabilius quicquam uidetur, ꝗ poſſe dicendo tenere ho= minum cœtus, mentes allicere, uoluntates impellere ue- lit, unde autem uelit, dedu cere. Hęc una res, in omni libero populo, maximecd in pacatis trãquillisq; ciuitatibus, præ- cipue ſemꝑ floruit, ſe mperq; dñata eſt. Quid enim eſt aut tã admirabhile, ꝗᷓ ex in finita hoĩm multitudiie exiſtere unum, id ꝙ omnibus natura ſit datum, uel ſolus, uel cum paucis acere poſſ it? aut tã iucundum cognitu atq; auditu, ꝗᷓ ſiapien tibus ſententijs, grauibusq; uerbis ornata oratio & perpo polita? aut tã potẽs, atq; magnificũ, qᷓ populi motus , iudiciᷓ xeligi6es, Senatus grauitarẽ, unius or one cõuerti? Quid ta porrò regium tam liberale, tà magnificum, ꝗᷓ opẽ ferre ſup plicibus, excitare afflictos, dare ſalutẽ, liberare periculis, xetinere hoĩes in ciuitate? Quid autem tam neceſſariũ, ꝗᷓ te- nerẽ ſemper arma ꝗbus uei tecus ipſe eſie poſſis, uel ꝓuoca . re improbos, u el te ulciſci laceſſitus? Age uero ne ſemper fo rum, ſubſellia, roſtra, cuxriam; meditere: quid eſſe poteſt in Ocio aut iucundius, aut ma gis proprium humanitatis, ꝗ ſer mo facetus, ac nulla in re rudis ?ια Et apud eundem Cice ronem Antonius. Nam ut uſum, inquit, dicẽdi omittam, qui in omni pacata ac libera ciuitate qñ atur: tãta oblectatio eſt in ipſa facultate dicendi, ut nihil hoĩ m aut auribus aut men tibus iucundius percipi poſſit. Quis enim cantus moderata pronunciatione dulcior inueniri poteſt? Quod carmen art ſicioſa uer bone cõſtructione aptius? Qui Actor in imitanda, ꝗ Orator in ſuſcipienda ueritate iucundior? Quid aũt ſubti liùs, ꝗᷓ crebræ accuratæcdh ſentẽtiæ?: Quid aũt admirabilius⸗ A res iplendore illuſtrata uerborũ? Quid plenis, ꝗᷓ omni re rum gñie cumulata oratio? Neq; enim ulla non propria Ora toris eſt res, quæ quidem ornate dici grauiterq; debeat. Hu ius eſt in dando conſilio de maximis? ebus, cum dignitate æxplicita ſententia. Eiuſdem etiam languentis populi inci- tatio, effr enati moderatio- Eadem facultate, & fraus hoĩm ad perniciem, & integritas ad ſalutem uocatur. Quis cohor tari ad uirtutem ardentius? quis à uicijs acrius renocare:gs uituperare improbos aſperius? q uis laudare honos ornati Us?ꝗs cupiditatem uehementius frãgere accuſando poteſt? As mœrorem leuare mlitius conſolando? Cum tractatlo corum.) Vide li. huius cap. 2. Vhi hoc pollicetur ſe poſtea tra citune, id quod hic abſoluit tandem. Nilſi reliquam artium cumulũ prope immẽſum iuri illius ditioniq; ſubdidiſſent.) oc facit Quint. lib. I. cap. 12. Et apud Cic e. Craſſus: Noſtra eſt inq nit, oĩs iſta prudentiæ doctrinæq profeſſio, in quam komines qualſi caducã atq; uacuam, abundãtes ocio, nobis Occu= 3ili6 RODOLPHI AGRIC. ccupatis, inuolauerunt. Atq; etiam aut derident Orator?, ut ille in Gorgia Socratis cauillator: aut aliquid de Orato- ris arte, paucis præcipiunt libellis, eos q; Rhetoricos inſcri bunt. Quaſi non illa ſint propria Rherorum, quæ ab iſſdem de iuſticia, de offic io, de ciuitatibus inſtituendis & regen- dis de omni uiuendi, denique de naturæ etiam ratione di- cuntur. Et rurſus in eodem uolumine, Quare omnes iſtos me aut ore (inquit) deridete atq; contemnite, qui ſe horum qui nunc appellantur Rhetorum præceptis, omnem Orato ris uim complexos eſſe arbitrantur: neq; adhuc quam perſo nam teneant, aut quid profiteantur, intelligere potuerunt. Vero enim Oratori, quæ ſunt in hominum uita, quandoqui dem in ea uerſatur Orator, atq; ea eſt ei ſubiecta materies; omnia quæſita, audita, lecta, diiputata, tractata eſſe debent. Idem & in Oratore ad Brutum, uniuerſam philoſophiam particulam quandam uult eſſe rhetorices. Et in primo rur- ſus de Oratore: Mea quidem, inquit, ſententia, nemo pote⸗ xit eſſe omni laude cumalatus Orator, niſi exit omnium re- tum, magnarumq; artium ſcientiam conſecutus. Finga⸗=- musch tam felicis ingenij mortale aliquod eſſe pectus.) De hoc Fabius libro 12. ca paltimo. Fatendum tamen exrit, ſi tzuqm de Oratoris officio qu æratur, non quæſitum iri de eo; tanquam de diſcretæ alicuius certæc artis & cæt.) His pla- ne conſentanea ſunt ea, quæ apud Ciceronem I. lib. de Ora- tore diſſerit M. Antonius. Sed cum non donemus Rhe- toris nomine eum.) Hoc ſolum, inquit, pertinet ad officiũ rhetoricx, à quo ſolo Rhetor habet, uti Rhetor dicatur: hæc autem eſt ratio eloquendi circa ciuiles cauſas, quamobrẽ ſolum hoc Rhetoris officium eſſe dicemus, appoſite cõmo- deq; dicere poſſe de cauſis ciuilibus. Ariſtoteles ergo ci uilis ſcientiæ partem rhetoricen uocat.) Hoc ipſum facit & in Rhetoricis Cic. Ciuilis quædam, inquiens, ratio eſt, quæ multis & magnis ex rebus conſtat. Eius quædam ma gna & ampla pars eſt, artificioſa eloquentia, quam Rheto- ricam uocant. Et quæ ſequuntur. Hermoge nes etiam de ciuilibus ſolàùm quæſtionibus dicere Rhetoris cenſer eſſe.) Idipfum his uerbis pręcipitur in Rhetoricis ad He- rennitum: Oratoris offic ium eſt, de his rebus poſſe dicere, quæ res ad uſum ciuilẽ moribus ac legibus conſtitutæ ſunt, cum aſſenſione auditorum, quò ad eius fieri poruir. Et ſicut Cicero ait Gallum dicere ſolitum.) Hunc Ciceronis locum attigimus lib. ſuperiore, capi. 17. Raq; apud Græcos Exant, quos 7&αραατνπιε μοοa: ant.,) Craſſus primo de Orato⸗ 5 alben i⸗ Latin Lig Cpr idel 9⁰ qae Tal liu pr. co! ſto gue fen us, git pe tep ſent taiie ſe R ture, lienm io lan ndi e nolt en⸗ — DE INVENT. LIBER II. szy Oratore. Quod ad nomen attinet, vpα u negocii m ac cauſam ſignificat. Inde νι ραανυπιÜ, qui in negocijs cau ſisq́; uerſatur, que m haud icio an nos dicere poſſimus cauſi dicum, & rabulam quendam forenſem. Qui dicenti res, ut Quintil. inquit, uelut telã texenti miniſtrabat.) Senſum Fa- bij magis re fert, ꝗqᷓ uerba, ꝗᷓ apud eum autorem lib. 12. ſic ha bem: Neque ego ium noſtri moris ignarus, oblitusue eorũ, qqui uelut ad arculas ſedent, & tela agentibus ſubminiſtrar. Neq; idem Græcos quoq; neſcio factitaſſe, unde nomen ijs pragmaticorum datum eſt. Cui quidem Rhetorices etiã uocabulum conſentit.) Verbum Grecum eſt 610: q̊d et ſi hodie id quod fluo ſignificat, ta men ueteribus eti: m id fu- iſſe quod dico, apparere uel hinc poteſt, quod inde & α. 7. u erbiu m deſcendit: & ab Heſiodo in principio operis 47α .—M NRo αιια inſcripti, &οa εrοιτι cuntur, ques Latine dictos indictosq́;, laudatos & illaudatos, celebres ͤ ignobiles dicere poſſumus. Similiter apud Aratäin prin cipio vε Oοαιιορ 5édiετ⁰ο1 Aνορσα ιααιàρραοb. id eſt, quem homines nunquam ſilentio pr ætereunt. Einc er go deriuantur & hęc, &Gττ—σρ énορραει, ατερρπιιεεο. Id quod ſecundo Oraroriarum inſtitutionum lib. teſtatur & Fabius. Et Cicero in Oratore ad Brutum: Sed iam, inquit, il lius per fecti Oratoris, & ſummæ eloquentiæ ſpecies ex ri primenda eſt, quem hoc uno excellere ii. oratione, ætera in eo latere, indic at nomen ipſum. Non em inuentor, aut cõpo ſitor, aut actor hæc cõplexus eſt omnia, ſed & Græce ab elo quendo Rhetor, & Latine eloquens didus eſt. Cum ſint au tem, ut alio loco dixi mus.) Libri huius ca. 23. Cũ & ſua poe tis, ſua hiſtorięg danda ſit.) Hanc eloquendi diuerſitatẽ attin git in libris de Oratore & Cic. Maximumce; diſc rimẽ eſt apud poetas.) Cuius præter alios meminit in libello de Ar- te poetica Horat. Sola eloquendi ratio ſemꝑ fuit.) In hãc ſententiã multa Cic. li I. de Orat. ad Qifratrem. Ciuilis uerò raiio, qm̃ cœpit in Græcia in qua ſtu eſte.) Fabij Ii. 3. de origi ne Rhetorices uerba hæc ſunt: Initiũ ergo dicendi dedit na- tura, incremẽtum artis obſeruatio. Hoĩes enim, ſicut in me dicina cum uiderent alia ſalubria, alia inſalubria, ex obſer uatione eom effecerunt artẽ: ita cum in dicendo, alia utilia, alia inutilia deprehenderent, notarunt ea ad imitandum ui tandũc;, & quędã ſecundũ rationem eoτπD adiecerũt ipf qq;. Hæc cõfirmata ſunt uſu, tum ꝗᷓ ſciebat quiſq; doc uit. Sed multo poſt ſecutus eſt Ariſt. ꝗ primus eã in artis formã co- ere adorſus eſt. Gloriatur ipie Ariſt. in fine libri de elẽchis ſophi- l guit dici imperitius, Iœ deratos populo fieri fundos opor- B8 RODOLPHI A GRIcC. fophiſticis, cæteras quidẽ artes omneis paulatim c œpiſſe⸗ S& ah aliis quidem eaiz eſſe inuenta principia, ab alijs au- ctas eſſe, ab aliis tandem aliquando abfolutas: quæ autem Ale tra dita ſint de ratiõe ſyllogimone, ea oia à ſe uno & in- uenta & -fecta abſolutac; eile. Quèd ſix aũt dialecii e poſt cCcæteras artes inuenta, obiter a pud Ciceronẽ docet his uerx his Craſſus: Nam uetus quidé (inquit) illa doctrina eadem nidqdetur, & recte uiuendi & bene dicendi magiſtra, Neq; di ſiuncii doctores, ſed iidem erant niuendi præceptores atq; di cendi, ut ille apud Homerum Phœnix, qui ſe à Peleo patre, Achilli iuueni comitem eſſe datum dicit ad hellum, ut illi efficeret oratorẽ uerbone, actoremq; rerum. Sed ut hoĩes la peori aſſiduo & ꝗᷓtidiano aſſueti, cum tempeſtatis cauſa ope re ꝓhibentur, ad pilam ſe aut ad talos aut ad teſſeras con- ferunt, aut etiam nouum ſibipſi aliquem excogitant in oci0 ludum: ſic illi à negocijs publicis tanduam ab opere, aut temporibus excluſi, aut uoluntate ſua feriati, totos le, alij ad poetas, ali ad geometras, alij ad Muſicos ctulexũt;: alij etia m, ut diale cici, nouum ſibiipſi ſtudium ludumq; pe perexunt. Et quæ ſequuntur. Tandemnq; lõgi tẽporis poſ- ſeſſione, uelut uſucapione, uerterunt in rem ſuam iſta.) Vin capionem uocãt Iureconſulti, quã hodie fere dicimus præ- Itcriptionem. A Modeſtino Iureconſulto finitur hoc modo: . de uſucapiõibus & uſur patiõibus. L. Vſucapio. Cũ non eſſet eoꝝꝶe alius affertor.) Vin dicator, ꝗ ea ſibi aſſereret, uindicaretq;, ac ſua diceret. Eſt aũt & hoc uerbum lurecõſultorumi, ꝗs diligenter ab Rodol pho lectos apparet. Qui quærit em̃, an poſſit ciuitate Ro- mana donari is, cuius populus fundus factus non fuiſſet.i. cuius populus Romanis legibus non uteretur.) Ciceronis hãc in rem uerba, ut quidem hodie in exemplaribus legun tur, ſic habem: Naſcit iudicis cauſa Cornelij ex ea lege, quã L. Gellius, Cn. Cornelius, ex ſenatus ſenrentia tulerut, qua lege uideamus ſatis eile ſancti, uri ciues Romani ſint ij, qS C. Pöpeius de com iliũ ſententia ſigillatim cinitate donaue xit. Dona tũ eſſe L. Cornelii præſens Põpeius dicit, indicant public æ tabulæ, ac cuſator fatet. Sed negat ex ſœderato po- pulo qu enꝗ potuiſſe, niſi is populus fundus factus eſſer, in hanc ciuitatẽ uenire. O præclam interpreté iuris, auorem P P antiqu tatis, correctorẽ atq; emendatorẽ noſtræ ciuitatis, A bane pœna fœderibus aſicribar, ut oĩm præmione bñ fici orumc; noſtrone expertes faciat fœ deratos, Quid em po- tere? ————— E= — — = = =☛ V= S=- S t S. S=. = — = = S= = = = E —— = S= = — lad — mR ☛ e DE INVENT. LIBER II. 319 , tere? Nam id non magis eſt ꝓprium fœderatone, ꝗ oĩm libe A roOM. Sed totum hoc ludices in ea fuit poſitum ſemper ratiõe ten atc ſententia, ut c iuſiilet prator aliquid, ſi id acciuiſient . ir· 1ocij populi ac Latini, & ſi ea lex quã nos haberemus, ea de Mℳ in populo aliquo tanꝗ;ᷓ in fundo reſe diſtet, ut tum lege eadẽ ler is populus teneretur: non ut de nz o iure aliquid minueret, en ſfed urilli populi aut iure eo ꝙ à nobis eſſet cõſtitutum, anut d aliquo cõmodo aut bñ ſicio uterentur. Tulit apud maiores i nros legem C. Furius de teſta mentis, tulit Voconius de , mulien hæreditatibus, innumerabiles aliæ leges de ciuilii . la iure ſunt latæ: quas Latini uoluerunt, aceiuerũt: ipſa deniqq 1 Iulia, qua lege ciuitas eſt ſocijs & Latinis data, ꝗ fundi po L . dbe . puli facti non eſſent, ciuitatem non haherent, in quo mag2gaunas — 1 cörentio Heracliẽſium & Neapolitanone fuit, cum ma gna „ pars in ijs ciuitatibus, iuris ſui lihertatem ciuitati antefer- 3 ret. Poſtre mo hæc uis eſt iſtius & iuris & uerbi, aut fundi e populi hñ ficio noſtro, non ſuo iure fiant. Cum aliquid popu im lus Romanus iuſſit, id ſi eſt eiuſmodi, ut quibuſdam popu- 4ies ſiue fœ deratis ſiue liberis per mittendum eſſe uideatur, N ut ſtatu ant ipſi, non de nr̃ is, ſed de ſuis rebus, quo iure uti ue lint, tum utrum fundi facti ſint, an non, quærendum eſlte N uideatur. De nr o uero imperio, de noſtris bellis, de uictoria ⸗ de ſalute, fundos populos ſi fieri noluerunt. Et an uis fſit meeua ð loll armone deterrere 4 à poſſeſtione quenꝗj.) Extat hodieq; pulx- M it cherrima de hac re Cicerpis o7 ο pro Aulo Cæcinna, quem N cũ Sex. Ebutius armis ad fundũ ſuù accedere prohibuiſſet, UM ,5 ne gauit tñ Piſo aduocatus Ebutü uim eſſe facta, propteren — el ꝙ nemo neque occ iſus, neque uulueratus eſſet. Quam illi- m „. lr us defenddi rationem multis argumentis refellit ecro. Sen. Sa, 8 7*. e QVOMODO COGNOSCENDAL ñ propoſita argumẽta, ex quo ducta ſint loco. Cap. 26. — W .r . . T erss dicamu⸗ id 4 bre ſeti est negociſ: mr⸗ , r. —Amus, quo i ie kt omnis Argumentorum facultas, DOC cobia é locis eruenda: primum hoc & bræcipuum I . est LesTrera ordo brgcit Endiem woſet⸗ aulla . ataius Eſt alit locori n notitia e in bi⸗ duo⸗ E 2 „ 6 le 2 bus z20 RODOLPHI AGRIC. bus poſita: Prius eſt, ut numerum naturamq; locor? quot ſint, & Juaæ cuiu/q; ſit uis & proprietas, ex- Plorate blaneq́; teneat. Quod ſiue noſtra deſcribtio- ne, ſiue quouis alio conſe quatur autore, nultum = refert. Aut inueniet ſah Slin Te nwno oertechen hoterne e Bediiiſin⸗ imé é ſequi. Necuerd ., ue in eliſfectn & act mnf, poſit 6. va⸗, s, Tos tneat u⸗ lett enim nõ potest celeriter quis IA viirr H moffenſ⸗ uerbor cuxrſu , lege re aliquid, cui de ſin Er. arne. gulis literkXad i eundum: ſic neq; parate 2 poterit inuenire ex locis, cui ot inueniẽdum e&t, pri- — uipſi quærẽdi ſunt loci Frox mi. in locorum no üüiiicia est, quodq; dißficilils est⸗ DWddatas Fah autorlus in, eargumẽtationes ſuis locis reddere. dq; nõ in hoc ſo- CeS Wi esxt utile plurimi confert in intelli elligendis uirt uirtuti S 1 bus autorum Cſeerytde, uaria aßud vö drůun, gumen WPBüt, — cAtatione, ut szrir. ſic mallis d ume karie nilen celeriter K. tiseriant aduerſarios: quandoq; argumentatione la te copioſeq́; fuſa: multarum impetum, unius ponde- 4, a⸗ re exæ quem. etiam confodiant acumine, iam uiribus proſternam, iam de re dicant, iam ſicubi pari eſt in a 232 I11 Ws 5 r icde , mn aduerſarium conuerſa oratione, ue- lir rn. lut flexu eludant. Paratur hinc iudicium, & omne ſe AW,. 4. rartiſcium ber ſicitut, non miicktiof,, ol, iuod 66 od r uisrs . ve P & Nln VN l. ta⸗ uck:dut ro opti r⸗ die 1 fo⸗ AO DE INVENT. LIBER II. s111 e ipſumn noſtri inſtituti eſt, nobi⸗ roinde maxi- mum: ſæd magui ex parte elocutiis: liæ ſi bleruqg eit, fixs e&, ut uix poſit de diuelli: abud De- 4e. S moſthenèm ieſertim & Ciceronem, & ut quiſquis un eſt itiz dicendi iudicio proximus: quorum et ita re- 2 vn oed, bus ali: i i dt nafet uideatur ex illis. Veé Rener- * ruùm non in id ſolum (ut diximus) utile eſt cognoſce- W re locos argumentitionum apud autores: ſed ꝙ hoe .. uſu tractatuq́; rerum, cum ratio acceſſerit eis, cotiæes quædam & theſuurus baratur, qui ſemper nobis in broſfptu⸗ krur facheker a lai⸗ der Jueremas ſimilibus in rebes, t.= r Sicut enim 1 le ulea, ic. En nu⸗ guoch inueniendi ratione, πqua pacto. Facere uerò quæ recke e, & quatenusre cta ſunt, imitatiõe facilimè conſequimaur. Præceptis enim aures fere imbuuntur: exempla docent oculot. Qu nꝗᷓ ſint aut blura, quæ 4 Audiendo poſßumus, ui- dendo dji ſcer cere, latiusq; auriti pateat ſenſus: certiora 4 ul lunen, ſuor isſi nobis oouli⸗ gradim ſidé. vn ws ersſ teſti⸗ rar oeuli ſibi credũt. Nõ eſt t:elk eniee deprehendẽdori er e o, zgag locori in argumẽtationibu⸗ legẽ, c’e i preſertimpſæ. e⸗ Se2 a; S pe, ni ſi aſſuetis admnod ũ lõgo uſu lectioneq; autor, affteil it argumẽtationes explicare: & cõcluſionẽ Propo- S12 RODOLPHI AGRIC. propoſit ionemij; car ex ratiqni⸗ umulo collige- re. Tegufticr enim ſæe, & in loſa dleeſſi copia de⸗ ait sle 42 liteſcunt, uel ua rijs dicendi figuris octulutur. Quan F. esAoch, iungitur, tana in unius propoſitionis ſ eciem, ooncluſio & propoſitio. Quandoq; pro utriſq; ſola alritmc, Sarsn lgbropo itio honitur. Et de egimus, cui ſum- e Cah tes t meæ fuit artis loco, non uideri artẽ, id crebro eſt etiã , crordie gpud reliquos autores airere deo eyur cxinaͤt Sde San * incautum aduerſarium petat. NWiam Situß. Judndam⸗ AAd iſta, & (ut dicitur) manuduékionem forta edare poterimus, quòô cil ii ,gtaſ: b Y . Sue. S /liſßßimum fuerit igitur, meibiéntẽ primu ab his initin F Ti e acere, quc ſ. unt Acerii UWmna Perſpeétus: M quibus 4 46 ri ,=Gͦ gel iam fornk ſunt argumentationes, uel facilimé äaogterunt ſormari. Eas ubi accepit, uideat primm, g, X. R an brobationis, id est, quod ſit futurum wegium, ſi cogatux in formã ratiocinqtiõis argumen tatio. Ect autẽ id, ſumptum inprobéſitlone M con , sc, cluſione non ſumitur. It philoſophus non recte dimis Sss. Br Serg Cata recte dimittet xoré. Me- dium argumentat ionis est philoſophus. Deinde cõſe- ratur medii cum eo, q ſumitur in concluſione, & in propoſitione nõ ect ſumptum, id est aut Cato. Tum uideatur, ſigniſiceturne medio allquid g ſit in extre mo, cum quo confertur, alt ?vira. Vt philoſophus ſigni ficat aliquid, quod eſt in Catone. Beinde, ſitne ſubſtan⸗ 4 DE INVENT. LIBER II. 313 ſubſtantia eiles, aut circa ſubſtantiam. Certum eſt, „ quòd nomen philoſophi ſignificatur e ſße circa ſub- 4 ſtantiam Catonis. Sic per reliquos eamus locos, do- W.„ r H nec acd eum qui propius est noſter, ueniamus. Non ii. Wee 1 enim Philoſophus ſubiectumest Catonis, non actus, ſ= — = — ergo cum ſit circa ſubſtantiam eius, adiacens erit. = Kn . lo⸗ ei autem ignorandum, medium, etiam non ſo- aratum extre quod in concluſi. one col- MẽVM 7 igteu , in loci alicuius nomen tranſire: ſed etiam. ſi comparetur eæxtremo. cui iconiunet aem esxt in woboſt/ = tione. Cuilibet enim comparatum alicuius loci ſonie eet tur utiq; naturam. Vt ſi dicamus: Cato non recte di- Jar , mitteret probatum ſeruum, ergo multo minus Cato dimitteret probatam uxorem: dimittere ſeruum pro 2 batum est medium, quod comparatum Catoni, ad con d . 20* nexorum pertinebit loc, cuius generis eruttss e OWNominus: comparatum autem uxori, imter compa nr zarrcnm rata erit: minus enim in bropoſito ſeruus brobatus, F at eiurr⸗ Oa quam ſi ſint autem bropiorar rei cõ 3 — Xx4, g cõpavala , ittus tamé dixerimus han? àc birati⸗ ductam argumentationem ee guoniaiſi iis uis & efficiendi euidentia est apertior? α bo? ocd. No- . men itaque etiam in iics nce capi biet. uanquam qui r S Da . Aolet exacte Ginärs Nn drgiut, nis, ſacile korrtnr. . uitabit errorem, ſi addat ſemper extremum id ex cu i⸗ loeo o da ka⸗ uult eße medium. Vt ſi dicatur? Tar 4 duir- –— 3:24 RODOLPHI AGRIC. Alſ t. Tarquinio compares, ad locum eum refer- . 72Mur, qui ex loco dicitur. Quonium peregrinum eſße 3 „ 2 752 non ent aliud, quam aliam habere pitriam: patria ai tem loci nomen ect. Sin Romæ conferatur, connexum mae r erit, duoniam geregrinum eſee ei cui pen regrinus quis est, conne cum eſt. Sin ei, ꝙ eſt expetere regnum, iun Lecr iuncta eſſe utraq;. & utrumuis eſse ſine altero. Er- 7* / 20ſi quis argumentum id, duct am uel ex loco, el ex connexis, uel contingentibus dicat: recte quidem, ſed non ſatis explicate dicet. Quod ſi addat, ex loco Ta uinij, ex connexis Romæ, ex cõtingentibus re Zinu iim quoduis horm dixerit, nihil errabit. Lice- bit igitur ex quouis horum uolet locorum, dure noo men argumẽto. Pröptius tamen & expeditius quæ- renti, ex Tarquinij nomine inuenietur. Itaq; potißi- mum huius cſebitur loci, quem coparatum Tarqui vif ins a nio tenet. Cuũ ſint enim loci(ut diximus) notæ quæ- dam & tanquam in lices inueniend rum rerum, ex Locunq loco commolißmi inuenitii ne ui 2 kis ogtiſimum2 Scholia in caput 26. Velut flexu eludant.) Ductam à gladiatoribus. Eſt „, enim eludere, ictus intentatos arte quadam euitare, ue- Iutique ladendo ſe auertere ac propellere, Martia lis: Cat quinius eſt peregrinus Romæ, ergo non debet Romæ expetere re regn: mediũ eſt, pberegrinum eſße Romæ. itur peregrinum eße, cont ngens erit: poſpunt enim —— l — w S ſvg n in⸗ In Nin Plue El Mta iae flli Cult cunrh lpa qui lici DE INVENT. LIBER II. 325 e QC.allidus im miſſas eludere ſimius ha ſtas, & mihi cauda foret, cercopithecus erm. . Er Politianus i in Lamia: lbi, inquit, & funerepus pericli- „tatar & perauriſta iactarur, & ſaccularius præſtigiatur, &£nn uenerarius inflatur, & diuinaculus hallucinatur, & aretale gus nugat, & irculator illudit, & gladiator eludir, & Ora tor blandicur, & poeta mentitur. Vnde & apud Coômicum dictum eſt.) Plautum uidelicet in Truculento. Apuleius li⸗= . bro primo. Floridorum, narrat quo pacto Socrate s prouer- hium inuerterit. Nam cum conſpexiſſet adoleſcentem deco . 1 rum, diutile autem ſilentem: Vtte, inquit, uideam, aliquid eloquere. Senſit itaque Socrates aurium iudictum certius eclſre qu àm oculorum. Et quod de Lyſka legimas.) Soilez-“ . Pint ueteres illi Oratores miro ſtu dio id agere, ut tine arte dicere uiderencur, itaque ſimplicitate quadam orationis, facilius id quod uellent rudi multitudini perſuaderent. Cul illorum ſententiæx hunc in modũ libro quarto, capite ſe . cundo ſubſcribit Fabius: Effugiẽda ergo, inquit, in hac præ- 4 cipue parte, omnis calliditatis ſuſpicio. Neque enim ſe uſ- quam cuſtodit magis iudex.) Nihil uideatur nictum, nihil ſo 4 licitum: omnia potius Acauſa, quàm ab Oratore profecta credantur. Sed hoc pati non poſfumus, & perire artem pu- tamus niſi appareat, cum deſinat ars eſſe ſi apparet. Pende- „ mus ex laude, at que hanc laboris noſtri ducimus ſummam. Itaquæ circunſtantihus oſtentare uolumus, iu dicibus pro- dimus. Hadtenus Fabius. Atque hoc eſt quod ſolebat dice⸗ re Lylias, ſummam artem eſſe, non u id eri artem. Eſt autem kuic I yſias ille Orator inſignis, unus ex numero illorum de 6 cem, qui eodem tempore Athenis floruiſſe traduntur: quem cum Platone conferens Phauorinus: Si ex Platonis, inquit, oratione uerbum aliquod demas, mutesue, atq; id commo QLiſlſime facias, de elegantia tantum detraxeris: ſi ex Lyliæ, 2 de ſententia. Autor Gellius lib 2 capite quinto. Tarquinias 4 eſt peregrinus Romæ. ) Hic eſt L. ille Larduinius Priſcus, m rex initio, Tarquinijs adhuc agenti, Lucumoni nomen fuiſſet, poſtea Romam cum uxore aduectus, L. Tarquinij Priſci nomen ſumpſit. Reliqua lege apud Liuium libro primo ah urbe condita. Qονo ρο APVDAVTORES . argumtatize⸗ colligẽdæ ſint, & formæ ſuæ red- . dendæ. Cap. XXIVII. 4 . d 5 Non 345 KRODOLPHTI A GRIC. “ On erit aut iam ſi upra ſpem difficultas, chii in 4 abirtioribis & magis expoſitis argumentati nnibus fecerimus uſu umm, ut tectiores paulatim deinde a oſae, argumẽtationes, M mod Peda 4mus locis ſuis, ſed 2 ; prids difficiliusq eßt. in /om i, ſua Sölliagus: 2 1 oſtendamus, gue hroboſit tio ſit it & Huide⸗ daiſt 7 t. oßlu⸗ eſt erg erg i biimis ecire qu .c. , Pe⸗S gumentationes adhibentur u? quo 4 degenienaͤt, ſ . . g Sgyforte non ſatis abß abct⸗ fuerit, ſi mplici imè potui- * ſe Nenerr — um eſt à nobis, ou de muenien elie in loqueremur. Nec inuenienda ſoli e a ſt quæx ſ ſtio, in quo oĩa continentur ca, quc dictur tota ora i tieone, ſed ſhecialis etiam, quæ genepalia continekur⸗ . ad qua præſent urgumentatio adhibetur qu quæri- 1 gongt ocι mus explicare. Quã cis inuenerimus, tii quicquid id 4 K, g, pro argumentatione propoſitum est, id ſi uana 1 itio est, adhibendum que ſtioni. Quod ſi pro- i⸗ fFnir, Ha broheſ 1. x 7/9 Sng betk'k quæ ſtionẽ in hunc aut illã partem, proniicia⸗ tum quæ ſtionis in eã partem in quã inclinit proba- 4 Conzſ. tio, cõcluſio fut enthymematis: & in probationem ä mtaoorzſſ. umptum erit: propoſitio. Sin plures erunt bropoſi 2— Vͤ tiones, tum adhi ende erunt altera alteri: uidendiq; 1. Quod ſi futt, ad ſum- ( ſi RS mam gere ſtiontf ſole erit una argumentatio „ordine tams probandi plures. Quod ſi nõ probetur altera g i alleram, ſed unaquæq ber ſe probet id quæritur, G Plu⸗ oſtendere. Pro tota argumẽtatione est abud Quinti- O E INVENT. LIBER ur. za3 plures erunt argumentatiões. Quod ſt nec altera ad teram probet, nec qualibet quæ ſtionem p ſe, uel erut bblures unius arguſmnentationis propoſitiones, uel plu- rium propoſitionum probationes. Quæ quidem qua- lia ſint, opt imum erit ſumptis ab autoribus exemplis ?“? . e, liini in Mariano propoſitio poſita. Quid dicis? Tu , d i r1 Fe ſi tribunus eſes hoc feciſſes? ſi miles eſſes, ſi 1boc tu⸗ . liſſes? Nõ erit di tcile forutre hanc argumentatio-⸗ KW nem, qui uiderit uid es ult fricere. Id autẽ Seſti in ſumma Juæ ſioni⸗ tribunum iure occiſum eſſe a a mi· lUlite. Quod ſi cũ hac bropoſit tione coferatu er,n n0 bro⸗ batur id quidẽ continuò ?X ba, ed hoc ; el proximi: est, neq; bunc tribunum iſtud facere, ne, rilitẽ fer- re debuiſſe. vt ſit heæc argumẽtatio: Tu ſi fuiſſes tri bunus, non feciſſes hoc, ergo nec iſte tribunus facere debuit. Sic etiam, ſi fuiſſes miles, non ttuliſer, ergo nec miles iſte debuit ſerre. Iam ape aArgumentationes eas, quas dicimus in una compoſita bropoſitti⸗ tione fuiſſe concluſas. Crebro quidem uſuue nit conciſa hec argumentatigallercautibes; 6 ex tra Sediarufi ſeribloribus facilé liquet. Apud Senecam M- 5 7 ut, 2 cum dixiſſet Amphitryo: Semperq; magno conſtitit : Z 3=⸗ naſci Deum, uolens Herculis affirmare aeen. 13 D Subijcit Lycus cõfutaturus illud: Quẽcunq; miſeri e m n uideris, hoĩem ſcias. Duabus argumẽtationibus est . hic opα¼ DWZ -αια 18 RODOLPHI AGCRIC. hic opus, ut perueniamus eò, hac propoſitione col⸗ ligitur. Quod qo fiit, apertum erit, ſi re ſpiciamus quid uelit probare Lycus.· Vult ſane confutare, ꝙ ſit Hercules Deus. Ergo heæc erit intentio: Hercules nö Tletmn est Deus. Propoſitiöe autem qu ipſe ſumit, ſolũ ui . . , etur colligi, hoĩ em. eſſe Herculem. Hane itacg argu . n e, mtationẽ uelut conſeſ in medio relin quit: Hercu wer, ανα les est homo, ergo nõ eſt Deus. Quod ſit ant hoõ, bro Da, I mn nEr Miſer, est igitur homo. Prius argumẽtum e diuerſis Deo ducitur, poſterius ab adiacentibus Herculis. Simi fortem uideris, miſerum neges. Cõfutat minorem pro poſitionem,/ quæ erat: Hercules eſt miſer. Vt ſit argu⸗ mentatio: Nemo fortis est miſer, Hercules eſt fortis, non est ergo miſer. Plures autẽ proboſitiones ſunt, quar um alteram probat altera: Vt apud Luc num in Acb rog beri e S quinto Pharſaliæ: Orbia Hi E c- Ppu e ddhoſtro ſub nihie mi fugeres du⸗ Sſar. mce: probtt id ꝗ, nari: Forti- armis Cæ ſaris Labie õ nus erat nume than: uga liilis? Cu duce rcIkto ker- 7 ras atque æquora luſtrat. Poſterius ergo propoſitio prioris eſt. Prius oho itio est alterius argumentatio 2 nis, cuius eſt ab Ilköre colligenda concluſio, quã re- berriemus rurſus et uis, quã prius S guæe- ſtio eſt, an bene ſibi cõ ſulant milites defe w le eſt ; ſubijcit in broximo Amphitryo: Quemcug do Cæſa rem. DE INVENT. LIBBR II. 329 rem. Capiamus propoſitionem zdat, uc Winle⸗ ſunt mmnes fortißimi, E&clarißimæ ud omne Ama dudtu Cæ ſar is, timidi atq; fugaces erunt, ſi Pompeium ſiquan tur. Hæc propoſitio ſi adhibeatur quæ ſtioni, ſtatim uidebitur confici, n ergo bene ſibi conſulent, ſi deſe nes propoſiti⸗ tionũ pro propoſi. tionibus ponuntur, quẽ⸗ admodum & propoſitiones pro cöclußt konihus. Qu le est 4 pud euncem autorem: . Hæc Arguementatio⸗ vületur tota mihi ativelnatl⸗ huiuſmodi: Quæcuũq; mi⸗ rr 4 og S oℳ, ai , 2 An: W r. g⸗ rant Cæſarem. rreeetrke. E 57 = nus laboris habẽt & plus præmij: magis ſunt expeten da:bellum ciuile minus laboris habet: ꝗ Gallicum & blus bræmij: eciuile ergo bellu magis et expetendi. Pro maiori propoſtiiõe boſita est probatio, quæ est: Vbi par labor eſt & præimmium maius, id eſt expeten ius, id e&, expetendum. Sic pro minore quæ erat:ciui le bellum habet minus laboriz, bellum Gallicum & maius brecit. „quoniã Gallia quota bars terrarum, tenuerit eu bello decem annor implicitum, ciuile au tenm bellum, ſi geſeerit pauca felici euẽtu prælia, cum Roma ſubiget ei orbem. Cu uero plures ſunt probo- ltera non probat, & utraq; probat intentionem per ſe, certum eſt plures eſſe ar- gameſtatfoei Oiiſmnoci apuch eunde autorem eodẽ . loco. dumconſequitur ergo, ubi labor eſt & præmiu ma- “ 5 W , — 9 rendum tibi en Neleme ic & Quintilianus in Api- 330 RODOLDPHI AGRLICc. loco: Socerum depellere regno Decretum eſt gen be⸗ nrg, Partiri non botes orbem. Vel una propoſitio et, uel id , brius est (Socer depellere regno Decretum est genero) cõfirmatio ſit eius, ꝙ ſequitur (Partiri non poteſt orbem.) Hoc autem poſterius, neq; eã quæ ſe- quitur probat(Solus habere potes) neq; krerckur ab cxæa. Ergo hoc ipſum (ſolus habere potes ) altera propo ſitio eſt. Vt ſint argumentationes. Pompeius deſtinat L 2 depeller? le imperio, ergo ſuſcipiendum tibi est bel- luun: & ſolus potes habere imperium, ergo etiam ge- — que: Ecquid intelligitis iudices, quanto dolore dignu ſit, g ego erdidi, ſi etiam hoc damnum eſt, flores atrs ferri? Vtitur hac aduerſarij confe ſione ad proband intentionem ſuam. Si enim perdere flores est damni, multò magis dãnum eſt apes perdere. Sequens propo ſiti ig eſt. hæc: = plané. Alioquin tu illos in uetuſtatẽ ſeluabas, & et adhuc, niſi ad hortlũ tuu apes ueniſſent. Prior bropoſtitönsn uelut alligato⸗ ack incon ue niens aduerſario, brobauit, uel nõ e ſe damnu de- cerpii flores, uel maius eße, quod ipſe ſit paſſus in api bus. Hic probat, ne gecerpi quidem eos: cum nequeãt alioquin durare, quanquã nõ accedant apes. Sed iſtud ſn 1. emper. fropetoduim, ſit, ubieunq; buberior et aliqua 1 fores meos. HæcE eñ drſari edrzlictio, Hane chntat. Subllit ita- —— ODE INVE Nr. TIBER II. szI ali⸗ luaa erma⸗ um materia, uon fuit ideo monend , &.αaut plures pPropoſitiones, elo. , ratione iunguntur,¹ ut uideanturi in una con funli argumentationem. Idcirco d giſeenti tudiciumnm dil gẽtiori nobis admonitione ult T. ekeitan . Ausd, , 2r . Pep. poſtremum poſuimus, cum nelitra Ale ,σ neu- tra per ſe cõcluſionem probet, ſi ſi int un niug , Argunen, E tationis propoſitiones, duc iii im Polerut eſe. ececr . . enim plures capitr. atiocinatio bropoſitiones. Iñ nenu⸗ *r. meratione uerô Jenduen boßint e ſee hlures e dua⸗ bus omnes ka tamen coniunct æ unlus fropò/ ſtionis ob-⸗ .— talent cum. Pleng ratigcinatio nigetur⸗ We d d Lucanum: 4 e Acien Xer ema hiam nall õ armis, & quæ ſequuntur: ſed turbato “l ſitioni⸗ ordine. vt ſit minor propoſitio, non ſumus ſecuti læ- tas res Pompeij, cum dicit (Ante aciem Wtite nullis acce ſimus armis) Deinde ſ guatur concluſio, ergopoſſumus iuſtè deeſe aduerſis. Hæc eſt, Pom- heij iam caſtra blacent, das delerit bin Tum bo⸗s wrsa As naeefk-depe aduenis. Quéd autem ponitur: Nunc uictoris opes & cognita fata laceßis est uelut alia maior propoſitio. Pluriit uerò bropoſi ition pro bationes, crebrum eñt uidere, præſertim cum nonnun quam totæ cauſæ in duas ſint cõiectæ propoſitiones, ad l rc⸗ omnes rrſer atn probationes. Vt redeamus autem 332 RODOLPHI AGRIcC. , 4 z. E t. 1 bus. Et quod feſtinandi nonnunquam præcipitii est, ec⸗ 7c⸗ ad id per ſi ngula ſequenti ueſtigia, magna quandoq; facilitate, pariq́; ſecuritate peruenitur. S nι „ 2 scholia in caput 27. Cum de inuenienda quæſtione loqueremur. ) Huius libri capite pecimo. Quid dicis:? Tu ſi tribunus eſſes.) Verha patroni ſunt in ea declamatione, appellantis accuſatorem. Apud Senecam. In Tragœ dia cui no men eſt Hercules fſu rens. QCum dixiſſet Megara.) Apud Senecam non Mega- ra, ſed Amphitryo hæc cum Lyco diſputat. Cuius rei ſupe- riore etiam libro mentionem feci. Simile eſt quod ſubii- cit in proximo Megara.) Imò non Megara, ſed Amphitryvo. Orbis Iheri Horror & Ardoi.) Verba funt Cælſaris ad mi- lites quinto Pharſaliæ libro. Par labor: atq; metus prætio aiaiore petuntur.) Curionis uerba ſunt hortantis Cæſarem ad ſuſcipiendum bellum ciuile, apud Lucanum libro pri- mo Socerum depellere regno Decretum eſt genero.) Eiuſ- AQem Curionis & quidem eodem loco ſunt uerba: Põpeius, inquit, gener tuus decreuit te ſocerum ſuum regno depel- lere, quò ſolus ipſe regnet. Quod autem Rodolphus ex iss quæ ſequuntur, duas facit argumentationes, id mihi parum conſide rat e factum uidetur. Quis enim nõ uideat, longe effi cacius fore ad perſuadendum, ſi dicas hoc pacto: Cuicunque regnandi cupido negatum eſt regnum partiri, & tamen ſo- lus habere id poteſt, ei ſuſcipiendum eſt bellũ illud, ꝗᷓ ſolus imperium conſequatur: tibi & C. Cæſar partiri regnum per Pompeium non licet, & tamen uicto illo ſolus regnare po tes: eſt ergo tibi hoc bellum ſuſcipiendum. Quintilianus in apibus pauperis. )Subaudi, duas habet ad idem propolitio MWU nes: datis autẽ & c. Conſtat ex ſuperioribus, titulũ eſſe de- Lla matiõis, ꝗ Apes pauperis inſcribitur Ante aciem Ama . thiã nullis acceſſimus armis.) Verba ſunt Photini, ſua dẽtis Ptolemæ re gio Ae gyptiome, ne Pompeium à 4 Cæfare uictũ in regnum ſuum recipiat, ſed i. in gratiã Cæſaris illum oer idat. atio 40 ,56 r cen, autem eô, unde cœpimus, eptimum ſuerit ab apertiſ⸗ ”l ſ. mis incipere, ut uſu, aſſuetudineq́; rerum quæ ob- A 2, g Alie, 2. ſcuriora ſunt, fiant paulatim apertiora Rerum na- vian Ed ,tura ſic ſe habet. Suis cuncta colligenda ſunt gradi⸗ . , Mhe, Latine Apleriſque deſcriptio uocatur. Sed Rhetores anguſtius pleraq; ꝗᷓ pro ommnium la locorum ti docet rationẽ, res ex aue artium m petende — 5 S ve. Sz. fenfi ds vI wnwen DE INVENT. LIE ER II. 333 RATIO CVIVSLIBET REI PER oz benr deſer ruie. Cap. XXVIII. kRoximum eſt, ei ui⸗ Ailigenter coh cosſtto⸗ habet 2 = 1 ſre, u Letise eis esE , barare Factilta W , Le zr⸗ ieti, ibet r heo, deducendegfi idẽ est, di T. 4 el 1 imile illi, g, olebant qui docebat tbetoricrn, n- .. prLerctlin,is bonere puerorũ: q, Græce ?H‧S . latitudine deſcribebant: eloquẽdi uerò 3rälonen, quds Seg as n præcipue ſectabant illi) latius, ꝗᷓ nobis ſit opus. Satis enim nobis erit: res ſingulori locorũ, ſingulis uerbis Ku, . . uelut capitibus guibuſca nnotaſſe. Si quis tamen eu Grn uolet oratione latius füud Fs & uel nudam hanc de- ſcribendi ſequi expoſitionem, uel cõuerſa in laudẽ aut uituperationem dictione Argumttatione trackare Dr deſcriptionem, poterit obiter & pulcherrime artii omnium elocutioni cõſulere, dum barat inuentionẽ. deceſſe e ect autem quiſquis uolet rem ralicüum de- Nfut ſerikere,i tomnem eius naturã, broprietatemq;; ex- alté berſpectam habeat. Quantumq; dikabita noti- J. , tia rei, tantii a facultate aberit eius deſcribendæ, & 2. 1 Tsr proinde apte, õmol eq; de ea diſſerendi. Quadino- dum enim ſæpé iã diximus, dialectice ſolã inuenien K, . 3 4 RODOLPHI AGRIC. ſunt benetralibus. Atq; ex ei⸗ is inueniantur oporlet, Juccung: mueniuntur, ar .5 Ne - niſi illis in rebus, quæ is duire, ullgari opiniõe, notitiaq́; oim poſitæ, notiores ſunt, , . Iut ſint diſcendæ præceptione, & quæ uſu quotidie Ereranrt in manibus. Qsniau-bexte ar r-Aa 4c . materiam m nobes i; ⸗ cõmunem uocamus ſenſ. um rerum humanarli: ſt uppeditabit. Qui Qui toierita ut rẽ, Jua deſeripturus est, oẽmq; eius ulm uim nature befui⸗ ẽð derit, illi roian eſt, expeditumq; reperire oẽs in LVNZ ea locos: & uidere etiam, qui loci, Juihu⸗ rebu⸗ con- pdlmiae Gi ueniant aut non cãueniant. Nec enim ocs eſt in omni i' Pini ye inuenire. Et quidam rebus per ſe conueniunt: alij conueniunt quidem rebus, ſed hõ niſi in pronunciate r en S *nrnαôq* 5oào diſpoſitis Quæ cuiuſmodi ſint, ſubdito exẽplo de- Zy. C. ſcriptionis, facilè uidebitur. Fiet deſcribtio commo- dißimè, ſi ſic inſtituatur, ut ex eis quæ ſingulis è lo cis duecimus, & re deſcribẽda, pronunciata fiant: ſic, ut ſubiect um res ſit quæ deſcribitur: id ꝙ ex loco du citur, prædicatu. Niſi tamen ei loci erunt, in quibus commodius ſecus ſiat, ut cu ſpecies rei ſumimus. Ibi enim aptius res fiet prædicatã. Genus enim natura de ſpecie, nõ ſpecies de genere brædicatur. Et ſi qua alia erũt eius cõditionis, quæ nõ erit difficile uidere. Quanꝗ in reliquis propemod nihil eſt ꝙ impediat, qus = — = = — — SS= ͤ = capax eſt doctrinæ, hõ e Cere. Ex totius loco nihil erit fortaſſe, g de hoĩe di -·⸗ DE INVENT. LIBER II. 335 quò minus oĩa, ꝗᷓ ducitar ex locis, boſßint prædica ri deeo, à quo ducuntur. Nã & deſiniti de definiti- one prædicatur, ut aĩal rationale eſt homo, & ſubie- ctum de paßiõe, & itẽ adiacente dicitur: ut docibile 2 . .⸗. — eſt homo, albit eſt hõ. Contra, aptius fieri nõ abnue- rim: uerũ hoc tamẽ nõ fiet inept e. Quare in hi quã liberi ſit hoc uel illo pacto facere, malim tamẽ, quò minor ſit errori locus, præſeriptũ prioris legis ſeruari, ut res de qua quæritur ſubiectũ ſit: q ex lo co inuentum fuerit, ſit predicatũ: Vt ſi ſumamaus ex empli gratia deſcrib dum hoĩem, primũ dicimus, ex s definitiõis loco, hõ eſt aĩal rationale. Dei hoĩs genus eſt animal, dicimus hõ et aĩal. Pro ſpeci bus hoĩs accipimus o?a, in quæ diuiſiõis lege ea, qu priore libro diximus, hõ potes? diduci. Non g poſiit homo quidẽ diuidi in neras ſpecies: ſed quia ad inue- niendi uiã, præ ſtant idẽ illa in quæ homo diuiditur il lo pacto, præſiant ueræ ſpecies, in quas diuiditur genus. In quibus ci habeat hõ generis uicem (ut mo- dò diximus) præ dicetur de eis oportet. Dicimusq́; hᷓ doctus eſt homo, & hõ indoctus eſt hõ. Poſſumusꝗ́; hoc eodẽ modo per oẽs diuiſionis ire differentias, dus- cta(quẽadmodum prædiximus ) propemod: ex omni bus locis diuiſione. Poſt ronalis, , de, üe e 2 cd- foerr i . rop hoi⸗ ſunt, homo rs A . mo'eſt natus ri LÄ.j — 356 RODOLPHI AGRIC. catur:ipſe nãq; p ſe hõ toti eſt. Niſi uellemus fort „ Aiicerec, ho tatiu⸗ midi pars eſt. Partes qut hoĩs eo pa e . et. ‚ . cto, quo vilit lick,ſi Aifficile erit nuenire. Coiugata erunt, hiianus, huma i⸗d. i, . ¹tas, dicdnäs, bo ſt humanus, hõ præci Pe En: pué debet expetere humanitaté, hõ debet oĩa facere n & pumané. Nemo aut credat hic certatii eſee, ſi uerbis p ſe repugnatibus, ſt fiat ex ellbroniicialiſip⸗ cti re de qua quæ rimus, alia addãtur uerba, quo poſint cõ , modius in pronuciati formã cu re cõcludi. Ciu enim ed de as p ſe dicatur ineptè, ho eſt humanitas: additis aliqui- bus uerbis, ut ſit, hõ præcipuè debet expetere huma- nitate, cõmode dicetur. Simili ratione deſcriptio per reliquos ducetur locos. Nihil enim attinet o? m pone- Q⸗ „ — . . — . . M, 7 57 cap ii indicandu ſit: Adiacẽtia & actus mdxima & immen Wri,, ſan propemodii copiã præbebunt muctioni. Ex ſub Can e, urz, ſam propemodi copiã præbebunt inuẽtioni. Ex ſub e s ters, iecti loco, nihil eſt ꝙ de hoĩe dicatur. Ch ſit enim hõ u, 6 generis eari rerum, ꝗ per ſe Sali umei ſubiecto Cap 1S As. nequit eße. Sic & cauſe. Mölä, & Sntxa, in era7. ,his præcipuè rebus, quæ agendi, patiendi ue generis r B⸗n atin ſunt, brimas pſæpe ſibi uendicãt partes. Locus .t Cap!io ut ig hi gus, deſcribendis ſingularibus rebus: ut Ciceroni, ut 7Z v Catoni, ut Romæ, it Ahenig, bello Pmmicoʒ eladi Can —„ on⅜hm¾ñ,E1 A'D i . nenſi, multa ſupde Si⸗er iatérit. Generibus rerũ, quoniã a Ferè Clird intellecti tẽporis & loci Eõ ſolo arst. appre⸗ v17 purkpf, T &‿τtι α itat’ briofe lib, fecimus, baud = = ———— re exẽpla, quado longi = facilius ſit, ut = —ðh — — 2 apprehendi:tur ab animis Moſtris, & efferiitur, mi- effingit ſed tamẽ nõ ꝗcquid effingit uocẽ humanã, DE INVENT. LIBER II. 357 nus idcirco ſunt hi loc l ti. Quinq; accidẽti . S um loci, ſimplici rei deſeribẽde nõ facile quærut abp . * Sin tari:ſed rectius pronuc iatis eis, quæ ex prior loco- 0 s, . rum deſcribtione ducta ſunt adiungẽtur. Vt ſi dica- 22, 23 65 mas, hõ loquitur: loqui actus quida eſt hoĩs:cui con 7 . tingen; ekt, 9 bſitacus effimgit uocẽ humana. eſia-t 4, „* =ð . tho ens, ſed e- cie liuerſum. Effuigere int humanã uocẽ, ad loqui, e. 8 = To⸗, genus et. Quicquid enim loquitur, uocẽ humanam loquitur utiq; · Quonia aĩalia quæ citra intellect i id agunt, non loquuntur. Sed hoĩem loqui cõparatl ei, g eſt bſitacum effingere humana uocem, contin- gens est. Sic etiã, tußire hoĩem, ad id ꝙ est hoĩem lo qui, cotingens uocamus: Similiter in loco qui noĩs uo u netaen catur:ſi dicas hõ uocatur, nil uideris dicere, ꝗ D 2 locum ptineat, niſi iĩ addas iã ei pronalciatt h, Eicki dici ſolet, quoniã factus ite ex Pummo: i 4 , ſimi ataie 4 Tr dam. Ex eo quoq; loco, Prondnciatort. 2 dicituß. ,des. ſ, nihil, iti iuge bolei bolſe l bleiter hinc patet, = E S, ye No nciaturlus A hece ſee A pronunciato id fa- S— ciat, g ga conſtare oportebit? eo 9, de re di⸗=f⸗ ene, ri citur, neceſſario ex alior prorun⸗ aliquo ducetur. fun . Cõparatiões itidem & ſmilitudines reru, non ſunt p . ſererun ad res, ſed ſem , accipitur aliquid in e, bHͦg . e ʒ3 fſias 38 RODOLPHI AGRIc. ſiat eius ad akarincs coparatio. Hõ per ſe nulli com- -ð niſi capiumus Mm eo uel magnitudinẽ corpo- ris, uel uires, uel celeritatẽ, uel quæcunq; alia talia X; Peer,. capi poßunt, in quo religs, uel aiĩalibus uel homini- bus comparetur, ex adiacẽtibus hoĩs. Oppoſita & di D 2py Herſa, qa ſolu negatione bronuneiatur⸗nihil est g 2 ſe deſcribende rei cõferant, niſi alij; æis adpibean tur, ut uel incõparationes, uel ſimilitudines trãs feran tur, uel aliorũ locoruũ uſum. Vt quẽadmodi dicimus, vtz, 2 E. homini eſt ſtudii honeſtatis cura diſcẽdi: adiacentia Caeſ 2 offen, Fe ſunt hæc. Sic dicimus etiã à cõtrarijs, homini eſt odi o* R-R APzg, um uiciorii, Mit tio ignorãtiæ. Et ex diuerſis hoĩs Scn t 4 lens brutis nullus eſt uiciorũ uirtutumiq delectus, nullus reſpectus ſcientiæ aut i ignorantit. Allud etiã adma- muulße ualumus, utiliine uigulares rer, & ut quæ ₰ℳ San⸗Ad “ . S/ e. a: curæ Afcritualum- Huberiu: enim, quiaingularia 614, m'e ou**ςint, omnes inter ſe locos continent. Et qa nota ſunt, facilionem pr ræbent inueniendi uiam. Quia conſtat Ar etate ſe facillt. uſu præcipuè & crebra experiendi con ſuetudine, non ſumus ab eis inter principia maximi . ter⸗ d aria⸗ deterrendi uaciaAk ſe A 17* DE INVENT. LIBER II. 339 Scholia in caput 28. Inter præexercita menta.) Paratũ eſt illud colligere ex Rhetoricis Aphthoni ꝓgymnaſmatis, ubi inter exercitatio nis modos I4. ad augẽ da eloquentiã in primis neceſſarios, Ponitur etiam deſcriptio. Quod Eręce tρορονρ.) Id eſt, pu ra meraq; narratio ſeu explicatio. Heſychius Xéyep ivipyn i. euidentem ſermonem, orationemue interpretat. Vt om eius naturam ꝓprietatemq;.) Supra li. I. ca. ß. Eraſmus lib. 2. de Copia, de Apologis. Quẽadmodũ enim ſæpe diximus) Præſertim lib. huius ca. 2. Is quem cõmunem uocamus ſen ſum ren: humananez.) Cõmune & innatũ ferme orbus de re bus iudicium. Deſcribit hunc Quintilianus Ii. I. ca. 3. Ne ꝗs Pane cautus, de eo ſenſu cõmuni exiſtimet loqui Rodolphũ, quem Phiſici iſti nẽt enumerant inter ſenſus illos, q́s uocãt interiores. Quã priore lihro diximus.) Libri ſ. cap. 7. Quæſo autem te lector, ſiccine Rodolphum locutune fuiſſe credis, ſi hæc adl 3. ſpectarent librum. Nõ ꝙ homo poſſit diuidi inue ras ſpecies.) No ita, inquit, accipienda hæc ſunt, quaſi ego exiſtimem hoĩem in ueras ſpecies di uidi poſſe. Eſt em̃ ſpe- cies infima, ͥ alias ſub ſe ſpecies nõ ha het. Sed idcirc o ſpe- cierũ memini, ꝙ ea in quæ homo diuidi poreſt, quod ad in- ueniendi attinet rationem, nihil à ſpeciebus differunt. Quꝗ de re le ge ſuperioris lib. ca. 6. Cum ſit enim homo generis eax ren, quæ per ſe ſubſiſtunt.) Hoc eſt, cũ ſit hõ ſubſtantia, ſeu in genere ſubſtantiane. Bello Punico.) Tria bella Puni- ca geſſere Romani: quom primo, uictis nauali plio Cartha ginenſibus, nnẽ fecit cõſul Luctatius: alteri, Publias Aphri- canus maior, uicto Annihale: tertio, Aphricanus minor, Cax thagine ipſa euerſa. Cladi Cannenſi.) Quam accepere Ro- mani apud Cannas: ubi (ut Liuij dicã uerhis. XL. M. peditũ, duo M. DCC. equites, & tanta prope ciauiũ, ſociorũcq; pars, cæſi dicuntł. Gñieribus rene.) Genera uocat, quæcunq; ſin- gulaxia ac indiuidua nõ ſunt. Quinq; accidentium loci.) Hiè loci ſunt, cõtingentia, nomen rei, pronunciata, Cõparatio, ſi- militudo. Sed ſpecie diuerſum.) Diuerſum nunc dicit, ꝙ ſuperiori libro differens. Quoniam ſit ex humo.) Ab humo dici hominem, autor eit M. Varro. Sunt, qui diuerſum ſenti- ant: uerum nihil ad hunc locum. Illud per ſe quiuis animad uertat, ea, quę hoc capite docet Rodolphus, eadem fere eſſe cum jijs, quæ Eraſmus tradit 2. lib. Copiæ de colligendis ex- emplis: quæq; ſunt apud Rodolphum ipſum in epiſtola qua dam de formando ſtudio ad lacobum Barbirtanum. e 4 Ikter 340 RODOLPHIAGRIC. 1INT ER a en, RES enee⸗ osr. nenian agr, .,. Iuerò qui Parduit . ſacultaté, hoc eſt, ut o ſi⸗ ailere, Id de re qua . que ex oĩ bus locis dici poßit, utile erit deinde propo- ſitis duabus rebis,quari altera dicatur de altera, ut . g, . er r,5i. i geſeriſerit ili , ö erat inen ſe locos utriuſq; ren, yei, unkiquench a aleerius oibus uideati, d con ſenta⸗ nei poßit! in e, 6 , gui a diſßentane muenire. Qua „tenus enim conſeniittt Rier ſe oci, eatenus etiã res al r A, 7, egteni⸗ dle altera nõ 5 negabitur. Quatenus a it diſe repat SDncda . Toci, non boterunt etla ne res quid mter ſe conueni- re. Si quãdo uerò ducetur idem ex diuerſi z utriuſq; rei locis, quemad modi ſepe ſieri ſupr oſtendimus, ſi modoè id, g duct um eſt locis, certum habeat cũ re utraq; cãſenſum, certo etiã uinculo res inter ſe con- uenient. Quærẽda aut erunt p oẽs locos iã conſenta- neu,boſte⸗ rurſar di Rraer⸗ teutadumq; hoc pacto, ita poßi dici. Suma mus in exempli, Phi ſopho habenda esſt uxor. Hic brimũ philoſophli b ſi kore pliccmeu⸗ locos, i militer 4 Plimn s uxorẽ. cfrs Pro genere erit hõ, quanꝗᷓ aent mntuèti ubiect i. 1 t. npechrterit Stoicus, Peripatetieus, Academicut. F , —— Epi- cus, & ahectui oim Ftes, üt qut ge ſit ui⸗ DE INVENT. LIBER II. 341 Epieureus, & quæ religue ſectæ philo ſobhoru nu⸗ Z merãtur. Propri 1es lraA ſmra cienti. cu uirtuls. 66. To- = io n gat. tum & partes, eadem quæ hoĩs. Coniugata, philoſo- phia, philoſophari. Adiacentia : pallor, macies, hor⸗ ror & a Peritas fot a⸗ eueritas eritas uitæ, m ora meegri. mel! ne ſiores ali fait. Cag re W dui⸗ “l docuit eum, & Cù*⁰ iugis inttio ſtudiorf, qui⸗ Wr us didicit. Eiuis:bene, tranquilleq; uiuere. Effect ſunt: mores hoĩm, ui itaq; rect is in ſtitutis emdata, dita præcc*aut*tconſcripti libri uſui & me, moriæ poſteritatis. Deſtinata ſunt: oĩ a quæ conſe- quendæ philoſophiæ cauſa parauit. Connexa ſunt: mrnr obes ei eius s dua eſe unch, aiſe buli, ueneratio Ffama. Lo- . n qua na n uo uerlatu ,„publi tæ præbiturus exemplu: it habitatio ſatis certa, cum debeat urbium populoriq́; corrector & emendator eſſe. Tẽporis, ut ætas eius, iuuenis an ſenex. Acci- dentium loci, ut prædiximus, quia in ſola e⸗ & ſimpli- cem rẽ non uenilit, melies in toto Proniin nünelato g ſunt 7 btum eſt, pſpicientur. Hoc hacto etiã erit explicãda uxor p ſuos locos. Primum deſiniecha, ut ſit xor Ai . eir, maer lreu ſailii & liber itime e⸗ 34 4½ KODoLPHI AGRIC. . tepta. Hic ꝓ genere erit mulier. Species erit hæc & illa uxor. Propriũ, liberos parere. Totũ &partes (ut de philoſopho diximus) non aliæ ꝗᷓ hoĩs. Coniugata, uxorius, uxorié. Adiacẽtia, 4, affectu⸗ matrimo mialis, . amor uxorius, curaalẽdæ Eius,. Piicifa äcdtdtꝶ ligen E ne. mocgtia toxi Actue: bladiri, queria ixari ſuſpicari, æi . . . lã metuere, iura genialia reddere, barere, educare, U⸗mmei fevt & cõem rem familiarẽ curare. Subiect ù (quoniam Irc nunc uxorem ſicut & philoſophii tanꝗj ſubſtantiam riip B. ahinen, nõ habet. Cauſa efficiẽs eſt:cõſenſus con iunctioq́; matrimonij. Finis est, procreatio liberori, cſeruatioq;.· Deſtinata ſunt: opes, ꝗbus ali po it, reli quarumq; rert ad tolerãda matrimonij onera appara tus. Cõnexa, maritus, opes, dos, nobilitas, isſum etiã . uxoris nomẽ ad Inexa ptinet: & earum rerũ gene rww*α zi ris est, quæ daaliq,a locantur Vxor enim mariti a, S? t eſt uxor, & maritus uxoris est maritus. Nos aĩt in elinrà e—αα CPræſentis uxor nontanꝗ pro qualitate uxoria, ſed daur. 67 pro ſubſtantia, quæ aben rwieee⸗ accipimus. Lo- 5: cus & tẽpus in generalibus his ꝗt ua iibus, hoc est, Ts Won. Auc. Ppoſita alio loco diximus uocari, p cõditionem ? ,:inſeritur: ut dicamus, ꝗd ſi peregrina ſit? gd ſi iuue 75 nis quid ſi ſenex· Per ſe enim nihil horũ est in uxo ris pſoha ecibert, ſed b conditionẽ potius adducun- tur: ſuntq́; & eorũ quæ ſupra memorauimus, & in kbcephhe &. uxori bona, pleraq; huius generis. — 5 —α Quis Kenpren tione ſe habẽt in uxoris noĩe, Juẽadmodũ i in philoſo afrrTe, 7. Qais unserchtonſiuc a e in alterutr bartem propẽſiora ſunt, uelut pro certis & nõ cõditionali- g bus accipiutur. Accidentiũ loci g ſequutur, eadẽ r S g phi & hoĩs habere prædiximus. Verũ hi loci, qui exm E cõditiõe inferutur , non incõmod e ad cõtingentium — reſerẽtur naturã. Quanꝗ enim iuuenẽ eſßee uel ſenẽ, nõ ſit contingẽs uxori üä mest iuuzta uel ſenectus: huic tamẽ ꝙ eſt, philoſophu habere uxorẽ, contingẽs est, iuuenẽ habere uxorẽ, uel habere ſenem . dicutq; iſta in uxore ad philoſophi relata, cõtingentia ſunt: ſe ie & in philoſopho hæc eadẽ, relata ad uxorẽ, ſunt cotingenti. lueis aũt rebus: ꝗuibus de certo aliquo = =⸗ Srett „ . . E. n 4 6 ,bic locus aptius excuti- 0G. tur, plusq; fen,amereditibut adiundti, cõſequen „ tibus inſpectis: quæ oĩa priore libro ſunt explicata.? 1, , 6 Similiter iã inſpicimus nomè philoſophi, & nomen 5 ux oris, gll eorit uis propoſito noſtro afferat. Sie pro wi, nuciata de hac re, ꝗd Juiſq; magni noĩs autor hac devtx , re in hac uelillã partẽ dixerit. Sic cparata ſunt ex dD= TD Wa Se philoſophi pſona, ecquid Impatori in exercitu agen 2 Ecypunt. 6 ti, an ſeruo, an rectori ciuitatis, habenda ſit uxor? Ex uxoris pſona, an philoſopho habendus ſit amicus firmior, an ſeruls, ancũculiud. Similia (ut ſuo loco α I FE—n. diximus) niſi ſimul ex utriſq; ſubiecto prædicato. ſumi nõ ohit E ea cõtinuo aut aſſirmatiue, aus Emeuſ s, nege⸗ A. J. 344 RODOLPHI AGRIC. negatiue proniciare de propoſito oportebit, ut doce mus ſimilitudmne accepta, philoſophu uel habere debe re uxorẽ, uel nõ habere. Oppoſitorũ & diuerſorum ni ſi in negatiuis, nullus ſerè eſt uſus. Cũ fuerint er go, quæ deſeribẽda ſumpſimus, hoc more p locos de- ducta, tum conferẽdi ſunt (ut diximus) loci locis: & uidendi, qui quibus couepiãt Px his eñnm affirmati ue de propoſito ſttuemus⸗ui diſcrepabits hi pro- , 7 wi Las Wan ntz Poſitum ſubuertent. Primuq́; p oẽs locos conſenta nea ſcrutemur, ut ſumpta definitione philoſophi, qui ſcrutatur diuinas & bhianas res cum cura uirtutis, conferamus huic ordine ea, ᷓ ex noĩe uxoris ſunt du cta. Definitio uxoris non multue dabit, niſi ea parte, qua ponitur in deſinitione philoſophi, cura uirtutis, & in definitiõe uxoris, latiſa liberorũ quærendorũ. Quäredi enim liberi, oũ cura uirtutis uidentur cõue = nire: quonia officiũ uirtutis uidetur liberos pcreare. Deinde genus uxoris, mulier pari uidetur cõuenire de ſinitiõi philoſophi, ni ſi in ea intelligamus, ꝙ is uir ſit. Vir enim & mulier naturæ ordine imeta uiden- „* „ 1 / — „ tur. Species uxoris, ſi ſumamus clari nois ſœminas de reliquos ex ordine locos, qui in philoſophi noĩe quarli pudicitiæ & uirtuti inclyta memoria eſt, etiã non diſerepabunt:digna enim cõſuetudo earũ, talibus uiris erit. Poterimus hoc pacto de ſinitionẽ philoſophi p oẽs locos uxoris circlferre, & tentari oꝛa. Dein- ſunt, DE INVENT. LIBER II. 34 5 ſunt, ead ratione quẽadmodum de definitione dixi* mus, cum oĩbus locis uxoris coniungere, & experi- ri, qui conueniant: eos uerò qui non Taruchires, iats r. a, Ktos relinquere. Hi enim cu poſtea diſſentanea eodem? 32 ordine quæremus, quo conſentanea quæſiuimus, ma teriã muentioni noſir⸗ gabune. Quoch 1 etiam con⸗ .— traria ſint aliqua inter ſe, qua Adu⸗ centur, inuenienda tamen utri eneur. vV, = dcras ebuget, qi0 z, —r miam bic uirtutẽ ail aſpernatur. Ergo huic, H uoluptas toyi gemalis, & bladitiæ, benignach uxo- ris con uetuo, &. grati⸗ formæ conſenanea erunt. Stoico uerò, cura procreã dorum liberor 2, & ſtudin coercendæ libidinis, ne alia ꝗᷓ qua pmiſſum eſt, ra- piat. Hinc etia naſcuntur argumẽtationes illæ, Juæ propriè vvbu/ααπειπιτι betores uoluerunt dici: ci diuiſa una re per duo oppoſita, utrunq; deinde affir- mamaus, uel negamus, g, in enumeratione ſupra com- prehendimus. Cicero complexionemuoluit id uocari. Quale est, uxor uel decora eſt uel deformis. Vide- tur quidẽ primo aſpectu, ſi altera ſit ducẽda, alteram ducendã non eſſe. Qui tamẽ uolet utriſq; conſenta- nea quærere, dicet decorã ducendã eſſe, in ſpem pul chritudinis liberorum deformem, ut exerceat conti- nentiã mariti. Sic qui dißentanea queæret, dicet de- cora ra/ uſpecta eſſe, deformẽ mnuiſam. Nec uero pri . 0 aaE RODOLPHI AGRIC. mo ſtatim conatu geü iſtädum est, ſi conſentaneas Jug renti, prima duorit locoru collatio parum reſpödeat. ci, gbus conſentanea eſſe e peruincãtur. Qualia ſunt Thucxdidis nõnulla, cõtra cõmunem ſenſum opinio nemq; dicta: ꝗ Jtamẽ adhibita brobatione, confirmat. Axgitandumq bac ratione ingenii, nec acquieſcẽdiʒ ſoluem eis, uliro l Proze riint: ſed D etia quæ atrutermede . tas illa para r, Ta⸗ biturindgna exurte, qua tribuit ero, D v, ut nihil tã improbabile ſit, 35 Risda pPobablle ui ſ4 d. n,; deatur. Vſus autẽ hori e Smtzttn u hic præci- = R buus eſt. LDeſcriptionis quidẽ, q per eã facilem aſſe⸗ 5. m quimur o m locorũ in qualibet re ue lut uno ſub aſpe Sasw ur. 7. cCtu, intuiti. Nec enim ſatis et ſci cire leo⸗ & in om- acade, pe e, ni re inuenire poße: Rat maArANA td ge Premakes, 4 nequibit Awvn mx em propoſitã per locos deſcribere, nihil est inuen turum ex locis certa ſe ratione cõfidat. Hoc enim pri mum eſt totius inuentionis caput ex quo cõmode tra ctato, oĩa copioſißime proferuntur. Cõparatio ueròᷣ v Lia, r inter ſæ duari tera deſeribtarum p ſingulos locos, fere aptemus inſtituto noſtro, & in iſum argiimonti tra- v- „Aducamus, & uideamus etiã inuentum noſtrum ap- Sardn tum ſt e t imnrgto, ineptum, & Juid in hãc illaue V par- ded conferendi iteru, adhibendicg ad eos erunt alij lo hac præſtat utilitatẽ, ut Tequid benerims, facile ſeß ii in i . i ☛n = = partem magis proſi, repugnat, ut i ſophus ducet uxorem: ſi neget aduerſarius id, g pro- Vrer ir N. mus: niſi hibeamus aliud ex perſona uxoris inuen- =S — — 2⸗ðò =. =— — = bona matrimonij malaq; tole raturum. Sic quæ per ſe g. . . . . ODE INVEN LIBER II. 547 nobis: & ſi quid conatui noſtro 1 idem. Si dicã enim, &= e rr rn —. — 5 cuicũq; eſt cura uirtutis, ducet uxorem, ergo philo 7 == . “ — — doſitum est, hoc eſt, ducendã eße uxorem cuicumq; ſit cura uirtutis:iã hac inuentione (quæ ex philoſ”oꝰ phi noĩe ducta eſt) habere curã uirtutis, nihil egeri,;· tum, cui hoc ſit conſentaneum: ut dicamus, cuicũq; est cura uirtutis, uolet liberos procreare:ergo cui- cliq; eſt cura uirtutis, ducet uxorem. Similiter ꝙ in philoſophi deſcriptiõe poſitum est, contẽptorem eſße eum uoluptatum & doloru, cuicũq; inuentorum ex uxoris pſona adhibeas, frigidum & ſegne argumen tum cõficies. Id uerò ꝙ ſequitur in philoſophi deſcri ptione, incuria rerum humanarũ, dißentaneum fere uidetur oĩbus eis, quæ ex perſona uxoris ducentur. Ergo in his danda erit opera, ut inã proſint, obſine ⸗r m-⸗ . I minimum. Vt dicamus, philoſophum no uxoris mo leſtia, nõ orbitate liberorum à coniugio deterritum iri:quaniã couttar ſit uoluꝑtatum & dolarum. Sic etiã, eum nõ amore filiorum, curaq́; parãdæ eis here tlitatis amplioris, aut uxoris deſiderio, in uicia cupidi tatis aut auaritiæ prolapſurũ: quoniã ſit ſibi incuria rerum humanarum: ſoli ergo philoſophum innoxic quan⸗ 35348 RODOLPHI AGRIC. quãdoq; obſtare uidentur, contra obſtantia alia munè mento ſunt. Et quemadmodum reliquis in rebus, ſic hic fit, A er 2 in m 1IS6 ee aliis n parata malia⸗ . dheantur . æ quidem fundamẽta ſunt omnis inuetionis: quæ quiſ- quis recte firmiterq́; iecerit, ?xiguus in reliquis reſta bit labor, parataq́; est his oĩs dicendi materia, & ꝗe- quid dicturi copiã potest inſtruere, hac uia colligi- tur. Sola demnceps opus est ratione, quæ præſenti re- 1Amm. „*Fge We, ℳ. 2 Scholia in caput 29. Adiac entia:a ffectus matrimonialis, amor uxorius, cu ra alendæ eius.) Amore m uxorium hic dicit amorẽ uxoris erga maritum. Curã autem uxoris alendæ, ego putẽ mariti potius ꝗ uxoris adiacẽs eſſe, Negligentia tori.) Animus ad alterius, qu àm mariti torum ꝓpenſior. Quæ ꝓpoſita alio l1o co diximus.) Huius li. ca. 8. Antece dentibus, adiunctis, con ſequentibus inſpectis.) De his lib. I. cap. 2.) Qi hic uirtu tem expetit, ille aſpernatur.) Hic Stoicus, ille Epicureus. Ne cui imponat religio illom, qui putant pronomen hic, ſempex ad propinquius antecedens referri oportere. Cõnexa ſunt opes eius qualeſcuncq;.) Lucianus in Timone, Xτνρπα Ya iſpior X†àαιοαι 7ρ 1οοοονMöτ:α. οααπιαπιτα Tα Pupep Opovap, hoc eſt, oportet enim philoſophum paucis cõ tentum ac frugalem eſſe, neq; quicꝗᷓ ultra perã quærere. Quæ ꝓpriè enthymemata Rhetores uoluerunt dici.) Enthy mema ꝗd ſit, explicatum eſt ſupra, lib. huius cap. 14. Quanqꝗᷓ hoc argumentand genus, de ꝗᷓ hic loquitur Rodolphus, ipit enumeratio ſiue inductio potius, ꝗᷓ enthymema eſt, id ꝙ nec ipſe hoc loco qſſimulat. Cicero cõplexionem uoluit id nocari.) Cõplexio (inquit Cicero prĩo Rhetoricom)eſt, in qua utrum conceſſeris reprehenditur, ad hunc modum: Si improbus eſt, cur uteris ſi prohus, cur accuſas?Alii id argu mMentandi genus dilemma uocant, diuus Hieronymus ſyllo o ut ſumma cbllig. onis proponatur, DB INVENT. LIBER I. 3429) giſmum cornutum. Quale eſt, Vxor uel decora eſt uel de- formis.) Reſpõſum hoc eſt Biãtis, ꝗ interrogatus àQ quodã, ecqu id ſibi ducẽda eſſet uxor? Aut formoſam, inquit, habe his: aut de formem: ſi formoſam, ea cũ pluribus tibi erit com munis:ſin deformem, ea crux tibi exit & dolor. Hone utrũqʒ malum: non eſt ergo ducenda uxor. Lege Gellij libri quinti caput undecimum. Quz Cicero tribuit orationi.) In para doxis Cicero, Sed nihil, inquit, eſt tam incredibile, ꝙ& nõ di cendo fiat ꝓbabile: nihil eſt tã horridum, tã incultum, ꝙ nõ ſplendeſcat or̃one, & tanꝗᷓ excolat᷑. Velut nutum noſtrum expeciãtes.) Ductũ à miniſtris ac famulis diligẽtioribus, ꝗ ctom, quibus famulãtur, etiam nutus ſpectare ſolent, neduns . auſcultare uerbis, . ORDO TOTIVS INVENTIO- nis in ſumma breuiter uelut aſpectui ſubiectus. Cap. ,Xare⸗ Tergo demus oka lang ſub unum SSpea. fotaq; rrtt huius amplitudinẽ in unã 3 13 . materia Ailſertndi fuerit ob? ⸗ , lata, ſiquidem ſit ſormata quæ tio, mhil est q, in ha 3 P 3 r , parte laboremus. Sin rudis (ut ita dicã ) materia dicti u rat ione ſit in quæ ſtiois cõijci⸗- Aul, Tikr 2 — . . enda ſorma H is rgrilkrone — potuimus aſſequi. Ci habueriſi dulæ ſormald quæ ſtionẽ, tum diligẽter est ea etiã atq; etiã expendéda,“ S wf S 9 cuius generis quæ ſtionum ſit, ex omni illa (quã ſu- pra explicuimus) quæ ſtionum uarietate. Nec enimſa vn li tag S cile quis inueniet, quò ſint probationes oẽs referẽdeæ, 3Dn=. iſirecte naturã quæ ſtionis cognita habuerit. Dein de tum uidẽdum quo bacto hæc quc i0 quæ totius I Prr g f u⸗ 3d% RODOLPHI AGRIC. Ziſputitionis eſt caput, in plures diducatur quæ lio nes, q, cum hic locus à nobis tractaretur, Pro uiribus eſt explicatum. Iam iudicij noſtri erit, quas quæstio nes intp Prim uz lionej ompre henſa⸗ tractan das putemus: ꝙ, tamen ex vohdilione Perlim & utili- — tate naſcatur oportet: cq́; ea deliberandum est ante onmi löes credamus trdtada:: gnmiccee⸗ quæ ſtiões credamus trdctãdas, quas re rutendas: & an ſolam eam quæ prima est ſufficere arbitremur. Vt in quæ ſtione quam modò pro exem- H Plo boſuimus, an philoſopho ducenda ſit uxor: utrum Loln Gni in hac quæ ſtione ſolũ de philo ophi perſona, de qua hncluſam quæſtione explicare, an cuiqua ducẽda ſit uxor. Sic etiam, an opktandi! Philoſopho liberi, g ex nr afr, be⸗ tiam pendat quæ ſtione, utri id latius uelimus ſimplicis argumentalioñis orman breuiter collige- rinalei uelimus, an prius generalẽ in bac pho cura rei 3 gumenta ex locis egie, quæ latius arctiuaue racta epn. i ri pro ducenti Arbittio? & ſuas quæſtiones accipe- 7 „ 74. & Xximo loco diximus, ut acceptis in quæstiõe omnibus, ex quibus argumenti aliquid duci poterit (poterit. AMcρν propria quæ ſtionf tractare, an ſolum in re. Sic, an expetendæ Philo oho diuitiæ, an philoſo- imiliaris obelida, & reliqua omniaar 4 . re poſſunt. Cum fuerit autem conſtituta nobis quæ- 5 r iamus, eadem erit om- Id. nin nium, quæ cuiuſq; confirmandæ ratio: ea quam pro . — == — — — = S=e — = — — = E — DE INVENT. LIBEBR II. zL1 autem fere ex omnibus, quæ ponentur in quæſtione) , deſeribamus ea, perq́; locos omnes ducamus: & tuns Dnz ex conſentientium aut giſerepantium ratione, prout de que ſtionẽ proñunciauimus An hanc uel illã partã argumenta colligamus. Nam de quæ ſtione quæ expo ſitione explicatur, minus ſuſcipitur negocij, bræſer- tim cum de facto aliquo quæritur, cuius tantum or- do, id eſt, mitia, decurſus, exitusq; ſunt recenſendi. In eis uerò ubi cauſæ rerum quæruntur, quia poſiit unius rei quandoque eſße multæ cauſæ: aut habitudo qua litasue rei alicuius inueſtigatur, ut qui quærat, quibus rebus, aut quo genere uitæ Calo taitum uirti tis nomen ſit aßecutus: non oportebit utiq; argumen tari eum, qui de hac quæ ſtione diſſeret: ſed ſolum in- tegre, ſeuere, iuſte, conſtanter, prudenter, facta di- ctaq́; Catonis expoſitione colligere. Argumenta ta⸗ men & ſemina omnia confirmandarum laudum Ca- tonis ponẽtur, ex quibus ſi quæreretur an fuerit liu dadus Cato, idem id colligi poſſet. Sed quia genus hoc quæ ſliohis credentes habet auditores, non enim quæ- ritur, an fuerit laudandus Cato, ſed quibus rebus tan tum laudis ſit aſßtecutus: idcirco expoſitione poteris ea quæ ſtio abſolui. Quod in omnibus his fere rectiſ- ſimèe fiet, in quibus auditor non certantis, ſed dicen⸗ De, er tis ſuſtinet perſonam. Hæc ubi ſecerimus peruideri- musq; cuncta, uibus /it nobis opus dd id, g ad for 2 man- Ir Hu! A. 3 RODOLPHI AGRIC. mandam orationem pertinet, an res ea, ex qua naſci- tur quæ ſtio, quæ per argumentationem est explican da, ſimplex ſit, & quæ ſolum propoſita quæ ſtione 4 z. p, Aboßiit intelligi, quales ſunt quas propoſita diximus tſonetfas, uocari: an ſinuoſa ſit & multiplex, quæque ex ua- M rid && lxuoſa riim oriatur ſerie, ut ſunt condi- tionales quæstiones & ciuiles pleræq;, ad quas re- cte percipiendas longior narratio præcedat oportet. Deinde cum noſtram auditorumq;; perſonas, & re- rum de quibus ſimus dicturi, conferimus æ ſtimatio- nem: & Sogitamus, uas aures nobis auditores, quas ci qui coſitra nos dicent, ſi qui dicent contra, ſint ad- hibituri: quasq́; prius adhibileyiht, ſi qui prius, qua nos dixerint: tum nõ erit difficile iudicium nobis, an ſit xördio parandus aditus ad animos torum, & cui uel occurrendum incommodo, uel ſpei incumbendi: cum uiderimus quid ſit noſtrarum partium, quò uel premamur maxime, uel cui faueatur. Sic & perora- tione, an tam multiplex res tantaq; fuerit argumen- tationum copia, ut ſit auditoris memoria enumerati- one reficienda:an ea ſit natura rerum, ut queri de no ſtra conditione, mouere lachrymas: ira, odio, indigna tione, miſcere auditorum animos debeamus. Omni- uim nos rerum perſonarumq́; conditio rectißime ad- monebit, ſi cuncta conſideremus, quemadmodum di- ximus, cum loqueremur de his partibus orationis. Omnia DE INVENT. LIBER II. 353 Omnia ex eiſdem ducenda locis erunt, ex quibus ar- Suttet, Der gumentationes, oſtendimus duci: ſiue doccamus, ſi ue⸗ (V , beneuolentiam, iram, odium, miſericordiam, aliosue moueamus affectus: ſolisq; cuncta hæc quæſtionum capitibus, ꝗ inuentionis est, diſtant. Validiſßimi antẽ affectus perſæpe oratione, quæ ex poſitioni quàm ar . gumentationi ſimilior est, mouentur: ſæpè tamen & argumentatione, ut alio docuimus loco. Colligendi ta men acumen, omnisq́; tenuior illa argumentandi ſub- tilitas uitanda eſt. Vtq́; ſemel dicam, puritas illa do- centis orationis, & impetus affectibus turbantis, ſi- cut inuentione nihil diſtant, ita eloquendi prope ex-⸗ tremis ſunt finibus diſereta. =ð Scholia in caput ultimum. Vt ergo demus omnia. dvanεραXςοο eſt eorum, 4 dicta ſunt de locorum uſu. Qua ſit ratiõe in quæſtionis for mam conijcienda, docuimus.) Libri huius eap. 12. Ex omni illa, quã ſupra explicauimus, quæſtionum uarietate.) Cap. 9. 10. &ß 11. Quod cum hic locus à nobis tractaretur.) Cap. lib. huius 14 Quales ſunt, quas ꝓpoſita uocari diximus.) De propolitis & cauſis, item de quæſtionibus prædicatiuis & conditi onalibus, lege caput huius lib. 10. Cum loque- remur de partibus orationis.) Cap. 24. Ex quibus argu- mentationes oſtendimus duci.) Toto lib. 1. Sępe tamen & argu mentatione, ut alio docuimus loco.) Libri huius partim cap. 4, & 5partim eiuſdem libri ca. 24. 2* Ita eloquendi prope extremis.) F. Quuiti- lianus lib. S. cap. 3. Hactenus in ſecundum Rodolphi. FINIS LIBRI 5ECVNDI. f 3 RO- RODOLPHI AGRI- CcoLAE PHRISII DE INVE N- tione dialectica, liber Tertius. DE AFFECTIBVS QVID SINT, & unde oriantur. Cap. I. D Voniam autem de affect ibus dicere locus admonuit, & aiaurk me ge eis priore re- 4 rum tractatu pollicitus ſum: g ℳ baucs, quæ natura eorum, quæ ms ſit dicam: ut cũ co- =– gnitos eos teneat, qui inue- nire cupit, paratum habeat ta quam ſcopulum uniuſ⸗ cuiuſq; naturam, ad quem ſint omnia argumenta ue- ut tela dirigenda. Affectus autem mihi non aliud ui etur eſſe, quã impetus quida animi, 440 ad appeten dum auerſandumue aligd uehemẽtius, ꝗᷓ pro quieto ſtatu mẽtis impellimur. Oĩs itaq; affectus, uel ex ap petẽdarũ rerum, uel auerſandarum ſtudio naſcitur. Abppetimusq́;, Juæcũq; uel re uera. uel in ſpeciẽ bo- na ſunt:contra auerſamur, quæ noxia ſunt, uel no- citura creduntur Nec ſolum afficimur eis, que no⸗ bis bona putamus aut mala, ſed alienam quoq; uicem olemus, gaudemus, iraſcimur, miſeremur. In omni Au/3N·ßã l⸗ e 2—— — DE INVENT. LIBER III. 3 55 alt affectu duo ſunt præcipue quibus mouemur: res quæ accidit aut expect atur, & pſona ad qua res ea redit. Quæcunq; ergo res digno cõtigerit, ſiue bona ea ſit ſiue mala, gaudemus. Contra, ſi qua indigno, fe rimus moleſté. Et ſi quidẽ bona ſit, inuidemus, iraſci mur: ſin mala, miſeremur, & in doloris uenimus ſo-⸗ cietatem. At in his affectibus, qui m ſuã cuiuſq; ueni unt perſonam, res ſola plerunq; ſuſficit affectui, & berꝗᷓ breuis est de pſona cunctatio. Nemo enim fere no ſibi fauet. Quicꝗd bene ceßerit, id digno ſibi:ꝗe- qÿuid ſecus, ſibi indigno id eueniſſe perſuadet. Venit & quaãdoq; in partem rei, perſona, non quidem cui contigit, ſed 4 qua profecta res eſt. Vnde perſ- ebe, no tam bene aut ſecus de re, quæ facta est, exiſtimamus ex re ipſa, qudm ex animo aut opinione eius qui ſe- eit. Vnde ſcitè apud Comicum dictum eſt: Vvnum hoc ſcito, contumeliæ non me feciſſe cauſa, ſed amoris. Et item alio loco:Abs quiuis homine (cum opus est) beneficium accipere gaudeas Veri enimuero id de- mum iuuat, ſi quem æquum est bene facere, is facit. Sed in tractatu rei, pſona hæc ad efficientiu locũ re digetur. Quandoq; perſona etiam ad ſubiecti locu pertinet: ut ſi quis propter uirtutes amet quempiam, uel propter decorem: ſimiliterq́; oderit in eo uicia, uel deformitatem: res quidem ſune uirtus, uel uici? veliquaue, quibus ſpectatis, animus præcipue moue 3556 RODOLPHI AGRIcC. tur: perſona uerò uelut rerum quædam ſit acce ßio: quoniam rebus etiam ſine perſona moueremur, per- ſonam ſine rebus nihil ad nos putaremus pertinere. Et quoniam rerum ſubiect um eſt perſona, cum tra- ctabuntur res, in eum locum ponenda erit. Quia ta- men affectus complecti perſonam uidetur, & nomen affectus illi præcipué tribuitur, tametſi prior ſit no bis uirtutis uel decoris cura, ſine quibus perſonam negligeremus, ibſa tamen perſona eſt, quæ amari di citur, quam odimus, cui inuidemus: idcirco in his pro re ſæpe accipimus perſonam, & rẽ inter locos per- ſonæ collocamus. Nihilautem refert in affectibus, aut ſic eſſe rem, aut ſic uideri. Temerarius est enim affectus omnis & præceps, rapit mentem, & plerun- que alius ex alio naſcitur. Vnde fit, ut de rebus om- nibus, non ex uero ſtatuat, ſed bonas ceat, malasq; pu tet ex opinione, quam indidit alterius affectus er⸗ ror: uel quam leuiore quacunque & inani perſuaſi- one ſecutus est. Sunt & affectuum diuturniores alij, qui longo ſunt uſu firmati: ut amor, odium, inui- flia, luctus, metus: & in ſumma, omnis, quicunq; ma- ioris alicuius cauſæ perſua ſione animos obſedit. Alij breuiores & ſubiti magis: ut qui cum alijs ex cauſis, tum orationis uento, tanquam in ſtipula ignis conci- tantur.. Hiq; ſicut de improuiſo propemodum pro- rumpunt, ſic celeriter quoque perſæpe & quamuis DE INVENT. LIBER III. 357 leui cauſa reſidunt. Quanquam ſit autem capax omnium affectuum oratio, & nullus non locum ali- quando ſibi uendicet in dicendo, duo tamẽ uel maxi- mè Oratoribus laudem tulerit, odiũ & miſericor- dia. Sane Ariſtoteles in eis libris quos de Rhetorice conſeripſit, multos enumerat, & quid ſit quiſq;: ꝗ busq; rebus oriatur, extinguaturq́; rurſus, copioſiſ- ſimè proſequitur: ut fuit uir ille ingenioſißimus, om niq́; rerũ copia inſtructißimus. Quæ quiſquis ſcire uolet, ex illo paratum erit inquirere. Mihi uidetur, ſquis communis ſenſus plane non erit expers, cũ rẽ de qua dicturus ſit, cũ auditoris contulerit animo, cũq; perſpiciat, quid dicendo uelit efficere, non latitu rum ra, in affectus genus ſit rapiendus auditor. Deinde quum res cum perſonis (quemadmodum mo do prædiximus) coniunxerit, facile ex re, quod bona ea, maldue ſit: facile ex perſona, quod ea re illa di- gna ſit, aut indigna, leducet. FIFdcholia in caput I. Quoniam autem de affectibus.) Tria potiſſimum hoc li pro explicantur, qua ratione mouendus auditor, quomodo delectandus, quo ordine, quaq; diſpoſitione quauis in re atendum ſit. Quid autem de permiſſione affectuum, & qua- tenus his uti liceret, cõſtitutum ſit apud ueteres, lege Quin- tilianum libro 6, cap. I. Item lib. 2. cap. tz. & 18. Et dicturum me de eis priore rerum tractatu pollicitus ſum.) Libro 2. ca. 24. Et rurſus libro I. cap. I. Porrò de affectibus multa. VI. In- ſtitutionum libro Fabius. Quæ natura corum quæ uis.) Quintilianus li. 6. ca.2. & 3. Nihil aliud uidetur affectus.) Affehtus eſt animi motus quo ſc ſenſus aut alunt:; proſe 5 qut⸗ 3sz38 KODOLPHI AGRIC. quitur, aut fugit rem oblatam: Sunt autem capita quatuor, duo malorum, & totidem bonow, dolor, metus, ſpes, gaudè um. Altene p̃ſentis, altene imminentis, ex his fluunt reliqui. Vnũ hoc ſcito, contumeliæ meinõë feciſſe cauſa.) Chærea im Eunucho excuſaturus ſe Thaidi, uirginem niciaiict, intex alia multa qicit & hæc: Imo, it a quæſo, unum hoc ſcito, contumeli⸗ Me non feciſſe cauſa, ſed amoris, & c. Et item alio loco: Ahbs quiuis homine. ) In Adelphis. Sunt & affectuum ali diuturniores.) Lege lib. t. cap. Ir. de adiacentibus, Multos eunumerant.) Maxime libro 20 Rhetoricorum. QyobD MODIS A DICENTE tractentur affectus. Cap. II. T Ractatur autem affectus triplici ratione. Pri- ma eſt ut exprimamus oratione affectum, hoc ect, ut irati, metuentis, amantis, dolentis, nobis aſſu- mamus uerba. Qualis fere est omnis in Comœdia, Tragœdiaq́; oratio. Sed hæc ardẽtiores habet motus, quoniam perſonas habet magis inſi⸗ gnes & res gran- diores. IIla guietos magis & propius à tranquillita- te diſtantes, quia res, perſonasq́; de medio ſumit. Qua in barte neceſſe eſt cogitationes, uota, quere- las, deſi ideria, preces, contentiones omnes, pro natura cuiuſq; affectus, exprimat oratio. Ante omnia uerò elocutionis genere iſtud conficitur, ut ipſa dictio, tu- maultum, berturbationemq; concitatæ mentis imite- tur. Et eſt quidem in hac affectuum imitatione præci pue poſita ea uis, quam nonnunquam colorem uoca⸗ vus zdickiis. Vt cim cufidem rem malti dicant, ſiue expo⸗ lor/ ud gli in ter H DE INVENT. LIE ER III. 379 exponant quidem, ſiue argumententur: alius tamen monentis ſolum, alius irati, alius querentis, alius miſerantis tueatur colorem. In Satyra uidemus, idem tribus illis, qui adhuc extant, Horatio, Perſio, & Ius nenali, inſtitutum e ſe, eãdemq;; rem tractari. Ea eſt, ut moret, uitamq́; emendent, & reprehendant uicia. Sulem tamen quiſq; ſecutus ect colorem. Horatius ri dentis ſpeciè, & ingenuo (ut ipſe ait) culpã deſigere lIudo affectauit. Perſius ſeueriorẽ & prope philoſo- phi perſonã accipit. Docẽdo itaq; reprehendit, & re prehẽdendo docet. Iuuenalis indignantis & irati ple rũq; præfertſpeciẽ. Quare erectior paulo & pro- fluentior carminis compoſitio, magis decuerit eum, ſicut & ſal amarior plerunq; & ſolutior orationis li bertas. Nec ulla alia in re magis poſitum eſſe deco- rum orationis illud crediderim ( ꝙ tantopere in Ora- tore ſuo laudauit Cicero, tantaq́; ubique ſecutus eſt obſeruatione) quã in eo, qui ſit ex hac imitatione de- ſumptus color, isq; dicentis perſonæ, ex ſua, audito ris, rerumq; collata exiſtimatione, apte & diligenter accommodatus. Sed plura de his dicere, ad eloquen- di magis, quàm inue niendi pertinet rationem. Secun da tractandorum affect uum ratio eſt, eũ aliquene affectu aliquo cõcitum deſcribimus: & quæ fecerit, quæ dixerit, ſic explicamus, it ex om nibus aßfectus aoſit deprehemi. Cuius rei cum mmltis in locis mul ta ſundt 1 360o RODOLPHI AGRIC. ta ſunt apud autores exem pla tum egregium 4Apud Tragicum noſtrum in Oedipode: Prædicta poſtquã fata & infandum genus deprehendit: quæq́; ſequun tur. WNotus enim est locus. Huius etiam generis eſt, cum uel nos uel alium quempiam eſe, aut fuiſſe ali⸗ qua affectione permotos docemus, quæ utrolibet mo do, & argumentatione & expoſitione poſſunt ex- plicari. Multum autem intereſt inter hanc rationẽ & priorem illam. Quoniam ex priore ſolum co- lor aſſumitur, quem poſoaumus etiam aliud agentes præferre. Sicut enim qui obiurgat, blerũq; irati ſp- ciem habetita poſumus & amantis perſonam geren tes obiurgare, & indignari, & queri, & reprehen- dere. Quuemadmodum apud Vergilium Dido que- ritur primuim: Di ſßimulare etiam ſperaſti perfide tantum Poſe neaas. Deinde iam flagrat ira: Nee tibi diua parens, generis nec Dardanus autor. Oĩa tamen ſœminæ furentis amore colorem habẽt. In hac autem parte, non color orationis, ſed res ipſa que agitur, hoc eſt, quam docere conamur, contine- tur. In hoc enim dictio impenditur, ut hoc aut illo pa- cto affectum quempiam e ſee doccamus. Tertia uia, qua tractantur affectus, eſt, cum auditoris animum tractare nitimicr: cumq non quærit oratio affectum Uẽ oooco⸗ 4 o I 4 DE INVENT. LIBER MI. 364 docere noſtrum, ſed eruere, excitareq́; cupit alien:. Hocq; eſt, ſecundo numerant loco, qui tria uoliit Oratoris eſſe munera, docere, mouere, delectare. Quia naſcitur autem omnis affectus (ut diximus) ſi quidem pro aliena ſuſcipitur perſona, x rei ſpecie, quæ uel euenit, uel expectatur, proinde ut ea bona, malaue creditur: & exiſtimatione perſonæ, quia uel dlignam eam uel indignam eo caſu putamus. tertium perſæ pe accedit, perſona quæ rem opera, conſilio ue explicuit. Quibus uerò affectibus pro nobis moue- maur, ſufficit quidem res: efficientis tamẽ etiam perſo na ſæpè adiungitur, ſæpe etiam & noſtra perſona, ꝙ ad dignitatẽ, indignitatemue pertinet: in his ipſis uti- mur affectibus, ſi quid ea alterutrã in partẽ habeat notabile. Ex his ergo, uel oĩbus, uel ſingulis argu⸗ menta ducentur, pro rerum conditione, & affect:4 quem conamur excitare natura. Cicero quidẽ quan- doq; ex perſona ſolum ducit, ut pro Plancio, pro Syl la. Quandoq; ex re, ut in Nauarchorum caſu deplo- rando, cõtra Verrem. Quandoq; ex utriſq;: ut pro Quintio. Pro Milone uerò, ci perſonã Milonis in- dignã eo caſu docuiſſet, pro re (ut alio loco pluribus diximus) ſuã ſubiecit perſonã, & ſuis lachrymis, tan quã iuſtis maximeq́; fauorabilibus, cauſam cõmẽda uit. Nõ ſunt autem eo deducẽdæ argumẽtationes, ut colligere nitamur, miſerend melm beſe⸗ u. auen⸗ † gy2 RODOLPHI AGRIcC. Fauendum eſſe. Satis es? de re, perſonaq́; demonſtra re (id ꝗ natura affectus poſtulat) ut res bona uel ma la. pſona digna uel indigna ſit. Quod ſi recte & ex ſententia fiat: ſitq; auditoris animus, ꝗ oratione po ſßit expugnari, ſequetur affectus ultro. Rapidus enim eſt, & tantiũ opus est cœpiſſe. In reliqua, ci ſemel im petum collegerit, uelut decidentes ſummis montibus torrentes, præcipiti per decliue curſu deuoluitur. Scholia in caput 2. Sed hec ardentiores habet motus:) In Tragee dia, inquit, affectus inſunt uehementiores, propterea ꝙ in ea illuſtrio⸗ xes, grauiorescq; perſonæ ꝗ in comœdia introducuntur, &c, Lege Horatij libellum de Arte Poetica- Quia res, perſo- nasq; de medio ſumit.) Quia in cõmuni hominum uita uex ſatur, & res perſonasq; habet plerunq; humiles ac uiles, nonnunꝗ] etiam ſordidas. Vt ipſa dictio.) Ipſe orationis du ctus ac ueluti color. Colorem.) Habitum, ſpeciem defen- ſionis, ut luuenalis: Dic Quintiliane colorem, eodem modo dicimus, nullo colore defendi factum poſſe, cui iuſta excu- ſatio obtrudi non poſſit. Horatius ridentis ſpeciem.) De hoc Perſius ſatyra I. Omne uafer uicium ridenti Flaccus amico Tanęgit, & admiſſus circum præcordia lu dit, Callidus excuſio populum ſuſpendere naſo. Et ingenuo, ut ipſe ait, culpam defigere ludo.) Lapſus memoriæ eſt. Neq; em̃ apud Horatium hoc carmen legitur. ſed apud Perſium ſatyra V. Quo in loco Cornutus inter alia multa his etiam uerhis admonet ipſum poetam Perſiumz . Verba togæ ſequeris iunctura callidus acri, Ore teris modico, pallentes reddere mores Doctus, & ingenuo culpam deſigere ludo. Cætenr hanc trium hone ſatyricone diuerſitatem is de= mum intelligat, qui oẽs ſingulon⸗ ſatyras euoluerit, & qui dem diligentiſſime- Sal amarior.) Amarulẽtior reprehen ſio, amarulentiores ioci ac dicta. Solutior orationis liber tas.) Libertas maior, & quę minus aſtricta, obnoxiac; ullis Gtlegibus, Apud Tragicum noſtrũ,) Apud Senecã in Tra- Edia en ete is 14 ia⸗ DB INVENT. LIBER III. 365 ger dia ea, cui nomẽ eſt Oedipas. Apud Verg. Dido) 4. Ae⸗ neidos Quia naſcitur autẽ oĩs affectus, ut diximus.) Lib. huius ca. I. Ex rei ſpecie) Prout res bona aut mala, utilis aut nocitura, digna aut indigna uidetur. Pro Plancio) Quem ambitus rerum fecerat Laterenſis,. Pro Sylla.) Quem proditionis arguebat L. Torquatus. Vt in Nauarchorum ca Iu deplorando, contra Verrẽ.) Actione in Verrem ſeptima. Pro Quintio.) Hunc in gratiam Sex. Næuij ac cuſarar inſig- nis ille orator Hortenfius.) Pro Milone.) Quem Clodiani poſtulabant lege Cornelia de ficarijs. Pro re, ut alio loco pluribus diximus.) Lib. 2, cap. 4. & 3. QOιοιο ‿bu.0Oι AVGETVR, ET diminuitur oratio, & quomodo ſol- uitur affectus. Cap. III. ST igitur omnis dicẽtis in hoc cõferenda cu- ra, ut affectũ, qui dicẽdo repẽete nõ pote ſt fieri Iummus, paulatim excitemus oratione: demusq́; ope ram, ut rerum & perſonarum æſtimat ionẽ, in hanc illamue partem, uelut gradibus quibuſdaã ab inſimo ud ſummũu perducamus. Quod tum amplificationz, tum augmentationem Rhetores uocant. Sicut autem in rebus, propè laudis ſuæ eſt expers ea, quæcunq; tantiũ generis ſui nomen tuetur, proximuũq; est &à con uicio, dici ( dici ſolet)ect quidem homo, ſed ſolùm homno est: eſt doctus, ſed præterea nihil. Ingentẽ rq(. ſpectandam, admirandam eſſe oportet, & quæ oculos animumq́; ſuſpendat, quæcunq; debet inſigni aliquo loco numerari. Sic etiam, ne affectus quidem mere- tur nomen, quiſquis eſt à mentis trã quillitate proxi mus. B rgo ut moueri, rapiz ardere dicatur auditor, J 364 RODOLPHI AGRIC. magnitudo rebus eſt addenda, perq́; omnia quæcun- que poßimus res extollendæ ſunt incrementa. Si- cut autem quantitate magna quædam per ſe in rerum toto genere creduntur: ut mons omnis, omnis Ele- phas magnus dicitur: alia cõ öparatione magna dicun- tur, ut adamas adamanti minori comparatus, & gra- num milij mimori grano milij, dicitur magnum: Sic etiam in his quorum æ ſtimatio initur, & quæ no- ſtra opinione magni putantur, quædam per ſe uiden tur talia, quædam comparatione tollutur. Per ſe ma gna uidentur, ut religio, patria, parentes, coniuges, filij, uita, ualetudo, honor. Et hæc quidem omni hominum generi. Alia ſunt magna ſi ingulorum opi- mone: ut quicquid est quod unicuique maiorem in modum de ſideratur: ut ſitienti potus, eſurienti ci- bus, ſtudenti eruditio, auaro pecunia. Quod ſi uole mus ergo aliquid augere, docebimus, ptinere ad hæc tuenda, uel paranda, uel ad ea, quæ obſtãt iſtis, depel lenda. Quantoq; plura in hoc genere coaceruabimus argumenta, & alia ſuper alia congeremus, tanto fies res maior. Vt eum docuerimus non po ſoe Juem ſine eo, de quo di Rerimus, incolumitatem tueri. Deinde addamus, ne uitã quidem in tuto ſibi fore. Poſt hæc. idem periculi parentes manere. Iam patriam quoq; & aras, focosq; in diſorimen adduct um iri. Pro cuiuſq; rei natura ingenioq; auditorum hec erunt adhibẽda. Ve. DE INVENT. LIB. III. 36 5 Videndumq́; ad quam partem rerum earum, quæ uel ab omnibus magni putatur, uel priuatim ab his qui audiunt, id quod in orationem uenit, po ßyit ac commodari. Nanq; & hoc inter utilißima fuerit, uidere, quid is apud quem dicimus, maxime pro- bet: quid auerſetur, in quem ſit pronior affctum. Alius enim ab ira facilius aufertur, alius est aduer ſus miſericordiam infirmior, quoſdam inuidia tor quet, aliquos promptius metu cõcuſſeris. Ergo & hæc, & öquibus rebus facilius in iſta ferantur, dili genter erit explorandum: & qua parte facilime ui ctoriã cedent, ea erunt acerrime oppugnandi. Com paratione uerò res tolluntur, alias quidem non ex preſſa per orationem comparatione, ſed tacite au- dientis animo collecta: alias aperta, & dicendo de monſtrata Prior ille comparationis modus fit, ci rem, de qua diſſerimus, in partes ſpargimus, & uelut unam in multas diſtribuimus. Multa nanque uno, quia plura ſunt, maiora quoq; uidentur. Sic ꝗ bellum dixit, omnia quæcunq; ſolent in bello fieri comprehẽdit. At qui metus hoſtiles, prædas, incen diaq́; uillarum, expugnationes oppidorum, cædem popularium, impenſas militares, uaſtationem agro rum, famem, egeſtatem, omniaq́; ferro & flamma diruta, omnia ſanguine conſperſa dicet: quanquam nihil ille plus dixerit, id tamen conſequitur perſæ- 8 be⸗ Se,S 366 RODOLPHI A GRIcC. pe, ut cum ſic dixerit, dixiſſe omnia: cum aliter, hoc ett, ſolo belli nomine, nihil fere dixiſſe uidea- tur. Præterea maiora uideutur, quæ inſtant, quàm quæ uel præterierunt ex multo, uel futura ſunt. Quoniam hæc ſpei, metusue lo-um admittunt: ill, ſolatium, deſideriumue percipiunt, facto iam tan- dem fine rerum Ergo ſi res de qua diſſeritur, præ- terijt, aut adhuc futura est: colligendum tamen eſt, ea ſecuta eſſe uel prouentura, quæ in præſentia be ne, aut male nos habeant, prout est rei natura, de qua dicitur. Ad hæc, præſens rei conſpectus præci- puè penetrat animos, nec esè res ulla ad mouendos affectus potentior. Segniùs enim (ut inquit Horati. us) irritant animos demiſſa per aurem, Quàm quæ ſunt oculis ſubiecta fidelibus. Detecte itaq; ſunt in aduerſo pectore cicatrices in concione, & uul- nera deligata in iudicijs? & pareutum cognato- rumq́; lachrymæ, infantium puerorum ætas, reo- rum ſordes prolatæ in conſpectum, & præſenti- bus aptata oratio. Quod ſi minus res patitur fieri, oratione tamen conantur, quùm maxime datur, rem uelut in conſpectum dare, & oculis ſubijcere. Quod deſcribenda re, & imagine eius uerbis ex- primẽda, eò, quod ?vuâραρραιαα Ereci, noſtri euiden tiam interpretati ſunt, maximè conſequuntur. Ahperta uerò comparatione res creſcunt, quoti g DE INVENT. LIB. II. 5367 es alijs, quibus eas præferimus adhibentur, & ea⸗ rum collatione magnitudo ipſarum colligitur. Sic- ut autem in quantitatibus, quoties duæ, plurésue conferutur, maior est ea, quæ aliqua parte ſola ma net, & quam non uſquequaq; aliarum magnitudo aſſequitur:ſic in hac comparãdi ratione, quicquid aliquid habet, quod nõ ſit ſibi cum alijs commune, ea parte reliquis maius uldetur, qua ſola eminet, reliquasq; (ut ita dicam) à tergo relinquit. Cicero itaq;, cum pro M. Marcello reſtituto, Cæſari grati as egit præſentem illam clementiam omnibus belli cis Cæſaris prætulit laudibus. Quonia bellicæ rei decus, & milites & tribuni & auxilia etiam mune riſibi aſciſcerent: uellentq; cuncti uenire in eius ſocietatem gloriæ: hæc autem clementiæ ſola laus ſua eſſet. Et bellicas laudes multa turbulenta, aſpe ra, horrida, qualia fert bellorum neceſsitas, habe- re: clementiæ laudem benignam, fauoris plenam, plenã modeſtiæ eſſe. In bello quoq; uires humanas bumanis uinci uiribus: clementiam animos, iramq; uincentium, qui muicti uiribus ſint, placare. Hæc itaq; quia clementiæ cõueniunt ſoli præ ſertur hac in parte bellicæ uirtuti. Quod ſi quis é diuerſo uo let colligere, quibus rebus bellica uirtus clemen- tia ſuperetur, poterit eam ſimiliter multis præſer- re clementiæ. Clemeutiam enim pacatis conuenire 2 2 re 368 RODOLPHEHI AGRIC. rebus, & pacis potius ornamentum eſſe, quàm pe⸗ riculorum præſidium: bellicam uirtutem, rebus in ultimum diſcrimen adductis ſuccurrere ſolere: & patriã penatesq́; ab his, quæ uictori collibuiſſent, defendere. Et clementiæ laudem uelut in medio po ſitam cuiuis poſſe contingere: bellorum gloriam non niſi rarißimam uemqh cõſequi. Sic etiam non bhominis maoco, ſed omnium animalium eſſe clemen tiam: igno/⸗ cere enim omnia, & po&t iras iterum pla cari: cõtinere autem res nutu ditioneq́; ſua, omnes quidem ſolius eſſe Dei, plurimas autem eius uide- ri, qui Deo proximus ſit, quod bellica laude in pri mis paratur. Poterunt autem hæc augmentatio nis exempla per omnes locos duci. Poſuerimq́; uel inter utilißimas exercitationes dialectici augen- di rationem, cum priores illas, tum hãc poſtremam ex comparatione. Quando omnis hominum delibe ratio, omnia conſilia, ſere inter magis minusq bo na iactantur. Neq; Juicquam ect, quod acrius ex- pendere uim rerum, intueriqq; doceat, quam com- paratio. Laudationibus in primis augmentatio con uenit. Pleraq; enim quæ laudis loco ponuntur, per ſe frigida ſunt, niſi extollantur oratione, & dicen tis ingenio fiant laudãda. Iſocrates in Helenes lau datione, cum pulchritudinem eius in maxima lau- dum illius poneret parte, & pulcherrimam eam fu iſſe⸗ Gi cone hoe li⸗ vſ⸗ de ſo i e DE INVENT. LIB. III. 269 iſſe, cum alijs rebus, tum Theſei rapina prudentiſ- ſimi totius Græciæ uiri, & Paridis iudicio docuiſ ſet, exiguam tamen laudem conquiſiſſe uidebatur, pulchritudinis quamuis admirädæ, quamuis incre dibilis comme moratione, niſi & ipſam pulchritu- llinem (quam alij fortaßis ne laudandam quidẽ pu tarent, alij in ultimis laudum ponerent) omnibus alijs quæ laudantur prætuliſſet. Diminutionis ex augmentandi præceptis parata et ratio Qui- buſcunq; enim additis res creſcit, eorũ rurſus opor tet detract ione decreſcat. Ergo commotos augmen tatiõe aftect us, detracta rurſus i gn tudine rebus, ad rationẽ reuocamus, meliuq; & clementius æ ſti mare res, & iudicare de eis cogimus auditorem. Hæcq́; una e& ratio ſoluendorum aff ctuum, ut pa cata rurſus compoſi taq; mens tranquillitati redda tur. Aliter affectus cõtrarijs diſcutimus offectibus: & iram paratam nobis regerimus in autorem: uel conciliata miſericordia, impetus eius mollimus: & euocato quandoq; undecunq; nouo affectu, prioris obliuiſci cogimus. Potentißimus autem ad ſoluen- dos ſubitos & recens concitatos affectus, eſt riſus. Vnde in cauſa Murenæ Cicero nihil qus uidetur oppoſuiſſe Catonis & Sulpitij maximorũ uirorum autoritati, quàm letißi imam illam ſuam facete di- gendi feſtiuitatem, ſic cq; omne iudicium ſolutum eſt 32 3 riſu⸗ 370)o RODOLPHI AGRIC. riſu, ut Cato quamuis natura & inſtitutione, ipfa quoq; accuſatoris perſona, quam ſuſtinebat, hor- ridior: cum tamen riſum tenere nequiret, feratur dixiſſe: Dij boni, quàm ridiculum conſulem habe- mus. Demoſihenem quoq; tradunt, cum pro Ariſti- de dicturus eſſet, in quem uehementißime iudices accẽderat accuſatorum oratio, reclamareturq́; ab onmnibus ſibi, & uelut prædamnato iam reo ſilenti um imperaretur, orauiſſe, ut bona illorũ uenia lice ret paucißima extra cauſam uerba facere. Quod cum permitteret, ait: Megarenſem quẽdam ſtudijs operatum Athenis, cum redire in patriam uellet, conducto aſino impoſuiſſe ſarcinas. Meridie uerò cum nulla umbra, qua ſolis ardorem leuarent ipſe & Agaſo, præ beretur: ſtatuto in uia aſino, conſti- tuit illius umbra ſolem uitare, eaq́; cum non ſuff- ceret ambobus: Agaſo ſibi illam uendicare, ſui illã affirmare iuris eſſe, operas illi, non umbram loca- tam: contrà ille contendere, umbram inter operas eſſe. Cumq; diceret Orator, grauißime inter eos de umbra aſini altercatum, uideretq́; omnes riſu qua ti, & exhilaratos iudices eſſe, tum grauißima eos increpuit oratione, qui poſſent de umbra aſini diſ- ſerentem audire, de ſalute ciuis quod eos iudicij re ligio cogeret, audire non poſſent, tum cœpiſſe de eauſa dicere, reumq liberaſſe. Conſtat autem hæc fa „ mut lun e poetica. DE INVENT. LIB. III. z1 facultas: natura primum, quæ cum in omni re mul tum, tum in hac plurimũ potest. Deinde quod pro ximam post naturam uim habet, crebro uſu. Sunt tamen etiam tradita eius rei præcepta, quatenus tradi præceptis potest, quorum autores Cicero & Quintilianus, notiores ſunt, quàm ut ſint indican- di. Et de affectibus quidem hæc ſufficiat dixiſſe. Scholia in caput 3. Quod tum amplificationem tum augmentationem.) Vi de Ciceèronem in Partitionibus de ampli fic atiõe, & F. Quin tilianum lib. 8. Cap. 4. Proximum eſt à conuicio.) Non lon ge à conuicio di ſtat, propemodum conuicium eſt. Sic qui hellum dixit, omnia quæcunq; ſolent in bello fieri, compre lendit) Hunc in modum & Fabius lib. 8. de energia: Sic ur bium, inquit, captarum creſcit miſeratio. Sine dubio enim ꝗ dicit expugnatam eſſe ciuitatem, complectitur omnia quæ- cunque talis fortuna recipit. Sed in affectus minus penetrat breuis hic uelut nunc ius. At ſi aperias hæc quæ uno uerbo incluſa erant, a pparebunt effuſæ per domos ac templa flam mæ: & ruẽ tium tectorum fragor, & ex dinerſis clamoribus unus q uidã ſonus, aliorũ fuga incerta, alij in extremo com- piexu ſuorum cohærẽtes, & infantium ſœ minarumq; plora tus, & male uſque in illum diem ſeruati fato ſenes, tum illa profanorum ſacrorumq; direptio, efferentium prædas, re- petentiumq; diſcurſus, & acti ante ſuum quiſq; prædonem catenati, & conata retinere infantem ſuum mater, & ſicubi ma ius lucrum eſt, pugna inter uictores. Lic è t emm omma, ut dixi, complectatur euerſio, minus tamen eſt totum dicere quàm omma. Segnius enim, ut inquit Horatius.) In arte Aut agitur res in ſcenis, aut acta re fertur. Segnius irritant animos demiſſa per aures, Quàm quæ ſunt oculis ſubiecta fidelibus, & quæ Ipſe ſibi tradit ſpectator. Et Lucretius in ſexto: Quia ſemꝑ ad aures Tardius ad- ueniunt, quàm quæ moueant res. Adagio, Oculis quam auri bus magis habenda ſides. Detectæ itaque ſunt in aduerſo pectore cicatrices,.) Fabius lib, 6, Non ſolum autem, inquit, 2 4 dicen 377 RODOLPHI AGRIC. dicendo, ſed etiam faciendo quædam, lachrymas mouemus Vnde & producere ipſos qui periclitentur, ſqualidos atq ue deformes, & liberos eorum ac parentes, inſtitutum: & ab accuſatoribus oſtendi cruentum gladium, & lecta è uulneri bus offa, & ueſtes ſanguine perfuſas uidemus, & uulnera reſolui, ac uerberata corpora nudari. Quarum rerum ingẽs plerunq; uis eſt, ue lut in rem præſentem animos hominum ducentium: Hæc ille. Et Antonius ſecundo de Oratore: Sen- ſi equidem tum, inquit, magnopere moueri indices, cum ex citaui mœſtum ac ſordidatum ſenem, & cum iſta feci quę tu Craſſe laudas, non arte, de qua quid loquar neſcio, ſed me tu magno ani mi ac dolore, ut diſcinderem tunic am, ut cicatri ces oſtenderem, cum C. Marius mœrorem orationis meæ præſens ac ſedens multum lac hrymis ſuis adiuuaret: cum ego illum appellans, collegam ei ſuum commendarem, atq; ipſum aduocatum ad communem imperatorum fortunam de fendendam inuocarem: non fuit hæc ſine lachrymis meis, non ſine dolore magno miſeratio, omniumq; deorum & ho minum, Æοciuium & ſociorum imploratio, quibus omnibus uerbis, qu uæ à me tum ſunt habita, ſi dolor ahfuiſſet meus, non modò non miſerabilis, ſed etiam ridenda fuiſſet oratio mea, & c. His non ſunt admodum diſſimilia, quæ de epilo-⸗ gis Ciceronis diximus lib. 2. cap. 4. & 75. Quod ĩvdp yeæp Græci, noſtri euidentiam i interpretati ſunt )Quam ivipyaαρ Græci, eam nos effic aciam: Quam illi ivdoed, euidentianm appellamus: qua de Faba Quintiliam 6. Inſtitutionum lib. uerba ſic habent: Inſequitur ? vρ„ρααqug à Cicerone illuſtra tio & euidẽtia nominatur: quæ non tam dicere uidetur quã oſtendere: & affectus non aliter quàm ſi rebus ipfſis interli- mus ſequentur. Meminit eiuſdem rei idem autor lib: 4. & rur ſum lib. S. Cicero itaq; cum pro M. Marcello reſtituto, Cæ ſari gra tias agit.) Longum ſit atq; haud ſcio an etiam ſuper- uacuum, huc aſſcribere uerba Ciceronis. Oratio extat: qui uolet, inde petat.Illud hic obiter not andum, hunc M. Marcel lum, cum 4 Cæſare reſtitutus eſſet, priuſquam reuerteretur Romam, à familiari quodã ſuo P. Magio Chilone occiſum fuiſſe, quemadmodũ . in epiſtola quadam ad Ciceronem re- fert Ser. Sulpitius. Iſocrates in Helenes lau datione.) Eſt & hæc laudatio hodie in manibus, quamobrem non eſt cur de ea quicquam dicamus. Porro ad exacte intelligendum lo cum hunc, plurimum momẽtiattulerint ea, quæ habet Quin cilianus lib 6. de affectibus, & de ampli ficatione lib. 8. Vunde in cauſa Murenæ Cicero.) Plutarc hus in ann M. at= iſe no⸗ DE INVENT. LIB. III. 375 Catonis de hac Murenæ defenſione loquens: Cum uerò di- es, inquit, dic endæ cauſæ ueniſſet, Cicero, qui per id tempus erat conſul, Murenam defendit, uarijs modis Stoicos philo- ſophos & iſta quæ appellantur paradoxa illudens. Ex quo cum multũ riſum iudicibus inieciſſet, ipſe quoq; Cato ſub- ridens, ijs qui iuxta aſtabant, dixiſſe fertur: Di boni, quàm ridiculum habemus conſulem. Verba hac de xe Ciceronis aſſeripſimus lib. 2. Atq; infra etiam de eadem dicemus cau- ſa, capite huius lib. I2. Demoſthenem quoq; tradunt.) Vide tur mihi & hic locus unus eſſe ex illis, quos dixi emendatu rum fuiſſe Rodolphum, ſi opus recognouiſſet. Quippe ubi nos repoſuimus, orauiſſe, ibi etiam exemplar illud ſcriptũ, quanquam id hac parte non erat manu Rodolphi, non ora- uiſſe aut oraſſe, ſed orauit habe bar. Qui lapſus eiuſdem pla ne farinæ eſt cum eo, cuius meminimus in principio lib. 2. quo etiam in loco plura de eiuſmodi labeculis diximus. Quod autem ibi tum diuinabam, ab Ro dolpho ita ſcriptum fuiſſe, ut haberet Louani excuſum exemplar, eam coniectu ram interim certiorem fecit exemplar ſcriptum, præſertim cum id ea utiq; parte ipſe exaraſſet Rodolphus. Fabulæ por ro huius qua dicitur fuiſſe uſus Demoſthenes, & Eraſmus in Chiliadibus mentionem fecit. Conſtar hæc facultas.) De ridiculis ac riſu multa Fabius lib. 6. & M. Cicero libro ſecundo de Oratore. DE ELECTIONE QyIBVS rebus fiat, & de digrediendi extra rem propoſitam ratione. Caput IIII. Xplẽdus erit mihi fortaſſe numerus. Et quia AAocendi rationi, mouendi præcepta ſubieci- maus, æquum uidebitur, ut quæ iucundam faciant orationem, ſubdamus. Tametſi alio docuimus loco delectationi nullam inueniendi certam rationem poſſe aceommodari, magisq́; præceptionem huius g 5 kar⸗ 3z74 RODOLPHI ACRIC. partis ad rhetora, quùmad dialecticum pertinere. Quia tamen ex rebus etiam naſcitur orationi de lectatio, res autem præcipuè ſubduntur inuentio- ni, idcirco paucis etiam de hac parte dicamus. Delectatio (ut diximus) quia permotio e&t cogni- tiuæ uirtutis: duæ ſunt autem uirtutes cognitiuæ, ſenſus & mens. idcirco duplicia ſunt quæ dele⸗ ctant: quorum alia ſenſu percipiuntur, alia men⸗ te. Et ij quidem qui magis ſenſibus uiuunt, & cor- poris tenentur uoluptatibus, quorh; animus cor- pori ſeruit, hi magis eam ſequuntur delectationẽ, quæ ſenſibus obijcitur. Contrà, quorum generoſior erectior animus, omnem in mente curam po- ſuit, hi uelut inimicas & infeſtas inſtituto ſuo cor⸗ poris aſpernantur uoluptates, & ſolum quæ men- tem delectant, ſequuntur. Qui inter utroſq; ſunt medij, & ſuam tribuendã utriq; partem arbitran- tur, utriuſq; etiam uoluptate capiuntur. Quarum itaque rerum uſu quiſque & perceptione gau- det, earum etiam commemorationem præcipuè de lectatur, & his ipſis apud eum maxime captatur orationi gratia. Duplex autem est in ſumma, quæ percipitur ex oratione uoluptas, quarum alia na⸗s ſcitur ex rebus, de quibus diſſeritur, alia ex orationis percipitur genere. Res, quæ ſenſus ob- lectant, notæ ſumt. Quiſque enim ſenſus delecta⸗ =— —☛ — DE INVENT. LIB. III. z37 5 tur eo, quod est naturæ ſuæ propri. vt oculi colo ribus lætißimis, aures ſonis mitioribus: & reliqui ſuo uiſc; obiecto. Sunt quædam tamẽ, quæ & ac mentẽ pertingut: quia uerò bropius ad ſenſule na- turam accedũt, & inter ſenſuũ oblectamẽta nume rantur, ut dies feſti, ſpect acula, ludi, choreæ, cõui- uia, horti floribus conſiti, uerni tẽporis gratia Fflu- mini per uirentia prata decurſus, primus iuuẽtæ decor, corpora pulchritudine cõſpicua, amores, io- ci, concẽtus, ſaltationes, & ola lætioru annorũ ani moruq́; ſtudia, uori tamẽ maximè funt liberalia quæ oculorũ auriiq́; ſtudia moratur. Reliqua, ꝗa craßiora ſunt, ſordidiora ſunt etiã plerũq;: ut quo rum etiã nonnulla ſine honoris non ſi int præfatione memorado. Mente (cuius propriũ est opus ueri boniq́; perquiſitio) delectãt oĩa quæcuũq; docent: quæ magna, admirada, inopinata, inexpectata, in audita ſunt, reconditari rerũ perueſtigatio, noti- cia uetuſtatis, & rerũ in longinquo poſitarũ cogn tio, egregia magnori uirorũ dicta factaq;, & præ clare in omni genere uirtutis acta. Quæ quidẽ ſt de eis diſſeratur, iucundã nimirũ faciunt orationẽ, in ſuo qdq; genere. Sin aſperior & triſtior ſit res de qua dicitur, tum ſolent iſta auribus expeti. Et uel ſimilitudines docẽdis rebus hinc ſumuntur, uel argumẽtationes quærũtur, quara explicationi ⸗ 5376 RODOLPH I AGRIC. le quippiã adhiberi ſit neceſſe: uel liberius etiã di- greßiõe ad ea dilabimur: qd' cõmodißime fit, ci ſal lente trãſitu, ſic ad ea deferimur, ut nõ ſecuti ea ſec Zlaadducti eſſe ileamar Triſitus autẽ ſtanrißiue, 44 7 7 ect uia ex re pro oſita, & ex quo rurſus in quod digredi uolumus, facilis eſt acceſſus. Vt qui de lau dibus muſices dicit, ſi uolet ad deſcribendam ueris gratiam dilabi, dicat muſas libertate animi, oimq́; reri eri ſteuritate geudere, ſluc lum nahj expe tere. Hic ꝗa iam ſyluas hent ꝗ dicit habet, & gaudentem eis maſicen, facile iam traſibit in ueris deſcriptionẽ, cum ſit in eo ſummus iſtorum decor, & preæcipus poßit ex eis percipi uoluptas, Itaq; quantus ſit ornatus, que gratia ſlorentium uirenti- umq; omnium, quis frondibus interſtrepẽtium uo- lucrum concentus, quàm amœ num uiuorum per prata labentium murmur, & s reliqua id genus ex- plicabit. Sic in hoc ipſo propoſitio ſi dicere uolet, quantus ſit labor remp. adminiſtrantis, paratũ eſt dicere, muſicam leuare curas, & mentem reficere, bæcq́; deinde cum reip ad miniſtratione coninge- re, quoniam brecipue ſit his opus ei, qui rempub- licam tract at:, ci tot ac tantis prematur laboribus, tot curas ſuſtineat: quas deinde enumerabit. Eſt autem huius rei cum apud multos uidere exempla, tum 1 4 e d =S =— — — = = DE INVENT. LIB. II. 30 tum apud Platonem Lucianumq; in dialogis, Aus pacto ſumpto diduct ißimo exordio à re propoſita, paulatim & occulto gradu ad id, quod inſtituunt, adrepant. Vtilis eſt diſſerenti bectranſendi ratio; ſi quando res diuerſas una complecti uolet oratio⸗ ne, ſic, ut noõ turbatam diſiectorum membrori ſor- mam, ſed unius faciem corporis bræſtent. Vtilis etiamſi quando de re tali dicendũ ſit, à cuius pri- ma ment ione abhorreant aures, ut tum poſito fa⸗ uorabili aliquo principio, ſenſim & plũbeo (quod aiut) pede, ad id de quo dicturi ſumus deducamur. Cuius rei eſt egregium in brimis Ciceronis exemplũ in orationis exordio, quam cõtra legem Agrariam in cõcione dixit. Quod exordij genus rhetores in- ſinuationem dixere. Cum enim nihil uideretur ma- gis exiſperaturum populi Romani animos, quàm audire contra legem Agrariam, hoc est⸗ ſpem i mentorum ſuorum diſſerẽtem, Orator dilata om: rei iſtius mentionem, primum hinc cœpit, non * riſe orationem de laudibus maiorum ſuorum, ne il lis pot: ius, quam populi beneficio conſulatum acce⸗ ptum referre uideretur, & popularem ſe conſu- le. hoc ipſo uelle uideri, ia in ſenatu initio con ſulatus ſui dixiße, permit ltaq; alia in hanc ipſam ſententiam: nec eſſe ſe qui Gracchanas act iones im tobet, Re cui diſpliceat, ſi quis de populi commo⸗ 378 RODOLPHI AGRITe. dis ferat. Cumq; multis huiuſmodi populi molli- uiſſet aures, pauliſper & bedetentim allabi ad rem cœpit: nec ſtatim coutra tendere, ſed primi uoluiſ⸗ ſe/ ociu ſe Rullo adiungere ferendis Agrarijs legi * us, isq; eum refugiſſet, & eò adductu ſe tandem oĩa diligẽtids inquiſiſſe diceret, tumdemi: eoò dela tus est, ut nõ ſe contra legem Agrariã dicere, ſed contra Rullidominatu, qui legis ſpecie parabatur, doceret. Conueniẽs itach fuit hoc in loco tranſitio latens, ut fauorè, quẽ dicẽdi initio colligebat, nusꝗ abrupta re, etiã ad aſperiora uſq; perferret. Digre diendi aut crebrior & magis permiſſa poëtis liber tas. Proxima deinde alijs, ut quiſq; est poẽtis dicẽ di libertate proximus Sed quia digrediendi rat ione ſumus adducti ut digrederemur, rurſus ad inſtitu tum reuertamur. Secundi diximus eſſe, quo dele- ctaret nos oratio, ipſum orationis genus. Qua in parte primi est, ut habeat oratio motus animoru, colloquia perſonaru, cõſilia, euentusq́; reri inopi- natos. Quæ quidẽ quanꝗᷓ ad res pertinere poßint uideri, ex oratione tamẽ capiunt, quod delectant. Argumẽto eſt, eadẽ hæc magna ex parte ſi uidea mus, nõ modò nõ 5 delect ent, ſed oßfendãt. Idcircoin oratione nõ tam res ipſa, ꝗᷓ imitat io orationis qua exprimutur iſta, uoluptati eſt. Et quemadmodũ in Pitkure bpleraq; gratißima ſunt propter ſolã imi tat io⸗ Kulo hui lien , ſeri ia ſert DE INVENT. LIB. II. 377 tationem, nec tam rem queæ pictura expreſſa est) ij ingenium miramaur imitantis: ſie cum in oratione, perſonis ſus pro cuiuſq; natura cõditioneq́; uerba tribuuntur, & animorũ affectuniq́; oĩm figura ef- ſingitur, idq;; conſequitur oratio, ut non dici, ſed agi uideatur res: & inani quadã imagine audiẽtis animus uelut mediũ ſe ipſe intra actã iactationẽq; reru conſtituit, id quoniã fit orationis uirtute, non reruũ natura. idcirco ect etiã orationi iure tribuen- dum. Cuius quidẽ gratiæ capacißimu est oĩm poë- ma. Quia enim nõ rem ſegtur oratio, ſed uoluptati orationis res aptatur, utq́; maximè placitura ſunt, ſic oĩa finguntur, idcirco ſumma ecrei captandæ ue nuſtatis iſtius in oratione libertas. Proxima eſt hiſtoria, ſeuerior tamen & cõtractioris frontis, ut quã illæſa ueritate ludere oporteat. Ciuilis etiam oratio in narrationibus, ſæpe etiã & inter argu- mentandi, uel ueris perſonis uel fictis affectus ſuaq́; uerba tribuit, & nõ paruũ hac orationis gratia ſibi indulget. Ne in dialogis quidẽ philoſophi exper- tes huius laudis fuere. E&t apud Platonẽ uidere tã diligenter effictas diſſerentes perſonas, ut nõ Pla- tonis, ſed perſonæ: non uerba audire, ſed uultus intueri uidearis. In his, in quibus ipſa philoſo- phi loquitur perſona, aut ſi qua ſunt quæ poſita ſunt extra actus rerum, extraq; affectus, exiguus relin⸗ £ 380 RODOLPHI AGRIcC. relin quitur iſtis locus Hocq́; præcipue hac in par- te, cum ipſi diſſerentis perſonæ tribuitur oratio, delectat, quod & in alijs omnibus generibus, quæ diximus, grat ißimum est, ſi boni emineãt dicentis, in oratione mores, hoc est, ſi non ſit de ſe arrogãs, ſi de alijs modeſta oratio, ſi benignum candidumq́; de rebus proferat iudicium. In primisq́; placet ſim- plicitas illa, omnia in melius flectentis. Iuuat ta- men interim libertas dicentis, ſine aliena contume- lia, quid ſentiat. Harumq́; rerum, ſicut omnium in dicendo uirtutum obſeruantißimus fuit ubiq; Cice- ro. Sunt & præter hæc in oratione quæ dele- ctant, quæ propria ſunt orationis, ſententiæ gra- ues, acutæ, nouæ, expectatæ, dicta facete, amare, ſalſe, prudenter. Ornamenta etiam omnia uer- borum, ſententiarum, & compoſitionis. Sed hæc eloquendi ratione continentur, & idcirco ab his, qui huius rei præcepta tradiderunt, expetenda. Scholia in caput 4. Tametſi ut alio docuimus loco.) Lib. 2. cap. 4. Delecta tio, ut diximus, quia permotio eſt cognitiuæ uirtutis.) Su- periori libro dictum hoc fuit. Delectare eſt tale aliquid ad- hibere, cuius ſenſu atq; perceptione is qui accipit, gaudet. Vel, eſt aliquid facere, quod ſit ſenſui eius qui id percipit ac commodatum. Et reliqui ſuo quiſq; obiecto.) Qu æ ſint ob iecta ſingulorum ſenſuum, dictum nobis eſt lib. I. cap. II. Quorum tamen maxime ſunt liberalia, quæ oculorum auriumq; ſtudia morantur.) Pulchrum me Hercules hac de re caput eſt apud Aulum Gellium lib. 19. Quinque, inquit, ſunt hoĩm ſenſus, quos Greci &0ορποοα appellant, per quos „ . DE INVENT. LIB. III. z381 voluptas animo aut corpori quæri uidetur, guſtus, tactus; odoratus, uiſus, auditus. Ex his omnibus quæ immodica uo luptas capitur, ea turpis atq; improba exiſtimat᷑. Sed emim quæ nimia ex guſtu atq; tactu eſt, ea uoluptas, ſicuti ſapien- ℳ tes uiri cenſuerũt, omnium rerum foœdiſſima eſt. Eosq; ma- xime, qui duabus iſtis beluinis uoluptatibus ſeſe dedide- runt, grauiſſimi uicij uoc abulis Græci appellant Kαο.ον 4 nel npτ—s. Nos eos uel incontinentes dicimus, uel intem ,„ perantes: &ανπR- nim, ſi interpretari coactius uelis, ni- g mis id uerbum inſolens erit. Itæ autem uoluptates duæ, gu . „ſfKtius atcq; tactus, id eſt, libidines in cibos atq; in Venerẽ pro digæ, ſolæ ſunt hominibus communes cum hbeſtijs: & idcirco in pecudum ferorumq; animalium numero habetaur, quiſ- . quis eſt his beluinis uolupratibus pręuinctus. Et paulò poſt Quis igitur habens aliquid humani pudoris, uoluptatibus iſtis duabus coëundi atq; comedendi, quæ ſunt homini cum ſue atq; aſino communes, gaudeat? Socrates quidem dice- bat multos homines propterea uelle uiuere, ut ederent & Piberent: ſeſe bi bere atq; eſſe, ut uiueret. Hippocrat es autẽ diuina uir ſcientia, de coitu Venereo ita exiſtimabat, partẽ eſſe quandam morbi teterrimi, quem noſtri comitialem di- xere. Namq; ipſius uerba hæc traduntux: ouvτα ονοα α— p&ο*ρhLiαρ. Mentem deledtant, omnia quæcunque do- cent.) Pulchrè de his apud Platonem lib. 3. de repub. diſſeri tur: Cum triplex, inquit, ſit genus uoluptatis, ſuauiſſimum, 1 id eſt, quod parti animi, qua diſcimus & exudimur, tribuen dum eſt. Eſt autem huius cùm apud multos uidere exem- pla.) Cic ero actione in Verrem 4. cùm ex oppido Thermita norum antiquiſſima ſigna ſublata eſſe quereretur, ſic maio ris inuidiæ ac criminationis cauſa digreditur: Etenim ut ſi- mul P. Africani q́q; humanitatẽ cognoſc atis: & quę ſequ un tur. Plumbeo, qd aiunt, pede.) Hoc eſt, quaſi ſuſpenio, ac minus firmo greſſu, pedetentim, paulatim. Cicero quodãa in loco frigidũ argumentum, plumbeũ pugionem appellat: quem eundẽ ſenſum habet & illud, Plumbeo iugulare gla . dio. In conc ione.) Ad populum, ad Quirites. Quam con tra legem Agrariam.) Hęc eſt lex illa Agraria, de qua toties ment io fit apud autores, quæq; omnium propè bellorum ci uilium fons & origo fuit. Primus ea m promulgauit Sp. Caſ- ſius regni affectator. Secuti ſunt eum multi, qui idipſum fe- 14 cere. Verùm maximos oĩm motus hac in re excitarũt C. & Tiberius Gracchi. Occaſio eius legis ferendæ fuit eiuſmo- * di: Solebãt Romani, quantum uicini agri hoſtibus ademiſ- X 38 2½ RODOLbDHI AGRIC. fent, partim uenundare, partim redigere in publicum, & te- nuioris fortunæ ciuibus modica penſione utendum loca- re. Sed poſteaꝗᷓ diuites, ita ut fit, augere eas penſiones cœ- pere, & pauperes à conducendis agris excludere: lata lex eſt, qua ſupra quingenta agri iugera ciuis Romanus habere ꝓhibebatur. Verùm ea lex paucos admodum annos contra lIocupletos auxilio fuit, Ac principio quidem ſuborna ti ſunt alij quidam, qui in illorum uſum agros conducerent. Dein- de uelut abrogata iam lege, ipſi etiã ſuis editis nominibus omnia occupare cœperunt. Cui tam inexpletę diuitum aua ritiæ, læpe à tribunis plebis, cum maximo reipublicæ motu obuiam iri c œptum, id quod tempore Ciceronis feciſſe & Rullum, facile ex ipſius Ciceronis contra Rullum oratione apparet. Nec eſſe, qui Gracchanas actiones improbet.) Duo fuere Gracchi, quorum hic facit mentionem Cicero, Caius & Tiberius: quibus tanta cura fuit rogandæ feren- dæc& legis Agrariæ, ut perire maluerint ambo, quâm ab ea actione deſiſtere. Et Tiberius quidem ductu P. Sc iptonis Naſicæ, Caius L. Opimij conſulis ductu occiſus eſt. Vitam utriuſq; ſcripſit Plutarchus. DE COPIA IN DICENDO quomodo paretur. ðD Caput V. Opia uerò & breuitas in dicendo, quoniam præſertim iſtis inter cætera dolectamus O offendimus, conſtantq́; etiam inuentione iſta, non alienum uidetur ab inſtituto noſtro paucis de his dicere. Conſtat aut orationis hubertas, uel ga pau ca quidem, multis tamẽ eloquimur: uel quis paucis dicamus, congerimus tamen maulta, atq; ut non ma- gnitudine, aceruo tamen rerũ tendimus orationẽ: uel quod affluentißimũ eſt, multa dicimus de mul tis. Si oſtenderimus aũt, quo multa, & quo maltis dica⸗ ere SS — S== — — DE INVENT. LIB. III. z38 5S dicatur, tria hæc cuiuſmodi ſint, facile erit perſpe ctu. Multa dicuntur & expoſitione & argumenta tione. Expoſitione dicũtur multa, cùm non tanti ſat is habemus, ſummas rerum explicare, ſed par- tes oẽs proſequimur. Qui dicit enim: luno quoniã oderat Troianos, nauigãte ex Sicilia Aenea, claſ- ſem eius diſiecit ui tempeſtatum, quarum impulſu delatus ad A fricam, à Didone hoſpitio benignißi- mè e&t acceptus. Hoc qui dicit, totũ primum Aenei dos librum complexus uidetur. Qui uolet autem paulò huberius dicere iſta, ille quidem cauſas odio rum, propter quas infenſa Troianis erat Iuno, re- cenſebit. Deinde, ut e Sicilia nauigarint, ſolicita-⸗ tum à& lunone Acolum, ut tempeſtatem claßi immit teret. Non tamen ille preces lunonis efſinget, non pollicita Aeoli, nec quo pacto immiſſa ſit Troianis exequetur, aut iactauerit eos tempeſtas: ſufficiet tempeſtate diſiectos fuiſſe demonſtrare, atq; diuer ſos aliũ ab alio ad littora portu:q́; Africanos eſſe delatos. Nec Veneris ille querelas, nec louis reſpon ſa, quibus futurus rei Romane ſtatus explicatur, attinget. Poc tempeſtatẽ, refectis corporibus atqG confirmatis animis ſociorũ benigno alloquio Ae- neæ, tum ut explorandorum locorum gratia pro- fectus ſit Achate comitatus, Carthaginẽq́; peruene rit: cuius urbis cõdendæ cauſam, & Didonis caſus b 2 breui- breuius qui dicet æ&plicabit ſuis uerbis, quùm ut deſcribenda Venere, & querelis deneæ, iactatisq; hinc inde uerbis ea effingat. Deinde, ut in tempio Ilionea & ſocios reginæ implorantes fidem, ne lit toribus arcerentur agnouerit, agnoſcẽdumq; ſe eis & reginæ præbuerit. Nihil hic ad ordinem rerum pertinuerint res Troianæ, pictura in templo ex- preſſeæ:nihil Didonis pulchritudo, aut templi ſor- ma deſcripta: nihil reliqua multa, quæ ut ornan- dis rebus immenſum, ita cognoſcendis nullum attu- lerint momentum. Poëta enim acerrimi ingenij iu- dicijq;;, non magni ſanè putauit, qui fuerint caſus, aut ordo rerum Aeneæ, quarum etiam uix tenuis ad ipſum peruenerat fama: ſed ſumpta illius perſa na, uoluit tanquam in ſpeculo quodam uarietatem rerum humanaru, uitamq; & mores hominum ſpe-⸗ ctandos proponere. Quæ cuncta, ut maiore uolu- ptate commendaret, latè fudit, quò orationis re- rumq́; decorem & gratiam, quæ in anguſtioribus deliteſcunt, in ipſa amplitudine per omnes poſſet numeros ex plicare. Quin & hæc ipſa multò pote runt effuſius dici. Nam in cauſis odiorum recenſen dis, ſinguleæ cauſæ longißimarii narrationum ſunt capaces. Et quod poſtea dicitur: Vix è conſpectu Siculæ telluris in altum Vela dabant: hic que ſit Si cilia deſcribi potest, & quæ fueriut manendi ibi, rur ſusq; =S— — — —— —.— S— ☚ n D- DE INVENT. LIB. III. 385 rurſuiq́; diſcedendi cauſæ, & apparatus diſceſßio⸗ nis, & iam ipſa exprimetur nauigatio. Sic uidemus in prælijs narrandis apud hiſtoricos, tantum queæ acies cui ceſſerit, & quarum partium eques pe- desue alterius profligauerit equitem aut pedi- tem. Singulorum rara fit, aut perquam breuis mentio, niſi imperatorũ, aut eorum qui ordines du- cunt:idcirco in anguſtum pugnæ apud eos colligũ- tur. Apud poëtas, ſingulæ pugnæ ſingula ſæpe im- plent uolumina. Quoniam nõ exercituum ſolum, ſed ſingulorum hominum caſus effingunt, quò ma- gis uarietate & rebus ſub aſpectu ponendis dele- ctent. Sed & ſingulorum caſus quantum poßint ex- tendi, Aeneæ & Turni apud Vergilium, Polynicis & Eteoclis apud Statium, facile declarat deſcri- ptio. Dicimus uerò argumentando multa, & quando propoſitam quæſtionem in multas quæ ſtio nes diducimus, & quæſtiones numeroſis colligimue argumentationibus, argumentationesq; alijs ſuper alias probat ionibus confirmamus: & ſi quid expo nendum in argumentatione, non contenti caput rei annotaſſe, totum ordinem eius recenſemus. Vt qui probet, uirtutis nomen etiam improbitati ueneran dum eſſe, quoniã piratæ fama Scipionis adducti, Liternum ubi exulabat, profecti ſint: cumq́; con- Ppexiſſent eum, rurſus abierint. Id qui iam uolet Mßl h 3 eco 386 RODOLPHI AGRIC. eo pacto, quo ſuperius oſtẽdi, huberius exponere, & ubi ſit Liternum, & quare illic exulauerit Sci- pio, dicet: & in reliquo expoſitionis ordine, Sci- pioni, piratisq́; ſuã dabit, ſi uidebitur, orationem. Multum autem dicimus una de re, id eſt, quoties libuit, circa unam rem hæremus, quodq; paucis di- ci potuit, idipſum late ſpargimus. Idq; tribus illis maximè fit modis, quibus diximus rem unam in multa diduci, diuiſione, partitione, & dinumera- tione: quæ quid ſint, ſuo loco diximus. Ergo ſi quis uolet dicere, uirtutem Ciceroni rempublicam tra- ctanti aptißimam eſſe, uirtutem diuidet, proq́; ea religionem, pietatem, iuſticiã, fortitudinem, ma- gnanimitatem, conſtantiam, temperantiam, mode- ſtiam, prudentiam, fidem, & reliquas uirtutis ſpe- cies ponere poteæ&t: pro republica partes eius, ut ſunt patres & plebs, inopes, potentes, pauperes, diuites. Deinde Ciceronem per adiacẽtia aut actus aut effecta dinumerabimus: ut qui facundus ſit, qui doctus, qui nouus homo, qui conſularis, qui cau ſas agat, & quotidie in iudicijs concionibusq́; uer ſetur, quæq́; reliqua ſunt huius generis. Poſſunt igi tur hæc omnia, uel inter ſe coniungi, & unuquod- que unicuiq;, prout est cuiuſque naturæ maximè conſentaneum, aptari: uel ſic ut integra cum didu- ctorum numero componantur: ut primũ diuiſa uir tute⸗ D 7 — =ꝛ = er —,— SS =,=⸗s( = — — — == — = =, — SS = = . — —⸗ = — ☛ — = S = —— - — SSs = DE INVENT. LIB. III. 38 7 tute, & manẽtibus reliquis, dicamus: certh est reli gionem, pietatem, iuſticiam, fortitudinem, & cæ- teras, quas diximus, uirtutum ſpecies, neceſſarias eſſe Ciceroni tractanti rempublicam. Deinde rur- ſus diſpertita republica, nec quenquam dubitatu- rum, quin Ciceroni, qui inter patritios, plebeios, potentes, inopes, & reliquas reipublicæ partes uer ſetur, opus ſit habere uirtutem. Post hæc, dinume- ratis his quæ Ciceroni adſunt. non enim fieri poſſe, ut qui facundus, doctus, & homo nouus, honoribus functus, quæq́; reliqua huiuſmodi ſunt, rempubliæ cam adminiſtret, ut id rectè faciat ſine uirtute. Probationum habent iſta faciem, poßuntq; proba tiones eſſe, ſi quod primum est propoſitum, tanꝗ dubium accipiatur: nunc tamen non in eunm adhi- bentur uſum. Alioqui quò minus ocioſa & ſupi- na uideantur, non inepte probationes alique inter ſpargerentur. Poſſumus itaq; hoc pacto, cum ui- ſum ſuerit, unam, pluresue res in oratione poſitas ſpargere, & unamquanq; nõ uno ſolum, ſed tribus illis, quos diximus, explicare modis. Quæ quidem propoſitũ reſpicientibus exemplu, cum tentatu, fa ctuq́; haud eſſe difficilia credam, nihil est neceſſe ſingula ſuis exẽplis indicari. E&t & alia ratio di- cẽdi copioſè, quæ fit, ci unã eandẽq́; rem iterũ atq; iterũ mutatis dicimus uerbis: quo pacto uidem apd bh 4 Cice- 388 RODOLPHI AGRIC. Ciceronem, non ſingula modò membra (quod cre- brum eſt uidere apud autores) ſed totos locos re- petitos, in eis præſertim orationibus, quas iunior ædidit, qua ætate, ſicut ſemper alioquin, ſic tum præcipue, omnis aff luentiæ cult usq́; in dicendo cu- pidus extitit. Sed hæc eloquendi, non inueniendi præceptis comprehenduntur, nec idcirco ad noſtra pertinent præceptionem. Scholia in caput 5· Opia uerò & breuitas.) Fit hoc ſæpenumero apud autores, ut caſus quiſpiã, interpoſito relatiuo, quaſi abſolut e ac ſine uerbo ponatur. Cicero ad Trebatiũ Familiarium epiſtolarum libro 7. Cn. Octauius tuus fami- liaris, ſummo genere natus, terxræ filius, is me, quia ſcit tuũ familia rem eſſe, crebro ad cœnam inuit at: adhuc non po- tuit perducere, ſed mihi tamen gratum eſt, Idem in 2. Phi- lippica. Agrum Campanum, qui cùm de uectigalibus exime batur, ut militibus daretur, tamen infligi magnum Reipub. uulnus arbitrabamur, hunc tu compranſoribus tuis & col- luſoribus diuidebas. Rurſus in Verrem: Nam quis hoc non intelligit, iſtum abſolutum dijs, hominibusq; inuitis, eum ex manibus populi Romani eripi nullo modo poſſe? Verùeͤm in hiſce omnibus idem caſus repetitur, ac proinde uſitatior eſt locutio, & apud Ciceronem frequens. Rarius eſt, quod hic fecit Rodolphus, à quo hi nominatiui, copia & breuitas, ita in principio orationis ponuntur, ut nullum prorſus uer- bum accedat, ad quod ullo modo referri queant. Quod ut apud alios quoq; inte rim fieri, temere ego negare non au- ſim, ita ſanè quàm ra rum atq; inuſitatum id eſſe, planius eſt, quàm ut quiſquam poſſit ire inficias. Et ut ſemel dicam qͥd ſentio, aut ego plane fallor opinione mea, aut hic quoque unus eſt ex locis illis, q́s ſi recognouiſſet Rodolphus, emun ctiores procul dubio in lucem prodiſſent. Per oẽs poſſent numeros.) Per fectiſſimè, abſolutiſſimł. Polynicis & Eteo clis apud Statium.) Eteocles filius Aedipodis regis Theba norum, cũ fratre Polynice graue & pernicioſum geſſit be- lum, (gtin 11 Iui Vni n h n (vi lel ſec ie⸗ lig Kipi nte cole lures Hrog lae⸗ 4 e). oel ſion Deit non tut ſen ☛S =— = lun DE INVENT. LIB. III. 389 um, quod uide apud Statium libro 7. Quoniam Prratæ fama Scipionis adducti.) Hac de re ita legis apud Valerium Maximum libro 2. cap. de maieſtare Ad Aphricanũ eundẽ in Literna uilla ſe continentem, complures prædonum du- ces uidendum, eodẽ tempore fortè confluxerunt. Quos cum ad uim faciendam uenire exiſtimaſſet, pręſidium dome ſtico rum in tecto collocauit, eratq in his repellendis & animo & apparatu occupatus. Quod ut prædones animaduerte- runt, dimiſſis militibus, abiectisq; armis ianuæ appropin- quant:& clara uoce nunciant Sc ipioni, non uitæ eius hoſtes, ſed uirtutis admiratores ueniſſe, cõſpectum & congreſſum tanti uiri, quaſi cœleſte aliquod beneficium expetẽtes, pro- inde ſecurum ſe nobis præſtandum præbere ne graueret. Hæc poſtquam dome ſtici Scipioni retulerunt, fores reſera- ri, eos q intromitti iuſſit. Qui poſtes ianuæ, tanquam aliquã religioſſimam aram, ſanctumq; templum uenerati, cupide 7 Seipionis qextram apprehenderunt: ac diu oſculati, politis ante ueſtibulum donis, quæ deorum immortalium numini conſe crari ſolent, læti, quia Scipionem uidere contigiſſet, ad lares proprios reuerterunt. Vbi ſit Liternum.) Strabo li-= bro ʒ. id oppidum eſſe ait Campaniæ, inter Sinueſſam & Cu mas, fluuiumq; eiuſdẽ nominis pręterfluere. Quare illic exiu lau erit Scipio.) De hoc lege T. Liui de bello Macedonico & Aſiatico librum 8. Diuiſione, partitione, dinumeratio- ne.) Hxæc quid ſint, explicatum eſt libri I. capite 7. & 9. Illud hoc loco obſeruet lector, eandem eſſe, quam hic dinumera- tionem uocat Rodolphus, & quam illic enumerationem. Deinde Ciceronem per adiacentia.) libro 2. cap. I1. Qui nouus homo.) Ica dicebantur, qui nullas demonſtrare poſ- ſent maiorum ſuorum imagines, aut illorum res geſtas, uir tutesq; iactare, ſed ſua ipſi uirtute ac induſtria honores eſ- ſent adepti. Sic Iphicrates ille Athenienſis, obuciente ſibi quodam, quòd nouus homo eſſet: Mei, inquit, generis ſplen dor à me incipit, tui in te deſinit. Et Cicero in Saluſtiũ: Ego (inquit) maioribus meis uirtute mea præluxi, ut ſi priùs no ti non fuerint, à me accipiant initium memoriæ ſuæ: tu tuis uitæ, quam turpiter egiſti, magnas offudiſti tenebras: ut etiã ſi fuerint egre gij ciues, certè uenerint in obliuionem. Qua- re noli mihi antiquos uiros obiectare, ſatius eſt enim, me meis rebus geſtis florere, qu àm maiorum opinione niti: & ita uiuere, ut ego ſim poſteris meis nobilitatis initium, & uirtutis exemplum. Eſt & alia ratio dicendi copioſe.) Ci cero lib. 4. ad Herennium de expolitione, & Eraſmus libro ſecundo de copia in expolitione. Vide tem rpezuniim 5 vibro 390 RODOLPHI AGRIC. libro Rhetorices quinto. Quas iunior edidit.) Quarum omnium prima fuit pro Roſcio, ueluti eius orationis teſti⸗ monio conſtat. 2 Que ſit ad breuiter dicendum uid. H ratio facilior est. Quarum enim rerum collectione copia paratur, eari rur- ſus prætermißione breuitatem conſequemur. Con- traria enim (ut in uulgato uerbo est) contrarijs ori untur cauſis. Breues erimus in exponendo quidem, ſi trita in oĩ bus breuitatis ſequemur præcepta, hoc est, ſi rem non à primis utiq́; initijs, ſed ſolùm quatenus inſtituto noſtro ſufficit, ordiamur. Aene- as utiq; apud Vergilium narraturus inſidias Græ- corum, non labores periculaq́; bellorum, quibus perfuncti erant, recenſet: ſed protinus cœpit: fra- Gi bello, fatisq́; repulſi. Deinde, ut in reliquo de- curſu expoſitionis, quicquid ad rem noſtram non Pertinet, prætermittamus, cuiuſmodiest (dixit & multa alia, quæ nunc non esſt narrandi locus) &: (dixit quæ in rem putabat) & : reſpondit quæ ſibi uiſum esſt. Quæ moderatio plerisq; noſtra ætate ſtudia tractantibus uſ queadeo decst, ut nõ ſolùm uelint, quicquid de re dici poßit, exequi, ſed etiam cuiuſcunq; ulla parte potest inferri mentio, id un- diq; quæſiti accerſant: & quis diuerſa, quis repu- H . gnaſntid DE INVENT. LIB. III. 391 Anantia bropoſt ito ſuo, uiribus detorta tamen incul cent: ex quo iam in friuolis pleri/q; & leuißimis quoq; rebus nullus ſcribendorum uoluminum neq; modus neq; finis fit. Post hæc, ſi nõ ſingulas rerum particulas dicendo proſequemur, ſed ſatis habe- bimus, ſummas & uelut faſtigia rer perſtringere- . Cuius rei cüům multa ſunt apud autores exempla, cuiuſmodi est apud Vergiliu: Punica regna uides, Tyrios & Agænoris urbem, & tota fundatæ Car- thaginis explicatio, quæ ſequitur. Item in quinto: L Interea Aeneas urbem deſignat aratro, Sortiturq; AQomos, hic Ilion, hæc loca Troiæ, & reliqua. Sic 6 apud Terentium:Placuit, deſpondi, hic nuptijs di- ECtus est dies. Tum præcipuè poterũt iſtud oſtende- ree argumenta Comœdiarum, quæ paucißimis uer ⸗ ſiculis totum fabulæ complexum tenent. Et decla , mationum themata, quæ cum breuia admodũ ſint, 6 uerboſis ex ponuntur plerũq; in declamatione nar 1 rationibus. Sie & apud ſcriptores rerum crebro 6 uidemus copioſè fuſeq́; res dictas ab alijs, rurſus ab alijs in paucißima uerba cõtractas. Poſtrem, ſi quod uel ex præcedentibus aut ſequentibus ſat is . potest percipi, ut id ne dicamus quidem. Quod ſo 1 let autem adijci, ne bis eandẽ rem dicanms, id cui pproecipiendum est, ignarum eſſe, quid ſit breuitas, . oportere credam. Ex ſequentibus Præcedentia 4 intel ð’ 592 KRODOLPHI AGRIC. intelliguntur, ut apud Vergilium in quinto: Gau- det regno Troianus Aceſtes. Ex eo, quod quidem non dixit Poẽta, ſatis perſpicitur, imperio Aceſtæ ſubdidiſſe urbem recens conditam, & depo ſitos in ea Troianos. Sic apud Terentium in Andria, ex eo quod dixit Crito: Eius morte ad me lege redierũt bona: nec mortuam eſſe, nec cognatam ſibi prædi- xerat: utrunq; tamen ex eo intelligitur. Ex præce dentibus, ut quoties mandata, cõſilia, cauſasue ex- plicuimus, quibus uel ordo ſequentium rerum, uel uis facile conſpicitur, quale est in Phormione Te- rentij: En paraſitus quidam Phormio. & quæ ſe- quuntur. Deinde ſubijcit: Ego te cognatum dicã, & tibi ſcribam dicam. Non dicit hoc dixiſſe phor mionem, quod ipſum ex figura uerboru facile per ſpicitur. Sed hoc quidem prioris loci exemplu eſ. Quod autem huius est loci, poſtquam totum ordi- nem conſilij recenſuit, deinde rem ipſam, quæ hoc pacto geſta eſt, cum poſſet hinc cognoſci, ſolum di- xit: Perſuaſit homini, factum eſt, uentum est, uin- cimaur, duxit. Argumentationum breuitas in eo poſita est, ſi primum uel recidamus multitudinem quæ ſtionum, uel quæ ſi fuſius tenderentur, queæſtio nes futuræ erant, eæ breuiter argumentationum ſpecie colligamur .Tum ſi quas ſumimus quæ ſtio⸗ es, an paucißimis argumentationibus confir- memus: . DE INVENT. LIB. III. 395 memus: ſed ne argumentationes quidem latè fuſeq; colligamus, uerùm nonnunquam pro tota argumen tatione ſolam ponamus propoſitionem. Vt: Quid repetam exuſtas Ericino in littore claſſes? Quid tempeſtatum regem, uentosq́; furentes Acolia ex- citos? Singulæ argumentat iones ſingulis propoſitio nibus explicantur. Quin una quadoq; propoſitio- ne ſingulis propè uerbis denſamus argumenta. Vt apud eundem autorem: Quin natam egregio gene- ro, dignisq́; hymenæis Des pater, & pacem hane æterno fœdere firmes. Pro eo quod dicere inſtitu- it, ut natam daret Aeneæ, inquit, natam egregio ge nero:argumentum est. Idcirco enĩm colligitur dan dam eam eſſe Aeneæ, quoniam ſit egregius gener. Sic quod ſubdidit: Dignisq́; hymenæis. quanquam id priori propè ſit idem. Sic etiam: Des pater, & curam filiæ, & poteſtatem uno nomine collegit. Sic quod poſtremum poſuit: Et pacem hãc æterno ſœ dere firmes. Breuius adhuc et, quod Dido inquit, cum cauſam, quare coniugium auerſaretur dixiſ- ſet, ſubiecit: Huic uni forſan potui ſuccumbere cul pæ. Cum uellet mollire faciem amoris ſui, huic uni dixit, quaſi iuſtior eſſet ſibi uenia hac in parte, quæ nulli alteri delicto locum eſſet datura. Et cul bæ dixit, non peccato, non crimini. Nec tamen di- it admißuram ſe: ſed potui, inquit, & forſan, & “W ſuccum 394 RODOLPHI AGRIC. ſuccumbere:ut non ipſa factura iſtud, ſed amoris impetu uictum iri uideretur. Hoc itaq; pacto con- ſequemur, ut quandoq; quantumuis multa, breui ter tamen ea dicamus. Nec enim fieri poterit, ut hac denſitate ſtipemus argumèta, ſi uelimus ſingula eis, quos ſuperius dixi, modis dilatandi, id eſt, uel di- uiſione, uel partitione, uel dinumeratione diffun- dere. Breuitas igitur his rebus maximè conſtat. Scholia in caput 6. Aeneas itaq; apud Vergilium.) Secundo Aeneidos- Punica regna uides.) Verba ſunt Veneris ad Aeneam, pri- mo Aeneidos libro. Sic apud Terentium: Placuit, deſpon- di.) Simonis illius Terentiani uerba ſunt in Andria. Quid repetam exuſtas.) Sic Venus Aeneidos libro deci- mo. Quin natam egregio genero.) Drancis oratoris uer ba ſunt apud Vergilium libro undecimo. Quod Dido ait) Aeneidos libro 4. QyVIS SIT OPTIMVS IN DI-⸗ cendo copiæ, breuitatisq́; modus. “ Cabut VII. M gni eſt & uel præcipui in dicendo opus Liudicij, quis ſit orationis commodißimus modus, & quo fine ſit breuitas copiaq́; claudenda. Nec ſanè res eſt, quam facile præceptis compre- henderis, quoniã autores (quorum obſeruatio pri- mam edendorum præceptorum uiam aperuit) non eundem omnes in dicendo ſtatuere modi: cm alijs plena — Uel⸗ lsuel hni e DE INVENT. LIB. III. 335S plena & quodam affluentiæ impetu rapta probe tur oratio: alijs aſtricta & arguta, & neruis ma- gis carne cõmendata eloquentia, placeat. Quoq́; difficilius ſit hæc in alteram partem uel damnare, uel laudare, duo maximi omnis æui in dicendo uiri effcere, Demoſthenes & Cicero, quorũ uter ſue- rit eloquentiæ laude prior, magna fuit ſemper, eritq; contentio inter utriuſq; doctos linguæ, cùm quiſq; uelut patriam hanc laudem, non ſine magnis atq; dijudicatu difficilibus aſſerat cauſis. Cum er- goDemoſthenes breuitatis fuerit amantior, Cicero copiæ: & (ut Quintiliani iudicio huius à me ſentẽ tiæ repellã inuidiam)illi nihil poßit detrahi, huic nihil alijci, nõ erit utiq; facile inter diſſentientia tantorum uirorum iudicia, utrum ſit potius, inue- mre. Si quis tamen certam aliquam, & uelut præfi nitam poſtulet legem, haud inuenio quid rectius ei reſpondeatur, quàm medium illud, quod inter ni- mium, parumq́; et, quod modum uocant, id ut in omni re, ſic in hac etiam optimum eſſe. A quo ſi quis alterutram in partem aberrabit, minus qui- dem erit mea ſententia culpandus, qui in id; quod plurs, quam quod minus eſt, de flexerit. Nam qui minus dicet, aut nõ intelligetur ſatis, aut non ſatis probabit, aut utruiq; pariter: dicentisq́ culpa, rei dano, de qua dicitur, luetur. At ſi plus dicat, quaniᷓ dicenti 396 RODOLPHI AGRIC. dicenti fortè ſit quod obijci poßit, nullo tamen id rerum uel intelligentiæ uel fſidei detrimento conſta bit. Satius itaq; fuerit ſemper, uel faſtidiri potius dicentem, quàm rem parum probari. Modus autẽ quem dicimus ſequendum eſſe, ex inſtituto dicen- tis maximè definiendus erit. Pro cuiuſq; enim deſti natione, ut uel docere, uel mouere, uel delectare cupit, optimus putandus erit eſſe modus, quo pote- rit quiduis horum conſequi, qui dicit. Ergo in re- rum auditorumq; diſcrimine, tota huius rei poſita est ratio. Partem tamen nõnullam ſibi uendicabit, qui dicet. In his itaq; rebus, in quibus credentẽ fin gimus auditorem, docendiq́; tantum dicimus cau- ſa, ut in rebus geſtis explicandis, tradenda rerum natura artium præceptis docendis, reliquisq; id ge nus, quæ brope expoſitione traduntur, breuitas fe rè gratißima est, quoniam id quæ ritur ſolum, ut intelligat qui audit. At cùm res eſt cum aduerſa- rio, qui peruincendus eſt oratione, uiribus est o- pus, quæ plerunq; mora plus, quà m impetu ualent. Quouſq; non probauerimus ergo quod ſumus ag⸗ gre ſi probare, quatenus tamen rei natura proba- tionem accipiet, non uidebimur legitimam dictio- nis impleuiſſe menſuram. Quicquid autem ſupera bit, id huic inſtituto putabimus ſuperuacuum. Mo uendi (quoniam, ut ſæpe iam diximus, n est aliud motus⸗ ſs is if ſeck lopu lin Mire Neef DE INVENT. LIB. III. 397 motus, quùm uehemens quædã probatio) idem mo⸗ dus est, qui docendi. Delectationi latius plerunq; indulgetur. Vnde fit, ut quæ poterant perſæpe pau cißimis abſolui, poſtquam occupauit aures audien di uoluptas, noſtræ oblect ationi largißima demus atq; ex petamus tempora, cu rebus alioquin quan- uis anguſta ſuſſicerent. Ex eiſdem cauſis, quas di- ximus, uenit, ut doctis, prudentibus, grauibus, ſes ueris auditoribus breuior oratio paretur. Facilius enim docentur, uel uolunt uideri diſcere: minusq; affct ibus, & dicẽdi illecebris obnoxios ſe præbet. Populus, atq; omnis promiſcua multitudo, omni cs pia, impetu, ſplendoreq́; dicendi es demulcendus. Idcirco ad illos cuncti pandũtur eloquentiæ ſinus. Nec ſane est ulla maior eloquentiæ fax, quæ ue acriores ſubijciat dicenti ſtimulos, quà m latißima audient ium corona. Eis autem qui dicunt, magna- nimis quidem, & acribus, & indoctis, ſiue ſint ta les, ſiue affectent uideri tales, aptior eſt breuis di- ctio. Quoniam magnanimi natura ſunt imperioſt, fidemq́; non tam orationi, quàm perſonæ deberi butant. Et principes ſingula uerba ſua uelut legem accipi uolunt, ut quos ſæ pe, qua muis pauca grauẽt uerba, & uel ſolis nutibus ſuis deberi obſequium credant. Vnde & in Græco prouerbio est, domi- nos ſeruis ſuis monoſy llabos eſſe. Acres, magis ur- . ge s, 38 KODOLPHI AGRIC gere uidentur breuitate. Indocti non habent unde copiam parent. Ergo quamuis perſæpe malta ſint eis dicenda, ſingulis tamen breuitas magis conue- nerit, ut quanquam longa, accelerata tamẽ dictio uideatur Contra humilioribus, ſedatis, prudenti- bus, doct is, ſectanda magis ect hubertas. Hi ſunt enim, qui uidentur & uelle poſſe rem quamlibet ex acte docere: e& non ſolum quid ſit unumquodq́; oſtẽdere, ſed rationem quAre ita ſit affrre debere. Sic rebus etiam perplexis, dubijs, numeroſis, gran- dibus, adhibenda ect copia. Tenues uerò, & nulli us momenti, apertæ q; & ſimplices, breuiter dicen tur. Breuiter enim poſſunt doceri. In partibus ora- tionis (ſiquidem argumentatione conſtet oratio) longior ex pediet dictio, ut quæ fidem ſit maiori la bore factura. Expoſitioni in uniuerſum breuitas e& aptior, quanquam ex pediant nonnunquam eti am in ſuo genere narrationes huberiores, ut ſicubi res repetenda altius, uel præſertim ſi ſit inferen- dus acrior afectus, ſiue quemadmod ſolet, retinẽ dus uoluptate ſit auditor. Omnis tamẽ in ſuo ge nere expoſitio, debet argumẽtatione breuior eſſe. De exordio & concluſione cu re deliberandũ ext, &c&ι orationis etia magnitudine: ſic ut memineri- mus partes eas, & uelut acceßiones oratiõis eſſe, nec rei docẽdæ, ſed auditoris cõciliãdi cauſa para tas⸗ DE INVENT. LIB. III. 599 tas Facilius itaq; ꝗs copia in eis, ꝗᷓ breuitate pecx. cauerit. Niſi tamẽ præſens rerũ cõditio, latiorem etiã in his part ibus dictionẽ popoſcerit:tu utilita ti nimirũ cedẽt præcepta, quæ in hoc præcipiutur ſolu, quoniã credũtur utilia. Quòd ſi cõtrariũ res ip ſa tulerit, ſicut in omni uita ſolemus, ſic in orati one, non , alias, quanꝗᷓ ſæ pe laudatum: ſed qd nũc Juis in præ ſentia ſolũ ſuerit optimum, ſequemur. Scholia in caput 7· Demoſthenes & Cicero.) De his Fabius Quintilianus lib. 10. Oratores uerò, uel præcipue, inquit, Latinam eloquẽ tiam parem facere Græcæ poſſunt. Nam Ciceronem cuicun que eor um fortiter oppoſuerim. Nec ignoro, quantam mihi concitem pugnam, cum præſertim id nõ ſit propoſiti, ut eum Demoſtheni cõparem hoc tempore. Neq; enim attinet, cum Demoſthenem in primis legendum, uel ediſcendum potius putem. Quorum ego uirtutes pleraſcq; arbitror ſi miles, con Elium, ordinem, diuidendi, pparandi, probandi rationem, omnia deniq; quæ ſunt inuentionis. In eloquendo eſt aliqua diuerſitas, denitor ille, hic copioſior: ille cõc lu dit aſtrictius, hic latius pugnat: ille acumine ſemꝑ, hic frequenter & põde re: illi nihil detrahi poſſet, huic nihil adiici: curæ plus in illo, in hoc naturæ. Salibus certe & cõmiſeratione, ꝗ duo pluri- mum affectus ualent, uincimus. Et ꝗᷓ ſequunt. Quod modi uocãt.) Notũ eſt illud Heſiodi, ιâ*ιρνιιοιπαονHε & Hora rtius: Eſt modus in rebus, ſunt certi deniq; fines. Quos ultra citrach nequit cõſiſtere rectã. Item Phocylides: 7“ &τραπωνοαι 7o A61ορ. &εα Minus ꝗdem erit mea ſentẽtia culpãdus.) His plane cõſona ſunt, ꝗᷓ habet Quimtilianus li. 4. cap. de nar ratione. Et rurſus lib. 12. Non em̃ tam obeſt, inquit, audire ſu peruacua, ꝗq ignorare neceſſaria. Cic ero tum in Oratore: In oĩbusé; rebus, inꝗt, uide dũ eſt, quatenus. Etſi em ſuus cuic; modus eſt, tũ magis offendit nimium, quã parum. Nec ſa- ne eſt ulla maior eloquentiæ fax.) Quantã uim habeat in ex citando Oratore corona aſtätium, de ea re nonnihil attigi- mus lib. I. Dominos ſeruis ſuis monoſyllabos eſſe.) Solẽt i 2 enim 400 RODOLPHI ACGRIC. enim domini imperioſiores rem indignã cẽſere, ſi pluribus u erhis ſit utendum ad ſeruos. Atq; adeò dimidiatis interim ſemiplenisq; uer bis ſat habent, ſi quid actum uelint, ſignifica re. Quoòd ſi quis paulo hebetior, non uel ex nutu, uel ex du abus ad ſummum ſyllabis, quid ſibi Chremes ille ſuus ue- lit, ſtatim intelligat, hui, quæ tum ibi obiurgationes quæ ful mina ?quæ tonitrua? & quid non? Coœlum ruere credas, & Iouem ipſum cum omni ſtrepitu ſuo inde decidere. Tum utilitati cedent præcepta.) Quid enim ſtultius, quid inepti- us, quâm cum diſpendio cauſæ adhærere uelle præceptis? quæ in hoc modò ſunt inuenta, ut proſhnt, non etiam ut offi- ciant. Porro ad exactam totius huius capitis intelligentiam plurimum momẽti attulerint libri Eraſmi de Copia, & qug de narr andi breuitate præcipiunt rhetores. DE DISPOSITIONE QVID ſit, & quotuplx ordo rerum. Caput VIII. E ratione inueniendi, quam commodißim crediderim, ſit nobis hactenus dictum. Nec ſolum, quibus ex locis facienda eſſet, ſed qua faci- lime uia nos ad muentionem eius, quid quaq́; de re quæreretur perduceret, quàm potui conatus ſum apertißime tradere: dixiq;, quæcunq; utilia huic inſtituto, pro captu meo putaui, ut non optimo for ſitan euentu, optima certè ſide. Reliquum est, ut de diſpoſitione pauca ſubijciamus. Et ſunt quidem pauca, quæ de ipſa dicantur. Nec enim res est, queæ conſtet ita multis præceptis. Ariſtoteles in rhe toricis ne attigit quidem hanc partem, in octauo Topicorum perpauca tradidit. Nec maulto plura Cicero & Quintilianus, quiq; alij de ea re dixere tb terin lla XA Ulte DE INVENT. LIB. III. 401 Quo excuſatius nobis fuerit, ſi breuius eam per- ſtringamus. Quam quidem ſi præteriſſemus in to- tu, poteramus fortaſſe Quintiliani autoritate cul pam hanc tueri: qui cum de diuiſione, id est, de ra tione controuerſiarum in ſingula quæ ſtionum ca- pita diducendari dixiſſet, copioſißimeq; eſſet hue locum executus, de diſponendi deinde arte, nullis perpetuis legibus ſtatui credidit poſſe, ſed conſili- um ſumi ex præſenti rerum cõditione. Ego quem- admodum inueniendi uiam, ita collocandi quæ in- uenta ſunt, formam etiam quandã eſſe puto. Quæ quidem ut uaria multiplexq; ſit, neq; in uniuerſum demonſtrari queat: dicentur tamen ea, quæ creber rime cõueniet facere. Extra quæ ſi quid res ferat, quod faciendum ſit, idq; ab his quæ dicta ſunt diſ- crepet, eorum tamen collatione quæ plurimum ob ſeruauimus, præſenti quoq; uſui aliquod ſuccur- ret conſilium. Vtq́; inter ſana numerantur morbo- rum remedia, quæ ſanitat is tempore alioquin per- ſæpe eſſent mala: ſic inter præcepta putabitur, ſi quid ſit quod legem præceptorum ſugiat, in eo or dinem quoq; præceptorum uitaſſet. At difficile erit inuenire, quod Quintilianus credidit inueniri nen poſſe. Erit quidem difficile, poterit tamẽ fortaſſe. Vtq́; à nobis non poßit, uel in hoc tamen conandu, ut noſtro errore alijs cauſam demus felicius iſta ten z tan- 402 RoDoLPHI AGRIC. tandi. Cum ſit autem diſpoſj lItio (ut Cicero inquit) ordo & diſtributio rerũ, quæ demonſtrat, quid qui bus locis conueniat & collocandum ſit: non abs re fuerit fortaſſe uidere in primis, quotuplex ſit or- do rerum quem in diſponẽdo ſequamur. Is mihi tri plex maxime uidetur. Aliæ ſunt enim res quæ ſta- tutum quendam & certum ex ſe habent ordinem: ut annus prior ad annum ſequentẽ. Aliæ uerò ſunt res, quæ uel non habent ordinem: uel quã quam poſ ſet earum certus eſſe ordo aliquis, nos tamen nulli ſequimaur: ſed ſolum utcunq; alia alij aptißime ex dicendi occaſione ſubtexi potect, promde ſubiun- gitur. Quale est apud Liuium cu de Papyrio Cur ſore dicit, ꝙ omnes hunc maxime, ſi Alexander ar ma in Italiã uertiſſet, illi parem deſtinaſſent: hine ſumpta occaſione, quærit, quis fuerit euentus futu rus ſi belli Romanis Alexander intuliſſet. Tertio loco est, cùm rerũ ordinem conſulto turbamus: . quæ priores ſunt, poſteriore loco ponimus. Vt ci brius eſſet dicere, quomodo capta fuerit Troia, de inde quomodo ex lõga nauigatione Aeneas ui tem peſtatũ tandesn ſit in Africam eiectus:quod poſtre mum est, Vergilius primo libro narrat: deinde pri ora illa ſequentibus duobus exe quitur. Primus or ita nole⸗ mus uiei pote t. T. 1 140 ů „ DE INVENT. LIB. III. 407 cant. Et naturalis quidem ordo in quatuor iſtis poſi tus eſt, prout aliud alio prius poſteriusue quadru- pliciter dicitur. E& enim prius aliquid tempore: ut dies heſternus ante hodiernum, & hodiernus ante craſtinum. Eſt & aliud prius ex iſtendi neceſitate, uel(ut aliter loquimur) prius natura. Id est autem buiuſmodi, ut ſi hoc ſit, nõ ideo neceſſe ſit aliud ex iſtere: ſi aũt exiſtat aliud, neceſſe ſit hoc utiq; exi- ſtere. Hoc ergo prius eſt, ut ſi ſit animal, nõ oportet idcirco hoĩ em eſſe: ſed ſi homo est, cõſe quens utiq; eſt & animal eſſe. Prius ergo animal est homine. Hoc pacto prius eſt genus ſpeciebus, partes toto, cauſæ euentis, ſubie ctũ adiacẽtibus ſuis. Dicuntur & alia alijs priora poſitiõe, ut per fretà Gadita- num in orientẽ nauigati, prior eſt Hiſpania ꝗ Gal lia: & hæc prior ꝗᷓ talia, poſt quã Peloponeſſus ſe ꝗtur. Sic cõtrariũ dirigenti curſum, prior ꝗᷓ talia Peloponeſſus erit: & deinceps ut antea quodq;; fuit prius, ita nunc fiet poſterius. Sic & per hoĩs eunti membra, prima, ſi deſcẽdamus, caput erit, poſtrem pedes: ſic aſcendẽti, primi pedes erũt, caput ultimu: mediori uerò ſic unũ quodq́; prius erit, ut huius uel illiꝰ ordinis primo fuerit propius. Poſtremò dicitur prius, q eſt dignatiõe præ ſtãtius. Sic prior ẽ cõſul prætore, et tribuno Prætor, et aur priꝰ argẽto, et argẽtũ orichalco dicimꝰ. Cõuertim tamẽ interim, A404 RODOLPHI AGRIC. . 1 . . „ 2 — 4 ab infimo ordinem ducimus: primumq́; nõ quod n . 1. 5. ⸗ .,ſ N optimum, ſed quod uilißimum facimus: ſic in magi w ſtratibus quæſturã primam, poſtremã dictaturam & in metallis plumbum primùm, auri poſtremum 1 numeramus. Niſi tamen huc ordinem malimus non naturalem, ſed artificialem potius uideri. Plerung; autem fit, ut id quod alia ratiõe prius dicitur, alia . ſit poſterius. Vt tempore quidẽ pueritia prior est quàm iuuenta, æſtimatione tamen & dignitate pu eritiam iuuenta præcedit. Fieri itaq; potest, ut or do qui alia ratione non naturalis eſſet, alio tamen captu ſecundum naturam ſit inſtitutus. ſt, Scholia in caput 8. In octauo Topicorum perpauca tradidit.) Ariſtoteles (e Topicorum lib. S. non in uniuerſum de ordine ac diſpoltio 4 ne tractat orationis cuiusq;, ſed de ea ſola quæ conuenit cer taminibus ac conflictibus iſtis ſcholaſticis, aut ubi alioqui uiua uoce diſceptatio fit. Nec multo plura Cicero & Quin N ilianus.) Quintilianus de diſpoſitione agit lib. 7. Quo in lo- co inter alia multa dicit & hæc: Quapropter totus hic liber ſeruiat diſpoſiti oni, quæ quidem ſi certa aliqua uia tra di in Pu omnes materias ullo modo poſſet, non tam paucis contigiſ ſet. Et paulo poſt: Sed meminerimus, inquit, ipſam diſpoſitio nem, plerunq; utilitate mutari, nec eandem ſemper primam quæitionem ex utraq; parte tractandam. De diſponendi ul deinde arte.) Hic locus Quintiliani eſt inſtitutionum lib. 7, Cum ſit autem diſpolſitio, ut Cicero, inquit, diſtributio re rum.) Sic ferme & Quintilianus: Diſpoſitio eſt utilis rerum ac partium in loco diſtrihutio. Et alio quodam loco:Diſpoſi „ tio eſt rerum quàm optimo ordine collocatio. In rhetoricis ad Hærennium finitur hoc modo: Diſpoſitio eſt, per quam il . la quæ inuenimus, in ordinem redigimus, ut certo quicq; lo co pronũcietur. Quale eſt apud Liuium, cum de Papyrio 6. Curſore dicit.) Locus is quem deſignat Rodolphus, eſt pri- DE INVENT. LIB. III. 405 m decados lib. 9. Prout aliud alio prius poſteriusve qua drupliciter dicitur.) Hæc ea dem fere Ariſtoteles in is quæ uocant poſtprędicamenta. Quanquam is quintum ſignifica- um addit, quo id prius dicitur, quod tametſi ſimul eſttem- - Pre, tamen alterius cauſa eſt. Verbi gratia. Tempore non p æcedit diem ſolis ortus, tamen quia cauſa diei eſt, idcirco pior eſſe dicitur. Fretum Gaditanum.) Quod iuxta Ga- des eſt in Hiſpania. Poſtqu am Peloponeſſus:.) De hac libri ſecundi capite decimo. QyVIS POETIS ORDO, QyIS hiſtoriæ, quis tradendis artibus cõueniat. Caput IXLX. Rdinis ergo hæc ſunt diſcrimina. Dicamus iam, quis ordo, cui orationis generi conue- niat, priusq́; de ea quæ ex poſitione, deinde quæ ar gumentatione conſtat. Quæ igitur ex poſitionẽ hæ bet, oratio, ſiquidem rerum geſturum ordinem ali- quem decurſumq́; recenſet, naturalem temporum ſequitur ordinem. Idq́; nedum ſeuerior & fidem captãs lectoris hiſt oria, ſed læt ius etiã liberiusq́ poëma, ut quod oblectandis ſolum auribus ſit de- ſtinatum. Est tamen differentia poëticæ diſpoſitio- nis ab hiſtorica, uel maxima, quòd poëta quantum ad ipſius, hoc est, ad narrantis perſonam pertinet. in ſpeciem tantum ſequitur temporum ordinem: quantum autem eñt ex rerum geſtarum natura, ple rũq; perturbat eas, atq; à medijs orditur rebus. De inde quæ primæ fuerãt, earum poſterius perſonæ colore alicuius, aut alio quouis commento infert 15§ men- 406 RODOLPHI AGRIC. mentionem. Sic Vergilius (ut notißimo utamur ex emplo) à nauigatione Aeneæ, qua in A fricam tem- peſtatibus delatus e&t, mitium facit, quæ fuit circs finem erroris eius: Troiæ captiuitatem & labore: eos, quibus ſeptimum ad id annum circum marit iactatus, ipſe Aeneas, ſecudo deinde tertioq; libre narrat. Quibus in rebus ſi ſequamur colorem nat rãdi pocëtæ, naturalis quidem est ordo:prius enin erat ut Aeneis tempeſtate appelleretur in Africa, quàm Troiæ excidium erroresq́; ſuos Didoni nar- raret. Sin uerò res ipſas reſpicimus, non perſonas, quibus dat orationem poëta, iam uidemus contrari um naturali, id est, artificialem ordinem eſſe. Pri us enim neceſſe fuit capi Troiam & Aeneam labo res longæ nauigationis illius euoluiſſe: ꝗᷓ ex Siciliaæ in Africam ueniret. Proinde quoq; artificialẽ hunc uocamus ordinem. Simile est in comœdia atq; tra- 2gcdia. Si intuemur enim faciem rerum, quæ dedu- cuntur in actum, quæq́; perſonarum imitat ione ex primuntur, naturalis uidetur ordo. At totum uerò fabulæ cõplexum reſpicienti, cuùm perſæpe ab his quæ circa finem eius ſunt, incipiant ſcriptores: & quæ priora ſunt, perſonarum uerbis per occaſio- nem explicentur: quæq; prima ſunt, ea ultimis quã doq; iungantur: ut in Andria Terentij, ſimul nau- fragium Phanniæ aperitur, & nuptiæ Paphili Gly X DE INVENT. LIB. III. 407 cerijq; cõfiunt. Hæc qui uideat, facile est cognitt. arte autoris bunc ordinem, non rerũ natura, conſtæ rve. Facilime autem hoc poëmati contingit, in quo actus ſunt & perſonæ, quod Agααοια.αιααEreci uocãt. Quoniã paratu ſerè est, quamlibet oratio- nem dare perſonæ. Qua cõmoditate fit, ut perſæpe tlialogi quoq; laſciuiant, & in quoduis undecunq; libuit de flectant, præſertim ij qui paulo lætiores ſunt. Cuius rei apud Græcos ꝗdẽ cũ alios multos, tñ in primis apud Luciani est uidere expreſſa plu rimas in formas exẽpla. Heroico carmini nõ eſt tã ta copia buius rei. Ergo & pſonæ ꝗdem ordinẽ re- uocãt nonnunꝗᷓ, iam pictura res exprimũtur: ià uu tes, manes, oracula, & præterita cõmemorãt, & lõ g& poſt uentura prædicũt. Dada tamẽ his oibus in hac libertate est opera. ut ſi nõ rerũ, quõ eæ geſtæ ſunt, tempor tamẽ, ꝗbus ſub alienis pſonis eas ar rãt, ſaluus ſit ordo. Hiſtoriæ, cuius prima laus est ueritas, naturalis tant ùm ordo conuenerit, ne ſi fi- gmentis iſtis aurium gratiã captet, fidem perdat. Ergo ſi forte hiſtorico narrandæ res eßent Aeneæ, non ille incipiet, unde Vergilius eſt orſus. Sed ſi uolet utiq; Troiæ excidium narratione ſua com- plecti, ab ea faciet mitium. Deinde ſequentur er- rores Aeneæ. hæcq́; ſuis, non Aeneæ uerbis erunt dicenda. Tum denique dicet, quo pacto in Afri- cæ littora ſit ui tempeſtatis eiectus. Iam ſi qua fiet 408 RODOLPHI AGRIC. menti o uerborum Didonis, quibus illa Troiæ, Ae- neæq; caſus ab ipſo percontata ſit, ſatis erit dixiſ- ſe: omnia Aeneam illi recenſuiße, & urbis ultimam noctem, & pericula quibus iactatus ſit. Nec ſolùm erit hic ordo ſeruandus in ratione temporum, ſed etiam eo modo prioris, quo diximus cauſam prio- rem eſſe euentis, & reliquis etiam fere modis prio ris. Nam & cauſæ rerum conſiliaq́; prius explican tur: & ſicubi inſignium uirorum mentio interue- nerit, deſcribuntur naturæ moresq; eorum, quoni⸗ am & ipſi ſicuti autores geſtoresq; rerum, natura bræcedunt eas. Iam in locorum regionumq́; ſitu de ſcribendo, diligenter poſitionem eorum ſequatur oportet: & orat ionem uelut per loca circunferen- ti ſibi, ut primum quodq́; occurrit, ſic aptiſime pri mum docetur. Quod ſi plures res, & nullo in- terſe deuinctas ordine tractet hiſtoria, ut cum ge- ſta eodem tẽpore plura deſcribet bella, quæ quam- uis ſimal geruntur, ſimul tamen narrari nequeunt: in his fere ſcriptoris arbitrio ſteterit, quas res pri ores, quas deinde explicare uolet (conſuletq; præ- cipue rer notitiæ, & quo pacto poterunt illæ com modißime cognoſci, eum tradendarum ſaciet ordi nem. Sic Liuius, quum res ſecũdo bello Punico & in Italia & Hiſpania, alijsq; etiam locis nonnun uno tempore geſtas ſeribit, ſi quando Hiſpanienſes es DE INVENT. LIB. III. 409 res ſumat ſcribendas, longiore noõnunquam tractu proſequitur eas, ſicubi uerò uiſum fuerit, quanq; & interea aliæ fuerint alijs geſtæ locis) quo minus conciſa interim & interrupta mentio rerum, alte- ra cognitioni alterius obſtet. Sic Cornelius Taci- tus, egregius in pimis (ſt quid ego intelligo) autor hiſtoriæ, longiores in Batauis res geſtas, & alia item loco multorum annorum in Britannia bella coniungit: tum rurſus ad aliarum rerum, quas ab- rupit, ordinem reuertitur. In tradendis artibus quæ maxime cõueniat diſpoſitio, unus ex omnibus Ariſtoteles libris ſuis exactißime uidetur effinxiſ ſe, uir cum omni ingenij laude multum, tum neſcio an ordine rerum plurimum admirandus. Quoni- am autem hoc eſt propoſitum cuiusq; docentis, ut ex notiorum contemplatione, ignotiora ſcrutetur (qui ſolus eſt ordo nobis diſcendi) horumq́; & ali orum ad alia collatione conſtantem quandam faci at de rebus fidem. Nequit autem fides ulla de re- fieri, niſi ſi qua contraria ſit accepta mentibus per ſuaſio, ea prius euellaturi. Primùm est ergo, ut ſi quis dixerit aliquid ea de re, quam tract amus, ali ter atq; nobis uidetur, illius expugnemus ſententi- am: ſi modò is ſit, euius mentio iure habeatur. Nam temeraria cuiuſquam aſſertione permoueri, ineptu eſt. Vt autem ſecuritatis hoc es, contemnere leuio raʒ⸗ 4d0H% RODOLPHI AGRIC. ra, ita modeſtiæ præbet ſpeciem, dißimulaſſe eos, quorum uſu est opinioneq; cunctorum recepta au toritas: aut quibus alioqui debetur ea ueneratio, ut cõtradict ione illorum magis ſimus irritaturi au dientium animos, ꝗ nobis adiuncturi. Sed hæc iudi cij ſunt magis. Quod ordinis est, hoc ſufficiet dixiſ ſe, maximè naturale eſſe, ut antequam noſtra cõfir memus, amoliamur aduerſa. Deinde cùm noſtra ex plicabimus, à generalioribus, quoniã notiora ſunt, ſemper ducẽdus erit ordo. Deinde per ſpecies eun- dum. Et hæ ipſeæ ſpecies rurſus fortaſſe(ſi tam la- te pateant) genera fient, inq́; alias erunt ſpecies di ducẽdæ. Singula ergo, ut primum quodq; ſumimus, ſic erunt deinde tractanda, ut dicatur: quæ ſit ſub- ſtantia eorum, quod definiendo fit: ſi tamen eiuſmo di res ſit, ut ſit definienda: notiores enim ſunt non- nunquam, quàm ut hac indigeant cura. Tum quæ partes ſiut rei, dicẽdum: ſi ſint ea natura ut poßint aliquæ eari fieri partes Hinc ea, quæ propriè na- turæ cuiusq́; adiacent, dicẽtur, hoc est, uis illa, qua agit & patitur, & ea ipſa quæ agit quæq́; patitur, & quæ reliqua ſubſtantiam rei circunſtant. IIlud tamen meminerimus, ſolum de re quaq́; dicendum, id quod eo loco, quo de re dicimus, intra complexi rei ueniet, ea ratione qua ipſam tractamus. Nam qui de tuenda ſanitate hominis, doctrina inſtituet, di⸗ == =☛ == = = — — - — = — — = — — — =— = S=— E — S=SS - = S = — — — — —— — ——– 6 — — - — — S ſotnor Cemae (umnp ncier⸗ alal Com Ganlat bfen Reca Deoeor INVENT. LIB. III. 44 ircet ille quidem de homine, non tamen utiq; dicen u Aa ſibi ſumet omnia, quæ tractari de homine poſ- i ſunt: nec quid ſit mens hominis, nec quæ ſint officia 5 . . . uuitæ dd uirtutem ducentia, nec quo pacto paretur boimni eloquentia. Pertinent hæc quidem ad homi ie nem oĩa, ſed nõ ea ratione, qua ſibi hic eum aſſum 4 pſit, id eſt, qua ſanitatem tueri potest. Adeoq; ſor e taſſe non defuerit Ariſtoteli, qui cauilletur, quod . ·n libris, quos de phyſico auditu inſ cripſit, de loco , „ 2 * „ 4 . Airerit & uacuo. Quoniam his libris de eo quod 1 mouetur in commune diſſeruerit, ad cuius tracta- N. . „ 7 twuum, locum, & uaculum non uideri pertinere: ſed e his potius libris debuiſſe de eo dici, quibus de eo HE . . . d quod ad locii mouetur diſſerit, qui de cœlo &mun do uocantur. Sed datur ferè iuſta libertas hæc ma- nis inge niſs, ut quemadmodum locupletes patres- familias in domibus ſuis aliquid licentius citra re- Te . . . ⸗ „ 8 prehenſionem inſtituant, ita & doct ißimi uiri in- rmjen . . .. . . dulgeant quandoq; animis ſuis, ſatis rationis ſit, illis ita placuiſſe. N Scholia in caput 9 4 . Quæz hoc capite citant᷑ ex Vergilio & Terentio, ea oĩa “ funt nota uel pueris. Quæ ex Liuio & Tacito afferuntur, ea que madmodum hoc loco paucis explicari uerbis haudqua , quam poſſunt, ita ab eo, qui illorum libros cœperit euolue 4 re, citra ne gocium intelligi queunt. Idq; nedum ſenerior.) Valla lib. 2. ele gantiarum cap. 18. ne dum poſtponi uulit. G Complexum reſpicienti.) Datiuus ille eſt re ferendus, à d . . clauſulam, facile eſt cognitu, id q́d pluribus uerbis interpo ſe üitis ſequit᷑. Quod JAlpæαταοα uocãt.) Vide Diomedẽ li. 3. de. 3, car minũ gutbus. Sicubi uerò uiſum fuerit.) Fortaſiæ A4; RODOLPHI AGRIC. uerò, diſpungendum eſt. Ariſtoteles lihris ſuis. )Bugęus i in annotationibus prioribus in Pandect. Eſt enim is Ariſtote- les, qui res omnes, ratione ac nia, ſcientifice tractare ſolet, eas etiam quę ſuis natura artificioſe tractari non poſſe uide bantur. Vir cum omni ingenij laude.) Fab. Quintilianus Iib. I0 Cap. I0. Quid Ariſtotelem, quem dubito ſcientia rerũ⸗ an ſcriptorum copia, an eloquendi ſuauitate, an inuentionũ acumine, an uarietate operum clariorem putem. Vt pri- mum quodc ſumimus.) Quintilianus Iib. 4. capite ultimo: Turpiiimum quoq; non ordine exequi, quo quidq́; propo ſueris. Adeoq; fortaſſe non defuerit Ariſtoteli, qui cauille tur.) Recte illud, cauilletur. Nam Ariſtoteles huius ordinis ac diſputationis ſuæ cauſam non plane futilem affert initio tertij libri phyſicorum. Indulgeant quoq; animis ſuis.) Quintilianus lib. I0. ca p. I. Nec; id ſtatim legenti perſuaſum ſit, omnia quæ omnes autores dixerunt, utiq; eſſe perfecia. Nam & labant aliquando & oneri cedunt, & indulgent in geniorum ſuorum uoluptati, nec ſemper intendũt animum, nonnunquam fatigantur, cum Ciceroni interim dormitare Demoſthenes, Horatio etiam Homerus ipſe uideatur. Satisq; rationis ſit, illis ita plac uiſſe. „ Quemadmodũ di cere ſolebant auditores Pythagoræ, auz65 or, ipſe dixit. DE EIS QVIBVS EST OR- dinis inſtituendi facultas. Caput X. T cùm uariæ maltiplicesq;; res in unum quoddam iungentur corpus, quale est, qui hiſtoriam animalium, aut plantarum, aut totius etiam rerum naturæ (quemadmodum Plinius) com plexi ſunt, quale qui facta dict iue clarorum uiro rum memorabilia, quale qui maltiplicem & non unius corporis rerum commemorationem conte- xunt: his per ſpecies rerum diſpoſitio inſtituitur, reddüiturq; cuncta ſuis generibus, quemadmodum Pli DE INVENT. LIB. III. 415 Plinio à cœlo ordienti, deinde deſcendenti in ter⸗ ras, eiusq; naturam in commune reddenti, tum per partes regionesq́; omnes proſequenti, deinde ani- mantia & inanima oĩa per ſuas diuiſa ſpecies, ex- plicãti. Sic Valerius Maximus res memorabiles, uirtutum officiorumq; humanorum genera diſpar- tiuit. Hoc pacto medici, morboru faciut ordinem, ex partibus humani corporis, et à capite ad pedes deducunt. Es&t etiam in quibuſdã non liberum modò uidere (& quem arbitrarium diximus)ordi- nem, ſed ad res plane ſolutum & oĩs prorſus ordi- nis expertem. Vt apud Ouid. in Metamorph. qui in ſumma quidẽ rerum deductione, tempori quandã ſeruat imaginem: uerùm in fabulari ordine, quan- do diuerſißimæ ſunt, nec facile in ordinẽ redigi poſ ſunt, libertate illa, & (ut ita dicam) poetico luſu fi gurarum oĩm utitur, gbuſcunq; tranſitio ad conne ctendas res ſieri poteſt, quò cõmiſſuram quandã re rum nequaꝗᷓ inter ſe coherentin aſſequatur. Diſpo ſitionis itaq; loco in iſtis, est rerĩ cõtextus, nexas q; eas & ꝗdem diligentißime, ordinatas aut dicere nõ poßis. Similiter Cornelius Tacitus in deſcriptions morum Germaniæ, cum dixiſſet non eſſe Germa- manis aurum & argentl, tandẽ ſubijcit: ne ſerrum Idem ſuperest, ſicut ex genere telorum colligitur. Ex cuius uerbi, hoc est, telorum mentioe, ad arma k mſti 44 ROoDOLPHI AGRIC. inſtitutionq́; rei militaris quæ apud Germanos eſt delabitur. Deinde cum in fœminarum mentionem uenit, quòd he ſpectatrices etiam, teſtesq; pugnan tibus adhibeantur, poſtq;; dicat uenerationẽ habe- ri pleriſq; earum non adulatione, nec tanquam fa ciant deas, hinc continuo ſubcit, deorum maxime Mercuriũ colunt: moremq́; religionum hinc ſum- pꝛta occaſione, pſequitur. Abrum pit tamen nõnun quam hanc texturam, ne nimia & proinde leuior affectatio deprehendi poßit. E quidẽ hoc ordinis genus accommodatißimum hiſtoriæ, cuius narra- tionem uolubilem & nuſquam inſiſtentem eſſe con uenit, quod non fieret, ſi certis finibus diſtincta con ciſaq; eſſet, & ſingule partes ſuis eſſent diſcretæ ſpacijs: nunc adeò ſunt nexa oĩa, ut ſemel propemo dum incipere, ſemel eſi nere uideatur. Quod ſi eæ dẽ hæc tractentur, nõ ab hiſtorico, ſed uel à lauda tore, uel qui aliàs quomodo libet diſj butantis præ ſe ſpeciem feratis ea diſtinguat digeratq; per ſpe- cies: dicatq́; primum, quæ natura regionis, quæ for ma hoĩm, deinde, quis cultus erga diuina, quales bello, quales pace, cum publice tum priuatim fru- galitate uitæ, ſeueritate matrimoniorum, cultu li- berorum: qua erga principes ueneratione, erga po pulares æ quabilitate, erga hoſpites beneuolentia, erga omnes nes ſide, religue uel ad hunc modum uel alium DE INVENT. LIB. II. 415 alium quemlibet, dum tamen appareat ordinẽ ces en tum ſequi eum, diceretq; unamqu q; rem non eo lo co quo ſit oblata, ſed quo ſit ab initio diſpoſita atq; bH Adeſtmata. Libera tamen & hæc ipſa diſponẽdi ra tieo est, uel propter hoc, quòd ad nullam unam or- dinis legem potest alligari. Quiſq; enim ordinem, 4 qui ſibi uiſus est inſtituit: nec rerum naturam, ſed 4 animum ſuum ſequitur. Libera ferè ec etiam oratoria expoſitio ea, quam diximus alterius rei AQocendæ gratia parari ſolere: hactenus tamen libe ra, ut ordo eius non ex dicentis uoluptate, ſed can n ſæ utilitate naſcatur. Quoties tamen res ipſa non obſtabit, temporum ordo fuerit aptißimus. Quôch . ſi primæ narrationis partes aſperiores fuerint, ſa gorabiliores reliquæ, non ab re fortaſſe ſit, eis quæ benignius accipientur, occupare animes, & ad priora deinde figura aliqua reuerti Aut ſi for- te feſtinabit auditor, quò lãguẽti adhuc animo eius 6 morem geramus, optimu fuerit ab eis neipere, qui bus notitia cauſæ cõtinetur. At ubi excitatus ſue rit, incaluerintq; aures eius oratiõe, tu ſi qua fue- „riint altius repetenda, ut ſæpe ſolent: præceduns Eenim pleraq; cauſam longius, ꝗbus præcipuus fa- 9 uor maximaq; eius cõtinentur momẽta, ea cii quæ ſtiões explicabimus, ꝗbus aptißimẽè iungi poterut, 1 i erit inſerẽda. Quam ꝗqdem rẽ utilẽ eſſe facilius 466 RODOLPHI AGRIC. est ratione colligere, ᷓ autorum exemplis. Quoni am rectus ille melior utiq; est ordo, quã iſte neceſi tate detortus. Qui mandat aut literis actionem, quæ ſunt optima, ea ſcribendo maxime cupit expri mere, ne ſi aliter faciat, non auditoris importuni- tas, quæ ex ſcriptis cognoſci non potect, defenden da in ea, ſed ſua ipſius inſcitia culpanda uideatur. Iam uerò partimur mterim narrationẽ, &iid quod alio loco utilius dici poterit, reſeruamus: ut in de- clamatione, quæ Gemini languentes in cribitur, Quintilianus acit. Cum enim ordo mortis, quo al- ter ex geminis in alterius ſalutem occiſus dicitur, plurim muidiæ reo mouere potuiſſet, ad epilogũ maluit differre ei, quod uehementiori afectui hic aptior eſſet locus. Cicero item pro Cluẽtio, cũ pri oris cauſæ narrationi, quæ iudicij corrupti erat, continuo mortem Oppianici, & quæ ſtiones de eo habitas ſubiungere potuiſſet, maluit differre ad proprium cauſæ ſuæ tractatum, quæ ea de re peræ gebatur. Contra uerò matris odium quod propri illius erat cauſæ, cuiq; nihil negocij cum cauſa cor rupti iudicij erat, id tamen primum putauit narrã dum. Eratq́; alioqui temporis ordine primũ: quod quanqᷓ non fuiſſet primum, tamen narrandũ fuiſſe cõtenderim: quoniam matris, qua tota cauſa maxi me premebatur, detrahẽda ante oĩa fuit autoritas. Itaq; DE INVENT. LIB. III. 417 Itacq; quanꝗ pars narrationis uideri potest, quem- admodi & est utiq; narratio, uſum tamen & affe ctum propemodu eius partis exordij præbet, quæ aduerſariorum odio, nobis beneuolentiam cõcilia mus. Eiuſdem etiam prudentiæ, concilijq; eſt, g nõ nudum rerum ordinem continua narratione com- blectitur, ſed ſubinde erumpit afctus, quibuſdã uelut digreſionibus uel indignationis eam uentis conturbat. Cuiuſ modi esè à principio ſtatim:Nam Saßia mater huius Habiti(mater enim à me nomi- nis cauſa, tametſi in hunc hoſtili odio & crudelita te est, mater, inquam appellabitur) & quæ ſequun tur. Deinde non ita multo po: O malieris ſcelus incredibile: &reliqua item. Tum in fine huius par tis effuſius: lam initium quod huic cum matre fue- rit ſimultatis, audiſtis. Sic & in Oppianici crimini bus recenſendis, post nuptias Saßiæ & Oppianici: Sentio, ingt, iudices uos pro ueſtra humanitate hie tantis ſceleribus breuiter à me demonſtratis, uehe- menter eſſe cõmotos. Et paulo post iterum de Au- ria fratris uxore prægnante ſublata. Rurſus maio ri copia post Scamandri, Fabritijq́; cõdemnationẽ de ratione iudicij corrupti, cum uelut aditum ape rit, ut id non à Cluentio, ſed Oppianico doceat eſſe corruptum. Videmus itaq; hac narrandi diligentia artificioq; ſic iaci ab eo fundamẽta cauſæ, ut ſieti 3 am s KKODOLPHI AGRIC. am nullas deinde ſubijceret probationes, nihil ta- mẽ fere plus iudex deſideraturus uideretur. Quod autem ordinis eſt, temporum rectus hac tota nar- yatiõe ſeruatus est decurſus: quod aut artis hic est in diſponendo, id in eo eſt, quoniam ſubinde con- textus eius interrumpitur: quod quidem ſæpius, quàm ut temporum ordo turbetur, in hoc genere narrandi contingere ſolet. Scholia in caput 10. Qui hiſtoriam animalium.) Ve Ariſtoteles. Aut planta- xum. (Vt Theophraſtus. Qui facta, dictaue clarorum uiro rum.) Vt Valerius Maximus, & in Apophtegmatis l'lutar- chus, ag nuper Fraſmus Roterodamus longe copioſiſsime. Ex partibus humani corporis.) Qua de re elegantiſsimum eſt caput apud Plinium in Hiſtoria Naturæ, partium anima lium hiſtoria inſc riptum, lib. 1I. cap. 37. Scripſerunt & Cice-⸗ xo de natura Deorum libro ſecundo, & Lactantius de opi fi cio Dei. Ambroſius libre 1eipenp, Cap.II. lib. 6. & paſsim ſeriptores &vτ.αοε. QVARATIONE PARTIVM orationis faciendus est ordo. Coaput Xl. . 4 Liam diximus rationẽ eſſe diſponendæ ora tionis eius, quæ cõſtat argumentatione, qua les ſunt ſcholaſticæ cõtentiones, ciuiliumq; rerum cõtrouerſiæ, & quæcunq; dem repugnanti audi- tori ſunt approbandæ. In quibus uidendum erit, quis ſit ordo quæſtionum inter ſe, quis item in ſin- gulis quæ ſtionibus argumentationũ, tum quis par tium ec u l lue un im e⸗ id ſin = S DE INVENT. LIB. III. 4195 tium argumentatiõis euiuſch. Brit ſortaſſe, ꝗ par- tium orationis aiſenen ari oblituũ me putet, cre- datq; hanc ante alia explicandam fuiſſe rationem. Nec id ſane me latebat, nec præteriſſem, ſi ulla hui us rei crederem tradenda eſſe præcepta, aut eſſet alius ordo earu, quã quo numerari ſolẽt, quiq́; ex uſu eari colligitur, & gus ipſis pene præferunt no minibus, hoc est, ut prima 1ſi it ꝓœmium, hinc nar- rat io, tum cõfirmatio, poſtremus epilogus. Na quo ties id ect orat ionis genus, ut aliquæ partium iſta ru ſint ei ſuperuacuæ, tũ cum deſint, nihil est quod de earum ordine dicatur. Illud uerò neceßitatis po tius, ꝗᷓ præcepti fuerit, quoties uel occupatio audi toris uel temporis anguſtia cogit nos, ut ſpecie ſes ſtinationis, faſtidium audientis fallamus, incipia- mutq; à narratiöe: th uelut digreßione quada, quæ fueramus ante narrationem dicturi, dicamus ante cõfirmationem, ſubijciamusq́; narrationi proæmi- um. Vt tamen non inutiliter huius loci tractatum attigerimus, illud interim admoneamus, non ſolum in initio dictiõis, promij uſum uenire, ſed in me- dio quoq; oratiõis decurſu:ſicubi uel noua quæ ſtio tractetur, uel locus aſperior, præmuniri ea, & ali- quo quod ꝓœmij uicem habeat, ſolere aures placa ri. Quemadmodi: in oratiõe pro Cluẽtio, cuius mo Qo ſum uſus exi plis, Cicero de cenſoria nota dictu 4 nis: 42 0 RODOLPHI AGRIC. rus: & paulo posd, cum Cluentium lege de ſendere uellet, & oſtendere lege corrupti iudicij tantũ iu- dicem, non etiã eum, qui ad corrumpendũ coiſſet, teneri. Sic pro Murena Catoni reſponſurus, pluri- mis uerbis cõtendit à iudicibus, ut Catonis autori- tatem aduerſ. ues reum, pro præiudicio ne accipiãt. Scio iſtud à rhetoribus tum vο„πo id es, præ- ſumptionem, tum præmunitionem uocari, numera- riq́; à quibuſdã inter figuras ſententiarũ. Quod ſi ue hoc ſiue brocœmij noĩe uocetur, nõ magni refer re crediderim, dumodo conſtet tamen eundem ehe uſum eius, ex eiſdem duci rebus, ex quibu⸗ proæmi um petitur. Quod tamen cur non ita uocent, non ui deo quid ſit cauſæ. Nam cum & narrationem præ- cedere argumentatio poſit, cuiuſmodi ſunt qua ſti ones, quæ pro Milone tractantur ante narrationẽ: epilogus in media dict ione fiat, ut in Verrẽ de Philodami ſupplicio, & de Nauarchorum item, Ci ceronem uidemus feciſſe: cur nõ etiam & proœmi uum & nouum quoddã principium medium inſera- tur dictioni, ſi ĩ præſertim noua tract atur quæ ſtio, uel locus aliquis qui curam eam poſtulet, & in quo magna cauſæ momenta uerſentur? Id aut quod ſo let de narratione præcipi, ut ea cõſirmatiõem præ cedat, ſi c accipiendi est, ut eius quæſtionis, cuius narratio est, brecedat cõfirmationẽ. Quod ſi quæ: ſtio⸗ S== S== 0 =ãͤ ‚— S== =Sr SS =22 = =S = = —– =) — — DE INVENT. LIB. III. 421 ſtionem eam, alias neceſſe ſit quæſtiones præcede- re, nimirum neceſe erit priores quoq; cõfirmatio nes earum explicari. Quemadmodu eo in loco, de quo iam diximus, pro Milone factkuidemus. cum enim narratio quæ ſtionis eius eſſet propria, quaà in ſidias ſtruxiſſe Clodium probare uoluit, quid atti- nebat narrari, niſi probatum ante ſoret inſie diato- rem & latronem iuſtè occidi, & nihilneq; à Sena tu, neq; à Cn. Pompeio contra Milonem eſſe præ- iudicatum? Similiter pro Cluentio in ue ſtione ue neficij, nullo uſu ea quæ ad exitium pertinebãt Op biamici, ſuperiori narratiõi ſubnectebãtur, Juan rerum continuus eſſet ordo, ergo ad propriũ quæ ſtionis ſuæ tractati illã reſeruauit Orator. Quin etiam in hac ipſa que ſtione, cum ex priore oratio nis parte notæ iã eſſent Oppianici Cluentijè; ber ſoneæ, argumentatiões quæ ex cauſi is, berſonisq; du cebatur, præ poſuit narrationi. At cũ ex re ipſa & tormentorñ ordine, quibus aduerſarij cõtra Cluen tium utebãtur, cõfutandi eſſent: tum demum, quo- niam ea cotinebantur narratione, ſubiecit illam, ſi malih iudicum conſuluit tædio, qui longã iam ora tionem audiendo defeßi, ſi rurſus narrare fuiſſet orſus, quoni lõgius adhuc dicturum credere po- terãt, offenſiores fuiſſent. At cum in media rerum uelut ſpacia, ip ſo⸗ Ggimektagis⸗ rapuiſſet, guanq 5 tuaum * 7 422 RODOLPHI AGRIC. tum narraret, apparebat tamen eum rem paucis (id quod ſecit) eſſe abſoluturum. Sed de partibus orationis hæc obiter admonuiſſe ſufficiat, nunc er- go quod inſtituimus proſequamur. Sscholia in caput II. Aliam diximus rationem.) libri huius cap.9. Cicer de cenſoria nota dicturus.) Cn. Lentulus & L. Gellius cen- ſores, notarant Cluentium, quaſi is iudicium illud corrupif ſet, quo damnatus fuerat Opianicus. Qua de re uerba factu rus Cicero, primum aures placat, ac ue lut aditum ſibi munit ad aures iudicum, ut uidere eſt in ipſa pro Cluentio oratio ne. Cum Cluentium lege defendere uellet.) Lex erat, pri mum dicta Sempronia, deinde Cornelia de ſic arijs & uene Hicis, quæ lex præter alia multa & de eius capite quæri iube pat, qui cum aut ſenator eſſet, aut magiſtratum geſsiſſet, aut tribunus militum legionibus quatuor primus fuiſſet, tame coiſſet, conueniſiet, conſenſiſſet, falſumue teſtimonium di- xiſſet, ut quis iudicio publico damnaretur. Hac ergo lege, Cicero de fenſurus equitem Romanum Clnentiu m, qu aſi is ea lege nõ teneretur, mira quadam arte inuidiam huius de fenſionis, primum à Cluentio, deinde à ſe etiam ipſe repel- Iit. Cuius rei anſa m ei præbuerat T. Accius accuſator: què inter accuſandum delatus huc erat, ut diceret iniquiſsime acturum Ciceronem, ſi legis præſidio Cluentium defende- ret:quãdo æquiſsimum foret, omnes iiſdem teneri legibus: uod illius axioma, manibus (quod aiunt) pedibu scq; reii= cit Cicero. Quod autem addit Rodolphus, le ge corrupti iu dicij ſolum teneri iudicem, non etiam eum qui ad corrum=- pendum coiſſet: ei dicto plane re fragantur ipſa legis uerba, id quod facile animaduerteret is, quiſquis ipſam le gerit Cè ceronis pro Cluentio orationem, cuius diſput atio huc ſpe-⸗- ctat, legem hanc Semproniam pertinere ad magiſtratus, ſe-=- natores, & ad eos, qui primis quatuor legionibus fuiſſent tribuni militum: at Cluẽtium nihil horum omnium eſſe, ſed tantum Romanum equitem: proinde hac lege poſtulari illũ non poſſe. Plura qui uolet, le gat Iure cõſultos Pandectarum libro duodequinquageſimo, ad legem Corneliam de ſica- rijs & ueneficis. Quorum uerba aliquot aſeripſimus libri ſuperioris cap. I0. — = Sic pro Murena Catoni reſponſurus.) Murenam conſu⸗ lem dqeſiguatum, lege Calphurkia de ambitu reum ete rant èMẽ Serpins ins eln un d. Ntolt Menen ginel ggab etot oe⸗ Yidep ica nantt ſtlloc a, qu tur. sexl eruntk nqo⸗ ieaͤus Zenotls cM. eripe Cbus,⸗ umpr aciag nene tem olorl n Nar lndu ſemit ſaitin ſcou⸗ ſehhpr binge Gicip ſihue. ihee Unise ael Glem icte⸗a lgr — — ——, — f⸗ u i == DE INVENT. LIB. III. 425 Seruius Sulpitius & M. Cato, is qui Vticæ ipſe ſibhi mortem coniciuit. Hunc ergo Muùrenam defenſurus Cic ero, poſtea quam Seruio reſpõdiſſet, deinde reſponiurus Catoni. Venio nunc, inquit, ad M. Catonem, quod eſt frmamentum & ro- bur totius accuſationis: qui tamẽ ita grauis eſt accuſator & uehemens, ut multo magis eius autoritatem ꝗ criminationẽ pertimeſcam:In quo ego accuſatore, iudices, primum illud deprecabor, ne quid L. Murenæ dignitas illius, ne quid ex- pectatio tribunatus, ne quid totius uitæ iplendor & graui- tas noceat, deniq; ne ea ſoli huic obſint bona M. Catonis, qᷓ ille adeptus eſt, ut multis prodeſſe poſiet. Bis conſul fuerat P. Africanus, & duos terrores huius imperi Carthaginem, Numantiãcq; deleucrat, cũ accuſauit L. Cottã. Erat in eo ſum ma eloquentia, ſumma ſides, ſumma integritas: autoritas tanta, quãta in imperio Populi Komani, q̃d illius opera te- nebhatur: Sæpe hoc maiores natu dicere audiui, hanc accuſa- toris eximiam dignitatem plurimũ L. Cottæ profuiſſe. No- lIuerunt ſapientiſsimi hoĩs, qui tum rem illã iudicabant, ita quenquam cadere in iudicio, ut nimijs aduerſarij uiribus abiectus uideretur. Quid Sergium Galbam:? nam traditum memoriæ eſt: nõne proauo tuo ſortiſsimo atq; florentiſsimo uixo M. Catoni, incũbenti ad eius perntciẽ, Populus Roma- nus eripuit? Semper in hac ciuitate nimis magnis accuſatorũ opibus, & populus umuerſus, & ſapientes ac multum in po ſterum proſpicientes iudices reſtiterunt. Nolo acc uſator in iudici potentiã afferat, nõ uim maiorem aliqu am, nõ auto ritatem excellentem, nõ nimiam gratiã. Valeant hæc ola ad ſalutem innocentium, ad opem impotentum, ad auxiliũ calæ mitoſorum. In periculo uerò & in pernicie ciuium repudien tur. Nam ſi ꝗs hoc forte dicet, Catonem deſcenſurum ad ac cuſandum nô fuiſſe, niſi prius de cauſa iudica ſſet, iniquam legem iaudices & miſerã cõditionẽ inſtituet periculis hoĩm: ſi exiſtimabit iudic ium accuſatoris in reum, ꝓ aliꝗᷓ præiu- dicio ualere oportere. Scio iſtud à rhetoribus tũ ,Xρα id eſt, pr æſumptionem.) Quintilianus lib. 9. Mire uerò in cau ſis, inquit, ualet præſumptio, quæ νραρ.ραdicit, oum id qd ohijici poteſt, occupamus. Id nec; in alijs partibus rarũ eſt, & pᷣcipue ꝓœmio cõuenit. Sed quanquã gñis unius, diuerſas tñ ſpecies habet. Eſt ein q dam præmunitio, qualis eſt Cice- ronis cõtra Q. Cęcilium, ꝙ ad aceuſandum deſcendat, ꝗ ſem per de fenderat. Quædã cõfeſsio, ut pro Rabirio Poſthumo, quem ſua q̃q; ſententia reprekendendũ farter᷑; qd pecuniã re gi crediderit. Quædã pᷣ dictio. ut, Dicã em̃ nõ augendi crimi- uis gratia. Quædã emẽedatio: ut, Rogo ignoſcatis mihi, ſi 18 giv A42 4 RODOLPHI AGRIC. gius ſum euectus. Frequentiſſima præparatio: cum pluribus uerbis, uel quare facturi quid ſimus, uel quare fecerimus, dici ſolet. Vide Ariſtotelem in Rhetorica ad Alexandruũ, ca pite de oc cupatione. Cuiuſmodi ſunt qſtiones, ꝗᷓ ꝓ Milone tractatur ante narrationem.) Tres ſunt qſtiones, quas diſcu tit Cicero in oratione Miloniana antequam narrat. Primag ecꝗd ei fas ſit int ueri lucem, ꝗq hoĩem quoq́ᷓ modo à ſe occò ſum fateat. Altera, de piudicio facto à Senatu. Tertia, de Põ peij pᷣiudicio. Et in Verrem de Philodami ſupplicio.) Hic Philodamus ciuis Lampſacenus fuit, cnius filiam quõ pex uim contenderit uiolare Verres, & q́ deinde modo patrem ipſum una cum filio, iniquiſſimo iudicio dãnandum, occidẽ⸗- dumqd curarit, tertia in Verrem actione explicat Cicero. Et de Nauarchorũ item.) De horum longe miſerrimo ca- ſu, ſupplicioq;, multa Cicero in Verrem actione ſeptima. Similiter pro Cluentio.) Hãc cauſam iam ſemel; iterumq attigimu s:eſiq; hic locus eiuſmodi, ut intelligi plene nõ que at, ni ſi perlecta oratione tota. Quod ſi quæſtionem) Hoe dicit: Cõtingit in eadem cauſa plures tractari quæſtiones, ac proinde cum unaquæq; quæſtio, ſua m habeat & narrationẽ & confirmationem, ideo neceſſe eſt ut confirmatio ꝗqſtionis pꝓrioris ſit ante narrationem ſequentis quęſtionis. QVOMODO ORDINAND AE in dicendo quæſtiones. Cap. XII. Væ ſtiones quæ ueniunt in orationem (quo niam de earum diſpoſitione primum dicere ordo propoſitus nos admonet) eæ quandoque ſunt prorſus diuerſæ, neq; ab uno aliquo capite deſcen- dunt: Vt ola in Verrem repetundari crimina. Sin- gu la enim ſuam capiunt quæſtionẽ: quæ ſuis tabu- lis, teſtimonijs, decretis, argumentis cöfirmantur. Nec redigitur alia ad aliã: quandoquidè unaquæ- uiis per ſe, repetundaru crimen, in quo ſumma iudi eij uerſatur zcõtinet. Tale est, cum quæritur a phi loſo n ſben 1¹ ſole eui (yi ti tbu DE INVENT. LIB. III. 42½ loſophis, an materia diſtinguatur à quantitate, & habeat ſine illa partem diſcretã à parte. Vtrumuis enim horum per ſe quæri potest, ut alterum aut ne getur aut affirmetur. Aliæ ſuut quæſtiones, maltæ quidẽ, ſed ab una deſcendẽtes origine, quemadmao dum ſecundo libro demonſtrauimus maltas ab una deduci quæ ſtiones, diximusq; na ſei alias ex uerbis ipſis quæſtionis, alias in uerbis incluſas eſſe, alias ex conditione quadam accipi. Quæ oĩa cuiuſmodi ſint, illic explicata ſunt à nobis. Quoties igitur ue nient in orationem diuerſæ quæſtiones, ipſisq; (ut dicimus) fontibus diſcretæ, ſiquidem nihil alteri ex plicande ab altera afferetur, liberum erit utiqg de qua uolemus primùm diſſerere. Niſi ſit grauior ali qua, quæ plus ad explicàdum poſcat laboris, & re liquæ uel ad dicendu tenuiores ſint, uel ad proban dum faciliores: tum recenti adbuc & nulla audien di moleſtia fatigato auditori rectißime obijcietur ea, cuius difficultas ꝗᷓ maximè alacres requirat au res, minoribus poſtea &uelut appendicibus, uel feſ ſ. us etia benignius intendet. Deinde ꝙ pronior erit in iſta fides, cũ dicentis autoritas maioribus appro bandis fuerit cõfirmata. Cũ ſuerit enim animis ac- cepta ex oratione priore perſuaſio, incipiemus des inde nõ dictioni modò credere, ſed homini. At cum que ſt ionis alterin⸗ fides, alteri quæſtioni innixa quo⸗ 426 ReopoLPHI AGRIC. quolibet eſt, de ea, quæ aſtruendæ uel ſubuertdæ alterius in ſe continent momenta, prius ect dicen- dum. Vt ſi quæratur à priſca philoſophia, an ſit animus human immortalis, ſitq́; ſummũ hoĩs bo- num uirtus: ei gdem qui ueteris Academiæ uoluiſ- ſet eſſe, id quod prius est prius explicãdu ſuiſſet, immortalem eſſe aĩ m:deinde quod iã hinc probari aliqua ex parte potest, uirtutẽ eſſe ſummu bonũ: quoniã manentibꝰ poſt mortem aĩs, multiũ uidea- tur noſtra intereſſe, recte ſecuùsue uitam peregiſſe. Cõtra uerò ci dixiſſet Epicureus, nõ uirtutem, ſed uoluptatẽ ſaumm eſſe boni, pmagno ad id ſibi ſuiſ ſet adiumento, docere ci corporibꝰ interire aĩos. Ideo enin: ſtultißimũ eſſe uideretur, ſplendida uir tuti noĩa ſectari:cũq́; mors ſupra ceruicemimmi- neret, ultro nos præmori, & exiguis his uitæ bonis fraudare noſmetipſos in uita. Huic ergo idẽ fuiſſet ordo ſeruãdus. At Stoico, ꝗ cum uirtutem nõ ſum- mum modo bona, ſed ſolum putaret, attamen cre- debat interire aĩ am, quandoq; quidem ſimul cum corpore, quandoq; ut post corpus maneret, tãdem etiã dißipari tamen atq; emori, libera fuiſſet ei ra tio, utrã harũ quæſtionũ præponere maluiſſet: aut ſi quis eligendus ordo, prius de uirtute dixiſſet, tũ de interitu animi, ne de illo prædixiſſe, ſequentis de uirtute oratiõis detraheret fidei. Sic & in ciui libus cauſis uidemus quæſtiões eas, quæ magis ad * 6. DE INVENT. LIB. tII. 4=7Z mMuidia reorum, ꝗᷓ ad ſummã iudicij pertinebãt, ꝗ4 ab els firmari cauſa, nõ eæ firmari à cauſa uidebã⸗ tur, & ab accuſatoribꝰ præpoſitas eſſe, & à patro no quoq; prius eſſe cõfutatas. Vt in Murenæ cau- ſa, ſolutius eñ in Aſia uerſatũ eſſe ſaltaſſeq́;. Pau- ciora ꝗdem hæc.At in Cæliũ tã multa, ut lõge ma- xima pars patrocinij ſit de criminibꝰ, quæ ſunt ex tra cauſam. Ergo cũ ſint adiumẽta cauſe iſta, pri- us quoq; à Cicerõe dilulentur. Pro Cluentio cõtra, quoniã crimina, defenſa corrupti iudicij cauſa, lig de poterãt uideri ab accuſatorũ odio profecta, iſta ait cõfutata nihil iudicij corrupti cauſam adiuuiſ ſent, idcirco Cicero in finẽ ea cõiecit oratioõis. Cum uerò ab una prima quæſtiõe, multas deducimus ali as quæ ſtiões, quod pleriq; diuiſionẽ rhetorũ uocæ runt (qua utilẽ quidẽ ante oĩa ueruis atq; oßibus cõtrouerſiæ inueniẽdis Quintilianus rect ißime ſi- mul & eruditißime dixit) tum hec obſeruanda diſpoſitiõis erit ratio, ut primas eas ponamus quæ ſiones, quæ ex ipſis naſcuntur uerbis. Proximas, quæ incluſæ ſunt in uerbis. Poſtremas quæ ex cõdi tionibus accedunt. Quod ita eſt accipiendum, ſi rerum de quibus quæritur ſit ea natura, ut poſ- ſint ex eis omnia hæc quæſtionum genera deduci. Quòd ſi res ipſæ aliquod horum generum non ad- mittent, in eis tamen quæ ſuſcipient, præſcri- btus ordo ſequendus erit: primumque quæſtio⸗ 41S CRoDoLpPHI AGCRIC. ves eas quæ naſcuntur ex uerbis, quæcunq; demum erunt, rectißime excutiemus, anteꝗᷓ ſequentium ge nerum attingamus quæ ſtiones. Hæ ſunt enim quæ- ſtiones, quibus an ſit aliquid, quæritur, guas uelut in præ ſumpto nece ße est eſſe, priusqᷓ quicꝗᷓ ulla de re quærere ulterius poßimus. Deinde per ſingulæ erba quæ continentur prima quæ ſtiõe, ducimus or dinem quæſtisnum. Primum quidem earum, quæ uerbis incluſæ ſunt, ut quæq; maxime generalis eſt, ſic primam facimus. Po & ſequuntur quæ minus la te patent, ſic, ut poſtrema ſit, quæ contractißima. Tum conditiorales ſubduntur, quas iipſas Juoq; ber generales ſpecialesq; diuidimus ſingulatim. Cõ ditionalium uerò inter ſe, non facile eſt dare certã ullam diſpoſitiõis legem, niſi ſit in eis quæ ſtio, quæ poßit alij quæſtioni firmamenti aliquid præbere, quemadmodi prædiximus, ea ſemp prius erit tra- ctanda. Quòd ſi non ſit, tum primam facimus quæ ſtionem aliquam, quæ maiori ui mentem auditoris occupet: poſtremã uerò quæ ad probandũ plurimi poßit: in medium, quod ſolet in agmine fieri, debili ores recipiuntur. Sumamus exemplum paulo libe- rius, quò facilius poßimus hæc o?a una quæſtioe cõ plecti. Quæramus ſit ne inter laudes Achillis nu- nre Pentheſi. lleã ad Troiam occiderit. Pri- mum eñ, fuerit ne Achilles, fuerit ne Troia, fue- rit ne id nice li⸗ fua eſi⸗ er DE INVENT. LIB. III. 429 rit ne, Pentheſilea. Nam quæ de Amazonibus Tro iaq́; dicutur, nõ defuerũt autores, ꝗ uetuſtatis hæc cõmenta potius, ꝗᷓ ueritatis monumẽta putauerint: utq́; nõ omnino, maxĩ a tamen ex parte ſcriptoruũ libertate cõſtare. Deinde ia ext, an occiderit Ahil- les Pentheſileã, an occiderit ad Troiã. Hinc ſequi tur iã id ꝙ quæſitum est mitio, an ſit inter laudes ei ducendu. Certu eſt, aduerſarijs nõ poſſe de hoc ullo pacto cõuenire, niſi cõuenerit pri de illis quæ priora ſunt. Ergo ſi ꝗd illorũ est, quod in dubium uocare uelimus, neceſſe est præcedat id tractatum huius quæ ſtionis, de qua ſumma contentiõis est. Et hæ ꝗdem quæſtiones in uerbis ſunt. Poſt hæc inclu- ſas uerbis tractamus, in gbus ferè obſeruatum est apud autores, ut ex ordine unu quodq; uerbũ pro- inde ut primũ est, p oës quæſtiones explicent: gene rales primu, deinde coditionales. Mihi rectißimé ordo ex occidendi uerbo incipere uidebitur:ut, an fuerit cuiusꝗᷓ ofendere aliquẽ: demnde, an occide- re:poc, an occidere Pentheſilea. Qua ꝑ conditio- nes ia diuidimus, an occidere mulierẽ, an mulierẽ armis conſpicua, an nobilitate memorabilem, an auxilini iure ferentem patriæ, amico regi, afflictæ fortunæ. lã an fuerit hæc Achilllis, cuius generalẽ quæ ſtionem præpoſuimus cuũ diximus, an fuerit cu iusꝗ. Ergo & ipſum ꝑ conditioões diuidemus: an oc = 1 cidere 17 430 RODOLPHI AGRIC. cidere hancœminam fuerit uiri, an uiri fortis! an Græci, an præſtãtißimi inter eos, an his maioribus orti, an hoc pacto inſtituti. Poſtremo iam ſequitur (quia multi interest excuſate tantm aliquid fa- cias, & an laudẽ etia ex facto uindices) an ſit pro- pter iſta laudandus. Nec hæc eò ptinent, quoò cre⸗ dam has os quæſtiones, uel etiã alias malto plu- res, quæ ex quæ ſtiõe iſta poſſunt deduci, excutien das eſſe dicenti: ſed ut in eis quas uiſum fuerit, quasꝙ́; expediet explicare differentẽ, oſtendamus huberius in hac copia, 95 faciendus ſit ordo. Non est putemus, ſe blum primarũ quæſtionu, quæ ex diuiſione na ſcuntur, habenda diſponẽdi rationem, quin & ſingule queſtiões rurſus diuiſione diſpo- nuntur. In declama tione quæ Mathematicus in ſcri bitur apud Quintilianu, quoni tota prope cõtro- uerſia ex eo pendet, quod fingitur in themate, ma- thematicũ prædixiſſe, uiru fortẽ, deinde parrici- dam fore, qui naſceretur: quæſtio cõditionalis eſt, an ſatis magna cauſa uoluntariæ mortis, ſit prædi ctio mathematici. Quod ſi doceatur uerum dixiſ- ſe, ſatis utiq; magna erit cauſa, hocq; est in quod probaturus incumbit. Præmittit tamẽ quæſtionẽ, an etiã ſi falſum dixerit, ipſa tamẽ denuciatio tan ti ſceleris debeat ſatis eſſe cauſæ cõſciſcendæ mor- tis. Poſt hãc iã ſegtur, an uerum dixerit. Id auũt ob tineri 7 —ͦ = = =— — — ☛n— — S =— — — =— = = — — = = — — — = =ẽ — — — — —☛ = — = — — = — SS. ☛SE— — —., — SS = — =⸗-ß — — = =—☛ — —— — = — DE INVENT. LIB. III. 4 1 tineri non potest, niſi ante ꝓbetur, artẽ eſſe mathe maticã. Quod ex duabus pendet quæ ſtionibus, an ſiderũ motu res humanæ regãtur: &, an poßit is humano deprehẽdi ingenio. Quæ cum utraq; do- cuiſſet, tũ colligit, & huc mathematicũ ueru dixiſ ſe:idq; multis argumentatiõibus puincit. Cicero ſiꝰ militer in ſecũda Philippica, cũ reſpõdet Antonio obiſcienti ſibi ingratitudinẽ, neceſſe erat, ſi debe- bat cõuinci ingratitudinis, ut accepiſſet aligd ab Antonio. Deinde, ut quod accepiſſet, beneficiũ eſ- ſet. Poſtrem, illum gratiã non habuiſſe Antonio. Hunc itaq; ordinẽ ſequitur. At beneficio (in quit) ſum uſus tuo. Quo? Negat ſcilicet. Dicit tamen id ſemper præ ſe tuliſſe. Subijcit deinde: Sed quo be- neficio? ꝙ me Brunduſij non occideris? Docet id, quod acceperit beneficium non eſſe. Poſtremò, ſed ſit beneficium, quandoquidem maius à latrone ac- cipi nullum potuit, in quo potes me dicere ingra- tums Sic etiã continuo pos de literis ſuis, quas An tonium recitaſſe reprehẽdit, primi coarguit inbu manitatem eius, qui literas ullas recitandas putet. Deinde, quas ſi ſuas eſſe neget Cicero, probare ne- queat illius eſſe. Demu, quanꝗᷓ agnoſcat eas, ſicuti facit, nihil eſſe in eis, quod accuſare poſit Amoni- us. Quiſquis uiderit iſta, diligenterque perſpexe- rit, facile cognoſcet, quomodo cuncta hæc uelut 1 2 gragdibus 4 2 RODOLPHI AGRIC. gradibus quibuſdam ducãtur: utq; perueniri adſe- quentia niſi per priora non poßit, ſi modò ea quæ priora ſunt, dicenda credamus. Adeoq́; prioribus adiuuãtur ſequentia, ut quis priora forte ſatis cð ſtanter teneri nõ poßint, ſequentiũ tamen integra plerunq; maneat fides. Mutat᷑ tamen hic ordo quæ ſtionum, & eiuſdem generis quæ ſtionu alia, alijs in cauſis fit diſpoſitio. Vt pro Murena, de crimini- bus quæ extra cauſam erat, brimum dixit Cicero, quoniã leuia & inania nulliusq; momenti erãt, ut ſubleuatis illis atq; contemptis, totius accuſatio- nis autoritatem pondusq; primo auditu uideretur ſubleuaſſe. Vnde tanquam ex illa fiducia erupit, ut diceret: Bene habet, iacta ſum fundamenta de- fenſionis. Pro Plancio, quoniã in dignitatis cõpara tione præcipua cauſeæ illius uis (ut accuſator arbi- trabatur) nixa erat, inq; eâ uehementißimé ( quod ex Ciceronis deſenſione perſpicere licet) incubue rat: tract at ergo Cicero primã hinc partem: à qua⸗ cum deieciſſet e’, quod difficile nõ erat, à tota de- ieciſſe cauſa uideretur. Ante oĩa enim curandum est, ut initio firmũ aliꝗd & quod bene ſperare au- ditorem de tota cauſa faciat, bonatur. Credédiq;, non ſine ratione iactari ab oĩbus, principium cu⸗ iuſq; rei potißimã eſſe partem. Euitatur interim berſpicuus ille & nimii diligens ordo, quo ars ma gis in r. lisar Uin). 6. Galia! riam ſinare tel e latus Tul n ad ſeten fumha lnea Uamd ſculor len Ci Enull Ulzel C ſteun ſphn imit aab. latun Gg DE INVENT. LIB. III. 433 gis in occulto ſit, minusq́; ſuſpecta ſit auditori di- ct io, quæ non ex dicentis aſtu, ſed ex re nata uidea tur. Non quòd nõ optimus ſit ad rem quanq; docen dam, ordo exactißimus, quin & decor etiã præci- puus orationi, quemadmodk rebus oĩibus ex ordine accedit. Sed ſicut in uita, qui animorum:ſic in ora- tione, qui aurium gratiam captat, non quæ rect ißi ma, ſed quæ perſuaſioni alienæ accommodatißi- ma, neceſſe est ſequatur. Scholia in caput i2. Ordo nos admonet.) Referuntur hæc ad principium ca pitis antegreſsi. Vt omnia in Verrem repetundarum cri- mina.) Lege repetundarum qui tenerent᷑, explic auimus pri us. Quod ad hunc attinet locum, cum C. Sacerdos prætor in Sicilia fuiſſet, ſucceſsit ei in pᷣtura Ca. Verres, qui cum pro⸗ uinciam eam obtinuiſiet triennium, & multa ibi libidino- ſe, auarè, crudeliterq; egiſſet, tandem aliquando ſucceden- te ei Metello, Romam reuerſus, repetundarum à Siculis po ſtulatus eſt. Qui omnes p̃ᷣter Syracuſanos & Mamertinos, M. Tullium illo tempore florentem defenſionibus amico⸗- rum, ad accuſandum Verrem deſcẽdere compulerunt. pro pterea ꝙ hunc iam pridem neceſsitudine quadam ſibi deuin ctum haberent, ut qui Quæſtor prætoris Sex. Peducei in in ſula ea fuiſſet, & cum inde diſce deret, multa eis oratiõe ea, quam Lilybæi habuerat, benigne eſſet pollicitus. Hac ergo Siculorum cauſa ſuſcepta, multis criminibus accuſauit Ver rem Cicero, quorum pleraq; tam diuerſa ſeparataq; fuere, ut nullum alteri probando acc omodari poſſet, ſed ſuis ſin⸗- gula eſſent quæſtionibus explicanda. Quuemadmodum ſecundo libro demonſtrauimus.) Ca⸗ pite undecimo. Vt ſi quæratur à priſca philoſophia.) A pri ſcis philoſophis. Sit ne animus humanus immortalis.) De animi immortalitate uariæ fuerunt philoſophorum ſenten- tiæ. Plato immortalem facit. Epicurei ſtatim ut à corpore ſe paratur, interire eum confirmant: Stoici, manere quidem eum aliquãdiu, uerum poſt tamen diisipari, atq; in nihilum 1 3 redigi. 4 3 4 RoDOLPHI AGRIC. redigi. Frequens eſt in huius rei mentione Cicero, qui ubi- cunq; ſeſe offert occaſio, l'latonis ſententiæ libens ſubſcri- bit. Qui ueteris Academię.) Academia locus erat iuxta Athe nas, uhi diſputare ac docere ſolebat Plato. Vnde dicti ſunt Acade mici, quorum etſi nomen unum, tamen duplex ſen- tẽtia fuit. Vude & duplex facta eſt Academia, una uetus, al- tera noua, quemadmodũ explicatum à nobis eſt lib. 2. Virtu tem eſſe ſummum bonum.) Quam ſententiã Stoicorum dixi mus iam aſſeri à Cicerone Tuſculana quinta, in paradoxis, & expendi etiam in libris de finibus. Voluptatem ſumma bonum eſſe.) Ea ſententia Epicuri fuit, quam apud Cicero- nem I. lib. de finibus defendit Torquatus. Vt in Murenęg cau ſa, ſolutius eum in Aſia uerſatũ eſie, ſaltaſſeq;.) Obiecerãt enim Cato & Sulpitius Murenæ Aſiam, & præterea ſalta- torem eum Cato appellarat: quę duo crimina diluit Cicero, priuſquam ad reliquas duas accuſationis partes progredia tur. At in M. Cælium tam multa.) Nam cum auri à Clodia accepti, & ueneficij eſſet accuſatus Cælius, tam multa præ- ter hæc obiecta illi fuere, ut uel minimam Ciceronianæ ora tionis partem occupent ea, de quibus erat conſtitutum iu- dicium. Quam utilem quidem ante omnia neruis atq; oſsibus controuerſiæ inueniendis Quintilianus rectiſsimè ſimul & eruditiſsime dixit.) Lib. 7. Quæ ex ipſis naſcuntur uerbis.) Quæ quæſtiones ex uerbis ipſis naſcantur, quęue ex ijs quę uerbis incluſa ſunt, de his lege lib. 2. ca. II. Quod Pentheſile- am ad Troia m occiderit.) Hæc Pentheſilea regina Amazo- num fuit, conſanguinea earundem reginæ Hippolytes, quãa ſuperius diximus occiſam fuiſſe ab Hercule. Qua perem- pta, Pentheſilea exul cum ſuis, Priamo contra Græcços auxi lio uenit, in eoq; bello ab Achille occiſa eſt. Sic ferè Diodo rus. In declamatione quæ Mathematicus inſcribitur.) Eius declamationis argumentum eſt eiuſmodi: Vir fortis optet præmium quod uolet. Qui cauſas uoluntari æ mortis in ſe- natu non reddi derit, inſepultus abüciatur. Quidam de par- tu uxoris mathe matic um conſuluit. Is reſpondit uirum for tem futurum qui naſceretur, deinde parricidam. Cum ado leuiſſet qui erat nat us, bello patriæ fortiter fecit, reddit cau ſas uoluntariæ mortis, pater contradicit. Cicero ſimiliter in ſecunda Philippica.) Verba Cice ronis habent ad hunc modum: At beneficio ſum uſus tuo. Quo? Quanquam illud ipſum quod commemoras, ſemper præ me tuli. Maluas me tibi debere confiteri, quam cuiquam minus prudenti nõ ſatis gratus uideri, Sed quo beneficio: Quod me Brun- dulij lobcri⸗ e difem. exſen⸗ tug r ndlir Pri, mhri eto⸗ ecau berit U⸗ 10 ee⸗ Nune lngt c lnid Ue rlien Uirkl⸗ Ann ſengi lgnrr⸗ orutd Mo rn lNe ⸗ 1 1 ſer n N Aet ttnd Nun Nl DE INVENT. LIB. III. 4 35 2 duſij non occideris? Quem ipſe uictor, qui tibi, ut tute glo riari ſolebas, detulerat ex latronibus ſuis principatum, ſal uum eſſe uoluiſſet, in Italiam ire iuſsiſſet, eum tu occideres? Fac potuiſſe. Quod eſt aliud P. C. bene ficium latronum, ni ſi ut commemorare poſsint, ijs ſe uitam dediſſe, quibus nõ ademerint? Quod ſi eſſet bene ficium, nunquam ij qui il- lum inter fecerunt, à quo erant ſeruati, tantam eſſent glori am conſecuti. Quale autem heneficium eſt, quod te abſti nueris àâ nefario ſcelere? Qua in re non tam iucundum ui- deri mihi debuit, non interfectum à te: quàm miſerum id te impune facere potuiſſe. Sed ſit beneficium, quandoqui- dem maius à latrone accipi nullum potuit: in quo me potes dicere ingratum? An de int eritu reip. queri non debui, ne in te ingratus uiderer? & c. Sic etiam continuo poſt de lite- ris ſuis.) At etiam literas, inquit, quas me ſibi miliſſe dice- ret recitauit homo, & humanitatis expers, & uitæ com- munis ignarus. Quis enim unquam, qui paulum modò bo neorum conſuetudinem noſſet, literas ad ſe ab amico miſſas, offenſione aliqua interpoſita, in medium protulit, palam recitauit? Quid hoc eſt aliud, quàm tollere è uita uitæ ſocie tatem? tollere a mic orum colloquia abſentium? Quàâm mul ta loca ſolent eſſe in epiſtolis, quæ prolata ſi ſint, inepta eſſe uideantur. Quâm multa feria, neq; tamen ullo modo diuul ganda. Sit hoc inhumanitatis tuæ, ſtultitiam incredibilem nidete. Quid habes quod nuhi opponas homo diſerte, ut Mu ſtelæ Thamiſio & Tironi Numiſic uideris. Qui cum hoc ipſo tempore ſtent cum gladijs in conſpectu ſenatus, ego quq te diſertum puta bo, ſi oſtenderis, quo modo ſis eos in ter ſic arios defenſurus, Sed quid cppones tandem? Si ne gẽ me unquam iſtas literas ad te miſiſſe, quo me teſte conuin ces? An chirographo, in quo habes ſcientiam queſtuoſam? Qui poſsis? ſunt enim librarij ma nu. Iam inuideo magiſtro tuo, qui te tanta mercede, qu antam iam profer am, nihil ſa- pere docuit. Quid eſt minus, nõ dico oratoris, ſed hominis, qu àm obijic ere aduerſario, quod ille ſi uerbo negarit, lon- gius progredi non poſsit qui obiecerit? At ego non nego, teq́; in iſto ipſo conuinco non inhu manitatis ſolùm, ſed eti- am amentiæ. Quod enim uerbum in iſtis literis eſt non ple num humanitatis, officij, beneuolentiæ? Et quæ ſequuntur. Preorro de Murenæ & Plancij cauſa non eſt cur hoc loco quicquam dicamus, cum antea de Aotraqut dixerimus, L 4 Quo A36 RODOLPHI AGRIC. QWO PACTO DISPONEN-⸗ dæ argumentationes. Cap. XIII. R gumentationum diſpoſitio in eis, quæ ?èr Aqxri& Græci, Cicero demonſtratiua 40 cauit, quæ uidelicet ad oſtentationem tantùm uo- luptatemiq audient ium diſſeruntur, ex arbitrio fe rè pendet eius qui dicit: abundeq́; ſatisfecit, ſi de- corem, cuius ſolius esſt cura ſibi, diſpoſitione conſe quitur. Eiuſmodi ſunt laudationes, uituperatiões, E& panegyricorũ pleriq;, qui ex laudatione in ſua dendi quandam imaginem nonnunꝗ deſcendunt. Quoniam aut laudantur bona, uituperantur con- traria:in hoĩe quidem primi laudamus animi bo- na, ut ſcientias, ut uirtutes. Corporis uerò & for- tunæ bona laudamus dupliciter, uel quia bonorum animi ſunt indicia: ut uires, quia ſignum continen tiæ: opes, quia frugalitatis: uel ꝗa bene ſit eis uſus, ut opibus ad liberalitatem, uiribus ad fortitudi- nem. Contraria quoq; interpretatione, uitupera- mus hæc ipſa, & harum contraria. Per ſe enim, nec bona ſunt, nec mala: ſed ex eius qui habet, ingenio accipiunt nomen. In reliquis rebus laudamus utili- tatem, quam præ bent nobis: & ea præcipuè parte bona cenſemus, qua proſunt. Sic den patrem, recto rem rerum noſtrarum, cuſtodem, protectorem, da torem uitæ, proſperitatis, quietis, omniumq́; quæ felicium DE INVENT. LIB. III. 437 . .—. . felicium expetuntur uotis, fontem, originemq; lau damus. Deinde ſimilitudine laudi noſtrarum: for- tunæ quidem, quod nulli obnox ius ſit: corporis, , malorũ oĩm quæ in nos incurrũt ſit expers: animi humanarumq; uirtutum, unde iuſtum eum, clemen tem, longanimem, propiciũ, ſapientem dicimus. Ea dem ratione in equis, ex uſu noſtro, geſtãdi aran- diq; commoda numerantur: quanti bello, quantum pace nobis præſtent. Tum quod alacritate ad peri cula, file aduerſus ueteres dominos, patientia labo rum, manſuetudine, obſequioq́; uirtutes noſtras re- ferunt. Ita in corporis bonis, robur, uelocitas, de- cor. Ita in fortuna ſunt ornamenta, phaleræ, frena, cultus, & à maxima quaq; fortuna maxima cura eis adhibita. Similiter, non apes modo:, ſicut copio- ſißime Vergilius: nec pſitaci, ut Ouidius, ut stati?: ſed inanima quoq;, ſicut urbes, portis, regiones, ar bores, plantæ, lapidesq́; laudantur. Sic Plinius ter ram laudat, g propter eximia merita cognomẽ in- didimus ei maternæ uenerationis. Vtilitas hæc eius et: lam mitem, benignam, indulgentẽ, & uſus mor talium ſemp ancillã uocat. Iam uenena noſtri miſer tam inſtituiſſe putat. Imitatio quædam est bæc hu manæ probitatis. Nec ego ſum neſcius iſta figura- té dici(propriè enim qui poſſent?) Ideo & imita- tionem dicimus. Hoc tamen cõſtat quod initio pro 1 5 bolſui, 4 8 RODOLPHI AGRIC. poſui, ſimilitudine quadam uirtutis iſta laudarĩ, cl ſint re uera longißimeè ab ea remota. Sed de laude, quanquam nõ noſtri negocij nunc ea ſit, hæc uelut in tranſcurſu non inutile fuerit attigiſſe. Latè pa- tet enim laus, & omnium ciuilium quæſtionl ras tio prope ex eofonte deſcendit. In iudicijs enim, quid æ qui, quid iniquum ſit: in cõſilijs, quid expe diat aut noceat, quæ ciicta utilitatis honeſtatisq; fi ne quæ runtur. Quis alt non uideat hæc oĩa cum laudatione eſſe cõiuncta? Sed tamẽ laudatio ex di centis deſtinatione in aliud trãſit nomẽ. Laudatio nem uerò tùc proprie ſignamus hoc noĩe, ci lauda mus rem nullii alium in uſum, niſi ut laudemus. In hoc itaq; oratiõis genere, quoniam præcipuè uolu- ptatẽ admirat ionẽq́; ſectamur audientiũ, quæ nõ cõtingit niſi magnis quibuſdã recenſendis, quæ p- ſæpe cũ fidei etiã periculo petuntur: aut minoribꝰ in eum modum extollendis, ut magna uideantur. ſic ergo nonnunꝗᷓ inſtituitur diſpoſitio, ut argumenta- tionibus alia ſuper aliam increſcentibus, uelut gra dibꝰ quibuſdam augeatur oratio. Qualis est apud Ciceronẽ laus clementiæ Cæſaris, M. Marcelli re fſituentis. Et ad Quirites item laus beneficij P. R. quo ipſe eſt ab exilio reductus. Quæ quomodo ſi⸗ ant, ſuperius diximus. At in earum rerum laudi- bius recenſendis, quarum ipſa ſibi ſufficit magnitu do: ut — — —, — — — — —— =Sẽꝛ — ☛W =—s — = —,itAe — = S Sos.s - = — = = = = == — Seg = — = — — S r R SS — — DE INVENT. LIB. III. 439. do: ut in Pompeij laudatione pro lege Manilia, in uituperatione M. Antonij, L. Piſonis, cæteroruq; item, nibil ec neceſſe ſeruare hãc extruendarũ ar gumẽtationũ legẽ. Sed aut diſpartimꝰ bona per ſus genera, ſic, ut de fortunæ bonis, de corporis, tů de uirtutibus dicam: ſingulasq́; ſimiliter uirtutes or- dine proſequimur, ut quicquid fecit ad unãquãq; pertinens uirtutum, id ad eam redigamus, Quod di cimus autem in bonis, id in uituperatione ſimiliter de malis est accipiendum, aut uitam totam, ut na- tus, ut educatus est, ut ſeſe geſsit, per temporũ or- dinem digerimus. Aut ipſi nobis diſtributiõem quã dam effingimus, quod pro lege Manilia in laudan- do Pompeio Cicero fecit. Quod fuit quidem facien dum ſibi, quoniam pura laus nõ fuit in eo loco pro poſita, ſed in ſuaſionem uertebatur laudatio, nec Pompeium bonum uirum tunc probare uoluit, ſed utili ßimum imperat orem, in quo dixit quatuor il⸗ la eſſe oportere, ſcientiam rei militaris, uirtutem, authoritatem, felicitatem. Aut ſi multa ſint argu- menta laudis, quorum magna alia, alia leuiora ſint, ne uel leuiora in unum congeſta locum, exili tate ſua uim orationis infringant, uel eam maiora ſupra modum tollant, ordinem quem arbitrarium ſupra uocauimus ſequimur. Itaque ut maiorum robore, leuiorum fulciatur debilitas: & rurſus tenu it ate * 440 RODOLPHI AGRIC. tenuitate leuiorum: impetus maiorum temperetur, miſcemuts ea, iungimusq́; incredibilia probabilibꝰ, ſplendida obſcuris, inſignia ignotis, propria cum bis quæ ſunt aliorum cõmunia: ut hac miſtura, con tinuatio guæda & æ quabilitas accedat orationi. In eis uero generibus, quæ fidem ſolam quærunt, fi dei quoq; est ante oĩa accommodand diſpoſitio, id est, quéadmodu de quæſtionibus diximus, ſi ſint argumentationes, quæ non ſolùm prodeſſe cauſæ poßint: ſed ex quarum aſſeueratione reliquis argu mẽtatiõibus aliqua parte ueniat fides, ut eas alijs præponamus. Sic Cicero pro Milone in ea quæſtio- ne cuius ſæ pe id meminimus, qua diſputat, an poſ- ſit ullus ab altero occidi iure:primu opponit aduer ſarijs M. Horatium, qui ſororem occidit, abſolu⸗ tusq́; eſt P. R. ſententia. In quo uelut naſcẽtis rei Romanæ exemplo, reliqua quæ ſubijcit exempla, legesq;, & teſtimonium ex fabulis quæſitum, inni xa ſunt. Similiter Quintilianus in Mathematico, cum probare uult mathematicum dixiſſe uerum, poſtꝗj probauit ſideribus regi res humanas, & eo-⸗ rum uim poſſe ab hoĩ bus cõprehendi, primum ar⸗ gumentii ponit ipſam mathematici conſtantiam in reſpondendo: qui cùm ea prædiceret, quibus meri to credere conſulens eum pater nõ debuerit, tamen nih texerit: ſed oĩa ſine dißimulatione protule- rit; ereo C. Pexte C ien poc⸗ vit, pendet utiq; præcipue quæ ſtionis iſtius fides ex mathematico. Quemadmodà futurorum oim præ dictioni, nulla re magis credimus, Jeius ſcientia fideq́;, qui prædicit. Recte ergo hoc argumentum tanꝗᷓ firmament, prim ſecit. Præter bæc, ſi non ſit hec in argumentis ordinis cauſa, tum proxima ratio erit, ut aligd quod apud audiẽtiũ animos mul tum habiturum ſit uirium, hoc primi locemus: de- inde debiliora in mediũ recipiamus: poſtremum fa ciamus id, quod arctiſßime auditorem teneat: quo- mam eorum ut proxima, ſic eſt efficacißima memo ria. Quintilianus itaq; in Milite Mariano, in pri ma quæ ſtione, quã fecit, an licuerit eum qui uim in ferret occidere, primà cõfeßionem cauſæ aduerſa rio extorſit. Non(inquit) me hercule poſſum tene- re, quo minus in accuſatorem dolor meus prorum- bat. Quid dicisꝰ Tu ſi tribunus eſſes, hoc feciſſes? ſi miles, hoc tuliſſes? Nihil ferè potuit efficacius di ci pro cauſa, ꝗ quo uel impudentißimus etiã aduer ſarius cogeretur ſecundi reum pronunciare. In fi- ne uerò quæſtionis id poſuit, quod ut nõ ad firman dam ſidem cauſæ, tamen quod maius eſt, apud iudi cis am, potentißim eſſe debuit. Itaq; cum inua- ſiſſet in luxuria nobilitatis, quam maxime ſtude- bat ſeueritate uirtutibusq́; premere C. Marius, ſuh iecit in fine: Dij profecto magnitudinem tuam cu- 444½ RODOLPHI AGRIC. vant imperator ac dirigunt, qui tibi ſuper cæte- ras laudes attulerunt tam honeſtæ ſententiæ occa- ſionem. Quod miles fortiter fecit, ſi abſoluis, tu⸗ um exẽ plum eſt. In afectibus (quod & aute dixi mus) creſcere ſemper debet oratio, & quemadmo- dum inter argumentationes ea, quæ affectus es ca pacißima, ſic in ipſo affectu quod eſt potẽtißimi, recte ponitur poſtremum. Cum enim ſua ſponte ci- tißime areſcant lachrymæ, turpe e& eas dicentis frigore ſiccari. Quod ut in lachrymis, ſic in omni afrctu neceſſe ect euenire, quotiẽs is qui dicit, præ poſitis efficatioribus & acrius in animum pene- trantibus, ad leuiora deinde uelut deſtituta uiri- bus orat ione de flectit. Scholia in caput Iʒ. Quæ 1RIHAXτ—6α² Græci, Cicero demonſtratiua uoca⸗ uit.) Tria, quemadmodum & ſupra attigimus, cauſarum ſunt genera, demonſtratiuum ‚deliberatiuum, iudiciale. Dęæ monſtratiuum uocant, quod in laudando uituperandoq uerſatur. Deliberatiuũ, quod in ſuadendo aut diſſuadendo, hortando, dehortandoue conſiſtit. Iudiciale, quo accuſa- mus aut defendimus, petimus aut abnuimus. Ergo quod ad huc attinet locum, id quod Latini, Ciceronem in Rheto ricis ſecuti, uocant genus demonſtratiuum, Græcis 119IA kRTINp dicitur. De quo hunc in modum Qaintilianus lib. 3. Eſt igitur (inquit) ut dixi unum genus, quo laus & uitupe- ratio continetur: ſed eſt appellatum à meliore parte lauda- tiuum. Idem ali demonſtratiuum uocant. Vtrunq nomen ex græco creditur fluxiſſe, nam & ? yατσι½π & iidl xTmè dicunt. Sed mihi ri HAT†—αα non tam demonſtratio- nis uim habere, quâm oſtentationis uidetur, & multum ab illo encomiaſtico differre. Nam ut continet laudatiuum in ſe genus, ita non intra hoc ſolùm conliſtit. An quiſquam negauerit, panegyricos à1απτπα eſſe? Atqu formam (ua den ſu⸗ rt Vol geme upet Uert n fuce⸗ itn ſaop C Uumn, dol kab Sstun faula, uude Uintun ſlus) 66) ſtci Ne ſonen ltach nnno, tins prol Urite unlee lus 20 ſntot Unper Poltu lilue loq m as Mitun lu de nbot dtetar Cekohis rwi buhe nn el DE INVENT. LIB. III. 445 ſuadendi habent, & plerũq; de utilitatibus Gręciæ loquun tur: ut cauſarumi genera tria ſint, ſed ea tum in negocijs, tum in oſtentatione poſita, Niſi forte non ex Græco mutuantes demonſteatiuum uocant, uerum id ſequuntur, ꝙ laus & ui tuperatio quale ſit quic q; demonſtrant. Et panegyricorum pleriq;.) œvyuρορα, laudem, feſtum, mercatum, conuentum ſiguificat. Hinc, Xòyi ρναοZq hoc eſt, orationes, quæ in laudem cuiuſpiam, aut alioqui in conuentu populi, nõ tam utilitatis, quàm demulcenda rum aurium, uoluptatis q; gra tia apud Græcos dici ſolebant. Etiamfi nonnunquã (ut iam ex Quintiliano oſtendimus) & ſuadendi habebant for- niam, & de utilitatibus Græciæ loquebantur, id quod nec Rodolphus diſ simulat. Quoniam autẽ laudantur bona.) De his Fabius Qint. 3. cap 9. & M. Cicero cum multis alijs in 10 cis, tum etiã in partitionibus. Tum quod alacritate ad pe- ricula, fide aduerſus ueteres dominos.) De hac equorum laude & amore aduerſum dominos, multa le gere eſt apud Plinium lib. S. cap. 42. N apes modo ſicut copioſiſsime Ver gilius.) Quarto Georgicon. Nec pſitaci, ut Ouidius, ut Sta⸗ tius.) Ouidius 2. lib. Elegiarum deplorat ſimul ac laudar pſitacũ mortuũ.ldem facit Statius ad Meliorẽ, li.2. Sylu arũ. Sic Plinius terrã laudat.) Lib. 2, a. 63. Qualis eſt apud Ci ceronem laus clementixæ.) De hoc ſupràâ, huius lib. cap. ). Et ad Quirites.) In oratione qua gratias agit Populo Ro- mano, ꝙ ſe ab exilio reuocaſſent. Quæ quomodo fiant, ſu⸗ perius diximus.) Huius lib. cap. 3. Vt in Pompeij laudatio- ne pro lege Manilia.) Manilius tribunus plebis legem ro- garat, qua Cn. Pompeio decerneretur bellum Mithridaticũ. Eam legem diſſu aſere ſummi uiri ac principes ciuitatis Ca tulus ac Hortenſius, ſuaſit Cicero: & quidẽ ita ſuaſit, ut bo nam totius orationis partẽ deſtinarit recenſendis laudibus Pompeij, cuius laudationis mentiõem hic facit Rodolphus. In uituperatione M. Antonij.) In quem plenis, quod aiũt, ue lis inuehit᷑ Cicero Philippica II. Et L. Pi ſonis.) Hic eſt ille L. Piſo, qui cum Gabinio conſul erat id temporis, quo in exi= lium actus eſt Cicero, qui cũ poſtea ſenatus autoritate, ac P0 pali iuſſu eſſet reſtitutus in patriam, orationem habuit in ſe natu de prouincus conſularibus: idq; ea oratione effecit, ut ambo COSS. Piſo, inquam, & Gahinius prouincijs reuo- carẽtur. Quare üehementer offenſus Piſo, de inſectatione Ci ceronis quęſtus eſt in ſenatu, grauiterq; in illum inaectus, maxime fidautia Cęſaris generi ſui, qui tum Gallias obtine- bat. Ergo huic reſponſurus Cicero, ita eũ retaliat, ut grauiſsi ma ei in ſenatu obijciat crimina, omnic; eum genere ni⸗ 444 RODOLPHI AGRIC. tuperationis proſcindat. Atq; hæc eſt uituperatio itla Piſo⸗ nis cuius meminit hoc loco Agricola. In eis uerò generibus quæ fidem ſolã quæru nt.) Quorum hic eſt finis, ut uera cre dantur eſſe quæ dicuntur, ut eſt genus deliberatiuum & iu- diciale. QCuemadmodum de quæſtionibus diximus.) Capi te proximo. Opponit adueriarijs M. Horatium.) Hic qua arte amiſsis duobus fratribus, tres illos Curiatios, deinde & ſororem iple ſuam occiderit, narrat T. Liuius lib. I. ab ur be condita. Legesq;) Duodecim uidelic et tabularum: quæ gurem nocturnum quoquo modo, diurnum autem ſi ſe telo de fendiſſet, impune ſinebant interſici. Et teſtimonium ex fa pulis quælitum.) Ait enim, non ſine cauſa fictis fabulis do ctilsimos homines memoriæ prodidiſſe, eum Oreſtem, qui patris ſui Agamemnonis ulciſcendi cauſa, matrem Clyte- anneſtram necauiſſet, uariatis hoĩm ſententijs, ſapientilsi- męg deæ Palladis ſententia liberatum. Præter hæc, ſi non hęc ſit in argumentis ordinis cauſa.) Hoc ipſum Fahius lib. 5. ca. de uſu argumentorum: & Cic ero item non uno in loco do- cet, nempe firmiſsima argumenta in principio & ſine locan da eſſe, debiliora uelut in medium agmen recipienda: In mi lite Mariano.) Cuius declamatiõis iam ſemel iterumq; me- minimus. In affectibus, quod & ante diximus.) Libri hu- ius cap. 3. Cum em̃ ſua ſponte areſcant lachrymæ.) Sic Quin tilianus lib. 6. Nunquam tamen debet longa eſſe miſeratio, nec ſine cauſa dictum eſt, nihil facilius ꝗ lachrymas inare- ſcere. Nam cum etiam ueros dolores mitiget tempus, citius euane ſcat neceſſe eſt illa, quam dicendo effinximus, ima go?: in qua ſi moramur, fatigatur lachrymis auditor, & requie- ſcit, & ab illo quem cœperat impetu ad rationem redit, Nõ patiamur igitur frigeſcere hoc opus, & affectum, cũ ad ſum- mum perduxerimus, relinquamus: neq; ſperemus fore ut aliena quiſquam diu ploret. Et in Partitionibus Cicero: Ci- to enim, inquit, exareſc it lachryma, pr æſertim in alienis ma lis. Item in calce lib. 2. ad Herennium. Referunt autem ſen- tentiam hanc ad Apollonium Rhetorem ex Athenęo. DE VERTENDIS ARGVMEN tationum formis, deq́; partibus earun- denm uaria collocatione diſpo- nendis. Cap. XIIII. partes ac ⸗ e n ls ge DE INVENT. LIB. III. 44 7 rtes argumentationum quã capiant diſpa ſitionem, nõ est certis ullis cõprehendere bræ ceptis. Quæ ſint aut partes argumentatiõis, proxi mo libro ſatis multis dictum e&t. Et naturalis qui⸗ dem ordo eſt earũ, ut præcedãt propoſitiones, de- inde ſequatur id, quod ex eis efficitur. In ratiocinæ tione quoq;, prima ſit maior propoſitio, proxima ſit minor, poſtrema cõcluſio. Sic in inductione prio res ſunt ſpecies aut partes, I genus aut totu, quod colligitur ex eis. Velle tamen hanc legè uſ quequaq; obſeruare, frigidæ prorſus eſt & friuolæ cuiuſdã, neſcio an curæ dicam, an cauillationis, certe in fan tiæ & faſtidij. Infantiæ quidem, , nihil poteſt aut minus diſertũ aut magis puerile uideri, ꝗᷓ oia ue- lut puerum dictata à magiſtro ad unã certam le- gem formamq́; dicere. Faſtidij quoq;, quod neceſſe est ſequi eos, qui aures nulla unꝗ uarietate delica tißimã noſtri partẽ tentant reficere Varietas enim, ſicut rerũ oĩm, ſic orationis præcipue leuat tædi- um. Multarum adeò rerũ nobis gratia, non ex ſe, ſed uel ex meliorum etiã ſacietate uenit. Iam etiã pleræq́; ſunt argumentationes, quari tota uis aut duabus propoſitionibus citra cõcluſionem expli⸗ catur, aut altera propoſitionũ pro tota ponitur ra tiocinatiõe. Quæ qualia ſint, ſuo loco demonſtraui mus Feras tamẽ utcũq; leuioribus in rebus hãc ludi . m cram 44 6 RODOLPHI AGRTIC eram uerborum iaculationẽ, in ꝗbus ſolũ os inſtrui tur, & Manes inter di ſputandu circulorum clamo res petuntur. At in eis rebus, ꝗᷓ nõ ideo tantum di- cuntur, ut dicantur, ſed ut aĩos noſtros ſubintrent & act iones emendẽt, quæq́; uicijs eradendis ex in timis mentiii noſtrarum ſedibus adhibẽtur, id et, gquæ moralis philoſophiæ uocamus, ſi hac leuitate imintra primas ſubſiſtt aures, mnania profecto, ina- nia tantũ, irritaq́; uerba fundẽtur. Maioribus er- go uiribus inſtructã orationem & plenioribus ea ferri uelis oportet. Auertendus enim eſt ab eis quoæ placent, quæq́; multo tẽpore ꝓbauit a?us, & ipſe ſibig ut ita dicã) est auferendus. Nec tam docẽdus, ut ſciat meliora, ꝗᷓ cogendus, ut uelit. A qua facul- tate, quantũ abſit confracta illa & ſpinoſa argu- mentandi ratio, non eſt certiore ſigno colligere, ꝗ ea poſteaꝗᷓ philoſophorũ ſcholas ingreſſa eſt, mo ryalis iſta, quam uere philoſophiã dicimus, ſcho- lis prorſus exceſßit. Veterii certe neminem niſi Stoi rorum borridißimum quenq;, ſic diſſerui ſe inue⸗ nias, neq; id ubiq; tamen Et ſi quis huius etiã ſectæ paulo lætiore fuit ingenio, uictus est dignitate, & ſplendidius aliquid dicere concupiuit. Ariſtoteles certe, Plato, & quorum interea in philoſophia pa ribus laudibus eloquentia, eruditioq; celebratur, rarißime putauerunt utendum ſibi nudis illis & ex 4 — DE INVENT. LIB. II. 447 preßis ratiocinationibus, quod ex libris eorum ſa vile perſpectu ect. At noſtri ſeculi philoſophis, ſi gquæritur & arguitur primo & ſecundo, & notan dũ quarto aut quinto, & cõſequentia tenet in bara co, & reliquas id genus ineptias demae, deſtitutos prorſus, & nihil quod dicant habituros uidebis. Nec hæc eò dico, q ea putem eſſe contemnenda: Di ſci enim illa ab incipientibus in ſcholis, & quidem cexactißima cura, uelim, & exerceri quoq;, ſed adeo ut intra ſcholã maneant. A grauiorum ueròͤ rerũ tractatu, doct iorumq́; hoĩm diſputatione: an te omnia, cum poſteritati erudiẽdæ res literis man dantur, crediderin maximeè hanc leuem, neptamq dicendi ſcrupuloſitatem remotã eſſe debere. Nunc autem cum ſint omnia in leuißimas etiam digeſta quæſtiones, & cuilibet quæ ſtioni, uelut ſtatutus le ge quadam argumentationum & notandori de- beatur numerus, implentur ingentia uolumina li- brorum, & totis paginis dicuntur, quæ ſingulis in terdum uerſibus poterant abſolui. Equidem argu mentationem in oratione controuerſa, cenſeo ne⸗ ceſſariam eſſe, tanquam neruos ſine quibus ea ſub- ſiſtere non poßit. Sed quemadmodum deforme nõn modo ſit corpus, ſed nec corporis quidem ſpeciem habeat, in quo ſoli ſint, omnique carne nadatiè nerui: ſic nec orgtionis aut faciem, gut nomen 448 ROoDOLPHI A GRICc. iure babebunt horridæ iſtæ, & una perpetua ſpe cie compoſitæ argumentatiões. Apud Græcos qui dem in prouerbio fuit, ut dicerent, egregia fabula de lente, quoties minor res maiorem in modum tol leretur. Quanto nuc rect ius hi notabuntur, eh bue rilibus etiã nugis diuina ptractent? Vertendæ ſund igitur formæ argumentationum, & partes earumn uaria collocatione diſponendæ. Nec tamen adeò ui tandus ordo rectus, ut credamus non interda ratio cinationem totã proferendam, quod & Quintilia nus fecit in ea declamatiõe, quæ inſcribitur Igno- minioſus cõtra tres rogationes: Ergo, inquit, ſi & lex ignominioſum uult eſſe eum, qui ter cõtra di- erit nec tenuerit: & hic contradixit ter, nec teni it, quomodo nõ ſit ignominioſus, mueniri profect o nõ poterit. Sic & Cicero cu multis in locis, ti pro M. Cæ lio: Si i qua nõ nupta maulier, in quit, lomu pa tefaceret oĩm cupiditati: & reliqua multa, quæ ſubijcit in eam ſententiã, quorum oĩm hæc uis eſt: Nemo poterit dici adulter qui cũ muliere oĩm cu- piditati expoſita conſueuit. Hoc apertum est maio rem propoſitionem eſſe ratiocinationis. Addere de inde debebat minore: Clodia aut talis mulier est. Variauit id dicendi figura, & in eius locum inter rogat eam, fateatur ne talẽ eſſe ſe, an neget. Poſt ad karach partem coneludit, ſ weget ſe talẽ eſſe, ne debere DE INVENT. LIB. III. 449 debere quidẽ uideri à M. Cælio petulantius quic- quam cu ea factum:ſin fateatur, nõ id uideri adul terium ex præcedentiũ ꝓpoſitionum probatione. An in eadẽ oratioe paulo ante couertit prorſus to- tum ratiocinatiõis ordinem, primaq́; cõcluſionem ponit: In M. Cælio nulla luxuries reperietur, nul- li ſumptus, nullum æs alienum, nulla conuiuiorum G& luſtrori libido, quæq; ſequũtur. Hoc est enim, quoch probãdum eſt. Deinde cuũ ſubdit: Audiſtis an tea ceñ accuſaret: minorem propoſitionẽ facit, quæ est: Cælium ſumma eloquentiæ, ſtudiorumq; cura teneri. Poſtremo maiorem addit: Atq; ſcitote iudi- ces, eas cupiditates quæ obijcintur Cælio, atq; hæc ſtudia de quibus diſputo, nõ facile in eodẽ hoĩe eſ- ſe poſſe. vt ſit ratiocinatio: Non poſſunt in eo, in quo eſt ſummus ſtudiorù amor, eſſe & prauæ ca- piditates: in Cælio e& ſummus ſtudiorũ amor, non poſſunt ergo in eo eſſe prauæ cupiditates. Interim proponitur altera ex propoſitiõibꝰ tantũ. Vel ma- ior, ut Quintilianus in Mathematico: Ei, ingt, tan tum debet mors negari, de quo nõ ſufficit hoc pœ- nsæ genus, ut ſe ipſe potius occidat. Hanc propoſi- tionẽ probat. Deinde quod aſſumpturus erat & quod ex eis cõcluſurus, hæc uidelicet: ego uerò ta- lis nõ ſum, nõ ergo debet mihi mors negari: ea ue- lut in bropoſtie tione reil ſatis mmrehedh⸗ prætermiſit. Mm 3 MInte⸗- 45 0 RODOLPHI AGRIC.1 Interim proponitur minor, ut in eadẽ declamatides Quid quòd me futuri dixit parricida? Ratiocina tio ꝗdem talis ſit oportet: Quiſquis præditctus par xicida est, debet mori: ego prædictusſi um parrici⸗ da, debeo ergo mori. E& ergo quod proponitur mi nor propoſitio:quod ſequitur eſt confirmatio ma- ioris, debere mori eum quiſquis parricida prædi- tus eRt. Quod quanꝗ poſſet uniuerſaliter pronun ciari, orator ſingulariter & tã quam de he uno pro nunciat. Quoniam (ut priore libro dixi) uniuerſa les propoſitiones remotiores eſſe, & minus aréte premere rem præſentem uidentur. cholia in caput 14· Proximo libro ſatis multis executi ſumus.) Lic. 2. ca? vy. Velle tamen hanc legem uſquequacq;.) Quintilianus li. 2. cap. I4. Neq; enim roga tiõibus plebis, ſancta ſunt iſta præ cepta, ſed hoc, quicquid eſt, utilita s excogitauit. Qui aures nulla unquam uarictate, delic atiſsimam noſtri partem, ten tant re ficere ) Quis enim, ingt ille, eſt auribus uſqueãdeo patientibus, uti uel pauliſper ferat oratiõem ubiq; fui ſimi- ſem? Tantam ubiq; uim habet uarietas, ut nihil omnino tam nitidum ſit, quod nõ ſqualere uideatur citra huius con mendationem. Gauder ipſa natura uel in primis uarietate, quæ in tam immenſa rerum turba nihil uſquam reliquit, q́d non admirabili quodam uarietatis arti ficio depinxerit. Et ſicut oculi diuerſarum aſpectu rerum magis detinentur, ita ſemper animus circumſpectat, in quod ſe uelut nouum in=- tendat. Cui ſi cuncta ſui ſimilia occurrant undiq;, tædio pro * finus auertitur. Er Quintilianus: Ars porrô, inquit, uariandi eum gratiam præbet ac renouat aures, tum dicentem ipſum laboris mutatione reficit: ut ſtandi, ambulandi, Iedendi, ia- cendi uices ſunt, nihilq eorũ pati unum diu poſſumus. Quæ qu alia ſint, ſuo loco demonſtrauimus.) Lib. 2. cap. 27. In qui bus ſolum s inſtruitur.) In quibus id agitur ſolum, ut dicen di umm paremus, Et inanes inter diſputaadum circulora nmd ſuti ie ſelt utn bue⸗ lerle unce ne Mni ocu 6 4 ges . LDE INVENT. LIB. III. 4 5& ctamdres petuntur.) Vbi hoc unum quæritur, ut qui nos di⸗ ſputantes undequac; circe unſtant, 1 nobis applaudant, & plac ere ſibi ea, quæ dicuntur nobis, plauſ u ipſo ac clamo- re teſtentur. Er ipie ſibi, ut ira dicam, eſt auferendus.) Ita, in quit, affic iendus animus eſt, ut non is ſibi eſſe nideatur, qui adhuc fuit: utq́; probet ea, quæ auerſatus eſt hactenus: &, auerſetur, quæ hucuſq; probauit. Egregia fabula de lente.) Eundem prop bemodum ſenſum habet cum eo, quod legitur apud Gellium 0 * Ooα Abᷣgop in lente unguentum, Intering ponitur altera lex.) Lib. 2. cap. 27. Qoriam ut ptisre ni- bro diximus.) Lib. 2. cap. 19. 4 CAVTIONES ALIQVOT IN. ter argumentandum diligenter ob- ſeruandæ. Cap. XV. Joſent iſta extendi, gauleiplereß; Ben ſor⸗ ma proferri ex autoribns. Sed longum id eſt, & ni fi alioqui multa cura quis, legendis, perſpici⸗ endiſ; ſcriptoribus iſta cognouerit, fruſtra doce bitur. Nam neq; dici omnia poſſunt: & ex corum quæ diximus collatione, facile quis reliqua cogno ſcet. Iud tamen adieciſſe uelim. Quodl ſi qua ſit propoſitio, uel aliquid propoſitiõis ſimile, in quo maius quæ ſtionis momentum ſit poſitum, id rechißi me aliquando antea quàm aggredimur, quod eo cò ficere uolemus, in anteceſſum apud auditores est deponendi, & tanꝗᷓ aliud agamus explicandum. Minus enim ſuſpectum tunc erit, cũ quare dicatur nõ apparebit: credeturq; facilius, & ſecurus ani- mos ladics ſubibit. Sicit minus timentur armd AS2 RODOLPHI AGRIC. quorum nõ intelligituruſus. Inde cum po ederit mentẽ, paratã q́; ſemel ſidem tunc quoq; pferet, cã nitendum erit eo. Fauet enim quiſq; bſuaſi oni ͦſuæ, nemoq; uel ſibi ipſe libenter errorem ſuũ fatetur. Credimusq; multa, nõ quia uera uideantur, ſed ga credimus. Huiuſmodieſt apud Ciceronem illa brin cipio expoſi ttiõis matris Clustij mnuidia, quæ quã- quã bræcipue ueneficij crimini defendendo cõueni at, tamen ſi ,Cit illud defendendum erat, primũ pone retur, poterat tã dubia, ſicut crimẽ, uideri. Huc per tinent altius repetitæ narrationũ præparatiões. Et in altercatiõibus gdem præcipuus est obſeruatiõis iſtius uſus. Ideoq́; ſi qua ſunt, quæ plus ſint allatura cõfirmãdæ intentiõi noſtræ, nõ ſunt utiq; protinus cum eo cõiungenda. Tergiuerſabitur enim & effu gia queret aduerſarius, inuitusq́; pedẽ in laque. quẽ proſpexerit, dabit. Ergo dimouenda ſunt hæc ab eo, quod efficere uolumus, & altius repetẽda, & multitudine ſimiliũ propoſi tionum, quas ſine peri culo daturus ſit aduer ſarius, obruẽda. Quæ cuiuſ modi ſint, ex Platonis dialogis nõ est difficile per- fpicere. Sed nos interim aliquo exemplo quod dici mus, indicemus. Demus Academicum brobare uolẽ tem Epicureo:quiſquis ſine uirtute ſit, eñ eſſe infe licem. Non ſumet ille continuò, uirtutem eſſe ſum- mũã bonu, id enim nihilo probabilis eit, ꝗ id quod intende- fit DE INVENT. LIB. III. 4 53 intende batur: nec id etiã unde iſtud deducitur, uir- tutis cura max ime naturalem eſſe bo? Altius igi- tur ordietur. Quæret, ecquid fateatur aĩ am cor- pore meliorem eſſe? Sed & hoc quoq; muniendum eſt Socratica inductiõe. Quærendum egt, an auri gam curru & naue gubernatorem, & domina do- mo, & principem popularibus, & in uniuerſum quod imperet præſtãtius eſſe buter eo quod paret. an & animi imperio putet corp regi. Quæ ſi con ceflat, neceſſe erit concedat, aĩm corpore potiorẽ eſſe. Quod ubi coõſtare pit, ſequatur hinc, neceſ ſe eſt, act iões & quæchq; animi, corporis rebus eſ. ſe potiora. Quod 1ſ iĩ docuerim hinc propriã animi uirtutem, propriã corporis uoluptatem eſſe: conſta bit uirtutem eſſe meliorẽ uoluptate. Quod ipſum erit fortaſſe quærendum. Ex longinquo rogabit itaq, putet ne eiſdẽ oĩ bus gaudere corpus & aĩm? quod nimirum negabit. Nam & multa poſcit cor- pus, quæ nec indulgenda illi credit Epicurus. Ergo borum aduerſi saĩ us, qui negat ea corpori, gaudet- Sic & animo multa placẽt, quæ corpus auerſatur. Cùm gaudeat autẽ diuerſis, uoluptas corporis erit: quod autem uoluptati contrarium ſi ſt, nihili inuenie mus, niſi uirtutẽ. Ea pertinebit igitur ad aĩm. Hæc ergo bona utriuſq; erunt. Quod ſi et propriũ ani mi konun uirtus, erit & ſummum bonam: cum de- m 5 monſtra⸗ monſtratum ſit ante, meliora eſſe quæ ad animè, I quæ ad corpus pertineant. Cumq; non ſint alia propria hoĩs, ꝗᷓ animi & corporis bona (nam fortu neæ bona ſolum dicuntur, ga iſtis deſeruiunt) erga animi bona, quoniã meliora ſuut, ſumma ſint opor tet. Et hæc ꝗdem cum ſint uirtutes, neceſſe eſt, qui ſine eis ſit, eſſe cũ ſummo malo, qd' uiciũ erit. At- qui quiſquis ci ſummo malo eſt, infelix est. Br⸗ g iã efficitur quod mtẽdimus, quiſquis est ſine uir tute, infelix eſt. Quòd ſi à proximis cœ piſſemus, Ninde digrederemur ad lõgius poſita, inſolention aduerſarius negaret oĩa, neq; puenire nos ad aligdg ſineret un uã, quod ipſe cõſiteretur. At cũ ea pro ponimus, quæ diſtäãt multu, neq; ſeré quicꝗj negocijꝗ uidẽtur habere cũ eo, quod proponimus, facili dat aduerſarius tanꝗᷓ nihil ad ſe ptinẽs. Vnde datur cõ feſſum nobis aliqꝗd arripere, n quo pedẽ( quod dici ſolet ſigamuc, ad quod ſi alio pueniremus ordme, negaret id ipſum aduerſarius, ne uinculis argumẽ tationum teneri uideretur, & aliquid confiteri, ex guo coutra ip um regredi poſſemus. Sed quemadmodum à ſummo quodã cacumine betito initio, ad id poſtremum, quod probare de= ſtinamus del. bimur. ſic licebit eè contrario, & hoe ibſum quod intẽdimus primũ facere, & id adhibi- ta argumẽtatione cofirmare, hancꝙ ipſam argumẽ? 4 KR fftgtionem — N. i 6 f⸗ linu nl , n⸗ ni c ,0 ſen a Pnu dr ſi ſi iu⸗ s ſtt i i n he r 6 PDE INVENT. LIB. II. 41; ationem rurſus alia aſtruere, donec ueniamus ad aliga tandẽ, quod inficiari. aduerſarius nõ poßit. Ssi militer etiã poterimus, ci negauerit intẽtionẽ ad uerſarius, proponere aliquid, quod etiã diuerſum aideatur a propoſi ito, quod det aduerſarius. Id: ei fecerit, tũ ductu eo quẽ obliquu priore libro di Ximus, ex cõtradicente intentiõis cõtradicens eius quod aduerſarius dedit colligere. Quod quomodo Fiat, ſuo loco nobis eſt dict ũ. Huius tamen admoni⸗ tum altercatorem uelim, ut ſciat quam potißimum ex iſtis giſponẽdi rat ionẽ ſequatur, duas ferè in al tercatiõe figuras eſſe oratiõis. Aut enim interrogaö tes, & aduerſarij ſententiã percontado eliciemes aiſſerimus: aut aſſeueram, & noſtrarũ argumẽta tioni. cöſtantia, noſtra ſentẽtiamn eũ tranſire co gimus: Primi genus estzut cũ quærimus, ſit ne uir tus proprium animi opus. Quod ſi dederit aduer- ſarius, rurſus quærimus, es ne opus cuiſq; bonum ipſius· Deinde ſi id quoq; detur, tũ quæritur, ſi tne aĩus optima pars noſtric Poſt hæc, fit ne optimum, quod optimo boni eſt? Hæc etiam cum data fuer- riut, tum relinquetur, utiq; optimi, id est, ſumm boni eſſe uirtutẽ. Secundum genus ed, cu dicimus: Virtus e& ſummam bonit. Idq; probamus, est enia banum animi noſtri, qui est breſtantißimum quod 41 nobi eſt. Quod ſit autem animi bonum nip- . taaick 46 RODOLPHI AGRIC- tus, id rurſus docemus, quoniã proprium opia esꝶ ipſius: reliquaq́; ad hunc modi aſſeueramus, donec uee niamus ad poſtremum aligꝗd, quod probatiõe nõ habeat opus. Cum poßit aut duci ordo ille propoſi tiõum, aut à primis atq; cõfeßis ad intentionem, aut ab intentiõe ad prima & cõfeſſa, per utrã q; fi zuram: apta tamen est interrogatio priori ordini, eſtq; genꝰ ipſum diſſerẽdi tutius atq; modeſtius, & plurium laqueorum aduerſus aduerſarium capax. Nã ſi interrogãti aliqd nõ det aduerſarius, potest inde ſine dedecore referre pedẽ, quod aſſeueranti turpe fuiſſet, repulſum ſe & fruſtra conati faten ti. Aſſeueratio uerò grauior eſt atq; inſtantior, & ordini ab intẽtiõe ad cõfeſſa ducẽdo aptior. Vrget enim aduerſariu, & nò illius cõſenſu, ſed uiribus quc uoluit, extorquet. Sed rẽ ſubeſſe oportet eiuſ⸗ maogli, quam ab inuito nos aduerſario cõfidamus ex primere poſſe. Quæ ſi nõ ſit, ſatius erit interroga tiones experiri. Socrates itaq; apud Platonẽ, ut g nihil ſcire ſe affirmaret, nihilq; habere, quod tanqᷓ pro ſua ſententia diceret: interrogatiõe ſemper eſi uſus, omnemq; oĩ bus in locis diſputatiõem ex ad- uerſariori dictis inſtituit. Et ſicut maximorũ oĩs cæui uirorũ in philoſophia conſenſu, primæ tribu- untur Platoni: ſic omnem altercation rationem, artemq́; ſummo ingenio, pariq́; cura & acumine = iii on ri nmnſe cmat kn gei fenlg geti Gere ſle,i Nn liſie Ercon mrürf ſer inge l ſehub ſelin I elte Ce 9 „ ſeſo 1 e 3 DE INVENT. LIB. MI. 47 Hr dialogis expreßit. Quan non deſtiterit e; Ari- ſtoteles inceſſere, tanꝗᷓ copia effuſum, nouitatis cupidu, eloquendo tumidi, oratiõis oſtentatorem. Fama tamen pro Platone ſetit, & ſteut multorum fauore Ariſtoteles æquauit primũ: ſic maximorũ iudicio Plato hunc proximi ꝗdem, ſed infra ſe ta men ſicut oẽs, reliquit. Quintilianus alit, ſicut de- clamationes, ſic altercationum quoq; propri con didit uolumen, quod & in noſtras peruenit manus, egregium ꝗdem, icut ſunt illius uiri oza. Plato ta- men (Juis ſint etiam inſignes uirorum utriuſq; lin- guæ dialogi) in quis uarios uſus mihi ſufficere uide tur exemplo. Vt ergo quæ ad diſpoſitionem perti- nent, in ſummã quand redigamus, opus est in pri mis quiſquis bene diſponere uolet, ut totã inuẽtio⸗ nis ſuæ ſyluũ, hoc et, oĩa quæciq; dicturus eſt, ue lut conſpectui ſuo ſubijciat. Tum ꝗd in aĩo audi- toris efficere uel it: diligenter expendat. Deinde res ipſas, reriiq; bartes, & uim naturaq ſi ngularum, oĩmq; & inter ſe cõferat, & ce præceptis o?a. Tu nõ difficulter uidebit, ubi temporũ ſequenda ra- tio, ubi per ſpecies res digerenda, & quibuſdã ue- lut limitibus ſi ngula diſcernẽda: ubi aliud ex alio, ut ꝗdq; proximũ aptiſtimumue fuerit, ducendum. Tum ꝗd tribuendũ uoluptati, quomodo uictoriæ Kertsmi,iz ſeruiendi, V que ſtiont ordo, quis ar uten- 4⁵⁸ RoporPenI AGRIe. gumentationum, quis bropoſiti tionn ſeruandus. E& autem diligenti, multaq; cura tractãda diſpoſitio; gquando ueram hæc pars inge nij laudem meretur- Sicut enim opes fortunæ munere imprudentibus p- ſepe cõtingunt: recte aut adminiſtrare eas, circum ſpecti cõſultiq; uiri eſt propriu: c inuentionis co⸗ pia indomitis & in ſanis prope nonnunꝗ datur in⸗ genijs, decor diſpoſitionis & ordo, arte iudicioq ſormatur. Quorum ut illud naturæ felicioris, ſie hoc cultioris doctrinæ ſignum eſt. Optanda aem utracq;, iſtud tamen iuſtius laudees. Scholia in caput 15. limn neq; dici oĩa poſſunt.) Quintilianus lib. 7. Tradi enim omnia quę ars efficit non poſſunt. Vide eunden ‚capite de pronunciatione. Quodſi qua ſit propoſitio.) Vide Ari- ſtote lis octauum Topicorum. Fauet eniin quiſq; perſuali 10— ni ſuæ.) Suum inquiunt, cuicq; pulchrum, ſumusq 9iNτ7 o OXôνπ omnes, ut nonnun in manifeſtis etiam erra- tis nobis blandia mur, ac ne à nobis quidem ipſi uinci ueli- mus. Quis aũt neſcit, hodie multa, etiam a pud magnos quoſ dam theologos, maximis uociferatiõibus idcirco de fendi⸗ non ꝙ ſint uera, ſed ͥd aut nobis, aut ijs Juorum docëtrinam profitemur, aliqu ando talia uiſa ſint. Nemoq; uel ſibi ipfe libenter errorem ſuum fatetur.) Tantũ abeſt, ingt, ut apud alios libenter fateamur errorem noſtrum, ut nobis ctiam iplis ægre eum fateri ſoleamus. In quo pedem, quod- dici 10 let, figamus. Ductum uideri poreſt à bobus aut equis curæ= rum aratrumue trahetibus. Nam ut illis firmiori opus eſt ſo 10, quô ped firment:ita diſputantem, ſolidum firmuũc aliꝗd habere oportet, quo ceu fulcimento ac balſi tota diſputatio nitat᷑. Notum uel pueris eſt prouerbium illud Hieronymiæ num: Bos laſtus fortius pede figit, Verum id alienius eſt abh hoc loco. Quem ohliquum priore! libro diximus.) Lib. ſupe- tioris cap. 14. Et ſicut maximorum omnis æui uirorum in Philoſophia cõlſenſu primętribuuntur Platoni.) Id uel ex Ci sero&S⁸ — ſoone⸗ ſfor the enl Arunl oxiud Gilic. Mon eulo, longote Hum ſoln ca kuiree Otionun sper Orutum enproch UImuſqu Mcolli ſetümile s Cnti gul In jttot poliuig ſus)On Uhurho Ggroua VS Ie Ptide, fuui teire⸗ ſne 6 Vi, S== S=ꝛ — — 7 DHE INVENT. LIB. II. 4g79: derone conſtare poteſt, qui Ariſtotelem ita principem phuilò ſophorum appellare ſolet, ut Platonem tamen ſemper exci- piat. Vt I. Tuſculana. Ariſtoteles, inquit, 1ge ommbus (Pla tonem ſemper excipio præſtans & ingenio & diligentia, cꝗ quaruor illa nota genera eſſet complexus &τc. Plato huùne proximum quidem.) Verbis magis quâm ſenſu, his iimile eſt illud Cicerõis in Bruto: Duobus igitur ſummis Craiie & Antonio, L. Philippus proximus accedebat, ſed longo in teraallo, proximus tamen. Et hunc æmulatus Vergllius: Longo, ſied proximus interuallo. Primæ tribuutur Platoni.) Quintili anus lib. Io cap. I. 1. It5 lib. 12. capite ulrimo: Quæ tandem ars digna literis Piato-⸗ nis fuit. Qintilianus autem, Gcur declamationes, ſic alter- cationum quoq; preprium uolumen reliquit, quodi in no= ſtras peruenit manus.) Demiror ego, cum nihil ferme tam obrutum fuerit hactenus, quin id noſtra hac tẽpeſtate in lu⸗ cem prodeat, qui fiat, ut hoc Fabij altercationum opus non dum uſquam excuſum ſit. Nam ext are ipſum adhuc, id ue- inde colligi poteſt, ꝙ Rodolphus ſibi id uiſum teſtatur ne q; ueriſimile eſt, lutra tantillum temporis inter idere potuii- ſeé. Qud autem ad uolumen atrtinet declamationum, hoc an — Quintilianiſt, uideo uerti in dubium. Sunt enim Aui aiant, ſunt qui negent Verum nihil ad hunc locum. Vt totam inuentionis ſuæ ſyluam.) Materiam rudem, impolitãq;, & adhuc indigeſtam.) Et quihuſdam uelut limi tihus.) Ductum à diſcretione, diſterminationeq; agrorũ. Por ro quæ hoc capite ab Rodolpho tractantur, eadé ferè cũ ali is quibuſdam præcipit Ariſtoteles, octauo Topicorum. DE VSV ET EXERCITATIONE. Ca. XVI. ellem equidem, ut quæcunq; de diſpoſitione V bactenus dixi, adeo & quæciiq; de tota in uentiöe, cui diſponendi ſubiecimus partes, tã aper te potuiſſent dici à nobis, ut nihil fuiſſet præterea rvcquirendum. Feciſſem, ut quemadmodi nlic fides noſtra cãdido fortaſſe lectori excuſata erit: ſic tů fuiſſet facultas laudata. Iam uerò, præterꝗ] quòd ingenij nobis perꝗ tenuis tique uena eſt & apte D gicendi 4ℳ RODOLPHI AGRIC. dicendi aperteq́; uires exiguæ, reru fortaſſe natu- ra obſtat, quo min ſola præceptiõe & artis ratio ne demõſtrada, poßint iſta plene perfecteq;; tradi. Quod ꝗdẽ in oĩ bus artibus, quæ uſus act iõisq; caaa ſa docẽtur, euenire uidemꝰ: ut niſi fuerint lõga cʒᷣ ſuetudine, & exercitatiõe multa firmatæ, futuri potius operis in agendis rebꝰſpẽ ꝗᷓ in præſentia ſub ſidiũ præſtent. Nam & pictor quis multa uel lege rit uel audierit de figuraruũ ratiõe: & quo linear ductu eminentia, quo reducta, quo directa in aſpe th, & ab oculis ſubſidẽtia, ipſaq́; uelut in ſe deli teſcentia: quoq; tranſuerſa item & totã oſtenden- tia magnitud inem ſuã exprimenda ſint: quæ lumi- num, quæ umbrari uis, quanta oculorum uarietas, materia, mixtura: ꝗᷓ multiplex in corporibus par- tium diuerſitas, quæ ſorma, ꝗs color cuiuſq; qug oĩm inter ſe cõmenſio (ſi audebimus latine ſic dice re, quod Græci æοαρετ—ν οτnt) quis edri or do, non modò ut nihilà natura diſtortũ ſit, ſed ut diſpoſitio earum motum quẽdã corporum animo- rumq́; repræſentet. Cuncta hæc quamuis à præce- ptore perceperit, niſi tamen ipſe admouerit tabu- læ manum, & maulta tentauerit, multam operam ſpe profectus perdiderit, multaq́; ſuis fecerit im- probanda: ne faciet quidem unquam, quæ debeanè aliquando probari. Hoc idem in Muſicis ertngr⸗ Nihi 4 DE INVENT. LIBER III. 357 Nihil profuerint multa illa, ᷓ de conficiẽdis Muſico- Fi præcipiuitur inſtrumetis, ꝗbus proportioõibus ſin- gulæ conſonãtiæ naſcãtur: nihil quæ de uocu inter uallis, ꝗᷓ de conſonãtibus & dißonãtibus, & quæ ꝗ- bus conſonatiæ recte aut ſecus ſubnectatur, ꝗᷓ tẽpo rum, ſpacia ſint obſeruanda, ꝗ modi: ſi nõ oĩa diligẽs meditatio aſſuefecerit, firmauerit, indiderit, & pro- be in naturam uerterit. Hoc in rebus ruſticis,. hoc in bellis gerdis, in Repub. adminiſtrãda, in uniuſcuiuſ que uita rite recteq; formada euenit, ut ſuperuacua ſit breceptio, non fuerit induſtria diſcẽtis ſequuta. Quæcũq enim diſcutur operis gratia, præcipue diſ cutur etiã ex opere. Nec ulla res eſficacius recte nos gocet facere, ut ſæ pe faciamus. Quod ſi contingit in aptioribus iſtis & prope manuarijs artibus, ut dif- ſiciliores, & proinde ad pcipiend obſcuriores, ſed & inutiles uideuntur, niſi uſus acceßerit: quãto mi- nus erit mirandu, in hac recõditiore arte primã eius frontẽ tractãtibus, quædã abſtruſi ora uideri, quæ ta men aperiet proferetq́; in lucè creber & diligens rerũ tractatus. Qua ob cauſam nos etiã oĩa fuſius dixi- mus, quã ſolent, qui iſta præcipiunt. Exêplis dein- de oĩa no impleuimus modo, ſed onerauimus etiã, ut quociq; po ſemus modo, cucta quanti in nobis erat, ueluti in blano cõſpicuoq; boneremus. Et hæc ipſa ta men qualiacũq;, & his quantuis meliora contende 2 rim ee RoboLPI AGRIC. in opus uer ba uertätur. vſt 4 ahes husin reku ſae accipio: ſcriptis autorũ cuiuſq; generis expedendis, noſtris deinde ad illorũ exempli quantũ datur e fingẽdis. Quor i: illud eſt ad artis pceptionem cõmo- dius, iſtud ad efficiẽdi facultatẽ efficacius. Sut autẽ euoluendi autores, nõ in hoc ſoli: ut muentionis acu⸗ men, diſpoſitionis decorem, in omni reri orationisq; genere noſcamus: ſed cõmaunis reri humanarli ſen- ſu⸗ us beritiach ex eis accipitur, Cbia quæda ratio- Li ad oem ulum garatur, unde ſemp uelut ex theſau ro, uel pro eramus ea quæ diſpoſuimus, uel eorũ ſi- milia effingamaus. Præter hæc quoq; exi pli, ſenten- tiæ, diuerbia, gene ralis ued rerũ oim deguſta tio ſumitur, & ad oẽm oratioõis uſum apta quædã ſu pellex. Qbtafizttiucki⸗fckttt sruirudiu dicatur oratia Vnde apud Platonẽ, Ariſtot elé, Cice- ron?, Quintilianu, reliquosq; quor in illuſtri nomẽ eſt, oĩ m artiũ oĩsq; humanitatis Pitia quædã elucet. Qua quidẽ eis ꝗ in populo maioreq́; ciuiliũ negocio ru turba uerſantur, Aſus utcunq: &σ crebra gudizdia Eeriendiq; cõſuetudo ſuppeditat. Qui uerò tecto & umbra gaudẽtes, intra ſtudior?i ſecreta ſe cõdide rũt, niſi ab eis ꝗ in literas iſta miſerũt deprõpſerint, nõ uideo unde ea conſequi boſeint. Legendu eſt kergo autoru omne genut ců bropter hæc quæ diximus, tũ kroprer DE INVENT. LIBER III. 463 propter ea ꝗᷓ propria noſtri ſunt negocij, ut collatis cut illori obſeruatiõe præceptis, & iſta explicatius intelligamus, & illori uirtutibus ex præceptioõis ra- tione cognitis, incipiamus & nos ducibus illis pfer- re pedẽ, eorli quoq; ſequi ueſtigia, quos quanti libet de lõginquo poße ſequi, in hac ſeculinoſtri deſidia, uel præcipuã arbitror audẽ. Initio itaq; ſatis habe- bit, tractatas ab alijs, quos imitari uolet, quæ stiones etiã ipſe tractare, eademq́; fermeè dicet ꝗᷓ illi. Interim tamẽ ne nihil agit, ordinẽ mutabit (ſi poterit) quæ ſti oni, argumẽtation, partiiq; argumẽtationis cuiuſ- que, uel oĩ m horii, uel quatenus res permittet: ita ta mẽ, ut ſpeciẽ ordinis aliquẽ, & ipſe aſſequamur. Ti uigdebit, ſi qua quæſtio aut argumentatio poſiit à ſe adiſci eis, quas ille, cuius ductii ſeqtur, ſibi ſubſit. Hinc paucis collectã argumẽtativibus quæ ſtionẽ plu ribus explic et. Quæ ſtrictim breuiterq́; dicta ſunt ab alio, ipſe copioſe: quæ hubertun alius, ipfe auguſtites dicat. Nõ ꝗ ſua meliora putet, ſed ut hoc pacto, ſi- cut pueri ſolent, ꝓximis ꝗbuſq; apprehenſis, ponere gradi diſcat. Poſt hæc quæ ſtionẽ aliquã ꝗᷓ ſimillim propoſitæ accipiat, inq; ea oẽm inuẽtionis diſpoſitio nisq; rationẽ, quã obſeruatã in exẽplo uidet, quate- nus poteſt, conſequatur. Hinc eis quæ dicta ſunt ab alijs, cõtradic ere incipiet, aduerarijq́; tueri partes. Quod quidẽ liberids iã eſt. Multũ tamẽ iuuabitur 1 2 m⸗ 9 1 464 R-ODOLPHI AGRIcC. mnuentione partis aduerſæ, cii propoſitis illius argu-⸗ mtis, facilius admonebitur, ꝗd & ipſe pro ſe dicere debeat. Liberrimu id & cõſummati roboris, cu reli Cto (ut dicitur) nido uolare ſuo arbitratu cœperit: et quaciq; libuit, arripit iter: iſe ſuo ductu inuenit, 7 dicenda ſunt, ipſe diſponit quæ inuẽta: ipſe iã ſuo iu re, ſiue exẽplo facit, ea quæ collata exẽpla probẽt, nõ emẽdent. Quod ubi, quatenus potest, cõtigerit, tũ dada uentisuela, & nö ſolu id, ut bene, ſed ut celeri ter & ſine cũctatione iſta faciamus, conand ũ. Id aſſe quemaur, ſi primi locos oẽs, & oĩa præcepta firmiter affxa memoriæ habeamus, ut quotieſciq; libuerit, cucta uelut uno intuitu ſine cunctatione berſpicere Poßimus. Deinde, ſi multo uſu aßuefecerimus ani- mi, intẽtos ſempꝑ & apertos (ut ſic dixerim) habere oculos, ut ſtatim poſit ex rebus p locorũ ordinẽ de- ſcriptis, conſentiẽtia deſcrepãtiaq́; eruere. Quibus rebus, ſi ullis aliog, cõſequemaur, ut expedite, copio ſe, ſubito de omni re propoſita dicere boßimus. Diffi cile id quidẽ & ardui, non tamẽ maius, ꝗᷓ ut fieri poſ ſit. Ingens enim. immẽ ſa, incredibilis 14 uis metis hu manæ, & cui nihil propemod difficile ſit, niſi nõ uult. Qua i in re ut miracula tranſeã, quæ uidi, ſur- dum à primis uitæ annis, & conſe quens est)) mu⸗ tum, didiciſſe tamẽ ut quæcſiq; ſcriberet aligs, intel- igere & ipſe quoq; tanꝗ loqui ſciret, oĩa mentis cogi- — — — — — — „ — = = — — ——Tͥ.ee — — — —— — wS — — DB INVENT. LIBER III. 465 cogitata pſcribere poſet:cæ cos item p ingẽtia urbii? ſpacia, nõ modò uicorum oĩm flexus ambagesq;, ſed domuũ ſingulari aditus, & oſtia ſine errore permea ririre ſolitos: ea potius quæ quotidie fiunt uideamus, G ꝗbus unũi hoc ſuffecerit è multis, ꝗ eis ꝗ Muſicis organis canunt, tanei poteſt animi uis præſtare, ut manus pedesq; membra rationis expertia, & ſequẽtia alieni imperij nutum, non uiſos antea canendi modos propoſitos ex tẽpore pſallãt, & cu ſuum quodq;, & ab alterius partis diuerſum officii motumq; faciat, oĩa tamẽ in unũ iungãtur concentum:cũ interea ipſa mens præter hæc libro intẽta ſit, in quo ꝙ canit ſcri ptum eſt, unde miniſtris illis mebris, ſequi debeãt, depromit. Quod ſi potuit animus iſtud obſequid alia docere mẽbra, repugnãtia etiã, & nõ niſi longo uſu domãda: quãto facilius erit ei ſuũ agere opus, & hus ius rei facultatẽ nõ modò imperare ſibi, cu ſit ei co- natus expeditior, ſed & perficere, quanto eſt uis ſua corporis membrorum efficacior. TSta ferè ſunt quæ de parte illa dialectices (quã in Lalera uocãt) arbitror potuiſſe dici. Nec me la- tet, hæc oĩa, ut inbreuẽ admodi præceptorũ ſumma arctarẽtur, pfacile fuiſſe. Sed ego (ſi ꝗd poter ut iſta prodeſſe) malui ſpacioſis ea dicere, & legentit uti litati cõſulere (ſi qui erit, ꝗ legẽdis iſtis fructũ ali- quẽ conſecuturos ſe credãt) quã ſi p capita tant re⸗ * 466 RODOLPHI AGRIcC. rum irem, uideretq́; doctos potius ꝗd didiciſent ad- monere: ꝗᷓ docendis ꝗd diſcere, & qua uia deberent bPræſcribere. Rectius itaq; credidi, cei poßem quidẽ, breuiori ducere itinere, ſed eo aſpero, difficili & impedito lõgo potius flexu, ſed læto magis & molli⸗ ore, minusq́ ſpinis obſito circuire. Nec iſta dico, ꝗs laudem huius meæ rationis captẽ, quã quidẽ cum ex omni ingenio meo, tũ ex hoc præ ſertim labore mini- mè auſim ſperare:ſed quo mihi lectoris æquanimita tem coneiliẽ, ſi ſciuerit nõ mei facti hac in re, ſed uti litatis, brofectusq́; ſui ſequuti eſſe rationẽ. Quã ſi cõſequimur, boni conſulti erit: ſin minus, uoluimus tamẽ, conatiiq́; præ ſtitimus, qui ſicut pleriſq; in re- bus uel ſolus laudi ſufficit, ita mihi non arroganter eum, ad ueniam ſperauerim ſuffecturum. Fitnis. Anno LXXX. III. Non. FE. Scholia in caput 16. lam uero præterꝗᷓ qᷓd.) En ſummã R odolphi modeſiiã, Quo minus ſola pceptiõe.) Quintilia nus li. 7. ca p'ult. Quãa Oręci οανιττπſi u cät) Mi†1ρ*⁵α%Græcis menſurã ac modum eile, norunt uel pueri. Hine fit ιποÜ, quã re- centiores cõmmenſurationẽ, Rodolphus cõuentionẽ inter pretatur. Budęus in placitis philoſophone, s rον apinë AAMWIö interpretat accõmodatas numeron ꝓportio- nes. Nili tñ & ipſe admouerit tabulæ manum.) Niſi & ipſe pingere occeperit. Præter hæc qᷓ; exẽpla. Exemplũ dixi- mus fupra eſſe rem geſtã, aut perinde ut geſtã, ꝗᷓ ad ſuaden dum aliq uid aut diſſnadendũ, ad la udaãdum uituperãdumue adhibetur. Senteitiæ.) Sententia eſt ofo ad mores & com munẽ hoĩm uitã pertinens, oſtendensq; qd aut fiat in ea ꝓple rucqh; aut ſteri oporteat: Vt, Princeps ꝗ uult oĩa ſe nener e DE INVENT. LIBER. III. habet multa cognoſcere. Neceſſe eſt multos timeat, quem multi timent. Feras, nõ culpes, ꝙ matari nõ poteſt. Diuer- bia.) Par œmiæ, ꝓuer bia, ada gia. Eſt autẽ parœmia, quëad- modum eã finit Eraſmus, celebre dictum, ſcita quapiã noui tate inligne: Vt, Ego in portu nauigo. Quid cani cũ balneo? Ignem gladio ne ſeces. Qui uero tedo & umbra gaudẽtes) Qui in foro & in hoĩm frequentia nõ uerſant, ſed in eis de- Iiteſcunt locis, q̃ ſtrepitu carent, ac ꝓinde aptiora ſunt ſtu- dijs. Cü relicto, ut d?, nido.) Ductum hoc eſt ab auibus, poſteaꝗᷓ diu ſatis àQ par entibus in nido alitæ ſunt, & uolãdi, ut ſic dixerim, artem ſeu modum edoctæ, tã dem aliqñ nido xelicto, ſuis ipiæ alis nitunt᷑. Tum dãda uentis nela.) Ductũ à nauigãtibus. ngens em̃, immenſa, incre dibilis eſt uis in- genij humani, & cui nihil ꝓpemodum difficile ſit niſi ꝙ nõ uult. Sic M. Cic. ad Brutum: Magnum, ingt, opus, olno, & ar duum Brute conamur, ſed nihil difficile amanti puto. Quo- circa ſi ꝗ facultatem hãc diſſerendi ceu difficilem ac arduãʒ mimis ghorreſcent ac deſperabunt, hi primũ (ut Quintiliani uerbis dicã) renuntient ſibi, quanta ſit humani gnis uis, quã potens efficiendi ꝗᷓ uelit: cum maria trã fire, ſidem curſus nu merosq; cognoſcere, mundum ipſum pene demetiri, mino- res, ſed difficiliores artes potuerint. Nil mortalibus ardu um eſt: & dimidium facti, ingt idẽ autor, ꝗ bñ cœpit, habet. Nihil tã eſt diſficile, ꝗn id labore ac induſtria uinci queat: nihil rurſus tã facile, cui nõ ſuccumbat inertia, Plura Quin tilianus li. 12. circa finem · Breuiore ducere itinere.) Sum- ptum ab Imperatoribus & ducibus exercituum. Qui ſi- cut pleriſq; in rebus uel ſolus laudi ſufficit.) Sic Ouidius; VIt deſint uires, tamen eſt laudanda uoluntas. Et alius poeta: In magnis & uoluiſſe ſat eſt. Ac uolui ego quoque ſtudioſis hiſce lucubratiunculis no- ſtris quoa d poſſem prodeſſe. Quod ſi aliqua ex parte ſum conſecutus, ſatis factum eſt uoto meo: ſin autem minus, tamen uolui certe, atque conatum præſtiti, qui laudari à bonis ſolet, etiam cum non optimus eſt rei euentus. FINIS. ——— — — 2 „ . .“ „* 5 . 4 7 S . 2 * * . „* — △ „ . . * . * . . . . . — ° ₰ . . . 20 an 19 20 2 Q VierFarbSelector Standard* -Euroskala Offset 15 D SS 14 RODOLPHI AGRI. COLAE PHRISII DE INVENTI- ONE DIALECTICA LIB RI OMNES IN- tegri & recogniti iuxta autographi, nuper D. Alar . di Aemſtelredami opera in lucem educti fidem, atque doct ißimis ſcholijs illuſtrati, Ioannis Dhriſſemij, Alardi Aemſtelredami, Reinardi Hadamarij. 13 Focus 12 N 11 10 K 1¹¹ CQuorum ſcholia exactißimo iudicio contulit ac cox- 6 t loannes Nouiomagus. 9 8 GEOAENN3eetINe RS . 6 — NW R . C O L O N I E, Merunns mni rcudelat. MVW ð = NN 5 „ Copyright 4/1999 VxVMaster Gmba www.yVXVaster. com