Ab11

10001
014s HHn
N MAIEC
Eenſehriin
lte

—

2

N 12–5 11909353 021

Cumkuntuexcthemn n lru

RODO LPHI AGREL
ONE DPIALE CTICA LIBRI OMNE S IN-
tegyi & recogniti iuxta autographi, nuper D. Aluar-
di Aemſtelredami opera in lucem educti fidem,
atque doct ißimis ſcholifs
illuſtrati,
Ioannis Dhriſſemij,

Alardi Aemſtelredami,
Reinardi Hadamarij .

Coram ſeholia exactißimo iudicio contulit ac eox.
Kiſit loannes Nouiomagus.

2 7

1,

. Oο △N r. AE,
NMartinus Symmcus excudebat.

ANNO M. D. XLYII.
Ealt 1dh 4 4 W muννα 1, a gen, . 14/ P.

y /. 4

2
R
W

ſelinteg
Ctogte
. ſrun .
ini
mngten
ſit eſt
Nocol

frief⸗

. .
(Oefut

uiihuin

tt Eta
ſrnna

,

YDOGRAPHVS LECTORI S.

— — —

Aana ſtudiorum utis
lirate effectum eſthbu

aE
e A. y/
A meniſeme jed

2 D tres libri de inuentio-
ne diale dlica Rodolphi Agricolæ
Phriſij, tandem post multos editios
nes integri ac emendati, iuxta fidem
autographi explaris in uſum ſtudio
ſorum peruenerint: Id; opera do⸗-
clißimi uiri Alardi Aemſtelredaæ
mi, quem a pluribus annis expectatio
Ffuit effecturum boc, ut aliquando
Rogdolphus eſſ et integer, cuius indu
fſric Ffructus, O ſi ad nos peruene-
rit ſerius, nõ tamen nõ gratulari nos
cõuenit publicæ rei literariæ theſau
ri huius reperti integritatem, ſimul
et agnoſcere, multii quoq; deberi tä
fortunato ac ſtrenuo duciz cuius ope
AA 2 fr4

nma ac diligentia utilißunns ſoriptor, 4
ſqualore ueteri deterſo, nüc demiü in
tegr purus, nitidus, emaculatus in 4
ſtudioſorü manus puenit, no ſine eru
dita ac lixa eiuſ dé enarratiöe. Mi
bi itaq; autorehüc denuo Hpis exceũ i
pturo utilißimii uidebatur exéplaris A
ſe qui fidem, quale id(nec QJubiü quin l
Jumma cu fide, )exhbibuit Alardus .
Aemſtelredamus. De ſcholijs uero t/
ucæ adiecimus, ſi guis factli mei ratio icte.
n requiret, hinc erit intelligere. Io⸗ n
annes Dhriſſemius q primus puincii In
enarrädi autoré hunc ſuſcepit, Cα ſ e
alijs poſt ſe ſcripturis ſpem nõ exe- h
mit, ſua laude tamé minime raudan Ml
cdus:ut per qué Rodolphus primii fa .un
miliarior eſſe ſtudetibus cœpit. T'ra
CLlauit idem argumentü, ſed diuer—-
Jo inſtituto Reinardus Hadamarius 4

pro-

in Pfeſſor Marburgenſis Iige ſuccin
mi ciißsime. Succeſsit utrig Aemſtel-
u redamus, haud dubie no ſcripturus,
ten niſi uidi et præter ſuperiores copio
M Ulius aligd ſcribi in Rodolphi poſſe.
m Bx his tribo, Dbriſſemij ſcholia potifß
un Jimu Rodolpho adijci curauimus, nõ
i alia de cauſa, niſi & huius ſcholia plu
r rium annorum uſu in ſcholis recepta
en ſnt, ne diuerſiun ſectati, opis uarie⸗
mo tate (unde nöõ rarò iunoru ingenia
.IPrurbätur )rem mol eſta diatribisfa -
hiul ceremus. Detraximus tamen paucæ
1,0 ſ quæ dã Phriß⸗ emio, ea nimiru 7 in eo
bere⸗ reprehẽdit E raſt nius epiſtola ad Ha
aes one ſcripta: ſed uiciſsim quæda adie
nniß⸗ cimus his utiliora, ea potiſsimü ꝗᷓ anti
eII MWcriptores, rhetores ac dialectici,
uen Juſius ſuis libris deſcripſere, tantum
aßppoſitis locis unde leclor ea regre-
AA 3 repo-

re poterit, aſperſi is etiam aſr 2

alijs gbuſ dã ad autoris inſtituti. faci
entibus. Quaæ in re cu Opluriü dodtlo.

rum hoim, & cii 1primis eruditiſsimi
uiri Ioannis Nouiomagi amici mei
non uulgaris, conſilium ſe ecuti ſimus 5

optima ſ es ect legentibus bac Pro

hbatum iri. Val e.

VITA RODO LPHI

ER TRITTHEMIO. 8

Odolphus Agricola Groningenſi s, natiõe Fri-
[üo, uir in ſecularibus literis eruditi ßimus, &
Nuinari ſe ſeripturarum non ignarus, philoſophus, rhe
tor & poëta, oĩm ſui temporis celeberrimus, Græci
E& Latini ſermonis peritus, & Hebraicæ linguæ nõ
ignarus, ingenio excellens, ſermone diſertus, loannis

Camerarij de Dalburg Vormacienſis Epiſcopi, uiri

æque doctißimi, quondam præceptor, in gymnaſio
Heidelbergenſi docendo & ſcribendo principatum fa
cile obtinuit inter oëszetiã cuiuſciiq; facultatis docto
res: ſcripſit quædã ingenij ſui excellẽtißima opuſ-
cula, ꝗbus nomẽ ſuum immortalitati conſecrauit &
poſteritati reliquit. De quibus extant ſubiecta.

d à n via

6

ite

u,
hn

Hl

tidekni
Nnut,
who
e, Ct
igun

nArd

=

ſain
Vu
epe
iid
in
mi0
cte

S=

== ——

—

VITARODOLPHI.
Vita Franciſci Petrarchæé, Liber unus.
Carmen de ſancta Annn, Liber unus.
Anna parens ſummeæ genitricis &c.
Dialectica ſubtilißima, Libri tres.
Epiſtolæ & orationes uariæ, Liber unus.
Varii inſuper & elegantißima carmina Edidit, qui-
bus ingenium ſuum prope diuinum oſtendit.
Tranſtulit ex Hebraico Pſalterium.
Ex Græco quædam opera Platonis.
Dionyſij Areopagitæ uolumina traducere incipi-
ens, morte immatura præuentus, imperfecta re-
liquit. ðè
Scripſit etiam alia. =ZD
Moritur Heidelbergæ mente in Deum porrectißima,
ſub Frederico lmperatore tertio, & Innocentio Pa-
pa octauo. Anno domini M. cccCcC LXXXV.
Indictione tertia. Cui Hermolaus Barbarus patri⸗
archa Aquilegienſis hoc Epitaphium ſcripſititt
Inuida clauſerunt hoc marmore fata Rodolgbum
Agricolam, Friſij ſpemq́; decusq; ſoli.
seilicet hoc uno meruit Germania, quicquiid
Laudis habet Latium, Græcia quicq uid habet.
Sepultus eſt Heidelbergæ apud fratres Minores, non
ſine iactura Latinarum literarum.
AA 4 Hamd

HVMANISSIM

AC INTEGERRIMO VIRO DO0
mino Matthiæ V uagener,

ædis D. Antonij apud Co
lonia Acgrippinam Præ 1
ceptori dignißimo, Io e

one

— —
-

annes Matthæus r⸗
hri 5„ ch
Phriß emius, 3

ine⸗
vezl
u⸗
Hiuit

8. D.

4

AE mihi, uir humaniſſi- aeonmt
. NMme, q quod dici à Grz uſ-
RE cis ſoler, nihil referre, Proli
M ſis ne plane inimicus, Puin
an importunè beneuo i
lus, id in neminem perinde atq; in me hoc uen
tẽpore cenſeãt dici poſſe, neq; id fortaſſe Koi
immerito. Impulit em huc me amor erga ſein
te meus, impulit ſingularis quędã tui bene eſſt
uolẽtia, ut quę Scholia per æſtatẽ hãc ſucci Moll
ſiuis (ut aiunt)operis non tam ſcripſi, ꝗᷓ ef- ulht
fudi in dialectica Rodolphi Agricolæ, ea
& dedicarẽ tibi, & ſub tuo nomine, ſi quã e
“VMUs forſan

*

y0

EPIST. NVNCVPATr.
forſan ea re utilitatẽ ſtudioſis afferre poſ-
ſem, ſinerem in uulgum prodire. Sed em
quis non uideat, quàm hic importunus ſit
amor?ꝗᷓ non apta tẽpori beneuolentia?So
lent ali, ſi cui ſuas uigilias nũcupant, ea id
facere de cauſa, ut illius, cui eas inſcribunt,
nomẽ reddãt illuſtrius, poſterisq; cõmen
dent: ego, tantũ abeſt ut ſplendorẽ aliquẽ?
acceſſuꝶ hinc credã nomini tuo, ut uerear
etiã, ne quid exiſtimatiõi decedat, neue mi
nore alij poſthac tui admiratione tenean-

„

tur, quòd nõ magis te ſuſgexerim ego, ꝗ

te ut tã uile hoc munuſculũ uel inuito obtru-

niſl⸗
(e
fen .
W
geio
eloe

derem:haud ſecus, atq; ruſtici quidã inep⸗
tiores ſolẽt, qui cum egregiẽè à ſe honora-
tum uolũt hoſpitem aliquem, ita illum li-
cet inuitum, deprecantemq́;; piris, malis,
alijsq; id genus nugis à ſe oneratũ dimit-
tunt, ut nec ponderi ferẽdo ullo modo ſit

e par, & oĩno non habere hoſpitem ruri ma

ſn

lit, ꝗᷓ eiuſmmodi ſubinde xenijs honorari.

e. — Et præ ſtabat id quidẽ. Quanquã & in acci

ci piendo liberalitatem quandã ineſſe atunt,

7

putantq; non minus regiũ eſſe, parua inte

rim ab amicis tenuioribus exporrecta hila

riq; frõte cum offerũtur accipere, quã uel
. AA 5 maxi-

ExPIST. NVNCVVAT.
maxima dare. Ha laudari ſolet magnus il-

le Perſarum rex Artaxerxes, cognomẽto

Mem or: qui cum ruſticus ei, neſcio quis,
aquam utraq; manu è proximo hauſtã flu
mine obtuliſſet, benigno illam iucundoq;
uultu accepit: & de ruſtico altero, ingẽs ſi-
bi malum porn igeti, per Solem, inquit, hic
Vir is mihi eſſe uidetur, qui ex parua etiam
urbe magnam poſſit efficere: animũ uide-

licet eius à quo dabatur magis ſpectandũ

ratus, quã quod offerebatur munus. Quod
ego ui & te facturum nũc ſperẽ, tua iſthęc
toties iã cognita mihi ſpem facit humani-

tas: cui uni aſſignes licet, ꝗcquid à me pec-

catũ hic eſt, quãdo ſola ea hos nobis ani-
mos fecit, ut quo affectus uocabat, quo in-
clinabat uolumas, ab eo ne nos pudor ali⸗
quis reuocaret. Hoc ſi intellexero nõ fuiſ-
ſe uſquequaq; ingratũ tibi, cauſa erit profe
cto, quãobrem ipie mihi debeã nõ imme-
rito gratulari: ut cui tanto ea res futura ſit
gratior, tãto maius gaudiũ allatura, quãto
minus ullis meis in te meritis datũ id erit.
Neq; abs te petiturus ſum aliud præterea

quicquã, niſi ut alijs per hoc cõmendatio-

raeſie hæc ſinas, qd non ſint excluſa à te:

agiqʒ

1

ulus,
Nbp
eni
pog,
Uütent
ein
oerc
se⸗
iän
ſamen
entui
Uim e0
1t ⸗
Uemm
Poen
Uener
Pmanin
ſehane
ſsquo⸗
meum
— eni
Ohe
.

FPIST. NVNCVPAT.
agiq́; gratias tibi, ſi ꝗs forſan exiſtetè mul-
tis unus, qui non oẽm plane operã his le-
gendis per didiſſe ſe arbitretur. Nã patro-
cinio cuiuſquã uel ob id mihi credo nõ fo
re opus, quod hæc mihi etiã ipſi humilio-
ra uidentur, quàm aduerſus quæ uires ſuas
experiri uelit aliquis ex albo eruditorum.
Quocixca ſatis (ut dixi)erit ſub tectum reci
pi:ſatis erit, munus hoc leuidenſe non ex-
cludi à te. Et qua id fronte excludas, pro q́

etiam eſt cur habeas gratiam, quoquo tan

dem tu id animo complectare? Placebit
enim, eo ipſo gratia habẽda erit, quod pla
ceat. Nõ placebit: nihilo minus erit, quam-
obrem mihi habeas gratiam tu, cui ſemel
ego documento futurus ſim importunita-

te hac mea, obeſſe etiã ſolere nonnunquã

humanitatem nimiam: atque proinde ita
eſſe hanc temperãdam in poſterum, ut ne
alijs quoque idoneus uideare, quẽ & ipſi,
meum exemplum ſecuti, eiuſmodi
xeniolis nõ tam honorent, quàm
onerent. Vale. Coloniæ. An-
no M. D XVIII. Nonis
Auguſti.

„

Argu⸗

O P ERIS§.
E argumento operis pauca dicturi,
quædã paulo altius repetẽdo, à uul-
atiſſima illa artiũ diuiſione incipiamus.
Artiũ igitur (inquiũt) tria in uniuerſum
ſunt genera, ſiquidẽ aliæ earum ad cogno-

ſcendas rerum naturas, aliæ ad uitam for-

mandam, aliæ ad artificium orationis di-

cendiq; regulas pertinent. Primi generis
quæ ſunt: eæ à Græcis phyſice, à Latinis

naturales dicuntur. Quæ ſecundi, has illi
ethicas, nos morales uocamus. Quæ tertij,

eas AνααριIlli, quòd circa orationis artifi-
cium uerſentur, appellant: ex noſtris ſunt

qui uocent rationales.
lãSã in omni oratione, quæ modò digna
ſit legi, tria hæc exigũtur, ut ſit emendata,
ut elegãs, ut probabilis. Quocirca tres etiã
artes circa huius curã uerſantur, gramma-

tica, dialectica, & rhetorica, quarũ prima,

quo modo emendatè loquamur, docet: al

tera, quo modo probabiliter: tertia, quo-⸗

modo politè atq; ornatè ſeu eleganter.
Claret ergo ex ijs, dialecticen eſſe artẽ

probabiliter de unaquauis re diſſerendi,
quate-

M

ve.

luris⸗
mnce

r ARGVMENT. OPERIS.
quatenus natura eius rei qua de agitur, p⸗

pabilitatið eſt capax.—
n Quiſquis autem probabili uti uult ora-
iu Rxione de re aliqua, ei duo cum primis ne-
nm ceſſaria ſunt: alteruũ, ut inueniat ea, quibus

in res propoſita in hanc aut illam partẽ pro-
e bari queat: alterum, ut inuẽta illa uelut in-
inu dice quodam probet, conueniantne inſti-
ndH Ltuto ſuo an non conueniant: ne qua fraus
m aut deceptio inter dicendum ſuboriatur.
Ilzinn Hinc fit, ut tota hæc diſſerendi facultas,
Au gquam dialecticen dicimus, in duas diduca
eom tur partes, unam inueniendi, alteram iudi
nrh ascandi. Inueniendi pars ea eſt, quæ certos
ſtn quoſdam oſtẽdit locos, è quibus uelut the.
ſauris quibuſdam in rem quamuis confir-
da mandam refellendamue argumẽta ducan
nern tur. Iudicandi, quæ formulas ac præcepta
uddi quædam argumentandi tradit, quibus ceu
m perpẽdiculis atque normis quibuſdam fa-
m, cile explores, idonea ſint argumenta quæ
(otl ⸗.⸗ inueneris inſtituto tuo, an non idonea, P-
, . ſint an officiant magis, apta ſint an inepta.

e. Neque enim ut quærenti quicque primũ

occurret, ita & commodiſſimũ erit in cau
ſam eam, de qua erit dicendum nobis: nõ
S 5 magis

I.

magis quã ut lapis quiuis temere oblatus.

ad unam quamuis æ diſcij partem fulcien-

dam eſt aptus: aut uniuerſis morborum ge
neribus, una aliqua ſalubris eſt medicina.
Ergo quemadmodum fabri, nihil niſi exa
minatũ exploratumq; prius, operi ſuo ſo-
lent inſerere:ita ne nos quidẽ, temere unũ
quiduis operi noſtro, hoc eſt, oratiõi qua
ſfidem facere uolumus, infulcire debemus:
ſed uelut delectu quodam, inſpicienda om
nia, optima eligenda.
Harum partium quemadmodũ prior,
ita & difficilior ea eſt, qua docetur inuẽtio.
Quocirca etiam hanc ſibi initio explican

dam exiſtimauit Rodolphus: deinde tra-

diturus & alteram, ſi uita longior conti-
giſſlſlter.
Porro inuentionem cominẽt loci qui-
dam. Vt em piſcator, uenator, auceps, cer-
tos quoſdam defintosq;; locos habere ſo-
Ient, in qu bus etſi non ſemper, tamen ple-
runq; id quod quærüt inueniant: ita & dia
lecticus certos quoſdã habeat locos opor
ter, quibus ceu latebris quibuſdam argu-
menta in rem omnem ducantur. Atq; hos

locos primo libro copioſiſſimè deſcribit

Ro⸗-

16
Au
uhe
Ullam
Elenn
Uhor
Procun
Uneloc
anobi
Cta l
allaft
geloco
duutun
Adeu
Ein
dmo⸗
pretet
Kuon
loceri
guæ in
U utl
iUlezc⸗
— ulae
ue ele⸗
res
ſlahe⸗
ſceue

oblen,

Illcen

ung
hecdice
ilanen
etiſod
emeleni

S= =

Naige

debemmu.

cienerot

ARGVMENT, OPERIS.
Rodolphus, ſingulos ita explicãs ac didu-
cens, ui facilimè quid ex quoquo duci in

rem quamuis poſlit, diſpiciatur.

Sed enim tanquam militi parum profu

tura ſint quamlibet bona arma, qui quem-
admodum utendum jijs ſit armis ignoret:
ita ne loci quidem utilitatem aliquam affe

rẽt nobis, niſi qua uia, quoq; modo, ex ijs

copia dicendi ſit paranda, ſciamus. Hæc
cCauſa fuit, cur ſecundum librum adiecerit

de locorũ uſu. Etiamſi in eodem libro tra-

duntur & alia multa, quemadmodum cũ
ad eum locum uentum erit, dicemus.

Fit autem hoc ſæpenumero, uti parum

admodum profuerit cauſam docuiſſe, niſi

præter ea & affectibus moueatur auduor,
& uoluptate quadam demulceatur: ac ne.

doceri quidem cauſa commodè queat, niſi

quæ inuenta à nobis ſunt, ea ſic diſponan-
tur, ut ſint ad fidem faciendã idonea. Pro-
inde acceſſit his liber tertius, quo de his tri
bus ita diſſerit Rodolphꝰ, ut nec eruditius
nec elegantius ijs de rebus diſſeri poſſit.

Eſiq; res plane digna, cuius cum primis ra
8

tio habeatur ab eo, qui cũ laude aliqua uel
dicere uel ſcribere uelit, & quo cupiat di-
cendo

„ *

ARGVMBNT. OPERIS.

ctcendo efficere. Quid enim admirabilius⸗

quid potentius, quid efficacius, quàm & in
ſpem cum libet oratiõe erigere homines,
& in metum deijcere, & lætitia ipſos ſibi
auferre, & dolorẽ lachrymasq; uel inuitis
exprimere? deniq; dicendo cõſequi illud,
ut non cum uelint ipſi, ſed cum tibi libear,
miſereantur, indignent᷑, inuideant, faueãt,

iraſcãtur? Quid dulcius, ꝗd iucũdius, quã
honeſta quadam uoluptate ita afficere ani

mos hominũ, ut quamobremiita affician-
tur ipſi neſciant, & tamen afficiantur: ita qʒ
extra ſe poſiti ſint, ut cum nulla ſit manẽdi
neceſſitas, tamen perinde ut ſi catena illa

Herculis Gallici alligati ſint, diſcedere à di

cente nõ queant? Quid ornatius, quid de-
centius, quàm quæ longo labore inuenta
ſunt, ea ſic collocare, ut pulcherrimo om-
nia ordine tanquã in domo diligentis pa-
trisfamiliæ diſpoſita uideanture Atque hęc
ſunt quæ cum alijs quibuſdam nõ copioſe
minus, quã eruditè tertio libro docet Ro-
dolphus: ne quis rerum ignarus, ea modò
de cauſa minoris putet facienda hęc, quòd
non habeat eadem Petrus Hiſpanus. .

An
1
ſiſon
ſutn
ens
cent
(cent
lato
jbosſ
calato

(llate

As nd
ſigoe
lerin
Kio
nem
ction

ckus

Mctuü

iIN K

Agricol
am ordine
alphabeti
tico,

miit
. Unnn q ade mis I N D E x.
tiie neademi auol 174 4
girlint chui acachentet dubt 163 A eaiones
Nibitg 4 cidenti z. ; mtertrne ces 1
2 ccigentig 16 interim eye aebe i 356
anſni Reeertelin Affer rich auen ſani
chdt nibus ſi es anſer q 11 ecto oĩ ucumt terim
8 A imil ribus & Aff is du tur
„ c S 1A er
iaiſen Adi nönkij lalutig min us qua rati n-
*R Auerint mdo ſcribi un 23 fectu sdmax: ne auge
ſit mi. 10 . 1 colue- tuleri ximã 164
. mt a dict 15 Affectus nt orator laudem
„„deret S 4 10 3 5
ſedeni ndui Agic eſtio 23 Adi duetlam nodo minuen
, giſ Actuũ iuiſiones ᷓ opor uehem ndi 362
Gelne Adiateknts poematis 2 Affectuum trae 75
lgenig Aiacetia a natiua 82 e ve⸗ plex rum
41 A zacentin. laccedgt 35 82 7XιαιA 3;5
gu diunct Iuer ſi I1bid. 2 13. 16 cademi 380
nö n Adiuntt iias 89.8 αεαοο⅛Qρ² micorum
neat cta an 138.(82 4 Xααρα 7
vCoet Adiunè reon ſola perti⸗ Acxat
—“R diuncta orem Perri- A exander ibiden
A r one quæ dicãtu 116 Ambens aein
teel Aeualire rà Ci Amber 214. 4
8 equalitas rs Ci Amo hicyones 214.429
Aeſchini exorum e nume- 4 ſit Alicqzutc 223
uerb is in De 128 nacha id rect 138
8 erbum moſth 28 Ana rſis um
. 74 Animi pa 23
tes
BB 94

ami,

INDEX

Animus an immorta lis 44

Annibal capere Romã ne-

quit 128.147
Annus 123 (176
anſeres cuſtodes Capitolij
antecedens 176

añcedenriũ, conſequẽtiũ &

adiuncétoꝶ noibus quo

utatur Rodolphus 15

Ante inuentä dialecticẽ /
quã diſputatũ ſit, non iñ

idcirco ipſa inutilis 1533 daplex 271
Avz1 boves 20 argumentum 11 246
Antigenidas 122 ärgumentů de quo dubites
Antipodes an ſint 20 uerti in quæſttonem 217
Antonius Muſa 194 argumentum as' bbρνο0οα
NMTOοι«ναοaä 99 190. 19 5 8
Appietas 182 argumetum idẽ ad diuerſos
Applicita , 115 poteſt referri locos 323
Archimedes 118 Ariſtides rhetor 212
Arethuſa 120 Ariſtippus 162
uargamentandi ductus du- Ariſtoteles aliter docuit ac
plex 264. 270 ſeripfir - 23

urgumentandi duæ formæ
perfectæ

niat orationem qua affe⸗
ctus mouemus 133
argumentatio & confirmæ
tio ideem 330.230
argumentatio & ex poſitio
miſcentur 232
argumentationes quũo diſ-
ponendæ inter ſe 136
argumẽtatiõis cuiuſq; par
tes q̊ ordine collocãdę445
argumentationum ſolutio

Ariſtotiles in ore oĩm 23. 30

241 Ariſtoteles obſcuritatis a⸗

Aurgumentandi formę duæ mans 32
imper fectę 244.248 Ariſtoteles quas enumerat

Srgumentädi formæ perfe
ctę & imperfectæ quo di⸗-
ſtent 245. 24 8. 261
argumentädi forme tã ꝑfe
Ectę ꝗ imperfectæ commu
niter ad rhetorẽ & ad dia
lecticũ pertinent 258
argumentandi formis im-
perfectis qñ urendum, &
qũ rurſum perfectis 26;
269. 248. 270 (246
Argumentatio

Irgumentatio an in eã ue-

230. 240

quęſtiõ es, eas nõ tã quæ⸗-
ſtiones, 4 prolectamenta
quæſtionum eſſe 165
Ariſtoteles qũo finiuerit
ſyllo giſmum 254. 25
Ariſtoteli nõ per omnia ad
hęrendum 24
Ariſtotelis ad Alexandrum
epiſtola 31
Ariſtotelis ſententia de uti⸗
litate & materia dialecti
ces 149
Ariſto⸗

itotl
tul.
torl

Ulel

ciof
eceltio
,oluli.
ngiel
Ntesn
ſgnii⸗
Uent
Ntes pau
Itisdſt

Wumg

Craba
ertor
Numpt
Aex d
bum
Atheni
Demof
1ttribin
fru
Augen⸗
ratio
Wiom⸗

iiri, i

E
B.
c iſtun
720

Pothius

Doethis
lectice
Methius
uIz1
Moitkus
lone De

ngutafte

AconfIma

10.o
Kerpoßti⸗

4
1

„

nes gioct⸗
tetſe ſe
auiuſchpr
tllocicte
num ſiu
71

1 d,

equo abit
eſtioden
4
nucß inte

idiaddetd
Triloco ,
tot 11
6
iter doon

Noreoin

obſcuriun.
4

gun enuore
eas önin
nol annc
neſie 4

I ND-E X

Ariſtotelis ſententia refel- bona duplicia 106
lLitur 155. I61 breuitas in oratiõe quomo
Ariſtotelis Topica cur non do paranda 390
uſquequaque ſatisfaciät breuitate magis peccatur,
ſtudioſis 26 quäm copia 399
ars certior natura 1; „eſaris cõmẽtarij 302
Ars Lulli 115 ½ C. Gracchus 382
ars quid ſit 127 ☛ Gambyſes 3171

artes nõ ſunt inutiles etiã canes capitolij cuſtodes
ſi qui id ꝙ ars docet, citra 176

Artem fecerit 153.159 Carneades . 16 5
artes paulatim inuentęe 139 Caſſander 223
artis dſſimulatio 325 caſus 76.79
Artium genera tria 197 catalepſis 262
Aſdrubal 146 Cato à argumẽto pſuaſerix
aſſertor 318 delenda Carthaginé 125
aſſumptio 143. 147 Cato uxorem ſuam tradi⸗
Areæ Scytharum regis uer didit Hortenſio 192
bum 14 Catonis de Cicerone uer-
Athenienſes reprehenſi à bum 370. 37
Demofſthene 117 cauſa 2344
attributa perſonarum & re cauſa quid 10
rum 311. 314 cauſæ unius unus per ſe ef⸗
Augendi ſeu amplificandi fectus 112
ratio duplex 365 cauſarum genera 10K
axioma 99.17 cauſârum genera tria 203
avvds 1α 412 cauſaꝶ locus copioſus 112
Ellum peloponeſia caute exordiendum 282

—. cum 20 1 cerberum ab inferis extra⸗
bene, inquit, bene, ſed here 22
qu iſtud tuum tam bene? Ciceronis epilogie 132
20 Ciceronis in Verrẽ ioci
Boẽthius de locis 29 Cicero lapſus memoria 138
Boëthi quo diſcreuerit di Ciceronis laus ex Iuuena⸗-
alecticen à rhetorica 314 le 175
Boëthius reprehenditur Ciceronis opinio de adiun
132, 135. 164. (170 ctis, antecedentibus, con
Boëthi defendit 1392. 140. fequentibus 131.138

Bonæ Deæx ſacra 22 Ciceronis quod fuerit in-

BB 2z ſiru⸗

I N DE X
connexa quo diſtent ab

ſtitutum in Tuſculanis
qu æſti onibus
Icero repræhenditur 74.
7 5. 165. 198

220

a dia centibus 127. 129
connex orum diuiſio 127
connexorum pronunciato

Cicero defenditur 442 rum ueritas 293
Ciceronis Topica 28. 3 conſenranea 16
Cicerõis uita reprghèſa 14 conſequens 137
cimmerij
circuli DG 178
cir cunſtantiæ 193
ciuitas quid 44
clades Cannenſis 339
cluentij cauſa 294
codex 149
Ccognata 101

cognitionis quæſtio 201
coitus, paruus morbus co-
mitialis 381
color orationis 362
comœdia ſedatiores habet
affe ctus 358
cõparatio quomodo plura

107 côſtãs aſſeueratio interim

Pro argumento eſt 27. 32

contingentia 141
contradicentia 184
contraria 184. 187
cõtraria qᷓ uocet Cicero 185

controuerſia
controuerſiæ omni tacita
ſubeſt conditio 188
copia orationis quomodo
paranda 83382
copulata pronunciata :83
copulata gnũciata an dicẽ
da ſint hypothetica 283
copulatorum pronunciato

in uno coniungat 162 rum ueritas 184
comparatio ſeu compara- Chryſogonus 151
torum locus 159 Chryſippus 16
comparatione ampliſica/ Abc 20
mus duplicirer 365 Curij pzaupertas 31
cõplexio quoddã argumen Cyrus Ibidem

tandi genus 348
complexio ſyllogiſmi 246

cõprehenſiones Stoicorũ

1633
concluſio

E aſini umbra cer⸗-

erales 44
244.247 deſfiniendi lex unica 47

cõôditionalia ꝓnůciata 28; definmitio an ſemp cõſtituẽ

confirmatio 20.24 da ex gñe & differẽtia 45
coniugata 76. 79 definitio ꝗd Ciceroni ibid.
coniugatorum uſus nõ ita definitio quid ſit 40
creber 77. 80 definitionis inueniendæ
connexa 125 præcepta 42

de⸗

187

getec⸗
ces

giale
gialed
ſeri
dia
lialect
orati
lialect
lalect
iy
lirlecti
qgpitl
(glectia
inleni
llegi

INDE ehj
teng delectare 132. 380 112
6 in dele ctäãdi ratio duplex 374 dialetticz hius indicandte-
luiſ n delectatio & ipſa duplex ſs qui doceantur 119
pkopupeine ibidem dialecticæ uſus paucis no/⸗
4 delect atio nunquam eſt ſi- tus ibidem
nis orationis 141 dialegtice neceſſaria formãa
Qdeliberatiua cauſa z00 dis artibu 12
nin Aemöſtratiuum cauſarum dialectice nõ inutilis, quã ꝙᷣ
entoeſtn genus 200 quidam ſine ea non peſſi⸗
—VDemoſthenes cane præce- méè diſputarunt 155.,
tn ptore uſus 177 1358
Vemoſthenis dictum in Ae dialectice pugno ſimilis,
Cetieret⸗ ſchinem 173 rhetorice manui ex plicir- .
Demoſthenis & Ciceronis 226. 229
2 oftni ht comparatio 395. 399 dia lectice quatenus ſi ſibi ſub
ino Demoſthenis fabula 170 ciat omnia 145
nis ganm geſcriptio 12.47 diale tice quid ſit 126
Qelſcriptionis utilitas 346 dialectice qdo doceat 122
Ununcetn deſtinata 1III. 113 dialectice qũo fallat 123
jcata dm Qetectæ in iudicijs cicatri- dialecticen ad quæ utilems
othetic ces 341 eſſe putauerit Ariſtoteles
gronm Alialectica an ſitars. 12; 146. 150 —R
dialecticæ & rhetoricæ di- dialectices an ſit explicare
ſcrimen ner quid deſinitio, quid ge-
AQdialecticæ finis qui ſit 122 nus &c. 15
dlialecticæ inſrihnentum dialectici ætatis noſtrę ꝓxi
es oratio 226 (144 me accedüt ad ſtultitiam
„ dialecticæ materia quæſtio Athenienſium &c. rI0. 11
dialectice noméẽ latine 125. Gicecticoeum canones ali

i umbkacc
, dialecti b 1.
nil ialecticæ nomen ifariam d Aata in ſcholis decanta-
Nlchdl 3 capitur 161 re 28. 32
nia⸗ . dialecticæ officiũ an ſit defi dies 122
lexi e diuidere &c. 152 differentia 188
nſen “ diale cticæ partes duæ, una differentia qũ proprie hoc
Alf inueniẽdi, altera iudican nomine uocetur 65. 66
Ciceton di 17. 138. I10 differentia quid 4⁰

itſt 7 dlalecticæ profeſſores in differentium diuiſio 188
invent . B B 3 dif⸗

ðèJYWZW

I NDE X
Qdifferentiape quanta labo- diuiſio & partitio z diſtet

remus penuria s4 67 diuiſio quich (74
Qigridiendi ratio 345 diuiſio uocis in ſigni ficata
cigreſſiöe quomodo elabi ss
contingat 276 docemus rebꝰ & uerbis 1332
Dij boni ridiculum habe docendi ratio duplex 10
mus conſulem 370. 373 doceré pruprilm munus
Dilemma 348 olationis 9
Diogenis in Ariſtippuam docere quid ſit 132
uerbum 162 docilitas in exordio 227
Diogenis in Platonẽ iocꝰ?* Domim ſeruis monofylla-
Dionyim regia plena areo- bi 187.400
lis mathematicopg: 18 ductus argumentandi du-
diſiunctoꝶ pronunciatoꝶ plex 264,273
ueritas 18 4 ductus directus 264
diſiunctis pronunciatis ta- dustus obliquus ibid.
cita ſubeſt conditio Ibid. ductus directus ab aliquo⸗

diſpoſitio an poſſit ullis cõ quo diſtet = 269
prehendi præceptis 400 ◻ Adem genere, ſpecie,

diſpoſitio in argumentati numero 145
one 419 — Ecphra ſis ?10ραα 333
diſpoſitio in rebus mulri- effecta II0. 11;ö3 (338
plicibus 412 efficiens 102
diſpoſitio hiſtoricoꝶ & po efficientium cauſarum di⸗
Etarum 4 0; Uerfitas 102.104

diſpoſitio quæ ſeruanda in ego te conſulẽ putẽ, cũ tu
tradendis artibus 4092 me nõ putes cõſalarem?

diſpoſitio quid ſit 405 160. 165
diſpoſitionis laus 453 egregia de lente 451. 448
Aiſputatura 127 ετ—α½ I44.147
diſſerturaa ibidem elabendi ratio 273
diſſimilitudo 129 eleuandi ratio 275
diuerſa genere, ſpecie, nu- eloquentiæ laus 315
mero 145 eludere 3724
diues ꝗs ſecũdũ Stoicos 278 iv„αςðk 366.372
diuerbium 467 enarratiuum poëma 140
diuidẽdi ratio multiplex 59 1vAXXειαα 93. 95
diurtdendi utilitas Ibid. ivip yete 342
diuidendum ne ſemper per zvrebsas 151

differẽtias oppoſitas Ibi. enthymema 244 247

cymola
euenta
NNiplät.
jndud
eempl
24
hic e
ſuetua
Norcdlia
orcjj
Kordio
Kordiun
ordiüſ
ſet pe
poſtio,

naior

Noßtioe
Krei:
oliiöie
lelin⸗ he⸗
hohtioni
il⸗

fate
„ (
lonikan

Lnerbis i
plex
mms
4
Ordio
nonoffl
1R
nemaandl
z6er
tuis 4
tusab Wan
4
enereſ
10 6

is Chetn

cauſatund

N

tes cſl

ente
1

INDE X

enthymema quid Ariſtorteli expoſitionũ gñia tria 27 9

245,256 extremum malus 244. 247
enthymema quid proprie extremum minus ibid.
apud rhetores 24 ☛ MActio 127
enthymemati n ſemꝑ alte ◻ fames nõ docẽda z1z
ra ꝓ poſitionum deſit 26 fauet quiſq; perſuaſio
entitas 181 m ſuæ 502
enumeratio in peroratiõe fides orationi duobus con
297. 301 tingit modis 235
enumeratio quę &inductio ſides quę fit argumentãdo.
2 41.247 aut à ſenſibus, aut à men
enumeratio quid ſit e te proficiſcitur 240
epilogus ſeu peroratio 301 figurę ſyllogiſmoꝶtres 262
4Aοαα 170 figura iyllogiſmoꝶz tertia

eſſentia 98 100 ſfuperuacua eſſe putatur

Ereoclis cum Polynice fra 162.
tre bellum 385. 388 finis 102
etymologia 148 finis agentis non continuo
euenta II0. 113 finis efſt actionis „92
exẽplũ nõ ome imperfecta finium diuerſitas 106
inductio eſt 245.255 fines plures in re eadẽ 108
exemplum quid 161. 145, forma & ſinis quandoque
. 248 . idem 114
fis, id eſt, habitus aut con- forma quid 72.77
ſuetudo 86.89 formæ ſeu ſpecies 74.
exordia unde ducenda 298 formęg ſeu ſpecies quo di-
exordij munera tria 227 ſtent à partibus 78
exordio quæ facienda 291 Fräciſei Philelphi iudiciũ
exordium quid 301 de Quintiliano 182
exordiũ ſeu principiũ q̊ di- fundus factus populus qui
ſtet à peroratione 298 dicatur 311,318
expoſitio, quæ & propſitio furem quatenus liceat occi
maior 24;3. dere 444
ex poſitio qũo fiat ꝓbabi- —yAditanũ fretum 405
lis & rei accõmodata 282 H en⸗ finitionem qũo

expo ſitiõi qua fidẽ facere reprehendat Val-

uelim neceſſaria duo 281 lenſis 46⁶6
ex poſitionis principium genus quid 40 .1
quale 287 genus àd ad inuention? pti
BB 4 nek

I N DE X
net argumentorũ, dicit, hypotheſes nů oèës & ſolę
quicꝗd de minus cõmuni pertineãt ad rhetorẽ 193
in ꝗd prædicatur, etiamſi hypotheſis eſt id ipſum qd
proprie non ſit genus 48 quæſtio cõôditiona lis 1385
genus quomodo in quid p̃⸗ hypothetica ꝓnunciata qᷓ
dicetur 177 proprie dicantur 183
genus quo finiat Cicero 46 † Dem diuerſa ratione &
Enato Siculus 176 cauſa & effectus dici

gothi 130 poteſt 111
αανιιο απποσ 118 in æqqualitas 129
Gracchi . 182 inartificiales ne probatio-
— Aematites 88 nes ſint, quæ ex ꝓpnuncia
— à ibid. tis, teſtimonijs, aut autori

Ahelotez 138 tate ducuntur 147

Reraclirus oerarö5 dictus 30 Indis quibuſdã Sol mane

herodotus 284 ardentiſſimus 12¼
hippocratis ſententia de indiuiduum 43³
coſtu 381 induéktio 241. 250. 25 5
hippolyte 4 S inductio an ex particulari
hippolytus 151 bus probare poſſit uni-
hiſpanitas 182 Uerſale 253
hiſtoriæ lex 2384 indactio an neceſſario ha
hiſtoriographis ꝗ ſeruan- beat interrogattões 252
dus ordo 4⁰ü7 inductio duplex, perfecta
hoc eſt patrẽ colere & imperfecta 250

hoc modo modulari opor inductioni an inſerẽda hæc
tet, illo nõ oportet, uerbũ particula, & ſic de ſingu-

Iſmeniæ 138 lis &Ac. 253
hoc ſcio, ꝙ& nihil ſcio, uer- inductiõis qtuor mod, z50
bum Socratis 13 in lente unguentum 451
homo deſcribitur ꝑp locos in pultem emungere ꝗ fue
omnes 335 rint ſoliti, ut alijs abſtinẽ
homonyma 145 tibus, ſoli ſeſe ipſi ingur⸗
homo unde dictus 339 gitarent 250
hora 122 Iſmenias Thebanus quo-
Horatius ridentis p̃ᷣ ſe fert modo docuerit 13’8
ſpeciem 362 iudiciale cauſae genus 200
humanitas 450 iureconſult orum ſinitiõ es
7 dae di⸗

0i
ni⸗
Ace⸗
juue
cer
lanyme⸗
luro
laurent
one len
lentulita
leges api
latt,
lerſil
lex agt
o calol
x Cor.
jex Man
lr fepet
epro
leſicari.
lber
ſternum

Mi comm

(idialed.

ilocss rh
Mcorumd
Cioune
Nog diale
Gotun d

l
oi
lpſuni
onulslt⸗
ncan
a G
ntionel
us d
19
proband
Konhen
autzun
DMD
AAmn
12 1
4
441,
. Patilt
hoſti
ecektrrot
ate
ler pelft
84
inſeriun
Nirctit⸗
4

ornd
entun 41
nunger
iifinig
nhint,

ebatieg

eit

—

INDE X.
ac diuiſiones quædam pa- tia duobus conſtar 312
rum aptæ 155 loconꝶ dialectico. origo ir.
jureconſultoꝶ: ſcripta acto locorum dialecticorũ utili

lex agraria 381
lex calphurnia de ãbituz0s
lex Cornelia de ſicarijs 207
Ilex Manilia 444
lIex repetundarum ꝛ05. 207
lex Spronia ſeu Cornelia
de ſicarijs & ueneficis 422
liber 149
Iiterrnum 389
loci communes 259. 262
loci dialectici nihil differũt
à locis rhetoricis 30 3
lIlocorum dialecticoꝶ diſtin
cCtio unde ſumenda 141

locoꝶe dialectico. diuiſio 33
locorum dialecticorũ noti uenda

rum ſimilia 1392 tas ibidem
iuris diuiſio 155. 161 Iocorum dialecticoꝶ uſus
ius quid ſit 160 320. & deinceps
ius qũ o ſiniat᷑ à Celſo ibid. Iocoꝶ explicatio ad rheto
iuſtitia ibidem rem nö pertinet 304
Iuu enalis 359 10 corum uarietas 117
N1αα ρα 46; 1IOcus dialecticus qd 19. 20
Aατ1⅞ρο⁵⁵1α 192 locus quid Ariſtoteli, & qd
Acedæmonij ꝗᷓ ratiõe eo nomine intelligat Ro
juuenibus exoſam fe dolphus 117. 121
cerint ebrietatẽ 138 logicæ artes 197.200
lIachrymę facile areſcũt 461 XS⸗ 199
latro . 148 I. Piſo 444
Laurentij Vallæ de inducti Iucumo 32
one ſententia 25ꝙ2 lullas 1155. 122
Lentulitas 182 Iyſias 32 5½
leges apud Romanos inno Acedonũ interro⸗
uatg, ac proinde etiam di N gatio, ecꝗd uolare
uerſa ſortit nomina 206 poſſẽt Romani 1o8

manes an noctu appareant
M. Marcelli mors 342 (220
Mathematicorü mors 118
materia 73
materia artium duplex 143
materia quid 72
maxięg an addẽdæ locis 105
medæœæ fuga 1775
medium ſyllogiſmi 244
mendaciũ difſiculter tegit
menſis 122¾ (240

mentẽ quæ res delectẽt 373
Meſſala Coruinus 194
mihi cane & Muſis 122
miſericordia modo mo-
13
BB 5 Mix

1 N D E xX.

mixtum poëma I140 àad dialecticſ pertinet 220
modi pronunciatorum mo orationis partes 294. 300
daluum 136 orationis propriũ munus .
Iodus optimus 3999 eſt docere
motus quid 13³ orationis quäta uis 366.342

gnouemur rebꝰ & uerbis 133 orationũ alia conciſa, ali a
multi uiuũt ut edãt &c. 38½ continens, ſeu ppetua 227
murenæ cauſa A3 orationum alia expofitio,
Arrario 201 alia argumentatio 230

narratio & expoſi Orator & Rhetor idẽ 314

tio idem 297.302 Orator ꝗ dicendus Ibid.
nece ſſitas perſpicax eſt 212 Orator ſubinde ab affe ctu
nemo artifex tantum reme ad cauſam reſpicit 137

dia nouit 124 ordo triplex, naturalis, ar-
Nero uera ples Aeneæ 350 bitrarius, artificialis 402
nihil hoc ad ius, ad Cicero oreſtis fabula 444
n ingꝗbat Callus noſter öri iiuiu 177. 381
nihil ortus 120 (1:0 9bobůee 1oo. 98.
nomen rei 147 + Aedia 152.
nomina quůo rebus indita Joanegyris 443
dixerit Anaxagoras 23; Panegyrici Ibidem
nõ es mihi Philippe conſul Parœmia 46
notatio 14 8. (I165 partitio 70
nouus homo 389 partitio quo differat à diui

Blectamur duobus, ſinne 74
rebus & uerbis 132 partiũ diuiſio triplex 70.71

2£

Wobuiatio 130% partium & ſpecierum diſ-
Obuiare Abid. crimen 70
occaſio 135 partium orationis inter ſe
oppoſita 182 ordo 4¹⁸
oppoſita quomodo ſinie- paſſionis per ſe nullus eſt ſi
rit Boëthius 186 nis 2
oraculorum ambiguitas 30 patauinitas 1292
oratio libera uel exp̃ſſa 158 patris poteſtas in filiũ 18;
oratio perfecta docet, mo/- pedem figere 459
uet, delectat 9 peloponeſus 20 5

Oratio quomodo ipſa per pentheſilea 435

ſe delecter 3 perdere an poſſim rogas,
Oratio tꝭ perpetua cõciſa ſeruare potui 184. 397
. Rerna; B

Mle
ilis
lſpate
ſane
J nto⸗
ſcu
Ner
Geit

ſſus
Ahris
lchon
loda
molot
Golia
mmloxe
s
Phlox
lon
Hicer
Pyr
Plrats
36.5
plſo
piſcis:
lato⸗
eſſe an
Platon⸗
* iterpl.
Pltoni
aroni

K

— r
E

m ce⸗
* lbeo
Umbeo
ere
nbeus
Mimapia
Mennttun
Pensgo

tünedt
194 ,00
Umm
eeet
neſe n

dpetd

expohto,
o
tor idi
dus lvi

biſenn
ſict n.

tutlt

fcielt A

61

I1.

1oeN
4
ici e
6

lſteratis

triplern
pectenun 6

onsin

ſenlluff
8
uirflin
4

. 6

linte

PeN
l

Bericles 303. poſitis a pud Ariſtotelem
Perillus 270 in finitiõe/ſyllogiſmi ꝗd
Peripateticorum laus 32 ſignificer 1754.
perorandi ratio 300 poſſibile 191. 196

ꝓorationis munera rria 297 pcepta utilitati cedunt 3929
perſpicuitas orationis du- prædicamenta decem 100
plex 130 prædicatum 243
pꝓſpicuitas reꝶ duplex 130 preſtar ſua uirtute florere,

Perfius S 3592 malone opiniôe niti 389
phalaris 27 Cprætoriaum 149
Hivbpν 10o2 pragmatici 316
philodamus 424 princtipiu cuiuſq; rei potiſ-
philoſophus p ſuos locos ſimam eſſe partem 432
ex plicatur 343 priuatio 184.
philoxeni dictum de carni prius dicitur aliquid quaru
bus & pifcibus 178 or mod8s 402
Philoxenus Eryxidis filius probabile quid 125.128
Ibid. problema 147
pictura poë⁰ma tacens 139 proœmium & in mediam
Pygmæi 223 orationem cadit 412
piratæ ad Scipionẽ ueniüt =%Nkis 421
385.389. proloquium 99
piſo 444 pronüciata conditionalia
piſcis an ſpirẽt ſub aqua 20 duplicia 186

Plato q;o dixerit hoiem pronunciata modalia 125
eſſe animal implume 67. & pronunciata pura Ilbidem
Platoni priæ deferunft in- ꝓuüciata uniuerſalia à rhe

ter philoſophos 459 roribꝰ in particularia aut
Platonis laus 157 indefinita re uertãturz60
Platonitas 281 pronüciatorũ côpofitorũ

Plinius ꝗd ſcriptori facien ſpecies tres, copulatũ, diſ-

dum cenſuerit z02. 206 iunctü, connexu, quod &
plübeo fugulare gladio 381 conditionale 183
plumbeo pede ad rem acce Pnunciatorũ gña duo Ibi.
dere 3577. 381 pronunciatorũ ſeu teſtimo
plumbeus pugio Ibid. niorum ſiue autoritatum
poẽë ma pictura loquens 139 diuerſitas 155
poëmarum genera tria 140 pronunciatum 99
poẽtis ꝗ ordo cõueniat4 44 pronüciatum copoſiu 183
100

. INDE X.
pronunciatũ ſimplex Ibid. quærẽdi duo alij modi 38
pronunciatum uerum aut quæſtio actionis aut cogni
falſum Ibidem tionis Sel

propoſitio 163 170 qu æſtio an eſt, & ꝗd eſt, nũ

propoſitio maior quę & ex in forum ueniant 167
poſitio 243 quæſtio compoſita duplex

propoſitio minor. Ibidem copulata, d-ſiuncta 1758

propoſitio non omnis dia quæſtio generis, finitionis,

lectica 147 proprij, accidentis 176
propoſitio pars ſyllogiſmi quæſtio modalis 191
prima 246 quæſtio omis aut ſimplex
ꝓpoſitiones ſyllogiſmĩ 2 422 aut cõ poſita 175. 181
propeſitum 189. 195 quæſtio pura 1891
proprij nomine num com- quæſtio quemadmodũ in-
prehendatur & differen- uenienda 203
tia 656.68 quæſtio quid 169. 179. 246
proprium 66 quæſtio una qũo diduc en-
propriũ quadruplex Ibid. da in plures 213
Bforο 147. 27 0 quęſtioné aliquam tractät,
prudentia . 127 quicunc de re quauis di-
punica bella tria 339 cüt aut ſcribunt 201
pythagoricoꝶ ſentẽtia de quæſtiones plures in eadẽ
principijs rerum 0% cauſa 205
Pyrrhus 81I quæſtionum diuerſitas tri-

Valitatis nomen ꝗqd fariam ſumitur 164
ſignificet, cũ dicit quæſtionũ genera duo, co-

eſſe quoddam ge- gnitionis unum, alterum

nus quæſtionũ, quod di- actionis 201
catur quale eſt 178 quæſtionũ gna quatuor ex
gquãm ſit utile, traditas ab ſentẽtia Ariſtot. 166. 171
autoribus argumentatio quæſtionũ gña tria 32. 165
nes in ſuos locos reſol- quęſtionũ inter ſe ordo 424

uere 320 quæſtionum ſimpliciũ tria
quæ laudanda & quæ uitu- genera 175
peranda 436 qui popula dicatur fundus
quæ quibus probandis con factus 311. 318
ueniant 13 quibus breuitas, quibus rur
quærendi duo modi 185 ſum copia conueniat ;62
— qui⸗

1 let

liteta
MMu
4 ichsn
ſereno
ititus
Urllan
Ctionum
Pyrlaan
Dmofthh
(rrlliar
ſeis ege
rinns
ſoſerik
lumnoc
hreuira
s deg
deſirp
deta
guodtu
ſis ide
ſomoe
licenc

Aomod

ſtigia e
Norſum

4c
rat

Kum ar
geredir.
glla bes
gulas
liina ſen
onant
Ugrätiu
nanti
Pblen
ltord

ndi
zgi
(gechi
ſn
ſtn aupr

cn .
hünttiort

entts N
is
ut Kanin
4 U
1
mdnodi

1 G.1e
gio dut

guan ni

erequun

bunt

luretint

diuethiu

ener h⸗
numn a

Zatut
e
riſtot hi

erlecſi

1

ladnrt
s inul
Gine
ond

N:

6
6

— 1N DE X.
quibus de rebus & apud s Rhetor quatenus omes res
breuiter aut copioſe di- ſibi ſubiectas habeat 316
cendum lbid. Rhetorem quem uocarit
quid dicas uideo, quid uelis M. Antonius Ibidem
dicere non uideo I15 rhetores cur tã mulra de I1o
quidditas 182 cis pręceperint, cũ ad eos
Quintiliani uolumen alter horũ tractatus non perti
cationum ssoti, 503 nexrer 309
Quintiliani de Cicerone et rhetoribus olim à Iurecon
Demoſthene dictum 302 fſultis in dicendo res ſub-
Quintilianus quatenus de miniſtrari ſolitum 306
locis egerit 28 rhetori à multa ſubiecerir
Quirinus unde 1 1 Cicero & Quintil. 312
ꝗs in ſcribendo longus z0os rhetoris nomen quibus tri
quis modas ſeruãdus inter burum 316
breuirtatem & copiã 395 rhetoris officium 304.
quis neget Aeneæ magna rhetoricæ nomen bifariam
de ſtirpe Neronem, & cæ capitur 161.312
tera 152 rhetorice unde nomen ha-
uod tu igitur facturus nõ beaat 317
ſis, id ego feci, &c. 177 Rodolphi loci quo diſtent
quomodo ex locis paräda à locis cæterorum 197

dicendi copia 319 && deinceps
quomodo autorũ ſequi ue- Rodolphi locus nõ ſatis in
ſtigia debea mus 88)5 teger 47
quorſum hæc? 15. 20% Rodolphus Boëthij uerba
Adius 118 perperam citat 134. & 136
ratio 234 Rodolphus Boëthiü repręg

Tratiocinatio 243 hendit fine cauſa 132. 132
rectum an ſit 222 & deinceps
regerẽdi ratio duplex 273 Rodolphus lapſus memo⸗-
regula Lesbia 17:20 rià S 194.276
regulus 81 Roma à Gothis capfta 130
relatiua ſeu ad aliquid 18; Romulus dictus Quirinus
repugnantia 1;5. 140. 181 rutilius 81 (I51
repugnätium gña duo 182 Aguntus 194
repugnantium Ilocus 181 nr con diuerſitas
reꝶ publicaꝶ formę tres 20 à 359 (1388
Rhetor & oratoridem 314 Scipionẽ uiſunt piratę .
AeE

——

Acopulus pro ſcopo 163 habet cum indiuidujĩs cõò⸗
Acripror tirulum ſuum ſub- paratur 4⁸
inde legart 206 ſpecies in Ilocis dicitur, de
ſenſilia coĩa & propria 88 quocunque aliud in quid
ſenſus ꝗᷓ res delectent 374 prædicatur, etiam ſi pro⸗

ſenſus communis 338 prie illud ſpecies non ſit,
ſenſuũ obiecta duplicia 88 ſed indiuiduum 4⁸
ſenſuum uoluptas quæ tur- ſpecies quid A40
piſſima 381 ſpecies rei 363
ſeruare potui, perdere an ſpecierum & partium ſimi⸗-
pofſlim rogas? 194. litudo & rurſum diuerſi-
195 tas 69
ſibi diſcere 122 ſtatus plures in eadem quę
Sic quoſdam affectos eſſe, ſtione 204
ut quæ ſciant poſteritati ſtatus quid 203
inuideant, tamen filere Stoici quem diuitem uocẽt
non poſſe 2; 278 7
Gigna 144.147 ſubie tum 69.24
ſigna an ſint referenda in- ſui animam datam pro ſa⸗
ter argumenta 145.147 le quis dixerit 163
Kmilia 161 ſupinus 262
Kmilitudo 129 ſyllogiſmi partes 247 248
Kmilitudinis inueniendę ra ſyllogiſmorum figurę rres
tio 176 263

Kmilium locus 1867. 178⁸ ſyllogiſmus 242. 246. 254
Fimonis Terentiani narra ſyllogiſmi partes tres, non
tio ex Andria 287 quinque 248
Finonis illius Vergiliani o- ſyllogiſmus cornutus 348
ratio ex plicatur 236 ν⅓Xα 249
Socrates dicebat nonnul- oνααιασ1α½ 466
ſos hoĩes uiuere ut edant Tenue Priſcus 325

ac bibant, Ac 382 rTi Aito 145. 14 7

Socratirras 181 U. te tua, me delectant

Ipecies à Cicerone forma mea 141

dicitur 48.75 tempus quid 122

ſpecies an ſit in ſubſtantia temporum diuerſitas Ibid.

generis 30 Fhemiſtius de locis 29
ſpecies collata generi, pro/ theſes quatenus & ad rheto
prie ſpecies dicitur: ſecus rem pertineant 166
W the⸗

bicnih

lieiutte
din l
nnd
iesnonſt,
4 4

4
Attiunſet

fumcneienne.

neldene

Giuitnun

Catan
k

ttes 1
umfon

1 4
nunan
cortun
indhi

e
nn le

14

6
cueri h
lelocß

4
n

47

ineun

theſis 186. 193 unum uni opponi, quomo⸗
Etheſis id ipſum quod prędi do intelligendum 186

catiua quæſtio 295. 187 uoluptas quæ turpiſfima

—— 284 281
Tiberius Cracchus 382 uOX an diuidarur in ſua ſi=

rotum an ſit in ſubſtantia gniſicata 62.6
partium 39 uſuca pio 318

Tragœ dia affect? habet ue uſas Iocorum dia lecticorũ

hementiores 358 320 deinceps

Ptriplex ratio diducẽdi unũ uſus omni in re quantum

in multa 41 poſſit 460

P Arietas quàm pla- uxor per omnes locos de-
ceat auribus 1511 fcribitur 341
uenenum quo Alex X 148
ander perijt, ab Ariſto- Zeno 226
tele fuiſſe monſtratũ 81 zonæ quinque 121¹
uerbis nouis quatenus uten zophyrus Pyrrhi occiſor
dum 1381 831

ueſtes in iudicijs ſciſſæ 372
F I N I S

RO-

iſeri
re ſic
t
Pap
ſiuun

freſa

ſet ei

ex

Wi

1

furus

linen⸗
nnoſa

=e---
SS

iu
ne

iri

—,

1

S=

——
„ .
D *
. 4
.
2 .
* 2
* ᷓ“ . 1* *
7

PHVS AGRICGOLA

PrLINIO svO s. p. .

DW BSOLVI tandem libros, quos
HD.äde inuentione dialect ica tuo ſua-
W ſa rogatuq; aggreſſus ſum ſeri-
mamsn panti iter, partim in itinere, exci
diſſe mihi uerius quàm ſcriptos eſe: ſuntq́; uni ti-
bi ſeripti, cui ſi ſatisfacient deſuncti erunt mane-
re ſuo. Non addo huc, ſi non ſatisfacient, quippe
cum tibi beneuolẽtia noſtri, omneis etiam nugas me
as approbare poßit. Quanquam autem umi tibi de
ſtinauerim eos, ut qui populi os iudiciumq;, in re
bræſertim tam ſcrupuloſa, reformidem: memor ta-
men eius quod dici ſolet, oratorem nulla alia re
tam excitari ad dicendum, qum audient ium coro
na, ſcripſi eos tanquam popul: mihi lectorem adhi
biturus, quo ma iorem ipſe mihi diligentiam, ſolici
tudinemq́; operis circundarem, minu sq; indulge-
rem deſidiæ cauſis, & conarer (ſi qua poſſem) non
ſolum iudici tibi fidere, ſed in cauſa ſpem aliquam
hbabere. Quòd ſi, quemadmodum Lucilius dicebat,
Cõſeutinis & Tarẽtinis ſe ſcribere, ſic ego poſſem
A dice-

EPISTOLA.

eſſet uerẽdum fortaſſe, ut populum admitteremus
Nunc quando ſtudiorum partem, mentione potius
qum uſu perutelgatam, tractauimus more minimè
peruulgato: & contra ueterem uielgatamq; perſuas
Nſionem auſus ſum nõnunquã libere proferre, quid
mihi uideretur: multorũ fortaſſe ſubeunda nobis
eſſet cſura. Quod ſi quis eos in manus ſumpſerit,
uiel philoſophus, uel ex magnis proſeſſoribus his,
patronisq; Latinæ linguæ: quid tus nonne tibi pro
tinus uideris audire: Quis nouus hic noſtris ſuc-
ceßit ſedibus hoſpes? Ergo (ut initio dixi) tibi
deſtinati, tibi dediti ſunt, bæc opera tibi eſt im-
penſa. Et quemadmodum ſecundum uos Iuriſ-
conſultos, filius qui in adoptionem datur, omnia
ſunguints, gentisq; exuit iura, & in alterius traſ-
it nomen: alius in eum uitæ, necisq; accipit pote-
ſatem: ſic ego iſtos manu mea emiſſos, tuo poſt,
hac mitto arbitrio. Ego omnem pro eis ſolicitu-
dinem depono: tu ſi uoles, emittes. Quod ſi be-
ne ceſſerit, nec laudem putabo meam: nec dedecus,
ſi ſecus: tuum in utranque partem æ ſtimabitur con

ſilium. Ego dicar obſequutus tibi, dicar præſtitiſ-
ſe quod potuerim: plurimum certe ſi potuiſſem,

=ð

Weon.
flttue
ſte
chbeit,
Coſt
otu
ttin⸗
conſp

ieno

(one
!0

Gune.

.

n

nj z
mena
ini

ſitteren
mupti

itio dn
ttit
*
ditut,
u, D

4

TFRA IGMENTVM zrrerorAE
Rodolphi Agricole ad Adolphumn Oc
conem Phriſium edicum.
ES P AEterum in hor opere,præteruam
S quod ſtylum exercui, plane uideor
„☚ mihi operam perdidiſſe. Nam niſi
= quis meliores literas attigerit, non

gideo nmagnopere quid po ßit prodeſſe ei, propter

multitudinem exemplorium, quæ a b eruditioribus
ſeriptoribus erant eruenda: & idcirco negligetur
ab eis, ut qui balbi præter balba nihil intelligane.
C ontra eorum, qui eruditi ſunt, uel uideri uolunt,
quotuſquiſque ulla artis præcepta attingit? aut ſi
attingat, nonne tibi uideris ad primum protinus
conſpectum audire: Vnde nobis ex ultima barba-
yie nouus Anacharſis iſte, qui post Ariſtoteles, Ci
cerones, Quintilianos, aliquid mnuenturum ſe cre-
dat? Quemadmodum epud poẽtam tamen ſeri.

Pptum est,

viscturus genium gebet habere liber:
Ita multos libros hoc ſolo credo uiuere, quia ge⸗
nium babeant. Qui ſi nobis ſit, uiuemus etiam: ſin
minus, feram æquo animo interitum eius, quem tot
tamq́; præclara ſubierunt ingenia, quibus ut labo
rem eruditionis, diligentiæ q́; ſuæ impartirent, mor

talium ignauia fuit indigna. Vale.

A 2 Abſol-

SCHOLIA IN EPIST. PRAECE.
= Bſolui tandẽ.) Argumentũ Epiſtolæ hoc eſt: Quan-

1
quam hi de inuentione dialectica libri, uni Plinio Vd
ſcripti, deſtinatic; ſint, non minori tamen cura eos n 1
elaboratos eſſe, qu àm ſi euulgandi ſint omnibus: quocirca gien
etſi ipſe premi eos, qu àm ædi malit, facere tamen ſe poteſta n
tem Plinio, ut pro ſuo is arbitratu eos uel emittat, uel ſup- G
primat. Porro qui ſit Plinius is, cui hoſce libros dedicauit, e
Rodolphus ipſe in Epiſtola quadam ad Iacobum Barbiria- n .
num his uerbis docet: Eſt oppidum, inquit, uicinum nobis, 1 ler
quod Campos uocant. Bo pridie decollationis Baptiſtæ, ne in u

M gocij cuiuſdam, tum animi quoq; leuandi cauſa, domo pro- ſerh
fectus erã. Illic reddũtur mihi literæ ex Theodorico Plinio, ect
ornato homine, & mei amãtiſſimo: qui Iuris ciuilis Doctor 5

in primis eruditus, in conſilio eſt comitis Palatini. Credo te iclal
. uidiſſe illum ſuperiori anno, in comitatu domini Auguſten- nnt
Gs quia perpetâoο maginrae Adalphum aoſtrum aiſectaba ſigorn
tur, iuuenis decora facie, & flauis criſpantibusq; capillis in ſaſ
ſignis. Hęc Rodolphus. Ego coniectura quadam a dducor, ut non
credã eum Plinio hoc in Italia familiariter uti cœpiſſe, cum nenten
ingenij excolendi cauſa ageret Ferrariæ. Dllum⸗
Exjxcid iſſe mihi uerius qu àm ſcriptos eſſe.) Excidere ea Alucud
dicuntur, quæ ſubito neq; conſiderate ſatis effuſa, rudia im- tenlu
politaq́; a dhuc, in alienas manus perueniunt. Hinc Antoni- Veili
, . us apud Ciceronem libro de Oratore primo: Tum ego, in- (cena
quit, hac eadem opinione adductus, ſcripſi etiam illud quo- ullien
dam in libello, qui me imprudente & inuito excidit, & per Hopumn
uenit in manus hominũ. Et apud eundem Craſſus: Petimus eponene
ab Antonio, inquit, ut ea quæ continet, neq; adhuc protulit, Algent,
ex quibus unum librum excidiſſe iamdudum queſtus eſt, Wuo)t
explicet nobis, & illa dicẽ di myſteria enunciet. Ac rurſus in nan.
codem opere, libros rhetoricorum iuueni ſibi excidiſſe Ci- kirt:
cero ait: Beneuolentia noſtri) paſſiue accipiendum ut illud eonisſ
Vergilii:Quo tibi pulſus amor noſtri? Oratorem nulla alia onllt
re & e.) Quid in excitando oratore poſſit corona aſtãtium, bo&t
Cicero explſicat in libro de claris oratoribus, ubi poſt mul- Pnsner
ta alia, nec em̃ poſſet idẽ, inquit, Demoſthenes dicere quod het ide
dixiſſe Antimachum clarum poetam ferunt, qui cum cöouo Wlmu
catis auditoribus, legeret ijs magnũ illud quod nouiſtis uo licebe
lumen ſuum, & cum legentem omnes præter Platonem reli nphdi
quiſſent: Legam, inquit, nihilominus, Plato enim mihi unus iront
eſt inſtar multorum milium. Et recte. Poema enim recondi- ſllumlib.
tum paucorum approbatione, oratio popularis, aſſenſu uul i 1.
Li debet mou eri. At ſi eundem hunc Platonem unum audito mri
rem haberem Demoſthenes, cum eſſet relictus à cæteris. tian

uver⸗-

.
2

e uerbum facere non poſſet. Quid tu Brute poſſes, ſi te, ut Cu
hiniin rionem quondam, concio reliquiſſet? Ego u erò, inquit ille,
ng ut me tibiindicem, in eis etiam caulis, in quibus omnis no-
1ecroene bis res cum iudicibus eſt, non cum populo, tamen ſi à coro-
nſepeh na relictus ſim, non queam dicere. Similia lib. 2. de Oratore,
tat uelſup &— F Quintilianus lih.I.cap. 3. Rod olphus lib. 3. ca p.7. 2
Reitet Quuòd ſi, quemadmodũ Lucilius dicere ſolebat.) Aemu
ne lIaus eſt locum Ciceronis primo libro de bonone atq; ma-
inumn nini Prum finibus, quo in loco uerba illius ſic habẽt: Nec uerò,
Mint ut noſter Lucilius, recuſabo, quo minus omnes mea legant.
la donone Vtina m eſſet ille Perſius: Scipio uerò & Rutilius multo eſ-
icn ſent magis, quorum ille iudicium reformidans, Tarentinis

alua ait ſe & Conſentinis & Siculis ſcribere. Meminit eiuſdem
Uinl, C rei, quanquam paulo diuerſius, ſecundo libro de Oratore.

niina Cur autem Lucilius Tarentinos, Conſentinos ac Siculos,
trunniſtt ſcriptorum ſuorum iudices non formidaret, illud nimirum
uign in cauſa fuit, quod hi homines luxu perditi, palatum (quem
tanaddnn admodum dicere ſolebat Cato) ſaptentius haberent, quâm

icehn mentem, Vide Plinium in præfatione Natural, Hiſto. Vt po-
pulum admitteremus.) Dictum ab ijs, qui publice ea, quæ
ſe)trche elucubraſſent, recitare ſolebant populo, illius &; iudiciũ ac
fulrndn cenſuram ſubire. Mentione potius, quâm uſu peruulgatã.)
.Hie Veriſſimum hoc eſt, ſiquidem nomẽ quidem dialecticæ iden
o: Tuontß tide m omnes occinimus, uſum eius tam pauci norũt quàm .
tirmilte multi eum noſte arbitrantur. Vel ex magnis profeſſoribus
eri his patronisq;; &c.) αννααdictum aduerſus iſtos, qui cum
sn ne nomen quidem bonarum artium quid ſibi uelit, ſatis in-
luemn telligant, harum tamen profeſſores, patronidq; haberi uolũt.

dumkt Quia tu) Eadẽ urtitur h gura in Epiſtola Rodolphus ad Bar-
etem pirianum. Quid tu oppidi ueſtri pulcherrimi quidem illius
ſbiericii &c. iuxta autgraphi fidem. Quis nouus hic noſtris.) Verba
anintd Didonis ſunt de Aenea, libro Aeneidos 4. Secundum uos iu
gtentiyl riſconſultos.) Hoc eſt, ſecundum iureconſultos, in quorum

h albo & tu es. Vt ad uninerſum referatur iureconſultorum
. s Lenus, non ad unum Plinium.Sic Ouidinus: Quæ ueſtra libi-
isn do eſt, id eſt uirorum. Cicero ad Trebatium. Hoc quemad-
ud . modum uos ſcribere ſoletis, in ueſtris libris, idem Q⸗Corne
160 utbe lio uidebatur. Filius qui in adoptionẽ datur.) Hac de re agi-
tur apud iureconſultos, primo Digeſtorum libro, capite de

4
lud adoptionibus & emancipationibus. Et Inſtitutionum impe- L
n⸗ ralium lib. I. titulo, quibus modis ſaluatur ius patriæ pote-
n ſaatis. Qud autem addit Rodolphus patrem adoptiuum ui
ie a tæ nec isq; in filium adoptiuum habere poteſtatẽ, id fortaſſe
u“ accipiendum cautius, quando huc nequaquam ſe extẽ dit po
ulae, . L A 3 geſtas

ScHOL. IN EPIST. 2ORAECE.

teſtas patris. Veterem iuris rationem id permiſiſſe ſatis de
cent argumenta Comœdiarum. Vide Gellium lib. 5. Cap. 19.
ad quam conſuetudinem Rodolphus reſpiciens, liber eſt à
rec entium Iuriſconſultorum calumnijs. Sic ergo iſtos manu
mea emiſſos.) Ductum à ſeruis, qui manu mitti dicebantur,
cum eis à dominis concederetur libertas. Siquidem manu-
miſſio aliud nõ eſt, quàm datio libertatis Inſtit. capite de Li

bertinis. Et ff. de Manumillionibus.

In ſragmentum Epiſtolæ poſterioris.
PRopter multitudinem exemplorum.) infra lib. 3. cap“
16. Vt qui balbi) Prouerbium balbum balbus rectius
intelligit. Nouus Anacharſis iſte.) Qui talis gideri uæ
lit, qualis fuit Anacharſis: qui cũ natus eſſet apud Scythas
homines omnium ma xime barbaros, inſignis tamẽ ſtudiis

philoſophiæ euaſit. Vit a eius eſt apud Diogenem Laertiums.

& Plutarchus mentionem de eo facit in uita Solonis. Dice-
xe is ſolebat, leges ſane qu àm ſimil es eſſe telis araneęorum:
& quemadmodum hæ infirmiora animalcula rerinentes, ua
lentiora tranſmittunt: ita legibus humiles quidẽ pauperesq
conſtringi, diuites autem & præpotentes nõ alligari. Lucia
nus in Scytha, d*α 9”iτι σ- a eG⸗ avαααποα
ad eſt, unde nobis nouus iſte Anacharſis. Poſt Ariſtoteles,
Cicerones.) Longe hoc feſtiuius, longe etiam acrius, qu àns
Rnumero ſingulari idem dixiſſet. Apud Horatium: Qui Cu
cios ſimulant. Et Martialis, Pythagoras, Zenonas ine Xplici
tosq; Platones. Idem, Qui loquit ur Curios aſſertoresq; Ca
millos. Sed quemadmodum ſcriptum eſt apud poetam) Mar

tialem lib. epigrammat; ſexto. .
DE INVENTIONE DIALCTICA LI. I.

Proœmium Cap. I De toto & partibus 9
Quid ſit locus 2 De coniugatis 10
Quomodo ab Ariſtotele, re- De adiacentibu I
lIiquiſq; autoribus tractati De actibu 13
ſunt loiit 3 De fubiecto 13
Diuiſio locorum 4 De cauſa efficiente 14
Definitio quid ſit & quomo De fine I½
do definienldum Deeuentis 16
De genere è ſpecie 6 De loco =J I7
Quæ diuidendi, & quàimua- Detempore 183
ria ſit ratio 7 De connexis 19
Deproprio 83 Dc anteccdentibus, conſe-

„ gqueg

ni

1
Mocen
iho
(Kx
Auft
end
Clos
ſi⸗
il
Mute
obe
oe
Nepßu⸗
WNH
n
Allel.
ſetant
Clht
ldorn
wu
it
Diuiſo
kume
tate

irido

gurre
Muſſoe
ſgene
ertine
no⸗
lguen

lct

Ulelua
lbzeeg

nslidr a

Pihanm
nicieeher
ritenne
in cauil

lot.
ninlb
ndalbasti
uitlſsnin
r
giztuit
genenlun
1n ond
ſelizum⸗
ularetnmut
guiipun
95 in
E
oſt Ai
umzein
ſoratiund
Lenonuß
os enon
udpen

TICc
Eprte

nti
tneS

85

efi

6

ne
5

uin,

INDEX

quẽtibus, & adiũctis quid
Cicero, quid Boetius dixe
De contingentibus 21
De nomine rei 232
De pronunciatis 23
De comparatis 24
De limilibus 2 5

DE INVE NTIONE

Procmium, quã corruptus
ſir hodie omnis uſus diale

cticæ ap.

Auid ſit dialectice

2
Quis ſit finis dialectices 3
Qunod mouendi lratio, 4 do-
cendo inuentione nõ diffe

Lar

3 4*
Quod item in delecãdo no
iit alia inuentionis quàm

in docendo ratio
Materiam dialectices quæſti

onem eſſe: & quid alij de
5

hoc ſenſerint
Reſpõdet prædictis, docet
quomodo dialectice, quo-

modo reliquane artiũ ſin-

gulæ ſingulis de rebus uir
ſerant

Quid ſit quæſtio, & qua⸗s ai⸗
uiliones eius fecçerit Cice
xo, quas Ariſtoteles fece⸗

xit 38
Diuiſio quæſtionis ex re-

rum quæſi itarum diuerſi-
tate

J₰
Diuiſio quæſtionis ex uario

quærendi modo 10

Diuiſio quæſtionis ex diuer

ſo genere artium ad quas
pertinent

ILE
Quomodo ſtatus quæſtiõis

Cuiuſq; inueniendus 12
In gquauis re quo pacto ſum-

De oppoſitis 265
De differentibus 17

Communis ratio locem, uen
ad aliom traditionem 2d
ditope, uel p̃Ctermiſſone 28.
Concluſio libri, & de maxi-
mis, quas ſi ingulis locis Bo
etius addidit 29

DIALE CTICA LI. II.
mar quæſtionis conſtiuem

Quomodo una qjſtio i in mit
tas diducit᷑ quæſtiones 14
Orationis ex uaria ſtruendi
ratione diuiſio 15
Alia diuiſio orationis, & ꝗ&
ſit expoſitio, quid arsume
tatio
Quam multiplex ſit arend
ſidei ratio
Quot argumentandi ſpecias
unt, & quæ ſi ingularum –
cierum partes
Quibus in dicendo ſpecie⸗
bus utantur 19
Quomodo confirmandæ ar-
Zumentationes 26
uam multis modis argu⸗
mentatio ſoluatur 2
De exponendi ratione, quæ
ad credentem fit au dlito⸗
Quomode alterius rei con-
frmandæ gratia exponen
dum ſit 2
Qug i ſint partes orationis,
& quando quibusq; uten
dum

24
Quod 4 nulli ꝓprij rhetorices
funt inuentionis loci 25
uomodo cognoſcesda pro
Poſita argumentatio ex
loco 2

4 Quo-

ducta ſit
A

INDEX CAPITVM.

Quomodo poſitę apud auto

res argumentationes col
ligendæ ſint, & formæ ſuæ

reddende 27
Katio cuiuslibet rei per oẽs

locos deſcribendæ 23

Inter duas res propoſitas cõ
ſentanea & diſcrepantia
quomodo ex locis inueni

antur 29

Ordo totius inuentionis in
ſumma breuiter uelut aſ-

pectui fubiectus 30

DE INVENTIONE
Dialectica Liber tertius.

De affectibus quid ſint && un

de oriantur Cap. I

Quot modis 4 dicente tractẽ

tur affectus 2
Quomodo augetur & dimi-
nuitur oratio, & quomo-
do ſoluitur affecus 3
De delectatione quibus re-

vus fiat, & de digredien-

di extra rem propoſitã ra-

tione 4
Er.⸗ Loc. Pag.
Peſinit 1 26
5 * Genus 34
2 Sdpecies
3 4 Proprium &
Pifferen. 49
„ 5 Totum
6 Partes 53
10% 7 Coniugata v
I &½ Adiacentia 62
Cap. Loc. Pag.

21 18 Contingentia II0
32 19 Nomen rei 117
23 20 Pronunciata 126
24 21 Comparata 232
3 5 232

Similia

De copia in dicendo Atomo
do paretur
Quæx lit ad breuiter Gicenas
u12
Quis ſit optimus ĩ dicẽdo W
Pię breuitatisq; modus 7
De diſpoſitione quid ſit & 4
tuplex ordo rerum 8
Quis poetis ordo, quis hiſto
Tiæ, quis tradẽdis artibu;
conueniat
De eis quibus litera eſt or
nis inſtituenei facult as 10
Qua ratione partium oratio
nis faciendus eſt ordo It
Quomodo ordinandæ in di-
cendo quæſtiones 12
Quo pacto diſponendæ rcn
mentationes
De uertendis argumentatio

2
num formis, decq; parti-⸗

bus earundem uaria collo
catione diſ ponendis 14
Cautiones aliquot inter ar-
gumentandum diligenter
obſeruande? 13
De uſu & exercitatione 16

Cap. Loc. Pag.
a 5 Actus „*
13 Suhieckt. y5S
14 1I Efficiens 78
15 12 Finis 233
16 13 Effecta 83 7
14 Deſtinata 828
IV I5 Locus 93
18 16 Tempus 98
19 17 Connexzx I038
Cap. Loc. Pag.
& Diſſimi. 142
26 23 Oppoſirxa 654

27 24 Different. L
Gue diſtant. 161
. RODOL-

ateen
Ciene
icido⸗

nodns

iäa
nn 1
guntin
ue

eracka
fcrltn
tiamort
ehorth
uolei-
les

lot
n

inin

aeledtt orre Muidem,ren facilem eſſe, &

PHI AGRICOLAE
PHRISII DE INVENTIO-
ne edialectica, liber primus.

PROOEMIVM OPERIS.

=RATIO quæcunq dere
E quaq; inſtituitur, omnisq;
Nagdeo ſermo, quo cogitata
Nmentis noſtræ proferimus,
Nid agere, hocq; primum &
proprium habere uidetur
E
oßicium, ut doceat aliquich .

eum qui audit. Cuius rei quod certius quis, bropi⸗

usq; capiat indicium, quam quod ſoli omnium ani
mantium homini, ut rationis, doctrinæq́; capaci,
parens ille & autor rerum Deus, ſoervil grae

orationis indulſerit manus? . . A.

liquet her eſſe proprium opus ipſius, ut egenaar
id atque explicet cui ſignificando deſtinatur. Nec
me braeterit maximis autorum blacuiſſe, tria eſe

A 53 Mam

10 RODOLPHI AGRICO.
quam quiſ q; tantum non inertißimæ mentis bre
ſtare boßit: concutere uerò affectibus audientem,
& in quemcunq; uelis animi habitus transforma-
re: allicere item, audiendiq; uoluptate tenere ſuſ-
penſuhn, non niſ ĩſummis & maiori quodam maſa-
rum afflatu iuſtinctis cõtingere ingenijs. Nec ſane
inficias iuero, eſſe iſta preæcipua bene dicendi præ
mia, ſequiq; orationem: uerum ſequi uerius, efft
ciipotiusq; acceßionem eſſe ipſius, ꝗ propriũ opus.
Sed de alio loro explicgtii gicendite erit. . HHoe nfe

D arrut non doceut. vnoſſtltach er nen 5

querentes, ſed & interrogantes quoq;, quanquã ali 4

- id agere uidentur, hoc tamen primicm efficiunt, ut N
Qiiſcãt audientes, cuius deſiderio teneantur, quo un fſ
geantur dolore, quic ſit quod ſcire uelint. Doce⸗ *
r, A * Cs telligat auditor: Juãdoqs, u fatilliſiles. vilem f JMc
3 cimus, uel credenti, & uelut ſpöte ſequentem duci g
mus, uel peruincimus non credentem, atq; repugnaã hi
tem trahimus. Alterum expo/i ttione Fi, alteram ar ich

de metatlote kanir eu 35

iat abibito. Argu neictations,
erd, oriolen,d un rei, de qua dicit, fd fꝗa
. 1. cere

0.
Altelen
und

n
lcent

Prreug
guin
effein
tun
elit. N.

=
=☛t

=☛ͤ —
——
=S=
= =
*

DF INVENTIO. LIB. . n
cere conatur.
ſe conſtare “ ſed ex alijs quibuſe * notioribut
atq; magis ex ploratis, de unoquo; certitudinem
colligamus neceſſe ſi t: iamq alij mẽtis acumine fre
ti, huberius expeditiusq́; argumenti, id est, ut ingt
Cicero, probabile inuentum ad faciendã fidem ex⸗
cogitent: alij contrà hebetiore mentis ui, ad rerum
obtutum caligent, & uel nihil, uel ſero quid quaq;
ge re dici po ſßit, muenire queaãt: utilißimum uiden
tur feciſſe, qui ſedes quaſca argumentorum (quos
looos dixerunt) excogitauére: quorum admonitu,
aelut ſignis quibuſdam circumferremus per ipſas
res animum: & quid eſſet in unaquaq; probabile
aptumq; inſtituto orationis noſtræ, perſpiceremus.
Vtilem autem eſſe hanc locorum rationem appa-
ret, cum magnæ parti humanori ſiudiorum(quan

doquidem pleraq; in ambiguo hærent) & diſſenti-

entium certamimibu⸗ ſunt expoſita. Exigua enim
Portio eoru, quæ di ſeimus, certa & immota est: ad
coq; ſi Academiæ credimus, hoc ſ. olum ſelmues, quod
nihil ſcimus. Certe pleraq;: pro cuiuſ ꝙ; ingenio, ut

accommodatißime ad probandum quiſq; excogita

re potuerit, aliò atq; aliò trahuntur. Tum uerò eis
præcipue confert, qui tractant illa, quorum nulleæ
traditæ ſunt artes: dico, qui conſilio rempublicam
ubernant: uc ae kace, bello, cetera; ciuitatis
nego-

u RODOLPHI AGRICOLAE
negocijs in rem præſentem ſe pe ſenatui, ſeæpe po-

pulo fidem facere oportet: quiq́; in iudicijs item ae
cuſare, de fendere, petere, abnuere, quiq́; populum

docere iuſticiam, religionem, pietatem, in profeſſo
habent. Quanquam enim & iſtorum nõnulla com
prehen ſa ſint artibus, ſubtiliora tamen illa & ex
mBedijs ſcholis deducta, uelut exilia nimii, uel non
intrant craßiores uielgi animos, uel non hærent:ru
dioribus & ex medio depromptis tanquam popu-
laribus, robuſtioribusq; muentur magis. Vtq; deli
catiores aures lyra, cytharaue delectat: ita mili-
tem non niſi tuba accenderis. Craßis enim (quod in
prouerbio eſt) craſſa conueniunt. Nec inſtruere ſo
lum os facultas iſta, & tantum dicendi copiam ſub
miniſtrare, ſed prouidentiam animi, & recte conſu
lendi quoq; aperire uiam uidetur, quando non alia

re prudentiam conſtare apparet, quaͤm perſpicere

guid in quu re ſit poſitum, & conſentanea repu
gnantiaq;, & quò quidq; ducat, qui ue euenire

poßit, eolligere. Indicio fuerint duo utriuſ que lin

gue diſertißimi, Demoſtihenes & Cicero: quorum
ut prudentißima fuit oratio, ita quanquam nonnul
la æmuli reprehendenda ſibi in ipſorum uita ſum-
pſere, cõſiliorum tamen prudentiæq; laus ipſis e
uel inuidia conſentiente conceßa. Namq;; dicere
prudenter, niſi qui prudenter cogitarit, nõ potes?.
Fit

fmue
Utkor

11

DE INVENTIO. LIB. I. 135

⅓ Pit enim ut quod prouiderit quis, non faciat:dicit

ſtinne
ph
pre

önulen

io
iucit
Ghenen
lerſe⸗
güng
erius
ein
ciſw
lcozien
yfekt
dom

eN

em
ntiſe
ienhe
uin
n i
4

i

=
=☛

==
= —

S

ihiet

D

.

n

certe quod non prouiderit, nemo. Sed hæc de origi
ne locorum, deq́; ipſorum utilitate, hactenus præ-

fatos eſſe ſufficiat.

Narratio quæcũq;.) Tametſi, inquit, ad perfectã illud per
ctinet orationem, ur doceat, moueat, delectet: proprium tamẽ

eius munus atq; officium eſt, docere:reliqua duo, potius ac

ceſſio quędam eius ſunt, quàm proprium opus. Quiſquis au

tem docere cupit rem aliquam, ita ut & fidem de ea faciat,

is argumentis id conetur oportet. Quæ cum non cuiuis ſem
per ad manum in promprtaq; ſint, utiliſſimus nimirũ labor
æorum fuit, qui locos quoſdam deſcripſerunt augumento-
xum, e quibus ceu receptibus actheſauris quibuſdã ea erui
in rem quamcqh poſſent. Nec me præterit, maximis autorum
&c) Id Cic ero his uerbis docet in Bruto: Tria ſunt enim, ut
quidem ego ſentio, quæ ſint efficienda, dicendo: ut doceatur

is apud quem dicetur, ut delectetur, ut moueatur. Idem in

Oratione: Erit igitur eloquens is, qui in foro cauſis q́; ciuili

hus ita dicet, ut prohet, ut delectet, ut flectat. Probare neceſ-

ſitatis eſt, de lectare ſuauit atis, flectere uictorię. Habet eadem
Fabius lib. 3. Tria ſunt, inquiẽs, quæ præſtare debet orator,
ut doceat; moueat, delectet. Tantum non) Id latini uſurpant
elegãter pro fere, propemodum. uide Budæum in Annotat,
Sed de his alio loco.) Is locus eſt lib. 2. cap. 4. Et rurſum li-
bro tertio de affectibus atq; oblectatione agitur per capita
aliquot. Docemus autem.) De hac duplici ratione docendi
fuſius lib. 2, Cap. Il2. ac deinceps per compluſcula capita. Ar-
gumẽtum id eſt, ut inquit Cicero.) Cicero in Partitionibus
hoc modo argumentũ definit. Vtilem eſſe hanc.) Tria pau-

cis attingit, ad quæ conducũt in primis loci. Primũ ad omia

humanitatis ac bonarum artium ſtudia. Deinde ad tractan-
das res eas, quæ nullis etiamnum comprehẽſę ſunt artibus.
Poſtremò, ad prouidentiam ani mi, rectech conſultandu m. Si
Academię credimus.) Nam Academici õ illam
ſuam probant adeo, ut nihil certo comprehendi cognoſ. cich
poſſe arbitrarẽtur, Sed de his rurſum lib. 2. cap. ö. Hoc ſolum
ſcimus quòd nihil ſcimus) ocrati in more fuiſſe aiunt, ut di
c eret, lioc ſe unum ſcire, quod eſſet inſcius atq; omnis ſcicn-

*

tiæ expers. Lactãtio uiſum eſt, hanc Socratis ſententiam eſte

ονιτρ hoc eſt, inconſiſtentem, quæc ipſa ſe iugulet, ac faſ r
ſam conuincat. Craſſis enim ut eſt in prouerbio.) Id qu m 4
ſit uerum, docet Plutarchus exemplo Ateæ regis Scythant.
Is Ateas ſiue (ut quædã exemplaria habent) Anteas, Ime-
niam optimum tibicinem bello captum, tibia canere in con
uiuio iuſſerat. Quem cum cæteri, qui in cõuiuio eo aderant, un
ad ſtuporem uſq; admiraxentur: At mihi, rex ait, lõgè iucun 1
dior foret uox hinnientis equi. Notum eſt Græcum illud, fr,
αhi Tez 117 „ οσ * »ꝶÜß—ä, Quantumuis rudius dici e

to, dum planius. Dico qui cõſilio) Videtur abeſſe, eos. Vt le
gamus. Eos dico qui & c. Demoſtenes & Cicero.) Non de-
fFuiſſe qui in horum uita aliquid reprehenderint, id conſtare „
uel ex Fabio poteſt, qui ita & in Demoſthenem multa falſo
conficta fuiſſe, & Ciceroni nulla in re optimi ciuis uolunta

tem defuiſſe contendit, ut aliorum tamen interim ſententi- les⸗
am non diſſimulet. Notus ſanè in Demoſthenem iocus eius, end
qui dice bat nõ ouvXαρ eſſe quod pateretur Demoſthenes „ 4
ſed up yup&;p, quo minus dicere poſſet cõtra legatos Mi ſend
leſiorum. Iam quæ & quanta illi obiecit Aeſchines? quæ ut 00
maxima ex parte mendacia fuerint, omnia tamen falſa fu- „
iſſe, mihi ego perſuadere non poſſum. Quin uerò & Cicero ſeltl
mi duas illas ſellas, quibus ſolitus eſſet ſedere, obiecit La- .
* perius, illud nimirum ſignificans, parum integra eum fide ſtitut
fuiſie inter Pompeium & Cæſ arem. Vt taceam interim, ꝙ in ri 4 4
aperto idem mendacio deprehenſus, ita elapſus eſt, ur dice
get, prudentis & cauti patris familias eſſe, quod emere ue- N
Iit, id ſe empturum negare, propter competitores emptio-
nis. Sed quis eſt, cui ignota ſint hæeczx te,
CQCLyioD sSIT Locys uu
2. .. Cuput II. ”

ſ● Vando igitur de locis dicturi ſumus, com uin
A modißimum fuerit, definire quid ſit locus. Mhu
Id quo cuncta magis in aperto ſint, altius repeten umm

rrereee, paulo huberius explicemus. Dictum est nobis ſinf
Pauloante, nulli rem de qua ambigitur, ipſam per lyt

JNTIO. L. rbitro
7ENTIO. ne a
DE e P
entine

enebras
inus, quaàm . alicun
„ end amitte itur e qu . enim
qum u elond ain Gafeſcn H
elai . ĩ uiſum o⸗ iger iuo ale ueni cu i
E ſi uiſ⸗ mine nralie ene) d⸗ ec ſtatu, nbopuli don
Vd de lu du est, oĩbus om tatis ſt am p ub aqus
nil Ne ndu dis oĩ mo ciui 4 io, qu e ne ſu bel⸗
canereingg Frma oban ptimo irbitri⸗ St nec! rat
men pr nti de op unius ar reſpirẽ iut Metarkel
ſ ſenſe re. Se idh ite eerit, arum ntate r-
wrii 6. iſces? Qu io, ad 1, terra diſſer coiun c?Et,
bnni piſe bompei 4 rhe n taq; paxrte e hec:
inn Num Po ione cãt? 4 ex P⸗ .Y Pſum uang
aier doyorg renttia, diciſ⸗ ireft 30 1 etg e
enei ab ationi gau omne uen utiat ruere.
r, Rr ou du. lura ziglaalicif Guta he⸗ v
nnn⸗ añt ſit Ppoſint ſentire nr rla⸗
cass e H H proban
Brzouta Enete illi, eu⸗
Erg eri, con⸗ orte
e! achibe He op

. es ſine 5 faciliu
L/ ere r Id quò
16 S 14
d ri, ut iſueger,
tale bue
ie ee ſ

iore ex .
Angen, ſe metit ma⸗
t, cr .V
*
ne

S 0 & M„

4

1¹6 RODOLPHI A GRICO.

magnitudine, ſi duo ſint bropoſi ta, quæ æ qualia ?·

ſe uel inæ qualia oſtendere uelimus: ſi huiuſmodi res
ſint ut applicari altera alteri nequeat, accipitur
tertium aliquid, quod poſſit utriq; adhiberi: neque

temere illud aut quoduis, ſed quod alteri ſaltem il
lorum ſit æquale. Id deinde alteri adhibitum, ſi fu

erit & illi æquale, iã æqualia ea inter ſe dicimus:
ſin inequale, inæ qualia- Quoniã certum explora
tumq; est, eam magnitudinum eſſe proprietatem,
ut quæcunq; duæ cuiquam tertiæ ſint æquales, ſint

, inter ſe æ quales:& quarumcunq; duarum alte-

ra tertiæ alicui æ qualis ſit, altera inæ qualis, ſint et
inæquales inter ſe. Quorſum hæc? Vt ſendam,
quemadmodũ in magnitudinibus dixi, ſici in omni
rerum natura eſſe: ut quæcunq; duo cuiquam ter-
tio conſentanea ſint, inter ſe quoq; eſſe conſenta-

nea. Conſentaneag autem uoco, quorum poßit alte-
rum de altera dici. Vt homini & ſubſtantiæ conue

nit in animali, quoniam omne animal eſt ſubſtan⸗

tia, & omnis homo esſt animal: ſequitur ergo con-
uenire ipſis inter ſc, hoc eſt, omnem hominem eſſe

ſubſtantiam. Et contra, quorumcunq; duorum alte

rum conſentaneum eſt alicui tertio, alterum dißi-

dens, ea quoq; inter ſe dißidẽt. Vt lapidi & homi
ni. Lapidi quidem animal dißidet: homini uerò cõ

uenit: certum igitur est, lupidem & hominem inter

(0.
etie
iſnule
, Atr
benine

iſctu

nſecicn
tunere
pohite
telle
glumm
egui
eVteſ
xi, ſ
tig
ſe
bſucen
letſe

in

inpe

—

DE INVENT. LIE. I. rz
ſe dißidere. Si qua duo itaq; uelis perſpicere, con-

ueniant inter ſe nec ne, ſi ſint eciuſmodi, ut quemad

modum magnitudines diximus applicari nõ poſſe,
ſic & iſta cõſentanea ſint an dißidẽtia, ex ipſis per
ici nequeat: neceſſe est tertium aliquod inueni-
ds, quod alteri horum cõſentaneum eſſe certius ſit:
idq; alteri deinde comparatum, proinde ut illi ſue

rit cõſentaneum uel diſſentaneum, ita eſſe inter ſe
ambo, quæ propoſita fuerãt, ſciamus. Id tertium,

tum medium argumentationis dicitur: quoniꝗ pro
poſita uelut extrema duo coniungit: tum quia pro
babiliter propoſitis iungitur, inſtrumentumq; et
faciendeæ de illis fidei, uocatur argumentum. Hanc
bartem excogitãdi uel medij, uel argumeti, uocãt
dialectici inuentionis. Altera est pars, quæ iudicã
di uocatur. Ea cuiuſmodi ſit, ex prædicta itidem
ſimilitudine indicemus. Cum menſurã aliquam me
tiendarum duarum magnitudinum ſumpſerimus,
ea ſi proba debeat eſſe, neceſſe est certa & firma
ſit. quod ſi aut extendi poßit, aut in arctum con-
trahi, & quemadmodum ait Ariſtoteles de regula
Lesbia, quæ ad parietis flectitur formam, ſic iſta
aptetur magnitudini metiẽdæ: fallax nimiri erit.

dentia ea, quæ proponuntur, diximus eſſe debere: „
ni ue aſpectu, non re uera ſit S „Lz.

B unum

. 2 “
———= sr
—

5
2
Z
4

18 RODOLPHI AGRIC.
xnum, fallemur argumentatione: euenietiq;, ut quæ
cõſentanea eſſe oſtendi argumentatione credimus,
diſßideant maxime: & contra, pro dißidentibus cõ
ſentanea capiamus. Vt ſi dicamus: aliquod animal
est irrationale, homo ect animal, ergo homo est ir-
rationalis: uidentur quidem iungi in animali irra-
tionale & homo ſed perſpicuum est, nõ eſſe idem
animal, de quo irrationale dicitur, & quod dicitur
de homine:ſed nominis tantum ambitu, & generis
ſimilitudine idem uideri. Quod ſi adhibito iudicio
legẽ ſyllogiſmi obſerues, dicasq́;: Omne animal esᷣ
irrationale, homo est animal, ergo homo est irra-
tionalis: iam quando pro conſentaneis accipiuntur
ea quæ dißident, ut omne animal irrationale eſſe:
nihil mirum eſt, bomo & animal quanquam conſen
tanea ſint, hominem tamen & irrationale dißide-
re. Vt ergo certum ſit atq; liquidum, id quod in ar
gumentum aſſumimus, non facie, ſed re uera unum
cſſe, adhibita est inuentioni hæc iudicij pars, cui
omnis de modis figurisq́; ſyllogiſmorũ præceptio,
& cautio omnis captioſarum argumentationum,
quas fallacias dix ère, ſubſeruit. Sed nos de priore
illa quæ ad inueniendum pertinet, his libris loque-
maur. Intuentem ergo illa quæ dixi de ea, non late
bit uerum eſſe quod propoſuimus: omnia quæ uel
pro re quaq; uel cõtra dicumtur, cohærere, & eſſe
UW c

Pete⸗
peni
G uce⸗
Ccomm

leut iu

Gtnia i

(od in⸗

bige,
ileh
niuge
ſilton

NS
neißtg

igut
Plobett
cinti

.
auin
bit
Aliivut

Oſne in.

. Porockt
teiuf⸗
tin
uung⸗
ttiotet⸗

n ien

DE INVENT. LIB. I. 19
ea quadamſ(ut ita dicam) naturæ ſocietate cõiun
cta. Res autem numero ſunt immenſæ, & proinde
immenſa quoq; proprietas atq; diuerſitas earum.
Quo ſit, ut omnia quæ ſingulis conueniant, aut di-
ſcrepent, ſingulatim nulla oratio, nulla uis mentis
humanæ poßit complecti. Inet tamen oĩ bus (tam-
etſi ſuis quæq; diſcreta ſint notis) communis quæ-
dam habitudo, & cuncta ad naturæ tendunt ſimili
tudinem, ut quod est omnibus ſubſtantia quædam
ſua, omnia ex aliquibus oriuntur cauſis, & oĩa alt
La efficiunt. Ingenioſißimi itaq; uirorum, ex effu

ja illa rerum uarietate, communia iſta capita: ue-

lut ſubſtantiam, cauſam, euentum, quæq; reliqua
mox dicemus, excerpſere, uelut cum ad conſideran
dam rem quampiam animum aduertiſſemus, ſe-
quentes iſta, ſtatim per omnem rei naturam & par
tes, perq; omnia cõſentanea & dißidentia iremus,
& duceremus inde argumentum propoſitis rebus
accommodatum Heæc igitur communia, quia perin
de ut quicquid dici ulla de re potest, ita argumenta

omnia intra ſe continent: idcirco locos uocauerit,
gquod in eis uelut receptu & theſauro quodam oĩa

faciendæ fidei inſtrumenta ſint repoſita. Non ergo
aliud est locus, ꝗᷓ cõmunis quædã rei nota, cuius ad
monitu quid in quaq; re probabile ſit, potest inue
niri. Sit ergo nobis locus hoc pacto definitui.
B 2 Quid

2

20 RODOLPHI AGRIC.
Quid ſit locuoas. Cap. I I.

Quando igitur.) Toto capite hoc dicit. Argumenta qui-
bus confirmare aut re fellere uolumus aliquid, ea coniun-
cta modo quodã ei rei eſſe oportet, quæ in diſceptationem
uenit. Iam cum infinita rerum multitudo id faciat, ut ſingu-
latim ea quæ ſingulis cõiuncta ſunt rebus, explicari nõ que-
ant: hinc eſt, quod excellenti ingenio uiri, omnem hanc mul
titudinem in communia quæd am capita digeſſere, eaq; uoca
runt argumentorum locos, propterea quod in ijs ceu theſau
ro atq; receptu quodam, argumenta cuiuſq; rei confirman
dæ re futandęve lateant repolita, ut cum uſus fuerit, inde ꝓ-
manft᷑. De optimo reipub. ſtatu.) Tres em formæ ſunt reme
publicam, Abv“X„Iι, dροαρτπ1οα NαkoHτ1ια Reſpirẽt
ne ſub aqua piſces.) Hoc Ariſtoteles negat, ait Plinius, lib.
naturalis hiſt. . cap.?. Suadẽtẽ Cæſari ut inferat bellũ Põ

peio.) Id facit Curio apud Lucanum pharſaliæ lib. I. Quos

avviι ονραôO Greci uocãt.) V¼r cötra ſeu exaduerſo eſt, xbee
terra. Hinc &Hτ⅜ ονιᷣ² tůicti, quod in aduerſa nobis terrę par
re habitent, Sunt em̃ ij, qui alio uocabulo dicũtur &ου Nαε
eò quod contraria atq; aduerſa nobis figant ueſtigia. Alber
tus Magnus non ſatis recte &ντ⁹οαοπν appellat. Lactantius &
Auguſtinus eſſe hos negant. Aſſerũt præter alios multos Pli
nius & Macrobius. Hoôdie certo eſſe à pleriſq; creduntur.
Quuorſum hęc?) Diuus Hieronymus in epiſtola quadã ad
uerſus errores Iohannis Epiſcopi Hieroſolymitani: Vetus,
inquit, narrat hiſtoria, quidã cum diſerte diceret, ferr eturq
impetu & uolubilitate uerborum, cauſamq; omnino nõ tan
geret, prudens auditor & iudex: Bene, inquit, bene, ſed quo
iſtud tuum tam bene? Quemadmodũ ait Ariſtoteles de re
gula Lesbia.) Verba Ariſtotelis hac de re 3. lib. Mora liũ ſic
habent: r8 yoi Gορ αοασ „àNhνρυνταατα Xeοä
mo%ο ⁵ α½ειν ανορον%. νοο 7 d?α 1ονdhd 4
Taktva&ττe b ve νa. Ea uerba hunc in modum uertit

Eraſmus: Siquidem infinitæ rei infinita item regula, quem- .

admodum plumbea Les bię ædificationis regula, Ad lapidis
enim figurã tranſmouetur, neq; manet regula. Dicitur itaq;
regula Lesbia, quoties præpoſtere, nõ ad rationem factum,
ſed ratio ad factum accõmodatur. Themiſtius itaq;.) Hic
de Ariſtotele dicere ſolitus: Quemadmodum ſepia cum ſen
tit retinacula piſcantium, liquorem fundit quo fallat eone
oculos, ne capiatur, ſic & ipſe Ariſtoteles obſcuritatem fun
. dit

9

ſpougun
te
lifie
Srntfah
erin
in
nſtllta
hl ar
lenmn
glentlis
Anstndie
agtiimen
neuanme
noguib
SNrede
zubet, un
ſellumus
ſelaſrat
npos e
lenit equi

(certos g

latebris
locumeſl

Iuæ prob

poflult. Po
Utpiſcen
lineq fe
ument.:
o uno
Equodne
usluppell
amen quo
Diciendu
Nundum:
ſendum
Kquidn
muamet
llaberepe

lepoft
kenfün
ſient

Ic.
l.

Anenngt
idecni
lceperine
heln uſ⸗
Dlcnirö⸗
nnnenikurt
elakeegt
inisceuie
Grticgin
usfuerttine
nlormelun
Nini Ne
r aü Nin
Uk inſetnbal
rlalielbl

xidvetſete.
tſa nobsen

dicütutint
unt ueliſe⸗
llat. Latn
er ios
eriſhctin
epincbn
hlolymnnn
dicckehian

uben,/
it aAittarn⸗
nfi
nſiunn
nc nin
lenngiſ
bngi li
gtuin⸗
lrtonn
Enifuel,
olunbin

1
t o i

7

5 hnms,

DE INVENT. LIB. I. 2¹

dit, ne coarguatur. Per omnẽ rei naturã.) Rodolphus Agri
cola lib. 3. cap. 7. Vt dicatur quæ ſit ſubſtantia, tum quæ par-
tes ſint rei, hinc ea quæ proprie naturæ cuiuſq; adiacent. Vti
tur hoc artiſicio Rodolphus in oratione de laude philoſo-
phiæ. uide primum librum Philippi in Rhetoricis de excuti
endis quęſiionibus. Omia aliquid effic iũt.) Nulla eſt res
quæ fru ſtra ſit condita. Cicero, non poteſt cogitari quid ſit,
quod nihil agit. Cõmunis quædã rei nota.) id eſt, ſignum,
index. Vt enim quondã ſtatuæ illæ mercuriales, ita nunc fer
reæ iſtæ aut ligneæ manus, quas crucibus in hiuijs affixas
uidemus, indic ant niatori, qua uertendum ſir iter: ita hi loci
eum qui inuenire cupiat argumenta, ueluti manu apprehen
ſum, ducunt eo quo tendit. Venator is qui incertus uagatur,
ignarus quibus in locis feræ deliteſcere ſole ant, raro onu-
ſtus præda domum reuertitur: at qui latibula earum cogni-

ta habet, qui ſedes nouit, is etſi unum forte aut alterum do-

mic ilium uacuum inuenit, nunquam tamẽ diſcedit ita, quin
alijs luſtratis locis ſi non omnino, certe quadamtenus uoti
compos redeat domum. Hunc in modum & argumenta in-
uenire qui uelit, nunquam ei ex ſententia opus procedet, ni-
ſi certos quoſdam definitosq; habeat locos, è quibus ea ceu
latebris quibuſdam ducantur. Quocirca recte dictum illud:
Locum eſſe notam ac ſignum, quod nos admoneat eorum,
quæ probabiliter de re quaq; in hanc aut illam partem dici

poſſint. Porro quemadmodum non omne mare omnem gi-

gnit piſcem, neq; in una quapiam terra om̃is herba naſcitur:
ita neq; fieri poteſt, uti uno ex Ioco omnem in rem ſuppetãt
argumenta. Quamobrem deſperandum non erit, ſi excuſſo
loco uno aut altero parum ſuccedat, Inſpiciendi ſunt omnes,
& quod negahit primus, id a lter, tertius ve, aut etiam quar-
tus ſuppedi tabit. Erit fortaſſis, cum luſtratis omnibus, nihil
tamen quod ſit in rem noſtram inuenie mus: at ne ſic quidem
abiiciendus erit clypeus, nec arena cedendum: imo uerò re
deundum ad cãpum, & per ſingulos rurſum loc os eundum

uidendumch, ſi quid forte prius oculos noſtros ſubterfuge

rit, ſi quid minus diligenter expenſum ſit. Quod ſi faciemus,
nunquam erit res ulla, in quam non aliquot certe argumen
ta ha bere poſſimus, qua de re plura libro ſecundo.

Se poſt Ariſtotelem, Ciceronem, Quintilianũ,

Themiſtium, Boëthium, de locis ſcripſiſſe, non ut

ſcriberet aliquid melius, ſed ut explicatius fuſi-

*

2½ RODOLPHI AGRICO
usq́; de eis ageret, & ad captum iutentutis magis
ſeſe accommodaret. *

X

QVID SsIT LOCVS.
Caput III.

oſſum equidem uideri, craßius effuſiusq́; ag
greſſus eſſe iſtis de rebus dicere, quã uel pro
natura ipſarum, uel pro more illorum, qui ante nos
iſla tradiderunt. Nec ego quidem ſum tam rudis ue

ri,; ut neſciam poſſe ſubtilius iſta ſpinoſ iusq́; dici

cum ſit nihil alioqui facilius, quam ſuæ quodq́; re-
limquere naturæ, & de obſcuris obſcure diſſerere:
contrà uerò magni ſudoris eſſe, Cerberum ab infe
ris extrahere, hoc est, abſtruſa & in rerum interio
re receſſu lutentia proferre in lucem & tanquam
ſpectãda proponere. Sed cupio explicare iſta meæ
turbeæ, id est, craßioribus atq; harum rerum impe-
ritis, quando doct is quidem ſuperuacuus est præ-
ceptor. Vellem itaq; me non dicere modo iſta, ſed
uel pingere, ſi res id caperet, uel ſculpere etiã poſ-
ſe: œ tum quoq; pulchre mecum agi putarem, ſi nõ
ſic etiam mihi ſoli iſta uiderer elaboraſſe, ſed ali-

quibus profuturus labor meus, aliquorum eſſet ſtu

dia iuuaturus. Quæ mens utinam fuiſſet pleriſque
maximis & pari ingenio ſacundiaq́; uiris, habere
ius apertiora illuſtrioraq́; in philoſophia profe-
J cto

r,attt
ſtinau
onnnia

Mt.
turpo
oil
ſertti.

lt ſe

tchip
da
g
lrlcbe
e,
gus
lſiß

hen

Oð?è

co.

tlin

DE INVET. LIB. J. 23
to ommia. Vt enim eos tranſeam, qui rerum omni-
um naturam uel ad numeros conati ſunt, uel ad fi-
guras redigere: ut eos etiam qui omnia inuolucris
atq; ambagibus quibuſdã uelut moſteria texerũt:
iam qui obſcuritatem in dicendo ſecuti, rerum lu-
men orationis tenebris obruerunt, credas eos illa
quæ ſciebant noluiſſe prodere, & reticere nequi-
uiſſe. De Ariſtotele dicam. Hic enim propemodum
ſolus oĩm priſcæ ætatis philoſophorum permanſit
in manibus: hunc ſolum qui philoſophiæ deſtinan-
tur, attingunt: bunc primum pueri diſcunt: huic
ultimum ſenum ſtudium immoritur: huũc artes oẽs,
omnia ſtudiorum genera, terunt, trabunt, diſcer-
punt. Magnus utiq; uir, & quem iure omnis mire-
tur poſteritas. Nec enim uel memoriæ uiri abſoluẽ
dis oĩ bus philoſophiæ partibus optime de ſtudijs

meriti, obiectum quicquam uelim: uel laudi, quans

tot ſeculorum firmauit opinio, putem quicquã de-
trahi poſſe. Sed uidetur mihi dolendum eſſe, ſediſſe
illud animo grauißimi hominis, ut non ſimpliciter
atq; aperte proferret, quæcunq; muenerat: ut præ

ter laborem quem ipſa rerum eſſet habitura obſcu

ritas, alia nobis etiam ex ipſo obijceretur difficul-

tas, quò neceſſe haberemus mentẽ ipſius, uelut ora

culi ſuſpenſam & ambiguam, indagine perquire-
re. Themiſtius itaq; autor est, longe aliter omnia
B 4 foras

24 RODOLPHI AGRIC.
foras eſſe ædita ab illo, quàm ſint domi tradita, de
maentiæ q; ſimile eſſe, ſi quis legẽdis libris ipſius ſpe
ret illius ſe ſententiam cõſecuturum. Sed quid The
miſtium dicoꝰs pſe de ſe locupletiſſimus est teſtis.
Scribit enim quadam ad Alexandrum epiſtola, ædi
diſſe ſe quæ ad bbilo/⸗ ophiam pertinent: ſed perin
de tamen, niſi qui ab eo audierint eadem iſta, ac ſi
ædita non eſſent, futura. Nos tamen omnen illius
non ſententias modo, ſed uerba etiã pertinacißime
& mordicus tenemus: ac ſi quis mouere quicquam
tentet, aut diſcedat tranſuerſum (quod aium) digi
tum ab eis, non aliter atq; qui ſecantur urunturq́;
clamamus: faciliusq́; tulerimus de myſterijs, ſum-
maq; religionis aliquid auferri. Ego Ariſtotelem
ſammo ingenio, doctrina, eloquentia, rerum beri⸗-
tia, prudentiaé;: & (ut ſemel dicam) ſummam qui
dem hominem, ſed hominem tamen fuiſſe puto:hoc
est, quem & latere aliquid potuerit, quiq́; ut non
omnia primus inuenerit, ita alijs post ſe inuenien-
da aliqua reliquerit, qui etiam non omnia quæ in-
uenerat, crediderit in uulgus prodẽda:& nonnun-
quam fortaſſe contradicendi ſtudio, quo maxima

fere tentantur ingenia, nõ tam quid ipſe ſentiret,

quà m contra quid alius ſenſiſſet, dicendi putaret.
Plurima ille recte, ſed & alius aliquid non male.
Quo iuſtiorem ego ueniam credo illis eſſe oporte⸗

ſeyen
oco
buiu
litenit
gutuon
tio e
tſitn
lledle
ſeprop
Mali
irdali
Ctt,
ut d
e
nher ſi

ſitnehe⸗

roſun
ſict, .

gnei
tiufe
ge ſi

=

DE INVENT. LIB. J. 2 5
re, ſi qui fuerunt, qui putarent, non utiq; illi, tan-
quam ſcopulo uſque quaq; adhæreſcendu eſſe, neq;
de ſuis deſperarunt ingenijs: cum ingrati poßit et
inique de parente omnium natura ex iſtimantis ui
deri, credere ipſam oĩ a ſua in uno illo partu effun
dentem munera, reliquæ poſteritati huma ni gene-
ris in omne æum ſterilem effœtamꝗ́; manere uo-

luiſſe. Verum ut de re noſtra dicamus, ſcripſit de
locis octo libros, erudite & diſerte, ſicut oĩa: ſed

anguſtius uidetur eorum concluſiſſe materiam. Vo
luit enim cuncta de quibuſcunq; diſſeremus, intra

quatuor quæ ſtiones contineri: ut quæreretur defi-

nitio ne eſſet, an genus, an proprium, an accidens:

ut ſint hæ quæſtiones eiuſmodi: ſit ne animal ratio
nale definitio hominis, ſit ne hoĩs genus animal, ſit

ne proprium hominis docibile eſſe, ſit ne accidens
eius albi eſſe. Sane quicquid ulla de re quærimus,
intra aliquod horũ quatuor recidit: neq; enim plu-
ra ſunt, quæ poſſunt ulla de re dici. Sed non id agi
maus, ut de iſtis ſemper quæramus ſub nominibus il
lis, quæ ab Ariſtotele ſunt poſita: nec enim quæro
ſemper, ſit ne album accidens hominis: ſed ſimplici
ter, ſit ne homo albus. Sic etiam, nõ, ſit ne definitio
defectus ſolis, interpoſitio lunæ inter ſolem &aſpe
ctum noſtrum: ſed, ſit ne ſolum hoc illud. Nam fue-
runt etiam, qui aliud aliquid crederent eſſe defe-
B 5 diuam

246 KODOLPHI AGRIc.

KCtum ſolis. Sic de alijs etiam non quæ rimus, ſit ne
hominis genus animal, & proprium docibile. ſed
per ſe, ſit ne homo animal, & ſit ne docibilis. Ve-
rum hæ quæſtiones oẽs, de quibus nos loquimur,
quoniam ſolum id agunt, ut ſciamus, ſit ne hoc in

illo: ut cum quæro ſit ne homo animal, id percon-

tor, inſit ne animal in homine, & reliqua in hunc
modum: quia etiam inſit nec ne, de accidente primũ
ſolet quæri: poterat idcirco uideri, quod ad has

quæſtiones pertinet, ſatis eſſe accidẽtis tractatu ex

plicatum. Eſſet hæc aliqua ratio, ſi omnia quæ ad
oſtendendum ineſſe aliquid accommodata ſunt, re-
cenſuiſſet Ariſtoteles, cum de accidẽte loqueretur,
Sed neq; locos deſcribit, neq; numerum ipſorum fa
cit, aut nomina: ſed deducta ex locis argumenta
qgueſtioni propoſitæ applicat. Deinde pleraq; pro
locis ponit, quæ nullius propria ſunt loci: ut cum
dieit, inſpiciendu eſſe, quibus inſit aliquid oĩ bus,
uel quibus nullis, id est, de quibus uniuerſaliter ali
quid affirmetur uel negetur. Ea de quibus affirma
tur, dicit eſſe ſpecies. Quid ergo: definitio, genus,
proprium, non omnibus inſunt? lam pleraq; etiam
accidentia (ſi debemus accidens uocare quicquid

non est aliquid trium illorum) inſunt o? bus. Nam

quod de aliquibus non negetur uniuerſaliter, nihil
Nrchemochen est: quicquid enim affirmatur de ali-
quo,

con
len
lit

a
6

ue

lla⸗

avVY

t
ion
ℳ

M
in
dle
beblen
uhin
ſtrie

n.

lgu

Cclluent

DE INVENT. LIB. I. 27
quo, de aliquo etiam diuerſo naturæ ſuæ negatur.
Iam quod dicit, præſcribendu eſſe diſſerenti, quas
res oporteat uocare ut uulgus, quas contrà: ſic eti
am, ſi propoſita ſit res tenuior ad diſſerendu, quo
pacto ad huberiorem aliquam elabendu: ſic pleraq;
alia, quæ nõ res nobis ſubijciunt unde poßimus de
ducere argumentum, ſed diſſerentis tantum aſtus,
artesq; cõtinent: haud uideo, quo pacto iſta po ßins
loci uocari. Quid ergo? non utiliter præcipiuntur

iſta? vtilißime certe. Quis neget? Sed non tamen
quicquid diſſerenti utile est, locus erit. Niſi & di

diciſſe multa, & diligenter id quod in diſceptati-
onem uenit perſpexiſſe, & contentioſius aliquan-
do aliquid affirmare, locos credere uelimus: cĩ ſi-
ne prioribus illis nemo commode diſſerere queat, et
conſtuns aſſeueratio perſæpe argumenti impleat ſi
dem. Adde quod uidetur nimis arctos dediſſe fines
dialecticæ, ꝗ ijs quatuor quæ ſtionibus terminauit
eam. Cum doceat enim rationem argumentadi, uel
(quod idem eſt) probabiliter diſſerẽdi dialectiee,

uidetur tam late diſtentos habere terminos, ꝗᷓ ſunt

oĩa de quibus ratione atq; uia aliqua diſſeri poßit:
neq; ullam certam ſibi præfinire materiam, ſed ar-
ma tantum dare, quibus parati, inſtructiq; ſimus
in omne certame. Sed de his quiſq; ut uidebitur, ſta
tuat, illud res ipſa conuincit, magni & immenſi la
bo⸗

28 RODOLPHI AGRIcC.

inſtituit, locos, in alium aliquem diſſerendi uſum
traducere. Quiqui itaq; philoſophiæ hodie nomen
uſurpant, cupiuntq; paulo uideri doctiores, libros
illos legunt quidem, cumq; Peripateticos & haberi
ſe, & dici uelint, quæ præcipua ſemper Peripateti
corum fuit laus, de qualibet re propoſita in utrãq;
partem apte, expediteè; diſſerendi: eam tamen ut
præ ſtent, multum utiq; abest. Dictata potius ut in
quit Cicero) & in ſcholis multis iã ſeculis per ma

nus tradita decantant. Qua id cauſa credam fieri,

niſi quod (opinor) difficilimum est, maximiqq; nego

cij, ex in ſtituta Ariſtotelis locorum ratione, facul

tatem prompte, copioſeq; diſſerendi expedire? Se-
cuti ergo alij, certos, definitosq́; in omnem uſum di
ſputandi fecre locos. E quibus Cicero, & in libro
quem ad Quintum fratrem de oratore ſcripſit, & t, &
in Partitionibus ad filium enumerare eos ſatis pu-
tauit. Ad Trebatium autem, libro uni huic rei de-
ſtinato, copioſius oꝛ a executus est. Sed uir ut mul-

tarum, magnarumꝗᷓ; artiu, ita iuris etiam beritus,

habita breæſertim Trebatij ratione, ad quẽ ſcribe
bat, qui & ipſe inter primos ius profitebatur, oĩa
ex iure ciuili exẽpla deduxit. Quò fit, ut nonnulla
paulo obſcuriora ſint, nõ aſſuetis auribus. Quinti

lianus deinde in quinto Inſtitutionu, tradidit eos,

Meethin

fſi
(ti

litrt
fephil
Kapt
ef ten

hegui

Muen
ſſt vert

(hn,

ſt n
intri
teng

icgsOten

ſtn f
leptn
Ait
ſealiprt
Nharle
ntnni
rtti
expein
nennt
eh
vreſoße
reengſen
nihuun⸗
Cllunt⸗
leinfn
e,466
mirten,

ſm

4
.
14
3

S=ꝛ =

6

—=

=

S=

—

4

rDene

DE INVENT. LIE. I. 29
magis (quantum uidetur) ut obſeruatum alijs ſeque

retur morem, quàm quia putaret ad inſtitutum ſu
um magnopere pertinere. Itaq; est uidere ab diale

cticis, rhetoribusq;́; acceptos locos, permixtos abh
eo, & in unum confuſos aceruum. Themiſtius po?ëam
hos & Boëthius, eandem rem tractauerunt. Boëthi
us non aliud ſane uidetur egiſſe, quà m ut relatn
Ciceronem & Themiſtium, quemq́; per ſe primum
deinde conferret: & ſingulos utriuſq; locos, alte-
rum alteri hinc inde coaptaret. Themiſtin qui poſ
Boëthium ſcripſerunt, maluerunt ſequi. Omnes ta
men ſatis crediderunt, locos uel nominare, uel pau-
cißimis ſignare quid eſſent uerbis. Credo, quod ar
bitrati ſint, altiorem locorum noticiam, ex penitio
re philoſophia petendam. Quod haud dubie uerũ
ect:ſed longum id ect, nec omnibus uacat: & breui

us, aptioreq́; compendio, quantum ad præſentem

rem neceſſarium ect, id confici potest, ut dicatur
hic quid & cuiuſmodi poteſt quæ ue proprietas
uniuſcuiuſq; ſit loci. Ego, ut qui in nullius iuraue-

rim uerba, ut quiſe ꝙ; blacuit autor, aut ſicubi nem

ſatis, pro autore rationem ſum ſecutus. Non equi-
dem, quod melius aliquid effecturum me ſperem,
quã maximi illi, doct ißimiq́; uiri(ꝗ poſſem enim?)
ſed ut craßius eſfuſiusq́; iſta (ut prædixi) tradam:
aſſequarq;, ut ſi minus hæc ſubtiliter diſputata eſ-

*

—

30 RODOLPHI A GRICO.

ſe, ſaltem (quod uoto meo ſufficit) apertius explica

ta uideantur.
Scholia in caput tertium.

Cerberum ab inferis extraherere.) Id Herculem feciſſe
ſcribunt poctæ Tragici, qui cum ab Paeſtheo ahducẽdi ca
nis gratia miſſus eſſet ad inferos, Palladis beneficio id d

uſſus erat perfecit, quemadmodum apud Homerum 8. lib.

Iliados re fert Pallas ipſa. Vide Plinium li. 27. cà. 2. Enarran
tur & reliqui eius labores apud Senecam in Hercule furen
te, & Iſocratem in Encomio Helenes: poſtremo apud Boe-
thium in cõſolatu philoſophico. Non dicere modo iſta, ſed

uel pingere.) Vt qui aurium ſenſu capere hæc nõ poſſent, lal
tem uiſu perciperent. Ad numeros.) Hi fuerunt Pythagori

ci, de quibus in placitis philoſophone ita Plutarchus lib. I. fe
Gione tertia. Rurſus ab alterius auſpicatu philoſophiæ Py-
thagoras Mneſarchi, Samius, qui primus philoſophiam hoc
nomine appellauit, principia rerum numeros eſſe cenſuit, &
eorum ſymmetrias, id eſt, accõmodatas proportiones. Ad
ſiguras.) Ab hac ſententia non ita longe uidentur diſtare ea
quę diſſerit apud Platonem T him æus. Ariſtoteles certe tale

quiddam Platoni aſcribit libro de cclo I.ca. I0. aduerſus il
lIum (ut uideri uult) docens, corpora ex planiciebus conſta-

re non poſſe. Qui omnia inuolucris atq; ambagibus.) Mi

rũ ni ad Pythagorica illa alludit ſymbola. Ac uetuſtiſſimi ꝙ

dem illi philoſophi, ſacratiora eſſe philoſophiæ myſteria ax
bitrabantur, quâm quæ temere proferenda eſſent in uulgũ.
ui obſcuritatem in dicendo.) Horum ex numero tantũ
non primus ſit Heraclitus ille Epheſius, qui & cognomẽ in-
de inu enit, dictus 6 †1d; apud Græcos, hoc eſt, tene brico-
ſus. Quod diſc ipulos, ſi quid dixiſſent apertius, iubebat ob-
ſcurare, id uoce oοποορ ρεdiebat, autor Laertius. Hũc
omnes artes.) Quæ enim ars hodie ita docetur, ut non cre-
bro infulc iantur placita Ariſtot elis? Quanquã hac in re lon
ge primas tenent quidam cõcionatores, qui ita demum egre
gie inſtitui credũt rudem plebeculam, ſi quam ſæpiſtime eis
in ore obambulet gentilis ille (ut uocant ipſi) magiſter. Ho-
rum ineptias mire depingit Eraſmus in Moria & Eccleſia-
ſte. Velut oraculi.) Oracula enim inuolucris quibuſdam
obſcurari ſolebant, & per hunc modum multis imponere.
Notiſſima eſt reſponſio data Epirotarum regt Pyrrho:
Dico te Aeatida Romanos uincere poſtie. Vid
ide

—
=

4

=
= = =—

—
——
= — = S
=S=

=

Mutar
em
1a reue
lerari,
ſamim
glema
Amod
Aroga

antor

lenoktra

ns To⸗

Sehrinn.
nunſept,
ario

enhi Vigde Ciceronem libiirde Diuinatiõe. Quo pacto & Alexan
drum illum Moloſſum, & Annibalem Carthaginenſem de
ceptos fuiſſe, re ferunt Appianus & Liuius. Adriano quoq;
imperatori Deum conſulenti de euentu belli aduerſus Par-
thos, qu àm inuolute reſponſum ſit, explicat Macrobius lib.
Saturnaliorum I. capite XXIII. Quadam ad Alexandrum
nadlinfti epiſtola. Ea epiſtola eſt eiuſmodi: Ap/50 ns PoOX AM/
dahii FavY 15 Pſen yp&νααααπι½ 1ρ&ρασαοαατποονmN

Dann 0, 61° v. N aρ ατοα ip à ρεu0. to ρ
zai Tedʒ M 9 Ni*αuροοαα. in εει foviâτσοvàαρο αι
inleerut⸗ vol T075 6πι αειοαααοι66⁵. Eorum uerbon ſententia m
hendrlt ita reddidit Gellius: A pÿοσααατιπαοαε libros, quos gditos que
cre notoli reris, nõ pinde ut arcana abſcõditos, neq; Xditos ſcito eſſe,
cnupee/ neq; nõ æditos: qm ijs ſolis qui nos audiũt, cognobiles erũt.
erun Nef Ac ſi quis mouere.) Côuellere, arguere, minus probare.
Munnhut, Träãſuerſum q̊d aiũt, culmũ.) Id eſt, uel minimũ, tanrillũ.
upnüiſt Similia ſunt, latum culmum, latum ped em, tranſuerſum digi
Phüogte tum diſcedere. Non aliter, atque qui ſecantur, urunturcq;.)
ros eltlnl Clamamus, inquit, præ indignatione haud ſecus ac ſolent ij⸗
roponin quos medici ſecat aut cauterio adurunt. Ego Ariſtotelẽ.)
igenrurc⸗ Summus nimirum, inquit, uir fuit Ariſtoteles: at non is ta-
Ktotelesc men, cut oporteat adhærere per omnia. Cuius rei triplicem
ca 10. 7 affert cauiam. Primum, qu 04 quemadmodu m multa nouit, .
uicchn ita quædam etiam uerilimile eſt iplum neſciſſe. Deinde,
Amingte quod non omnia quæ inueniſſet, purarit eſſe proferenda
Ncentf in lucem, Poſtremo, quod maior ei cura interim fuerit
* Nſi contradicendi alijs, quàm ueri inuentendi. Tanquam ſco
ſopnie pulo.) Alluſum ad uerba Gellij lib. 10. cap. 8. Tanquam ad Si
ndathe 4 reneos ſcopulos cõſeneſcas. Vſquequaq; adhæreſcendu.)
neor, Plutarchus in commẽtarie, Quo pacto iuuenibus audiẽda
guicheh⸗ poemata: Non quemadmodum omnia religioſe metnimus
Porche ac reueremur in ſacris, ita oportet in autoribus omnia ue-
nini nerari, ſed audacter ad hibito iudicio probare quædam, quę
Kotlum dam improbare. Non ſic parendum poetis aut philoſophis
oet gquemadmodum pueri obtemperant pædagogis. Sed quem-
umlinin .admodum Cato puer parebat quidem pædagogo iubenti,
S ſed rogabat quam ob cauſam id iuberet: lta fides habenda

eſt autoribus ſi cauſam idoneã reddiderint. Verum ut de
4 re noſtra dicamus.) Sex in ſumma cauſas enumerat, propter
19 ubhi quas Topica Ariſtotelis minus uideantur ſatis facere ſtu di
lugein oſis. Primam, quòd materiam eorum librorum anguſtis ni-
mium ſepfſerit terminis Alteram, quòd non omnia ea nume
vregem rat Ariſtoteles, quibus ineſſe aliquid aut pon ineſſe oſtenda
. tux,

ℳ

32 RODOLPHI AGRIC.

tur. Tertiam, quòd Iocos neq; deſcritᷣ t, neq; incertuùm ali-
quem cogat numerum, ac ne nominet quidem, Quartam,

quædã pro locis ponat, quæ nullius proprie ſunt loci. Quin

tam, quòd totius etiam dialecticæ, nedum horum librorum,

arctos nimium terminos eſſe uoluerit. Poſtremã, quòd tam

inuoluta obſcuracq ſint apud illum omnia, uti ſummæ diffi-
cu ltatis ſit, ex ipſius quęſtionibus ac locis, diſſerendi uſum,
copia mq; parare. Ex his ſecunda, tertia & quarta, non po-
nuntur à Rodolpho ut principales cauſæ, ſed ut particulæ di
lutionis cuiuſdam, qua occurrentem dimouet obiectionem.
Voluit enim cuncta, & c.) Fuit qui hũc locum ita acciperet,
quaſi Rodolphus plura uelit eſſe prædicata (ut uocant) diale
ctica, ꝗᷓ quatuor. Verum longe aliud agit Rodolphus, quod
ut intelligatur, noſſe debemus tria eſſe genera, quęſtionum.
Vnum quo quærttur an ſit res: ut, ſint ne antipodes, ſint ne

aliqui manes & ſubt erranea regna. Alterum, quo quæriturx

num hoc illi inſt: ut, ſit nec ne Deus omnipotens: noceat an
proſit plus eloquentia. Hic enim illud in dubium uertitur,
ecquid omnipotentia inſit in Deo, & in eloquentia plus ne
inſit cõmodi an incõmodi. Tertium, quo ambigitur, quo mo

do unum inſit, num ut finitio, ut genus, ut proprium, ut acci-

dens. Quod genus ſunt illa, num animal rationale ſit defini-
tio hominis, lit ne uirtus genus iuſticiæ. Iam Ariſtoteles in
Topicis ita loqui uidetur, quali ad dialecticum pertineat ſo-
lum poſtremum hoc quæſtionum genus, non etiam duo illa

priora. Atq; hoc eſt quod conuellit Rodolphus, putans oĩa
hæc quæſtionum genera ex æquo ad dialectici munus perti
nere:qua de re plenius lib. 2. cap.y. Pleraq; ꝓ locis ponit.*

Quæ hic recenſet Rodolphus, apud Ariſtotelem in 2 libro
ſunt Topicone. Conſtans aſſeueratio.) Hoc ipfum & Quin
tilianus docet lib. 11I. uim perſuadendi conſtare aſſeueratio-
ne, queæ interim plus ipſis ualeat probationibus. Adde q̊d
uidetur nimis arctos.) Vide lib. 2. cap. 5ỹ. In utranq; partem
apte, expe diteq; diſſerendi.) Cicero in ſecunda Tuſculana-
rum: Itaq; mihi ſemper, inquit, Peripateticom, Academiæqe
conſuetudo, de omnibus rebus in cõtrarias partes diſſeren
di, non ob eam cauſam ſolum placuit, ꝙ aliter non poſſet,
quicquid in unaquaq; re ueriſimile eſſet, inueniri: ſed etiam,
quòd eſſet ea maxima dicẽdi exercitatio: qua princeps uſus
eſt Ariſtoteles: deinde qui eum ſecuti ſunt. Eadem ferme ſen
tentia apud eundem Ciceronem eſt 5. lib. de Finibus. Di-
ctata potius, ut inquit Cicero.) Verba Ciceronis 4. lib. de

bonorum ac malone finibus ſic ha bent: Cumq; duæ ſint par-

tes, quibus perfecte ratio & oratio compleantur, una inue-
. nien-

1

Hehptt
nemge
Glgnue
ole
ühn
ante
Ptcum
onn,
nace
Ubunli
glaſcri
gagtar
lalqu⸗
Ktunoo⸗
litnd
rlure e⸗
mn uide
lerba q
Cuoin
Cinleci
innulli
apilir

DE INVENT. LIB. I. 33
etünte niendi, altera diſſerendi, hanc poſteriorem Stoiti & Peri
Eng patetici, priorem autem illi egregie tradiderunt. Stoici om̃i-
ndi no ne attigerunt quidem. Nam è quibus loc is quaſi theſau-
unane ris, argumenta depromerẽtur, ueſtri ne ſuſpicati quidẽ ſunt,
ande ſuperiores autem artificio & uia tradiderunt. Quæ quidena
nneik⸗ res eff icit, ne neceſſe ſit iiſdem de rehus ſe mper quaſi dicta-
kuniti ta decãtare, neq; commentariolis ſuis diſcedere, &c. Ad
m * Trebatium aurem.) De his Topicis Cicero ipſe libro fami
umm liarum epiſtolarum ſeptimo, ad Trehatium icribens: Itach
tiin ut primum, inquit, Velia nauiga re cœpi, inſtitui Topica Ari

ſtotetica conſcribere, ab ipſa urbe commonitus amãtiſſima

unue tui. Eum librùm tibi miſi Rhegij ſcriptum, qu àm planiſſime
ſurrui res illa ſcribi potuit. Sin tibi quæda m uidebuntur obſcurio
dalchinf ra, cogitare debebis, nullam artem literis ſine interprete, &
ungin ine aliqua exercitatione, percipi poſſe. Fabius quoq; lib. 5.
molc,n Inſtitutionum de Ciceronis Topicis loquẽs: Et ille quidem
ungug inquit, nõ his exemplis utitur, quia ad Trebatium ſc ribẽs,
genhon ex iure ea ducere maluit, ego apertiora poſui. Magis quz
ubumm cam uidetur, ut obſeruatum alijs ſequeretur morem.) FHec
S uerba quid ſibi uelint, pla nius intelligi poteſt ex 18. Cap. lib.
mbignge 2. Quo in loco docet Rodolphus, tractatũ de locis ad ſolum
hroprin dialecticum, non etiam pertinere ad rhetorem, Ego ut qui
kiniab in uullins.) dic Horatius: Nullius addictus iurare in uerba
lan magiſtri.
icumpenn Z *
nus

ülus ( a⸗ diximus) nihil ad faciendam de alte-

kanun ro filem poßit aſſumi, quod non aliqua par-
che te cum ipſo ſit cohærens, illud in primis ſciamus
utae

mat, oportet, quædam ita coherere rebus, ut ipfis ſint
ni infixa rebus, alia ut extra ipſe s ſint. In ipſis ſunt
nit rebus, ut ſt probem moriturũ Cicèronem, quòd ho-
mamm o est, quòd ex corruptibilibus compoſitus est ele
mnmẽt is, quod doloribus, morbisq́; obnoxius eſ. Hæc
u, omnia planum et ineſſe Ciceroni. At ſi dicã, mor-

ung, c tali

5d4 RODOLPHI AGRIC.
tali patre, mortaliq́; matre natum, & omnes aute
ipſum homines mortuos eſſe, nihilq; niſi Deuum &
diuina eſſe immortale: hæc omnia, pater, materq́;,
& cuncti ante ipſum homines, & Deus diuinaq́;,
extra Ciceronem ſunt. Hãc itaq; faciamus primam
diuiſionem locoru, ut alij interni ſint, alij externi.
Rurſus ea quæ in rebus ſunt, alia in ſubſtantia ea-
rusm, alia circa ſubſtantiam ſunt. In ſubſtãtia ſunt,
quibus res idip ſum quod ſunt accipiunt, qualis
est definitio: quanquam ea non tam in ſubſtantia ui
deatur, quã ipſamet rei eſſe ſubſtantia. Præterea
illa, quæ cõplectitur definitio, ut est genus, & pro
pria rei notio, quam differentiam uocamus. Atque
ea quoniã uel idem eſt ei quod proprium dicimus,
uel pro ea proprio maxime utimur, loci illius pro
prij quoq; ſignificemus nomine. Partes etiã in ſub-
ſtantia ſunt totius, quando niſi ex ipſis confici res
non potest. Tum etiam quæ coniugata dicuntur, id
est, quæ ſolo nominis quodam deflexu diſtant, ut
ſunt ſapiens & ſapientia, candidũ & cãdor. Tam-
etſi enim ſapientia non ſit in ſubſtantia ſapientis,

quatenus homo eſt: cum tamen de ſapiente diſſeri

tur, quatenus ſapiens esd, certum est eſſe in ſubſtan
tia ipſius ſapientiam, & nec intelligi quidem, nedũ

eſſe ſine ipſa poſſe. Addamus etiam iſtis ſpeciẽ &

totum. E quibus ſpecies, quamuis non uideatur in

lſub⸗-

ition
ſccie
lbef
fe u
ltga/
frott⸗

Adi

crem
utg
umi

c.

IfnetN
den⸗
ennuen

egdii
n

DE INVENT. LIBE. I. zI
Iubſtantia eſſe generis, tamen quia pars ipſius eſt,
& genus, quamuis ſine ſingulis ſpeciebus fortaſſe,
ſine omnibus tamen eſſe nõ poteſt: & totum itidem

quamuis poſint ſine ipſo permanere partes nonnul

lis in rebus, hoc ipſum tamen quod partes ſunt, ſine
toto habere non poſſunt. Pleræq; etiam partes ei-
us ſunt conditionis, ut manere ſine toto nõ poßint:

neq; enim deſectam manum, neq; euulſum oculum

magis dixeris eſſe id, quod ante fuerunt, quùm ea
dem uel picta, uel ære aut alia quauis materia ex-
preſſa. Verum hæc utcunq; ſint, haud ita multum
in præ ſentia retulerit noſtrà. Id quod ſuffcit, quã
do cognatißima ſunt iſta, iunctumq́; habent tracta
tum, nos in eundem ea ordinem redigamus. Circa
ſubſtantiã ſunt ea, quæ cum rei inſint, modu quen
dam ipſi, afect ionemq; affrunt. Ea duplici eſt con
ditione accipere. Aut manent enim, quietis q́; habẽt
faciem: ut ſunt decor, robur, ſanitas. Aut in agita-
tiõe, fluxuq; quodã ſunt poſita: ut pugnare, dormi
re, currere. Vocemusꝙ; illa adiacentia, hæc actus.
Iungamus iſtis illa, quibus hæc inſunt. Ea ſunt quæ
bνοναιααπ7/'ſtoteles, nos uſitato ſane uerbo ſub
iecta dicimus: Sic eloquentiæ ſubiectum dicimus ci

ceronem, & ſeueritatis Catonem, & quamq́; rem
prout quodq́; adiacens aut actus in ipſa et. Inter-
norum itaq; locorum, hæc ſit nobis enumeratio. Ex

C 2 teyr⸗-

36 RODOLPHI AGRIC

terni uerò ad bunc maxime ſeſe modum habent,
Quæd nanq; eorum quæ ſunt extra rem, neceſſ⸗

rio quodam uinculo coniuncta ſunt rei. Eaq́; ſunt
buiuſ modi, ut per ipſa res fiat, quæ cauſæ uocan-
tur: uel efficiens, ut ædiu faber: uel finis, ut ædium
habitatio. Quibus etiam iunguntur ea, quæ Cice-
ro tum effecta uocat, tum euenta: mihi mixime pla
cet euenta dici. Vt ſint proprie, quæ ab efficiente
hüt, effecta, ut à ſutore calceus: quæ bropter finẽ,

deſtinata, ut calceus ob tutandos pedes. Hæcq́; uno

nomine poſſunt uocari cognata. Alia ſunt quæ di-

cimus applicita, quæ ſunt eiuſmodi, ut non fiat qui

clem per ipſa res, ſed habitudinem quandam, no-
menq; accipiat ab ipſis. Borumq; aliud rem ipſam
complectitur, ut locus. Aliud actus ipſius metitur,
ut tempus. Aliud alio quodã modo cum ipſa re co
bæret: ea ſunt quæ connexa dicere placuit, qualia
ſunt, diuitiæ, regnum, amicitia. Rurſus autem, alia
eorum quæ extra rem ſunt, neceßitate nulla rei co
hærẽt. Quorũ quædã eius ſunt generis, ut ea ipſa
E& res, cum altero alterum & ſine altero, eſſe &

non eſſe poßit: eaq́; dicimus accidentia. Alia ſunt,

quorum alteri infeſtum esſt alterum, inq́; mutuam

uici ßim perniciem tendunt, ea repugnantia uoca-

mus. Et accidentium quidem, aliqua hoc pactoſe
habent, ut unum uni conſeratur. Idi; uel res rei, ut

(OrM
titi
lgti.

Elc
urn⸗
itel

DE INVENT. LIB. I. 37
nA iurgium cædi, pallor ægritudini, ea dicimus contin
im gentia. Vel uerba rei, quod uel ſingulis fit dictioni-
. bus, ut cum nomen rei cum re cõponimus, uel ora-
Mu tionem rei, ut laus uiro forti, uituperatio ſceleri,
u ea uocamus pronunciata. Aut duo conferuntur in
en en tertio, quorum alteri altero uel maius est, ut
inin rex populari, opibus: uel minus, ut diſcipulus ma-
e Liſtro, eruditiõe: uel par, ut iuſtus iuſto, probitate.
utt Aut duo in duobus conferuntur, ut hyems & ſene-
uI KCta, in frigore & ſegnicie: tempeſtas & ira, in ia
ujng Ctatione maris & perturbatiõe mentis: uocaturq;
em beæc ſimilia, illa uerò comparata. At repugnanti-
1gul um quædam dicuntur oppoſita, quorum unum ad-
Aiuds c rſatur uni, & certa reſiſtit lege: ut frigidum ca-
gihſu lido, cæœcitati uiſus. Quæ damt uel ut uelgus) diſpa .
an Lata, 14 el (ut Seneca uidetur uelle) diſtantia dicun-

elae tur. Ea ſunt quæcunq; non poſſunt id ipſum eſſe al
Nrie terum, quod alterum, ut homo, equ 1, bos. ltem ⸗
Grten mo & candor, candorq;; & uelocitas diſtant, quia
unit nullum eorum aliud eßᷣ alij idem. Hæc et ergo lo
ſ ICcorum ſumma, ut ſint interni, qui in ſubſtantia: de
leu.. finitio, genus, ſpecies, proprium, totum, partes, con

iugata. Qui circa ſubſtantiam ſunt: adiacentia,

actus, ſubiectum. Externi autem, quæ cognata di-
* H cuntur: æfficiens, finis, eßecta . deſtina ta. Quæ ap-
i⸗ plicita:locus, tempus, connexa Quæ accidunt: con
geNN e c z t-

tingẽtia, pronunciata, nomen, comparata, ſimilia.

Quæ repugnant:oppoſita, diſtantia. Nõ ignoro au
tem alios autores alia nõnullorum locorum, quam
nos, nomina tradidiſſe: quoſdam plures, etiam pau

ciores quoſdam feciſſe. Qui ſi quibus magis place

*

bunt, nihil impedio, habẽt quos ſequantur: mihi na
turam, ordinemq́; rerum ſequenti, uiſum ect aper

tißime eos ſimul & diſtinctißime hoc pacto poſſe

Scholia in caput 4.

Cum ur prędiximus.) Quam initio diuiſionem locorum
affert Rodolphus, eam habet & Cicero. Themiſtius triplices
locos fecit, internos, externos, & medios. Quo autem facili
us memoriæ commendari poſſent loci Rodolphi, ſequenti
eos deſcriptione uelut ob oculos ſpectandos expoſuimus.
Prout quodq;) Prout Latinum eſſe quis neget? Cum Pli-
nius nat. hiſt. lib. 34. in fine ſit uſus. IKem T. Liuius li. 7. de hel

10 Macedonico. Propenſius cumulatiusq; ſi quo poſſit, pro-

ut eius merita ſint, ſenatũ facturum. Lecum illius proprij
quoq; ſignificemus nomine.) Sed improprie captis uocabu
Ais: Differentia em̃ (aiunt) rem notat, quę intrinſecus in ſub-
ſtantia eſt: proprium autem quod ab interiore potentia, ex-
trinſecus in actu fluit. Ita ut differentia magis porentiam
quandam actus interioris, & proprium fuxum ſignific et

actus poſſibilis à potentia.

11

Equ
imuit
ſtantla
natio
hartibt
cunt

ſocis e⸗

Nheun
160

bſnit
gont
ncte
tintt

tigtt

1

S=

=, = —

ſur fiit

vidonenien

emkuum
ounl
Colpni
eger
Liututnk
lguoget,
Cuniͤiuf,
Nieagi
tniteute

DE INVENT. LIB. I. 39

*Definitio 1
Genus 2
11 sSpecies 3
Partim in ſub Proprium 4
ſtantia rei, uIt& Totum 5
Alijĩterni ſunt, J Partes 6
Ehi rurſus, Côiugata 7

Partim circa. & Adiacẽtia 8
ſubſtantiam ☛m Actus 9

rei, ut „Subiecta 10
Aut co G lin cauſe Efficiens Ir
gnata „net Ficis 12
funt 9 la euenta, 2 Effeca 13
quoraũä t „ Deſtinata 14

Locus I5

Alij ex Aut applicita, quod ge-) Tempus 16
( terni, nusſunt Connexa Iy
atq; hi C Cõtingẽtia 18
. Pronũciata 19
Aut accidẽtia, quorum Nomẽ rei 20
D quinq; ſunt genera Cöparata 21
Similia 22

C „ Oppoſita 2
Aut repugnantia, ut 3 Differẽtia 24
E quibus, ſpecies quamuis non uideatur.) Neq; ſpecies,
inquit, proprie eſt in ſubſtantia generis, neq; totum in ſub-
ſtantia partium:fecit tamen ardtiſſima quædam horum co-
natio uelutiq; neceſſitudo, ut & generi ſpeciem, & totum
partibus in explicandis locis comiungeremus. Cætera quæ
dicunt᷑ koc capite, partim ſatis apta ſunt, partim ſuis quęq

locis explica bũtur: quare his miſſis, reliqua aggrediamur.

Definitio quid ſit, & quomodo definiendum.

QyID SIT LOCVS
Caput V.

TSN bunc mundum uelut ſemina quædam, e ini-
Ltia, & numerus locorum deſcriptus ſit. N uc rur

44ſis

—— —

2 22 citur.

4% RODOLPHI AGRIC.

ſus à capite ordientes, ſingulos exact ius & huberi

us exequamur. Primus locus (ut diximus ) es? defini
tionis. Ea est oratio, qua quid ſit res explicatur.
Conuenitq́; inter omnes, debere confici eam ex ge
nere & diſrentia, ut ſit definitio hominis, animal

rationale: in qua animal, eſt genus: rationale, diffe

rentia: homo, id ſeilicet gaos⸗ S ſhecie di

bus, in guid eſt Eadicant: ut Jucreuti, quid e&

= 4 pomo? quid aſinus est? quid eſt bos? bene reſpon-

detur, homo est animal, aſinus est animal, bos e
animal. Species, in quam ſub ſe comprehenſam di-
uiditur genus: ut homo est ſpecies animalis. Cõpre-
benditur enim ſub animali. Nam qui omne animal
dicit, etiã dicit & hominẽ, & diuiditur in ipſum:
animalium enim dicimus, aliud homo eſt, aliud bru

tum. DiſſerentidAnraia-rcata, qua ſecundi

ilipſtn quodh talis est, ab alijs diſtinguitur rebus.
Li uel Xime S= rebus uerarum

non on cognoſci ullius 4 noher rei propriam ueramq́;
7 diferentiam: habere autem nos, quod ferè in reli
quis rebus ſacere ſolemus, pro uera, quæ proxime
ueræ uidetur accedere. Ea est in homine, rationa-
le. Es enim rationale propria hominis nota: nulli
quippe animali niſi homini mneſt, conuenitq; homi

ni,

—
=☛
—
S — -

DE INVENT. LIB. I. 41.
ni, quatenus talis est, hoc esſt, homo, eò maxime ui⸗
detur homo eſſe, quòd ſit capax rationis. KReliqua
enim, ut eſt bipedem eſſe, & erectum ingredi, &
manus habere, aut non ſunt propria ſoli homint,
aut ut ſint propria, non tamen hominis, ſed partis,
hoc est, corporis ſunt notæ. Et de rationali pau-
chi admolum alie Fint nec ne uere dißerentiæ,
In reliquis nemo

ram cognoſci poſſe affirmet: ambitu quodam &1

quẽdi circuitu aliquid quod locũ eius teneat effin
gimus, multaq́; perſepe colligimus, quorii quodꝗs
vri⸗ dcee, dum hoc igſum uoch ge finitur lune

ſkeiuu. tſt 1. Gefaiar⸗ aſin num eſſe Ainalt ſolidis

pedibus, auritum & fœcundum: nihil est iſtorum,
quæ posd genus, quod est animal, ſumuntur, quod
non ſeteretn⸗ ſit qulm aſinus: nam & e equus &
mulus ſolidis ſunt pedibus, & mulus lepusꝗ; duriti
Put⸗ & omnia fſerè animalia fæcunda, eo tamen
quod ſolidis pedibus dictuũ est, oia bræter equum
& mulum excluduntur: quod auriti, equus: quod
fœcundum, mulus excluditur. Itaq; tandem uelut

gradibus quibuſdam ad id quod definitum esè, ber

uenitur. Quidam hanc definiendi ſormam, deſ cri⸗
ptionem uocauèére. Ego cum hoc nomine Ciceronẽ,

42 RODOLPHI AGRIC.
atq; Ariſtotelem Græcè quidem, ſed idem ſ. ignifi-
cante, uſos uideam, non eſt quod maiores requi-
rã autores. Neq; enim aliud uidetur eſſe definire,
quàm rem intra fines naturæ ſuæ concluſam expli
eare: quod ſi alia ratione facere poſſemus, eſſet
fortaſſe ratio mutandi nominis: nunc pro uera de-
finiendi uia, eam quæ ſola est, optimum fuerit ac-
cipere. Deſcriptio enim, quæ poëtis crebro, non-
nun qua Oratoribus in uſu est, ea uerboſius rem ex
rimit: nec in id adhibetur, ut quid ſit res indicet:
ſed qualis ſit, uelut inſpiciendam ante oculos po-
nat. Tradere ulla nueniendæ definitionis præ
cepta, haud in promptu est. Illud est certum, quiſ⸗
quis definire quippiã uolet, utilißimũ eſſe, cogni-
tam ſibi naturd eius & diligeter berluſtrata habe
re.ld ſi fuerit, facile inueniet primũ in ipſa re com
maune quiddã, in quo cum alijs, quæ ſimili ſunt na⸗
tura, conueniat. Sumamus exemplo nobis iur defi-
niendum. Inuenimus primum, ius uim quandam in
ſe habere cogendi & iuſſum, unde nomen uidetur
traxiſſe. Itaq; erit ius nobis uel placitum ueldecre
tum quoddam. Verum tamen non omne decretum
tus erit: nam & domini ſeruis, & patres filijs, &
philoſophi diſcipulis decreta æduut, quæ tamen ius
non uocamus. Cogitemus igitur aliꝗd quo iſta ex-
eludamid. Videma⸗ poteſtatẽ quundã eſſe iſtis, ſed
*

. — —.—

u⸗
ſ
odo
pir
tra

fi

tu
(Xa

cxe

liſ⸗
⸗
ſene

Mr

ſcira

c.
ſbef

fehfect

DE INVENT. LIB. I. 45
minorem, quà m ut iura facere poßint:addamus er
go'eſſe placitum maioris poteſtatis, hoc eſt, uel po
puli, uel in quem populus poteſtatem ſuam tranſtu
lit, ut ſenatus, ut princeps. Quid ergo? Quicquicd
iuſſerit princeps, ſi ſeruis, ut lectum ſternãt, ut cœ
nam inſtruant, ius erit? non uidetur:ſed quod ciui-
tati iuſſum est, idq́; quod ad ſtatum eius tuendũ per
tinet. Sed neq; id quidem ius erit, ſi uel partem ali-

quam ciuitatis grauius premat, uel finitimos cõtra
fas naturæ gentium ue lædat. Acquum ergo eſſe
oportebit. Circũferamus diligenter oculos, uidea-
musq́; ecquid intra còplex definitionis poßit ue-
nire, quod noĩe definiti non cõtineatur: ſed & con

tra quoq;, cõtineatur ne aliquid defenito, quod de
finitio non admittat: quæ ſi non uidebuntur, colliga

mus iam à capite omnia, dicamusq́;: Ius est decre

tum maioris poteſtatis, ad tuendũ ciuitatis ſtati,
ex æquo & bono inſtituti. Tradamus & aliud
exemplum, iuuemusq́; quantum poſſumus prima
diſcentium ſtudia. Quæramus quid ſit ciuitas. Cer
eum est ex hoĩ bus conſtare eam, nec poſſe ex uno
tantum homine confici, itaq; relinquitur maultitudi
nem eſſe, eritq; id genus ipſius Sed multitudo, ſi
paßim uaga, ruri aut in ſyluis agat, ciuitas nõ erit:

idcirco collectam faciamus. At ne illa quidem, ſi de
cem aut centumn ſint, ciuitatem cfficieu: quoniã eo

44 RODOLPHI AGRIC.

conduntur ciuitates, ut mutuis ſuccurrere caſibut.

communia pericula depellere, utq́; ipſi bræſidioſi-
bi & adiumento eſſe ſine expectatione opis exter-
næ poßint: quod quidem in tali numero contingere
non potesd. Neceſſe igitur erit eam eſſe frequenti-
am, ut ſtatum rerum ſuarl per ſe tueri queat. Iam
uerò ut ſint quamuis maulti, ſed dißideant amimis,
non conſulant in commune, non uitæ genere conue
niant, illam nõ ciuitatẽ dicas, ſed hoſtes potius tan
quam feras unam in caueam conie ctos:quapropter
uinculo quodam legum cõcordiam ipſorum firma-
tam eſſe oportet. Quòd ſi iam nihil aliud deeſſe no

bis putamus, erit nimirum expleta definitio. Dice-

mus itaq; ciuitatem eſſe multitudinem collectam,
ad ſiatum rerum ſuarum tuendum per ſe ſufficien
tem, quæ conſenſu ſit legum uitæq; cõiuncta. Sunt
autem in ſumma recte definiendi leges, ut deſinitio

*

terum. Deinde, ut quid ſit res, hoc est, ſubſtantiam
ecius explicet. Præter hæc, ut aperta, hoc est, neq;
ambiguis nominibus, & quæ in multas ducantur ſi
Enificationes:neq; obſcuris aut ex longinquo trãſ⸗

latis, conſtet. Profuerit ad hanc rem, crebras alio-

yum definitiones ſoluere, & rationem ſingulorum
uerborum exigere, iudiciumq; parare, & uſu tra-

* ctan

Pro
agit
e
prie
am
here
aiften
(aech
lid
ccid
Lent
ellig⸗

. fsil

let
ng
Pote

(ator

unp⸗
guid
U

5 ðòð BBPBBämuf—

4 rx/ INVBNT. LIB. I. 45
n Kande rei uiam nobis patefacere. Iuuabit etiam
ſle notas res atq; explicatu faciles definire: quod ſi di
en ligenter & cum ratione fiet, paulatim & difficilio
niog r ſpes erit. Vtilis est hæc definiendi ratio, cum
fen propter rerum cognitionem, quæ definitione expli
e catæ, mirum est quo pacto, uelut certum quoddam
Mn ſignum deſtinandarum cogitationum proponans
eom animo: tum quòd parat autoritatem diſſerenti. Ne
plin que enim melius rem noſcere uidetur, quàm qui
guig ea ſit, breuiter & apte poßit explicare. Ve⸗
n rum de definitione hactenus.
. Scholia in caput S.
fuit Fa eſt oratio, qua quid ſit res explic atur.) Sic Cicero ad
e calt Brutum: Siquidẽ definitio eſt oratio, quæ quid ſit id de quo

D agitur, oſtendit quâm breuiſſime. Et in primo de Oratore; .
Eſt enim definitio, inquit, rerum earum, quę ſunt eius rei
„ prie, quam de finire uolumus, breuis & circunſcripta quæ-
ult dam explicatio. Conuenitq; inter omnes, confici eam de⸗-
AKAS bere ex genere & differentia.) Præſtiterit ſane ex genere &

differentia eam cõſici, modò ea ſemper adſint ad manum,
n ſintq; eiuſmodi, ut per ea res chmode explicari poſſit.Quod
KW ſi nõ ſit, longe pręſtabilius fuerit, per cauſas, per euenta, Pex
A accidentia, aut alia quæuis rem dilucide explicare, quã perx
in genus & differẽtiam de finire obſcurius. Vide Gellium No
,ℳ tium Afticarum lib. 4. cap 1. Peruulgatum autem eſt defini
eec tionem omnem ex genere & differentia confiſtere. Si hoc in
. telliga mus de philoſophis, uerum eſt. Oratores enim angu⸗
6ℳ . Kias illas & quaſi orationis compedes oderunt. Nam ſerui-
tus eſt (inquit Quintilianus lib. 7. cap. 4.) ad certa ſe uerba
g⸗ aſtringere, & res nimiũ periculoſa, ſi uno ſit uerho erratum;

i1 propterea de tota cauſa cadere. Badem apud Ciceronem de
Oratore uolumine 2. Genus eſt quod.) Hãcfinitionem ge
hnn neris paru m probat Laurẽtius, propterea quod interrogan
ti quid ſi t res, tota reſpon denda ſit deſfinitio, non ſolum ge-
, aus:modéô ſatis facere uelimus interroganti, neg dimidia-

ga 5

4s kRODOLPYHI AGRIC.
sam dare reſponſionem. Atq eſt ſane aliquid quod opponi li
Laurentius :neq; mihi in prętentia ſatis ſuccurrit, quomodo 1
id quod obijcitur poſſit dilui, niſi dicere auſis, aliud eſſe re- Thin
ſpondere bene, aliud totã interrogationem abſoluere. Qua G
de re alio quodã in loco, ita ad uerbum ſcribit Rodolphus: *
uod dicimus autem, quæſtionem generis eſſe interrogati 1
oni quid eſt incluſam, id uerum eſt, quoniam hene reſponde

dten

. . oorl
tur, quid eſt homo?eſt animal: ueruntamen non ſic, ut totam luß
interrogationem abſoluat. Naſiaddidexis enim differétiam- i
uel propriu eris ſatis feciſſe ian Quafi

— t
ut cum de ſolo genere quæramus, ſolitũ ſit interrogari, non hec

quid eſt, ſed cuius generis rerũ eſt. Vt cuius generis rerum le⸗
eſt lumen, ſubſtantiâne an accidens? Et ſentire, non quid ſit d
interrogamus, cũ ſcire uolumus, agere ſit, an pati: ſed ad q aa ſid
genus pert mneat, actionisne an paſſionis. Hæc Rodolphus li. ce
2. cap. 7. Verùm utcunq; res cadat, nihil eſt quod imputetur im
Agricolæ, quando non ipſe, ſed Ariſtoteles huius autor eſt fi kal
nitionis, apud quẽ primo 7 0ρ 7οοτππαπαι libro ſic legis: evyD⸗ P
Ai ĩsi, 70 ατ αüοv:⁵ναυ αουbh „rταςοοαοτιεα°1ι1α, 5 16 74 Eunt
151 τν*οασνàp.. Id eſt, genus uero eſt id, quod de pluri- gnei
bus & differentibus ſpecie, in quid eſt prædicatur. Cicere t. ſetur.
lib. de Oratore genus finit hoc modo: Genus autem id eſt, prion-
quod ſui ſimiles communione quadam, ſpecie autem diffe- nung
rentes, duas aut plures cõplectitur partes. Quæ finitio cum cepra.
prima fronte uideatur obſcurior, breui eſt explananda ex phus,
emplo: Virtus eſt genus quoddam: cõplectitur enim plures lerbe
partes, hoc eſt, ſpecies, nempe prudentia m, iuſticiam, forti- inma
tudinem & temperantiam, quæ partes quum communione letni
Jun dam generis ſui, id eſt, inter ie ſimiles ſint, tamen ſpecie re⸗⸗
differunt. Rurſum, genus eſt animal: duas enim partes com- ajreb
plectitur, hominem & brutũ, quæ partes etſi ſpecie ſunt diffe temin
rentes, tamen communione quadam ipſius generis, nulla in heclin
ter eas eſt diſſimilitudo, quoniã ipſa animalis ratio ex cquo Mtura
conuenit utriſq;. Hæc uel idcirco aſicribenda putaui, ne quis liolari
parum prudens, fide m ha beat commẽtarijs ijs, qui hodie in
kane Cicer onis librum circumferuntur, qui uix dici queat,
ꝗquàm inepte hunc explicent locum. Lifferẽtia eſt propria.
ei naota.) Id eſt, indicium, ſignum. Metaphora ducta, opinor:;
à pecudibus, quibus inuri aut etiam incidi ſolent notæ quæ
dam, quo facilius aliæ ab alijs dignoſcantur. Quidam
nanc deſiniendi formam.) Horum ex numero & Themiſtius
fuit, & poſt eum Boethius, id quod ex Topicis Boethianis li
quere poteſt. Ariſtoteles ſi exempla eius, quę in quinto ſunt No

Topicorum libro, conſideres, proprij uocabulo hoc deſint-

endi

oppont
uomot
1 eſte ke⸗
dere, n
Nolobu
enogrt
eteſpom
u tonn
40
Meruttnn
nongaitt
nuleln
Rolopul
odinpnne
euznunt
Erkſße
dlatr
ole
cam
aunu
enuut
urftin
exlundtt
ur ainde

n ONN

ttmelie
in ennice

heülnt

enelgnli

ieg

uni⸗
Pgiht

irlici
tin An
NN
nim
. E
VNrſti
ſeetimil
glinni

Ne,
we 1

Cre

.

DE INVENT. LIB. I. 4 7
endi genus comprehendiſſe uidetur. Niſi quid credat obſta
re illud, quod eodẽ in loco, quidditatem rei, proprio expi
cari negat. Deſcriptio enim.) Hac de re ita Laurentius Val
la: Quippe deſcxiptio eſt, qualitatum ommium, quę alicui rei
adſunt, & eiuſdem actionum explicatio. Quam ſentẽtiam &
Ciceronis uerba confirmant in Partitionibus: ubi non dubi
um, inquit, eſt id quidem, quin definitio genere declaretux
& proprierate quadam, aut etiam communium frequentia,
1 Qbrium quid ſi cat. Sed quoniam de pro-
prijs oritur quandoq; magna diſſenſio, definiendum eſt ſæ-

pe ex cõtrarus, ſæpe etiã ex diſſimilibus, ſæpe ex partibus.

Quamobrem deſcriptiones quoq; ſunt in hoc genere ſæpe
aptæ, & enumeratio conſequentiũ, in primisq; cõmouet ex
plicatio uocabuli & noĩs. Vides hic finitionis uocabulũ ſu-
mi tam latèé, ut complectatur & eam definiendi rationẽ, cui
deſcriptionis nomen dedit Boethius: & præterea deſcriptio-
nem uelut diuerſum quiddam adiungi, quod in Topicis fa=
cit. Idem tamen alijs quibuſdam in locis nomen deſcriptio⸗
nis apertł pro de finitione poſuit, ut primo libro de Orato-
xe, ubi hunc in modum loquitur Antonius: Philoſophi deni-
que ipſius, qui de ſua ui ac ſapientia, unus omnia pene ꝓfi-
tetur, eſt tamen quædam deſcriptio, & e. Quo in loco deicri
ptionem pro finitiõe poni, nemo negabit, niſi qui locũ ipſum
nunquã uiderit. Tradere ulla inueniendæ definitionis prę
cepta.) Quam rationem colligendę definitionis affert Rodol
phus, eam eſt mutuatus ex Topicis Ciceronis: cuius equidẽ
uerba non grauatus fuiſſem aſcribere, niſi liber uulgo eſſet
in manibus. Ius eſt decretum.) A Celſo iureconſulto ius
definitur hoc modo:Ius eſt ars honi & æqui, ff. de Iuſtitia &
iure. Cicero de Oratore: lus, inquit, eſt le gitimæ atq; uſitatę
in re bus cauſis q; ciuium æqualitatis conſeruatio. Sunt au
tem in ſumma.) Quæcunque definiendi leges traduntur, huc
ſpectant, ut conuertatur definitio cum eo quod definitur, &
naturam eius commode explicet. Eam legem quiſquis non
uiolarit, hunc ſecurum eſſe iuſſero legum reliquarum.

GENVS ET SPECIES
Caput VI.
Bnus, ſpecies, difrrentia, quid ſint, prædixi-
AJImus., Illud quod ad nomen generis & ſpeciel

438 RODOLPHI AGRIC.

pertinet, non abs re fuerit annotaſſe: eos, qui ex
ctius iſta diſtinguũt, addere iſtis indiuiduum. Vvt ſit
genus quod in quid de pluribus ſpecie differẽtibus:
ſpecies, que de pluribus numero differentibus: indi
uidun, quod de ſolo uno dicatur. Vt animal de ho-
mine, de boue, de leone dicitur. Homo de Scipione,
Cicerone, Catone, Cato de ſe ſolo Catone. Quan⸗
quam autẽ & Cenſorius Cato & Vticenſis, uterq;
Catones dicantur: illud tamen non fit propter com
munem in ipſis ſpeciem: propter hanc enim homines
dicuntur, non Catones, ſed ob ſolam nominum ſim
litudinem. Res quidẽ hoc pacto ſe habet, ſe quod
ad ſpeciem attinet, ea indiuiduis cõparata, hoc no-
mine forte parum apte notatur. Speciei nanq; no-
men iſtud, ſola comparatione ad genus uidetur in-
ditũ: dictamq; ſpeciem eſſe, uel (ut Cicero maluit)
formam, quod confuſum & informe genus expoli
ret, & ſpeciendumc(ſic enim ueteres loquebantur)
nobis exhiberet. Indiuiduis autem comparata, non
iam ſpeciei retinet, ſed generis potius accipit faci
em. Ad argumentandi rationem, nihil propemodũ
differre uidentur, genus & ſpecies, ſpecies & indi

uiduum. Quemadmodum enim ſi omne animal cur

rit, hominem neceſſe est currere: & ſi homo non
currit, aliquod animal non currit: ſic etiam, ſi oĩs
Z hone currit, Ciceronem neceſſe eſt currere: & ſi
Cice-

.

lien
an N
ferin

Fibud

ndter
kleige
r.
nſo
fonn
beitei
mmim

tſee

i
cieiuß
ntün

DE INVENT. LIB. J. 49
Cicero, neceſſe est & aliquem hominẽ currere. No
bis ergo, ne inter dicendum cogamur ſubinde ſine
ullo uſu perturbare nomina, uocentur promiſcue
in recẽſendis locis: genus, ꝗcquid de pluribus præ
dicatur in quid: & ſpecies illa, de quibus id prædi
catur. Sed genus quemadmodum de ſpeciebus

dicitur, ſic etiam diuiditur in eas. Diuiditur autem

adiectione differentiæ. Animal enim rationali &ir
rationali aſſumpto, diuiditur in bominem & bru-
tum. Et differentiarum uerarum (ut ſuperius dixi
mus) quia propemodum egeni ſumus, conſilium

(quod in inopia fieri ſolet) oportet ex neceßitate

ſumamus: ut quemadmodum in definiendo, ſic in di

uidendo, aliquid quod locum ipſarum expleat, mu

tuemur. Vt ſi diuidere brutum uelimus, dicamus
aliud in terra, alud in aere, aliud in aqua uitam du
cere. Vel item dicamus, bruta omnia aut natare,
aut uolare, aut ngredi, aut repere. .

Scholia in caput é

Genus, ſpecies, differentia.) Quæ hoc capite dicuntur,
huc tendunt, uoeabulo generis hic utendum eſſe tam late,
ut quicquid de pluribus, ue ſpecie, ſiue numero ſolo diuer
ſis, in quid prædicatur, generis nomen recipiat: ſpeciem ue-
rò dici, de quocunq; genus ſic ſumptum prædicatur ſiue il-
lud re uera ſpecies ſit, ſiue etiã indiuidaum. Sed quod ad
ſpeciem attinet.) Species, inquit, tum demum ſpecies dic en
da eſt, cum refertur ad genus mam indiuidais collata, ra tio
nem ſpeciei amittit, & ſaciem ac ſimilitudinem quandam in

quit generis. Velut Cicero maluit formã.) Ciceronis hae
de re nerba inuenies libri huius capite 9,. u Kitur de diſ-

crimi

6go RODOLPHI AGRIC.

erimine totius & generis, formane & partium. Subiecimus
hic quæ Rodolphus Agricola de uniuerſalibus reliquit, era
ctatum utilem ſane huic loco, præpoſita Alardi Aemſtero-
dami doctiſſimi uiri in eandem rem commẽdatione.

Qun multæ res in pliloſophia nequaquam ſatis adhuc
explic atæ ſint, tum perdifficilis & ſubobſcura quæſtio
eſt de uniuerſalibus, circa quæ inexplicabilis & dialecticis
ipſis pugna eſt. Proinde non abs re fuerit hic referre cenſu-
ram Rodolphi Agricolæ de uniuerſalibus, licet nõ in hoc cõ
Icriptam, ut æderetur unqua m. Vt enim qui parant ſtatuã fa
cere, prius rude quoddam ſimulachrũ fingũt é trunco, poſt-
ea dolant ac poliunt: Ita cum Rodolphus Agricola librũ ali
quem de uniuerſalibus inſtituiſſet e onſcribere, hanc futuri
operis ſyluulam deliniauit. Vtinam hanc ſimul & kpirmap
abſoluiſſet, ut utriuſq; ceu guſtulum quendam præbuit. Iam
uerò cum Ioannes Viues Valentinus & Iacobus Volcardus
Bergenſis præter philoſophiæ profeſſionem undecuncq; do-
ctiſſimi, non minimo nobis adiumento fuerint, ut hanc cen-
ſuram plane deprauatam, imò mutilam utcunq; reſtituere-
mus, illisq; uiris acerrimi ſane indicij non indigna uiſa ſit,
quę in apertum proferretur, & huic loco infarciretur: libẽs
admodum obſequutus ſum: uel hoc nomine potiſſimum, q́d
nihil ſit eius uiri plane diuini, quamuis ex tempore, quam-
uis alieno ſto macho ſcriptum quod non diuinitatem quan-
dam præ ſe ferat. Quod ſi cui uideatur parum conuenire in-
uentioni dialecticæ cenſura de uniuerſalibus, ei hoc ego re-
ſponſum uelim, quod mea quidem ſententia, longe ſecus res
habet, &quod magnopere adiuuabit cum ad alia permulta,
tum ad hunc maxime locum de genere, ſpecie, & indiuidu-
is, quo fere loco quęſtio h impeditior, neq; prorſus adhuc
à quoquam ſatis explic ata tractatur: cõſtatq; magnum eſſe
huius apud dialecticos uſum, ac proinde nõ inutilem uiſam
fuiſſe, cuius nos perueſtiga tio hic angeret. Quotiens diale-
Etici Ariſtotelici Porphirianam auſpicantur lſagogen, mox
in ipſa ſtatim operis fronte: Exiſtit autem, inquiunt, hoc
loco quæſtio ſubdifficilis, utrum uniuerſalia: Sit ne di-
alectica ſcientia ſpeculatiua, an practi ca &c. Quaſi ſui oh-
liti, nidentur propemodum iuxta Græcum prouerbium:
70⅛9 παρορ7ο *ερρ7ραπτ⁷àoaαεέN3 & profecttonem in di
uerticulo conſumpſiſſe. Quanquam iſta quæſtio quantula
tandem eſt portio portentiffinarum quæſtionum, quas ple-
mis plauſtris, alias ſuper alias träãſuerſim ingerunt, quarum
uel ſola recordatio nauſeam moueat, remoramcq; faciat ge-
nexoe⸗

9

rd
uene
ccten
Ounmntt
1ener
uVNu⸗
=”
anß
cNürie
CStunto
Minoen
nentin
ſeff
funind
calar
(icz ſe⸗
Muleiun
sillei
ſetetian
ſeriplos
un Oe⸗
Partem

RK

ſt
ſiſe
ran

biecin
Aiqnin
Nemſen⸗
dne,

ſiszche
nirtit
dilledic⸗
kerreon⸗
nöinkor
utſhnri
runc
ola lbdril
tharit
lan
t1prebuile

1s NVoletn

ndennge⸗
huthanee⸗
rektwe⸗
cign it
citenrltn
wtiſinn
npokegln
nitttencut
tconunnnt⸗
eihereht⸗

tongelaſt

Uigemn
eCinlut⸗
rruntr
umnl
uttlen iut
gtienil⸗
ſgrrren
iognuune
n:Ant⸗

1l lice

Proletin
Ktonenil
ſtio gunt
m gas N
unn ſen
ſacng
g eG

DE INVENT. LIB. 1. 51

nerofis ac bene natis ingenijs. Neſcio ſi uel Craſſus ipſe,

quem ſemel tantùm rilſiſie memorant, continere ſe poſſe à ri
ſu, quotiens harum recordaretur affaniarum. Etenim dum
oſtentandæ eruditionis ſu æ ſtu dio, in ipſo ſtatim operis limi

ne perplexa quædam infulc iunt, quæ poſt erant tradenda: ni

mirum rudes diſcipulos retundunt & alienant, quos allici,
ineſcariꝙ; potius oportuit cõmoda breuitate, luce, ordine,

ſimplicitate, alijs ꝙ; id genus illec ebris. Porrò dialectici, us

nectunt nodum, ita non ſatis explicant: uerùm hunc tantum
aliqui nodum pluſquam Herculanum, Rodolphus non ali=-
ter expedit atque diſſoluit, quàm Alexander ille Magnus
. 7 1 . .
p&α ιπιεναοαenſe diſſecat. Vetus admodum quæſtio hæe
eſt iam inde à Parmenide, Lenone, Cleante in medium ad-
ducta. Plato uniuerſales quaſdam poſuit Ideas. Anthiſtenes
Cinicæ ſectæ anteſignanus uniuerſalia dixit eſſe à ſingulari
bus ſeiuncta. Atq; hæ ſunt quæſtiones illæ â quibus Porphi
rius ille in initio ſeſe ſcribit uelle ſuperſede re. Extat ac ma-
net etiamnum circa uniuerſalia inextricabilis dialecticis in
ter ipſos pugna, ſimul & diuerſitas, nec adhuc ſuum inuene
runt Oedipodem, quæ tamen haud magno negocio bonam
partem ex hac cenſura redigi poteſt in concordiam.

RODOLPHI AGRI-
CQCOLAE SINGVLARES ALI
quot de Vniuerſalibus quæſtiones.

B Vniuerſalibus bæc in primis ſo
lent quæri: ſint ne aliquid extra
animam, id est, extra cogitatio-
Knem, ſigmentumq́; mentis noſtræ.
DBDeinge, ſi ſint, an diſtinguantur
ſingularibus. Qua in re ut dicamus quantum no-
bis cõiectura cõſequi licet, quodq́; ueriſimilimũ ui
detur: ante oĩa dicendu arbitror ꝗd ſit uniuerſale.
H u1 Dici-

„
4*
4

Ss2ꝛ KODOLPHI AGRICO.
Dicimus ergo uniuerſale eſſe, quod unũ exiſtẽs per
eſſentiã, est cõmunicabile multis, ut animal unum
eſſe genus dicimus, quod est in equo, in aſino, in bo
ue, in homine. Sanè unum non ſimpliciter dicimus:
nam & unum dicitur collectione, ut maulti lapides
unus cumulus dicuntur. Et dicitur unũ coniunctio
ne, ut corpus & anima coniuncta, unus homo dici-
tur: & unum abnegatione, id est, quia non eſt mul
ta:ſic unam dicimus eſſe paßionem entis propriam,
omne quod est unum eſſe, & idem eſſe dictu, ho

minem & unum hominem. Dicitur præterea unum

aßimulatione, uel communitate, uel ratione: ſic &
alba dicimus habere unum colorem, quia ſunt ſimi
lia colore, &duos homines eſſe unã ſpeciem, id est,
habere ſimilem in ſe ſpeciem, uel formam, uel natu
ram humanitatis: hocq́; ultimo modo uniuerſale
est unu, Nihil enim uidetur aliud eſſe uniuerſale,

qu m aliquid quod in ſubſtantia aut eſſentia ali-

cuius eſt, cuius ſimile potest in alterius itidẽ eſſen-

tia reperiri. Quemadmodum enim ſi duas eiuſdem

ratiõis aut ſpeciei qualitates in duobus inuenimus
ſubiectis, dicimus ea ſubiecta ſimilia:itidem ſi du-
as quantitates, dicimus eſſe æ qualia. Siq; duas for-

mas, uel naturas eiuſdẽ rationis uiderimus in ſub-

iectis duobus eſſe, uocamus ea unu ratiõe.Id quod
in udrii. ent einſaen rationis exiſtens, uniuerſale

Nlnie⸗
lralit
ſecbil
inuen
lieu
lt.dle
.

ninibe

ſtein

uie
clltt
eg⸗

0,

erſete

Hindluoe

nn,te
ſercice

ulilge
cottcet
bone
iltetetn
Ppehe
neſin
Pfernu
lrinf
,gtif
rdt 41
vc ,
cſinin
ucſi⸗
rite

- S=

DE INVENT. LIB. I. 8z
dicimus: ut ſit uniuerſale nihil aliud, quàm eſſenti

alis quedã in multis (ut ita dicam) ſimilitudo. Sin-

gulare uerò est, quod huic opponitur: uidetur eti-
am & hoc non uno modo dici:nam & ſingulare di
cimus unitate. Sicut dicimus anguſtum iter eſſe, per
quod niſi ſingulis pateat aditus, & uni, & nõ mul
tis. Idq́; ſingulare est, quod unum numero, id el,
non multa eſſe dicimus, quodq́; hoc uocamus. Itaq;
hac ratione & humanitatem quæ eſt in Platone
per ſe acceptam, hc humanitatem & ſingularem,
& unam numero humanitatem dicimus. Ergo bæz
ſingularitas, & unitas naturalis, & eſſe hoc, nõ ui
detur eſſe ea quæ opponũtur uniuerſali. Imò tam
latum eſſe ambitum horum quàm e& entis: & in
omni ente eandem iſtorum inueniri rationem. Dici
tur aliter ſingulare in cauſabilitate uel in commu
nicabilitate: ita dicimus ſingularem amorem, qua-
lis inueniri in nullo alio poſſet:& ſingulare lumen
ſolis, quoniam nullum aliud aſtrum tale lumen præ
bet. Sie Platonem dicimus ſingularẽ hominem, quo-
niã proprietas illa ſubſtãtiualis, qua Plato ab oĩ bus
hominibus, qui ſunt, fuerunt, erut, differt, eiuſi modi
est, ut ei nulla alia poſiit ſimilis inueniri: idcirco in
communicabilem eam dicimus. Non enim commu-⸗
nicabilitatẽ aliud dicimus eſſe, quùm eſſe eius na-
ture, aut generis, dut habitudinis, ut poſßit aliquid
o 3 quod

c4 KODOLPHI AGRIcCc.
quod ei ſimile ſit, reperiri:huma nitas ergo quæ eſt
in Platone, ſingularis quidem estł unitate, nequa-
quam uerò incommaunicabilitate. Quare unitate?

Quoniam & bæc eſt & una per ſe. Quare non in

communicabilitate? quia eiuſdem rationis uel na-
turæ inuenitur in Socrate, in Critone. Hoc ergo ſin
gulare eſt, quod arbitror opponi uniuerſali. Singu
laria ergo prioris modi, ſatis est eſſe diuerſa:ſecun
di modi, nedum diuerſa, ſed & differètia eſſe opor
tet. Saneè modi diſtinguendarum rerum tres uiden-

tur eſſe. Quæcunq; enim diſtinguuntur, aut diuer-

ſa ſunt, id eſt, quando uerum est dicere, hocnon eſt
illud. Aut differentia ſunt, hoc est, quum nõ ſolùm
uerum e& dicere, hoc non est illud, ſed hoc habet
certam proprietatem aut notionem adiũ ctam, qua
ab illo diſcernitur. Tertius diſtinguẽdi modus e&,
quando diſcreta ſunt quæ diſtingulntur, id es?,
quodq́; ſeorſum per ſe, ab alio diuerſum ſubſiſtit.

Sie duas ſubſtantias, Socratem & Platonem diſtin

gui dicimus: & non ſolum ita diſtinguuntur, ſed
& difffrunt etiam, & ſunt diuerſi. Quæ quò facili
us accipiantur, paulò explanatius dicam. Eñt pan-

nus unus totus candidus, huius quidem duæ partes

dimidiæ ambæ ſunt candidæ. Et quamuis utraque
candida ſit, ſunt tamen diuerſæ: quoniam hoc can-

aic am no est illud: non tamen quantum ad cando

rem

H

Gfrin

Min

fit

(Cern

4

gen

l

ſon ex
llius.
gule
ue
tene⸗

ſe,
en

ani
tetoft
tur, p
gero
lerahb
Cint.

ii

iit

“
—

.— DE INVENT. LIB. I. Fs
eEFoem pertinet, diffrrunt. Nullum est enim in cando-
Exye in eis diſcrimen. At ſi dimidiam unam nigro tin-
Mtet Lgamus, iam non diuerſa ſolum bæc dimidia, ſed &
feni differentia erunt. Habẽtq; utraq; notam, qua poſ-
llu ſint alterum ab altero diſcerni: g ſi iam hæc duo di
nn miglia, quæ adhuc coniuncta, unus ſunt pannus, diſ
i eindantur: iam non ſolùm diuerſa, non ſolum diffe-
eſtan ventia ſunt, ſed diſcreta. Hæc dicta ſunt non Juidẽ
WVeô6 TNααειο„ οναν. 1 19 emoneyea TNEꝶ
nndH XX“ιοπhιπ11d noſtra, hoc eſt, pingui Minerua, quò
Alr non exact ius diſtinguantur hæc, ſed capiantur fa
tcilius. Eſſe ergo aliqꝗd uniuerſale extra animã,
quale nos ſi upra definiuimus, ocioſi i uidetur eſſe
AaAueæerere, cæci negare. Quis enim nõ uideat Socra-
in tem & Platonẽé, & Critonẽ, quemlibet horũ hoĩ?em -

I eſſe, & quatenus homines ſunt, eſſentialiter uel ei-
umi uſem rationis, uel(ut ita dicam) ſimiles eſſe Semo
ta animi cogitatione aut mentis operatione, ſanè ar
uh tes omnes, omnia doctrinarum genera diſtinguun
oni tur, perinde ut diſtincta ſunt ea quæ tractant: ea
uerò ſunt res. Neq; phyſicus conceptus onmium ge
lie nerabilium, & corruptibilium conſiderat aut per-

quirit: ſed ea quæ ſunt uera generabilia & corru-
ptibilia, quæq; ſunt compoſita ex forma & mate-
ria. Eademq́; aut elementa, aut ex elementis com-
miſ ſunt, gue mſeio qua ratione quis uelis dicere
D

figmen-

—
S= —
= =— =
= =ẽ =—
= Se
= ☛£ =

S=
=

=
=
=

=

66 RODOLPHI AGRICO.

figmentum aut opus animi noſtri. Quum autem os

doctrinæ aut ſcientiæ ſint circa uniuerſalia: neceſ-

ſe est uniuerſalia aliquid eſſe extra anima, ſi quæ

tradantur ab artibus, ſunt extra animam aliquid.
Præterea decreta legum, philoſophorum præce-
pta, iuſſa medicorum omnia, uniuerſalia & com-
munia ſunt: ea ergo neceſſe aut ad nullos pertinere
ſi nihil commune eſi in rebus:aut ad unum tantùm
pertinere: cum cuiuis uel proprietate, uel ſingula⸗
ritate, commune illud conueniat: aut ſi ad oẽs per-
tinem, neceſſe est in omnibus eſſe commune illud,
quo poſito, oĩ a comprehenduntur: quod ſi in oĩ bus
est, & neceſſe est extra animam aliquid eſſe. Ad
hæc ſi ſint uniuerſalia tantuùm in anima, utrum di-
cemus aliquid eis extra animam in re reſpondere,

aut nihil?Si nihil, non dicemus quicquam intereſ-

ſe inter conceptũ Chymeræ, & hominis, quum per-
inde uterq; ſit inanis, & cui nihil in re ſolidi aut
certi ſubſit de quo formetur. At ſi dicimus ſubeſſe
aliquid in re: illud aut dicimus tale eſſe quale con

ceptũ est, aut alterius habitudinis: ſi tale dicamus,

quum ſit uniuerſale, cõceptum erit & uniuerſale.
Si alterius habitudinis, nihil intererit rurſus inter
hominem & Chymeram:quum enim ſit quod con-
cipitur uuiuerſale, unum, multa comprehendens
aut ambiens, & quæciq; ſunt in re, ſingularia ſunt
—404 (nane

0.

1

Keſtoe
lanns⸗
ſc
ii

Nrte

ſch
in

nutoer

6* 1

DE INVENT. LIB. I. 7
(nam eſſe aligd uniuer/ale, id in controuerſia eſt.)
Quid enim re fert utrum mens noſtra ea quæ pror
ſus diffrrunt, & in nullo conueniune, in uno commu
ni coniungat, quum inter ſe penitus diſcrepent ?an
partes Chymeræ dißidentis, & quæ in unam for-
mam cogi nõ poſſunt, in unius corporis formas co

actas eſſe confingat? Quòd ſi ergo inter Chyme-

ræ conceptum, & homiuis reliquorumq́; uniuerſa
lium, multum interesd, & quæ à legibus, philoſo-
phis & medicis ſtatutentur in cõmune, complectun
tur multa, & traduntur multis communiter faci-
unda, non ſolum de multis concipiuntur: & artes
ſcientiæq́; quæ de rebus extra animam & de uni⸗-
uerſalibus idem diſſerunt uniuerſaliaq́; tractant᷑.
Et Socrates, Plato, Crito, unam habent in ſe com-
munem uel uniuerſalem naturã humanitatis, quod
uniuerſale diximus uocari, omni etiã animæ aut in
tellectus opere ſemoto: erit nimirum uniuerſale ex
tra animam, quod omnia inter ſe clauſa habeat,
nec per ullam exteriorum cognitionem, aut inqui
ſitionem nec recte intelligi poßit, nec complecti
quale, omni animi miniſterio ceßãte, uidetur eſſe.
Quòd ſi est uniuerſale extra animã, uidebitur

diuerſum quiddam à ſingularibus id eſſe oporte-

re. Neq; enim uidetur fieri poſſe, ut duo aliqua in
codem quatenus idem est, conueniant & differant.
ODO 5 Sed

ss RODOLPHI AGRIC.

Sed ſingularia in uniuerſali conueniunt: ut Socra-

tes & Plato cõueniunt, quatenus uterq; eſt homo.
Differunt autem ſingulari, quatenus hic es Socra
tes, ille uerò Plato: uterq; ſcilicet ab altero, notio-
ne uel proprietate addita humanitati, cuius ſimile
est in ullo alio inuenire. Quam, qui Ioannis Scoti
ſectam tuentur, dierentiam indiuidualem uocant.
Quum ergo in uniuerſali conueniant & differant
ſingularia, neceſſariò uidetur aliud eſſe uniuerſa-
le, aliud particulare. Ad hæc quæcunq; prorſus es
dem ſunt: impoſiibile eſt alterum eorum cognoſci,
ut alterũ ignoretur. Sed poßimus in Platone de lon
ginquo proſpecto, cognoſcere hominem, ut ignore-
mus Platonem eſſetergo in eo diuerſum quiddam
Plato & homo ſunt. Præterea impoßibile e idem
eſſe communicabile &ncõmunicabile: ſed uniuer
fale communicabile eſſe oſtendimus, ſingulare ue-
rò ineommanicabile. Qus in re ſemper uelim in
mentem redeat, quid communicabile, quid unum
in uniuerſali, quid ſingulare uniuerſali oppoſitum
uocemus. Haud diffieile erit uidere, nõ poſſe idem
ſingulare eſſe & uniuerſale. Poſtremo poſſemus

multa teſtimonia maximorum in philoſophia uiro

rum proferre, multa ab antiquis ſcholis decãtata,
& uelut per manus tradita, colligere: niſi non tam
propoſitem eſſet nobis, quæ quiſq; dixerit tueri,
quam

1tlo

thonm.

lon n

foftti⸗
iuſnie
niee
Nlokt
Uifs
ſuinſ
girſil
nate
blttt
kt
ſnd
lbirct⸗
leſtnt
ſtin
ſp⸗

DE INVENT. LIB. I. §y
quàm quærere, quicquid rectißimè, & ad rerum
Naturam aptißimè dicatur. Hactenus Rodolphus.

Quæ diuidendi & qum uaria ſit ratio.
C aput VII.

. T quia diuiſionis locus nos admonet, quid ſit

ipſa, & quo pacto tractanda exequamar.

Per qum utilis enim ext diuidẽdi ratio, tum ad rei

quæ diuiditur naturam demonſtrandã (proximum
enim est, ut cům quid ſit unumquodq́; dixeris, dein
de quotuplex ſit oſtendas) tum ad definiendum. de-
finire nanq; nõ aliud uidetur, quâm ex genere per
diffrentias diuiſo, in ſpeciem deſcendere: Præci-
pue uerò ad diſſerendi orationisq́; copiam, ut ſi
unum aliquid quod mult a ambitu ſuo complecti-
tur, in partes ſpargas: late enim funditur quod in
parteis ſpargitur: quemadmodum multa ſi in unum
colligas, in anguſtũ aguntur. Diuiſio igitur eſt,
generis in ſpecies per differentias diductio. Placu
itq; omnem diuiſionem duabus differentijs é diuer-
ſo poſitis debere perfici. Deinde, ut repugnent eæ
differentiæ, hoc eñt, ut nequaquam in idem conue-
nire poßint. Poſtremo, ut quicquid in genere conti
netur, id totũ diffrentiæ explicent. Aequa quidem
lex, ſed dißſicilis obſeruatio. Et corpus ſane per
animati & inaĩ atũ diuidi hoc pacto uidetur: Ani
mal

Go RODOLPHI AGRIC.
mal etiam per rationale & irrationale. Sed con-
tingit, ut uideantur ſub uno genere multæ eſſe ſpe
cies. Vbi ergo diuidere id uolumus, capimus unius
alicuius ſpeciei differentiam: deinde aliarum ſpeci
erum, quia unam aliquam communem differenti-

am non inuenimus, circuimus ipſam differentiæ al

terius negatione, quemadmodum in diuiſione ani-
malis uidemus fieri. Irrationale enim non niſi ne-
gationem rationalis explicat: quamobrem uera dif-
ferentia eſſe non potesgt, c omnis ſpecies ex diffe-
rentia conſtituatur: nihil autem conſtituitur ex ne
gatione. Labaſcit ergo continuò uera illa diuiden
di lex. Deinde cuius ſel icitatis eſt, ut uel prior dif-

ferentia uera ſit, quando uel paucas, uel plane nul

las eſſe ueras in conſeſſo eſt? Ergo & hanc unde⸗
cunq; datur arceßimus, fitq; ut altera non ſit uera,
altera nullo modo dißferentia ſit: appareatq; multo
iſta dici ſpecioſius, quàm rectius poſſe obſeruari.
Accedit iſtis, quod cum unam fortaſſe dißſerẽtiam

aliquo modo eloquamur: ut ſit uerbi cauſa, uolati-

le: & ſpeciem quoq; inueniemus, quæ eſt auis. E di
uerſo quorundam cum differentiam aliquam inue
niamus, deſit ſpeciei nomen: ut bipes eſſe, animalis
ſi differentia fortaſſe, nullam tamẽ ei ſpeciem tri-
buere poßis. Sic & piſcis nota est ſpecies, in red⸗
denda differentia fortaſſe laboretur. Nobis ſicut

Vyjeßf

li/
kt

h

ſo

lalece

P
uiu
tſei

fen.

rliel
ſ
6 di ſe⸗
nui

DE INV ENT. LIB. I. 61
Orimum eſſet, & uoto forſan optandum, ut legiti⸗
mis duabus differentijs diuideremus, ita proximi
erit, ut qualibuſcunq; duabus tamen: ſin minus po-
terimus duabus, at guotcunc poterimus diuidamus
dum modò uniuenſam eius quod diuiditur, comple
ctamur latitudinem. Quamobrem non per ea mo
dô, quæ in ſubſtantia eius ſunt, uod diuiditur, ſed
per omnes locos qui circa, quiq; extra ſubſtantiam
ſunt, ducitur diuiſio. Sane eorum quæ in ſub-
ſtantia ſunt, aptißima per quam diuidatur est for-
ma, quòd ea perfectæ differentiæ origo eſt. Nam

corporum aliud animatum est, aliud expers anis

mæ:hæc ex ſorma ducta eſt diuiſio. Deinde pro

xima, quæ ex materia ducitur: ut, arborũ aliæ ex

ſemine ſuut, aliæ ſpote naſcuntur. Hinc iam ab

adiacentibus accipitur: ut, animalium aliud man-

ſuetum, aliud ferum. Et contrà quoq; diuidun-
tur adiacentia in ea, quibus adiacent: Vt feritas,
alia ſerpentis, alia auis, alia reliquarum beluarum
eſt. Et per actus fit diuiſio: vt hominum alius ſtu-
dio, alius lucro, alius uoluptati operam dat. Et
per effcientia: t animalium aliud parentis effica
ria, al iud calore ſolis, aliud putrefact iõe gignitur.
Et per effecta: Vt animalium aliud fœtũ, aliud
oznure, aliii4 uermẽ parit. Et exfine: Vt rerũ do
neſlerari aliæ ad neceßsitatem, aliæ ad uoluptatẽ,
Aliaæ

cOz RoDOLPHI AGRIC.
aliæ ad uſum pertinent. Contra quoque ex ijs,
quæ ad finem pertinent:Vt opum parandarum cau
ſa alij iuſtam operam nauant, alij fœ nerantur, alij

ui rapiunt, alij fraude ſubducut. lIam uerò, ani

malium aliud terra, aliud mari degit: ex loco eſt.
Et, flores aut hyberni ſunt, aut uerni, aut æ ſtiui,
aut autumnales: ex tẽpore et. Et, homines alij
ſerui ſunt, alij domini, alij neutrum: ex cõnexis ſis
mitur. Contingentia etiã diuiſioni conueniunt:
ut muſicorum quidam literas ſciunt, quidam igno
rant. Et pronunciata: ut quidam hominum lau-
dati ſunt, quidam uituperati, quidam ſilentio la-
tent. Attulerit etiã aliquid comparatio: ut po⸗
pulares quidã infra regem ſunt opibus, aliqui pa⸗
res, nonnulli ſuperiores. Et a ſimilibus diuiſio-
nem ex preſſerimus: ut aliorum uitæ propoſitum, in

duſtria formicam imitatur, aliorum ſegnicies ſim

lis eſt muſcis. Oppoſita & differentia prorſus
à diuidendi ratione abhorrent. Neceſſe est enim,
ut quicquid diuiditur, de ijs prædicetur in quæ di
uiſum est. Nihil autem de his, quæ repugnant ſibi,
prædicatur: quo fit, ut ne diuidi quidem poßit per
ea, quæ ſibi repugnãt. Nomen rei præterij, quo

niam parum accõmodati credidi diuiſioni. Quan-

quam fuerunt, qui facerent diuiſionem eius in res
ſignificatas, ut taurum diuiderent in domeſticum

.

4
4
Mler
o
eri⸗
ſ
fe
frenn

=

=
=

=ãn

gor

Mun
ſata

rat

altr.

ſit
feli
ſum es
ſey
tn
hvoa

cir⸗

licrd
ſiyen

4
„9

eeſ
N

nr
eid e
Noet
Aſi
ind
eri⸗

☚

n

umH
ſe
Ttiee

6, “ 8 Ge
iu,

DE INVENT. LIB. I. 65
animal, & ſidus, & montem. Quod qua ratione di
uiſionem appellent nõ uideo, cũ id uel ratio loquen
di coarguat. Nec enim quisꝗᷓ tam ineptus ſit, ut di-

cat:tauroru alius animal, alius ſi dus, alius mõs eſt.

Similiter lõge minus diuiſio et rei in noĩa. vt, non
patiar, nõ fera, non ſina. Niſi quis diuiſionẽ etiam
putet eſſe, Anna ſoror, ſoror Anna: ci hic quemad
modi & illic, idem diuerſo ſono, quanꝗᷓ non uerbo
rum, cõſtructionis tamen, repetatur. Diducitur
tamen unu⸗ in multa explicatur. Diducitur qui
dè, ſed nõ ita, ut id diuiſio uocari poſit. Neq; enim
ignorandi nobis eſt, poſſe tripliciter aliquid quod
unum ſit, in plura diduci. Diuiſione, quæ quomodo
fiat, diximus: Partitione, qua mox dicemus: et enia
meratione. Ea fit, quoties multa, quæ uni alicui in
ſunt, recenſemus. ut cum dicimus: Cicero eloquens
fuit, & prudens, &uindex appetitæ dominationis:
& reliqua, quæ in immenſum extendi poſſunt. Cer
tum es? non diuidi in iſta ciceronem, quoniam Ci⸗
cero indiuiduies est, nec partes etiã eſſe Ciceronis
iſta. Enumeratio ergo est multorum, quæ ad unum
aliquod rediguntur, Hoc bacto & multa unius uer
bi ſignificata, & unius rei nomina, non diuidendo

digducimus, ſed enumerando recenſemus. Non-

malli arctis admodum finibus clauſerunt totã hanc
rationem diuidendi, ut omnem diuiſionem, quæ nõ

e4 RODOLPHI AGRIC.
fit per ea quæ in ſubſtantia ſunt, dicerent, aut ſub⸗

iecti eſſe in accidentia, aut accidentis in ſubiecta,

aut accidẽtis in accidẽtia. Liberũ e & ſuũ cuiq;
iudiciũ. Mihi uiſum eſt quàm copioſißime poſſem
aperire rem iſtam, quoniam uſus eius late patet.

Nec ignoro, poſſe eis, quorum aures nõ ſint ijs au

diẽdis imbutæ, uideri rem perplexiorem eſſe: quod
tamen quamuis exigua animi intentio molliet, mo-
dò non pigeat tantiſper ſubſidium petere à cõmu⸗
ni ſtudiorum artifice labore, fructus certe laborũ,
quod affirmare auſim, non pœnitebit.
Scholia in caput ?.
Quo pacto tractanda.) Vide Rodolphum lib. 3. cap. 7.
Per quam utilis eſt em̃ diuidendi ratio.) Ad tria ait in pri
mis conducere diuiſionem, ad plane cognoſcendã rem eam
quæ diuiditur, ad apte de finiendũ, ad diſſe rendi orationisq;;

copiam. Refer huc Quintiliani locum lib. 4. cap. 3. & rurſus
libro II. cap. I. Vt unum aliquid.) Tametſi uel exemplum

&uοvαοραρ1 habet, non dubium quin deſit ſi, ut ſic legas:
ut ſi unum aliquid &c. cui rei indicio eſt uerbum ſpargas.

Diuiſio igitur eſt generis in ſpecies.) Aſtrictius capit no-

men diuiſionis, qu àm alij ſolent. Qua de re plura ca. 9. quem
Iocum le gas oportet, modo hunc uelis plene intelligere.
pPlacuitq́; omnem diuiſionem.) Tres affert cauſas, quam-
obrem non ſemper duabus inter ſe pugnãtibus differentiis
diuiſio poſſit abſolui. Primã, quod nullius pene generis utra
que nobis differ entia ſit cognita, ſed alteram negatione fe-
re exprimamus: alteram, quod in pleriſq; ne altera quidem
illa, quæ affirmatione effertur, uera eſt differentia: poſtre-
mam, quod ſæpe differentia inuenta, ignota adhuc eſt ſpeci-
es: & rurſum nota ſpecie, differentia ta men manet incogni
ta. Deinde cuius feliciratis eſt.) Raræ, inquit, & maximg
cuiuſdam felicitatis eſt, ſi uel prior illa, quam affirmatione
exprimimus, uera ſit differentia, propterea quod uel pau-
cas uel nullas potius geras eſſe conſtat, tantum abeſt, ut co
Fnitam

a

11

inrb
ſenule
mlu.
Wo.
in

ne

vliul
mlegt.
unti)
aiusſe
Eeeberb⸗
beſttu
ſekali⸗
ligkect
olph,
Unpart
ſeruntit

iſdem

Iam,n
nalord
An
Parti
um lid

„

4

niun,

0,

hiiſti
iulgye

ſlic.

tſ
ſhus
ütg

ednſen

legtn

Glein⸗
ggrlhet
ſ

uml
Adtin
oſceniint
rendin,
eldvdlun
eluhe
etbanſe

num lib. 4. cap. 2.

2*

DE Ih⸗OVENT. LIB. I. 6
gnitam habeamus utranq;. Sic Cicero in Antonium: Et qui-
dem cuius temperantiæ fuit, de M. Antonio quærentem, ab
ſtinere maledicto. Circumimus ipſam differentiam) Vide
Laure. Vall. lib. 2. cap. 3:2. Vr arborum aliæ.) Plinius lib. 16.
cap. 33: Arhores, inquit, quas naturæ debeamus, tribus mo-
dis naſcũtur, ſponte, ſemine, aut ab radice. Ammalium ali
ud manſuetũ.) Ariſtoteles 9. lib. de Animalibus. Aliud foe
tum, aliud ouum.) De Animalibus lib. I. Aliud terra, alind
mari degit) Rurſunt I. lib. de Natura animalidi. Nomẽ rei
prætern.) Hanc hodie uocant diuiſionem uocis in ſigni fica-
ta, cuius ſententiæ autorem laudãt Boethium. Eius ego hag
de re uerba ſubieci: Eſt enim, inquit, diuiſio generis in ſpe-
cies:eſt rurſus diuiſio, cum totum in proprias diuiditur par
tes: eſt alia, cum uox ſigniſicans multa, in ſgnificationes pro
prias recipit ſectionem. Ex his tribus diducendi generibus
Rodolphus ſolùm primum illud diuiſionem appellat, alte-
rum partitionem, enumerationem tertium. Georgius Tra-
pezuntius poſtremum hoc diſtinctionem uocat, reliqua duo

iſdem nominibus quibus Rodolphus. Non patiar, nõ fe
ram, non ſinam.) Verba ſunt Ciceronis in Catiliname An-

na ſoror.) Dido apud Vergilium: õs
Anna ſoror, quæ me ſuſpenſam inſomnia terrent? .
Partitione, quam mox dicemus.) Capite 9. uide Quintilia

DE PROPRIoO
J₰ Riſtoteles proprii: uocauit, quicquid omni
¶¶E ſoli imeſſet & ſemper. vt ſit homini pro

brium, natum eſſe ridere. Omni enim inest homi-

ni, & ſoli inest, & ſemper homo natus est ridere-
Diuiſitq; in definitionem, & id quod communi no

mine(quoniam aliud non ſuppetebat) proprium di
xit. Eodemq́; proprij nomine cõplexus est & dißf

rentiam. Sane differentia, quod ipſum nomen præ

s ſe

*

66 RODOLPHI AGRICO.
ſe fert, dicetur commodius, quoties generi quod di
uidit comparatur. Rationali enim & irrationali
animal ab animali differt. Aut quoties ſpecies cui
diffiniendæ adhibetur, reliquis confertur ſpeciebus
ab illa differentibus. Suæ enim ſpeciei comparata,
cuius ſubſtantiæ pars ect, rectius proprium dici⸗
tur, ꝗqudm difrentia. Nec ego iſtud ſic accipi ue-
lim, tanquã putem idem eſſe differentiã, & id quod
propriã uocamus paßionem (quæ quid ſit, & quo
pacto à dißerentia diſtet, perſequi non noſtri est
in ſtituti, nec enim ſatis de eo conuenit omnibus) ſed
ut oſtendam placere mihi, in præſentia dici propri
um, quo pacto Ariſtoteles uoluit, quicquid de eo,
cui id proprium eſſe uolumus, conuerſim dicitur:
ut quemadmodum dico, omnis homo est capax di
ſciplinæ, ſic dicam, omne capax diſciplinæ est hbo⸗
mo: & ſicut omnis uirtus est expetenda, ſic omne
expetendu eit uirtus. Porphyrius in Iſagoge, qua
drupliciter dixit proprium dici. Quandoq; enim
quod ſoli mest & non omni, ut nautam eſſe uel mu
freñ, homini: nihil enim præter hoĩem dici poteſt
nauta uel muſicus, nec oĩs tamen homo nauta uel

muſicus dicitur. Quandoque quod ineſt omni &

non ſoli, ut uiuere omni ineſt homini ſed non ſoli,
nam & omnia animalia & plantæ uiuere dicun-
tur. Tertio, quod ineſt omni, ſoli, ſed non ſemper:

ut

IV
erd
te,
Per ſe
ioſeme
cno

C⸗

ai

ſrbe
Utomire,
heun gu
Nent,
lulean,
iin
lerto⸗
n at
ſcoleckun
hunene
rhomnin
ſotni

Aßrl
.Miend⸗

hieen
hubit
eo
whin

0.

tignel
incieng
Peinn
ſteit
anpte
ftunfn
vi
iſton

4

ſAn
ierin
ſce

DE INVENT. LIE. J. 67

ut calue ſcere homini, quod non niſi ſenio contin-

git. Quarto, quod omni, ſoli, & ſemper inest, ut
erudibilem eſſe homini:de ſolo enim homine & de
omni & ſemper dicitur:idq́; uere eſt &exacte pro
prium, quomodo & nos hoc loco accipi proprium
uolumus. Quoniam autem (ut prædiximus) in red-
denda ſua cuiq; rei digferentia laboramus, propri-
am fere paßionem, quam uulgo proprij ſignifica-
mus nomine, quonia diß uſta à ꝑro
pria ſeæcreuit, eam in locum differentiæ ſubdimus-
& eam quoque ſi pro arbitrio & ubicunque res
poſceret, paratam & ad manum haberemus, eſſet

qualecunq; quidem, ſed aliquid tamen: minus enim
in definiend is, diſtinguendisq; fluctuaremus rebus.

Nunc pro difſerentia ponimus proprium, ne que iid
unum, aut ſatis firmum, aut certu, ſed ſæ pe ex mal
tis collectum, & tum quoq; ambiguum, & anceps.
Notum esſt quid Platoni acciderit, qui cum diligen
ter hominis propriũ reddidiſſe uideretur, bipedem
eſſe & implumem, & definiret hominem eſſe ani-
mal bipes implume, Diogenes Cynicus gallinace-

um, cui dempſerat plumas, in auditorium illius pro

ijciens:hic est (inquit) homo Platonis. Ergo (ut di
cimus) nobis proprium, cui huc locum tribuimus,
ſit illud, quod quarta huius nominis ſignificatio-
ne Porpbyrius poſuit. Idi; ſiue differentia ſit, ſi-
E 2 e

—

68s RODOLPHI AGRIC.
ue paßio, uel ſuis poſita nominibus, uel dicendi cir
cuitu explicata, non multum refert. Reliqua, quæ
alijs proprij modis comprehenſa ſunt, inter adia-
centia aut actus numerabuntur. =
Scholia in caput octauum.
Eocdemch; proprij nomine cõplexus eſt & differẽtiam.)
Mirum uideri poſiit, quo modo dicat Rodolphus, differenti
am propr ij no mine ab Ariſtotele comprehẽſam fuiſſe, cum
ille generi eam adiungendam eſſe c irmet. Verba eius hæc
ſunt: N&οο. ι£ Tτ—.0οαα Sa 6“ ο, 1 Zvs, 6 19 1op, 5
αια AXoj. 9h vÿ Ta Al⁹odαρρνSνσX nνh⅛οναα
àα 7α7Hερτd ιαρ. Omnis, inquit, propoſitio atq om̃e
plema, aut genus, aut proprium, aut accidẽs indicat. EBEtemim
differetia, generalis cum ſit, cqum genere collocari debebit,
Non me clam eſt, eſſe qui dicãt Ariſtotelẽ de ea modò diffe
rentia loqui, quam noſtri iſti uocant genericam: qui fortaſ-
ſe Jicerent ali quid, ſi apud Ariſtotelem ſcriptum ſic foret:
R rap TNR1νιισ½wÜοαπαπ 7K evmn, T yive 71 iop, ut re
petitus articulus iecerneret hanc ab ea quam ſpegificam no

minant. Nunc illud propius ad rem noſtram, &z οαρ pla-

ne indicat, nullam diſtinctionẽ ſubeſſe in uer bis eius. Quan
quam illud interim uideo à quibuſdam uerti in dubium, ſit
ne differentia ulla, quæ cum ſpecie infima conu ertatur. Sa-
ne Boethius hac in re uarius eſt, ut qui in Iſagogen Porphi-
rianam ſcribens, ai enti —
cie nradicari: contra in categorijs Ariſtot. dicat quaſdã eſſa
differentias, quæ n niſi de una ſola ſpecie p̃dicentur. Quod
autem in diffinitione differentiæ dicitur, prædicari eam de
pluribus differentibus ſpecie, id non it a accipiendum eſſe,
qualſi ſemper ſiat, ſed quod frequentiu S. Mihi naſteri
£ . 5 =
rem eſſe conuincit. Etenim ſi genus unumquodq; in ſpecies
per differentias diuiditur, quis non uideat differentias ge-
neris eius, quod proximum infimæ ſpeciei eſt, cũ ſua quac
ſpecie oportere conuerti? Sed hæc Tee. Illud propius
ad rem noſtram. Si Ariſtoteles eo quem citauimus loco, de
generali tant um differentia locutus eſt, cui igitur prædica-
to ſubijcimus eam, quæ ſpecifica dicitur? Alexander Aphro
diſæus: Quare, inquit, differentia generica dicitur? Quia in

ſub⸗

R

Mtnepe
ltechp
aiteli,
Gum an
ucſea
tinuotß
Paferen
ne.
ral eſe I.
initque
Nllat e⸗
lehenlan
Miſotel
deffnitio
ge ſua ſo

Plus tam

jellatqgu
teapr
b de Ge
ſenon ett
Piletbla
toneit
lalum en
lita Dio
ſoſidei!

55

ſu

htte

.
lentia
t
ſerdi⸗

zin

äfenen

niſſou
heintt
11 A
Gif
Kungin
indahrn
unt

lcan
tpen 9
iun, n⸗

ne u

utted

ltiiſcn

.anmd
eg

i

DE INVENT. LIE. I. 69

fubſtantia eius eſt, de quo prædicatur, quemadmodũ & gs

nus: & quod ambo implent ac perfic iunt eſſentiam uniuſcu
iuſq; eorum, quorum ſunt propria: tum etiam quod in pluri
bus ineſt & ipſa, & de pluribus ſpecie differentibus prædi-
catur: neq; emim aliud quicquã intereſti inter genus & diffe-
rentiam, niſi ꝗ ud differentia nonp dicaturii

cienus ille E his utiq; duxæ iIIX rationes, uę primo bonun

tur loco, de quauis differentia intelligi poſſunt. Tertiam eo
intellectu ego accipio, quo Bocthius differentiæ finitionem.
quod ſi recipiatur, nihil obſtabit, quo minus de omni diffe-
rentia intelligenda ſint uerba Ariſtotelis. Sed ꝗd hc ad Ro
dolphum, Qui ed iun-
ctam eſſe ab Ariſtotele? Quid dicemus? An hoc fortaſſis, d

continuo ipſe, quanquã aliud agens, ſubiungit, duobus mo-
dis differentiam comparari poſte primum generi,

generę coniungen
dam eſſe. Deinde ſpeciei ſuæ, quam cum genere ſumpta con
ſtituit:quo pacto non tam differentiam, qudm proprium ap
pellari debere, ac proinde proprij A. appellatione com-
prehenſam. Cui ſententiæ ſuffragatur & ratio. Nam autore
Ariſtotele ipſo, quicquid c Suerſim de re prxdica tur, id aut
de finitio eſt, aut proprium: differentia cõuerſim prædicatur
de ſua ſpecie, & definitio ęi 6 . Fa
bius tamen Quintilianus lib. 5. eam modè differentiam ap-
pellat, quæ cum re non conuertituùr: quæ autem conuertun-
tur, ea propria uocat. Vt calueſcere homini.) Ariſtoteles 5.
lib. de Generatione animalium, ſolos uiros ſcribit calueſce
re, non etiam fœ minas. Hic eſt, inquit, homo Platonicus.)
Ridet Platonem Cynicus, magis ipſe ridendus. Neq; enim à
Platone implume animal dicitur, quod utcunq; plumis nu-
datum eſt, ſed cui natura plumas non dedit. Extat hiſtoria in
uita Diogenis apud Laertium: quanquam is Paruin hutc ſ
cto ſidei habe at.

DE T0OTO ET PARTIBVS
Caput IX.

Tan & partes ſequuntur, quorum nonnun a

quam cum genere & ſpecie confunduntur ,
mina, ut genus toti, ſpecies partes uocemus, & di-
E 3 uiſio-

enr lig .
Ta

So RODOLPHI AGRIC.
uiſi. onem, partionemq; inuicem alteram pro altera
accipiamus. Sed iam quid inter res interſi it quæ ren
ti, etiam ipſa diſtinguenda ſunt nomina. Et ſimile
fortaſſe quiddam habent, quòd quemadmodum ge

muis ſhecici ſuus comprchendit, ita totum intraſe

mplect itur. Sed hoc diffrunt, quòd

quemadmodum genus ad conſtituendam ſingula-
rum ſpecierum ſubſtantiam adſit oportet, ſic totum
non ſingularum partium ſubſtantiam cõſtituit. Ple
ræq; enim, ut interierit totum, permanere tamen

poſſunt. Et contrà, quemadmodum ad conficien⸗
dam totius ſubſtantiam, unamquamꝗ; partium eſt
adhiberi neceſſe: ſic ad explendam generis ſubſtan

tiam, non utique unamquam; ſpeciem adeſſe, na-
nti

tura illius expoſcit. Præter hoc quoq; genu de ſpe
ciebus ſuis affirmatur: to totum de partibus nequa⸗-

ꝗquam. Quanqudm enim & carnis partes, carnem:
& ligni, lignum eſſe dicamus, non tamen uel ea ca

ro, uel id lignum ſunt, cuius ſunt partes. Acute ita-

que, ut omnia, & breuiter Quintilianus iſta di-

ſtinxit, ita definiens: Diuiſio eſt plurium rerum in

ſingulas: partitio, ſingularum in partes diſerctio.

partium aut & proinde totius etiam non una
est ratio. Quædam pertinent ad ſubſtantiã. Quæ-
dam ex quantitate nomen habent. Quædam uirtu

is ſuut atq; efficaciæ cuiuſdam. Subſtantiæ ſunt,

lt

ſateri

Ainu
li con

rier
ki u⸗
kunn
nini
ſono
litera

lendt
d⸗

ltecin
l
enfe

–—

DE INVENT. LIB. IJI. „
ut paries domus eſt pars, ligna nauis. Quantitatis,
ſen utt in ijs, quæ extenſa ſunt, pedale, bipedale, tripe
ſiu dale: dicimus enim decẽpedalis rei partes. Et in tem

ung pore, præteritum, inſtans, futurum. Et in numeris,
i genarij ſunt partes, unum, duo, tria, quatuor. Vir-
l⸗ tutis autem ſunt partes, quemadmodum dicimus
le prlus roboris Achilli fuiſſe, uam Aiaci zille
6 Plus knnr ſalt eſe, lunæ. Sic quoq; animg qua
N i, ſentiendi, mouen
tien
iu tes, aliæ de proximo ſubſtantiã cõſtituent, ut ſunt
mm materia & forma, qualia ſunt in homine corpus et

6 animus, in arbore uita & lignum: quari huiuſmo-
Adi conditio est, ut ſi qua partium deſit, nõ eſſe res,
non tueri nomen ſuum poſßit. Aliæ ad integritatẽ .
tu rei explendamt pertinent, quarum nonnullæ deeſſe
rei queat, ut nõ intercidat: ut ꝑedes, manus, caput,
m haominis ſunt partes: nã pedes aut manus dec ſſe ho-
ä mini poſſunt, ut quanquam uel mutilus uel mancus,
homo tamen ſit & dicatur. Atq; eæ quidem, ut bre-
M. uiter dicatur, conſtitutæ rei ſunt partes: illæ conſti
tuendæ. Ect & alia quædã partium differẽtia,
iru qSuod hæ quidẽ eiuſdẽ ſunt generis, quas 5 ν vH
Sreæci uocat, nos cognatas dicere poſſumus. Vt bpar
u tes ligni oẽs ſu unt lignn: partes lapidis, lapis. Hæ rur
* ſut rroerg, hoc eit (ut ita dicamus) multige-
“ . S 4 ne⸗

„ RODOLPHI AGRIC.
næ, quæ non in idem genus ueniunt: ut partes do-
mus, ligna & lapides, non ſunt domus: partes homi
nis, carnes, nerui, oſſa, quæꝙ; ſunt iſtis ſimiles, non
ſunt homo. Sed de materia & forma, quia hæ

nel maxime omnium præcipuæ ſunt partes, exacti
us explicare ad phyſicum pertinuerit: nos ſatis ha

bebimus, quoniam crebro per os redit mentio ea-
rum, quomodocunq; datur, pingui (quod aiunt) Mi
nerua ipſas indicare. Materia ergo est ſubie-
ctum, ex quo aliquid generatur prim, & in quod
corrumpitur ultimum. Ita que ipſa nec generari po

test, nec corrumpi. Forma est modus quidam mas
teriæ, quo ſibi contingit, ut huius uel illius ſpeciei

capiat nomen. Volenti igitur ſcire cuiuſmodi res

ſit materia, hoc pacto proximum fuerit rimari. De

mus in exemplum hominem. Semoueamus intelle-
&tu animam. Facile id quidem et, quod quotidia-
næ nos mortis conſpectus docet. Difficiliora ſunt
quæ ſequuntur. Separemus tamen intellectu oẽm
colorem, deinde omnem habitudinem corporis, ut
est calor, frigus, durum, molle, & reliqua id genus.
Deinde figuram, ut quod diductos habeat pedes, g
diſtentus in brachia ess, quod in caput erettus. Po
ſtremo omnem magnitudinis modum, menſuramq́;
demamus. Id quod iam reliqui habemus, materia
eñſt. Dices fortaſſe, nihil uideo relictum, neque

.
hCtet.
Fterlenn

ilezten
i⸗
,e
ſcite

==

DE INVENT. LIB. I. Szs
tale quicquum cõcipere poſſum animo, quod omni
bus iſtis priuatum ſit. Dabout concipi poßit. Bdt
uidere in monumentis operoſius extructis, in qui⸗
bus conditum ſit corpus aliquod, tandem temporis
diuturnitate nihil præter pulueres, terramq; rema
nere: & hoc idem quod homo fuit (ut loquimur)
terra ett. Certumq; est quiddam ibi eſſe, quoc an-
tè humanitatis babuit in ſe ſpeciem: idq; ipſum ter
re iam faciem habere, & poſſe ipſum poſtea quan
loq;: uel i igne excoctum in lapidem dureſcere, uel
in herbas excultum uireſcere, uel aliam quamuis
naturæ formam accipere. Vides item nõ colorem,
non figuram, nõ ullam habitudinem corboris, quæ
concipi tangi ue poßit, eandem,
Ergo perpetu illud,
ra eit, maperto est, nihil eſſe eo. eori : quæ tangi, cer
ni ue poſſunt, cum hoc manſerit, illa cuncta inter-
ciderint. Solidum itaq; illud & omnibus iactatio-
nibus, permautationibusq́; rerum nature ex poſi⸗ 1⸗
tum, ipſum immutatum manens, est materia uera

illa, & quam prim uocant. Quòd uero carnem &

oſſa hominis uocamus materiam, & lapides atq;
ligna domus, ſimilitudine quadam dicimut. At
forma es&t in hoc aſſumpto corpore, quemadmodi
cum bomo fuit, anima(ex ea enim habuit, homo
wrat)it itai iam cum mutatum eKi in terram, id 4 quo
E 5„ bs-

74 RODOLPHI AGRIC.
habet quod terra est. Sic & ſi deinde ſolidetur in

lapidem, id quo lapis ect: ſi in aquam diluatur, id

quo aqua erit, erit & forma ipſius. Cerni iſta non
poſſunt, concipi tamen poſſe, non quidem qualia
ſunt, ſed quòd aliquid ſint, in perſpectoect: & ma
teriam ſemper manere, formam uerò aliam alia
fluctuum in morem continenter propelli, & no-
uam ab ipſa rebus ſubinde faciem afftrri. Dici⸗
tur & aliter materia, id quod negocio alicui pro-

poſitum est, circa quod laboret: ut materiam infau-

miæ dicimus impudieitiam: ſic & uirtutem materi-
am laudis: & curarum materiam, & libri, & ſtu-
diorum dicimus. Sed nos quoque ne nimis longo ma

teriæ tractatu, faſtidio materiam præ beamus, per

gemus ad reliqua.
Scholia in caput 9.

Totum & partes ſequuntur.) Quo & hunc locum &ſu
periorem illũ de ſpecie planius intelliga mus, aſcribenda ui

dentur uerba Ciceronis in Topicis. Ea ſic habenr: Partitio-ꝰ-

num autem & diuiſionum genus quale eſſet oſtẽ dimus. Sed
quid inter ſe differant, planius dicendũ eſt. In partitione qua

ſi membra ſunt: ut, oorpus, caput, Humeri, manus, latera, cru

ra, pedes, etc. In diuiſione formæ, quas Græci tio uocant: no
ſtri, ſi qui forte hæc tractant, ſpecies appellant, non peſſime
id quid em, ſed inutiliter, ad mutandos caſus in dicendo. Ne
lim enim, ne ſi latine quidem dici poſſit, ſpecierum & ſpecie
bus dicere: & ſæpe his caſibus utendũ eſt, at formis & for-
marum uelim. Cum autem utroq; uerbo idem ſigniſicetur,

commoditatem in dicendo non arbitror negligendam. Et in

Foden Turius libro: Formas qui putant idem eſte quod par
” tes;

1 .

einon
les li
Nequs
loeſe

niteri⸗

ſannun
iietar
lncon
erisſu

lumel

DE INVENT. LIEB. I. 75

tes, confundit artem, & ſimilitudine quadam conturbat, & .

non ſatis acute, quæ ſunt ſecernenda, diſtinguit. Hæc in Topi
cis. Verùm is ipſe, qui hic tam ſolicite formas ſecernit à par
tibus, in libris de Oratore ipſas formas ſeu ſpecies, partes
appellat. Acute itaq;.) Quintilianus lib. 7. Sit igitur (ingt)
ut ſupra ſignificaui, diuiſio rerum plurium in ſingulas, par-
titio ſingularum in partes diſcretus ordo, & recta quxædã col
locatio, prioribus ſequentia annectens. Et ſuperius libro j5.
de Cicerone loquens: Diuiſione autem ad iuuari, inquit, fini

tionem docet, eamq; differre à partitione, quòd hæc ſit toti-

uss in partes, illa generis in formas. Et in tempore.) Inſtãs,

præteritum & futurum, mihi ad ſubſtantiam temporis ma-
gis, quam ad quantitatem pertinere uidentur. Materia eſt
ſubiedtum. Sic in Phyſicis Ariſtoteles. Forma eſt.) Oppido
quàm eleganter ſormam de finit. Vt autem ſatisſiat && rudio
ribus, explicationis cauſa truncus ille ficulnus apud Hora
tium in exemplum ſumatur. Is ergo truncus, quamdiu rude
& inutile erat lignum, neq; ſcamni, neq; Priapi nomen ha-
bebat, erat ta men utriuſuis harum appellationum capax.
Vnde ergo, ut Priapus poſtea diceretur, non ſe amnum?nimi
rum ex delineatione illa, quam à fabro acceperat. Atq; hæe
deline atio, hæc expolitio, hic modus, ita à fabro ei trunco
additus, forma illius Priapi erat. Bundem in modum, ſuter
ex eodem corio, uel peronem, uel ſandalium, uel cothurnũä
poteſt efficere. Quod itaq; ad materiam, hoc eſt, ad corium
attinet, nullum ei horum nominum competit, poteſt autem
nnumquoduis competere. Qui ergo fit, ut poſtea opere per-
fecto, unius tantùm, non etiam reliquorum nomen accipi-
at? Mirum ni ex figura ac modo eo, quem addidit ei corio

ſutor:atꝙ hic iam modus, uel peronis, uel cothurni, uel ſanz-

dalij forma dicetur. Itidem res habet in naturalibus. Quod
lignum eſt, fit carbo, fit deinde cinis Materia eadem, forma
diuerſa: quam & nomina diuerſa ſequuntur Vides ergo, opi

nor, formam eſſe à qua res hahet, uti huius aut illius ſpeci-

ei nomen accipiat. Quod uerò carnem.) Caro, oſſa, lapi-
des, ligna, ferrum, aurum, argentum, proprie an ſimilitu di-
ne quadam materiæ nomen fſortiantur, id iam non diſputo.
Hoc ſcio, uſitati eſſe genus ſermonis, ut argenteæ patinæ
materiam dicamus eſſe argentum: aureæ, aurum: ſtanne æ,
ſtannum, atq; item in ccteris. Et quod ad inu entionem per-
tinet argumentorum, probe in hæc omnia materiæ uocabu
lum competit: quocirca hoc certe loco, quæcunque eius ge
neris ſunt, ea hoc nomine nõ ineptę ſigniſicari poſſunt. At
foxma eſt.) Quemadmoduat hominis imquit, forma eſt ani-
SR

4

Js RODOLPHI AGRIcC.

ma, quippe à qua habet ut homo eſſe dicatur: ita in hoe aſ⸗

ſumpto corpore, in puluere in quam hoc, in quem tranmmu

tatum iam eſt corpus humanũ, forma eſſe dicetur id, à quo
habet, quod aut terra aut puluis eſt. Quod ſi contingat eun⸗
dem hunc puluerem ſolidari in lapidem, iam priori rurſum
forma abiecta, illud eius materiæ forma eſſe dicetur, cuius
aduentu lapidis nomen accepeit.

DE CONIVGATIS
Caput X.

TLeer- qui in ſubſtantia ſunt, poſtremnus ſunt

Nconiugata: quæ nomen iſtud acceperut, quod
ipſa uocis ſimilitudine ſub unum ſunt iugum deuin
cta: ut eſt ſub ſapientia ſapiens & ſapere, & ſub
iuſticia iuſtus & iuſta, Ariſtoteles iſtis addidit quæ
caſus uocauit. Vt ſint uerbi cauſa, coniugata ea,
quæ cum eo conferuntur, ex quo primum denomi-
nantur, quemadmodu diximus: Cuſus uerò ea, quæ
4 brimo illo decidentia, deriuataq;, cu eo ipſo com
ponuntur, ut ſapiẽs & ſapienter, iuſtusq́; & iuſte,
fortis fortiter. Nos Ciceronem ſecuti, quando te-
nui admodum lIimite diſcreta ſunt iſta, cõiugata in
commune dicemus: quod non incommode fieri poſ
ſe, Ariſtoteles ipſe etiam uidetur ſenſiſſe. Sunt
autem nonnulla, quorum coniugata ſacilius in re
inteſligas, quàm inuenias in nomi ne: ut uirtutis, ut
offleij, ut ſomni: quemadmodum enim à calore cali
dum, & ab induſtria induſtrium dicimus: & in quo

fung alor eſt, & induſtria, bunc calidum e, in-

4

J idl

lealte

Ullun

Geri
Utmn

fpor⸗
ſien

õ

1led
trapime
1guo
Etenn⸗
rutfun
jguiu

DE INVENT. LIB. I. 77
duſtrium uocamus: ſic à uirtute quod deducas no-
men non facile ſit inuenire: namq́; ut à ſo omno ſo-
mniculoſum, & ab officio officioſum, ſic à uirtute
uirtuoſum diei, latine loquendi ratio fortaſſe non
permiſerit. uti; etiam ita loquare, non tamen con-
ueniunt nomina iſta noſtro inſtituto: nec enim in
quocunq; ſomnus est ſomniculoſum: nec qui offici
um quoduis faciat, ofſcioſuum: nec uirtuoſum dixe
ris, qui unam aliquam habet uirtutem. ltaq; quod
ad argumenti mueniendi rationem pertinet, quæ
rendum in talibus eſt nomen, quod non idem ſonet,
ſe d idem ſi ignificet: & à uirtute quidem uoces pro-
bum, à ſomno dormientem, ab offcio induſtrium.
Sane loci iſtius non tam creber est ad argumen
tandum, quam aliorum blerorumq uſus: quando
enim à proximo diſtant coniugata, & non re mo-
doò, ſed nomine plerunque arct ißime i iunguntur, ex
æquo fere uel nota ſunt utrag, uel i ignota. Fitq;: ut

ffuſtra altero coniugatorum coneris aduerſus cum,

qui alterum auerſetur: aut quiſquis alterum det,
de altero non dubitet. Qui enim negat, quiſquis
bonus uir est, eum ſelicem eſſe: difficulter illi per-
ſuaſeris hac uia, quòd in bonitate ſit poſita felici-
tas. tantundem enim laboris in utrouis horum ſibi
approbando ſumes:aut quantum aſſentiatur huic
parti, conſiſtere in bonitate felicitatem, tantum eti

cwr -

„s KODOLPHI AGRIcC.
am eadem opera de eo, quòd omnis uir bonus fe-
lix ſit, contentionis remittat. Vbi tamen res dede-
rit ut eo uti poßimus, non negligendus erit. Quan-
doque enim acuminis, quandoque uirium multum,
quandoque utrunque habebit. Eleganter itaque
4 tium eſt: Homo ſum, humani nihil alie
num à me puto. Inſpiciendus tamen locus & per-

6& tractadus eſt. Aliquid fortè uel ex ſeipſo, uel quod

ad alios locos pertineat, dabit: & quod in altero
coniugatorum quærentes non inueniſſemus, illius
in altero nos admonebit. Vt qui potẽtiæ uel bona,
uel mala, uel ſiqua alia inſunt, perꝗrere uolet, fa
cilius in nomine potentium & magis ad manum po

ſita conſequetur, eorum cum pericula, cautionem,
beneuolentiam, inuidiam, uirtutes, ſcelera, hone-

ſtos fœdosq́; exitus, aliaq́; huius conditionis in
utranque partem ſpectauerit. Ad definiendum quo
que nonnihil profuerit. Apertius enim utcunq; ex
ſapientis perſona & actionibus officijsq́; peruide
as & eruas, quid ſit ſapientia, ex ipſo ſapientiæ
noĩe. Sic & amicitia ꝗd ſit, ex amicis: & anima ꝗd
ſit, ex animatis: & contra etiã, ſi qua uia altera ho
rum cognita tibi fuerint, facile ad altera definien
da regrediare. Eorum aũt argumentorũ, quæ exẽ-
pla uocant rhetores, nonnullorum uis ex hoc pen-
det loco. Nam cum dicat quis, uirtutẽ ſufficere ad

tuen-

1oe
Ua)t
eſtalie
juſticn
mas
mocke

tu in

lis iſ
Heckar
nomin.
coniug
ſus uer

palic

denter
recenl.a
ſipla
Hülibr
a

eur,

. Ne

ihei⸗
ey
Mar
GTNT

ſe

DE INVENT. LIB. I. 75
tuendam felicitatem, idq; probet, quòd in bauper-

tate Curius, in exilio Rutilius, in tormentis Regu-⸗
lus, miſeri non fuerint: iſta non ſolum ex eo capiut

uim docẽdi, quod in oĩ bus ijs uirtus ſuerit, quodq́;
uiri boni ſint habiti: ſic ſi quis regnare malum eſſe
confirmet, doceatq́; exitu Cyri, Cambyſis, Alexan

dri, Pyrrhi, in promptu eſt uidere, hic à regnandi

nomine, ad reges orationem eſſe de flexam.

Locorum qui in ſubſtantia ſunt, poſtremus, ſunt coniu⸗
gata.) Boethius Topicarum differẽtiane lib. 2. Caſus, inquit,
eſt alicuius nominis princ ipalis inflexio in aduerbium, ut à
iu ſticia inflectitur iuſte. Caſus igitur à iuſticia, id quod dici=
mus iuſte. Coniu gata uerò dicuntur, quæ ab eodem diuerſo

mode deducta fluxerunt, ut iuſticia, iuſtum, iuſtu s. Hæc igi

tur inter ſe & cum 1ipſa iuſticia coniu gata dicuntur. Ariſtote
Iis diſput atio de coniu gatis, etſi obſcuriſſima eſt, tamen huc
ſpectare mihi uidetur, ut quæcunq; ab uno aliquo principali

nomine fluunt, ea omnia una cum nomine ilo principali
coniugata dicantunut ſapientia, ſapiens, ſapere, ſapienter. Ca

ſus uerò, ſola ea dicuntur aduerbia, quæ à noĩe aliquo prin
cipali deſcendunt, ut à fortitudine fortiter, à prudentia pru-
denmter. Et quia locus Rodolphi, quo Ariſtotelis ſententiam
recenſet, mihi uidetur corruptior, non inutile fuerit opinor,
ſi ipſa Ariſtotelis uerba huc aſcribamus. Ea ſecundo topico

rũ libro ſic habẽt: Aĩyer æ AR ooaρααπιοo7ταh αι1α

27 . „ 2 „ —
Aiul M NnοεmX ααααι R9àT7α6 àvdpâ, 5 av⸗
Jpeos 15 arpig. Oai, NA , 1& S⁵⁵αττιια7α OuXen]ix&,
» * 2 „ 1 ° 2)
ααιιιιιιεe &ρε απMοααwτεα οπσσιπ½π. tοντ—ντα☛

vè, bykias: 2, 7 tveτ.[n*ͤ1ιωα úν ντσστπτ „en!

705 &XX. Z1 απιπα— T0rττοαιοι.νανν P76&
es Nt, oiep 7 oρ d artiορρραορdnαιτHτα⅞αdrNα
e 7“ι,ν â d 7*ρνz»νοαο 1αHνιa 1τεdſιd+ T
ges *Xαα. ιστιdss¹*αασαυαυ 7 ιι½⁵ααναττ⁵Bͤs1Rzd

So RODOLPHI AGRIC.
Irοö 1*π0dρι 2ραςαοαεπιατααιταπαωρ αανsα—
õ JAin -, ARiaclenp, ANαοααιι
Hoc eſt coniu gata porro eiuſmodi quædam dicuntur, ut ſi iu
ſta & iuſtus coniuga ta eſie dicantur iuſticiæ, fortia autem
& fortis fortitudini. Itidem uerò & quæ uim habent effici-
endæ aut conſeruandę rei cuiuſpiam, coniugata ſunt rerum
earum, quas uel conſeruare uel efficere poſſunt: quo modo
ea, quæ ſanitatem efficiunt aut conſeruant, coniugata ſunt ſa

mnitatis: & quæ honum corporis habitum, illius ipſius habi-

tus coniugata dicuntur: in alijsq; eodem modo: quare coniu
gata quidem eiuſmodi dici ſolent. Caſus autem, ut iuſtè, for
ziter, ſa lubriter, eu ectice, &uæunque ad eundum dicun-
gur modum. Quanquam & caſus ipii coniugata eſſe uiden-
tur, ut iuſte ad iuſticiam, ad fortitudinem fortiter: ſiquidem
coniugata dicuntur omnia ea, quæcunquæ ſub eandem con-
iuga tionem ca dũt:ut iuſticia, iuſtus, iuſtum, iuſte. Nos Ci
ceronem ſe cuti.) Is in Topicis ſcribit hoc modo: Cõiugata
dicuntur, quæ ſunt ex uerbis generis eiuſdem. Eiuſdem au-
tem generis uerba ſunt, quę orta ab uno, uarie commutan-
tur: ut ſapiens, ſapienter, ſapientia. Hæc uerbom coniugatio
ouguyia dicitur, ex qua huiuſmod i eſt argumentum: Si com-
paſcuus ager eſt, ius eſt compaſcere. Sunt autem nonnul-
Ia.) Ait eiuſmodi quoddam diſcrimen eſſe coniugatorum,
qua le noſtri hodie dialectici afferunt inter ea quæ dicuntur
denominatiua, quorum alia ſignificatione ſola, alia ſola uo-
ge, alia tam uoce quàâm ſigni ficatione denominatiua uo-
cant. Sane loci iſtius.) Quam rarus ſit uſus loci huius, fa-
cile perſpici poteſt ex uerbis Quintilia ni, apud quem quin
to inſtitutionum libro ſic legis: His illud adiſcere ridicu-
lum putare m, niſi eo Cicero u teretur, quod coniugatum uo
cant: Vt eos qui rem iuſtam faciant, iuſte facere: quod cer-
te non eget probatione. Vhi tamen res dederit, ut eo uti
poſſimus.) Sic Cicero eo uſus eſt quinto libro de finibus:
Paupertas ſi malum eſt, mendicus non malus eſſe non
poteſt, quamuis ſit ſapiens. Rurſus;: Dolere malum, in

Fruce qui angitur, beatus eſſe non poteſt. Et ſecundo de
Oratore: Si pietati ſumma tribuenda laus eſt, debetis mo-

ueri, cum Q. Metellum tam piè lugere uideatis. Ibidem:
Lucilij pecus hoc non eſt, ſed liberum, quà enim libet, paſci
tur. Cuanquã poſtremum hoc non ineptłe duci uideatur à no
mine. Item uenuſte apud Plautũ in Amphytrione: Iuſtã rem
& facilem oratum uolo. Nam iuſte ab iuſtis, iuſtus ſum oræ
gor datus, Nam iniuſta àA iuſtis impetrari non decet. Iuſta au
tem

,oht

4
.
n

nee

cl
ole

liume
lenenn
Aland,
Menin
Cinet
Porun
ſereſe

teg

obor
un
archn

1
fe
⸗
ade
tupuſte
tin nten
enteſtee⸗
Unt rerurt
lno nol
talnneſe
lusladi⸗
tecoktt
riutbt⸗
unkicun⸗
leuicen⸗

hEaddern

Hunchad⸗
he. WC
lncign
aluſda⸗
ttecdnmur⸗
nigin
entnden
Auttrom⸗
coligen
a nn
ldülte
oninun-
lelie
mnifn
lürt⸗
Clgrun
ufte
Aunten
otiit
l
ud
ot
G

n no G
Ktien

eadH

DE INVENT. LIBER I. 81
gem ab iniuſtis petere inſipientia eſt. Et apud Euripidem:
e*æ; Nπ hοdHααα ορρα⅜hoc eſt, mortales cum ſimus,
mortalia nos ſapere cõuenir. Eorũ autem argumentorũ.)

De his Fabius li. 5 ca. 1 Nam cum dicat quis uirtutẽ ſuffi
cere ad tuendam felic: tarem,) Vide αρα⁰ιι I apud Cice

ronem, quo hæc 6ios ftractatur. In paupertate Curius.) Al

ludit ad locum Senecæ in libro de prouidentia, ubi de for-
tuna ille loquens: Contumaciſſimũ quenq; (inquit) & recti-
Himum aggreditur, aduerſus quem ſuam uim intendat,
ignemq; experitur in Mutio, paupertatem in Fabricio, exi
lium in Rutilio, tormenta in Regulo, & c. De paupertate M.
Curij lege Valerium Maximum, lib. 4. cap. 3. In exilio Ru
tilius.) Hic etſi uir erat innocẽ tiæ ſummæ, tamen cum à pub
licanorum iniuria Aſiam defendiiſſet, inu iſus equeſtri ordi-
ni, penes quẽ tũ iudic ia erant, Smyrnam in exil ium miſſus
eſt. Vnde cum reuocaretur poſtea à uictore Sylla, ma luit in
exilio innocens mori, ꝗᷓ eò unde inique ceiectus erat reuerti.
Meminit eius rei præter alios Cice. lib. de Oratore primo,
& tertio lib. de natura deorũ. Item Fabius Quintilianus lib.
II. & in epitome Liuiana L. Florus. In tormẽtis Regulus.)
Hæc hiſtoria elegantiſſime explicatur apud Gellium, libri
ſexti capite quaxto. Cyri.) Hunc quomodo Sarmatæ uice-
rint occiderintq;, & caput eius Regina Thomiris in utrem
humano ſanguine plenum immerſerit, primo hiſtoriarum
libro narrat Herodotus. Cambylſis.) Hic quemadmo-

dum regno à Magis occupato, Echatanis Syriæ urbe de-

ceſſerit, idem Herodorus refert libro quarto. Alexandri.)
Hunc poſt euerſum regnum Perſarum Babylone diem ex-
tre mũ ohiiſſe ſcribunt hiſtoriographi, dato ueneno ab lolla
Antipatri filie, ꝗ mortuo regi ſucceſſit, autore Quinto Cux
tio. Fuerunt qui tradiderint Ariſtotelem Antipatro id conſi-
lium dediſſe, ut Alexandrum ueneno de me dio tolleret: idq;
uenenum fuiſſe Ariſtotelis ingenio dignum, nempe aquam
quandam gelidiſſimam ex Nouacriæ petra ſudantem: quæ
præ nimio frigore, nulla alia re, ꝗ equina ungula potuerit
contineri. Sed de his plura apud Plutarchũ. Pyrrhi.) Is Ar=
giuorum urbem incautius cum exercitu ingreſſius, cum re-
cipere ſeſe in caſtra uellet, muliercula quædam ſuperiori è&
loco tegulam capiti eius ita impegit, ut tenebris ante ocu-
los obortis ex equo delaberetur: continuocq; à milite quo-
dam Antigoni, cui Zophyro nomen erat, occiſus eſt. auton
Plutarchus.
P De

8 RODOLPHI AGRIC.
DE ADIACENTIBVS
Cap. XI.

35 Irca ſubſtantiam diximus eſſe adiacentia &

actus. Adiacens uocamus modum rei inexiſten

, Za , 23 tem, quo aliquid aliud, quam ſecundum ſubſtantiæ

ſuæ denominationem uocatur, ut prudentia est
modus quidam howinis: cum enim interroges, cuiuſ-⸗
modi uir ſit Cato: recte reſpondeas, prudens. Itac;
capit ex prudentia nomen aliud quoddam, quàm ſub-
ſtantiæ ſuæ: neque enim Cato à ſubſtantia ſua pru-
dens, ſed homo uocatur. Multiplex est hic locus,
uarioſque flexus habet. In ſumma quidem omnia
quæ adiacent rebus, aut ſenſibus comprehendun-
tur, aut cognoſcuntur intellectu. Senſu comprehen-
duntur, primum communia illa plurium ſenſu-
um. Multitudo, id est, numeri omnes. Magnitudo,
quæ tribus in rebus boſi ita eſt, in longitudine, lati-
tudine, & craßitudine . Figura, cuiuſmodi est pla-
num, iniquum, rectum, curuum, triangulum, qua-
drangulum, circulare, & reliqua id genus. Compre-
henſitur & motus: ſed hic alterius loci est, ad actus
enim pertinet. Deinde quæ ſingulorum ſenſuum ſund
bropria, ut uiſus, lucidum, obſcurum, perſpicuum,
opacum, coloratum, auditus, ſonus, guſtus, ſapor, ol-
factus, odor, tactus, calidum, frigidum, humidum,
ſiccum, durum, molle,aſperum, leue, & reliqua n⸗
taet

gi
tit

tue

(cu

Gümma
tma

(u

gein
ſteri
tene
ſen/̃
ſunu
e on

EX

D

gkiun

ten
int
an

n

DE INVENT LIBER I. 83
tacd&t percipiuntur. Hæc ſunt ſemina omnis noſtræ
ſcientiæ : hæc omnis humanorum ingeniorum iacta-
b tio. Ex ijs uarie coniunctis coagmentatisq́; omnium
inn rerum ſpecies, multitudinem, uarietatemq; diſcreui-
i myus. Itaq; dubitet quis, querelãne dignius ſit, tam in
arcto humani ingenij uim eſſe concluſam, an potids
agdmiratione, quòd tam exiguis initijs, ad tantam re-
rum imueſtigationem, licèt dubiam, licèt incertam,
geſb ad inueſtigationem tamen potuerit perueniri. In-
in tellectu uero comprehenduntur, quæcunque ex iſtis
n animus agitatione mentis colligit atq; decerpit. vNEt
inn in magnete colorem quidem & figuram uidemus: uĩinsꝛ ..
tru qua ad ſe ſerrum rapit, intellectu deprehendimus.
ſon Sic in hæmatite, ſic in ſmaragdo, alterius ruborem,
hhen alterius uirorem oculis est cognoſcere: cauſam au⸗
4 tem qua hic impudicitiæ impatiens est, ille ſangui⸗
nu nem ſiſtit, mens ſola perſpexit. Velocem eſſe cur-⸗
iſe⸗ ſum uiſu quidem dijudices: uelocitatem in quieſcen-

te non niſi intellectu, uel ex curſu quem uidiſti, uel
. ex membrorum argutia agilitateq; colligas. Sic ro-
1 bur, etiam in eo qui nihil ferat: ſic reliquu. Adia-
90 centium quædam natiua ſunt, quædam parantur —

„ecccedunt. Natiua ſunt, ut in igne calor, in aqua hu-
mnmor, in terra ſiccitas, Accedentia ſunt, qualia in a-
ͤ„gqbua calor, cum igni abhbibetur: rigor, cum uehemen-
tius per frixit: in cera liquor, cum funditur. Queæ
òLMU Pp 2 cecce⸗

4

84 RODOLPHI AGRIc.
accedunt autem, eorum quædam facile dimouentur
ab eo in quo ſunt. Vt ruborem ex pudore contra-
ctum: pallorem ex metu, continuò ubi cauſæ deſie-
rint, etiam de ficere uideas. Quædam uero difficul-
ter auferuntur, qualia ſunt, quæ uel in aliquod, quod
natura capax ſit corum ueniunt, ut additus nonnul-
lis rebus uel color uel ſapor: & in nonnullis animis
pauor ſemel acceptus, uel amor, uel odium, non ni ſi
morte finitur: qualia etiã quæ longo uſu exercitioq;
firmata uerterunt in conſuetudinẽ, ut ſunt ſtudia &
artes humanæ: ut animi motus, A crebrò repetiti, pro-
pe in naturam tranſeunt. Sed natiuorum, cum in
omnibus rebus, tum præcipuus eſt in eis quæ ſenſus
ſune expertia, locus. Qualis eſt uis quædam tuendi
eonſeruandiq; ſui, tum aliud aliquid ſimile ſibi effici
endi, ut ignis calore, aqua ſe frigore tuetur, terra du-

ricie reſiſtit, aer liquiditate elabitur. Iam cuncta ali-

quid gignere ſimile nituntur, ut ignis ignem, aqua a-

quã, in herbis arboribuſque fruges ſunt & fructus

producendarum aliarum ſemina. Iam in lapidibus gẽ-
misq́;, iam in reliquis omnibus, quæcunque terra mma
rique naſciitur, uaria poteſtas, noxia reliquis rebus,
uel ſalutaris, pro cuiuſque naturæ diuerſitate. Sic in
animalibus, alia ad corpus pertinent, alia ad animam.
Ad corpus, ut fœcunditas, ut proſperior naturæ ua-
letudo, robur, uelocitus, pulchritudo: cotrariaq́; iſtis.
Ad ani-

ſeti
ſeri
itel
ed.

.

Polerer
Nr⸗

lſſ⸗-

fiu⸗
lgt
opu⸗
laliri
lnti⸗
meuf
Nſue

net

ml

DE INVENT. LIBER J. sS
Ad animã, ſentiẽdi memorandique uis, feritas, mãſue
tudo, docilitas, indoci litas, aſtus, ſocordia, iſtisq; ſimi
lia. Natiua enim eſt quædã hæc omnibus adiacẽs uis,
qua ciicta in deſtinatũ debitiq́; naturæ ſerutur opua.
Neque enim autor ille rerum ſegne quicquam aut ſi-
ne uſu eſſe uoluit: ſed tanquam in prudentis patris-
familias domo, cũcta ut eſſent in oficio, effecit. Ac-
cedunt & eis quæ ſenſuum expertia ſunt multa, plis
ra tamen animalibus: quoniam naturæ uigore in plu-
res ſe conatus attollentia, in plura incurrant oportet.
Ergo in corpore est ægritudo & ſanitas, & melior
deteriorq́; habitudo, fames, ſitis, ſaties, ſomnus, uigi-
lia, & meditatione parata uelocitas, & uſu robur ſfir
matum, & cultu decor additus. In anima, ut in equo,
in ſtitutio formandi gradus ad certum numerum:in ca
ne uenatio: & in reliquis animalibus, quæcunque uel
homine monſtrante, uel rerum uſu percipiũt. Nam &
efferatiora quædam fiunt uſu:quædam contrà man-
ſueſcunt, & uitare pericula, & inſidias ſtruere con-
ſuetudine addiſcunt. Homo, quoniam maxime (ut di-
ci ſolet) animus eſt, maxime quoque hac parte conſpi
citur: ergo prima fere in eo peruidentur animi affecti
ones, ira, amor, metus, ſpes, gaudium, dolor, iuuidia,
miſericordia, & reliqua. Et iſta quidem nonnunquam
ſic intelligi boſſunt, ut ſint natius. Quoniam plerique
alius ad aliud iſtorum, naturæ inſlinctu ſunt pro-
F 3 pen-⸗

Teuſen Lit a ſequimur, ut ſunt artes oẽs hominum. Quarum aliæ

zr, A P: „

g6 KoDoOLPHI AGRIC.

penſiores. Quando que ut ſint uſu parata Cuicunque

enim iſtorum frequentius regendum ſe quis auferen-
dumq́; permiſerit, id totum demum occupat hominẽ,
iuriſq; ſui facit: & ſequitur illa, quam ? e Græci,
noſtrorum nonnulli uerbum è uerbo habitum: qui op

time ſortaſſe, conſuetudinem dicunt. Tum etiam acci-

pititur iſta, ut ſint temporareæ & ueloces quæda ani
mi affectiones. Vt dicimus permotione aliqua effer-
buiſſe, quem ira, metu trepidaſſe, amore exar ſiſſe. Ita
que pro hic diuerſitate, haud difficile fuerit diſcerne
re, quorſum, id est, in quod adiacentium genus, obor-
teat iſta conferri. Post iſta ſunt quæ ratione duce con

dd ſolam pertinent rerum cognitionem, aliæ ad acti-

onem. Ad cognitionem pertinent, quæ naturam re-
rum qualitateſq́; & cauſas omnium, quæ terra, ma
ri, cœloque fiunt, ſcrutatur: quæq́; diſſerendi emen-
dute, credibiliter, polite, rationem tradunt. Actionis

artes ſunt, quæ uel ea docent, quibus corpus tuemur,

ut est agricultura, ut militia, ut mercatura, & fabri-
les omnes, & manuariæ (ut ita dicamus) artes. Vel ea
tradunt, quibus emendatur animus, & mores homi⸗
num, uitaq́; ſormatur. Nec ipſæ ſolum artes huc refe

runtur, ſed etiam quæ hauriuntur ex eis uirtutes, pru

dentia,

ſrn

6
Unbe
ico
ce⸗
hng
tiu/
bermn
leun
prehe
ellge
nota
ſtelẽ
oltr

fe

DE INVENT. LIBER I. 89
dentia, religio, pietas, beneuolentia, iuſticia, toleran-
tia, magnanimitas, temperantia, modeſtia, benignitas,
& quæcunque aliæ ſuut, quibus legitime nos & ſe-
cundum rectæ rationis præſcriptum, tales aduerſuùm
Deũ, homines, nõſque ipſos quales ius faſ que eſt eſſe
præbemus. Vt ergo cuncta qua ſi in ſummam redi
gamus. Adiacentia, quæcunque ad rationis intelligẽ
dique uim pertinent, in ſolo homine quæruntur. Sen-
ſus, & mouendi uis, & quæcunque circa ea ſunt, in

omnibus ſpectantur animalibus. Ali, creſcere, firma-

ri, cõſumi, comnuunia ſunt omnium uiuentium. Nam
quæ corpori inſunt, in omnibus reliquis, quæ uideri
tangiq́; poſſunt, est inuenire. Et horum quædam na-
tiua ſunt rebus, quæ perpetuò inſunt ipſis: quædam
bermautantur ſubinde, & uelut in diem eunt at que re
deunt. Horum omnium, alia ſenſu, alia intellectu com
prehenduntur, non quòd quicquid ſentitur, non & in
telligatur etiam : aut quicquam in intellectu ſit, quod
non aliqua uia ad ipſum ſit per ſenſus profectum, ſed
quod alia ſunt, quæ prima ſeſe nobis cognoſcenda of
ferunt, uiamq́; mentis per ſenſus aperiunt: alia ui
intellectus ex ijs ipſis colliguntur. Itaq;; illa ei ad
quod primum, hæc ei, ad quod potiimum pertinent,
attribuere uiſum est.

ocholia in caput II. =DD
F 4 adia⸗

88 RODOLPHI AGRIC.

Adiacens uocamus.) Adiacentium uocabulo ea ferè
æõplectitur Ro dolph. quæ quantirates qualitatesq; ab Ari-
ſtotele in cate gorijs dicũtur, quatenus hæc ad ſua re ferũtur
ſubi ecta:aliò nãq; relata, alia ſortiuntur & nomina. Verbi

cauſa: Virtus relata ad animũ, adiacens eſt: eadẽ cũ ad felici

atẽ referrur, de numero eſt deſtinatoꝶ: cũ ad uiciũ, repug-

nãs: cum ad iuſticiã & temperantiã genus: cum ad habitum
animi, ſpecies. Multiplex eſt locus.) Duas ponit in ſumma
diuiſiones adiacentium. Nam princ ipio, adiacentia omnia,
aut percipiuntur ſenſu, aut intellectu comprehẽduntur. De-
inde, quædam eorum natiua ſunt, quædam forinſecus acce
dunt. Partes diuiſionis utriuſq;, partim Rodolphus ipſe ſa-
tis dilucide explicat, partim nos ſuo quanq; loco explicatu
xi ſumus. Senſu comprehenduntur.) Lu genera Ariſtote
Ies facit eorum, quæ comprehẽduntur ſeniſu: alia cmmm ſen-
tiri ſecundum ſe, alia ſecundum accidẽs, Secundum ſe ea ſen
iiri di cuntur, quæ ipſa in cauſa ſunt cur ſenſu percipiantur:
ut color uiſu, ſapor guſtu, olfactu odor. Secundum accidẽs,
quæ non ſua, ſed alterius cuiuſpiam gratia ſenſu comprehen
duntur:quemadmodum homo uocis modo quam facit gra
tia audiri poteſt: & cur uideatur, in cauſa eſt color. Rodol-
phus de priori tantum genere loquitur, quorum eiuſmodi
rurſum diſcrimen eſt, ut partim communia, partim propria
eſſe dicantur. Communia ſunt, quæ pluribus comprehendi
ſenſibus poſſunt, ut magnitudo, numerus, quies, motus, figu
xa. Propria, quæ ſingulis modo ſenſibus cognoſcuntur, ut co
lor uiſu, ſonus auditu, olfactu odor, ſapor guſtu, tactu frigi-
dum, calidum, humidũ, ſiccum, quæc alia eius generis ſunt.
Hæxc ſunt ſemina.) Ariſtotelem autorem ſecutus hoc dicit,
qui putat omnem cognitionem noſtram oriri à ſenſibus. Vi
de Ariſtot. principium, de demonſtratione ſeu reſolutione
poſterioris. Apud Ciceronem de finibus: Quicquid porro
animo cernimus id omne oritur à ſenſibus. Ita dubitet ꝗs)
Eadẽ Lactant, libro 4. Inſtitutionum, & Plinius libro. 6. In

magnete.) De hoc Plinius lib. trigeſimoſexto ca. 16. Nomen

ab inuentore habet. In hæmatite.) Gemma eſt nomẽ Auir
tute atque effectu habens, nempe à ſiſtendo ſanguine, S Ac

enim Grecis ſanguinem eſſe nemo ignorat. Plinius lib. trige

ſimo ſeptimo eap. decimo. In Smaragdo.) Et huius gemmæ
mentio fſit apud Pli. libro eodẽ, capite ſeptimo. Quædã na
tiua.) Natiua adiacentia ſunt, quæ intrinſecus ex ipſa re ori
untur, uelutich; innata ſunt. Accedere dicuntur ea, quæ ex-
rinſecus in rẽ cadunt. Verbi cauſa: Sunt quibus natura cor
pus

conl
dl)N
ſluc
Ni
iis doe
natur
hen
neceſt
ciule
coniiu
corun
Biufm.
ſcio.)
Erge
minis,
ine.)6
Uolatin
bispre
nimi
curſum
ſchom
qae
lem.)4

Ntuſaate
icj
ita
Cere lie
rina
sinca
n,ſte
Uu zeve

de lel
ba⸗
eſerüne
1 Verbi
2ell
tept⸗
oblte
lunnna
Lonnin
a. De⸗
sicee

gurſef
cClN
ttn
t
esnupt
onn
15 un/
Aniti
ilter
ltis
Gbe,
ℳ

6

DE INTENT. LIBER I. 89

pus tã firmum ac patiẽs dedit, ut laborem, inediam, frigus,
aliaq; id genus facile ferre poſſint. Sũr rurſus, quibus etſi
natura id largita non eſt, longa tamen exercitatione ac con
ſuetudine id aſſequuntur, ut & ipſi ad toleranda ea, quæ di-
xi, idonei euadant. Hæc ergo corporis patientia ac firmitu-

do, prioribus quidem illis natiuum eſt adiacens, poſteriort

bus uero accedit. Quæ accedunt autem, eorum quædam
facile dimouentur & c.) Ad hæc plene intelligenda, plurimũ
momenti attulerint ea, quæ de qualitate in caregorijs tradix
Ariſtoteles, In conſuetudinem) Ita interpretatur quam
Græci Latinorum quidam habitum uocant. Cicero cum
alibi, tum ſecundo de oratore, & ſequutus hunc Quintilia-
nus, conſuetudinem nominant. Qualis eſt uis quædam tu-
endi.) Non hoc accipiendum, quati hæc ſolis inſint illis quæ
ſenſu carent, ſed quòd in illis nihil inſit hiſce præſtãtius. Ali
oqui & in animantibus quoq; ea reperiri uel Cicero in Offi
cijs docet: Principio, inquiens, generi animantium omni eſt
à natura attributum, ut fe, uitam, corpusq; tueatur, declinet
q; ea quæ ei nocitura uideantur: quæq; ſint ad uiuendum
neceſſaria inquirat & paret: ut paſtum, ut latibula, ur alia
eiuſdem generis. Commune autem animantium omniũ eſt,
coniunctionis appetitus, procreandi cauſa, & cura quædam
eorum quæ procre ata ſunt. Iam in lapidibus gemmisch.)
Eiuſmodi miraculorum plenus eſt Plinius. Vt eflent in of
ſicio.) Vt nuſquam deliderence, ut officio ſuo fungerentur.
Ergo prima fere.) Triplicia adi acentia tribuit animo ho-
minis, atfectiones, artes, uirtutes. Homo quoniam max-
ime.) Quintilianus lib. 1. inſtitutionum. cap. . Sicut aues ad
uolatum, equi ad curſum, ad ſæuiciam feræ gignũtur: ita no
bis propria mentis agitatio atq; ſolertia, unde nobis origo
animi c œ leſtis eſſe creditur. Cicero: Hi non uiderunt ut ad
curſum equum, ad arandum bouem, ad indagãdum canem:
ſic hominẽ ad duas res (ut ait Ariſtoteles) ad intelligendum
atq; agẽ dum eſſe natum, quaſi mortalem deum. Et iſta qui
dem.) Affectiones ait tri fariam cõſiderari poſſe, ut natiuas,
ut uſu atq; exercitatione quæſiras, ut temporarias momenta
neasq; quasdam antmi motiones, quæ ut repentèê adueni-
unt, ita abeunt quoq; ſubito ac recedunt. Id apud Ariſtotelẽ
dicere liceat hoc modo: hæc interim in ſecunda, interim
in prima, interim in tertia eſſe ſpec ie qualitatis. Porro Boe-
thius in categorias Ariſtotelis ſcribens ait, non eſſe abſur-
dum, ſi res eadem, diuerſis conſiderata modis, diuerſis
item generibus ſubiiciatur; ne quid obutbe⸗ hic iſti, qui
5 inter

90% RODOLPHI AGRIC.

inter oĩa ea, quæ ſub diuerſa genera cadunt, realem neſcls
auã ſubeſſe aiũt diſtinctionem. Regendũ auferendũcq;.) Id
tum fit, cum adeo nobis affectus dominantur, ut quocunq½

impulerint illi, uel nolentes ſequi cogamur. Sane initio non

difficillimum eſt obuiam ire affectibus: at poſtquam ſemeſ
ac iterum tertioq; illis fueris obſecutus, tantas interim col
ligunt uires, ut inuitum quoq; ac renitentem quoquo uer-
ſu˖us impellant. Qarum aliæ.) Artium, inq uit. ali 1
tiuæ ſunt, ali æ actiuæ. Cognitiuæ ſunt, quarum finis cognitio
eſt: ut ſunt quas phyſicas uocant ac mathematicas, quęq; ſex
monis artificium docent, ut grammatica, rhetorica, & dia-
ledtica. Actiuæ, quarum finis eſt actio: ut ſunt q uæ partim me
chanicæ, partim morales dicuntur, Sed de his rurſum libri
ſec uentis capite ſecũdo & nono. Quintilianus ſecundi Inſti
tuttonum libri capite decimonono, tria artiũ genera facit.
7 Roαρτπu7ρατπι αι1τ ο ατπιaÜιαdſt, inſpecti⸗
uum, actiuum, & effectiuum.

DE ACTIBVS.
Cap. XII.

₰ Badiacentibus oriuntur actus. Vnumquod-

Aque enim pro modo naturæ ſuæ, utq; aliter

aliterũe affectum est, agit. Actus autem in præ ſentia
non ita accipiendus est, ut à paßione diſtinguatur:

ſed ut ſit actus id, quocunque aliquo modo exerceri

afficiq́; dicimur. Ita & timere, & dolere, & ægro-
tare, quieſcere etiam & uacare, nobis actus erunt:
onmmia enim, cum actus rei ſerutamur, uenient conſide
randa, & argumenti aliquid in hanc illamue partem
dabit. Poſſumus ſi uidetur) actus pro adiacentit:,
quibus naſcuntur, uarietate diſtinguere: Vt ſint alij
qui proueniant ex natiuis, it in igne calere, teren⸗
ole,

fe,g
terrog
uni⸗
icn⸗
ſcſe
ſe⸗
Mea
f

nuũ

4

en felch

nliß
noanmg
Uliopon

inſenel

krincol
uter⸗
Ad⸗
llti
gulchtet
Ei⸗
ninne
bnlchri
nllct
gunfet.
c

☛

— —
=
—— —
==

S —n
—

E

= —
=

— —
—
— —

= =☛
—-——

S—
=⸗

D
8 ==
S=

—
=
=
—

DE INVENT. LIBER I. 1

ſole, in animali paſci, moueri, natare, uolare, dormire,

ingredi, uigilare. Alij, qui à conſuetudine firmatis

ueniunt, ut ſcribere, orare, mederi, iaculari, guberna-

re.Alij, qui ex ſubitis prodeant affectionibus, & bre-
ui momento prætereuntibus, ut rubere ex pudore, ex
metu concuti, ex leticia geſtire. Sunt etiam qui ni
hil efficiunt, ſed intra ſe conſumuntur: ut ſunt curre
re, ambulare, uolare, uidere, audire, intelligere. Qui

dam, qui præter ſeipſos opus abſoluunt: ut ædificare,

domum efficit: texere, pann: ſcribere, literas. Et

hi quidem, qui nihil extra ſe efficinit, alij quidẽ prop
ter finẽ aliquem fiunt. Vt qui ambulat, uel idcirco id

facit, ut aliquò perueniat, uel ſanitatis cauſa: ꝗ uidet
ut al'ꝗd percipiat: qui dormit, ut laßitudinẽ ponat.
Alij, uel carẽt ſine, uel in proſpectu nõ habẽt:Vt gau
dere plane caret fine:nemo enim eſt, qui quẽ in uſum

gaudeat, dicere poſiit, niſi ut giudeat. Sic etiã dole-

re, &grotare, metuere, ſperare, iraſci. Si quẽ enim in
terroges, quẽ in uſum iraſcatur, in nullũ dicat:ſed ꝗa
iniuria prouocatus ſit, facere aliter nõ poſſe. Sic etiã

qui amat. Quanquã hic fortaſſe po ſit dicere, finẽ ſi-
bi eſſe, potiri concupita: & iraſcens ita dicat, finem
ſibi eſſe uindictã. Verùm hi fortè fines ſunt eorũ, qui
amore atq; ira perciti agit. Amoris certe & iræ non
ſunt fines: cli utrq́; aſſequi & cõmodius fortaſſe po

ſſẽt ut nõ amore & ira ſeſe torquerẽt.Incõ ſultus est

93 1 RODOLPHI AGRIC.
enim omnis animi ſubitus affectus: & ad eam partem
animi pertinent, quæ rationis eſt expers, neq; proſpi-
cere finem poſſunt. Et alij quidẽ ex præteritis na-
ſcuntur tantm, uel præ ſentibus. Alij etſi oriantur ex
futuris, & partem aliquam percipiant futuri. non ta
men ut fiant illa, ſic afficimur: ſed quia illa uentura
arbitramur, coucutimur animo & conſiſtere nequi-
mus . Quod in timore apertius eſt & inuidia. quæ
tamen certum est eiuſdem naturæ & cõditionis eſſe,
qua reliquos omnes. Cauſa huius est, quoniam iſta agẽ
di uoce paſſionem ſignificant. Omnis autem actio
(nõ illa quam nos iam communi uocabulo actum dici
mus, ſed ea, quæ proprie Phyſicis hoc nomine ſigna-
tur) finem aliquem reſpicit, propter quem ſuſcipitur
ipſa. Isq; finis, uel res ea eſt, quæ patitur, uel circa ip
ſam est. Patiens autem nonad aliud, quatenus pati-
ens est, ſed ad agens reſpectat. Itaq; finem habere non
botest. Neq; enim agens ei finis est, oum ipſum ſit agẽ
tis finis niſi fortè ea ſit rei conditio, ut id quod pati-
tur, actione aliqua in agens recurrat. vVvt nauem fabri

canti qua ipſe ſit nauigaturus, ſinis primum quidem

fabricationis est nauis. Deinde rurſus quia nauis bor⸗
tat, tueturq; ipſum qui fabricatus est, ipſe inuicem

finis eſt nuuis. Hoc enim pacto fieri potect, ut agẽs at

que patiẽs uicißim alter i alteri finis fiant cũ perinde
uringi agat atq; patiatur. Sed uel ſcrupuloſiora

fortaſ-

4

6to
EN
trer
ſorta

DE INVENT. LIBER I. 95
fortaſſe ſunt iſta, uel non ita multum præ ſenti rerum

tractatui neceſſaria. Illud annotandum uidetur, quæ-

dlam nomina agendi faciem habere, cum re uera ad-
iacentia ſint. Quædam cõtra, adiacentium uoce acti
ſignificãt. Neq; enimcalere & albere aliud ſunt, quã
calidum eſſe & albbũ quæ certum eſt eſſe adiacentia.
Sic, & ſcire, & cognoſcere, & quieſcere. Ac è diuer

ſo, curſus currendi actum, & ſermo locut ionem, &

locutio loquendi actum ſi gnificat. Quod igitur pro-
prie actus est, id obortet ut ſit in quadam agitatione
(hoc quod Græci twreXXα uocant)poſit i, id eſt,
ut uel fieri aliquid, aut perire, uel item augeri aut di-
minui, uel qualitatum alteratione permutari, uel in

tranſpoſi ttione aliqua, lociq; cemmutatione intelliga

tur. Quod enim in uno fixoé gradu cociſtin,cer orw
est nequaquam agi poſſe. Magno uſui ſunt hi loci.
eis, qui de rerum proprietate, naturaq́; diſſerũtt. Vtq;
etiam de alijs diſſeratur, plurimum tamẽ fidei parant
ducta hinc, hoc est, ex interioribus rerum penetrali-
bus argumenta atq; è natura eorum(de quibus oratio
edt) deprompta. Aut hæc enim rerum natura eſt, aut
ſi Jua alis est, ignotam nobis eſſe (niſi me tamen cali-
go ingenij mei fallit fatendum eſt. HBeæc enim ſere ui
dentur eſſe illa, quæ mentis humanæ poſtit complecti
uis. Reliqua, ut int ra altiores rerum naturæ ſinus re-

ronglltchauti gonanns aut ex iſtorum combparatio⸗

ne, ma-

*

4 RODOLPHI AGRIcCc.
ne, magis quid non ſint dicere, quàm quid ſint com⸗
prehendere ualemus.

Scholia in caput 12.

Adiacentthbus.) Princ ipio quid ſit adus definit. Deinde
quatuor affert aduum diuiſiones atq; diſc rimina. Hinctres
notatiunc ulæ ſubijciuntur. Poſtremo, qu anta ſit uel huius
uel præcedentis loci cõmoditas explicatur. Finitio.) Actus
hic dicitur illud, q uocunq; aliquo modo affici, exercitariq
dicimur. Prima diuiſio.) Actus partim à natiuis adiacenti-
bus oriuntur, partim ex ijs proueniunt adiacentibus, quæ
uſu conſuetudineq; firmantur, partim ex ſubitis illis, mo-
mentaneisq; animi, corporiſue affectionibus. Diuiſio ſe-
cunda.) Actuum, alij operis aliquid extra ſeſe effictunt, us
texere, ædificare: alij intra ſe cõſumuntur, ut currere, ambu-
lare. Texrtia.) Eorum actuum, qui nihil extra ſe operis ef-
ficiunt, quidam propter certum aliquem fiunt finem, quidã
nullum definitum finem habent. Quarta.) Actuum eorum,
qui definitum tinem nõ habent, alii ex præteritis ac præſenti
bus cauſis oriuntur, alij ex futuris. Notatio prima) Omnis
actio proprie dicta finem aliquem ſpectat, paſſio nunquam.
Sccunda.) Sunt quæ ex figura uerbi actus eſſe uideantur,
cũ re uera ſint adiacentia. Quædam rurſus adiacentia, cum
ſint actus. Tertia.) Omnis actio proprie dicta, in motu atq
agitatione quadã eſt poſita. Quæ ſequũtur, ea per ſe ſatis a⸗
perta ſũt. Et ad eã animi partem) Philoſophi tres faciuns
animi partes, rationem, iraſcentiã, & cupidirate m. Qua de re
ita Apuleius in libello qui inſcribitur de dogmate Pla tonisz
At enim cum tres partes animi dicat eſſe, rationabilẽ, id eſtt
mentis optimam portionem, hanc ait capitis arcem tenerez
iraſcentiam uero procul à ratione ad domicilium cordis de

ductam eſſe, obſequi eam & reſpondere in loco ſapientiæ:cu

pidinẽ atq; appetitus poſtremam portionem, infernas ab-
dominis ſedes obtinere, ut popinas quaſdam & latrinarum
Iatebras, diuerſoria nequitiæ atq; luxuriæ. Hactenus Apule
ius. Porro illud leuiculũ, uerha hæc pertinẽt, & poſſunt ad

ſenſum magis eorum, quæ præcedunt, quàâm ad uerba re-

ferri. Quoniam iſta agendi uoce paſ ionem ſigniſicant.) Mo
nent dialectici, quædam eſſe uerba, quæ cum adtmi ſint gene
ris, tam en re uera paſſionem ſigninicent, ut timere, metuere;

inuidere, audire, guſtare, uidere, Cuius rei & Priicianus me

3

)

—
—

W

ril
ili⸗
6 foben
üheu
is
zipoek
lkeco⸗
zn eul
ad6
lte, qu
hres du
ſbiecbe
uushoe
ionem
Piorle
un &
ſinisy
o⸗
D 1
lerdN.
umint

=

=

iltelech

uitam
doperfe
utarch
Ultus en

eroalcd

Utdeus
Nrom ſen

cumer

Pyhcor.
imnsln
lia koit
6A ſucc
huirc
hin,
Mloq
mnobi
ante
bihoc
üre

Deinde
ginetrer
leluis
W
eſeric
laren⸗
zae
Glano⸗
Mdol⸗
ecftn
etmnn
nbeget,
Nkuct
Abusen
ltisrt
dpr?
elei
Nins/
ſein
Pine
un.
r

.

A
.
4
*

DE INVENT. LIBER I. 5

minit. Neq; enim calere.) Quid? calere ergo actus nõ eſi?
Atqui tu id uerbum Rodolphe paulo ſuperius in hoc albo
recenſuiſti, cum ager es de actibus ijs, qui ex natiuis a diacẽ
tibus proueniunt. Quid dicemus? An hoc fortaſſis, Rodol-
phum ſuperius ad ſolam reſpexiſſe uocem, hic rem ſignific a
tam magis, quam uocem ſpectaſſe? Quanquam & hic unus
nideri poteſt ex locis illis, de quibus ſumus dicturi poſtea,
quos ſi recognouiſſet Rodolphus, emẽdatiores profecto in
lucem exiſfent. Id oportet ut ſit in quadam agitatione,
ſioc quod Græci, ĩvtXι αα uocant, poſitũ.) Longũ ſit re-
cenſere, qu àm diuerſa ſuper nomine ivTXι α; ſcripſerint
autores, dum principio illud in dubium uertitur, ivtXtX4αι
ſcribi debeat per literam, an IvJXIι⅜ α per I quorũ po-
ſterius hoc continuatam quandam ac perennem ſignific as
motionemiillud prius, uerbum è uerho perfecti habitam.
Prior lectio arridet pluribus: ut nidere eſt apud Bu dæum;,
quam & Plutarchus lib. 3. ſectione 3. ſecutus uidetur: cum in
placitis philo ſophorum ſic ait: Apl5o ⅛zιh XX 0αα 7†οα–.
Tp Oσαα õä *
iveX α αοαιαν ο νuρτιοο Hoc eſt quemadmo-
dum interpretarur Budæus: Ariſtoteles animam cenſet eſſe
ente lechia m primam corporis naturalis, potentia inſtrumen
ti uitam habentis. Entelechiam autem, id eſt, uerhum ex uex
bo perfecti habitam, pro efficientia intelligere oportet. Hæc
Plutarchus. Cic ero poſteriorem lectionem in Tuſculanis ſe
cutus eſt, cuius ſententiã pro uiribus defendunt Philippus
Beroaldus, & Angelus Politianus. Vtri rectiùs ſentiant, uide
rit deus aliquis. Rodolphus ad Ciceronis propius, quã ali-
orum ſententiam accedere mihi uideturmeq; tã alludere ad
locum eum, qui eſt primo libro de Anima, quààm ꝗ eſt tertio
Phyſicorũ, ubi motũ quoq; ? vixi da; eſſe ait Ariſtoteles. Lu
cianus ludens more ſuo, quodam in loco ait, eam quæ prius
dicta fuit ivtXαιdt *vdα ααοαααcασρii, & in loc
70 A ſucceſſiſſe, 7 . Budæus ait iy αρdici quaſi 703
vv⅛Xρυo ονι αρν. ; per fecti corporis cõprehẽ ſionem quæ ety
mologia, an quẽadmodum probe quadrat animæ, ita moti-
bus quoq; cueniat, ſecum expendat lector. Sane Ariſtote-
Ies utrobiq; eodẽ nomine uſus eſt. Cum proinde utrumq;
agat.) Sunt qui legi oportere æſtimant loco hoc, perinde: ſed
& alibi Rodolphus non ſemel dixit in hunc ſenſum proin-
de, qua in re & F. Quintiliangm haber autorem.

DE SVB-

36 RODOLPHI AGRIcC.
D B SVBIECTOD
Caput. XlIII.
S Vbiecti nomen, in uarias ſignificationes ductum
WVest. Dicimus enim ſubiectum (unde origo eſ no-
mini) id quod iact um eſt ſub aliud. Vnde inquit Poe-
ta: Pedibuſque rotarum Subijciunt lapſus. Item per
tran ſlationem: Parcere ſubiect is & debellare ſuper-
bos. Iam in pronunciatis ſubiect um eſt, de quo ali-
quid dicitur:ut cum dicimus, homo est animal, homo
est ſubiect um, in quo eſt aliquid: ut prudentiæ ſub-
iectum hominem dicimus, & ſubiectum formæ ma⸗
teriam. Dicimus etiam id, circa quod tractatus, acti-
oq́; rei cuiuſpiam uerſatur: ſic ſubiectum uiſus, colo
rem dicimus: ſubiecta artium, ea quæ præcipue ſibi
conſideranda ſumpſerlit. Dicitur & aliter, octo enim
ſignificationes fecére, ſed quo modo uel plures fieri
poſſent, & quæ omnes recidant in eas, quas diximus.
In præſentia autem nobis ſit ſubiect um, adiacentium
quidem id, cui aliquid ineſt: actuum uerò, & iſtud ip
ſum, & illud etiam quod actioni alicuius est obiectũ.
Illi nanq; actus, qui aliquid extra ſe efficiunt, neceſſe

ext habeant ſubiectum, ex quo proficiſcantur: deinde

aliud, quod expoſitum ſit ipſis, & in quod tendant: ut
calefacere, primum oportet in igne eſſe, is enim est
qvui calefacit. Deinde niſi ſit aliquid, in quod explicet
uim ſuam, & in quo efficiat calorem, non tec cale
aceré.

ſe

leun
ſ
a,C.
hu
lren
17
16
let
ti

e⸗

Prin

DE INVENT. LIB. I. 97

facere, primùm oportet in igne eſſe, is enim esᷣ qui

calefacit. Deinde niſi ſit aliquid in quod explicet
uim ſuam, & in quo efficiat calorem, nõ poterit ca
leſacere. Agentiuũ enim actus (in quit Ariſtoteles)

in patiente ſunt accommodato. Sentiẽdi autem &

intelligendi ea, quæ obiecta dicuntur, non ſunt ſor
tè niſi nominis ſimilitudine ſubiecta. Sentiẽdi enim
ſubiecta, efficientia uerius dicentur. Color enim
ber aẽra perſpicuum, inuiſibilibus quibuſdã ſimu
lachris, & imaginem ipſius perferentibus, ſparſus,
ubi incurrerit in oculum, ferit ipſum, & ad uiden

dum excitat. Sic ſonus auditum mouet, & odor ol-

factum: & reliqua quæ ſentiutur, ubi partem illã
corporis noſtri, qua percipi poſſunt, attigerut euo
cant animæ uim, quæ per eam ſe partem exerit, &
ad ſe apprehendenda impellunt. Quæ mens noſtra

deinde accepta à ſenſibus, cognoſcit primùm: dein

de uariè multipliciterq; compoſita inter ſe atq; di

uiſa, formas omnes, rerum habitudinesq́;, & gene

ra, ordinemq; cictorum elicit, diſcernit, diſponit,
inq; uarios artium, ſcientiarumq́; diſtribuit uſus.

Hæc ergo ſi intue bimur, facile nobis liquebit, ſen-

ſum quidem re uera ab ijs quæ ſentiutur pati:men
tem ab ijs quæ intelliguntur, imaginem quandã &
ſimulachrum patiẽdi accipere. Quò ſit, ut exiſten

tia tantùm & præſentiaſentiri poſoint: intelligan

G tur

.

9 8 KRODOLPHI AGRIcC
tur autem & abſentia, & quæ interierunt, quæq;

nondum ſunt nata. Sic ea quæ ſenſibus obij ciuntur

ſimiliora ſunt efficientibus. Artes oẽs ſcientiæq;,
eis, circa quæ uerſantur comparatæ, pronunciatis

poterũt adſcribi. Ea cuiuſmodi ſint, ſuo loco dice-

tur. Subie cum autem proprie omnii, id eſt, quod
ex decem primis rerum generibus, Greci οοα
nos eſſentiam(ſi per gammaticos liceret) uerbum
uerbo diceremus, nunc ſubſtãtiam dicimus. Huic
enim reliqua omnia ſunt innixa: hæc receptaculi
es fumdamentumq́; omnium. Magnitudo autem,
quam inter adiacentia numerauimus, ſi ſubſtantiæ
comparetur, adiacentibus accedit: ſin reliquis con
feratur adiacentibus, ſubiect i habet uicem, non ꝗ-
dem ut in ipſa ſint adiacentia, ſed quòd ne queant
niſi illius interuentu, ea præſertim quæ corpori ad
iacent, in ſubſtantia reponi. Neq; enim quicquam
album uel nigrum ſine ulla magnitudine cogitare

poſſumus, nec calidum uel frigidum, nec durum uel

molle, nec aliorum huiuſmodi quicquam. Quare ſi

dicam muſicum album eſſe: muſicum certum est

à muſica dici, id autem est adiacens. Patet ergo,
non eſſe ſubiectum albi. Sic iuſtum probum eſſe, iu
ſtus non est ſubiectum probitatis: iuſtus enim à iu
ſticia nomen habet, iuſticia uerò nõ ſubiectum esſt
probitatis, ſed ſpecies. Si autem dicã hominem pru
den⸗

Jec
lolibre
lpronn
at,qu
lepartit
In Ariß
ntopen
ungu
liscon
eſece
teio
Kie he

nnun

jreiee
bitenz

A

△

DE INVENT. LIB. I. 99
dentem eſſe, homo eſt ſubiecti: ſubſtantia enim est
homo. Ita aquam frigidam, aqua ſubſtantiæ est no
men. Ita bouem occidi, bos ſubſtantia esſt, in quam
tendit occidendi actus, ſic, ut in ipſam ſe recipiat.
Ex quibus facile perſpicitur id, quod diximus, ea
quæ ſenſibus, mentisq́; agitationi expoſita ſunt, nõ
ſatis rect è ad hanc noſtram rationem poſſe ſubie⸗-
cta dici. Quid ergo? ſi quis cum quærat de illis, per
hunc ſe quærere locum credat, erratum erit? Erit
quidem, ſed cuius iubeam ſecurum eſſe qui inueni
re cupiet.ld enim agat, ut inueniat:ſi poteſt ex pro
prijs locis, optimum quidem erit: certiore namq́;
curſu intentionem mentis diriget. Sin minus poteſt
ex proprijs, at und ecunq; potest, dummodo inue-

niat. In artibus enim, quæ operis gratia diſcuũtur,

non quàm exacte præceptionum fines diſtinguas,
ſed quàm commode illis utare, ſolet æſtimari.

Scholia in caput 13.

Pedibuscq; rotarum Subijciunt lapſus.) Locus eſt ſecun
do libro Aeneidos. Parcere ſubiectis.) Aneidos 6. Ians
in pronunciatis.) Cicero prima Tuſculana pronunciatum
uocat, quod Græci dlοοοο, Marcu s Varro proloquium, ho
die partim enunciationem, Partim propoſitionem appel-
lant, Ariſtoteles in libro τια° ipnvtlas, &αιdoροαα Ea eſt
oratio perfecta, uerum, fa lſumve ſignificans: Vt, trahit ſua
quemq; uoluptas. Non omnia poſſumus omnes. Adeo à te-
neris conſueſcere multum eſt. Octo enim ſigniſteationes
fecere, ſed quõ uel plures fieri poſſent) Fecere, inquit, odto
ſigni ficationes uerbi huius, ſed it a id fecerunt, ut ad hũc mo
dum Rieri poſſent & plures, quæ tamen oẽs non tam fuerint
. . S 2 diuer-

„

odH RODOLPHI AGRIC.

diuerſæ ab ijs, quas diximus, quin in eas poſſint recidere,

Vt caleſcere primũ oportet in igne eſſe.) Ita quidẽ habet

au „ραααρat ſenſus requirit ut cale facere legamus. Agen
tium enim actus.) Id uulgo hunc in modum efferri cõſueuit:
Actus actiuorum ſunt in patiente prædiſpolſito. Ex Ariſtotele
2. lih. de Anima, Sentiendi enim ſubiecta, efficitia uerius

dicentur.) Obiecta, inquit, ſenſuum, agunt potius in ſenſus

ipſos, qu àm illorum actioni ſubuciantur: ac rurſum ſenſus,
etſi agere uideantur, patiuntur tamen uerius, quam agant. Id
quod de auditu, guſtu, odoratu, tactu, quæſtionem nõ habet.
De uiſu ſunt, qui diſſent iant. Qua de re compluſcula Macro
bius lib. 7. circa finem, & Aulus Gellius lib. 5. cap. 18. ut præ-
ter eam diſcertationem illam Ariſtotelis in librò Teß lρρ
&ιι οαουαααοÜ;duerſus Platonem. Quod ex decẽ pri
mis rerum generibus.) Hæc à dialecticis enamerantur, ſub-
ſtãtia, quantitas, ad aliquid, qualitas, actio, paſſio, ubi, quan
do, ſitum eſſe, & habere. Græci ooëloa, nos eſſentiã.) QCuin-
tilianus Iib. 3. cap. 7. Ari ſtoteles, inquit, elementa decem con
ſtituit, circa quæ uerſari uideatur omnis quæſtio, obëoνοαρ,
quam Plautus eſſentiam uocat, nec ſane eſt aliud eius nomẽ
Latinum, & c. Meminit idem autor eiuſdem uocis lib. 2. cap.
15. Et rurſum 8. lib. cap. 3. Multa, inquit, ex Græco formata
noua ac plurima à Sergio, Flauiocq, quorum dura quædam
admodũ uidentur, ut ens & eſſentia, quæ cur tãtopere aſper
nemur nihil uideo, niſi quòd iniqui iudices aduerſus nos ſu
mus, ideoq; paupertate ſermonis laboramus. Seneca in Epi
ſtola quadã negat, ſè op oâ p oòραρ Latine exprimi poſſe.
Qua de re plura Laurentius Valla. Sed ut hoc obiter anno-
te mus: apud Plautum (niſi me fefellit lectio) nõ reperi eſſen
tia uocem, quapropter & in loco Quintiliant nõ legendum
arbitror, ſed Plautium iuxta ueterum exemplarium fidem.
Sed quod neque ant niſi illius interuẽtu.) Id hodie ĩn ſcho
lis, haud ſcio quam apte, dici ſolet ad hunc modum: duplex
eſſe ſubiectum accidentium, unum quod, alterum quo. Sub-
iectum quod, illud uocant, cui ipſa accidentia uere inſunt: ut
eſt ſola ſubſtantia. Subiectum quo, ſine cuius interuẽtu, prin
cipali illi ſubi ecto ineſſe non poſſunt, quod genus eſt magni
sudo, id eſt, qu antitas continua.

DE CAVSA EFFICIENTE

Exter

lein⸗

0
Atera
dunt
uſſ⸗
ſaee
ſtef
ld n
lente
ſentia
temal
lenti⸗
it.
o
ſutu
oſt

e

4
*

tecilen

Ge habe
cöſleu

lkiotele
aueri

inlenſags

nlenlis,
nnuelt
ſäbee,
Uahhae

lug⸗

fitn

Rarkei.

enmrſt⸗
ong
letüe⸗

enentact
nntnie

linciis

1Cel
tine
Auttee

ie

e

„6
6

tnilgre
Unn’

Pli⸗

DE INVENT. LIB. I. w1

Xterni loci ſequuntur, quorum prima ſunt

AAdquæ cognata dicuntur. De quibus dicturus,
ueniam mihi uerbi iſtius impetratam uelim: quem-
admodum in reliquis nonnullorum nominibus, non

aduerſas optauerim lectoris aures. Vt enim trade
rem locos alia diſtinctione & ordine, quàm ſunt
ab alijs ante me tractati, res ipſa mihi perſuaſit.
Oportebit itaq; penes illam, ut huius ſacti mei, ſic

3

nominum ipſorum, uel rationem eſſe, uel culpam.

Nec inueni ſanè quo alio nomine cõplecterer cau-
ſas & euenta, quàm cognatorum: cum ſint alteris
altera naſcendi ac proueniendi origine cõiuncta.

Sunt ergo cognatac(ut diximus) cauſæ & euenta.

Cauſas Ariſtoteles, quiq́; ſecuti ſunt eum, quatuor
fecerũt: materiam, ex qua res eſt: formã, per quam

eſt: efficientem, à qua ſit: finem, propter quam fit.
Sed materia & forma in partibus dicta ſunt: effi-
cientem & finem dicemus. Cauſam igitur in præ-
ſentia dicimus rem, cuius ui euenit aliquid. Vt au
tem aliqd eueniat, neceſſe est eſſe id, quod uim effi
ciendi habeat, cuius efficacia fieri ſormariq́; res
boßit. Deinde id, ſi nõ aliquo ad agendũ moueatur
ſtimulo, iners ſegneq́; manebit: adeo nihil fit in re-
ri natura temere, & cui ratio non conſtet, omniaéq;

bropoſitum ſibi deſtinatumq;; finem habent, pro-
pter quem faciant cuncta. Qui tametſi rebus ipſis

CG 5 non

bs RODOLPHI AGRIC.

nonnunquam ſit ignoratus, ut ſunt ea, quæ exper-

, ia t tia ſenſus, naturæ tantùm in agendo ſequuntur im

22*

Quanꝗ Ariſioteles putat, non agere ca, ſed agi po

petum: autor tamen ille conditorq; nouit, cuius in
agendo numini & iußis parent. Id ergo quod faci-
endeæ rei præbet operã, efficiens et. Id cuius gra-
tia fit res, finem uocamus. VItimi est enim in agen
do, & quod ubi conſecuti ſumus, deſinimus ulteri-
us tendere. E&t autem potißima cauſarum omnium
finis. Nam materia formæ expers, rudis eõt & in-
culta, nec in ullius rei tranſit nomen. Forma ſi deſit
efficientis uis, prouenire nequit efficiens niſi finis
cupiditate permotum, maxet ocioſum. Facile itaq;
liquet, finem, quãquam uſu eff ctuq́; poſtremus ſit,
omnium tamen eſſe propoſito atq; inſtitutione pri-
mum. Efficientiũ duplex esꝶ conditio: Alia nanq;
neceßitatem in agendo ſequunttur, alia delectum.
Neceßitate agunt, quæcunq; conſilij iudicijq; ex-
pertia ſunt: ut ignis propoſito ſibi quod uri poßit,
nequit non urere. Et terra uerno tempore non her

bam, non quicquid aliud pro loci, cœliue ingenio

ſ. olet, potest non procreare. Delectu agunt, quibus
liberũ est agere uel non agere, ut hoĩ es illis in re-

bus, quas cõſilio, rationeq́; adminiſtrãt: fortaſſe et
prutorũ nõnulla, quæ docilia ſunt, & iudiciñ quod

dam quandamq; deliberationis imaginem habent.

tius

DE INVENT. LIB. I. 103
an tius: proinde enim ut ſpecie rerum perceptarũ mo
A uentur, rapi: nec cõtra id quod uidetur obniti i boſ-
n ſer opinionemq; ſequi nõ quam uelint, ſed quã à re
bus acceperint: nec poſſe non trahi eò, quod expe-
vtendũ ipſis uidetur: nec non fugere, quod apparet
o uitandun. At ueroò ſi nonnunꝗᷓ inter duo uelut in an-
cipiti pendeat, id non euenire, quia cõſilio in hanc
ma uel illa deducãtur partem: ſed quia duabus bropo
in ſitis rebut, & ex æquo fer ad ſe rapientibus, nõ

nſ4 aliter ꝗnauis inter diuerſos dißidtesq; deprehen
H ſa fluctus, incerta & dubia uidetur cui potißimũ
ig cecdat: utqh illla berſæpe, nõ quà gubernatori uiſum . .

o Eezsrt agitur, ſed quà undari uiolẽtior rapuit cumu
lus: ſic iſta non ſuum nut habẽt, ſed inditã tantuùm
ℳà rebus commodi aut incommodi ſpeciem ſequun -
tur. Hominem autem cum diu multumq́; penſitata
re deliberauerit, non tamen quod res ſuadet, ſed
4 quod animus iubet, ſequi crebrò uidemus. Potett
eernim in ea, quæ deliberãdo damnauit, præceps cõ
tra cõſilij ſui ſententiã ruere: & contra, toto impe
tu fugere, quæ ſibi maxime expetenda ſunt uiſa.
Verũ hæc utcunq; ſint, non planè liberũ eſſe brutis
ſe Agendari rerũ arbitriu, nõ uidetur abhorrere ue-
Mrao: delectu tamen agere, quando bonarum est ipſis
NCM malarum; rerum diſcrimen, nemo(quod equidem
greaenehug er Rurſus quæ neceßitate agunt,
G 4 corus

ioA4 KRODOLPHI AGRIc.
eorũ quædã naturæ conatu, alia externa ui aglt.

Conatunaturæ agunt ea, quorum agendi principi

um est intra ipſa, nullo externo adiutate: ut ignis
urit, quoniam caloris uis qua urit, natiua est ipſi.
Itaq; non deficit res iſtas agendi uis, neque ceſſant
ggere, quamdiu eſt copia ipſis alicuius, in quod effi
caciam ſuam explicare poßint. Violente uel (ut di
ximus) ui externa agere dicuntur, quibus ab alio
uis eſt agendi inſerta: ut aqua feruens cale facit,
ueru non ſua, ſed ignis ui, à quo calorem accepit.
Sic lapides, & ſi qua alia mittuntur tormentis, ſu⸗
pra ſe & in ſublimi poſita diſijciunt, non proprio
impetu, ſed eo qui iacientium uiolentia ipſis eſt in
tortus. Itaq; non eſt diuturna uis iſtorum, ſed reni
tuntur, franguntq; quantum poſſunt inditum ſibi
conatum, & ſtatim redduntur naturæ ſuæ. Inde fit,
ut init io uehementißimus ſit ipſorum motus, ut qui
ſit impellenti proximus: ſpacio deinde paulatim

amittat uires, & elangueſcat. Sed eis quæ neceßi-

tate agunt, ad agendum ſufficit, ut poßint agere:
quæ uerò delectu aut conſilio, ut etiam uelint, e
opus. Quæ cauſa est, quòd in cõtrouerſijs ijs, qui
bus factum nec ne ſit aliquid, quæritur, colligi ſo-
let, uoluerit: deinde potuerit ne ꝗs facere id, quod
arguitur feciſſe: quæ ſi probata fuerint, facilima
est ei quod tertim ſumi ſolet, id est, quod fecerit,

pro-

=
ð

— — =
= S=-
— — =—

=—
SS— —

—
—- = =

eſt, N
gaui
quen

apu

4te

mun
Dyi

ireg

DE INVENT. LIB. I. 105
probandi uia. E&& & alia efficientium diſcretio.
Quædã enim ſunt (ut Græci aiunt) ubg, hoc est,
preæcipua & imperantia: quædam obſequuntur &
miniſtrant Et horum, alia agunt, alia agendi ſunt
in ſtrumenta: ut in domo facienda, architectus impe
rat, qui quomodo fieri quicque debeat, iubet. Is qui
lapidem ſculpit, qui parietem extruit, qui cædit
aptatq́; materiam, miniſtrat. Inſtrumenta ſunt, ſecu
res, terebra, mallei, & quæcunq; ſunt alia, quibu⸗
opus ſuum ex plicat. Sic in bello, ciuitas uel prin-
ceps autor rerum gerendarum imperat: miles obſe
quitur: equi, arma, omnisq́; copia impedimentorum
militarium, inſtrumenta ſunt belli. Sed de efficien
te hactenus. ð

Scholia in caput 14
Sed materia & forma in partibus.) Hoc eſt, in loco toti
us & partiũ: ſupra cap. j. Nec in ullius rei trãſit nomen) id
eſt, Materia formæ expers, neq; homo, neq; leo, neq; aliud
ꝗduis eſſe dicitur, etiamſi nihil hon: oĩm eſt, quin ex ea fi eri

queat. Efficientiũ duplex cõditio.) Hæc in Topicis Cice-

ro. Fortaſſe & brutorum.) Hac de re lõga diſceptatio eſt
apud Laurentium Vallam lib. i. in dial ecticen cap. 9. Porrò
ad totum hunc cauſarum locum planè intelligendum, pluri-
mum contulerint ea, quæ Ariſtoteles habet ſecundo libro
Phyſic orũ, & Cicero in Topicis. In iis cõtrouerſijs.) Hoc
egre gie facit Cicero pro Milone, & Sexto Roſcio Amerino.

D E FINE
Caput XV.
Frnr potißimum eſſe cauſarum diximus. Is
enim eſt, cuius gratia omnia agunt. Agunt au-
. ☛ F tem

u6 RODOLPHI AGRIC.
tem ommia boni alicuius gratia: & quicquid bhoni
eſſe ſibi, uel natura monſtrauerit, uel ratio perſua
ſerit, in id feruntur. Quo pacto ergo ratio boni in
rebus diſcreta erit, eodem & finin ſumemus diuer
ſitatem. Quædam enim ſunt per ſe bona, quædam

quia alijs oõferunt, bona dicitur. Quæ per ſe ſunt

bona, ea certum est ſumma eſſe, & ſupra quæ ni⸗
hilſit expetẽdum. Ea ſunt (ut breuiſßime dicamus)
ſtatu⸗ uniuſcuiuſch rei in ſuo genere berfect ißimus
Summum itaq; ignis bonum eſt, & ſupra quod ni
hil requirat, eſſe maxime calidum & ſiccum: &
aquæ, maxime humidam eſſe & frigidam. Sic arbo
ris, ſi e bouis, ſic equi, perfectißima illa abſolutißi
maq; habere, quæ ſi ĩbi tribuit in ſuo genere rerum
natura. Hominis etiã, non qua uiuit, qua ſentit, e
ctandũ eſt ſummũ bonum, ſed qua mentis eſt atch
cõſilij capax:hac enim maxime cenſetur homo. Cõ
ferentia dicuntur, quæ ad ſumma conſequenda ad
iumento ſunt, ut cibus, potus, ueſtis, & reliqua quæ
tuendæ hominis uitæ cõducunt. Nec enim perfecte,
id en feliciter uiuere potes quis; ſi ea conditione

ſit, ut uiuere omnino non poßit. Sed bonorum atq;

proinde finium quandoq; ratio mitur pro ſingula-
rum rerum conditione, quam habet in genere ſuo
gquæq;, quemadmodum iam prædiximus: & ſicut
wha ſe e finem IS. domum: & belli fi-

gene

DE INVENT. LIB. I. 107
nem uictoriam: quæ quidem eſſe in ſuo genere ulti
ma uidentur. neq; enim ædificat amplius ille, neq;

bic bellum gerit, ubi domum fuerint atq; uictoriä

ronſecuti. Quod autem ille extruendo parieti cal-
cem parat, lapides congerit, certum est parietem
finem quendã eſſe, ſed non ultimu: quia domus cau

ſa paries paratur:ſic &bic, cum tormenta inſtituit

ſubruendis muris perturbandisq́; defenſoribus, op
pidori expugnandorũ gratia hæc agit: ergo & hie
finis quidẽ eſt, ſed medius & uictoriæ conferens.

Quandoq; uerò fines accipimus ex toto ordine re-
rum, quo cuncta alterum alterius uſibus, uidentur

addicta, quoniam omnia melioribus ſeruiunt. Sic ſi
oĩa quæcũq; ſunt, uno uelut complexu colligamus,
quemadmodum unum eſt ſumme & ſine ullo perfe

ctionis detrimento bonum, ſic nunc eſt ultimus oĩm

finis. In eis uerò, quæ in media ſunt rerum ſerie ſi-
ta, alterum incumbit alteri, prout eſt cuiuſq; ma-
gis minusue cõſummata natura. Sic igitur in equo
eſt duplicem intelligere finem: alium naturæ ſuæ:
itaq; ferocem imdomitumq́; eſſe, & nullis obnoxi-

um habenis, optimum in ipſo fuerit, quod naturæ
ſuæ accommodatius, id et, ꝗ ſeſſorem pati fodi cal

caribus, & freno flecti, fragiq́; in gros. Nec enim

omnibus tãtus ingenitus eſſet libertatis amor, ſi ſer

na naſci, meliis ipſis fuiſſet. Alium cõtrà finem 1.

I08 RODOLPHI AGRIC.

ipſo accipimus, ut humanis uſibus accommodatus

est. Sic bonum eſſe dicimus, non quod ſibi maxime
cõuenit, ſed quo maxime ſatisfaciat miniſterijs no
ſtris, Sic terra herbis arboribusq;; ueſtita, perfe-
ctißima uidetur: quippe quod ijs procreandis est
nata: at nobis, in ſora, in uicos diſpoſita, in ædium
templorumq; areas æquata, ſterilis & nuda aptior
eſt. Iſtud etiam prætereundu non uidetur, poſſe
unius plures eſſe fines, ut alius ſit operis, alius ope-

rantis, alius iubentis. Sic ædificationis quidem,

quod ad ipſam pertinet, finis est domus: quod ad
ædificantem, merces locatæ operæ: quod ad iuben
tem, uel ut habitet domum, uel ut donet, uel ut uen
dlat. Sic ſtudiorum proprius est finis eruditio: at ei
us qui ſtudet, potest etiam quidem finis eſſe erudi-
tio, ſed fortaſſe est uel gloriæ uel lucri ſpes. At pa
tris qui ſumptum ſtudenti præbet, amor incremen
taq́; filij. Amici quoq; qui ſuaſit, ut aliquando ope
ra fortaſſe & eruditione ſtudẽtis utatur. IIlud
etiam dicendum ect, ut quicq; in agendo primum
est, ita finem ſibi deſtinat poſtremum. Media quan

to magis à primo receſſerint, tantum citra poſtre-

ma ſub ſiſtunt. Prima enim ad agendum potißima
ſunt, poſtrema ad expetendum: illorum enim gra-
tia alia expetuntur. Sic in facienda naue, primæ
ſunt partes eius ꝗ impenſas bræbet, cuius finis ſunt
— opes⸗.

7

—„—

DE INVENT. LIB. JI. 109
opes, quæ ex ſubuectis parantur mercibus. Illum
nauta ſequitur: is namq́; non eò uſq; ſe porrigit, ue
rùm lucrũ ex nauigandi mercede ſpectat. Iam qui
nauem fabricatur, non id quærit, ecquis ipſa ſit na
uigaturus, modò extruat nauem. Sic qui ligna cæ⸗
dunt, qui ancoras funesq́; parant, non illi nauẽ ſpe
ctant, ſed ut materiam ſolam præ beant, inſtrumen
tum nauticum parent. Quo fit, ut uirtus, quoniam
optima est, laboribus & ſudore quæratur, ut quæ
in arduo ſit & longißime poſita, cuiq; parandæ
omnia alia ſint deſtinata. Vicia uerò & uilia oĩa,
ad manum ſint, & (ut inquit Heſiodus) cumulo lia
ceat accipere.
Scholia in caput I5.

Agunt autẽ omnia boni alicuius cauſa.) Quiſquis agit,
is idcirco id facit, quo conſequatur aliquid, quõd aut re ue
ra bonum tit, aut certe ipſi tale eſſe uideatur. Vide Ariſtote-
lem in principio Moralium. Nec enim omnihus tantus eſ
ſet ingenitus libertatis amor.) Pulchrum me hercules hac
de re carmen eſt Seuerini Boęthij, de conſolatione Philoſo⸗-
phiæ lib. 3.
Quantas rerum flectat habenas
Natura potens, qui bus immenſum
Legibus orbem prouida ſeruet &cc.
Sic arboris ſic bouis.) Vide Vallã lib. dialectices 1. cap. I.
Sic bonum eſſe dicimus ſibi.) Laurentius Valla, ei quàn
Kbi. dicere maluiſſet. Poſſe unius plures eſſe fines.) Hos
quo intellectu accipi debeat, ipſe Rodolphus explicat capi
te ſequenti:meminit item eiuſdem Rodolphus lib. 2. c? p. 4.
Sed fortaſſis eſt uel glorię uel lucri ſpes.) Cur non potius
gloria aut lucrum ipſum? Certe nemo nauat operam literis
ad conſequendam gloriæ aut lIucri ſpem: ad Iucrum aut glo
riam ipſam multi. Vt quæ in arduo ſir.) Huc refer Homeri

cum MOιω nigra radice, flore lacteosmortalihus gerò inuen
tu

Io RODOLPHI AGRICLD.
eu difficilem. Item Poetæ locum de aureo ramo. lib. 6. Acheĩ
dos. Et, ut inquit Heſiodus, cumulo lic eat accipere.) Expo
nit quid ſibi apud Heſiodum uelit T7S XοιD. Verſus porre
ipſius poetæ ſuper hac re ſic hahent:
TAp Aiâρ7 ααουX[ ο αναοαουg– 1 Xode,
knidiens, Xi„hw⅛ qn„Wειdραd ꝗ, Aαςd *ινρατιι
T; J' dptns!ιτασα ρ+ ”ροι,⁹1αοο
AG&νvI? t, Kααρ ιοοοοs1οοXBä' τ1ρ.
Eſt & prouerbium apud Græcos Zú*αια Hαρναα. ρ⁰
Jao u àâρα id eſt, compendioſa res improbitas, uirtus lon-
ga. Vide prouerbium, Difficilia quæ pulchra.

D E EVENTIS
Caput XVI.

Pora quod ad euẽta pertinet) uideri ſufſ
ecere que de cauſis diximus. Neq; enim melius
ratio uarietasq́; euentorum cognoſci aut tradi po-
teſt, quam ex cauſis: nos tamen ſi quid uel propri
um est huius loci, uel hic dicetur fortaſſe commo-
dius, xequamur. Euentorum autem primua no-
bis eſt ſumẽda pro cauſis differentia. Vt enim ſunt
cauſæ efficiens & finis, ſic euenta poſſumus dicere,
eſſe effectum & deſtinatum. Quod enim fit ab efft
ciente, efectum dicere libet, quãdo effectus nomen
aptißime efficienti cõiungitur. Cicero quidem pro-
miſcue eſtcta &euẽta ea, quæ à cauſis fiut, uocat:
ſed cauſam(ut quod ex uerbis illius perſpicere li
cet)ad ſola efficiẽtia redegit. At uulgo effectus no
men tam late extendimus, quã cauſam. Mihi ad lo-
quendi uſum & ad propriã noĩs uim, euenta com-

o⸗

.

Letti
cui

nizt
ſch
ſei
len
ſut

ſſtur
ſemt

lnſ⸗
cet
ſhee
Mee⸗
ſſn,

Exd

Eie

,.
4

1
ne)en
ſusponn

hr
inular⸗

tuſe⸗

DE INVENT. LIB. I. III
modius uidentur dici, quæcunq; ex cauſis orintur:
Euentaq́; efficientium, rectißime effecta dicemus:
quando efficientis & ggectus noĩa iuncta ſunt ar-
tißime: & in eodem genere, alterum agentis, alte
rum patientis præ ſe fert faciem. Eritq́; hic locue

nobis quẽ admodi cauſarũ duplex: ſicut enim ille

diuiditur in efficientia & finem, ſic iſte diuidetur
in effecta & deſtinata. Fiunt aut iſta plerunq;
cauſæ & euenta, prout uariæ ultro citroq; compa
rantur: ſumq́; eadem etiã perſæpe & fines, & effi
cientia, & eecta, & deſtinata. Vt in ædificatione,
is cui ſtruitur domus, primã efficiens, & domus fi
nis est ultimus. Quæ aũt media ſunt, architectus,
fabri, inſtrumenta, ſi domum ut effectũ accipimus,
efficiẽtia ſunt: domino uerò coparata, effectorũ ob
tinent loci: ſin domum ſtatuimus finem, deſtinata
ſunt: at domini reſpectu, quia parandis ipſis inſu-
mitur opera, medij quidam ſunt fines. ſdem enim fi
nem eſſe & efficiens, nihil repugnat, non modò di-
uerſis, ſed eidem etiam, dimodo diuerſa ratione cõ
paratii: ut qui domũ ædificat qua ipſe utatur, effi
ciens es domus, quatenus eã ædificat: & finis qua
tenus eã propter ſe, hoc est, habitandã ſibi parat.
Sic forma & finis idẽ eſſe poſſunt: forma enim oĩe
fere actionis proximus eſt finis. Materia & finis,
materia & forma, efficiẽs & materia, efficies &
foy

ND RODOLPHI AGRIC.
forma, nequaquam poſſunt in idem cõuenire. Neq;
enim nauem fabricanti, finis eſſe poſſunt ligna, é
quibus ipſam fabricatur: neq; idem eſſe ligna poſ-
ſunt, quod forma nauis: ſed neq; ligna, neq; forma
nauis, neq; alia quæuis huiuſmodi queunt ipſa ſeſe
efficere:quod neceſſe eſſet, ſi idem & efficiẽs eſſe,
& uel forma uel materia poſſet. Huius etiam
admonendi ſumus, cuiuslibet euentus in ſuo genere
unam eſſe cauſam: & coutra quoq;, cauſæ cuiusli-
bet unus eſt per ſe & proximus euẽtus. Quod præ
diximus autem, eſſe nonnunquam plures unius rei
fines, id non obſtat iſti quod iam dicimus, quod uel
ex uerbis illis perſpici poterit. Aedificantis enim fi
nis unus & ſolus, est domus: ad quem cum peruene
rit, ceſſat. Quod aut præter domum uel lucrum,
uel aliud quicꝗᷓ pro opera petit, id non facit quate
nus ædifſicãs est, ſed quia uel mnops uel auarus est.
Sic etiam fortè gloriam ſperat ex opere: uerũ non
quantũ ædificãs, ſed quia aliquà id ſibi putat pro
futurum. Potesd itaq; quis, ut non ſequantur iſta,

ecificare: ut non fiat domus, ædificare non potest.

Copioſus ect hic locus cauſarum & euẽtorum,
& in uarios patẽs uſus. Huc enim ferè redeunt cun
cta, quæcunq; in cõſilio bominum deliberationeq́;
uerſantur. Duo enim iſta in conſulendo maxime ſe
quimur, expediat, nec ne, & an fieri poßit. Quo⸗

Do
in
(inn
Min
l,

. gDE INVENT. LIB. I. n
irch rum quid expediat, ex fine colligimus: quid fierri =
lu poßit, ex efficientibus. Quicquid enim utile, id ali
cui rei conſequende utile oportet eſſe. Sic quicgd
n fieri poſſe uolumus, maxime ex efficientis faculta-
te poterit oſtendi. In laude etiam & uituperatio-
ne, præcipuas hi loci obtinent partes, cum utraq; il
la, non alia re certius ueriusq́; conſtent, quà m effe-
QGRGiis & fine. Ad uirtutis uerò rationem præcipue
u pertinet finis, quãdo maultis in rebus nõ tam refert,
UE gqueid facias, quà mob quã cauſam facias. Et idem
mu factum, alius ut ob iram inconſultumq́; mentis im
s Petum uituperabit, alius ut magnanimitate & con .
u ſtãtis uiri propoſito dignum laudibit. Sic honeſtu,
quia per ſe expetendum dicimus, quod ultimi finis
CXproprium est, ex deſtinatis uel maxime dignoſce- .
tur. Neq; hæc tamen eò pertinent, ut uel hos locos
reliquis quæ ſtionibus, uel ab his quæſtionibus re
S liquos loco⸗ excludendos Putem: neq; ſi maxime
conuenire iſtis dico, idcirco ſolum conuenient. Vva

ſ6 ria eſt horum omnium ratio, & de quibus perpetu
um nihil ſemel poterit præcipi: ſed quid optimi ſit,
G, L . .
rerum præſens uſus melius docebit.
ℳ Scholia in caput 16. .
r Poterant quod ad euenta attinet.) Euenta ſunt, quæ uĩ
Ne. atq; impulſu cauſarum eueniunt. Quorum alia effecta, alia
Ge⸗ Qgeſtinata dicuntur. Effecta, quæ flunt à cauſis efficientibus.
C⸗ Deſtinata quæ in certum finem aliquem ordinantur. Sed
C sauſam, quod ex uerbis illius perſpicere licet, ad ſola effici
N — . entia

I14 RODOLPHI AGRICAZ

entia redegit.) An Cicero de ſola loquatur cauſa efficiente,

niderit Rodolphus. Boethius certe in cõmentarijs ijs, quos
ſcripſit in Ciceronis Topica, ſecus doc et. Verba cius ſi quis
requirat, ſie habent: At uerò M. Tullius principalem cauſa-
xum diuiſionem facit in ea, quæ efficiunt aliquid, & in ea ſi
ne quibus eſffici nequeat. Vt id quod efficit, ad eam cauſana
conferatur, in qua motus principium cõſtitutum eſt. Id uerò
ſine quo non fit aliquid, tum ad intellectum materię trans fe
ratur, uel eorum quæ adiuncta materiæ efficientis adiuuant
facultatem: tum ad reliquas cauſas ducatur, ut paulo poſte
rius apparebit. Hæc ille. QCuanquam quid ego autorem lau
do Boethium, cum ipſius uerba Ciceronis facile idem decka
rent? Aes certe mareria eſt ſtatuæ, & ſapientia non tam effi-
ciens quam forma eſt ſapientis: quibus exemplis uſus eſt
Cicero. Quæ huc aſicribenda putaui, non ut incuriæ arguerẽ
Rodolphum, ſed ut diſpiciat inquiratq; diligens lector, ecꝗd
aliud ſibi is uelit, qu àm uerba eius prima (ut aiunt) fronte
præ ſe ferunt. Sie forma & ſinis.) Ariſtoteles 2. lib. Phyſi-
corum ait, formã & finem poſſe idem eſſe numero, cauſam
effectricẽ, ſpecie eandem cum his eſſe poſſe, numero non poſ
ſe. Itaq; quod ſubiungit Rodolphus, cauſam efficientem &
formam non poſſe eſſe idem, de numeri nimirum identitate
accipi endum eſt, non de ſpecieci. Cuiuslibet euẽtus in ſuo
genere unam eſſe cauſam.) Qui tantùm unam? An nõ plures
interim cauſæ ad unum aliquid efficiendũ concurrunt? Con
currũt quidem, ſi de quibuslibet cauſis loquaris: At Rodol-
phus de ſola loquitur cauſa proxima, & de eodem genere
cauſarũ. Contra quoq; cauſæ unius unus eſt per ſe & pro
ximus euẽtus.) Recte illud, per ſe & proximus. Alioqui cau
ſæ unius plura nonnunquã eſſe euenta quid uetet?Ignis pro
xime ac per ſe cauſa coloris eſt. Quod autem hinc in luto ſe-
quitur induratio, in cera mollities, hæ uelut acceſſtones quę
dam ſunt primi illius euentus, & effecta (ut ita dixerim) ſe-
cundaria. Quod prædiximus autem.) Dilutio eſt obiectio
nis, quæ oriri poſſit ex ijs, quæ dicta ſunt capite proximo.
Quzando multis in rebus non tam refert quid facias.) Ta
le quiddam & Quintilianus habet lib. 12. cum oſtendit, à ui-
ro etiam hono, non vonã interim cauſam poſſe defendi. Me
minit eiuſdem rei idem autor libro tertio, & item quinto.

D E LOCO
Caput XVII.

*

Appli

60
Ee
i⸗
Gin
en
o
lide
nih
reh⸗
luit
ſen
o
wohe
(tin
p
hen
ſbia
ſmil
More⸗
in
iu⸗

.

Leffeing
jsin
tinslg
lemcan-
Ennet
ncauhn
etleuen
gigtrant
Galiunan
nunpeke
Uurealuu
Hindtch
ununck⸗
minli
iumurp⸗
Erſane
iuünt
lutk
eNnoung

i

PDE INVENT. LIB. I. ni
Pplicita placuit uocare, quæ addita rei ex-
Ltrinſecus, non ſunt quidem cauſa eius, præ
bent tamẽ illi denominationem. Ea ſunt, locus, tem
pus, & ea quæ dicimus cõnexa, tria uidelicet? pri
mis rerum generibus, id est prædicamentis, illa fe
re, quæ ubi, quando, & habere dicuntur. Et Cicero
quidem adiunctorum nomine iſta complectitur: nos
adiuncta credimus illa eſſe, quæ inferius dicemus
contingentia: quæ quantum ab his diſtent, ſuo
loco cum explicabuntur, nobis haud erit difficile
uidere. Equidẽ inueniendorũ locorum hãc unã
mihi perſuadeo fuiſſe cauſam, ut quæcunq; uel in
rebus ſunt, uel attingunt ipſas, uel quæ undecunq;
accita ad ipſas, aliqua parte ad faciendam de illis
fidem proſint: ea in certum concluſumq;; redigere-
mus ordinem, pro cuiusq́; qualitate, quam habent,
propoſitæ rei comparata. Sic enim facilime poſſe
animum certa & non fallente uia, quæcunq; de re

quudq́; dicenda ſint, eruere: ſi quum minimo errore

perplexa, & ſuæ quæq́; reddita naturæ intuenda

ſvbi darẽtur. Placuit ergo mihi, quàm exactißime,

ſimul & quàm aptißime poſſem, cuncta diſtin-
guere:quæ fuit etiam cauſa mihi addẽdi noua ple-

risq; noĩa, ne ſi in eadem ſubinde reuoluerer, aut

aliqua manerent non noĩ ata, aut diligentiæ ratio,
quam in ſecernendis ſumpſeram rebus, ea conſun
H 2 den

u RODOLPHI AGRIC.
dendis rurſus nominibus uel omittendis, mihi peri-

ret. Itaq; iſta & applicita uocauimus, & ab adiun

ctorum uel genere diduximus, uel exemimus acer
uo. Cum pateant enim latißime, & per omnem ſe-

re rerum eant naturam:nec, ut Cicero ſenſit, ad ſo-
lum pertinent Oratorem iſta, ſed multum philoſo

phis etiam, cum qui naturas rerum ſcrutãtur, tum
uel maxime qui mores hominum formant, quod;
conſequitur, & medentibus, & reſpondentibus de
iure, locus tempus, & reliqua connexa tractantur:

non est ergo uiſum mihi, cum ſint iſta genere didu

cta, nomine confundere: & mueniendi copiã quam

rerum nobis amplitudo oſtendit, tradendo anguſti-

us, ad mopiam redigere. Pendent itaque totæ
quæ ſtiones, pleræq; ex loco, pleræq; ex tempore:
ut an reddat Arethuſa fons Alphæi amnẽ, ex Eli-
de ſubter maria tranſmiſſum:tota ferè ex loco ſpe

ctatur quæ ſtio. Sic etiã, Nilus oriatur ne ex mon-
tibus Aethiopiæ, quod Ariſtoteles negat, Ptolemeæ
iiss ait: an, ut luba autor fuit, circa Atlantem habe
at fontes. Iam temporis propemodũ uidetur eſſe,
poßint ne diuturnitate ſiccari maria, & ſicca rur

ſus obrui aquis An ad ultimum habitantibus ori-
entem Indis, ſol in exortu cõtinuò ſupra uerticem
ſit poſitus, ut Herodotus credidit. An ſint populi,
quibus perpetua dimidio anno nox, dimidio ſit di-

es⸗

Ggn/
gehtt
i
be G
uſe
ri
lct!
eſen
el
Ali
nn

c.

=
= —

SSS
—— ——
—

—
= =
= =S=—
==

==
S=
==

,S=
= =
==

=
=

DE INVENT. LIE. I. II7
es. Et de connexis tanto plura poſſunt quæri, quan
to per plura ſparguntur, quàm locus & tempus.
Quis dubitet ergo, cum uideat extra rhetoris fi-

nes quæri de iſtis, quin poßint etiã ex eis argumen

ta deduci?s Locum autem in præſentia non ue-
lim tam ſcrupuloſe accipi, quàùm ab Ariſtotele acu
tißime quidem, ſed aſtrict ius quàm noſtro inſtituto
conueniat, definitus est. Ile enim dixit locum eſſe
extremum illud circumfuſi unicuique rei a&ris,
uel aquæ, uel quocunq; alio continetur. quod quan
tum ad loci rationem pertinet, ſit immobile. Quod
eſſe quidem reuera proprium cuiuſq; rei lociũ non
est negãdum:ſed nos de loco loquimur, quemadmo
dum Vergilius, qui ait: Eſt locus, Heſperiam Graij
cognomine dicunt.Et: Deuenere locos, ubi nunc in
gentia cernes Mœnia. Et ſicut uulgo quærentibus
quo in loco quis ſit, reſpondemus, in foro, & in ur-
be, & ruri eſſe. Sane multa ſunt locorum diſcrimi
na:ſed ea in capita quædam colligamus, quò facili
us queant perſpici. Locorum igitur diſcretio, uel
ex ipſis quatenus loci ſunt ſumitur, uel ex ijs quæ
circa ipſum ſunt ducitur. Et eorum quædam natu
ræ ſunt, alia hominum opere uel opinione acceſſe
runt. In locis ipſis differentia eſt, qua rem uel hic
uel ibi eſſe dicimus: & qua alium locum diſtantem,
alium uicinum: & alium amplum, aliũ anguſtum:
H 3 alium

nunOZLS RODOLPHI AGRIC.
alium ſublimem, alium humilem uocamus. Ex eis
eis quæ accedunt loco à natura, ſunt, maritimus ne
an terreſtris, an aërius ſit: aquoſus an inaquoſus,
O planus an montoſus, & aſper an mollis, & oc-
cultus an conſpicuus, lucidus an obſcurus: aduſtus
ſole, an frigore rigens, an inter utrunq; tempera-
tus: peſtilẽs an ſaluber, ſterilis an fœcundus. Ab ho
minibus, alius celeber, alius deſertus dicitur, ſa-
cerq́; & prohanus, publicus & priuatus, cultus &
neglect us, pudendus & honeſtus. Iam urbs, rus, do-
mus, forum, templum, uicus, pro locis ſunt. Iam pro
uinciæ: ut in Italia quem, in Germania, in Hiſpa-
nia eſſe dicimus. Iam ſingulæ urbes ut Romæ, Ca-
puæ, Tarenti eſſe. Sic in ciuitate, & in patria, &
peregre eſſe. Sed multa eſt adhuc (præter hæc quæ
recenſemus) diuer ſitas, & propemodum immenſa.
Per omnes enim argumentorum locos, & quidẽ uè
rie numeroſeq́;, poſſunt iſta diduci: ſed nobis oĩa
complecti, nec animus ext, nec est neceſſe. Satis fue

vit hac in re quærere uolentibus, hactenus aperuiſ

ſe uiam. Non enim in abſtruſo latet res, ſed in pro-
ximo poſita, niſi cõniuere uelimus, non potest nos
fugere. Huius loci eſt, quicquid in laude & uitupe
rio, de patria, de ciuitate in qua natus quis, educa-
tus, eruditus ect, ponitur. In conſilijs etiã perſæ pe
ualet. Hinc illa Macedonũ itzterrogatio: Ecꝗd Ro⸗

—

—
= ==
— —

=

—
—

—,K
——
—
—

——
=.
=2

nmoch
ſind
geſct
zuto
ſexa
zus!
venit
pra⸗

ial

labul
us,c⸗
Corun
.nrin
iciſte
ſechne
linic⸗
4ba
etvo⸗
Pean

2

DE INVENT. LIB. I. n9

mani uolare poſẽt? aut quo pacto Macedoniæ mõ

tes eſſent tranſituri. Hinc Annibalis in Italiã trãſ-
greßi exhortatio militi, ut acriter pugnarẽt, ꝗp-
pe ꝗ à tergo Alpibus, à latere duobus maribus clau
ſi, nulla ſperarent effugia: at cõtrà Romanis, timi
dis eſſe licere, qui in tuta fugam ſuam conferre poſ
ſent. Hinc Milonis inuidia, quòd P. Clodiũ in mo-
nument is maiorum ſuorum occiderit. Clodij quoq;
de uiolatis Bonæ deæ cæremonijs accuſati defen-

ſio, quòd eo tempore non Romæ, ſed Interamnæ

fuiſſet.
Scholia in caput 17.

Applicita placuit.) Mea quidem ſententia non paulo cõ
modior uidetur, hoc in loc o præſertim antiqua capitum di-
ſtinctio. Cæterlim quando ita in indice capitũ per Rodolphũ
deſcripto habet, nõ auſus ſum uel digitũ latum diſcedere ab
autographo. FEa ſunt locus, tempus, & ea quæ dicimus cò
nexa, tria uidelicet & c. Sit ne locus idem quod ubi, & tem-
pus idipſum, quod quãdo, nondũ ſatis inter dialeclicos con
uenit. Sane quæ cõnexa uocat Rodolphus, ea nõ eius modò
prædicamenti uidentur eſſe, quod habendi uoce intelligũt
dialectici: quin uel maxima eonm pars ex albo eſt rela tiuo⸗
Yum. Id quod facile oſtendũt exempla, quæ ponuntur cap. 20.
Et Cicero quidem.) Cic ero in Topicis adiunctorum uo⸗-
cabulo omnia ea compleciitur, quæ Rodolphus locum, tem
pus, connexa, & contingentia uocat. Equidem inuenien-
dJorum locone.) Poteram & ego, inquit, applicita ſimul cum
contingentibus uno adiunctorum nomine compledtimi cre-
didiſſem ſingula inuentu fore faciliora, ſi res natura ſua lon
ge diuerſiſſimas in diuerſos etiam locos digeſſiſſe m. Hæe
mihi canſa fuit, cur ſeiunxerim ea, quæ Cicero coniunxit.
Ab adiunctorum uel genere diduximus, uel exemimus
aceruo.) Si ſola contingentia adiunctorum nomine intelli-
gerentur, iam applicita ab illorum genere eſſent diducta.
kKh 4 At cufin

–

120 RODOLPHI AGRICL.
At cum utracq; tam applicita, inquam, quàâm cõtingentia, es
nomine complexus ſit Cicero, hinc eſt, uti non tam diducta
ab adiunctorum genere, quàm ex aceruo illorum exempta
ſint. Atq; hoc eſt quod dicit, ab adiunctorum uel genere di-
duximus, uel exemimus aceruo. Nec, ut ſenſit Cicero, ad
ſolum pertinent Oratorẽ iſta.) Cic ero in Topicis, non pror
ſus, ſed maxima ex parte, ad ſolũ pertinere Oratorem hunc
locum confirmat. Et quidem maxima adiunctorum pars de
numero eſt illorum, quæ ab Rodolpho dicuntur contingen
tia: cum quibus parum commercij eſſe philoſophis, atq; illo
etiam tempore fuiſſe Iureconſultis, id notius eit, quàm ut ul
lo argumento ſit oſtendendum. Sed quid dicimus? An nõ ea
quæ de præſumptionibus ac coniecturis tractant lureconſul

ti, ex numero ſunt cõtingentium? Sunt profecto. Sed quæſti-

ones illas coniecturales, in quibus non tam de iure quàâm
de facto quærit ur, qui id temporis de iure reſpondebant,
quo hæc ſcriplit Cicero, ad Oratorem magis quâm ad ſe per
tinere ar bitrabãtur. Quod ut poſſit intelligi planius, torum
Cice ronis hac de re Ilocum non pigebit aſſcribere. Is ſic ha-
bet: Ab adiunctis autem poſui equidem exemplũ paulo an-
te:multa ſc ilicet adiungi, quæ ſuſc ipienda eſſent, ſi ſtatui ſſe
mus, ex edicto prætoris ſecũdum eas ta bulas poſſeſſ ionem
dari, quas inſtituiſſet, cui teſtamenti factio nulla eſſet. Sed Ilo
cus hic magis ad coniecturales cauſas, quæ uer ſantur in iu-
dicijs, ualet: cum quæritur quid aut ſit, aut euenerit, aut futu
rum ſit, aut quid oĩno fieri poſſit.Ac loci quidem iplius for-
ma talis eſt. Admonet autem hic locus, ut quæratur quid an
te rem, quid cum re, quid poſt rem euenerit. Nihil hoc ad ius
ad Ciceronem inquibat Gallus noſter, ſi quis ad eum quita
le retulerat, ut de facto quæreretur &c. Pendent itaque.)
Oſtendit exemplis, non ad ſolum Oratorem, ſed ad alios
quoq; pertinere locum adiunctorum. An reddat Arethu-
12.) Plinius lib. 2. cap. 106. Quidam uerô, inquit, odio maris
ipſa ſubeunt uada, ſicut Arethuſa fons Syracuſanus, in quo
redduntur iacta in Alphæum, qui per Olympiam fluens Pe
ſopoueſiaco littori infunditur. Sic etiam, Nilus Oriatur-
ne.) Solinus de Nilo loquens: Originem, inquit, habet q mõ
te inferioris Mauritaniæ, qui Oceano propinquat. Hoc affir
mant Punici libri, hoc Iubam regem accepimus tradidiſſe.
Ideo protinus lacũ efficit quem Nilidem dicunt. Nilum aũt
iam inde eſſe coniectant, quod hoc ſtagnum herbas, piſces,
beluas nihilominus procreet, quã in Nilo uidemus. Et quæ
ſequuntur. Eadem fere Plinius lib.5. cap. 9. Et Seneca quoq;
nonnihil hac de re natura lium quæſtionum lib. 4, & ſecun-⸗
. 0

g„
*

“

Ptle
Gr)
u
be
bel
alle
N
Nin
ſyen
A
Phrit
rrio
nen
ai
Pind
leferr
hhus,
ſecq.
fudc
lua:
teſt.
eſt
ling
fi
dos.
broe
loco
15 C
Colp
que
mech
inten
Verg
ſent.)
ſerum
Subh
ſodt
Nemin
led
anet
ſennt
kiang
al!

DE INVENT. LIB. J. 12

rnizt do hiſtoriarum libro Herodotus. Poſſent ne diuturnitate
ti maria.) Hanc quæſtionem excutit Ariſtoteles 73 % 90 56%

en Noymp lib.2. An ad ultimum habitantibus Orientem In -
imnd dis.) De his Indis ita Herodotus lib. 3. Eſt autem illis homlii
“ nibus ſol ardentiſſimus matutino, nõ, quemadmodum alijss
min meridie: eo uſq; efferueſcens, dum tempus eſt à foro diſce-
uin dendi, per quod tempus multo magis urit, quam meridia- ⸗
e nus in Græ-ia. An ſint populi.) Id quid am dixere fieri in
ud⸗ Thyle inſula, alij in Nemo. Vide Plinium lib. 2. cap.77. Eo
cuM entian imtam loſe a cclpi, ꝗ̊
ei ab Ariſtotele.) Ariſtoteles 75 Ouoiu ib.4. poſt longam
Guund ſputationem de loco, &εν Oa0, 7 7 S vtpi οτ Wiß ez ant 5

Gket vTop ον 7 87 14515 ⅝ 7 5 O. Quzæriſalet quomado di
nd cac Ariſtoleles locum- eſſe immobilem, cum ſit accidens, ac
ipin proinde neceſſario moueatur moto ſubiecto. Longum ſit hic

kiuite referre ſent entias omnium. Mihi placet id quad ait Rodol-
hiumt phus, locum immobilem dici, non abſolute ac omni modo, —„
e ſed quod attinet ad rationẽ loci. Poteſt enim extremum il- ſ
mite Iud corporis ambientis referriad duo. Primum ad corpus il .
R lIud ambiẽs, in quo eſt: atq; hac ratione moueri quidem po .
pit. teſt: cæterum loci nomen ei non competit: neꝙ; enim locus
h eſt corporis illius. Deinde ad corpus illud quod ambitur ae
etſum cingitur, cui collatum dicitur locus, & immobilis manet.
nin Eſt locus, Heſperiam Graij.) Verba Ilionei ſunt I. Aenei- *
enpe dos. Deuenere locos.) Verba Veneris ſunt ad Aeneam li-
rme bpro eodem. Sane multa ſunt locorum diſcrimina.) De hae R
— locorum diuerſitate multa in Partitionibus Cicero:& Fabi
lo us Quintilianus libro Inſtitutionum 5. ea dem fere, quæ Ro
6 dolphus. Aduſtus ſole an frigore rigens.) Alludit ad quin
B a, que illas terræ zonas, quarum duæ extreniæ frigore rigẽt,
media ſole torretur ac quaſi aduritur, temperatæ ſunt duæ
interiacẽtes. Lege Macrobij lib. 2. in ſomnium Scipionis, &ε
e, Vergilij primum Georgicon. Ecquid Romani uolare poſ-
. ſent.) Duo bella Romani geſſerunt aduerſus Macedones, al
terum, quo T. Quintius uicit Philippum: alterum, quo Per-
r ſen Philippi filium Paulus Aemilius. Quando autem, aut 2
ir quo dicta ſint uerba, quæ affert Rodolphus, nondum legiſſe

e memini. Apparet in concilio quopiam dicta fuiſſe, ubi cum
4 S . 2 . . 4
Macedones de bello à Romanis impendente deliberarent,

ndbt
1, tum neſcio quis, ut in ſpem illos erigeret, eiuſmodi dictauit
ne eſſe naturam locorum, ut Romami in Mace doniam perueni
ug re non poſſent. Hinc Annibalis in Italiam tranſgreſſi.) Au .
enn tor eſt Titus Liuius de ſecundo bello Punico lib, I. Hinc
“ H 5 Milo-

IZ RODOLPHI AGRIC.

Milonis inuidia.) Clodianos illud egiſſe, ut Miloni confla⸗
rent inuidiam, propterea quòd Clodium in monumẽtis ma
ſorum ſuorum occidiſſet, facile oſtendit iſta Ciceronis pro
Milone oratio. Ita enim ſcribit: An eo mors atrocior erit P.
Clodij, quòd is in monumentis maiorum ſuorum ſit interfe
ctus? hoc enim ſæpe ab iſtis dicitur, perinde quaſi Appius il-
le Cæcus uiam munierit, non qua populus uteretur, ſed ubi
impune ſui poſteri latrocinarentur. Clodij quoq; de ui-
olatis Bonæ deæ cæremonijs.) Sole bant apud Romanos ſta
to tempore in domo alter ius cõſulis, Bonæ deæ arcana quxæ
dam fieri ſacra à fœminis, uiris inacceſſa. Eis ſacris cum P.
Clodius captus amore Pompeiæ uxoris C. Cæſaris inter ſu

iſſet, ac ꝓinde uiolatæ religionis reus eſſet, corruptos quof

dam teſtes produxit, qui iura ti dicerent, eum tem pore illo,
quo cęremoniæ eius deæ uiolatæ dicerentur, nõ Romæ, ſed
Interamnæ fuiſſe. Menti onem facit eius rei Plutarchus in ui
ta Ciceronis. Et Cicero ipſe in oratione Myloniana: Legite,
inquit, teſtimonia teſtium ueſtrorum, Dixit C. Caſſ inius, co
gnomento Schola, Interamnis familiaris meus, & idem co
mes P. Clodij, cuius iampridem teſtimonio Clodius eadem
hora Interamnæ fu erat & Romæ, P. Clodium illo die in Al-
bano manſurum fuiſſe. Vide Aſconium in orationem ꝓ Mi-
lone. Erant autem ab uiris tam aliena, ut eius deæ nomen la
tinum ſcire uiris nefas exiſtimatum ſit.

DE TEMPORE
Caput XVII.
Taude definiri ſolet, eſſe numerus motus ſe-
1 prius e&& us. Nos apertius di-
cemus, eſſe ex cœli, ſolisq; uertigine deductum ſpa
cium, quo rerum omnium agitationem, uicißitudi-
nemq; metimur. Inde horam ſumimus fere conti-
nentem ſpacio uigeſimam quartam diei partem. Di
es, ſpacium est illud, intra quod cœlum raptu ſuo
ſolem nobis eo loco, quo proxime abſtulerat, ſiſtit.
Ex diebus menſis fit: intra quem a ſole luna nofe⸗
,

tia,

8

lonicete

nnitsn
detolizn
Miorenth
Nlticere
priusil
Urlectkt
l⸗
munoeſa
mncte
and,
Unmnote
nng
uni
müleme
ihuwi
ſonunle
uCu
nelsdtr
(loden
niloe

rationn
5 een.

OQ

DE INVENT. LIB. I. 125
&ta, ſpaciumq́; omne cæli emenſa, rurſus redditur
ſoli. Et annus, quo ſol percurſo duodecim ſignori
orbe, ad eam, qua fuerat, cœli partem redit. Poteſt
nobis tempus eadem ratione diuidi, qua locus diui-
ſus ect: ut alia in tempore ſpectentur, quæ propria
ſint ipſius, ut præſens, præteritum, futuri, ut nuc,
tic, modò, mox, pridem, ſerò, nuper, olim, citò, tar

de, diu, breui. lia ex ijs, quæ à natura accedune

ipſi: ut dies, nox, menſis, annus: hyems, uer, æſtas,
autumnus. Serenum quoque & nubilum, turbidum
& tranquillum, plutium, niuoſum, uentoſum, &α%
feruens æſtu, & moleſtum frigore, temporis ſum
diſcrimina. Ex hominibus ſumuntur, & quæ ad
ætates hominum pert inent, ut puericia, adoleſcen
tia, iuuenta, uirilis ætas, ſenecta: & quæ conue-
niunt agendis rebus, quales ſunt feſti profeſtiq
dies. Et meßis, uindemiæ, arandi, ſerendi, terendi
tempus: & pacis, & belli, & famis, ubertatis, peſti
lentiæ, ſanitatis dicimus. Et ſumitur in tempore
quoque commoditas quædam ad conficiendum ali
quid, quam occaſionem uocant, cuius (ut inquit Li⸗
uius) opportunitas momento præteruolat, nun-
quam reditura. Vnde & tempeſtiue, & intem-
peſtiue, & opportune, & importune fieri ali
quid iudicatur. Nec minor eſt temporum quàm
locorum uarietas. Latißime quoque & ſine modo

Par

124 RODOLPHI AGRIC.
ſpargi poſſent iſta, ſi quis dicere, quantum res co⸗ m
peret, non quantum ſatis est, uellet. Multam ad n
fridem, multum ad affctus, & tempora contulerint 2
diligenter inſpecta. Ergo pro Milone eſt, non eſſe
credibile ſumpſiſſe ipſum conſilium occidendi Clo: êel

.—.— . ree
dij, tempore quo petebat conſulatum. Et Ciceroni iu
obiectum est ab Antonio, quòd in medio armorum

ciuiliũ fremitu dicax fuerit. Quid Vergilius? Hic gion
Priamus, quanquam in media iam morte tenetur. ſa
Non tamen abſtinuit, nec uoci iræq́; pepercit. An i

ulla re potuit magis exprimere magni, & inuicti u
animi uirum, cuius libertatem, ſpiritumq́; ne xx- V
tremi quidem temporis neceßitas comprimeret? Ilte 6
rumqꝙq;: Quin etiã hyberno moliris ſidere claſſem,

Et medijs properas Aquilonibus ire per altii. Aliia e
quæ dixit Dido, aptiora fortè fuerint affectui de- aiüni
neæ: hoc ad ſuadendum utilitatis ratione ſuit po- obl
tißimum. In ſumma, ut in uſu rerum præcipua es?z ua
temporum obſeruatio, ſic ad fidem faciendam ma d

2 . „ 225 ſtil
xime eſt accommodata: quandoquidem ut plurim ne
quidq; habet uirium in agendo, ita ad fidem maxi- e
me contulerit in diſerendo. r⸗

Scholia in caput 18.
VFerempus ita deflniri ſolet, eſſe numerus motus, & cæte.)
Ita Ariſtoteles tempus de finit A. lib. Phyſic orum. Dies ſpa
tium eſt.) De diei ortu & occaſu Gelli. lib. 3, cap. 2. Et Ma-
crobius I. lib. Saturnaliorum, cap. 3. Intra quem à ſole lu-
na profecta.) Quot diebus curium ſuum conſiciat luna, do-

DE INVENT. LIEB. I. 125S

cet Macrobius lib. I. in Somnium Scipionis. Et annus.) De

annorum diuerſitate, ordinatione, correctione, multa Ma-
crobius in Somnium Scipionis, lib. 2. cap. II. & I. Saturnalio
rum, cap. 12 & 13. Poteſt nobis tempus.) Eadem fere Quin
tilia nus lib.5. cap. l6. Terendi) Exterendi grana, & tritu-
randi, Quam occaſionem uocant.) Cicero in Rhetoricis:
Occaſio, inquit, eſt pars temporis, habens in ſe alicuius rei
idoneam faciendi aut non faciendi opport unitatem. Dicitur
4 Græcis K/5unde uulgatum illud, yvch! 2pdp: de quo

uide Eraſmi Chiliadas. Cuius, ut inquit Liuius.) Poſt oc=

ciſos in Hiſpania Cn. & P. Scipiones, Romanorũ exercitus
ipſe ſibi ducem creauit L. Martium Septimij fllium. Is Marta
us hortaturus Romanos, ut Pœnorum caſtra adorirentur
noctu, inter cętera (ut re fert Liuius ſecundi belli Punici lib.
5.) hæc dicit: Scio audax uideri conſilium, ſed in rebus aſpe
ris ac tenuibus fortiſſima quæcqν cõſilia tutiſſima ſunt: quia
ſi in occalionis momento, cuius præteruolat opportunitas,
cunctatus fueris, nequicquam mox amiſſam queraris. Er
go pro Milone.) Ciceronis in ea oratione uerba ſic habent:
Quem igitur cum ſumma gratia nolnit, hunc uoluit cum ali
quorum querela? Quem iure, qu em loco, quem tempore,
quem impune non eſt auſus: hunc iniuria, iniquo loco, alie-
no tempore, cum periculo capitis, non dubitauit occidere?
præſertim iudices, cum honoris ampliſſi mi contentio, & di-
es comiticrum ſubeſſet, quo quidem tempore (ſcio enim ꝗ́
timida ſit am hitio, quantaq; & qu âm ſolicita cupiditas con
ſulatus) omnia non modo quæ repre hendi palam, ſed etiam
obſcure cogitari poſſunt, time mus, & c. Et Ciceroni obie-
ctum.) Hac de re ita ipſe Cicero in ſecunda Philippica: Sed
omittatur bellum illud, in quo tu nimium felix fuifſti: ne io-
cis quidem reſpondebo, quibus me in caſtris uſum eſſe dixiè
ſti. Erant quidem illa caſtra plena curæ, ueruntamen homi-
nes, qua muis in turbidis rebus ſint, tamẽ ſi modò homines
ſunt, interdum animis relaxantur. Hic Priamus.) Carmen
eſt ex ſecundo Aeneidos. Quin etiam hyberno. (Quarto
libro Aeneidos.

DE CONNEXIS
Caput X IX.
Onnexa dicimus, quæ non circumſtant qui-
Adem rem, quemadmodum locus & tempus:

ſed

1126 RODOLPHI AGRIC.
ſed extrinſecus tamẽ in ipſam incumbere uidẽtur,
ut diuitiæ cõnexæ ſunt diuiti: ſunt enim extra illi,
habet tamen diues ab eis quòd dicitur diues. Sic &
roniugium in connexorum est mamero: nam ut ma
ritus uis dicatur, nõ niſi ab uxore: nec ꝗ; uxor, ni
ſi à marito contingit. Quid ergo? dicat aliquis
æqſe mariti, nõne est in eo quem uocamus maritũ?

ſie & diuitẽ eſſe, in eo, qui diues dicitur?quid ob-

ſtat ergo, quo minus adiacẽtia uocẽtur i a? Haud
difficile est uidere, quid inter iſta & adiacẽtia in-

terſi it. Quanꝗ æque inſit ei ꝗ maritus eſt, maritũ

eſſe: ut ei quod calet, eſſe calidũ, quod adiacẽs eſſe
apertum eſt: tamen non ſolum calidum eſſe, ſed &
calor à quo calidum nomen accepit, inest rei quæ
calet: ita non fit aĩt in marito: nam eſſe maritum,
inest ei, quem maritum dicimus: uxor tamen, à qua
habere ꝙ maritus dicatur, nemo dubitauerit, extra
maritum eſt. Sic regium nomen in rege est:à regno

tamen quod eſt extra regem, ut rex dicatur, neceſ

ſe es ſibi contingere. Est præterea hæc quoq; dißſ
rentia, 9 in adiacentibus, ea quæ dant denoĩ atio-
nem, nõ poſſuut ſine eo quod denoĩ atur eſſe: ut ca-
lor nullo pacto permanere potest, eò quòd est cali
dũ, ſublato:nec perempto homine, ſapientiæ, quæ
in illo fuerat, permanere nec res, nec nomẽ poteſt.
In diuitijs cõtra, potest enim manere i unde diui
tes

hi

SR
ſe
e
Gt⸗
lfn
fit
per
lela
dise
tun.
ſen
oßt
Ge
gu⸗
lect
td
ſun
o.
tere.

Cion

frep

ni

glin

ue
1Njeg

ntn
unt
gin

Gotte

gli⸗
Fick
Auin⸗
ee
di
eſe
Petet
ſen

DE INVENT. LIB. I. 7

tes ſumune nomen, tametſi nemo ſit diues. Quanqᷓ
enim nomen diuitiarum non retinet auru, ſi in nul

lius ſit poſſeſßione: res ipſa tamen durat, unde & di

cti fuerũt diuites, & rurſus queant dici. Poßut

diuidi connexa, ut alia dicantur in proximo poſi-

ſic in terra herbidum, arboribus refertum. Eiuſq;

generis item ſunt, altum, humile, mons, uallis, tuma
ius, lacus: quorum nihil per ſe intelligi potest, ſed
oĩa ex alio ſpectantur. Sic in corpore hoĩs, arma-

tum, ueſtitum præcinctum, calceatum dicimus, &

ſanguine conſperſum, & luto oblitum, & puluere

oppletum· Alia ſuut conuexa quæ uelut c regione

de lginquo rem aſpiciut, ut ſunt pleraq; eorũ,
quæ nõ tam ſenſu poſſent in re deprehendi, ꝗᷓ intel
lecku. vt ſunt ner uel in hoe ßione zeen gter⸗

a ſelaltc Megriunkreißren gue boagſe
ſunt conditionis, ut magiſtratus omnes, & omne id
quo uel in homines, uel in res imperium iusuùe ha-
bere intelligimar, & quæ aliam quandam coniun-
ctionem ſignificant rerum: ut amicus, hoſtis, ciuis,
peregrinus, domeſticus, exterus, familiaris. Sic con

iugiũ, id est, maritus & uxor: ſic ciuitas, id est, cᷓ
ſentientes ciues: ſic etiät, Torumcunq cũ ſit in
ali⸗

ta & tanꝗᷓ attingentia rem: ut in aère nebuloſum
dicimus & uentoſum. in aqua limoſum, piſcoſum:

128 RODOLPHI AGRIC.

aliquo nomen, id ab alio tamen quod extra ipſum
est oritur. Aequalitas autem uel inæ qualitas,

ut ſunt aà philoſea ophis definita, diſtrentium rerũ ea-
dem uel diuerſa quatitas: ut tripedale tripedali cõ
paratum, æ quale est: & tripedale bipedali, & ma-

iora minoribus ſunt inæqualia: ſimilia etiam, ut di-

cuntur diuerſa eandem habentia qualitatem, ut al

dum albo: & dißimilia, quæ diuerſas qualitates ha

bent, ut ſunt album & nigrum:hæc omnia huius lo
ci poterant uideri, ſi acciperentur ueris & his ipſis
quibus comparantur nominibus: & talibus etiam,
que proprie eſſent connexa, & non imaginem po-
tius connexorum haberent, hoc eſt, quæ eiuſmodi
eſſent, quorũ cum eſſet unu, etiã alterũ eſſet. Nũc
pro eo quod dicendi erat:minus potẽs potest, ergo
magis potẽs potex: &, doct ior huius rei neſcit, er
go indoct ior neſcit: quæ ſane uera connexorũ ſunt
noĩ a. pro eo nos dicimus: miles potest, ergo rex po
test: & præceptor neſcit, ergo diſcipulus neſcit,
cum horu quoduis alter 2 poßit ſine altero eſſe, &

rex potẽtior milite, & cõtrà miles potẽtior rege,

& diſcipulus præceptore, & eruditior diſcipulo
præceptor eſſe poſit. Sic etiam ſi dicatur: Annibal
non potuit capere Romam, qui potentior fuit, er-

20 Gothi imbecilliores non poterunt capere, nomi

na ſun⸗ connexorum en ſia, ſec res nequa quam: non
B fu-

—
— —

— —
=2 =

— –—
E

— ==

ilu

tii

ſok
o

chnn
Gi 1
lione
natie
hase
polle
cit,h
25.l.
ſa. Kn
nllitu
larom
lntco

ler gi

nint
lam
Uli⸗

lrti

lice

.

iſe
liu
rrlet
eldia
Ona⸗
ltci⸗
tftee
ſttuth
nil
hif⸗
lbute
n

eit

„ eG
eeN
ic

7

DE INVENT. LIB. JI. 1749
fueruut enimeadem tempora Annibalis & Gotho-
rum: quare cum ſimul non ſint, ſimilia ſunt conne-
xis, cõnexa non ſunt. Si quis tamen ad legem quam
prædixi argumentetur, ductum erit hoc è loco ar-
gumentum At cum rarißima hæc ſit obſeruatio,
ſintq; hæc reliquis eis quæ comparata dicimus, uſis
tractatuq;; ſimilia, in eundem cum illis locum con-
tulimus æ qualia & ſinulia, diuerſaq́; iſtorum dißi
milia &n qualia. N ea, quæ nos poſtea dicemus
ſimilia, ſeparatu habẽt ab alijs accidentibus locuũ:
non enim in hanc ſignificationem ſimilia dicuntur:

quod cu dicetur de ipſis, nõ erit difficile perſpect.

Scholia in caput 19.

Haud difficile eſt uidere.) Duplex affert diſcrimen inter
connexa & adiacentia Alteru m, ꝙ in adiacentibus non mo
dò ipſa denominantia, ſed &illa quæ præbent rei denomina
tionem, in re ipſa ſuntiat in connexis id, quod cauſa denomi
nationis eſt, plane extra rem eſt: alterum, quod in adiacenti
Pus ea quibus habet res ut denominetur, ſine illa re eſſe nõ
poſſunt, in connexis poſſunt. Aequa litas autem.) Quod di
cit, hoc eſt: Aequa litas eſt rerum diuerſarum eadem quanti-
tas. Inæqualitas eſt rerum diuerſarum quantitas item diuer
ſa. Similitudo rerum diuerſarum eadem qualit as eſt. Diſſi-
militudo rerum diuerſarum diuerſa eſt qualitas. Hæc igi-
tur omnia, quoties hiſce nominibus ſgnificantur, ex albo
ſunt conne xorum. Sed fleri ſolet, ut quoties horum aliqua
inter dicendum occurrunt, tum non his, ſed alijs quibuſdam
nominibus uramur: quo fit ut ad eum potius re ferenda ſint
locum, qui dicitur comparatorum: De quo pſt capite uigeſe

mo quinto. Et diſcipulus pręceptore.) Iuxta uulgatũ 1Hud,

*)Xd ααιττοπα ρισι ποπι„ο οοeſt, multi diſcipu
Ii præſtãtiores præceptoribus. Ad legem quam prædixi.)
ut ſcilicet potentior & imbecillior ſunt. Vide Ariſtotelem li-
bre

*/ .

—

Izo RODOLPHI AGRIC.

pro ſecũdo capite de Entchymematum locis. Annibal non

potuit capere Romã.) Annibal quomodo relicta Capua ex-
ercitum ipſi Romanæ urbi admouerit, &abiecta rurſum ſpe

capiũdę urbis inde diſceſſerit, explic at Titus Liuius ſecũdi

helli Punici lib. ö. Ergo Gothi.) Ab his duce Halarico ur
bem Romam obleſſam, captamq; eſſe tradũt multi. Modum
ac ſeriem captæ urbis explicat Baptiſta Egnatius. Quories
autem & à quibus intra paucos annos capta Roma fuerit,
præter alios docet Antonius Sabellicus Enneade nona.
Quain & hoc adijciamus Gothos eſſe quos Ptolemæus &

Tacitus yoâτ†—τ uορπ, iuxta Cimbricã Cherſoneſum, quam
& noſtra tẽpeſtate incolunt. Vide Ptole. lib. 2. de inſulis Ger

maniæ magnæ.

DE ANTECEDENTIBVS, CON-
ſequentibus, & Adiunctis, quid Cice
ro, quid Boeëthius dixerit.
Caput XX.

Olim quiſquam credat me ignorare, pro⸗
pter hanc inſolitam accidentis appellatio-
nem, quid uulgò boc nomine philoſ ophi ſignificẽt:
ut ſit accidens id nonnunquam omne, quod non ſit
ſubſtantia: nonnunquam uerò, quod abeſſe rei &

adeſſe, ut non corrumpatur res, potest: ut calor a

cidens eſt aquæ, poteſt enim adeſſe aquæ & abeſ-
ſe, ut tamen permaneat aqua. Ego accidentia uoco
in præ entia, quorum utrumuis & eſſe, & interi-

re, ſine alterius pernicie pohit: quemadmodum di-

cimus in rebus accidere ea, quæ temere, & nullo
delectu aut prouidentia uidentur ſieri. Ex qua
ſignificatione Seneca inquit: Non accidunt (ut pu-
ta)

et

0

DE INVENT. LIB. IJI. 1
m tas) ola, ſed eueniut. Et Quintilianus in Aegro re

1 .
u dempto:Poterã (in quit) nihil ex accidentiũ meorũ
n nouitate mirari. Sic nos ea quæ temere & nulla
on ſunt exiſtendi nece ßitate cõiuncta, uocamus acci-

en gentia. Ea in quinq; diduximus ſpecies, contin-
mns gentia, pronunciata, nomen rei, cõparata, & ſimi-⸗-
dn lia. E ſe⸗ aut hæc ola ex accidentium genere, binc ð
facilè perſpici poteſt, oẽs hi loci, non ſolum in ijs .
ſunt, quæ ſunt coniuncta cum re, & quæ ſimul eſſe
oportet: ſed & in eis, quæ antecedunt rem, & quæ

conſe quuntur. Sic ea quæ cõtingentia uoco, ut iur
gatum eſſe, antecedit Juandoq; cædem, & expallu
iſſe, aut latebras quæſiſſe, aliquãdo coſequitur cæ

EX Adem: utraq; uero cædis ſunt accidentiu: quia & illa
ſine cæde, & cædesſine illis potuit euenire. Nomi- -
i na etiã rerumm & pronunciata itidem de rebus, ex
6 iſtentiũ nõ ſoluſunt reri, ſed & rerũ futurarã, &
earu quæ fuerut. Similiter cõparationes ſimili
tudinesq́;, non modò ex ijs ducimus, quæ rebus con
6 iuncta ſunt:ſed perſæpe ex ijs, quæ præceſſerũt: nõ
nunꝗ & ab ijs, quæ temporum ordine ſequuntur.
Quoniam alit adiunct orum, antecedẽtium, &
Meconſequentium, locus iſte nos admonet, aptißimum
Im nigetur hic recenſere, quid iſtis nominibus Cice-
c ro uoluerit accipi. Sane ille non locum, non tem-

W pus, non connexa, non contingentia poſuit inter
9 1 2 locos:

2

.

13: RODOLPHI AGRIC.
locos: ſed hæc omnia nomine adiunctorum comple
xus est. Ego de loco, tempore, & connexis, cumj de
illis dicerem, rationem reddidi. Contingentia uerò
recte illum locum, quem adiunctorum uocari Boẽë-

thius putauit, intra ſe claudere uidẽtur:quoniã ei-

uſmodi ſunt, ut eſſe cũ re propoſita & ſine ea pofß
ſint: malui tamen contingentia ea quàm adiuncta
uocare, quoniam ut modò oſtendi, adiunctorum,
O antecedentium, & conſequentium nomen, ue-
lut tres ſunt gradus, per quos omnes accidentium
loci ducerentur. Sed quæ antecedentia & cõſequen
tia uocauerunt Cicero, Quintilianus, & Boëthius
additaq́; eis etiam repugnantia, loci non ſunt, ſed
argumentandi formæ quædam, quas licet per oẽs
locos colligere. Qua in re, quo litem hanc Cicero-
ni & Quintiliano remittam, quos diuerſa ab iſtis

magnorum ſtudiorum ratio facile tuetur, ut hæc

ab alijs accepta, aliena quoq; traderent fide. Boë-
thij certe nõ immerito deſiderauerim diligentiam,
quia nullam ſtudioriũ partem uideri potest impen
ſiore tractaſſe cura. Nam & Ariſtotelis Topica ex
Græcis Latina fecit, & in Ciceronis Topica ædi-
dit commentarios, & quatuor Topicorum libros
ipſe conſcripſit. In eorum librorum tertio de ante
cedentibus ſic ait: Antecedentia ſunt, quibus poſi-
tis, neceſſe est ut aliquid ſequatur: uelut cum dici-

DB INVENT. LIB. I. 5
mus, ſi homo ect, animal est. Quod ſi uerũ eſt eti-
am animal antecedens erit ad hominem. Licet enin

dicere, ſi omne animal est, homo eſt: rterutq; hinc in-

de, animal homini, & homo animali antecedẽs. Ac
hoc, quo patcto diſtinguetur hic locus ab alijs, cum
ſit ex omnibus ferè locis tale aliquid ſumere, quo
poſito, ſit nexeſſe aliquiu ſequieut poſita definitio-
ne, ſequitur definitum: poſita ſpecie, ſe quitur ge⸗
nus: poſito toto, ſequutur partes: & ad cauſas euen
ta, & ad euenta cauſæ, & ad omnes ferè locos ali-
quid neceſſario ſe equitur. Quid ergo fuit opus no-
men antecedentium ſecernere, ſi ſunt ea reliquis lo
tis, nõ uni alteriue, ſed propeè omnibus communia?
Præterea libet quærere, an ſi dicam, homo est, er-

go animal est: ſit dutum argument ab anteceden
tibus. Quod ſi aiat, baud uideo quod dicetur à ſpe

cir ductum. Sed negat Boëthius, dicit; ſol’i ab an
tecedentibus ſumi argumentum, cum per conditio⸗-
nem effertur: ut, ſi homo ect, animalest. Primum er-
go magnæ in felicitatis damnat antecedentia, ceus
poſtit ex reliquis omnibus depromi argumentatio,
ex antecedentibus non poßit. Cum enim anteceden
tia aliter pronunciari nequeant, quàm quo pacte
ipſe præſcribit, non poterit utique ex ipſis confici
argumentatio. Nec enim est argumentatio:ſi homo
eſt, animal eét: ſed pars ſolum argumentationis,
1 3 quæ

134 RODOLPHI AGRIC.
queæ quidẽ, ſi addideris, ſed homo e&t, ergo animal
eſt: tum demum erit expleta. Deinde, cum locor?
diſtinct io, pro diuerſa babitudine rerum ſumatur,
quam accipiut aliæ alijs comparatæ, ut animal ho
mini comparatum, genus est: uirtuti uerò ſentien⸗
di, ſubiectum est: corpori & animæ, est totu. Cum
ergo inter iſta: ſi homo est, animal eſt: & , homo
e&, erʒo animalest: nullum ſit rerum diſcrimen, ꝗ
potest fieri, ut dicantur è locis diuerſis ſumptæ ar
gumentationes? Quæ fuit igitur cauſa tradèdi Boë
thio iſta hoc pacto? Dicam equidem. Vir ingenio-
ſus, ꝗq uidebat, ſi antecedentia faceret oĩa, ad quæ
ſimpliciter illata, aliud ſequeretur, nõ habiturum

ſſee quo conſequentia inueniret: undecunq; enim du

ceret argumentum, ſi neceſſario ſequeretur aliud,
oportebat id ab antecedentibus dici:nõ habebat er
go, quod à conſequentibus uocaret. Inſtituit ergo
ut antecedentia per conditionem (ut dicimus) pro
nunciarentur, & conſequentia eſſent eadẽ illa, mu
tato tant i ordine, & per contradict ionẽ, & aſſeue
rante prolata. Vt ſit ab antecedẽti, ſi homo eſt, ani
mal eſt: deinde a conſequenti, ſed nullum animal
est, ergo homo non est: fietq́; ex duobus locis argu
mẽtatio una. Mihi perſuaſum e&t, multo aliter ſen
ſiſſe Ciceronẽ, & uoluiſſe ex antecedentibus argu
mentationem duci, quoties propoſita cõditionali,

4

gitl

ene

uen
tde
nen
C

DE INVENT. LIB. I. 135
ab eo quod per conditionem antecedens fecimus,
quo ordine propoſitum erat: duceretur argumen-

tum: ut ſi ſi homo eſt, animal est: deinde ab homine

quod antecedens fecit, ducit argumentationẽ, quã

ab antecedente uocat: ſed homo et, ergo animal

c&t. Sic ceũ cõuerſo ordine, ab eo quod ex cõditio-
ne cõſequens erat, duceret argumentationè, aà con
ſequentibus uocabat: ut ſi homo est, animal eſt. ani
mal hic est conſequens. ducitur ergo à conſequen
ti, ſed nullum animal est, ergo nullus homo est. Ve

rum iſta, quomodocunq; libeat accipere, non loci

ſunt, ſed formæ argumentandi: cum non rerum in-
ueniendarum ratione, ſed certa colligendæ argu-
mentationis lege conſtent. Repugnantia quoq;
Boëthius uoluit eſſe cõtraria conſequentium. Sed
quoniam hæc etiam per tot locos ſpargi poſſunt,
per quot cõſequentia ſparguntur, & ad certum ar
gumentandi modum ſicut conſequentia trahuntur,

N

neq; ſuum poterunt proprium habere locum, &ad

iudicandum potius, quàm inueniendu pertinebut.
Nos ergo antecedentia, conſequentia, adiunꝗta,
ita putamus accipienda, ut temporum ea diſtingua
mus ordine:hocq́; ſemel in omnes accidentium lo-

cos admonitum uolumus, poſſe ex quolibet eorum

per tres iſtos gradus duci argumenta, & quemq́;

locum in ſuozendo hoc ordine excutiendum eſſe.
1I 4 Tria

is A böhOLPHI AGRIC.
Tria autem nomina iſta, quoties per ſe ponentur,
poterunt quidem & ad pronunciata referri: ſed ac
commodatißime naturæ proprietatiq́; cont ingenti
um accedent.

Scholia in caput 20.

Vt ſit accidens id nonnunquã omne.) Accidens dueo po
tiſſimum ſigniſicat apud philoſophos: Principio omne illud

quod non eſt in genere ſubſtantiæ, quo intellectu accipien-

um quod dicunt, nouem eſſe genera accidentium, quanti-
tatem, relationem, qualitatem, actione m, paſſionẽ, ubi, quan
do, ſitum eſſe, & habere. Deinde, id quod contingit eidem in
eſſe & nõ ineſſe. Id hunc in modum finit Porphyrius: ZugGe
Cuxès N 11νρο. àναπιτοοαααπ¾7 αααπν
Obopa&s Accidens eſt quod adeſt & abeſt citra ſubiecti corru
Ptionem. Horum ergo ſigniſicatuum neutro in præſentia uti
tur Rodolphus: uerum accidentia uocat res eas, quæ ita con
iunguntur, ut ſeiungi rurſum poſſint, & utraq; eſſe ſine alte
ra. Ex qua ſignificatiõe Seneca ait.) Seneca in libro unico
de diuina prouidentia: Fat a, inquit, nos ducunt, & quantum
cuiq; temporis reſtet, prima naſcentiũ hora diſpoſuit. Cau-
ſa pendet ex cauſa, priuata ac publica lõgus rerum ordo tra
hit. Ideo fortiter omne faciendum eſt, quia non ut putamus
incidunt cuncta, ſed eueniunt. Olim conſtitutũ eſt, quid gau
deas, quid fleas: & quamuis magna uideatur uarietate ſin-
Eulone uita diſtingui, ſumma in unum uenit. Sic quidem ko-
ie in exemplaribus le gitur. Rodolphus pro illo putamus, le
gir putas: & pro incidunt, accidunt. Quarum lectionum utra
it emendatior, eius rei iudicium ſit penes alios. Mihi illud
accidunt magis arridet, quam incidunt: ſed incidunt legit
Eraſmus. Et Quintilianus in corporis proiectt.) Id eſt, in
declamatipe ea cui titulus eſt, Corporis proiecti. Porro cum
æx alijs quibuſdam, tum ex hoc etiam loco facile perſpectu
eſt, Rodolphum hominem fuiſſe plurimæ lectionis: & cum
hkæc ſcriberet, tum aut libros ei ad manum non fuiſſe: aut ali
oqui fiducia quadam inſignis memorigę illos non conſuluiſ-
ſe. Quæ res eſſe ſolet in cauſa, ut homines alioqui longe do-
QKiſſimi, uel in nominibus proprijs, uel in librorum ritulis,
gel aliis quibuſdam hiſce non diſſimilibus, ſoleaut nonnun
. quan

hop
Wekol
chen⸗

inlt.

etclee!
—
nuhe
nen
libiin
t
6,
eee
lalre
r
ens⸗
n

t,

Copoh

1 ,B

DE INVENT. LIB. I. 7

ꝗquã errare. Ita Cicero ab Aiace ea apud Homerum dici ait,
quæ non ab illo, ſed ab Hectore dicta eſſe animaduertit A.
Gellius. Cui ſimile quiddam in eodem Cicerone deprehen-
dit & Politianus Miſcellaneorum cap. 53. Quibus non ita diſ
ſimile eſt id quod hoc loco fecit Rodolphus. Siquidem uer-
ba Quintiliani quæ citat, non in Corporis proiecti, ſed in ea
declamatione poſita ſunt, quæ hanc proxime præcedit, cui
titulus eſt: Aeger redemptus. ubi hũc in modum orditur pa
ter: Quamuis iudices in tanta malone continuatione iam po
texam nihil ex accidentium meorum nouitate mirari, nul-
lumq mihi reliquerunt impatientiæ genus aduerſa & c. Hu
ius generis & illud, quod cap. 25. Sp. Melij nomen ponit, Pro
Tiberij Gracchi. Id quod facile animaduertet, quiſquis le-

gerit orationem eam Ciceronis in L. Catilina m, ex qua id

æxemplum depromptum eſt. Neq; ita longe hinc diſſidet, qd
E. Iih. cap. 19. à Megara ea dici ait, quæ apud Senecam, non ab
illa, ſed ab Amphitryone dicuntur. Quod genus & alia quę
dam lectori occurrent, quemadmodum ſuis indicabimus lo
cis. Sane ſi quis cenſor accedet tam iniquus, qui eiuſmodi er
gatula uehementius inſectanda ac reprehendenda putet, ei
hoc ego ſolum reſpondero, homines indoctos ad iſthunc er
rare modum non ſolere. Sic & quæ cõtingentia.) Nota ge
nus Iocutionis. Neq; enim uerbum ullum appoſitũ eſt kuie
nominatiuo cõtingentia, niſi quod ſingulis partibus ſua uer
ba apponuntur antecedit & conſequitur. Sic Vergilius, quãa
quam diuerſo caſu:
Protinus Orſilochum & Buten, duo maxima Teucrum
Corpora, ſed Buten aduerſum corpore fixit
Loricam galea mqq; inter, qu à colla ſedentis
Inuenit & læuo dependet parma lacerto.
Orſilochum fugiens magnumch a gitata per orbem
Eludit gyro interior, & c.
Simile eſt huic illud, autore Macrobio: etiamſi Seruius lon-
gum ſubeſſe putat hyperbaton:
Interea reges, ingenti mole Latinus
Quadrijugo inuehitur curru, & c.
Quoniam autem adiunctorum, antecedentium & coenſe
quentium.) Principio explicemus quid ſibi uelint hæ uoces:
Ita plenius intellecturi, quorſum tendat Rodolphus. Anteco
dens eſt, quo poſito aliud quiddam neceſſario ſequitur. Con
ſequens, quod neceſſum eſt eſſe, ſi id cui conſequens eſt præ
ceſſiſſe conſtiterit. Vt, quam peperiſſe conſtat, eam neceſſe
aſt cum uiro conſuetudinem habuiſſe. Adiuncta ſunt, quę ita
aut auteccdũt Ie aliquã: aut ſe qupiu vrant cũ ea eohert:

—

7

IzS RODOLPHI ACGRIC.

unt nulla tamen præcedendi cohærendive aut ſequendi inteꝝ
cedat neceſſitas Ver bi cauſa: Cædem præcedere ſolet uerbo
Yum contentio hhærere, uel uox eius qui cædem feciſie ar
guitur, uel occiſi uociferatio aut ge mitus, uel a ſind quippi-
am hiſce non uſq uequaq; diſſimile: Sequi, fuga, timor, late-
Præ, tr epida ac inconſtans reſponſio: quorum omnium nihil
eſt, quod neceſſitate aliqua cum cæde iungatur: & ramenra
rò ita quiſquam occiditur, ut nthil horum ei cædi adiunétũ
ſit, Ergo quæ adiuncta alij uocant, ea (quemadmoduem dixi-
mus) Rodolphus, partim contingentia, partim applicita uo
cat. Antecedentia autem & coniequentia non putat eſſe lo-
cos diſtinos, eò quòd in omnibus propemodqum locis ra-
lia quædam inueniri queant. Hæc rei ſummaun qua, ut qui-
dem mihi uidetur, non peſſime Rodolphus: etiamſi quædam
obiter interſerit, quæ mihi haud dum ſatis probantur: quæ
ſuis locis non diſſimulabo. Contingentia uerò recte illum
loeum quem adiunctorum ugcari Boethius putauit, intra ſe
claudere uidentur.) Quemadmodum negari non poteſt, ma

ximam adiunctorum partem contineri Ioco cõtingentium:

ita ne id quidem in dubium uocari debet, qn ædam utiq; ex
eis pertinere ad locum applicitorum, quando hæc quoq; ad
iunctorum uoetabulo à Cicerone comprehenſa fuiſſe ipſe te-
ſtatur Rodolphus. Boethij porro non aliam ac Ciceronis de
adiunctis fuiſie ſententiam, id uel hinc liquet, quod is tertio
Topicorum libro, ita imitatus eſt Topica Ciceronis, ut præ
ger exempla nihil quic quã mufaſſe uideatur. Sced quæan
tecedentia & cõſequentia.) Duæ dialecticæ partes ſunt, una
inueniendi, altera iudicandi. Prior inueniendi argumenti ra
tionem ac locos tradit: ac proinde Topice dic itur. Altera fox
mas quaſdam tradit argumentandi, quibus diju dicari ex⸗
pendicq; inuentum iam argumentum poſſit, nominaturq
upITIIN, z* 7 kνρααhoc eſt, à iu dicando. Quæ igitur à Ci
cerone, Quintiliano, & Boethio, in locorum explicçatiõe de
antecedentibus, conſequentibus, repugnantibu sq; præcipi
untur, ea (inquit Rodolphus) ad poſteriorem potius diale-
cticæ partem, quâm ad priorem pertinent; quare non erant
hæc referenda inter locos. Sane Cic ero ipſe paulò minus in
hac uidetur fuiſſe ſententia, ut putarit ea quæ ab ipſo de his
tribus dicuntur, magis ad explicanda formandac;, quàâm
a d inuenienda argumenta pertinere. Verba eius ſic habent:
Cum tripart ite igitur diſtribuatur locus hic, in conſecutio-
nem, anteceſtionem, repugnantiam: reperiendi locus ſim-
plex eſt, tractandi triplex. Hactenus Cicero. Verbm enimue-
o ut altius paplò kæc diſey tia mus, aſcxibam huc aerba i

l

us,

10

re
an
le
lre
ſlan
Uina
Uno

i

Ate

ele
iſe

ir⸗
lte⸗
nltil
nents
l
⸗
ai
lelo⸗
Wa⸗
uc

tEn

munger
ndele
Ublr
ntin
lkte

biſip
s
oeG
C
e
ſ

n

1e

DE INVENT. LIB. I. 139
us Rodolphi, ex cap. 22. de cõtingentibus, ubi inter alia mul
ta: Nec eſt, inq uit, inutile, etiamſi id natura rei non cogeret:
plures tamen eſſe locos, hoc eſt, a ditus & uias unius inue⸗
niẽdæ rei: ut ſi minus unus perducat nos ad id, quod quæri
mus, altero tamen tertiove tentantibus, aliqua parte proce
dat. Hæc Rodolphi uerba ſi uera ſunt, quid tãdem fla gitij ad
miſit Boethius, qui anteced entia quocq; G&cconſequentia unâ
cum repugnantibus, inter locos inſeruit? An non hæc etiam
uiam aperiunt facilius inueniendi? Nonne multa ſunt, quæ
hac ratione fac ilius inueſtigari queant, ꝗᷓ ſi alia uia quæran
tur? Et ut miſſa faciam antecedentia & conſequentia, certe
repugnantia non uideo cur reijciat Rodolphus, eo dũta xat
intellectu, quo eſt hoc noĩe uſus Boethius, uti paulò poſt di-
lucidius explicabitur. Quod ſi uerum eſt etiam animal an
tecedẽs erit ad hoĩem.) Hoc ꝗᷓ ſit uerum uiderit Rodolphus.x
Omnes certe confirmant, hoĩ em eſſe antecedens ad anmimalz
nemo contra, animal ad hoĩem. Neq; profecto uirium quicꝗᷓ
habet, quod affertur de omni animali: quãdo fieri poteſt, ut
idem diuerfſa ratione acceptum. interim antecedens, interim
conſequens eſſe dicatur. Ita homo eſt antecedens animalis⸗
nequit enim homo eſſe quin & animal ſit. Contra, omne ani
mal antecedens ad hominem, ſiquidem nullo modo ſieri p
teſt, uti omne animal ſit, quin ſit etiam homo. Ad hoc quo
pacio diſtinguetur hic locus ab alijs.) Reſpondeat (opinor)
Boethius, non ſe ire inficias, quin antecedentia & cõſequen
tia ſparſa ſint per locos ferme om̃es: ſed eſſe quædam, quæ
facilius inueſtigari queãt, cum his ſignificantur uocabulis?s
quâm ſi alijs eadem uocibus notarentur atq; hanc ſibi cau-
fam fuiſſe, cur diſtinctum iſtis dederit locum, præſertim cum
ne Rodolpho quidem diſpliceat, etiamſi natura rei non co⸗
gat, tamen plureis eſſe locos, hoc eſt, aditus & uias unius
reperiendæ rei. Quod ſi aiat, haud uideo quod dicetur à
ſpecie ductum.) Inuitus facio ut in iſta inquiram ſcrupuloſi-
us, ac uelut cenſoria quadam uirgula quædam notem in ui
xo hoc, quo neminem ego, in hoc duntaxat argumenti gene-
re, maiorem meruiſſe laudem auſim contendere. Sed quem-
admodum in ſpecioſis fere corporibus ſolent animaduerti
quædam, quæ non diſplice ant ipſa quidem, at minus tamen
placent quàm cærera: ita haud ſcio quo modo in uiris etiam
quamlibet dodis, quædam tamen notari ſolent, in gbus &ſi
non aliis, tñ ſeipſis inferiores eſſe uideant᷑. Et quid ſi (quem
admodum ait ille) quandoq; bonus dormitat Homerus?Id
qd koc loco, ut ſi uſquam, Rodolpho accidiſſe mihi nigetur⸗

140 RODOLPHI AGRIC.

Main quod ait, non uidere ſ. e, quodnam argumentnm duca=

tur à ſpecie, ſi id quod affert, ex antece dẽtium loco ductum

clicatur: hoc certe facile re fellat Boethius, ſ dicat nõ eſſe ab
ſurdum, argumentum idem ex diuerſis produci locis, quod
ne ipſi quidem Rodolpho diſplicere, paulo ante docuimus.
Iam quod addit 4 Boethio magnæ infelicitatis damnari an-
tecedentia, quod exiſtimarit perfectam inde depromi argu
mentationem non poſſe: hac part e tantum abeſt, ut ſubſcri-
bam Rodolpho, ut demirer hominem alioqui longe céiligen
tiſſimum hoc loco tam diſſimilẽ ſui eſſe potuiſſe. Certe Boes
thius in ea plane opimone fuit, ut cxediderit ex utriſq, ta m
antecedentibus quâm coniſequentibus, perfecam duci argu
mentationem. Ex antecedentibus hoc modo: Si peperit, cum
airo concubuit: peperit autem, ergo cum uiro cõcubuir. Ex
conſequentibus: Si peperit, cum uiro concubuit, non autem
cõcubuit cum uiro, quare ne peperit quide in. Hæc excmpla
ipſe ponit Boethius Topicarum differentiarum lib. 3 & qui-
Pus facile perſpectu eſt, ſententiam illius eandem plane eiſie
tum ea, quam Rodolphus tribuit Ciceroni. Et ut ſemel dicã
quod ſentio, nihil aliud conicere, cum ex hoc loco, tum ex

alijs quibuſdã poſſum, quã cum hæc ſcriberet Rodolphus;

tum Boethij eum libros ad ma num non habuiſſe: aut certe
aliò feſtinanti, non fuiſſe tantum ocij ut illos e onſuleret: qd
cum ex ijs quæ dixi, tum uerò maxime ex ijs qu æ continuo
ſubiungam, patere poteſt. Repugnantia queq; Boethius, in

quit, uoluit eſſe contraria conſequentium. Quid eunde iſthęe

Rodolphe? Boethius certe repugnantia hunc in modum non
nit, ſed ordine contrario, Repu gnantia, inquiens, contrarxi-
Orum ſunt couſequentia. Verbi cauſa. Contraria ſunt dormi
re & uigilare, ſtertere dormientibus adiundum eſt, quare
Rtertere & uigilare ſunt repugnantia. Rurſus: Prudentia con
trarium eſt imprudentiæ: fraudibus ac impoſturis obnoxi-
uum eſſe, imprudentiam ſequitur: quo fit ut id repugnet pru-
Aentiæ. atq; hoc intellectu cum ſumitur nomen repugnãt iũ;
non uideo cur diſtinctũ ac peculiarem habere locum ea non
poſſint. Sed ut finiam aliquando, hi ſi ſunt errores dicendi;
non tñ id genus errores ſunt, qui inſcitiã arguãt: fed qui ex
pcipiti quadã feſtinatione profecti uideant. Quanꝗᷓ & aliud
quiddã hic mihi uenit in mentẽ, de qᷓ poſtea cap. 27. Hlud hie
dicam, ſummam à me gratiam initurum, ſi quis ſecus habe-

xe iſta oſtenderit, quàâm uiſum eſt mihi, quando nihil mihi

am cer di eſt, quàm ut in omnibus oprime ſenſiſſe uideatur
Rodolphus, cui ego utro tribuo tantũ, ut nunꝗᷓ ipſe mihi cxę
Sam miaus;quam quoties ab eo diſemire res cogit.

—
—

—=
=
E

—
=2

llla⸗

ncea

eſen
CuN/
inlut⸗
Uin⸗
Dln
igen
eloe
Gun
lugt
hkon

Nn.
NI

lzi⸗
Nbnd
tlel

DE INVENT. LIB. I. 141
DE CONTINGENTIBVS
Caput XXI.
imum accidentium genus contingentia dixi
mus, quoniam circa rem contingãt, id eſt, eue
miant, ea quidem conditione, ut ſiue iſta non eueni-
ant, res exiſtere: ſiue res non exiſtat, iſia euenire
poßint. Vt pallor ante ægritudinem. Nam potes&
duis pallere, ut non ægrotet: & ægrotare, ut non

balluerit. Sic iurgium ante cædom: poteſt enim iur

gatus quis eſſe, ut non occiderit: &alius occidiſſe,
qui non ſit iurgatus. Sic forma ad luxuriam. Nam

& formoſus frugi, & deformis potest eſſe brofu⸗

ſus. Miretur fortè quis, cũ uideat pallorem, egri⸗
tudinem, formam, luxuriã, adiacentia eſſe, & iur

gium & cædem actus, quare ea iam contingentia

faciamus: aut quid hoc loco ſit opus, ſi illo ſatis ſis
eruut hæc explicata, Non est ergo nobis ignoran

dum, locorum fines non tam pro rerum uarietate,

quam ex ſeipſis accipiunt, quàm pro habitudine eos
rum quibus applicantur, diſtingui. Sic candor, ad-
iacens e niuis, & coloris ſpecies, & cõtingens pul
chritudinis. Nec es inutile, etiam ſi id natura rei
non cogeret, plures tamen eſſe locos, hoc est, aditus
e uias unius inueniendeæ rei: ut ſi minus unus per
ducat nos ad id quod quærimus, altero tamen ter-
tioue tentgnsibus, aliqua parte procedat. Diff
runs

— 1

Z 75
, Ig ra LV

— 5
—-

. 2

1ÜEei A

343

4(42 RODOLPHI AGRIE.

runt autem à connexis contingentia hag pacto, g
connexa uno ſigniſicantur nomine, quod continuò
ut prolatum est, & eam rem indicat in qua est, &

id quo extra ipſam ess, unde id oritur nomen

N

cum diuitem dicis, accipis ſtatim eũ qui eſt diues,
& diuitias à quibus diues uocatur: ſic cõtra, in di
uitiaru nomine ilicò & opes ipſas, & eu qui poßi
det, agnoſcis. At in contingentibus, uel potius in

Womnibus accidenti bus, neceſſe eſt ut duo confera-
mils, quo ca intelligamus eſſe accidenttia. Nam ſi
aſtutiam per ſe dicas, adiacens uidetur: ſi ſeruum,
connexum erit:ſi coniungas ſeruum aſtutum, con-

tingens ext. Et connexum conne xo contingit, u

tſer

uus diues. Et adiacẽs adiacenti, ut aſtutus medicus.

Et in ſumma, quemadmodi prædiximus, ola quæ-

cunq; huius ſunt generis, ut alterũ ſine altero poſ-
ſit ultro citroq́; eſſe & perire. Non tamen hoc ſic

accipi uelim, ut oĩa quæcunq; ſunt rei contingen-

tia, cõferre putem ad muentionem, aut ad huc lo-
cum credam pertinere. Nec enim excidit nobis id
quod prædiximus, non omnia probandis omnibus
apta eſſe. Verùm illa demũ cõtingentia noſtri ſunt
negocij, quæ uelut indagine ue ſtigijsq; quibuſdam
ad ipſam rem nos poſſunt perducere: cuiuſ modi
ſunt, uel unius efficientis facta, uel ſubiect i unius

adiacentia, uel quæ in eodem ſunt loco, uel te

mpo
re,

lic⸗

e

DE INVENT. LIB. I. 145
ve, uel quomodolibet aliquid commaune intre ſe ha
bent, quo de uno poßit in aliud fieri tranſitio.
Apud Quintiliana itaq; in Mathematico, uir

fortis, hoc ipſum quod fortiter fecit, in argument:

adfert futuri parrieidij, quoniam utraq; ait opus
eſſe impetus & furoris cuiuſd, ut ambo unius ani
mi poßint uideri. Terentius quoq;: Non dubium eſi
(inquit quin uxorem nolit filius, Ita Dauum mo-
dò timeri ſenſi. Nam quid per ſe timor Daui ad nu

ptias filij, niſi id eſſet, quòd omnia communi inter

ĩp/os conſilio agerentur, & eadem oĩa uellent at
nollent Huc pertinet etiam, quod ſolebant qui ac
cuſabant in foro ꝗᷓ maxime premere uitam antea-
ſtam:quod nõ eò modo ſpectabat, ut inuideam reo
con flarent, uerùm quomiã uidebatur animus à quo

illa fuerant profecta, nec à præſentis quoq; ſcele-

ris abhorrere fide. Huius ſunt generis, quæcunque
ſunt monſtra oſtentaq́; rerum, ut defectus ſolis, lu-⸗
næq;, & ſtelle crinitæ, quæq́; alia uel uideri ſolet,
uel audiri: quibus inſignium populorum urbiumũe
clades auguramur. Ita in cæde uultus turbatior,
implicati animi index, minæ, uitata colloquia, ſpre

ti cõgreſſus. In ægritudine uerò, ſpõtanea membro

rum laßitudo, faſtidium cibi, inquietudo peruigi-
liarũ, quæq; reliqua huiuſcemodi rem antecedut.

Ex adiñictis collegit Aſarubal apud Varum fluui

R

144 RODOLPHI AGRIC.
um auctas eſſe copias Romanas, quoniam ſtrigoſi-
ores equos, & coloratiora uideret corpora. Anni-

bal etiam cum exercitum admouiſſet urbi, nondi

fractas eſſe res Romanas, quoniã ager in quo tum

caſtra locauerat proſcriptus ſit, & inuenerit em-
ptorem. Et Quintilianus, non eſſe cæci, aut ſolici-

ti percuſſoris uulnus: quoniam ſolum unum ſit, cer
tioreq́; loco, quàm pro cæci, uel feſtinantis trepida
tione factum. Cicero quoq; Catilinam docet malũ
aliquod publicum meditari, quoniam anguſtia rei
familiaris prematur. Sic ex conſequentibus duci-
tur, ſceleris aliquos agitaſſe conſilia, quoniam di-
ducti non conſtiterint inter ſe uerbis: ſurtum feciſ
ſe, quoniam res inuenta domi ipſius: cædem admi-
ſiſſe, quoniam fugam, uel latebras, uel arma circẽ
ſpexerit. Illa quoq; quæ ?αοτσ dicuntur, id esſt,
conſentanea uel ueriſimilia, huius ſunt loci, quale
e&t, fortem eſſe, quia lato ſit pectore: & quia pau
per ſumptuoſe uiuat, furari: & ſi qua matrona ſo-
la per uiam noctu pergat, mœchu expetere. Signa
quoq; nonnulla poſſunt huc referri: ut futuræ po-
ſtridie ſerenitatis, ue ſpertinus occidentis rubor: &
ſperatæ ſanitatis, oris exulceratio. Pleraq; tamen
uel ad actus, ut uiuum eſſe, quia ſpiret: uel ad eßſ-
cta, ut ignem eſſe, quia ſit fumus, referutur. Quæ
quidem ſi magis latiusũe pateant, quàm ea Nere

ut

—

DE INVENT. LIB. I. 145
adhibentur, communi nomine ſigna uocantur: ut
quod percuſſus ſit, quia cicatricem habeat: potest
enim cicatricem, uel quia ceciderit, uel ex ulcere
habere: & grauidam eſſe, quia tumeſcat uterus, ꝗa
uel ueneno, uel morbo potest tumeſcere. Sin uerò
uel minus pateant, ut ignem eſſe, quia fumus ſit:
poteſt enim et ſine fumo ignis eſſe: uel itẽ ex æquo,
ut fœ tam eſſe quia habeat lac, Teuρα, id eſt, in
dicia uocantur. Ea Quintilianus inter argumenta
non putat habenda, quia nihil post ſe dubij relin-

quant. Quod quidem acutißimo uiro miror potu-

iſſe in mentem uenire. Ergo ſibi nihil oorum, quibus
Mathematici inuenta ſua colligunt, argumentum
eſſet, cum certis & de quibus ambigi non poßit ra
tionibus omnia demonſtrent. Cumq́; id agamus ar-

gumentando, ut quàm minimum dubitandi relin-

quamus locumm, qui pote& fieri, ut qui ad liquidum
indubitatumq́; rem perduxerit, uideatur non eſſe
argumentatus? At nos incerta pleraq; pro manife-
ſtis argumenta ſumimus, quanto melius igitur res
ipſa noſtro conſuluit pudori, ut faciat ipſa per ſe
fidem, ne cogatur in locum eius is qui dicit ſuo ſue
currere mendacio.

Scholia in caput 21.
Vt pallor ante ęgritudinem.) Forte legendum, pallor ad

*gritudinem: ad ægritudinem enim collatus pallor acci-
Gens eſt, ut forma ad luxuriam: quomodo ſi perſona aut re

con-

146 RODOLPHI AGRIC.
gonfer antur, adiacentia ſunt. Neq; tamen eſt diffitendũ Ro⸗
dolphum per cõtingentia facti aut prioris, aut pręſe ntis, aut
inſequentis intelligere circumſtancias: ut præcedentts odi
um ad inſidias, pallor coniuncii ſeu pręſentis ſit. Sic forma
ad luxuriam.) Id eſt, luxum, uicium oppoſitum frugalitati,
ne uulgi more libidinem intelligas. Nes enim excidit no
bis quod diximus.) Huius libri cap. 2. uintilianus in
Mathematico.) Verba Quintiliani eo in locouc habent: Vi-
rum fortem dixit, & parricida m. Vicina ſunt hæc, etiam ut
dilſſimilia: paria uiribus, etiam ut mẽte diſlentiant. Quid em
me aliud notabilem fecit in hello, qu àm quod non parcocg
dibus, cruore non ſatior, exultans iuper ſtratorum corporz
ſtrages, palpantibus adhuc cadaueribus alacer inſiſto? Et
paulo poſt: Cre de pater, & parricidium tam facile eſt qu àm
fortiter facere, cum utrundue de fato eſt. Terentius quo
que.) In Andria. Fluc pertinet etiam, quod ſolehant qui ac
cuſabant in foro)) Haunc morem accu ſatoribus fuiſſe facile
oſtendunt actiones Ciceronis in Verrem: & quod idem au-
tor pro Cælio, plus operæ ſu mit in diluendis ante actæ uitæ
criminibus, quæ in iudicium non ueniebant, quàm in eo,
cuius gratia erat conſtituta quæſtio. Huius generis ſunt,
quæcunq; ſunt monſtra oſtent ac rerum.) Ex his Cicero ar-
gumẽta ducit in Catilinã inuectiua tertia. Aſdrubal apud
Varum fluuium.) Secũdi helli Punici anno 12. Aſdrubal fra-
ter Annibalis cum ingẽti exercitu in Italia m uenit: qui cum
ſe fratri in Vmbria occurſurum illi ſignificaret, eas q; lite-
rxas intercepiſſent Romani, priuſquam ad Annibalem perla
g& fuiſſent: Claudius Nero conſul, non cunctandũ ratus tem
ore tali, neq; expectandum decretum Senatus, cum ſex mi
ſibus peditum & mille equitibus noctu caſtra egreſſus, M.
Liuio colle gæ ſeſe coniunxit, ut nihiltale ſuſpicantem ambo
iunctis uiribus aggrederentur Aſdrubalem. Horũ ergo con
ſunctionem ſubodoratus eſt Aſdrubal ex ijs ſignis, quorum
mentionem facit Rodolphus. Qua de re ita Liuius etus belli
Iib. 7. Moram, inquit, pu gnæ attulit, quòd Aſdrubal proue-
Ktus ante ſigna cum paucis equitibus, ſcuta uetera hoſtium
notauit, quæ ante non uiderat, & ſtrigoſiores equos, mul-
titudo quoq; maior uiſa eſt. Suſpicatus id quod erat, rece-
ptui propere cecinit, ac miſit ad flamen, unde aquabantur,
ubi & excipi aliqui poſſent, & notari oculis, ſi qui fortè ad
uſtioris coloris, ut ex recenti uia eſſent &c. Apud VYarum
ſumen.) Apud Liuium belli Panici lib.v. fit mentio nõ Vari
ſed Metauri: Alter, ingt, in deſtinatis iam inde ante anime
Iatebris ſubſedit, alter per uada nota tranauit Metaurum,
. D Stri⸗

Nl
tigen
sel
form
Allat⸗
lr
Nust
Uteht⸗
lunku
lleĩ
dc
hon
tt
Kcdun
iud
ungti
ihefrn
Nidan
nat
cnenit
3
n,
CCri/
ens,
buu
147

DE INVENT. LIB. I. 147

Strigoſiores.) Id eſt, exhauſtos atq; macilentos. Anni-
bal etiam cum exercitum admouiſſet urbi.) Hac de re hüe

in modũ Liuius, ſecundi belli Punici lib. 6. Minuere, inquit,

etiam ſpem eius & aliæ paruæ magnæc; res: magna illa, ꝗ;
cum ipſe ad mœnia urbis Romæ armatus ſederet, milites
ſub uexillis in ſupplementum Hiſpaniæ profectos audiuit:
parua autem, quòd per eos dies eum fortè agrũ in quo ipſe
haberet caſtra, ueniſſe, nihil ob id diminuto precio, cognitũ
exX quodam captiuo eſt. Et Quintilianus, non eſſe cæci aus
ſoliciti percuſſoris uulnus.) Locus eſt in declamatione ea,
cui titulus eſt, Paries palmatus: Cicero quoq; Catilinã.)
Cicero prima oratione in Catilinam meminit quidem non-
nihil de difficultate eius domeſtica: & in ſecunda enumerãs
genera hominum eorum, ex quibus Catilinæ conſtabat ex
ercitus, omes fermè illos egeſtate rei familiaris laboraſſe
oſtendit. Nuſquam tamen (quod ſciam equid em) anguſtians
rei familiaris in argumentum aſfumit, ut oſtẽ dat publicum
aliquod malum illum meditari. Iam & quæ imoôræ dicun-
tur.) Cicero in Partitionibus, 1° imèr ueriſimilia uocat:

7 7 1“ααπÜρ propriam rei nota. Ea Quintilianus inter ar

gumenta) Quintilianus lib. 5. non tantum ſigna neceſſaria,

ſed & ea quæ neceſſaria nonſunt, eſſe argumenta negat: ſe d
argumentis ſane inualidis. Nam quod ait, ubi ſint ſigna in-
dubitat a, ibi quęſtionem non eſſe: id ego iudico non uſque-
quaq; eſie uerum. Tametſi enim, poſteaquam ipſa cognitz
fuerint, nihil poſt ſe dubitationis relinquant: tamen quam-
diu iudex nondum de eis eſt factus certior, utiq; quæſtio ae
controuerſia eſſe poteſt. Quod autem ſubdit, ne dubia qui⸗
dem ſigna argumenta eſſe, propterea quòd ipſa argumentis
indige ant: id quoq; quàm ſit innali dum, liquere uel hinc pO
teſt, quod ex pleriſq; argumentorum locis eiuſmodi quxæ⸗
dam adduci ſolent, quæ parum habitura ſint uirium nili ali
unde corroborentur. BErgo ſibi nihil eorum.) Rurſum ſibi
dixit, uhbi alius (haud ſcio an rectius) ei aut ipſi dixiſſet,. Et
Quintilianus inter argu menta.) lib. 5. cap. 1.

DE NOMINE REI
Caput XXII.
Omen quoq; rei rect è mihi inter accidetis
conferri uidetur. Nec enim est aliud nomẽ,
K 2 guam

Sfz 2 :
25

148 RODOLPHI AGRIC.
qudm uox ad rem ſignificandam conſenſu hominin?
mſtituta, quod, ſi quid aliud, uel maxime accidenti
um naturã habere mani feſtum ect. Nam & rei an-
tequam fit, & poſtquam fact aeſt, nomen eſt, &ali
ud quoq; nonnunqua eiuſdem rei nomen est: ut Ko
mulus poct mortem dictus eſt Quirinus: & apucd l
poëtas, Hippolytus, poſtea quàm redditus à Palla-⸗ m
de ec uitæ, Virbius. Cicero quidem ab Etymolo-
gia, hoc est (ut ipſedixit) uerbum è uerbo, i ueri m
loquio:ut aptius & mollius butauit, à notatione: ut s
mualgo dicimus, ab interpretatione nominis: ſepara ⸗
.— . rtrium locum deſcripſit. Quod fieri poſſe nõ abnuo. gl
& nõnunquam argumenta inde duci apertius est, yr
quam ut oſtendend ſit. Vnde W multa in nomen te
Verris cauillatus ect, & in Chryſogonũ pro Sex. e,
Roſcio. Et facetè dictorũ crebra ſumitur occaſio: iit
ut Auguſtus de eo, qui loci paternæ ſepulturæ ara qr
bat: hoc(inquit) est patrem colere. Et qui filios ex eii
ancilla ſuſcipiebat, dictus eſt uerus familiæ pater. t
Quòd añt locum nomini inter ea quæ ſuut in ſub? u
ſtuntia fecerint, non uideo quam rationem ſint ſeeea in
ti: cum rerum apud oẽs gentes eademi ſit ſubſtãätia, iqn
noĩa diuerſa. Quinetiã & apud eoſdem populos, l
idem nomen, perſæ pe aliud apud maiores, aliuck ie/
apud poſteritatem ſignificet. Vt latro priſco ſermo . e
ne, g mercede militaret, ſignificabat: Hoſtis, qulod ag

/

DE INVENT. LIB. I. 149
nunc peregrinus: & parricida, quiſquis hoĩ? em ne-
caſſet: hodie quid ſignificent, nemo neſcit. Ad hæ
ut quædam interpretationes conueniant, ut toga à
tegendo, & dux quia ducat, & quia regat rex: ita
pleræq; aut in aliquo nõ cõueniunt, aut diſcrepãt
omnino. Prætorium à prætore dici manifeſtu est:
tamen & in caſtris ubi conſul tendebat, & in ciui
tatibus itemubi ius reddebat, dicebatur prætori-
um. Sic codicis & libri noĩa ſi reddantur origini-
bus ſuis, neutrum hodie cõgruet ei quod ſignificat:
quorum alterum à caudicibus, hoc eſt, tabulis du-
ctum est: alterum ar boris ſignificat corticem: his
primum mat erijs rudis uetuſtas ad inſcribendas li-
teras uteretur. Quamobrem cum ex his liquere ui
deatur, nequaꝗᷓ nomen inter ea quæ ſunt in ſubſtan
tia numerari poſſe, non mueni quem ſibi locum pu
tarem uerius magisq́; è natura ſua conuenire. Vſus
eius nõ ſimplex esſt: Quandoq; enim ex ipſa ui aut
interpretatione nominis: Vt qui dicat, animam cõ-
ſtare ex aère, quem inſp irando haurimus: quoniä
anima, quod uentum ſignificat, ſit uocata. Sic pecu-
niam in inſtrumento domeſtico eſſe, ꝗa ipſa inſtrua
tur domus. Alius esd uſus, cum ducimus e ιιο
l, id est, agnoĩ atione, uel (ut uulgo loquimur)
ex æ&quiuocat ione argument. Vt expetendas eſſe
humanitatis artes, quia nihil tam propriu ſit homi
K 3 nis,

So RoDOLPHI AGRIcC.
nis, quà m ipſa bumanitas. Et peſßime facere ꝗᷓ ple

bem contra patres concitent, quoniam nullum in

terris nomen uenerãdum magis ſit, quàm patrum.
Et Iſocrates in Helenes laude, pulchritudinem in-
quit admirãdam maxime, laudãdamq́; eſſe: eiusq́;
inter reliqua ſignum facit, quòd uirtutem maxime
probamus, quoniam pulcherrima rerum ſit oĩm.
Facile est perſpectu, quomodo humanitatis, & pa
trum, & pulchritudinis nomen in diuerſas flecta-
tur ſignificatiões. Quod ſi occultius fiat, aut rebus
in idem tendentibus, captioſa ſit argumẽtatio. Sin
apertius, in ridiculum perſæpe euadit. Vt certam
eſſe progeniem Aeneæ Neronem, quoniam patrem
Aeneas ſuſtulerit, Nero matrem. Sic & in eis quæ
paulò ante diximus, in quibus colendi & familiæ
nomini ambiguitas (quemadmodi hic quod ſuſtu-
liſſe dicitur) cauſam ridiculo præbent. Alius præte
rea est huius loci uſus, cum translato nomine, dein
de ducimus ex re, non qua in loco, ſed quam pro-
prie ſignificat, argumentum. Quale est apud Oui-
diu: Quis enim celauerit ignẽ, Lumine qui ſemper
proditur ipſe ſuo? Ignem pro amore poſuit:deinde
ex lumine argumentatur, tanquam de uero igne lo
queretur. Sic apud Terentium Phormio: Hiſce ego
dict is illam tibi tam incenſam dabo, Vt ne reſtin-
guas, lachrymis ſi extillaueris: incenſam pro ira-
4

m
ſe

gu⸗
tel

10
int
lun
rei

lue
tas
aur
tum

bit,

run
ſitis.
lert
tihe
lecal
Ari
Ulltu

⸗

DE INVENT. LIB. I. IFI
ta dixit: deinde reliqua ſubiecit, uelut uere arden-
tem crederet. Ergo propter eas quas dixi cauſas,
nomen ab eis quæ in ſubſtantia ſunt remoui: protu
liq; iudicium meum, quorum diuerſa ſi quis puta-
bit accedere propius uero, nihil obſtabit, quo mi-⸗
nus non me, ſed quæ credat optima, ſequatur.
Scholia in caput 22.

Romulus poſt mortẽ dictus eſt Quirinus.) Seruius grꝗ-⸗
maticus Romulum ait dictum eſſe Quirinũ, quod haſta uti
ſoleret, quæ Sabinon lingua curis diceretur: uel quia Gręi
uoipvop regem uocent Plutarchus in uita Romuli alias quo
que cauſas quaſdam nominis huius affert. Sed longum ſit
referre hic omnia, Vide Ouidium Metamorphoſeos lib. 13.

Et apud poetas Hippolyrus.) Hunc ab equis diſcerptuns

Diana Aeſculapij opera in uitã reſtituit, ac deinde Virbium
cju aſi his uirum iuſſiit uocarxi. Autor Seruius ſuper illud ſe-
ptimo Aeneidos: =
Ibat & Hippolyti proles pulcherrima bello.
Virbius &c.

Cicero quidem ab etymologia.) Locus eſt apud Cice-

vonem in Topicis. Vnde & multa in nomẽ Verris.) Quem
interim Verrem dici ait, quòd omnia uerrat: interim ma-
Ium ſacerdotem uoc ari à Siculis, qui tam nequam ſibi Ver

xem reliquiſſet. Et in Chryſogonum pro Sexto Roſcio.)
Verba Ciceronis in ea oratione hæc ſunt: Venio nunc ad il-

lud nomen aureum Chryſogoni, ſub quo nomine tota ſocie
tas ſtatuitur & c. Eſt autem Chryſogonus appellatus quod

aurum undecunque pariat. Nam Xpρs aurum eſt, yoyv fc⸗=⸗

tum. Auguſtus de eo, qui locum paternæ ſepulturæ ara-
bat.) Hunc Vectium quẽ dam fuiſſe autor Macrobius libro
Saturnaliorum ſecundo, cap. de iocis ac reſpõſis Auguſti Cę
ſaris. Et qui filios ex ancilla ſuſcipie bat.) Hic quiſnam
fuerit, haud dum legiſſe memini: iocus eſt in nomine pa-

tris, etiamſi Rodolphus, non in patris, ſed in familiæ nomi-

ne cauſam ridiculi ineſſe exiſtimat. Quandoque enim ex
ipſa ui nominis.) Sic Cicero in Antonium, ex nomine ipſo tu
multus oſtendit, tumultum ſine hello eſſe non poſ’ſe. Quo
niam anima quod uentum igniſteat uocata.) Vergil. in. 8.

152 RoODOLPHI AGRIC.

Quantum ignes animæc; ualent. Et Horatius: Impellunt ani

mę lintea Traceęg. Dixit & Plautus: Ne quid emittas ammęg,

id eſt, ne flatum uentris. Porro Diogenes fuit, autore Ariſto
tele, qui cenſeret animã eſſe aerem. Ex homonymia.) Ari
Ktoteles in Categorijs ⅛ανα, αο, ντο, α οααο
ä
Homonyma dicuntur, quorum ſolum nomen commune eſt,
ratio autem eſſentię, quæ ſecundum id nomen datur, diuer-
ſa. Eſt ergo (ut apertius dicam) homonymia, quoties uno no

mine res diuerſas ſignifica mus, ut taurus, gallus, aquila.

Expetendas eſſe humanitatis artes.) Hæ ſunt illæ ipſæ,
quas ingenuas, liberales q; uocamus. Nam humanitas, inte-
rim OXοαυαιιαααtrim eam quam αραιρ Græci uo-
cant, id eſt, eruditionem ac liberales diſciplinas fignificat-
Lege Gellium lib. 13. cap. 16., Plebem cõtra patres.) Patres
qui fuerint apud Romanos, explicat T. Liuius libro ab Vr⸗-
be condita primo. Et Iſocrates in Helenes laude.) Extat

hodieq; hæc oratio Iſocratis de laudibus Helenæ. Fecit eaam

Latinam lohannes Petrus Lucenſis. Certam eſſe progeni-
em Aeneæ Neronem.) Suetonius autor eſt, poſteaquam iuſ-
Iu Neronis occiſa eſſet Agrippina ipſius mater, tum hos in
illum uerſus euulgatos fuiſſe: Quis neget Aeneæ magna de
ſtirpe Neronem? Suſtulit hic matrẽ, ſuſtulit ille patrem. Ae-
neas patrem Anchiſen ſuſtulit, cum impoſitum humeris ex
incenſa iam urbe exportauit. Nero autem ſuſtulit matrem,
cum occidendi eius mandatum Aniceto dedit. Apud Oui-
dium.) In epiſtola Paridis ad Helenem. Apud Terẽtium.)
In Phormione, ubi minatur Phormio ſe Nauſiſtratam uxo-
xem Chre metis ita incenſurum ira, ut à marito ne lachrymis
quidem ac fletu ea ira reſtingui poſſit. Perſtat autem poe-
ta pulchre in eadem metaphora uerbis incendere & extin-
guere.

DE PRONVNCIATIS
Capuat KXIII.

cum, qui ſumitur ex eis, quæ quiſquam de
X „ .
re propoſita uel dixit, uel(quod perinde est)
ſenſit, eum quidam à iudicio, nonnulli ab autorita
te, Cicero teſtimonia uocauit, Ariſtoteles, & itidẽ
. quan

⸗

DE INVENT. LIB. I. I3

quandoq; Cicero, & Quintilianus probationes in-

artificiales dixerunt. Nos (ſi quicquam nobis poſꝛ
tantos uiros licet) pronũciata appellare maluimus
quoniã reliqua noĩ a adductiora erant, & ab arte
(quatenus ad noſtrum utiq; inſtitutũ pertinet) non
credidimus ſemouenda. Pronunciata aut dicimus,
quæ quiſquã ulla de re, ut affirmaret aut negaret,
est elocutus. Ea quidem(ut modò diximus) Ariſto-
teles, quiq́; ipſum ſecuti ſunt Cicero & Quintilia
nus, remota dixerunt ab arte, exemeruntq́; numes
ro locorum. Quapropter ne cui negligentius uideA
mus uel imperitius feciſſe, g cõij ciamus illa in hune
locu, ſacti noſtri paucis reddenda nobis eſt ratio.

Si quis igitur teſtimonia, id e, quæcunq; aliquis

ea de re, de qua diſſerimus, dixit, ſic accipiat, ut in
ter diſſerendũ tractantur à nobis, fideiq;; parãdæ
ſunt inſtrumentu: non uideo qui minus iſta cõtinean
tur arte, ꝗ reliqua cuncta, quæ uel frcta ſunt re-

rum, uel contingentia, é quibus argumenta ſuman

tur. Cumq́; ea, & quæri à dicentibus, & inueniri
uideamus, & alius alio melius & cõmodius eis uta

tur:conſtanter ipſa & artis, & huius eſſe loci, con

tenderim Ariſtotelem uerô, quiq́; alij autores iſta
tradidere, credo equidem ſenſiſſe arte carere teſti
monia, non quatenus à diſſerente confirmandis ad
feruntur rebus, ſed ut ab eis ipſis quorii ſunt teſti-
k 5» mao-

.

IWGA4 RODOLPHI AGRIC.
monia, præſentem in rem dicuntur. Boro namèᷣ
& ciuilibus attribuerũt ea certaminibue. Et teſtis
ſane oratio, in quantum probatur ab ipſo res, nihil

ad diſſerentis rationem pertinet: nec iam ut inueni

endi argumenti locus poteſt accipi, cum non dicen
tis arte, non argumentatione, ſed etiam qui dixit

tacente, hæc peragatur probatio. Sic tormenta, ſic

chirographa, ſic leges, ſic plebiſcita, quæ ad rẽ per
tinent, non oratoris expectant uocem, ſed ipſi ſibi
iudices oculis, auribusq; faciunt fidem. Non magis

ſunt itaq; diſſerendi artis iſta, qudm ſi quis cum

multa ſe pro Republica pertuliſſe dicat, idq́; pro-
bare uelit, diducta ueſte, ſilens demõſtret in aduer
ſo pectore cicatrices, & conſpiciendum concionis
oculis, id quod erat animis probaturus, oſtendat.
Quando uerò in orationem ſibi aſſumit iſta, qui di
cit, tum artis eſſe declarat eorum, qui uel in ſcho
lis eruditionem tradut, uel in publico de ciuilibus
negocijs diſputant, labor quem ſumunt: quo uel cò
futent eos, qui diuerſa dixerlt: uel eorum, qui ſe
cum ſenſere, uerba cõfirment. Quinetiam tradita
ſunt ab autoribus præcepta teſtium interrogan⸗
dorum, & aſtruendeæ teſtimonijs infirmãdæq; fidei,
prout res popoſcerit, ratio monſtrata: & teſtium

quoq; æditæ ſe orſe mm interrogationes, & confuta-⸗

tiones ipſorum, & aſſeuerationes perpetuarum
ora⸗

DE INVENT. LIB. I. is

orationum monumentis comprehenſæ. Qui potest

ergo fieri, quod arte ſit traditum, quod præſcripto

tractetur artis, ut id eſſe poſßit ab arte ſemotum?

Niſi ſine arte credimus dixiſſe Lucanum:Quis iu⸗
ſtius induat arma. Scire nephas, magno ſe iudice
quiſq; tuetur. Victrix cauſa deis placuit, ſed uicta
Catoni:cum diuinum & humani teſtimonium pa-
riter ſit una argumentatione complexus. Ad artem
pertinent igitur (ut ſemel finiam)teſtimonia, quo-
ties ex ipſis à dicente, non per ipſafit à teſte pro-
batio. Sunt ergo pronuũciata omnia, aut diuina,
aut humana. Diuina ſunt, quæcunq; Dei uel numi

nis uoce proferuntur: ut quæ per quietem, quæq

locis ſacris, aut uiris flagrantiore diuinorum amo
re af flatis, aut poſtremorum etiam nonnunquam
ſcelerum obnoxijs territamenta ſolẽt reddi, quæ-
que item diuinarum rerum miniſtri ſacerdotes ua-
tesq;, uelut interpretes, & cœleſtium arcanorum
conſcij, prædicant. Humana ſunt, quorum prima
es&t à nobis origo. Quæ uel in ſcriptis ſunt poſita,
ut chirographa, inſtrumenta, epiſtolæ, libri: uel in
oratione, eaq́; uel libera, ut laudationes, res iudi-
dicatæ, dicta teſtium, pacta, conuenta: & do-
ctorum, clarorum, aut magnorum uirorum ſen-
tentie, & rumor, famaq́; populi, uel in orati-
one expreſa:aut religione, ut iurata: aut tormen-

156 RODOLPHI AGRIC.
tis, ut quæſita. Videtur hic locus ſimilitudinem
quandam habere illorum, quæ ſuperius uocauimus
connexa: quoniã ab oratione res uel dicta uel pro-
nunciata dici potect: eſtq; extra rem oratio. Ve-
rùm hoc interest, q (quemadmodu cum de cõnexis
loqueremar diximus) neceſſe eſt, connexa ſi tueri
nomen ſuum debeat, ſimul utraq; eſſe: quod in pro
nunciatis nõ euenit:nam dicimus de re aliqua, quã
do non e&t ipſa:dicimus etiam ueluti de re, quæ ta
men ipſa non modoò non est, ſed ne fuit quidem un-
quam, nec unquam eſt futura. Quo facile perſpiciv-
tur, & poſſe rem ſine oratione, & orationem ſine

re eſſe, & pronunciata recte inter accidentia no-

merari. Itaq; ſunt etiam & antecedentia pronun-
ciata, ut prædict iones uatum, famæ expectatio. Et
conſequentia, ut rumor opinioq; de rebus ad poſte

ritatem diffuſa. Et adiuncta, ut laus uituperatioq;

extantium, & iacta in omnem partem de præſenti
bus uerba. Poſſunt etiam inter pronunciata nus
merari quædam, quæ nõ in oratione, ſed in re ſunt
poſita, qua quid dicere quis uelit, ſignificat. Vt qui
interrogatus, qualis eſſet hoĩ m uita, cum parum-
per ſe oſtendiſſet ſubitò abſcondit: quod ſolum in
eius locũ fecit, quo ualebat breuẽ eſſe ipſam pro
nunciare. Et Tarquinius Superbus, cum eminentio
ra papauerum capita baculo decuteret, non dixit

qui⸗

u
eſt.
Inſt
gu—
zite
ſecu
ade
con
ſux
cio
exe
nob⸗
ifei
omni
Moni.
ſleran
Utem
laten
Mto,
4 ⸗

RH ind

giu
ſch

6

DE INVENT. LIB. J. vFS„

qu idem, ſed ſigno quocunq; potuit pronunciauit,

primores Gabiorum à Sexto filio auferri debere.
Nobiſitas quoq; huius loci eſſe poterit, quandoqui
dem non aliud eſſe uidetur, quàm uel maior uir⸗-
tus uel opes, uel res geſtæ, fſama hominum celebra
ta. Diuerbia etiam, ut: Ne quid nimis. Modus opti-
mus. Tempori ſeruiendum: quæq́; alia huius gene-
ris publico hominum iudicio firmata ſunt, & lo-

cum habent teſtimoniorum, non miuria quis nume
rauerit in pronunciatis,

Scholia in caput 25.

Ariſtoteles, & itidem quandoq; Cicero & Quintilia⸗
nus, probationes inartificiales dixerũt.) Locus Ariſtotelis
eſt 2. lib. Rhetoricorum, Ciceronis in Topicis, Qinrültani
Inſtitutionum lib.5. cap. I. Porrõ non ſine cauſa ait, & iti dem
quandoque Cicero. Is enim & ſi in Topicis hunc locum eſſe
ait expertem artis, tamen 2 lib. Rhetoricorum diuerſam eſt
ſecutus ſententiam, quo in loco ſic hahet: Accedunt autem
ad coniecturam ſæpe quæſtiones, teſtimonia, rumores: quæ
contra omnia uterq; ſimili uia præcecprorum torquere ad
ſuæ cauſæ commodum debebit. Nam & ex qu æſtione ſuſpi
ciones, & ex teſtimonio & rumore aliq uo, pari ratione, ut
ex cauſa aut ex perſona & ex facto dua oportebat. Quare
nobis & ij uidentur erra re, qui hoc gnus ſuſpicionum ar-
tificij non putant indigere: & ij ꝗ alier hoc de genere ac de
omni coniectura præcipiendum p-fant. Si quis igitur teſts

monia.) Hoc dicit; teſtimonia pronunciata bifariam cõ

ſiderari poſſe:primum, qua Aus ab illis ipſis, quorum ſunt,
in rem præſentem dicunte⸗ actenus ea arte carere. Deinde
quatenus Orator ea aliue ſumnpra⸗ ſuo accom modat pro-
poſito, qua ratione uti? & iſta ſub artem cadere, Id quod
& Quintilianum ſenec uerba eius plane oſtendunt, Libro
enim quinto, capi- exemplis, ſic habet: Nonnunquam cõ
tingit iudicis aut aduerſarij, aut eius, qui ex diuerfo
agu, dictũ ali: d aut factum aſſumere, ad eone, quæ aueen⸗
. imus

*

vF8 RODOLPHI AGRI-e.
dimus fidem. Propter quod fuerunt, qui exempla & has an
toritates probationum inartificialium eſſe arbitrarentur,
quod ea non inu eniret Orator, ſed acciperet. Plurimum au
tem re fert. Nam teſtis, & quæſtio & his ſimilia, ce ipſa re,
quæ in iu dicio eſt, pronunciant. Extra petita, niſi ad liquam
ꝓrælſentis diſceptationis utilitatem ingenio applicantur, ni-
hil per ſe ualent. Sic Cherographa.) ad hunc modum ubiqe
A Rodotpho id ſcriptum reperitur per uocalem ſecundâ non
primam, poteſt enim diphthongus modò in ſecundamuo-
calem, modò in tertiam uerti, ueluti in ρα & πͤττπσια
ſit. dicuntur em̃ latine platea & Darius uocali utrobiq; exf
ſtente longa. Sic ſi quis diducta ueſte ſilens demõſtret.) Hi
ſtoria hæc eleganter explicatur apud Fah. lib. 6. ca p. 2. Simile
extat apud Iuſtinum de Piſiſtrato lib. z. qui hoc pacto tyrãni
dem inuaſit. Quin etiam tradita ſunt ab autoribus.) Cice-
xo lib. 2. Rhetoric orum. Quintilia nus lih. 5. cap. 7. Niſi ſine
arte credimus dixiſſe Lucanum. Quis iu ſtius induat arma?)
Dirfic ile iudicatu eſt (inꝗt Lucanus primo Pharſalię libro)
uter iuſtius ad gerendum ciuile bellum arma induerit, Cæ
ſar ne an Pompeius, cum magno uterq; iudice cauſan fuam
tueatur. Cæſaris enim cauſam niſi probaſſent dij ipſi, nunꝗqᷓ
illorum benignitate uiciſſet. Contrà Pompeius, nõ modò ap
pꝓrobatorem, ied adiutorem etiam habuit cauſæ ſuæ Catonẽ
Vticenſem, hominem tam integrum, prudẽtemq;, ut haud ſci
as, huic ne an dijs ipſis credendum ſit. Simile quiddam apud
Ciceronem eſt pro Q. Ligario: Princi pũ, inquit, dignitas erat
pene par, non par fortaſſe eorum, qui ſequebãtur: cauſa tam
dubia, quod erat aliquid in utraq; parte, quod ꝓbari poſſet:
munc melior certe ea iudicanda eſt, quam etiam dij adiuue
runt. Sunt ergo pronunciata omnia, aut diuina, aut huma-
na.) Vide Ciceronem in Partitionibus, atq; item in Topicis,
&Wquęg Fabius Qumntilianus habet de autoritate lib. 5y. Vel
in oratione, eaq; ue libera.) Liberam orationem hic eam in
telligit, qu æ libere accitra coactionem omnem profertur.
Expreſſam, ad quam uatνο coactiõe quadã compellimur.
Fitqᷣ hæc expreſſio duobe⸗ modis, religione & tormentis.
Religione, cum quis iureiura qo ad dicendam ueritatẽ adi
Eitur. Tormentis, quoties απιςσ παιrd cruciatu ueritas expri
mitur. Iuratam deniq; orationen,„a, quæ à iurato dici-
tur. Quæſitam, quæ per quæſtionec tormenta elicitur. De
quibus omnibus multa Fab. Quninttens lib. 5. circa princi
pium. Vt qui interrogatus, 4 ualis e. hominum ufta. 5
Multa apud autores paiſtim leguntur de trataς uitæ hu
manæ, dum alij bulla, alii fumi umbra, aln lonen m quod-

X

e⸗

Mius

DE INVENT. LIS. n. i;

ſam umbræ eſſe hominẽ dicunt, ali arborem folijs ac fron

AAtbuas comparant. Elegans ea de re præfatio eſt apud Plini

um in lib.7. Id de Pythagora proditum eſt memoriæ. Vide

Brospmnaſmars Aphtonij. capite p Xp&αs. Et Tarqui
uperbus.) Hiſtoria eſt apud T. Liuium lib. I. ab Vrbe
condita. Diuerbia etiam.) Quæ & prouerbia, & adagia,
parœmias dicimus. Sed de his locupletiſſime Eraſmus.

DB COMPARATIS
caput XXlIIII. —

rr —— 7

6 Pa kate frequens eſt, & magno uſui „be ., e .

toribus locus. Paratus enimfere & ad mant

ect. Et quoniam ex ijs ſumitur, quæ non alte ſunt
eruẽda, ſed propemodum nota ſuut, atq; cãſpicuas,

etiam expeditam proinde uim habet ad rudiores
animos permouèdos. In nomine uerò nõ uſque-

quach conſentit uſus. Namq; apud poëtas compa-⸗

rationem uocant grammatici, quam nos ſimilitudi .»
nem dicimus, quale et: At ueluti magneo in populo
cum ſeæpe coorta est Seditio, & quæ ſequuntur.

Notus est enim apud Vergiliũ locus. At quam com

parationem nos, illi plerunq; exempluũ dicunt: quo
nomine utitur & Ariſtoteles. Et est ſane exem-
plum inter comparata, ſed non omnibus comparaæ
tis conueniet hoc nomen. Quamuis enim illud apud
Ciceronem: An uerò uir amplißimus, P. Scipio pon
tifex maximus, Sp. Melium mediocriter labefa-

ctantem ſtatum Reipublicæ priuatus interfecit,

L,uerò Catilinam, orbem terrarum cæde & incen

„ 2 5 .

I6o RODOLPHI AGRIcC.
dijs uaſtare cupientem, nos conſules berferemus?
ATuis enim illud, inquam, exemplum ſit, non tamen
iſtud quod ſubijciemus dici poterit exemplum: Ego
te conſulem putem, cum tu me non putes conſula-
remeEt apud Quintiliani in milite Mariano: Tu
ſi tribunus eſſes, hoc feciſſes? ſi miles, hoc tuliſſes?
comparatiõem fieri certum est: probare enim uult,
quia aduerſarius, nec ſi tribunus fuiſſet, hoc cona-
ri:nec ſi miles, hoc perpeti uoluiſſet: ergo nec illum
tribunum, qui occiſus est, id debuiſſe tentare: nec
militẽ qui occidit, perpeti. exemplũ uerò iſtud eſſe
nemo dixerit. Nam illud multo apertius apud Ver
gilii: Captiq́; dolis lichrymisq; coacti. Quos
neq; Tytides, nec Lariſſæus Achilles, Non anni do
muere decem, no mille carinæ. Indignitas rei cõpa
ratione, nõ exemplo colligitur. Hoc enim uult effi
cere poëta, indigniſpimum fuiſſe, capi unius frau-
de & artibus eos, quos nullæ uires ſuperare potu
erunt. Explicemus ergo quid differant comparatio
& exemplum: quomodo item à comparatione ſi-
militudo diſcernatur. Cõparationem uocamus, cum
duo aut plura in tertio aliquo conferuntur, quod
commaune ſit eis:ut Catoni licuit ſequi bellum ciui-
le, ergo & Ciceroni licebit ſequi. Commune ec&t hic

ambobus, ſequi bellum ciuile. Exemplum est ſpe-
cies quædam comparationis. Est enim uel aliquid

ma⸗-

641

— PE INVENT. LIBER I. 165
iu maius, uel par, uel minus quod ad imitandum, uitan-
in dum ue ſumitur. Eſtq; ea non ſolum huius loci, ſed
riy etiam a ſpecie ducitur ut apud Lucanum: Omnisq;
.R poteſtas impatiens conſortis erit. Subijcit: Nec lõge
IIIfactorum exempla betantur. Fraterno primi madue
runt ſanguine muri. Romulus enim & Remus, pri-
Ml, mi Rome reges, oſlendunt regnum non poſſe in con-
u⸗ ſortium mitti. Et à coniugatis etiam prædiximus du
ci. Similia ſunt, quando iunguntur aliqua, non in ter-
me tio, quod ſit ambobus commune (quemadmodum fit in
comparatione) ſed utrunque in Fesule,duera Juem
yadmodum hoc in iſto, ſic illud ſe habet in illo. Vt ſi di
cam: quemadmodum uaſcula oris anpuſli ſupberfu
IJum humoris reſpuunt copiam, ſenſim autem inſtil-
ilUauntibus replentur: ſic tenera puerori ingenia, gran -
jaia non percipiunt, modica & uiribus ſuis apta com
“ modius addiſcunt. H ic uaſcula oris arcti, & minora
Iuerorum ingenia conferuntur, non in uno aliquo:
ſed illa in eo quòd eſt, non admittere ea, quæ impe-
tu ſuperfunduntur: hæc in eo, quod difficiliora ſu-
bit nequeunt amplecti. Ducitur omnis compoa-
,l ratio, aut a maioribus, aut à minoribus, aut à pari-V Prn

i⸗ buz. A maioribus, ut rex non potest, ergo nec miles: 7,. 4c ,
bie· O auſus est uulnerare, ergo & maledicere. A mino- ð
ſe⸗ ribus, ut diuerſo, miles potest, ergo & rex poteſt:
O non eſt auſus maledicere, ergo nec uulnerare est
9 J vauſus.

1e2: RODOLPHI AGRIC.
auſus. A paribus: ut, ſi potuit manes arceſſere coniu
gis Orpheus: Si fratrem Pollux alterna morte rede-
mit, quid Theſca magnum? quid memorem Alcidẽs
Ex bis enim colligit Aeneas, ſibi quoq; ad inferos ius
eſſe geſcendere, quoniam par illis: & mihi, inquit, ge
nus à loue 4 ummo est. In inueniendis autem iſtis ad
ea præcipuè reſpieiendum est, quæ eiuſdem ſunt ge-
neris, cum eo quod nostri eſt propoſiti. Neque emim
quicquid quomodolibet maius erit: nec ſi quid par
aut minus, ad hunc locum pertinebit, ut ſi de eruditi-
one quæ ratur, nõ in hac parte rex maior erit plebe-
io.: ſed magiter diſcipulo, & exercitatus rudi. Sic ſi
quæ retur de regum uiribus: non qui maius ſaxum
tollere, aut grauiorem perſerre poterit laborem, ma
ior erit, ſed cui opes ampliores, cui numero ſior popuꝝ
larium manus. Cum dixerim autem comparatio-
nem in uno fieri, quod ſit comparatis commune: nolo
quenquam id fallat, quòd nonnunquam eis quæ com⸗
parantur, ſua ſingulis tribuuntur propria, ut ſi Di-
donem decet habitare Africam, decebit & Aeneam
petere Italiã. Quang uã alit non in uno proximo con
feruntur iſta, nõ tamẽ argumentãdi uis in ſingulis eſt
poſita, ſed in communi, ꝗ iſta coniungit. Neq; enim
boc nititur Aeneas, q; uel Dido in Africa habitet, uel
ipſe Italiam petat, ſed eo ꝙ ſubijcitur apud poëtam:
Et nos fu extera quærere regna. ut ſit argumenta-
tio⸗

pDrf INVENT. LIBER I. 165

tionis huius iſte uelut neruus. Didonem decuit pere-

grina regna quærere, ergo Aeneam itidem decebit.
Sic etiam Iuno: Pallus ne exurere claſſem Argiuum
potuit: & quæ ſequuntur. Deinde ſubiecit: Ast ego

una cum gente tot annos Be lla gero. commune ambo

bus quo Iuno nititur, eſt ulciſci inimicos: ut ſi Pallas

potuit ulciſci inimicos ſuos, & lunopoterit. Cauſa

uerò propter quam ſic diducutur iſta potids, quàm
commune in utriſq; bonatur, non est negligenda no-

bis. Quanquam in nonnullis ad eloquendi magis, S

inueniendi rationem pertmneat:in pleriſq; tamen præ
ripua eſt & acris in iſtis inuentio. Primum quod la-
tius & mins dialecticè, hoc eſt, perplexè, ſpino-
ſeq́; dicuntur iſta: & latitudine atq; diuer ſitate de-

torem quendam accipiunt: quod ſolum fere ſectatus
uidetur Vergilius in exemplo, quòd priore poſuimut

loco. Deinde, quod ea, quæ poterant alioqui paria
fortaſſe uideri, explicatione quid in ſingulis interſit,

ingem plerunque in alteram partem capiunt incre-

mentum. Vt in ſecundo exemplo, cum poſi uiſſet bri⸗
mum Pallada, nihil adiecit luno, quo minorem illam

möſtraret, qua ſi turpe putaret quærere maiorẽ ſt al

terius Deæ conuicio fieri. At cũ ad perſonam ſuã ue

tis putauit: addidit etiam, Iouis & ſoror & coniix:

niſſet, non ſolum oppeſuit ſe Palladi, ut diceret: Aſt
ego, ſed adiecit: quæ diuũm incedo regina, nec id ſa-

I 2 ne*

164 RODOLPHI AGRIC.
ut uel ex hac magnitudine ſua admoneret, minoris
numinis, & uelut priuatam Deam eſße Pallada-. Po-
ſtea ſubiecit: Pallada exurere botuiſſe, hac est fun-

ditus euertere elaſſem Argiuorũ· quodq;; plus ſit, id
unius ſolum Aiacis miuria permotam feciſſe, deq

ipſo grauiſßimas ſumpſiſſe pœnas: ſe uerò non unum
odiſſe, ſed gentem: neq; tamen euertere potuiſſe, aue
pœnas ſumere: ſed etiam bellum cum contumacibus
gerere, & quidem tot annos. Sic in exemplo Cice

ronis quod diximus, cum ſi. impliciter diceretur: P.

Scipio recte ſeditioſum ciuem interfecit, ergo nos re
Gte inter ficiemus: paria p brope wodicn⸗ hoc pacto fie-

bant. Diduxit ergo, & ſingula ſuo apparatu inſtru-

xit: P. Ergo Scipio cum spurium Melium mediocri-
ter Iabefactantem ſtatum reipub priuatus interfece-
rit, quid nos? Catilinam non ſtatum reipub. ſed or-
bem terrarum non labefactantem, ſed uaſtare eupi⸗
entem: non mediocriter, ſed cæde & incendijs: en nos,
non priuati, ut Scipio: ſed Coſs. non inter ficiemus, ſcd
perferemus? Si tamen hæc acriùs intueamur, ſatides
fuerit dicere, duplicatis é locis conſtare has argumen
tationes. Vt ſint hinc ductæ à minoribus: Pallas pa-
tuit, ergo Iuno poterit. Scipioni briuato licuit, ergo
Coſi.licebit. Hinc uerò ducãtur d maioribus: Potuit
ob noxam unius euertere claſſem Argiuum, ergo in-

dignum erit me tot amnos una eum gente frutra con

ien⸗

1

69
Gn

ſe
Anin
hbe
orin
690
Hekſe
Eun

letinn

ub.
libe
10.
dee

get

inle
tam

“

kes
que⸗
ſom
aute

tece

ban
con.

8

DE INVENT. LIB ER I. 16
tendere: Et potuit occidere Spurium Melium minds

obnoxium, ergo poterimus Catilinam ſceleratißimũ.

Scholia in caput 25.

Voc ant Grammati.) Vide lulium Ruſfinum de fl-
guris ſententiarum: item Diomedem lib. 2. Quam nos ſi-
militudinem dicimus.) Lege Quintilianum, cuius iudicio
hic ſubſcribir libro 3. cap.3, Ac ueluti magno in populo.)
Ex primo libro Aeneidos. Qua fimilitu dine aiunt Serui-

us & Quintilianus perfecti oratoris imaginem depinxit.

Et eſt ſanè exemplum. lege Rodolphum libro 2. ap. l3.
Quamuis enim illud apud Ciceronem.) In Catilinam in-

uectiua prima. Sp. Melium.) Haud duhiè legendum eſt,

non Sp. Melium, ſed Tiberium Gracchum. Hunc enim occi
dit P. Scipio, quemadmodum refert Plutarchus in uita C. &
Tiberij Gracchorum. Sp. autem Melium, nõ Scipione, ſed
4 . Seruilio Hala interẽptum fuiſſe, autor eſt T. Liuius li
bre quarto ab urbe condita, Rodolpho ut nomen pro nomi
ne poneret, illud nimirũ fuit in cauſa, quòd Cicero eodem
in loco utriuſq; cædis mentionemi facit. Neq; enim opinor
tam dementem fore quenquam, qui eiuſmodi errata uelit
aſſignare librarijs, quando eiuſmodi eſſe non ſolent exro-
res hominum indocorum. Cui ettam accedit illud, quod
quemadmodum hoc loco, ita etiam poſt ſemel atque iterũ
nomen. Sp. Melij, pro Tiberij Grcachi poſtum eſt, in erratis
autem librariorum ſumma ineſſe ſolet inconſtantia. Ego

te conſulem putem, cum tu me non putes conſularem?) Ver

pa ſunt magni illius oratoris L. Craſſi, cui cum Philippus
conſul manum iniſci iuberet, ille reiecto lictore, non es, in-
ꝗquit, mihi Philippe conſul: quia nec ego tibi Senator ſum:⸗
Autor Valerius Maximus libro ſexto de libere dictis aut fa
ctis, & Cicero tertio libro de Oratore. D. Hieronymus ad
Nepotianum de uita Clericorum, eãdem propemodum ſen

tentiam tribuit Oratori Domitio: Scitum eſt, inquiens, iil-

lud Oratoris Domitij: Cur ego te habeam ut principem,
cum tu me non habeas ut Senatorem? Et Fabius libro octa
uo: Ego te conſulem putem. cum tu me non pures eſſe Sena-
torem? Aliudit eodem Cicero in ſecunda Philippica: N rra
ctabo, ingens, ut cõſulem, ne ille me quidem, ut cõſularem.
Et apud Quintilianum in Milite Mariano.) Quo tempo⸗
ge C, Martus bellum gerebat aduerſus Cimbros, eo tem-
„ von

166 RODOLPHI AGRIC.

pore tribunus quidam militum, propinquus eius Impera⸗
soris, pudicitiam militi cuidam uolens eripere, interfectus
ab illo eſt. Atrque hunc militem (ut Ciceronis uerbis dicã)
ille uir ſummus, ſcelere ſolutum, periculo liberauit. Hinc
ortum argu mentum declamatoribus, pro reo illo dicendi,
quod fecit & Quintilianus. Vnde & declamatio ipſa Mi
les Marianus intcribitur. Nam illud multo apertius apud
Vergilium.) Secundo Aeneidos, Capi unius fraude & ar
tibus eos.) Vnius, nempe Sinonis. Bos, Troianos. Exem=
plum eſt ſpecies quædam comparationis.) De koc rurſum
libro ſecundo, capite decimo quarto. Sed etiam à ſpe-
cie ducitur.) Hic meminiſſe oportet illud, quod dictum eſi
prius capite ſexto: nempe quod attinet ad rationem inueni-

endi, indiuidua quoque ſpecies dici poſſe; quando eadem

plane ratio eſt ind iuidui ad ſpeciem, quæ ſpeciei ad genus;
Alioqui non facile intelligi potuerit, quo modo hæc argu-
mentatio dicatur ducta à ſpecie, Romulus Remum fratrem
imperij conſortem ferre non potuit: ergo nemo in ſummo
imperio conſtitutus, patiens conſortis exit. Verha Luca-
ni primo Pharſaliæ libro hæc ſunt:
Nulla fides regni ſocijs, omnisq; poteſtas
Impatiens coniortis erit nec gentibus ullis
QOredite:nec longe factorum exempla petantur,
Fraterno primi maduerunt ſanguine muri.
Et à coniugatis etiam prædiximus duci.) Suprà capi-
se decimo. Vt Ii dicas, quemadmodum uaſcula oris angu-
ñti.) Ex Quintiliano libro Oratoriarum inſtitutionum pri
mo, capite tertio, ut quidem hodie libri eius in capita diſtin
cti ſunt. Ducitur autem omnis compar atio.) Ariſtotelis li.
Rhetoricorum 2. cap. 23. de Enthymematum locis. Item Ci-
cero libro primo de Oratore. Vt ſi Didonem decet ha-
bitare Aphricam.) Aeneas Didoni apud Vergiliũ 4. Aenei-
dos inter cætera reſpondet in hunc modum:
Si te Carthaginis arces
Pheeniſſam, Tyriæc aſpectus detinet urbis,
Quæꝶtandem Auſonia. Teucros conſidere terra
Inuidia eſt? .
Sic etiam Iuno.)primo Aeneidos. Cui ſtmilimus lo⸗
aus eſt lib. 7. Aeneid. Mars perdere gentem Immanem Lapi
chum ualuit: Conceſſit in iras, & c. P. ergo Scipio cum Sp. Me
Hum.) Hac de re paulò ante in hoc i pſo capite.

DEB SIMILIBVS. Cap. XX.
G On-

it

1
leig
fiun
B
) u
han
uur/
1

DEINVENT. LIBER I. 167
Mnium locorum è quibus ducũtur argumen
NYita, nulli ferè minùs eſt uirium cõtra riniten
tem auditorem, quam ſimilitudini: ad eum uerò qui
ſponté ſequitur, docendumq; ſe præbet, accommoda-
tior nullus eſt. Aperit enim rem (ſi rect è adhibea-
tur) & quandam eius imaginem ſubijcit animo: ut

cum aſſentiendi nece ſitatem non afferat, afferat ta-

citum diſſentiendi pudorem. Quapropter ad broban
dum non ita crebro, ad explanandi, illuſtrandumq;
ſæpè ab oratoribus, à poëtis ſæpiùs adhibetur. Ha-
bet tamen perſæ p probantis ſpeciem ſimilitudo, eo
ipſo, rem qualis ſit indicat. Itaq; cum legis Quin-
tiliani illud: Vaſcula oris anguſti ſuperfuſam humo⸗
ris cobiam reſpuunt, ſenſim autem in fluentibus, ue1
inſtillantibus etiam replentur:non conficitur utique,
debere propter hoc tenera puerorum ingenia pro mo-
do uirium ſuarii doceri: ſed tamen concipiendo quiſ-
que rem apud animum ſuum ſub hac imagine, perſua
det ſibi, aliter fieri non poſſe. Apud Lucanum egre-
gia uidetur ſimilitudo pro argumento poſita:
Cæſaris ancurſus, ueſtræ ſeutire putatis
Damnum poße fugæ ? ueluti ſi cuncta minentur
Flumina (quos miſcent) pelago ſub ducere fontes:
Non magis Ablatis unquam decreuerit Aucr,

Quam nunc creſcit aquis.

Planum est uidere, ſi quis ſic argumentetur: ſu.
L A mwinda

668 RODOLPHI AGRIC.
mina ſubducta mari non minut ipſum ergo nec uos
deſerentes Cæſarem, retinebitis curſum rerum ſua-
rum:frigidumeſſe & planè enerue argumentum.
Quando uerò ſumitur, non ad peruincendam rem,
ſed docendam, rapitq́; mentes ad ſe ſimilitudo, non iã
quiſquis hæc audit, cogitat de Cæſare uel militibus
id, quod ſunt: ſed in ſpecie maris, Cæ ſarem: in flumi-
num, milites capit: quodq́; in proprijs Cæ ſaris mili-⸗
tumq;; perſonis incredibile fuiſſet, abrepto iam trãſ-
formatoq; in alienam imaginem animo, uelut perſpe-

ctu in ſimilitudme accipit, pror ſusq́; ſic eſe, ibijſpſi
perſuadet. Quid ſit ſimilitudo, & quemadmodis

diſtinguatur à comparatione, ſuperius diximus.
Quia uerò tota extra rẽ eſt, difficilior uidetur in-
uentu. Quod nanq; confertur, extra rem e ſee certum
esſt: ut mare extra Cæſarem. Id etiam in quo fit col-
latio, extra eſt, oum (ut prædiximus) non in uno ali⸗
quo conferantur: nanque incrementa & decrementa
maris in Cæ ſarem cadere non poſſunt, tamet ſi enim
ſe utroq; fortaſſe in propoſita ſimilitudine creſcere
dici poſſet & decreſcere, non tamen una in utriſque
ect ratio iſtorum, ſed eadem nomina erunt: res liquet
prorſus eſſe diuerſat. Demus ergo ſi poſſumus, ui⸗

am aliquã quo paratius iſta inueniri queant. Primi

uideamus in re poſita, cui ſimilitudinẽ quæ rimus, ꝗd
ſit id, exprimere ſimilitudine nolumus, idq; qua le

ſit, &

ft

DE TNVENT. LIBER I. 169
ſit, & quid efficiat, diligenter intueamur. Deinde vS
quampiam quæramus, quæ habeat in ſe aliquid cui
ſit ſimilis in iſa uis, qualis est in propoſito noſtro
eius, quod cupimua imitari. Neq; ſi primo non occur
rat, deſiſtamus: ſed ſubinde alias res excutiamus &
alias. Non erit quiſquam tam infelicis conatus, ut

quamuis ſemel iterum lue non ſuccedat, tertiò tamen

aut quarto non eruat aliquid. Aperiamus igitur pri-
mum hac uia ſimilitudinem, quam nobis in exemplᷣ

ecrx Lucano deſumpſimus. Cæ ſar repre ſurus militum

ſeditionem, quid eos ſimilitudine docere uoluit? nem
pè amplitudmem rerum ſuarum ex illis non pende-
re. In re quidem ſune Cæſar, & milites Cæſari deſer
uientes. Docendum autem eſt, non eſſe milites, quibus

magnitudo Cæſaris ſit innixa. Anute omnia ergo quæ

rendum habuit Cæſar aliquid, cui numerus quidam
rerum deſeruiret (quemadmodum laborabant mili-
tes) quod non creſcat carum rerũ miniſterio. Id fuit
mare, cui quidem ſe, fluminibus uerò milites contu-
lit. Circumſpiciamus aliud. Forté tam omi ex parte
accommodatum non inueniemua. Tenuis enim eſſet
ingenij laus, ſi baßim poſſet ex obuio ſumi. Inuenie-
mus tamen aliquid: Fingamus ut dicant homines, ad-
mittere ſe nolle ſolem, ſed lucis omnibus receptacu-
lis occluſis, excluſuros ipſum. Sic enim quanquam
ueneratio ſolis, quæ ex hominnm uſu tribuitur, ſibi
L 5 peri⸗

oOo RoDoLPHI AGRIC.
bperitura ſit: lumini tamen re uera maieſtatiq́; ſuæ ni
bil decreſcet. Sic ne Cæſari quidẽ quicquam de ſua
peribit amplitudine, licèt deſerant ipſum milites ſui.
Sed protinus à prioris ſimilitudinis ui deſciſcimus, ꝙ
quẽadmodum ibi flumina aliquid mari inferunt, ita

hic nihil eſt, hoĩ es afferant ſoli, niſi uelimus digna

tionem in eius locum recipere & admirationem ho-
minum. Quæramus aliud in hoc ipſo propoſito.
Quid agunt milttes ſeditione? ut concutiendo ſtatum
rerki Cæſaris, etiam ipſum atterant Cæſarõ. Scrute-
mur aliquid, ꝙ ſine dano cencutitur. Scopuli quibu⸗
fluctus perpetuoò illiduntur. Sed ſegnius illud, hoc ui-
giidius, ignem cõcuti uentis, & nõ decreſcere, ſed ali
uidemus. Rurſum milites quid præsſtãt Cæſari? Or
nant quidẽ augentq; decus rerũ Cæ ſaris, ex illo tamõ
opes ſunt ipſis, & dignitas & ſingulori magnitudo.
Quęæramus ꝙ ornetur alio, & idipſum ſuſtineat &
tueatur. Terra uiret herbis, gratiamq; ab ipſis habet:
ex ipſa uerò herbæ recipiunt uigorem. Itaq; in ſimi-
litudinẽ trãsferemus: quẽadmod iſtas nõ ſine pericꝝ
lo ſuo reuelli transſerriq; poßet: terram uerò ſua ſœ

cunditate facile alias ſibij pſi herbas reddituram: ſic

Cæſaris militũ defectionem ipſis periculo fore, Cæ-
ſari ex opibus ſuis alios milites ſacile redituros. Sic

etiã qui fœcundi agrum ignauia deſerant, ſibi quidẽ

ſmminere egeſtat, agri celeriter allecturi ſua bu⸗
berta-

DE INVENT LIBRR I. v1

bertate qui colant. Facile eſt uidere, has oẽs ſimilitu
dines eo ducere, initiò ſumpſimus, nihil militũ de-

fectione Cæſariperiturum de ſua magnitudine: quæ

eo latius diximus, ut uel ipſa eo oſtenderemus quo-

modocunq; aliquam ſimilitudinis inueniendæ uiam.
Multum autẽ profuerit in hac re intueri, quæ de eo
cui ſimilitudinẽ quærimus per tropum(qua transla-
tionem uocamus) efferuntur. Dabit nanq; ſimilitudi-

nem nobis ſine cunctatione id, in quo translata illa

propria ſunt uel natius. Vt ſi ſ. amorem quòd malus

ſit, ſimilitudine quæras effingere: uide Juæ de amo-

re translatione ſoleant dici. Vulgo itaque iam uſur-
patur, ardere quem amore. Paratã nobis continuò ſi⸗

militudinem uidemus ab igne, in quo uerus eſt ardor.

Et quoniam ardere in bonam etiam dici partem po-
tect, licebit etiam ignis ſimilitudine ipſum laudare.
Vt uel uituperando dicamus: quemadmodum omnia

conſumit ignis, ac deſtruit quæcunque complecti-⸗

tur: ſic amorem mentium noſtrarum robur uiresq;
omnes conſumere, & uelut in cinerem redact as dißi
pare. Vel laudando: ut quemadmodum ignis rebus
immiſtus, calorem ipſis uitæ que præbet uigorem, ſie

amorem nobis induſtriam ſtrenueq́; agendi ſtimu-
los ſubiſcere, nec quenquam rem ullim recte ine

operis amore conari. Sic etiam quia dicuntur ho-
mimei bremi smvre, 4 mulſthn ab onerihus duci
f⸗

—

—

: RODOLPHI AGRIC.
poteſt. lam aſtrictos etiam amore dicimus, ſimili-
tudo à uinculis & compedibus ſumetur. Ita ſi inſa-
nire dicantur, fur entibus: ſi conſumi, in ignem im
poſitis: ſi langere, egrotantibus aßimulabimus.
Contra uerò ſi liudare mnſtituimus, ſimilit udinem ab
eis, quæ in laudem dicuntur trahemus: ut tenacẽ eſſe
amorem, ſolidum, non fractum, dulcem dicimus. Po-
terit ergo ex eis, quibus horum unumquodque re ue
ra ineſt, ſt militudodepromi. Delectus adhibendus eſt,
ut pro rei qualitate ipſam adaptemus. Vt ſi docere

uolumus, aperta ſit ſimilitudo: ſi laudare, ſplendida:

ſi uituperare. pudenda: ſi rem attollere, magnifica.
Liquidius nanq; oporte bit rem quan que talem ui⸗
deri, qualem imagine ſua uolumus aliam eße mon-
ſtrare. Dißimilium non ita creber eſt uſus. Quid
ſint autem, Ffacile eſt deprehendere ex ſimilibur. Non
enim aliud est dißimilitudo, quam contraria eius,
ofſtendere uoluma, ſimilitudo. Itaq; & idem eſt eo-

rum cum ſimilitudine locus. Cõiunxit utrunq; Quin

tilians: Non enim uox (inquit)illa præceptoris, ut cœ

na minus p uribus ſufficit, ſed ut ſol, uniuerſis idẽ

luc is. colorisq́; laurgitur. Tractatur uarièe hic lo-
cus, & huberius, uel aſtrictius pro iudicio dicentis
effertur. Poĩtarum itaq; nomunquam fabule, & il-
læ quas uocant Aeſopicas, latius nonnunquam nar-
Panturaſſafftunuan contra breuiter colligutur ſimi

litu⸗

.
=

=
SS = —

— eTepeb
— =
= S=SS
= -— —

Er——
— —
+ ℳ.Dũ¶q — —

DE INVENT. LIBER I. 17
litudines: ut in Quintiliani illis exẽplis. Sic & Aeſchi
nes, qui cũ Demoſthenem diceret oẽm in orit ione fi-
duciam habere, tibijs aſimilauit eri, quibus ſi collum

dematur, reliquum corpus mutile eſt. Et ille contra:

Aeſchinem trutinæ ſimilẽ., Jue 4 Juacſiq; parte in-
funditur, eo inclinat. Sumutur autẽ utraq;, & com
parata & ſimilia ex antecedentibus, conſequentibus
& adiunctis Ex antecedentibus: Anuir chariſeimus
P. Scipio, & quæ ſequuntur. Et, Pallas ne exurere

claſſem. Ex cõſequentibus, Vt Iuuenalis: Tant i igi

tur muros intra toga contulit illi Nominis ac tituli.
Notus eſt locus. Cõparat enim Ciceronis rebus àu-⸗
guſti bella.Ex adiunctis. Si te Carthaginis arces Phœ

niſſam Libycæ q́; aſpectus detinet urbis. Anteceden-

tia uerò ſimilia ſunt, ut apud Ciceronẽ pro lege Ma-
nilia, Medeæ, quæ mẽbra fratris diſcerpſit, quò col-
ligendis illis perſequentẽ moraretur patrem, aßimila

tur Luculli exercitus, opibus Mithridatis à perſe-

quendo ipſo Mithridate diſtẽtus: Adiuncta ſunt, Vt
pro Roſcio, anſeres & canes qui in capitolio aleban-
tur, ut fures detegenent: quibus accuſatores ſimiles
dixit orator, ut nocêtes in R. P. ad pœnas ſcelerum
dancdas in ius uocarent. Ex conſe quentibus Lucanus
ſump ſit, ol perturbationẽ ciuitati: explicaret, cofu-

fſone ea, quæ ſit in fine mundi rerumq;; oĩm futura.

Ccpioſi ſunt hi duo loei, & uulgi opinioni ſenſibus;
SPeit.

7Ü4 RODOLPHI AGRIc
uptißimi. Na ut comparatis facilimè peruincuntinm
rudiores animi (nec enin facilis quiſquam credit, ꝗ
juod iam in alio uidetur probaſſe) ſic imilitudo ad
explanandum eſt ij ſdem maximè accommodata. He
betes enim mentes, & quæ in ipſas res penetrare ne-
queunt, ut quale ſit quicq;; poſiint perſpicere, non
alia re aptius, quàm imagine & figura notiorũ alia-

rum rerum, in id quòd oſtendere uolumu ducitur.

Acriora ingenia, uelut qui uident, oculis ſequuntur:
contraà hebeies, tanquam cæci, tadu explorent iter
oportet. S=SS .

Scholia in eaput 2 5.

lIltaque cum legis Quintili: ni illud.) Libro primo capi
te tertio. Apud Lucanu.) Verba ſunt Cæſaris ad milites,

Pharſaliæ lib. quinto. Ardere quem amore.) Plutarch-

us: 78 ipä 7n ο W.?Xρρdd K. diee u vovs:
amor calidos efficit, hilares & effuſos. Plautus in Menech-
mDmis:lta mihi in pectore atq; in corde facit amor incẽdium.
Nilſi ex oculis lachrymæ deſcendant, iam ardeat credo ca-
put. Terentius in Eunucho: Ex amore ardeo. Non enim
uox illa præceptoris.) Verba ſunt Quintiltani, loco quem

indicaui. Sic & Aeſchines.) Aeſchinis in Demoſtkenem

erba, interprete Leonardo Aretino, ſic habent: At cum uir
sotus ex uerbis compactus, atque his uehe menti bus & ſu-
perflue laboratis, ſimplicitatem ſimulet, quis ferat? Cuius
gulam ſi quis au ferat, inſtar fiſtularum nihil reliquũ erit·
Et ille contra, Aeſchinem trutinæ ſimilem.) Equidem
ubi Demoſthenes dixerit Aeſchinem eſſe ſimilem triti⸗
næ, nondum uſquam legiſſe memini. In oratione pre Cte-
ſiphone. nominat eum (interprete Aretino) fabulam ac tri-
turam fori, & uiliſſimum ſcribam. Irem paulò poſt, tragicã
ſimiã, ruſticũ Oenomaũ, oratorẽ abſurdũ. Quod ſi ꝗs ipſius
Demoſthenis ?ba hac qe re malit, ea quoq; aſſ ripſimus:
Ei pop Te ο%(inquit) Sααααι ππ arefal

DE INVENT. LIBER L, ρ„
*½X α avßt eô„§s, 7ipirpiu ue zρα*Kαυ⁄b - „ee
αι τπ ¾ απσοντιÜαα 7αι ιπι, οορο οv0sπα
gas Noyeus oοαοοοσ*ι7ραναοαα ραστ,h K
RX Rt/ gtà, K, T& Toααντπα. Et poſt in eadem oratione:
novup & ραεͤοοοαςο ο*oeqö ναιαtο»αα αταπα
70) ρ ρα⁄αοοαοανορνα οοανυm . TUT&τιο²˙ 9εσi7α0ο
7 dvppενντ, ”Nτà ευο ddã ρ πτο πινοινρ
pop, &; ro⁵νααε7αιN ραρααρα αKα, Taßden⸗
ℳ“ Eurρ.
Ex conſequentibus, ut Iuuealis.) Apud hunc poeta
ſatyra octaua de Cicerone ſic legiss
Quid Catilina tuis natalibus atq; Cethegi
Inuenit quiſquam fublimius? arma tamen uos
Nocturna, & flammas domibus templisq; paraſtis,
Vt Bracca torum pueri, Senonumq; minores:
Aulſi quod liceat tunica punire moleſta.
Sed uigilat conſul, uexillac; ueſtra coercet
Hic nouus Arpinas, ignobilis, & modo Romæ
Municipalis eques, gale arum ponit ubiq;
Præſidium attonitis, & in omni gente laborat.
Tantum igitur muros intra, toga contulit illi
Nominis & tituli, quantum non Leucade, quantum
Theſſaliæ campis Octauius abſtulit, udo
Cædibus aſſiduis gladio: ſed Roma parentem,
Roma patrem patrite Ciceronem libera dixit.
Et apud Ciceronem pro lege Manilia.) In ea oratione
Cicero oſtenſurus, cur adhuc periculoſum ac magnũ eſſet
bellum Mithridaticum, rege fugato atq; expulſo: Primùm,
inquit, ex ſuo regno ſic Mithridates profugit, ut ex eodem
Ponto Medea illa quondam profugiſſe dicitur: quam præ-
dicant in fuga fratris ſui membra in his locis: qua ſe parẽs
perſequeretur, diſſipauiſſeiut eorum collectio diſperſa, moe
xorq; patrius, celeritate m perſequendi retardaret, ſc Mithri
dates fugiens, maximam uim auri atq; argenti, pulcherri“
marumcqq; rerum omnium, quas & à maioribus acceperat,
& ipſe bello ſuperiore ex tota Aſia direptas, in ſuum regnũ
congeſſerat, in Ponto omnem reliquit. Hæc dum noſiri col
ligunt diligentius, rex ipſe è manibus effugit. Fabulam ui-
de apad Ouidium libro 7. Metamorph. & apud Ciceronem
libro 3. de nat. Deorum. Irem Iuuenalem Satyra 6. & Sene-
cam in Tragœdijs. Adiuncta ſunt ut pro Roſcio.) In ora
tione Ciceronis pro Sex. Roſcio Amerino, ubi miris minu 3 .
etrk=

SS6 RODOLPHI AGRIC.

defricatur accuſatox Erutius. hæc quoque præter alia mul⸗
ta aduerſus præpoſteros ac cuſatores dicuntur: Anieribus
cibaria publice locantur, & canes aluntur in Capitolio, ut
ſignific ent ſi fures uenerint: At fures internoicere non poſ-
ſunt, ſigni flcant tamen, ſi qui noctu in Capitolium uenerint.
Et quia id eſt ſuſpicioſum, tametſi beſtię ſunt, tamen in eam
partem potius peccent, qu æ eſt cautior. Quod ſi luce quoq;
canes latr ent, cum Deos ſaluratum aliqui uenerint, opinor
ijs crura ſuffringätur, quod acres ſum etia m tum, cum ſu⸗
ſpicio nulla ſit. Similima eſt accuſatorum ratio: alii ueſtrũ
anſeres ſunt qui tantummodo clamant, nocere non poſſunt:
alij canes, qui & latrare & mordere poſſunt. Cibaria uo-
bis præberi uidemus, uos autẽ maxime debetis in eos im-
petum facere qui merentur: hoc populo gratiſiimum eſt. De
inde ſi uoletis, etiã tum, cum ueriſimile erit aliquem com-
milſiſſe, in ſuſpicione latratote:id quoq ue concedi poteſt: ſin
autem ſic agetis, ut arguatis aliquem patremo cidiſſe, ne-
que dicere poſſitis, aut quare, aut quomodo, ac tamummo
do ſine ſuſpicione latrabitis: erura quidem uobis nemo ſuf-
fringet: ſed ſi ego hos bene noui, literam illã, cuiuos uſque
eò inimici eſtis, ut etiam eos omnes oderitis, ita uehemen-
ter ad caput affigent, ut poſtea neminem alium piſi ueſtras
fortunas accuſare poſſitis. Ex conſequentibus Lucanus.)
Libro Pharſaliæ primo, non ita longe à principi o. Reliquos
uel Ciceronis, uel Vergilij locos iamn ante indicauimus. Co
pioſi ſunt hi duo loci:nempe comparatorum & ſimilium. Et
certè nulli argumenrorum loci crebrius inter dicendũ inci-
qunt. Quocirca ut plenius à iuuentute intelligantur, & faci
lius uſui quotidiano accom modari poſſint, operæpr ecium
mihi facturus uideor; ſi paucis eos illuſtrẽ exemplis. Cũc
comparatorum locus ſit triplex, à pari, à maiori, & à mino
gtideo & per hos gradus argumenta ducemus. 2
A PAR .
1 gi⸗ ero in Verre m: Si ſinem edicto prætoris afferũr Ca
lendæe Ilanuarij, cur non initium quoque naſcitur à Calen-
dis Ianuarijs?

Idem primo Rhetoricorum: Nam ſi Rhodiijs turpe nõ

eſt portorium loc are, nec Hermacreonti conducere.
Et pro Rabirio: O Dij immortales, hæc eſt illa exo-

ptata iudiciorum ſeueritas. Corruprores noſtri cauſam di-

cunt, nos qui corrupti ſumus, non dicimus?

Quintilianus lib. 5. Qui ob rem iudic andam pecuniâã
aecipi, & ob dicendum fallum teſtimonium acce ipier.

usn
enout
lonar
1

ſoluit

glem
ſoten
.
Perqh
Vos
Acc
Ex
Mn

ber
viot

tot⸗

pen
nn i
eſte
ol.
let
kpra
Uum,
eros
Mtend.
ſcn
e⸗

liruut
hlentbun
lio,u
Nnpo⸗
herint,
ean
u0
1U
nlu⸗
eſri
lunt
no⸗
n⸗
De

n⸗

8ssazatione liherxorum,

DE INVENT. LIBER I. ry

Idem: Quæ pœna aduerſus inter fectorem patris iuſta

eſt, ea dem aduerſus matris

Iphicrates ille Athenienſis, cum ab Ariſtophonte prodi

tionis accuſaretur, percontatus ab illo eſt: ec quid ipſe acce

pta pecunia proditurus eſſet xvempublicam? quod cum ne-
Zaſſet ille: quid igitur quod tu, inquit, factarus non Iis, id

ego feci?
A M AI, O R I.
Cicero epiſtola quadam ad Metellum: Tu tuas inimi
citi as ut xeipublicæ donares, te uiciſti: alienas ut contra
rempublicam confirmes, adduceris? Quanquam hoc & à⁹
pugnantibus ductum uideri poſſi.
Illdem pro Milone: Quem igitur cum omnium gratia
noluit, hunc uoluit cum aliq uorum querela? Quem iure,
quem impune non eſt auſus, hunc iniuria, iniquo loco, alie-
no tempore, periculo capitis, non duhitauit. ſ. occidere?
Eiuſmodi eſt illud Medeæ apud Ouidi. Seruare potuiz
Derdere an poſſim rogas? Et Aeneæ apud Vergilium:
Vos & Scyllæam rabiem, penitusq; ſonanteis
Acceſtis ſeopulos, uos & Cyclopea ſaxa
Experti, reuocate animos, mœſtumq; timorem
Mittit e:forſan & hæc olim meminiſſe iuuabit.
Vult enim his uerbis planum facere Aeneas, non de-
bere ſocios ſuos frangi rebus præſentibus, qui maiora gra
uiorac; iam pertuliſſent.
A, M I. N O R I.
Hiſtrio quid deceat quærit, & non idem faciat ora-
tor?Ex Cicerone de Oratore. .
uod ſi in ipſo etiam corpore multa uoluptati præpe
nenda ſunt: ut uires, uelocitas, ualetudo, pulchritudo: quid.
m idem in animis fiat, in quibus doctiſſi mi illi ueteres cœ
leſte ac diuinum quiddã ineſſe putarunt? Ex eodem, ſecun-
do libro de Finibus. .
Demoſthenes à cane, q nh οdο litera exprimenda
eſſet, diſcere non erubæit: & nos pudebit, ſi homines homi-
ne præceptore utamur? Ex Hieronymo aduerfus Ruffi-
Quid?an non uehementer abſurdum illud, aſſuefacere
pueros, ut dextera cibum capiant, & ſi Ięuam fortè manum
extendant increpare at interim non prouidere illud, ut ho-
neſta ſa *π ætati cõgruentia audiant? Ex Plutarcho de edu

j.

8 RODOLPHI A GRIC.

Serui) inquit Memmius tribunus pleb. apud Saluſti-

um) ære parati iniuſta imperia dominorum non perferunt:

uos Quirites in imperio nati, æquo animo ſeruitutem to-
leratis? .
Sed horum plena ſunt omnia. Ilud notandum, quod S&
Rodolphus monet capite uigeſimo quinto, quædã argume
ta eſſe, quæ diuerſa ratione, interim à maiori, interim à mi-
nori duci uideãtur. Verbi cauſa: Cicero in ſecunda Phuüip-
pica, Quid indignius, quã uiuere eum, ꝗ impoluit diadema,
cum o& fateantur iure interfectum eſſe, qui abiecerit?
Hic ſi committas Cæſarem & Antomũ, duéta fuerit ar-
gumentatio à maiori. Neq; enim aliud demonſtrare uult Ci
cero, ꝗᷓ iure occidi potuine Antonium, eo quod Cælaré 110
malorem iure occiſum eſſe, omnes faterentur. At ſi cauſas
occidendi compares inuicem, iam cõtrario modo habe bit.

Eſt enim hæc uis argumentatiõis. Minor cauſa fuit occiden.

di Cæſaris, qui diadema ſibi impoſitum reiecit, quã Anto-
nij, qui illud impoſuit: quare ſi illum omnes iure ooα0ρiuim
eſſe fatentur, quid indignius, quã uiuere Antonium illo 16
ge ſceleſtiorem? Hieronymus aduerius Iouinianum: Si al-
tiſſima illa ſublimitas cecidit, quis cadere non ponit? Si in
cœl raimnæ, quanto magis in terra? Hic cõfer ange lic illa
creaturã e &œQ1ο lapfiam cü genere humano, & à maiori du-
dia erit argumentatio. Kurſum, uoca id maius more
Ariſtotelico, quod eſt ueriſimilius: minus, quod uero eſt
diſſimilius, iam cõtra à minori ducta erit. Siquidem minus
erat uero conſonum, altiſſimam illam ſublimitatem cadere
poſſe, quã hominem: quocirca ſi illa cecidit, quid ni cadere
poſſit & homo? Arque hoc poſteriori intellectu fere hiſce
nomimbus utuntur, qui hodiæ dialectica docent, alij cõtra,
riori. Ego utris potius accedendum ſit, du bito. Placent cer
te mihi hac quidem parte utriq;, neq; ita magni referre pu-
to, hinc an illine duc argumenta dic antur, modo inuenire
ea diſc at iuuentus.

EXNXE MPLA SIMILIVM.

Quemadmodũ dic ere ſolebat Prüloxenus, carniũ ſua⸗
uiſſimas eſſe eas, quæ carnes nõ ſint, & piſcium quocq; eos,
qui non ſint piſcesilic in philoſophia, ea cum primis ducũt ac
alliciunt animos iuuenũ, quæ neq; philoſophice nimis, neq;
accuratè nimium tractantur. Autor Plutarchus.

Philoxenus Eryxidis filius, & Gnato Siculus, gulæe pro

ceres, imò uero extremi perditiq; gulones, conuiuijs adhibi

ti, emungere ſe in pultarijs ſoliti erant, ut abſtinentibus cæ-
texis,

cl
len
lirta
en⸗

Aiquo
ur di

port⸗
hoke
4
pro
lien

inc⸗
ita
mull
Ntilt

man
ſic

ceſt

nicis
Coru
inpo⸗
ſonct
le
On
hin
inte
NI
(lNd
inn

9
1Kke

petkenu
Mtemto⸗

Not
guni

une

Dlili⸗
en

Ultar⸗
e(1

inlo

aulus
bt.

int
Gnintt
P
erage⸗
Lim
m,
annt
criar⸗

nludtt

gli⸗
tellehut⸗
gocen
ubin/
zonin
b 5
nn

DE INVENT. LIBER I. 179
teris, ſoli epulis ampliter fruerentur Ita hodie quidam ſtu⸗-
dia liberalium artium docere aut ſc ribere ingreſſi, uocabu-
lis ſordidis, & ex intima plebeii ſe r monis fece acceptis, fſœ
dant ac conta minant omnia, ut bonis mentibus & præcla-
ris ingenijs inde auerſis, ſoli ipſi rene potiãtur, ac citra æmu
lum regnent. Ex Hermolao Barbaro.
Fuit quidã tempore Alexandri Magni, qui eã lõge uſa
tenebat artem, ut ex certo interuallo grana ciceris ſine fru
ſtratione in foramen acus inſereret: qua re cum conſtde -
ret ſe placiturum regi, ac magnum aliquid ab illo repor-
taturum, modio eius leguminis donatus eſt, digno me hex
cules tali artifſice præmio., Ita qui diſſerendi artem pro-
feſſi, ſecula iam aliquot, aliud nihil, quã nugaciſſima quędã
& per manus tradita in ſcholis decantant ſophiſmata, nõne
digni ſunt, qui, non dico modio uno aut altero, ſed plauſtris
aliquot ſophiſmatum, ſenes iam onerẽtur? Erxraui, honoren
tur dicere erat in animo. Ex Quimtiliano.
Vt in urbe defendenda nihil prodeſt, teras quidem
portas omnes eſſe clauſas, modo una aliqua pateat per quã
hoſtes recipiantur in urb em. Ita parum profuerit iuueni, ſi
à cæteris uoluptatibus ſeſe abſtineat, dum ab unaquaq; in
profundum uiciorum præceps agatur. Ex Plutarcho de au
diendis poematis.
Quomodo in uiribus pampini & palmites eſſe ſolent
in cauſa, cur botri iubinde occulantur, obumbratiq; lateãt:
ita in dictione poetica, propter cixcũfuſas undiq; fabulas,
multa non animaduertuntur à iuuentute, alioqui futura uel
utiliffſima. Indidem.
Tanquam ille qui gallos infeliciter pinxerat, puero

mandauit, ut ueros gallos ꝗ longiſſime àtabula abigeret:

ſic adulator nihil æque timet, atq; ueri cuiuſpiã amici ac-
ceſſum. Ex eodem de dignoſcendo adulatore & amico.
Cicero Familia rũ epiſtolam lib. quinto:In ludis Gym-
nicis, inquit, mos erat præcones quoq; ipſos corona ante lu
dorum miſtionem donari, uerum hi, cum cæteris coronas
impoſuiſſent uictoribus, eorumq; nomina magna uoce pro-
nunc iaſſent, ſibi ramen alium adhibebant præconẽ, ne ſua
uoce ipſi ſe uictores eſſe pronunciarent, Hoc modo & nos,
aliom quidem uirtutes pleno ore lIaudabimus, noſtras eo
uſq; in occulto ſinemus, dum alius quiſquã exiſtat, qui eas

. . . . ZS
ab interitu uindicet, poſterisq; commendet.

Idem poſt reditũ ab exilio: Sed tanquã bona ualetudo
iucundior eſt eis, qui e graui morbo recreati ſunt, quàm
qui nunquam ægroto corpore fuerunt: ſic patria, cætera
. M 2 for-

180 RODOLPHI AGRIC.
fortunæ bona, deſiderata magis, quâm quotidie perc epta
delectant.
Diſſimile eſt apud eundem Philippica tertia: Certus
autem dies, non ut ſacrinicij, ſic conſilij expectari ſoler.
Verùm hæc quis non malit petere ex Eraſmo? Illud nõ
indignum fortaſtis obſeruatione, in quibuſdam compara-
tis difficulter admodum aſſignari poſie aliq uid utri q; com
mune, & in ſimilibus interim facillime. Compa ratio eſt illa
apud Salluſtium: Maiores ueſtri parandi iuris, & conſtitu-
endæ maieſtatis gratia, per ſeceſt ionem armati bis Auenti-
num montẽ occupauere: uos pro libertate, quã ahb illis ac
cepiſtis, nonne ſumma ope nitemini? atq; eo uehementius;
quod maius dedecus eſt, parta amittere, quàùm omnino nõ
parauiſſe. Similitudo apud Quintilia nũ: Quomodo uulnus
infligi citius poteſt, qu àm ſanari: ita reum facilius accuſare
eſt, qu àm de fendere. Et apud Ciceronem in Antonium: Vt
Helena Troianis, ſic iſte Reipublicæ cauſa peſtis atq; exi-
tij fuit. Hic ſi quis unum aliquid commune quærat, nonne
in exemplo Quintiliani commune fuerit utriſq;, lacilius eſ-
ſe lædere, quàm mederi? & in Ciceronis, utrunq; exirij fu⸗
iſſe cauſam ijs, quibuſcum degeret? Contra in comparatio-
ne illa Salluſtiana non ita facile. Sed de his pro ſuo quiſque
arbitratu, ut uolet, ſtatu at. Ego dic ere hoc auſim, in qui buſ
dam nihil intereſie inter ſimilitudinem & comparationem,
niii tractandi rationem diuerſam & diuerſum genus elocu
tionis. Comparatio eſt, quam modò ex Salluſtio adduxi-
mus. Tractetur paulò aliter, & ſimilitudo erit, nẽpe ad hunc
modum: Sane quemadmodum maiores ueſtri, Quirites, pa
randi iuris & conſtituendie maieſtatis gratia, per ſeceſtio-
nem armati bis Auentinum montem occupauere: ſic uos eti
am pro libertate quam ab illis accepiſtis', ſum ma ope niti
debetis. Diſſimilitudo eſt apud Liuium ſecundi belli Puni-
ci libro octauo: Quam compar (inquit Fabius Maximus ad
cipionem) conſilium tuum pare ntis tui conſilio ſit, reputa,
Ille Conſul profectus in Hiſpaniam, ut Annihali ab Alpi-
bus deſcendenti occurreret, in Italiam de prouincia redijt:
tu, cum Anibal in Italia ſit, relinquere Italiam paras, nõ ꝗa
reipublic æ id utile, ſed quia tibi id amplũ & glorioſum cen
ſes eſſte. Quid porro negotij fuerit, hinc efficere comparatio
nem, ſi muratis paucis hunc in modum hæc efferantur?
QuidęepParer tuus Conſul profectus in Hiſpaniam, ut Anni-
bali ab Alpibus deſcendenti occurreret, in Italiam de pro-
uincia redijt: & tu, cum ſit Annibal in Italia, illã relinquas?
Hæxc ideo adęcripſi, ut diligẽter expẽ dat lector, ecquid ſem
bes

iwt

4 DE INVENT. LIBER I. 182

eetee per ea ratione diſtent ſimilia à comparatis, qua diſtare ea

. ait Rodolphus.
17 Cert
M D E O P P O § 1 T I §. e . 5 2 Z
unper⸗ Caput XXVI. .
con

ei O N&ebet cuiquam mirum uideri, ſi repa-
len gnantia (ci ſuperius non putauerimus ex Bo
hil ℳ 1 ⸗2 . . „ 5„ 22
tEthij uel Ciceronis potius ſentẽtia inter locos ponen

da) nunc ipſi uelut obliti notri, inter locos numere-
MI . . .
un mis. Equidem non id tunc egi, ut docerem repugnan

tieoa locum non e ſe: ſed ostendere uolui, in eam condi-

NH
z⸗ tionẽ qua Boëthio uiſum eſt, ut eſſet repugnans, quic
g quid contrarium eſſet conſequẽtis, non poſſe hoc bo- .
.(cto certum eis, & ſeiunctum ab alijs locum attribui.
inp, Repugnantiam autem in præſentia definimus, ut ſit

rerum per ſe dißidẽs habitudo, qua fit, ut alterum di
. ci id eſſe quòd a terum, non poßit. Quod autem (per
E ſe)addidimus definitioni, id eò pertinet, ut oflenda-
mus, nõ quicquid de altero negatur, repugnans eſſe.
Nec enim etſi dico Ciceronem nõ eſſe inſuntem, ideo

“uinmfantem eße repugnans eſt Ciceroni: nec ſi dico Cato
2 nem no auarum fuiſſe, repugnat idcirco auarum eſſe
Ul 4. 2 . * „
vCoatoni. Non enim per ſe ista, hoc eſt, Cicero quate-
D

mnus Cicero eſt, & Cato quatenus Cato ett, tales ne⸗
7 4 * * 4 4
n gantur e ſe:ſed quia Cicero eloquẽs eſt, cui repugnat

eſe e infantem »& Cato uir bonus, cui repugnat item D
auarum eſſe. At homo & irrationale repugnãt, quo-
, M 35 ni⸗ —

1822 RODOLPHI AGRIC.
niam rationale ꝙ; repugnat irrationali, in ſub tantia
eſt hominis: ergo homo per ſe, hoc e&t, per ſubſtantiã

ſuam, ab irrationali dißidet. Sic homo & uirtus re-

pugnant, quoniam homo per ſe exiſtentium generis
eſt, uirtus uerõ inbærenti. Neq; enim dici poteſt ho
mo eſt uirtus. Adeoq́; longe magis repugnant, quan-
tum ad ſe, id eſt: ad ſubſtantiam ſuam, homo & uir-
tus, ꝗᷓ homo & irrationale. I ſta enim in proximo &
ſub eodem genere poſita diſtant. Vtrunq; enim intra
animalis eſt eglexum. At illa toto rer i ordine, hoc
est, prædicamẽtis ſunt diducta. Quèôd alit uulgo di
cimus, non repugnare homini uirtutẽ aut uicium, id
in eam ſententi dicitur, non ut alterũ dici bo⸗ Fit id
eße ꝙ alteri: ſed quia nihil obſtet, quo minus ine ſe
alterũ alteri poſßtit. Repugnant aut, aut unum uni,
aut uni plura. Illa oppoſita, hæc differentia uoca-
mus. Et quæ nos oppoſita, Cicero contraria dixit.
Boëthius cömolius oppoſita putauit dici, quoniã ea
gquæ 10. avle Græci uocant, aptius contraria di-

cerentur, quæ Cicero quidẽ dixit aduerſa. Vtcunq;

uocẽtur, haud multi intererit: nos Boéthium, quãdo
uſus magis hunc in moremtriuit ea noĩa, ſequamur.
Oppoſita ſunt, quæ repugnant unle uni ſic, ut neq;
alterum de altero, neq; ambo de tertio dici poßint. Ed
Ariſtoteles ijs fermé uerbis diuidit: a lterum inquit,

Alteri opponi dicitur Auaruc ieilerel nt qucæ ſunt

4d ali⸗

DE INVENT. LIBER I. 185
ad aliquid, uel ut cõtraria, uel ut priuatio & habitio,
uel ut affirmatio & negatio. Vt ad aliquid opponun-
tur, ſicut duplum dimidio. vt contraria, ſicut malum
bono. Vt ſecundu priuationem & habitionem, ſicut
cæcitas & uiſus. Vt affirmatio & negatio, ſicut ſe-
det, nõ ſedet. Vtq; paucis dicamus, omnia aut relata
ſunt, aut contraria, aut priuata, aut contradicentia.
Ad aliquidñ(quæ & relata dicitur) ſunt ea, quæ ſe-
cundi hoc ipſum ꝙ ſunt, aliarum dicuntur: vt ſer-
uus, domini dicitur ſeruus: & dominus, ſerui domi-
nua: ſic pater, filij pater dicitur:&& filius, patris fili-
us: & toti dicitur partis totũ: & partes, totius eſe
partes dicũtur. Poteſt aut dubitatione digniũ uideri,.
ci tanti unum uni dixerimus opponi: quomodo id
cõſtare poſiit in relatis, cum unius domini multos ui-

deamus ſeruos, unius patris multos filioseſße. Certi

est enim, hunc patrem & hos filios relata eſſe, ſimi-
liter hunc domini: & hos ſeruos. Sunt qui credãt fi
lios referri ad patrem, & ſeruos ad domini, multos
ad unum, nõ quatenus multi ſunt, uel hi ſinguli, ſed
quatenus cõmunis ratio eſt unaq; in oĩbus & filior?
& ſeruoruũ, quẽadmodum in iſtis, patris & domini.

Scotus oĩm qui philoſophiã tractauerut, diſputator

multorũ conſenſu accerrimus, uoluit, in patre ꝗ mul
tos haberet filios, multa proinde nola, reſpectusq́;
eſſe patris: quemadmodum ſi iuriſperiti patri ſuem

M 4

154 RODOLPHI ACRIC.
in quenq; filium deſcriberent patriam potestaten,
domino in quenque ſeruum, proprium, deſcretumq;
ius mancipij. Sed reconditiora ſunt hæc, neque no-
ſtræ (quod aiunt)farraginis: ergo reliqua proſequa-
mur. Contraria ſunt oppoſita, quorum utrunque po-
test ſimul exiſtere, & alterum ſine altero eße: Vt ca
lidum & frigidum contraria ſunt, exiſtuntq; utraq;
ſimul. Quod quidem in contradictione fieri non po-
teſt, nec in priuatione: quorum ſi eſt alterum, non po
teſt alterum eſſe. In relatis uerò non potest alterum
ſine altero e ſe, non enim potet eſſe dominus, ut non
ſit ſeruus, nec è diuerſo ſeruus, ut non ſit dominus.

At calidumnihil repugnaret eße, ut non eſſet frigi-

dum: nec nigrum, ut non eſet album. Priuatio,
eſt defectus alicuius, in eo, quod id natum eſt habere:
Vt cæcitas eſt defectus uiſus, non in quouis, nec enins

lapis cæcus dicitur, ſed in eo quòd natum eſt uidere-.

sSic mutumeße, non cuiuſq; est, ſed eius, quod na-
tum eſt loqui:& demens, eius quod ſapere: & mor-
tuum, eius quod uiuum eſſe poſſet. Contradicentia
ſunt, quorum negatur uno id ipſum, quod eſt altero
affirmatum, Vt ſedere non ſedere: currere non cur-
rere. Quod dicimus autem non negari uno idipſum,
quòd eſt affirmatum altero, hoc eò pertinet: nam ſi
dlicas hominem aliquem currere, & aliquem homi-
nem non currere, non contradicunt iſta: poteſt enim

que de nulla.

DE INVENT. LIBER I. 185
utrunq;; eſſe uerum:nam poteſt aliquis homo curre-
re, ut Cicero: & ſimul aliquis non currere, ut Cato:
uerùm non negatur uno, quod erat aff irmatum alte-
ro. Quare ut contradicant, neceſſe est idipſum ne-
ges quod affirmaſti: ut quoniam dixiſti aliquem ho-
minem currere, aliquem, hoc eſt, nullum dicas cur-
rere. Estq; ea berpetua & immota contradicentium
lex, ut de omni re neceſſe ſit uerè alterum dici, utra⸗

I caput 26.

Cum ſuperius non putauerimus.) Libri huius cap. z0.
ad finem. Sed oſtendere uolui, in eam conditionem, quo
in modo Boethio uiſum eſt, & cæt.) Aliam eſſe ſententiam
Boethij, quàm refert Rodolphus, ſupra oſtenfum eſt. Non
enim ait uir ille, repugnans eſſe, quicquid contrarium eſſet
conſequentis, ſed quod eſſet conſequens contrarij. Sed de
hoc prius. Adeoq; longe magis repugnat.) Maior, inquit,
pugnantia eſt inter hominem & uirtutem, quã inter homi-
nem & irrationale, propterea quòd homo & rationale ſub
eodem genere, nempe animali, continentur: homo autem &
uirtus, diſereta diuerſaq́; genere ſunt: ſiquidem homo ſub-
ſtantia eſt, uirtus qualitas. Quuod autem uulgò dicimus.)
Vulgòô, inquit, dic imus homini nõ repugnare uirtutem, non
hoc intellectu, quaſi homo id eſſe poſſit quod uirtus, ſed ꝙ
uirtus homini poſſit ineſſe. Iã aliud eſt, poſſe homini ineſſe:

Aliiud, poſie eſſe hominem. Et quæ nos oppoſita, Cicero

contraria dixit.) Cicero in Topicis ita diuidit contraria,
ut partim aduerſa, partim priuantia, partim collata cũ ali-
quo, partim denique negantia dicantur. Boethius quarto
Commẽtariorum libro, quos ſcripſit in Topica Ciceronis:
Sed M. Tullius, inquit, non tam proprijs nominibus, quàam
notioribus utitur. Ait enim, contrariorum alia eſſe, quæ ad-
uerſa uocentur, alia, quæ priuãtia, alia, quæ in comparatiõe
ſint, alia, quæ aientia & negantia nuncupentur. Sed quæ cõ
traria nominat, oppoſita uerius dicerentur: quæ aduerfa di
euntur, contrariorum melius ſuſciperent nomẽ: quæ in cot
⸗ . N 5 lati⸗

186 RODOLPHI AGRIC.

latione nominat, ea relatiua, uel ad aliq uid certius uoca=
rentur. Sed utatur nomini bus ut uoler, dum res ipſæ ceria
. proprietatis ſuæ ratione ſignẽtur. Oppoſita ſunt, quæ re- i
pugnãt, unum uni.) Quomodo unum uni. cum ex ſententia 7
Ariſtotelis, malo, non tãtum honum, ſed & aliud malum cõ

trarium ſit, cum uni timiditati non modo repuguet fortitu .
do, ſed & temeritas? Quanquã Ariſtoteles hac parte ſatis
eſt uarius, ut qui in libris de cœlo, unum uni aiat eſſſe cõtra ſei
rium: in categorijs, uni interim plura. Diuus Thomas Aqui ta V
nas, in ijs Cõmentarijs quos ſcripſit in libros de cœlo, hũc nn
nodum hiſce uerbis diſſoluit: Eidem, inquit, ſecundum idẽz 6,,
eſt unum tãtum contrarium, nihil tamen prohibet, quin uni laer.
ſec undum diuerſa ſint plura contr aria, ſicut ſi ſit idem ſub⸗ iit
iectum dulce & album, contraria ei uidentur nigrum & a- ſtere
marum. Sic igitur illiberalitati contrariatur uirtus liberali Ml
tęatis, ſicut ordinatum inord inato: prodi galitas autem, ſicut kenn
ſuperabundãtia de fectui. Hactenus recenſuimus u erba illi- Dttu⸗
us. A Boethio oppoſita finiuntur hoc modo: Oppoſſita ſunt hor⸗
quæ in eodem, ſecundum idem, in eodem tempore, circa hol
. unam eandemque rem, ſimul eſſe non poſſunt. Ea Ariſtote i
TJes is ferme uerbis. (Græαa, ſi ꝗs forte requirat, ſic habẽt: Qde
Al τ1³⁰ d Tapop 1Teßi⸗ av méοατιπαοοπ1πποαα ſo
71, 1& 7& *νιτπ. οοιπαρααοσααNπσααπRαπα 1
. ls. Pot eſt aũt dabitatione dignum uideri) Non uideo equi- in
dem quid ſit cur obiectio hæc magnopere moueat aliquẽ. gi
Na cum dicitur, unum uni opponi,; id de ſpeciali, non de nu te
merali unitate acciptendum eſt. Ergo ur quis cẽtum habeat e
Hlios, tamen quatenus pater eſt, uni tantum (de ſpeciei uni-
tate loquor) opponitur, nempe filio, ſiquidẽ omnes illi ſpe-

cie idem ſunt, & in communi filij ratione conueniunt. Secus
. fuerit, ſi dicas patrem ea ratione qua pater dicitur, referri 6
AàAd fillium & uxorem, hic enim unum opponeretur duobus
ſpecie diuerſis. Quemadmodum & luriſperiti, patri ſuã
in quenq; filium deſcriberent patriã poteſtatem, & domini .
in quenq; ſeruum proprium diſcretumc; ius mancipij.) De

his lege inſtitutionum Imperalium libro primo, capite de ti
his qui ſui uel alieni iuris ſunt. Et ff. eodem titulo. Item C. 4
de patria poteſtate. Atque fuit ſane olim patri in liberos .
. 7 1 . .
uitæ necisq; poteſtas, cui deinde poteſtati adeo derogatum .
eſt, ut ne libertatem quidem, nedum uitam liberis aufere †
tri liceret. L. Libertati, C. de patri lp
Patfi liceret. L. Libertati, C. de patria poteſtate. Quocirca ſu

pra etiam monuimus, cautius accipiendum eſſe id quod
it Rodolphus, patrem adoptiuum, uitæ necis q; poteſta- M

tem

DE INVENT. LIBER I. 187

nben eem in eum quem adoptarit, accipere. De dominorum po-
ſecen teſtate in ſeruos, Caij Iureconſulti uerba ſic habent: Igitur
glae in pote ſate ſunt ſerui dominorum, quæ quidem poteſtas
Nteni Iuris gentium eſt. Nã apud omnes pereque gentes animo
lund aduertere poſſumus, dominis in ſeruos uitæ necisq; pote-
nm ſtatem fuiſſe, & quodcunq; per ſeruum acquiritur, id domi
elhdi no acquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibùs: qui ſub
cen Imperio Romano ſunt, licet ſupra modum, & ſine cauſa le
Aaul gibus cognita, in ſeruos ſuos ſæuire &cæt. L prima. ff. eo
Anͦc quem diximus titulo. Neque noſtræ, quod aiunt, farra
nilé ginis.) Materiæ, propoliti, inſtituti. Contraria ſunt.)
Iuni Contraria, inquit, ſunt repugnantia ea, quę in diuerſis ſub-
b⸗ iectis uno eode mq; tempore ineſſe poſſunt, & alte rum ſub-
a⸗ ſiſtere in rerum natura poteſt, etiamſi non ſit reliquum. „

Diſtant ergo contraria à relatiuis, quod ea eodem tempo-
re, aut eſſe ambo, aut non eſſe neceſſum eſt. Diſtant etiam à
priuantibus & contradicentibus, quòd contraria eodẽ tem
pore eſſe in diuerſis poſſunt, contradicentia & priuantia n6
poſſunt. Nam in eodem ea ſubiecto ſimul ineſſe nequire, .
id planum eſt, at cum diuerſis ſubiectis accommodantur, iã .
deſinunt eſſe cont radicentia & priuantia. Neq; enim philo
ſophari & non philoſophari contradicunt, ſi ad Platonem
unum, alterum ad Demoſthenem referatur. Et cæcitas llla
Democ riti, non fuit priuatio uiſus in Lynceo. Secus ſiabet
in coôntrarijs. Nam ea nomen retinent ſuum, etiam cum in/
diuerſis reperiuntur ſubiectis. Vt dulcor & amaror, etſi al-
teruin in melle, alterum in felle ſit, dicuntur nihilominus
eſſe contraria. At enim quo, inquies, pacto ait contraria alte SS
rum ſine altero eſſe poſle. cum Ariſtoteles ſecundo libro de
cœlo confirmet, terram non poſſe eſſe ſine igni, eo quod ne
ceſſarium lit, contrariorum aut utrunq; eſſie aut neutrum?
Sane quæ Ariſtoteles ec in loco dicit, ea in ſolis elementis
1us locum habere, uel hinc liquet, q uòd idem ait in categorijs,
poſſe alterum ex contrarijs eſſe, ut non ſit reliquum. Et ꝗgd
uetat ſanitatem ſine ægritudine eſſe? quid ſine nigre al-
bum? quid fortitudinem ſine timiditate? Cicero in Rhe-
toricis contrarium finit hoc modo;: Contrarium eſt, quod
poſitum in genere diuerſo, ab eo cui contrarium eſſe dici-
tur, plurimum diſtat: ut frigus calori, uitæ mors. Hodie uul

Url

„ us ea ſic finit: Contraria ſunt, quæ ſub eodem genere po-
üita plurimum à² ſe inuicem diſtant, & eidem ſubiecto quod
4 modo eorum ſit capax, uiciſſim inſunt, à quo ſe mutuo ex⸗
61 dellunt, uiſi alterum eorum inſit à natura.

* —2

188 KODOLPHI AGRICD
DE DIFFERENTIBVS.
Caput XXVII.

Iferenmtia ſunt, queæ ſic repugnant, ut no cer
to ductu unum contr a unum dirigatur, ſed
ſatis est ſubſtãtijs inter ſe eße dimota. Vt Cicero &
Cato differunt, quoniam non eſt Cicero quod Cato:
non tamen ſic differunt, ut calidum & frigidum: ca-
lido enim nihil opponi potest aliud, quod eodẽ modo
cum ipſo quo frigidum pugnet:at quemadmodũ Ca-
to à Cicerone diſtat, ſic etiam Scipio, ſic Lælius, ſic
quemcunque alium hominem ſumas, diſtabit. Qua-
propter neque colores, quos medios uocant: contrarij
inter ſe erunt. Quemadmodũ enim flauus cœruleo,
ſie etiam indicus, & ruber & uiridis diſtat: & po-

test ex quolibet colore in quemuis, & per quemlibet

ex albo in nigrum fieri tranſitus. Similiter ſaporum
etiam diuerſæ ſpecies contrariæ non ſunt, ſed ueriùs
differentes. Sic quæcunq; aliæ ſunt multæ ſpecies,
ſub uno genere comprehenſæ, non magis cenſendæ
ſuut comrariæ, quam iuſticia, temperantia, fortitu-
do, reliquæq; ſpecies uirtutum. Differunt autem
omnia, aut ſolũ ut ſingula: ut ſinguli inter ſe homi-
nes, ſinguli equi, & quæcunq; indiuidua ſub una con
tinentur ſpecie. Aut ſpecie: ut quæcunq; indiuid ua

ſ⸗ diuer ſis ſunt eriebut; uel 1. 2 inter rſ ſpecies
di⸗

₰

ſol

ni
nin
ine

EE INVENT. LIBER I. 185
diuerſæ ut hic homo & hic equus, & homo & e-
quus. Aut genere: ut quæ diuerſorum ſunt generum,
ut uit is & equus:quorum hic animalis eſt ſpecies, il
lablintæ, & ipſa quoque genera diuerſa, ut animal
& planta. Poſſumus addere iſtis ea, quæ prædica-
mentis differunt, ut homo & candor, quorum homo
ſubſtantia, candor est qualitas. Quæcunq; ergo præ-

cnernent n ceenm. enne Ferue erqusgen-

rrt. , quecunque 4 —½K4J ſunt cecen,hoc

eſt, quæ numero una dicuntur, etiam ſpecie ſunt ta-
dem: & quæ ſpecie, ea genere:& quæ genere, prædi
camento quoq; ſunt ea.dem. Quo fit, ut maxima dif-
ferentia, & minima unitas ſit in prædicamento: co;-
trà, minima differentia, maxima unitas ſit in ſingulari
bus. Quorumcunq́; autem duorum, alterum de alte⸗
ro negatur, ea ut minimum ſingulatim, hoc eſt, nume
ro oportebit differre. Nolim autem quenquam fe-
fellerit nominis huius ambiguitas qua dicimus aliqua
ſingulatim uel numero eadẽ eſſe, uel differre. Quan-
doq; enim aliqua numero eadem uocamus, quantum
ad ſubſtantiam ſuam pertinet: ut idem numero dici-

mus hominem &animal rationale, quoniam eadẽ est

utriuſcq; ſubſtantia, & Ciceronem unum numero di-
cimus, quoniam nulla est ipſius ad ſeipſum differen-
tia. Qanlo ae uero denominatione dicimus eadem:
ut idens

f90 RODOLPHI AGRIC.
ut idem numero dicimus Ciceronem & eloquentem,
non quod idem ſit Ciceronis & eloquentiæ ſubſtan-
tia, ſed quòd inſit Ciceroni eloquentia, atq; ob id, id
& Cicero, & eloquens uocetur. Verum in præſen-
tia de eis ſolum dicimus, quæ ſubſtantijs eadem ſunt

atc; dißerunt, uoniim demmuinatione idem diffe-
rrens à ſe dici poteſt: ut Cicero uir, à Cicerone puero,
on ſi ibſtantia, ſed ætate differt: & contrà, quæ ma-

ximé differunt, denominatione eadem dicuntur: ut
idem & homo, & muſicus, & pater dicitur, cũ ſub-
ſtantijs hæc tria & prædicamento differant. Sane
omnia argumenta huiuſmodi: In ſoro eſt, ergo non
est ruri. Et illo tempore ſactum est ꝛergo non eſt hoc
tempore ſact um. Et mea res e&t, ergo nõ eſt hoc tua.
Et huius eſt filius, ergo non illius, ad hunc locum re-
diguntur. Quoniã enim ca natura est rerum, ut tan
tum unum aliquid iſtorum de re dici poßit, (nec enim

poteſt aliquid niſi in uno loco eße, nec niſi in uno

tempore factum eſe, quæq;; reliqua ſimilis ſunt con
ditiomis) ergocum unum aliquid de re affirmaueris,
reliq na omnia, quæ ab eo in eodem genere differunt,
negabuntur de eadem. Erit fortaſſe, cui uideatur
neq; repugnantia abalijs locis, neq; ipſa quidem in-
ter ſe oppoſita & differentia, ſatis diligenter eße diſ
creta. Nam ut prius de hoc dicamus, quod poſterius

ſumpſimus, pater & filius quæ relata ſint, & cal-
dum

NNE

S

DE INVENT. LIE ER I. 191

dum & frigidum, quæ contraria, nemo est qui dixe

rit iſta non eſee differentia. Deinde priuantia quoq;
& contradicentia, cũ eadem eſe non poßint, diffe-
rant neceſſe est. Iam quod ad reliquos locos perti-
net, caliäum & frigidum in adiacentibus diximus,
& patrem & filium numerauimus inter connexa,
& partium & totius ſui ſunt loci:ita etiam homo 2
equus ſpecies ſunt, & animatum & inanimat pro-
pria: ut uideatur (id quod antea in Boëthio annotaui-

mus) repugnantia per omnes duct um iri locos. don

negauerim uera eſße quæ contradicuntur. Veràùm nõ
ob id efficitur, ut berturbentur loci: quod facilé ui-
debit, qui meminerit eius quòd diximus etiam ante:
locorum diſcrimen, non tam ab rerum naturis, qinis
habent per ſe queæque, accipi, qum ab habitudine,
quã ſumunt inter ſe comparatæ,. Quod itaque ad
oppoſita & differentia attinet, certum est contraria
ſpecie inter ſe differre, & relata quidem quomodo
differant, haud temerè affirmauerim. Verm utcliq;
ſit, eum certa inter ſe lege differant, ut uni tantum

unum opponatur, oppoſita dicimus ea,propter cert?

& deſtinatam ex natura ſua repugnantiam qua uie

lut ſingula è regione alterum contra alterum certo
ſunt ſtructu locata. Pater itaque & flius, oppoſita ſta
ſunt inter ſe comparata: comparatus autem quant
6 ſei artian ſuam, bater domino, filius ſeruo, non
oppo

loer RODOLPHI AGRIcC.
opponi dicentur iſta, ſed differre. Sic calidum & fri
gidum inter ſe contraria ſunt:calidum & dulce, fri-
gidum & humid, differentia. Relata igitur & con
traria (ut dicimus) quanquam inter ſe comparata op
poni proprie dicantur, differunt tamen etiam, ſed op
poſita potids dicuntur, quòd certioris est & acrio-
ris repugnantiæ nomen. Contradicentia autem &
priuantia differentiæ nomen non accipiunt. Cum ſit
enim differre dictum, qua ſi in diuerſum ferre, non
potest id niſi inter rem & rem fieri: at contradicen-
tia & priuantia, una quidem parte res ſunt, ut uiſus
& ſedens:alia parte tantũ negationem rei ſignificãt,
ut cæcitas & non ſedens. Nõ magis ergo poßunt iſta
imer ſe differre, quàm (quòd dici ſolet )uiui cũ mor
tuis bellum gerere. Haud abſimile ijs, quæ dictæa
ſunt, fuerit, quòd reſponderi poßit ad eam partem,
qua dicebatur, repugnantia per alios ſparſa locos eſ-
ſe. Poſſunt enim ea quæ repugnantia dicuntur, non-
nunquam accipi ſeorſum quodlibet, uel ſaltem ſic,
ut non componantur inter ſe, & uel alterum de alte-
ro dicantur, uel ambo de tertio aliquo: hoc enim mo-
do ſuis quæq; redduntur locis At cum uel in tertium
aliquod incidunt, uel alterum de altero dicitur, re-
pugnantia ſunt, huiusq́; loci propria fiunt. Totum
itaq; & pars, pater & filius, niſi de altero dicatur al

terum, aut ambo de tertio aliquo, nequaquam repu⸗

gnant:

DE INVENT. LIBER I. 193
gnanl:quippe quorum alterum altero constat, neque
ſine aliero uel fieri poßit, uel eße: cum uerò quis di-
cat exẽpli cauſa) iraſcibile in anima partem eße ip-
ſius, alius diſeretam per ſe diſt nctamq; eße animam:
certum es& reongnart ista, odt idem totume he laci
ant & partem.

comparata, non ncontrarsſunt ſad adiucftis dic cur

rere non currere: non contradicunt:ſic quieſcere TW—
moueri, non priuatiue repugnant: 5. 1 de homine illa,
iſta de lapide dicantur. Illud tamen prætereundum
non eſt, contradicentium priuatorumq́; partes eas,
quæ negant, non poſſe in alium conferri locum. Cum
enim negatio, non ſignificari, non intelligi ſine affir-
matione poßit, ſemper repugnantiam eius quod ne-
git præ ſe ferat nece eſe⸗ ekt. Non currere nanq; ſine
comprehendi
nequit. Cumq; negtiann ſignificent, ſemper in

eis & negatio & curſus uiſusq; intelligitur: habẽtq;

uelut innatam quandam in ſe repugnantiam ad id,

cui cõtradicunt, aut cui priuatiue repugnat. Habet
aulem hi loci proprium hoc, quod nõ potest ex ipſis

quicquam confirmari direct e, ſed è diuerſo: ut ſi in
uno neges, in alt ero affirmandum est, contraq;; alte-
rius affirmatione negandum est alterum: ut ſi dicat,
iſte pater est, ſequitur non e ſee filium: & filius est,
certum est patrem non eße: 18 c, cæcus eſt, ergo non

194 RODOLPHI AGRIC..
uidet: contr quoq;, uidet, igitur cæcus non est. Com

pectimur tamẽ nõönunquam hinc inde repugnantia,
atq; direct è probamus. Vt ſi lucrit esſt habere, lam

num est pdere. Si utile eſt poſſidere, inutile eſt amit⸗

tere. Illud uerò argumentandi genus: An perdere
poßim quærisſeruare potui: &, Cui totl dedera,

illi negarem partemenon ex repugnantibus eſt, ſed
à maiori: neq; enim ut repugnantia hic ſumitur, ſed

conſentanea ad id, inſtituis confirmare: & ut ſit al
terum altero maius & difficilius effectu. Neq; enim

quia ſeruare repugnat ei, ꝗ est perdere, probaturã
ſe putat Medea, perditum ire ſe poße Iaſonem: ſed
quia difficilius maiorisq; negotij est, ſeruare, ꝗber-
dere. Sic etiam, quia maius est totum donare, qum
partem, probabit non ſe cunctaturum in partem, ci
llederit totum.
Scholia in caput 27.
Quapropter neq; colores quos medios uocant.) Re⸗
Ge illu d, colores medios non eſſe inter ſeſe contrarios. Ve

rum illud interim male habet animum meum, quod non ui
deo, quomodo his non conueniat contrariorũ finitio. Con⸗=

raria, inquit Rodoiphus, ſunt repugnantia, quorũ utruncq

poteſt ſimul exiſtere, & alterum ſine altero eſſe. Iam repu-
gnare inter ſe nredios colores (uerbi cauſa) rubrũ& uiri-
de eſt mani feſtum, cum ita inter ſeſe diſſideant, uti neutrum
poſſit dic i idipſum eſſe quod alrerum: neq; eſt cur negemus
poſſe ea ſimul & ſeparatim eſſe: quo fit, ut coloribus me-
dijs tota conueniat cõtrariorum fſinitio: quod ſi debemus,
ſam ne contrarios quidem eos eſſe inficiari poterimus.
Differunt autem omma.) Dicit id quod hodie lõge de-
cantatiſſimùm eſt apud oẽs, nempe trifariã aliqua eadem,
ant diffexentia ſine diueria dici, genere, ſpecie, Ge numneno,
Gene⸗

–

er

Gicu

c(c

fun
ſeren
ſce⸗
ſaſn
Aan
ro
tn
Mns,
lui

,
N
nlig
,A
i⸗
elten
lye,

2*

DE INVENT. LIHER L. S

—

Genere eadem ſunt, quæ ſub eodem genere continenturzus

tem perantia & fortitudo, quorum genus eſt uirtus. Diuer-
ſa genere dicuntur, quæ ſub unum genus non cadunt: ut e-

quus, ue locita S, Specie eadem ſunt, quæ eadem ſpecie contꝭ
nentur: ut Vergil ius, Cicero Diuerſa, quæ eadem ſpecie nIö

continentur, ut hæc uulpes, hic leo? Numero eadem dici ſo-

lent, quorum inter numerandum alia ab alns n dilcernun ?
tur. Atq; id rurſum quatuor fit modis, nomine, finitione, rro
prio & accidente. Sed cum horum plena ſint omnia, nos eis
miſſis pergamus ad alia. Quæ prædicamẽtis differũt.) Na

mis ꝗᷓ ridic uli illi, qui ſomniât intereſſe neſcio ꝗd inter diffe
rentia & diuerſa, quaſi diuerſa ea ſola dicâtur, ꝗᷓ in aduerſiæz
inſunt categorijs, reliqua differenia -Cius farinzæ eſt & ikt
lIuò, ꝙ apud Pet rũ illum Hiſpamenſem, aliud eſſe aiunt prę-
ſentare, aliud repręſentare. Præſentat, inquiũt, uox ſeipta m;

repręſentat rẽ lignificatã. Erit fortaſſe cui uideatur) Duas

affe rt obiectiones aduerſus ea, ꝗᷓ hoc capire dicta ſunt. Eanz
prior hæc eſt: Oppoſita oĩa etiam ſunt differentia: erge non
fuit faciendum Rodolpho, ut locũ hunc repugnantiũ in op-
poſita ditferentiaq; diduc eret. Cui obiectioni hunc in modũ
occurrit ipſe. Cõtradicẽtia, inquit, & priuatiua nullo modo
differentia dici queunt, propterea ꝙ ea tm̃ differre dicũtur-
ꝗ utraq; ſunt: conttadicentium uero & priuatonm altene ſem
per non eſt. Contraria aũt & relatiua, ſi non cum ſuis quæ=
oppoſiris, ſed cum alis quibuſdã conferãtur, nihil utiq; ue-
tet, dici illa & dirferẽtia: ut ſi patrẽ nepoti, albũ rubro, ma-
ritum ſocero aut ſocrui cõpares. Quoties aũt cum ſuis com
mittuntur oppolſitis, ut c nigro album, pater c filio, cum

uxore maritus: iã et poſſent fortaſſe differentiũ utcunq; ap-

pellationẽ recipere, eo ꝙ uel genere uel ſpecie differãt: aptà
us ta mẽ oppolita dicũtur, propterea ꝙ non qquo modo, ſed
certa quadã lege altem ita cõtra altene dirigitur, ut opponæz
tur unũ uni: ꝙ nõ fit ita in dierentibus. aq; in ſumma hoeæ
dicit: Si differentium uocahulo intelligẽtur oĩa ea, ꝗᷓ quomo
docunq; ita inter ſe pugnant, utiueutrũ queat dici eſſe idip-
ſum q̃d alterum, dari poſſet & contraria q;q; & relatiua dif
ferentia eſſe. Atqui nunc ea ſola hoc noĩe donamus, quę nuł
lo cexto ductu inter ſe pugnant, ſed ſubſtantijs modo dimo
ta ſunt, poſſunte plu ra repugnare uni, cuiuſmodi haudqua
quam ſunt cõtraria & relatiua, quoties ad ſua ea, referun
tur oppoſita. At enim repugnantia, inquies, ſparſa ſunt diffi
ſaq; per locos omnes: quocirca parum conliderate Rodot
phus, qui fuum illis locum deſeripſit Hanc q̃q; cauillatiũcu
lam ita xefellit Rodolpſus, ut dicat repugnatia bifariã con
N

2 ſide⸗

*

196 RODOLPHI AGRIC.ꝑ
ſRiderari poſſe: principio, ita ut ipſa inter ſe conferantur, at ꝙ
hac ratione per alios ea locos diffuſa non eſſe: deinde, ut ſpe
ctentur ſingula ſeorſum, ac ſic certe, ut ne ipſorum inter ſe ſi
at comparatio:quo pacto repu gnantiũ ea nomen admittere,
& per omnes locos diffundi. Verbi cauſa: Dulc edo ſi confe
ratur c amaritudine, ad ſolum hunc oppoſiton pertinue=
rit locum. Confer eandẽ ſapori, iam ſpecies exit: confer cũ
dulecdine hac aut illa, & genus dicetur. Eadẽ collata mel-
li, eſt adiacens, albo contingens & c. In adiacentibus.) De
his ſupraà ca. II. Inter cõnexa,.) Quom natura explicata eſt
ca 20. Et partiũ & totius ſui ioci) Quẽadmodum dictũ eſt
ſupra ca. 9. Ita homo & equus ſpecies ſunt.) Porro quid ſpe
cies & quid genus, id explicatum eſt libri huius cap.5. & 6
Animatum & inani matum propria.) De quibus eſt ca. 8. Id
ꝙ ante in Boethio annotauimus.) Ca. 21. in quo de acciden
eibus agitur. Qui meminerit eius diximus etiam ante.)
Cap. 22. Complectimnr tñ nonnunꝗᷓ hinc inde repugnantia)
Crebherrimum eſt hoc genus argumentandi apud autores,
ut mine mihi uideatur eos, qui uulgo dialectica in Gymna-
ſiis docent, nihil aliud in ore habere ꝗqilla Hiſpanienſia: al-
bus eſt, ergo niger non eſt: æcus eſt, ergo non uidet: homo
eſt, & non ſanus, proinde æger. Quã argumenti formam ut
nên improbo, ita illam alteram ſcio apud autores oẽs lon-
ge eſſe frequentiorem, cuius aliquot ſubijciemus exẽ pla.
Si ſummum malum eſt uiuere cum doloribus, conſenta
neum eſt, ſummum eſſe bonum uiuere cum uoluptate. Ex
Cicerone primo libro de Finibus.
Bonum liheri, miſera orbitas: bonum patria, miſerum
exilium: bona ualetudo, miſerum morbus: bonum integri-
tas corporis, miſera debilitas: bonum incolumis acies, mi
ſera cæcitas. Ex eiuſdem operis lib. quarro.
Quintilianus lib. 12 Age non ad perferendos ſtudione
labores neceſſaria frugalitas?quid ergo ex luxu ria ſpei?
Idem libro quinto: Frugalitas bonum, luxuria enim malũ.
Si malorum cauſa bellum eſt, erit àq mendacio pax?
Si ue niam meretur qui imprud ens nocuit, nõ meretur
præmium, qui imprudens profuit?

Si iſthæc quæ ca lidiora ſunt, difficiliùs gelu coguntur,
congruens eſt, ut quæ fri gidiora ſunt facile cogantur. Ex no
ctibus Gellianis libri decimiſeptimi ca. 8.
Si ſtulticiam fugimus, ſaptentiam ſequamur: & bonita
em, ſi ma liciam. Sic in Topicis Cicero.
Si anima quæ peccat, ea morietur: ergo quæ non pec⸗-
Gat, ea uiuet, Ex Hieronymo.

8A

Uutam
Kemng
etael
nroden
lad!

ſne

dlum

ei
Oud

p

4
.

tlpa.

+☛=

ſentſ⸗
erſe
ter,
conte
inne⸗
er ei
ſfel⸗

.

—

DE INVENTLIBER I. 19 7
Si Euãgelium eſt uirtus Dei in ſalutem omni creden
ti, ergo in perditionem omni non credenti. Ex epiſt. 3d
Romanos. L
Quia Deus gratia mouetur, ergo & iraſcitur. Ex La-
ctantii libro de ira Dei,
Nam ſi Deus non iraſcitur impijs atq; iniuſtis, nec pi-
os utiq; iuſtosq; diligit. Ex eodem.

Si eius qui male facere cupiat, nõ facta ſolùm, ſed pro
polit um odiſſe ulciſciq; oportet: gratia è cõtrario habenda
eſt bene faciendi cupido, etiãſi nequierit id, quod uelit per⸗=

ficere. Ex lihello Plutarchi de diſcernendo amico & adu⸗=
latore. —=
Cicero in quadam Philippica: Cuius ſingularem pru⸗
dentiam admiramur, eius ſtulticiam time mus? Quanquam
hic magis ſimplex illud argumentandi genus ſubeſſe appa

ret, ac li dic at hoc modoꝛIn Cęſare Octauio ſingularis ineſt
rudentia, ergo ſtulticia in eo non eſt. Cui non diſſimile eſt

illud Fabij Quintiliani: Qui ſapiens eſt, ſtultus non eſt.
Illud uero argumentandi genus, An perdere non poſ⸗
ſim quæris eſeruare potui.) Verba ſunt Medeæ apud Oui-
dium, qua de re ita Quintilianus libro octauo: Nam cum ſit
rectũ nocere facile eſt, prodeſſe difficile VYehementius apyd
Ouidium Medea dicit, Seruare potui, perdere an poſſim
rogas?

*

COMMVNIS RATIO LOCO-⸗

rum, uel ad aliorum traditionem additorum, uel
praæ termißorum. Caput 28.

Pkar hos⸗ autem quos hactenus executi ſt umus

Locos, alij quidẽ alios, ꝗᷓ nos, quoſdam fecert,
& quoſdam traditos à nobis præterierunt: neque

uel eiſdem nominibus omnes, uel eodem diſpoſuerit

Cayr

1.

ordine. Cicero quidem antecedentia, conſequentia,

repugnintia poſuit, quæ ſi ita capiantur, quemadmo

dum ille uoluit ea accipi, oſtendimus inter locos ne-
quaquam poſe poni. At ta quæ not propria, quæ

3 frnem,

☛☚
6
= S/ .
8 .
.

198 RODOLPHI AGRIC.
⸗ finem, quæ destinita, quæq; etiam in tres diuiſa
locos applicita diximus, in nullum Ciceronis locum
poterunt includi, Quod quidem de fine & destinatis
per omnes eunti locos facilèest uidere: ſed proprij lo
cus inter antecedentia ponetur forta He: ſed eo pacto,
quo oſtenſimus omnes fere locos inter antecedentia
poße numerari, & quo antecedentia nõ e ſe loci do-
cuimus. Applicita autẽ, ut locum & tempus, uoluit
Cicero ut inter adiuncta ponerẽtur. Sed Boëthius ex
ijs credidit probabile ſolum duci argumentum:at ex
loco & tempore ſæpe neceſſarium ducitur. Vt, ꝗ,
non uiolauerit Clodius ſacra Bonæ Deæ Romæ, cit
ſacrorũ tempore non Romæ fuerit, ſed Interamnæ.
Simaulhic ex loco & tẽpore duct eſt, & quidẽ ne-
ceſari argumẽti. Nõ potest culpa male cõ ſultorũ
ante Phocenſe belluũ in Demoſthenẽ conferri, nondum
enim R. P. attigerat: ex tpore eſt. Nõ poſſunt ſode-
ra ali humore, nullus enim humor eo puenire pote ſt:
xx loco ſumitur. Ita ex cõnexis: nã es inperator me
us, quoniã nõ ſum miles tuus. Quæ oĩa argumenta
coherẽt recte, & neceſſario cõficiunt. Ergo fortaſſe
i dicemus ea ex antecedẽtibus eſſeducta: quodq;; in-
eptißimum est, ci locñ ex quo muenire debeas, co-

gnitum anté eße oborteat, 4 inuenire ex ipſo queas.

Nos cõtratc?:i inuenerimus cõ ſtituerimusq; nece ſſa
riu ſi uhi nebahbik argumentu, tũ dem ex Lee ductk
4 it lo⸗

DE INVENT. LIBER I. 199
ſit loco oognoſcemus. Adiacentia etiam, actus, &
ſubiecta, itidem in adiunctis eſſe cẽſebuntur: ſimili-

ter & contingentia, ſex loci in unum, hoc eſt, quàm

ambla facultas in quantas coacta anguſtias? Themi-

ſtius fortè hos inter communiter accidentia poſue-

rit: niſi tamen ſubiecta ad materiam maluerit refer-
re. Ego iſtos locos exactißimè diſtinguendos arbi-
tror, auſimmq́; conſtanter affirmare, nullos omnium
crebrius aut expeditiùs uſu uenire. Quod non ſo-
lum qui poẽtas oratoresq́; reuoluet, uerum eße ſci-
et: ſed & qui philoſophos eos excutiet, qui intimam

& in abdito poſitam ſcrutantur rerum naturam, ne-

dum qui mores hominum tractant, quorum omnis cir
cea iſta ex profeſſo uerſatur labor. Nanq; ex eis qꝛæ

in ſubſtantia ſunt, atq; ex cauſis, ut certiſßtima & in-

dubitata eruuntur argumenta, ita iratæ felicitatis
est, ut ſit eorum nobis copia parata. Cum ſint enim
arctißimè coniuncta rebus, plerunque perinde ſunt
ac res ipſæ,: aut cognita nobis, aut ignorata. Lo-
cum quem ex partiũ enumeratione Cicero, & The-
miſtius ex diuiſione uocauit, non putaui ponendum.

Nam ſi partes omnes cum collegero, ad totum deinde
brogrediar. paries, tectum, fundumenta, quæq; reli-

qua ſunt, mea ſumt, toti ergo domus mea est: aperti
eſt id argumentii e loco qui a partibus dicitur, duci.
die ſi dica:habet iuſticia, fortitudinẽ, modeſtiã, pru-

N 4 deg-

RODOLPHI
dentiam, ergo omnes uirtutes habet: à ſpecie eſt. Sin
dixero, eſt uirtus, & non brudentia, iufticia⸗ tempe-⸗
rantia. ergo fortitudo ſic etiam, eſt pars domus, &
non tect um. paries, tabulatum, ergo fundamentum: à
differentibus ducta erunt hæc argumenta. Cumq́; non
ſit alius diuiſionis & partium enumerationis apud aa
tores ullos uſus, mihi haudquaquam neceſſarius ui-
detur locus, qui ex iſtis deſ criptus est, cum propriè
E& aptißimè ad illorum quos dixi loꝛorum naturã
accomodentur. Tum locus qui hemiſtij eſt de gene
rantibus, ab efficientibu⸗ nobis erit:non eſt enim aliud
generare rem. quà m efficere. Corrumpentia uerò pri
uantia ſunt: corrumpere nanq; nihil est efficere, ſed
ſotum id quod est, ut non ſit, eniti. Vſum etiam inter
locos poſuit, eum recte dicemus 4 Kine: Juant i enim
ad utentem pertinet, idem eſt finis rei qui uſus. De-
ſcriptionem quam inter locos ui in ſubſtantia ſunt
ille numerauit, ego uia hoc ſolum definiendi genus
relict um nobis puto, a definitione non diſcreui, quod
cum de ſinitione dicerem, blenids ſum proſecutus.
Preæterea quem locum Cicero à notatione, Themiſti
us ab interpretatione, ego à nomine rei malui dicere.
Quoniam (ut docuimus) non ſolům ex interpretati-
one argumentum nobis præbet nomen, ſed in plures
patet uſus. Quæ uerò ſimilia Cicero, quæq́; The-
miſtius 4 imilia itidem dixit, & eſſe isdultuec

1

4
e
400
iß
ſeo
end
ſes,
ſen
ſn
ſe⸗
ſe
4

v
1.

l

DE INVENT. LIBER IJI. 1or
Juantitate, & maiora etiam e ſe & minora, ea com-
parata dixi, que madmodum Cicero. Nanq; quem lo-
cũ Cicero ſimilium fecit, is in ei. qui eſt inter com
parata à paribus recidit. At quæ nos ſimilia dicimus,
Cicero ea non habet, Themiſtius uocauit a proporti-
one. Quam formam autem dixit Cicero, cum ſpeciẽ
maluißet, niſi quia ſpecierum & ſpeciebus credidit
Latinè non poſſe dici, eum nunc locum ommnes rectè
an ſecus ſpeciem appellant. Iam contraria maluiſ⸗-

ſem dicere (ut Cicero) ea quæ oppoſita uocant om -

nes, ni ſi omnes ita uocarent· Caſus autem quoniam

tenuißimo à cõiugatis diſcrimine ſecernuntur, eſt
ſimilis & ratus proinde uſus ipſorum, quoniam Ci-

cero in coniugatis incluſerit, ego excludenda non pu

taui. Tranſumptionem, uel (ut nos) translationem,

in rei nomine ad quod pertinet, rectius poſuiſſe ui-

demur, quã ut proprium illi daremus locum. Ordo
quoque non idem est apud Ciceronem locorum, qui

apud Themiſtium: ne ego quidem ſum utrumuis ho⸗
rum ſecutus. Vtq; paucis rutionem ordinis mei red-
dam, ita iudicaui primum quenque locorum ponen-
dum, ut eſſet arctißimè uiſque cum re coniunct us.

& proinde ut longius de fluxit à ſubſtantia rei, bo-
ſteriorem poſui:quò factum eſt, ut repugnantia ulti

ma fierent, quoniam non modò non arcte cum re co-
hæreant, ſed amii ctiam infeſtaq; tollant ipſam
L N S5 at

—
.

to kKobDoLpHI AGRIC.

atque ſubuertant. Quo facilius autem ſit omnia

uidere, diſponam ordine uelut in tabula, Ciceronis-

Themiſtij, noſtrosq; ocos: eritq́; præ ſcriptus omni-
bus numerus, quẽ in ſuo ordimne habent deinde ſubij⸗

cientur alij numeri qui indicent, ad quem cuiuſque

locum aliorum unumquemlibet conferri oportebit-

At ſi quis apud quempiam ſit locus, qui non ſit apud

alios, numerus proinde in aliorum ordine apud quos
non eſt, non ſit adſcriptus: ſi qui loci etiam in
plures aliorum conueniant locos, pli
res numeros ſubſcriptos ha

. Leci

+ „ — — —

—

y ☛ ᷑—

DE INVENT. LIBER JI.

diuerſa

Scholia

102
i Ci . Fi iceronis [The. Ini. the
Loci Ciceronis Them Nri Aice on . ri⸗ the
I.
2 partes . ſ⸗ it antecedentia † (18
noratid 19 12 conſequentia
. iugata :0. 21 7 13 repugnantia
. denur 4 ſs: 14 efficiens 8 11
enu
. Prma 5 6 15 effettum
P ſimil 21 116 comparatio 17.18 ſ15
3 differéti 24 17 iudicium 15 21
8 differẽtia 19 4 15
9 contraria 12 23
Coi TRemif. Themiſtii [Sice. ſthe. nzi
Loci Themiſt. Cice. Nn 1 enl ſe
1defſfinitio 1 1i1 1 ,. ;
2 deſcriptio , 13 eorruptio 3
. gengo 3 . I5 cõmuniter acci 1i0 3
4 kr 1 s iudicium (dẽs i71 120
5 integrum 1 5 17 ſmie 6 .
. acer 2. 14 [6. 11 15 proportio 92 2¹. 24
ci 19 Oppoſita 4
5 alicen⸗ . S 120 eiſs 4
10⁰ finis 2 12 21 coniugata *
1I forma 6 22 giuiſio
Loci Noſtri. Cice. The. . Kori. G he.
1 definitio 1 ecta 6 .
8 reies 5 e isz Locus 10
. bro rium lis rempus 10
. tonmn 1 5 17 connexa . 1
6 partes : 7.9. 11 18 contingentia ſio ſi⸗
2 coniugata 4 ſ:0. 21 13 nomen rei 3
diacẽtia o jꝛ0 pronunciata 17 16
. a6us r comparata . 16 17
1 ſubiecta e2 ſimilia lis
11 efficiens 14 . ꝛʒ3 oppoſita Rue 5 i8
12 Knis lꝛ4 differẽtia 8 4

Præter hos autem.) Tria hoc capite potiſſimum Rodol
phus tradit, uidelicet locorum numerum, nomina, & ordi
nem: quæ tria in prioribus exemplaribus miriſice depraua
cta, aliorum iudicia ſequuti, ita ut nunc ſunt, illuſtrauimus.
OAOſüſlſlſtendimus inter locos nequaquam poſſe poni). Id
diſcuſſum eſt ſupra, cap. 21. Sed eo pacto quo contendimus
omnes fere locços inter antecedentia poſie numerari.) Eo
ipſo capite, quod iam nunc indicauimus. Vt quod non uio
lauerit Clodius ſacra Bonæ Deæ Romæ.) Huius rei men-
tionem fecimus ſuperius ca. 18. Non poteſt culpa male cõ⸗
ſultorum ante Phocenſe bellum.) Hoc argumento utitux
Demoſthenes ipſe in oratione ea, que Peß! 7 5* ”Nο ſine

ro Cteſiphone inſcribitur. Verba eius ſi quis requirat, ſic.
9

abẽt: Tod yùꝶρραααοσοαααντον τωäρ ουi., ονεſρα
äl
uA6, &α OνεH ι εεν EXtοποα ααα olτιπ ê Jααιο
Z0iοH⅝αα *αννρ. αποH ιS1ορ αν*εποο ⁰aισα
Sux X νο 6.ρA&οαNοαιτιε H*ςHοbναιοs Ea uerba hunc
in modã Latina fecit Leonardus Aretinus: Phoc ẽſibus ad-
uerſus Thebanos bellum gerentibus, non me quidem au-
tore (nondum enim tunc in Republica uerſabar) uos Athe-
nienſes ſic eratis armati, ut Phocenſiũ quidem rebus quan

quam imniuſte pugnantium, ſtuderetis. Thebanorum autem

quibuſcunq; aduerlſis lætaremini. Nec uos immerito id fa-
cere uidehamini, Et quæ ſequuntur. Non poſſunt ſydera
ali humore.) Fuere, haud ſcio an Pythagorici, quibus uiſum
fuit, ſtellas humore ali. Quorum ſententiam hoc argumen-
to re fellit Ariſtoteles, ut dicat humorem eum plane conſum
ptum iri, priuſquam ad aſtra poſſit pertingere Meminit rei
eiuſdem (niſi tamen memoria me fallit) & Macrob. Quo-
niam ut docuimus non ſolùm ex int erpreratione argumen
tum nobis præbet nomen.) Lege caput huius lib. 2; . Quam
formam autem dixit Cicero, cum ſpeciem maluiſſet.) Ver
ba Ciceronis de re iſta recenſuimus cap. . Iam contraria
maluiſſem dicere, ut Cicero, De his ca. proximo, hoc eſt, 27.

tmaximis 4 ias ſingulis locis Boethius
dddidit. Caput 29.

— Hoc

DEINVENT. LIBER I. 1cSH
Ooc pacto ſint loci nobis deſcripti, & pro-
brietas cuiuſque, naturaq; explicata: intra

uorum complexum quicquid ulla de re dici, cogita

ri ue poteſt, uenire mihi uidetur: ſiue argumente-
maur, & aperta directaq; fronte certemus: ſiue tur-
bemus affectibus audientem, & medium inter argu⸗
mentationem, expoſitionemq́; curſum quendam ſe-
quamur orationis. Quinetiam ſuos habebit expoſi-
tio locos, quando probabilius aliud alio, atq; ueriſi-
milius exponi certum eſt, quòd niſi locis non fieri,
quando ex ipſis omnis ducitur fides, nemo, quod
arbitror equidem, negabit. Est aut em (ut initio dixi⸗

mus) neceſßße, quicquid ad faciendam ulla de re fidem

aſſumitur, aliqua parte ad ipſam bertinere, nec enſn
ex eo quod nihil attinet, doceri quicquam poteſt.
Quæ attinent autem, aut intra rvem ſunt omnia, aut
extra:unde primam locorum duximus differentiam,
ut alios internos, externos alios uocaremus. Et gene
ralia locorum uelut càpita ſex fecimus. Duo inter-
norum, ea quæ in ſubſtantia ſunt, & ea que circa
ſubſtantiam ſunt. Externorum quatuor, cognata, ap-
plicita, accidentia, repugnantia. In ſubſtantia ſeptem
fecimus, definitionem, genus, ſpeciem, proprium, too
tum, partes, coniugata. Tres circa ſubſtantiam, adia⸗-
centia, actus, ſubiecta. Externos cognatorum quatu
mweff ciens, finem, effecta, deſtinata. Applicitorum
tres⸗

I1oo6 KODOLPHI ACRIC.
kres, locum, tempus, connexa. Quinq; accidentium,
contingentia, nomen rei, pronunciata, comparata, ſi⸗
milia. Repugnantium duos: oppoſita & gifferentia.
Fiũutq; iſti in ſumma loci uiginti quatuor, quibus,
in omnem rem quacunq; erutum inuentumq ratio-
ne ducitur argumentum. Idq́; qua uia, quoq; modo
fuciendum, proximodicetur libro: quoniam iuſto ma
ior huius uoluminis modus excreuit. finisq;; ſit, ſi il-
lud addiderimus: Boethium, quiq́; pot eum ſcripſe-
rũt de locis, ſingulis locis addidiſje quandam(ut uul-

g0 loJuimur) maximam: id est, prenumciatum quod-

dam, una ſentẽtia multa complexum, cui indubitata
ſit Fides ut, de quocunq; de finitiodicitur, de eo defi-

nitum: de quocunq; ſpecies, de eo genus. Quod non

fuciendum mihi, non ideo, quia id Ariſtoteles & Cice
ro non feciſſent, putaui: ſed quia in nullum id uſum
ieri arbitrabar. Primum, quòd ut poßint iſtæ maxi
meæ fingi illis in locis, qui nece ſarium præbent argu
ment um:tamen in ijs, ui probabile faciunt, parum

conueniet, quorum maior ſané pars est. Deinde, g
multi ſunt loci, in quibus in nullam certam & ſatis

conuenientem ſormam concludi hæ maximæ poſint.
Itaq; uideas Boëthium, dum cuilibet loco maximam
ſuam reddere cupit, in anguſtius Juaſdam detrudi:

ut cum locus latißimè ſit fuſus, maxima in arctum
bror/ is Luar. Et ne per omnes loco⸗ ſequamur, cũ

de eſft

ſen

e

ſie
6

ti.

DE INVENT. LIBER I. 10')

de effcientibus dixiſſet, ſubiecit maximam: quoruns
efficientia naturalia ſunt, eorum effecta ſunt natura
lia. Sic de materia:cuius materia deeſt, & id quòd

ex ea efficitur deeſt. Et ſic de fine: cuius finis bonus
est, ibſum est bonum. Et de forma: tantum quenque

agere poſſe, quantum naturalis ſorma permiſerit.
Quaſi uerò hi loci, quorum ampliſimus eſt ambi⸗
tus, intra hos cõsluſi ſint terminos: ut pertineant om

nia argumenta ex efficientibus ad eſe naturale, uel

non naturale: & ex materia, ad dee ſe uel ſuppetere:
& ex fine, ad bonum uel malũ: & ex forma, ad age-
re uel non agere. Adde, quòd ſi quis exact è & peni-
tus cognitam habuerit locorum naturam, nihil erunt

ei opus hæ maximæ, quoniam ultrò ferè in animum

incurrunt, & apertiores ſunt, quàm ut ſint diſcen-

dæ. Aut ſi quis tam prorſus expers ingenij ſit, tamꝗs

d communi ſenſu rerum abhorrens, ut apertißima il-
la prope modum per ſe nota docendus ſit, illi ego nihi-
lo magis, quæ de locis præcipiuntur profutura credi
derim, quim Cimmerijs (quos perpetua nebularum
caligine opertos tradunt poetæ) ea quæ de poſitione
ſiderum, deq; ipſorum figuris motuq; traduntur.

Scholia in caput 29.

Sine argumentemur.) Quid interſit inter argumenta⸗
tionem & expoſitionem, de ea re dictum eſt nonnihil primo
capite libri huius, & pleniſſime explic ahnur libri ſequen-
113

,32

—

B ...

303 RODOLPHI AGRIC.

tis cap. 12. ac deinceps per compluſ ula capita. Siue furbe

mus affectibus audientem, & medium inter argumentario-

nem, expoſitionemq; curſum quendam ſequamur.) An in
mouendis affectibus etiam ſit argumentandum, de eo diſſe-
retur libro 2. ca p. quarto. Eſt autẽ ur initio diximus.) Le-
ge huius libri capite 2. Quæ attinent autem.) Repetit
paucis enumerationem Ilocorum, quam fecit lib. huius cap.
quarto. Quia id Ariſtoteles & Cicero non feciſient.) Cicero
nem non addidiſſe iſtas (ut uocant) maximas certum eſt.
Quod autem eas ne ab Ariſtotele quidem a dditas ait, id ́
ſir nerum, ſecum expendat diligens lector. Ego hoc ſcio ſi nõ
ommhus, at quibuſdam certe locis ah Ariſtotele eas adie⸗
ctas eſſe, licet nunquam maximæ ſit uſus uoc abhulo. Sed

quia in nullum id uſum fieri arbitrabar.) Quod ſi quis locis

ſingulis ſuas quaſdam maximas uelit adijcere, atq; his ita

aſtrin gere locos quaſi aliter tractari non poſtint, ſtultum ſa
nè id foret, & pernicioſum magis, quâm utile, quando in-

certæ interim maximæ illæ ſunt, at ꝙ loci fere multo latius
patent, quâm quæ ſubiectæ eis ſunt maximę. Non uideo ta-
men, cur ſit inpeobandum, ſi in hunc uſum addatur pronun
ciatum, ſeu axioma unum aut alterum, uti ijs, qui harum re
gum idhuc rud es, imperiticq; ſunt, uia qualiſcunq; tractandi

IGci cuiuſq; aperiatur, quã initio ingreſſi, plures deinde ui-
as, rationesq tractandorum locorum, ſuo ipſi Marte inue-

niant. Aut ſi quis tam prorſus expers ingenij ſit.) Hoc ipſum
primo inſtitutionum his uerbis dodet Qnintilianus: Illud
tamen in primis teſtandum eſt, nihil præcepta atq; artes ua
lere, nili adiuuante natura: quapropter ei deerit ingenium,
non ma gis hæc ſeripta ſunt, quàâm de agrorum cultu ſterili-
bus terris. Qm Cimmeris.) Horum mentionem facit Ho
merus Odyſſeæ lib. II. Meminit de iſſdem Herodo-
tus, Cicero, actantius, Hieronymus, Strabo.
Vide Eraſmi Chiliadas, Cymme
riæ tenebræ,

FINIS LIBRIPRIMI.

RODOL-

RODO tPHI AGRILI.

l corAB PHRISII DE INVBE NN-

tione dialectica,! er ſecundus
e AQee locorum uſu. D
icero
4RGVMENTVM LIBRI
ded
li „ Vatuor ſunt in ſumma, quæ toto hoc Iibro .
gin „ cet Rodolphus. Principio quid Dialecti
un ece, & quis ipſius ſit finis. Deinde materiam
⸗ eius eſſte quæſtionem, quidq; ea & quàm multiplex .
un fit, quomodo in materia quauis poſſit inueniri, &
in plutes quæſtiones diduci. Tertio, inſtrumentum . H
Qdialectici eſſe orationẽ: cui ſubijciuntur omnia ea,
tt quæ de expoſitione, argumentationeq; & partibus
i orationis dicuntur. Poſiremò, quomodo ex lo?dis
— ſuperio ri libro deſcriptis 1 parari poſſit facultas ae .
P copia diſſerendi.
PROOEMIVM QVAM COR-
7 ruptus ſit hodie omnis uſus dialetices: 2
belliz contra ratune Ma
cedonum regem, maiori appa S

9 ratu atq; cura gerendum, poY

M pulum hortaretur Athenien-
O ſem

NODOLPHI AGRIC.

ſem, doceretq;, quicquid inerementi magnitucinis
Philipi. rebus acce ſßiſſet, non tam illius eſde viribus,

qum deſidia & inanibus Athenienſium concioni-
bus effectum, in hanc inter cætera locutum eße con-
ſtat ſententiam: ſolere reliquos homines, cii conſulu
iſſen, ggere: contra uero Athenienſes, ubires actas
nn demum conſulere. Quorſum hæc?
. inquies . don von ideor e equidẽ mihi magis apta, pro-⸗
pinqua ima magind, qum iſtac ipſa, poße noſtrorum
temporum dialecticos figurare. Cum ſit enim ſolum
iguc, brobriumih Kulecties Hiiu, hoſeie hui- 2
D N gume ari quocd totum. ut bredixi) Auabu⸗ copre⸗
hekſum eſt partibus. aa u largu
. menti uiam docet, quam inueniendi nocant cui parti
oonmmnis de locis destinatur diſptatis alera, cũ muen
tum 1eſt argumentum, formam quandam argumentan
di, hoc est, certan⸗ explorandi argumenti tradit regus
lumn qus ueluti numi moneta, probum ne ſit, an ne-
qud, ſallaxqsdignoſcatur: ea dicitur iudicandi pari:
Bang prior illa conftlij teneat uicem, & deliberet ꝗd
ſit de re quaque dicendum: altera qued aßumere ad
probandam rem placuit, in argumentationem tanqu
inexpeditionem, & ad conficiendum dem audienti,
dreducat: noſter dialetieus contra, cii ohlaam teme-
ve et undecung dederit caſus, effectam iam & for

matan

i⸗
ſ
llu

1

DE INVENT. L IBER II. iNI
matam habuerit argumentationem, tum ſi fortè ad-
g dubitet aduerſarius, gicati; uel non cohærere eam,

uel res ſeſe nõ conſequi, ti ad id, quòd conſilij erat⸗

U⸗ Batt zau fiten rerrtaur c, miemiendi berten P
14 tra

4ſe argumentatum e he, quoniam . t argumentum, nel
maiori, ucl ſimili, geuere, ſprcis ue deductu. Nee
4 mellgane⸗ docti ſßimi uiri (ſic enim modestißimum —
mihi en ipſos uocare)nullã argumentationem, quia
4 ſpecie, uel genere, uel quouis aliorum locorum dis
catur, neceſario cohærere: quoniam ex omnibus iſtis
Ré ineptæ, & minime cobærentes duci queant, ſed tum
6 demum cohærere argumemationem, eum es care
6 rum inter ſe conditio, ut poſoit conijci in ſyllogipni,
i. uel aliam qua mpiam fermunm argumetnandi broba⸗ .
tam⸗, .
4 . Scio uerô quid à non-
1 nullis mihi poßit aen Minus hanc dialedti.
6 ces iacturam indignè ferendam, in tanta omnium ſt
4 diorum colluuie: eum euncto: ue le KrEEE
quam ferme diſcatur por tempore ſuo ſoco. Sic u⸗
xiſconſulti, perplexa & inuoluta di ſputandi brece⸗
, pta balbutiunt. Sic medicinæ ſtudia magna ex parte
„ redacta ſunt ad ſuperuacuas inſtituto ſuo phyſica
% Inæſtioes. Sic phyſice mathematicas arripuit. vVnde

△ 2 Lexy⸗

RODOLPEI AGRIC.

uerboſa illa eſt de maximo & minimo, & de caleu
landi(ut aiunt) ratione iict atio. Nam mathematice ip
Ja, ueluti quæ minime ad inanes faciat contentiones

W, erne circulorum, neque clamorum ſi, ſit capax, ſed puluere

o5⸗Ps er: 5 Eadio contenta, mutam potis oculorum, quam lo

Fn⸗er. quacem aurium ſ- tur harh eſe rtaeſt: & idcir

e t . co etiam tanquã n
er mnimè contaminata. De Theologia uerô, quid dicere
oportet⸗ cui ſi metaphy ſicen, phyſicen, ſi dialecti-
br a, ten hodie demas: nudam porrò & destituta, & quæ
R enomen ſuum tueri nequeat, reddas. Er cum docen
8 dus erit tbobulus, & ad religionem, ni⸗ romi.
nenliam adhortandus, ex illis artibus: SSaiie
aliqus eruitur diſputatio, queæ teſipu: exirahat, &
wa' engpe, inam ſirepiti, ebitu audietium feriat aures. Docent itaq;
guemadmodum pueri ſolent in ænigmate propone-
re, quæ ne tum quidem quum doclering, uel ipſimet
HZ qui gocẽt, uel illi gui didicerint, ſaaut. Mä ego per-
1. diui grauißimorum, doctißimo-
rumg, hominum, quos uel grandior ætas, uel acrior
ingenij uis, meliorum admonebat: qui ſerebant gra-
uiter pulcherrimarum artii ordinem turbari, mem-
bra confundi: quæ uera eſie quemadmodum affirma-
re non audeam, ſic eſſe falſa uel maxime optauerim.
dum non eſt, ut cum uidear uel-
1 aliorun ſiudiorum cr crimini culpam dialect icorum

1. Un j, ne te

E.

ed
o

la

gu

di
ule

e

llem
lligi
Ul

r

te ferre) cui uſui gice

interroges, dicat fortaſſe, ut pleraq; quæ in ipſa diua

DE INVENT. LIBER II. n1n5

condonare, prouocem grauiorem uiribus meis aduerx

ſarium. Quin agi perpulehre mecum putabo, ſi cum

quo cottiil pedem, contingat ſine periculo mihi lu-

ctari.Si quem ergo eorum,quos doctore artium o⸗
cant, arripias, rogesq;, dic quæſo uir doctißime lee
dialectice (quando illim uel ſolam uel maximè om—
nium artiũ, quas uos numerat s liberales, uideris pre .
tei dicendam putas? Eum enim dege
nere non ſit principut artium, & quæ idcircotan

o rr EE

tum ſunt diſcend æ ut ſciantur, nece ſe eſt ut miniſite
rio & uſibus aliarum ſit addicta. Iſtam uerò miſerä =
& cauilloſam loquendi ſolicitudinem, quam tu do- .
ces, certum est, non modoò reliquis artibus diſcendis
non prodeſſe, ſed etiam obeſſe plurimum. Primidn,
quòd diſputandi morem ad illas tuas leges exigenti, .
non loquendum modò ſolicitè, ſed plane eſt obmu- H

teſcendum. Deinde, quòd omnis artium uſus, omnis
loquendi ratio, pleriſque illorum quæ doces repu⸗

gnant. Poſtremò, quòd cum ſemel fuerit extenuatius

ac iſta, & contractus auditoris animus, nunquam de-

inde tollere ſe, & ſicut pes ſpinis confixus, nullum li
bere ueſtigium ponere audebit. Hoc ergo pacto ſi què ce⸗

—

lect ica præcipiuntur, uel nõ proſunt ad præcibien
dlas reliquas artes, uel ita præcipiantur, ut non pro-
ſiut: hoc tamẽ iuuant, quòd agitatione quad & uer-

M 3 ſatio-⸗ —

a4 RODOLPHI AGRIC. 4

4 „ rerSe Nrrnr
Jatione metem exacuant, & ſlexibilem præ eint, ,
quo ſacilius reliquis ſe poßit accommodare · Alius, „ vn
qui liberiles uolet ueyk lateri, dicet, præterquã quæz

w, Ars s n Bnefncg, ; „ „,
de ſyllogiſmis Prtc5antur, ceteri non migni ans
. . Wü, n, rireke — rr wor .
momenti eſſe: ſed ideo docere illa quenq;, quia quifſ-
que didicerit, & quia doceant omnes. Sie fit, ut duæx i

d Alia, directrixꝗ; omnium artium dialectice, uelut la- e
. . . ,.H: 2 e K. 17* 7 py. 9 rin La, 2 S
tiikßima po ße ßione excluſa, ſoli ſibi diſcatur: & ne ſi- „eri

bhiſquidem (ſi uerum dicere libeat) quandoquidem ſi leſb
e., modo diſceretur, non ſibi, ſed omnibus ipſam ſtu lane
uijs prodeſſe oportebat. Sed As illa narte, quæ ad iag i
Aicandu pertinet, boſt Ariſlotelem plena ſunt omnia, Ri

Ygaar lögé minus negotij habet, cum certis quibuſdã, el
neq illis ita difficilibus, numeroſisꝗ; legibus cõ ſtet. n
Inueniendi rationem, poſt Boëthium, qui legi ſit di 1i4
gnus, nemol qnod equidem ſciam) tradidit literis. Iyj.

Priores iliolqui in manibus ſunt.) Quintilianus, & y⸗
aute eum Cicero, princebsq;; omnini Ariſtoteles, hiis imn
rem complexi ſunt Sed illi omnes locorũ explicue- t
re naturam uarie, & ſuo quiſq; modo. Quod autem
mniximum in re quaque est, rationem tractandi ip- e
ſos, unus Quihtilianus conatus est explicare, &

olſtendere, quomodo inueniendum ſit ex ipſis. Et lil
. Tz Agquemadmodum in re militari ſolet, non ſatis putauit ſel
arma dare, ſed docendum quoque credidit, quomodo al
inſis het rendun, nili in procinctum, aciem,

ducen-

DE INVENT. LIBER II I9
Aucendum. Nunc autem quotuſquiſque Quintilia-
8 num attingit eorum, qui philoſophiæ ſibi nomen aſe M
I—runt: Deinde: quæ tradita ſunt ab illo, quoniam 4d 2.
e eiuſſe⸗ es quæ ſtione⸗ aſtricta ſunt, non ſacile potes eea Z.
quiſquam inde ſibi diuellere, rebusq́; ſuis in diuerſo
H quæ Rtionii genere aptare. lam ſi quis ect altius iſta “”òYùMVMV
—ſerutatus, Juiq́; omnes iuſtæ eruditionis numeros im .
pleuerit (ut ſunt blerique hodie docti, diſertiq́; uiri)
illle ſibi fere iſta, Muſi qhut dicitur) diſeit. propha⸗

nmnmum certé uulgus quàm longißime à ſacrario ſuo
putat arcendum. Fu't patrum nostrorum memoria
6 Raimundus Juidam, cognomento Lullus, Hiſpanus, .

. 4 uel( quod pröximum Balearis, jui = . .
dam, quam ex nomine illius Lulli oene etfdrt⸗ren — -

=

tii. quod equidem non negaere & non ſegnis ..
8 nij indicium. Sed Juoni (quog ſlero quoꝗ; Aa 157 e, rr,
, Nipſi u5 ſolẽte zus nomineg gloriari) non literas ſ⸗ ſe “ . ð

4 . Bnon ullim alia m dignam docti uiri nomine bercéeße·
Dhrat doctrinam: & hoc ipſum quod inuenerat, de , 2

. te ſet, perſpicere: & ſi fort erſpexit, eloquẽdo abe KD
8* Wre & ut berſpexiſſe e hidere tur, conſequi nequibat.

. reha aace⸗ ens (Rin⸗ Rin diſſerlo, && horror
tus, qui etia o i u1 Aidicerint ſe ſe Juitur,
niſſi alioqui eaine ipſum Ingenijq; bonitate uin⸗ 2 :.:
cauunt. Copiam ſané, cuius ſol est ipſis r d V SA
e ſed talem, Jqualis in omnibus rebus e ſe ſolet eo- ern G

Lh⸗,

0% 4 rm / auni

64

De e er erier bres,
416 R0ODONHD1 AcRIC. 8

tum, qtlinumeraut, = icant. Qnod⸗ autem nof;
eit difficili uidere, Snt nöndlli X his quos tra M

iekeren non ſatis diligenter explieitl, quibus
ommnis artis eius mateia continetur. VIus deinde illo 4

Aragerte, obſcureq; Fädlius, ut beca; rs, üue 1
reliquis ape riendis parata debebat eſßte, maioribus, 3

. ulla circufuſa tenebris ſit, penitioribusꝗ; latebris dn
. eruenda:ut anſim contendere, niſi quis maiori men- n
tis ui ſuberet difficultates non modò non iuuari ab ged⸗
ipſa, ſed etiam ingenij aciem (niſi ſit acerrima)retun &

Adiie. Donandus tamen ſic quoque uir ille ingenij præ- anlu
ſtiuantis teſtimonio, nec merita honeſtißim ii, rgold. pein

luate

laucde fraudandus, qui cum blurimum ſtu js con ei. E
re eup eret, contulit cert quòd potuit, quodq; recte
. 1 ſeen/ ſatis est. Si quid animo fuo parum reſponde- a
rit, uoluntatem quidem laudes, ignoſcas ingenio. Na 1

Pis uerò ſtatutum est, quando ſuperiore libro locorũ mie
oprietitem , difere icnt enarrauimus pro uiri- nb
bus, mnc quis ſit 1t uſus ipſorum, O quomolo giſ⸗ bira⸗

Wersr bem
ſerenlli paranda facullas ex ipſis, qudm maxim
poſſumaus ſub oculos ponere: & protrahere in medi- en

unm, gufk eüig uitt kili is inſtituto noſtro arbitramur: quæ kut⸗
uel legedo, uel obſeruafido, uel undecunq eruenda auin
Potuimus afferre: coniingetq; mihi, i minus iuuare aun
. ſtudia, at cert (quòd magis cupio) docdiorum inge- men

emgnhn tradéda rectids iſta permyuere: ſe- nlin
A ſren Puona Cn .: e curusch ziin

curusq; huius operæ meæ, æ quo ipſam animo perdã:

—
+☚

DE INVENT. LIBER II. 17
dummodo prode ſe, quòd mea conor, huberius aliena
conſequar induſtria. Optanda enim eſt iactura, quæ-

cunq; lucro maiore penſatur.
Scholia in proæmium, ſiue caput primum.

Doceretq; quicquid incrementi magnitudinisq; Philip

pi rebus acceſſiſer.) Locus eſt apud Demoſthenem prima

oratione contra Philiopum, & apud T, Liuium Decade 4.
Athenienſes (inq uit) interim nerbis & concionibus bellu
gerebant cum Philippo. Non uideor equidem mihi ma-
gis & c) Proxime, inquit, ad ſtulti ciam iſtam Athenienſium

acc edunt dia lectici temporis noſtri. Nam ut illi tum demũ

conſultabant, cum iam eſſet agendum, ita iſti eam dialecticę

partem quæ cõſilij eſt, ad actionem traducunt, & unde exat
petenda argumemorum inuentio, inde petunt rationem di-
iudicandi. Cum ſit enim ſolum iſtud propriumq; dialecti-

çges munus.) De hoc locupletius libri huius cap. 2. & 3.
Quod totum, ut prædixi, duabus comprehenſum eſt par-
tibus) Quæ Rint hæ duæ partes, explicatum eſt ſibri ſuperi-
oris ca 2. Conaturc oſtẽdere, bene ſe argumẽtatũ eſſe/qm̃
ſit argamentũ uel à maiori, uel ſimtli.) Quis enim iſtorũ ho
die in ore iſta non habet? Conſequentia tenet per locum ¾
maiori, per locum à coniugatis, à mili, à contrarijs, à diſpa

ratis, quæque cætera eius farinæ ſunt. Quoniam ex om-

mibus iſtis ineptèà & minime cohærentes duci queant.) Du

Pirari non poteſt, quin ſit id quod dieit! igè ueriſſimum,
pempe ex locis omnibus ineptas duci poſiſe argumentatio⸗-
Mes ac proinde nen eſſe dijudicãdum inde, cohæreant ne ax
gumentationes an non cohæreant. Sane quibuſcunq; arga-
mentis autores in re quauis confirmanda refellendaue
loco:at non omnia apta eſſe, & ad rem qua de agitur, pro-
Pandam idonea, id conſtare uel hinc poteſt, quodijdem, alij

aliorum inuicem argumenta diluunt ac refellunt. Quo fſit,
ut iudicium argu mentorum petendum ſit non ex locis, ſed
ex ea dialectices parte, quæ tradit formas ſyllogiſmorum.
In tanta ſtudiorum omnium colluuie.) Tale quiddam &
uintilianus queritur de Grãmaticis, libro Oratortarum
afärurlonuen ſecundo. De mnaximo & minimo.) Docent
⸗ 3 enim,z

nSs KoDoLPHI AGRIC.

enim, res naturales determinatas eſſe ad maximum mâs
nimum. Item, inſectione continui ad minimum deueniri nᷣ

poſic. Et de calculandi, ut aiunt, ratione.) De arte ac rati-
one computandi „quandoquidem calculus & pro ratione
computationed; accipitur. Quanquam ut ingenue dicams
mihi haud dum ſitis liquet, ubi hac de re a gant Phyſici.
Circulorum.) Coronarum, hominum circunquq; aſtan
tium, Sed puluere & radio contenta.) Solebant enim Ma-
thematici in puluere lineas ducere: ac figuras illas ſua de-
ſcribere, Q autem inſtrumento id facie bant, ra dius di
cebatur. Vnde illud Vergilianum: Defſcripſit radio totuns
qui gentibus orbem, Tempora quę meſſor, quæ curuus ara
tor haberet. Mutam potius oculorum, qu àm loq uacem
aurium ſequatur fidem.) Probant enim ſua Mathematici
non tam oratione & uerbis, quam ijs quas uoc ant α

Ehsαπαοι hoc eft, lineares demonſtrationes, iineig

ſcilicer ac formis deſcriptis in puluere, quibus planum fa-
ciunt id, quod oſtendere uolunt. Hinc eſt quod aiunt regi-
am Dionyſij, cum is prælente Platone mathematica ample
QKſi uideretur, areis ex puluere & arena factis plenã fuiſfe.
Et Archimedem illum Syracuſanum, quo tempore Syracu⸗
asSs epit Marcellus, adeo formis quas in puluere deſcripſe
rat intentum fuiſſe, quidam (autore Liuio) tra didere, ut ng&
prius patriam à Romanis captam ſenſerit, quam à milite
ignaro quis eſſet, occiſus eſt. Cum quo contuli pedem)
Cum quo congreſſus ſum, cum quo in certamen deſcendi⸗
cum quo manum conſerui. Si quem ergo eorum quos
doctores artium uocant.) Vere doctores, ſiquidem doctor
dicendus eſt, cuicunq; quouis modo doctoris contigere inſi
Enia, quem in modum & ſimia interim rex aut re gina dici
poteſt: & alinus ille apud Cumanos, cum leonis induiſſets
exuuium, ſibi etiam ipſe aliquandiu uiſus eſt leo. Equidem
ita exiſtimo, non eſſe aſpernãdas iſtas, quas uocamus pro-
motiones: modo is qualiſcunq; honor ſolis contingat eis, g
ſtudio ac induſtria ſua eo diguos ſe reddidere, non etiã ho-
minibus ignauiſſimis, quibus animos aſpirandi huc facit,
non eruditio, non ulla morum inte gritas, ſed quæ ſola hodie
omnibus in rebus dominarur pecunia. In confeſſo eſt apud
om nes, eru ditionis teſtimonium eſſe debere promotiones.
At ſi uere dictum putamus illud, ſcientiam non loculorum,
ſed laboris & induſtriæ comitem eſſe: hic autem doctora-
tus, quo uſqueadeo nobis placemus quidam, in pleriſque
cgrte loclos magis, qu àm laporem zut induſriam ſequi=

:

giun
vſe
ie
ſn
Inun
Aer⸗
len
Phror
fuNn

UINI

llam
ſleloc
(iiem
acis
Netenrp
ſeperir
Ccenda
ngenn
Neopr
rbitn
eſcie
uerſa
nom
uis,6
nahe
lliſci.
totan
tumn
uoch
gisiſ
perfr
eſleſ⸗
irrit
cialech
tum uſt
imniun
hoſri.
lointen
miilu
lanis
guid
Mema
ügere

4
uncad

Beſitind
eickali⸗
ntin

llann
ei
git

UIMNH

ude⸗

Und

Cnae
NNN

gran
Pnte
““
nc,

1OH

Grn
ninn
Ntiis
Mre
le

deen

ule⸗
en
tonn
int

Nad

6ℳ
ul⸗

DE INVENT LIBER II. 119
tur:planum profecto eſt, eruditionis eum teſti monium eſſe
non poſſe. Denino plura, quod ueriſſime ſcio dictum eſſe
Comibo: Obſequium amicos, ueritas odium parir. Dic
quæſo uir doctiſſime de dialectice, quando hanc uel ſolam
uel maxime omnium artium, quas uos numeratis libera-
les, uideris præ te ferre, cui uſui diſcendam putas.) Audio
ego hunc morem eſie quibuſdam Ludimagiſtris, ut in ſuis
illis phrontiſterijs, ante oculos puerorum quos docent, hęe
uerba maiafſculis literis ſoleãt depingere, DIC QVA-
RE HIC. quibus admonitam uolunt rudem adhuc æta-
tem illam ut ſub inde ſecum cogitent expendantq, cur quo
tidie ludũ adeant, cur illuc à parentibus miſſitentur. Vellẽ
equidem hanc eandem conſuet udinem hactenus eſſe & dia
Iecuicis noſtris, ut non illi quidẽ eiuſmodi nugamentis obli
nerent parietes, ſed ut iis, ́s inſtituendos ſua diſciplina ſu-
ſceperint, illud ante oĩa explicarent, quẽnam in finem di-
cenda dialectica ſint, & qui inde ſperandus fructus. Nã ut
ingenue id ꝙ (entio dicam, quẽadmodum gallus ille apud

Aeſopum, repertam à ſe gemmam idcirco abiſciendam eſſe

arbitrabatur, ꝙ ꝗᷓ uirtus & qui ufus eius gemmæ eſſet ipſe

neſciret: ira & dialecticę unũ hoc mea quidẽ ſententia aduer

uerſatur, quo minus hodie in precio ſit apud multos, ꝙ ut

nomen eius apud oẽs longe eſt uulgatiſſimum, ita pauci, &
uis, quiq; uſus ipſius artis ſit, ſatis norunt. Multi perſuaſum
habent, ciuilibus eam cauſis accommodari non poſſe, tantũ

diſci in hoc, ut in umbra ac ſchola, perinde ut auiculæ ſolẽt,

totam ætatem garriendo teramus. Atque ſunt certe, qui tan

tum non omnem culpam hanc reicciant in præceprores, eò
quòd ij, etti norunt quidem ipii, alium quendam quàm nu-
gas iſtas eſſe dialecticæ ſinem: neq; ueriſimile uideatur, tYö
perfrictæ poſſe eſſe frontis hominem quenquam, ut doctor
pſe præter indecoros iſtos
garritus, uſum alium neſciat: ita tamen ſecula iam aliquot
dialectica docent, ut de germano interim ac genuino illo-
rxum uſu non audiatur apud eos uel uerbum. Qui docent,
inquiunt illi, artẽ gladiatoriã, ij non ſat habent uerbis mo

.

eſſe ſuſtineat artis eius, cuius i

do p̃ſcribere, qua ratione uel aduerſariũ feras, uel ictus ab
illo intentatos eludas: primũ ipſi arrepto telo in ludicrũ cex
tamẽ illud deſcendunt, ut iã non ſolã auditor, ſed ſpectator
etiã artis ſuę fiat is, qui ſe illis in diſciplinam tradiderit At
ne id quidem ſatis. Tradunt deinde arma diſcipulo, docent
aptare manas, docent gradus cõponere, docent quo pacto,
nũc fugere antagoniſtam, nunc inſequi debeat, quãdo gden

Da0D RODOLPHI AGRIcC.

dum uiribus, quando arte utendum. Quid?ij qui pueris præ pnen

cepta tradunt Grammaticorum, nonne primum ipſi exem- Clrin
plo uno aut altero id ꝑpræceptum quod ſit explicandum illi neſt
ſtrant? nonne deinde autoribus enarrandis, traditas iã ant? au
præc eptiones illorum ſeriptis accommodant, oſtenduntꝗ, ee
quis quomodo hoc aut illo præcepto ſit uſus, quis neglexe
rit, quis obſeruarit? Atq; ita demum ipſos etiam pueros iu- Sltert
bent conari aliquid, iubent carmina meditari, iubent com- one
ponere epiſtolas, neque uero id, quemadmodum in prouer negte
bio eſt, ſine corti ce. Adſunt ipſi, uicia indicant, emendari ea sel
quo pacto queant, demonſtrant: ſuas quoq; interim epiſto- Gnnnd
. 18 aut carmina illis imitanda proponunt, idq; aunnum unũ ſoeu
—= aut alterum, quouſq; tandem aliquando fuis illi alis fidere cum
tutò poſſint: ita fit, ut iam inde uſq; à pueris, non ſola diſcãt Epart
— præcepta, ſed & uſum quoq; aliquem eorum nouerint pre- g.
ceptorum. Quam docendi rationem putant obſeruan- erin⸗
dam eſſe etia m in dialecticis: quorum ii quis alius ſit uſus ſulus
præter iſtos Gymnaſiorum conflictus, hunc aiunt indicari culo⸗
oportere eis qui doceãtur: neq; tam referre illorum, ut ad- aamne
uerſus præceptum quodcq; plauſtra aliq uot conuehas obie liror
. * ctionum, quã ut commodis in ſingulorum explicatione uta cerit
— re excemplis, demonſtresq, quo pacto alij hac aut illa præ- leſan
. ceptione ſint uſi, quomodo ipſis utẽdum. Hoc ut dilucidius fum
ſiat, ſic explicant: Aiunt dialedticen de ean eſſe numero ar- inde
* tium, quæ uelut miniſtræ quædam ſint artium cæterarum, latie
quasq́; uſus modò cauſa diſc endas eſſe omnes confirmẽt. nece
Itaq; enitendum nobis huc eſſe, principio, ut quæcunque in lidie
ea, etiamſi argute quidem, & cum maxima quadam fſubtili Lin
tate dicuntur, tainen nihil aut minimum utiq; conducunt ad oſten
uſum: ea omnia aut in totum ſubmoueanrtur, aut certè non pute
oneretur hiſce rebus iuuentus: quod genus magna ex parte nutt⸗
eſſe, quæ ſola hodie docent ſcholæ, nec non multa etiam ex doci
ijs, quæ tot libris cõplexus eſt Ariſtoteles. Deinde, ut quæ D
ad uſum facere uideantur: ea tradantur ſic iuuentuti, ut qui lihne
nam is illorum ſit uſus intelligat. Atque id tribus rebus ſie 1
xi poſſe.Primum, ſi (qu emadmodum dixi) in tradendis præ Utzwi
ceptis non tam agamus nliu bur aduerſus ſingula quæque, “
Wwyyriades aliquot cogamus rgumentorum, quàâm ut com- Non
snodis unumquodque declaremus exemplis, ſiue ea com- fies
. miniſcamur iplſi, ſiue ex autore quopiam affera mus. Ea au enn
tem exempla, familiaria quidem eſſe oportere: non tamen D
ocioſa atque inepta. Nam ut grammatici paulò diligentio- 10r.
res ſuarum eſſe partium cenſent, non qualibuſcunque uti er
ęzxemplis in explanatione præceptorum ſuorum : ſed quæ zugt

prætexra⸗

4

rin

ſexen⸗
lun iln
ia
untg,
leglen

fl⸗
flon⸗
toert

iean
NIG
⸗
Giti
nng⸗
tenn⸗
Uin

iuin

—

uie
ten
tilip⸗
Cd
umee
cktn

8NHE

1nl
NrA
usl
li
len

Hon

DE INVENT. LIBER II. 12
præterquam quèd præcepta illuſtrant, utilem etiam aliquæ?
complectuntur ſententiam: ita & dialedticis illud curæ efſfe
debere, ut quæcunque explicandis præceptis ſuis, uel effin
gant ipſi, uel aliunde ſumpta adducant, ea iemper eiuſmodi
ſint, ut ad ciui em uſum communemq; hominum uitam ac-
commodari queant, & uel ad uirtutem hortentar, uel à ui-
Cijs deterreant, uel alioqui ad formandos mores ac nitæ in
ſtitutionem pertinere uideantur. Ita fore, ut & poſtea ſcho
lam egreſſi, ſciamus quid in ludo egerimus, quoq; pacto in
rebus eiuſmodi, ijs prieceptis uti debeamus, Deinde ſi in
enarrandis autoribus ſiue ſaeris illis ſiue prophanis, nam
ad hoc utique inſtitutum nihil re ferre, omne artificium dia
lecticum uelut digito indice mus. Nam ut in hiſce explanan-
dis partes ſint Grammaticorum & Rhetorum, ut quã emen
date, quàm eleganter unumquidq; dictum ſit quærant: ita
pertinere ad dialecticos, ut qu àm credihili quiſq; oratione
ſit uſus oſtendant. Qua in re duplicem ineſſe errorem hoe
ſeculo: unum eorum, qui ut primum audiunt explicari poe-
tam, enarrari hiſtoriographos, prælegi epiſtolas doctorun
uirorum, continuo uociferari ſolent, aliud nihil quàm do-
ceri Grammatica. Eorum alterum, qui poſteaquam totum
ſeſquimenſem impenderunt audiendis libris Grammatieo
xum, ſtatim ad autores quoſuis enodandos proſiliunt, per-
inde quaſi nihil ibi præter fabularum uoculaxumch expli-
cationem euærendum ſit. Tertium, quod ad tradendũ ufum
meceſſarium putant, eſt, ut præter ea quæ iam diximus, quo
tidie ciuilia quædam themata in Gymnaſijs proponantur,
&& in ijs ipſe pręceptor primas (ut ſic dixerim) ducat lineas;
oſtendatq́; ꝗqua ratione, qua uia, ea the mara in hanc aut illãö
partem declamari poſſint: quæ exordiendi ratio, quo pacto
narrandum, quo tractanda ordine argumentatio, quo mo-
do concludendum. Hac demum ratione fieri poſſe, utinum
bra adhuc degens iuuentus, luci ta men aſſueſcat, atq; uſum
aliquem eorum, quæ diſcit, intelli gat. Hęc illi cum alijs muu
tis, à quibus recenſendis ea de cauſa mihi ſuperſedendum
putaui, ꝙ haud ſcirem an oĩbus perinde eſſent futura gra-
ta. Vnus Quintilianus conatus eſt explicare.) Libro Inſti
tutionum q uinto. Quanquam multum intereſt inter præce
ptiões Fabij & Rodolphi. Iile docet quo ordine qua ue ra
tione utendum ſit argumentis poſteaquam inuenta ſunt.
Rodolphus, quẽadmodum ea inueniri, eruiq; ex locis poſ⸗=
ſint. Quo autem ordine ſit utendum inuentis, id explicat li-
bri tertif, capite decimotertio & decimoquarto. Nune
nutem quotuſquiſq́; Quintilianum attingit eorum, qui dbi⸗
. 0

122 RODOLPHI AGRIé.
loſophiæ ſibi nomen a ſexrunt?) Ferri poterat, ſi nõ attin
ipſi: niſi alios etiam, mirum quibus artibu s, nõ à ſole Quin
tilia no, ſed ab omni politiori literatura auerterẽt, planece
facerent id quod aiunt in præſepio canem, qui nec ipſe hox
deum edit, nec ferre poteſt, ut acc edant eò equi aut boues.
Quiq; omnes iuſtæ literaturæ numeros impleuerit.) Qui
ad culmen & quaſi apice m melioris literaturæ peruenerit.
Sibi fere iſta Muſisc;, ut dicitux, diſcit. )Diſcit idc irco ut ſct
at ipſe, non ut alijs ea quæ nouit cõmunicet. Ita tihicen Anti
genidas, ad diſcipu lum quendam ſuum doctum illum qui-
dem, ſed frigentem ſane ad populum, mihi, inquit, cane &
. Muſis. Raimundus quidam cognomento Lullus.) Caro-
. lIus Bouillus in epiſtola ad Raimundum Bucherium, huius
Raimundi uitam depingit. Quin & hodie extant Commen-
. tari in ea«dem artem. Balearis. )Ex altera Balearium In-
ſularum, nam duæ ſunt hoc nomine in Hiſpanico mari, ho-
die Maiorica & Minorica appellatæ. Qui numerant, nõ in
Licant.) Sic & Plinius in epiſtola quadam concductifur u=
merart1 ſententias, non ponderari.

QvVID SIT DIALECTI
.ee ini, tuume est i igitur nobis hoe likyo, uſum trade⸗

e Locorum boc eſt, (ut idem apertioribus dica-
mus uerbis eaplicare, quo acto paranda ſit dißeren
Ll, inia, uam dialecticen uocant. Id commo-
dißime ſiftuniniehuk i oſtenderimus, gu ute ſit ma

—17 e ie

⸗=

r e Materiam dico rem,de q 4 diſſerimus . Inſtrumen.

ve: rrL, . tum, orationem, gNi eſſe de re nolunun.

. NVi explicamus. Tract ati, quomodo hæc paranda ſint,

, , E quæ cuique rei aptanda. læc quò ſacilius ſit ui
r 21 gdert optimum fuerit initio deffnire, quid ſit dia lecti-
cr, & cui uſ ui hie Hdestinata ſit.

Trri ik eiae⸗ Et no⸗
iar en r rr , r Rflrieat
J ẽ⁊

s reri lins, quod ram tem ei er tradtalus

Me

fa
lia
nmn⸗
i⸗

ðð WW

ein Et nomen en guen züleltic⸗ nonnulli Latiné tentan

lo Couun
kez dicere, dißerturam uel iſp butaturam, quemad-
pleho 4 Ba‿n,
u modum & grammaticen aturam dixére. Ve-

D vuͤm quando & illa la aſperior ſunt. ae ſenis e e e

n ℳ9

dud ec græco perinde ſunt
ur recepta, 1 pleri e Latini,
anquam ſuum e eſßet, nos etiant Ergco mnelides ute⸗
a muar. D ener artium genere nolue
8 kate X artium g r. .* *
iun rvunt eſſt ſe eſe, quidai ackkat em Juandam ae.
len⸗
r werm utro dicati n 19 non eſt quèd in præſen-
ia ualde nos ſolicitos habeat. Artem eſſe communis
accepit opinio, & artem diſſerendi uulgò dicimus,
hocq; nomine éditi de ea inſeribütur libri. Erita ni
. mirum edindarinc⸗ famn, exeludere numero: dus ren er
53 . r 5 dW

is breß⸗ lllio ſuos ieliqueæ non ſatis commo .
Ae poßint. Quod ſt ars e E ut quidam definiuére
vollectio multarum de una re comprehenſic ionum, ad3 7,
* ſinem aliquem utilem uitæ, uel (ut alij )recta ratio r:
rrerumm ſaciendarum: nemo ibſam dubitauerit artem „
uocare: nam & multas nbrehẽ mones colſigit, quo
pacto inue niendum ſit argumentum, & quomodoie
dicandum ubi inueneris, & aclendorum iſori re⸗

W
1 tradit etenusritionem, Jquitenus faciendi uer-
bum poteſt iſtis aptari. vikneeerumetr 6 a.
E Falli, decipi, uera pro falſis, falſat hroueris 4 et 6, ⸗ .
. fmttite butamas Fllit timei fommiißfjuum diilefi r
7 S azr it α⅓

1adit. Eiænit id quidetn, ſed
C nauem gubernätor euertit, & medicus aliquando
Dremit. Hominum ſunt itta, non artium. Atque uel e
eò magis fatendume erit ta utilem eße dialecticen, eum
aſlta i ſæpé, nulla etiã un
lnſtrucki arte ſaiant & qui fallitur, ſtartem calle⸗ Al
iet, uel nequaquam id, uel mi⸗ deree⸗ 84 M
. ne ſi. cul re iqug artes, quæ remedio ſunt Eeue bu
D mMauis neceſſitatibus non potuerunt ſuccurr gul
, e Gi lir niſ = ci en
reer u, HHõ te in eo ſit po i, duo bacte liqueos cæc unf
— in dicendo uitemus, ereſſe habu ſerit
ltaperire atalee α oshenaler ve qudm u uarié quis ca r
Tr 262 p poſeet . igiiis incle defronpti⸗ 44, utenda ſibi qul
⸗ Kaue non arts hæc ec culpa, uit enda me
kkutk ſt ryctiun⸗ . iari te cupientis. (r
e: Aherici nim ſunt, ut caueantur mala: & nemo ar lej
tifex tanti remedia nouit. Relidctum ergo nobis ſit, n
3 e arlem eſſe dialecticen Artium-autem aliæ ad natu- Elt
,7 g2 ras rerum cognoſcendas, aliæ A milim Hoiiitt änti A

a. dandam, aliæ ad orationis dicendiq;; regulam pertiꝰ (hn

I y,, nent: huiusch Lener i cialesz, icen eße apparet. Orati-
⸗* . 4
. . ne 1 XMRA in id paratã eße, ut ani . ni
5 : – mi ſui bartccipen guiſch faceret alium. Tria ergo cõj ii

.*

wre 0 ſtat in omni oratione eße oportere, eum qui dicit, eũ Y
gqui audit, & rem de 1⁴ habetur oratio:tresq pro-

DE INVENT. LIBER II. 25

inde in dicendo obſeruationes, ut Percipi ipoßte, quid

ſibi uelit qui dicit: ut cupide audiat, cui dicitur: ut
bile vahilelete it habeatu ſides ei, quod dicitur. Primi
N Lekai. emendlate & aperte loquen-
tg tradit. uatatgagtinrtaiba, quæ ornatu[m *
orationis, cultumq; & omne Kapiendarum aurium R
illecebras inuenit. Q itur est, uide-

bitur ſibi dialectice uendicare prohuliliter dicere
de qualibtt re, quæ deducitur in orationem. ce 2

quæcunq; ad inuentionem pertinebunt, huius (ſi ue-

rum fat eri uolumus) erunt negotij. Quoniim autem
pleraq; ſibi Rhetores de inuentione, e& plura etiam

quàm quiſquam dialecticorum dicenda ſumpſerunt,
quale id ſit ait⸗ poſt paulum. Id nunc dicamis,
quia uolumus che⸗ eekices eſſe⸗ boſſe ge quslibel bet d di- . :

. eſe, cure reuera aprchubir est, hoc eſt, Mũ

um Ariatoteles inquit, quod uel omnibus uidetur, Wo, e,

e r E

blurimis, uel ſapientibus, hisꝙ; uel omnibus, uel de ere 2

ðè A⸗ R.

Blurimis, uel ſpectatis probatis q́;. Vt ſit exempli grga “

tia, cdor unuiieurrelsiaſ caknlieſi de i . . o. era,
us. Quod pluri- “ S
mis paraßid obes, honores S eſße. Quod ſa
bientibus omnibus, meliorem e pe opibis cruditionẽ.
Quoòd plurimis, uir tutem, maxime expetendam eße.

Quéd elicl ,ut

P quoa

us RODOLPHI AGIC.

quod Theophraſtus. un⸗

rri . . ,N. à*
quam talta ll dicendu muntur, ut difficile ⸗ 1
42 1E ai H Hark: hi,: abunde,

iuſmodi quicquam eis iccòmodari: n his igit.

2 de nobis erit probabile, quod apt cofiſeftaneei de
re propaſita dicetur: quemadmodum mul:a de rebus
quæ prorſus feri nõ poſſunt, dicitur: qualia de com
D 4

n po, qualia etid apit

. . 4h! a . . 4 22 4
as Aguleius duodecim libris de Meta orphoſ War
. 2 . „» . g g. = -
HDH apud Græcos Lucianus libris eis Quos ueræ hiſlo

riæ inſcribit! qltibus?td ſumpturum ſeſe dicit, quæ
neq ipſe, mqg quiſquam allus uldit, ned; duiſclan
— Rigeluae Non quòd neſciam, poße etiam re uẽ-
Irbabiliter de re eiuſmodi dici, duæ non ſolum à
ſide rerum, ſed facultate etiam abhorreat: ut Lucia-
nus idem, poſßint ne homints in aues mutari: & apud
asrobium, uerit ne pri us ouum an gallina: quorũ

dibiliter tamen diſeritur. Nam bonum & malum idẽ
t s .s2 eſe, quodq́; post eum alij: & nihi
M ſciri poſſe, quod noua Academia dixit: permultaq;
allia eiuſdem notæ, non ſolum qui credibiliter dice-
rent, ſed maximos autores qui crederent iſta habue⸗

Cor ſe run ohcike goiele ⸗ erit & probabiliter
. . = 7* .— 1 7 X .
dicere, quod pro con tionsrei propoſitæ um ap⸗
tißimé ad fidem dicetur. BErit ergo nobis hoc pacto

gefinita dialectice, ars probabiliter de qualibet re

fee, 3 . . . .
utrumuis ſumas, incredibile uidetur: de utroq; cre-

Aeere
uhuit
Mekh⸗
lun
lepren
unon
urt
Kura,
nquoe
Dedue
deMa
ſlarse
ſe coꝛ

faru

fund
gu⸗
kai
667.
dam⸗
Citarn
minur
ſtapn
onltlo
le non
ſo rer⸗

ffenn,

in fact
Unitur
teli
e it
opere
ici⸗
Ulteſt
Kiei

Popd v o⸗

DE TNVENT. LIBER II. u27
broboſita dißerendi, prout cuiuſque natura capax
eſſe fidei poterit.
scholia in caput 2.
Et nomen quide m dialecétices nonnulli Latine tentan-

tes dicere, qiſſerturam uel diſputaturam & cæt.) Hac de re
non inutite fuerit legere ea, quæ ha ber Fabius lib.2. de no-

mine Rherorices. Quo ex loco facile erroris coargui poſ-

funt, qui uel diſputatricem, uel diſputaroriam dialecticen
interpretati ſunt. Etiam ſi nõ me clam eſt, ab ipſo etiã Quin
tiliano nonnunquam obiter atque aliud interim a gente, di
putatricem eam uocatam eſſe. Sane quemadmodum lite-
ratura, quæſtura, prætura, cenſura, dictatu ra: ita diſputatu-
ra quoque aut diſſertura dicendum foret, ſi pateretur uſus.
Deducicur autem 2 græco Nα quod eſt diſſerere. uꝶ
de Martianum Capellam de re dialectica in principio. Quocd
ſi ars eſt ut quidam de finiuere, collectio multarum una de
Xe comprchenſionum) Simon paraſitus apud Lucianũ, oſtem
ſurus paraſiticen eſſe artem, hanc ſinitionem ceu baſim ac
fundamentum totlus ſuæ diſputationis ponit, 1 (in⸗
quiens) s7, s iyα.αναNMονιαοοας¾εαι anα0αQn
Mο iyko Xναα½ * äõ TI1 7 X;s up
5o 7οα⁵½αNεhπι7α ε P½ιο Ars, inquit, ur quidẽ ego à ſapiente quo
dam audiſſe memini, eſt collectio comprehenſionum exer-
citarum ad utilem aliquem eorum, quæ in communi ho-
minum uita ſunt, fine m. Crebra Tοροσä οασ νιεοmentio
ſit apud Ciceronem in libris de Finibus, quas interim co-
Znitione s, interim compre henlſiones interpretatur. Qua dd
re nonnihil attingemus & poſtea. Vel, ut alii, recta ra-
tio rerum faciendarum) Ita enim diſcernunt prudentiam &

artem, ut prudentia rerum agendarum recta iit ratio, ars au

tem faciendarum. Porro actionem eſſe, quæ intra ſeſe con-
ſumitur, neq; operis quicquam poſt fe relinquit: factionem,
quæ relinquit poſt ſe aliquid, ut ſunt ſcribere, texere, fabri

care, ædificare. Neque uerò eſt, cur uocabulum factionis

tantopere formidemus in hoc ſigniſic ato, cum non modò
in Topicis, ſed in ſeptimo etiam libro Familiarium epifto-
larumteſta menti factionem dixerit Cicero. Quod ſi parum

Latinè dici putali et, non tanti apud eum fuiſſet autoritas Iu
teeoniultone, ut in llom: gratia barbare prlur ſuſtinuiſiet.
32

UIA=

nu8 K&OoDOLPHI AGRIC.

Quztenus faciendi uerbum poteſt iſtis aptari.) Hoc

ideo dicit, quòd id uerbi magis ad corporis, quã ad animi

adtiones pertinere uidetur : ac ne corporis quidem omnes⸗
ſed eas maxime, quæ operis aliquid poſt ſe relinquunt.
Artium autem aliæ ad naturas rerum.) Hanc ipfam ar-
tium diuiſionem fecit & libro ſaperiore, capite undecimo.
Orationem omnem initio diximus.) Libri prioris ca-
pite primo. Quale id ſit, dicemus pòſt paulùm.) Huius
libri capite decimoctauo. Hoc eſt, que madmodum Ari
ſtoteles inq uit.) Ariſtotelis hac de re primo Topicorum li
Pro uerba ſic habent: 5 ℳωXιαιιαπττεπ1να
1riρ&zDαναs-Hου 1%a 6α5αρhατορυιτ
5 ô*νH„mXαι sαπ1οα 1dd2 αο 71. XX tαραροπν ρ
„ .1 5 * 14 2 1 A —₰ —C
XSρνvuu„NsQnααNσαεααοασααιιυα πα EuIocααι¾1τε d αααιε ταπNτπ
, T⅞daæj.71075 90⁵7, πιονο α⁹:. ’'s 71οα½, * 7075
Xl5015, 1 1075 Aο ναιαπο1⅞ οαα ivdokzts Hoc eſt,
Sunt ſane uera & prima, quæ non per alia, ſed per ſe metip⸗
Ia uera eſſe creduntur. Neq; enim in principäs ſcientiarum
inquirenda eſt cauſa, qua mobrẽ uera ſint: ſed unumquodq;
corum tale eſſe oportet, ut per ſe ei fides habeatur. Proba-
bilia autem, quæ uera eſſe uidentur, aut ommbus aut ple-
riſq;, aut ſapientibus: at q; is rurſum, aut omnibus, aut plu-
rimis, aut ſpectatiſſimo atq; illuſtriſtimo cuiq;. Apule-
ius duodecim libris de Metamorpholi ſua.) Quibus titu lũ
fecit de Aſino aureo. Lucianus in libris eis quos Veræ

Hiſtoriæ inſcriplit.) Hi uoàν71ροαν nomen habem: Inſcri
puntur enim 75; ⁶½XN**ροαεcum nihil ueri, ſed fa⸗

bulas meras cõtineant. Id quod ipſe Lucianus reſtatur, cũ
priori libro inter cætera ſic ait: ycMπια⁰ 7 1vo 77ρ ue*
õ AXX&νiτοοαα1αιιͤÜα
**τ⁷⁵⁵, à ℳι TRp Kα yvib Jov&αοαπινσ, NM J 7 s iy⸗
Uν⅜X„uwůXοαHνvοο αHα.N- s 1540 ντισε. Poſſint ne homi
nes in aues mutari.) Extat Dialogus Luciani, ꝗ inſcribitur
υρο h A1†ααοσσααεa1n eo Socrafes Chęre-⸗
phronti argutiſtimis aliquor ratiunculis perſuadere cona-
tur, nomines in aues mutari poſſe. Fuerit ne prius ouum
an gallina.) Lege M.- S i librum ſeptimũ,
cirea ſinem. Probabile ergo dialectices erit, & probabili-
ter.) Inuerſus ordo, & ſic legendum: Probabltliter ergo di-
cere erit, & probabile ꝙ pro conditione Gc.

en
i

Ms
⸗

A

e

anint
nnne
,
H.H
cin .
c
lnins
1 4I
InI
9

DE INVENT. LIBER II. 129
QyIS SIT FINIS DIA- en

.

lecticeg. cap. III. 3 e w,a, A

iud iſteli ſeriuitac guirſt 2 4
ad uem m ſi. ine lli er Ainäte referen S: =
da. St enim ufe⸗ ſunt artium, obus e. .
tur: ut quæ comẽplationis cauſa⸗ iſetee m finis

.

ſit coutẽplitio quæ pr ropierſ rorma nil probitas:
qilæ Propter aliã aliqluſs actionẽ, hac a, maction?z „
cui de Bade ſinẽ abe. erit nimir dialectices fi
nis prn Huado huic ſone, e 6
icetde eum, qui audit. 4 bien⸗.
dum eſt, ut quiſe quis allu⸗ Jua ⸗ docet, dialectices ri
manere fungatur. Nam & Grammaticus, qui fabur ð?ð
lam poëtæ explicat, qui hiſtoriam recenſet, gui uer⸗

a interpretatur, docet: ſic etiam qu ogati W
ba interpret t:ſi qui interrogãti, te

uel non eſt, reſpondet, docet: nihil tamen uterq; e 54.

agit, quod ad dialecticum pertinet. Quoniam enim ſat g. er S

912 nat: elnter,
Poté rinnuie, huba e, daret, econ-
§ H iſe 4
tentus. AuAiÜHaαdoοαοραιt em Krole oralione ue Se 13, D.
2 R

Oratione r oge

tis hiber ab ro, gui lanaltt mmtellei, S bredirie = e

autera ſtud n direnu heri Arlin, nan qui ſtulta au ½

P 3 dlito-

o RODOLPHI AGRIC.
itoris credulitate abutij uekurd ut ſunt pleriq;, qui non
i,, Aitt, ſ i e, quanquam dicat incre-
dibilia, quanquam repugnantia) hic non magis diale
diei præstare offici eim uigebitur, ,quàm imperato-
6 2 2 ris ille, cui non ſua uirtus, ſed hoſtini metuis ctoriã
e tradit. Quoddicimus autem, Aperté dicenti rati-

.. m ,. onem ad grammaticum pertinere, illud non erit igno
9 randum nobis, perſpicuitatem orationis uerbis con-
. 5
r i⸗ 27 2 r⸗ & rebus. Verbis, ut non ſint uel improprietate,

e — uel nouitate obſcura: (quanquam no-
EA . e. uandis uerbis pud Latinos nullus fere relictus ſit lo

à cus) ne ue contra naturam ſuam perplexius conſtru-
2Wrele. dia. Hæc quidem perſpicuitatis pars ad Gramma
6 . 5 eleun bertinet. At berſpicuitas Juc in figuris orna-
Zen ͤ/tué. uerborum est poſita, ea Rhetorices præceptis
conſtat . Rerum autem Een in natis
ra illirum, partim in ractatu conſiſtit. In nature⸗
gquoniam aliæ natura obſcuriores ſi

de e ser res, & cognitioni noſtræ magis expo ſre Ea i

6 Pen Ris

e a ii, rendi rationem non pertinet, quoniam cum ebAi ip⸗
,2 n : e „ſis in orationem qualija eung est affertur. Alii es
⸗ 4 diſpor conſequimur rebus: quo-
. . nii mut aligtetd ante poſteã ue dictum eſt, ita plus

„

E

erſ , H.

Aa ue intelligendo alteri confert. . lale⸗
Kedrra AArtne m sareihieuis

Peptia

gui
ere

lft

let
ſnue
pon

pre

lr,

lent

Et
ſolta
Eefnis⸗

undis
Uehis .

lio lit
Tnonm
od

inn
ſte⸗
⸗
4
i⸗

ℳ

DE INVENT. LIBER II. I1

quam etiam fides ecrum magna ex parte huic ipſi ec
innixa. Quemadmodum enim nemo pictorem quem-
biam, aut fictorem conſummatum dixerit, qui omnia
quidem ſeorſum mẽbra exadct e exprimeret, iungere
autem ea neſciret, & in eam babitudin? componere,
ut motus aut actus alicuius quã uellet imaginem imi
tarentur: ſic ne dialectici quidem nomen ſibi uendica
bit, qui omnia faciendæ fidei inuenire ſciat: ſed diſ-
ponere, & in ordinem redigere, ut ſidem cui deſtinan
tur fſacere boßßint, ne ſciat. Hic itaq; finis erit dialecti
ces, locere bro acultadie rei, de qua diſſeritur, id eſt,
inuenire quæ fidei faciendæ ſint apta, & inuẽta diſ-
bonere, atq; ut eererluridin accommodißima

4 . 2n Aannr- .
ſint ordinare. Iudicandi enim partem, hoc ipſo quod

faciend æ fidei apta inuenire debere præ ſcribo, com-

prehẽ ſam in præſentia uelim. Nanq; perinde uide-
tur, non inuenire, & inuenire eiuſmodi, quæ iudi-

centur inſtituto noſtro apta non eſee.

Scholia in caput ʒ3.

Erit nimirum dialectices finis, probabiliter de re pro-

poſita dicere.) Recte hoc, ſiquidem idem eſt officium artis

& finis: quod Cicero in Rhetoricis negat. Quãquam no
uandis uerbis apud Latinos nullus fere relictus ſit locus.)

De his Fabius libro octauo, capite tertio, & M. Cicero

tertio libro de Ponorum & malorum finibus. ( uoni-

am non modò in percipiendis rebus ordo.) vide libri 3:
caput octauum, & rurſus 13,

—»»

. *
„ vV8NSE

132 RODOLPHI AGRIcC.
QVOD MOVENDI RATIO,
à docendoinuentione non differat.
Cabut IIII.
ED quia “5ñäl aleric uof

ſicio, uideatur autem ſuam etiam habere inuen⸗
.- tionem qui mouet & ul delectat, qucg di iſt nAd& ra

us., a S maur anguſtioribus terminis, quàm fert natura inuen

—

I Se actilis idtio didturum me ſum pollicitus, hic locus ui
A. - detur Cbreng huic rei explicande. De hinienda er
e⸗ Pa, er g erunt iſta, & oſtendendum quid ſint, quò facilius
a TPs: ——, queant aiſtirs ti. Doæere ergaeſt rem ex ignota fa-
er e 3, otiarem. Mouendi gtstcenn generale ect nomẽ,
ein 6 Auol! late patet: ſed in præ ſeutia tantum ad men⸗

, e, a . tem referinzug: uf ſit mouere, pacatam tranquill Amq;
6 35 Dalrdi mẽtem aſfati ibi befturbne. Delefhereenhtilal'⸗

SP „or . 2 . . 6
. . ?ð

,lac .lli gre Ve leg aliki acere, re, quo ſit ſen-

i ſai eius ſuj i HFercii ickoims datum. Iſtaq; uel
P Mge rebus ſtunt, uel oratione. Nam & re docemur, quo⸗
ties rei alicuius expe rimentum ſumimus, uel præeun
tem aliquem bro⸗ onſtrantemq; ſequimur: rut pictor
ioſte is lineis, uel tumens uel ca

Taa dligtid rrmtri 2 color umbrã reddat,

. quis

8 tione docendi autores ſecerunt, non immeritò uidebi-

mne, 5r ſoeg ers, ti onis, hauc partem terminaſſe. De hoc quoniam ex —

latt
Ga
u⸗
ten
uhi.

DEINVENT. LIE ER II. 133
quis lumen: quomodo ſubſiſtentes res & uiſui ſeſe
longinquitate ſubtrahentes, in plano ſint imitandæ:
hic rebus docet. Poſſunt & hæc eadem oratione
fieri, ut non monſtrentur, ſed tradantur uerbis. Eru- AOℳ.

2 P-

dite itaq; Plutarchus inquit: poëma pict uram loquen⸗ er e

tem eſſe, bicturam eſße tacens poëma: illud ſignif rein .*

cans, docere ambas, & perſepe res eaſdem: ſed alte-
ram loqui, id quod altera oſtendat. . 4 Er.
rebus & oratione mouentur. multo autem maxime — r

rebus. lrata

ut ualibuſcunque epi⸗
logorum Ciceronis uerbis, ( quanquam ſint illa qui
dem ingenioſißimèe & apti ſßime ad commiſeratio- 2
nẽ copoſita)ad luchrymas cogeretur, niſi tamen inſiꝰ 4
gnium reorum ante oeulos ho ſita calamitate, & acti .
one gläbuiſdam, & ante omniama ⸗
TPrr e Deire

nautibua ubertim lichrymis Ciækrohis iſta commenn
darentur. Delectari nos rebus ſ imal & uerbis, noti- .
s eßt. quam ut indicari oportest. : Nobiesgkende ,
3 T A tant uͤme e. rins, Iituemul ſiun or. oratione, „ (. Fihe re
hæacq́; uia(quad ad inuentione iE ea
dentur à docendi ratione ne ſſe ai Aiſerets. Sane Ariſtote
les ait, cum SömJuse Juns audientem uelit, ſuper⸗ eͤ
uacuam e ße argumentationem. Id ea hanadd, quul gs
ita eſt, ſi accipimus argumentationem, quo

nullisq; corruptam affraͤibe ſiene Srtet eye. r. g., dt,

684 evorruz 2 A RTC.

renet enim argumentatio intentam, & uelut exper
Derfactaminentem, ut ullus facilè ſubr ere & au-
lm im poßit affectus. Quinetiam ienud illud

0„° 6 = minimè conuenit: nuiee treden

. Kicabimu⸗ ar. e gioren em, ut tia oſtonäͤs &α col⸗
ligat, cuius mentioſ nolumaus commouere auditorẽ,
certum eſt affectibus eam non cõuenire. Nemo enim
. Perauerit quenquam ea in re commoueri poße, de
qua, ſit ne ita, nec ne, prorſus addubitet. Quod ſi om

né id uocemus argumentationem, jiis du ubia, Mmcer⸗-
taq; colligimus, nõ modò opus ea eſſe ad affectus euo
candos crediderim, ſed crebriorem etiam denſiorẽq́;
eſe oportere. Viribus enim opus eſt, & rapienda
mens, auferenduaq ipſe ſibi animus, & uelut extra
ſſe ponendus. Imitantur hoc in eloquendo autores: ut
e, ehe ſi minus ſint ipſis plura quæ dicant, idem tamen, me-
2 eeltis ſubinde uerbis, ue lut plura ingerant. Quiqd ali-
e s2 X nd nillil, atweßi, cum dicit apud eum Dido:
Per ego has l achrymas, lextramq tuam te. Per con⸗
nubia nostra, ber incœptos Hymenæos. Idem erant
dextra & cofmubium & Hymenæi: non enim aliud;
uam gen oniug, hus enbeh ſignificat: repetendo
tamen

, ͤ argumentandi genus, turbulentæ affe-

4—
= = —
== E
— —

— = =

= =
—

===
=
—

=
=

tamen alijs erbip, tanquam plura inculcauit. Sed
tib&

guis poëtas omniz geſ der Qhaliquid, D
1/ 2E
onashy habeft,

DE INVENT. LIBER II. 135

2

adhbiberi irgumentationem facilé ſciet, ii

—

hoc est, qu! atum, er. ibent, ulrſauerit. = =E
Tum uerò præcipuéè poterit oſtendere Tragædi;:—
apud quam ex profeſſo omnia ardent affectibus . Sed

CT hbiſtorici &oratores etiam, quatenus res permiſit, 2

hac laude ingenij poëtis non ceſſere. Cicero ut omni-
bus eloquentiæ partibus, omnibus alijs fuit ſuperior:
— . 10 ,a 5
ita hac parte ibſe ſibi cõparatus uidetur ſubra cæte-
. er, P g,
ras laudes ſuas eminere. Ne ergò uerbis colligamus,. Rrtert
quod apud illum exemplo demonſtrare in brompti (ie
ihaon,, . . . èð ½
eKt, ab eo potius huius rei fides nobis petatur. Longiim
. — „ ,—ℳ„ M JDooW ee, e
est per omnes ire affectus, cõmiſerationẽ uideamus. 2
Vna enim eſt oĩm in commune natura: & ꝙ in hac .

oſtenderimus, ſacilè liquebit in reliquis. Duo ſint

oportet in nmiſericordia mouẽda, acerbus alicuius ca

Mο.&αeum qui perferat, indignum illo uideri. Quid g. . .,
ergo?nonomnibus cõmiſerationibus Cicero, uel utra

gque hæc, uel ſi alterum apertum butat, al rum -

2714

tis argument is proſequitur? Pro Milone, GClodi/ pri
mum inuidiam e tota uita illius, omnibus factis eruit.
Sed omittamus hanc, atque quæramus id quod ſum-
pſimus. Quò magis potuit octendere indignum exi- nre .
lio Milonem, quàm quòd fortißimus uir erat: atque
bræſentis periculi metu, non animum, non uultum,
04

.
N= A;
..

ISé6 RODOLPHI AGRIC.
non orationem mutabat? Ergo ſubiſcit iam format,
&ο expreſſam argumentationem à minori deductã-

2. ber culorun nos eti⸗ eoſen enim ſe e primum

hictucnte animus dicentis, ita etiam pacatior ad-
- huc eñt orat io. Leiude datis Miloni uerbis. liberius
/ gr erumhit: Valeant (inquit Mualeant ciues mei. An non
Milo Bot erga bopulum Romanum animo, quem iſta

uerba bræferunt, indigni ſimus tali caſu uidebitur?
rrelIam re liqua Neni (quod aiuntuelis: Ofruſtra (in⸗
uit) ſuſcepti mei labores, ſpes fallaces: merita ha-
—ene Milonis erga omnes ordines. Dei ge hrinatum
e E, beneſicium Ciceroni in r ln it bpuli uo⸗
SFear Pa Uenigte datum. Post hæc egregia eſt mmium ordi⸗

erSn, e

rls E- mum de Milone opinio, I7 mninae ligo omnia ex uir

c, A etute eſtimantis aal redle Jadtorum pra:nium ſini
r S , 4 ibſa are facta. lam gloriæ amplitudo: De me (in-

Irn re 22
A,XE quit ſemper populus Romanus ſemper omnes gen⸗
tes loquentur. Quid his omnibus agitur niſi ut oſten

datur mncieniirr eße Milonem eò caſu, quemin⸗-
tentent aduerſarif?Adeo, ut 36. quis conijcere in ſyl-

ogi/mos iſta uelit, & diſp iitium more colligere,

nihil expeditids aut ſacilids fieri poſſit. Pro eo ꝙ,
reliquum erat, ut oſtenderet grauiſßimum eſſe huno
Miloha caſum, orator tractandorum animorum ar-
G tifex

enim glaceler miſeret eo migid⸗de⸗ minus ſunt 4

eius querelæq;, non iã Milonis uicem, ſed ſuam do⸗

Paulo boñt ſequuntur: at in uat irſe non botuißes . Aa

DE INVENT. LIBER II. 137
tifex peritiſßtimus, treanſert in ſe hanc calamitatemẽ
proq́; Milonis perſona, ſuam, hoc est, amici, qua ni-
bil fauorabilius eſſe boteſt, ſubſtituit: ut lebryme =
lentis de flentisq; fortunam, iuſtißimẽ ſluere uide-
antur. Quid ergo 20 Potuit grauils cõtingere Cicerõi,
eo ſe priuari amich, , Proe cuius ſalute ſuam ipſe pa
ratus ſit dependere: cupiatq; mori, priuſe Juumtanti⸗⸗ rerre
mali uideat? eo amico, cui cũ ſint omnia à ſe officia
amicitiæ tribufa, in irritum ſint omnia præ ſenti caſu
recaſura? to eti oeliactinnics, cuius fortunami ipſe ſuam - “
ducat: & ᷑ cutias caſu, omnia in ſe iudicũᷣ benehi 4 t,
ueluexlin. gei ſibi, qui liberis ſuis, qui fiatri⸗
omßnibus in uno c ſeruatis, autor fuerit ſalutis? gi — en
omnium acerbi ßimũ ect, pro 5clius incolumitate, non? : 2 . V
uitum madò clodij paciſci uelit, ſed prætorem etiam =
e emq; & dictatorem uicere. Keſpicit au- 4 ,
tem ſubinde orator ab affectu ad cauſam. Neq; enime :. , 3
id agit ſolii, ut miſericordiã moueat: ſedut per miſe ⸗ 1t2. e e

4 ſexicordiam, i cubit, iudicum animis extorqueat. 4 TaIn, .

.Einc ergo ſunt illa: Quid uos iudicess quo tandẽ ani
2 4

mo eritis? Et, uos uos appello fortißimi uiri. Et quæz—
ℳ

es& dub E. icbretchte⸗ vers eet „„

Es

we ner Hrgthcir rationen⸗ explicamus, ſ il kad
n y8 golai⸗
Ws

= . 4 2 PWe- Fars . he62:: dee , rrro g. ———

iSs RODÖLEPHITXGCKIc.
uolimus oſtendere, ea quibus concitantur affectuu,
omnia ex eiſdem duci locis,: ex quibus ea, quibus do- 1
cemus. Est enim amplificatio (ut inquit Cicero) uehe *

mens quædam argumentatio, ut illa docendi cauſa
ſit, hec commouendi. Illud non negauerim, latéere
plerunque argumentationem in iſtis, & impetu uehe
mMmentiaq; dicentis obrui, fieriq́; ſimiliorem expoſitio-
cengdi figuram pertinet: plurimum inter iſia intereßee, umt
& Rhetori quidem multum differre, dialectico pro u⸗

. fanan
bpemodum nihil. ,
fum.
„ in
. — Sc holia M caput 4.
. müdi
. De hoc quoniam exactius initio, dicturum me ſuns tori
—. pollicitus.) Libri præcedentis capite primo. Vt ſit mo Eer
A ere, pacatam, tranquillamc; mentem affectibus perturba- res,
re.) Cicero in Partitionibus: Motus autem eſt, inquit, animi libre
inc ttatio, aut ad uoluptatem, aut ad moleſtiam, aut ad me- quar
tum, aut ad cupid itatem. Nam & re docemur, quoties rei horu
alicuius experimentum ſumimus, uel præeuntem aliquem lol
Præmonſtrantemq; ſequimnr.) Sic ueteres illi Lacedæmo- (Alb
nij, homines quoſdam agreſtes, qui Helotæ dicebantur, fe= Plure
ſtis interim, ſolennibusq; diebus, quàm maxime ad porũ gueh
cxapulamc incitare ſole bant, atque ita deinde uino cihoch rean.
obrutos immittere in conniuia iuuenum, uti ij, cõſpecta tur vonpe
pitudine ebriorum, temulentiam, ut rem maxime defor- arent
mem, omnibus modis fugerẽt ac cauerent. Et Iſmenias ille guntn
Thebanus diſcipulis ſuis, tam eos, qui male, qu àm qui be- ſlitiol
ne modulabantur, oſtendens, dicere ſolebat: hoc pacto mo⸗ Uenren
dulari oportet, illo non oportet. Quæ quidem docendi ra- illsten
tio, rebus magis conſtabat, quàm uerbis. Frudite itacq; etia
Plutarchus inquit, poema picturam loquentem eſſe.) Plu- ns ſo
tarchus in libello eo, quo diſputat, bellumne ‚an Philoſo- ltetu

phiæ ſtudia clariores reddiderint Athenienſes, Simonidem tc

Aſto⸗

—

DE INVENT. LIBER II. B9
autorem huius laudat ſententiæ. Verba eius, ſic habents
XA σ0νττ+ ααπÜ αααυανHνπαοαπι ισποα απορο
t yoß tvp, 1 TolnαααοαοσXπ ο dοαρρ bs vααρd ſ⸗
εαhas ραε0 α oιαs ανιοοτοαυα 1 Xôονανα
tv α⁰αvv οοαοορρHουπιh.₰ E Ji 1 uip XSεααοα 9
οnνσ1 σιαοαοσααι,ο7 Tadσ αουρο α οο1ρπ
* AAhιA¹1α⁵αz6. 7⁵dos 1 Q1ο« àεα⁵νnιπ,
Nh; 1 sopm Npdr ,7ρ ⁴Hν ρ αοααα
Sceei Mοραταπα αιαισαοτι—οt. Verum Simo-
nides, inquit, picturam poema tacens, & poema loquen-
tem appellabat picturam. Quas enim res pictores perinde
ut ſi nunc primum gerantur, penicillo exprimunt ac de-
monſtrant: eas ipſas poetæ orationibus ac libris ſuis, factas
am narrant atque conſcribunt. Quocirca, ſi quod illi colo-
ribus ac figuris, idipſum hi uerbis ac dicendo ſigniſicant,
planum eſt materia quidem eos & modo imitationis differ
re, cæterum ninem tamen eundem utriuſque eſſe propoſi⸗=
tum: ac proinde etiam inter hiſtoricos eum primas tenere,
qui narrationem perinde quaſi picdturam, arfectibus ac per
ſonis ceu ſimulac hris quibuſdam implerit. Eiuſdem rei me-
minit ſeu Cicero, ſeu quis alius autor eſt, quarto libro Rhe
toricorum ad Herennium. Multo autem maxime rebus.
Horatius in arte, Segnius irritant animos dimiſſa per au-
res, Quam quæ ſunt culis ſubiecta fidelibus. Et Lucretius
libro ultimo, Quia ſemper ad aures Tardius adueniunt,
quam uiſum quæ moueant. Vt qualibuſcunque epilo-
gorum Ciceronis uerbis.) Quantus fuerit in epilogis Cice-
ro, ipſe in Oratore docet his erbis: Quid ego de miſerati

— 7„

onibus loquar? quibus eò ſum uſus pluribus, quod etiamſi
pĩures dicehamus perorationem mihi tamen omnes relin-
quebant: in quo ut uiderer excellere, non ingenio, ſed labo
re aſſequebar. Quæ qualiac unq; in me ſint, me enim ipſu
non pœnitet quanta ſint ſed apparent in orationibus: & ſi
carent libri ſpiritu illo, propter quem maiora eadem illa cũ
aguntur, qu àm cum leguntur, uideri ſolent. Nec uerò mi-
ſeratione ſola mens iudicum permouenda eſt, qua nos ita
dolenter uti ſole mus, ut puerum infantem perorantes in ma
nibus tenuerimus: ut alia in cauſa, excitato reo nobili, ſub-
Iato etiam fſtlio paruo, plangore & lamentatione compleue
rimas forum, ſed etiam faciendum eſt, ut iraſcatur iudex,
mitigetur, inuideat, faueat, contemnat, admiretur, oderit:;
Ailigar, cupiat, ſatietate afficiatur, ſperet, metuat leer r3.
Ole

W

140 RODOLPHI AGRIC. 1
dolear, & t. Quid aliud Vergilius expreſſit, cum dicis
apud eum Dido.) Quarto Aeneidos. Neque difſimile huic
quod legitur eodem libro apud eundem, Per ſydera teſtor, e
Per ſuperos, a iq; hoc (cli ſpir abile numen., Si quis poe-
tas omnis generis, qui Ap ατKπ aliquid & cæt.) Tria
ſunt genera poëtarum, AαοαιτÜ½ fxywYp, AwH1½‧ρ, 4
id eſt, actiuum, enarratiuum, mixtum. Actiuum eſt, in quo
perſonæ loquuntur ſolæ citra omnem poetæ ipſius interlo-

cutionem. Enarratiuum, quo ſemotis perſonis, ſolus poeta *
loquitur. Mixtum, in quo & poetæ & perſonæ introductæ
loquuntur. Sic fere Diomedes. Profert enim ſe primum eſdu
aiffectus.) Profert ſe; inquit, hoc eſt, exerit ſe, & paulatim
naſcitur. Porrò totus hic locus, ut prima fronte nonnihil ui
detur obſcurior: ira lucidiſſimus erit, ſi huc adhibeatur ipſe e⸗
Ciceronis pro Milone epilogus. Eſt enim mplificatio, ut .
manire Cicero.) In Partitionibus. lec
AJAAVOD ITEM IN DELECTAN i6
. 5 .⸗ Wis r Br QJ 4 4
= , ta lan Err, d⸗ non ſit alia a Ve, in do-

. SD. g Le 2fo
ED de motu hactenusg. ie quod ulei gu
ynum Hribus bonitur) ut ut ſit à mouendi dacen⸗ e/
Aiq; officio ſeiunctum, finis eße nulli orationi bo⸗ me
test. Omnis etiam oratio docet. Quoniam, ſicut mas bit
doè oſtendi, motus à docendo nullam habet (quod inR/ „* biſe
uentionis esd)dißerentiam. Docet autem quantum eg
in ipſo est. Gegdigareregtsc unedicsr, Jil n ſe
aliqua de re affirmare, aut negarz aliquid. &rriio
res nos (quantu ſ ius e eole) fere uelit. † an

Ergo ut oritio pfobet aliqui rum, diſ- pi
poſitioneq;, & ordine quem habent inter ſe co ingit:
ut delectet uero, in eis tantum qui audit ingenio ſo eA, iſ⸗
koſi⸗

e
1/
409,

44

DEINVENT. LIBER II. 141
poſitum. Docendi itaq; Fatio eadem feré est apud

omnes: quemadmodum res Iunt, quæ uel per quas

docet
n .

ut melius, ſed ut aliud ſequantur. Qupit enim quiſ⸗

2„

*

uod naturæ ſenſi-

qjue ſuum eſe, quod probat: & prohat guiſque ma-
ximé qucd ſ 1. 1

nita, quoniam diuerſa ſunt ho

„ ℳ
WV , „
E ,—

busq́; ſuis est accommodati ßimum. Non est ergo fi-d⸗

nis orationis delectare quoniam. non ex oratione, ſed
ex audientis id animo contingit. Quidergo? Non

multa uoluptatis auriumq́; gratia dicuntur? Non

poëma, non hiſtoria, non actiociuilis, id maximèe æ-

gunt, ut delectatione legettem detineant? admiratio-

efke cs 4

ðð

ne ſuſpendant? Ilaeliäfi duſlerior, ſeuerioris; ſu

percilij philoſophia, horrorem rerum mollire uer-

bis, & benignius in fluere in aures animosq; coneu-⸗
bpiſcit? Vera ſudt iſta, fiunt; ut dicitur: & oratio- Solanm
ne quidem fiunt. Non tamen dicttonis unt finis, ſecd

diſcentis. Quemadmodum enim cibi finis eſt ex-
plere famem: at conuiuator, quò gratius excipiat con
And n, A .—ͤ .
utuim, ſi liutlus apparauit, idq; proſpexit, quo pa-
cto nõ ſatietati illius, ſed gulæ ſatisſaceret: quanquã
id cibo quoque fiat, non tamen quatenus est cibus, ſed
in inſtrumentum explendæ luxuriæ est à domino
Q trans!

5 n= Elgs

142 KRODOLPHI AGRIC.

pus: contrd qui uoluptatem ſpectat, perſæpe ingerit
noxia, & magnorum irritamenta morborum: ſic
qucæ aliquando rerum dictionis; ordinem ſequenti
poßent uideri culpanda, dum audientis captamus uo
luptatem, inter laudes numerantur dicentis. Quale
. est ſtrictim e& breuiter dicere, & ſolum pro neceſ-

translitus. Vt ergo cibi eſt alere, & firmare con-

ſitate, ea, quæ capita ſunt & firmamenta rerum. Ali

Aut quibus propè nihil eſt opus dummodo excoli or o/

nari boßint, atißim fundere. Quinetiam di-
Pr eN ab eo quod inſtituimus? ut in aliquid quod
= * pianſ Piliter dici Jueat deferamur, & quæ ſemel
, ei l, e = cis edi⸗ dicta berclti der reone⸗ releihut tra⸗
t
Eimhg, HH erborayi anbitu enuciamus. Poctαι

2 S= 5 7. quoque ber/ zpe ile terie edihilia delibun &

E er. Couſundunt etiam ordintm verüm, ut quod 8
eA prius erat, dicant poſterius: quod boſterius, brius.
“ lec aliaq; bermulta id genus, quææ rerum eſſent ni- An
, efTeri, mirum uicia, atque proinde orationis, quia ſignifi-
S, 4 . Eaytbus est inſtituta: ingeniorum tamen Ed

, , (quoniam! placent) uirtut tet. Sunt tamen Giſl h. ler⸗

e = ſaope coniuncta, ut qu gdeledat præcibué, optime
etiam doceatoratio: ſed & fidei quandoq; looum oe
. 2 ecupat uoluptas. Diuerſa tamen ſunt, & iner, s ha
r, , r Ga,bent cauſas. Dacere ergo, uel(ſi id malimus) pro-

:2 1. . babiliter gicere, proprium est di n,, quod pro-

D TD s, e,, bare

hre ſe

eer
vol
mu
In-
ſuu

tan.
ms

. i

e
getur
us
noge
ſi 1

E

=

- e
=

S

DE INVENT. LIBER II. 14 3
H barxre u uoluimus) Muntes Mouere (quantum ad in-
in ueſiendi ral rakiofatn) oſtendimus cum docendi officio
coniunctum eſſe. Delectare, quofia aiiditoris gra-
tia cxertur⸗ , 44 Nnetarec⸗ rectius berlinehit. Nec v ar
„

quic babet 4 dheeni fuiuniihifte iligetin. E

Quid igitur dialect ce, & quod finis eius ſit docere,
. .
quid etiam ab eo mouere & delectare distest, hoc
7 dano risn ſit executos e ſye. .
1 R
Et ſic ſe, ut inquit Cic ero, res hal bet: me mea, te tua .
ſtr delectant.) zxtan- =ð .
N maolucis: Midftcoran ueròô inquit, , Perſindtotum accepi-
6. mus: poetam etiam tragicum, quàm Ponum,mihil ad rem* —
4 In hoc enim genere, neſcio quo pacto magis, qu âm in alijs, 6☛–6
. 1 Adhuc neminem cognoui poos
3 tam, & mihi fuit cum Aquinio amicitia, qui fibi non opti-
2 mus uideretur. Sic ſe res habet, te tua, me delectant mea.
Non ita diſſimile his eſt, quod idem Cicero habet decimoꝛ-
8. quarto libro Epiſtolarum ad Atticum: Accipe à me, inquitt:
6 οτοnεꝶ ecpnuα rerum earum, in quibus ſumus exer-
Litati ſatis. Nemo, unquam, neque Poeta, neque Oratox
fair, qui Juenquam meliorem ſe arbitraretur,. Hoc etiam
malis ontingit: Jquid tu Bruto Putas ingenioſo & eruditos
N de quo iam experti ſumus. Nuperi in edicto ſcripſeram ro⸗
69N gatu tuo. Meum mihi place bat, illi ſuum. Quin etiam cuom
ipſius precibus pene adductus, ſcripſiſfſem ad eum de opti-
mo genere dicendi: non mo dè 'mihi ‚ſed etiam tibi ſcripfſir·
M ſibi illud, quod mihi placeret, non probari. Quarxe ſine quę

ſoquænua iht. ribere: ſuam cuique ſ onſam mihime=
G Ponlam

2 um cuique à em, mihi meum .

o⸗ Attiliue poeta ri ſſimus: Hæc Cicero. Quem in modum
& Plautus: Suus, inquit rex re ginæ placet: ſua cuique ſpon=

w. (Aonlo.
. ◻ 2 MA-

Fgrs S . 2 Dt ⸗, , .
1 S 2 1⸗ 1 . S

144 RODOLPHI A6 16.

MATERIA M DIAL BCTIC ES

2 quæſtionem eße, & quid alij de hoc ſen
D. rr s. ſerint. Caput VI.

n6s Pradirim, 28, exequ⸗ keer vognoproro⸗
ei

· . fſuimus ordine. Trid erout⸗ Srerg g⸗
tem conſtare uoluimus madieria, unſtrdimellaum, &

Fe ren tridtalus. Materia ordine ext brima⸗ primi ergo illa

22 nnobiz explicetur. Ne quem fallat autem nominis hu
llus ambiguitas, illud admonitum uelim, materiam ar
’¹ iium quandog, dici, id artibus docetur, & circa ꝙ,
2 „ 4 1n*

erſatur cura, conſideratio que illirum, & ſub-
, rectum uocari priori libro dixi imux ſic materiam dia⸗

4
„

2 gen e a, .
. , o* nel ut nos. ilonefs brelibile n: quanquam barum
id, in g opus ſuum explicant: Jitemec no um ſtatua
D rij we⸗ ateriam dicimus æs, marmor, gipſum, ceram, om
2 ne id deniq; ex quo ſi mulachrum alique od, aut imagi
Si, T⸗ S nem Fiugere potest: & figuli materiam, lutum: GOα
g, ar n gen vfabri ligna. Lignis autem proprium ex materiæ no-
, men. Ahb his enim ad reliqua ſimilitudine traducti
alilm= Hierwieſt: nosq; in hanc ſignificationem in præ ſentia de ma
teria dialectices quærimus. Iſtam quæ ſit, uidemuir
aommolliſßeime ex oere aickehtier boſſe perſpicere.
Si enin

VNG e ert⸗ ehde quibus hoc libro dicturos

lektices boſſumus dicere argumtationem, ut pleriq;:

wEWEE F e. bæc ibpſa 2 diuertaut. Dicimus etiam materiam artium

ig
run.
uu
glg

Pomn
Ci.

utet

Sr

gdiug aptich, 44 fdemdici poeſt, id erit diale cticess
materia. Quòd ſi uno nomine complecti uolemus, H

DE INVENT. LIBER II. 14 G
di enim ect opusillius, quod prædiximur, probabili-
ter dicere: quicquid id eſt, in ; hoc opus ſuum exe-
rere & experiri poſiit, id uidebitur utiq; materia il- S⸗⸗
lius eſßee. Probabiliter autem dicere de omni eo,
in orationem deducitur, poßumus: autre ucra probæ d

tilter aa Juctene rcr de ger reimartermuti; .

Omne igitur id, de quo

haud erit difficile. De Juocic enim ſidem conamur
facere, id neceſſe et accipi anquam dubiumi incer⸗ X
tumq́; ſit. Nemo enim rẽ apertam, quatenus eſt aper:
ta, ſumit docendam: ſed ut contendi de ea & anbigi
poſsit. Quicquid autem tanquam dubitatum in me
dium profertur, id uoct quæ ſtionẽ. Erit ergo quæ⸗
ſtio materia dialectices. Nec inuenio, quã ill äcertio.
rem aliam aut arctioribus grcunſeriptun 1terminiss —
aßignem. Scio tamẽ cſe⸗ Juibuz alile : gia⸗
rum non ext dißimulanda nob⸗ ſententia. Hi putãt, Caeren 29
ſi tam late télamus materiam dialectices, ut de quoꝛ
cunq; alilile psitdid, id ſubijciamus curæ ipſi
us: omnes ſere artes, aut ſuperudcuas futuras, aut in
tra dialectie es ius boſe Hßionemih uöturas. Oẽs enim
bſerunt, gigerun. Nicorun us wereſnii in- g »
dubitata eſye, poßint à nobis varreldii non ita ma!

—4
₰ en,

, 6
9

S

. 3 gna

4.

1I46 RODOLPHI AGRIC.
gna eſt copia: & ſiAcademiæ credimus)prorſus nul
la. Id ꝙ nemo negat, quæ ad uitam moresq́; pertinẽt:

ſit controuerſum, & magnis ingenijs omnes in bar⸗
tes iactatum. De his ergo omnibus probabilia utcliq;
diſſeruntur. quoniam neceſſaria non poſſunt. Nam ſi
. Pprobabilia quidem poßent, nemo uel diſceret ea, uel
doceret. Quòd ſi probabile dicimus, non modoò Juod

. ambigué & in utranq; bartem dici poteſt: ſed ut, quò

certius quicq; et, eò probabilius ſit: & g indubi⸗
tatum ſit, id maximè uideatur probabile: omnes ar-
. tes quæcunque demum ſunt, ex probabilibus conſta-
bunt. Quum ſingulæ ergo de his rebus quas profiten
kur, proba biliter dicant, quid iam loci dialecticæ de
omnibus rebus dicendi relictum erit? Aut quid
opus est per omnes ire nos diripiq;; artes, ſi quòd cun
2 Deen age Dn a pollicentur, poterit dialectice ſola prætare?

war

AAAiſtoteles itaque dialecticen tribus his utilem pu-

Ee r, WMc —=

Wg,
G A titit, xercitationi diſſerendi, coufutanda aduerſa-
. — rio. & probandis primis artium principijt eis, quæ

elah. obportet quamlibet artem uelut explorata certaq; ha
d 4 2. 27* bere. Quia enim prima ſunt, artes ipſæ nequeunt
der dA mef ,, ea probare, uelut præcedentia illas, & credenda diſ-
—R——cceiti. Ab hac itaq; uelut publica quadam omnium
miniſtra, petendam eis fidem eſt arbitratus. In reli-
o ſcientiarum, progreßu, mihil loci reliquit diale-

Kticæ.

25

—

.

W
quæ item ad rerum naturæ noticiam, nihil eſt ꝙq non

DE INVENT. LIBER I. 147
Kticæ. Duos tamen libros, qui poſteriorum reſoluto-
riorum inſcribumlur, didit, quib us ea cõplexus eſt,

quæ ad rationem tradendirum artium pertinent. Er 1

go quòd attinet ad inſtitutum noſtrum, non quæſti-
onem dialectico uuelt propoſitam eſſe, ſed id, quod
α Græ cidicunt, quod nos, uel ſciſcitatio-
nem, uel percantatianemdicere poſſumus: blerique

Græco maluerunt uti. ean elon uult eſ e id, de

quo pariter, est ne, an no⸗ non e&, ,quztit A. Tie .

mädus æternus, an non?est ne Sol muior toti terra,

annon? Id autem , ſolum in unam partem effertur,
ut, cquid est immortalis anima? ecqd uirtus eſt ſum We. -r.
mum honum? id 5οον+ hoc est, propoſitionem - . 5
N Muit: && propoſiti c, m 1. dntaen non omnem did
lect icam e ſßye, ſed kum ſo a⸗, it⸗ . gis⸗ ſidei rore 4
dubitationis ſit expers: nc W.
Kre nigra ?aut ſit ne homo animal? S 1 .

eſaerh inter percoutationem & Propoſitionem n⸗ Sr =

intereſſe. niſi efferendi diuerſitatem. Quibus collige 1 ⸗

ie s i S

re paratum est, Ariſtotelem uoluiße ea ſola pertine- S =
re ad dialecticum, de quibu⸗ ambas in partes di erde .
ri p guotzc ca laſe uia, qua noneſſent certis artiů 32 Rr Y
,

Scholia in caput 6 .

Quod & ſubiectum uoc ari priori libro diximus .)) Hoe
gieium eſt libri primi capite decimotertio. Liguis auten

4 pro-

„

148 RODOLPHI AGRILcC.

propriũ eſt materiæ nomen.) Id ex græca uoce dilacidius
apparet. Quam enim nos materiam illi dXnsg uocant:
unde nos ſy luam deducimus. Etiamſi me nom latet, eam ma
teriam de qua hic agimus, apud illos τορÜαα magis quã
Xup dici. Quod cutuſmodi ſit prædiximus. Libri huius
capite ſecundo Scio tamen eſſe quibus aliter uidetur.)
„ æc obiectio nihilo plus uirium hahet aduerſus ea, quæ
RE. hoc capite docet Rodolphus, quàm quæ de materia Rheto=
OBie

rices primo kibro de Oratore diſpurat Craſſus. Habet au-
tem in ſumma hunc intellectum: &. dialectice ſala praba⸗
. auorſum attinet, illas ta nto cum
Ilabore perdiſcere, ſi hac una inſtructi, credibilem de re qua

„⸗ ſiibet texere poſſumus orati onem-Dilutio: Quanquam dia
Solutu
. r’W

11

lectice uiam acrationem tradit de amnihus diierendi, non
HD h „ . . „» 4 8 . —— .

amen teras? inutiles eſſe
aſuperuacauas.-Quando fieri poteſt, ut res eædem diuerſa
ratione ſpectatæ, diuerſis etiam artibus ſubiſciantur, Iam
. dialectice in commune tantùm uiam ac rationem parandæ
. . de re quaque fidei tea dit: itaq ue in uniuerſum de rebus om
. nibus agit, ut nulli interim ipecialiter præcepta ſua accom
=ðèè́ÿẽG mModet. Reliquæ artes, generalem hanc diſſerendi ratio-
— mem à dialectica mutuantes, ſuis eam ſingulatim materijs
applicam. Verbi cauſa: Præcipit dialecticus, probatio-⸗
nes rei cuiuſque eſſe petendas à finitione, genere, ſpecie-
bus, proprio, toto, partibus, cauſis, eue ntis & cæt. quæ au-
tem rei cuiuſque deſfinitio uc, quod genus, quæ ſpecies, to-
tuPm, partes, cauſæ, eu enta: id dialecticus ſpeciatim non do⸗=
cet, ſed aliunde petẽdum eſt. Vt ſi quæras, ſit ne anima mor
talis au immortalis: hie rem ipſam geculiaritgnad natura-
lem perti . mmemo ignorat. Stquidem is na-
Curas rerum ſcrutatur, is quæ interire res poſſint, quæve nõ
poſſint, perueſti gat ac docet, & quæcunque de ortu & occa
iu rerum dicuntur, ea omnia ſuæ ditioni eſſe ſubiecta con-
3 firmat. Quorſum igitur eiuſmodi in rebus opus eſt diale-
ctica? aut quis eius hic uſus? Hic nimirum, ut qua uia, quo
modo, ipſi etiam phyſico hac de re diſſerendum ſit, uidea-
mus. Docet ergo, principio intuendum eſſe, quid ſit anima,
quod eius genus, quæ formæ, quæ officia, quæ cauſæ, ꝗquæ
euenta, quæ ei accidant, quæ cohæreant, quæ pugnent. De-
inde, hæc ea dem quærenda eſſe de morte, eaq; cum prio-
. ri bus illis ſic conferenda, ut quæ, quibus conſentanea ſunt,
quæ diſſentanea, deprehendamus, atque ita demum ex ha

⸗ bꝛitu⸗

4

anep
dt or
lanane⸗

eenniti

, in
ehi
ſanone
Gulcsr
aguas
Mem gu
ſopteci
nihs
leetc⸗
jan
larp
0l
A
ten
que
ſen
qu⸗

DE INVENT LIBBR II. 149

iun bitadine iſtorum, de themate propoſito in hanc aut illam
Ne partem feramus ſententtam. Hæc., uam, dialectice in
imn gommane e eſte, tradit que normas ac re-
i gulas quaſdam, quibus ceu nilo quodam in hiſce compo⸗
S nendis ſecernendisve ita dirigatur humana ratio, ne qua
aberraxre poſit neue pro conſentaneis accipiat diſt iden-
e kia: aut contrà ea quibus probe inter ſe conuenit, credat
⸗ diſſentanea ac pugnantia eſſe. Verùm enimuero quænam
1 ea deſinitio animæ aut mortis ſit, quod genus, quæ cauſæ,
x & cæt. in eius rei perueſtigationem, etſi generales aliquot
4 præceptiones tradit dialectica, tamen ſpeciatim ex ea peti .
n iſta non debent ‚ſed à naturali philoſopho. Ita ſit ut ſpe- „ 5
u cialis q uidem de rebus omnibus tractatio pertineat ad xe-
K liquas artes 3 quatenus uero umuerſæ ſub unam commu-
“ nem quandam de eis diſſerendi rationem cadunt „hactenus .
R ſubieciæ dialectico ſint. Ariſtoteles itaque dialecticen
6 trihus his utilem putauit.) Habet quidem Ariſtoteles, dia-
lecticam utilem eſſe ad tria. Verùm his tribus quartum ſub-

* iungit, quod tamen autore Alexandro Aphrodileo, ue- J
ee lut particula quædam tertii illius uideri poteſt. lam Ro- .
dolphus, omiſſo tertio, duartum in locùm eius ſubiecit.
Quæ res ei in cauſa fuit, our diceret, dialecticen iuxta ſen-⸗⸗

lli . . „ „ . . . 62 S
Ge tentiam Ariſtotelis, ad principia modò ſcientiarum concc- = .
nur, daacere, à reliquo artium progreſſiu excludi. Quam illius
. ſententiam non fuiſſe, facile docebunt nos uerba ipſius, W
le quæ primo Topicorum libro habem ad hunc modum: — E
N 7 17 NN „ „ 2 — 1 . ”ñ
1 EWτ5α¾vοον σι ρn 1075 1 ιο1, 17τ, S„ τσ 7 ½ K97 7, = E
Re ⁷ . c . „ . 4.
T1 α Xpα 17 5αρα½ιισ. E51 Nℳ os 7 ⁵1, s 7 ℳ Rig., 2

vœi ρυd TsXτισαρ5 76Kαιτα rXοπιςα⁵ H
As Or1 AειÜ àαρνπdb νριυαι½αυο xFùιοα αντ1απο ς++
1 1 ½ c „—₰
7dσ0α71ĩ s1. Aiâoοονραα tαενυwböbd ret 1 7† το⁵
4 1

— * 17 2* —
π⅛ αναναονααεσ. 16ρ0 T 7 iVτε, ο7αααυ
=S — 1. „ 2 . 2 4 2
AI„äXü απ απ6½**¾⁰ο Nokaz, eN eN T00 α⅛ Xüρν ρνπιοσ . X “
2 „½% 2 2 e 2 4
K rSSεατιαια hανταωſ ν αιι αιε, τ ααταππο
44 2* —. — . ece d 1 —
(ovrt; 0T1 α αααα½Xοααρανισιτο ο[. Xy 5;. Npos y 1S5
4 2 4 24 „ 7
&το οτπäοHν ρHοbρ dzöτ,i*w/Üαααιœ ο ονσααε ααααοεν.⁴ ſe
5 —„ —„ „ 5 1 2 35 4
Jlioορροο P&ορα p Kρaο ααατο äρω αεια Xρετπς Nα T
„ „1 „ .— KE à „ .
Pd ET1 ρ ππστσα 7ταπ ι *απ n n
5 2 2* 2* ₰ 1 —
ððð
. 2 » 2 —
2 w1αααραος sm, &ℳειτο* *τιααρ 1%1 Gοτι àταπ0αοα —„.
c „ 2½ Jli& ι , ecN 2v9
ðͤ
5 or

SFo RODOLPHI AGRIcC.

2 2 „
Fop àvαςαhαατιρ ντα +d+ N.α„ουα7ντ αι⁵οσ⁵νααÜιια

Sö TX* ταισ½α r—n; i51 erαιια νw,, 7; * ſ‧D
0 7S ρ⁵οοσσραα dιε? ⅞ροο Eis uerbis hoc di- S
cit: Quzæ in Topicis à ſe traduntur, ea conducere in primis 4
ad tria. Primum ad exercitationem diſierendi. Qui enim n
methodum hangteneat, eum facile de re quauis argumen-⸗ Ee
tari poſſe. Deinde, ad dextre Duueräftchrin colloquen- it
dumq; cum uulgo & multitu dine, cui ſi quid perſuaſum ue ſ
lis, nulla id ratione effectum iri facilius, qu àm ſi omnis tuzx
. ratio du c atur ex iis, quæ ipſi uulgò uera eſſe uidentur: nõ, cun
. qquæ ex intimis artium penetralibus deprompta, admira-⸗ 7
tur citius rudis multitudo, quâm credit. Tertio, ad ſcien- ſbiu
tias eas, quas philoſophiæ nomine complecti ſolemus. H
. Quifquis enim hac facultate inſtructus, utranque eius quo lena

de agitur partem, credibilibus argumemis reddere poſſit feen
ambiguam; eum facile quid in re quaque ueri falſiue ſit,

perſpecturam. Præter hæc autem conduc ere ea, & ad pri- (uP
ma artium principia, eò quòd hæc ex eis quæ propria ſunt A.
artis cuiuſque, probari nullo modo poſſint, ſed ex credibi- Re⸗
* libus tantúùm, quorum tractatum pertinere ad dialecticum⸗
Porrò totus hic locus Rodolphi eſt eiuſmodi, ut intellige
. plene non poſſit: niſi adiuncto ei primo Topicorum libro A= (
. riſtotelis. citationi diſi. i, confutando a duer-
ſario.) Quod habet Rodolphus, dialecticen ſecundo uti- .
lem eſſe confutando aduerſario, id uulgò hodie ita dici con
ſueuit, conducere eam ad obuiationem. Aiunte; obuia- .
re aliud non eſſe, quàâm prompte reſiſtere poſitioni reſpon-
dentis, per argumentationes probabiles,. Ariſtotelis uer⸗
bum eſt, %s T ιvHo⁰αͤε , qua uoce Alexander & le
Suidas ſigni ficari putant, 1à&s 7s 70X Xοι+ s ouvsâα0ε, id eſt, ie
conuerſationem, congreſſus, colloquiaq; cum uulgo 6
multitudine. Atque hoc ſane intellectu nomen ivzebkes G

accipiendum hic eſſe, ipſius etiam Ariſtotelis uerba decla-

rant, quibus ſecundæ huius utilitatis reddit cauſam. ni
RESPONDET PRAEDICT IS,
docetq; quomodo dialectice, quomodo reliqua-
rum artium ſingulæ, ſingulis de rebus diſ- ſt⸗
ſerant. Caput VII. ſe

Piéca-

—

1

cinerem non fieri niſi ex aliquo qud ureretur: ſiegg

PE INVENT. LIE BR II. Fr

d Icamus ergo, quo bacto⸗ reliquæ artes, & W. e „nDn
2 erte m, , dae,t
gquo dra lectice de Se. ⸗ & quid i in⸗ r Ea
arg
ter ſit, di ngrege⸗ . õ

Paul. bere eiltiit a⸗ eine q; quiſ⸗ — .
quam igema artem aliqum — e, Helti. Pri 2
ma autẽ initia à Sa 6 ſerniliohe brofecta ſaee 6.
ut cum uiderent homme, ali⸗ aliquid iterũ tertio ue &
ſebius ttidẽ Keri ass ñtento ſumbto, auſi ſunt tuan 2. r, /
dem aſfirmare⸗ ai. ſe⸗ rem in omnibu⸗ bhabe⸗
re.:⸗ Vt c
cum l e ſemine bro- 4 . 2 2
erd deinde dud aë bumore ,Alct cibo ſ ?

.„☚.

os hauſto, dugſcere: laterem niſi luto non excoqui⸗ E a ee 42

X
S, S

reliqua, quæcunq; gignerentur, prius aliquid ex quo
fierent habere: tanquam firmum exploratumq; elc
mum conſtituit, mihil ex nihilo gigni. Simili uia col⸗ è
legit, etiam omnia quæ cunc. Runt efficientis alica⸗⸗ rre
ius ui feri. Demde cum per ⸗ Fingulaß f. es Auceretur⸗ =
animus eius, uelletq; etiam natur as hroprietaen G 5 be m
uniuſcuiuſq; Perquirere, d. commumia illardiens, , e. 1
quæ iam ueluti leges ſixerat, conferensq; illu cum ſin ⸗
gulis, ratiocinando, reputando, colligendo (id est, y9

drn S—

argumentari dicimus) fidem de unaquaque ſum 2
pſit, & ambiguitates explicuit. II qit, C A .
ſeeutus est uelut firmamenta inquiſttionis ſuæ, &MW .

qua«

l r E n, ,
F2 RO DOLPHI AGHWιu.
quæ ex illis collegit. .
uia autem e rilio Ebſii ligendi Parinde, Fidel, ad dia
lecticum ſpectat. Dialectice enim in commune oſten-

dit ea, Juibu⸗ inſpectis & animo pertract atis, prom-

btum ſit inuenire ſidem de eo ꝙ querimus. Vt uerbi
cauſa, llialectice dicit inſpiciendam in argumento i in-
neniendo eſſe ſubſtantiam rei, & cauſas, & euenta,
„ quæ reliqua in locis deſcripſimus: quatenusq;; fa
. cit id qui diſſerit, munere illius utitur. Quæ ſi autẽ
definitio rei propoſitæ, quæ cauſæ, quæ &enta, ea
Obpor tet ex proprijs artibus rei cuiuſque depromat.

1 anh A

5e : 27 J. Rurſus uer in uniuerſum quid ſit definitio, & quo

S yPacto definiendum, quid item genus, quid ſpecies, ꝗd
Kcauſeæ, quid euenta, & reliqua id genus, non est dia⸗
J lectices explicare: ſed eius ſcientiæ, quæ prima reri

=Principia tract at, qua metaphyſicen dieit: qua dia

⸗ Wa, lectice mutuatur iſta, quia ad inueniendi rationem
I 2
D accommodata. vti dicat, quid ſint iſta, aliena ta
D en id facit fide:ratio rerum iudiciumq; penes illam

7. TKr dS. 6 esl. Non uidetur itaq; ſatis exacte, ſatisq; e tec⸗
. =ðð dialectiees deſcripſiſſe officium, quidixerut id eſe:
Aeſmge cledere ucrum, 6 a falſo diſcernere r
⸗ 3 ⸗ enim illa (ut dicimus) metaphyſices 1. unt opus: hoc po
W⸗ = vſterius, omnium est artium commune. Dialectice diſ-
S, ſerendi brobabiliter rationem tradit, hoc ect, inſtru-
mentuſn tantũ ueri /falſtq; diſcernendi: cuius uſu mi-

niſte⸗

2

ii S.

ii; ſuc:

ſleſe
1

Quemadmadum & aute fridlh hetoricen diſex-⸗ =

id ipſum erebro Rprſii, kudu rriis tas mre . 4

* . . wre
Ctoriſ aft 61 S e cœpere. Eoł r D ,

DE INVENT. LIBER II. FFz
niſterioq́; expeditids cuncti artifices, quid ueri aus
falſi ſit in rebus ſibi propoſitis, explorent. Quòd ſi
ita uolumuss iſtud aecipere, ut ſit diſcernendo uero
falſo dectinata: non abnuecrim id quidem, non ut ip⸗
ſa diſcernat, hoc eſt, lullicet (hoe enim ſingularum

esſt artium) ſed ut Hiſti nneiſtieſi ſa præbéat, ſine quo,

nullo pacto iſta diſcerni poſint. Quid ergo? Dicat E„
aliquis: Nonne & ante inuentam dialecticen —RL 22
artes, & diſputatum eſt, & inuentum eſt gerum: & 3 Ber ſs
nunc quoq; quotuſquiſch eorum qui di idi Putint, di
lectioen tenet 2 e: IIli * e- 2
tamẽ g dialeckice loc⸗ Er, iginmn & fereriikt: nuld..

to commodids (ſi han? Taidicißent fortaße ſacturi.

ti uiri ſuerunt: & priuſquam literis comprehẽſa et⸗ 2 2 rr,. S
muſice, cecinerunt homines: nec Hippocrates, ut bri⸗ Iir. 4
mus in artis imaginem esiren coẽgit, ſic & bri⸗ r 14
mus cognouit morbi blof⸗ utitra mecitat esſt, egru rr è

leuiit F Krſas et aniéif, dFeyfe ereE b

ye LCrunt.

Ediſperſa * olligerent, con⸗ t eurrg ene,,
fuſa di ſponerent, explerent imperfecta, EIdlaBerpo s o”, Cr a
lireut, & omnia complecterẽtur: non modò quæ fa⸗
ſta eßent, ſed quæ fieri etiam poſs Pae, A es Sera
ant e fien,cayntu deinde ratio eſſe. Et ſecutum eſt,
uit, on

△
44 rrhate
e Pe c. WWsα
rir. 5

”

4 Roborbur A GRrc.
ut, non quia factum ia eſſet, ali Feri ſed e
urdeginn fte fiepi, erederent eſ eſſeſſ. adteſde. ri prio en

reg ergo fu erliit Arlibus, ſimilia his ipſis quæ nunc ll

Pracιtr? ſi quando rectè fecerit ſecuti ſant. M⸗

S=—

Sicut hodie eblerig faciunt , artiz eſt, ſed nõ ex arte nti
. (qult e Abent) ſed uel longa obſerua li
tione, ueli ingenij iodan, am Prafat ki iucgort. Quanto 4*
rectiues tamen, quantocq; melius expedirẽt illa, ſi cer vrm
ta artium ratiõe ducerentur? Duratura enim/ ſent

ingenl, & quibus non præſentes ſoli plaudant, ſelfld rſh
quæ omnis poſteritas miretur, ea tum demum ſiunt, 6
quoties oum optima natura ars perfecta cõiungitur. gn

Sic quod dtale G lices 5 S., inlicherunt argumenta ho- cen.

mnmnes, & errorem male inuentorii aliquando depre l
henderunt antea qua m eßent omnia bræcepta: illius, ſen

n rJ
2 aigrn

in artis ſorma collecta. Axij z, 6, guia post gu⸗

eu alij inſtructi ea fuere⸗ Cile Eris ußs ofte t, nun

ꝗ magnus ſ t uſus eius &τσ ractandis omnibus re- tin
bus accGilccklatus: utq; ſi Inée ea, non ſolu ſi ſi ngu la de tra
quibus inartin decurſu dubitetur, explicari neque- nen

ant: ſed ne artes quidẽ colligi po ſent, & in hanc Ju gi

1. =

⸗ Pan,

acceperunt redigi formam. Hæc est illa ſcientia, quu I
apud Ciceronem Craßus nece ſariam ſormandis arti Me
bus putat: Juamq; pit eſſe in Iuriſconſultis, quo
non eſſent apud eogo ita RHob*ſimilis. Quæſi- e
tumcTitio, & abeoait, ctium Celſus reſpon- i
ðUU dit,

dit, & apud Trebatin

Fpputationum credidit: paucis dicam ꝙ ſentio. Quod

3

E

, rm S ee. S
DE INVE 11,1 LIBER II. FEy) „ y,
erdranr⸗ eg. Ex ir esdem e
Au⸗ 1 Beiſe,

ta ſuns deſottiones Me 8
Et diuiſi rr titen,ris alin tleunl i di⸗ . ml ,
uile diutgitur =

arueieg aute Sed illis ſirper ſitis bla⸗ N a.
D ſud, & alioquin eſt eis uenia. os e⸗ 5
m ut doct Riſi, iſ; ſt t, fuit, ita maximis ſemper⸗ ar o
oeccupationibus “ ext, ne uel ocium berpolir 0 gFe D
dis inueſit ſuis haberet. Sed at ad Ariſtotelem ali- Fii 2 „
quand Renhkiſn, qui artium Knibus excluſi ie dialecti-⸗
cen:aptamq; gel ſolum, uel maxime certaminibus di

ſentio, inquam, nam ille ueriora forſit ſitan, ego tamen

quod ſentio. Equidem artium dłevæla, & uo Et A⸗ .

num conteneiones, non inueni endi, non iudicandi ra == r⸗= = g.

tione diſerkta li piſto. Ex eiſdem enim locis hauriunt .

ltraq; Faq, bücrgiimente, eadem expeñdendoruj argu
mentorum utriſque eſt uia. Cubit E que ut doeit⸗ . 2
quiq́; certat, probare ꝙ ſumpſit: ſed ille re e 12.
pit. Bona enim ſide agit, & oum eo, qui docend nſe =
præbet, habet negocium. C rtäior Prohit aiſde eKi⸗
ferel ſi 7 uinuu⸗ ſati⸗ habet eteſi 1 modò uidedtitr 4

21,4 gua Reße⸗ ane
ſen malit: quod ſ res negabit, a ibus pidnabu⸗ Ee
inſi⸗

56 G RODOLPHI AGRILC.
inſidias ſtruet. Dolus enim an uirtus (utin quit poẽ-

ta) quis in hoſte requirat: Ergo/ ſi ex nugeriun, 22
rSr nen longius petitis, uec atis conuſta

CE +— PA

o, w ſape etiam in ſpeciem tantum brobabilhi⸗ Aftus⸗

rtor probationes petet, id non ideo fieri credo, quia id
lex diſputandi po altuke⸗ nec enim quenquam tam ſe-

gnis condtls Seee cu olerg t gey exploratisq;
. ſent entiam an maft ad ifäßmioj⸗ potius delabe-
retur. Sed lienin i ad e nn n ſumun-
tur Pleriiq;, MA. EAAAEKAARKEα Kineri & de qui⸗
bus nihil potet ſitu proba biliter ad ueritatem dici;
rerum hæc gst Saxio, non diſputandi ratio diuerſa.
Opus it⸗ , kri Mhadecunq; datur præſidium pete-

4 EE Ee bras zaen, lario: & huiusi iguorellon⸗ hrobatiani- lo
co abuti. Nons magl autts dialed 4
moedici, ꝗqui a. 6 RD dolore ſuſecpit labo⸗
rantem: ubi uetus i
quà m ut euelli poßi it, nulla rat ratione leuior fu,ſa⸗
tis putat ſtuporẽ 5 memibri; cige, 1u e hu
pro ſanitate est, n ſentiri lorys 1c ori
Prabatiaue eit, non inte ligi Naucdeém. Si quis igitur
F ens! . W. cum eo aduerario contulit bedem, qui ſit captionum
e ennomnium peritus, & cötra quẽ nihil proficiant aſtus,
redeundum eſt ninirum ad rem ipſam quæ ſun Ritr

comprehenſa ſe⸗ a ex his Hutique quæ ayt

——

re: & ulä ai re Parum duzilif est oß undere tene-

quam

e.

„

4 ali⸗
4 3
ſenu
licest
eetiß
iſz
rch
nnt⸗
ſtice
liſe
ſiͤ
ug,

ulu⸗

one
itai

ſiiſs.

ſke

„

DE INVENT. LIBER II. 157§
ipſa traduntur, argumenta ducemus. Da Ariſtotelem
& Ariſlippum, de ſummo bono contendẽtes: da chry
ſibpum & Carneadem de comprehenſionibus, id eſt,
boßeit ne aliquid ſciri: da reliquos in omni genere phi
loſophos, de decretis ſuis ambigentes: an non hinc fir- re, vec
mamentum roburq;; diſputationum ſuarum bromẽt, r r= KLedk
quæ eéditis eiſdem de rebus (quiſque pro captuſ: vo) n 7
artibus forent incluſuri? Vt finem ergo fuciam, ſi l
quemadmodum prius oſtendere conati ſumus, diale- „
ctices officium ett, probabiliter dicere: ut de quoque
certißima & percepta maximè dicẽtur, licet ex me-
dijs deducta ſint artibus: ita maximèé ex dialectices .
inſtituto iureq; fiet. Proximo loco erãt, quæ ad hæc
arctißimè accedent. Subdola uerò & captioſa, noñ
magis ex dialectices ſunt ratione, quàm mõſtra mor
biq; ex conſlitutione naturæ. Materiam igitur diale
ctices ſciamus omne id eſee, de quo probabiliter et
diſſerere, hoc et, quod propoſuimus, quæstio om -
nis, quæcunq; demum ea ſit: dum tamen memineri-
mus, res, & de quibus, & per quas diſſerimus, ex ſin

gulis cuiuſq; artibus ſumi:dißerendi autem ordinem

rationem; ad dia lecticen pertinere. Sed quæ ſit ma-

teria dialectices, & quid alijs afferat artibus, quidp

ab eis accipiat, iſtis ſit ſatis, & nimium etiamſor-
taſſe. Sed ignoſcere æquum eſt paulo pluribus uer-
bis. Varie tradiantur hæc, nec apud omnes conue-
K nit,

*

7

SG8 KXODOLPHI AGRIC.
nit, ſuntq; fundamẽta & uelut ſcopuli artis, ad quæ
reliqua diriguntur: reddẽda ideirco de eis paulò ex-
actius fuit ratio: nec enim ubi ſumma labat, poſſunt
inter ſe partes conſiſtere.

Scholia in caput 7.

Artes omnes paulatim per incrementa eſſe repertas.)

riuſmodi quiddam habet & Quintilianus libro quinto, ca

pite 10. Et Cicero item I. libro de Oratorer: cuius uerba pau
1⁸ poſt in hoc ipſo capite aſſcribemus. Nihil ex nihilo

gigni.) Hoc recte à ueteribus philoſophis dictum eſſe, I. Phy

ſicerum libro. autor eſt Ariſtoteles. Attingit eandem ſenten
tiam, ſed ſatyrico morſu & Rerſius. Le nihilo nihil, in nihi-
um nil i. Rurſus uerò in uniuerſum præſeri
bere quid ſit definitio.) Hxæc non uſquequaq; conſona eſſe
uidentur ijs, duæ Cicero de dialectica habet quarto lib. de
Finibus. Verùm non hoc agit eo in loco Cicero, ut diligen

tius expendat quæ pertineant ad officium dialeciici, ſed ut

refellat ſentenria m Stoici. Hodie certe quotq uot dialectica

ſcribunt, ii & hæc ſibi, inter eætera explicanda ſumunt, ſiue
ſua, ſiu e alitena id faciant fide. uid ergo? dicet aliquis.

Nonne & ante inuentam dialecticen fuerunt artes? Riden-
di ſunt, qui eiuſmodi ſtrophis, rudibus interim auditoribus

perſuadere conantur, eſſe inutiles artes. Qua de re legere

eſt quędam non inutilia, apud Quintilianum libro ſecundo

capite decimoctauo. Rodolphi ioiutio huc ſpectat, non eſſe
ſuperuacuas artes, etiamſi qui extitere fortaſſis qui ſine

arte id quod eſt artis, fecerunt. Nam ut non ſint neceſſariæ
illis, inde tamen non colligitur, cXαteris quoque eas nec eſſa
rias non eſſe. Non omnia, inquit Poeta, pottumus omnes,

Et quod illis albæ gallinæ filijs indullit parens natura, id
ſi nos pulli uiles conſequi cupimus, artem in auxilium no-

pis adhibeamus oportet. Vt terrarum, ita ingentorum mi

ra diuerſitas, & pratorum alia genuinum inſitumq; humo-
rem habent, alia niſi deductis aliunde aquis irrigari non
poſiunt’. Notum eſt græcum illud, èr FovT% av .
Quam tu diſſerendi facultatem acceptam refers benigni-
tatt

—

E
te

———
—

1

ſnne⸗

=

in
G
bbiil

=

0

D

e Me
an
n k
nbig
ſal
ioc
us &
is por
et.)
lhra⸗
umer
nru
Pie⸗
con
Ali
gua
ent
is⸗
ge 0
cente
Colp⸗
necel
eſle i
ctor
lijs
eme
s no
Pud

udhe

bAr
veiici
Netict
isin
llelaa
n

o

1
Ci⸗
ſ⸗

DE INVENT. LIBER MI.

tati naturæ, ea mihi & ſimilibus mei non niſi arte & la⸗

bore contingit. Egotuam iſtam felicitatem non inuideo
tibi, ſed & tu mihi ignoſcas inuicem uelim, ſquod ingenio
deeſt, id ſtudeam ſarcire induſtria. Quanquam & feli-
eioribus illis quanta ad felicitatem iſtam ſuam fieret ac=-
ceſſio, ſi munus hoc à parente natura datum, artis adiun-
ctione reddere mallent illuſtriùs, quàm inertia obſcura-
re.? Quamlihet ferax ſit ager, feractorem tamen eum red
dere poteſt agricola, ſi diligentex colat, ſi fimo & pingui it
la terra, qua m margam Plinius uocari ait, obducat. Diſte-
runt (ſcio) etiam iſne arte non infeliciter ij, quos eo mu⸗
nere dignata eſt natura benignior: quanto tum expeditius,
quà tocertius idem faduri, ſi tenerent & artem: Ergo, ur
inuiò dixi, non eſt putanda ſuperuacua ars, etiamſi forte
unus & item alter, id quod ars docet, citra adiutorium ar-

cis potuere efficere. Facta ſunt hæc antequam artes fle-

ret.) Eiuſmodi quiddam & apud Eahiumefle diximus-
libro quimo, capite de argumentis. Quanto rectius

ctamen, quanto melius expedirent illa.) Sic Cicero de bo

norum & malorum finibus libro quarto. Quad etſi inge-
nijs magnis præditi quidam, diçcendi copiam ſine ratione

conſequuntur, arst tura..
i C dere: aliud, ex
quæ dicis, arte & ratione diſtinguere. Hæc eft illa ſci-

entia, quam apud Ciceronem Craſlus neceſſariam forman
dis artibus putat.) Craſtus apud Ciceronem primo lIibro
de Oratore, quem uide in hoc genere quâm ampliſſimè di-
centem. Ex quo loco facile erit intelligere, quod ait Ro-

dolphus: Dialedicam eſle fcientiam illam, duam Craflſus

nece ſſariam eſſe putat formandis artibus, quamq; cupias
eſſe in Iureconſultis. Qub non eſſent apud eos omnia
actorum ſimilia.) Quæ in Senatu, in Synodis, ccilijs, aus
alijs quibuſuis conuentibus acta fuiſſent, ea ſic confcribi
ac memoriæ prodi ſoleb ant, ut ſententiæ cuique, ſui auto⸗-
ris nomen præponeretur. Cuius rei formam uidere eſt

apud D. Cyprianum, in libello cui titulus eſt de ijs, qui
apud hæreticos aut ſciſmaticos baptizantur. Polycarpus

ab Adrumeto dixit: Qui hæreticorum baptiſma probant,
hæreticis communicant. Pollianus à Mileo dixit: Cenſeo
hæreticum baptizari in Eccleſia ſancta. Quæq; alia huius ge
neris in eodem libro leguntur: ut Martyr Saluianus à Ga-
zaufala dixit: Confeſſor & martyr Cyprianus Carthagi-=-
As dixit. Marcellus à Zama dixir, & ct. Quem etiam in

R 2 mo⸗

60o RODOLPHI AGRIC.

qui uel dixerint tuel ſcripſerint aliquid, occupata ſunt om-
nia. Wpianus Marcellus, Iulianus, Celſus, Paulus, Mo-
deſtinus, Pomponius, Papinianus. Iam & lIureconſulti
iplſi, alij aliorum reſponſa nominatim ſcriptis ſuis ſolent in-

ſerere. Qua ex nota ſunt illa: Herennius Modeſtinus re-

ſpondit. Diuus Pius pifcatoribus Pormianis & Capuanis
xeſcripſit. Iulianus ſeribit & alij pleriq; conſentiunt. Vt Te-
batio uidetur. Item Labeo ſeribit. Solui mandatum Labeo
ait. Paulus reſpondit. Quem illom morem in epiſtola qua-
dam ad Trebatium Iureconſultum obiter ſuo more taxat

& Cicero: Hoc, inquiens, quemadmodnm uos ſcribere ſo-

letis in ueſtris libris, idem Q. Cornelio uidebatur. Neque
it a longe hinc diſſident, quæ apud eundem Ciceronem ſe-
cundo de Oratore libro adueriſus Iureconſultos ſtomacha
tur Antonius. In quo etiam iſti nos, inquiens, Iureconlſulti
impediunt, à diſcendoc; deterrent. Video enim in Catonis
& in Bruti libris, nominatim fere referri, quid alicui de iu
re uiro aut mulieri reſponderit: credo, ut putaremus in ho-
. minibus, non in re, conſultationis aut dubitationis cauſam
aliquam fuiſſe: ut cum homines eſſent innumerabiles, debi
lirati à iure cognoſcendo, uoluntatem diſcendi ſimul cum
ſpe perdiſcendi abüceremus., Sed hæc Craſſus nobis expe-
diet, & exponet deſcripta generatim. Eſt enim, ne fortè ne-
ſcias, heri nohis ille hoc Catule pollicitus, ſe Ius ciuile, q́d
nunc diffuſum & diſſipatum eſt, in certa genera coacturm,
& ad artem facile re ducurum. Quælſitum eſt a Titio, &
Labeo ait, etiam Celſus reſpondit.) Formulæ ſunt excer-
ptæ ex iure ciuili: quibus & ſimilibus fit, ut omnia illic ui-
deantur actorum ſimilia. Ius eſt ars æqui & iniqui.)
Celſus Iureconſultus Ius finiuit hoc modo: Ius eſt ars boni
Xqui, ff. de iuſticia & iure. Quam finitionem multis uer-
hphDiers explicat Gulielmus Budæus primo libro Annotatio-
num in Pandectas. Iuſticia eſt conſtans & perpetua uo
lIuntas.) Vlpianus non poſtremus inter Iureconſultos, eo
quem modo diximus titulo, L. Iuſticia, hunc in modum iu-

ſticiam ſinit: Iuſticia eſt conſtans & perpetua uoluntas, ius

ſuum unicuique tribuens. Cicero primo libro de Oratore:
Sit ergo in iure ciuili, inquit, finis hic: legitimæ atque uſita-
tæ in re bus, ca ulisq; ciuium æqualitatis conſeruatio, Item
ſecundo Rhetoricom: Iuſticia, inquit, eſt habitus animi, com
muni utilitate conſeruata, ſuam cuiq; tribuens dignitatem.
Cur Rodolpho minus placeãt finitiones Iureconſultorum,

eius rei hanc ego cauſam eſſe opinox, quòd parum liqueat,
gqus

4 .
modum ſcriptum eſt ius ciuile, ubi nomenelaturis eorum,

—

1 1

antne D
litian
mugiin
vergehir

itat

Nhnter
goctrt
ecmuic
ſtaleti⸗
moct
ſumüle
Aenatar⸗
Prtesgt
lete die⸗
ſoe eſe
Pas
gbirzir
ciuile.
umf
moce
inten
eamn
63 4
tamt
Gicti
nius
fiome
nene
resil
les ap
(auſa
Putar
elli
ſructt,
Pomin⸗
Memae
Ltunt
thero
mrin
ldia

Ntt

S

DE INVENT. LIBER II. 161

qua ratione uel ius ars eſſe dicatur, uel iuſticia uoluntas-
Atq; illi etia m ipſi, quorum gloſſemata extant in Pã dectas,

mirum quàm hic ſudant in explicandis utriiq;, dũ uix con-

ſtituere poſſũt, uel illud qdnam ius, ꝗque iuſticia hiſce finiti
onibus deſcribatur. lIuris aliud pu'licũ aliud priuatũuũ. Pri
uatum in naturale, & gentium, & ciuile diuiditur.) Mire-
tur aliquis, quid ſit, quod in hiſce diuiſionibus reprehẽden-
dum putet Rodolphus: præſertim cum ſit earum autor idem
de quo dixi iam, Vlpianus, uir maior, quàâm à cuius ſenren-
tia, hac utique in re, temere ſit recedendu m. Verum enimue
ro diale cticorum præceptum eſt, partes diuiſionis cuiuſque,
eiuſmodi eſſe debere, ut ne de pluribus dici queant, quàm
ipſum illud, ꝙ diuiditur. Iam ſi ius publicum, ius eſt, id certe
aut naturale, aut gẽtium, aut ciuile ius ſit oportet. Quo fit, utt
partes quidem poſterioris huius diuiſionis, de iure publico
uere dicantur: ipſum autem ꝙ diuiditur, nequaquam. Atq
hoc eſſe illud quòd ſuggillandum exiſtimauit Rodolphus,
ipſius quæ continuo ſubiungit, uerba oſtendunt. Quali, in-=
quit, ius publicum, neq; naturale eſſet, neq; gentium, neq⸗
ciuile. Scdut ad Ariſtorelem aliquando ueniam, qui ar
tium finibus excluſit dialecticen.) Non uideo equidem, quo
modo Ariſtoteles dialecticen artium finibus excluſerit, cg
inter cætera o εσα7α αατιεπ„ 1Xοασαρ ππα
cam aiat conducçere, Quanquam ne gari illud non poteſt,

quàâm aliò pertinere. Quod cum

dictum uideri poſſit obicurius, experiar ii quo mõdo pla⸗
nius idem dici queat. Id quod ſupra uires non erit, ſi ini-

tio meminerimus, neque rhetorice, neque dialectice no=⸗
men eodem ſemper intellectu ſolere accipi. Etenim uete-
res illi ita fere hiſce uocibus uſi ſunt, uti eos modo rheto⸗
ges appellarent ac dialecticos, quorum illi in foro agerent

cauſas, hi in ſchola ac umbra de communtbus thematis di-
ſputarent: ac proinde dialecticen etiam & rhetoricen, euass

intelligerent facultates, quibus ijs in ſuo utriq; campo in-⸗

ſtructi, in certamen deſcenderent. Quem in modum hæc
nomina certum eſt uſurpaſte & eos, qui perpetuam orati-

onem ad Rhetorem, conciſam ad dialecticum pertinere di-

xerunt; neque aliud quicquam intereſſe inter dialecticen
& rhetoricen, qu àm ſi manum eandem, primum in puguum

comprimas, deinde rurſum explices ac diducas 1 & rurſus;
dialecticorum theſes, Rhetorum materiam eſie hypothe-

ſes. Quanquam enim ij, qui in foro agunt, inter agendum

5*

Wé: RODOLPHI AGRIC.

penumero à perſonis ac cæreris circunſtantijs quæſtio*
nem abducunt, atque plus nonnunquam operæ in theſium-
quãàm in hypotheſium explicatione inſu munt: tamẽ id quod
initio proponitur, nunquam theſis, ſed hypothe ſis eſt. Qua
de re explicatius paulò poſt, capite octauo & duodecimo.
Interim illud, eſſe & alium intellectum nominum iſtorum,
ſecundum quem artes iſtas communes quaſdam omnium
artium miniſtras appellare ſolemus: propterea, quod quem
aſmodum grammatice in commune præſcribit, qua ratio-
ne, non in hac modò aut illa materta, ſed de omni re emen-

date loq uamur: ita hæ duæ, altera quo modo probabiliter,

altera quo modò polite atque ornate dicere de re quaque
poſſimus, expediunt. Atque hac notione hæc nomina uſur
pat Rodolphus, neque alius eorum uſus eſt, cum dicimus
gres eſſe artes, quæ uerſentur circa ſermonem, Gramma-
ticam, Dialecticam & Rhetoricam. Ergo quæ in Topi-
cis Ariſtoteles docet, ea tametſi poſſent etiam alijs utcun-
qque diſc iplinis accommodari, tamen ex profeſſo ei dialecti
rxo inſtituendo deſtinata ſunt, quem ſecundum priorem il-
lam notionem hoc nomine ſignificari diximus. Sed de his
in ſequentibus plura. Equidem artium decreta & di-
ſputantium contentiones.) Quod ad inuentionem, in-
duit, & ad dijudicationem pertinet argumentorum, nihil
intereſt inter conflictus illos diſputationum & decreta ar-

tium. Quocirca ſi ad certamina illa gymnaſiorum utilis

dialectice erit, eadem nimirum & ad artes ipias conducet.
Dolus enim an uirtus quis in hoſte requirat?) Verba
ſfunt Corœ bi ſecundo Aeneidos. Da Ariſtotelem & A-
xiſtippum de ſummo bono contendentes.) Quorum ille in
contemplatiõe, hic in uoluptate ſummum ineſſe bonum ex-
iſtimabat. Fuit autem Ariſtippus philoſophus Cyrenen-
ſis, auditor Socratis, de quo multa apud ſcriptores le-
guntur. Primus fuit Socraticorum, qui mercede docue-
rit. Ad Dionyſium illum Syracuſanum profectus, mira qua
dam dexteritate in aula uerſatus eſt. Cum aliq uando ex-
puiſſet in eum Dionyſius, idque tametſi ipſe patientiſſimè
ferret, tamen indignarẽtur quidam (ut fit) ex amicis: Quid?
piſcatores, inquit, aqua marina totos ſe made fieri non re-
cuſant, ut exigu um capiant gobium: & ego ut balenam in-
Fnrern capiam, uino paulùm diluto leniter aſpergi non fe-
am? Qua ex re anſam arripuit Diogenes Cynicus, ut eum
diceret eſſe regtum canem. Quodam tempore, cum olera
lauans idem Diogenes, in prætereuntem Ariſtippum hiſee

eun
geunt
lor
unge

io.
ns,e,
CNprat
acemi⸗
llela
lus rei
ſrummd
unqu⸗
Deoron
uunt.
ſatns,
mus 8
tormß
ms
de (
lobo
apl
gitl
gu⸗
Opp

1

tata
ace
lenc
pidi⸗
lolo⸗
ptun
litati
genijt
lt 20
Mpus,
apite⸗
ſtencl
ien⸗
zosen
nen
Pline
ſeſcle

Leto⸗
eſiunn
Iqvo
C

imo.

run,
nim
len
tio⸗

ſen.

.

ter,
ge
r
l G

DE INVENT. LIBER II. 1é65

uerbis cauillatus eſſet: St hæc edere didiciſſes Ariſtippe, nõ

uerſareris in aulis Regum. At tu, inquit ille, ſi uiuere didi-

ciſſes cum regibus, olera non lauares. Notus eſt hac de re

lIocus Horati in Epiſtolis. Da Carneaden & Chryſippum

de comprehenſionibus.) Comprchenſiones uocat 18& k&α

7X ρ, quarum iam ſemel atque itcrum facta nobis eſt

mentio. Porro Stoici inter quos uel primas tenebat Chry
ſippus, ex comprehenſionibus iſtis apte inter ſe collatis,
comparatis que artes ſieri aiehant. At Carneades nouæ
Academiæ erat, quibus &αραταhiο illa ſua tam im-
penſe placebat, ut ne garent omnino quicquam ſciri poſſe⸗
cutus rei ſæpe facit mentionem Cicero, cum in libris de bo
norum & malorum Finibus, tam quarto libro Academica-

rum quæſtionum. Quin uerò & ſecũdo libro de Natura

Deorum, Q. Lucius Balbus ad Cottam Academicum:
Quanta u ero, inquit, illa ſunt, quæ uos Academici infirmi-
tatis, quòd & ſenſibus & animo ea quæ extra ſunt percipi-

mus & comprehendimus? Ex quibus collatis inter ſe &

comparatis artes quoque efficimus, partim ad uſum, par-

tim ad oblectationem nec eſſarias. Et rurſum tertio libro
de Oratore Vt autem & de Carneade pauca dicamus, phi

loſophus hic nouæ Academiæ fuit, uiolenta & (ut Polybij
apud Gellium uerbis utar) rapida quadam facundia præ-
ditus, tanta dicendi ui, ut Cicero autor ſit, nullam ab eo un
ꝗquam cauſam de fenſam fuiſſe, quam non probarit: nullam
Oppugnatam, quam non euerterit. Cum Chryſippo diſpu-
taturus, elle boro (inquit Valerius Maximus) ſe purgabat
ad exprimendum ingenium ſuum attentius, & illius refel-

lendum acrius. Quas potiones induſtria ſolidæ laudis cu

pidis appetendas affecit. Chryſippus (ut modò dixi) Phi-
loſophus Stoicus, LXXX. ætatis ſuæ anno decedens, cœ-
ptum ante quadrageſimum, Xoyid exa ctiſſimęg ſubti⸗
litatis uolumen reliquit. Cuius ſtudium in tractandis in-
genij ſui monumentis, tantum operis, laborisq; ſuſtinuit,
ut ad ea quæ ſcripſit penitus cognoſcenda, longa uita ſit
opus. Hæc ad uerbum Valerius Maximus libro octauo,
capite de ſtudio & induſtria. Mira in eo fuit ſubtilitas diſ-

ſerendi. Dicere ſolebat, ſui animã datam eſſe pro ſale. Et.

Sapienti, quamuis nulla re egeret, tamen multis illi rebus
opus eſſe: contra ſtulto, etſi nullis rebus ſit opus, multis ta⸗
men eum egere. Et uelut ſcopuli artis.) Scopulum nõ ſe-
mel in hoc opere uocat Rodolphus, quod nos ſcopum di=
cere ſolemus, . Oðèð

K 4 Q

H

ES RODOLPHI AGRIcC.
S, . SIT QVAESTIO, ET
èůsͤ Aduas diui ſiones eius fecerit Cicero, quas
De Je, dui , r⸗ S, Ariſtoteles. Cap. VIII. , .

— Ve ſtig i igitur, quonid cirektam oͤnmmis diſ⸗
t. 5 . 4 ea or, Juid ſit, &οquæ ſpe-
cies partes vue illius, & quoimnodo, mueniẽda (nam &
„· . hoe emunguamlel lahoratur x. licemas. Quæſti
nem Bocthius ubitabilem bropoſitio-
nem. Quod ſi propoſitio eſt id, Juod hoc nomine
v prædiximus Ariſtotelem accipere, non inuenio equi-
inter que ſtionem 2 tropa ttionẽ inter-
. m ſit po
r. fſuiſſe, Sin e proboſtt tionis nomen capimus, ut ꝛeelgo

cLcin bronunciatum interbretatus est, non omnis du
= e e e bitahili⸗ broh oſiti ti⸗ est guc ſlio. Hæ nanq;, uirtus est
3 F. 1 ſolus ſapiens eſt diues, dubitabiles
2 ABBBuidem brobpoſitiones erunt: uæktione⸗ tamen non
d. ſfſunt: affirmant enim aliquid: qui quærit autem, nihil
e uffirmat. Rectius uel explicatius utcun ugebi⸗

2 , ,„ 7 4, tur dici: u

vvyvi, utrum Mirtus Pgteust ad bene uiuẽdum? utrum
e⸗ conſummata uirtus uoluntate an opere conſtet? Di⸗
a,⸗ iduntur autem quæ ſtiones non uno tantuùm modo.
e, J Ae⸗ Daunue & prorerum de quibus queritur differen⸗
. tia, & pro diuerſo modo Juærendi, & pro artium

= 6 õ
E.

ad quas

.—à nunc accipitur, bro eo, quòd Ari õl

DE INVENT. LIBER II. ve/
ad quas pertinẽt diuerſitate, aliæ fiſit atq; aliæ quæ-

ſtionum diuiſiones. Quæ cuiuſ modi ſi ſ nt, ordine pro-
ſequamur. De rebus quærimus primu, ſint neom- ⸗ ⸗
nino nec ne ſint. Vt, ſit ne anima. Antea enim quaͤm

eſſe res detur, nihil eſt, quod ulterius poßit quæri.
Primi enim omnium, quod gitationi, noticiæ q; no
ſtre de ulla re obijcitur⸗P e eße. Quo ſit, ut hæc

prima ſit Juc ſtiu io, & Jus 6 nulla lglie queat præcede- wr .

ſunt ſuſci. ipiatur no-⸗

re. Quinetiam ſi de his, qus Hon ſu

bis aliqua diſputatio, quæ ad hanc quæ ſtionẽ n15 per- 17 .

tinet, fingimus ſemper hanc præceßiße Juæ ſtionem,
& tanquam de exiſtẽtibus diſſerimus: ideoq; ſuſpèſi
ſemper ex ea conditione, ſi res ſit, agimus: quam ubi
abſtulerimus, mox omnia, quæ huic uelut erer R

to incumbehat, corruunt. At ubi rem ſe ber/ 1.
est, proximi eſt guerere de ſubſtantia ar ehe

cidtaliulints quod definitione elese Ea –Z .
ſit, ſuperiorelibro diximus. Deinde iã quærimus ea,

quæ circa uel extra ſubſtantiam rei ſunt: Vt,.

anima indiuiſibilis? Vtq; tiam ſint intra ſubſtailiam

eius, nontamẽ id agimus quæſtiöe, ut id exquiramus.

vt qui quærat, ſit ne animaiils ilt, qua cuncta ui-

ulnt ? potest hoc quæri ſic, ut inueſtigetur, ſit neid

uerum an non:deinde, ut uerum ſit, reliquum adhue

eiß— t ne hæc anim⸗ defmitio. Tria hæc quæ ſtionum

R 3 S

2 =

quid res ſit: T .

166 ANDoLrPHT AGRIC.

Rit.- Et = rhetorka ho

.— ceronem ſaipſerun, Quintilianus utiq; & Hermo
genes hane diut iul ſio neimn ſunt ſecuti. Ariſtoteles tri⸗
bus his quartum addidit genus, quod uocauit pro-

ter quid. Vt ſit ordo quæſtionum. uerbi cauſa, de
1. Deo queærimus primli, an ſit Deus. Quod ſi nege-
· ttur., nihil est quo ulterius progrediamur: ſin detur,
ar tum quærimus, quid eſt. id ubi conſtiterit, tum qua-

IIis eſt: ut ſitne eternus. Quod ubi acceptum eſt, tum
poſtremũ, propter quid ſit æternus. Quam quæ ſtio-
nem(ſi Ciceronem autorẽ ſequimur) ad quale eſt re-

:. digemus. Si enim explicetur hæc quæ ſtio, ut ſi quæ-
4 nitur, propter Aal Dateiſticnailrdtur ,, qus
HHiam quod i6, hoc dißerere uo
lemus, hæc erit quæ ſtio: ſit ne baben eße d ſcipſo can
ei ſ æternitatis Dei: uidebitur nimirum hæc quæstio

de qualitate eſe. Quoniam eſſe cauſam uel non eſſe,
Jualitas ut nos iam de qualitate loquimur) uidetur.
Son, tban en. Quod autem Cicero tria hæc quæſtionum genera,
W 3 = Ae ciuilibus rebus dißerenti ſubiecit, non ſatis exacta

ratione uidetur a Quicquid enim Rhetor quæ
t. Nec enim en es⸗ etaait t quid

velar, , a rent, ut ſt ſint nt qu⸗ lon um caplta, in forum uefire poſ-
9 7.
e. Er ſunt:nec quicquid coniectura exquiritur, pertinet ad
r nr 1E aſimnanan eſtut ipſe uoluit: ut diximus enim, an

eceini⸗

g rrE A P 5

1

7

— ⸗

1
o⸗

DE INVENT. LIBER MI. 17
otestulla de re quæri, cuiuſmno

d di certum neſt ihi gueri in foro. Nec enim an fece-

rit furtum Trebius, primum eſt quod in hac quæ-

Gen guer⸗ boßit. uthcen ete ntcet M

ic, de quo uerlur, , tamen eu prioribus uæ⸗= ,

ſtionibus expl icatis, Peruenire non potest. Sed neq;

an habuerit rê, prima eſt quæ ſtio. Natura enim præ-

cedat oportet, an ſit Trebius, an lit res quæ dicatur

ablata. Deinde ſequitur iam primũ, an Trebius nte

rem habuerit. Sic etiam, occiderit ne per inſidi
dium Milo, coniecturalisest quæstio: prius „

eſt, an Milo occiderit Clodiũ, an oeciſus ſi it Clodium:
& quod primu est, an fueritt omnino Clodius:hæc ſo

luenim est (an eſt) quæſtio : reliquæ qualitatis ſunt.
Definitionis etiam quæ ſtio ad forum nõ poterit affer
ri · Quicquidd naq́; Jucritur in foro, aliquid horum⸗
trii eſpe oportet: ſit ne facti, quod aduerſarius in-
at⸗ ‚ſit ne id i nomen facki uo ille dicit. ſit ne in-
haeadidoginu,le toſirzibis moest quit idu-
bitet. Seluidit kalletunt eſee definitionis quæſtion?: = —

quod non e ſee uerum, facies ipſa 4tc ſton oſtendit.

Qui quærit enim,

cert ſit ſacxilegium, an poculum amator ium uene c
e ſat gigh hien emi

SAO

—Ro⸗

„ e

rwro g, g,

al- Aan o.
W mn Laan,

168 RODOLPHI AGRIC.
num, non quærit de finire aliguia iſtorum. Sed neque
ſacrilegium eße definitionem eius, quod est ſubdu-
cere rem prophanam de ſacro, neq; uenenum defini-

Pca . botio⸗

tionem eſe poculi amatorij, nemo niſi qui neſciat ad i
Ore,l de finitio ſit, ignorat. Sed ſcio quid reſpondeatur: ut r
quæſtio enim non ſit de definitione, ſtatus tamẽ quæzæ- ſte
ſtionis, hoc est, in quo tota uis est quæ ſtionis, eſt eex e
definitione. Eſſe enim ſubductionem rei praphanue a
„ dle ſacro, ſacrilegium: & poculum amatorium, uene- ſe⸗
num: apertiſßimè ex definitionibus iſtorum perſpicie Mn
A Pzares, nfaeb. tur. Perſpicietur uidem, ſi de definitione iſtorũ in- it
2 ter parles eo Beihenit. Sed HM Pd ; ſuo arbitratu ſe
e finitionẽ dabit. Alioquin ſi de ea dubitari non poſ- qn
. ſItt, non maneret utich qus ſtio: ut, t, ſi ſacrilegium defi .
fniatur, eſſe abla cer-
tumn est nullam hic futuram quæ ſtionem .Veruũ hoc!
YYdque dubium eſt, atq; id, de quo ambigitur. Ergoin-
eme Ad., ter locos ponetur quidẽ defmitio, caput eſe que ſtio⸗ N
mnis non boterit. Sed alijs etiam huberioribus & aptio piei
ribus argumẽtis quæ ſtionẽ exhlicabimus, ꝗ 6 aeffniti⸗
„ ℳ one abud autores, uſu ſu
20 8 Se ra buratum eſt Ehrrbelere. cicero contra Antonium, en
e is, libelli &, chirogra-⸗ un
pba non contineamur, probat uſu loquendi, æ quita- aui
— , te, exemplis. Definitũ eſſe ab eo quid ſintacta, nuſ- en
Aun it ea uldeo oratione. Quintiliunus item in odij

DE INVENT. LIBER II. 169
E4potione, definire quidem uiſus est uenenum, ut ſit
Hgquicquid dari non licet: ſed nihil iuuabit hæc defini-
to cauſam ſuam. Aequè enim est incertum, ſit ne
ecij potio uenenum, & liceat ne dari odij potionem,
in eo præ ſertim rerum caſu, quem themate declama
tieonis expreßit. Sed alijs multis & uarijs argumẽtis
Aceute colligit id, quo maximè nititur, rationẽ (quæ
Men“ anima legis e&t) huic facto conuenire: & æquitate,
Auscæ ad qualitatis utique ſtatum pertinet, præcipuc
pusgnat. n hancq; omnes, quicunq; id genus quæ ti-
onis tractauerunt autores, uideo omne robur dictio-
unis ſuæ cõtuliſſe. Quòd ſi ergo neq; caput cuiuſ quâͤ
4 gquæsionis ciuilis de finitio erit, heq; brecibue firma

. .77 * 6* 2 7 . *
neentum illius, non poterit ulii definitionis ſibi acci-
au pere nomen.
N
n Scholia in caput 8.
Quæſtionem Boethius deſiniuit eſſe dubitabilem pro-⸗
, poſitionem.) Boethius libro primo de diflerentijs To-⸗
“ picis: Quæſtio, inquit, dubitabilis eſt propoſitio, hoc
6 eæfſt: Quæſtio eſt propoſitio, quæ tametſi ex natura ſua nihiil
fortaſſe dubij contineat, tamen in præſenti ita de ea agitur;
5 qualſi dubia & amhigua ſit. Quem eſſe germanum eius fini
4 tionis intellectum, ipie Boethius altera eiuſdem rei finitiõe
4 ofſtendit: Quæſtio (inquiens) eſt in dubitationem, ambigui-
tate mq; adaucta propoſitio. E quibus facilè perſpectu eſt;
parum ijs firmitudinis ineſſe, quæ aduerfus Boethianam
hanc ſinitionem affert Rodolphus. Quod ait enim, uirtus
eſt ſummum bhonum, ſolus ſapiens diues eſt, dubitabiles
eſſe propoſitiones, negari id quidem non poteſt, modo in -

, tueamur naturã ipſarum rerum: uerum non ita tamen hæc

Eroponuntur, ne que in præſentia ira de eis agitur, quaſi du-
.

bia ſint,

2
-

O RODOLPHI AGRIC.

bia ſint, quo intellectu diximus accipiendam eſſe finitis“

nem Boethij. Quod ſi propoſitio eſt id, quod hoc nomi-
ne prædiximus Ariſtotelem accipere.) Didtum eſt capi-

te præcedenti, ιατταπαοι, id eſt, propoſitionem a-
pꝓud Ariſtotelem in Topicis eſſe quæſtidnem, nõ quamuis.
ſed quæ in unam modò partem efferatur, ut ſunt ne diuitiæ
bonæ? eſt ne timenda mors? Quæ ſi in urranque efferas
partem, fient problemata, ut, ſunt ne diuitiæ bhonæ an non
bonæ? Ecquid malum, an non malum, eſt mors? Verum
hoc intellectu non eſt propoſitionis uocabulo uſus Boethi-
us, ſed propoſitionem uocauit, quam οασνοα Ariſto⸗
teles, M. Varro proloquium, Cicero pronunciatum, hodie
unlgus enunciationem uocat . Eam libro ſuperiore dixi=
mus eſſe orationem perfectam, quæ aut uerum aut falſum
ſigniſicet. Quod Ariſtoteles 5 Anvα, Cicero pro⸗
nunciatum interpretatus eſt.) Ariſtot eles in eo libro, qui
es ipanwsiαανinſcribitur, non âaααννιοα, ſed ànον*

Oæορ, (ut iam dixi mus)uocat il, quod Cicero pronun-

ciatum: ?αααιιαο ipſe RKopelphus quodam in li-
bro trans fert explicationem, Boethius interpretationem da
Ait: quam finit hoc modo, ut ſit uox articulata per ſe ipſa m
ſigniſicans, quod genus ſunt nomen & uerbum, & ex ijs c&
ſtituta oratio. Verba Ciceronis, quod ad hunc locum atti-

met, prima Tuſculana ſic habent: Omne pronunciatum, ſiæz

mihi in præſentia occurrir, ut a ppellem &ιαα,, utar pôſt

alio ſi inuenero melius: id ergo eſt pronunc iatum quod eſt
uerum aut falſum. Meminit huius Iloci Cice roniani & Au⸗
ius Gellius Noctium Atticarum libro decimoſexto, capite

octauo: Virtus eſt ſummum bonum.) Sententia eſt Stoico
rum, quam & Cicero aſſerit Tuſculana quinta, ſed re fellit
Lactantius. Solus ſapiens eſt diues) Et hoc unum ex para
doxis illis eſt Stoicorum 37 uοε .²- ο0ρ π 7ο -,
ſolum uidelicet ſapi entẽ diuitem eſſe. Tractatur à Cicerone
in Paradoxis. Vtrum uirtus ſufficiat ad bene uiuendum)
Eſt & hoc quoque ex albo eorundem: 37 ab³αρα0εε aρ

T1 "pos 7b 46ραοHÜ, ſolam, inquam, uirturem ſuffi

cere ad felicitatem ac beatam uitam, aſſeritur à Cicerone;
eo quem indicauimus loco. Vtrùm conſummata uirtus
uoluntate „an opere conſtat.) Tradunt moxtales philoſo-⸗
phi, ſummam eſſe eam uirtutis laudem, quæ in operatione
conſiſtat, De rebus quærimus primùm, ſint ne omni-

penn

onnnls

rvi

lbrop
ngor⸗
anod
Manter
Nlisg
Uö.
liqgae n

ſlis ſ

0btem?
Honunm

680 cl

nrore
ſobie⸗
cOc
Juar
Gi
aul
nusSs
Omun
tepo
eſlen
pho:i
bisn
Vem.
qua
ltea⸗
oluer
ſlias
ſchpor⸗
(car.
uoc⸗
lnens,
Mepi
ntok
lares

niis⸗
loni⸗
lpi⸗
n*

1,

ſtir
ns
no
UNI
li⸗
0e
e
.
D
rlehhi
eril
Nunc
unt
Uung
gn
nich
H
ette

tni

1

DxE INVENT TIDBBR I. mi
aô, nec ne ſint.) Cicero multis in modis & Quintilianus Ii?

ſint:an ſit, quid ſit, qualis ſit: ut, ſit ne anima, quid anima ſitꝭ
&&, mortalis ne ea ſit, an immortalis, Ea quid ſit, ſuperio⸗-
re libro diximus.) Quid ſit, inq uit, definitio, id exſplicui
mus libro priori, capite quinto. Et Hermones.) Sunt qui
Hermagoras, legere maſint. Sed nec Cicero in hoc nomine
ſibi admodum conſentit: Quintilianus uerò Hermagoram
conſtanter. uide libro tertio, capite ultimo. Ariſtoteles tri-
bus his quartum addidit genus.) Secundo 76 bzip AVα
Nurmp libro Ariſtoteles quatuor eſſe ait, quæ de re
quaque uenire ſoleant in quæſtionem, an ſit res, quid ſit.
qualis ſit, & qua de cauſa ſit talis: ut, ſit ne D EVS, quid

+ÆVS ſit ſempiternus, & quam
obrem æternus ſit. Quod autem Cicero tria hæc quæxzzx
ſtionum genera de cinilibus rebus diſſerenti ſubiecit.) Ci- ⸗⸗
cero cum in alijs locis compluſculis, tum de Perfeco ODS E

atore ad Brutum, tria hæc genera quæſtionum Oratori
ſubie cit: Quicquid, inquiens, eſt quod incontrouerſia, aut
concione nerſetur, in eo, aut ſit ne, aut quid ſit, aut quale ſit.
quæritur: ſit ne, ſignis: quid ſit, deſinitioni bus: quale ſit, re-
cti, prauic; partibus, Idem Cicero & ſecutus eum Fabius=

Quintilianus, ciuilium cauſarum treis faciunt ſtatus: con-=
„ 2 . ſi „ „ . li . 2 *

. . Quz in parte hacte-
nus Ciceroni refragatur Rodolphus, ut ex ijs tribus quęſti
onum generibus, ſolũ poſtremum h eni⸗
v poſe, reliqua duo nõ poſſe. Quod ego ut non negauerinz
eſſe uene, in eum duntaxat ſenſum, in quẽ dicitur 2 Rodol-
pho:ita hoc rurſus auſim cõt endere, ipfum à Cicerone uer⸗
bis magis, ꝗᷓ ſententia diſſidere. Nam ꝙ attinet ad quæſtio⸗
nem an eſt, conſtat quidem hanc eſſe primum id, quod de re
quacq; in quæſtionẽ uenire ſolet. Vene illud noſſe oportet,
bifariã aliquid dici in cauſis primũ: natura ipſane rerum, &
cõſu etudine eon qui cauſas in foro agunt. Verbi cauſa: In-
ſidias fecit Deiotarus rex Cæſari: hic ꝙ ad rene naturã atti-
net, poterat initio quęri illud, fuerit ne Deiotarus, fuerit ne
Cæſar. Vem rideatur opinor, ſi quis hæc perſequi uelit in fo
ro: quocirca Cicero hæc uelur ſuperuacua inſtituto ſuo o⸗
mittens, hoc ſolum diſputat in ea oratione, quàm pro Deio
taro apud Cæſarem di xit, ſint ne inſidiæ factæ Cæſari à De-
ſotaro. Atq; hæc dicitur in ea cauſa, quæſtio an eſt. Quando
Rhetores appellatione quæſtionis an eſt, non eam modò

z RODOLPHI AGRIC.

ꝗuxæſtionem accipiunt, qua ambigitur, ſit ne aliꝗd an non

ſit, fu erit an non fuerit: uerum etiam eam, qua id quæritur,

factum aliquid ſit an non factum, hoc an ino factulir modo,

hac cauſa factũ ſit an ob aliã cauſam, hic an ille inſidias fe-
cerit, ex æde facra fublata res fit an ex loco prophano z na-
tu factum ſit an interdiu. Ita omnes quæſtiones iſiæ, fuerit
ne Clodius an non fuerit, num ſit idem occiſus, num occi-
ſus in monumentis maiorum ſuorum, 4 Milone, an ab alio
occiſus ſit, num propter inſidias à ſe Miioni factas ſit ab illo
occiſus: hæ inquam omnes, ut ad ſtatum cõiecturalem per-
tinent, ita eius etiam generis fint, quod appellant, quæſtio-
nem an eſt. Sed Rodolphus eas modo quæſtiões hoc donat
nomine, quibus naturæ ordine nulla prior. Quod ſi recipia
tur, haud dubie in foro locus iſtis non erit. Cicero contra.
omnibus eis quæſtionibus dedit hoc nômen, quas paulò
ante apud Rhetores diximus eo uoc abulo comprehendi ſo
lere. Ita fit, quod initio dixi, ut tota hæc cõtrouerſia conſ-
ſtat in ſolo nomine: quod cũ utrunq; intellectũ facilè admit-
tat, uera ſunt quæ dixit urerq;, modo intelligãtur. Iam ut de
ſecundo etiam genere paucea dicamus: :quotieſcuncq; ambi-
geretur! in foro: hoc an illo nomine, uerbi cauſa, fuxtum au
Peri egium, parricidium an tyrãnic idium appellandũ eſſet
d, ꝙ factum eſſe concederetur, eam dixere quæſtionem fl-
nitionis, propterea ꝙ ubi conſtituiſſet, conuenire ei cum ti-
nitione, tum de nomine dubitari non poſſet. Atque hacte-
nus hanc quæſtionemi in forum uenire poſſe, ne Rodolphus
quidem negarit opinor. Certe argumentis ijs quæ adducit.
iuerſum non probat. Nec quicquid coniectura exquiri

tur, pertinet ad quæſtionem aieſt, ut ipie uoluit.) Quxæ Ci-

cCero Hare in rem hHabeat in Oratore ad Brutũ, id paulò an-

te oſtendimus. Sed in Topicis idem: Cognitionis, in-
quit, qu æſtiones tripartitæ ſunt, cum an fit, aut quid ſit, aut

quale ſit, quæritur. Horum primum coniectura ‚ſecundũ de ſt

nitione, tertium iuris & iniuriæ diſtinctione explicatur. Ha

ctenus ille. Quæ non uere minus qu àm eleganter dicuntur:
modo quæſtionem an eſt, omnem eã intelligamus, & à Rhe
toribus co nomine comprehendi ſolere oſtendimus. Qua-
re hoc certe loco cauſa non erat, cur tantopere à Cicerone
diſſentiret Rodolphus. Prius enim dicet reus, ut inquit
Quintilianus.) Is locus Quintiliani eſt libri ſeptimi capi-
te ſecundo. Occiderit ne Clodium per inſidias Milo. Di-
Xerant accuſatores Milonis, Clodium ab eo per inſidias
oeeilum eſſe, Quam illoxum accuſationem ita eluſit Cicero

At Mi-

Mi

in ontus
ſeerbpen

Geclodt
4 an
levocitB
1 prrſe
nenlmn
Gnenine
hhr
mation
tum⸗N
ſoleſcen
ulione v
letned
glod 10

D

ſiſi
ſion
heri
reſte
atti
eta⸗
voa
ſeg⸗
ngu
woe⸗
Nen

lias

DE INVENT. LIB. II. ryz
ut Miloni ¾ Clodio, Nõ Clodio ¾ Mülone inſidias factas eſ⸗
ſe, ſit conatus oſtendere. Quod quâm uafre ab eo factum ſit;
facile ex ipſius qua dam a dAtticu m epiſtola intelligi poateſt:
ubi de Clodio loquens: Publium (inqait) enm, niſi ante oc

ciſus erit à Milone, ſore puto. Si ſie ituro Lanuuiũ in uia ob-

tulerit, occiſum iri iam ab ipſo Milone uideo, Né6 dubitat fa
cere, præ ſe fert, caium illum noſtram non extimeſ it Nun-
quam enim cuiuſquam inuidi aut per fidi conſilio eſt uſu s⸗=
nec inerti nobili crediturus. Cicero in Antonium) prima
Philippica. Quintiltanus itẽ in odij potione.) Titulus eſt de-
clamationis cuiuſdam apud Quintilianum, cuius hoc argu
mentum: Meretrix amatori ſuo pauperi dedit odij potionẽ,
adoleſcens deſiit amare: accuſat illam uene ficij. In ea dec la⸗=-
matione uerba Fabij habent ad hunc modum: Quæda m for
mæ me dica mina poſſunt aliud uocari, quàm uenenum. Dare
uod non lic et, non eſt aliud quàm ueneſicium.

DIVISIO QVAESTIONVM
ex rerum quæſitarum diuerſitate.
Caput IX.

He Ariſtoteles de quæ ſtionibus, hæc Cice⸗

Dicam & quod mihi uidetur. Verùm il

li ſequdi erunt. Primum itaq; uidetur mihi, ſi quæ
ſtionem uocemus id, 40 õ
ber interrogationen e ata, cui eſſe uel non, pote?à

rantur, non eſſe quæſtiones, ſeæd modos quoſdã quæ
rendi,: & prolectantia (ut ita dicam) quæſtionem.
Quod in ea quidem, quaman eſt) dicimus, dubium
—2 7 zr, r
potest eſſe. Quonia ip Tque ſtis cum eo quod mo-
dum quærendi dicimus, in idipſum Fecidet. Vt ſi in-

ſU.

4 4

terroges, an esct homo, reſpondeaturq́; eſſe hoiĩem:

idem erit quæſtio, eſt ne homo? & interrogatio,
§ an

S .

reſponderi: quituor illa quæ ab Ariſtotele nume =
N ger IN.—

“ä

,„

71 RoDOLPHI Gä-RIC.
an est homo? quo fit, ut de hac inteyrogatione, in
hanc uel illa partem poßit diſerili reliquis ap. aber
tius eſt. Si dicas enim, quid est homo? nihilde hoc

po ßis diſſerere, niſi reſpondeat is, qui interroga-
Se tur, homo est animal rationale. Iam quæſtio erit,
ſit ne homo animal rationale: deinde, ſit ne animal

rationale de finitio hominis. Nec enim ſatis est, ue

rum eſſe e,quod in hac Jneſtione reſpödetur, ſed ad

Si quæras enim,

quid est homo? & reſondratur, est animal binos
habens oculos: uerum quidem eſt quod reſponde-
tur, ſed non tAore, reſpöſum dicas: quoniam equus

binos habet oculos, non tamen eſt homo. Oportet

rgo reſponderi aliquid quod definiat hominem:

quod an fiat, hoc genere quæſtionis diſſeretur. Sic

cæ qualis est ſol, nihil poßis de hoc dicere, niſi re-

ſpondeatur, ob/ ſcurus, uel globoſus, aut ſimile quip

piam. Et, propter quid est obſcurus? nihil itidẽ ha
bes, quod dicas: niſi dicatur, uel hoc, quoniam luna
obiectu ſuo illius aſpectu nos prohibeat: uel aliud
M in hanc ſententi am. Non igitur quæ ſtiones

r Wr vit. in rrle 1,

le, quando nequit de
eis uel in bane uel in aliam partem dici:ſed reſpon
ſum aduerſarij, interrogationi datum, cum in du⸗

bium uocatur, fit quæ ſtio. Quæſtionum igitur

Kr genera duo uidentur, ſimplex & compoſita. Sim-

plex

f“ 4

1e

p⸗

vt, it

compoſitus Carxpiuuſciclis.
diferentiæ. Prima ese, quæ quærit, an ſit res. Fa cis

iuſmodi est, redix ms. Erus enir hrt qs

ulla de

manes. In bac comp leckipaur non ſolimn, guc an ſit,
jed an erit, an Fuerit, quærit. Hæc autem, an fuerit
bellum Troianum, no es&t huius generis. dem enim
eſt quærere, an fuerit bellum Troianum: &, an
Troia geſſerit bellum, quod utique horum uerbo-
rum que ſtio prima ſe non pPotest, quum poßit
quippe quòd etiam

& dal n

rE

4

eune
DE 1 vENT. 1 LIB. II.

ie eſt,

ne . ndus e ugs 2 idcmex ſbgiuiclii⸗
Simplicium tres ſunt

autores quid. am crediderint, oageere rem 1 Troia⸗

m & Troiam ipſam inania poete
mema. Quanquam autem in hac- qu
bomo, prius poßit quæri, an ect animal (nam 5„
nullum animal ſit, non potest homo eſſe) iſtud ta⸗ e ,
men in quæſtione uelut confeſſum non ponitur. vrH
enim concedamus eſſe hominem, non continuò ex .

aſiore, 4 an *RZ

4

——

è

huius quæſtionis ratione concedemus, hominem rr

eſſe animal: ſed antea quàm concedamus fuiſſe

bellum Troianum, neceſſe ex uerbis quæſtionis “
õ Secunda ttæſtio esee- G. .
—
bi daltum est Pem eſſe, ut quæramus,

fateri
est, u

2

AR

—=
=

76 RODOLPHI AGRIcC.
an res ſit inud: Vt an homo ſi it animal, an ſit capax

diſciplinæ. Huius etiã generis nuhi uidetur, quam

Ariſtoteles uocat propter quid, ut cum quærimus,
ſit ne interpoſitio lune inter . vlem & noz cauſa de
ſfectus ſolis. Terti. bhoc
ittil , quo pacto hoc de illo dicitur. Quod
quadruplex est. cauon meit enim alterani de al

terodicitierꝛ dejent ein ntum, aut ge
„ e. ſpe r. obriè . PeLARRA eh⸗
e P⸗
la , ſableck, u. Priores Quatuor erga pro bac

diuerſitate funt queſt iones. Prima eſt, qan hoe defi
mnitio ſit illius, ad quã redit, an lluckdeftmitii ſit hui
us: ſimul enim explicantur iſta: ſi enim hoe ext ge⸗
Minitio, neceſſari illud est definitum.
genus illius: igig comß Pprebenditur, an il illud ſit eei-
22.. Tertia, dn ſit proprium. Quarta, dn dkeldent:
S Auibus etiam quæſtiones ſubiecti continentur.
Prioresduæ, interrogationem(quid est)expli-
=“M — — (At: boſteriores, quale ecr. Id ect enim quod Ariſto
H teles 93ri à! uocat: quocdi interpres eius Latine ne
ſciens, quia est dixit. Cur hunc ordinè fecerim
quæ ſtionum, id cauſæ fuit mihi, quòd neceſſe est
præcedere ſemper, an est, &an illud est, ante ꝗᷓ ꝗd
ſit res, aut qualis explicari queat. Nec enim hæ in
terrogationes, ꝗd eſt homo, aut qualis est, harum
quæ ſtionũ explicatione, an homo ſit animal ratio-

ſbie
Knti
ſo
ſſi
ſeli
tine
ſt⸗
n
guia
ſte,
eC
N⸗
bule

ae

d

DE INVENT. LIB. II. 17„7
64 nmale, an ſi terudibilis, finiuntur. Vt enim de ur bo-

rri

EI mnminem eſſe animal rationale Eeſſecrldibilẽ: ma-
zu net adhuc quæ ſtio, ſit ne erudibile — r= 2
nis: ſit ne animal rationale idipſum, quod eit ho⸗.ũͦa
mo, id eſt, definitio hominis uel quidditas eius. yte
remar enim & boc uerbo, ſi nobis per grammati-
¶cos liceret: quemadmod Cicero Lentulitatem & r, e
Appietatem, & Pollio, Patauinitatem dixit. A bptus⸗
4 Eexst utiq; eius & prope neceſſarius uſus. Nec enim . .
ullo alio ſatis cõmode explicare poſſumus & i ?Sa

niſi id (ut uulgo ſolent) quod quid ect interpretari
uelimus: quod nec Græci ſermonis proprietatem re .
MWMtinet, & ſegne planeq́; expers uſus & intellectus .
44 kt- apud nos. Sed (ut ad rem redeam) manere hat
gquæc ſtiones hinc perſpicuum ect. Si interrogetur
enim, qualis est homo, dicaturq; animal rationdle,

E

quid dicemus xectene, an ſecua eſſe reſtõſum ſi re
cte, eadẽ erit quæſtio, quid et &. quale eſt: cum
ne controuer ſia id recte etiam interr ganti S4
est bomio, ilſpondeatur. Iin mi in min recte reſponſum
est, non erit error, qu˖ quoniã non ſit homo animal ra .
tieonale (id enim in confeſſo est 3.
4 lsstereſhofim eih, luod on qualitas a a ⸗ 7
Nſubſtantia eius de quo rogabatur. Quèòd dici⸗?? „ „ SaE 2
n maus autem, quæ ſtionẽ generis, eſſe interrogation?⸗ r, T .
i⸗ id r meh emzie uerum est, quoniam bene We t.

en fart. Sile —2
, S E 2

hw,

IiS RODOLPHI AGRIcC.
ſpondetur, quid est homo? deſt animal: ueruntamen
non ſi c, ut totam interrogationem ab ſeiait. Niſi
addideris enim uel diffrentiam, uel proprium, non †
uiceberis ſatizſecige quæſtioni. Quo fit, ut com jn
= de ſol 0 genere quztätnus, ſolitum ſi it interrogari, ſ
non quid est, ſed cuius generis rerum ect: Vt, cuius i
generis rerum eſt lumen? ſubſtantiine an accidẽs? tp
Et ſentire, non quid est interrogamus, cum ſcire i
.— tamen uolumus, iger ne ſit an pati: ſed ad quod ge ſi.
nus pertineat, actionis ne an paßionis. Qualita-⸗ erf
tem etiam uocamus in præſentia, non ut ſit unum mlu
ex decem prædicamentis ſed ut qua litas ſit, quic·
Auicd nõ est ſubſtantia rei. Sic, & quantus est ſols i

— .

= △ren
4 5 = c ubi ſuut Nili ſontes? & uddo fuit H omerus?
en que ſlio ualitatis continentur. Simplicium ergo & 4

ltienn, 3 2 rquæſtionum hæc tria ſunt capita, an ſit, an ſit il⸗⸗ ſt
2= O
uu, & quomodo⸗ ſit illud. Zanhoſlcran to⸗ 1i
— pula ta, quoties duæ pluresue u
; . ,, = implices coniunctione copulatiua iunguntur: Vyt, iſ
An ſit uirtus ſummum bonum: &,, ani ma ſit ne mor t1
talis. Diſiuncta alia, cum ſimplices diſiunct ius con ſid
functione conſeruntur: Vt, ſit ne mundus æternus, iß
el an quundoq; ſt igni confugra turus? Diuerſa
., r en est de his quæſtionibus ratio pronunciandi. Nam
EE E Be e⸗
— copulata, uera pronunciari, niſi fuerint ambæ un
l
omnèsue ſimplices, ex quibis componitur, ueræe, ainm
SJM ane

gnos duces ſequẽtibus. Primum itaq; uidetur mihi.) Quæ .
ab Ariſtotele, inquit, enumerantur, an eſt, quid eſt, quale eſt

DE INVENT. LIB. II. 179
non potes ſin n autem una fuerit falſa, tota dicetur
falſa. In diſt unctis contrà, ſi una fuerit uera, totã
pronunciamus ueram eſſe: falſam autem, niſi am-

bæ fuerint falſæ, dicere nequimus. Tertia est, j

aſſertam uocare placet, ea est quæ conſtat coniun-
tione, quam ſubaduerſantem uocant, ut an Juam-
uis homo quieſcat, non tamen ſedeat: &, An quanꝗᷓ
Ariſtoteles nambulet, diſputet tamen: huius beez -
eſt natura, ut ueram eam pronunciemus, ſi modo in .—
ter ſe quæ coniunguntur, non re pugnent. Poſſe
mus & aliam addere iſtis, quæ ſimul ex diſiuncta
& copulata aut aſſerta cõſtaret, niſi ſuperuaculm
gererid,onien naturam copulatæ retinet. Efi

i, ſiunctiuæ post ſe raptt it poleſtatem: Vt an bomo
ſit lapis, & animal uiuat, uel uiuum ſit animatum?
Licet enim diſiunctæ huius utreq; partes ueræ pro
nuncientur: tamen quia prior pars copulatæ falſa
est, totam dicimus falſam. Sed de ueritate & falſ —.
rer r r D
tate pronunciatorum non huius elolitr⸗ n
ſed ad iudicãdi partẽ aptius referetur. Interim ſa

tis fit, quod huius materiæ eſt, hactenus attigiſſe.

Scholia in caput 9.
Verũ ſequendi erunt.) Quintilianus: Honeſtus error ma

quãobrem eſt tale: ea ꝓprie non ſunt aſtiones ipſę, ſed uelut

electamenta ac prouocationes quædam ipſane quæſtionum.
§

ee

180 RODOLPHI AGRIC.
Veræ autem quæſtiones ſunt ea, quæ ab eo, cõtra quẽ agas
ad præuias iſtas interrogationes reſpõdentur, quatenus ita
de his agitur, quaſi dubia ſint. Verbi cauſa: Quid eſt iuſticia:
præuia quidem hæc eſt interrogatio, at nondum ramen con
ſtituta quæſtio eſt: quippe cum nondum reſpondere queat,
eſſe ita aut non eſſe., Poſteaquam uerò reſponſum eſt, iuſtici
am eſſe uirtutem, qua, cõſeruata utilitate publica, ſuũ cuiq;
tribuatur: hic demũ quæſtio ipſa exiſtit emergitq;: uide licet
rectẽne ita finiatur iuſticia, ut ſit uirtus, qua, conſeruata uti-
Iitate publica, ſuum cuiq; tribuatur. Hæc Rodolphus. Qu ur
uexriſſima ſunt, ita Ariſtotelẽ in eadem ſententia, negari non
poteſt. Neq; enim hoc egit eo loco uir ille, ut doc eret, ijſdem
quibus uſus eſt ipſe, nobis quoq; eſſe utendum uocibus ſed
uocauit quæſtionem quid eſt, qua quidditas & ſuhſtãtia rei
in diſceptationẽ uenit, quibuſcunq; tandem uerbis ea quæ-
Rio proponatur: & quæſtionem quale eſt, qua de qualitate,
hoc eſt, quibusvis rei accidentibus quæritur atq; item in cæ
teris. Sed quid tu ais Rodolphe? qui tibi conſtas? an nõ ipſe
paulo ſuperius quæſtionem ſic finiuiſti, ut ſit cum interroga
tiõe elata oratio? Cũ dico aũt. quid eſt eclipſis Lunæ? qualis
eſt aqua Cidni?quãtus eſt Sol?q̃ tpe anni Sol ingredit᷑ Can
crum? quò, cũ à nobis recedũt, auolãt ciconiæ:hæ oẽs, nõne
Srationes? nõöne cũ interrogatione elatæ? Quocirca tu certe
uelis nolis, haſce nõ modòô pręuias quaſdã interrogationes,

ſed quæſtiões ipſas eſſe fatebere. Quid dicemus? an hoc for

taſſis, ea quæ hic dicuntur, uelut explic ationem quandã eſſe
paulo ante traditæ ſinitionis ?ac proinde illam intelligenda
ſic eſſe, ut ſit quæitio cum interrogatiõe elata oratio: oratio
inquã, non quæuis, ſed ad quam commode reſpõderi queat

eſſe ita, aut non eſſe ?earum porro quæſtionum quas adduxi

mus, nulla eiuſmodi eſt, ut alterutro horum modom reſpon
deri ad eam poſſit, qua propter ne quæſtiones quidem dicen
du ſunt. Queſtionum igitur genera duo uidentur, ſimplex
& compoſita.) Hoc modo & Boethius quæſtionẽ diuidit pri

mo Topicorum, aitq; ſimplices quæſtiones efſe, quæ ex ſiim

plici propoſitione deſc endant: compoſitas, quæ ex propoſi-
tione item compolita. Qua de re mox plura dicturi ſumus,
in hoc ipſo capite. Sit ne mundus æternus.) Quod octauo
Topicorum & primo libro de cælo, afſer it Ariſtoteles. Et
eæx indiuiduis compoſitis corpuſculis.) Quæ Democriti illi-

us ſententia fuit. Hæc autem, an fuerit bellum Troianum,

non eſt huius generis.) lam monuimus, hanc quęſtionem &

ſimiles, omnino à Rhetoribus in earum referri numerum
Muxæſtionum, quæ dicuntur quæſtiones, an eſt: Rodolphum
uerè

N
Cnen
Eenn
N
Myens
mi
Si
.
i
Aunun-
hau⸗
Peren
ſüana
nici
en
t
exl
ri
ter

ore
ali
er⸗
lun
ta
rur.
ibit
iu⸗
Finil
Hegi
una
gvod
ce⸗
lm
Nonſtr
ſa

ins
lt
ia

Ne

ZNH

i,

s,
d

in

ho
uj
nie
Nu
lann
ſhutt

uln
l
d.

⸗
e
onn

ul
ae

—

DE INVENT. LIB. II. 181§
gerò de hoc quæſtionum genere nonnihil loqui aſtrictius.
Omnem rem Troianam & Troiam ipſam.) Vt Dion Pru-
ſenlis in libro de Troia non capra. Et Ariſtoteles autor eſt,

Ilium non fuiſſe ſed extant uiciſſim lib. Dyctis Cretenſis, &

Dareris Phrygis de bello Troiano, cui ſeſe alter inter fuiſſe
prodidit.Id eſt enim quod Ariſtotes &τ uoc ant. (Ariſto
telis hãc in rẽ uerba hęc ſunt: r Gνιςςι âρ—
2 7„9 * „* . „— 7 e⸗ 14
6ℳ . 50 iπαι½ü.Zäo εατι ρα,011 1 75, Ni
71, 1& 7H⅓⅝ „. Hoc eſt, Quæ de rebus quæruntur, ea æqua
lia numero ñis ſunt, quæ ſcimus, Quærimus autem quatu-
or, quale ſit, qua de cauſa ſit tale, an ſit, qu id fit. Quod ſi ꝗs
Hermolai hanc in rem uerba malit, ea in paraphraſi Themi
ſtiana ſic habent: Sunt igitur quæſtiones 4. an ſit, quid ſit, an
huic illu d inſit, quamobrem inſit. Cur hũc ordinem fecerim

quæſtionum.) Ideirco, inquit, hoc pacto quæſtiões diſcreui,

ut ſingulæ interrogationes fſingularum item quæſtionum

explicatione poſſent abſolui, Id quod non fit ea quærendi

vatione, quam tradidit Ariſtoteles. Nam ad abſoluendã in-
terrogationem hanc, quid eſt homo?nõ ſatis eſt oſtendiſſe,
hominem eſſe animal rationale: ſed & illud præterea docea
tur oportet, ita eſſe holem animal rationale, ut rurſum ani-
mal rationale hominis ſit definitio. Itidem habet in quæſti-
one quale eſt. Neq; enim huic præuiæ interrogationi ſatisſit

explicatione huius quæſtionis, num ho mo fit eruditus? niſſi

etiam doctum fuerit, eruditionem eſſe accidens hominis.
Quo ergo ſingula explicatiora ęſſent, malui (inquit) hoc
ordine quæſtiones digerere, quàm ſequi ordinem eum, quẽ

alij tradi diſſent. Vteremur em & hoc uerbo, ſi nobis per
Egra mmaticos liceret.) Quemadmodum merito illi ridenei

ſunt, qui ubiuis etiam citra neceſſitatem noua ac inaudi-

ta quædam uerbone portenta ipfſi ſibi cöminiſcùntur: Ita
rurſum laudãdi illi, qui ubi res poſcit, ubi cogit neceſſitas,

ibi interim nouis, int erim parum uſitatis uti uerbis nõ ni-

mium re formidant. Qua de re multa Cicero, teriio libro de
Finibus. Et Rodolphus in epiſtola quadam ad Alexandrü
Hegium De Analogia, inquit, deriuandorum componendo

rumq; nominum, uix milu permiſerim quicquam fingere,
quod non apud autores inuenerim. Varia multiplexq res
eſt, de qua nihil pręeipi perpetuum poſſit: & in qua nihil au
deam, nihil ſit fortaſſe, ut inquit Horatius, neceſſe, Indicijs
monſtrare recentibus abdita rerum. Tamenego, & Socra
titas & Platonitas, & Entitas forte dixerim, quamuis re-
vagnet Vallenſis noſter. Quid ni tã libere, cum neceſſe e
5 quim

18 2 RODOLDHI AGRIcC.

qu àm Cicero nulla neceſſitate, Appietatem & Lẽtulitatem? Pti
& Pollio Patauinitatem quandam dixit ionare T. Liuium? elp
Quemadmodum Cicero Lentulitate & Appietatem) M. Nrfei
Cicero familiarium epiſtolame lib. 3. epiſtola ſeptima ad Ap- Nlehen
Pium Pulchrum: Quæſo, inq uit, etiämne tu has ineptias, ho- Plan
mo, mea ſententia, jumma pru dentia, multa etiam doctrina, giin.
Plurimo rerum uſu, addo urbanitatem, quæ eſt uirtus ut Sto ene⸗
ici rectiſſime putant, ullam Appietatem aut Lentulitatem, Clloin
nalere apud me plus, quàm ornamenta uirtutis exiſtimas? ſermmn
Et Pollio Patauinitatem dixit.) Quintilianus lih. 8. Et in ſente
T..Liuio, inquit, miræ facundiæ uiro putat ineſſe Pollio Aſi- ice
. nius quãdam Patauinitatem. Meminit eiuidem rei idem au lncin
. tor & lih. I. Voluit opinor Aſimij Pollionis hãc reprehenden- llexe
di libertatem imitari Franciſcus Phile lphus, cum dixit in Chelt,
„ quadam epiſtola; Fabium Quintilianum, neſcio quam ſona- ninci
re Hiſpanitatem. Id quod ego illum dixiſſe exiſtimo, nen nimd
quòd ita ſentiret, ſed quo feſtiuiter arguteq; in uirum tantũ ſt,
luſiſſe uideretur: aut certe ne uideretur ſubſcribere antago- erg
niſtæ illi ſuo Laurentio Vallæ, qui tantopere probat ubiq; ut
. Fabium, àXXα Tτ— 91α 76 .αριρορ Quare progre dia- l.
. mur adreliqua. Nec enim ullo alio ſatis commode expli- ud
. care poſſumus, 1 ⅝1 151.) Ariſtoteles primo Topicorum
2 0 3 „- LNNY 22 7 b
. Ic habet: ?51 ℳ ÿO- At Xô„- 70 71 iV Vαο. u‿ οπααρι.
Ea uerba hunc in modum hodie leguntur apud Latinos: Eſt 1
autem terminus oratio quid erat eſſe ſignificãs. Rodolphus
non ſolùm mollius, ſed & ſigni ficantius fore putat, ſi iega- 2
mus hoc pacto: Finitio eſt oratio cõmode explicans rei ꝗd- 1.
ditatem. Quo nom ine uſus eſt nonnunquam Argyropylus i
ie Byzantius, homo Gręce pariter & Latine dodtiſſimus. ce
Quod dicimus autem, quæſtionem generis eſſe interroga po
tioni, quid eſt, incluſum.) Hic eſt locus ille, cuius mẽtionem ſee
feci libro ſuperiore, cap. 5. Laurentius Valla: Quanquam & 2
ipſe (inquit) Porphyrius peccauit: qui int erroganti, quid eſt let
homo, putat reſpondendum, eſt animal. Quin potius animal ues
rationale? Cur illam partem, ut putat, qualitatis relinquit? 105
cur dimidiatam reddit reſponſionem? Sed de his plura ſupe eruc
rius. Compoſita rum quæſtionum, alia copulata.) Non ui⸗ riot
deo quomodo à⅛ rudioribus harum rerum, ea quæ deinceps laie
. de quęſtionibus ab Rodolpho dicũtur, ſatis queant intelli- ſtion
. gi, niſi cognita prius natura pronunciatorum. Quæ tameiſi bins
. diuerſis explicatur tam uarie, ut uix habeas ex tam multis repro
quem potiſſimum imiteris: audendum eſt tamen uel cum pe itzet
riculo aliquid, ut ne oĩno locus hic indiſcuſſus uideat᷑. Eſt umnetf

d ᷑ ergo (quemadmodũ & ſuperius dixi) pronunciatum, oratio (ut

N.
g

Ureper

ſe
chan

NMi

tinon
Node
Nn
uunt
n
e

llnd.

NEiE
u,

nl
.

DE INVENT. LIB. II. 183
berfecta uerum aut falſum ſignincãs: Vt, philoſophari opor
tet, ſed paucis. Aua ro tam deeſt quod habet ꝗᷓ d non habet.
Beneficiũ dando acc epit ꝗ digno dedit. Si perges dicere quę
uoles, audies quę non uoles. Verum ꝓnunciatum uoco, qd ti
Eni ficat ita ut res habet: Falſum, ꝗ; d ſecus atq; res ha het, i-
gniſicat. Ver bi cauſa: Vera pronũc iata ſunt: Virtus pluris eſt
facienda ꝗ opes. Melius eſt nubere ꝗᷓ uri. Præſtat cum altero
oculo ingredi in regnum cœlorum, quàm cum utroq in ge-
hennam detrudi. Falſa: Voluptas eſt ſummum bonum: Nihil
affert com modi ſides niſi accedente obſeruatione legis Mo
ſaicæ.Præſtat iniuriam facere qu m accipere. Duo ſunt pro
nunciatorum genera, unum ſimplex, alterum cõpoſitum. Sim
plex eſt, quod duobus terminis conſtat, ſubiecto & prædica
to: ut, Omnia ne mo poteſt. Virtus eſt uic iũ fù gere. Labor oi
u incit. Amãti nihil difficile eſt. Cõpoſitů, qͥd duohbus, ad mi-
nimũ, ſimplicihus ꝓnunciatis c õſtat: ut, ne; mũdus æternus
eſt, neq; al atum eſt cclũ. Si nõ tãgere mulierem bonum eſt,
ergo tàgere malũ. Huius rurſum tres ſunt ſpecies, copulatũ,
diſiunctũ, c õnexum. Copulata ꝓnunc iata dicunt᷑: quone is eſt
uſus apud autores ꝓbatos, ut plura ita cõiungãt, ne tñ ali-
ud alij neceſſitate aliq ua cohærere ſignificetur: Vt, qᷓ tẽpore
Chriſtus cruci fixus eſt in ludæa, eo tempore Romæ imperʒ
Hat Tiberius. Cic ero eloquẽtior, Cato innocẽtior fuit. Diſ-
auncta ſunt, ꝗᷓ plura ꝓnunciata ſimplicia ita cõiungunt, ut ſi
Eniſicẽt ſolũ unum ex ijs uen eſſe oportere: Vt, aut dies eſt,
aut nox eſt. Aut uiuit, aut nõ ſpirat. Homo ꝗſq; aut uir ẽ, aut
Ieoœmina. Cõnexa ſeu adiuncta ꝓnunciata uocãt Latini, quæ
gU&εIεε à Græcis dicunf. Ea ſunt, duom is uſus eſt apud
doctos, ut ſignificẽt paxtẽ priorẽ ſine poſteriori uerã eſſe nõ

poſſe, hoc eſt, partẽ eã ꝗᷓ poſterior eſt, neceſſario ex priore
ſequi.Vt, ſi dies eſt, lux eſt. Si pluit, terra madeſcit. Si mel d

apes cõficiunt meũ eſt, erũt meæ & apes. Quihus addere li-
cet etiã illa: expulſa è ciuitate iuſticia, cõcordia diu inter ci-
ues eſſe nõ poteſt: ꝗ currit, is & mouet᷑: ꝗa Deus bonus eſt,
nos ſumus, aliaq; id genus infinita. qrum (ut dixi) is apud

eruditos eſt uſus, ut ſignificẽt partẽ priorẽ, ſine ea quę poſte
rior eſt, uerã eſſe nõ poſſe. Atq; hæc ſunt ꝓprie illa, quæ dia
lectici hypothetica, hoc eſt, cõditionalia uocãt qua tñ appel
ATatione, & diliuncta quoq; pronunciata eſt complexus Boe-

thius: hac nimirum de cauſa, quod in ijs etiamſi rem intuea-
xe propius, tacita ſemper ſubeſt cõditio Cum enim dico, aux
dies eſt aut nox eſt, illud haud dubie ſignifico, ſi dies non lit,
tum eſſe neceſſariò noctem: & contra, ſi non ſit nox, tam ne-

ceſtariò diem eſſe, Quzle cum nihil ſit uidere in copulatis,

demi⸗

. ñ

uu na pars

184 RODOLPHI AGRIcC.
demiror equidem, ꝗd ſit, cur & iſta pleriq; hypethetic a, hoeç
eſt, quema dmodum interpretatur Boethins, conditionalia
uocent, Iam copu lata ea demum uera dicuntur, quorum ſin
gulæ partes ueræ ſunt. Quod ſi harum una aliqua falſa erit
totum quoq; pronunciatum cenſehirur fallum. Diſiuncio-
rum ea uera eſſe cenſentur, quorum partes ea inter ſe habi-
tudine ſunt, ut earum omnino unam, neq; plures una uera eſf

ſe ſit neceſſarium. Quod ſi aut nulla aut plures quàm una ue

ræ eſſe poſſunt, ea pronũciata (modo Cic eroni & Aulo Gel
lio fidem habeamus) inepta & falſa ſunt. De quo mox plu-
ra. Inter connexa ea dicimus eſſe uera, quorum pars prior
uera eſſe ſine poſteriore nequit. Debet enim ueritas horum
ſpectari, non ex ratione partium ſingulane ſecundum ſe, ſed
ex utrarumcd; inuicem cõnexione ac cohærentia. Ita fieri po
teſt, ut falſis partibus, tota tamen pronunciata uera ſint: ut ſi
non eſt creatus mundus, tum ab æterno fuit. Et contra, ut ex
partibus ueris tota pronunciata falſa exiſtant: ut ſi philoſo-
phus Plato fuit, fuit idem & eloquens. Voco autem in præ-
ſentia partem priorem, ex qua altera ſignificatur ſequi, eti-
amſi uerbis tenus non ponat᷑ priori loco. VYerbi cauſa: Quid
rodeſt quòd me ipſo animo non ſpernis Amynta, Si dum tu
Ucctaris apros, ego retia ſeruo? Hic quod ſecundo loco di
citur antecedens ſiue pars prior eſt. Ergo ut aliquando ueni

amus eò quorum gratia hæc adduximus, Rodolphus copu

latam quæſtionem dicit, quæ ex copulato pronunciato naſci
tur: itide mqꝙ; diſiunctam, quæ ex diliuncto oritur pronuncia-
to. Cætera ſuis ſparſim locis dicemus. In diſiunctis contra, ſi
Imò uerò in diſiunctis pronunciatis id ſatis nõ eſt, unam par
tium eſſe utcunq; ueram: ſed & illud præterea exigitur, eam
eſſe partium inter ſe habitudinem, ut necefſe ſit una aliquã
uerã eſſe. Et rurſum, quoties plures una parte uenæ eſſe poſ
ſunt, ea quoq; pronunciata diſiuncta inepta eſſe aiunt ac fal-
ſa. Qua de re Cicero in Topicis:Quæ, inquit, cõcla ſiones id
circo ratæ ſunt, quod in diſiunctione plus uno uen eſſe non
poteſt. Et Aulus Gellius lib. 16. Ex omnibus, inquit, quæ diſ
iunguntur, unum eſſe uerum debet, cætera falſa. Quod ſi aut
nihil omntum uerum, aut omnia plurave quâm unum, ue⸗
ra erunt: aut quæ diſiuncta ſunt non pungnabunt, aut quæ eo
rum oppoſita ſunt, contraria inter ſe non erunt, tũc id diſun
ctum mendacium eſt. Hęc Marcus Cicero, & Aulus Gellius.

Vidgdeatur & Valla lib. 3. cap. 55. & Ariſtoteles libro Rhetori

corum cap. 23. Porro ꝙ dicitur, neceſſarium eſſe ut inter diſ-
Huneti partes una ſit uera: ea nece ſitas interim oritur ex na-

Men

ſonun
abte

getat
mor
beluen
ſezetr
Celde
di⸗
turhe
hoc
cong
laſe
ean
lar

⸗
1

lae

E

4

li
Saton
oloeo
ndoen
nus
non

N

DE INVENT. LIB. II. 18 5
ura ipſarum rerum, interim ex quadam hypotheſi. Vt ſi di-
cas:aut Miloni Clodius inſidias fecit, aut Clodio Milo: hic
Partes eſſe falſæ: ac ſi ponas inter eos factas eſſe inſidias, 1
certe alteram partem ueram eſſe neceſſe eſt. Quod pręterea
plus una parte uerum eſſe non debere: eius ego contrarium
nonnunduam uideo obſeruari, maxime in cauſis ciuilipus .
Verbi cauſa: Si hominem occidit, aut id ideo fecit, quod in
ueterato ab eo odio diſſideret, aut quod commodum aliq́d
ex morte eius ſperaret, aut quod ſibi ſimile aliquid ab illo
merueret, & . Cur autem eum odiſſet? quæ commodorum
ſpes erat? quid fùit quod ab illo ſibi metueret? quo fit, ut ne
occiderit quidem. Hic certe accuſator, & odio, & ſpe, & me .
tu, dixerit cædem factam eſſe, & nihilominus uera eſſe dica
tur hæc propoſitio. Poteramus & aliam addere his.) Ait
Rodolphus, quæſtionem eam quæ ex copulata & diſiuncta

.
„₰ b

conſtat, ſemper copulatæ uim ac naturam retinere. Alius for

taſſe non minus uere, atq; haud ſcio an etiam uerius dixerit
eam pro diuerſitate prolationis ac ſententiæ, interini copu-⸗
latis, interim diſtunctis annumerandam eſſe.
DIVI §IO Q VAE § T I O N I S§ 5 . eE 7 Pw
——— . . ð
ex uario quærendi modo. S

—EW — . . ⸗

Laput X. rrrr ene
.r. — D= -
odi quærendi ſunt duo generales. Aub .
1 enim 1ſ⸗ onz . er , i; l

ſ. rainke us, cum dicimus, an W. „ r⸗
adminiſtrãda ſit reſpublica. Cum conditione: ut,jo u—
ſit adminiſtranda reſpublica, ſi brouidentia mun⸗, ⸗
dus non regatur. Primam uocant Gréciut‿α0Sb , ,
, quam nos poſſumus prædicatiuam dicere. Se- DaP .
cunda Xτο ατπιπι quam nos conditionalz. Edalte
uærers eum conditione, & ſimplici quæ ſtione, & ðGDM—
. 3 % Z D= r. T-- r e EY; .
compoſita. Simplici: ul, an ſit ben agendu ſt Deaus „
eit. Cõpoſita: ut, an ſiuirtus eſt ſummu bonum, eu⸗ re r.
ran⸗

.
.

N RoDorPHI AGRIcC.
⸗Warrm randa ſi ſit reſpublica, & honores expetendi. Sic
ur. 2 3 ſimplici Juæ ſtiont compoſitam adgere conditionẽ
ae, uä ga, Poſſumus, & Kompöſite oinpoſitam: quæ clario-
, 1, Mus 2 E.. ra ſunt, quàm ut egeant exemplis. Hoc autem an-
2 notandum est, in bræ icakluis r Pronignciari ue erum
uel falſum, ex eius, iod quztitur, natura: Vi ſ
quæratur, an ſit Deus, bronunciamus eſſe, idq; ue-
. rum e ſe, quon Aſt it. In conditionalibus autem non

J rX ellezge eius quod quæritur, ſe r, ſed ex conditione:
idi; non ex uexitate aut falſitate conditionis, ſed
97: ex cohærenila ſolim & uinculo, quo est ei de Juo
quæritur, alligata. Potest enim conditionale pro-

nunciati uerum cſſe, ſic, ut neq; id de quo rbuan⸗

viatur, neq; conditio ſit uera, modo⸗ ea ſit keugckz

e, Wri rN, corun, ut dMtaà conditione, con/ ſequens etiam ſi ſit, t,
.2 S⸗ Te dari pronunciatum. Si dicas enim, mundus non defi
, re z ciet ſi non cœpit: uerũ est hoc, quanquam utrunq;,
e non defecturum eum, & non cœ piſſe, ſit falſum
OUMU 8Si tamen dederimus iſtud, quamuis ſalſium ſit, & ue
rum fingamus eſſe, non cœpiſſe mundum: conſes
quens ect etiam dicere, non eſſe defe ecturum.
FEagdem iſta, quæ diximus prædicatium & con
ditionalem quæſtionem, ſunt (niſi tamen me fallit
opinio qu⸗ Rhetores uulgatis nominibus A6αα

i G. Aτοεαοαοαιαιρ αοροaa. Quorum illud ekt, quod Ci
ccro propoſitunm uel conſultation

Hoc

m inter retatur.

tic⸗
,
r

(ſd

nge

6

n/

io⸗

Ee
Nu
1
n
6

KS,
Hoe catslam uel SRogerien Eieſe propoſitum
tem

quod nullis certis fin⸗ us tem vorum, locorum, per

paihi. = ,
ſonarum concludit P uer, quæ de
. , .
ta ſit el pluribus horum, r, e ge

buta uocantur perſonarum & negociorum: que ar z ee

cuiuſmodi ſint, poſt dicemus. Vt ſit propoſitum, an
ſit ducenda uxor: an accedendum ad Rempubli7cd. „
Controuerſia autem, ſit ne Catoni ducenda uxor: 2
ſit ne Socrati accedendum ꝗd Rempublicam. tt De.
Non pertinet autem nec bmnis controuerſia DWW
nec ſola ad Rhetorem. Namq; curari ne poßit ab ——. 4:.
hac ualetudine Augt iſſet Anto = u d .
nius Muſa medicus, quæ diceret, ita nihil fortaſſe r
Meſſ ala. Quam tamen controuerſiam eſſe, ex pr w ers
ore deſeriptione nemo negauerit. E tge hroboſito —
ctiam in foro Jueretur, ut qui ſe cai. de ſa-
crò rem profanam fateatur, furtliq́; feciße non ſa-

crilegium contendat: nempe quæretur, non utruum
hicaut allis feceritiſed/ e utrum rem profſa 2
uam de ſacro ſubducere, ſit ſacrilegium.
Et propoſitum quidem eſſe idipſum quod præ
ÆProß

aicatiuämn quæſtionem, poſita hine inde de eis ex-
. . kAIy,. z,
empla, facile declarant. De Toſi roberſia est, quod

— r, VLarrt! üg, e n .
bpoſſet ambigi. videmuy enin omnes aut blurime

aſſeuerãter efferri: ut, Struxerit ne Clodius inſidias àα er.
Miloni.An priuato cõſilio Annibal obſideat sugi W⸗rrn
mn

fii 72 5

7

188 RODOLPHI AGRIC.
tum: An delenda C arthago. Quod uerum eſſe non
,lts, abnuo. Quocirea quò bunc eximamus ſcrupulum,
5 umus. Quemadmodum ſunt pro
nunclala quædam, quibus est diſerte adiecta con-
ditio: ita quædam ſunt, quæ fere cum inte llectu cõ
he n ec, ditionis effrruntur. Itaq; Juamuis berſea ſe falſa ſint,

.
22 x rirrs,

. , Si tamen interpretatione quadiß Cie 1ad condi
tionem mente.: pro ueris ſumuntur. Vt ſi quis inter

roget, ꝗd ſit defectus ſolis? dicimus eſſe obſcurita⸗

„* tem prouenientẽ ex lunæ obiectu, prohibentis nos
aſpicere ſolem: & cuiuſmodi ſit 4 dicimu flo-
⸗ 9„ 2,/Tem candidum & odoratum deuſis criſpaa Huß
er. 22 folijs. Iſta, cum neq; ſol deficit, ne ulla r Malehe
ouera non ſunt: ſemper tamen quoniam ueluti præ-

W— ſente conditione pro ſerimus ea, pro ueris accipiun
tur: ſuntq; uera in eam ſententiam qua brobantur,
non in eam quam bræbent. Id est, ſi ſunt, erunt uti
2 G , .7 ei gue kalig. Hoc pacto etiam controuerſiæ, taci-
enn, i⸗iln Tai ſet extra id quod Earaa ann⸗⸗
bent ag Anditione em. Pleræq; uerò
erei e Al igtge o6s. Propom aii, in, er
M ſe, deinde hæc aut hæc facta eſſe. Vt lex ſit uir for
e nr. „uls optet præmin quod Luol let. Alia item, qui in acie
e. P. ufocum leſeruerit⸗cabie plectatur. Quida in bel-

opraret,deſoruirroſtirur ad pœnam: tũ ſi hæc ita

*

idem ante quam præmium

leln
liet⸗/
ho
ſuhr⸗
ſie
con.
Hy⸗
ſ
ſeg

ee

DE INVENT. LIB. II. 189
ſe habeant, quærimus, debeàtne huic in gratiã pri
oris meriti, men remitti: quis non uidet
hic re uera totã quæſtionem ex cõditione pẽderes
Sic etiam, ſi gu is, reéft ene Cato Martiam uxorem
dimiſerit, Bercontetir. Cui enim ignoratus ſit Ca-⸗
to, ignorata. Martia, quid habebit hic, quod dicat, MS
niſi de comimuni propoſito, an quiſquam recte di- rrr
mittat uxorem?nihil enim aliud ſubſtantia eorum -
quæ ſunt in queæſtione complectitur. Interrogabit . -
ergo, quis uir fuerit Cato, quæ mulier Martia: 2 W
quod ubi acceperit, Catonem ciuem Romanum, ſe HB
natorem, Stoici perſonam præ ſe ferentem: Marti .
am fœminam nobilem, ſpéctala Plidiciliz, rium „
erxa *X Eatone matrem: iam dicet nimirum,

ſi nt ue hæc ita necne, haud queam affirmare, hoßt

enim alitereſſe: uerum ſi ſint (ut dicis) tum uideri.⸗ wA
uel recte dimiſiſſe, uel non recte, utcunq; de re ſen
tiet: non quidem de Catonis perſona, quatenu: Cva
to, hocest, hic homo est, ſed quateénis talls, ꝗlia ſem
illum ex preßit: poſſet enim & Cato talis homo non
eſſe, & alius quàm calo eſſe talis. Ergo hæc oĩa =èè
ex conditione ducuntuyin hanc quæſtionem.

bPropoſitum uero ſol m. ig en, quod in eorum

(quæ ſunt in quæ ſlion⸗ ubflatia ponitur, hoc est, .

. „ — = C ² „
an ne quiſquam homo recte dimittat uxorem, ſits

S hic homo ſit, ſiue ille, ſiue quemcuq; fingere uolu
T

mns⸗

est, in quantum est homo, nihil est quod in quæſtio

. .
ferrſe

4 . — „ .
Serwu Owrrnen

„ „ . * —–
d e,v

—„
.

190 RODOLPHI AGRITc.
mus, n quantum ad ſubſtantiam ſuam pertinet, hoc

ne propterea mutetur. Quamobrẽ ſit, ut plerunq;
neceſſe habeant nayrare, qui in ſoro dicunt, præ-
ſertim, ſi ueram cbnlpölerſiam, & non propoſi-
tum dicant. Quoniam conditiones eas, quibus Cau
ſa innititur, perceptas ante &uelut datas oportet.
Quod niſi fiat, nihil ſit quod de bropoſita queſtio
ne queant ſatis conſtanter dicere. Sed in Propoſitis
etiam explicandis, berſ⸗ pe ad controuerſiam dela

bimur, quod Quintilianus uocat argumentum d

ᷣ1αεα0 hoc es?, ſecundum conditionem. Mihi g

demm non argumentum, ſed illata nous quæ ſtio uide

O labores, & ſolicitudines matrimoniorum expli

ð 2 ,

re ef LoPr, Le,

—W—

e
La er a
4

7

tur. Vt qui diſſerat, non eſſe ducendam uxorem,

ditus? quid ſi improbio uxor, nouæ fiuut quæſtio-

nes, an pauperi ducenda uxor, an ſtudenti, an
proba, quæ utiq; in propoſito primo non continen-

tur, ſed non ſecus atq; in reliquis controuerſijs inſe

runtur quæſtioni, extra eius, de quo quæritur, ſub-

ſtantiam. Omnis itaq; (ut dicimus cõtrouerſia, cõ⸗
ditionalis quæ ſtionis habet naturam: utq; non eoo-

dem modo efferatur, idem tamen ualet. Quocirca

hoc ipſo quod quæ ſtionem in prædicatiuam & con
ditionalẽ diuiſimus, ſatis uidemur eam diuiſionẽ,

gus

ſore⸗
vr
2

—,—

uen
Hüri
N
mmn
mwcln
ieh

— ——

DE INVENT. LIB. II. 151
quæ est in rgpaſtun & controuerſiam eſſe com
Ligitur quæſtio

plexi. Præd conditionalis

huiuſmodi ſunt. Sunt etiam alij duo modi quæren- lr 8e
di, cuiuslibet iſtorum communes, quorum uno pu⸗ D e
re queritur, ſit ne hoc, an non ſit: &, ſit ne hoc, ſi nerkr a⸗r
hoc ext. Id uulgo de ineſſe uocãt, nos purum poſſu , ⸗ 12 ⸗
mus uocare. Altero uerò modo quæritur de certa “

lege exiſtendi, cum non dicimus pure, ſit ne hoc, ſed

r ba Areſ au meeeſt ehe. Eas Juc ſtione⸗ 40

cãt modales.

enim noĩe tate oportet, quod quanꝗᷓ durius est, ⸗
tamen (ut imnquit Quintilianus) ſolum est eius quoc T. .—
GræciAιοατον αοοαa, id e&, quod ſiue ſit, ſiue na . i.

ſit, nihil refert, dummodo Paligcſe eſſe Neceſſ⸗
quod non potest non eſſe. Contingens,

eſſe & non eſſe. Et impoßibilę, od nequiquam 2
Yie
is: ut, 6„ . Sie

potest eſſe. Est autem præ

an homo potegt rvere an hominem contingat ma
ri? E&t SWl an ſi ſi uirtus ſit ſummuns

bonum, neceſſe ſit animam eſſe immortalem? di⸗

dupliciter fit. Quandoq; enim moduma rhus ei,
de quo quærimus ex coditione: Vt ſi homo currit.

an hominem neceſſe ſi ſit moueri. Quandoq; uerò ad

conſelutionen quæ ſtionis & conditionis referi-
mus modum. Vt ſi dicamus, neceſſe eſt, ſi homo hov Kie
currit, ut homo moueatur. Multumq; differunt bæ?.
T 2 Auænar .

, r =

W i Beyoy

O ⸗
2 —-/1 40—
.

ua, ,

6

—

192 KRODOLPHI AGR,IC.

quæſtiones. Primam enim falſam pronunciamus, ſe
cundam autem ueram. Falſum enim est, homo cur

rit, ergo neceſſe esſt eum moueri. Potest enim non

moueri, quia potest non currere. Sed uerum est, ne
ceſſarium eñt, quia homo currit, idcirco eum mo-
ueri. Sed iſta tenu iora ſunt, nec huius inſtituti. Ali
is libris, ſi quando de argumentationum lege, hoc
ect, de iudicandi parte ſeribendi ocium dabitur,

— * copioſius ſimul & apertius iſta dicemus.

ervrpetendi? In conditionalibus autem, non

Scholia in caput 10.

Primam uocant Græci kνορνπ, quam nos prædics

tiuam.) Ergo Rodolpho copulatæ etiam quæſtiones, atque
— haud ſcio num & diſiunctæ, quoties per ſe efferuntur, cate-
goricæ, id eſt, p dicatinæ dicẽdę ſunt. Quãdo illud nœrnyopap.

non modò accuſare, ſed & prædicare ſigni ficat. Et de copula

us quidem facile equidem ei ſubſcripſerim: de diſiũctis ma-

im Boethio, qui illas refert inter hypotheticas, hoc eſt, con
ditionales, propterea quòd, quemadmodum diximus capite
præcedenti, ta cita in ijs omnibus ſubeſt conditio. Sic ſim-
lici quæſtioni compoſitam addere cõdititionẽ poſſumus.)
Vt ſi dica s: An ſi prouidentia regitur mũdus, & immortalis,
eſt hominis animus, tum eſt adminiſtranda Reſpublica?
Et compoſitę compoſitam.) Eius rei hoc eſſe poſſit exem-

plum: Anſi .
i ica, & honores
eſt natura eius
quod quæritur.) De hoc diximus capite præcedenti, cum
ageremus de connexis pronunciatis & de ueritate illorum.
Quæ Rhetores uulgatis nominibus Dioes 0 bobiιο*
uocant.) De his Cicero cum in alijs locis quibuſdã, tum ue-
1ð in Topicis & in Partitionibus: & Quintilianus lib. 3. ca-

pit. 5. nec non Seuerinus Boe thius quarto libro Topicorum.

Theſis eſt quæſtio intinita, ſine cireumſtantiarum adiunctio
ita: Vt, ſit ne ducenda uxor?an ſit bellum geren-
dum: Hanc Cicero in Topicis propoſitum uocat, in Partitio
— . nibus

i
Mal

zunft
aud.
aall
blant
1tene
nn,n
Humnce
nnerlo

ſunſir
lehquc
oNoe
slint
ſolite,
ut on
guic
trode
hoe
ceit
theſt
tam
peri
real
ligi
iuten
gum
ttiam
ertin
inlibr
ſor)ſec
1lNan
beinte
hype
ſberit.
lpoſtu
ſa&
hide
ne inff

tandn

Eropr
iaul

DE INVENT. LIB. II. 193

nibus cõſultationem. Hipotheſis eſt quæſtio finita, cum cir-
cunſtantiarum adiunctiõe propoſira: Vt, ſit ne Catoni uxor

H ducenda?fit ne Cæſari bellum ſuſcipiendum aduerſus Pom
ſo peium. Hanc Cicero in Panitionibus controuerſiam, cau-
ſuam in Topicis uocat. Circunſtãtiæ ſunt, perſona, locus, tem
„ pus, cauſa, agendi modus, inſtrumenta, quacq; alia eius ge-
ueris ſunt. Et eſſe propoſitum.) Cicero libro ze de Orato-
⸗ e: Oſtendit, inquit (de Craſſo loquens) duo genera quęſti-
1 onum, in quibus eloquentia uerſaretur: unum infinitum, al

terum certum. Non pertinet autem nec omnis controuerx
e ſia nec ſola ad Rhetorem.) Monui ſuperius omnem opinio⸗-
Nam ſirhetoricen accipias artem eam, qu æ in cõmune do-
cet, quomodo de re quac; ele gans, politaq; texi poſſit ora-
tio, Hoc nimirum intellectu, omnes cuiuicunq; tandem gene
ris ſint qu æſtiones, hactenus ſibi ſubiectas habet, quatenus
polite, ornateq; poteſt de eis dici. At ſi hoc nomine intelliga
tux omnis ac ſola facultas illa, qua debent eſſe inſtructi ij,
qui cauſas in foro agunt, hac c erte ratione non omnis con-
trouerſia ſiue hypotheſis ad Rhetorem pertinet: neq; ꝗſquẽãâ
hoc unquam dixit, nili fortè Ii quis dialecticen à rhetori-

i
Nes NN

hnpck ce ita diſtare dicit, ut de theſibus diſputet illa, hæc de hypo- —
Aſfß⸗ theſibus diſpu tet: hunc nos illud continuò dicere interpre-
leccy tamur, ofſeis hypotheſes ad rhetoricen pertinere, Id quod
d perinde mihi uidetur eſſe, ut ſi quis dicat terram hoc differ
ch re ab igni, quod hic calidus, illa frigida ſit:atq; inde nos colł
ung ligi illud credamus, omnem calorem in igne, omne frigus
G in terra eſſe: cum tamen & aquam frigidam, & aerem cali-
“ dum eſſe ſit manifeſtum. Iam quod ſubdit Rodolphus non
Nn! gtiam ſolam controuerſiam, ſed & propoſitum ſiue theſim
4 pertinere ad rhetorem, eius rei autores habet, Ciceronem
in libris de Oratore, & Fabium libro Inſtitutionum (opi-
nor) ſecundo. Sed & hic quoq; uerbis modò tenus diſſenſio
eſt. Nam qui dicunt ſolis hypotheſibus locum eſſe in foro, ij
hoc intelligunt, id quod initio iudic ibus proponitur, cauſa,
ſeu hypotheſim eſſe, id quod nec Cicero, opinor, ipſe ne-
N gauerit. Quod autem is ipſe, ſecutusq; eum Quintilianus
& poſt utrunque Rodolphus, aiunt theſes quocq, id eſt, pro
poſita & conſultationes in forum uemire, id in hunc ſenſum
c⸗ accipi dehet, Contingit ſæpe inter dicendum, ut generalis
iu atque infinita quæſtio aliqua ſic in kypotheſi ea, de qua pro
Gio nuntiandum eſt includatur, ut omnino de hypotheſ hac,
ten⸗ quæ proprie in iudicium uenit ſtatui nihil poſſit, niſi prius
lio inſinita illa quæſtioe diſcuſſa, Vt in cauſa Miloniana primæ

0hui 13 quæ-

194 RonoLPrHI AGRIE.

quæſtio eſt, tenea tur ne Milo lege Cornelia de ſicarijs. Ne⸗-
gat id Cicero, quòd ea lege non teneantur ij, qui iure quem
piam occidiſſent:porro Clodiũ iure à Milone occiſum eſſe.
Quamobrem iure? Quia Clodius, inquit, inſidias Miloni fe
cit: omnis autem inſi diator iu re poteſt occidi. Hic ergo iudi
ces pronunciare hahent de eo, teneatur ne Milo lege Corne
lia, an non teneatur: quam eſſe cõtrouerſiam conſtat. Verùm
de hac nihil quicquam decerni poreſt, niſi planum factum ſit
prius, iure an iniuria Clodium Milo occiderit. Quod ſic pro
Dat Orator, ut dicat Miloni à Clodio factas eſſe inſidias:
omnem autem inſidiatorem iure occidi poſſe. Iam hæc, oẽm
inlidiatorem iure poſſe interimi, non hypotheſis eſt ſed the
iis. Atq; huic cæteræ omnæs ſic innituntur, ut omnino primæ
illius Controuerſiæ nulla eſſe certitudo queat, niſi hæc pri-
us in hanc aut illam partem probata ſit. Quamobrem Cice

ro, ſtatim à principio orationis, hanc ſibi exiſtimauit eſſe did

cutiendam. Atq; hoc eſt illud, quod dicitur, etiam theſibus
eſſe in foro locum. Vt multa habuiſſet Antonius Muſa.)
Hlic medicus Auguſti Cæſaris fuit & frater Iubæ regis, ho-
mo medendi arte inſignis. Meminit eius in epiſtola quadam
Horatius, meminit & Plinius Naturalis hiſtoriæ lib. 29. ca-

— pit. I: Item lib. 25. cap. 7. & rurſum lib. 30. cap. 3. Vide Sueroni-

um Tranquillum in uita Auguſti. Meſſala.) Higeſt Meſſa
ia ille Corainus, non poſtremi nominis Orator, qui ex gra
ui ac diuturno morbo nominis etiam ſui oblitus fuit. Memi
nit eius & Cicero in libro de claris Oratoribus ad Bru-
tum. Et propoſitum quidem eſſe id ipſum quod prædicça-
tiuam quæſtionem, hinc inde de eis exempla facile decla-
rant.) Haud ſcio num id ſatis declarent exe mpla. Nam ſi di-

cgas: An ſi adulterum occidere licet, idcirco eundem fas eſt

& loris cædere ?an ſi qua mulier eſt adultera, eadem & ue-
nefica eſtenum ſi prouidentia mundus regitur, tum eſt admi
niſtranda Reſpublica?⸗hæutiq; omnes prædicatiuæ quæſti-
ones non ſunt, at theſes tamen aut propoſita ea eſſe, id ma⸗-
ni feſtius eſt quàm ut ullo modo negari queat. De contro

uerſia eſt quod poſſet ambigi.) Hypotheſes, inquit, ac con-

trouerſiæ, tametſi uoce tenus aſſeueranter fere uideantur

proferri, tamen ſi ſenſum magis, quâm uerba expendas, fa-

cile animaduerteris, ſemper tacitam eas inc luſam habere
conditionem. Struxerit ne Clodius inſidias Miloni.) Hanc
coniecturalem copioſiſſime tractat Cicero in oratione Mi-
loniana, cuius toties iam à nobis facta eſt mentio,. An pri-
uato conſilio Annibal obſideat Saguntum.) Hæc Saguntus
urxrbs erat Hiipaniæ, quam Pœnorum dux Annibal oble dit⸗

—

cepitceh

enr qun
Ctium
ſenec⸗
oticen
Axitux
Porter
lemum
ſepat
euiuis
ciatli
fum⸗
einz
Cica
“S
ſtion

ſu

quxr
juree

6
Verba
oum
rxci
Egbu
Uelæ N.
aurſe
eten

mluo

mm
uutal
mnus.)
lesme
voe
ſultne

ſi

Ne⸗

gnen
cH.

hnn
e
uti⸗
et
linf

fndKe.

A
lee
Muit
erd
udr⸗
iid

1,

DE INVENT. LIB. II. 19 5

gepitq; prius, quàm exercitum duc eret in Italiam. Lege T
Liuij de ſecundo hbello Punico librum primum. An delen

da Cartha go.) Hoc M. Portius Cato ſuaſit, &cipio Naſica dif

ſuaſit. Vicit tamen ſententia Catonis, qui uir quàm leui ar-
gumento perſuaſerit tantæ euerſionem urhis, explicat Plini
us libro decimo quinto, capite decimooctauo. Quemad-
modum ſunt pronunciata quædam, quibus eſt diſerte adie-
cta conditio.) Non oſcitanter legenda ſunt hæc. Profuerint

enim ad explicanda multa, in quibus mirum hodie quàm

ſudent quidam & tamen fruſtra. De defedu ſolis præter re-

. 2 9 . . . .
centium aſtrologorum εοροααατιαπ uide Plutarchum in ui-

ta Senecæ. Recte ne Cato Martiam uxorem dimiſerit.) Ca
to Vticenſis poſt diuortium Attiliæ Martiam Philippi filiam
duxit uxorem. Hanc Martiam uir nobilis & Orator inſignis
Hortenſius, fibi à Catone tantiſper tradi poſtulauit, dum ꝓ-

lem unam aut alteram ex ea ſuſtuliſſet, idq; aſſentiente Mar

tiæ Patre Philippo, à Catone obtinuit. Poſt annos aliquot, cũ

uiuis exceſſiſſet Hortenſius, Cato Pompeium, cœpto iam
ciuili bello, extra Italiam ſecuturus, Martiam rurſus libero

rum ac tot ius familiæ cauſa ſibi matrimonio iunxit. Quod

eius factum ſeu auaricig argumentum criminatus eſt in An
ticatonę Cæſar. Lege uitam Catonis apud Plutarchum.

———

Propoſitum ſolum, id eſt, quod in eom, quæ ſunt in quxæ

ſtione, ſubſtantia ponitur.) Hoc eſt, Propoſitum, theſis, liue

cõſultatio eſt quæſtio ea, qua excluſis circunſtantijs, de ſola

qu æritur natura ipſarum rerum. Vt, poſſit ne homo quiſquz?

Äure occidi, num metus cadere poſſit in conſtantem nirum.
Quod Quintilianus uocat argumentum c'bτοοαιεοροι%.)
Verba Fabij lib. 5. hæc ſunt: Illud adijciendum uidetur, ducà
argumenta, non confeſſis tantũ, ſed etiam à ficti one, quàm

. . 4 . — ..
Græci ob'bτοιοιοοat: & quidem ex oĩbus iiſdem lo-=

cis, ꝗhus ſuperiora, quia totidẽ ſpecies eſſe poſſunt fictæ qͥt

ueræ. Nam fingere hoc loco, id eſt, ꝓponere aligꝗd, qd ſi uene

ſit, aut ſoluat ꝗſtionem aut adiuuet. Sunt & alij duo modi
quærendi.) Tradunt dialectici, pter diuiſionẽ illam ſuperio-

rem, duo adhuc eſie pronunciato genera, purum unum, al

terum modale. Pura ꝓnunciata noĩ antur, ꝗbus aut ſimplici
ter, aut adiecta cõditione, pure eſſe aliquid aut nõ eſſe ſigni
ficamus. Vt, Mors ultima linea rerum eſt. Et, Si nõ aliqua no

cuiſſes, mortuus eſſes. Mod alia uocant, quibus nõ pure, ſec

certo quodam modo, certaq; lege, aut eſſe aliquid ſigni ſica⸗
mus aut nõ eſſe. Vt diuitem ingredi in regnum cœlorum eſt
impoſſibile, Contingit hominem eundem, & bonum uirumn

—

„

196 RODOLPHI AGRIcC.

& inutilem ciuem eſſe. Modi per quos huiuſmodi pronunci
ata flunt, ab Rodolpho enumerãtur quatuor, poſſibile, con
tingens, impoſſibile, neceſſe, Sunt qui his duobus adijciant,
uerum & falſum. Laurentius Valla treis modo ex hoc nume
ro putat recipiendos, poſſibile, impoſſibile, uerum. Quibus
gurſum alios quoſdam adiungit, facile, difficile: certum, in-
certum: conſuetum, inſuetum: utile, inutile: iucundum, iniu-
cundum: decorum, indecorum: aliaq; hiſce ſimilia. Quod
quanquam ſit durius, tamen, u inquit Quintilianus, ſolum
eſt eius quod Græci Aévæ bοοοαοat.) Locus eſt apud Quin
tilianum tertio Inſtitutionum libro, capite de cauſa delibe-
gatiua: Melius igitur qui tertiam (inquit) partem dixerunt
Aéατορο quod noſtri poſſibile nominant. Quę ut dura uidea
tur appellatio, tamen ſola eſt. Idq; dupliciter fit: Quãdoc;
enim modum aſſerimus ei, de quo quærimus ex conditio-
ne.) Hoc apertius fortaſſe dici ſic queat: Modus „uerbi cau-
ſa, neceſſe quandoq; ſignificat, prædicatum eius proloquij⸗
d ex conditione colligitur, neceſſario ſubiecto ineſſe:quan

doc uero, etſi prædicatũ illud ſubiecto non inſit neceſſario,
tamen proloquium ipſum neceſſitate qua dam ex præceden
ge conditione ſequi-Aliter: Verbum neceſſe in pronunciatis
modalibus, duplicem ſignificare poteſt neceſſitatem: unam
conſequentiæ, alteram conſequentis. Priorem uocant, quo-
ties neceſſario aliquid ex alio colligitur, ſiue id per ſe neceſ
ſarium ſit, ſiue non neceſſarium: ut neceſſe eſt, ſi pluit, terram
madeſcere. Poſteriorem, quoties per ſe aliquid neceſt arium

eſt, ſiue neceſſitate aliqua colligatur ex alio, ſiue non colli-
gatur: ut ſi homo eſt animal, & non mutum, neceſſe eſt eum
æſſe rationis participẽ. Alijs libris ſi quando de argumen
tationum lege, hoc eſt, de iu dicãdi parte ſcribendi ocium da
Pitur.) Fuit qui hos libros à ſe uiſos diceret, uere an ſecus,
ego affirmare non poſſum. Mihi certe nondum eos uideri
Lontigit.
DIVISIO QVAESTIONIS
ex diuerſo genere art ium ad quas per

tinent. Cap. XI.

4 Ertiam quæ ſtionum uarietatem diæximus ac-
cipi, pro artium, quarum conſiderationi ſunt
. expo-⸗

lnd

in⸗

E⸗

A

, òòèG
i , n, , W . , 11 ez.
DE INVENT. LIB. II. 197
expoſitæ, diuerſitate. Artes omnes, aut ad cognitisos
nem referitur, aut actionẽ. Cognitiõis artes ſunt,.“
quarũ finis eſt ſcientia: ut ſunt mathematicæ, phy
ſiceæ, & reliquæ id genus, x quibus ſola reru pe-
titur cognitio. Aliæ ſunt, quæ earum ſunt rerum,
quæ act ii, arbitrioq; noſtro ſunt addictæ: ut ſunt
eæ, ex quibus animus ad uirtutem dirigitur, quam
moralem philoſophiam dicimus: aut quibus corpo- B rr
ris neceßitati ſuccurrimus, quæ operariæ dicũtur. —
Tertiæ &uelut medij ſunt generis, quas Aνααι
Græci, nos rationales dicimus: quæ ad formandam
orationem pertinẽt: de uibus ſumus, cum dialectiiè
cen definiremus, locuti, quari radix, origoq; pro
bius ad cognitioni is uim accicit ‚uidenturq́; intra fi
. ec05 11 Mekacene.
tum oim

I R2 ℳ

tam, late funiß in gi mor⸗ oratio hoc ekt, ults Er. . ——
bumana ipſa uatura rohaſen: uidentur & actio .
nis & cognit ionis nomen accipere poſſe, quemalc- .—
modum ratio uel mens, Cui ſeruiunt, eſt in actiuans DRr ee
E gognitiuam ab Ariſtotele diuiſa. Sumetur pro
hoc àrtium ſiumero lta numerus quæſtioni. Sed=e le „*
de his exactius dicere, ad ſingula⸗ beier artes,. n i .
uel ſi ad unam aliqua, nõ eſt iddialectices bæc ant
ue lut capita attigiſſe dialectico ſufficiat. Ilud == XX
quidem haud est gifftcile uidere, eos qui Khetori g, D S

5 omne Rä: ,„X⅓

Z .

7 Era

798 RODOLPDHI AGRIC. 1
uovyvmmne id, de quo ben? dictpoßſet ſubdidere: deinle W
2 S. 9 D em erii⸗ Raeletri:u teſ vng:e: ſrni G
, , nta legis comprehenſum: nihil ſatis Saiggun tanto
rzir er. promiſſo ſuo protuliſſe. Hi. Hu enim iribiulquæſtioni l
T; Sar bus ſuut omnia, quæ in iuclicijs aguntur, concluſa.
.7⸗ r Nam deliberatiu bren qguc ſtione an expediat ah
D ð 2– ſoluerunt. Et Ari ee. 5dem edpioſ? kam⸗ diſftas
. „ genterq; explicat: galbee⸗ breuiter attigere: ꝗqdam Mlin
adeò ne numerauere ꝗdẽ inter ciuiles quæſtiones. en
Nã laus & uituperatio, ſit ne omnino quæſtio ne (ic
ne, fueruũt qui dubitarent. Quod ut iurk reprehen icn
As;, 2r2— dit Quintilianus, ita recte uidetur apuld Eiceronz f
ſntire Craſſus, qui per ſe uenirtai non putet in 6
:itedicialibies autem & deliberatiuis perſæz-
pe ace ceger⸗ Qnuod aũt cicero in Topicis, an ll
iones, ad cognitionẽ re-
H tulit: deiede alltat uoluit iuris & miuriæ tra- .
ctatu bict cAri, utrung, diligentius heri fortaſſe n

boterak⸗ enim non ſatis est uer, ſecundum e

etia repugnãs. Nam & moralis philoſophus, anſil d i
uirtus quærere potest, & uid ſit quærit utique. n

Ultienl

den 1 2 . adselite⸗ uero ſi ad cognitione ertinet, omo⸗= Wrat
zriend g e. l. 2 * 2 l ſer

2 s, z , aa do iuris & mniuriæ tractatu Finita es Qgent: ius ar

2D⸗. eim duftur Tind enim walta ſ ſi, uuriai de

iure⸗ .

O

INVENT. LIB. II. 199
iure & iniuria ambiguitas, ingentemi, rerum co⸗
gnitionem ſit horii noticia co mplexa: no nõ tamen co
gnitionis nomen accipit eo tractatus, tuas, ſed act io
nis. Contemplantur enim ( (ut in quit Ariſtoteles)eti

am qui agunt, e, ſec ali⸗ Mſum. Non enim in id
cõt lentur: ſed ut pro eo quod i

0 Acc,

Poteſeplaͤtioge inſtituert, dirigant actiones. Sic⸗ E G

etiam mathematicus;d

adio, figu een .

ras, lineasq; in puluere ducet, ſummas motuum & —

magnitudinũ cœleſtiũ numeris colliget, quæ ſuns

actiones:non tamen ut agat, hæc facit:ſed ut ſcien
tiam corn m⸗ duu⸗ agenchis iſtis ſcrutatur, acquirat.
ricm. ommium: ut; ommibus sB ,

ngen eſ exiſtendi cauſa, ita plurima etiam ex

ipſ accipiunt nomen. Mulkauocantir bond, non

Au ſunt, ſed quia bonis deſtinantur.
. Scholia in caput II.

Sunt (inquit Ariſtoteles lib. . Inuentionum. Cap. I2. Dpre-

blematũ propoſitionumcq alia ubimu& alia OuXαα alia XoyN&α
Et ad hunc modum, Plato in Gorgia omnem philoſophiam

Adiſtribuit in ethic cam, phyſicam &Æα— Iogicam. Artes omnes,
aut ad cognitionẽ re feruntur )De hac artium diuiſione mul
ta congeſſit Ange lus Politianus in libello ſeu oratione ea,

gui ticulum fecit, ρανυ,sA αιεÜ Quas logicas Græci;
nos rationales dicimus.) Sunt, qui exiſtiment, has artes po=
tius ſermocinales quàm rationales dicendas eſſe. Certe

uox Græca utranc; interpretationem permittit: cum Xô ⸗

non modò rationem, ſed & ſermonem ſeu orationem ſignifi

cet. Atq́; haud ſcio num Rodolphus etiã, non rationales, ſed

orationales ſcriptum reliquerit: id qd ꝓpemodũ indicare ui
det ur, q̊ cõtinno ſubiungit: Nos, inquit, rationales dicimus,

qu&*

„

200 RODOLPHI AGRIC.
eluæ ad formandam orationem pertinent. Laurentij Vallæ
hac de re diſputatio huc ſpectat, quaſi logice dicta ſit ratio-
nalis ſcientia, quòd circa rationem, hoc eſt, argumentum ſeu
anedium argumentationis cuiusq; uerſetur. Quæ interpreta
tio quemadmodum dia lecticæ probe aptari pote ſt, ita reli-
quis duabus nequaquam. Id quod & Boethium ſenſiſſe ap-
paret, qui in Porphyrium ſcribens, ita loquitur de ea parte
philoſophiæ, quam rationalem uocamus, ut dialecdticam ſo-
lam, non etiam grammaticam & rhetoricam eo nomine in-
tellexiſſe uideatur. Löge aliter Macrobius, qui rationalem
pkiloſophiæ partem appellat eam, quæ uerſatur circa res in
corporeas, & ea, quæ ſola mente, non etiam ſenſu cognoſci
poſſunt, ut eſt anima, Deus, & quas uocant intelligẽtias. Ve
rùm hæc non ita multum faciunt ad inſtitutum noſtrum, qui

bus in præſentia ſatis eſ grammaticam, dialecticam, &rhe-

toricam, idcirco Noym&αs didas eſſe à Gręcis, quòd orationis
ſermonisq; artificium doceant, quocunq; tandem noĩe eas
donent Latini. Vide Ciceronem de finibus lib. I. Altera (in-⸗

quit) Philoſophiæ pars reſtat, quę Noyma dicitur. De qui-
bus, cum dialecticen finiremus, ſumus locuti.) Huius libri
cap. 2. Quemadmodum ratio uel mens cui ſeruiunt, eſt in

actiuam & cognitiuam ab Ariſtotele diuiſa.) Facit enim Ari

ſRoteles 3. lib. de anima duplicem intellectum, ſpeculatiuum
& practicum. Eos qui rhetori omne id, de quo hene dici
Poſſet ſubdidere.) Hoæ Craſſus apud Ciceronẽ facit I. lih.

de Orat ore, & Fabius Quintilianus, oratoriarum Inſtituti

Onum lib. 2.

Tiſſe.) Alludit ad carmen Horatianum, Quid feret hic tant. ⸗

dignum promiſſor hiatu? Nam deliberatiuam breui quæ⸗

ſtione an expediat abſoluerunt.) Tradunt rhetores tria eſſe
genera cauſarum, dęmonſtratiuum, deliberatiuum, iudicia
Te.) Demonſtratiuum eſt, quo laudamus aut reprchẽdimus.

Deliberatiuum, quod in ſuadendo ac diſſuadendo conſiſtit.

Iudiciale, quo accuſatur quis aut defenditur. Ergo in genere

deliberatiuo Ariſtoteles illud modo quærendum putat, ex-
pediat nec ne id, quod in deliberationem uenit. Quintilia-
mus tria, ſit ne utile, ſit ne honeſtum, & num fieri poſſit. Por-
xo qui de ſola utilitate aiunt quęrendum eſſe, ij ex ſententia
Stoicorum, nihil utile eſſe dicunt, quin ſit idem honeſtum.
Quod & Fabius attingit, & Cicero in Officijs probat. Er
Ariſtoteles quidem.) Primo libro Rhetoricorum. Quod
ut recte reprehendit Quintilianus.) Lib. 3. cap. 9. Ita recte
uiderur apud Ciceronem ſentire Craſſus.) In libris de Ora

sore, Quanꝗ aut memoria me fallit, aut hæc non tam Eri 1.
V apud

P

ſguece
nhwiu
nacce
bene
Giedur
eex
lsetia
gitine
ſedut

C

W

ℳ

DE INVENT. LIE. II. 201
apud Ciceronem ſentẽtia eſt, quam Antonij. Quod autene
Cicero in Topicis.) Non in Topicis ſolùm, ſed intertio etiã
de Oratore habet hoc Cicero. Quo autem paratius ſit, totũ
hunc locum plenius aſſequi, aſſcribã huc ipia Ciceronis uer
ba, quæ ſuper hac re habet in Topicis: Quæſtionum autem,
quacuncq; de re ſint, duo, inquit, ſunt genera, unum cognitio
nis, alterum actionis. Cognitionis ſunt hæ, quarum finis eſt
ſcientia. Vt ſi quæratur; à naturaâne ius profectum ſit, an ab
aliqua quaſi contractione hominum, & pactione. Actionis au
tem huiuſmodi exempla ſunt, ſit ne ſapientis ad Rempubli
cam accedere? Cognitionis quæſtiones tripartitæ ſunt, cum
aut ſit ne, aut quid ſit; aut quale ſit quæritur. Harum prima
cõiectura, ſecunda deſinitiõe tertia iuris & iniuriæ diſtincti
one explicatur. Contemplantur enim, ut inquit Ariſtote-
les, etiam qui agunt, ſed alium in uſum.) Contemplantur, in —
quit, non ut in contemplatione cognitioneq; gradum ſiſtant;

ſed ut progrediantur ad actiones.

QyoOMODO STATVS Qv aE⸗

ſtionis cuiusq; nueniendus. G
caput XII. —

Vando igitur omni iſſeſeti propoſſta eſt

uæſtio, non eis modo urtcbirgionibu⸗
res an iguas iactant, aut qui tradendis artibus, “
uel certiorem, uel (quad diſcentibus perinde etct)

meliorẽ fidem ſacere conantur: ſed & hiſtoria, & —— ee
poëma quoq; quæſtionem explicant. St quis enim M

aan,

interroget, quomodo geſtum ſit bellum Peloponeß ?

acum, nihil poteris rectius reſpondere, quàm quæ
.. . . è A ee
Thucydides ea de re cõſcripſit. Nec, quomodo pu . S,. D
gnatum ſit eum Iugurtha, qudm quæ Saluſtius mo- 2 7

numentis earum rerum reliquit. Sic & quomodo
Grecia ad Troiam bellauerit, & Aeneas ueneritn — ⸗2
. Iltaz⸗

.
„ —TMMr
2 2 —
7

R .0..
„22

goꝛ RODOLPYHI AGRIC.
Italiam, nemo melius quàm Homerus & Virgilius
explicarit. Cum hæc ergo ita ſint, diligenter est no
bis etiam atq; etiam intuendum, luc ſtio,
hoc eſt, quod ſit caput ſummaq́; rerum omnium, ad

. Auam dicenti ſint cuncta referenda. Nec enim abs

E Precredendus est admonuiſſe Plinius? Nouocomen-
t ſ ſerchtorem u legat ſubinde titulũ ſuum, & pla
“ perſpiciat, quid ſcribeédum ſumpferit.
Pt M. Amtonius itidem putauit, nihil æ&que iuuare
Aunmm gudn reſpicere quà m creberrime ad id,
ez quo ſis di urus. Quod nedum in id prodest, ut
, 7, quæ latent Ro 0 Fäcilius lus dcriori mentis intentione
R— eruas: ſed uti obſerues (quod pleriſq; difficilimum
esſt) ut nec plura quàm opus est, nec pauciora, nec
AuX hilad remattinclt: dicds Hoc autẽ facere
nemo potest, qui nõ ante fiam explor. ratar amc; quæ
. ſtionem habuerit, de qua ſibi ſit dicendum. Quod
ea facilius fieri poßit, quomodociq; boterimus

* na napimur xplicare. Omnis dictio, aut aduer
Tirinan Hä duarum partium certamina

Ed ſolum est paxtis. Duarum par-
⸗ 72 Sii . a,⸗ iamn ſ ſunt, ut Csténtlofe, elebolaſticæ, uel ciui⸗
93 SE. l. bocne lesquæ ſe aer degas: fiut. Vna ſoli partem ha

SW 4 N enn S

5 Zre e⸗ bortatione⸗ cõſolationes, laudationes, cõciliatio⸗-

rnes, quǽ; reli u hutus ſilnt eneris. Nõ quòd ne-
e 1,2 5 3 e6, 4 8£ 4
64 aen 4. que⸗

Sc . . bet, quæ ſit ad obſequentẽ auditorẽ: quales ſunt co

Nl

gueat & in his in ambas diſſeri partes: neq; eyim
aliter quæ ſtio intelligi Haſe: Ts du cum i⸗ en
re negocium est, qui allro ulnc ſe. cupiunt, & non

modò nõ re pugnaut, ſed lax ißimas etiam (quod di

——

ci ſolet) habenas ſequlentur. In his ergo dictio-
nibus, quæ boſite ſunt in contentione, expeditißi-
mam rationem inueniendæ quæ ſtionis aduerſarius
dabit. Quoniam ſever hel un aligui ab altero

6

cui alter ntradicit, Qamdiu enim conſentaneæ —

dicunt,cerläk 1. quæ ſtionem eſſe nen poſſe: Vhi
ceperin conſiſtere, ita ut alter non progredi longi
us alteyum patiatur, quæ ſtio erit. Sed hæc quæ ſit,
in ſeholaſtics quidm dubium eſſe non poteſt.
Quia expoſi en ſemper certumq; es, de quo du-
bitatur, cidiſihus ueré ulæ ſtio quidem, hoc eæ,
caput Slizi s ſeiper eſt apertum Neq; enim de
liberat quiſquam, qui nen certam habeat delibe-

vundi ſummam:neq; qui in iudicium uocat aliquẽ,
ignorat qua lege reum faciat, hoc eſt, quid petʒat

ab eo, uel quas expoſcat pœnas. Sed de ſtatu quæ.

ſtionis perſæpe ambigitur, in iudicijs præſertim.
Status autẽ quæſtionis, id et, quo uel probato uel 1

=

cõfutato, in hãc uel illã partè de quæ ſtione pro nag R

12 11 6

tiari oportet: ut Laterenſis ait, ambitu aſſecutus
e& ædilitatẽ Plancius: Plãcius negat. Quæ ſtio ?eſt,
aſſecutus ne ſit Plancius dilitatẽ ambitu: Hoc et

, un, enim

₰

PW; — Perun,

—,9

a04ℳ RODOLPHI AGRIC.

enim de quo pronunciare iudices oportebit: N po

test autem iſtud ſe probari. Dicit igitur Late-
renſis: Dignitate enim à me uincebatur. Quod ſi
det id plancius, uidebimus an idcirco neceſſe ſit,
ipſum ambitu ſuperiorem fuiſſe. Quod ſi eſt, hie
erit ſtatus. Hinc enim tota pendebit quæſtio, fue-
rit ne dignitate Laterenſis ſuperior, Sin uero po-
terit Plancius cedere Hignitati Laterehſis, & cau-

— ſam tamen tenere, non erit hic ſtatus: ut dicat, non
utiq; ſi Laterenſis dignitate ſuperauit me, idcirco

„

ego ambitu illum uici 3 petitiõe. Non ſolum enim

populus alterum hori ſequitur, ſed ſtudio diligen-

tiaq́; candidatorum, ſed amicorũ precibus, ſed off
ciorum commendatione, permouetur. Ergo iam ab
eo ſtatu, quem Laterenſis fecit, detorta eſt a Cice

rone quæſtio: & huc delata, an ſoleat his rebus mo⸗
ueri populus, & an fuerit Plancius iſtis ſuperior:

hicq́; fit ſtatus huius quæſtionis. Sic etiam aduerſa
rinus dicit: Milo tenetur lege Cornelia de ſicarijs.

Mlilo negat. Quæſtio an tencatur. Probat aduerſa

rrrius: occidit enim Clodium. Quod ſi Milo negat,

. 6 er

e hie erit ſtatus quæ ſtionis, an occiderit: ſin fatetur,

lendat oportet, non feneri ea lege, quiſquis ali-

aquem occiderit, ut inſidiatorem, aut latronem. Id
8 rgo quoniã grauius ab aduerſarijs preſum erat,
Clkkodiſputãdum etiam ſibi credidit: deinde Clo

„ Res dber n * Y,: dium

vt

ſte⸗
ul/

DE INVE

NT. LIB. II. 20 ½

ium inſidiatũ fuiſſe,: qui precipuus eius quæſtio-

nis fit ſtatus·fitq; adeo perfectus ſyllogiſmus. Qx iſ
quis inſidiatus est, iure occiditur: Clodius inſidia-

tus est, iure ergo Clodius occiditur.

Quemad-

modum contingit autem plures quæ ſtiones eodem
peragi iudicio, ut in Cluentij cauſa, quæ ſtiones iu-

dicij corrupti, & ueneficij: ita comimgit unius quæ

ſtionis plures eſſe ſtatus. Vt in eadem iudicij corru

pti èauſa, nec id iudicium à Cluentio corruptum

2 *„ a rir „ „ ,„„
eſſe, neeſi eſſet, ilemeo tamen lege corrupti iud icij
Cluentium teneri. Sed in Verris repetundarum ius
dicio, quæſtio, utrum in legem repetundarũ admi

ſerit Verres: ſtatus ſunt tot, quot ſunt crimina: quod
libet enim per ſe defendendum es, quemadmodum
& probandum. Et diuerſa ec interim defendendi . =

.

ratio:cum aliud negatur factum, aliud in legem re

petundarum non uenire: aliud recte ſactum doceo-

4

tur. Status ergo eſt (ut diximus) id, quo dato, necef
ſe eſt de cauſa in hanc uel illim partem decerni.
Quæ ſi plura erunt, quorum unum probando alte

ri non adhibetur, poßitq; quodlibet firmame itunn
eſſe quæſtionis, plures erunt & ſtatus.

Scholia in caput 12.

Quomodo ſit geſtum

1

bellum Peloponeſiacum.) Pelopo

neſus aραd τ⅝ρKοHνρnomen hahet, ut ſi dicas, in
ſula Pelopis. Eſt autem peninſula inter mare Aegeũ & Ion-
um, toto terrarum orbe celeberrima : uhi nobiſiſſima quon
Quæ initiu dedir bello illi, quod
V Lra⸗

dam urbs fuit Corinthus.

— èð

1. 6 . 2
Kr. —

4 R

. *
2

)

4

206 RODOLPHI AGRIC.
grauiſſimum aduerſus Lacedęmonios qui in eadem ſunt pe
minſula ac Siculos geſiere Athentenſes. QCuod bellum accura
tiſſime octo lioris deſeripſit Thucydides. Quomodo pu=
Snatum ſit cum lugurtha.) De hoc nihil attinet dicere, quan-
do in omnium manibus ſunt, quę de ea re fſcriplſit Saluſtius.
Nec em̃ abs re cre dẽdus eſt admonuiſſe Plinius Nouoco

mentis ſcriptorem, ut legat ſubinde titu lum ſuum.) Extat in

ter epiſtolas Plinꝗ libro quinto, epiſtola multò pulcherri-
ma ad Apollinarem. In ea poſteaquam copiolſiſſime deſcri-
pliſſet uillam ſuam in Thuſcis, deinde prope calcem epiſto-
iæ hæc adiecit: Vitaſſem, inquit, ia mqaudum, ne uiderer argus
tior: niſi potuiſſem omnes angalos tecum epiſtola circuire.
Neq; enim uerebar, ne liborioſum eſſet legẽtitibi, quod ui
ſenti non fuiſſet: præſertim cum inter quieſcere, ſi liberet, de
poſitaq; epiſtola, quaſi relidere ſæpius poſſes. Præterea in-
dulii a mori meo. Amo enim quæ maxima ex parte iple in-
choaut, aut inchoata percolui. In ſumma, cur enim non ape-
riam tibi uel iudicium meum uel exrorem? Primũ egoroffi-

cium ſcriptoris exiſtimo, ut tita lum ſuum legat: & identi-
dem interroget ſe quid cœperit ſcribere, ſciatq;, ſi materiæ
immoratur, non eſſie longum: longiffimum, ſi aliquid accer-

ſit atq; attra hit. Et quæ ſequuntar. Er M. Antonius itidem
putauit.) Intellige M. illum Antonium Oratorem, auum ei-

us Antonij, qui poſt dictus fuit Triumuir. Is porro Antoni-

us apud Ciceronem de Oratore, utiliſſimum fore cenſet, ſi

ſubinde mentem reijciamus adid, de quo dicturi ſumus. Itaæ
enim futune eſſe, ut & cauſæ ſatis faciamus: & nihil quod uel

obſit illi, u el certe non proſt, afferamus. Sed laxiſtimas
etiam (quod dici ſolet) habenas ſequuntur.) Ductũ ab eq uis

facile ſeſſori parentibus. Quanquam alluſiſſe uideri poteſt:

& ad Herculem illum Gallicum, de quo multa Lucianus.
Status quæſtionis id eſt.) Multa de ſtatu Fabius libro terx

. . . 7 —— . . . 7„ .
tio. Cicero in Rhetoricis cõſtitutionem uocat, Gręci 5ορ.

Vr Laterenſis ait, am bitu a ſſecutus eſt ædilitatem Planci-
us.) Exemplum ſumptum ex oratiõe, quam pro Plancio ha
Puit Cicero. Ambitus (ut quidem hic loquimury) eſt illicita
honorum ſeu magiſtratuuni adeptio: uid elicet cum quis lar
gitione, aut alijs quibuſuis modis illicitis, magiſtratum a de

ptus eſt: aduerſus hunc, legem tulerat C. Calphurnius Piſo,
gquæ primum Calphurnia, deinde dicta fuit & Iulia de am-

Pitu. In ea lege præter alias pœnas, pecuniaria quoq; (ut Pe
diani uerbis utar) pœna erat adiecta. Dignitate enim à me
uincebatur.) Laterenus argumentatio, id quod ex Cicero-
nis oratione facile intelligi poteſt, fuit eiuſmodi: Disnit
Ame

aleſle,
ſei de⸗
jeherſe⸗
ntelot
aetene
0 Lan
melian
in Clos
icauſa
ihrgot
Cniectun
n eſſe
eneri!
eiure
Poflirn
eminca
cumpr
u00
uodG
lle uen

Decauß

ſepetona
Vram,u
Mrur e⸗
irielib
Ubeſtes
lene.)
Mrum
eſtat
unicten
eorun
neqn
heſſe.
laurl.
Uiipu⸗
Reiliu

ee
cauts
pu⸗
a⸗
lus

ti⸗

ld
15
Muutt
eNH
ng
d
NdO
luiſe
Ncg
ulnn

de

DE INVENT. LIB. II. 207

ame in petenda ædilitate Planc ius uincebatur, ergo ambi-

tu uicit. Hanc bi fariam re fellere reus poteſt. Primum ur ne
get ſe dignitate inferiorẽ fuiſſe. Deinde, ut ilio dato, neget
tamen inde ſequi, ſe ambiru aſſecutũ eſte ædilitatem. Quod

Gipriore defenſione utatur, ſtatus controuerſiæ erit, fueritne
Plancius dignitate inferior: ön autem illo altero, tum ſtatus

hic erit, ſt ne hoc neceſſarium, ut qui dignitate in magiſtra-
tu petendo u incat, is eum non nili ambitu obtineat: id quod
ita non eſſe, copioſiſſime Cicero docet. Milo tenetur lege
Cornelia de ſicarijs.) Lex Cornelia de ſic arijs erat, gla dio
ultore perſequendum eſſe, quiſquis hominis occidendi cau
ſa cum telo inambularet. Etiamli me non latet, hac præter-
ea lege teneri & alios quoſdam, ut uidere eſt apud iurecon
ſultos, Pandectarum libro duodequinquageſimo, ad legem

Cornelia m de ſicarijs, de qua dicemus & lib. 3. Oceidit

enim Clodium.) Monui ſuperius, tres à Rhetoribus enume
rari cauſarum ſtatus, conieciuralem, finitiuum, & qualita-
tis. Ergo ſi ne get Milo Clodium à ſe cciſum eſſe, ſtatus exit᷑
coniecturalis, num occiderit: ſin uerò fateatur quidem occi-

ſum eſſe, cxterùm id iure ſe feciſſe contendat, ac proinde nõ
teneri lege Cornelia de ſicarijs, ſtatus qualitatis erit, nem-

pe iurẽne an iniuria occ iſus ſit Clodius: &, ecquis ita occidi

poſſit ut is qui cædem fecit, lege ea nõ teneatur. Vt in Clu

entij cauſa quæſtiões iudicij corrupti & ueneſicij.) Duo emm

cum primis obiecta erãt Cluentio, alten:, quod iudicium id,

quo Oppianicus damnatus fuit, corrupiſſet pecunia: altene,
quod C. Vihium Capacem, & ipſum etiã Oppianicũ iam ex
ulẽ ueneno ſuſtuliſſet. Sed in Verris repetũdane iudicio.)
e cauſa Verris dice mus lib. 3. ca. 12 Quod attinet ad legem

repetundarum, eam tulit Manlius Acilius Glabrio, adeo ſe

ueram, ut ne comperendinari quidem ſineret reum. Poſtula
bantur ea lege maxime ii, qui magiſtratum gerentes, a pro

uincialibus pecunias, ſigna, tabulas, nauigia, precioſa uaſa
aut ueſtes, aliac; eiuſmodi ſeu ui, ſeu dolo per iniuriam ab

ſtuliſſent. Marcellus iureconſultus: Lex Iulia, inquit, repe-

tundarum pertinet ad eas pecunias, quas quis in magiſtra-

tu, Poteſtate, curatione, legatione, uel quo alio officio, mune

re, miniſterio uel publico acceperit, uel cum ex cohorte,;
cuius eorum eſt, ff. ad legem Iuliam repetund. 1, lex Iulia.

Porro ne quem conturbet, qnod dixi legem repetundarum
lata m eſſe a Manlio Acilio Glabrione, cum apud iurecõſul
tos dicatur lex Iulia: fuit is mos Romanis, ut leges eædẽ in-
nouari apud eos ſolerent nonnunquam, atq; ita nomen qq;
aecipere illius, à quo ſecundo aut rcttio lai efſent. Cuius

2 xei

os RoODOLPHI AGRIC.

Yet & Macrobius meminit lib. Saturnalione 3. cap. I7. Conꝰ-
Perendinari autem (quando in eius etiam uerbi mentionem 4
incidimus) Aſconius Pædianus ſic explicat: Comperendi- ,

natio ueròô, inquit, utriuſq; partis reci tatio eſt. Alij ſic anno-
tant: Comperendinatio eſt ſec unda actio. Item comperendi 1— 4
natio eſt ab utriſq; litigat oribus inuicem ſibi denunciatio,
in per endinum diem. Hactenus ille,

IN QVAVIS RE QVO PA-
cto ſumma quæ ſtionis renlbuenda⸗⸗ M
rurezaeile e unlus tant ii n/
partis, nonnun qudſ, us dliqua zre ba Mdi

4

ur 3 E muenire quæſtionem. Idcirco quatenus 4boſſu-

ni⸗
2 DDDMmmnus, iuuemus & hac in parte AMereniscufi. io
èð de hi quidem uidetur quæſtio omnis, in huiuſmodi cag ml
iſts trium iſtari rerum conſideratione inueniri 6. n
pelitißime poſſe, perſonaril, rei, & C(ut ita dicam) iil
conatus. Perſanas diconũe cas, inter quas agitur,

ut ſint beneuolæ auti 1. alie & aut coniun- it

m U rg, S D, E , We . .
c, Harcs uut digitate grete. aliæz ma ſii

mandita, perſonan ſtuper ſuſti⸗ np⸗
eranda eſt quc euenit, e
e ſtatuimus. Vt in vahe

222,

aut tſutura
co ſolatiõe, uel pro pinqui, uelamici, uel opes amiſ- ferp
ſe. In gratulatione, honores accepti. In gratiarum anin
. actione, beneficium collatum. Conatudeinde est lher
— ” uelime dieendo Tonficere. hid
Knm Is 5 2 V

Pnic,

9

„Co

tionen
kenc⸗
Auno⸗

l

vyrt in conſolatione, uidemus hũc

ut aliquid eius cui

DE INVENT. LIB. II. 209

ĩactura dolere: hec quidem res eſt. Perſonæ dein·

—

. de ſunt, hic no is,:nos buic amici:quo fit, ut offenda

mlir iiss dolore. Conmatus ergo ſequitur, quo da-
musoperam, ne huic doleat, idq; dicendo conſequi
laboramus. Ergo ſi conatum atq; rem coniungas,
quæ ſtionem habe bis. Ea esk, ſit ne huic dolendum
huius rei amiſſæ cauſa. Ingratulatione perſo=ð .
Wn vewm.. .
gratulamur, commodis aut di-
gnitati acceſſerit. Conatus autem, quoniam ob be .
neuolentiam fauemus rebus illius, ut oſtendamus
nos lætari. Quæſtio ergo erit, an illus præſenti co. ⸗
mado lætemur. In grakigri actione, pe ſonæ ſunt UUD
itidem amicæ Res eſt meriti uel munus ab eo, cui
aguntur gratiæ tributum. Conatus, ut grato ob icd
animo doceatur eſſe qui accepit. Quæſtio erit.
ſit ne hic illi huius meriti cauſq gratus- Agenda⸗ =
rum autem gratiaru, cum multa apud Ciceronem,
tum pulchrum mihi propriumq́; uidetur eſſe apud

N

Auſonium exemplum, in ea oratione, qua Gratia⸗
no ob conſulatum agit gratias. Sunt autem diligen

ter expẽdendæ perſonæ, ad quas habetur oratio.
Vt enim quandoq; certæ ſunt & ſingulares, ſicit
in his exemplis quæ propoſuimus: ita nonnunquã,
uel qui dicit, multorum ſuſtinet perſonam: ut qui —— -2

cIO RODOLPHI AGRJIC.
populi nomine cum Piicdpe uel magiſtratu agit,
uel cum multis unus agit, ut Ci o,; gui ſenatui⸗ A
gui P. Rom. gratias agit de redt. a⸗ Ariſtides, ⸗
qui Rhodo terræmotu ſubuerſa, ciues conſolatur. ,
Qui diligenter enim Pberſonam uel eius qui dicit,
uel cuius nomi & eius cui funt erba, 1
. per ſpexerit: ſiue ſi. nugu ſin he, lue Plices dein- W
. Ae rem cum perſona contulerit, & uiderit quid ea un
. — perſonæ interſit, uel qua parte contingat eam, fa- n
cile id quod diximus conatum ex plicabit. Vt qui in ii⸗
. mnuptijs dicit (humilibus enim oportet utamur exx Ml
= emplis (quoniam huiuſmodi rebus, quæ ad morem i
. magis quàm ad uſum ſpectãt, eò facilius erratun, Iet
qbuò habentur negligentius. Neceßitas perſpicax on
cxst eneq; ( quod dici ſolet) Loceda ES far 5. Quid Mn
petet is ergo qui dicit naptij 55 nupt ias Auæ fiut . T
conferat nubetibus, hocq; orat ione proſequi uelit: leli
Jquia ſunt eis expetendæ nuptiæ, quemadmodum (
W exhetnther in hortationem flectetur oratio, Mi
e zeſerilugeapeienda nutrie⸗ Ssin (cahe
Kircunſtantium nuptiæ cafenan Wun

tur, mhil e eos pertinebit, rX

conabiturq; oſtendere gaudendum ſeri

S e, & fiet quæſtio, ſit ne tam felici nubentium un

matrimonia gaudendum. Vnde est in bromptu ui⸗· o⸗
„ Aere, quomodo in cadem re, eodem in loco muta-
2 tis

—
ee
S=

= =

=

=
=—

— .
S==
= —
☛e =

Drä INVENT. LIB. II. 21
tis erſorgyarsptehi etiamndneionev:
Infunebri laudatio leroſq; uideas orationem
ad conſolationem = primum oratio ſ ,
la i propi nquis aber potest: contra uidétur aud
midglà ad alicnos, qui adſunt funeri, pertine-
re. Deinde intempeſtiuum uidetur, tam recentem
dolorem & in ipſo(ut Licitur) ictu uelle conſolan An
domalcere. A tẽtabimus ibi ſiccare Dalr
lachrymas: aut K qußs tum cõſolationis esᷣ capax, — .
is cãſolatio . no eget. Mihi uidetur ga res quæ in

manibu⸗ rs eſt Atis uiri, x Giu ad bre .
Gſtendendi id he merits tam laudato uiro hune — 8

honorem haberi. Fit tamen ut in fine ad cõſolatio-
uem aliquã reſpectet qui dicit, quemadmodi apud
Thucadidem Pericles, ci eos qui primi in eo bello 2 D e
ceciderãt landaret, in fne conſolationem ſabſet⸗.
Quod ꝗdem m a grauitate perſonæ Periclis, &tem
poris interuæiis quo primus doloris impetus de-
ferbuerat, haud erat alienu. Quinetiã cum mors
eorum qui laudabantur, ad exemplum pertineret
audientium, quæ ſtionem à laude ad hortationem

deflexit. taque gmnis uis ingeniumq; dicentis ed. D
tendit, ut bſtendat tam fortes uiros, qui tam cõſtan
ter pro tam inſigni patria ceciderunt, uiuis eſſe ſe .—
ſtandos. dede ge his 1. atis. Nec enim omnia excmpla - „: .

14 22 RODOLPHI AGRIc. 4
. ð .. 2 5
E complecti in animo eſt, nec poſſem. Sufficiet hoe
. bacto quærere uolentibus aperuiſſe uiam. 2
1 * S Apud Auſonium.) Extat hodiec; ea oratio, aut ſi epiſto⸗ C
. 1 lã dicere mauis, qua is gratias agit Romano principi Gra-
— tiano, pro demandato iibi conſulatu. Vt Cicero, qui S. P.
à QR. gratias de reditu ſuo agit.) Pulcherrimæ duæ hac de re
Ciceronis extant orationes, q uarum altera Senatui, altera
— Qniritibus gratias agit, quod ſe ab exllio reuocaſſent. Ari
r 1 ſtides, qui Rhodo terræmotu ſubuerſa ciues conſolatur.)

Hunc Ariſtidem rhetorem ac ſophiſtam fuiſſe tradunt Ari-

* anopolitanum, uſumq; eſſe præceptoribus, primuùm Polemo
me illo Laodicenſi Smirnæ, deinde Athenis Herode: qui e 1d
ipſi unà cum hoc dicendi arte clari fu erũt, circ a tempora im
⸗ peratorum M. Antonii & Commodi. Multa dicitur ſcripſiſſe ne
ſ. † Ariſtides, ſed quorum mihi nihil adhuc uidere contigit, præ .
8 . 4 ger duas orationes, quarum alteri ταtοααοπÜιοντποπ änomen eſt,
— —. Alteri bν *ππ11ο6. Qua autem oratione conſolatus eſt gu
* — Rhodios, eam non madò ipſe non uidi, ſed ne apud alios ꝗ- in
2 e 14 . U dem quicquã de ea legiſſe memini. Neceſſitas perſpicax
eſt.) Quos enim premit neceſſitas, diligentes perſpicacesq ll⸗
“ æſſe ſolent parandis ijs, ꝗbus neceſſitati atch indi entiæ ſuæ
ſuccurrant. Vnde illud Virgilij: vi nn,gdr, n
Tum uariæ uenere artes, labor omnia uiucit Pn. . .
Improbus, & duris urgens in rebus egeſtas, g l, Eu g
Et apud Perſium: . 2 , BUle ſe
Quis expediuit pſittaco ſuum ρ Aa: K.
Coruos quis olim concauum ſalutare, 5 .
Picasq; docuit noſtra uerba conari? W ſ.
Ma giſter artis ingenijꝙ; largitor .
Venter, negatas artifex ſequi uoces. lli⸗
Nec docenda eſt fames.) Nemo inquit docendus eſt quan ſe
dQNo eſuariat: ſi quidem fames ipſa ſeſe in occulto eſſe non ſinit. ſ
unde & hodie in prouer bio eſt: Acutiſſimum gladium eſſe
famem, Et Græcus ſenarius:
“?V Auu& và dvdaρισ*αοατταιατ 6⅓⅞². to
. Et in ipſo, ut dicitur, ictu.) Statim poſtquã acceptus eſt do let
0 = Ior. Ductum à ſaucijs ſeu uulneratis. Aut lſi quis tum con
„ R (olationis eſt capax, is cẽſolatione noneget.) Simulat enim
. = dolorem cum re uera non doleat, Quod qui faciũt, ad tumu

DE INVENT. LIB. II. elz
o ium nauercx flere dicuntur. Apud Thucydidẽ Pericles.)
Fxtat hæc Periclis oratio apud Thucydidem belli Pelopo-
neſiaci lih. 2. Porro hic eſt Pericles ille Athenienſis, de cuius
eloquentia tam multa paſſim apud autores leguntur qui ful
gere, tonare, ac permiſcere Græciam dictus eet.
“ QvVOMODO VNA Q- AE-
8 ſtio in multas diducitur quæ ſtiones.
Caput FlIII⸗
Vemadmodum Autem ſicuti mod oflendi-
ſ mus) quæ lio nandoque latet, & ratione —
quadam cruẽda et: ſic alius et labor, propoſitam
uuonm quæ ſtionem in multas quæſtiones (quas inta ..
inr ? plerunq; complect itur) diducere. Perſæpe enim
nt ſ. bierunc P ur) did ere erſeepe

ui quæ ſtio quæ in ſpeciem ſimplex est, ilt alq; eſfectu .
UEmultas dilebitur aueſilane duomodoſee di
cemus. Diuiditun igitur quæſtio in plures quæ ſtio
nes, quæ uel trabuntur ex uer bis quæ poſita ſunt
iiin qu æ ſtione ruelex eis, quæ lerb is coõtinéntur. Ex
veer bis, ut qui quæ rit (ut note ſumamus e xemꝰ
plum) an Cato recte fradiderit Martiam Horten:
ſio. Quæſtio eſt, ex tribus quæſtionum generibus
iüillis, quæ prima poſuimus, ſecudi generis, id est, in
c ſit illud. Præcedat ergo oportet, an eſtquæſtio:.

, N.
ℳ.
4

Agquam per omnia uerba propoſitæ quæſtionis duce
re poſſumus, hoc pacto, an fuerit Cato, an fuerit
6 Hortenſius, an fuerit Martia, an ſit etiam rectum.
Nanq; non deſuerunt philoſophi, qui nihil neq; re.

* = A: 7
Kfoinsl f. g wr— iW-

*
ecos war,er, e, .

24 RODOLPHI AGRIc.

an uerbo autem tradiderit, nõ est quod ſormetur for
taß ue ſtio an est qu Aui⸗ eſt uerbum, quod quidem
ſemper oligeili/ pr?dicatum ect: de quocunq;
autem dicetur, ſemper faciet quæ ſtionem, an hoc
ſit illud. Neq; tamen credat quiſquam per ocs has
eundum eſſe quæ ſtiones. Sed ꝗdmonemus in præ-

rum habeat aliquid quad ſit propoſito noſtro
e E. ueniens. Quemadmodum enim Bs cſtione,
S a quæ diximus, inquirere iniptun te ſuperua
SH, —

(cuuuum: ita est alias dare quæſliones in quibus plu-
rimum loci ſibi uendicẽt. Vt 6 quæratur, uicerit ne

Amaxones Hercules: brimum quæras, an fucrint
Amaxones, an fuerit Hercules. Sic etiã, an pugnẽt

cum gruibus Pygmæi: nõ abſurdũ erit primu quæ-
er r rere, ſint ne Pygmæi. Vbi ergo quæ ſtionem an

2 72 ent explicuerimus proximii est, ut partes quæ ſtio
utis propoſitæ coniungamus. Primu est ergo, an Ca

to tradiderit Martiam. Deinde an Hortenſio tradi
derit eam. Poſtremum id quod ſumma quæ ſtionis
complectitur, an recte tradiderit. Heæ quæ ſtiones

. ergo hactenus omnes poſitæ ſunt in uerbis.

H n, D rr, Quk continentur autem in uerbis, duplicis fe-
7

Wa e c, ERä neg. praulum eſſe per ſe, dicerent in rebus. De

ſentia, ꝗ ITmultæ exun iet elici quæ ſliones. IuA⸗
dicij autem eſt uidere, deinde gue reſtioran illa

2 , . 7 .
, vi re ſnt generis. Quædam enim neceſſariò cõtinen

i.
te
gun
ſotin
Ghe
N
ge
,ge

e

—

DE INV SGT. T. T. . 21,
tur in uerbis, quemadmodum genus ſpecie contine . .

tur:aut alio qui quæ certum, definitumq;; est meſſe
uerbis. Alia continentur uelut ex conditione quu 2

dam e& non neceſſari?s. Ea cuiuſmodi ſint, fſacdd?
lius exempla oſtõderiat. Catonis ergo nomine (quo
niã nihil aliud est Cato, quàm hic bomo) uelut ge 5
nus homo continetur. Tradendi uerò uerbum, tria —
neceſſariò complectitur. Quiſ uls tradt tradit enim ali .
quid, babeat primum oportet, dede dimittat, te ς —
conferat alteri. AIn Martia (quoniam id nomen iſto an, 2 epe.
loco pro hac ſin⸗ gulari i Axore ponimus) uxor in cö Ja
äss inteligitue n Hortenſi o, quemadmodum i 4 7*“ =
Catone, hominem accipimus. In recte nomine, ʒJia —
generaliter ponitur, non ent quod aliud in eo quæ
ramus. Verùm quia aduerbium est, & ad traden-

di uerbum ponitur, uidetur poſſe ferri ad ea, quæ

uerbo illo clauduntur: Vt an recte habuerit, recte
dimiſerit, recte alteri cõceſſerit. Erit igitur prima
quæſtio ex generalibus oĩ bus, hoc pacto:An quiſ
quam recte tradiderit uxorem ſuam alteri. In qua
cõtinentur adhuc, an quiſquam habuerit uxorem,
an habuerit recte, an eniſerte, i recte ainiſert⸗

tius 1us generaliß gueſlionn eſt/ ſummtua. Hinc baulatim

pro generibis us ſpecies ſubijcimus, proq; 0 quod r, prg: .

Ee quiſquam) diximus, dicimus iam att Cato. ite- . .
, rumi;

, We Ne⸗

26 RODOLPHI AGRIC.
rumq; omnia de illo, quemadmodũu de genere quæ-
rimus. Vt ſit, an Cato habuerit uxorẽ, an Cato ha-
buerit recte, reliquasq; in hic modum, quæ ſequun
tur. Deinde pro uxor, hanc uxorem, id esſt, Mar-
tiam ponimus, ſimilisq́; rurſus fit ordo, an Cato ha-
buerit Martiam, an recte eam habuerit, an dimiſe
rit eam, e odem ſanè ordine, quo prius. Poſtremò,
pro eo quod ultimo loco poſitum erat, an alteri ho
mini, ponimus Hortenſiu: ſitq́; quæ ſtio, an Cato tra
diderit Martiam Hortenſio. Vltima hinc ſequitur
ea, quæ primum propoſita est, an recte Cato tradi
erit Martiam Hortenſio. Quæ ſtiones ergo quæ

— in uerbis nece ſario clauduntur, in hunc fere inue

iuntur modum. At quæ conditione quadam in

LLeerbis latent, eæ ſunt, quæ fiunt de his quæ propo

„ „

est, iéo p diximus, de flectunt eô, ut fiat àρ
YIYyYye, id est, controuerſia. Si quis enim Catonem acci
4 ð Ir⸗ * .* 2 5
atin, ,, ApPiat, ut ſi t hic homo, neq; ferat aliò mentem, nihil

.
„

AAAie an generalem faciamus quæſtionem, an quiſ-

ðð Crwrdeg . geP/,
ei guam recte tradiderit. Cum circundamus aut Ca-

toni ea, quæ dicuntur de illo: talemq́; efſingimus

iſe, id eſt, nõ ſolum hunc aliquem hominem, quod

‚].—eceſario ſuit: ſed ciuem Romanum & ſenatorij

0

,

ℳ
nel
M⸗

e⸗
En
K

—

.

DE INVENT. LIB. II. 217
ordinis, & Stoicæ ſectæ philoſophum, ſpect atæ ſe-
ueritatis, quæq; reliqua eſſe in Catone in conſeſſa
est: quot ſunt illa, quæ tribuuntur hoc modo Cato
ni, tot poſſunt fieri quæſtiones: ut, an ciuis Roma-
nus recte habeat uxorem, recte dimittat, recte tra
dat alteri. An ſi ſenatorij ſit ordinis, hec cadem re
Cte faciat. An ſi Philoſophus, an ſ Loicæ ſecte:
perq; reliqua, quæ non neceſſariò fünt in Caͤtone,

ducuntur quæ ſtiones eo ordine, quo propoſuimus, ₰☚ „

cum cas, Juæ neceſſariò inſunt uerbis paulo ante

ordinarémus. Deinde in uerbo tradiderit inſunt,
quam ob cauſam tradiderit, quomodo, quo tempo
re, quo loco, quæq; alia in ipſo tradendi actu pote
runt per conditionem aſſumi. Post hæc ex Mar-

tiæ perſona quæritur, an debuerit nobilem mulie-
rem habere, dimittere, tradere alteri:an opulentz,

an uitæ genere concordem, an pudicitia conſpicu-
am, an trium ex ipſo liberorum matrem. Tum de-
mum ex Hortenſio quæ rimus itidem, quæ inſunt il

li: an recte tradiderit nobiliori, liberius uiuenti·
conſuliri, opibus, gratia, ſacundia claro. Btuk
ſemel dicamus, omnia argumenta quæ primùm ex
re ducuntur, ſi dubia adhuc probandaq; ſunt, in
quæ ſtionem uertuntur. Si dicas enim, philoſophus

non recte dimittit uxorem, non ergo Cato recte di
miſit uxorem: argumentum est quod dicitur, phi-
loſo

* 2
=
S

— rrt es e . TLes g 2100 crata
rer, e renen S 2. za dan

I ronorsif. AGRIc: S
loſophum nõ recte dimittere uxorem. Quod ſii 1am
in dubium uocetur, quemadmodum poteſt id copio ſun
ſe longaq; oratione diſputari, an philoſophus redte

dimittat uxorem, quæ ſtio erit, primæ ſubſeruiens Al
otmne⸗ 9 quæ ſtioni. Hinc te,us non e dem quæſtiones orinn“
. Se⸗ 72 ſen „1 . = ſed broin S
u r d SZSä 24 3 de ut hæc uel: Mäban 4 e Plii habuerit paucioraue
Sr I E rmamenla ei eius quo etuploo, Fes eliamn naſcen Ko
. — tur pauciorésue quæſtiones. Quod in hac contro: N
aid auerſia e haud difficile erit uider?. Ale xIder i , ſe dee

S n.
. . . 24 ſis E 5 Thebe Teatd drorerzerer⸗ uſt us Cömmilitio, ſ
1e, e e tabulas inuentas dono dedit, quibus continebatur, d
2 — rFbeſſalos centum talenta mutuo à Thebanis acte i⸗
22 . i u. piſſe. Reſtitutis poſtea à Caandro Lhebis, I The- I
nmy, D We, bani Theſſalos 4puckuphictvà Ceëuntum talen vo⸗
23 isn 8s. ta repoſcũticfuæ ſtib ect; an debeat Thebanis Theſ- 4
ſ.li centum talenta. Ex Theſſalorun parte, i ſi uile cxe
. W S mn quid ſit, quo ſe defendunt, aperta erit quæ-⸗ er
ſtio. Negant d. debere E⸗ atquf accepiſſe eos & uon ſores
reddidiſſe Zärtiim er Wid Adichnt Dono c ſ
ſe accepiſſe ab Alexãdro. Quæ ſtio igitur erit, an unn
Alexander Theſſalis donauerit: centum talenta le 6
bita Thebanis: quod eu m nkohen fuerit, nihil ha- lete

xr = bebunt Theſſali, que quod liis ex ſua parte dicãt. ..

.

r encerE „Reliqua enm omnia, que cung; diſputabuntur, ab xt
echiifui lerenan potue e
rit

, epr r aduerſ. ario Botius, us

e er, mn

D a r- = 3 ðð èòèͤ
Per Les, &

DE INV NT. LIH. I. ig
4ℳ% rit Alexandere lare us oralem,
⸗ E dis ueure inarbitri Ador, it. Pri
kNe mi ergo quæretur, a dederil. Et . Iuia tabulas de-
u . dit, an idem ualeat tabulas dare, quod debitum:
gque quidem quæſtio ex Theſſalorum defen ſione

4(ut diximus) naſcitur. Deinde an lure dede erit, quæ ”cB
D boteſt ber generales quæſtiones diuidi, an quiſqu?ö ⸗ 2
iure poßit auferre rem alienam, an donare alteri:

an Alexander, dn à Thebanis, in Theſſalis donaꝰ .
Fre. dequitur hinc alia quæ ſtio ex conditione propo r= r
ſita, quæ 2 Tſamilur eX reſtitutlons: an ſit perinde ha ur,
bengda reſtitutio, ar ſini i nihil eſſet acti omnibus his,
quæ præceſſerunt bam. . Videmius hic nihil babere —
NTheſalos, quod tanquam proprium dicãt, quodcæ-
robur ſit cauſæ ſuæ, niſi id quod mitio dixi, quoòd
Alexanderdonauerit: reliquæ omnes quæſtiones
iIevx contradictione Thebanorum oriuntur. Comma 1 =
niter tamen utri berttdicur ae g ſunt. Neq; enim a a, te,
.% botest quiſquam ſa 5 Conſtanter ul bonfrmaſſe. .2. T

niſi quæ dicuntur ab aduerſario,; diligente le e ⸗ahegc,
tauerit. Sunt autem aliæ ef ſtiones alijs ſc Se S S
rees; & quæ in plures ſpargi Juæſtiones poſiec. r⸗
Aliæ tenuiores ſunt, & minus (ut ita dicam) ſinu-

5
M

oſc. Magni autem est, acrisq́; in primis iudicij, 5
5 dere quas ex primis quæ ſtionibus deduct as diſpaoa-
tandas accipiamus. Pleræq; eiuſ modi ſumt, ut nihil .

20 RODOLPHI AGRIC.

aut minimum ſummæ rerum afferant, excquié; éas
faſtidium poti am ſide Ali. ſ
ſunt, quæ totln propé euentum mtra ſe uictorie

continent Circà quas diligentißimus incumbit diſ-
ſrenti labor Cicero in quinq; Tuſculanarum di- ſi
Butationum libris, cum ſolum ( uantum mihi ui-
3 3 getur)id efficere uoluiſſet, 01 m ad bene beate; f
ins dum ſufficere uirtutem: uidebat plurimum dd mh
. . „ id docendum adiumenti ſibi collaturum, ſi docuiſ- 1
e

ſet animorum immortalit ey. nia tamen id dif
. . MA 1* M r . . 18,
ficile probatu uidebat, ſubiecit i, ingenioſißi- nint
mus in locum eius id, quod proximi erat, nihil ma ſee

— i eſſe in morte: ex quo uelut excurſu quodam delax oße
tus es eò, ut tentaret efficere, quod præcipue cupi to⸗
evbhbat, nõo interire animos. Qod iam ſt agpe⸗ iᷣ
obtinere,ne ihil lamen egiſſet, id peruincebat uti? o
que, malum non eſſe mori. Hinc iam tribus ſequ? n
ttbus libris ſubdidit, non gadere dolorem in ſapien t
tem, non zgbitudinem, non pertiun Ationem. Quæ« (n
LcLctu probata ſunt, quis non uidet facilimum per- iiet
ma nere ad probandum, ſi mors non eſt mala, ſi re- icn
lliqua quæ mala putantur, non cadunt in ſapiente, E
i cui hæc mala non ſunt, uirtutem ſummum eſſe Ge
bonum'! Sic ſi quis quæral, an man?s noltnis mnd Sr, nti

1„. .. 1. 5„ aee.
= Zen leſti apparitionibus, poßint carmin Eil⸗ coërceri. ſe⸗
,—— Brimum utig fuiſſet in hac quæſtione ereutlen⸗ i

.

Dy- INVENT. LIB. I. 22?ê1
dum priſcæ philoſophiæ, quod totius diſputationis
difficilimi fuiſſet, an ſint ulli manes? at nobis reli- r e
gio hãc quæ ſtionẽ ſuperuacuã fecit, quãdo fide eer
tu ext, animas non interire. Deinde est id, quod no

bis nũc est primi, atappartãt. Nam & hoc multi

nõ putaubrut, ſed uanã ex noſtra cogitatione uel

metu imaginẽ, ſimulachruq; capere. Post hæc, an
noctu poſſunt apparere, cũ etiã ea, quæ natura cõ

poßint eſſe moleſti. Videtur enim ſi ꝗd noxiũ habu
erint in natura, id é corporibus fuiſſe,

—α1

iſſe ci corporibus. Hinc iam ſegtur, an poſsint ulla
ope humana coërceri, an poſßint quicꝗᷓ carmina, an
poßint eos coërcere carmina. Hæ alit quæ ſtiones
oẽs, in ipſis primæ quæſtionis ſunt poſitæ uerbis:

quod ipſa res indicat, At in priore Cicerõis quæſti
one, quatuor illæ quatuor librorũ quæſtiones inclus

dutur in uno eo uerboc(ſolã) in quæſtione poſito. s

enim ſolã uirtutẽ ſufficere ad beate uiuenduũ docen

d est, prius oſtèdatur oportet, mortẽ malii nõ eſſe.
Si enim ca mala ſit, opus erit ad beata uitã immor-
talitate. Deinde, dolor ſi malus est, cadatq́; in ſabi

entẽ, deerit rurſus aligd uoto ipſius. Cicero igitur
conatus eſt docere, nõ cadere eu in ſapientẽ, quod

ut ſplendidius erat, ita impetrabilius ſortè fuiſſet,
propiusq́; fidẽ, nõ eſſe malu dolorẽ: ægritudinem *Accuſatiui
H .XX autem iſti abſoluti

idiq; depoſia

è S
8 * .-

Eunt: itaque
uertendos
appa ret in
nolatinos.

222 RODOLPHI AGRIC
aũt & perturbationẽ, ſi nõ ueniũt in ſapientẽ, ni-
hil oĩm extra ſe expetendi eſſe ſapienti, propter
quæ iſta ſuſcipiũtur, oſtendũt. Ergo nudus iã ſapi

ens, nudæ relinquetur uirtuti. Sed de quæſtiõe quo

— —

tuplex ſit, & quõ ſtatus quæſtionũ, quõ etiã non-
—

ipſa quæſtio inuenienda ſit, & una imn plures
quæ ſtiões, hoc pacto nobis ſit explicatũ.

“ Scholia in caput 14.

propoſitã iam ꝗſtionem.) Rodolphus in cõmentario ꝓ-
Iogi declamationũ Senecæ hũc locum pulchre exemplis illiu

2— .⸗ –

ſirat. Faciũt etiã huc ꝗᷓ unt apud Eraſmũ poſteriore cõmenta
rio de Copia. Qigtrahunf uel ex uerbis.) Ex uerbis ꝗſtio

nes ducunt, qties uerba ipſa ꝗſtionis principalis, uel ſeor-

ſum ſingula inſpicimus, uel qdam eom cũ quihuſdã conferi

mus. Côtineri uerbis dicuni illa, ꝗᷓ cũ rebus eis, ꝗᷓ uerbis ſi-
Enifi cant᷑, certo dam nexu cohærent. An Cato recte tra-

diderit Martiã Hortẽſio.) Huius facti mentionẽ fecimus ca.

2

nuius li. 8. Nãq; nõ defuerũt Philoſophi, & c.) Ab hac ſentẽ
tia nõ ita multã abhorrẽt, qᷓ in Smpoſio Platonis dicit Pau

ſanias. Cuius uerbaAulus Gellius hũc in modũ Latina fecit:

Omne, inqt, oĩ no factũ lic ſeſe hahet. Neq; turpè eſt quãtum

in eo eſt, neq; honeſtũ: uelut eſt, quas nũc facimus iplſi res, bi

bere, cãtare, diſſerere. Nihil nãq; hop ipſum ex ſeſe hone-
ſtã eſt, qu ale cũ fieret modò factũ eſt, tale extitit. Si recte, ho
neſteq; factũ eſt, tum honeſtum t: ſin parũ recte, turpe fit. Sic
amare, ſic amor nõ honeſtus oĩs, neq; oĩs laude dignus: ſed
ꝗ facit, nos ut honeſte amemus. Vicerit ne Amazones Her
cules.) luſtinus lib. 2. & Herodotus lib. 4. Strabo lib. It. inter
fabulas refert, quæ de Amazonibus dicunt. Nomẽ habẽt à

priuatiua particula æ & ααε⁵„ mamillä ligni ficat: eò qd

mamillã dextrã inde à puericia uſq; a duſtã haberent: ꝗᷓ ſi qñ
poſcerer᷑ uſus, expeditius eo brachio uterent᷑. Qux loca te-
aiuerint, nõ uſquequaq; inter autores cõuenit, neq; in eiuſdẽ

ſemp locis mãſere. Aiùt fuiſſe genus muliene, quæ ſine uiris

atq; adeo in contemptũ quenda uirone, ꝑ ſe Rempub. admi-
niſtrarint, hella geſſerint, aliis etiã imperarint. Hane reginã
quandã, inter cæteros labores ſuos feri uiciſſe Hercules,

balteumq ei ablatũ Euryſtheo tradidiſſe. An pugnẽt cum

Iri

con
rige⸗

mae

ſduerl
um

iilatan

ſasli
acid
A
ſeſſtu
ſolin
iple
Ee.
line
uiu
1a
N7
que
puta
prim
Anm
bus
Gulun
ſopho
A⸗

lumne

kuer.

ſedea

æ

a
Mort
nor⸗
ere
cen⸗

.
.
. -=

z 5 .

4

DE INVBENT. LIB. II. 225
gfuibus Pygmæxi.) Plinius lib. v. cap. II. Super hos inquit, ex
trema in parte montium Spithamæi Pygmæi narrantur, ter
mnas ſpithamas longitudine, hoc eſt, ternos dodrantes nõ ex
cedentes:ſalubri cœlo, ſemperq; uernante, montibus ab Agꝗ
lone oppoſitis, quos à gruibus infeſtari, Homerus quoq; ꝓ
didit. Fama eſt inſidentes arietum, ca prarumq; dorſis arma.
tis ſagittis, ueris tempore uniuerſo agmine ad mare deſcen
dere, & oua pullosq́; earum alitum conſumere, ternis eam
expeditionem menſibus confici, alit er futuris gregibus non
non reſiſti, caſas eorum luto pennisq; & ouorum putamini
bus conſtrui. Ariſto teles in cauernis uiuere Pygmæos tra-
dit. Vide Homerum IM¼Ü.2.. in principio. 10d propoſi-
tum antea, id eſt theſim diximus.) Lege cap. 8. Alexander
ſu buerſis Thebis.) Samptum exemplum ex y. lib. Inſtitutio
num Fabij. Tractat idem Eraſmus in Copia, decima ratione
dilatandi, & in Pandectas ſeribens Budæus. Item Trapezun
tius lib. Rhetoricorum 3. A Caſſandro.) Hic unus fuit ex
ducibus Alexandri, qui illo mortuo Thebas reſtituit.
Apud Amphyctionas.) Amphyctiones, inquit Budæus, cc
ſeſſus quidam fuit Græcus, apud Thermopylas conuenire
ſolitus: ab Amphictyone Deucaleonis filio ſic dictus, qui &
ipſe populos cum regnaret, ad conuentus cõuocaſſe dicitur
&c. Lege Budæi annotationes in pandedctas, Et Eraſmi Chi-
liadas: Amphyctionum conſeſſus. Solam ad bene beatedd
uiuendum ſufficere uirtutem.) Hoc docet Cicero Tuſcula-
na quinta. Nihil mali eſſe in morte.) Id prima Tuſcula-⸗
na uarijs argumẽtis oſtenditur. Hinc iam tribus libris ſe
quentibus.) Id eſt, Tuſculana ſecunda, tertia, quarta, Diſ-
putationem.) Cicero lib.5. epiſtolarum ad Atticum: Quod
prima diſputatio Tuſculana te confirmat, ſane gaudeo.
An manes noctarnis moleſti apparitionibus poſſint carmini
bus coë̈rcexi.) De hac manium apparitione nouum eſt mira
culum in epiſtola quadam Plinij lib. 3. de Athenodoro philo
ſopho. Vide Auguſtinum lib. 9. cap. II. & Iuuenalem Satyra 2.
*Quzæ autem & quantæ lint uires carminum ſeu incantatio⸗-
num, expli cat in pharmaceutria Virgilius. Et apud Plinium
de uer bis & incantamentis carminum caput eſt lib. 28.
,Sed de quæſtione quotuplex ſit.) Epilogus eſt eoum qug
de quæſtione dixit. Quæ quoniam multa ſunt, & diffuſe tra
ctata, age nos quoq; uelut enumeratione quadam omnia in
memoriam reuocemus. Quæſtio eſt cum interrogatione
elata oratio, ad quam ita eſſe aut non eſſe reſponderi queat.
Ea quomodo ex ſentẽtia Rodolphi diuidatur, ſubiecta in
dicat deſcriptio.
G X 2 Qux-

.

Quaſtio-

nũ diuerſi

tas ſumiĩ*
srifariam

22r4 KODOLPHI AGRIcC.

( Aut enim quærimus an ſit res

Vnũ ſimplex Aut num noc ſit illud.
quod ex ſim
plici pronun Aut eſt fl⸗
ciato naſcit. * Aut quõ hoc ſii ¶nitio.
ſuntq tres ei illud, ꝗd eſt rur Aut gen⸗
us differẽtię. ium ꝗᷓ druplex. nus.

ex par- nam id quod Aut pro-⸗
te ipſa-⸗ prædicatur prium.
rũ rerũ . Aut acci-
Atque dens.
ita duo
earum Copulatũ, ut uoluat ne cœlõ
ſunt ge & terra quieſcat.
nexa. Compoſitum,
quod eſt du-
plex. Diſiundum, Sit ne aut dies

“ aut nox.

Aliæ prædicatiuæ dicuntur,

ut ſit ne homo bipes.
Prior, qua 2
ð G quæſtionum
Deinde 1 Alięconditionales, an ſi quis
ex mô ꝗᷓ currit, is & moustur,
rEdi. At-
q; hĩc du Aliæ puræ funt, ut an ſit ani-⸗
plex Ori ma immortalis.
tur di-

uerſitas, „ Altera, qua

quęſtionum. 3 Aliæ modales, in quibus ali-
. quis horũ quatuor ineſt mo⸗
dorum, poſſibile, cõtingens;
impoſſibile, neceſſarium.

„ Poſtrem ‚pro diuerſitate artium ad quas pertinent, quo-
modo tanta quæſtionum diuexſitas ſit oporttct,cduani ipſa⸗

rum eſt artium.
lIam

ltte

ſ⸗

DE INVENT. LIB. II. 225

lam quiſquis ſcribit aut dicit, quæſtionẽ aliquã tractat-

Ea in altercationibus tum apparet, cum quod alter af-
Armat, id alter negat.
In cæteris orationibus inueniri ſic poteſt, ſi perſonam,
xem, & conatum inuigem comparemus:
Præterea quæſtiones eæ, in quas prima qu æſtio diduci
eur, partim in uerbis ipſis poſitæ ſunt, partim in ijs quæ uer-=
bis continentur. Verbi cauſa: Z
Prima quæſtio eſt. ””
An recte Cato Martiam Hortenſio tradiderit.
Quæſtiones incluſæ in uerbiis.
An fuerit Cato, an Martia, an Hortenſius, an ſit aliquid
rectum, an Cato Martiã tradiderit, an tra diderit eam Hor-
tenſio, an recte Cato Martiam Hortenſio tradiderit.
Quſtiones incluſæ ijs, quæ uerhis continentur. An ho-⸗
mo quiſquam uxorem habuerit, an recte habuerit, an dimi-

feerit, an recte dimiſerit: an tradiderit alteri, an recte tradide⸗

rit. Deinde, ſum Cato uxorem habuerit, num recte habue-

rit: num dimiſerit, num recte dimiſerit: num tradiderit alte-

ri, nũ recte tradiderit. Hinc iam, eequid Cato habuerit Mar-
tiam, ecquid eam dimiſerit, ecquid eam tra diderit alteri,
ecquid Hortenſio: & unumquidq; iſtorum, recte an ſecus.
Inde iam poſtremo loco ſequuntur illa: An ciuis Roma-

nus, ſenator, philoſophus, & quidem Stoicus, homo ſeuerus?:

ha buerit, dimiſerit, tradiderit: & an recte habuerit, dimiſe-
rit, tra diderit: uxorem, atq; hãc quidem nobilem, luuenem,

pudicam, deniq; Martiam: homini alteri, nobiliori, liberali-

us uiuenti, conſulari, diuiti, gratioſo, eloqu entinidq; hoc tens
pore, hoc modo, propt er has cauſa s. Quæ tam late diduxit
Rodolphus, non quod omneis haſce quæſtiones explican-
das exiſtimet: ſed ut ex multis, ea quæ noſtro potiſſimum in

ſtituto commoda fore uideantur, eligamus. Atq; hactenns

de quæſtione.

ORATIONIS8S EXK VARIA
ſtruendi ratione diuiſio.
„ . Capat XV.
. 1 5, ℳ goren r äo,r erg
Roximum eſt, ut quia de materia dialect ices.
hoc eſt, quæ ſtione diximus, nucde inſtrumẽto
X 3 pſius

ae RODOLPHI AGRIC.

oratie⸗ Pe ereani nanip qul diß L idem cona- V
tur faceré de illo ſen
Orationis multæ poterant fieri diuiſi ones, no-⸗
bis duæ maxitne ſufficient: quarlim altera à ggn
ctura ip 4,, ſe
tur aute omnisoratio, aut ſi, ie, ut Lofli Dila n⸗ ,. In

ut ſit conciſ— 4.

erlitiq; propriam eam dialectices eſſe. Equidẽ cum
boßit utraq; orat ione, & cõciſa⸗ perpetua, pro
babiliter ornateq́; dici, utranq; etiam ad dialecti-
cum communiter & rhetora crediderim pertine-
re:cum antea rationem probabiliter diſſerendi, di
alect ico:ornaté, rhetori aßignauerim. Ergo &
in foro ingens etiam ſemper fuit oratoribus in al-
tercationibus labor: ſeu cum teſtem interrogarent,

ſeu cu ex perpetuæ dictionis decurſu in id ſunt de

lati, ut per ſingula argumenta premerent aduerſa-
rium, & uel illius ſ fletio confe ßionem exprime-

.,6 tilia-

re⸗ rent. Vnge caita⸗ adhuci keipe uſum à Quin

rum m adhioetliudationcn lhori liones
tamina Bc Zcnau cauerdale in —
Aillam explicitæ manui ſimilem dicebat. Et illã qui
õ dem perpetuam orationem, uocant, attribueruntq;
S eam rhetori: baſte uerò in n foro al altercat ionem, uolis

is
Mern
auit.
rſis
len
cireo
nu
in
in
inf
ort
Cor

=

eri

DE INVENT. LIB. II. 227
tiliano altercationes uidemus. Comici uerò &
Tragici poẽtæ, quod nemo negauerit, ciuili oratio
nis generi (ſi illud proprie rhetoricum eſſe uolu⸗-
mus ) magis ſunt uicini, ꝗᷓ ſcholaſtico philoſopho-

rum: ꝗ tamen ipſi, interciſa conſtant oratione. Con

tra quæcunq; fere Ariſtoteles, permult

alij pre
clari in philoſophia noĩs ſcripſerunt, p

petuo ora

tionis connexa ſunt textu. Sed &alius dia logo

eandem rem, alius unius tantli perſonæ oratiõe tra
ctauit. Vt de amicitia Cicero in Lelio perſonas al-

ternis dicentes induxit: Ariſtoteles in Ethicis ean

dem rem ſuis ipſe uerbis eſt executus. Hæc id-
circo dixi, ꝗa de oratione & partibus eius dictu-
rus ſum nõnulla, quæ ſolet etiã à rhetoribus expli
cari: ne quis ea ciũ legat, egreſſum me terminos in-
ſtituti mei credat. Ci enim ſit (quod ſæpe iam di
ximus) dialectices munus, accõmodatè ad fidẽ pro
cuiuſ. rei natura diſſerere: fatendum utiq; erit,
quomiã id oratione uelut inſtrumento fit, quacunq:
id oratione fieri poßit, eam dialectico inter artis
ſuæ inſtrumẽta eſſe numeranda. Neq; tamẽ ne
gauerim multuũ hæc duo orationi genera diſtare,
ci iſi⸗ int inſtäãtiora, magisꝗ; urgeat cõciſa, & pluriũ
utiq; fraudii: ſint capacia, earũ maximé, Juæ ad-
uerſario laqueis captioſarũ interrogat ioni u ſtruun
tur. Qud fit, ut perſæpe oratores in ppetuis actiöi
X 4 bus,

22 8 RODOLPHI AGRIC.
bus, ſi quando acrius premunt aduerſarium, imiten
tur altercantem, interrogètq́;, ecquid habeat quod
reſpondere uelit? ecquid poſiit iſtis contradicere?
Perpetua uerò dictio, tractu æ qualitateq́; ſua iudi
ci eſt aptior: ut qui non adeo quæ prorſus ſunt ue-
re lobus magis ſequatur ueriſimiliora di-
n: quiq; potius ex toto orationis complexu,
omniumq́; eorum quæ dicuntur comparatione, ac-
cipere malit, quod probet aut auerſetur aduerſari
us. Aduerſarius uerò nihil uellet prætermiſiſſe,
quod ipſum offendere poſſet: ſed potius ſtatim unũ
qvuidq́; apprehendere cupiet, ſingulisq́; inſiſtere,
neque quicquam è manibus niſi ui dicentis abre-
ptum dimittere. Est itaque(ut ſic dicam) in perpe-
tua orat ione ueritatis color plerunque ſpecioſior:
in alternatione diſquiſitio exactior. Qualeſcuq;
tamen ſunt orationum iſtæ differentiæ, quia utra-
que docemus, utraque intra dialectici ueniet tra-
ctatum.

Scholia in caput 15.

Struitur autem omnis orattio, aut ſic ut cõtinens ſit.) Fa

bius Quintilianus lib. 2. Itaque cum duo, inquit, ſint genera
orationis: altera perpetua quæ rhetorice dicitur: altera con -

ciſa, quæ dialectice: quas quidem Zeno adec coniunxit, ut
nanc compreſſæ in pugnum manus, illam explicitæ diceret
ſimilem: etiam diſputatrix uirtus erit: adeo de hac, quæ ſpeci
oſior atq; apertior tanto eſt, nihil dubitabitur. Et Cicero in
Oratore ad Brutum: Zeno quidem ille, inquit, à quo diſcipli
na Stoicorum eſt, manu demonſtrare ſolebat, quid inter has
artes intereſſet. Nam cum compreſſerat digitos, pu enumch
ð ðMU fece-

nl

mion
lutt
loch
losp
ſlot
nmi⸗
Pis,
nt
ſrum⸗
Ction
nttee
atic⸗
num!
famnh
conci
nerd
e0
t
bil
cut
bu
eſt
dit
Hun
time
lius

.

in

ae

DE INVENT. LIB. II. 229
fecerat, dialecticam aiebat eiuſmodi eſſe: cum aut em didu-
xerat & manum dilatauerat, palmæ illius ſimilem eloquen
tiam eſſe dicebat. Vide Senecã lib. I4. epiſtola 9o icem Quin.
tilianum lib. 2. Equidem cum poſſit utraq; oratione.) Pro⸗

pat rationibus aliquot, utrumq; orationis genus communi

ter & ad rhetorem & ad dialecticum pertinere. Quanquam
hic quoq; uerborum magis quàm rerum inter Rodolphum
& alios pugna eſt. Etenim Rodolphus de rhetorica & diale
dica loquitur, quatenus hæ communes quædam miniſtræ

ſunt artium omnium, ita ut ab rhetore ornatus peratur ſer-

monis, àQ dialectico probabilitas. Quo certe modo tam con-
ciſam quàm continentem ſeu perpetuam orationem, utric
harum artium communem eſſe oportet: cum utroq; genere
orationis, probabiliter ornateq; diſſeri poſſit. Qui diuerſam
ſunt ſecuti ſententiam, hi dialecticen ad ſcholaſtica illa um-
braticaq́; certamina coartarunt: & officio rhetoris, eos de-
mum fungi arbitrati ſunt, qui forẽ ſibus illis adtionibus ope
am ſuam addixiſſent. At enim nonne & in forum interim
conciſum illud orationis genus uenire poteſt? Poteſt quidẽ:
uerùm id rarius. Et qui hunc in modum diſcreuere res iſtas,
eos non tam quid fieri poſſit, qu àm quid plerunc fieri ſole-
at, tradere uoluiſſe apparet. Cum antea rationem proba-
biliter diſſerendi dialectico.) Id fecit libri huius capite ſe-
cundo. Ergo & in foro ingens etiam ſemper fuit oratori-
bus in altercationi bus labor.) De his altercationibus caput
eſt apud Fabium libro ſexto, capite tertio. Quod autem ad-
dit Rodolphus editas eſſe à Quintiliano altercationes in
hunc uſum, de ea re dice mus nonnihil libro tertio, capite de
cimoquinto. Cicero in Lælio.) In libro de amicitia, qui LCæ
lius inſcribitur.

ALTERA DIVISI,O ORA=
tionis, & quid ſit expoſitio, quid argu
mentatio. Cap. Kvv.

A Lteram orationis diuiſionem ab orationis
A effectu diximus aceipi. Is est, docere, quõad
eius fieri poterit. Qui docetur autem, aut paratus
est crederę, aut eſt orationis ui cogendus. Sic &
X § ora⸗

2130o RODOLPHI AGRIC. n
orat io, aut ſatis habet explicare rem, de qua di-
eit, cuiuſ modi ſi t, ſecura fidei opinionisq;; eius qui .
audit: aut talem eſſe beruincere et iã renitente au-⸗ eit
ditore conatur. Illud expoſitiõe fit, iſtud argumen ſue
tatione Omnis igitur oratio, & prorſus omne quic
quid dicitur, aut expoſitio erit, aut argumentatio. ne
re. B Expoſit ionem priore libro diximus eſſe orationẽ, hit
. gquæ ſolam dicentis mentem explicat, nullo quo fi⸗ en
„ .. ddes duditi fiat adhibito. Argumẽtationẽ uerò ora ie
tieonem, qua quis rei de qua dicit, fildem facere co Mi
natur. Iuter narrationem & expoſitionem, item aͤen
argumentationem & confirmationem, nulla ſane gun
est differentia. niſi quòd narrationem & confirma ani

tionem duas orationis partes facimus, quibus cer-⸗
tus est in cauſis locus: ex poſitio aĩt & argumentaza gi

tio, generalia ſunt noĩ a: & in proœmio ſæ pe expo ag
nimus, ſe pe argumẽtamur: & in narratiõe interin us
argumentamur, & in confirmatione exponimus, 4t
& in peroratiõe itidem utrunq; nonnunꝗᷓ facimus. ip
Itaq; ut ꝗᷓ minimũ confunderemus noĩa iſta cum ſeſ
illis, placuit hæc ſic potißimum noĩ are: quanꝗᷓ ſit rg
ea nonnunꝗ apud autores inuenire confuſa. Ex-
poſitio ergo(quemadmodum dicimus) est, quæ rem ſ
recenſet ſolum talem aliquam eſſe, uelut credenti i
. . auditori Argumentatio, quæ talem eſſe rem, rati- 0
one peruincefe nititur. Vt ſit expoſitio: Vrbs anti,ꝭꝰ M

DE INVENT. LIB. II. 2 517
qua fuit, Tyrij tenuere coloni, Carthago: quæq́; ſe 4

quuntur. Cauſas enim propter quas oderat Aeneã
Iuno, recenſet poëta. Easq́; ſi ſic accepiſſet, ut dubi
um faceret, an odiſſet Aeneam luno, harumq́; com
memoratione cauſarum uellet id docere: argumen-
tatio eſſet. Nuc quia odium Iunonis uelut certum

indubitatumq́; ſumitur, cui cauſæ ſubduntur, non

ut oſtendatur odiſſe Aeneam Iuno, quippe pro cer
to id eſt, quemadmodum diximus: ſed propter quas
odiũ ipſum prouenerit, expoſitio eſt. Quòd ſi iam
cõuertamus orationem, dicamusq́;, non dubium e&t
quin oderit Aeneam Iuno, quoniam Carthaginem
amabat, cui exitium ab Aeneæ poſteritat e uentu-⸗

rum erat, & quia contra Troianos ſteterat pro Ar

giuis ſuis in bello, & reliqua quæ poẽëta ſubdidit
argumentatio fiet. Vt obiter admoneamus, idem
quandoq; expoſitionem & argumentationem, ma

tata tantùm orationis forma fieri boſſe:cum poßit

idipſum, & cauſa rei eſſe, & ratio. Rationem in
præſentia dico, per quam res cognoſcitur: cauſam.
per quam eſt. Ergo ſi quis, cum uideat deficere lu-

nam, diſſeratq́; id euenire, quoniam terra interpo
ſita ſit inter ſolem & lunam, excludatq; radios ſo-
lis, ne mißi ad lunam, illuſtrare poſßint eam fulga-

re ſuo, cauſam dicit, expoſitioq́; erit. Si quis au-

tem cum uideat lunam deficiẽtem, probet terram
inter⸗

–—

252 RODOLPHI AGRIC.
niterpoſitam eſſe inter ſolem & lunam, quoniã ali
ter deficere luna non poßit: rationem tantum red-⸗
det. At ſi cras defectum ire lunam prædices, idq́;
oſtendas, quia doceas terram inter ſolem & lunam
interuenturam: idem iam, hoc est, interuentus ter-
rgæ inter ſolem & lunam, cauſa erit defectus lunæ,
quia per eam eueniet: & ratio quoq; fiet, quia per
eam euentura eſſe cognoſcetur. Argumentatio
alut est, quod paulo post ſubiecit poëta, Meéne ince
pto deſiſtere uictam: Nec boſſe lItalia Teucrorum
auertere regem? Et reliqua: noli enim ſunt loci. Nõ
dicit Iuno ſibi ipſi tanꝗᷓ credenti, nolle ſe deſiſtere
propoſito: ſed addita ratione, docet ipſa ſe, quare
indignum ſit ut deſi iſtat: hortaturq́;, ut in ſententia
permaneat. Huius aut admonendi uidetur, nonnun
Juam in expoſit ionem uenire argumẽtationem, &
ſoeopius in argumentationem expoſitionem uenire.

E aq ſi ber ſe Téciplantur, quici; poterit uocari id

ipſum, quod est. Argumentatio erit itaq;. Aſſenſe-

Ve o & quæ ſibi quiſq; timebat. Vnius in miſeri
cenxitium conuerſa tulere. Quò magis enim botuiſ-
ſet brobare, 6 oͤmnes aſſenſiſſe, quam quòd gaude-

bant ſecuritate ſua? Ita apud Ciceronem pro Milo

ne: Seruos ex Appennino deduxerat, quos uideba-

tis: rei euim erat minim obſcura. Et baulo post ite
rum: Quen uocem eius ad hunc M. Catofrin ſta⸗

“ tints

DE INVENT. LIB. II. 235

tim Fauonius detulit. Et iterum: Vt ante ſuum ſun

dum (quod re intellectum ext) Miloni inſidias col-
locaret: quæ omnes argumentationes ſunt breues
quidem, ſed argumentationes tamen. Contra inter

argumentandim expoſi tio eſt. Vt pro lege Mani-
lia, rerum à Lucullo cõtra Mithridatem geſtarum.

Item pro Murena explicatio mſtitutorum philoſo
phiæ Stoicæ, quam Cato ſectabatur. Et pro eodẽ,
uerba minæq L. Catilinæ, & in domeſtica concio-

ne, & in ſenatu iactata. Laudationes ſæpe ui-

tuperationesq́; tote propemodum ex poſitione cõ

ſtant. Quæ cauſa fuit nonnullis, ut crederent in eis

controuerſiam non eſſe. Veruùm quia & inter ex
ponendum argumentatio, & inter argumentan
dum expoſitio, utraqy fitalterias rei acceßio, trang
eunt in nomen quoq; illius, cuius ſubſtantiæ iungun
tur. Quanquam enim partem quampiam ex poſitio
nis interiecto nodulo aliquo argumentationis fir
memus, non tamen tunc circa id ſumma cõ ſiſtitinn.
ſtituti noſtri. Et expoſitiones quæ inter argumen
tandum fiunt, quanquam ſiut utiq; per ſe dcceptæ
expoſitiones, tamen quia argumentationum pars

ſunt, & illis confirmandis deſtinantur, argumenta

tiones uocantur. Nomina enim data rebus eſſe uo-

luit Anaxagoras, non ab eo quòd ſolum, ſed quòd
maxime eſſent. egker 1 p = J

scho⸗

sz4 RODOLPHI AGRIC.
Scholia in caput 16.

Expoſitionem priore lib. diximus eſſe orationem) Li⸗
pri I. cap. item I. Inter narrationem & expoſitionem, argu
mentationem item & confirmationem.) His ad plenum in-
telligendis multum momẽti attulerit lectum huius libri ca
put 17. Vrbs antiqua fuit.) Primo Aeneidos. Locus notior,
a g aſſcribi debeat. Cũ idipſum poſſit eſſe & cauſa rei &
ratio.) Cauſam nũc dicit, ꝑ quã res habet utſit: rationẽ, ꝑꝗᷓᷣ
res haber ut cognoſcat᷑. Ergo res eadẽ, inꝗt, & cauſa eſſe põt
& ratio: cauſa, quatenus ꝑ ipſam res eſt: ratio, quatenus pex
ipſam cognoſcitur. Exẽpla ꝗᷓ addit, ſatis dilucida ſunt: modò

ne ignoremus, de fectum ſiue ecclipſim Iunæ prouenire inde,

quod terra inter ſolem & lunam interpoſita, obſtat, quò mi
nus luna radijs ſolaribus illuſtretur. Mene incœpto deſi-
ſtere uictam?) Verba Iunonis primo Aeneidos, indignãtis ſe
tot annos contra Aeneam fruſtra bella geſſiſſe, animantisꝗe
ſe ipſam ne ab ineœpto deſiſtat. Locus eſt notus uel pueris;
quocirca nihil cauſæ erat, cur huc plura aſſcriberentur.
Nonnunquam in expoſitionem uenire argumentationẽ.)
Quintilianus lib. 4, Argamentabimur, inquit, in narratione
nunquam, argumentum ponemus aliquãdo. Each ſi per ſe
accipiantur, poterit quicq; uocari id ipſum quod eſt.) Quo-
ties argum entatio, inquit, uenit in expolitionem, tunc per ſe
quidem inſpecta poſſet ſuo nomine, hoc eſt, argu mentatio di
ci, ſed quia in eiuſmodi oratione expoſitio dñatur, hinc eſt,

uti tota expoſitionis nomen recipiat. Idem fit, quoties expo

ſitio in cidit in argu mentationem. Aſſenſere oẽs, & quæ ſi
bi quiſq; timebat & c.) Verba ſunt Sinonis 2. Aeneid. quone
mentio ſiet & capite ſequenti. Vt pro lege Manilia, rerum
Lucullo geſtarum.) In ea oratione explicaturus Cicero,
quo modo magnum adhuc poſſet eſſe id bellum, quod cum
Mithridate gerebat populus. Romanus: initio Lucullũ lau-
dat, atq; res eius aduerius Mithridatem geſtas exponit. Lon
gum foret huc totu m locum aſſcribere, neq; ita multum mo
menti atrulerit ad eorum quæ ab Rodolpho dicuntur intel-
ſigentiam. Et pro eodem uerba minæc; L. Catilinæ.) Dixe
rat enim Catilina in domeſtica cõcione, miſerorum fidelem
deſenſorem inueniri non poſſe, nili eum qui ipſe miſer eſſet:
minime timidum & ualde calamitoſum eſſe oportere eum,
qui eſſet futurus dux & ſignifer calamitoſom. Dixerat idem
in ſenatu, duo corpora eſſe in republica, unum debile firmo
gapite alterum firmum ſine capite: huic cum ita de ſe meritũ
eſiet, caput ſe uiuo non defuturum & c. Nomina enim r
u5

lelu
ſhi

it
.

4

N⸗
n
tl⸗
ic
lot,

8

UeH
Chet
eſe
unt
ged
g⸗

14
0,

.

I

DE INVENT. LIB. II. 235
bus data uoluit Anaxagoras.) Philoſophus hic fuit Aſiati-
Eus. Claruit Athenis eodem tẽpore, quo Perſarum rex Xex
xes. Cum poſt annos complures ex Græcia in patriam eſſet
reuerſus, uideretq; deſertas poſſeſſiones ſuas: Non eſſem, in
quit, ſaluus ego, niſi iſtæ periſſent. Et qui annunciarat mor-
tem filij. Nihil noui nuncias, inquit, ſcieham enim me genu-
iſſe mortalem. Porro quod hic de eo dicit Rodolphusid (6
xecte memini) tribuit ei in Phyſicis Ariſtoteles.,

QyAM MVLTIPLENX SIT
parandeæ fidei ratio. p⸗ rr
cap. XVII.
— à nos ſingulatim de utraq, brinunni, de ar⸗
giguenafo dicamus, quoniam ſunt in ea ro
ur Meruili, diſſerentis Expoſi. ttio enim inuenitl ut
ita dicam fidem, argumentatto facit eam. Si quil⸗
autẽ habet expoſitio, ſicut habet utiq; artis, i
dialectico præcipiendum ſit, id fere ex argumen-
tandi ratione deſcendit-. Cum petatur autem fues

argumentatione, dicẽdum uidetur in primis, fſidem

orationi dupliciter cãtingere, aa ſcilicet Crora

tione. Rebus contingit fides, quam is qui audit,

uelut tacita apud animũ ſuum argumentat ione col
ligit: &ρÿcx perſona eius qui dicit: quia uel is puta
tur, cui tutò poßit credi: uel ꝗfe us aliquis, ut be
neuolentia, ut ira, ut miſericordia, propenſiorẽ ſa⸗
cit animum audientis ad credendi Et ex reli uis,
ut ſunt einpus, lucus, res, & ipſius etiam qui aau-

dit pſæpe cupiditas, uel & gtas ktench⸗ animi, cuius

anila ftrt ita eſſe⸗ſ ſe

236 RODOLPHI AGRIC.
dicendi modus. Vnde & perſeæ pe dubitatio dices-
tis, noſtram opinionem confirmat, non quia id uer
6 be efficiant, ſed quia credendum uidetur maxime l
o err 7 ei, qui nihil = Contraq́; argumen M
.“ toſius s & & ſoli ici dice ti, minus ha habetur interimfi- ui
Aei. Putamus enim, non fuiſſe de ſide noſtra dubita
tag Mien lbi ipſe non haberet: & guia ſei- Mi

rret nõ dicere ſe uera, in cam perſuaſionem uenire, 20
— ut ne ueriſimilia quidem nobis putaret uiſum iri. Minn

☛½
W vnde ductum etiam in prouerbium est, neminem
1 ſan bredihlliter alijs mentiturum, niſi qui fuerit e
antea ſibi ment itus. Sinon ille Vergilianus, nihil ha o
bet in uerbis ſuis, qud fiden, faciat eis, quæ de caſu dei
un ſouruharien en equi confingit. Vnde ergo fi Oj
Qes illi uenit? Primùm credebatur auectos hoſtes: 1
7 uie imoto metu, libertas i iam Troianis „negligen⸗D
tius omnia & ſocurius audiendi, in, minusq; ſuſpecta D ber
Pll 2 uerba Sinonis accipiendi, ut A
Nelode elenen relictum Poſtibia, nõ z uideri ni
ĩgffenſum ſult inimiee icum Agd hæc ne e
ſens pr uiro or, Giaſi⸗ ericor lax pef = ni
ð Palameds Troianis vlyßis emaulatione & ltafe „ 4
4 S Alis bellis dcceptior. Vlyſſes contrà Troianis aſtu

„ daa e. a dolisch inuiſus. Troiani cupientes uera eſſe quæ di aii

ccbantur: & paratiores ad credendum, quia nul-

. . : Si, Uun ulthini elt gremunt Mnaco⸗ Præterea mn

rS. X g0 al-
Pa, ⸗e

. *

Fa ae

DE INVENT. 11. I. 237

„palladii à Sræciz Troia furto ablatum. Equus »
e animal Pium bellis, & deæpræ, idi bellorum ſa-
n cerum. Poſt Laocoon à draconibus peremptus, qui
equum uiolauerat. Quia narrantur omnid co 4 conſen

. tanea iſtis, quanquam nihil ſit in oratione, quo ue⸗ . S S, D , 7
ra quæ dicuntur probentur: ipſe tamen collectione E. 5 DE
4 collationeq; re rer auditor, & earum inter ſe 0 *½ r. :.
gis & coòngruentid, ſic eſſe ſibi perſuadet. Ergo
credumnturalia, quia uera eſſe certum est, quale 1
1 quod primum narratur de Palamede: H
belelal. proditione Pelaſæl l emn rrr,n
riſontci in o indicio, rese bella uetabatt.
ei Demi/a, , nD Btiterlm! 2e
Omnis ſpes Danam, & aen i fiducia belli,
VPralladis auxilijs ſemper ſtetit. .
1r Alia creduntur, quia ſunt per ſe obabilic ue
Ssepe ugin Danai Troia cupiere relicta
Moliri, & longo feſei diſcedere bello. S t,·
1 „Et,
Aſſenſere vmnes, & quæ ſibi quiſq; timebat, . 8. S
1 Vnius in miſerie Xxitium conuerſa tulere.
Alia creduntur, quia alijs ueris ſimilia ſueut D
Sanguine Hucrendt reditus.
LCLreditur enim, quia ſimile illius est:

Sanguine placaſlis uentos & uirgine cæſa: quod
certum eſt. Sic etiam,

1

2; 58 RODOLPHI AGRIcC.

Hinc ſemper Vlyſſes S
Criminibus terrere nouis, hine ſpargere uoces 4.
In uulgum ambiguas. N
Certum erat antea talia ſolitum illum facere.
e uedam uelut in numerum creduntur, quia non in
eeeeeent, cur falſa ea putemus: VvVt,
..à Ii me comitem & conſanguinitate propin quum n
PVPauper in arma,pater primis huc miſit ab annis. iui
Bt, Bis quinos ſilet ille dis, tectusq; recuſat
.* Prodere uoce ſua quenquam, aut opponere morti. ne
e, Pt, Limo ſoc; lacu per noctem obſcurus in ulna DHe l

A⸗Ci litui. in⸗
Non enim est, cur iſta uel ſic uel potius non ſic fli-In
ca credamus. Quædam etiam fidem habent, quis

inter duo prorſus uera uelut uia uf tranſitus qui- .
dam ſtatuit tur: occupantq; eà mens, quia ad alia .
non reſpicimus, ut hæc uera credamus. Vt Palame- 14

dem fraudibus Vlyßis o?c:ſum e s Pro onfeſſo
e&t, & Sinonem relictum à Græcis in patriam pro l
fectis, res ipſa indicat. Cõnectit hæc duo capita i u
. non, bin ſumpto fundamento fraudis, quòd cõſan m
—— Aulineus eſſet Haeere: Qucd eun uideatur nihil
ffſfſumme rerum allaturum, & uelut extra rem, & (
nihil ad rem pertinens, pro uero accipitur, origi u
nemq; fidei præbet omnibus illis, quæ poſtea dicc- n
tur. Vt nterim admoneamus, nulla parte illum qui mae
c8=

1.

—

17

DE INVENT. LIB. I. 233
eontra nos diſſerit, acrius inſpiciendum, quàm ubi
inimum urgere nos, ueletiam ridiculus nobis, fir
mare partes noſtras uidebitur. Ea nanq; quæ palꝗ
nos premunt, uelut aperta uis, ui repellitur, ipſaq́;
uel indormientes nos impetu ſuo excitant. Quæ ue
rò tanquam ſtolida, & nonnunquam etiam ut pro-
ſutura, proferuntur, ius plerunq,, ogra⸗
uius diffciliuaq́; uitatu periculum ſerunt. Poſtre-

mo creditur dicenti ipſi, quia uel grauis uir uel be

AE AKA AL 2

MAAAEE

neuolus putatur. Ad id figurandum pertinet, quod
gnα „ ,„ . . S 32 . ℳ.
diæit Pas odiſſe Firos. Et, Quod dij prius omenin
ipſum Cõuertant. Quanquã ſint autem hæc omnia

in ipſa oratione, non tamen altera adhibetur alte-
ri, tanquam fidem factura: ſed ſingulæ per ſe poſi-
tæ, reputatione audientis apud animum ſuum com

parantis eas, parant fidem. Pleraq; uerò ſeipſis, ſo
la rerum æſtimatione, quia apte accommodateles
omnia natureæ ſuæ dicuntur, idcirco uidentur cre-⸗
dibilia. Hocq; fidei genus, cum omni orationi non-
nunquam tum eſt expoſitioni maxime neceſſari
um, cum non habeat ea ſide niſi ex rebus. Fides
dautem queæ fit oratione, et, quæ conficitur argum?

tãdo, cũ rem dubiã probabili colligimus argumen

to. Id uerò quo ſimul cõplectimur rẽ, quã probare
uolumus: & illud inuentum, quo probare conamur
eam, argumẽtationẽ eſſe dicimus. Sane quo pacto

X 2 Ar

7

6

240 RODOLPHI AGRIC.
argumẽt rei probãdæ argumentãdo adhibeatur,
in cõmune prioris libri mitio, ꝗᷓ potuimus aptißi-
me conati ſumus ex plicare. In hoc loco, quæ argu
mẽtat ionis, hoc e&t, oratiõis ſunt propria, dicẽtur-

Scholia in caput 17.
Ex perſona eius qui dicit.) Autoritas quomodo fidem
conciliat, uide Cic eronem in Topicis ſub finem, & Quinti-
lianum lib. 4. cap. 2. Vnde & perſæpe dubitatio dicentis.)
Quꝛa de re plæracd; eſt uidere apud Eraſmum in declamatio
ne quæ Lingua inſcribitur. Accipere,) Videtur le gendum
accipiendi. Non uideri niſi.) Videri hoc plane redundat, ſi
grammaticam cõſulimus. Quinihil improbius affirmet.)
Tribus maxime perſuadetur, uita dicentis, ueritate rei, &.
ſimplicitate elocutionis. Vide Ariſtotelem lib. 2 cap. I. Rheto
ricorum. Neminem ſatis credibiliter aliis mentiturum.)
Quincilianus Iib. 12. Prodit enim ſe, inquit, quamlibet cuſto-
diarur fimulatio. Nec unquam tanta fuerit eloquendi facul-
tas, ut non titubet ac hære at, quoties ab animo uerba diſſen
tiunt. Sinon ille Vergilianus.) ſecũdo Aneid. Similem nar-
xationem eſt uidere apud Terent iũ in ατ%. qua Syrus Cli
niæ ſuſpicionem tollit. Id uerò quo ſimul.) kaq; argumen
tatio eſt oratio ea, quæ &rem probandam, & argumentum
quo probare rem eam uolumus, cõplectitur. Cicero in Par-
titionibus ait, argumentattonem eſſe explicationem argu-
menti. Idem in Rhetoricis, nomine argumentationis duo ſi
gnificari dicit, argumentum ipſum, & artificioſam inuenti
iam argu menti expolitionem. Sane quo pacto argumentum
rei probandæ argumentando adhibeatur.) Lege lib. ſuperio
xis capite ſecundo.

QVOT ARGVMENTANDI
ſpecies ſint, & quæ ſingularum
ſpecierum partes.
—” e. Caput XVIII. S
ldes mnis quæ fit argumentando, aut enſi
bus primm cœpit, deſijtq; in mentefn, in qus

.

Soynsrnsns ſenn, oen rP wn ne⸗

0

ié,

8 ee r S

DE INVENT. LII. II. 241
neceße est fidem omnem conſi, iſtere. Aut ipſa per ſe
mens, alteriex alterores perceptas conferendo, col
legit. Prius eſt, ut quia uidimus lunam iam pleni-
lunio deficere, & iterum tertio, quartoq; itidem fi
eri, dicimus: luna tunc & tunc, & alio item alioq;
tempore pleniluuio defecit, nec unquam aliter esᷣ

uiſum:colligimus ergo, luna nunquam niſi plenilu- .
nio deficit. Priora enim illi ſenſu percepta ſuert ſ
.
gulatim: poſterius autem quod est, lunam nunquum :

4 niſi plenilunio deficere, mente ſola percipitur. Se-
cundum, cum mens Alterum colligit ex altero. Ve
cum dicimus, luna nunquam deficit niſi plenilunio,
n ergo neceſſe e&t id fieri interuentu terræ lunam ob
um brãtis. Horum enim utrunq; niſi mente, percipi
ia negꝗt. Pro hac diuerſitate duæ natæ ſunt perfectæ .S
t formæ argumentandi, quarum alteram inductio-
nem, alteram uulgò uocant Græco nomine “0%⁰
viνοαÜÜ Cicero apté (ut omnia) & prope ad uer-
. bum, ratiocinationem dixit. Mihi rectißimè uide-
tur induct io dici, enumeratio, quemadmodum Ci-
cero dixit, argumentationem quandam eſſe ex par .
tium omnium enumeratione. Inductionis uerò no- .
men magis couenit imperfectæ enumerationi, cum
. duobus tribuſue propoſitis inducitur auditor, ut in , — .
omnibus ita credat eſſe. Est at induct io uek .
(ut nos dicimus) enumeratio, argumentatio qua ex .
X plu⸗

244 RODOLPHI AGRIC.

pluribus uel partibus uel ſpeciebus, unũ uel totumn N
uel genus uniuer aliter colligitur. Genus in præ-
ſentia uoco, quod aliqua ratie in plura diuiditur.
Species, in quas id diuiditur. Ex partibus hoc mo- “
do: Paries ect meus, fundamentum meum, tectum n
meum, reliquæ q́; partes meæ ſunt: ergo domus mea M

est. Et hoc item: Plebs Romana optime de Milone i

Aſntit, & equeſter ordo, & ſenatus totus ergo bo. ſe
Roman. optime ſentit de Milone. Ex ſpeciebus hoc et
modo: Pompeius habet uirtutem, habet peritiã rei E
nilitaris, autoritatem, felicitatem: habet ergo cun inn
AQaa pompeius in ſumno duce ſpectanda. Ratiochti
tio(ſi Latino malumus uti noĩ eeſt ut inquit Ari⸗ ⸗

.. eh- Hä, 6 g ſ p z, — eeor,
kot. oratio, in qua Poſitis quibuſdum, neceſſe e' ,, 1

12 aliud præterka quæ poſita ſunt euenire. Vel, est ur 4
gumentatio, in qus poſitarum duafum propoſitio-

mnum duo termini ſic iunguntur in tertiõ aliquo, ut ſu
295* r=Ss& Rernr 4 . .
neceſſe ſitte 5eodem modo inter ſe coniungi: Vt. M
oymnis inſidiator iure occiditur, Clodius est inſidia 1
tor, ergo Clodius iure occiditur. Hic in his duabus j

propoſitionibus, iure occidi & Clodius, iunguntr

affſirmatiue, in eo quod est inſidiatorem eſſe, iun- xl

gunturq́; inter ſe etiam affirmatiue. Sic etiam nea u
tiue, nullum quifatetur à ſe hominem occiſum, fas

eeng uiuere, Milo hoc fatetur, ergo Miloni ſas non l
cit uiuere. Hic Milo & fas eſſe uiuere, difiungun- ſ

tur

1

DE INVENT. LIB. II. 243
tur negatione, in eo quod est fateri hominem à ſe
occiſum, diſiunguntur ergo itidem inter ſe. Sed
2 = r r, Ach Dt arg,, rre o E
quæ ſit lex ratiocinationum, quoiq; ſiut e rum fi-

1 * * . . 9 — 7
guræ, exacté proſequi ad iudicandi pertinet ratis
nem. In præſentia, quoniam neceſſe est uſu uerEe

nomina iſta:ne ſint ignorata, obiter quantum præ-
ſentis rei ſufſicit inſtituto, dicantur. Id ergo quod
efficitur argumentatione, alij concluſionem, alij in
tentionem uocant, quoniam ſit id, quod intẽdimus

argumentando conficere· Ea uerò, per quæ confici

— Pa e E rr p. — . .
mus cõcluſionem, pkopoſitiones dicuntur. Et in in-

ductione quidem nullum inter ſe diſcrimen habent

propoſitiones, nec nimerum præ finilum. Pro mual

titudine enim partium aut ſpecierum, creſcat is, ne

ceſſe ect, & quælibet ex æquo adhibetur concluſi
oni conficiendæ. In ratiocinatione autem duæ tan
WEE Pv aſ. er r nrHν H
tum ſunt pro poſitiones. Quarum altera plus uiri-
um habet ad conficiendum, quia concluſionem ſe-
re intra ſe complectitur, & idcirco ea uel maior

propoſitio uel poſitiauocatur. Altera minus

babet uirium, quam uocãt minorem propoſitionem.

uel aſſumptionem. Et omnis quidem propoſitio du
obus continetur uel extremis uel terminis. Quori
hic ſubiectum dicitur, de quo dicitur aliquid.

Hic uerò prædicatum, quod dicitur de aliquo Ne-
ceſſe eſt igitur in duabus propoſitionibus ratioci-

X 4 na-

244 RODOLPHI AGRIC.
nationis quatuor eſſe terminos: interq́; hos quatu-
or, quia unus bis ſemper accipitur, uſu quidem &
miniſterio quatuor ſunt, reuera tamen non plures
ſunt tribus. Quorum qui bis ſumitur, medium di-
citur:quoniam in eo ali/ duo iungitur. At qui cum
medio ſumitur in maiore; magis &xlremu: Ma ſum
. ptiõe uel minore extremum minus uocatur. In,
hac ergo ratiocinatiõe, oĩs inſliator in iure occidi-
tur, Clodius eſt in ſi. diator, ergo Clodius iure occidi
tur: coõcluſi oeſt, Clodius iure occiditur: ea eſt enim
quã ꝓbare uolumus. Maior eſt, oĩs inſidiator iure
occiditur. Minor, lodius eſt inſidiator, Mediũ est
M ſdiator: quoniã ĩ eo, iure occiditur, quod est ma
„ ius extremum, &. Clo ia, uod est minus, iungun
— — rtur. elerhas duas 134 Wgnmentandi perſe⸗
2 das, alie ſunt imperſect& du u&: 4 quæ niſi cap kee,
ne, & non in ſpeciem tantum, ſed uere confician-
iuur., ad iſia, is ſemper redigi poſſunt- Quarum quæ
. 2 adratiodinationem ducitur, enthymema dicitur,
id e& (ut Quintilianus interpretatur) inniellim.
e: . 2 4 Quo lo iten⸗ cum poſſint omnia mentis noſtræ ſi⸗-
⸗ . S còρtata, argumentationem ſignificauerunt
ex altera ratiocinationis propoſitione, hoc est, ma
iore uel minore, & cõcluſione compoſitam. Ex ma

ane

ore, ut inſidiator iure occiditur, ergo Clodius iure

ccciditur. Ex minore, ut Clodius est inſidiator, iu-
re

(⸗
ſn

2 r A 0 ,„ — Eye

„ 3 2= 1 = 7 r =
DE INVENT. Eir. II. 245 17:
xyee ergo Clodius occiditur. Quæ uerò naturam ha
bet inductionis, exempli uocatur. Quid ſit exem-
plum, ſuperiore libro, cum cõparata tractaremus,
à nobis eſt dictum. Sed non omne exemplum redi-
iltur ad induct ionem, nec omnis imperfecta indu-
ctio est utiq; exemplum. Illud enim, P. Scipio occi
dit iure Eracchum, ergo Cicero iure occidet Cati-
linam: nemo negauẽrit exemplum eſſe. Non est in⸗
ductio tamen, ſed ratiocinatio. Nec enim Scipio
pars eſt Ciceronis, nec ſpecies illius. Sic & quan⸗
quã ſit exemplũ hæc imperfecta inductio: Omnis
bproote ſtas impatiens conſortis erit, quoniam frater-⸗
no primi maduerunt ſanguine muri:hæc tamen ar
gumentatio: Qui Quid ſatis eſt, ſi Roma parum Aquæ ſic
ceny plicatur: Roma non est ſatis, ergo nulla res eit
ſuatis: inductionis quidem ſimilitudinem habet, ne⸗
mo tamen dixerit eam exemplum. Afiſtot teles au- ”
tem dixit exemplum rhetoricam inductionem, en r1: i16 2.:
thymema ratiocinationem rhetoricam, gefinin iti H
enthymema eſſe ratiocinationem ex inimil ſibus ”M
& ſignis. Sunt itaq;, qui putent Ariſtotelem non di S a⸗ rn, ,
ſcreuiſſe forma argumentandi 4 a ratiocçi eingtione en y 2
thymema: ſed certo tantum FeR genore bye .

.

mema conſtare uoluiſſe. Pleriq; rhetores hoc nom? Si W n ,
uelut dignatione quadam dederunt ei argumenta 2
tioms generi, quod ex contrarijs el i. eſe n 1,5 7

„

. 1 g

246
eſt: Quem alienun inn e aenef 1tuis hoſtis fu
eris? Et id quod modò dixi: Quid fatis est, ſi Ro--
ma parum? Et apud cundem autorem: Audes fulen ui
re ruinam, Sub qua Roma iacet?Et, Cum meretri⸗ n
cis ſit quod amator odi, cuius putatis eſſe, quod& u
pauper adamaui? Sed hæc plerunq; magis conſtat⸗ d
eloquendi, quàm inueniendi ratione uel argumen- en

tandi forma- e
,.„ ,R
Scholia in caput 18. ”
Quandoquidem caput hoc multa complectitur, & quæ lere
non ſatis expoſita uideantur eſſe is, qui parum exercitati gur
ſunt præceptis dialecticorum: expe diat fortaſſis quędam re et
petere paulo altius, & quæ habet Rodolphus, ea in breueis n
quaſdam uelut ſummas colligere. Quæſtio igitur (ut auſpice r
mur inde) eſt id de quo diſceptatur, hoc eſt, que madmodum
ait Boethius, quæſtio eſt in dubitationem, amhiguitatemq; ſ
adducta ꝓpoſſtio. Vel (ut Rodolphi uerbis uta mur) qua ſtio 1
eſt cum interrogatione elata oratio, «ui eſt aut nõ eſt, reſpõ
AAeeri queat. Argumentum eſt, quo alterã quæſtionis partem
2èL ueram aut falſam eſſe oſtendimus. Vel (ut inquit Quintilia-
nus) argumentum eſt res, quæ alterius probationi adhibef. .
S Argumentatio eſt oratio ea, qua inuẽtum iam argumentum 4
rei propoſitæ accõmodamus. Ea interim pauciſſimis abſot
uitur uerbis, interim latiſſime funditur: pro arbitratu eius,
qui dicit. Duæ ſunt eius formæ perfectæ, ſyllogiſmus & e
enumeratio, quam alij uocant inductionem. Syllogiſmus tl
eſt oratio, in qua poſitis aliquibus, & conceſſis aliud quid- pr
dã ꝗᷓ ſunt ea, quæ poſita ſunt, per ea, quæ poſita ſunt, neceſſe cr
eſt euenire. Aut ſi mauis hoc pacto: Syllogiſmus eſt a eſt argumẽ 11.
tatio, in qua cx propoſitione 6 aſſumptione, neceſſario ſe⸗-
quitur conclulio, ut nulla ars citra exercitationem perdiſci ni
poteſt, dialectice ars eſt „nequit ergo ea citra exercitationẽ el
perdiſci. Conſtat ſyllogiſmus quiſq; partibus ternis, qua-
. rum prima ab Rodolpho dicit᷑ expoſitio, altera aſfſumptio,
tgertia intent io ſiue concluſio. Cicero prima illam nominat Nen
propolitionem, aſſumptione m alteram, tertiam comple xio ſ

nem. Expoſitio eſt ꝓnunciatũ, gñalem latec patentem com Al
ditdens ſente ntiam, ex qua omnis uis totius argumentatio
nis

nis emanat. Cicero ſic finit: Propoſitio eſt, per quã breuiter
lIocus is exponitur, ex quo omnis uis oportet emanet ratio
cinationis. Afſumptio eſt pronunciatum, quo generalis illa

ſententia accommodatur rei propoſitæ. Cõcluſio illud eſt ꝓ

nunciatum, quod ex expoſitione & aſſumptione neceſiario

colligitur. Vt ſi probare uelis epiſcopum oẽm oportere eſſe
uirum bonum: hic intio gnialem aliquam ſententiam propo

nas oportet, ea eſſe poſſit eiummodi: Cuius hæ partes ſunt:
uti hoĩes cæteros ſuo exemplo reddat meliores, is ipſe ante
oia bonus ſit oportet. Hæc eſt propoſitio, quæ quantum in

ipſa eſt, multo pluribus, atq; noſtro huic inſtituto, poteſt ac-
commodari. Quamobrem excipit hanc aſſumptio, ita eam
propoſito noſtro aſtringens, ut quod in comma prius di-
ctũ erat, id iam kuic inſtituto incipiat eſſe propriũ. Ea aſium-
ptio hæc ſit: Epiſcopi cuiuſq; id munus eſt, uti homines cæ-
teros ſuo exemplo meliores reddat. Hinc iam, uelis nolis, ſe
quitur ea quam initio ꝓpoſueramus, concluſio: nempe hæc;
debet ergo epiſcopus unuſquiſq; eſſe uir bonus. Iam cum ꝓ

nunciatum dquodq; duobus cohæreat terminis, ſubiecto &

prædicato: alter ex ijs, duabus illis prioribus partibus ſyl-

logiſmi debet eſſe communis: ita ut ſemel in expoſitione po
ſitus, deinde in aſſumptione etiam repetatur. Atq; is termi-

nus utrobiq; hoc modo poſitus dicitur medium. Cui qui in

expoſitione coniungitur, dicitur maius extremum: quòd fe
re latius pateat. Qui in aſſumptiõe, extremum minus:eo
de paucioribus dici poſſit. Verbi cauſa: Cuius officium e
erudire alios, ipſum eruditum eſſe oportet: epiſcopi munus
eſt, ut alios erudiat: ergo epiſcopum ipſum eruditum eſſe
oportet.In hoc ſyllogiſmo medium eſt, alios erudire: maius
extre mum, ipſum oportere eſſe doctum: minus extremum,
epiſcopus. Quòd ſi cui uideantur hæc parum conuenire ter-

tiæ ſyliogiſmorum figuræ, ei hoc ego reſponſum uolo, in

præſentia rarum aut nullum potius eſſe huius figuræ apud
eruditos uſum: ac proinde indignam uiſam fuiſſe, cuius cu-
ra hic angeret. =

Porro enumeratio (inductionem alij uocant) eſt argu-
mẽtatio, qua ex plurihus uel partibus uel ſpeciebus, unuum
uel totum uel genus, uniuerſaliter colligitur. Sed de hoc pauu

lo poſt explicatius.

D .
Interim ſciendum illud, quòêd præter has duas argu-
mentandi formas, aliæ duæ ſunt argumentandi ſpecies im-

ꝑfectæ, enthymema & excplũ. Enthymema eſt iyllogiſmus,
cui altera ꝓpoſitionũ deeſt: Vt, anima à ſe ipſa moue?᷑ ergo
mouetur ſemperx, Et, quod ſemꝑ niopetur; id immortale eſt,
ergo

248 RODOLPHI AGRIC.
ergo immortalis eſt anima, Exemplum eſt, quo unum parti
culare probatur per aliud; ut, non potuit Romam capere An
nibal, ergo nec Gotthi. Hæc rudius: cętera poſt dicemus ex
plicandis uerbis Rodolphi.
Quidam imper fectas haſce argumentationes ſuperi-
oribus illis diſcreuere hoc pacto, ut has dicerent pertinere
ad rhetorem, illas, ad dialecticum. Quorum ſententiam non
ſatis eſſe ueram, id uel hinc liquet, quòd & dialedici enthy
mematis exemplisc, & rhetores perfectis interim ſyllogiſ
mis utantur.
Iraque ſi quis accuratius uolet iſta ſecernere, ĩs hoc di-
cet, in perfedtis illis, ſolã antecedens uocari in dubium poſ-
ſe:in imperfectis non modò antecedens, ſed & conſecutio-
nem. Ac proinde quoties res eſt eiuſmodi, ut in inper fe-
ctis hiſce formis uera ſit conſecutio, non eſt cur perfectis
utamur: ſin uerò ambigi de conſecutione poſſit, iam perfe-
ctis uti præſtiterit, ſiue in rhetorum, ſiue in dialecticon: cam
po uerſeris.
Poteſt autem unaquæq; harum ſpecierum duplici du-
Gu tractari, directo & obliquo. Directus eſt, cum propoſito
aliquo, uelut recta uia colligimus id, quod probare uolu-
mus. Obliquus, cum accepto contradicente eius quod pro-
bare uolumus, colligimus ex eo aliquid quod falſum ſit: un
de regreſſi, doce mus falſum id eſſe ex quo collectũ eſt: idq;
quia contradicens eſt eius quod intendimus: cõſequens eſt,
iſtud eſſe uerum.
Inter hos ductus illud modò intereſt, ꝙ prior ille aptior
eſt aduerſus ſecurum ac intrepidum aduerſarium: hic poſte
rior, contra ſolicitum & tergiuerſantem.
8 Hæc ferè ſumma eſt eorum, quę tribus his capitibus ex
plicantur. Iam ſingulatim ea quæ diffi cultatis aliquid ha-
be re uĩdebuntur, explanare uideamus. Quanquã illud ad-
huc in commune dicendum eſt, partes ſyllogiſmorum, apud
diuerſos autores, diuerſis item nominibus ſignificari. Proin
de ne quid caliginis afferat multitudo iſtorum nominum,
hunc in modum ea diſc ernat iuuentus.

Sylloe

ſg

5 .

Ab Ariſtotele Propontio
⸗“ maior
A Cicerone % Propoſitio

( Pars prima A Quintilia- &dicitur Intentio
no

Propoſitrio,
A Boethio J aut ſumptũ
A Rodolpho EEzxpolſitio
Ariſtoteles = Propolſition?
minorem
J Cicero N Alcumption⸗
m ₰ Partem ſe-☚ Quintilianus Nomi—☛ Afſfſumptione
Syllogiſmi cundam, 5 ðè— y Alſlumptionẽ
Boethius uel aſſumptũ
Rodolphus Aſſumgtign?*
Ab Ariſtotele Concluſio
L A Cicerone Copmplexio
A Quintülia- C Appel ϑ Connexio
Pars tertia „ no . latur „ Concluſio
( A Boethio J Cõcluſio, ueſ
Ab Rodolp. = intentio

Quanꝗᷓ dum Quintiliani uerba cõſidero diligetius, uidet᷑ is
mihi intentionis noĩe intelligere cõcluſionẽ, nõ ꝓbatã ſed in
hoc ꝓpoſitã ut ꝓbetur: deinde aſſumptionẽ uocare eam q
Cic erone dicit ꝓpoſitio:cõnexionem aũt, ꝗᷓ ab alijs aſſum-
ptio dicit᷑, eð ꝙ hæc intentionem cum ꝓpoſitione connectat.
Verùm hæc excutere ſcrupuloſius, difficilius fortaſſe ꝗᷓ com
modius fuerit: idcirco ea in medium relinquamus. Nam ꝙ
Boethius his tantùm nominibus utartur in deſignandis pir-
tibus Iyllogiſmi hypothetici, id certe leuius eſt, ꝗ quod ad-
moneri oporteat. Ergo iam ad ſingula. M

Ro hac diuerſitate duæ natæ ſunt perfeciæ folmæ ar⸗
gumentandi.) Per fectas dicit propterea, quod enthy-
mema quoq; & exemplum formæ argumentã di ſunt;
ſed imperfectæ. Alteram uocant græco nomine σοXοπιο
1 N. &L 42 „ 7 . 155 . „
p.) α 1⁹ &σXρναεν—,id eſt, colligere & ratiocinari.
Cicero apte, ut omnia prope ad uerbum, ratiocinationem
dixit.) Cicero primo rhetoricorum. Mihi rectiſſime uide-
tur inductio enumeratio dici: quemadmodum Cicero dixit *
& c.) Ego, inquit Rodolphus, exiſtimo eam, quæ ab alijs di
citur inductio, rectius dici poſſe enumerationem, eò ꝙ parti
uU

28 9 RODOLPHI AGRIC.
um aut ſpeciem quædã in ea fiat enumeratio. Cice. 1I. Rhet,
poſteaꝗ̊ᷓ duo docuit eſſe genera argumentãdi, unum neceſ-
ſarium, altene probabile: atq prius illud tri fariam tractari
poſſe, per cõplexionem, per enumerationẽ, & per ſimplicẽ
cõclulionem: deinde (ꝙ ad hunc attinet locum) enumeratio
eſt, inquit, qua pluri pus rebus expoſitis, & cæteris in firma
tis, una reliqua neceſſario cõfirmatur. Eſt autẽ inductio,
uel ut nos dicimus enumeratio.) Varie uſurpatur nomẽ in-
ductionis apud autores, quæ res eſſe in cauſa folet, ut cum
legerint oĩa quæ de ea apud diuerſos ſcripta ſunt iuuenes,
nondum tamen quæ uis & natura eius ſit aſſequantur. Quo
circa uiſum eſt mihi, quædam paulò altius de ea repetere,
Quæ ſi eiuſmodi nõ erunt, ut ſatis faciant doctis, profuerint
ta men in hoc, ut alij his reprehendendis meliora afferant:
& ſi non aliud hoc certe effeciſſe uide amur, ut anſam præſti

terimus alijs, accuratius res iſtas tractandi. Ergo ut quidẽ?

mihi uidetur inductio eſt argu mẽtatio, qua uel ex partibus
totum, uel ex ſpeciebus genus, aut certe alia pars aliaue ſpe
cies colli gitur. Partes in præſentia intelligo eas, quæ uul-
g65 dicuntur partes integrales. Speciem id ipſum ꝙ Rodol-
phus. Cum ſint autẽ quatuor inducendi modi, ꝗ́s in finitiõe
attigimus, eone primi hoc eſſe poſſit exemplum: Cõcutitur
haodie bellis Germania, Italia armis uaſtatur, concurrunt
infeſtis ſiguis Hiſpani & Galli, Angli cũ Scotis belligeran
tur, in Dacia nullus paci eſt locus: quantulum ergo abeſt, qͥ
minus uniuerſus orbis Chriſtianis bello à ſeipſo diſſideat,
& ſuo(quod dici ſolet) gladio iuguletur?Secũdi hoc:Ro mu
lus fratrem ſecum regnantem ferre non potuit, neq; Pompe
ium Cæſar, nec Auguſtus Antonium, & tu adhuc aliquem
putas eſſe in terris, qui æquO aĩo ſit laturus conſortem im-
perij?Illud tertij. Quid? manus ii ſit ita infecta, ut nec ipſa ſa
nari queat, & periculum ſit, ne in reli quum corpus is mor
hus prorepat, antea, ꝗ id flat abſcinditur: idem fit brachio,
pedi, naſo, la bris: & capiti uidelicet idem non flat? Quarti
haoc: Age inter poma q́d nam generoſiſſimum dic itur? an nõ
id ꝙ optimum eſt?quid equus, piſcis, ager, pratum?nõne ho
rum quicq; ita de mum generoſiſſimum dicitur, ſi ſit idem &
optimum:? dicitur profecto. Quocirca inter hoĩes quoq; ge-
neroſiſſimum eſſe eum dicemus, nõ qui natalium ſplendore
uaunt eit cęteros, ſed qui uirtute ac ꝓbitate mone reliquos om
neis pr æſtat. Duo eius genera fieri poſſunt. Eſt em̃ inductio
omnis, aut per fecta aut imperfecta. Perfectã uoco, quæ ne-
ceſſario colligit. Imperfectam, quæ tametſi admodum colli-
Rit probabiliter, nulla tamen ſubeſt concludendi geccrakr.
Priox

W
ſujn
ont
eon
e
Ggex
g
alet
len⸗
zuun
etex
itati
nlller
ſomen
Noda
cced
lerge
goid⸗
ache⸗
ab
mo.
ind
e:
gi
par
iuu
el
alle
ſet!
u
gete
que
bun
ſolte
um
nen
ls
rdu
lenl
let
in
le⸗

DE INVENT. LIB. II. ki
Prior duobus fit modis. Principio, quoties omibus uel par
tibus uel ſpeciebus enumeratis, totum aut genus inde colli
gitur. Deinde, cum non enumerantur omnia quidem, cæteng
apponitur tamẽ clauſula aliqua, qua ea quæ enumerata nõ
ſunt comprehendantur. Imper fecta & ipfa duobus fieri mo
dis poteſt. Primum cum ex quibuſdã tantũ, aut etiam quan-
doq; ex ſola una parte aut ſpecie aliqua, ad totum aut genus
progredimur. Deinde quoties aut una aut altera parte, aut
ſpecie enumerata, non genus aut totum, ſed aliam quampiã
artem ſpeciemve inde colligimus. Atq; hæc demum ea eſt,
quam rhetoricam inductionem uocant, quæq; alio noĩe dici
iolet exemplum. Quod nomen ab Ariſtotele eis etiam argu
mtationtbus datur, ubi ex pluribus particularibus unum
partic ulare colligitur. Quanquam non me clam eſt, exempli
nomen illis proprie tribui ſolere, ubi rem geſtam alteri rei
probandęgrefellendæve accommodamus. Ad quæ proxime
accedunt, quæ nos ipſi, perinde ac ſi geſta ſint fingimus. In-
ter quæ primas tenent apologi, & ut his quicq; ſimilimãũ eſt:
quibus limilitudines illas Socraticas, Ariſtoteles nõ inepte
adieciſſe mihi uidetur. De primo modo inductionis perfecæ
ab Rodolpho ipſo exempla poſita ſunt. Cęterorum oĩm eiuſ
modi effingi exemplum queat: Quod aũt hoĩem nefandiſſi-
mum toti etiam ciuitati charum eſle dixiſti, id ego qua fron
te ahs te dictum ſit, nondum ſatis intelligo. Etenim quẽ ma

Liſtratus os oderunt, quem ſenatus iam olim pernicioſum
patriæ ciuem iudicauit, quem optimus quiſq; de tyrannidd

inuadenda ſuſpectum habet, quem nemo deniq; eſt qui no
uelit extinctum, hunc tu uniuerſæ ciuitati charum eſſe audes
aſſerere? Quid? An non locupletum fortunis quotidie immi
net latro importuniſſimus? An non ciues etiam tenuiores,
quacunq; ratione poteſt, ſuis illis quãtuliſcunq; fortunis ſtu
det euertere? Et quid multis ?tu, ſi potes, nomina aliquem, in
quem idem non cogitarit, imòͤ in quem idem non fecerit.
Quod ſi non potes, quæ impudentia eſt, negare ciues omes
ab uno iſto ſumma iniuria eſſe affectos ?ne gare, ab uno iſto
hoſte periculoſiſſimo intra muros noſtros uerſanti, oĩm no=
ſtrum fortunis extrema omnia imminere? Qnanquã minus
timendum erat, ſi de fortunis tantùm, non etiã de uita oĩbus
nobis eripienda, cogitatet homo nefarius. Sed qui rebus ad
huc dubijs, Polycarpum ciuem reipub. natum occidit, qui in
teremit Philodamum, qui integerrimum optimumc uirum
Tim otheum crudeliſſime truci dauit, hunc tu uictorem ciui
cuiquam parciturum exiſtimas? Si neſcis? ne auunculo
ꝗquidem ſuo homini innocemtiſſimo, uerm ſuis iſtis ſcelera
S tiſti⸗

1
252 RODOLPHI AGRIC.
tiſſimis conatibus reſiſtenti pepercit: & nos adhuc fore ſpe
ra mus, ſcilicet uti huius tam crudelis beluæ, ſi quando uo-
ti compos erit, gladios ciuis quiſquam euadat? Equidem
mihi uidere uideor, nihil eum aliud animo deſtinaſſe, niſi ut
totam hanc rempublicam funditus euertat atq; in nihilum
redigat. Nã qui conſulibus palã ædem minatur, qui præco-
res etiam hoe tempore dubis adhuc rebus à dicendo iure
deterret, hic quid aliud totius reip. meditatur interitum?
Profecto quiſquis nõ parcit capiti, totum corpus extinctum
uult, & qui magiſtratus & ciuitate tollit, non uult ſaluam
remp. Nunquã ne legiſtis, quomodo olim tyrannidem inua
ſerit apud Athenienies Piliſtratus, Dionyſius apud Syracu⸗
ſanos, apud Agrigentinos Phalaris?quorum mores nõ tam
referret nouus hic Phalaris noſter, niſi & finem eum quem
illi quærebãt, quæreret. Anni ſunt uix dũ triginta, cum auus
eius ſimile quiddam in hac ipſa urbe molitus eſt. Quiſi eo
tempore ijs quibus dignus erat exẽplis, eſſet affecdtus, nun
quam hic illi ſimilis eſie uoluiſſet: nunc uero etiã gloriæ ſibi
apud poſteros fore exiſtimat, ſi uel ſuperaſſe ſcelus illius
nedum æquaſſe uideatur. Itaq; prouidendum eſt uobis, ne
quemadmodum hic nunc illius, ita 2lius quiſquã poſt an-
num unum aut alterum, huius eſſe ſimilis uelit. Id quod hac
demum ratione commode fiet, ſi ab hoc nunc ultimum ſup
plicium ſumetis. Nam ſi in hamano corxpore, quoties mem-
brum aliquod ita affectum eſt, ut nec de eius ſalute, ſperari
poſſit, & periculum ſit, ne reliquum etiam corpus contagi-
one ſua totu m infic iat, tum id membrum ſine cunctatiõe prę
cidi ſolet: ſi idem fieri uidemus in ramis arborum, idem in
uit ium putatiõe, quis ſit, qui hoc membrum ram peſtilens,
hunc, inquam, pernicioſiſſimum non dico ciuem, ſed hoſtẽ,
Q& repub.adhuc corpore nolit reuelli? Credite mihi, quem-
agdmodum ouis ſæpenumero una totuùm inficit gregem: ita
unus peſtilens ciuis, ſæpe uniuerſam rempublicãa. Lauren-
tius Valla cõtra Boethium diſputans, ne gat inductionem di
cendã eſſe, quæ uel interrogationibus careat, uel à particu
laribus ad uniuerſale progrediatur. Id ꝙ miror equidẽ ex-
cidere potuiſſe homini ingenioſiſſimo, quando neutrum ex
ijs uſquequaq; uerum eſſe, facile probatiſſimorum autone
ſcriptis oſtendi queat. Quod autẽ Socrates a pud Platone m
fere interrogatiõibus utitur, id nõ ea de cauia facit, ꝙ om-

nino aliter inductio fieri nõ poſſit, ſed ꝙ eiuſmodi ratio elo

cutionis maxime ſit apta dialogis. Alioqui non eſſe ſemper
neceſſarias interrogationes facile declarãt uerba Cicero-
nis 3, lib. de Finibus: quo in loco cum dixiſſet, nouis rebus
. noua

nus

ext.
at
(
hem
ue
n
Win
ſrel
G

ſee
ll⸗
gen
ſe

60⸗
te
N

4

DE INVENT. LIB. II. ”z
noua item eſſe imponenda & nomina, deinde hæc uerba ſub
iecit: Quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur, co
gitans in omni arte cuius uſus ſingularis communiscq; non
ſit, mu ltam nouitatem nominum elle: cum cõſtituantur eane
rerum uocabu la, quæ in quaq; arte uerſantur. Itaq; & diale

ctici & phyſici uerhis utuntur ijs, quæ i1pli Græciæ nota non

ſunt. Geometræ uerò, muſici, gra m matici, etiam more quo-
dam loquuntur ſuo. Item ipſæ rhetorum artes, quæ ſunt totæ

forenſes atq; populares, uerbis tamen in dicendo quaſi priꝰ-

uatis utuntur ac ſuis. Atq; ut omittam has artes elegãtes &
ingenua s, nec opifices quidem tueri ſiua artificia poſſent, ni
ſiuocabulis uterentur nobis incognitis, u ſitatis ſihi. Quinett
am agricukura, quæ abhorret ab omni politiort elegan-
tia: tamẽ eas res in qu ibus uerſatur, nominibus notauit no
uis: quo magis hoc philoſopho faciẽdum eſt. Idem in Orato
re ad Brutum: Quod (nempe indecorum ac dedecens) ſi poe

ta fugit ut maximum uicium, qui peccat etiam cum probam

oratio nem affingit improbo, ſtultove ſapientis. Si deniq; pi

ctor ille uidit, cum immolanda Iphigenia, triſtis Calchas ei-=

ſet, mœ ſtior VIyſſes, mœreret Menelaus, obuolendum ca⸗

but Agamemnonis eſſe, quoniam ſummum illum luctum
penicillo non poſſet imitari. Si deniq; hiſtr io ꝗd deceat quæ
rit, quid faciendum Oratori putemus? Iam quod addit Lau
rentius, ex particularibus uniuerſale probari non poſſe, ne
id quidem iemper uerum eſſe partim ex ijs quæ iam ex Ci-
cerone adduximus, modò accuratius expendantur, partim
etiam ex ijs, quæ ex Platone mox affere mus, liquere poteſt.

In Phœ done huũc in modum Cebetem interrogat Socrates:

Ergo utrum neceſſarium eſt, cuicunq; aliquid eſt contrariũ,

nuiio modo aliunde id, quàm ex ſuo conmtrario fieri, ueluti

quando q uid maius efficitur, neceſſe eſt ex eo quod ante ſfſfſu

erat minus, poſtea maius euadere? CE. Ita eſt. SO. Nonne &

ſi ꝗd minus fiat, ex eo quod ante maius erat, poſtea flet mi-
nus? CE. Sic omnino. SO. Quin etiã ex robuſtiort debilius,
ex tardiore uelocius. CE. Prorſus. S O. Quid uerò ſi quid eua

dat deterius? nonne ex meliori? & ſi iniuſtius, ex iuſtiorig

CE. Quid ni?SO. In omnibus igitusæ ſatis id exploratum ha-
bemus, oĩa ita fieri contraria uidelicet ex contrarijs. Quem
in modum & Cicero in oratiõe ea, quam dixit pro lege Ma
nilia, probat in Pompeio omneis res eas ineſſe, quæ in ſum-

mo imperarore exigantur, propterea quod in eo inſit ſcien-

tia rei militaris, quod uirtus, quod autoritas, quod felici-=

1a 8. Quæ utiq; inductio eſt, & quidem à ſpeciebus ad genus.

Quod habet ide m, ſtultum didu eſſe ſi quis in inductiõe ap-
4„ ponas

tone afferamus: duo

gS4 KRODoOLPHI AGRIC.

ponat næc uerba, & ſic de ſing ulis: aut alia fortaſſe, quorum

ta men eadem ſit uis & ſignific atio: id plane cum eo pugnat,
quod nos diximus pauloante, de ſecundo perfectæinducti-

onis modo. Qaapropter huius etiam rei exemplum ex Pla
d ſi non plane arq; omni ex parte cum it

la inducendi forma cõſentiẽt, hactenus conſentiet tamen, ut
intelligas, quoties partes aut ſpecies non omnes enumeran
turtu m fieri poſſe, ut eiuſmodi clauſula aliqua in earũ quæ
enumeratæ non ſint, locum ſuccedat. In Gorgia igitur le gi-
mus ad hunc modum. SO C. Quid uerò?qui ea quæ ad fabri

cam pertinent didicerit, nonne eſt faber? GO R. eſt. SO C. Et

qui muſicam, muſicus. GO R. Ita. 8O0 C. Et qui ea quæ ad me-

dicinam pertinent, medicus. Atq; in cæteris eodem pacto, ꝗſ

quis didicerit aliquid, talis euadit, qualem cuiuſq; ſcientia.
xeddit. GO R. Omninoô. SO C. Nonne igitur per hanc rationẽ
ꝛzuſtus erit, quicũq; iuſta didicerit? GOR. Maximé. Hucuſcqꝶ
plato. Atq; hæc nobis in præſentia occurrerunt, quæ de in-
ductione obiter diceremus. Quòd ſi quando ex inſtituto hac

de re agere continget, accuratius ſingula perſequemur.

Plebs Romana optime de Milone ſentit.) Sententia ducta
ex oratione Ciceronis pro Milone. Pompeius habet uirtu
tem.) Ex eiuſdem oratione pro lege Manilia. Ratioc ina-
tio, ſi Latino malumus uti nomine, eſt, ut inquit Ariſtoteles

oratio.) Ariſtoteles priore 18 6%dερναονοαοτο Iibr

fIyllogiſmum finit his uerbis: ⅓hαπ yρτε. Xéos, i
„₰ 2 4 9 £ à¾
õ
T3 T&τ1 αονιροαι.. Ea uerba hunc in modum uertit Boethius:
Syllogiſmus eſt oratio, in qua poſitis quibuſdã & conceſſis,
aliud quiddam, qu àm ſint ea quæ poſita &conceſſa ſunt, ne

ceſſario contingit, per ipſa quæ conceſſa ſunt. Quo in loco iſt
laud non inutile fuerit meminiſſe, à Boethio explicandi mo-
do cauſa adiectum fuiſſe hũc ablatiuum conceſſis, uti ſignĩ

Aſcaret illud (poſitis) apud Ariſtotelẽ eſſe aliud nihil, qu ànn
ii dixiſſet conceſſis. Id quod manifeſtius adhuc docet Aulus
Gellius, cum I5. Noctium atticarum libro hanc ipſam Ari-

ſtotelis finicionem hunc in modum latinam fecit: Syllogiſ-
mus eſt oratio, in qua conſenſis quibuſdam & conceſſis, ali
ud quid quàâm quæ conceſſa ſunt, per ea quæ conceſſa ſunt,

neceſſario conficitur. Quibus plane conſona ſum, quæ in pri

mum librũ Topicone Ariſtotelis ſcribit Alexander Aphro-

diſieus, qui poſteaquã docuiſſet Xôοοννοa1αα eſt, crationem ea

de cauſa poni in finitiõe ſyllogiſmi, quod eſſet ipſius genus:

deinde yeliquas etiam finitionis partes explanaturus, inter

22—☛ —

Mot
ona,
cluc⸗
XD.
umII
et

afia multa etiam hæe dicit: Mναàοτα 7 ⅝7 t**τů .

bivvνS⅜αα „αρι£τονρoNπνJaJ Id eſt: Signi ficat aũt Ariſto

teli hec uOx poſitis id ipſum, quod ſumptis atq; conceſſis.
Quanꝗ ꝗd tam multa in re pſpicua eniſi ꝗd apud qᷓſdam ho-
die religioſum eſt, uel latũ (q̃d aiũt) culmũ à fſuis illis diſce⸗=
dere copulatis. Vel, eſt argum?ztatio, in qua poſitane dua-
rum ꝓpoſitionũ duo termini ſic iũgunt in uno tertio.) Quod
ſi minus arrideat de finitio Ariſtorelica, pote ris, inquit, ratio
cinationẽ finire & hoc modo: Ratiocinatio ſiue (q́d idẽ eſt)
1yllogiſmus, eſt argumentatio, in qua duo extremi termini
duam ꝓpoſitionũ cõceſſane, ita accõmodantur uni termino
me dio, ut ſi utriſq; cõueniat cũ illo, ipſis etiã inter ſeſe cõue
niat: fin aũt alteri eome cũ illo nõ cõueniat, tũ ne ipſis quidem
cõuenire inter ſe poſſit. Verbi cauſa: Omis liberator patriæ
ſumma laude eſt dignus, Brutus liberator eſt patriæ, ergo
Brutus ſumma laude eſt dignus. Hic duo extremi termini
ſunt, ſumma laude dignũ eſle, & Brutus: quibus utriſq; quia
cũ niedio illo termino cõuenit, qui eſt lierator patriæ, pro-

inde inter ſe etiam iplis conuenit in cõcluſione. Id ergo q́d

—

effici᷑ argumẽtatiõe, alij cõcluſionẽ, alij intentionẽ uocãt.)

AA Cicerone, nõ cõcluſio, nõ intẽtio, ſed cõplexio dicit᷑. Quan
is de unius ſyl logiſmi cõplexione loquit᷑, nõ etiã de indu-
ctionis. In ratiocinatiõe aũt tm̃ duæ ſunt ꝓpoſitiones.) Pro

poſitiones appellat 60s οdααρ. Alioqui apud Latinos e?ö

uideo ꝓprie dici ꝓpoſitionẽ, ꝗᷓ a b Rodolpho dicit᷑ expoſitio,
Ariſtoteles maiorẽ uocat. Sed de his ſupra. Quane ꝗᷓ ad ra
tiocinationẽ ducit, enthymema dicit᷑.i.ut Quintilianus inter

97

pretat, cõmentũ.) Fabius lib. 5. Quid ſi exemplũ ſuperiore
libro.) Capite uigeſimo quinto: Quod ait Rodolphus argu-
mentationem hanc, P. Scipio iure occidit Tyberium Grac-
chum, ergo Cicero iure occidet Catilinam: hanc inquam,

inductionem non eſſe, ſed ſyllogiſmum: id uerum eſt, ſi uo=
cabulum inductionis eo intellectu ſumatur, quo id acce-

Prre Rodolphus & Ariſtoreles. Verùm antea illud à no-

is dictum eſt, uarium eſſe nominis huius apud autores
nſum. Id quod etiam notauit Boethius, qui cum initio indæ-
ctionem more Ariſtotelico deſiniuiſſet: inductio, inquiens,
eſt oratio, per quam fit à particularibus ad uniu erſale pro-
greſſio: deinde paucis interpoſitis uerhis: Sæpe autem mul-

torum, inquit, collecta particularitas, aliud quiddam par-
ticulare demonſtrat. Atque hæc eſt illa indu cendi forma,

quam appellant inductionem rhetoricam, & de qua fola in

Rhetoricis locutus eſt Cicero: quanquã Ariſtoteles in Rhe
toricis ſuis, interim exemplum, interim rhetoricam indu-
S 2 ctionem

256 RODOLPHI AGRIC.
Gionem uocat. Poſſem plura, Poſſem hæc explicatius, niſ ne
rerer, ne & hæc, lectori prælertim oc cupato, multa nimium
uideantur. Illud tamen uel nolens addam: ſi quis hanc argu-

mentandi formam de qua loquimur, Iyllogiſmum quâm in

ductionem uocare malit, non id magnopere diipli itun mi-
hi, modò ne obſtet nominum uſus, cum uideam facilimèe hęc
in ſyllogiſmi formam conijci poſſe. Quid enim fuerit nego-
ciil, ſi quis id, de quo diximus, exemplum, in eiuſmodi redi-
gat iy ilogiſmum? Quicquid P. Scipio iure fecit in Tiberium
Gracchum, hoc & Cicero iure faciet in L. Catilina m: atqui
Scipio Tiberium iure occidit, ergo & Catilinam iure occi-
det Cieero. Omnis poteſtas impatiens cõſortis erxit.) Sen
tẽtia eſt Lucani primo Pharſaliæ libro. Qaid ſatis eſt ſi Ro
ma parum:?) Verba ſunt militum de Cæſare apud eundẽ au
torem lib. 5. Neq; mirum, ſi hoc non poſſit dici exemplum:
quando ex particulari, non ad aliud particulare, ſed ad uni-
ueriale fit progre ſio, duod nos genus inductionis ſuperius
A5b exemplio ſecreuimus. Ariſtoteles autem dixit enthy-
mema ratio c inationem rhetoricam.) Ariſtoteles primo Rhe
toricorum libro: Eorum, inquit, quibus probamus, ut & in
dialecticis, aliud inductio eſt, aliud ſyllogiſmus. Nam enthy
mema quidem ſyllogiſmum rhetoric um, exemplũ uerò rhe
toricam inductionem appello. Et 2 lib-70 Sp1*τ¾ρ Vα
„ — 4 1 7 „ 1 42 X2c2²2 7 4
TmM&Oι: Evbô/αααειρ νσερπσι⅓Xονοτυοττ⅜πνρεOιεh àιο τταιπα
oasAti&id eſt, Enthyme ma eſt ſyllogiſmus impfectus ex ue
riſimilibus aut lignis. Et iterũ in Rhetoricis: Cuare neceſſe-
eſt, inquit, tam enthymema ꝗ exemplum de ijs eſſe, quæ ut
plurimum aliter quoq; ſe poſſunt habere, exemplum quidẽ
inductionem, enthymema uerò ſyllogiſmum, ex paucis, ac ſę

pe paucioribus ꝗ ea ſunt, ex ꝗbus conſtat ſyllogiſmus. Nam

ũ quid totum perſpicuum eſt, id dicendum nõ eſt. Ipfe nanq;
audit or id ex ſeipſo affert. Hinc liquet Ariſtotelem, in Rhe
toricis utiq; enthymema & ſyllogiſmum, non tam forma ar
gumentandi quâm materia diſcreuiſſe, credidiſſeq; enthy⸗
mematis, & ii non crebro, tamen aliquando certe totidem
eſſe partes dehere, quot ſyllogiſmi. Quorſum enim attine-
hat dicere, enthymema ſæpe ex paucioribus partibus con-

ſtare, qu àm ſyllogiimum, ſi non interim & ex totidẽ fleret?

Quorſum attinebat, ut dic eret, in enthymemate ſubticenda
eſie quæ auditor ex ſeipio afferret, niſi iignificare exa duer-
ſo, uoluiſſet, quæ is ex leipio non afferret, ea in enthymema
te eſſe explicanda? Poteſt autem id fieri nonnunꝗᷓ ut neutrã
partium ex ſeipſo afferat auditor: quocirca tũc utiq; træc;
L — dicen-

QVIBVS IN PDICENI

RrFr TNVENT. LIB. II. 2 577
dic endæ erunt. Atq; hoc eſt quod uult ſibi Rodolphus, cum
dicit: Sunt itaq; qui putent Ariſtotelem non diſcreuiſie for-
mam argu mentandi à ratiocinatione enthymema, ſed certo
tantùm rerum genere enthymema conſtare uoluiſſe. Fabius
lib. 5uidetur eo ipſo diſcrimne ſecreuiſſe ſyllogumũ & epi-
cherema, quo Ariſtoteles ſyllogiſmum & enthymema. Ver-
ba eius habent ad hunc modum: Epicherema autem nullo
differt à ſyllogiſmis, niſi quod illi & plures habent ſpecies,
&α uera colligunt ueris: epicherematis frequẽtior circa cre
dibilia eſt uſus. Pleriq; rhetores uelut dignatione quadã.)
Horum ſententia m att/git, & Fabius lib. 5. & in Topic is Ci
cero: Quem alienũ fidum inuenies, ſi tuis hoſtis fueris?) S
Verba Micipſæ ſunt ad lugurtham apud Saluſtium. Quid
ſatis eſt, ſi Roma parum?) Diximus eſſe uerba militum ad-
uerius Cæſarem apud Lucanũ y5. lib. Pharſaliæ. Audes ful-
cire ruinam, ſub qua Roma iacet?) Photinus apud Luca-
num lib. S§8S per ſuaſu rus Ptolom æ regi Aegyptiom, ut 'om-
peium ad ſe confugientem occideret, inter cætera argumen
tatur & hoc modo: Tu Ptolemæe potes Magni fulcire rui- ðè
nan, Sub qua Roma iacetzéc. Et, c meretricis ſit qu as
amator odi. cuius putatis eſſe quòd pauper adamaui?) Ver —
ba ſunt Fabij Quintiliani in declamatione ea, quæ inſcribi-
tur Odij potio. “ò””M”M MUVG

do ſpeciebus utantur. =YUUMWNq
Caput XlKXK.

O' autem 74liosttao perfectaq́; indu-

ctio ſi modò legitne riteq́; fiat, certæ ſema

perez ligendo. Si nanq; .

uera ſunt, quæ proponuntur ih cis, eceſſe est .α0°²
ca eſſe uera, quæ colliguntur. Ex falſo enim ueri ⸗
boteſt effici:conſe quens est enim, ſi homo est ai· .H
nus, hoĩ em eſſe emeher ert ⸗ nihil niſi ueriia⸗ 2 —
. 1 7„ 1 7 .
efficitur. Eſtq; idcirco uſus vori⸗ ut efftcacißin 5 „ =

ita

SWð , — rrr ef.
Ji Lrn rr =

ſpicitur in 1eis, po itis onmibus per quæ fit pro⸗
bat io uelut in corpore cuius oĩa deteguntur mem
bra ſi quid uicij errorisue ſubſit. Deinde, quem
admockumi in Induction berſepe⸗ enumeratio omni

quandoq; K Buste i⸗ iam br poſtn itis, rein uarum fi-
des d faelle colligiturſic in ratiocinatione fre
— — quenter, aut bropoſi lta maiore, minor: :aut minore
propoſita, maior apertior eſt quàm ut proponen-
da ſit, ſed ultro incurrunt in animum, alteraq; ex

Altera perſpicitur. Quapropter non thetore⸗ —
2 ,745 quibus imperfectas has argun mandi fotmas

—RN=
Ariſtoteles attribuit: ſed & dialectici (NRt quid .
AMun hi diuerſum habent in argumentandi ratione
M⸗ Aes Aab mathematici, g phyſt ci, & (ut uno uer

me enthyme mate, nonnunquum & inducbione im⸗
adeolis, bompyeéhẽ lones ſuas. Rhetor?
vero perſæpe plena ratioc!

complectitur, ſi ma ior utiq; res, & uſina ſitatg, la
tius demonſtranda. Sed obruuntur copia & oratio
. tionis ubertate ſingulæ propo ſitiones, nec ad ſcru-
. . puloſam illam argumentandi legem, quæ uulgo
Fræcipitur, xplicantur: dicunturq́; populi auri-

Prnl, Ass n, Pee, bis

258 RODOLPHI AGRIEI
ita crebro di eilimu etia: quoni⸗ iam facilime ber⸗

. bo dicam) quicunq; diſſerunt ſi ue uerbis in alter-
Z . catione, ſiue ſcriptis poſteritati tradẽdis, creberri-

kione brobatione

ðð

Dpr INVENT. LIB. II. 25 G
„ yus parata bopulariter .Exrgo (ut alio loco dixi- — e. Wa
H mus tp ta pro Milone oratio in Rio kiocihationem cᷓ cõ
iect eit, pro Plancio itidé. Quid pro lege Ma
n mlia: An non ſunt hæ argumentationes: hoc in bel
lo agi dignitatem populi Romani: quod maultis pprir“
nmum uerbis oſtenditur. Hinc probat omne bellim „ =
ee ſuſcipiendum, in quo agitur dignitas Po. RKo.
quod ſuis argumentationibus colligitur: esti; beck
ma ior bropoſi itio, quæ ſecundo loco ponitur: mn- -
ſ nor,; quc riore. Ex quibus apertum est, ſi iuu
gamia. S, vakiocinat ionem fieri. VI/1 N t, omne belli

*

est ſuſcipiendum, in uo agitur dignitas Po. Rom.
oe bellum eſt in quo W er, P. Rom. hoc
ergo bellum est ſuſcipiepdñion o iterum.
1 MHoc in bello agitur ſalus / d Part omne ta

le belli ſuſcipiendi: ergo hoc velli 8 ſuſcipiendi.
HRur ſus, ꝗſquis præcipue habet quatuor illa, uirtts
mtem, ſcientiã rei militaris, autoritatem, felicitata,
max me est ad ad hoc bellũ deligendus imperator:
KTun. F peius præcipue habet quatuor illa, ergo est
ud hoc bellũ maxime deligẽdus imperator. Lo 14 r. gZra, maan
“ ci eianiaret naäfecare rhetores uocant) non “ Re⸗ 2 WWA,

“ nes:ut que e in ueneficum, Aduherzi, 87 1. W
iſicarium, dicuntur. Cum nolumus enim probare, Doe e 171 D
CLalium datmmiiaff, 0 Endimus ueneficum eum 1te= al 7.

2 4 T We

õ
ñů

=

—

4
„

—RW
Een

.

,a⸗ —

260 Noborem AGRIcC.

eſſe: quod ubi explicati eſt quid reſtat aliuch, quod

ratiocinationi deſit, miſi maior: omnis ueneficus est
damnandus? Hoc autemne quem fallat) anno-

tandam uidetur. Quoniam uniuerſe aliter pronun-
. ciata, qualem plerunq; maiorẽ ratiocinat iõis bro⸗
6 E eaſi ltionem faciunt Jupina ſæ pe uidentur, & ocio
ſa, & diſtantia magis 4 re propoſita: ideireo ſole⸗
ℳ Oratores, quò arctius rebus adhæreant, in par-
ticularia in dicendo- conuertere. Et cum dicendum

cſſet, omne bellum est ſuſcipiendum, in quo agitur

ſalus ſociorum: &omnis ueneficus est damnandus,
ut inſtare magis premereq́; uideantur, dicere ma-

lunt: hoc bellum e& ſuſcipiẽdum, quia agitur in eo
ſ. alus ſociorum: &, hic ueneficus et damnandus.
In quo & hoc meo iudicio ingenioſi ßimi homi

nes ſequuntur, g. uniuerſal licg uelut late ſparſa, ſiut

Aanimo audientis tanqua in asrà,interi, mabes ap-

prehendẽda: cum uero ad rem præſentem aſtricta,
ante oculos interq́; manus ſunt poſita, mouẽdis

aßftctibus aptiora ſi nnt, qui ſoli in audientium do-
minantur animis: quos nihil æ que, ut aſpectus rei

= primum, & imago kroaliie, ele treſen i mso⸗

cij, animo ſubiecta irritat. a ergg: a
quiſquam putet, certis artiu Ki⸗

dem uel illas argumentaci ſormas addici poſſe. Re

rum ipſa præſens cõditio, ut quæq; diligentius eſt

W

DE INVENT. LIB. II. 26 G
& conſtantius affrmanda, conſilium præbebit. Ef
quemadmodũ in pleriſq; rebus ſemel potest in per
Petuum præcipi, guid fieri oporteat: ita in hoc, ut
tti⸗

etuum est, quod per

petu ſta tui ibilpoteſt. an ro t Predi
ximus) in ratiot inatione & diſtlons malla in ccõ =
udendo poßit ſe dlieerb⸗ neceſſe ect, ſi qua re

Püget ei S adeltl kke⸗ id euenire: quoniâä

que proponilur, uera eſſe ſe neget. In enthymemate
& imperfecia atntione utruhna Feia da ite— —

ripoßi a g uer ⸗ it quod rrovoſti tu est, & an gH

intend' eeoe ficiatur.

rupti iudicij tenetur. Primu negat Eieere Olue kenti?
Snare aen kaklemm. Quod ſt ipſuan
. Peinde, ueri i it ſuab-.
uertiſſe eumm iudicum fidem, non tamen conſegtur,
teneri elm lege: Juoniam non utiq; quiſe Juis iudici
um pecunia tentauerit, lege lgiſc. orrupti te tene⸗

AEPYP

tur. Sic & in induct ione berfe 47
aduerſarius, uel non eſſe ue mi A

mnia, ex quibus colligi⸗ in

tentio poßit: ut nihil ſi it neceſſe, quanquam dentur . E
uera eſſe, quæ ſumauntur in hrobatlonenn con ſr iiè Wwmi, .
tamen ideireo, liod eſſicere conamur,
2 5 Scho⸗

„

cum dicitur: cluuen 2 . 3 5
tius pecunia fidem iudicl: ſu uerti t, Ergo lege cor 2 Sere 2

are bo ,8 W

A= — .

ze E speeeD P

:26· RODOLPHI AGRIC.
Eckholia in caput 19.

Colligunt comprehenſiones ſuas.) Comprehẽſiones uo
cat T8 &τ Xπνραα quarum toties iam à nohis facta eſt mẽ
tio, quasq; à Cicerone, interim cognitiones, interim com-
prehenſiones trans ferri diximus. Ergo, ut alio loco dixi-
mus.) Paulo ante in hoc ipſo capite. Et pro Plancio iti-
dem.) Maxima pars eom quæ pro Plancio Cicero dixit, in
hunc recidunt ſyllogiſmum: Quod quis à populo impetrarxe
Poteſt diligentia, aſſi duitate, gratia, officio, precibus a mico
uzid neceſſe non eſt, ambitu eum conſecutùm eſſ, etiam-
i dignitate 4 competitore uincatur: at in creandis ma giſtra-
cibus maxime his rebus moueri populus ſolet: promnde ut
fuperetur Plancius dignitate à Laterenſi, non continuò il-
lud neceſſe eſt, ut ambitu ædilitatem ei obtigiſſe dicamus.
Loci quidem communes ut rhetores uocant) Licero in
Oratore de locis communibus loquens: Qui, inquit, com-
munes ſunt appellati, quòd uidentur multarum iſdem eſte
cauſarum. Sunt ergo loci communes, co mmunes quædam
ormulæ uirtutum ac uiciorum, cæterarumch rerum, quæ
fere inter dicendum ſolent occurrere: ut quæ in ingratitudi-
mem, Iuxuriam, auariciam, loquacitatem, item de iuſtitia,
prudentia, uita, morte, cæterisc; id genus rebus dici ſolent.
Cicero in Rhetoricis uocat locos communes, qui commuri
ter & ab ateuſatore & à defenſore tractari poſſunt, ut fa-

4

ma, tormenta, tabulæ, teſtes, argumenta &c. Cœlium da-

mnnandum.) Pro hoc extat etiamnum pulcherrima Cicero-
nis oratio, qua eum ueneficij reum defendit. Quoniam
autem uniuerſaliter pronunciata;, qualem plerunq; maio-
gem ratiocinationis propoſitionem faciunt.) Tres faciunt di

alectici ſyllogiſmorum figuras: primam, qua medius termi-

nus in uno pronunciato ſubijicitut, in altero prædicatur: ſe-
cundam, qua utrobique prædicatur terminus medius: ter-
tiam, qua utrobique ſubijcitur. Iam priores illæ duæ, ſem-
per maiorem propoſitionem uniuerſalem habent, modò in-
tra eos illarum modos conſiſtamus, quos enumerauit Ari=

RKoteles. Tertia poteſt illa quidem maiorem habere particu
larem: uerùm hanc nonnulli cen ſuperuacuam, & cuius nul⸗
lus ſir apud autores uſus reijc iunt: indignamq; eſſe cenſent,
cui inter figuras ſyllogilmorum ſit locus. Supina.) Iacen-
tia, inertia, minime uiuida, minus mouentia eum qui audit,
Ante oculos interc; manus.) Sic Latinus apud Vergili-
gm: Ante Oculos interq; manus ſunt omnia neſtras, na-
bat

—

DE INVENT. TIB. I. 3

teat IProuocat, elicit. Cum ergo, ut prædiximus in ratiociꝗ

nation? &εcc.) Hoc eſt, ut plebens uerbis idem dicama s, In
ſyllogiſmo & inductione per fecta, ſi rite fiant, ſolùm antece

daens uocari in dubium poteſt, conſequentia non pôteſt, In

enthymemate autem & inductione imperfecta, non de eo ſo
10 qu0ο antecedit, ſed de conſecutione etiam ivi⸗ ambigs 4

Glet. =
QyVOMODO CONFIR-
mandæ ergumenationer. nn

T ergo eanfruitle per ghe ltfone n
rei cuiusq; rationem paucis abſoluamus, %⅓
oſtendamu⸗ etiam ubi perfectis opus ſit argumenta
tionibus, ubi ſufficiant imperfectæ: hæc brimd lex
broponẽdae eſt argumentationi oĩm: Ex uer
4 Quare ſi falſim eſt qud
colligitur, neceſſe est falſum eſſe quod antecedit, i ”MU
rite collectum ſit.. it⸗Himce ergo cſequitur, ut ſemper
Juemadmodi e⸗ ,ut

7ſ. ueruct ſit Rt propofſtu, neci ſſe ſit uerum ſſe quod

cõcluditur: ſ ſic ex cõtradicente cõ ocluſi onus, ſemper
bobe iti ctradicens colligatur. Nam ci nequeat

in legitina Argumetatione colligi falſum ex uero, g a, m,

quoties tanꝗᷓ uerum proponimus id, quod contra-
dicit concluſioni, neceſſe est concluſionem falſam .

eſſe, cum duo contradicemia ſimul eſſe uera non . e .

poßint. Falſum erit ergo propoſitum id, ex 40 en, E
collecta eſt ea concluſio. Conſequitur igitur, cvon- ℳ

tra⸗⸗ a veme,
erte D i

: 0

4a64 RoDOLPHI 4GRIC.

tur contradicens. Vt ſi hominem eſſe detur, neceſſe
e demus & animal ee. Quod ſi animal eſſe, fal

ſum eſſe dieamus, ueru erit cõtradicens eiu⸗ quod
est, nullum animal et. Falſum ergo id et, ex quo

animal eſſe colligimus, quod erat he minem eſſe. Er
20 u erum itidem contradicens iſtius, quod est, nul-
— lus homno est. Itaq; quemadmodum neceſſario con
ſeaiir kon, est, ergo animal est: ita conſequi-

te nullum animal et, ergo nallus homo esd.

„Diupplex „ oductus cuiuſq; rei probadæ.
Sa. * ropo/⸗ to aliquo uelut recta

er, ad id, uod roba are holimus. Vt 9 pro

bare e diuitem, dicat: Sapiens
. nulliu⸗ c get, ,9 ſapiens est diues. Alius est du
Suckobliqu
2n 2=ðèð br robare uolumus, colligimus ex eo aliquid
. Juod falſunm ſit, unde regreßi, docemus falſim id

. Lod intendimus probare, conſequens est,
7 ä te ipſum eſſe uerũ: ut, ſapiens et diues. Si enim
12
. 9e non ſit diues ſapiens, cupiet aliquid: ſed ſalſum eſt

. Pei, boc, falſum ergo ex quo colligitur id, hoc est, non
.— ſe diuitem ſapiemtem. Verum igitur erit, quod

tradicens propoſiti eſſe uerum. Vnde fit quod in-
tendimus, quemadmodum ex propoſito conclußi ,
ſi⸗ c ex contradicente concluſionis propoſiti colligi-

Vt cum accepto contradicente eius

2. ,cx quo collectum est: idq;, quia contradicens
S NE S= 5

inten⸗

tum est. coſ. equens oſtedemis eſſe, ut inberfectas⸗ - E

DE INVENT. LIB. II. 286 5
intend⸗ lmics⸗ſ apienten eſſe diuitem. Non ſunk au⸗ , Je⸗ e, es,
ren he⸗ Irgune tandi Formæ: per omnes enim ſor-
mas, quas expoſuimus, duci poßit: ſed uie quæd
colligendæ intentionis. Quapropter ductus eos uo
cauimus. Quo pacto autem uerũ eſſe aliquid oſten⸗
dimus, eodem etiam in coutradicente ſuo, falſumn
eſſe monſtramus. Cum probauerimus enim, contra- ”
dicens ſuum uerum., neceſſe est, ut id quod mntende
batur, apertum ſi ſit falſum eſſe. Vbi fuerit igi- —
tur expoſita argumentatio, ſi ſit impberfedta, ut en
thymema aut induct io: quemadmodi bredixmust, raze,

conſequi hoc ex illo, aut uerit eſſe, Juod b Proboſ⸗

argumetat iones ad berfectar forma, ut ſi enthy 1,

ſi bre ſeripto / o⸗reKteq, n Vet, nulli poſſunt admmit-
tere cõſ?cculionis mncerti:. Enthymemna et: Clodtus
ſtruxit inſidias, ergo iure cæſus est. Ratiocinatio
fit cum ſubiſcimus, ois enim inſidiator iure bccidi⸗ *.
tur. Ea est enim maior bropoſitio ratiocinattionis. .2

Sic in inductione: Piſiſtratus accepto publieo prę e, Prr ,

Juiſuis è publico præſdii boſeit, tyrannide i, es ag,
inuadere, quia diffieile est hie oẽs enumer are, pro
reli-

duo ſunt, quæ dubitari poſſuut. Aut eniimn i 6, Atr 3 r,

mema ſit, ad ratiocinati ⸗ inductio, ade Snue
rationẽ cöferay R nat ti9 & enumeratio, 2

4

ſidio tyrannidem muaſit ,& Phalaris itidem: ergo P 1 8

4

=
r

E

2

2 1 G

èð

. ari . 4

2 NoporBHI NK.

reliquorum enumeratione ponimus plerunq, nech
guiſquam est, qui non hoc pocto fecerit, aut ſimile
quicquam in eam ſubdimus ſententiam. Deinde col
Aenu iam, quod intendimus. vnde eſolent plerun
qbue alterantés, düangoc, etiam per Et 14 dicen,
tes oratiõe, cum difficile ſit affrmaré, n uiſi A
alj⸗ ſimiliter ſe rem habere, petere ab Gcen. ario,
ut ilie dicat, in quo non ita ſit: & confeßionem ilte u

us zueli ignorationem bro. Nu bonere aſſeueratiõe. de

ſdam etiam, quia non tam quærimu⸗ quic e

uerum ſit t, quam utrum ueriſimilius: idcirco quani ul
. non poßimug induct ionem perfecta am facere; ſuffi- Al
GS cit tamen gudientis fidei, Juanꝗ non ſemper & in ed
ten tamen & in aliquibus factum ex

,. eyſe & Fieriſolere, quod: tii nos oſtẽdere conamar. 1l

(il/,, 15
“ e: Te⸗

e

An .

eſt, H E

adierſarius non poßit. XG.

En: Quoci in deliberationibus & coniectando futuro tn
rum exil u, Plerunq; ſatis eſſe ſolet documenti. Con hi

⸗ ergo quod intdimus, ad id Jo proß gſitum ſ
1 o docetur. At ſi lereee ms healel duer⸗ ſ

lar ius duod pyopofil ndipſ um nler gs dalt⸗ ka
3 Fit argumentatione, ſim ula, qua id cui

Se, brobahidoD adhibetur iam. colligi debere monſtraui⸗ ſee

m aSeicſi; tam dii hat oportei, donec tandem uens ,
us ad aliquid, quod certum 64 aleq; ut negare te
um fidem para

Augkte o proxime le ExX ipſo:deinde =ð

9 r=d Sz ex
14 rIurv *. Si

la

ſint ſibi: certum est ergo diuitem eſſe, qy u uis Ku⸗ P. „ S

5* doS = foi ,

PE INVENT. 1L18. II. z,

ex hoc iam collecto rurſus aliud brobamus: & ex
illo aliud, denec tandem berueniamus ad primum
illud, quod efficere religeern orgumensitiora
ſerie conamur. Vt Stoicus qui proba⸗ z:
tem eſſe quiſquis ſit ſa npicts: dicat brimumm, Juoni⸗ 1
am nullæ opes deſunt ſapienti. Quod ipſum etiam
ect dubium, probat ergo: quoniam habet opes quan

taſcunq; uult, certum eſt ergo nullas ſibi eeſſe.

Sed & id propoſitum brobandum est. Subijcit iK„liu0g ⸗

tur, nullas enim cupit opes. Probat & hoc, quia —
nullas bonas putat. Quod iam pendet ex eo, quad
Staico tanquam foci & aræ defendendum est. Id

3 em, Krxag, „W☛

eñt autem, ſolam in bonis eſſe uirtutem. Ergo iam Er.

ex hoc quod poſtremum ect, priorum omnium ſumi S⸗ =

r,

turfides. Nam ſi ſapiẽs ſolus in bonis numerat uir⸗gd

a

tutẽ, non putat opes eſſe bonas, nõ ergo cupit eas,⸗

en, 572 oim, ar

habet igitur quantaſcũq; ullt: quo ſit, ut nele de-, Dc. .

Wrz

,1t

ſapiens. Quia ſunt autem hæc enthy,

cta, per quæ duct æ ſunt hæ argumentationes, ideir 2 .

co ſi de eorum conſecutione dubitet aduerſarius,
neceſſe erit ſingula, quæ parum cohærere uidebun
tur, in ratiocinationis formam conijcere. Vvt ſidi-
cat aduerſarius, non utique quia nihil geſi it ſapi-—
enti, diuitem eum eſſe: addat oportet qui diſpu- *
tae, mgioren ratiocinationis bropoſi tionem, qu— .
eſt,

268 AODoLPHT AGRIC.
esſt, cuieunch nihil deest, is eſt diues. Quæ( quoni-
am nepabit eam aduerſarius) alia rurſus ect argu

ment atione colligenda. Quæ cquſa fuit pleriſq;, ut

quinq; Partium facerent ral iocinationem, cum cu
iuslil et pr⸗. pr bationem = HS
uödſ q⸗ mar, ITus,maltarinn
„(ve licebit: cg fc⸗

„ Aquæg, probatio ſuam poßit iterum habere proba

„

tionem, & hæc rurſt is aliam. Quapropter proba-
tiones propoſitionu non ſunt argumentationis par
tes, ſed nouæ per ſe fiunt argumentat iones. Siciſt
autem recto ductu cœpimus probare, qu d quiſgs
est ſapiens, esd diues: primumq́; caput totius bro-
vationis fecimus id, quod confeſſem est, ſolam uir-
tutem à ſapiẽte bonum æſtimari: ſic per obliquum
ductum, accepto contradicente eius quod probare
cupimus, licebit eiſdem grad ibus colligere, ſed uer
ſo ordine contradicens eites, quo primum directæ
probat ionis dux imus initii. Quod colligere co
namar est, quod guiſe quiz et ſpeur: diuer. est. Id

tere cmergo ſi non eſt

e 1e

iues, ergo⸗ ideerit illi aliquid,
non habebit i igitur quantas opes uolet, cupiet ergo
opes: quod ſi facit, bonas eas putabit, ergo iã ſapi-
ens aliqd præter uirtutẽ, habebit inter bona: quod
. 1 falſum est, falſa ſint neceſſe esd, ex Abn id colle
ctum

7 e er . wge

DE INVENT. LIBER II. 26
&um est: ergo uerum erit, quiſquis ſapiex eſt, eum
diuitem eße. Nihil differunt aitt hi du Tus 4d arr⸗
uenin⸗ euentum: quamlibet enim arémentatio. †+ 2
nem paratumeſt trouis hori ductuum explicare.
Sed rfii us ſorté rae Segee in his faciet⸗
ſertim? Confidens emim & qui . er
ſe doc pi pa bärum limeat, facilius directo capietur dd ..
ctu, ſi per multas probationes ducenda ſit confirma- —
tio eius, quod intendimus. Ea enim quæ lo E. .—
1uré, negotij hubere uidebuntur, fa-⸗ = .
cile 1 Dlaler,ſeema firmus (ut ſibi perſuadet) 4
aduerſus inſidias. Cõtrà qui metuet fraudes ill i quæ 222
ue lut tutißima proponentur, erlt maximèe ſulhecka. 4 i,. ra ,
butabitq; bericuloſi ſime credi eis, in quibu⸗ mini-⸗ 2E Piy 2 e,
mẽ ſe prodãt pericula. Hic ergoproximis & ſenſiu: i
4 brohoſt ito de enibu. faciliis accedat. Aeris r
eum falſti intentantes eerſario⸗ &. neganda, graui⸗ . egen, 7.
us premere uid eamur:, ꝗᷓ ſi directo ductu colligentes f . 2
uera ueris, uelut ducere ipſt um , dorerei credamur. 1 28 .
Directus i⸗ ltaq; monenti, obliquus eſt e
milior. Ex his nequaquam lifen⸗ 2 uidere, ubi E 82
perfectam neceſe ſit adhibere argumentationem, ubi

ſufficiat imperfecta. nam ſcubi explicata re p im- =

eA f. .
bperfectam, conſecutio ſit indubitata, nihil erit opus/tn. 77, pSe 4*

berſfeht⸗ etia in ei⸗ tunbes ge Gete c a ſim

Nrt a nge B
, e, W S, a,. .1.
fr irrn

1

4

diſputatur. Sic ſi quando hæreat uel Orator in con-
fcienda argumentatione: quia dubitetur, an ſit conſe-

. .„₰ 4
. = 4
— d
4 * „ .
*
8

quens, efficere uoluit: ad perfectam argumẽtandi
formam nunc eſee edetidum, & res ipſa, & eloquen

tißimorum uirorum uſus oſtendit.

. Scholia in caput 20.

Vt ergo affirmandæ rei cuiuſque.) In ſumma hoc dicit:

Qusties id, de quo agitur, imper fectis illis argumentandi

gormis ſatis oſtendi poteſt, non eſt cur perfectis uramur: ſin
49 . .⸗ „
autem res eſt inuolutior, & ad quam probandam imperfe-

Gæ iliæ argumentationes non ſatis habeant uirtum, tunc
certe integris ſyllogiſmis, & perfecta, quo ad eius fieri po-
teſt, inductione utendum. Hæc primum lex proponen
da eſt argumentationum omnium.) Affert per ordinem ca.

„e Pyra ESamng holica aliquot præcepta ſeu regulas dialecticorum. Du

„

26 ½

9

cci noſtri temporis dict hoc modo: Duplex eſt ſyllogitmus

ex eſt ergo ductus rei cuiuſq; probandæ.) Id Ariſtoreli-

unus oſtenſiuus, alter ad incommodum ſeu impoſſibile.

Prart es exequuntur eo ipſo modo quo Rodolphus. Piſiſtra
S (us.) Qui tyrannidem inu aſit apud Athenienſes. Qua de re
AAllIlIluſtinum lege libro ſecundo. Et Phalaris itidem.) Hic eſi
FPhalaris ille memoratiſſimus Agrigentinorum tyrannus,
öanter cuius multa crudeliſſima facinora, unum hoc ſi nõ lau
Adandum, at certe minus uituperädum eſt: Perhillus quidam
α taurum ei æneum fecerat, in quem coniecti homines, igne

aͤä 5 . i.
Lg. /Ar ubiecto, non uocem humanam, ſed mugitum bouis urgen-
SG 9⸗

EEEEEEEe.
77

4

Mo’h, Onerr.

te dolore ederent: quo munere cum ſe homini crudeli rem
in primis gratam feciſſe arbitraretur, hoc precij tulit, ut pri-
aus iple in tauro ipſo ſuo miſere tortus obierit. Vnde drcid

illud: Nec enim lex æquior ulla eſt. Quam necis artifices ax

te perire ſua Quia diſficile eſt hic omnes enumerare, pro
reliquorum enumeratione ponimus plerunq;. Nedq; quiſ-
quam eſt qui non hoc pacto fecerit, aut ſimile aliquid in eã
ſubdimus ſententiam.) Hoc parum placere Laurentio Val
Iæ ſupra monuimus. Idipſum alia rurſus colligendum
erit argumentatione.) Ariſtoteles proſyllogiſmos appel-

Iat quibus propoſfitiones ſyllogiſmi negatas probamus.
4 4 = V Wo
— .

Qux cauſa fuit pleriſque t quinque partium ratiocina-
ðð tionem

2

DE INVENT. LIBER II. 2171

tmonem facerent.) Ciceroni in Rhetoricis maxime quinqua

iyllogiſmi partes eſſe uidentur, propoſitio, propoſitionis
approbatio, aſſumprio, aſium ptionis approbatio, & com- „
plexio. Quintilianus & Boetluus tres tantüm faci-=

——

unt partes, propoſitionem, affumptionem, & concluſio-
nem. Quanquam Boethius de ſolo loquitur fyllogiſmo hy
pothetico ſeu conditionali, & Fabius alio quodam intei-

lectu tres facit ſyllogiſmi partes, quàm Rodolphus: Putaf

enim ille idcirco illas tres, quod propoſitio & eius approba
tio pro una parte accipi deheant, itidemq; aſſumptio cum

probatione ſua. Rodolphus autem prob ationes illas om-
Rnino non putat connumerandas eſſe inter partes ſyllogiſmi

eius, ad cuius propoſitiones confirmandas adhibentur ſech
aliorum eas ſyllogitmorum expoſitiones aut aſſumptiones
eſſe. Quę ſententia ut ueriſimilima eſie mihi uidetur, ita pro
he ei conuenit cum ſententia Ariſtotelis de ſyllogiſmi par-
tibus & proſyllogiſmis.

QyVAM MVLTIS MODIs

argumentatio ſoluatur.
Caput XXI.

tur.

. =
quod uerum eſſe uolumus, & ex eo conſe ui doce-AI.
mus, quod probare nitimur: ſic dupliciter effecta ſol-
uimaus argumentationem. Aut enim falſum eſſe dici⸗
mus, quod propoſitum ?t. Aut ſi res id non ſinit, nõ
confici ex propoſito, quod aduerſarius uoluit, indica⸗ .
mus. Id que: vel quis imperfecta ſit argumentatio, pat.⸗

⸗ 2 an

S A. S
ð 3

„ 4 or
i⸗dua Kie d

gumentatio eiſdem, quibus ſtruitur, modis. Quemad e

modum nã que probamus unumquicque per aliquid Rei

4

cr vr, g, S

227 RODOLPHI AGRIcC.
aut ſi ſit perfecta, uideri potis talem eße, uã qula
re uera ſit talis: & cſe aliquid in ea- quòd multipli-

citer dicatur, nec eandem ſignificationem ſeruet utro
biq; in argumentatione poſitum. Id eſt autem quod
dici ſolet, omnem argumentationem ſolui, aut negan
do eo quod propoſitum ect, aut at. idistinguen

do. Vt ſi dicatur: Sapienti nullæ de ſunt opes, ergo 4

piens eſt diues. Prima ſolutio est, ut reſpondeatur: nõ
— eſèe uerum quod proponitur, apienti nullas dee ße
opdes. Quod ſi probetur, quia nullas cupit: reliquum
iam est, ut negetur, ex hoc ꝙ nullæ ſibi deſunt opes,
conſequi, liuitem eſxe eum. Id ſi probetur, adiecta
maiore propoſitione, quia cuicunq; nihil deſit, is ſit
diues, ſortaſſe negabitur & iſta. Qua etiam ſi pro-
babit, dicetq; : Quiſquis habet omnia quorum indi-
Let, es? diues: cuicunque nihil deest, habet omnia
quorum indiget. Expleta iam atiocthafio eil, cuius
utraq; probata est propoſitio. Vltimi itaq; ſolumꝗ;
remedium est, ut qui ſoluere uolet, dicat hoc uerbiᷣ
deeſſe dupliciter dici. Aliter dicitur enim deeße ꝗd,
quod modò nõ adext. Aliter quicquid modò deſidera
tur. Quod ſi priore ſignificatione dicatur, uera est
maior, minor falſa. Si ſecundo modo, minor est ue-
ra, falſa maior. Quare nihil mirum e ſße, ſi quæ iun-
gere uolumus, in concluſione non iungantur: cum id
medium in quo illa iungebantur in propoſitionibus,
non

L 2 Por y S Re 77 * .
DE INVENT. LIBER II. 27 5
non numero, ſed ſpecie ſolũ fuerit unii. Soluendi a
tem uerbum, quanquam commune ſit neganti & dii
ſtinguenti, rectils lemen giſlinguenti conueniet. Ni Anir
. . . E . . ₰
quiſquis negat, non patitur confici argumentationẽ:
* afectanoneſt, proprié ſolui dici non
poteſt. At cum multiplex diſtinguitur, eſt utiq; in
ſpeciem confecta:rectius igitur ſolui dicetur. Nos tæ .. .
men omnem rationem diſcutiendæ argumentationis —
in bræſentia Ppluere uocamus. Et hæ quidem ſolu.
tionum diff. uas diximus, ueræ ſunt, & ad
rem ipſam feruntur, idq́; ipſum etiam uulgò uocin-⸗
tur. unt aliæ ſoluendi uel R Mmagis proprium uo- „ 8⸗
lumag eis nomen gare)elabendi rmliones ,quæ uulgòv
„F igh ri, rr., waen . ==
dicuntur ſolutionts adl hominejn. Ad gas refugimus,
zig Zn re, r1. 1. „ .
quando ex re parun ſperainiis duxil. Quia firmior =rn

I.—

eſt argumentatio, qu m ut aliqua parte inffingi, l⸗ Tru,

befactari ue poßit. Vel quia datur occaſio deflluer.
ſario dicendi, quem quia poſumus acriicttet lnderer
malumus in ibſum orationem, quàm in rẽ ingerre.
Elabinur autém his fere modis: Vel quia regerèns
aliquid adugrſario, quo reprimims eum: uel Alua⸗ S
4 A 2 Abbiectum uel digrẽ ſa à re fac 0, illa »e⸗
taq; alterius alteuiis mentibne ret, anbcammus audi-
toris mentem à propoſitæ argumentationis cura, & e W
D alterius obruimus coõmemoratione. Regerimus, uel C. o⸗:
in rem ipſam, per quam diſputator probauit q, inſti

M EMW IPLAMW= PeEARA/

1, FE r

mus, cum rem &cemaliquam ei quæ nobis obiſcitur

reponimus, ut Aaneun uret nos Cuert arius, tan⸗

2èð

eeg, e , xuria maior, quã ut cam defendere auderet Cicero:

r er IPrt apertior, quam ut poßit eam negare: molliſt uidem

dr wo As — magis ea uicia dixit, qudm hominis, bartim cõtendit

sr,E

Wrrce. 9„ e

Miexaftionibus, iboribecg, quos Celugi iam ſ. nſei⸗
pie bat, ſuſtinebatq; . Tale est etiam, apud Ver-
dEere te Zilium luno dicit: Iudignum eſt Italos Troianm cir-
eutem. Non negat, ſed ele uat
Sõ boteng. Deinde indigniora regerit: Quid
„* O— qu. E ſe⸗
Aaene Atre⸗ ernn eg generis, 4l Aen Tur-

te⸗ 7 Be in . Bucolicis: Dic * eryiz & E& eris b nihi
magnus Apollo Tris pateat cœli ſpacium (non am-
pliur) ulnas. Alter cũ nequeat reſpondere, aliud par

obijcit: Dic quibus in terris, inſeripti nomina regum

fes umter r ſorenie Pbyllida ſolus habeto. In ber-

4

tuerae uel in berſonam aduerſarij. In rem regeri-

2 , ey urgere. Quale t “ä C elioeui cum obieſta eſſein

X r D Aaures quantum potuit Orator, & partim temporum

1 S aliduid æſe couecdenlum ætuli. Tumt qu Aol od huius

DE INVENT. LIBER M. 277
ſonam regerimus, cum dimiſſa re, oſtendimus, qua-
. liſcunq; ſit, non conuenire tamen aduerſarij perſonæ
obifſcere eam, ne zrelte hæg ab eo dici. Cuiuſmodi .
est pro Ligdrio ris, quod Tl ITTuberoa⸗ accuſator Ligarij in *
eadem cauſa fuerit, cuius Ligarium fſabet simi⸗
le est in Saluſtium: Qua ſi uero tu ſis abillis tir s Sa S=
luſti ortus Et biuls post: Beduilte uminger hono , e : ; .
leuißimé, 19 bas, guc in hiſt zihi el
riæ dſicis? Et iterum: QAsi enim ment iri turpe du
cis, qui mihi auſus ſis eloquentiam ut nieiumobije⸗ den Ee
re, erneXvorzuregneouroclui Sic &
Vergilius: N We Sig arguetu Draucr. Et: Tas⸗, e⸗ 4,
tumqᷓ; nefas burio ieil 1G? Et apud Fra
laſon inquit: Medét Mmorés Kobijeigefel 01
Aeeſre, recta nec ne ſit, ſed de homine dicuntur. eua
mnmus quoties contemmmas rem, quæ — ⸗
uelut nullius momenti aſpernamur. Qualem totam N ; “
Ceælij accuſationem Cicero uoluit uideri, magis inds? =
& iurgia dißidentium in amore, quere lasq; mati-⸗
um eſa ⸗ uera crimina. Sic & apud Vergilia: F.
V Italiam petijt fatis autoribus, elo, Caſßandræ impnuj
ſus ſu lſenn Waieſtatem ſutorum. Caſſandræ furorẽ
eluſit. Et paulò bost, quod modo diximus: Iudi-
centem. Subijcit continus⸗ Et batria Turnum conf ʒ2
ſtere terra, cui Pelumnus auls, cui diua Venmilia ma

„“

HB4 ₰ ter

276 RODOLPHI AGRIC.
ter. Indignioris comparatione eleuauit, oſtenditꝗ;
non oportere id ita indignum uideri. Digrediendi
rrun est apud lüigfe, kslini, ſſ it dicr Fſu ad⸗
uerſarij uitemus laqueum. Quod enim præſentis tem
poris utilitatis laus est. quiduis dicere, ut de re nõ
dicas, cum nihil poßit utiliter de ea dici: id poſtea ci
. . legeretur, po ſeet autoris uideri culpa factum, qui di-
kaberetur ab inſtituto, & grauia crimina non diluta
dimitteret. Pro Cælio tamẽ uidetur mihi Cicero hoc
èaſoluendi genus expreßiſſe: cum reſponſurus ei cri-
mini, quod obijciebatur paratum habuiße domi ue-
nenum, & uim eius in ſeruo expertum eſſe, digreſ-
ſus eſt ad mortem. Q. Metelli, ſuſpicionemq́; iacit,
Cloij ſcelere ueneno ſublatum illum fuiße, ipſamq;
mortem gemitu & lachrymis proſequitur: ſimulq;
reprimit aduerſarios, uelut ſimili ictos crimine: ſi-
mul impetu dict ionis & affectu, mentem iudicum
acd huius criminis cogitationem diuertit. Sicut au
tteei non ſatis commodé modus hic elabendi
= iin literas mittitur, ſic inter diſputan
dum, & in foro, & in ſcho-
lis, creberrimè ſolet
expeti. .
Scha⸗

le

Lan

.

PpDE INVENT. LIBER II. 277
(chholia in caput 21.

2 W Slcut autem eſt diſputantis.) Quæ de ſolutione argu-
mentationum habet Rodolphus, ea ob oculos ponit ſequẽs

deſcriptio.

5 Principið, ſi oſtendamus falſum
eſſe propoſitum, id eſt, ut nune
Vna uera, quoties uere oqutmur antecedens.

ð diluimus, id quod ab Deinde, ſi doceàmus non eſſe rz
OYJUMBW!ĩ aduerſario propoſitũ

. △
4 tam conſequẽtiam, hoc eſt, ſ pro . .
eſt, eaq; duobus fit mo ſbemus concluſionem non neceſ⸗ 1
dis. ſario ex antecedente ſequi. —

—

Vel in rem, quvties
parem, aut etiã græ
uiorem, ꝗᷓ ſit ea quę
obiecta eſt nobis
laduerſario reponi

1

Solutio ar- — H. 14
Lumentatio⸗ Primum re mus.
nää duplex gerẽdo, id Vel in perſonã, cũ
en. dues oſtẽ dimus, nõ de-
Icere perſonã ad-
luerſarij, ut hęc no=
ee obiiciat, etiãſò

☚

ſi conſtet ea uera
Altera ad homin?, pu Deinde eleuãdo cum uideri uo⸗
Ita quæ non rei, ſed ho Alumus contẽnere id ꝙ aduerſari
Imini ſatis facie, Fitq; Nus obiecit, dicimusq; id tale eſ-
(e trifariaam. l rideri magis, ꝗᷓ dilui mere-
agatur.
. poſtremòò digrediẽdo, cũ animlm
digreſſu quodã a pro

poſi to abducimu s, itaq; alijs oc=
cupamus, ut eius ꝙ obiectum eſt
nobis, quædam obrepat obliuioy
& quanquam non iit, tamen dil
¶tu eſſe nideatur.· —..

„ . e

4
7 7

4

„ 42 0
, ◻

S
—

r HoY

at

2 8 RODOLPHI AGCRIC.
Sapienti nullæ deſunt opes, ergo ſapiens eſt diues.)
Quem Stoici dixerint diuitẽ, Cicero docet in epiſtola qua-

dam ad Trebatium: Balbus, inquiens, mihi confirmauit, te
dinitem futurum. Id utrum Romano more locutus ſit, bene
numatum te fore: an quomodo Stoici dicunt, omneis eſſe di

uites, qui cœlo & terra frui poſſunt, poſtea urdero. Ta-
le eſt etiam quod apud Vergilium Iuno dicit: Indignum eſt

itttalos) Verba lunonis (unt contra Venerem, Aeneidos

decimo. Et nos tela pater.) Sic Turnus Aeneidos libro

I12. Dic guihurl in terris.) Verba Dametæ ad Menalcam,
Aegloga 3. Cuiuſmodi eſt pro Ligario.) In oratione Ci-

ceronis, quam pro Ligario habuit apud C. Cæſarem. Si-
mile eſt in Saluſtium) In inuectiua aut ſi mauis Apologia
i eromielen Saiuſtii in ſe maledictus, in Senatu reſpon-
moris A Drance.) Tarni uerba ſunt
ienentoetii, 11. : Fantumnch ne fas patrio excidit ore.)
Verba Aeneæ ad patrem Anchiſen 2. Aeneidos. Et apud
Tragicumn Iaſon inquit.) Senecæ in Medea uerba hæc ſunt:

1e on ðè IASON. Perimere cum te uellet infeſtus Creons
P L, Se Lachrymis meis euictus exilium de dit.

MEDEA. Pœnãa putabã, munus (ut uideo) eſt fuga.
IASO N. Dum licet abire, profuge teq hinc eripe.
Grauis ira regũ eſt ſemper. MED. Hoc ſuades mihis
Præſtas Creufæ, pellicem inuiſam amoues.
IASO N. Medea amores obijicis? M E DEA. Es
cædem & dolos.
Italiam petijt fatis autoribus.) Rurſus uerba ſunt Iu⸗
nonis e, duem indicauimus loco .

DE EXDPONENDI RATI O NE;=
Jueæ ad credentem fit aild em.
Caput XXII.

AE argumentatione autem quid ea ſit &*
ſpecies eius, & quomodo conficiatur (quanti
ad inueniendi rationem pertinet) hæc ſufficere uide
buntur. Expoſitio ſequitur , Juam ſpeciem orationis
ersfant. Exponimus autẽ fere propter has

cauſas

rauſa fidei de re aliqua expomint, hi ſunt ut Orato-

cuiq; finis. Qui enim uoluptatem ſolam ſpectat du⸗Fe = F

DE INVENT. LIE ER II. 280

cauſas, uel ut audientium uoluptate demulceamus aua . =ð
res, ułlut rem ipſam cinſmocki ſit explicemus, uel G .

⸗ brg

ut ſidem alicui alij rei expoſitione Juæramaus. Pri-
mum ſequuntur poëtæ. Proximum qui monumentis
rerum tradendis, uel præſentes, uel poſteritatem co-
nauntur docere, ut qui hiſtorias, & exẽpla uirorum,
rerumꝙq; inſignium literis mandant. At qui faciendæ

res, ut Philoſophi, ut reliqui artifices, quibus perſeæ- ⸗

pé in alterius uſum rei, alia res uerboſils eſt recenſen

di. Tertium igitur harum expoſitionum ſuus est
divntis dummodo eam ſeq at r, eera an falſa, brob? e Sr . Pen .
bilia an inoredibilia dicat, nihil ſua credit reſerre.
Quò - ſi quando ueriſimilia, aut uera giicit, enixiusi

colorem tuetur ueritatis, non id tantumex ſua facit

perſona, quatti ex illius perſona, cui talia tribuit:
Juii ſint illi congruenti ora, ſic dicuntur. dut perſæ-
bè in his, ubi uana affectus ſpecie mouere cupit au-
dit orem. Aptißima eſt enim talibus ueri ſimilitudo.
Quodq; præcepit Horatius: Ficta uoluptatis cauſa,
ſint proxima ueris:id non in uoluptate modò, ſed in

omni affectu bræcipuè est obſeruandum. Lerigto- e, = r

autem rerum é contrario, primam omnium ueri- = r 1 wrrt.

taten expetunt, hoſterior uoluptatis est cura. Si ta-
men kertegene illam, quam hiſtoriæ nidetur Thucydides
ſanxiſſe

e . ð

2889 RODOLPHI AGRIC-

ſanxiſſe, lKruare ue lint, malintq; rẽ berpetus du⸗

raturam conficere, quam gratiam breuẽ mereri. Ve
S re S ra autem diclam ee
e Rsti e lectori fides eorum, quæ recenſent: quin & grandia
pleraq; & ad incredibile quandoq; accedentia, uelut
ex beric ulo petunt, ut admiratione lectorem detine-
. . unt. Sicubl ul r bonuntur aliqus faciende fdei: ta-
. lua fere ſunt, ut magis grauitatem, autoritatem que
ſeriptoris commendent, quàm re Probe . Cuiuſ-

mogi ſunt, ſcire incredibilia & fidem⸗ ,derelena
piſſeita boſteris
tradituros: uel compertum / ſibi, rem ſic habere:con⸗

nare, ſed ita lafi? A maioribus dttepiſſeitt

=ðè ſfſanterq; ſe uerum in qJualicunq; hominum opinione
dicturos: quãdoq; uerò ne ſibi quidem ſatis probari,
R quare quẽq; pro ſuo caplu dembturu additign iue
fidem. Quare probabilitatis abunde es Aits, tetra-
di ſic, ut non ſit improbanda, id eſt, ut uera dicantur.
Deinde, ne uideantur falſa. Quod fit, ſi neq; inter ſe
3 ne pernrrer dißßideint, eq; berſonis, tẽporibus, locis, ea quæ tra-
15 , 7 ndumtur, hherehen. Phriic min ierea turbato or⸗
P Mme, 60ERRNEe ane 4 * lia uidentur.
cotra ſaſt, = ita u ſ. ingule inter ſe partes con
gruor uenisn erun implent fidem. Cauſa autem
brem pardta Takar ſſeicee ſcri
le uide idetur, quare debeat

. 2 ern oti⸗
11 F, e

us, ut ſua ſint conſcientia con
2* * 26 Ra . Ma tenti: neq; ſoligilé querendum butent, quomodo fiat

4

„N

finasdzn uelut fidẽ ſibijpſi bfacientia obortet eße:t! de⸗

DE INVEN, . EER R 281

botiut uelle falſa tradendo ledere ex ilmitione ſui Ai⸗

quã uera dicendo ſancti grauisq; uiri de ſe opini
nem ad poſteros tranſmittere: tum ꝗ lectoris parum ezr, 2 — Wan
aut perſepè nihil intereſt, ſie uel ſic rem eſee arbitra
ri: præſertim ſi non aliunde paratum ſit, quo poſitt „ . A4
uanitas ſcribentis coargui: quale Herodoto & non- Edun
nlilis aliorum m, quoque ſcriptorum, qui indulſerunt Se 6 T .
ingeni/ ſͦ ſults, ontigit. In enguksf facile lector acce- = Wa . .
dit. Mauult enim (quod Lalgà dici ſalet) cregere, * S
exquirere. A perta eygo ſunt apucd sunzla⸗r. Fekql, =
–— qui non timeat, non tineaneur. 4- S 22 2,
At in expo Nitionibus eis: quibus ſides alleui ei qi, rei quæ , S

ritirton ſatis eſt eſß Pe ne uera ra qi⸗ ick exponentur: ſed „„

er E ,

ad id cul pr⸗ brobando lo deſtinantur ita accominodata, t Fe.
capita Fabmte. confirmandarumq; rerum no-
ſtrarum omnia poßint inde depromi. Inſidt enim ad-
nerſarius: & ſuſpecta habet omnia, neq; quicquam
impunè dinittkit: & uel negat, q⸗ nocitura ſint ..—
uel ſi id neqlait, uertere in ſuos uſus aigel t
conatur, efficereq; ut uel proſint, uel utiq; quã mi
nimum obſint. ommis ergodiſutartin erhaſtios i⸗ a e,
i .
pba eſtmatur, ne eſſe eſt duo præ= Irs 2Ru- WR
aad hataukckatusct ralel dii⸗ ſit. Nec enimſi
det alteri rei per cam parari poterit, ſi dubiæ ſit ipſa Gf. B R .
. oudigis li Pſmieautactonſnple⸗ ſit, i iip Er nc,
ut illi

28 2 RODOLPHI AGRIC.†

lit illi rei, quam brobare per eam uolumus, apté iun
gatur: ſici; expoſitio fiat, ut commode fides ex ipſa
poßit duci. Parum est enim, ipſam per ſe probabi-
. lem e ſe, ſi non id quod probare conamur, colligere p

ar ir am poſſumus. Praobabilis fit expoſitio, ſi ſtarde

mntoſaſi conſentanea rebus, ſi per ſe conſequens.

Sõ ne Argumentoſa eſt, quæ cauſas habet rerum. Cau-

.. ſas autem ut habeat, non modò ſummæ rerum quas

R——. exponimus ut ſunt cauſeæ belli geſti, cauſe peſtilen
tiæ, aliarumq;; rerum, quæ ſolent a ſcriptoribus ante
ipſas res explicari. Qualis est etiam pro Milone to

ta fere narratio. Cauſas enim habet primum, quare
Clodius annum præturæ ſuæ in Milonis cõſulatum
diſtulerit. Hinc quare Milonem occidendum deſtina
uerit. Demum, quare hoc loco, hoc tempore. )Sed n
ſingulis etiam partibus expoſitiõis cauſ as addimus,
eY * . cuiuſmodi est: Sepe Jugafn Danai Troi eubicre re⸗

bello. Quod re uera quidem argumeniatio, quan-
gquam rolſoren Pabeat, O faciem expo ſitionis. Sic eti
5 * am: Aſſenſerstiines. Quare aſſenſerunt? quia quæ
ſibi guiſc. ⸗“ Vnius in miſeri exitium conuer-
ſa tulere. Sed & alia nonnunquam ponuntur argu-⸗
menta. Vt: danguine placaſti uentos & uirgine cæ-⸗
.¹ faargument eſi eius quod ſequitur: Sanguine quæ-

riinndi gikicitke⸗ B pro Milone: Etenim palam - dictita

licta Moliri: cauſam addidit, Et longo ſeſ decedere

2ges r2 , S ane, èð

DE INVENT, LIEER II. 285 .
6,e bat, onſ̃ ulatum Milone eripi non poße, uitam poſſe. , W. .
Sucbdit Orator: Significauit hoc ſepe in Senatu, di- d, Sane e
xit in cõcione. Quinetiam Fauonio. Et reliqua quæ Me, =
ſequuntur. Prioris illius ſunt hæc uelut iudicia. ead⸗B, BM
⸗ Conſentanea erit expoſi tio, ſi berſonis, locis, tempo⸗ = E nſ
ribus, rebus conſentiat. Perſonis quidem, ſi qua les eæ r

ſunt, talia facta eari idickach e ingantur, Neg enim v L Di, S
eagdem conuenient Achilli, & Ne WF cn Ri.
4 ba⸗ nec eadẽ S erunt in la⸗ = cdis, E
ia ocengeo aiur ſi quo loco nanncatane “ S F Z..
quo tempora ueriſimile est ſactum eſſe: ſic expona-
tur. Rebus uerò conueniet, ſi lætis iucunda, ſerijs
Arauis, ridiculis faceta, inſi. gnibus ornata, tri ſtibus
acerba tribuatur expoſitio. Conſequẽs Autem erit, rr
,non modò ſi ĩ prioribus ſequẽtia non diſore ſſerepent (id en
Jir , . .„ ⸗— .
meruiße )ſed ſi ſic ẽxponantur briora, ut uel ex ijs
ꝗquæ posterius dicuntier expectentur, &α propemo-⸗
dut auditor ipſe ſibi ſi ubijciab da: uel Jualiacunque

Qicentur, quum dicta ſint tamen cuncta, uideãtur ex I r, 4 . 22
priorum fide pendere. Quod diligentißimè obſeri⸗ de, SD 4

d. y ei ,
tum est Ciceroni pro Milone. Quanquam enim anci p= D De, ,

pitis fidei ſit, & (Mcr la kur g inſidiarum rationẽ ibn Pivon,

4 ſal. 4 musuanin ii eam pugnam fuiſſe
tradi⸗

—

224 ROoDOLPHI AGRIcC.
traditur: ſic tamen omnia per gradus quoſdam certa mi
2. imeern . n S . uno
ſrerie feruntur, ut nihil Pertipere oßis, quod non co- el
S. Z ah hbeæreat prioribus, & ueluti uinculo connexum ſit, uil

A . „ . yhi
ut tandem ueſtigijs quibuſdam ad cædem, uelut ma-
. *
nu præhendendam, ueniatur. —
Scholia M caput 22. ei
. . . Primü ſequuntur poetæ.) Horatius tamẽ in Arte poe- ne
. tica, tria poetarum genera facit, quorum alij ſolam legen- tne
. tium uoluptatem, alij uttlitatẽ, aln q uærant hæc utraq;: ſeh
Aut, inquit. prodeſſe uolunt, aut delectare poetez Ne
Aut ſimul & iucunda & idonea dicere uitæ, npt
Et paulò poſt: duö
Omne tulit punctum, qui miſcuit utile dulci. im.
Scriptores rerum è contrario primam omnium ueri- uut⸗
tatem expetunt.) Cicero eg. de Orarore: Nam quis neſcit, den
inquit, primam eſis hiſtoriæ legem, ue quid falii dicere au- me
deat: deinde, ne quid ueri nõ audeat, ne qua ſuſpicio gratiæ tes

”V . tit in ſcribendo, ne quid ſimultatis. Quã hiſtoriæ uidetux
n ie, g SThucydides ſanxiſc.) Hic eſt hucydides ille Atheniĩſis,
5= EE. Olori filius, inter hiſtoriæ ſcriptores facile princeps, qui à
eJ. , en , , ,o,Auis as bellum Peloponeſiacum, cuius ſu-
WL Ser vl⸗ Wτ Ppra mentionem feci, odo libris complexus eſt. Lucianus de
ratione conſcribendæ hiſtoriæ: Admodum igitur Thucydi-

des ſanxiuit, uirtute mq luſtoricam, ac uicem ſecreuit, cum
uidiſſet ingenti admiratione Herodotum, adeò ut libri eiuns
Muſarum nominibus appellari meruerint, quos ſuppellecti u
lem potius eſſe dicit ad perpetuam ſcribendi normam, quã
in præſens certamen, nec fabuloſitatem amplecti, ſed ueri- ſer
tatem rerum geſtarum poſteris relinquere docere afferit.
Vtilitatis q; rationem aſſignat, quã prudẽs quiſq; finem eſſe ſ
hiſtoriæ cenſere debet, ſcilicet ſi quando iterum ſimilia ac- ten
cidant, ut homines inquit ad præſcripta reſpicere, ſic rebus
publicis bene uti ualeant. Igitur qui mentem talem ſortitus en

uit mihi ſcriptor ohbtingat. Lege Ciceronem in Oratore, in
.—. ipſo ſtatim exordio. eundem libro de Oratore ſecundo, u bi 6
paucis præcipit, quæ in hiſtorijs conſcribendis ſunt obſer- 0

uanda. Et Angelum Politianũ in præfatione in Suetonium,
Quãdoq; uerò ne ſibi quidem ſatis prohari.) Vide Lau
Tentium Vallam lib, 6, Eleg. cap. 54. Quale Heroalote

ℳ

u
)

rn

DE INVENT. LIBER II. ꝛ85

Hic patrem habet Lyxum, matrem Dryo. Cumq patria Hx
licarnaſſeus eſſet, propter Lygdamin tyrannum inde Sa-
mum profecius eſt: ubi & lonicam linguam edoctus, nouem
ſcripſit libros Hiſtoriarum, ſed qui plus fabularum, quâm
ueræ hiſtoriæ contineant,. Vide Quintilianum libro deci-
mo Inſtitutionum, capite primo. Omnis diſputationis 2
expoſitio.) Hnic loco toti intelligendo exactius, non anini- N. arzato eie,
mum momenti attulerint ea, quæ Rhetores præcipiunt de & , z, n
narratione, in qua tria cum primis exigi aiunt, ut lit perſpi- . 2 3 .
cua, ut breuis, ut ueriſmilis. Porro quæ exempla affert ex Or D . 21-
Vergilio & Cicerone, ea partim ſuperius aſſcripta à nobis .
ſunt: partim ſunt eiuſce modi, ut uel minimum, ſi huc aſſcri-

bantur, collataura uideantur intelligendis uerbis Rodol- .*
phi. Itaque ea omiſimus. Si lætis iucunda.) Trapezun 2
tius Rhetoricorum libro quinro de elocutione magna ex —]—

⁸

emplorum commoditate locum hunc adiuuerit. Item Erail
mus de conſcribendis epiſtolis capite de habitu epiſtola-
rum. Conſequens erit expoſitio.) Quintilianus libro 9
capite quarto. Hiſtoria non tam finitos numeros, quâm or- 1
bem quendam contextumq; deſiderat. Namq; omnia eius
membra connexa ſunt, quando lu brica eſt ac fluit, ut homi-
nes qui inuicem apprehenſis continent & continentur.

QYQMODO ALTERIVS REI
confirmandæ gratia ex pouendii ſit. Cap. XXIII.

P habet negocij id diximus ſecundum eſſe

. . „ f —
debere in expoſitione, ut accommollata ſil. ad id = = rrn r e
cui per eam paranda est ſides. Nam probabilitatis wden
t in expoſitione con

„
1

Anem, idest, fundament, ſedesq; otius noſtræ diſpucxt-Arat, A. D
tatiõis. Hoc est enim quo præparatur in ſoro iudex, .
& ad oẽm ſequentium argumẽtationi: cõfirmationẽ
componitur. Ante ommnia igitur uidendum eſt, quid

a
OnA AAo re . rrr- 5 ur e
.= rsa Dg. W af waud, n.

SH ZEate RODOLPHI AGRIC.

. itt id, uod uolumus expoſitione colligere, & cuitx

. ipla quæritur ſides, id; ſi cum omnibus expoſit tionis

partibus conferamus, facilé uidebimus, quid habeat
— res quod iuuet partes noſtras, quid etiam noi offen

at. Vbi tola chii pro nobis est, barum est metua-
mus: ſic parum ect quod ſperemus, ubi obe tota.

Deinde quæ proſunt, danda est opera, ut plurimum
.. iuuent: eruenda argumenta explicancddaq; queæ tum
. Cumj dicuntur, quanquam non cum ſumma reri con
iungantur, ut ipſam efficiant: i tamen audientis
cogitatione, colligentis ea abud animum ſuum, hoe
ipſo maximè broſunt tunc, quia⸗ minus in id parata
uidentur. Qucæ Mer dubia ſunt, &dierutizinter⸗
Pretatione one oſſunt inhac Am diſtrahi
21 roſiut. Quæ nocent,
2. =ð ut qudm minimum ob⸗
ſtent. Fiunt autẽ hæc omnia argumentis, quæ ſu⸗
. , muntur ex locis, quos ſuperiore deſcripſimus libro:
ſ ed hic argumenta tant ùm ponantur nam ut ue niat
2Sèð = ne quandoq; argumentatio in expoſitionem, breuis ta-
men ea eſt, fitq; nen ita crebrò. Quædam autem con
ſulto narrantur d nobis ſic, ut plane falſa & incredi
bilia perſpici poßiint, quoties ea quæ ab aduer ſarijs;

„
„

* uel proſe expoſita ſunt. uel alioquin confirmatura

wear.
2 partes eorum uidentur, ſic deprauantur cõtraria ex-
boſir tione, it brorſ⸗ is detrahatur eis fides. 2

“

DE INVENT. LIBER II. 287
IIlud autem fere uidetur obſeruatum., ut unde

Z⸗ reetel. .
2 .

cung bPetitum ſemper ponant fauorabilem primum ean⸗ = =

narrationis ingreſſum: & ab aliquo, quod cauſam ſu ⸗ G

am commendet, auſpicentur. Terentianus ille Simo,

continentiam filij ſui laudaturus, cii tuto etiam uerſa

tum eum inter ingenia parũ modeſta, uellet oſtende-
re, uideretq́; meretricis perſonam præſenti laudum
commemorationi indecentius inſeri, & poſſe uideri
obſtare exiſtimationi filij, quoòd talis perſonæ conſue

tudinem expeteret, uidemus ut altids petito prin-

cipio molliuerit omnia: e rem ipſam, & perſonam,
pro ſuſpecta & aſpera, fauorabilem reddiderit. In-
cipit ergo: Interea mulier quadam abhinc triennium
Ex Andro commigrauit huic uiciniæ. Vt iam neq⸗

ganeonis, neq; omnes urbis angulos beruagantis ui⸗

deri poßit, ſi conſuetudinem tertium iam annum ui⸗

cinæ ſibi Pamphilus habeat. Reliqua quæ ſequun-

tur, ad commendationem bertinent mulieris: Inopia

rum negligentia Coacta, egregia ia forma,

atquc ætate integra. Videmas hie, quanta huic de-
linquendi excuſatio, deſertæ à cognatis & inopi:

quanta facultas, iuieni & formoſæ. Hæc tamen in-
ter iſta, primum pudicè, nec id ſoli, ſed parcè etiam

ac duriter agebat, lana ac tela uict um quæritans: it

obſtinatio brorſus in ea tuẽdi pudoris perſpici poßit.

Hiĩc iã paulatim uelut gradibus incipit labaſcere. Sed

b 2 bposßtquâ

„

2 8 8 RODOLPHI AGRIC.

poſtquam amans acceſßit ad iuu enem, precium bol
licens ad inopem: non primo tamen congre pu uicta
eſt, ſed unus α item alter. Quod iã à conſequẽs erat⸗ 4
* ut diceret broieciſſe eam pudorem, quanta id cura 2
mollijt, ut culbam tã cum omnibus commanicaret;, 6

diceretq́; Ita ut ingenium est omnium bominum àù la
bore procliue ad libidinem. Quod tamen cunctantis
.* . iſignum est, primum accipit conditionem, tum iã de- t
. mum dusur. orpi Oentmvedun ergo bicto- 1
br. leniter Prin ut brope ſen ſum fallät, incipiunt
adumbrare:deinde paulatim ſubcreſcente obſcurita-⸗ te

te, cum iam poſtremo atrum umbræ totum oppreſit (
colorem, nihilq;; præter nigrum ſit, uidemaur tamen
Y nobis primam illam coloris ſpeciem, quam purã ac-
M cepimus, qa paulatim de ficit, nec abrũpitur uſquä,
ettiam in ipſa umbra ubi nullus iam est, inuenturi.

dic & perſuaſionem brimum acceptam, quia non ui-⸗
demus in ſequentibus eripi nobis, licèt defiutt etiam ſ
paulatim, & tandem quantum ad rem pertinet, defi -
ciat: qui audit tamen, quia nuſquam ubi auferretur l
uidit, uelut adhuc ſubſit, ita ſe quitur animo & adhæ ſ
ret. Quanquam ergo poẽta à pudica orſus, ad mere- l
tricem, hoc eſt, ab honeſtißima perſona orationem n
ad fœdiſßimam deduxerit: commendationem & fauo (N
rem, quem in budicaſ⸗ umpſit, quia per media cuncta
quate⸗

6

DE INVENT. LIBER II. 289
quatenus poteſt retentat, etiam cum ad impudicam

peruenit, adhuc tuetur. Circunſpicienda ſunt igi

preæſenti eſt quæ ſtione, incipiendum, ſed repetendus

minibus corrupti iudicij, ut ea quatenus tueatur nar
ret:ſed à perſona matris. quæ maximè Cluentiñ pre
mebat: primiq; à nuptijs filiæ, deinde diuortio, poſt
beæc à nuptijs matris initia duxit:quæ ut ad præſen-
tium criminum ordinem nihil attinebant, ſie ſummæ
deſenſionis res ipſa indicat plurimum ea profuiſſe.

Quintilianus autem, ſicut in Cœco in limine, ſtatim .
expoſitionem incipit ab mcẽdio: quia nihil erat, qua-

re altius repeteret: œ hoc ipſum primum, contnuò
firmißimum pro cauſa erat: ſic in milite Mariano,

ſeueritate parentum & educationis cœpit: Pater, in-

quit, huic emeritis bello ſtipendijs. Prius ergo iam
mentem militando durauerat. Ne tamen ocio molli-
rentur, exautoratas armis manus agreſti ſubegit la⸗
bore. Hinc et, mater prædura, priſcis moribus, &
peruſta frigoribus, ac ſolibus, & ruſtici operis diffi-
cultates obire cum marito ſolita. Ab hac educatum ſi

tur diligenter omnia, nec utiq; ſtatim ab eo, quod iꝝn

plerunq; altius ordo rerum, ſi ſit ineis aliquid quocd
proſit. Cicero pro Cluentio, nos ſtatim incipit aà cri-

lium, uirum, & qui iam meruerat ſtipendia, & bis

aſſuetum moribus, quiſquam de ſtupro appellabit:ciᷣ
ne illam quidem quamuis /œminam quiſ quam fue-
b rit ap⸗

2909 RODOLPHI AGRIC.

rit appellaturus impune? præſertim, chi & hie ib-
ſe ſemper aliquid maius annis conaretur, & omni

—. Ga opere brimæ ætatis annos contra uoluptates firmaue

erriit. Sic nati, ſic educatum, quis iam nõ indignißim
ferat tẽtari de ſtupro? Similiter etiam cum alijs in lo-
cis, tum in matris infamia, in parte matris expoſitio-

.. .. nepetit à natiuitate filij. Incipiens ergo, non fæmi-

„ na, non mater, inquit, ſed matrona: u ſtatim ex no-
minis eius reuerentia fauorem aliquem captet. Cuiu⸗
puellares annos:quo incredibilius iam ſit in grandio-
re natu. Et cuius primam rudemq; coniugij mentem:
quanto magis igitur aſſuetam iam & firmatã ad con
iugalesafectus, nulla libidinum reſperſit infamia?
Et cui impudens rumor, qui parſurus utiq; non fuiſ-
ſet ei: & ſuſpicax maritus, quem non potuiſſet la-

tere: nihil unquam potuit obijcere, niſi filium. Quis

ergo iam credat incautiorem & in iuuenta ab omni-
bus alijs intactam libidinibus, ſeniorem & peritam
rerum in filio demum peccare cœpiſſe? Simile eſt, ꝗ
paulõ post ſequitur: Natum de ſe continuò (ſi quid
des Kos Gfipſicredtia) imput etiis complexu, uim relique
parentes non in nutrices, nec in miniſteria ſepoſuit:
ſuis aluit uit hube⸗ ibus, ſuo fouit amplexu. Quò magis
potuit = 1 guentis ætatis indulgentiam, & affe

ctum notabilem, quà m hac educatione? Ante cauſam
ſan bee. Sed illud etiam quod ſequitur: Accende⸗
„ S anide ece- rnm bat

bat hanc erga unicum optimæ matris

tali! narltos, 1A

Srrrns AE» 5 2

DE INVENT. LIEER I. 29 1
thanoerg hupatientiam ri
kidus baler,aſper maritus. Simul itaque batris ſuſpi
cionem & rumorem, aſperitati patris Aſ ianat „Ethi
quidem qui præcipui ſunt cauſæ colores, &quibus
fere cauſa eſt innixa, extra cauſam ſunt. Ducuntur
tamen ex his, quæ ſunt in es, fidemq; inde habent. .

Primæ enim inicitæ miliegritas, uelut certi eſt cora ...

22*

6cτ. „dic quod & ibſa dluerit infantem, reli-

.,Po/ Lr. „ . . . „SH
qui cmporis iffectus credibiles facit: ehm ſoleat om?

nium matrum in recens natos impatientißimus ani =ð

2

S 2.. „„ .2 2
mas t ße. Et patris Peritas & maritt, ex præ ſenti⸗⸗ e ,

litis conditione deſcendunt. A ſperum enĩm maritum =
fuiſſe, ueriſimile et, quem malæ tractationis uxor?

—0.μ
D S

coacta est facere reum:aſperum patrem, qui rumori
it filij ſatisfacere. Præcipui uerò
conſilij eſt, uidere, non modò quæ primo aſpectu tan
quam profutura landiuntur, uel tanquam nocitura
terrẽt, ſed altius cuncta introſpicere, & ſi quid ſub⸗
ſit tiem quod bo ßit anen crutari. lun ci.
mine, quid magis uideba ur ſe pro filio, qum ſi pie
tas in patrem maxima oſtendereturequi fuerit autem
illud hprudentids ſecutus, dicet filium eum primum
in incendii: cucurrerit, extuliſſe ſine cunctatione pa
trem:& quo plenius ſit meritum fililinm miſera-
bilorem, illim debiliorem reliquiſſe. Quintilianus

—

èò

——

. 2 4
, 12 f ES
ſuſnicide filiuns Tr= ⸗ af, r 1

29 RODOLPHI AGRIC.

autem, cum uideret, quantum fauoris accederet ex

parte, tantum cauſæ ex matre periturum.quin etiam
uiſum iri, patrem illi inuiſum quandoque botuiſſe fie
ri, qui botuerite eum. damno mate rnæ pietatis amare:
facit ergo mij miſeros parentes pyope perijſe pietatis
&qualitate, dum dubitat utrum bn⸗ efferat: & di-

.. . Alttn tande Or⸗ alor⸗ . quanquam nolente id audire fili jo⸗
geo Binne bitren meßee elect um. Contra iidetur in matris inſa⸗

mia, primo aſpectu matri nocitura benignior cum ſi
lio conſuetudo. Non putauit tamen neginlum, cñ ex
perſona matris multo poßit honeſtis defendi: ample
KſCtiturq; tanquam ſimplicitatem illius materni amo-

ris. Omnis igitur miſeræ cum filio ſermo, omnis in

publicum puriter egreſſus. Subdit deinde. ſimplicem
innacentiæ, nihil metuentis ſecuritatem. Gaudebat
etiam quo⸗ laudadus occurſi. bus quod omni frequen
tia cetuq; conſpieuus, populo iã iã ipſe e fateretur, quod
plus amaretur à matre. In ſumma, ſi anim nobis ſu⸗
mamus aäuerſir), & ſubinde ſingula quæ uenient
in expoſitionem appræbendamus, interrogemus
nos, quid hoc ad rem? qua parie proderit? tum ſi ui-
derimus, quo pacto uolemus oſtẽdere aduerſario pro
deſſe : facile uidebimus etiam, quomodo narranda

int, ut broſint. Et quo molo quæ uidentur obſtare no

is, diſcutere uolumus, eo etiam excludenda ſunt in
e tione, ne noceãt. Nec est quod quiſquam pu

let⸗

DE INVENT. LIBER II. 29 5
tet quamuis à ſolis propemodum Oratoribus eren E.
pla ſumpſerimus, idcirco non eße in alijs artibus loc?ᷣ P . Z 3 ,
expoſitioni. Nam e& qui in philoſophia diſputant,
perſæpe exponant oportet. Nec enim ſicubi recõdita js A.
res aliqua deducitur in certamẽ, ſatis commode tra- Naar⸗
ctari potest, niſi prius expoſuerit is, contra quẽ diſſe
ritur, omnem ordinem rei, quomodo habere em pu . .
tet, & 4 40 backo Girver⸗ eg, Node ekrt. Nule i- e vr —

—

ſitt mchte i m ud dilert, cum ille aliud de⸗

fendat, aliud aduer ſarius betat, argumentatione om-
nes effundi in uentum, & Plan Rperugcu clamo .

ribus diem teri. Ioannes c ſolet perſæe- 8 i S .
pe, ſicubi pplexior ucſio⸗ incidit, urlic expoſiti iti⸗ . zr
onis loco præponere formam imaginandæ rei. Quæ Sc. — vor
quando ſic explicatur, ut quadret, conſtentq; ſibi om- .
nes partes eius, incredibue est, quantum ſacultatis
tuendæ rei adijciat. Id autò non alijs præceptis, qu’“öæz?
eis quæ tradidimus ſieri ( uiſtun experiri nolet) fa⸗
eile uidebit.

—— 2

Scholia in caput 2 5½.

Semper ponunt fauorabilem primum narratiòis in=
greſſum. )Cicero in Oratore Veſtibula nimirum honeſta
aditusq; ad cauſas faciet illuſtres, cum animos prima ag⸗
greſſione occuparit, infirmabit exc ludetq contrariꝗ, de „.
ſrmiſſimis, alia prima ponet, alia poſtrema, inculcabitq; le mn⸗ e,
uiora. Sed hæc argumenta ponuntur: nam ut ueniat quan- .

Jdodque argumentatio in expoſitionem, breuis tamen ea eſt. 3„4.
ſich non ita rebro.) Hoc ipſum quarto lmdieotlangd, li-

„bre

1294 KRODOLPHI AGRIC.
pro hiſce uerhis dicit Quintilianus: Argumentabimur, in-⸗
L quit, in narratione, ut dixi, nunquam: argumentum pone-
mus aliquãdo. Et in eodem Gapire Ailludauidem inquits
fuerit inutile, ſemina quædam prg bationum ſpargere: ue=
rum ſic, ut narrationem eſſe meminerimus „nõ probationẽ.
Nonnunquam tamen etiam argu mento aliquo confir mabi
mus, quod propoſuimus, ſed ſimplici & breui. Cicero
pro Cluentio.) Duo diximus Clu entio obiecta fuiſſe, iu⸗
Aicium corruptum, & ueneficium. FHorum prius illud defen
. furus Cicero, narrationem incipit à ſceleratiſſimis nuptijs
. matris, cui nomen Saſſia. Ea capta amore generi ſui Aurij
“ Melini, primum huc impulerat iuuenem, uti filiã ſuam Clu-
1 F entiam domo exigeret, deinde ipſa eidem nupſexat: quod fa
. ctum mire initio narrationis exagitat Cicero, docens hinc
omnium malorum fontem originemq; exti tiſſe. Quinti-
lianus autem ſicut in Cæco in limine.) In declamatione ea
cui titulus eſt Cæcus in limine. Malæ tractationis. ) Cum
enim pater filium occidiſſet, & matri quærenti quid in fllio
inueniſſet reſpondere nollet, accuſatus eſt malæ tractatio-
mis. Si animum nobis ſumamus aduerſarij. Multum adiu-
menti ad hunc locum attulerint, quæ ſunt apud Quintiltan
libro 12. cap. 8. Ite m apud eundem libro ſeptimo, capite ſe-

cundo. Sic in Milite Mariano.) Supra monuimus titulum co
hunc eſſe cuiuſdam apud Quintilianum declamationis
Tum in matris infamia. Hæc declamatio hodie inlcribitur⸗
Infamis in matrem. 6
.
QyAE SINT PARTES oRA.
.* tionis, ,unc⸗ Manuß utendum. “ 4

Eliquum est de Oratione, ut diranes gor E
ſint partes eius. Cicero libris illis, quos de rhe iu⸗
toricis ado leſcenti ſibi rudes & imperfecto⸗ xci⸗ ſ
diſſe ſcribit, ſex fecit. Bis quos bpoſtea uelut Srashio⸗o,,
Ae⸗, vvi cura compoſitos didit, ſolum quatuor uoluiteſſe: 1
c or eenien⸗ duæ rem doceret, karratio & eonſnre,l⸗
„„ 4 AEE

iecit. Sed (ut dicimus) una tantum pars eſt nece ſoa-⸗

DE INVENT. LIBER II. 295

, . . . p, S
Au mn erent auditoreni, æxordium & peroratio. S
0

*r .: .
teles duas tan am (quæ neceſſarie one eu⸗ 22
. . —. . „
tauit, propoſitionem & cõ firmationem. arrations

pro propoſitione eſſe, & non ſemper neceſſariã, inſi
cu lõgior & perplexior res incidißet. Exordium &

berorationem(quẽadmodum cicero ſen iemon ad —
rẽ, ſed auditorem, pertinere. Sed illl de ciutli tant em “ll ...*.
oratione dixerut, nos in uniuerſum dicamus. T ra⸗ e, S S . 1

tio quæ credentẽ habet auditorem, & ſola expoſitio-
ne conſtat, ſola expoſitione pote ct eſe contenta. Vè e
ſunt Ariſtotelis nõnulla Cuiuſmodi eſt prædicamen
torum protinus à re ſumptum initium: Eorum quæ
dicuntur, quædam comblexim dicuntur, quæ d 4ſine
comblexione.· Et oſlerioruim itidem: omnis do ri⸗
na, Ex Risr Rit cognitione. Sic Cæſar libros belli
Gallioi incepit: Sallist omnis diuiditur in partes treis.
kis i As ii / ratio, quoniam commentarios
ſolum & indices rerum uoluit eſſe Hio keeèſt â ⸗ 2 ,
ſent ea ſcripturi. vtcunq;, tamẽ milil ec qilodad ab? t ⸗ R
ſolutionemoperis extra deſidenetur. Vt plurimum 2 b Dt
autem duas feré partes habet hoc orationis genus.
Exordiũi enim ſæpè præ ponitur ornandi magis ope
ris gratia, quà m quia res id exigat. Cicero quandoq;, W
in his præcipué quæ ſine dialogo ſunt, epilogum ad, .

ria. Quæ autem argumentatione conſtat oratio, duas
. 4 ba-

5 = Fr S
c. DW

2yG RODOLPHI RGslc. 4

habeat bartes 4V
tionem. Expoſiti tionem n hicetn uel latius fuſam, 11.
in propoſi ltionem collectam, pro rei de qua di iSi
qualitate . Promnde ut uel ſimplex eſt ea, uel uarijs 4
Au perplexa, & uel cognita est audienti, uel
ignorata. Nec alias deſiderat partes, ſi ſ teiuſnoli
2. Auagio, a Liſer! tur, lani⸗
. . , , quamic, , ſic Nel ſic ceßt, mhil inteſt t, & dicentis, ſe⸗
“ S. m. & audientis. Quinetia ut actionis ſit, ſi paratam ha En
kkeat beneuolentiam, neq; gratiam ſibi ex cuiuſq; bej M
We,v 7. riculis petat, exordio non indiget: ut ſunt laudatio- ep

5.

3 nes, actiones gratiarum, & i⸗ 4id genus. Cicera 4

2 5

—

4 10 ergoacturus rakr ditii ſuo gratias, ſta⸗ l⸗
d. i eik Ago tibi gra⸗ W
12 tias infß r Ang Mſte. Quod ſi dicentis exiſtima

tio ducetur in iannen, ſ ſi quid fortẽ audientis of- j
fendet animum, præfandum erit nimirum, & exor- ct

2 . 54 . 3 dio mauniendus coutra obſtantic/ ui dicit, ſic ſi fue⸗
e amm rint in decurſu dictionis 4 Fäte aures, placan-

deæ erunt epilogo. Et enumeratione redigẽda in ſum- i
i, er. vz mam quæ dicta ſunt, ſi multa mentem memoriamq:·
2 .

adſentirf Nadertes, At ubi uel re audi 1

e acirdti gecor kudi: N
ibi quatuor partes orgtioſi⸗ ti poſcet: duas, ca

W K ptando

.

ðè

DE INVENT. LIBER II. 299
ptando auditoris animo paratas, duus rei docendæ.
AQuarum quæ ad docendum pertinent, narratio e
confirmatio:hæc, argumentatio est:illa, expoſitio, de
4 quibus ſatis multis (quatenus huius eſt inſtituti)di-
d cximus. Reliqu educe quæ bermouendo deſtinantur
Ni auditori Prlnciblum & perordtig, bartim argumen-
. katione conſtant⸗ hertie exholi tione . —õũ Rro * —
rem, ut Akutum, Arie. Qori byiara auo a- ê
umentatione propemodum conficiuntur, poſtremam ⸗ Ar
evxpoſitione. Perorationis item tria ſunt, ut cõciliek w
Aren ſibi, ut aduerſario faciat infenſum, ut col ⸗
N lectis enumeratione capitibus rerum, quæ tota de⸗
monſtrarit oratione, audientis fa memoriæ affigat.
Quorii poſtremum expoſitionis habet naturã, prioo
r ſimiliora ſunt argumentationi. San ſi demus ſaan
ctum & incorruptum auditorem, hon graliæ, nõ of-
fernſis obnoxium, ſufficiet principio dete⸗ere enu
. meratio peroritioni. Adil ie Juorum⸗ animos,
ira⸗ ſp es metu ⸗ler malt poterit an e, reli⸗

1417

= 5

—EEAE E 2

Jua Uicbiiche Bociles facimus auditores, ſi breui 1 Ta , Ae
ſumma quæ dicturi ſumus ite lut oculis ſabiſeiamut, ⸗ , 4
1 oſtedamusch ordinem rerum dicendarum, & in par- ,
tes orationem ianel =Z dl quog, eſt ex⸗ 17 n .

1 pedita ratio,

4 — cum ba Sb ſctierönut,

4 vοαπ non

298 RODOLPHI AGRIcS.
non uidere nos, quid amplius quiſquam de re dubi-
tet, aut quid iſtis reſpondere aduer ſarius poßit: aut
aliqua figura alia utamur, cuiuſmodi multæ ponun-
tur ab autoribus, & multo plures poßunt fieri. Be-
neuolentia odium, miſericordia, ira, rebus quidem 25
Adi iſtant lebriudha&σovs4v”etraia, uer⸗
un, 2 & Eudi r. um differunt. Lenius enim M
6 2 moaeſtiz ir grincſpie broferunt ſe nondum conꝰ ⸗
ciliato nobis aut ducto in bartem noſtram auditore. M
In eiſche ners cum Heuag⸗ est oratione, acceſ- c
ſiti; Nobis, &broti, Simit iniif: accipittum ar ſon
ni affectibus cuncta: tũ obijcitur auditoris iræ ad- lnr

uerſarius, tum noſtras partes miſeratio lachrymæq; fu
en, commendant. Cum fiant autem hæc omnia affect uum o
permotione, quo bacto oporteat ea expediri, paulò

, g. ðM
N Pos aperietur, cum in commune quæ pertinent ad t
6. affect uum naturam, & quæ ſit ratio eorum tractan ſet
dorum, dicemus. Ducẽda ſunt autem exordia, nõ ex li
his quæ cauſam confirmant, aut rem de qua quæri- kt
tur docent:confirmatio enim fiet, non exordium:ſecd et,
ex eis, quæ circa res perſonasue poſita, fauorem aut ir
nlie nationem audientis paratura uidentur: quibus 26 ſte
tam rem ſecutus, qudm animum ſuum, pronunciatu
rus fortè ſit de quæſtione. Si quis autem perdidice-
rit, quæ ſit auditoris, de perſona dicentis, de cauſa, de ſnn
ncerſer e obinio quatum bermotus aduerſarioriᷣ
. orae-

i
4

N⸗

116

lee

DE INVENT. LIBER fI. 2995

oratione ſir, quid in perſonis rebusq; fauorabile aut
infenſum: fucile uidebit, unde beneuolentia ſibi conci

lianda, quomodo aduerſarijs odium offundend, quo-
modo conflatæ iam ſibi muidiæ occurrendum. Nec

enim ſolum datur opera, ut audientis nobis animum

adiungamus, ſed ut alienatum etiam nobis exaſpera⸗
tumq́; placemus. Quòd ſi quando breuiter in exor-

dio capita aliqua noſtrarum aut aduerſæ partis ar-

gumẽtationum perſtringimus, quod perſæpe fieri ſo
let, cum uehementiies adductus aduerſariorum ora⸗
tione uidetur auditor: nõ facimus id tamen, quò pro-
bare uelimuss ibi, aut cõfirmare cauſam: ſed ut ſpem
faciamus hac qualicunq; labefactatione, postea nos
omnia demonſtraturos. Demetrius itaque apud Liuè
um Perſi fratri reſpõſurus, lachrymas fratris apud
patrem, quem iam pridem magis ſecundum Perſen
ſentire credebat, quoniã uidebatur illis maximè ua⸗

kuiſſe, brimum inuaſit, aliqua tum ex parte. Dein-

de in reliqua incurrit. Benignius enim audiatur opor
tet, cum huberils in ſingulis ea proſequitur, ubi om-
nium ſimul quantulumcunq;, aliqua tamen ex parte,
ante ſubleuauerit fidem. Sic Quintilianus in Pariete
palmato, ingens domus ſpacium cruore notatum, &
noctem electam ſceleri, & gladium adolefcentis rè
lictum, & uno uielnere peractum ſcelus, & in ſtitut 1
Rlium hæredem, cuncta uelut delibaus, dperit /tbi iu-
dicum

„.

hnm9N

see RODOLPHI AGRIC.
dicum aures, facilioremq; uiam defenſioni ſuæ ſler

nit. Perorationis autem ſere hæc est ratio . Primiis
cauſæ fides enumeratione firmatur: ſi tamen ca ſit
ctcauſa, quæ propter magnitudinem ſuam hanc dili
gentiam postulet. Poſtea approbata iam cauſa, tum
liberius eſfertur oratio, & ſcelus rei agendo exagegee
— randoq; accuſator inſectatur. Quantoq; conditio⸗ win
ͤ. nem eius etiam de flet, qui accepiße iniuriam dicitur.

Contra reus, ubi iam deſendit ſe, tum peroratione die is
rã miſerandamq; ſortẽ ſuã oſtendit, cui innocenti imm im
merito pericula ſtruantur: & graues caſus, qui ſe
maneant damnatum, & preces lachrymas ꝗq;, & om- d

nia mouendæ miſericordiæ experitur. Nonnunquam u
conſpirationem contra ſe aduerſariorum, & cru-
delitatem premit, qui odia ſua periculis & exitio eas in

piant innocentis explere. Quæ omnia ſuus capiũt ſ⸗
quæ tiones, inue niendiq́; ratione (ut prius octendiꝰ co
mus) nihil ab alijs differunt. rloquendi uerò genere n⸗
plurimum. In affectibus enim præcipue regnat elo
quentia. Nam quieta compoſitaq́; mens auditoris, uu
quamuis ſedata oratione optime docebitur. Vis tamẽ (
omnis impetusq́; dicendi, & fulgura illa tonitruaq: i
orationis, qualia ſuiſſe in Pericle memorant auto- i
res, quæ non impellant modò, ſed auferant eripiant· in
ſedibus ſuis animos:ea ſunt omnia, mouendis, turban un
dis, miſcẽdisq; affectibus parata. Quæ ſint ergo ſpe- un
cies

D

DE INVENT. LIBER II. 301
eies orationis, & quid ſit argumentatio, quid expo-

ſitio, quot partes habeat oratio, & quando uſuue-

miant, quibus ue conſtent, hoc modò nobis ſit ex-
plicat emn.

Scholia in caput 24.

Reliquum eſt de oratione, ut dicamus quot ſint par-

tes eius.) Su mma eorum, quę hoc capite ab Rodolpho ex-
plic antur, eſt hæc: Quatuor ad ſummum eſſe poſſunt oratio
nis cuiuſque partes: exordium, narratio, confirmatio & epi

Iogus. Quibus tamen nõ uniuerfis ſemper utendum: ſed in-
terim una, interim duabus, interim omnibus, prout poſtula

rit præſens rei conditio. Porro exordium eſt pars oratiõis,

idoneè comparans animum auditoris ad reliquam dictio-

nem. Quod eueniet, ſi illum beneuolum, ſi attentum, ſi doci-

cilem fecerit. Narratio eſt rei geſtæ, aut perinde ut geſtæ eæx

poſitio. In qua tria hæc exigũtur, ut ſit breuis, ut perſpicua,

ut cre dibilis. Confirmatio eſt, qua & noſtra conirmamus,
& aliena refellimus. Epilogus eſt arti ficioſa totius oratio-
nis concluſio. Etiamſi nonnunq uã & in media oratione ad-

hiberi conſueuit. Conſtat duabus rebus, enumeratione &
affectu. Enumeratio eſt bhreuis eorum, quæ tota oratione
ſparſim dicta ſunt, repetitio. Affectus eſt uehementior animi
commotio: ut miſericordia, indignatio, ira, inuidia, timor,
ſpes, gaudium, dolor,. Hæc ſumma. Nec alias detiderat
Partes.) Verbum deſiderat, ſu ppoſiti loco habet, oratio quæ
argumentatione conſtat. Cicero in libris.) Libros Rhe-
toriconꝝꝛ intellige. Hos enim in libris de Oratore ad Quin-
tum Fratrẽ adoleſcenti ſibi excidiſſe Cicero ait. Vide Quin
tilia num libro tertio, capite primo & octauo, Sex fecit. „
Cicero libro primo de Inuentione. Hæ partes ſex omnino
nobis eſſe uidentur. Exordium, narratio, partitio, confirma

tio, xepræhenſio, concluſio. Eis quos poſtea uelut exactio

xi cura compolitos edidit.) In Partitionibus interrogatus
a ſilio pater, quot ſint partes orationes, quatuor illas eſſe
xeſpondet: quarum duas ualere ad rem docendam, narrati-
onem & confirmarionem: reliquas duas ad impellẽdos ani
mos, principium & perorationum ſiue epilogum. Ariſto-
teles duas tant ùm.) Lib. Rhetoricorum 3. Ca p. I3. Vide Quin

tilianum libro 21 cap. decimo Areopagitæ, ut Trophonius

c feri⸗

3?ꝛ ReDOLPHI AGRIcCc.
ſcribit, narrationem & confirmationem ſolas admittebât,

ad quos cum Orator accedebat cauſam dicturus, præconz
præ foribus uetuiſſe reliquis uti, his uerbis, uù 15600, ulo-
Fop, MNNNτει☛1 Xνh, neque procmio neq; epilogo utare. Se d
in illis fort è alia ſit ratio, quando commentarios ſolùm &
indices rerum uoluit eſſe.) Cicero in libro de claris Orato
kibus ad Brutum, de Cæſare loquens: Atq; etiam commen
tarios quoſdam ſcriplit, inquit, rerum ſuarum, ualde qui-
dem inquam probandos, Mihi enim ſunt recti & uenuſti,
ommi ornatu orationis tanquam ueſte detracta, Sed uoluit

alios habere parata unde ſumerent, qui uellent ſcribere hi-
ſtoriam. Ineptis gratum fortaſſe fecit, qui uolunt illa cala-

miſtris inurere. Sanos quidem à ſcribendo deterruit, Nihil

enim eſt in hiſtoria, pura & illuſtri ueritate dulcius. Cicero

acturus Quiritibus gratias, ſtatim re cœpit.) Ita orditur
enim: Quod precatus ab Ioue Optimo Maximo, cæteris q
Dijs immortalibus ſum Quirites, & cæt. Et Auſonius pro

tinus. Ago tibi gratias imperater Anuguſte.) Exordium

—

eſt orationis, qua is gratias agit Gratiano imperatori pro

demandato ſibi coniolatu. Quarum, quæ ad docendum
pertinent.) Quatuor, inquit, in hoc genere oratiõis ſunt par

tes, &Q quibus duæ ad rem docendam pertinent, narrario

confirmatio, quarum priorem illam nos expoſitionem, al-
teram argumentationem uocamus. Reliquæ duæ in Hoc ad-
hibentur, ut commoueatur auditor, quæ ſunt principium
& peroratio. De quibus multa Fabius Quint ilianus libro
quarto & ſexto, & Cicero de Oratore ad Quintum fratrẽ.
Sane ſi demus ſanctum & incorruptum auditorem.) Sic
Quintilianus libro duodecimo: Quod ſi mihi des conſilium
iudicum ſapientum:perquam multa recidam ex orationi-
bus, non Ciceronis modò, ſed etiam eitus, qui eſt ſtrictiot

multo, Demoſthenis. Neque enim affectus omnino mouen-

di erunt, nec aures delectatione mulc endæ, cum etiam pro-
œmia ſuperuacua eſſe apud tales, Ariſtoteles exiſtimet.
Non enim rrahentur ijs illi ſapientes. Proprie & ſigniſican-
ter rem indicare, probatione colligere, ſatis eſt. Lenius
enim & modeſtius in principio proferunt ſe.) Ita Fabius
libro 4. Nec enim ſum in hac, inquit, opinione, qua quidã,
ut eò diſtare proemium ab epilogo credam, quòd in hoc
præterita, in illo futura dicantur, ſed quèd in ingreſſu par-
cius & modeſtius prætentanda eſt iudicis miſericordia, in
epilogo uerò liceat totos effundere affectus, & ficta m ora-
tionem inducere perſonis, & defguctos excitare, & pigno-

ra eo⸗

X = S

—

SS — A N —
mmnnummn

=

MRKM

LE INVENT. LIBER II. z05

à eorum producere, quæ minus exordijs ſunt uſitata, De

metrius itaq; apud Liuium.) Hiſtaria eſt apud Titum Liui
um belli Macedonici libro decimo. Sic Quintilianus in
Pari ete palmato.) Ex ijs, quæ ſępe iam diximus, liquet hũc
titulum eſſe dec lamationis, quæ Paries palmatus inicribi-
tur. Inueniendi ratione, ut prius diximus.) Libri huius, ca
ite quarto. Qualia fuiſſe in Pericle memorant autores.)
Multa ſunt, quæ de Periclis eloquentia paſſim apud auto-
res occurrunt, qui (ut autor eſt Cicero, & nos ante attigi-

mus) fulgere, tonare, ac permiſcere Græciam diétus eſt. Op —
rare is ſoleat, ne quod ſibi excideret uerbum, quo „ ..
orfenderet populum. Adeò ei cordi erat, ut & dic eret ea, q

ex Republica eſſe arbitraretur, & tamen nõ offenderet eos, .
citra quorum aſſenſum nihil effici poſſet. Fuit eodem tempo
re, quo Pericles, Athenis homo quidam nonignobilis Thu-
cydides Mileſius. Is aliquando interrogatus ab Archidamo
rege Lacedæmoniorum, uter alteri palęſtra, ipſe Pericli an
Pericles ipſi præſtaret. Equidem præſto, inquit, ac homine m
ſterno:ſed poſteaquã ſurrexit, facile perſua det aſtãtibus,
non ſe, ſed me uictum fuiſſe, efficitq; dicendo ut ipfius pori-
Is uerbis, qu àm ſuis illi oculis credant. In affectibus ema
præcipue regnat eloq uentia.) Cicero in Bruto: Vt emm
ex neruorum ſono in fldibus, quàm ſcienter ij pulſi ſunt,
intelligi ſolet: ſic ex animorum motu cermitur, quid tractasz
dis profic iat Orator. . a Prer pknnt
.
0
EsA unt inuentionis le E .
Caput XXV. £ Ceds, S ae,

N Vlla ferè quæ ſtio iuſtius animo lect oris oc- W, aut

currere toto opere potuiſſet, quàmen omni-
bus prope locis Oratorum, boëtarumq; exemplis ſi⸗
mus uſi, cqu credamus eſſe iuter dialecticos, Rhæ An ir⸗ ,
taricosq; locos differentium. De qua nunc potiſtimi nnn

. „ e r Wrzer-
dict uri uidemar, cum trac mn
1

locorum,

Juomodo ſint ad inuentionem loci accomodandi, ſu- Penri S.
2 mus ft nEas,

30 4 RODOLPHI AGRIC.
R—mnmuus tradituri. Nam de muenli one (quam not⸗ his li-
r Rsr bris aperire conamur, quamq; dialectico trib-
r 5 quamq;; dialect ico tribuimus)
Rhetores plura, quàm dialect icorum quiſquã præ-
clgefidut: locos magna ex barte ec eoſdem quos bri-
ore libro deſcripſi, Cicero œ& Quinlilianus, item;
— alij, qui rhetorica complexi ſunt, inſeruerunt libris
ſuls: & præter hos & alios quoſdam, q uos attributa
.R. etees ni perſonarum & rerum uocant, uelut proprios Rheto
EL. “ D 1s ſecerunt locos. Et Boëthius ſic eſe putauit, ſie
„: . tradidit, cum in quarto libro Topicorum hanc ibſam
W, 5I. tractaret Juæſtionem. Si Si uiderimus autem, quogd ſit
o- .
proprium dialectici, quod Rhetori
ſit utri riue bre ſeribte brofeſio, non erit difflcile ui-

gere, utrius horũ ſit dißerere de locis: aut ſi ſit utri9-

uſque, quo padto tractandos eos, hic ſibi uel ille uen-

dlicabit. Et de dialectice quidem, quod redanggee eſſe
munus illius, ſatis multis ſuperius exkecitti ſumis.
èð Oratorem uel rethora (eadem eſt enim nominis utri-

. uſque ujs) quiga uoluerunt eſſe, qui de qualibet re
S 7*Tolleta e E leit. uod ſi gelee Roz

2 ⸗ , ut commoditas ioſe, ultii ,o ordtionis, ſolius rheto-

ris e ſet lubor: a ucté de gbus dißereret, ſuis quæ⸗

que artibus relinquerent, eſeet aliquid ſortaſſe quod

wute. SSaiitr. Sed illis parutn uiſum et. lendide, orna-
I F W, teq; dicendi Iuudem per ſe amplißimam Oratori tri-

YZ buere: ni/ reliqanen omnium artium cumulu pro⸗-

be im

„*

zn orr voltert
u SÄre, rerz.

DB INVENT, LIBER I.. z8os
be n er u t:rK es Sa

con mzwatum kum, Lignum ue tanto putauerunt no 52-

mine, niſi ilem de oniiichus arckine, ſemtiret gbti⸗ m.
Sn⸗ 5 fhe=
me diceret. Quid ſt detur.
nij mortale aliquod eſſe pectus, ut arte⸗ ui usn, nec
ſingulis plene pdiſcendis ullius homtnisſuf icil etdss. .
eas omneis unius ſtudiii poſit aſſequi, memoria com S msn.
plecti fatendl tamẽ erit⸗ſiti de oratiis officio quæ 42 2 3 .

ratur, non quæſitum iri de eo tanquam de giſeretæ er m

alicuius, ertæc artis, ſedtanquam de hominis affl- ri ie S,

èð g= Se
cio, Jqui cunctas artes teneat animo comprehẽſas. Sed wm. AD ,

cum n donemi Rhetyris nomine eum, qui reliquas
artes omne⸗ ; berdidic Sede⸗ quicquam illi nego- SIx l,
cij c olim Rhetorice temus eſe niſi uiam 1 UAlam aeS . r 2 We
bene dicendi calleat:contrà uerò, qui ſit hie ir bic inſtru-
ctus, & ſolam cipilium queſtionum beritiam teneat,
minimimuti que artium bumanarum bartem: cum
hic laudi Rhetoria ſbi nomen audeat aſeiſcere, isq;
ipſe ſolus ſit, quem Rhetorum omnium libri doceant
& abſoluant, malto uidebuntur arctius Rhetorices
contrahi Pert Aaci rneuts it⸗aer- oHuf e
etia de c uilibus = .
22 eteerk i aliac diſpatarit non as 2 e
aliud tamen docent. Equidem non negauerim eum,

Grmayzs

qui t it de ciuilibus qJuæ ſtionibus, hoc est, de omnibus ptfe ,
« 3 quæ

366 RODOLPHI AGRIC. .
10 quæ in Republica Ju grentur, Prudenter, ornateq; di
cturus: & qui de pacis bellich⸗ rebus, & de legibus .
omniq; iuris diuini: & hum ui, ubit, iuatiq: ra .
tione, dißerere po Kit, , ktis, Mmagnisis inſtructum

SS eſſe oportere. S „
SS us ue egaßir boin dere mmerari: eliqui diceræ Ua
n, ſolum ſui negocij putabunt Re ſi due Mtonlii⸗
ge: eſen ab .“ matuari, qui profiterentur, malebét. 4
gor Loe ex

ue⸗ 7 M Btſient Ciccra dt daullum dicere ſolittum, ſi quunda r
Veo 1er S; quæ Ntio incidi ſet, in qua non de iure, ſed de facto ſi
t 2: Ta quæreretur, milil hoc ad ius, nquit, ſed ad Cicero-
nemita illi, ſi quando questio proferebtur, in Juaæ
de iure, non de ſacto e ſet contentia: illi tanquam ni- .
hil id ad ciceronem, ad Gallum reijciebant. Vocem .
r 2α tantum, uerbaq; cummodabat Orator; res à Iuriſcon
e S ſuliopetebantur. Itaque apud Græcos erant, quos R
e vνaHαuαυαορι οοροbt: &τ Rome iuriſconſultus
aderat, qui dicenti res (ut Quintilianus inquit) uen u
lut telam texenti miniſtrabat. Aur ie non eraut l
2 lorel ₰ ſoluatin Rbetoresn didicerat ſholit, cnmi & ibſi un
ſe rhetoras eße uellent, & populus putaret, uidere-
tur ſola dicendi ratio ad rhetora pertinere. Et ſanè,
qui non habet eam, qua itumuis ſi ſi taliarii artium cu- l
miki conſecutus, non habebitur migque Rhetor. 0
Cumn

— — =

men. Qui uolet autem ſuis finibus cuctas artes in- tarũ artiũ

DE INVENTY.,LI ER Ir. 307

Cum ueniat ergo Boaber i Rhetoris nomen, ſola ui-
detur, quam proprium ſit præctare Rhetoris. Cui
quidem, rhetorices etium uocabulum cõſentit, quod
MWor S=
à dicendi munere tributum eſse Græci nominis in-
dicat origo. Qusg om 0 Mia uelimus intra rheto toyi⸗
ces ambitum claſd. JuEcunque ſunt in foro di⸗ .—
Kürò neceſſaria: & grammaticam, & iuris uel peri .
tia m uel non inſcitiam ſaltem, exempla monunxn ⸗ Dir⸗
taq; uetuſtatis, & reliqua id genus rhetorices putas 7. rC
bimus partes: quas multum & inter ſe, & à rheto-
rratdiurt:. artiumdiſcrete brakehionet, cr rerz rrlr
ura demanſtrat- Nec me latet, eum qui di- aneer.
ernein in ſoro, ſe ember uoegtum eſſe rhetara: nec uel S W.

Hmeruni uel Thucydidem, uel Pldt, sslcaanqua rrn vVe⸗ Se

Wr Nc r e rr
fuerint iſti uiſchi in ſuo genere facundißimi, quiſ- tn⸗ Inkener,
quam hoc nomine uocauit. Sed ut modò diximus,
Rhetor ad hunc popularem. morem laqutudi lo- vige t
minis multirumartium periti, non artis unius eſt no hoĩs mul-

periti, ſeck

cludere, cum uideat omnes quæ uel cognitionis ſunt artis uni

uel actionis, intra præ ſcriptum ſuarum præceptio- eſt nomé.
num compræhenſas eſſe, haud difficulter perſpiciet,
cas quæ pertinent ad dicendi rationem ( quas Aopi-
2ρ Eræci, nos rationales uocamus) & materiæ quã
docent, & præceptionum genere, ab alijs eſſe diſcre-
tas. S autem (ut alio loco letien tria, gui⸗
4 bus

308 RODOLPHI AGRIC.
bus perfecta conſtet oratio, quæ ſunt: emẽdatio ſer-

monit, probabilita: dictionis, &clacutionis orna-

tus: quorum cum primu grammatice doceat, ſecun-
dum dialectice, tertin cui tribuam niſi rhetoricæ,

n prorſus non inuenio. Nam ſi dialectices eſt munus,

Jusd lig arahabäliter dieuniur:
¶quemadmodum Ariſtoteles magniq; post eum ſen-
ſerunt authores) inuentque dijudicare: xecte pro-
beq́; doceat id dialectice, nihil erit utique neceſſe, no
uam ullam de inuentione rhetori inferre mẽtionem.

Segd perſpicuitas ſolum, compoſitio, cultus q; oratio-

nis, ſuus ſutura ſunt labor. Nec quiſquam propte
rea nudum me putet Rhetora & inopem gestituere.
Nam quiſquis uidebit, quantum negocij habeat elo⸗

Ju˖uendi ratio, quantum iudicij cuùm & ſua poetis, ſuu
piſtoriæ dãda ſit: ſuam philoſophia, ſuam ciuilis ora-
tio poſtulet: & uniuſcuiuſq; generis uariæ ſiut ad-

hbuc maltiplicesq; differentiæ Maximumq, diſcrimẽ
eſt apud poëtas, quomodo Heroici carminis explea-
tur ſonus, quomodo lene illud molleq́; elegorum ſcul
patur, Jua dictione Tragœdia, qua comœdia, qua ly

rvicorum libertas conſtet. Sic & in reliquis generi⸗

bus longa est diuerſitas: quæ cuncta quam magnum
bibeant negocium, uel hinc facile liquet, quod cum
in reliquis quæ pertinent ad dicendum, permulti, g
“M lmdrwf ßimis Rriſagentue deſiderijs, reperti ſint:

ſols

S
—

DE INVENT. LIEB ER II. 303
ſola eloquendi ratio ſemper fuit, in qua baucißimi
aa ztegen⸗ igst iudicio laudẽ me-
yreri. Si ſola igitur e beidh oprobria Rhetorices eſt.,“ = r ͤ
Jquid ita tam maulta de ishtihnr amdider mt „qui-
cung ſcripſere Rhetorica? Dicam quòd ſentio: M

Primi buto, eis qui Rhetorica tractauerunt, nec in- X/,. Doe ⸗ = zg, .

uentionem, nec elocutionem tanquam proprium mu-

nus explicandam fuiſſe. Quoniam qui Rhetores uo
cati ſunt, ij fuerunt, qui ciuiles tractauerunt quæ- .
ſtiones. Circa quas omnis labor eorum curaq́; uer-
ſata eſt. Cũ utantur autẽ oẽs artes elocutione & in-
uentione, non poterit utique proprium illorumeſſe.
quod erat omnium commune. Sed quia reliquas an-
tes, quæ ad eruditionẽ pertinent: animi cauſa Juiſq

re

diſcebat, nec quiſquã ob id, niſ naturæ ingenijq; ui n ð

Setminlurur, Nactalalrag idra Aur Mudt kauuktime - A

quæ mruemienitin in eis eHen, gucoi⸗ equendum,
quiſq; cũ animo ſuo deliberabat: in locliq; artis ex-
act ißimæ, ſuccedebat optima natura. Proxima erat
artis loco, imitatio eiuf, qui aliqus cũ laude rem ean-
dem tractaſſet. Ciuilis uerò ratio, quoniam cœpit in

Græcia in quæ ſtu eſſe, ſubnixiq; ciuium clientumq;

gratia incedebant, ut quiſq; bolleat plurimũ in ciui-

tate dicẽdo: ince ſit paßim cupido cunct is:nec quiſ-
Auam lui⸗ boſet iam, ſed quantum cuperet, ſpecta-

e 2 dbat:

310 R0DOLPHT AGRIC.
bat: uolebantq; bene dicere omnes, & citò uolebant:

rv. 0 natuera ſegnior erat. Cœperunt igitur diſci doceriq;
prtskſe, .
11 = K iſe. wſuenin auh hanore, Aultus axidlithnxx
2* e ſee eAK

arzag.

. Putzteegzer s ui tiralanturt in unn ber⸗

i ratn erhurne beteretur 4 dirlecti⸗ ico, ſi 1 tradi-
ta iam tum fuiſſet: ſed maultò paͤnt ſecutus ess Ari-

nis maxime dominabatur in animis liberorum popu-
borum, apud quos ſuſtulit ſe primum plurimum que
ſemper ualuit eloquentia: hanc quoque partem ad-
iecerunt, tandemq́; longa temporis poſſeſione, uelut

W Sie etiam quia ſplendor e cultus oratio-⸗
W , 7

R
N

uſucapione, uerterunt in rem ſuam iſta, cum non eſ-

ſet eorum alius aſſertor. Cum ſit enim ien ti-
um præcipueq́; po'tarum, ſua quædam & W
a forenſi dictione eloquentia, quam neq; Aristoteles,
neque uekeri quiſquam qui Rhetorica ſcripſit atti-
git: cumq; habeat omnis eloquentia commune quid-

dam tunquam genus, quod ad unius artis tractatum
frltſäöttl edigten tc Aluentiam non ue⸗-

quare ab arte fuit eis præſidium pet endum, quibus

Citn urnitne auter⸗ taler Hleruag quæ õ in fo⸗
rum, de quibus nihil perpetuum præcipi poßit, ſed

= . -
=— S=
— —

—
—
2

:S= W☛ =

—
—

DE INVENT. LIBER II. -3u
lut ſuum pr Abriumig negocium, ſed quatenus uſui
E Conduceret, executos eſſe. Quòd /t ſi ſit er
go eloquendi ratio(ſiue Rhetoricen eam ſeu uocu-
que uelimu; alio nomine uocare) & dialectice, cui in 7 ,
nuentionem, A, inter ſe altera Farn,
ab alkera, & urag 4 à ci ci, Juæ tionum ratione . w
diſcreta, ſicut & à reliquis diſcernũtur artibus, quæ
ſibi utendas eas accipiunt. paratum es uidere, non
eſſæ ullim dialecticorum Rhetoricoruq́; locorũ difſ-
Fr uich⸗ Nam elocutio quidem nullos habet lo-
Gor ditem forenſis ille àdialectico mutue-
= .Ea uerò seletnc raneee , 3

⸗ locos ex s ꝗho⸗ deſeri- = Eſseret
g na redigantu 4r⸗ blamem erit, qui ſingulos uolet F En⸗

ſerutari: Cohnueni unt alſtem ſolis coniect uralibus / ee
ci 75. Bi Zi Juz†+àii“enim, an poßit ciuitate R. dora - Wo A X
ri is, cuius populus fundus ſactus non fui ſſet, id est, d “ d.
cuius populus Rominus legibus non uteretur: quod cE l rB
in Cornelij cauſa quæ ſitũ est:& an uis ſit, metu ar-
morum à poßee ſione ſua deterrere quenquam, Juoc
in Cecinneæ iudicio fuit:quid habebat hic, ꝙ ex attri
butis illis perſonarum aut rerum dicit? Nihil pro-
fecto, quo pacto hæc attributa à Rhetoribus deſcri-
bũtur. In his ergo ſi uolet inuenire ex locis aliquid,
& non præparatis argumẽtationibus uti, quas artii
ſeriptores em ar, aer ſe eKrrckeet ad akitkun⸗
Siec

*

siz RODOLPHI AGRIC.
die loci & ommis inueniendi doctrina, dialectices
pus . etorices erit. C tuilinn Juæ ſtio
num mpars in ilegchet iurei ciuitatis poſita, quæ iu-
rreconſultorum libris continetur: & ne eam quidem ꝗ
Rhetores uocabantur, Gendelee. Pars in communi
ut artibus ſit tradenda: aut ſi * aiſeendi est eis, à
philoſophis petitur. Inuentionem ergo, camq; nec in-
lagran irc aſlatat eich cze hauttenakl inſti
. Aut, futuras tamen
aligrum artig. bariicula⸗ ſi i quis lotas eas uoluiſſet
txxplicare. Hæcq; pro artibus ſuis habita ſunt, quan

omhole

Z do ſola hæc habuerunt, quæ boſſent artium ſpecie

docere. Laudandi tamen, agendæq; in omne æuum

gratiæ uiris illis, quippe quod dediſent illi initium,

E& ni ſorent hæc ab eis in artium formam collecta,
me mo fortè alius colligere tentaßet..

Scholia in caput 25.

Nulla fere quæſtio )Quæcuncq; hoc capite docet Ro⸗
dolphus, eorum omnium hęc eſt ſumma: Nomẽ Rhetorices
bifariam capitur. Primum, pro omni ac ſola facultate ea,
qua inſtructi eſie debent ij, qui in foro cauſas ciuiles agunt.
Atch hoc intellectu accepta rhetorice, quanquam utitur il-
la quidem elocutione & inuentõte argumentorum, non ad
cam tamen proprie pertinet explicatio rerum iſtarum, non
magis, quàâm ad poeticen, ad hiſtoriam, ad naturalem autz
moralem philoſophiam, quæ & ipſe elocutiõe pariter atq;
inuentione utuntur. Et ad hunc tamen ſenſum ulſi fere nomi
* e* Rhetorices ij, quorum de dicendi arte extant præcepta.
apitgr deinde idem nomen pro arte ca, à qua dicimus be⸗

9
Goi
en
znt
Nj
ſeuti
lln
ica⸗
ci
a⸗
in
icos
edti

rie⸗

Chpiat
rgen
illoe
teban
tinen
laqe

men

tim
qui
hoc
eg P
rent
nolu

Ittis

dem
gun
lgue⸗
pore!

en
um el

lnſe
er
ſa
Nid
n
Ueli

DE INVENT. LIBER II. 395
tendam eſſe ſermonis elegantiam. Quo intellectu dici ſolee;
treis eſſe artes, quæ nerſentur circa attificium oratignis;
grammaticen, dialectiçen, & hetaricen: & à grammaticis
quidem ſermonis petendam eſie emendationem, proba bilit
tatem à dialecticis, à rhetoribus rationem culte ornatec
dicendi eſt, hoc eſt, elocutionem, non modò illã forenſem
ac popularem, ſed in commune, qua oratores, poetæ, hiſto-
rici, philoſophi: breuiter, qua omnes ij, qui ſcribunt aut di-
cunt, in ſua quiſque arena, pro materiæ quã tractant quali-
tate, utuntur. Vt enim in uniuerſum, quomodo, non de had .
aut illa, ſed de re quauis emendate loqu amur docet gram- ..
matica, & argumentorum in res omneis inueniendi, dijuds .
candiq rationem dialectice explicat: ita par eſt, etiamunãa .
aliquam eſſe artem, quæ in uninei lendi ratiane
tradat. Quo ſit, uti nihil quicquam interſit iuter locos diale
cticos & Thetoricos, pertineatq́; omis illa diſputatio de inę- *
uentione ſeu locis ad dialecticen ſolam, non etiam ad Rhe-
toricam: ſiue ea intellectu illo priori, ſiue hoc poſteriore acz⸗
cipiatur. At enim ſi inu entio (inquis) argumẽtorum, hoc eſt,.

argumentorum loci, itemqꝙ; elocutio, ad Rhetorem prierrr—«
illo captum intellectu non pertinent, qui fit ergo, uti his de
tebus illorum pleni ſunt libri? cur eone, quæ ad ſe nihil bber
6 tinent, tradunt præcepta? Paucis. Vt primum apud Græcos
in quæſtu eſſe cœpit facultas dicẽdi, & in illuſtri haberino
men eone, qui cauſas in foro agerent: ſtatim (ut fie) ⁊a gnina-
tim concurſum huc eſt, uolueruntq; bene dicere omnes, &

quidem citò uoluerunt. Sed enim non erat omnibus datum
hoc à nataura, ut per ſeſe & ſuo(quod aiunt) Marte inuenire
ea poſſent, quibus & ſua confirmarent, & aliena re felle-
rent: eademq; illa ſic eloqui, uti aures etiam audientium
uoluptate aliqua demulcerent. Opus ergo erat adminiculo
artis, opus erat præceptis inueniendi ac eloquendi: quæ qui
. dem utraq; non ah illis magis explicari, doc eriq; debebãat.
qu àm àà poetis, philoſophis, alijsq ſcriptoribus, qui & ipſi
(quemadmodum diximus) hiſce utuntur. Sed cum eo tem-
pore nondum inuentæ eſſent artes illæ, à quibus erant pe-

. tenda iſta: hinc fuit, ut neceſſitas quædam eos impulerit, ha
rfum etiam rerum præcepta tradere: non quidem in uniuer-
ſum, ſed hactenus, quatenus ſuo inſtituto ſatis eſſe putabãr.
4 Quæ res fuii in cauſa, ut & poſteri hanc docendi rationem
qg ſecuti, omnes tradiderint præcepta rerum iſtarum, non qd
hoc ad illorum proprie pertineret officium, ſed quòd eos, q -
n antè idem argumentum tractaſſent, imitari liberet. Alioqui.
inn eniendi quidem ratio in commune perenda erat ² ale⸗

lco,

)

S RODOLPHI AGRIC.

nico: elocutio autem ab Rhetore eo, qu em ſecundo loco di

gimus, hoc nomine iigniſicari. Quos attributa perſona-

xum & rerum uocant.) Berſonarum attributa ſunt, genus;
na;Condit io, natura animi, uidus, ſtudia, affeftiones, ante
A24ta, aut dicta, nomen. Attrihuta reruz e, locus,
tempus, caſus, facultas, i i modus, ꝗqu

alia eius generis ſunt. Quæ copioſiſi ime narrantur apud

Trapezuntium lib. 2. Rherorices. Et Boethius ſic eſſe pu⸗

tauit, ſic tradi dit, cum in quarto libro Topicorũ hanc ipſam
tractaret quæſtionem.) Docet eo in loco Boethius, tri fariã

differre dialecticen à Rhetorica, materia, uſa, & fine. Mite⸗-

gia, quòd Rhetorice circa hypotheſes, dialectica circa theſes

uerſetur. Vſu quòd dialecticus conciſa oratione, & ſyllogi-
(mis integris: Rhetor or atione perpetua & enthymematis;

hoc eſt, imper fectis ſyllogiſmis utatur. Fine, quod Rhetoris
ſinis ſit, perſuadere iudici: dialectici, ab aduerſario ipſo, id
quod uult, extorquere. Quæ illius ſententia quatenus uera

ſit, patere ex ils poteſt, quę diximus huius libri capite quin

to, octauo & duodecimo, Quanquã quod addit de uſu en-

chhymematum, & ſyllogiſmorum, id neutro eorum intelle-
diuum quos ſuperius expreſſimus, ſatis uem uidetur. Quan

do & Rhetor ille forẽſis uel creberrime integris utitur 1yà
logiſmis, neq; quic quam obſtare uidetur, quin in diſputati-

onibus etiam illis dialecticorùm, enthymematum eiſe uſus
aliquis poſſit, quemadmodum dictum eſt ſupra capite deci
moquarto. Et de dialectice quidem, quod credamus eſſe
munus illius, ſatis multis ſuperius executi ſumus.) Fuit emm
dictum capite tertio libri huius, finem dialectici eſſe, proba
biliter de re quauis diſſerere. Oratorem uel Rhetora, ea

dem enim eſt nominis utriuſq; uis.) Vt negari non poteſty

eoſdem plane fuiſſe, quos Græci olim rhetoras, & quos Ro
mani Oratores uocarunt: ita hoc rurſus uideo conſfuetudi-
nem obtinuiſſe apud ſcriptores Latinos, ut Oratoris nomã
ne ſignificent eum, qui cauſas in foro agat: Rhetoris, qui
Rhetorica doceat. Qui de qualibet re poſſet apte, orna⸗
teq; dicere.) Cicero I. de Oratore: Quamobrem ſi quis unià
uerſam & propriam Oratoris uim dennire, cõplectiq; uult,
is Orator erit, mea ſententia, hoc tam graui dignus nominez
qui, quæc unq; res inciderit, quæ ſit dictione explicanda, pru
denter, & cõpoſte, & ornate, & memoriter dicet, cum qua-
dam actionis etiam dignitate. Sed illis pam uiſum fuit,
ſplendide, ornateq; dicendi laudem per ſe ampliſſimã Ora
tori tribuere,.) Neq em̃, ut inquit apud Ciceronẽ Car us5
L PI&οRa=

5

lmnul

le

IfdA

⸗

te

Xα—

—

„ — 2

E =

EE

nt

ſus;

e

DE INVLNT. LIBER II. 31S

præſtabilius quicquam uidetur, ꝗ poſſe dicendo tenere ho=

minum cœtus, mentes allicere, uoluntates impellere ue-
lit, unde autem uelit, dedu cere. Hęc una res, in omni libero

populo, maximecd in pacatis trãquillisq; ciuitatibus, præ-
cipue ſemꝑ floruit, ſe mperq; dñata eſt. Quid enim eſt aut tã

admirabhile, ꝗᷓ ex in finita hoĩm multitudiie exiſtere unum,
id ꝙ omnibus natura ſit datum, uel ſolus, uel cum paucis
acere poſſ it? aut tã iucundum cognitu atq; auditu, ꝗᷓ ſiapien
tibus ſententijs, grauibusq; uerbis ornata oratio & perpo
polita? aut tã potẽs, atq; magnificũ, qᷓ populi motus , iudiciᷓ
xeligi6es, Senatus grauitarẽ, unius or one cõuerti? Quid ta
porrò regium tam liberale, tà magnificum, ꝗᷓ opẽ ferre ſup
plicibus, excitare afflictos, dare ſalutẽ, liberare periculis,
xetinere hoĩes in ciuitate? Quid autem tam neceſſariũ, ꝗᷓ te-
nerẽ ſemper arma ꝗbus uei tecus ipſe eſie poſſis, uel ꝓuoca

. re improbos, u el te ulciſci laceſſitus? Age uero ne ſemper fo

rum, ſubſellia, roſtra, cuxriam; meditere: quid eſſe poteſt in
Ocio aut iucundius, aut ma gis proprium humanitatis, ꝗ ſer
mo facetus, ac nulla in re rudis ?ια Et apud eundem Cice
ronem Antonius. Nam ut uſum, inquit, dicẽdi omittam, qui
in omni pacata ac libera ciuitate qñ atur: tãta oblectatio eſt
in ipſa facultate dicendi, ut nihil hoĩ m aut auribus aut men
tibus iucundius percipi poſſit. Quis enim cantus moderata
pronunciatione dulcior inueniri poteſt? Quod carmen art
ſicioſa uer bone cõſtructione aptius? Qui Actor in imitanda,
ꝗ Orator in ſuſcipienda ueritate iucundior? Quid aũt ſubti
liùs, ꝗᷓ crebræ accuratæcdh ſentẽtiæ?: Quid aũt admirabilius⸗
A res iplendore illuſtrata uerborũ? Quid plenis, ꝗᷓ omni re
rum gñie cumulata oratio? Neq; enim ulla non propria Ora
toris eſt res, quæ quidem ornate dici grauiterq; debeat. Hu
ius eſt in dando conſilio de maximis? ebus, cum dignitate
æxplicita ſententia. Eiuſdem etiam languentis populi inci-
tatio, effr enati moderatio- Eadem facultate, & fraus hoĩm
ad perniciem, & integritas ad ſalutem uocatur. Quis cohor
tari ad uirtutem ardentius? quis à uicijs acrius renocare:gs
uituperare improbos aſperius? q uis laudare honos ornati
Us?ꝗs cupiditatem uehementius frãgere accuſando poteſt?
As mœrorem leuare mlitius conſolando? Cum tractatlo

corum.) Vide li. huius cap. 2. Vhi hoc pollicetur ſe poſtea tra

citune, id quod hic abſoluit tandem. Nilſi reliquam artium
cumulũ prope immẽſum iuri illius ditioniq; ſubdidiſſent.)
oc facit Quint. lib. I. cap. 12. Et apud Cic e. Craſſus: Noſtra

eſt inq nit, oĩs iſta prudentiæ doctrinæq profeſſio, in quam

komines qualſi caducã atq; uacuam, abundãtes ocio, nobis
Occu=

3ili6 RODOLPHI AGRIC.

ccupatis, inuolauerunt. Atq; etiam aut derident Orator?,
ut ille in Gorgia Socratis cauillator: aut aliquid de Orato-
ris arte, paucis præcipiunt libellis, eos q; Rhetoricos inſcri
bunt. Quaſi non illa ſint propria Rherorum, quæ ab iſſdem
de iuſticia, de offic io, de ciuitatibus inſtituendis & regen-
dis de omni uiuendi, denique de naturæ etiam ratione di-
cuntur. Et rurſus in eodem uolumine, Quare omnes iſtos
me aut ore (inquit) deridete atq; contemnite, qui ſe horum
qui nunc appellantur Rhetorum præceptis, omnem Orato
ris uim complexos eſſe arbitrantur: neq; adhuc quam perſo
nam teneant, aut quid profiteantur, intelligere potuerunt.
Vero enim Oratori, quæ ſunt in hominum uita, quandoqui
dem in ea uerſatur Orator, atq; ea eſt ei ſubiecta materies;
omnia quæſita, audita, lecta, diiputata, tractata eſſe debent.
Idem & in Oratore ad Brutum, uniuerſam philoſophiam
particulam quandam uult eſſe rhetorices. Et in primo rur-
ſus de Oratore: Mea quidem, inquit, ſententia, nemo pote⸗
xit eſſe omni laude cumalatus Orator, niſi exit omnium re-
tum, magnarumq; artium ſcientiam conſecutus. Finga⸗=-
musch tam felicis ingenij mortale aliquod eſſe pectus.) De
hoc Fabius libro 12. ca paltimo. Fatendum tamen exrit, ſi
tzuqm de Oratoris officio qu æratur, non quæſitum iri de eo;
tanquam de diſcretæ alicuius certæc artis & cæt.) His pla-

ne conſentanea ſunt ea, quæ apud Ciceronem I. lib. de Ora-

tore diſſerit M. Antonius. Sed cum non donemus Rhe-
toris nomine eum.) Hoc ſolum, inquit, pertinet ad officiũ
rhetoricx, à quo ſolo Rhetor habet, uti Rhetor dicatur: hæc
autem eſt ratio eloquendi circa ciuiles cauſas, quamobrẽ
ſolum hoc Rhetoris officium eſſe dicemus, appoſite cõmo-

deq; dicere poſſe de cauſis ciuilibus. Ariſtoteles ergo ci

uilis ſcientiæ partem rhetoricen uocat.) Hoc ipſum facit
& in Rhetoricis Cic. Ciuilis quædam, inquiens, ratio eſt,
quæ multis & magnis ex rebus conſtat. Eius quædam ma
gna & ampla pars eſt, artificioſa eloquentia, quam Rheto-
ricam uocant. Et quæ ſequuntur. Hermoge nes etiam
de ciuilibus ſolàùm quæſtionibus dicere Rhetoris cenſer
eſſe.) Idipfum his uerbis pręcipitur in Rhetoricis ad He-
rennitum: Oratoris offic ium eſt, de his rebus poſſe dicere,
quæ res ad uſum ciuilẽ moribus ac legibus conſtitutæ ſunt,
cum aſſenſione auditorum, quò ad eius fieri poruir. Et

ſicut Cicero ait Gallum dicere ſolitum.) Hunc Ciceronis

locum attigimus lib. ſuperiore, capi. 17. Raq; apud Græcos
Exant, quos 7&αραατνπιε μοοa: ant.,) Craſſus primo de

Orato⸗

5

alben
i⸗
Latin
Lig
Cpr
idel

9⁰
qae
Tal
liu
pr.
co!
ſto
gue
fen

us,

git
pe
tep
ſent
taiie
ſe R
ture,
lienm
io
lan
ndi
e
nolt
en⸗

—

DE INVENT. LIBER II. szy
Oratore. Quod ad nomen attinet, vpα u negocii m ac

cauſam ſignificat. Inde νι ραανυπιÜ, qui in negocijs cau

ſisq́; uerſatur, que m haud icio an nos dicere poſſimus cauſi

dicum, & rabulam quendam forenſem. Qui dicenti res, ut

Quintil. inquit, uelut telã texenti miniſtrabat.) Senſum Fa-

bij magis re fert, ꝗqᷓ uerba, ꝗᷓ apud eum autorem lib. 12. ſic ha

bem: Neque ego ium noſtri moris ignarus, oblitusue eorũ,
qqui uelut ad arculas ſedent, & tela agentibus ſubminiſtrar.

Neq; idem Græcos quoq; neſcio factitaſſe, unde nomen ijs

pragmaticorum datum eſt. Cui quidem Rhetorices etiã
uocabulum conſentit.) Verbum Grecum eſt 610: q̊d et ſi
hodie id quod fluo ſignificat, ta men ueteribus eti: m id fu-

iſſe quod dico, apparere uel hinc poteſt, quod inde & α. 7.
u erbiu m deſcendit: & ab Heſiodo in principio operis 47α .—M
NRo αιια inſcripti, &οa εrοιτι cuntur, ques

Latine dictos indictosq́;, laudatos & illaudatos, celebres

ͤ ignobiles dicere poſſumus. Similiter apud Aratäin prin

cipio vε Oοαιιορ 5édiετ⁰ο1 Aνορσα ιααιàρραοb.

id eſt, quem homines nunquam ſilentio pr ætereunt. Einc er

go deriuantur & hęc, &Gττ—σρ énορραει, ατερρπιιεεο. Id

quod ſecundo Oraroriarum inſtitutionum lib. teſtatur &

Fabius. Et Cicero in Oratore ad Brutum: Sed iam, inquit, il

lius per fecti Oratoris, & ſummæ eloquentiæ ſpecies ex ri

primenda eſt, quem hoc uno excellere ii. oratione, ætera in
eo latere, indic at nomen ipſum. Non em inuentor, aut cõpo

ſitor, aut actor hæc cõplexus eſt omnia, ſed & Græce ab elo

quendo Rhetor, & Latine eloquens didus eſt. Cum ſint au
tem, ut alio loco dixi mus.) Libri huius ca. 23. Cũ & ſua poe

tis, ſua hiſtorięg danda ſit.) Hanc eloquendi diuerſitatẽ attin

git in libris de Oratore & Cic. Maximumce; diſc rimẽ eſt
apud poetas.) Cuius præter alios meminit in libello de Ar-
te poetica Horat. Sola eloquendi ratio ſemꝑ fuit.) In hãc
ſententiã multa Cic. li I. de Orat. ad Qifratrem. Ciuilis uerò
raiio, qm̃ cœpit in Græcia in qua ſtu eſte.) Fabij Ii. 3. de origi
ne Rhetorices uerba hæc ſunt: Initiũ ergo dicendi dedit na-

tura, incremẽtum artis obſeruatio. Hoĩes enim, ſicut in me

dicina cum uiderent alia ſalubria, alia inſalubria, ex obſer

uatione eom effecerunt artẽ: ita cum in dicendo, alia utilia,

alia inutilia deprehenderent, notarunt ea ad imitandum ui

tandũc;, & quędã ſecundũ rationem eoτπD adiecerũt ipf qq;.

Hæc cõfirmata ſunt uſu, tum ꝗᷓ ſciebat quiſq; doc uit. Sed
multo poſt ſecutus eſt Ariſt. ꝗ primus eã in artis formã co-

ere adorſus eſt. Gloriatur ipie Ariſt. in fine libri de elẽchis

ſophi-

l

guit dici imperitius, Iœ deratos populo fieri fundos opor-

B8 RODOLPHI A GRIcC.

fophiſticis, cæteras quidẽ artes omneis paulatim c œpiſſe⸗

S& ah aliis quidem eaiz eſſe inuenta principia, ab alijs au-

ctas eſſe, ab aliis tandem aliquando abfolutas: quæ autem
Ale tra dita ſint de ratiõe ſyllogimone, ea oia à ſe uno & in-
uenta & -fecta abſolutac; eile. Quèd ſix aũt dialecii e poſt
cCcæteras artes inuenta, obiter a pud Ciceronẽ docet his uerx
his Craſſus: Nam uetus quidé (inquit) illa doctrina eadem
nidqdetur, & recte uiuendi & bene dicendi magiſtra, Neq; di
ſiuncii doctores, ſed iidem erant niuendi præceptores atq; di
cendi, ut ille apud Homerum Phœnix, qui ſe à Peleo patre,
Achilli iuueni comitem eſſe datum dicit ad hellum, ut illi

efficeret oratorẽ uerbone, actoremq; rerum. Sed ut hoĩes la

peori aſſiduo & ꝗᷓtidiano aſſueti, cum tempeſtatis cauſa ope
re ꝓhibentur, ad pilam ſe aut ad talos aut ad teſſeras con-

ferunt, aut etiam nouum ſibipſi aliquem excogitant in oci0
ludum: ſic illi à negocijs publicis tanduam ab opere,
aut temporibus excluſi, aut uoluntate ſua feriati, totos le,

alij ad poetas, ali ad geometras, alij ad Muſicos ctulexũt;:

alij etia m, ut diale cici, nouum ſibiipſi ſtudium ludumq; pe

perexunt. Et quæ ſequuntur. Tandemnq; lõgi tẽporis poſ-
ſeſſione, uelut uſucapione, uerterunt in rem ſuam iſta.) Vin
capionem uocãt Iureconſulti, quã hodie fere dicimus præ-
Itcriptionem. A Modeſtino Iureconſulto finitur hoc modo:

. de uſucapiõibus & uſur

patiõibus. L. Vſucapio. Cũ non eſſet eoꝝꝶe alius affertor.) Vin
dicator, ꝗ ea ſibi aſſereret, uindicaretq;, ac ſua diceret. Eſt

aũt & hoc uerbum lurecõſultorumi, ꝗs diligenter ab Rodol
pho lectos apparet. Qui quærit em̃, an poſſit ciuitate Ro-

mana donari is, cuius populus fundus factus non fuiſſet.i.

cuius populus Romanis legibus non uteretur.) Ciceronis
hãc in rem uerba, ut quidem hodie in exemplaribus legun
tur, ſic habem: Naſcit iudicis cauſa Cornelij ex ea lege, quã
L. Gellius, Cn. Cornelius, ex ſenatus ſenrentia tulerut, qua

lege uideamus ſatis eile ſancti, uri ciues Romani ſint ij, qS
C. Pöpeius de com iliũ ſententia ſigillatim cinitate donaue

xit. Dona tũ eſſe L. Cornelii præſens Põpeius dicit, indicant

public æ tabulæ, ac cuſator fatet. Sed negat ex ſœderato po-

pulo qu enꝗ potuiſſe, niſi is populus fundus factus eſſer, in
hanc ciuitatẽ uenire. O præclam interpreté iuris, auorem
P P

antiqu tatis, correctorẽ atq; emendatorẽ noſtræ ciuitatis,

A bane pœna fœderibus aſicribar, ut oĩm præmione bñ fici
orumc; noſtrone expertes faciat fœ deratos, Quid em po-

tere?

—————

E=
— —

=

=

=☛ V=

S=-
S
t
S.
S=.

= —
=
=

S=
=

=
=

E
——
=
S=

=
—

lad

—

mR

☛ e

DE INVENT. LIBER II. 319

, tere? Nam id non magis eſt ꝓprium fœderatone, ꝗ oĩm libe
A roOM. Sed totum hoc ludices in ea fuit poſitum ſemper ratiõe
ten atc ſententia, ut c iuſiilet prator aliquid, ſi id acciuiſient .
ir· 1ocij populi ac Latini, & ſi ea lex quã nos haberemus, ea de
Mℳ in populo aliquo tanꝗ;ᷓ in fundo reſe diſtet, ut tum lege eadẽ
ler is populus teneretur: non ut de nz o iure aliquid minueret,
en ſfed urilli populi aut iure eo ꝙ à nobis eſſet cõſtitutum, anut
d aliquo cõmodo aut bñ ſicio uterentur. Tulit apud maiores
i nros legem C. Furius de teſta mentis, tulit Voconius de
, mulien hæreditatibus, innumerabiles aliæ leges de ciuilii .
la iure ſunt latæ: quas Latini uoluerunt, aceiuerũt: ipſa deniqq
1 Iulia, qua lege ciuitas eſt ſocijs & Latinis data, ꝗ fundi po L .
dbe . puli facti non eſſent, ciuitatem non haherent, in quo mag2gaunas —
1 cörentio Heracliẽſium & Neapolitanone fuit, cum ma gna „
pars in ijs ciuitatibus, iuris ſui lihertatem ciuitati antefer-
3 ret. Poſtre mo hæc uis eſt iſtius & iuris & uerbi, aut fundi
e populi hñ ficio noſtro, non ſuo iure fiant. Cum aliquid popu
im lus Romanus iuſſit, id ſi eſt eiuſmodi, ut quibuſdam popu-
4ies ſiue fœ deratis ſiue liberis per mittendum eſſe uideatur,

N ut ſtatu ant ipſi, non de nr̃ is, ſed de ſuis rebus, quo iure uti
ue lint, tum utrum fundi facti ſint, an non, quærendum eſlte

N uideatur. De nr o uero imperio, de noſtris bellis, de uictoria
⸗ de ſalute, fundos populos ſi fieri noluerunt. Et an uis fſit meeua ð
loll armone deterrere 4 à poſſeſtione quenꝗj.) Extat hodieq; pulx- M
it cherrima de hac re Cicerpis o7 ο pro Aulo Cæcinna, quem
N cũ Sex. Ebutius armis ad fundũ ſuù accedere prohibuiſſet, UM
,5 ne gauit tñ Piſo aduocatus Ebutü uim eſſe facta, propteren —
el ꝙ nemo neque occ iſus, neque uulueratus eſſet. Quam illi- m „.
lr us defenddi rationem multis argumentis refellit ecro. Sen. Sa, 8 7*.
e QVOMODO COGNOSCENDAL ñ

propoſita argumẽta, ex quo ducta ſint loco. Cap. 26. — W .r .
. T erss dicamu⸗ id 4 bre ſeti est negociſ: mr⸗ , r.
—Amus, quo i ie kt omnis Argumentorum facultas,
DOC cobia é locis eruenda: primum hoc & bræcipuum

I
. est LesTrera ordo brgcit Endiem woſet⸗ aulla

. ataius Eſt alit locori n notitia e in bi⸗ duo⸗ E 2 „

6
le 2 bus

z20 RODOLPHI AGRIC.
bus poſita: Prius eſt, ut numerum naturamq; locor?
quot ſint, & Juaæ cuiu/q; ſit uis & proprietas, ex-
Plorate blaneq́; teneat. Quod ſiue noſtra deſcribtio-
ne, ſiue quouis alio conſe quatur autore, nultum
= refert. Aut inueniet ſah Slin Te
nwno oertechen hoterne e Bediiiſin⸗ imé é ſequi. Necuerd

., ue in eliſfectn & act mnf, poſit
6. va⸗, s, Tos tneat u⸗ lett enim nõ potest celeriter quis

IA viirr H moffenſ⸗ uerbor cuxrſu , lege re aliquid, cui de ſin
Er. arne. gulis literkXad i eundum: ſic neq; parate
2 poterit inuenire ex locis, cui ot inueniẽdum e&t, pri-
— uipſi quærẽdi ſunt loci Frox mi. in locorum no
üüiiicia est, quodq; dißficilils est⸗ DWddatas Fah autorlus
in, eargumẽtationes ſuis locis reddere. dq; nõ in hoc ſo-
CeS Wi esxt utile plurimi confert in intelli elligendis uirt uirtuti
S 1 bus autorum Cſeerytde, uaria aßud vö drůun, gumen
WPBüt, — cAtatione, ut
szrir. ſic mallis d ume karie nilen celeriter K.
tiseriant aduerſarios: quandoq; argumentatione la

te copioſeq́; fuſa: multarum impetum, unius ponde-

4, a⸗ re exæ quem. etiam confodiant acumine, iam uiribus
proſternam, iam de re dicant, iam ſicubi pari eſt in

a
232 I11 Ws 5 r icde , mn aduerſarium conuerſa oratione, ue-

lir rn. lut flexu eludant. Paratur hinc iudicium, & omne ſe
AW,. 4. rartiſcium ber ſicitut, non miicktiof,, ol, iuod

66 od r uisrs . ve P & Nln

VN l. ta⸗

uck:dut ro opti

r⸗
die

1

fo⸗

AO

DE INVENT. LIBER II. s111
e ipſumn noſtri inſtituti eſt, nobi⸗ roinde maxi-
mum: ſæd magui ex parte elocutiis: liæ ſi bleruqg
eit, fixs e&, ut uix poſit de diuelli: abud De- 4e. S
moſthenèm ieſertim & Ciceronem, & ut quiſquis un
eſt itiz dicendi iudicio proximus: quorum et ita re- 2 vn oed,
bus ali: i i dt nafet uideatur ex illis. Veé Rener- *
ruùm non in id ſolum (ut diximus) utile eſt cognoſce- W
re locos argumentitionum apud autores: ſed ꝙ hoe ..
uſu tractatuq́; rerum, cum ratio acceſſerit eis, cotiæes
quædam & theſuurus baratur, qui ſemper nobis in
broſfptu⸗ krur facheker a lai⸗ der Jueremas ſimilibus
in rebes, t.= r
Sicut enim 1 le ulea, ic. En nu⸗ guoch inueniendi
ratione, πqua
pacto. Facere uerò quæ recke e, & quatenusre
cta ſunt, imitatiõe facilimè conſequimaur. Præceptis
enim aures fere imbuuntur: exempla docent oculot.
Qu nꝗᷓ ſint aut blura, quæ 4 Audiendo poſßumus, ui-
dendo dji ſcer cere, latiusq; auriti pateat ſenſus: certiora
4 ul lunen, ſuor isſi nobis oouli⸗ gradim ſidé. vn

ws ersſ

teſti⸗ rar oeuli ſibi
credũt. Nõ eſt t:elk eniee deprehendẽdori er e o, zgag
locori in argumẽtationibu⸗ legẽ, c’e i preſertimpſæ. e⸗ Se2 a; S
pe, ni ſi aſſuetis admnod ũ lõgo uſu lectioneq; autor,
affteil it argumẽtationes explicare: & cõcluſionẽ

Propo-

S12 RODOLPHI AGRIC.
propoſit ionemij; car ex ratiqni⸗ umulo collige-
re. Tegufticr enim ſæe, & in loſa dleeſſi copia de⸗
ait sle 42 liteſcunt, uel ua rijs dicendi figuris octulutur. Quan

F. esAoch, iungitur, tana in unius propoſitionis ſ eciem,
ooncluſio & propoſitio. Quandoq; pro utriſq; ſola
alritmc, Sarsn lgbropo itio honitur. Et de egimus, cui ſum-
e Cah tes t meæ fuit artis loco, non uideri artẽ, id crebro eſt etiã
, crordie gpud reliquos autores airere deo eyur cxinaͤt
Sde San * incautum aduerſarium petat. NWiam Situß. Judndam⸗
AAd iſta, & (ut dicitur) manuduékionem forta edare
poterimus, quòô cil ii ,gtaſ: b Y

. Sue. S /liſßßimum fuerit igitur, meibiéntẽ primu ab his initin
F Ti e acere, quc ſ. unt Acerii UWmna Perſpeétus: M quibus
4 46 ri ,=Gͦ gel iam fornk ſunt argumentationes, uel facilimé

äaogterunt ſormari. Eas ubi accepit, uideat primm, g,
X. R an brobationis, id est, quod ſit futurum
wegium, ſi cogatux in formã ratiocinqtiõis argumen
tatio. Ect autẽ id, ſumptum inprobéſitlone M con
, sc, cluſione non ſumitur. It philoſophus non recte dimis
Sss. Br Serg Cata recte dimittet xoré. Me-
dium argumentat ionis est philoſophus. Deinde cõſe-
ratur medii cum eo, q ſumitur in concluſione, & in
propoſitione nõ ect ſumptum, id est aut Cato. Tum
uideatur, ſigniſiceturne medio allquid g ſit in extre
mo, cum quo confertur, alt ?vira. Vt philoſophus
ſigni ficat aliquid, quod eſt in Catone. Beinde, ſitne

ſubſtan⸗

4

DE INVENT. LIBER II. 313

ſubſtantia eiles, aut circa ſubſtantiam. Certum eſt,
„ quòd nomen philoſophi ſignificatur e ſße circa ſub-
4 ſtantiam Catonis. Sic per reliquos eamus locos, do- W.„ r
H nec acd eum qui propius est noſter, ueniamus. Non ii. Wee
1 enim Philoſophus ſubiectumest Catonis, non actus, ſ= — =
— ergo cum ſit circa ſubſtantiam eius, adiacens erit. = Kn
. lo⸗ ei autem ignorandum, medium, etiam non ſo-

aratum extre quod in concluſi. one col- MẽVM

7
igteu , in loci alicuius nomen tranſire: ſed etiam. ſi
comparetur eæxtremo. cui iconiunet aem esxt in woboſt/ =
tione. Cuilibet enim comparatum alicuius loci ſonie eet
tur utiq; naturam. Vt ſi dicamus: Cato non recte di- Jar ,
mitteret probatum ſeruum, ergo multo minus Cato
dimitteret probatam uxorem: dimittere ſeruum pro 2
batum est medium, quod comparatum Catoni, ad con d . 20*
nexorum pertinebit loc, cuius generis eruttss e

OWNominus: comparatum autem uxori, imter compa nr zarrcnm

rata erit: minus enim in bropoſito ſeruus brobatus, F at

eiurr⸗ Oa quam ſi ſint autem bropiorar rei cõ 3 —

Xx4, g cõpavala , ittus tamé dixerimus han? àc

birati⸗ ductam argumentationem ee guoniaiſi iis uis

& efficiendi euidentia est apertior? α bo? ocd. No- .
men itaque etiam in iics nce capi biet. uanquam qui r S Da .
Aolet exacte Ginärs Nn drgiut, nis, ſacile korrtnr. .
uitabit errorem, ſi addat ſemper extremum id ex cu
i⸗ loeo o da ka⸗ uult eße medium. Vt ſi dicatur? Tar

4 duir-

–—

3:24 RODOLPHI AGRIC.

Alſ t. Tarquinio compares, ad locum eum refer-
. 72Mur, qui ex loco dicitur. Quonium peregrinum eſße

3 „ 2 752 non ent aliud, quam aliam habere pitriam: patria ai

tem loci nomen ect. Sin Romæ conferatur, connexum

mae r erit, duoniam geregrinum eſee ei cui pen regrinus quis

est, conne cum eſt. Sin ei, ꝙ eſt expetere regnum, iun

Lecr
iuncta eſſe utraq;. & utrumuis eſse ſine altero. Er-

7* / 20ſi quis argumentum id, duct am uel ex loco, el

ex connexis, uel contingentibus dicat: recte quidem,
ſed non ſatis explicate dicet. Quod ſi addat, ex loco
Ta uinij, ex connexis Romæ, ex cõtingentibus re

Zinu iim quoduis horm dixerit, nihil errabit. Lice-
bit igitur ex quouis horum uolet locorum, dure noo
men argumẽto. Pröptius tamen & expeditius quæ-

renti, ex Tarquinij nomine inuenietur. Itaq; potißi-

mum huius cſebitur loci, quem coparatum Tarqui

vif ins a nio tenet. Cuũ ſint enim loci(ut diximus) notæ quæ-

dam & tanquam in lices inueniend rum rerum, ex
Locunq loco commolißmi inuenitii ne ui 2 kis

ogtiſimum2

Scholia in caput 26.

Velut flexu eludant.) Ductam à gladiatoribus. Eſt
„, enim eludere, ictus intentatos arte quadam euitare, ue-
Iutique ladendo ſe auertere ac propellere,
Martia lis:

Cat

quinius eſt peregrinus Romæ, ergo non debet Romæ

expetere re regn: mediũ eſt, pberegrinum eſße Romæ.

itur peregrinum eße, cont ngens erit: poſpunt enim

——

l

—

w

S

ſvg

n
in⸗
In
Nin
Plue
El
Mta
iae

flli
Cult

cunrh

lpa

qui
lici

DE INVENT. LIBER II. 325

e QC.allidus im miſſas eludere ſimius ha ſtas,
& mihi cauda foret, cercopithecus erm.
. Er Politianus i in Lamia: lbi, inquit, & funerepus pericli-
„tatar & perauriſta iactarur, & ſaccularius præſtigiatur, &£nn
uenerarius inflatur, & diuinaculus hallucinatur, & aretale
gus nugat, & irculator illudit, & gladiator eludir, & Ora
tor blandicur, & poeta mentitur. Vnde & apud Coômicum
dictum eſt.) Plautum uidelicet in Truculento. Apuleius li⸗=
. bro primo. Floridorum, narrat quo pacto Socrate s prouer-
hium inuerterit. Nam cum conſpexiſſet adoleſcentem deco .
1 rum, diutile autem ſilentem: Vtte, inquit, uideam, aliquid

eloquere. Senſit itaque Socrates aurium iudictum certius
eclſre qu àm oculorum. Et quod de Lyſka legimas.) Soilez-“ .
Pint ueteres illi Oratores miro ſtu dio id agere, ut tine arte
dicere uiderencur, itaque ſimplicitate quadam orationis,
facilius id quod uellent rudi multitudini perſuaderent.
Cul illorum ſententiæx hunc in modũ libro quarto, capite ſe
. cundo ſubſcribit Fabius: Effugiẽda ergo, inquit, in hac præ-
4 cipue parte, omnis calliditatis ſuſpicio. Neque enim ſe uſ-
quam cuſtodit magis iudex.) Nihil uideatur nictum, nihil ſo
4 licitum: omnia potius Acauſa, quàm ab Oratore profecta
credantur. Sed hoc pati non poſfumus, & perire artem pu-
tamus niſi appareat, cum deſinat ars eſſe ſi apparet. Pende-
„ mus ex laude, at que hanc laboris noſtri ducimus ſummam.
Itaquæ circunſtantihus oſtentare uolumus, iu dicibus pro-

dimus. Hadtenus Fabius. Atque hoc eſt quod ſolebat dice⸗
re Lylias, ſummam artem eſſe, non u id eri artem. Eſt autem
kuic I yſias ille Orator inſignis, unus ex numero illorum de
6 cem, qui eodem tempore Athenis floruiſſe traduntur: quem

cum Platone conferens Phauorinus: Si ex Platonis, inquit,

oratione uerbum aliquod demas, mutesue, atq; id commo
QLiſlſime facias, de elegantia tantum detraxeris: ſi ex Lyliæ,
2 de ſententia. Autor Gellius lib 2 capite quinto. Tarquinias
4 eſt peregrinus Romæ. ) Hic eſt L. ille Larduinius Priſcus,
m rex initio, Tarquinijs adhuc

agenti, Lucumoni nomen fuiſſet, poſtea Romam cum uxore
aduectus, L. Tarquinij Priſci nomen ſumpſit. Reliqua lege
apud Liuium libro primo ah urbe condita.

Qονo ρο APVDAVTORES
. argumtatize⸗ colligẽdæ ſint, & formæ ſuæ red-
. dendæ. Cap. XXIVII.
4 . d 5 Non

345 KRODOLPHTI A GRIC. “
On erit aut iam ſi upra ſpem difficultas, chii in 4
abirtioribis & magis expoſitis argumentati
nnibus fecerimus uſu umm, ut tectiores paulatim deinde
a oſae, argumẽtationes, M mod Peda 4mus locis ſuis, ſed
2 ; prids difficiliusq eßt. in /om i, ſua Sölliagus: 2 1
oſtendamus, gue hroboſit tio ſit it & Huide⸗ daiſt 7 t.
oßlu⸗ eſt erg erg i biimis ecire qu
.c. , Pe⸗S gumentationes adhibentur u? quo 4 degenienaͤt, ſ
. . g Sgyforte non ſatis abß abct⸗ fuerit, ſi mplici imè potui- * ſe
Nenerr — um eſt à nobis, ou de muenien elie in
loqueremur. Nec inuenienda ſoli e a ſt quæx ſ
ſtio, in quo oĩa continentur ca, quc dictur tota ora i
tieone, ſed ſhecialis etiam, quæ genepalia continekur⸗ .
ad qua præſent urgumentatio adhibetur qu quæri- 1
gongt ocι mus explicare. Quã cis inuenerimus, tii quicquid id 4
K, g, pro argumentatione propoſitum est, id ſi uana 1
itio est, adhibendum que ſtioni. Quod ſi pro- i⸗
fFnir, Ha broheſ 1. x
7/9 Sng betk'k quæ ſtionẽ in hunc aut illã partem, proniicia⸗
tum quæ ſtionis in eã partem in quã inclinit proba- 4
Conzſ. tio, cõcluſio fut enthymematis: & in probationem
ä mtaoorzſſ. umptum erit: propoſitio. Sin plures erunt bropoſi 2— Vͤ
tiones, tum adhi ende erunt altera alteri: uidendiq;

1. Quod ſi futt, ad ſum- (

ſi

RS

mam gere ſtiontf ſole erit una argumentatio „ordine
tams probandi plures. Quod ſi nõ probetur altera g i
alleram, ſed unaquæq ber ſe probet id quæritur, G
Plu⸗

oſtendere. Pro tota argumẽtatione est abud Quinti-

O E INVENT. LIBER ur. za3
plures erunt argumentatiões. Quod ſt nec altera ad

teram probet, nec qualibet quæ ſtionem p ſe, uel erut
bblures unius arguſmnentationis propoſitiones, uel plu-
rium propoſitionum probationes. Quæ quidem qua-
lia ſint, opt imum erit ſumptis ab autoribus exemplis ?“? . e,

liini in Mariano propoſitio poſita. Quid dicis? Tu , d i

r1 Fe
ſi tribunus eſes hoc feciſſes? ſi miles eſſes, ſi 1boc tu⸗ .
liſſes? Nõ erit di tcile forutre hanc argumentatio-⸗ KW
nem, qui uiderit uid es ult fricere. Id autẽ Seſti in
ſumma Juæ ſioni⸗ tribunum iure occiſum eſſe a a mi·
lUlite. Quod ſi cũ hac bropoſit tione coferatu er,n n0 bro⸗

batur id quidẽ continuò ?X ba, ed hoc ; el proximi:
est, neq; bunc tribunum iſtud facere, ne, rilitẽ fer-
re debuiſſe. vt ſit heæc argumẽtatio: Tu ſi fuiſſes tri
bunus, non feciſſes hoc, ergo nec iſte tribunus facere
debuit. Sic etiam, ſi fuiſſes miles, non ttuliſer, ergo

nec miles iſte debuit ſerre. Iam ape
aArgumentationes eas, quas dicimus in una compoſita

bropoſitti⸗ tione fuiſſe concluſas. Crebro quidem uſuue
nit conciſa hec argumentatigallercautibes; 6 ex tra
Sediarufi ſeribloribus facilé liquet. Apud Senecam M- 5 7 ut, 2
cum dixiſſet Amphitryo: Semperq; magno conſtitit : Z 3=⸗
naſci Deum, uolens Herculis affirmare aeen. 13 D
Subijcit Lycus cõfutaturus illud: Quẽcunq; miſeri e m n
uideris, hoĩem ſcias. Duabus argumẽtationibus est
. hic opα¼

DWZ

-αια

18 RODOLPHI AGCRIC.
hic opus, ut perueniamus eò, hac propoſitione col⸗
ligitur. Quod qo fiit, apertum erit, ſi re ſpiciamus
quid uelit probare Lycus.· Vult ſane confutare, ꝙ ſit

Hercules Deus. Ergo heæc erit intentio: Hercules nö

Tletmn est Deus. Propoſitiöe autem qu ipſe ſumit, ſolũ ui
. . , etur colligi, hoĩ em. eſſe Herculem. Hane itacg argu
. n e, mtationẽ uelut conſeſ in medio relin quit: Hercu
wer, ανα les est homo, ergo nõ eſt Deus. Quod ſit ant hoõ, bro

Da, I mn nEr Miſer, est igitur homo. Prius argumẽtum e diuerſis
Deo ducitur, poſterius ab adiacentibus Herculis. Simi

fortem uideris, miſerum neges. Cõfutat minorem pro
poſitionem,/ quæ erat: Hercules eſt miſer. Vt ſit argu⸗
mentatio: Nemo fortis est miſer, Hercules eſt fortis,
non est ergo miſer. Plures autẽ proboſitiones ſunt,

quar um alteram probat altera: Vt apud Luc num in
Acb rog beri e S

quinto Pharſaliæ: Orbia Hi
E

c- Ppu e ddhoſtro ſub nihie mi fugeres du⸗
Sſar. mce: probtt id ꝗ, nari: Forti- armis Cæ ſaris Labie
õ

nus erat nume than: uga liilis? Cu duce rcIkto ker-

7

ras atque æquora luſtrat. Poſterius ergo propoſitio
prioris eſt. Prius oho itio est alterius argumentatio

2

nis, cuius eſt ab Ilköre colligenda concluſio, quã re-
berriemus rurſus et uis, quã prius S guæe-
ſtio eſt, an bene ſibi cõ ſulant milites defe

w

le eſt ; ſubijcit in broximo Amphitryo: Quemcug

do Cæſa

rem.

DE INVENT. LIBBR II. 329

rem. Capiamus propoſitionem zdat, uc Winle⸗ ſunt
mmnes

fortißimi, E&clarißimæ ud omne Ama dudtu Cæ
ſar is, timidi atq; fugaces erunt, ſi Pompeium ſiquan
tur. Hæc propoſitio ſi adhibeatur quæ ſtioni, ſtatim
uidebitur confici, n ergo bene ſibi conſulent, ſi deſe

nes propoſiti⸗ tionũ pro propoſi. tionibus ponuntur, quẽ⸗

admodum & propoſitiones pro cöclußt konihus. Qu

le est 4 pud euncem autorem:
. Hæc Arguementatio⸗ vületur
tota mihi ativelnatl⸗ huiuſmodi: Quæcuũq; mi⸗

rr

4 og S

oℳ, ai , 2 An:
W r. g⸗

rant Cæſarem. rreeetrke. E 57 =

nus laboris habẽt & plus præmij: magis ſunt expeten

da:bellum ciuile minus laboris habet: ꝗ Gallicum &

blus bræmij: eciuile ergo bellu magis et expetendi.

Pro maiori propoſtiiõe boſita est probatio, quæ est:
Vbi par labor eſt & præimmium maius, id eſt expeten

ius, id e&, expetendum. Sic pro minore quæ erat:ciui

le bellum habet minus laboriz, bellum Gallicum &

maius brecit. „quoniã Gallia quota bars terrarum,

tenuerit eu bello decem annor implicitum, ciuile au
tenm bellum, ſi geſeerit pauca felici euẽtu prælia, cum

Roma ſubiget ei orbem. Cu uero plures ſunt probo-

ltera non probat, & utraq;
probat intentionem per ſe, certum eſt plures eſſe ar-
gameſtatfoei Oiiſmnoci apuch eunde autorem eodẽ
. loco.

dumconſequitur ergo, ubi labor eſt & præmiu ma-

“ 5

W

, — 9 rendum tibi en Neleme ic & Quintilianus in Api-

330 RODOLDPHI AGRLICc.

loco: Socerum depellere regno Decretum eſt gen be⸗ nrg,
Partiri non botes orbem. Vel una propoſitio et, uel

id , brius est (Socer depellere regno Decretum est

genero) cõfirmatio ſit eius, ꝙ ſequitur (Partiri non

poteſt orbem.) Hoc autem poſterius, neq; eã quæ ſe-

quitur probat(Solus habere potes) neq; krerckur ab
cxæa. Ergo hoc ipſum (ſolus habere potes ) altera propo

ſitio eſt. Vt ſint argumentationes. Pompeius deſtinat
L 2
depeller? le imperio, ergo ſuſcipiendum tibi est bel-

luun: & ſolus potes habere imperium, ergo etiam ge-

—

que: Ecquid intelligitis iudices, quanto dolore dignu

ſit, g ego erdidi, ſi etiam hoc damnum eſt, flores atrs

ferri? Vtitur hac aduerſarij confe ſione ad proband

intentionem ſuam. Si enim perdere flores est damni,

multò magis dãnum eſt apes perdere. Sequens propo

ſiti ig eſt. hæc: = plané. Alioquin tu illos in uetuſtatẽ

ſeluabas, & et adhuc, niſi ad hortlũ tuu apes

ueniſſent. Prior bropoſtitönsn uelut alligato⸗ ack incon
ue niens aduerſario, brobauit, uel nõ e ſe damnu de-
cerpii flores, uel maius eße, quod ipſe ſit paſſus in api
bus. Hic probat, ne gecerpi quidem eos: cum nequeãt

alioquin durare, quanquã nõ accedant apes. Sed iſtud
ſn 1. emper. fropetoduim, ſit, ubieunq; buberior et

aliqua

1 fores meos. HæcE
eñ drſari edrzlictio, Hane chntat. Subllit ita-

——

ODE INVE Nr. TIBER II. szI
ali⸗ luaa erma⸗ um materia, uon fuit ideo monend
, &.αaut plures pPropoſitiones, elo.
, ratione iunguntur,¹ ut uideanturi in una con
funli argumentationem. Idcirco d giſeenti tudiciumnm
dil gẽtiori nobis admonitione ult T. ekeitan . Ausd, , 2r . Pep.
poſtremum poſuimus, cum nelitra Ale ,σ neu-
tra per ſe cõcluſionem probet, ſi ſi int un niug , Argunen, E
tationis propoſitiones, duc iii im Polerut eſe. ececr . .
enim plures capitr. atiocinatio bropoſitiones. Iñ nenu⸗ *r.
meratione uerô Jenduen boßint e ſee hlures e dua⸗
bus omnes ka tamen coniunct æ unlus fropò/ ſtionis ob-⸗ .—
talent cum. Pleng ratigcinatio nigetur⸗ We d d
Lucanum: 4 e Acien Xer ema hiam nall õ
armis, & quæ ſequuntur: ſed turbato “l ſitioni⸗
ordine. vt ſit minor propoſitio, non ſumus ſecuti læ-
tas res Pompeij, cum dicit (Ante aciem Wtite
nullis acce ſimus armis) Deinde ſ guatur concluſio,
ergopoſſumus iuſtè deeſe aduerſis. Hæc eſt, Pom-
heij iam caſtra blacent, das delerit bin Tum bo⸗s wrsa
As naeefk-depe aduenis. Quéd autem ponitur:
Nunc uictoris opes & cognita fata laceßis est uelut
alia maior propoſitio. Pluriit uerò bropoſi ition pro
bationes, crebrum eñt uidere, præſertim cum nonnun
quam totæ cauſæ in duas ſint cõiectæ propoſitiones,
ad l rc⸗ omnes rrſer atn probationes. Vt redeamus
autem

332 RODOLPHI AGRIcC.

,

4 z. E t. 1 bus. Et quod feſtinandi nonnunquam præcipitii est,

ec⸗ 7c⸗ ad id per ſi ngula ſequenti ueſtigia, magna quandoq;
facilitate, pariq́; ſecuritate peruenitur. S nι

„ 2 scholia in caput 27.

Cum de inuenienda quæſtione loqueremur. ) Huius

libri capite pecimo. Quid dicis:? Tu ſi tribunus eſſes.) Verha
patroni ſunt in ea declamatione, appellantis accuſatorem.

Apud Senecam. In Tragœ dia cui no men eſt Hercules fſu

rens. QCum dixiſſet Megara.) Apud Senecam non Mega-
ra, ſed Amphitryo hæc cum Lyco diſputat. Cuius rei ſupe-

riore etiam libro mentionem feci. Simile eſt quod ſubii-
cit in proximo Megara.) Imò non Megara, ſed Amphitryvo.

Orbis Iheri Horror & Ardoi.) Verba funt Cælſaris ad mi-

lites quinto Pharſaliæ libro. Par labor: atq; metus prætio
aiaiore petuntur.) Curionis uerba ſunt hortantis Cæſarem
ad ſuſcipiendum bellum ciuile, apud Lucanum libro pri-

mo Socerum depellere regno Decretum eſt genero.) Eiuſ-
AQem Curionis & quidem eodem loco ſunt uerba: Põpeius,
inquit, gener tuus decreuit te ſocerum ſuum regno depel-

lere, quò ſolus ipſe regnet. Quod autem Rodolphus ex iss

quæ ſequuntur, duas facit argumentationes, id mihi parum

conſide rat e factum uidetur. Quis enim nõ uideat, longe effi

cacius fore ad perſuadendum, ſi dicas hoc pacto: Cuicunque
regnandi cupido negatum eſt regnum partiri, & tamen ſo-
lus habere id poteſt, ei ſuſcipiendum eſt bellũ illud, ꝗᷓ ſolus
imperium conſequatur: tibi & C. Cæſar partiri regnum per

Pompeium non licet, & tamen uicto illo ſolus regnare po
tes: eſt ergo tibi hoc bellum ſuſcipiendum. Quintilianus in
apibus pauperis. )Subaudi, duas habet ad idem propolitio

MWU nes: datis autẽ & c. Conſtat ex ſuperioribus, titulũ eſſe de-
Lla matiõis, ꝗ Apes pauperis inſcribitur Ante aciem Ama
. thiã nullis acceſſimus armis.) Verba ſunt Photini, ſua dẽtis
Ptolemæ re gio Ae gyptiome, ne Pompeium à 4 Cæfare uictũ in
regnum ſuum recipiat, ſed i. in gratiã Cæſaris illum oer idat.
atio

40 ,56 r cen, autem eô, unde cœpimus, eptimum ſuerit ab apertiſ⸗
”l ſ. mis incipere, ut uſu, aſſuetudineq́; rerum quæ ob-
A 2, g Alie, 2. ſcuriora ſunt, fiant paulatim apertiora Rerum na-
vian Ed ,tura ſic ſe habet. Suis cuncta colligenda ſunt gradi⸗

. , Mhe, Latine Apleriſque deſcriptio uocatur. Sed
Rhetores anguſtius pleraq; ꝗᷓ pro ommnium la locorum

ti docet rationẽ, res ex aue artium m petende

— 5

S ve. Sz. fenfi ds vI wnwen
DE INVENT. LIE ER II. 333
RATIO CVIVSLIBET REI PER
oz benr deſer ruie. Cap. XXVIII.

kRoximum eſt, ei ui⸗ Ailigenter coh cosſtto⸗ habet 2 =
1 ſre, u Letise eis esE , barare Factilta W , Le
zr⸗ ieti, ibet r heo, deducendegfi idẽ est, di T. 4
el 1 imile illi, g, olebant qui docebat tbetoricrn, n- ..

prLerctlin,is bonere puerorũ: q, Græce ?H‧S .

latitudine deſcribebant: eloquẽdi uerò 3rälonen, quds Seg as n
præcipue ſectabant illi) latius, ꝗᷓ nobis ſit opus. Satis
enim nobis erit: res ſingulori locorũ, ſingulis uerbis Ku, . .
uelut capitibus guibuſca nnotaſſe. Si quis tamen eu Grn
uolet oratione latius füud Fs & uel nudam hanc de-
ſcribendi ſequi expoſitionem, uel cõuerſa in laudẽ
aut uituperationem dictione Argumttatione trackare Dr
deſcriptionem, poterit obiter & pulcherrime artii
omnium elocutioni cõſulere, dum barat inuentionẽ.
deceſſe e ect autem quiſquis uolet rem ralicüum de- Nfut
ſerikere,i tomnem eius naturã, broprietatemq;; ex-
alté berſpectam habeat. Quantumq; dikabita noti- J. ,
tia rei, tantii a facultate aberit eius deſcribendæ, & 2. 1 Tsr
proinde apte, õmol eq; de ea diſſerendi. Quadino-
dum enim ſæpé iã diximus, dialectice ſolã inuenien K,

.

3 4 RODOLPHI AGRIC.

ſunt benetralibus. Atq; ex ei⸗ is inueniantur oporlet,
Juccung: mueniuntur,
ar .5 Ne - niſi illis in rebus, quæ is
duire, ullgari opiniõe, notitiaq́; oim poſitæ, notiores ſunt,
, . Iut ſint diſcendæ præceptione, & quæ uſu quotidie
Ereranrt in manibus. Qsniau-bexte ar r-Aa

4c

. materiam m nobes i; ⸗ cõmunem uocamus ſenſ. um
rerum humanarli: ſt uppeditabit. Qui Qui toierita ut rẽ,
Jua deſeripturus est, oẽmq; eius ulm uim nature befui⸗
ẽð derit, illi roian eſt, expeditumq; reperire oẽs in
LVNZ ea locos: & uidere etiam, qui loci, Juihu⸗ rebu⸗ con-
pdlmiae Gi ueniant aut non cãueniant. Nec enim ocs eſt in omni
i' Pini ye inuenire. Et quidam rebus per ſe conueniunt: alij
conueniunt quidem rebus, ſed hõ niſi in pronunciate
r en
S *nrnαôq* 5oào diſpoſitis Quæ cuiuſmodi ſint, ſubdito exẽplo de-
Zy. C. ſcriptionis, facilè uidebitur. Fiet deſcribtio commo-
dißimè, ſi ſic inſtituatur, ut ex eis quæ ſingulis è lo
cis duecimus, & re deſcribẽda, pronunciata fiant: ſic,
ut ſubiect um res ſit quæ deſcribitur: id ꝙ ex loco du
citur, prædicatu. Niſi tamen ei loci erunt, in quibus
commodius ſecus ſiat, ut cu ſpecies rei ſumimus. Ibi
enim aptius res fiet prædicatã. Genus enim natura
de ſpecie, nõ ſpecies de genere brædicatur. Et ſi qua
alia erũt eius cõditionis, quæ nõ erit difficile uidere.
Quanꝗ in reliquis propemod nihil eſt ꝙ impediat,

qus

= — = = —

—

SS= ͤ =

capax eſt doctrinæ, hõ e
Cere. Ex totius loco nihil erit fortaſſe, g de hoĩe di -·⸗

DE INVENT. LIBER II. 335

quò minus oĩa, ꝗᷓ ducitar ex locis, boſßint prædica
ri deeo, à quo ducuntur. Nã & deſiniti de definiti-

one prædicatur, ut aĩal rationale eſt homo, & ſubie-

ctum de paßiõe, & itẽ adiacente dicitur: ut docibile
2 . .⸗. —
eſt homo, albit eſt hõ. Contra, aptius fieri nõ abnue-
rim: uerũ hoc tamẽ nõ fiet inept e. Quare in hi

quã liberi ſit hoc uel illo pacto facere, malim tamẽ,

quò minor ſit errori locus, præſeriptũ prioris legis
ſeruari, ut res de qua quæritur ſubiectũ ſit: q ex lo
co inuentum fuerit, ſit predicatũ: Vt ſi ſumamaus ex

empli gratia deſcrib dum hoĩem, primũ dicimus, ex s

definitiõis loco, hõ eſt aĩal rationale. Dei
hoĩs genus eſt animal, dicimus hõ et aĩal. Pro ſpeci

bus hoĩs accipimus o?a, in quæ diuiſiõis lege ea, qu

priore libro diximus, hõ potes? diduci. Non g poſiit
homo quidẽ diuidi in neras ſpecies: ſed quia ad inue-
niendi uiã, præ ſtant idẽ illa in quæ homo diuiditur il
lo pacto, præſiant ueræ ſpecies, in quas diuiditur
genus. In quibus ci habeat hõ generis uicem (ut mo-
dò diximus) præ dicetur de eis oportet. Dicimusq́; hᷓ
doctus eſt homo, & hõ indoctus eſt hõ. Poſſumusꝗ́;
hoc eodẽ modo per oẽs diuiſionis ire differentias, dus-
cta(quẽadmodum prædiximus ) propemod: ex omni
bus locis diuiſione. Poſt
ronalis,
, de, üe e 2 cd-
foerr i .

rop hoi⸗ ſunt, homo
rs A .
mo'eſt natus ri

LÄ.j
—

356 RODOLPHI AGRIC.
catur:ipſe nãq; p ſe hõ toti eſt. Niſi uellemus fort
„ Aiicerec, ho tatiu⸗ midi pars eſt. Partes qut hoĩs eo pa
e . et. ‚ . cto, quo vilit lick,ſi
Aifficile erit nuenire. Coiugata erunt, hiianus, huma
i⸗d. i, . ¹tas, dicdnäs, bo ſt humanus, hõ præci
Pe En: pué debet expetere humanitaté, hõ debet oĩa facere
n & pumané. Nemo aut credat hic certatii eſee, ſi uerbis
p ſe repugnatibus, ſt fiat ex ellbroniicialiſip⸗ cti re
de qua quæ rimus, alia addãtur uerba, quo poſint cõ
, modius in pronuciati formã cu re cõcludi. Ciu enim
ed de as p ſe dicatur ineptè, ho eſt humanitas: additis aliqui-
bus uerbis, ut ſit, hõ præcipuè debet expetere huma-
nitate, cõmode dicetur. Simili ratione deſcriptio per
reliquos ducetur locos. Nihil enim attinet o? m pone-

Q⸗ „ — . . — . .
M, 7 57 cap ii indicandu ſit: Adiacẽtia & actus mdxima & immen
Wri,, ſan propemodii copiã præbebunt muctioni. Ex ſub
Can e, urz, ſam propemodi copiã præbebunt inuẽtioni. Ex ſub
e s ters, iecti loco, nihil eſt ꝙ de hoĩe dicatur. Ch ſit enim hõ
u, 6 generis eari rerum, ꝗ per ſe Sali umei ſubiecto
Cap 1S As. nequit eße. Sic & cauſe. Mölä, & Sntxa, in
era7. ,his præcipuè rebus, quæ agendi, patiendi ue generis
r B⸗n atin ſunt, brimas pſæpe ſibi uendicãt partes. Locus .t
Cap!io ut ig hi gus, deſcribendis ſingularibus rebus: ut Ciceroni, ut
7Z v Catoni, ut Romæ, it Ahenig, bello Pmmicoʒ eladi Can
—„ on⅜hm¾ñ,E1 A'D i .
nenſi, multa ſupde Si⸗er iatérit. Generibus
rerũ, quoniã a Ferè Clird intellecti tẽporis & loci
Eõ ſolo arst. appre⸗
v17 purkpf, T &‿τtι α

itat’ briofe lib, fecimus, baud

=

=

————

re exẽpla, quado longi = facilius ſit, ut

= —ðh

— —

2

apprehendi:tur ab animis Moſtris, & efferiitur, mi-

effingit ſed tamẽ nõ ꝗcquid effingit uocẽ humanã,

DE INVENT. LIBER II. 357

nus idcirco ſunt hi loc l ti. Quinq; accidẽti . S
um loci, ſimplici rei deſeribẽde nõ facile quærut abp . * Sin

tari:ſed rectius pronuc iatis eis, quæ ex prior loco- 0 s, .
rum deſcribtione ducta ſunt adiungẽtur. Vt ſi dica- 22, 23 65
mas, hõ loquitur: loqui actus quida eſt hoĩs:cui con 7 .

tingen; ekt, 9 bſitacus effimgit uocẽ humana. eſia-t 4, „* =ð .
tho ens, ſed e-

cie liuerſum. Effuigere int humanã uocẽ, ad loqui, e. 8 = To⸗,
genus et. Quicquid enim loquitur, uocẽ humanam

loquitur utiq; · Quonia aĩalia quæ citra intellect i
id agunt, non loquuntur. Sed hoĩem loqui cõparatl
ei, g eſt bſitacum effingere humana uocem, contin-
gens est. Sic etiã, tußire hoĩem, ad id ꝙ est hoĩem lo
qui, cotingens uocamus: Similiter in loco qui noĩs uo u netaen
catur:ſi dicas hõ uocatur, nil uideris dicere, ꝗ D 2
locum ptineat, niſi iĩ addas iã ei pronalciatt h, Eicki
dici ſolet, quoniã factus ite ex Pummo: i 4 , ſimi ataie 4 Tr
dam. Ex eo quoq; loco, Prondnciatort. 2 dicituß. ,des. ſ,
nihil, iti iuge bolei bolſe l bleiter hinc patet, = E S,
ye No nciaturlus A hece ſee A pronunciato id fa- S—
ciat, g ga conſtare oportebit? eo 9, de re di⸗=f⸗ ene, ri
citur, neceſſario ex alior prorun⸗ aliquo ducetur. fun .
Cõparatiões itidem & ſmilitudines reru, non ſunt p .
ſererun ad res, ſed ſem , accipitur aliquid in e, bHͦg
. e ʒ3 fſias

38 RODOLPHI AGRIc.
ſiat eius ad akarincs coparatio. Hõ per ſe nulli com-
-ð niſi capiumus Mm eo uel magnitudinẽ corpo-
ris, uel uires, uel celeritatẽ, uel quæcunq; alia talia
X; Peer,. capi poßunt, in quo religs, uel aiĩalibus uel homini-
bus comparetur, ex adiacẽtibus hoĩs. Oppoſita & di
D 2py Herſa, qa ſolu negatione bronuneiatur⸗nihil est g
2
ſe deſcribende rei cõferant, niſi alij; æis adpibean
tur, ut uel incõparationes, uel ſimilitudines trãs feran
tur, uel aliorũ locoruũ uſum. Vt quẽadmodi dicimus,

vtz, 2 E. homini eſt ſtudii honeſtatis cura diſcẽdi: adiacentia

Caeſ 2 offen,
Fe ſunt hæc. Sic dicimus etiã à cõtrarijs, homini eſt odi
o* R-R APzg, um uiciorii, Mit tio ignorãtiæ. Et ex diuerſis hoĩs

Scn t
4 lens brutis nullus eſt uiciorũ uirtutumiq delectus, nullus

reſpectus ſcientiæ aut i ignorantit. Allud etiã adma-
muulße ualumus, utiliine uigulares rer, & ut quæ

₰ℳ

San⸗Ad “ .
S/ e. a: curæ Afcritualum- Huberiu: enim, quiaingularia
614, m'e ou**ςint, omnes inter ſe locos continent. Et qa nota ſunt,

facilionem pr ræbent inueniendi uiam. Quia conſtat

Ar etate ſe facillt. uſu præcipuè & crebra experiendi con
ſuetudine, non ſumus ab eis inter principia maximi

. ter⸗ d aria⸗ deterrendi uaciaAk
ſe A 17*

DE INVENT. LIBER II. 339
Scholia in caput 28.

Inter præexercita menta.) Paratũ eſt illud colligere ex
Rhetoricis Aphthoni ꝓgymnaſmatis, ubi inter exercitatio
nis modos I4. ad augẽ da eloquentiã in primis neceſſarios,
Ponitur etiam deſcriptio. Quod Eręce tρορονρ.) Id eſt, pu
ra meraq; narratio ſeu explicatio. Heſychius Xéyep ivipyn
i. euidentem ſermonem, orationemue interpretat. Vt om
eius naturam ꝓprietatemq;.) Supra li. I. ca. ß. Eraſmus lib. 2.
de Copia, de Apologis. Quẽadmodũ enim ſæpe diximus)
Præſertim lib. huius ca. 2. Is quem cõmunem uocamus ſen
ſum ren: humananez.) Cõmune & innatũ ferme orbus de re
bus iudicium. Deſcribit hunc Quintilianus Ii. I. ca. 3. Ne ꝗs
Pane cautus, de eo ſenſu cõmuni exiſtimet loqui Rodolphũ,
quem Phiſici iſti nẽt enumerant inter ſenſus illos, q́s uocãt
interiores. Quã priore lihro diximus.) Libri ſ. cap. 7. Quæſo
autem te lector, ſiccine Rodolphum locutune fuiſſe credis, ſi
hæc adl 3. ſpectarent librum. Nõ ꝙ homo poſſit diuidi inue
ras ſpecies.) No ita, inquit, accipienda hæc ſunt, quaſi ego
exiſtimem hoĩem in ueras ſpecies di uidi poſſe. Eſt em̃ ſpe-
cies infima, ͥ alias ſub ſe ſpecies nõ ha het. Sed idcirc o ſpe-
cierũ memini, ꝙ ea in quæ homo diuidi poreſt, quod ad in-
ueniendi attinet rationem, nihil à ſpeciebus differunt. Quꝗ
de re le ge ſuperioris lib. ca. 6. Cum ſit enim homo generis
eax ren, quæ per ſe ſubſiſtunt.) Hoc eſt, cũ ſit hõ ſubſtantia,
ſeu in genere ſubſtantiane. Bello Punico.) Tria bella Puni-
ca geſſere Romani: quom primo, uictis nauali plio Cartha
ginenſibus, nnẽ fecit cõſul Luctatius: alteri, Publias Aphri-
canus maior, uicto Annihale: tertio, Aphricanus minor, Cax
thagine ipſa euerſa. Cladi Cannenſi.) Quam accepere Ro-
mani apud Cannas: ubi (ut Liuij dicã uerhis. XL. M. peditũ,
duo M. DCC. equites, & tanta prope ciauiũ, ſociorũcq; pars,
cæſi dicuntł. Gñieribus rene.) Genera uocat, quæcunq; ſin-
gulaxia ac indiuidua nõ ſunt. Quinq; accidentium loci.) Hiè
loci ſunt, cõtingentia, nomen rei, pronunciata, Cõparatio, ſi-
militudo. Sed ſpecie diuerſum.) Diuerſum nunc dicit, ꝙ
ſuperiori libro differens. Quoniam ſit ex humo.) Ab humo

dici hominem, autor eit M. Varro. Sunt, qui diuerſum ſenti-

ant: uerum nihil ad hunc locum. Illud per ſe quiuis animad
uertat, ea, quę hoc capite docet Rodolphus, eadem fere eſſe

cum jijs, quæ Eraſmus tradit 2. lib. Copiæ de colligendis ex-

emplis: quæq; ſunt apud Rodolphum ipſum in epiſtola qua
dam de formando ſtudio ad lacobum Barbirtanum.

e 4 Ikter

340 RODOLPHIAGRIC.
1INT ER a en, RES enee⸗ osr.

nenian agr,
.,.
Iuerò qui Parduit
. ſacultaté, hoc eſt, ut o ſi⸗ ailere, Id de re qua
. que ex oĩ bus locis dici poßit, utile erit deinde propo-

ſitis duabus rebis,quari altera dicatur de altera, ut

. g, . er r,5i. i geſeriſerit ili , ö erat inen ſe locos utriuſq;

ren, yei, unkiquench a aleerius oibus uideati, d con ſenta⸗
nei poßit! in e, 6 , gui a diſßentane muenire. Qua
„tenus enim conſeniittt Rier ſe oci, eatenus etiã res al
r A, 7, egteni⸗ dle altera nõ 5 negabitur. Quatenus a it diſe repat
SDncda . Toci, non boterunt etla ne res quid mter ſe conueni-
re. Si quãdo uerò ducetur idem ex diuerſi z utriuſq;
rei locis, quemad modi ſepe ſieri ſupr oſtendimus,
ſi modoè id, g duct um eſt locis, certum habeat cũ re
utraq; cãſenſum, certo etiã uinculo res inter ſe con-
uenient. Quærẽda aut erunt p oẽs locos iã conſenta-
neu,boſte⸗ rurſar di Rraer⸗ teutadumq; hoc pacto,
ita poßi dici. Suma
mus in exempli, Phi ſopho habenda esſt uxor. Hic
brimũ philoſophli b ſi kore pliccmeu⸗ locos, i militer

4 Plimn s uxorẽ.

cfrs Pro genere erit hõ, quanꝗᷓ aent mntuèti ubiect i.

1 t. npechrterit Stoicus, Peripatetieus, Academicut.

F ,

——

Epi-

cus, & ahectui oim Ftes, üt qut ge ſit ui⸗

DE INVENT. LIBER II. 341
Epieureus, & quæ religue ſectæ philo ſobhoru nu⸗ Z
merãtur. Propri 1es lraA ſmra cienti. cu uirtuls. 66. To- = io n gat.

tum & partes, eadem quæ hoĩs. Coniugata, philoſo-
phia, philoſophari. Adiacentia : pallor, macies, hor⸗
ror & a Peritas fot a⸗ eueritas eritas uitæ, m ora meegri.

mel! ne ſiores ali fait. Cag re W dui⸗ “l
docuit eum, & Cù*⁰ iugis inttio ſtudiorf, qui⸗ Wr
us didicit. Eiuis:bene, tranquilleq; uiuere. Effect

ſunt: mores hoĩm, ui itaq; rect is in ſtitutis emdata,

dita præcc*aut*tconſcripti libri uſui & me,
moriæ poſteritatis. Deſtinata ſunt: oĩ a quæ conſe-
quendæ philoſophiæ cauſa parauit. Connexa ſunt: mrnr
obes ei eius s dua eſe unch, aiſe buli, ueneratio Ffama. Lo-
. n qua na n uo uerlatu ,„publi

tæ præbiturus exemplu: it habitatio ſatis certa, cum
debeat urbium populoriq́; corrector & emendator
eſſe. Tẽporis, ut ætas eius, iuuenis an ſenex. Acci-
dentium loci, ut prædiximus, quia in ſola e⸗ & ſimpli-
cem rẽ non uenilit, melies in toto Proniin nünelato g ſunt 7
btum eſt, pſpicientur. Hoc hacto etiã erit explicãda
uxor p ſuos locos. Primum deſiniecha, ut ſit xor Ai . eir,
maer lreu ſailii & liber itime e⸗

34 4½ KODoLPHI AGRIC. .

tepta. Hic ꝓ genere erit mulier. Species erit hæc &
illa uxor. Propriũ, liberos parere. Totũ &partes (ut
de philoſopho diximus) non aliæ ꝗᷓ hoĩs. Coniugata,
uxorius, uxorié. Adiacẽtia, 4, affectu⸗ matrimo mialis,
. amor uxorius, curaalẽdæ Eius,. Piicifa äcdtdtꝶ ligen
E ne. mocgtia toxi Actue: bladiri, queria ixari ſuſpicari, æi
. . . lã metuere, iura genialia reddere, barere, educare,
U⸗mmei fevt & cõem rem familiarẽ curare. Subiect ù (quoniam
Irc nunc uxorem ſicut & philoſophii tanꝗj ſubſtantiam
riip B. ahinen, nõ habet. Cauſa efficiẽs eſt:cõſenſus con
iunctioq́; matrimonij. Finis est, procreatio liberori,
cſeruatioq;.· Deſtinata ſunt: opes, ꝗbus ali po it, reli
quarumq; rert ad tolerãda matrimonij onera appara
tus. Cõnexa, maritus, opes, dos, nobilitas, isſum etiã
. uxoris nomẽ ad Inexa ptinet: & earum rerũ gene
rww*α zi ris est, quæ daaliq,a locantur Vxor enim mariti
a, S? t eſt uxor, & maritus uxoris est maritus. Nos aĩt in
elinrà e—αα CPræſentis uxor nontanꝗ pro qualitate uxoria, ſed
daur. 67 pro ſubſtantia, quæ aben rwieee⸗ accipimus. Lo-
5: cus & tẽpus in generalibus his ꝗt ua iibus, hoc est,
Ts Won. Auc. Ppoſita alio loco diximus uocari, p cõditionem
? ,:inſeritur: ut dicamus, ꝗd ſi peregrina ſit? gd ſi iuue

75 nis quid ſi ſenex· Per ſe enim nihil horũ est in uxo
ris pſoha ecibert, ſed b conditionẽ potius adducun-
tur: ſuntq́; & eorũ quæ ſupra memorauimus, & in
kbcephhe &. uxori bona, pleraq; huius generis.

— 5 —α Quis
Kenpren

tione ſe habẽt in uxoris noĩe, Juẽadmodũ i in philoſo afrrTe, 7.

Qais unserchtonſiuc a e in alterutr bartem
propẽſiora ſunt, uelut pro certis & nõ cõditionali- g
bus accipiutur. Accidentiũ loci g ſequutur, eadẽ r S g
phi & hoĩs habere prædiximus. Verũ hi loci, qui exm E
cõditiõe inferutur , non incõmod e ad cõtingentium —

reſerẽtur naturã. Quanꝗ enim iuuenẽ eſßee uel ſenẽ,

nõ ſit contingẽs uxori üä mest iuuzta uel ſenectus:
huic tamẽ ꝙ eſt, philoſophu habere uxorẽ, contingẽs
est, iuuenẽ habere uxorẽ, uel habere ſenem . dicutq;
iſta in uxore ad philoſophi relata, cõtingentia ſunt:
ſe ie & in philoſopho hæc eadẽ, relata ad uxorẽ, ſunt
cotingenti. lueis aũt rebus: ꝗuibus de certo aliquo = =⸗ Srett

„ . . E.
n 4 6 ,bic locus aptius excuti- 0G.

tur, plusq; fen,amereditibut adiundti, cõſequen „

tibus inſpectis: quæ oĩa priore libro ſunt explicata.? 1, , 6
Similiter iã inſpicimus nomè philoſophi, & nomen 5
ux oris, gll eorit uis propoſito noſtro afferat. Sie pro wi,
nuciata de hac re, ꝗd Juiſq; magni noĩs autor hac devtx ,
re in hac uelillã partẽ dixerit. Sic cparata ſunt ex dD= TD Wa Se
philoſophi pſona, ecquid Impatori in exercitu agen 2 Ecypunt. 6
ti, an ſeruo, an rectori ciuitatis, habenda ſit uxor?
Ex uxoris pſona, an philoſopho habendus ſit amicus

firmior, an ſeruls, ancũculiud. Similia (ut ſuo loco α I FE—n.
diximus) niſi ſimul ex utriſq; ſubiecto prædicato.

ſumi nõ ohit E ea cõtinuo aut aſſirmatiue, aus

Emeuſ s, nege⸗
A. J.

344 RODOLPHI AGRIC.

negatiue proniciare de propoſito oportebit, ut doce

mus ſimilitudmne accepta, philoſophu uel habere debe

re uxorẽ, uel nõ habere. Oppoſitorũ & diuerſorum
ni ſi in negatiuis, nullus ſerè eſt uſus. Cũ fuerint er

go, quæ deſeribẽda ſumpſimus, hoc more p locos de-

ducta, tum conferẽdi ſunt (ut diximus) loci locis: &

uidendi, qui quibus couepiãt Px his eñnm affirmati

ue de propoſito ſttuemus⸗ui diſcrepabits hi pro-

, 7
wi Las Wan ntz Poſitum ſubuertent. Primuq́; p oẽs locos conſenta

nea ſcrutemur, ut ſumpta definitione philoſophi, qui
ſcrutatur diuinas & bhianas res cum cura uirtutis,
conferamus huic ordine ea, ᷓ ex noĩe uxoris ſunt du
cta. Definitio uxoris non multue dabit, niſi ea parte,
qua ponitur in deſinitione philoſophi, cura uirtutis,
& in definitiõe uxoris, latiſa liberorũ quærendorũ.

Quäredi enim liberi, oũ cura uirtutis uidentur cõue

=

nire: quonia officiũ uirtutis uidetur liberos pcreare.

Deinde genus uxoris, mulier pari uidetur cõuenire
de ſinitiõi philoſophi, ni ſi in ea intelligamus, ꝙ is uir

ſit. Vir enim & mulier naturæ ordine imeta uiden-
„* „ 1 / — „
tur. Species uxoris, ſi ſumamus clari nois ſœminas

de reliquos ex ordine locos, qui in philoſophi noĩe

quarli pudicitiæ & uirtuti inclyta memoria eſt, etiã
non diſerepabunt:digna enim cõſuetudo earũ, talibus

uiris erit. Poterimus hoc pacto de ſinitionẽ philoſophi
p oẽs locos uxoris circlferre, & tentari oꝛa. Dein-

ſunt,

DE INVENT. LIBER II. 34 5
ſunt, ead ratione quẽadmodum de definitione dixi*
mus, cum oĩbus locis uxoris coniungere, & experi-
ri, qui conueniant: eos uerò qui non Taruchires, iats r. a,
Ktos relinquere. Hi enim cu poſtea diſſentanea eodem? 32
ordine quæremus, quo conſentanea quæſiuimus, ma
teriã muentioni noſir⸗ gabune. Quoch 1 etiam con⸗ .—
traria ſint aliqua inter ſe, qua Adu⸗
centur, inuenienda tamen utri eneur. vV,
= dcras ebuget, qi0 z, —r
miam bic uirtutẽ ail aſpernatur. Ergo huic, H
uoluptas toyi gemalis, & bladitiæ, benignach uxo-
ris con uetuo, &. grati⸗ formæ conſenanea erunt.
Stoico uerò, cura procreã dorum liberor 2, & ſtudin
coercendæ libidinis, ne alia ꝗᷓ qua pmiſſum eſt, ra-
piat. Hinc etia naſcuntur argumẽtationes illæ, Juæ

propriè vvbu/ααπειπιτι betores uoluerunt dici: ci

diuiſa una re per duo oppoſita, utrunq; deinde affir-
mamaus, uel negamus, g, in enumeratione ſupra com-
prehendimus. Cicero complexionemuoluit id uocari.
Quale est, uxor uel decora eſt uel deformis. Vide-
tur quidẽ primo aſpectu, ſi altera ſit ducẽda, alteram
ducendã non eſſe. Qui tamẽ uolet utriſq; conſenta-
nea quærere, dicet decorã ducendã eſſe, in ſpem pul
chritudinis liberorum deformem, ut exerceat conti-
nentiã mariti. Sic qui dißentanea queæret, dicet de-
cora ra/ uſpecta eſſe, deformẽ mnuiſam. Nec uero pri

. 0

aaE RODOLPHI AGRIC.

mo ſtatim conatu geü iſtädum est, ſi conſentaneas Jug

renti, prima duorit locoru collatio parum reſpödeat.

ci, gbus conſentanea eſſe e peruincãtur. Qualia ſunt
Thucxdidis nõnulla, cõtra cõmunem ſenſum opinio
nemq; dicta: ꝗ Jtamẽ adhibita brobatione, confirmat.
Axgitandumq bac ratione ingenii, nec acquieſcẽdiʒ
ſoluem eis, uliro l Proze riint: ſed D etia quæ
atrutermede . tas illa para
r, Ta⸗ biturindgna exurte, qua tribuit ero,
D v, ut nihil tã improbabile ſit, 35 Risda pPobablle ui
ſ4 d. n,; deatur. Vſus autẽ hori e Smtzttn u hic præci-
= R buus eſt. LDeſcriptionis quidẽ, q per eã facilem aſſe⸗
5. m quimur o m locorũ in qualibet re ue lut uno ſub aſpe
Sasw ur. 7. cCtu, intuiti. Nec enim ſatis et ſci cire leo⸗ & in om-
acade, pe e, ni re inuenire poße:
Rat maArANA td ge Premakes, 4 nequibit
Awvn mx em propoſitã per locos deſcribere, nihil est inuen
turum ex locis certa ſe ratione cõfidat. Hoc enim pri
mum eſt totius inuentionis caput ex quo cõmode tra
ctato, oĩa copioſißime proferuntur. Cõparatio ueròᷣ
v Lia, r inter ſæ duari tera deſeribtarum p ſingulos locos,

fere

aptemus inſtituto noſtro, & in iſum argiimonti tra-
v- „Aducamus, & uideamus etiã inuentum noſtrum ap-
Sardn tum ſt e t imnrgto, ineptum, & Juid in hãc illaue
V par-

ded conferendi iteru, adhibendicg ad eos erunt alij lo

hac præſtat utilitatẽ, ut Tequid benerims, facile

ſeß
ii

in
i .
i

☛n =

=

partem magis proſi,
repugnat, ut i

ſophus ducet uxorem: ſi neget aduerſarius id, g pro- Vrer ir N.

mus: niſi hibeamus aliud ex perſona uxoris inuen-

=S — —

2⸗ðò

=.
=—

— =

bona matrimonij malaq; tole raturum. Sic quæ per ſe

g. . . . .
ODE INVEN LIBER II. 547
nobis: & ſi quid conatui noſtro
1 idem. Si dicã enim, &= e rr rn
—. — 5

cuicũq; eſt cura uirtutis, ducet uxorem, ergo philo 7 == . “

—

—

doſitum est, hoc eſt, ducendã eße uxorem cuicumq;
ſit cura uirtutis:iã hac inuentione (quæ ex philoſ”oꝰ
phi noĩe ducta eſt) habere curã uirtutis, nihil egeri,;·

tum, cui hoc ſit conſentaneum: ut dicamus, cuicũq;
est cura uirtutis, uolet liberos procreare:ergo cui-
cliq; eſt cura uirtutis, ducet uxorem. Similiter ꝙ in
philoſophi deſcriptiõe poſitum est, contẽptorem eſße
eum uoluptatum & doloru, cuicũq; inuentorum ex
uxoris pſona adhibeas, frigidum & ſegne argumen
tum cõficies. Id uerò ꝙ ſequitur in philoſophi deſcri
ptione, incuria rerum humanarũ, dißentaneum fere
uidetur oĩbus eis, quæ ex perſona uxoris ducentur.
Ergo in his danda erit opera, ut inã proſint, obſine ⸗r m-⸗ .
I minimum. Vt dicamus, philoſophum no uxoris mo
leſtia, nõ orbitate liberorum à coniugio deterritum
iri:quaniã couttar ſit uoluꝑtatum & dolarum. Sic
etiã, eum nõ amore filiorum, curaq́; parãdæ eis here
tlitatis amplioris, aut uxoris deſiderio, in uicia cupidi
tatis aut auaritiæ prolapſurũ: quoniã ſit ſibi incuria
rerum humanarum: ſoli ergo philoſophum innoxic

quan⸗

35348 RODOLPHI AGRIC.
quãdoq; obſtare uidentur, contra obſtantia alia munè
mento ſunt. Et quemadmodum reliquis in rebus, ſic
hic fit, A er 2 in m 1IS6 ee aliis n
parata malia⸗ . dheantur . æ
quidem fundamẽta ſunt omnis inuetionis: quæ quiſ-
quis recte firmiterq́; iecerit, ?xiguus in reliquis reſta
bit labor, parataq́; est his oĩs dicendi materia, & ꝗe-
quid dicturi copiã potest inſtruere, hac uia colligi-
tur. Sola demnceps opus est ratione, quæ præſenti re-

1Amm.

„*Fge We,

ℳ. 2
Scholia in caput 29.
Adiac entia:a ffectus matrimonialis, amor uxorius, cu
ra alendæ eius.) Amore m uxorium hic dicit amorẽ uxoris
erga maritum. Curã autem uxoris alendæ, ego putẽ mariti

potius ꝗ uxoris adiacẽs eſſe, Negligentia tori.) Animus ad

alterius, qu àm mariti torum ꝓpenſior. Quæ ꝓpoſita alio l1o
co diximus.) Huius li. ca. 8. Antece dentibus, adiunctis, con
ſequentibus inſpectis.) De his lib. I. cap. 2.) Qi hic uirtu
tem expetit, ille aſpernatur.) Hic Stoicus, ille Epicureus. Ne
cui imponat religio illom, qui putant pronomen hic, ſempex
ad propinquius antecedens referri oportere. Cõnexa ſunt
opes eius qualeſcuncq;.) Lucianus in Timone, Xτνρπα Ya

iſpior X†àαιοαι 7ρ 1οοοονMöτ:α. οααπιαπιτα Tα
Pupep Opovap, hoc eſt, oportet enim philoſophum paucis cõ
tentum ac frugalem eſſe, neq; quicꝗᷓ ultra perã quærere.
Quæ ꝓpriè enthymemata Rhetores uoluerunt dici.) Enthy
mema ꝗd ſit, explicatum eſt ſupra, lib. huius cap. 14. Quanqꝗᷓ
hoc argumentand genus, de ꝗᷓ hic loquitur Rodolphus, ipit
enumeratio ſiue inductio potius, ꝗᷓ enthymema eſt, id ꝙ nec
ipſe hoc loco qſſimulat. Cicero cõplexionem uoluit id
nocari.) Cõplexio (inquit Cicero prĩo Rhetoricom)eſt, in
qua utrum conceſſeris reprehenditur, ad hunc modum: Si
improbus eſt, cur uteris ſi prohus, cur accuſas?Alii id argu
mMentandi genus dilemma uocant, diuus Hieronymus ſyllo

o
ut

ſumma cbllig.

onis proponatur,

DB INVENT. LIBER I. 3429)

giſmum cornutum. Quale eſt, Vxor uel decora eſt uel de-
formis.) Reſpõſum hoc eſt Biãtis, ꝗ interrogatus àQ quodã,
ecqu id ſibi ducẽda eſſet uxor? Aut formoſam, inquit, habe

his: aut de formem: ſi formoſam, ea cũ pluribus tibi erit com

munis:ſin deformem, ea crux tibi exit & dolor. Hone utrũqʒ
malum: non eſt ergo ducenda uxor. Lege Gellij libri quinti
caput undecimum. Quz Cicero tribuit orationi.) In para
doxis Cicero, Sed nihil, inquit, eſt tam incredibile, ꝙ& nõ di
cendo fiat ꝓbabile: nihil eſt tã horridum, tã incultum, ꝙ nõ
ſplendeſcat or̃one, & tanꝗᷓ excolat᷑. Velut nutum noſtrum
expeciãtes.) Ductũ à miniſtris ac famulis diligẽtioribus, ꝗ
ctom, quibus famulãtur, etiam nutus ſpectare ſolent, neduns

.

auſcultare uerbis, .

ORDO TOTIVS INVENTIO-

nis in ſumma breuiter uelut aſpectui
ſubiectus. Cap. ,Xare⸗
Tergo demus oka lang ſub unum SSpea.
fotaq; rrtt huius amplitudinẽ in unã 3 13
. materia Ailſertndi fuerit ob? ⸗ ,
lata, ſiquidem ſit ſormata quæ tio, mhil est q, in ha 3 P 3 r ,
parte laboremus. Sin rudis (ut ita dicã ) materia dicti
u rat ione ſit in quæ ſtiois cõijci⸗-

Aul, Tikr 2 — . .
enda ſorma H is rgrilkrone —
potuimus aſſequi. Ci habueriſi dulæ ſormald quæ

ſtionẽ, tum diligẽter est ea etiã atq; etiã expendéda,“ S wf S 9

cuius generis quæ ſtionum ſit, ex omni illa (quã ſu-
pra explicuimus) quæ ſtionum uarietate. Nec enimſa vn li tag S
cile quis inueniet, quò ſint probationes oẽs referẽdeæ, 3Dn=.
iſirecte naturã quæ ſtionis cognita habuerit. Dein

de tum uidẽdum quo bacto hæc quc i0 quæ totius I Prr g
f u⸗

3d% RODOLPHI AGRIC.

Ziſputitionis eſt caput, in plures diducatur quæ lio
nes, q, cum hic locus à nobis tractaretur, Pro uiribus

eſt explicatum. Iam iudicij noſtri erit, quas quæstio
nes intp Prim uz lionej ompre henſa⸗ tractan
das putemus: ꝙ, tamen ex vohdilione Perlim & utili-
— tate naſcatur oportet: cq́; ea deliberandum est ante
onmi löes credamus trdtada::
gnmiccee⸗ quæ ſtiões credamus trdctãdas, quas re
rutendas: & an ſolam eam quæ prima est ſufficere
arbitremur. Vt in quæ ſtione quam modò pro exem-
H Plo boſuimus, an philoſopho ducenda ſit uxor: utrum
Loln Gni in hac quæ ſtione ſolũ de philo ophi perſona, de qua

hncluſam quæſtione explicare, an cuiqua ducẽda ſit
uxor. Sic etiam, an opktandi! Philoſopho liberi, g ex
nr afr, be⸗ tiam pendat quæ ſtione, utri id latius uelimus

ſimplicis argumentalioñis orman breuiter collige-

rinalei uelimus, an prius generalẽ in bac

pho cura rei

3 gumenta ex locis egie, quæ latius arctiuaue racta
epn. i ri pro ducenti Arbittio? & ſuas quæſtiones accipe-

7

„

74. & Xximo loco diximus, ut acceptis in quæstiõe omnibus,

ex quibus argumenti aliquid duci poterit (poterit.

AMcρν propria quæ ſtionf tractare, an ſolum in

re. Sic, an expetendæ Philo oho diuitiæ, an philoſo-
imiliaris obelida, & reliqua omniaar

4
. re poſſunt. Cum fuerit autem conſtituta nobis quæ-
5 r iamus, eadem erit om-
Id. nin nium, quæ cuiuſq; confirmandæ ratio: ea quam pro

. —
==

—

—
—

= S=e

—

= —

— = E

—

DE INVENT. LIBEBR II. zL1
autem fere ex omnibus, quæ ponentur in quæſtione) ,
deſeribamus ea, perq́; locos omnes ducamus: & tuns Dnz
ex conſentientium aut giſerepantium ratione, prout
de que ſtionẽ proñunciauimus An hanc uel illã partã
argumenta colligamus. Nam de quæ ſtione quæ expo
ſitione explicatur, minus ſuſcipitur negocij, bræſer-
tim cum de facto aliquo quæritur, cuius tantum or-
do, id eſt, mitia, decurſus, exitusq; ſunt recenſendi.
In eis uerò ubi cauſæ rerum quæruntur, quia poſiit
unius rei quandoque eſße multæ cauſæ: aut habitudo
qua litasue rei alicuius inueſtigatur, ut qui quærat,
quibus rebus, aut quo genere uitæ Calo taitum uirti
tis nomen ſit aßecutus: non oportebit utiq; argumen
tari eum, qui de hac quæ ſtione diſſeret: ſed ſolum in-
tegre, ſeuere, iuſte, conſtanter, prudenter, facta di-
ctaq́; Catonis expoſitione colligere. Argumenta ta⸗
men & ſemina omnia confirmandarum laudum Ca-
tonis ponẽtur, ex quibus ſi quæreretur an fuerit liu
dadus Cato, idem id colligi poſſet. Sed quia genus hoc
quæ ſliohis credentes habet auditores, non enim quæ-
ritur, an fuerit laudandus Cato, ſed quibus rebus tan
tum laudis ſit aſßtecutus: idcirco expoſitione poteris
ea quæ ſtio abſolui. Quod in omnibus his fere rectiſ-

ſimèe fiet, in quibus auditor non certantis, ſed dicen⸗ De, er

tis ſuſtinet perſonam. Hæc ubi ſecerimus peruideri-
musq; cuncta, uibus /it nobis opus dd id, g ad for
2 man-

Ir Hu! A.

3 RODOLPHI AGRIC.
mandam orationem pertinet, an res ea, ex qua naſci-
tur quæ ſtio, quæ per argumentationem est explican
da, ſimplex ſit, & quæ ſolum propoſita quæ ſtione

4 z. p, Aboßiit intelligi, quales ſunt quas propoſita diximus
tſonetfas, uocari: an ſinuoſa ſit & multiplex, quæque ex ua-
M

rid && lxuoſa riim oriatur ſerie, ut ſunt condi-
tionales quæstiones & ciuiles pleræq;, ad quas re-
cte percipiendas longior narratio præcedat oportet.
Deinde cum noſtram auditorumq;; perſonas, & re-
rum de quibus ſimus dicturi, conferimus æ ſtimatio-
nem: & Sogitamus, uas aures nobis auditores, quas
ci qui coſitra nos dicent, ſi qui dicent contra, ſint ad-
hibituri: quasq́; prius adhibileyiht, ſi qui prius, qua

nos dixerint: tum nõ erit difficile iudicium nobis, an

ſit xördio parandus aditus ad animos torum, & cui
uel occurrendum incommodo, uel ſpei incumbendi:
cum uiderimus quid ſit noſtrarum partium, quò uel
premamur maxime, uel cui faueatur. Sic & perora-
tione, an tam multiplex res tantaq; fuerit argumen-
tationum copia, ut ſit auditoris memoria enumerati-
one reficienda:an ea ſit natura rerum, ut queri de no
ſtra conditione, mouere lachrymas: ira, odio, indigna
tione, miſcere auditorum animos debeamus. Omni-

uim nos rerum perſonarumq́; conditio rectißime ad-

monebit, ſi cuncta conſideremus, quemadmodum di-

ximus, cum loqueremur de his partibus orationis.

Omnia

DE INVENT. LIBER II. 353
Omnia ex eiſdem ducenda locis erunt, ex quibus ar- Suttet, Der
gumentationes, oſtendimus duci: ſiue doccamus, ſi ue⸗ (V ,
beneuolentiam, iram, odium, miſericordiam, aliosue
moueamus affectus: ſolisq; cuncta hæc quæſtionum
capitibus, ꝗ inuentionis est, diſtant. Validiſßimi antẽ
affectus perſæpe oratione, quæ ex poſitioni quàm ar .
gumentationi ſimilior est, mouentur: ſæpè tamen &
argumentatione, ut alio docuimus loco. Colligendi ta
men acumen, omnisq́; tenuior illa argumentandi ſub-
tilitas uitanda eſt. Vtq́; ſemel dicam, puritas illa do-
centis orationis, & impetus affectibus turbantis, ſi-
cut inuentione nihil diſtant, ita eloquendi prope ex-⸗
tremis ſunt finibus diſereta. =ð

Scholia in caput ultimum.

Vt ergo demus omnia. dvanεραXςοο eſt eorum, 4
dicta ſunt de locorum uſu. Qua ſit ratiõe in quæſtionis for
mam conijcienda, docuimus.) Libri huius eap. 12. Ex omni
illa, quã ſupra explicauimus, quæſtionum uarietate.) Cap.
9. 10. &ß 11. Quod cum hic locus à nobis tractaretur.) Cap.
lib. huius 14 Quales ſunt, quas ꝓpoſita uocari diximus.)

De propolitis & cauſis, item de quæſtionibus prædicatiuis

& conditi onalibus, lege caput huius lib. 10. Cum loque-
remur de partibus orationis.) Cap. 24. Ex quibus argu-
mentationes oſtendimus duci.) Toto lib. 1. Sępe tamen &
argu mentatione, ut alio docuimus loco.) Libri huius
partim cap. 4, & 5partim eiuſdem libri ca. 24.
2* Ita eloquendi prope extremis.) F. Quuiti-
lianus lib. S. cap. 3. Hactenus in
ſecundum Rodolphi.

FINIS LIBRI 5ECVNDI.
f 3 RO-

RODOLPHI AGRI-
CcoLAE PHRISII DE INVE N-
tione dialectica, liber Tertius.

DE AFFECTIBVS QVID SINT,
& unde oriantur. Cap. I.

D Voniam autem de affect ibus
dicere locus admonuit, &
aiaurk me ge eis priore re-
4 rum tractatu pollicitus ſum:
g ℳ baucs, quæ natura eorum,
quæ ms ſit dicam: ut cũ co-
=– gnitos eos teneat, qui inue-
nire cupit, paratum habeat ta quam ſcopulum uniuſ⸗
cuiuſq; naturam, ad quem ſint omnia argumenta ue-
ut tela dirigenda. Affectus autem mihi non aliud ui
etur eſſe, quã impetus quida animi, 440 ad appeten
dum auerſandumue aligd uehemẽtius, ꝗᷓ pro quieto
ſtatu mẽtis impellimur. Oĩs itaq; affectus, uel ex ap
petẽdarũ rerum, uel auerſandarum ſtudio naſcitur.
Abppetimusq́;, Juæcũq; uel re uera. uel in ſpeciẽ bo-
na ſunt:contra auerſamur, quæ noxia ſunt, uel no-
citura creduntur Nec ſolum afficimur eis, que no⸗
bis bona putamus aut mala, ſed alienam quoq; uicem

olemus, gaudemus, iraſcimur, miſeremur. In omni

Au/3N·ßã

l⸗
e

2——
—

DE INVENT. LIBER III. 3 55

alt affectu duo ſunt præcipue quibus mouemur: res
quæ accidit aut expect atur, & pſona ad qua res ea
redit. Quæcunq; ergo res digno cõtigerit, ſiue bona
ea ſit ſiue mala, gaudemus. Contra, ſi qua indigno, fe
rimus moleſté. Et ſi quidẽ bona ſit, inuidemus, iraſci
mur: ſin mala, miſeremur, & in doloris uenimus ſo-⸗
cietatem. At in his affectibus, qui m ſuã cuiuſq; ueni
unt perſonam, res ſola plerunq; ſuſficit affectui, &
berꝗᷓ breuis est de pſona cunctatio. Nemo enim fere
no ſibi fauet. Quicꝗd bene ceßerit, id digno ſibi:ꝗe-

qÿuid ſecus, ſibi indigno id eueniſſe perſuadet. Venit

& quaãdoq; in partem rei, perſona, non quidem cui
contigit, ſed 4 qua profecta res eſt. Vnde perſ- ebe, no
tam bene aut ſecus de re, quæ facta est, exiſtimamus
ex re ipſa, qudm ex animo aut opinione eius qui ſe-
eit. Vnde ſcitè apud Comicum dictum eſt: Vvnum hoc
ſcito, contumeliæ non me feciſſe cauſa, ſed amoris.

Et item alio loco:Abs quiuis homine (cum opus est)

beneficium accipere gaudeas Veri enimuero id de-
mum iuuat, ſi quem æquum est bene facere, is facit.
Sed in tractatu rei, pſona hæc ad efficientiu locũ re
digetur. Quandoq; perſona etiam ad ſubiecti locu
pertinet: ut ſi quis propter uirtutes amet quempiam,

uel propter decorem: ſimiliterq́; oderit in eo uicia,

uel deformitatem: res quidem ſune uirtus, uel uici?
veliquaue, quibus ſpectatis, animus præcipue moue

3556 RODOLPHI AGRIcC.
tur: perſona uerò uelut rerum quædam ſit acce ßio:
quoniam rebus etiam ſine perſona moueremur, per-

ſonam ſine rebus nihil ad nos putaremus pertinere.

Et quoniam rerum ſubiect um eſt perſona, cum tra-
ctabuntur res, in eum locum ponenda erit. Quia ta-
men affectus complecti perſonam uidetur, & nomen

affectus illi præcipué tribuitur, tametſi prior ſit no

bis uirtutis uel decoris cura, ſine quibus perſonam
negligeremus, ibſa tamen perſona eſt, quæ amari di
citur, quam odimus, cui inuidemus: idcirco in his pro
re ſæpe accipimus perſonam, & rẽ inter locos per-
ſonæ collocamus. Nihilautem refert in affectibus,
aut ſic eſſe rem, aut ſic uideri. Temerarius est enim
affectus omnis & præceps, rapit mentem, & plerun-
que alius ex alio naſcitur. Vnde fit, ut de rebus om-
nibus, non ex uero ſtatuat, ſed bonas ceat, malasq; pu
tet ex opinione, quam indidit alterius affectus er⸗
ror: uel quam leuiore quacunque & inani perſuaſi-
one ſecutus est. Sunt & affectuum diuturniores
alij, qui longo ſunt uſu firmati: ut amor, odium, inui-
flia, luctus, metus: & in ſumma, omnis, quicunq; ma-
ioris alicuius cauſæ perſua ſione animos obſedit. Alij
breuiores & ſubiti magis: ut qui cum alijs ex cauſis,
tum orationis uento, tanquam in ſtipula ignis conci-
tantur.. Hiq; ſicut de improuiſo propemodum pro-
rumpunt, ſic celeriter quoque perſæpe & quamuis

DE INVENT. LIBER III. 357
leui cauſa reſidunt. Quanquam ſit autem capax
omnium affectuum oratio, & nullus non locum ali-

quando ſibi uendicet in dicendo, duo tamẽ uel maxi-

mè Oratoribus laudem tulerit, odiũ & miſericor-

dia. Sane Ariſtoteles in eis libris quos de Rhetorice

conſeripſit, multos enumerat, & quid ſit quiſq;: ꝗ
busq; rebus oriatur, extinguaturq́; rurſus, copioſiſ-
ſimè proſequitur: ut fuit uir ille ingenioſißimus, om
niq́; rerũ copia inſtructißimus. Quæ quiſquis ſcire
uolet, ex illo paratum erit inquirere. Mihi uidetur,
ſquis communis ſenſus plane non erit expers, cũ rẽ
de qua dicturus ſit, cũ auditoris contulerit animo,
cũq; perſpiciat, quid dicendo uelit efficere, non latitu
rum ra, in affectus genus ſit rapiendus auditor.
Deinde quum res cum perſonis (quemadmodum mo
do prædiximus) coniunxerit, facile ex re, quod bona

ea, maldue ſit: facile ex perſona, quod ea re illa di-

gna ſit, aut indigna, leducet.

FIFdcholia in caput I.

Quoniam autem de affectibus.) Tria potiſſimum hoc li
pro explicantur, qua ratione mouendus auditor, quomodo
delectandus, quo ordine, quaq; diſpoſitione quauis in re
atendum ſit. Quid autem de permiſſione affectuum, & qua-
tenus his uti liceret, cõſtitutum ſit apud ueteres, lege Quin-
tilianum libro 6, cap. I. Item lib. 2. cap. tz. & 18. Et dicturum
me de eis priore rerum tractatu pollicitus ſum.) Libro 2. ca.
24. Et rurſus libro I. cap. I. Porrò de affectibus multa. VI. In-
ſtitutionum libro Fabius. Quæ natura corum quæ uis.)
Quintilianus li. 6. ca.2. & 3. Nihil aliud uidetur affectus.)
Affehtus eſt animi motus quo ſc ſenſus aut alunt:; proſe
5 qut⸗

3sz38 KODOLPHI AGRIC.
quitur, aut fugit rem oblatam: Sunt autem capita quatuor,

duo malorum, & totidem bonow, dolor, metus, ſpes, gaudè
um. Altene p̃ſentis, altene imminentis, ex his fluunt reliqui.

Vnũ hoc ſcito, contumeliæ meinõë feciſſe cauſa.) Chærea im

Eunucho excuſaturus ſe Thaidi, uirginem niciaiict, intex
alia multa qicit & hæc:
Imo, it a quæſo, unum hoc ſcito, contumeli⸗
Me non feciſſe cauſa, ſed amoris, & c.
Et item alio loco: Ahbs quiuis homine. ) In Adelphis.
Sunt & affectuum ali diuturniores.) Lege lib. t. cap. Ir.
de adiacentibus, Multos eunumerant.) Maxime libro 20
Rhetoricorum.

QyobD MODIS A DICENTE
tractentur affectus. Cap. II.

T Ractatur autem affectus triplici ratione. Pri-

ma eſt ut exprimamus oratione affectum, hoc
ect, ut irati, metuentis, amantis, dolentis, nobis aſſu-
mamus uerba. Qualis fere est omnis in Comœdia,
Tragœdiaq́; oratio. Sed hæc ardẽtiores habet motus,
quoniam perſonas habet magis inſi⸗ gnes & res gran-
diores. IIla guietos magis & propius à tranquillita-

te diſtantes, quia res, perſonasq́; de medio ſumit.

Qua in barte neceſſe eſt cogitationes, uota, quere-
las, deſi ideria, preces, contentiones omnes, pro natura
cuiuſq; affectus, exprimat oratio. Ante omnia uerò
elocutionis genere iſtud conficitur, ut ipſa dictio, tu-
maultum, berturbationemq; concitatæ mentis imite-
tur. Et eſt quidem in hac affectuum imitatione præci
pue poſita ea uis, quam nonnunquam colorem uoca⸗
vus zdickiis. Vt cim cufidem rem malti dicant, ſiue

expo⸗

lor/
ud
gli
in
ter

H

DE INVENT. LIE ER III. 379

exponant quidem, ſiue argumententur: alius tamen

monentis ſolum, alius irati, alius querentis, alius
miſerantis tueatur colorem. In Satyra uidemus, idem

tribus illis, qui adhuc extant, Horatio, Perſio, & Ius
nenali, inſtitutum e ſe, eãdemq;; rem tractari. Ea eſt,

ut moret, uitamq́; emendent, & reprehendant uicia.
Sulem tamen quiſq; ſecutus ect colorem. Horatius ri
dentis ſpeciè, & ingenuo (ut ipſe ait) culpã deſigere
lIudo affectauit. Perſius ſeueriorẽ & prope philoſo-
phi perſonã accipit. Docẽdo itaq; reprehendit, & re
prehẽdendo docet. Iuuenalis indignantis & irati ple
rũq; præfertſpeciẽ. Quare erectior paulo & pro-
fluentior carminis compoſitio, magis decuerit eum,

ſicut & ſal amarior plerunq; & ſolutior orationis li

bertas. Nec ulla alia in re magis poſitum eſſe deco-
rum orationis illud crediderim ( ꝙ tantopere in Ora-
tore ſuo laudauit Cicero, tantaq́; ubique ſecutus eſt
obſeruatione) quã in eo, qui ſit ex hac imitatione de-
ſumptus color, isq; dicentis perſonæ, ex ſua, audito

ris, rerumq; collata exiſtimatione, apte & diligenter

accommodatus. Sed plura de his dicere, ad eloquen-
di magis, quàm inue niendi pertinet rationem. Secun

da tractandorum affect uum ratio eſt, eũ aliquene

affectu aliquo cõcitum deſcribimus: & quæ fecerit,

quæ dixerit, ſic explicamus, it ex om nibus aßfectus
aoſit deprehemi. Cuius rei cum mmltis in locis mul

ta ſundt

1

360o RODOLPHI AGRIC.

ta ſunt apud autores exem pla tum egregium 4Apud

Tragicum noſtrum in Oedipode: Prædicta poſtquã
fata & infandum genus deprehendit: quæq́; ſequun
tur. WNotus enim est locus. Huius etiam generis eſt,
cum uel nos uel alium quempiam eſe, aut fuiſſe ali⸗
qua affectione permotos docemus, quæ utrolibet mo
do, & argumentatione & expoſitione poſſunt ex-
plicari. Multum autem intereſt inter hanc rationẽ
& priorem illam. Quoniam ex priore ſolum co-
lor aſſumitur, quem poſoaumus etiam aliud agentes

præferre. Sicut enim qui obiurgat, blerũq; irati ſp-

ciem habetita poſumus & amantis perſonam geren
tes obiurgare, & indignari, & queri, & reprehen-
dere. Quuemadmodum apud Vergilium Dido que-
ritur primuim:
Di ſßimulare etiam ſperaſti perfide tantum
Poſe neaas.
Deinde iam flagrat ira:
Nee tibi diua parens, generis nec Dardanus autor.
Oĩa tamen ſœminæ furentis amore colorem habẽt.
In hac autem parte, non color orationis, ſed res ipſa

que agitur, hoc eſt, quam docere conamur, contine-

tur. In hoc enim dictio impenditur, ut hoc aut illo pa-
cto affectum quempiam e ſee doccamus. Tertia uia,
qua tractantur affectus, eſt, cum auditoris animum
tractare nitimicr: cumq non quærit oratio affectum
Uẽ oooco⸗

4
o

I

4

DE INVENT. LIBER MI. 364
docere noſtrum, ſed eruere, excitareq́; cupit alien:.
Hocq; eſt, ſecundo numerant loco, qui tria uoliit
Oratoris eſſe munera, docere, mouere, delectare.
Quia naſcitur autem omnis affectus (ut diximus) ſi
quidem pro aliena ſuſcipitur perſona, x rei ſpecie,
quæ uel euenit, uel expectatur, proinde ut ea bona,

malaue creditur: & exiſtimatione perſonæ, quia uel

dlignam eam uel indignam eo caſu putamus. tertium
perſæ pe accedit, perſona quæ rem opera, conſilio ue

explicuit. Quibus uerò affectibus pro nobis moue-
maur, ſufficit quidem res: efficientis tamẽ etiam perſo

na ſæpè adiungitur, ſæpe etiam & noſtra perſona, ꝙ
ad dignitatẽ, indignitatemue pertinet: in his ipſis uti-
mur affectibus, ſi quid ea alterutrã in partẽ habeat
notabile. Ex his ergo, uel oĩbus, uel ſingulis argu⸗
menta ducentur, pro rerum conditione, & affect:4
quem conamur excitare natura. Cicero quidẽ quan-
doq; ex perſona ſolum ducit, ut pro Plancio, pro Syl
la. Quandoq; ex re, ut in Nauarchorum caſu deplo-
rando, cõtra Verrem. Quandoq; ex utriſq;: ut pro

Quintio. Pro Milone uerò, ci perſonã Milonis in-

dignã eo caſu docuiſſet, pro re (ut alio loco pluribus
diximus) ſuã ſubiecit perſonã, & ſuis lachrymis, tan
quã iuſtis maximeq́; fauorabilibus, cauſam cõmẽda
uit. Nõ ſunt autem eo deducẽdæ argumẽtationes, ut
colligere nitamur, miſerend melm beſe⸗ u.
auen⸗

†

gy2 RODOLPHI AGRIcC.

Fauendum eſſe. Satis es? de re, perſonaq́; demonſtra

re (id ꝗ natura affectus poſtulat) ut res bona uel ma
la. pſona digna uel indigna ſit. Quod ſi recte & ex
ſententia fiat: ſitq; auditoris animus, ꝗ oratione po ſßit

expugnari, ſequetur affectus ultro. Rapidus enim

eſt, & tantiũ opus est cœpiſſe. In reliqua, ci ſemel im

petum collegerit, uelut decidentes ſummis montibus

torrentes, præcipiti per decliue curſu deuoluitur.

Scholia in caput 2.

Sed hec ardentiores habet motus:) In Tragee dia, inquit,
affectus inſunt uehementiores, propterea ꝙ in ea illuſtrio⸗
xes, grauiorescq; perſonæ ꝗ in comœdia introducuntur, &c,
Lege Horatij libellum de Arte Poetica- Quia res, perſo-
nasq; de medio ſumit.) Quia in cõmuni hominum uita uex
ſatur, & res perſonasq; habet plerunq; humiles ac uiles,
nonnunꝗ] etiam ſordidas. Vt ipſa dictio.) Ipſe orationis du

ctus ac ueluti color. Colorem.) Habitum, ſpeciem defen-

ſionis, ut luuenalis: Dic Quintiliane colorem, eodem modo
dicimus, nullo colore defendi factum poſſe, cui iuſta excu-

ſatio obtrudi non poſſit. Horatius ridentis ſpeciem.) De

hoc Perſius ſatyra I.
Omne uafer uicium ridenti Flaccus amico
Tanęgit, & admiſſus circum præcordia lu dit,
Callidus excuſio populum ſuſpendere naſo.
Et ingenuo, ut ipſe ait, culpam defigere ludo.) Lapſus
memoriæ eſt. Neq; em̃ apud Horatium hoc carmen legitur.

ſed apud Perſium ſatyra V. Quo in loco Cornutus inter alia
multa his etiam uerhis admonet ipſum poetam Perſiumz .

Verba togæ ſequeris iunctura callidus acri,
Ore teris modico, pallentes reddere mores
Doctus, & ingenuo culpam deſigere ludo.

Cætenr hanc trium hone ſatyricone diuerſitatem is de=

mum intelligat, qui oẽs ſingulon⸗ ſatyras euoluerit, & qui
dem diligentiſſime- Sal amarior.) Amarulẽtior reprehen

ſio, amarulentiores ioci ac dicta. Solutior orationis liber
tas.) Libertas maior, & quę minus aſtricta, obnoxiac; ullis
Gtlegibus, Apud Tragicum noſtrũ,) Apud Senecã in Tra-

Edia

en

ete

is
14

ia⸗

DB INVENT. LIBER III. 365

ger dia ea, cui nomẽ eſt Oedipas. Apud Verg. Dido) 4. Ae⸗

neidos Quia naſcitur autẽ oĩs affectus, ut diximus.) Lib.

huius ca. I. Ex rei ſpecie) Prout res bona aut mala, utilis aut

nocitura, digna aut indigna uidetur. Pro Plancio) Quem

ambitus rerum fecerat Laterenſis,. Pro Sylla.) Quem
proditionis arguebat L. Torquatus. Vt in Nauarchorum ca
Iu deplorando, contra Verrẽ.) Actione in Verrem ſeptima.
Pro Quintio.) Hunc in gratiam Sex. Næuij ac cuſarar inſig-
nis ille orator Hortenfius.) Pro Milone.) Quem Clodiani
poſtulabant lege Cornelia de ficarijs. Pro re, ut alio loco

pluribus diximus.) Lib. 2, cap. 4. & 3.

QOιοιο ‿bu.0Oι AVGETVR, ET
diminuitur oratio, & quomodo ſol-
uitur affectus. Cap. III.
ST igitur omnis dicẽtis in hoc cõferenda cu-
ra, ut affectũ, qui dicẽdo repẽete nõ pote ſt fieri

Iummus, paulatim excitemus oratione: demusq́; ope

ram, ut rerum & perſonarum æſtimat ionẽ, in hanc
illamue partem, uelut gradibus quibuſdaã ab inſimo
ud ſummũu perducamus. Quod tum amplificationz,
tum augmentationem Rhetores uocant. Sicut autem
in rebus, propè laudis ſuæ eſt expers ea, quæcunq;
tantiũ generis ſui nomen tuetur, proximuũq; est &à con
uicio, dici ( dici ſolet)ect quidem homo, ſed ſolùm
homno est: eſt doctus, ſed præterea nihil. Ingentẽ rq(.
ſpectandam, admirandam eſſe oportet, & quæ oculos
animumq́; ſuſpendat, quæcunq; debet inſigni aliquo
loco numerari. Sic etiam, ne affectus quidem mere-
tur nomen, quiſquis eſt à mentis trã quillitate proxi
mus. B rgo ut moueri, rapiz ardere dicatur auditor,

J

364 RODOLPHI AGRIC.
magnitudo rebus eſt addenda, perq́; omnia quæcun-
que poßimus res extollendæ ſunt incrementa. Si-
cut autem quantitate magna quædam per ſe in rerum
toto genere creduntur: ut mons omnis, omnis Ele-
phas magnus dicitur: alia cõ öparatione magna dicun-
tur, ut adamas adamanti minori comparatus, & gra-
num milij mimori grano milij, dicitur magnum: Sic
etiam in his quorum æ ſtimatio initur, & quæ no-
ſtra opinione magni putantur, quædam per ſe uiden
tur talia, quædam comparatione tollutur. Per ſe ma
gna uidentur, ut religio, patria, parentes, coniuges,
filij, uita, ualetudo, honor. Et hæc quidem omni
hominum generi. Alia ſunt magna ſi ingulorum opi-
mone: ut quicquid est quod unicuique maiorem in
modum de ſideratur: ut ſitienti potus, eſurienti ci-
bus, ſtudenti eruditio, auaro pecunia. Quod ſi uole
mus ergo aliquid augere, docebimus, ptinere ad hæc
tuenda, uel paranda, uel ad ea, quæ obſtãt iſtis, depel
lenda. Quantoq; plura in hoc genere coaceruabimus
argumenta, & alia ſuper alia congeremus, tanto fies
res maior. Vt eum docuerimus non po ſoe Juem ſine
eo, de quo di Rerimus, incolumitatem tueri. Deinde
addamus, ne uitã quidem in tuto ſibi fore. Poſt hæc.

idem periculi parentes manere. Iam patriam quoq; &
aras, focosq; in diſorimen adduct um iri. Pro cuiuſq;
rei natura ingenioq; auditorum hec erunt adhibẽda.
Ve.

DE INVENT. LIB. III. 36 5

Videndumq́; ad quam partem rerum earum, quæ

uel ab omnibus magni putatur, uel priuatim ab his
qui audiunt, id quod in orationem uenit, po ßyit ac
commodari. Nanq; & hoc inter utilißima fuerit,
uidere, quid is apud quem dicimus, maxime pro-

bet: quid auerſetur, in quem ſit pronior affctum.

Alius enim ab ira facilius aufertur, alius est aduer
ſus miſericordiam infirmior, quoſdam inuidia tor
quet, aliquos promptius metu cõcuſſeris. Ergo &
hæc, & öquibus rebus facilius in iſta ferantur, dili
genter erit explorandum: & qua parte facilime ui

ctoriã cedent, ea erunt acerrime oppugnandi. Com

paratione uerò res tolluntur, alias quidem non ex
preſſa per orationem comparatione, ſed tacite au-
dientis animo collecta: alias aperta, & dicendo de

monſtrata Prior ille comparationis modus fit,
ci rem, de qua diſſerimus, in partes ſpargimus, &

uelut unam in multas diſtribuimus. Multa nanque
uno, quia plura ſunt, maiora quoq; uidentur. Sic ꝗ
bellum dixit, omnia quæcunq; ſolent in bello fieri
comprehẽdit. At qui metus hoſtiles, prædas, incen
diaq́; uillarum, expugnationes oppidorum, cædem
popularium, impenſas militares, uaſtationem agro
rum, famem, egeſtatem, omniaq́; ferro & flamma
diruta, omnia ſanguine conſperſa dicet: quanquam
nihil ille plus dixerit, id tamen conſequitur perſæ-
8 be⸗

Se,S

366 RODOLPHI A GRIcC.
pe, ut cum ſic dixerit, dixiſſe omnia: cum aliter,
hoc ett, ſolo belli nomine, nihil fere dixiſſe uidea-
tur. Præterea maiora uideutur, quæ inſtant, quàm
quæ uel præterierunt ex multo, uel futura ſunt.
Quoniam hæc ſpei, metusue lo-um admittunt: ill,
ſolatium, deſideriumue percipiunt, facto iam tan-
dem fine rerum Ergo ſi res de qua diſſeritur, præ-
terijt, aut adhuc futura est: colligendum tamen eſt,
ea ſecuta eſſe uel prouentura, quæ in præſentia be
ne, aut male nos habeant, prout est rei natura, de
qua dicitur. Ad hæc, præſens rei conſpectus præci-
puè penetrat animos, nec esè res ulla ad mouendos
affectus potentior. Segniùs enim (ut inquit Horati.
us) irritant animos demiſſa per aurem, Quàm quæ
ſunt oculis ſubiecta fidelibus. Detecte itaq; ſunt
in aduerſo pectore cicatrices in concione, & uul-
nera deligata in iudicijs? & pareutum cognato-
rumq́; lachrymæ, infantium puerorum ætas, reo-
rum ſordes prolatæ in conſpectum, & præſenti-

bus aptata oratio. Quod ſi minus res patitur fieri,

oratione tamen conantur, quùm maxime datur,
rem uelut in conſpectum dare, & oculis ſubijcere.
Quod deſcribenda re, & imagine eius uerbis ex-
primẽda, eò, quod ?vuâραρραιαα Ereci, noſtri euiden
tiam interpretati ſunt, maximè conſequuntur.
Ahperta uerò comparatione res creſcunt, quoti

g

DE INVENT. LIB. II. 5367
es alijs, quibus eas præferimus adhibentur, & ea⸗
rum collatione magnitudo ipſarum colligitur. Sic-
ut autem in quantitatibus, quoties duæ, plurésue

conferutur, maior est ea, quæ aliqua parte ſola ma

net, & quam non uſquequaq; aliarum magnitudo
aſſequitur:ſic in hac comparãdi ratione, quicquid
aliquid habet, quod nõ ſit ſibi cum alijs commune,
ea parte reliquis maius uldetur, qua ſola eminet,
reliquasq; (ut ita dicam) à tergo relinquit. Cicero
itaq;, cum pro M. Marcello reſtituto, Cæſari grati
as egit præſentem illam clementiam omnibus belli
cis Cæſaris prætulit laudibus. Quonia bellicæ rei
decus, & milites & tribuni & auxilia etiam mune

riſibi aſciſcerent: uellentq; cuncti uenire in eius
ſocietatem gloriæ: hæc autem clementiæ ſola laus

ſua eſſet. Et bellicas laudes multa turbulenta, aſpe
ra, horrida, qualia fert bellorum neceſsitas, habe-
re: clementiæ laudem benignam, fauoris plenam,
plenã modeſtiæ eſſe. In bello quoq; uires humanas

bumanis uinci uiribus: clementiam animos, iramq;

uincentium, qui muicti uiribus ſint, placare. Hæc
itaq; quia clementiæ cõueniunt ſoli præ ſertur hac
in parte bellicæ uirtuti. Quod ſi quis é diuerſo uo
let colligere, quibus rebus bellica uirtus clemen-

tia ſuperetur, poterit eam ſimiliter multis præſer-

re clementiæ. Clemeutiam enim pacatis conuenire
2 2 re

368 RODOLPHEHI AGRIC.
rebus, & pacis potius ornamentum eſſe, quàm pe⸗
riculorum præſidium: bellicam uirtutem, rebus in
ultimum diſcrimen adductis ſuccurrere ſolere: &
patriã penatesq́; ab his, quæ uictori collibuiſſent,
defendere. Et clementiæ laudem uelut in medio po
ſitam cuiuis poſſe contingere: bellorum gloriam
non niſi rarißimam uemqh cõſequi. Sic etiam non
bhominis maoco, ſed omnium animalium eſſe clemen
tiam: igno/⸗ cere enim omnia, & po&t iras iterum pla
cari: cõtinere autem res nutu ditioneq́; ſua, omnes

quidem ſolius eſſe Dei, plurimas autem eius uide-

ri, qui Deo proximus ſit, quod bellica laude in pri
mis paratur. Poterunt autem hæc augmentatio
nis exempla per omnes locos duci. Poſuerimq́; uel
inter utilißimas exercitationes dialectici augen-
di rationem, cum priores illas, tum hãc poſtremam
ex comparatione. Quando omnis hominum delibe
ratio, omnia conſilia, ſere inter magis minusq bo
na iactantur. Neq; Juicquam ect, quod acrius ex-
pendere uim rerum, intueriqq; doceat, quam com-
paratio. Laudationibus in primis augmentatio con
uenit. Pleraq; enim quæ laudis loco ponuntur, per
ſe frigida ſunt, niſi extollantur oratione, & dicen
tis ingenio fiant laudãda. Iſocrates in Helenes lau
datione, cum pulchritudinem eius in maxima lau-
dum illius poneret parte, & pulcherrimam eam fu

iſſe⸗

Gi
cone
hoe

li⸗
vſ⸗

de

ſo

i

e

DE INVENT. LIB. III. 269
iſſe, cum alijs rebus, tum Theſei rapina prudentiſ-
ſimi totius Græciæ uiri, & Paridis iudicio docuiſ
ſet, exiguam tamen laudem conquiſiſſe uidebatur,

pulchritudinis quamuis admirädæ, quamuis incre

dibilis comme moratione, niſi & ipſam pulchritu-
llinem (quam alij fortaßis ne laudandam quidẽ pu
tarent, alij in ultimis laudum ponerent) omnibus
alijs quæ laudantur prætuliſſet. Diminutionis
ex augmentandi præceptis parata et ratio Qui-
buſcunq; enim additis res creſcit, eorũ rurſus opor
tet detract ione decreſcat. Ergo commotos augmen
tatiõe aftect us, detracta rurſus i gn tudine rebus,
ad rationẽ reuocamus, meliuq; & clementius æ ſti
mare res, & iudicare de eis cogimus auditorem.
Hæcq́; una e& ratio ſoluendorum aff ctuum, ut pa
cata rurſus compoſi taq; mens tranquillitati redda

tur. Aliter affectus cõtrarijs diſcutimus offectibus:

& iram paratam nobis regerimus in autorem: uel
conciliata miſericordia, impetus eius mollimus: &
euocato quandoq; undecunq; nouo affectu, prioris
obliuiſci cogimus. Potentißimus autem ad ſoluen-
dos ſubitos & recens concitatos affectus, eſt riſus.

Vnde in cauſa Murenæ Cicero nihil qus uidetur

oppoſuiſſe Catonis & Sulpitij maximorũ uirorum

autoritati, quàm letißi imam illam ſuam facete di-

gendi feſtiuitatem, ſic cq; omne iudicium ſolutum eſt
32 3 riſu⸗

370)o RODOLPHI AGRIC.
riſu, ut Cato quamuis natura & inſtitutione, ipfa
quoq; accuſatoris perſona, quam ſuſtinebat, hor-
ridior: cum tamen riſum tenere nequiret, feratur
dixiſſe: Dij boni, quàm ridiculum conſulem habe-
mus. Demoſihenem quoq; tradunt, cum pro Ariſti-
de dicturus eſſet, in quem uehementißime iudices
accẽderat accuſatorum oratio, reclamareturq́; ab
onmnibus ſibi, & uelut prædamnato iam reo ſilenti
um imperaretur, orauiſſe, ut bona illorũ uenia lice
ret paucißima extra cauſam uerba facere. Quod
cum permitteret, ait: Megarenſem quẽdam ſtudijs
operatum Athenis, cum redire in patriam uellet,
conducto aſino impoſuiſſe ſarcinas. Meridie uerò
cum nulla umbra, qua ſolis ardorem leuarent ipſe
& Agaſo, præ beretur: ſtatuto in uia aſino, conſti-
tuit illius umbra ſolem uitare, eaq́; cum non ſuff-
ceret ambobus: Agaſo ſibi illam uendicare, ſui illã

affirmare iuris eſſe, operas illi, non umbram loca-
tam: contrà ille contendere, umbram inter operas

eſſe. Cumq; diceret Orator, grauißime inter eos de
umbra aſini altercatum, uideretq́; omnes riſu qua
ti, & exhilaratos iudices eſſe, tum grauißima eos
increpuit oratione, qui poſſent de umbra aſini diſ-

ſerentem audire, de ſalute ciuis quod eos iudicij re

ligio cogeret, audire non poſſent, tum cœpiſſe de
eauſa dicere, reumq liberaſſe. Conſtat autem hæc
fa

„

mut
lun
e

poetica.

DE INVENT. LIB. III. z1
facultas: natura primum, quæ cum in omni re mul
tum, tum in hac plurimũ potest. Deinde quod pro
ximam post naturam uim habet, crebro uſu. Sunt
tamen etiam tradita eius rei præcepta, quatenus
tradi præceptis potest, quorum autores Cicero &
Quintilianus, notiores ſunt, quàm ut ſint indican-

di. Et de affectibus quidem hæc ſufficiat dixiſſe.

Scholia in caput 3.

Quod tum amplificationem tum augmentationem.) Vi
de Ciceèronem in Partitionibus de ampli fic atiõe, & F. Quin
tilianum lib. 8. Cap. 4. Proximum eſt à conuicio.) Non lon
ge à conuicio di ſtat, propemodum conuicium eſt. Sic qui

hellum dixit, omnia quæcunq; ſolent in bello fieri, compre

lendit) Hunc in modum & Fabius lib. 8. de energia: Sic ur
bium, inquit, captarum creſcit miſeratio. Sine dubio enim ꝗ
dicit expugnatam eſſe ciuitatem, complectitur omnia quæ-
cunque talis fortuna recipit. Sed in affectus minus penetrat
breuis hic uelut nunc ius. At ſi aperias hæc quæ uno uerbo
incluſa erant, a pparebunt effuſæ per domos ac templa flam
mæ: & ruẽ tium tectorum fragor, & ex dinerſis clamoribus
unus q uidã ſonus, aliorũ fuga incerta, alij in extremo com-
piexu ſuorum cohærẽtes, & infantium ſœ minarumq; plora
tus, & male uſque in illum diem ſeruati fato ſenes, tum illa
profanorum ſacrorumq; direptio, efferentium prædas, re-
petentiumq; diſcurſus, & acti ante ſuum quiſq; prædonem
catenati, & conata retinere infantem ſuum mater, & ſicubi
ma ius lucrum eſt, pugna inter uictores. Lic è t emm omma,
ut dixi, complectatur euerſio, minus tamen eſt totum dicere
quàm omma. Segnius enim, ut inquit Horatius.) In arte

Aut agitur res in ſcenis, aut acta re fertur.
Segnius irritant animos demiſſa per aures,
Quàm quæ ſunt oculis ſubiecta fidelibus, & quæ
Ipſe ſibi tradit ſpectator.
Et Lucretius in ſexto: Quia ſemꝑ ad aures Tardius ad-
ueniunt, quàm quæ moueant res. Adagio, Oculis quam auri
bus magis habenda ſides. Detectæ itaque ſunt in aduerſo
pectore cicatrices,.) Fabius lib, 6, Non ſolum autem, inquit,
2 4 dicen

377 RODOLPHI AGRIC.

dicendo, ſed etiam faciendo quædam, lachrymas mouemus
Vnde & producere ipſos qui periclitentur, ſqualidos atq ue
deformes, & liberos eorum ac parentes, inſtitutum: & ab
accuſatoribus oſtendi cruentum gladium, & lecta è uulneri
bus offa, & ueſtes ſanguine perfuſas uidemus, & uulnera
reſolui, ac uerberata corpora nudari. Quarum rerum ingẽs
plerunq; uis eſt, ue lut in rem præſentem animos hominum
ducentium: Hæc ille. Et Antonius ſecundo de Oratore: Sen-
ſi equidem tum, inquit, magnopere moueri indices, cum ex
citaui mœſtum ac ſordidatum ſenem, & cum iſta feci quę tu
Craſſe laudas, non arte, de qua quid loquar neſcio, ſed me tu
magno ani mi ac dolore, ut diſcinderem tunic am, ut cicatri
ces oſtenderem, cum C. Marius mœrorem orationis meæ
præſens ac ſedens multum lac hrymis ſuis adiuuaret: cum
ego illum appellans, collegam ei ſuum commendarem, atq;
ipſum aduocatum ad communem imperatorum fortunam
de fendendam inuocarem: non fuit hæc ſine lachrymis meis,
non ſine dolore magno miſeratio, omniumq; deorum & ho
minum, Æοciuium & ſociorum imploratio, quibus omnibus
uerbis, qu uæ à me tum ſunt habita, ſi dolor ahfuiſſet meus,
non modò non miſerabilis, ſed etiam ridenda fuiſſet oratio
mea, & c. His non ſunt admodum diſſimilia, quæ de epilo-⸗
gis Ciceronis diximus lib. 2. cap. 4. & 75. Quod ĩvdp yeæp
Græci, noſtri euidentiam i interpretati ſunt )Quam ivipyaαρ
Græci, eam nos effic aciam: Quam illi ivdoed, euidentianm
appellamus: qua de Faba Quintiliam 6. Inſtitutionum lib.
uerba ſic habent: Inſequitur ? vρ„ρααqug à Cicerone illuſtra

tio & euidẽtia nominatur: quæ non tam dicere uidetur quã
oſtendere: & affectus non aliter quàm ſi rebus ipfſis interli-
mus ſequentur. Meminit eiuſdem rei idem autor lib: 4. & rur
ſum lib. S. Cicero itaq; cum pro M. Marcello reſtituto, Cæ
ſari gra tias agit.) Longum ſit atq; haud ſcio an etiam ſuper-
uacuum, huc aſſcribere uerba Ciceronis. Oratio extat: qui

uolet, inde petat.Illud hic obiter not andum, hunc M. Marcel

lum, cum 4 Cæſare reſtitutus eſſet, priuſquam reuerteretur
Romam, à familiari quodã ſuo P. Magio Chilone occiſum
fuiſſe, quemadmodũ . in epiſtola quadam ad Ciceronem re-
fert Ser. Sulpitius. Iſocrates in Helenes lau datione.) Eſt
& hæc laudatio hodie in manibus, quamobrem non eſt cur
de ea quicquam dicamus. Porro ad exacte intelligendum lo
cum hunc, plurimum momẽtiattulerint ea, quæ habet Quin
cilianus lib 6. de affectibus, & de ampli ficatione lib. 8.
Vunde in cauſa Murenæ Cicero.) Plutarc hus in ann M.
at=

iſe

no⸗

DE INVENT. LIB. III. 375

Catonis de hac Murenæ defenſione loquens: Cum uerò di-
es, inquit, dic endæ cauſæ ueniſſet, Cicero, qui per id tempus

erat conſul, Murenam defendit, uarijs modis Stoicos philo-

ſophos & iſta quæ appellantur paradoxa illudens. Ex quo
cum multũ riſum iudicibus inieciſſet, ipſe quoq; Cato ſub-
ridens, ijs qui iuxta aſtabant, dixiſſe fertur: Di boni, quàm
ridiculum habemus conſulem. Verba hac de xe Ciceronis
aſſeripſimus lib. 2. Atq; infra etiam de eadem dicemus cau-
ſa, capite huius lib. I2. Demoſthenem quoq; tradunt.) Vide
tur mihi & hic locus unus eſſe ex illis, quos dixi emendatu
rum fuiſſe Rodolphum, ſi opus recognouiſſet. Quippe ubi
nos repoſuimus, orauiſſe, ibi etiam exemplar illud ſcriptũ,
quanquam id hac parte non erat manu Rodolphi, non ora-
uiſſe aut oraſſe, ſed orauit habe bar. Qui lapſus eiuſdem pla
ne farinæ eſt cum eo, cuius meminimus in principio lib. 2.
quo etiam in loco plura de eiuſmodi labeculis diximus.
Quod autem ibi tum diuinabam, ab Ro dolpho ita ſcriptum
fuiſſe, ut haberet Louani excuſum exemplar, eam coniectu
ram interim certiorem fecit exemplar ſcriptum, præſertim
cum id ea utiq; parte ipſe exaraſſet Rodolphus. Fabulæ por

ro huius qua dicitur fuiſſe uſus Demoſthenes, & Eraſmus

in Chiliadibus mentionem fecit. Conſtar hæc facultas.)

De ridiculis ac riſu multa Fabius lib. 6. & M. Cicero libro
ſecundo de Oratore.

DE ELECTIONE QyIBVS
rebus fiat, & de digrediendi extra
rem propoſitam ratione.

Caput IIII.

Xplẽdus erit mihi fortaſſe numerus. Et quia

AAocendi rationi, mouendi præcepta ſubieci-
maus, æquum uidebitur, ut quæ iucundam faciant
orationem, ſubdamus. Tametſi alio docuimus loco
delectationi nullam inueniendi certam rationem
poſſe aceommodari, magisq́; præceptionem huius
g 5 kar⸗

3z74 RODOLPHI ACRIC.

partis ad rhetora, quùmad dialecticum pertinere.
Quia tamen ex rebus etiam naſcitur orationi de

lectatio, res autem præcipuè ſubduntur inuentio-
ni, idcirco paucis etiam de hac parte dicamus.
Delectatio (ut diximus) quia permotio e&t cogni-
tiuæ uirtutis: duæ ſunt autem uirtutes cognitiuæ,
ſenſus & mens. idcirco duplicia ſunt quæ dele⸗
ctant: quorum alia ſenſu percipiuntur, alia men⸗
te. Et ij quidem qui magis ſenſibus uiuunt, & cor-
poris tenentur uoluptatibus, quorh; animus cor-
pori ſeruit, hi magis eam ſequuntur delectationẽ,
quæ ſenſibus obijcitur. Contrà, quorum generoſior
erectior animus, omnem in mente curam po-
ſuit, hi uelut inimicas & infeſtas inſtituto ſuo cor⸗
poris aſpernantur uoluptates, & ſolum quæ men-
tem delectant, ſequuntur. Qui inter utroſq; ſunt
medij, & ſuam tribuendã utriq; partem arbitran-

tur, utriuſq; etiam uoluptate capiuntur. Quarum

itaque rerum uſu quiſque & perceptione gau-
det, earum etiam commemorationem præcipuè de
lectatur, & his ipſis apud eum maxime captatur

orationi gratia. Duplex autem est in ſumma, quæ

percipitur ex oratione uoluptas, quarum alia na⸗s
ſcitur ex rebus, de quibus diſſeritur, alia ex
orationis percipitur genere. Res, quæ ſenſus ob-
lectant, notæ ſumt. Quiſque enim ſenſus delecta⸗

=—
—☛

—

DE INVENT. LIB. III. z37 5

tur eo, quod est naturæ ſuæ propri. vt oculi colo

ribus lætißimis, aures ſonis mitioribus: & reliqui
ſuo uiſc; obiecto. Sunt quædam tamẽ, quæ & ac
mentẽ pertingut: quia uerò bropius ad ſenſule na-
turam accedũt, & inter ſenſuũ oblectamẽta nume
rantur, ut dies feſti, ſpect acula, ludi, choreæ, cõui-

uia, horti floribus conſiti, uerni tẽporis gratia Fflu-

mini per uirentia prata decurſus, primus iuuẽtæ
decor, corpora pulchritudine cõſpicua, amores, io-
ci, concẽtus, ſaltationes, & ola lætioru annorũ ani
moruq́; ſtudia, uori tamẽ maximè funt liberalia
quæ oculorũ auriiq́; ſtudia moratur. Reliqua, ꝗa
craßiora ſunt, ſordidiora ſunt etiã plerũq;: ut quo
rum etiã nonnulla ſine honoris non ſi int præfatione
memorado. Mente (cuius propriũ est opus ueri
boniq́; perquiſitio) delectãt oĩa quæcuũq; docent:
quæ magna, admirada, inopinata, inexpectata, in
audita ſunt, reconditari rerũ perueſtigatio, noti-
cia uetuſtatis, & rerũ in longinquo poſitarũ cogn
tio, egregia magnori uirorũ dicta factaq;, & præ
clare in omni genere uirtutis acta. Quæ quidẽ ſt
de eis diſſeratur, iucundã nimirũ faciunt orationẽ,
in ſuo qdq; genere. Sin aſperior & triſtior ſit res
de qua dicitur, tum ſolent iſta auribus expeti. Et
uel ſimilitudines docẽdis rebus hinc ſumuntur, uel
argumẽtationes quærũtur, quara explicationi ⸗

5376 RODOLPH I AGRIC.
le quippiã adhiberi ſit neceſſe: uel liberius etiã di-

greßiõe ad ea dilabimur: qd' cõmodißime fit, ci ſal

lente trãſitu, ſic ad ea deferimur, ut nõ ſecuti ea ſec

Zlaadducti eſſe ileamar Triſitus autẽ ſtanrißiue,

44 7 7

ect uia ex re pro oſita, & ex quo rurſus in quod
digredi uolumus, facilis eſt acceſſus. Vt qui de lau

dibus muſices dicit, ſi uolet ad deſcribendam ueris

gratiam dilabi, dicat muſas libertate animi, oimq́;
reri eri ſteuritate geudere, ſluc lum nahj expe
tere. Hic ꝗa iam ſyluas hent ꝗ dicit habet, &
gaudentem eis maſicen, facile iam traſibit in ueris
deſcriptionẽ, cum ſit in eo ſummus iſtorum decor,
& preæcipus poßit ex eis percipi uoluptas, Itaq;
quantus ſit ornatus, que gratia ſlorentium uirenti-
umq; omnium, quis frondibus interſtrepẽtium uo-
lucrum concentus, quàm amœ num uiuorum per
prata labentium murmur, & s reliqua id genus ex-
plicabit. Sic in hoc ipſo propoſitio ſi dicere uolet,
quantus ſit labor remp. adminiſtrantis, paratũ eſt
dicere, muſicam leuare curas, & mentem reficere,
bæcq́; deinde cum reip ad miniſtratione coninge-
re, quoniam brecipue ſit his opus ei, qui rempub-
licam tract at:, ci tot ac tantis prematur laboribus,
tot curas ſuſtineat: quas deinde enumerabit. Eſt

autem huius rei cum apud multos uidere exempla,

tum

1 4

e
d

=S =—

—

— =

=

DE INVENT. LIB. II. 30
tum apud Platonem Lucianumq; in dialogis, Aus
pacto ſumpto diduct ißimo exordio à re propoſita,
paulatim & occulto gradu ad id, quod inſtituunt,

adrepant. Vtilis eſt diſſerenti bectranſendi ratio;
ſi quando res diuerſas una complecti uolet oratio⸗

ne, ſic, ut noõ turbatam diſiectorum membrori ſor-
mam, ſed unius faciem corporis bræſtent. Vtilis
etiamſi quando de re tali dicendũ ſit, à cuius pri-
ma ment ione abhorreant aures, ut tum poſito fa⸗
uorabili aliquo principio, ſenſim & plũbeo (quod
aiut) pede, ad id de quo dicturi ſumus deducamur.
Cuius rei eſt egregium in brimis Ciceronis exemplũ
in orationis exordio, quam cõtra legem Agrariam
in cõcione dixit. Quod exordij genus rhetores in-
ſinuationem dixere. Cum enim nihil uideretur ma-
gis exiſperaturum populi Romani animos, quàm
audire contra legem Agrariam, hoc est⸗ ſpem i
mentorum ſuorum diſſerẽtem, Orator dilata om:
rei iſtius mentionem, primum hinc cœpit, non *
riſe orationem de laudibus maiorum ſuorum, ne il
lis pot: ius, quam populi beneficio conſulatum acce⸗
ptum referre uideretur, & popularem ſe conſu-
le. hoc ipſo uelle uideri, ia in ſenatu initio con
ſulatus ſui dixiße, permit ltaq; alia in hanc ipſam
ſententiam: nec eſſe ſe qui Gracchanas act iones im
tobet, Re cui diſpliceat, ſi quis de populi commo⸗

378 RODOLPHI AGRITe.

dis ferat. Cumq; multis huiuſmodi populi molli-
uiſſet aures, pauliſper & bedetentim allabi ad rem
cœpit: nec ſtatim coutra tendere, ſed primi uoluiſ⸗
ſe/ ociu ſe Rullo adiungere ferendis Agrarijs legi
* us, isq; eum refugiſſet, & eò adductu ſe tandem
oĩa diligẽtids inquiſiſſe diceret, tumdemi: eoò dela
tus est, ut nõ ſe contra legem Agrariã dicere, ſed
contra Rullidominatu, qui legis ſpecie parabatur,
doceret. Conueniẽs itach fuit hoc in loco tranſitio
latens, ut fauorè, quẽ dicẽdi initio colligebat, nusꝗ
abrupta re, etiã ad aſperiora uſq; perferret. Digre
diendi aut crebrior & magis permiſſa poëtis liber

tas. Proxima deinde alijs, ut quiſq; est poẽtis dicẽ

di libertate proximus Sed quia digrediendi rat ione
ſumus adducti ut digrederemur, rurſus ad inſtitu
tum reuertamur. Secundi diximus eſſe, quo dele-
ctaret nos oratio, ipſum orationis genus. Qua in
parte primi est, ut habeat oratio motus animoru,
colloquia perſonaru, cõſilia, euentusq́; reri inopi-

natos. Quæ quidẽ quanꝗᷓ ad res pertinere poßint

uideri, ex oratione tamẽ capiunt, quod delectant.
Argumẽto eſt, eadẽ hæc magna ex parte ſi uidea
mus, nõ modò nõ 5 delect ent, ſed oßfendãt. Idcircoin
oratione nõ tam res ipſa, ꝗᷓ imitat io orationis qua
exprimutur iſta, uoluptati eſt. Et quemadmodũ in
Pitkure bpleraq; gratißima ſunt propter ſolã imi

tat io⸗

Kulo
hui
lien
,
ſeri
ia

ſert

DE INVENT. LIB. II. 377

tationem, nec tam rem queæ pictura expreſſa est) ij
ingenium miramaur imitantis: ſie cum in oratione,
perſonis ſus pro cuiuſq; natura cõditioneq́; uerba
tribuuntur, & animorũ affectuniq́; oĩm figura ef-
ſingitur, idq;; conſequitur oratio, ut non dici, ſed
agi uideatur res: & inani quadã imagine audiẽtis

animus uelut mediũ ſe ipſe intra actã iactationẽq;
reru conſtituit, id quoniã fit orationis uirtute, non
reruũ natura. idcirco ect etiã orationi iure tribuen-

dum. Cuius quidẽ gratiæ capacißimu est oĩm poë-

ma. Quia enim nõ rem ſegtur oratio, ſed uoluptati
orationis res aptatur, utq́; maximè placitura ſunt,
ſic oĩa finguntur, idcirco ſumma ecrei captandæ

ue nuſtatis iſtius in oratione libertas. Proxima eſt

hiſtoria, ſeuerior tamen & cõtractioris frontis, ut
quã illæſa ueritate ludere oporteat. Ciuilis etiam

oratio in narrationibus, ſæpe etiã & inter argu-

mentandi, uel ueris perſonis uel fictis affectus ſuaq́;
uerba tribuit, & nõ paruũ hac orationis gratia ſibi
indulget. Ne in dialogis quidẽ philoſophi exper-
tes huius laudis fuere. E&t apud Platonẽ uidere tã

diligenter effictas diſſerentes perſonas, ut nõ Pla-

tonis, ſed perſonæ: non uerba audire, ſed uultus
intueri uidearis. In his, in quibus ipſa philoſo-
phi loquitur perſona, aut ſi qua ſunt quæ poſita
ſunt extra actus rerum, extraq; affectus, exiguus
relin⸗

£

380 RODOLPHI AGRIcC.

relin quitur iſtis locus Hocq́; præcipue hac in par-

te, cum ipſi diſſerentis perſonæ tribuitur oratio,
delectat, quod & in alijs omnibus generibus, quæ
diximus, grat ißimum est, ſi boni emineãt dicentis,

in oratione mores, hoc est, ſi non ſit de ſe arrogãs,

ſi de alijs modeſta oratio, ſi benignum candidumq́;
de rebus proferat iudicium. In primisq́; placet ſim-
plicitas illa, omnia in melius flectentis. Iuuat ta-
men interim libertas dicentis, ſine aliena contume-
lia, quid ſentiat. Harumq́; rerum, ſicut omnium in
dicendo uirtutum obſeruantißimus fuit ubiq; Cice-
ro. Sunt & præter hæc in oratione quæ dele-
ctant, quæ propria ſunt orationis, ſententiæ gra-

ues, acutæ, nouæ, expectatæ, dicta facete, amare,
ſalſe, prudenter. Ornamenta etiam omnia uer-

borum, ſententiarum, & compoſitionis. Sed hæc
eloquendi ratione continentur, & idcirco ab his,
qui huius rei præcepta tradiderunt, expetenda.

Scholia in caput 4.
Tametſi ut alio docuimus loco.) Lib. 2. cap. 4. Delecta
tio, ut diximus, quia permotio eſt cognitiuæ uirtutis.) Su-
periori libro dictum hoc fuit. Delectare eſt tale aliquid ad-
hibere, cuius ſenſu atq; perceptione is qui accipit, gaudet.
Vel, eſt aliquid facere, quod ſit ſenſui eius qui id percipit ac

commodatum. Et reliqui ſuo quiſq; obiecto.) Qu æ ſint ob

iecta ſingulorum ſenſuum, dictum nobis eſt lib. I. cap. II.
Quorum tamen maxime ſunt liberalia, quæ oculorum
auriumq; ſtudia morantur.) Pulchrum me Hercules hac de
re caput eſt apud Aulum Gellium lib. 19. Quinque, inquit,
ſunt hoĩm ſenſus, quos Greci &0ορποοα appellant, per quos

„

.

DE INVENT. LIB. III. z381
voluptas animo aut corpori quæri uidetur, guſtus, tactus;
odoratus, uiſus, auditus. Ex his omnibus quæ immodica uo

luptas capitur, ea turpis atq; improba exiſtimat᷑. Sed emim
quæ nimia ex guſtu atq; tactu eſt, ea uoluptas, ſicuti ſapien-
ℳ tes uiri cenſuerũt, omnium rerum foœdiſſima eſt. Eosq; ma-
xime, qui duabus iſtis beluinis uoluptatibus ſeſe dedide-
runt, grauiſſimi uicij uoc abulis Græci appellant Kαο.ον
4 nel npτ—s. Nos eos uel incontinentes dicimus, uel intem
,„ perantes: &ανπR- nim, ſi interpretari coactius uelis, ni-
g mis id uerbum inſolens erit. Itæ autem uoluptates duæ, gu .
„ſfKtius atcq; tactus, id eſt, libidines in cibos atq; in Venerẽ pro
digæ, ſolæ ſunt hominibus communes cum hbeſtijs: & idcirco
in pecudum ferorumq; animalium numero habetaur, quiſ- .

quis eſt his beluinis uolupratibus pręuinctus. Et paulò poſt
Quis igitur habens aliquid humani pudoris, uoluptatibus
iſtis duabus coëundi atq; comedendi, quæ ſunt homini cum
ſue atq; aſino communes, gaudeat? Socrates quidem dice-
bat multos homines propterea uelle uiuere, ut ederent &
Piberent: ſeſe bi bere atq; eſſe, ut uiueret. Hippocrat es autẽ
diuina uir ſcientia, de coitu Venereo ita exiſtimabat, partẽ
eſſe quandam morbi teterrimi, quem noſtri comitialem di-
xere. Namq; ipſius uerba hæc traduntux: ouvτα ονοα α—
p&ο*ρhLiαρ. Mentem deledtant, omnia quæcunque do-
cent.) Pulchrè de his apud Platonem lib. 3. de repub. diſſeri
tur: Cum triplex, inquit, ſit genus uoluptatis, ſuauiſſimum,
1 id eſt, quod parti animi, qua diſcimus & exudimur, tribuen
dum eſt. Eſt autem huius cùm apud multos uidere exem-
pla.) Cic ero actione in Verrem 4. cùm ex oppido Thermita
norum antiquiſſima ſigna ſublata eſſe quereretur, ſic maio
ris inuidiæ ac criminationis cauſa digreditur: Etenim ut ſi-
mul P. Africani q́q; humanitatẽ cognoſc atis: & quę ſequ un
tur. Plumbeo, qd aiunt, pede.) Hoc eſt, quaſi ſuſpenio, ac
minus firmo greſſu, pedetentim, paulatim. Cicero quodãa
in loco frigidũ argumentum, plumbeũ pugionem appellat:
quem eundẽ ſenſum habet & illud, Plumbeo iugulare gla .
dio. In conc ione.) Ad populum, ad Quirites. Quam con
tra legem Agrariam.) Hęc eſt lex illa Agraria, de qua toties
ment io fit apud autores, quæq; omnium propè bellorum ci
uilium fons & origo fuit. Primus ea m promulgauit Sp. Caſ-
ſius regni affectator. Secuti ſunt eum multi, qui idipſum fe-
14 cere. Verùm maximos oĩm motus hac in re excitarũt C. &
Tiberius Gracchi. Occaſio eius legis ferendæ fuit eiuſmo- *
di: Solebãt Romani, quantum uicini agri hoſtibus ademiſ-

X

38 2½ RODOLbDHI AGRIC.

fent, partim uenundare, partim redigere in publicum, & te-
nuioris fortunæ ciuibus modica penſione utendum loca-

re. Sed poſteaꝗᷓ diuites, ita ut fit, augere eas penſiones cœ-
pere, & pauperes à conducendis agris excludere: lata lex

eſt, qua ſupra quingenta agri iugera ciuis Romanus habere

ꝓhibebatur. Verùm ea lex paucos admodum annos contra
lIocupletos auxilio fuit, Ac principio quidem ſuborna ti ſunt
alij quidam, qui in illorum uſum agros conducerent. Dein-
de uelut abrogata iam lege, ipſi etiã ſuis editis nominibus
omnia occupare cœperunt. Cui tam inexpletę diuitum aua
ritiæ, læpe à tribunis plebis, cum maximo reipublicæ motu
obuiam iri c œptum, id quod tempore Ciceronis feciſſe &
Rullum, facile ex ipſius Ciceronis contra Rullum oratione
apparet. Nec eſſe, qui Gracchanas actiones improbet.)
Duo fuere Gracchi, quorum hic facit mentionem Cicero,
Caius & Tiberius: quibus tanta cura fuit rogandæ feren-
dæc& legis Agrariæ, ut perire maluerint ambo, quâm ab ea
actione deſiſtere. Et Tiberius quidem ductu P. Sc iptonis
Naſicæ, Caius L. Opimij conſulis ductu occiſus eſt. Vitam
utriuſq; ſcripſit Plutarchus.

DE COPIA IN DICENDO
quomodo paretur.
ðD Caput V.
Opia uerò & breuitas in dicendo, quoniam

præſertim iſtis inter cætera dolectamus O

offendimus, conſtantq́; etiam inuentione iſta, non
alienum uidetur ab inſtituto noſtro paucis de his
dicere. Conſtat aut orationis hubertas, uel ga pau
ca quidem, multis tamẽ eloquimur: uel quis paucis
dicamus, congerimus tamen maulta, atq; ut non ma-
gnitudine, aceruo tamen rerũ tendimus orationẽ:
uel quod affluentißimũ eſt, multa dicimus de mul
tis. Si oſtenderimus aũt, quo multa, & quo maltis
dica⸗

ere

SS — S==

— —

DE INVENT. LIB. III. z38 5S

dicatur, tria hæc cuiuſmodi ſint, facile erit perſpe
ctu. Multa dicuntur & expoſitione & argumenta

tione. Expoſitione dicũtur multa, cùm non tanti
ſat is habemus, ſummas rerum explicare, ſed par-
tes oẽs proſequimur. Qui dicit enim: luno quoniã
oderat Troianos, nauigãte ex Sicilia Aenea, claſ-
ſem eius diſiecit ui tempeſtatum, quarum impulſu
delatus ad A fricam, à Didone hoſpitio benignißi-
mè e&t acceptus. Hoc qui dicit, totũ primum Aenei
dos librum complexus uidetur. Qui uolet autem
paulò huberius dicere iſta, ille quidem cauſas odio
rum, propter quas infenſa Troianis erat Iuno, re-
cenſebit. Deinde, ut e Sicilia nauigarint, ſolicita-⸗
tum à& lunone Acolum, ut tempeſtatem claßi immit
teret. Non tamen ille preces lunonis efſinget, non
pollicita Aeoli, nec quo pacto immiſſa ſit Troianis
exequetur, aut iactauerit eos tempeſtas: ſufficiet
tempeſtate diſiectos fuiſſe demonſtrare, atq; diuer
ſos aliũ ab alio ad littora portu:q́; Africanos eſſe
delatos. Nec Veneris ille querelas, nec louis reſpon
ſa, quibus futurus rei Romane ſtatus explicatur,
attinget. Poc tempeſtatẽ, refectis corporibus atqG
confirmatis animis ſociorũ benigno alloquio Ae-
neæ, tum ut explorandorum locorum gratia pro-
fectus ſit Achate comitatus, Carthaginẽq́; peruene
rit: cuius urbis cõdendæ cauſam, & Didonis caſus
b 2 breui-

breuius qui dicet æ&plicabit ſuis uerbis, quùm ut
deſcribenda Venere, & querelis deneæ, iactatisq;

hinc inde uerbis ea effingat. Deinde, ut in tempio
Ilionea & ſocios reginæ implorantes fidem, ne lit
toribus arcerentur agnouerit, agnoſcẽdumq; ſe eis
& reginæ præbuerit. Nihil hic ad ordinem rerum
pertinuerint res Troianæ, pictura in templo ex-
preſſeæ:nihil Didonis pulchritudo, aut templi ſor-
ma deſcripta: nihil reliqua multa, quæ ut ornan-

dis rebus immenſum, ita cognoſcendis nullum attu-

lerint momentum. Poëta enim acerrimi ingenij iu-
dicijq;;, non magni ſanè putauit, qui fuerint caſus,
aut ordo rerum Aeneæ, quarum etiam uix tenuis
ad ipſum peruenerat fama: ſed ſumpta illius perſa
na, uoluit tanquam in ſpeculo quodam uarietatem
rerum humanaru, uitamq; & mores hominum ſpe-⸗
ctandos proponere. Quæ cuncta, ut maiore uolu-
ptate commendaret, latè fudit, quò orationis re-
rumq́; decorem & gratiam, quæ in anguſtioribus

deliteſcunt, in ipſa amplitudine per omnes poſſet

numeros ex plicare. Quin & hæc ipſa multò pote

runt effuſius dici. Nam in cauſis odiorum recenſen

dis, ſinguleæ cauſæ longißimarii narrationum ſunt
capaces. Et quod poſtea dicitur: Vix è conſpectu
Siculæ telluris in altum Vela dabant: hic que ſit Si
cilia deſcribi potest, & quæ fueriut manendi ibi,

rur ſusq;

=S—

— — —— —.— S—

☚ n D-

DE INVENT. LIB. III. 385
rurſuiq́; diſcedendi cauſæ, & apparatus diſceſßio⸗
nis, & iam ipſa exprimetur nauigatio. Sic uidemus
in prælijs narrandis apud hiſtoricos, tantum queæ
acies cui ceſſerit, & quarum partium eques pe-
desue alterius profligauerit equitem aut pedi-
tem. Singulorum rara fit, aut perquam breuis
mentio, niſi imperatorũ, aut eorum qui ordines du-
cunt:idcirco in anguſtum pugnæ apud eos colligũ-
tur. Apud poëtas, ſingulæ pugnæ ſingula ſæpe im-
plent uolumina. Quoniam nõ exercituum ſolum,
ſed ſingulorum hominum caſus effingunt, quò ma-
gis uarietate & rebus ſub aſpectu ponendis dele-
ctent. Sed & ſingulorum caſus quantum poßint ex-
tendi, Aeneæ & Turni apud Vergilium, Polynicis
& Eteoclis apud Statium, facile declarat deſcri-
ptio. Dicimus uerò argumentando multa, &
quando propoſitam quæſtionem in multas quæ ſtio
nes diducimus, & quæſtiones numeroſis colligimue

argumentationibus, argumentationesq; alijs ſuper

alias probat ionibus confirmamus: & ſi quid expo
nendum in argumentatione, non contenti caput rei
annotaſſe, totum ordinem eius recenſemus. Vt qui
probet, uirtutis nomen etiam improbitati ueneran
dum eſſe, quoniã piratæ fama Scipionis adducti,
Liternum ubi exulabat, profecti ſint: cumq́; con-
Ppexiſſent eum, rurſus abierint. Id qui iam uolet
Mßl h 3 eco

386 RODOLPHI AGRIC.
eo pacto, quo ſuperius oſtẽdi, huberius exponere,
& ubi ſit Liternum, & quare illic exulauerit Sci-
pio, dicet: & in reliquo expoſitionis ordine, Sci-
pioni, piratisq́; ſuã dabit, ſi uidebitur, orationem.
Multum autem dicimus una de re, id eſt, quoties
libuit, circa unam rem hæremus, quodq; paucis di-
ci potuit, idipſum late ſpargimus. Idq; tribus illis
maximè fit modis, quibus diximus rem unam in

multa diduci, diuiſione, partitione, & dinumera-

tione: quæ quid ſint, ſuo loco diximus. Ergo ſi quis
uolet dicere, uirtutem Ciceroni rempublicam tra-
ctanti aptißimam eſſe, uirtutem diuidet, proq́; ea
religionem, pietatem, iuſticiã, fortitudinem, ma-
gnanimitatem, conſtantiam, temperantiam, mode-
ſtiam, prudentiam, fidem, & reliquas uirtutis ſpe-
cies ponere poteæ&t: pro republica partes eius, ut
ſunt patres & plebs, inopes, potentes, pauperes,
diuites. Deinde Ciceronem per adiacẽtia aut actus
aut effecta dinumerabimus: ut qui facundus ſit,
qui doctus, qui nouus homo, qui conſularis, qui cau
ſas agat, & quotidie in iudicijs concionibusq́; uer
ſetur, quæq́; reliqua ſunt huius generis. Poſſunt igi
tur hæc omnia, uel inter ſe coniungi, & unuquod-
que unicuiq;, prout est cuiuſque naturæ maximè
conſentaneum, aptari: uel ſic ut integra cum didu-
ctorum numero componantur: ut primũ diuiſa uir
tute⸗

D 7
— =ꝛ =

er —,—
SS =,=⸗s(

=
—

—

—
==
—

= =,
— SS

=
=

.
—
—⸗

=
—

☛
—

=
S

= —— -

—
SSs =

DE INVENT. LIB. III. 38 7
tute, & manẽtibus reliquis, dicamus: certh est reli
gionem, pietatem, iuſticiam, fortitudinem, & cæ-
teras, quas diximus, uirtutum ſpecies, neceſſarias
eſſe Ciceroni tractanti rempublicam. Deinde rur-
ſus diſpertita republica, nec quenquam dubitatu-
rum, quin Ciceroni, qui inter patritios, plebeios,
potentes, inopes, & reliquas reipublicæ partes uer
ſetur, opus ſit habere uirtutem. Post hæc, dinume-
ratis his quæ Ciceroni adſunt. non enim fieri poſſe,
ut qui facundus, doctus, & homo nouus, honoribus
functus, quæq́; reliqua huiuſmodi ſunt, rempubliæ
cam adminiſtret, ut id rectè faciat ſine uirtute.
Probationum habent iſta faciem, poßuntq; proba
tiones eſſe, ſi quod primum est propoſitum, tanꝗ
dubium accipiatur: nunc tamen non in eunm adhi-
bentur uſum. Alioqui quò minus ocioſa & ſupi-
na uideantur, non inepte probationes alique inter
ſpargerentur. Poſſumus itaq; hoc pacto, cum ui-
ſum ſuerit, unam, pluresue res in oratione poſitas
ſpargere, & unamquanq; nõ uno ſolum, ſed tribus
illis, quos diximus, explicare modis. Quæ quidem
propoſitũ reſpicientibus exemplu, cum tentatu, fa
ctuq́; haud eſſe difficilia credam, nihil est neceſſe
ſingula ſuis exẽplis indicari. E&t & alia ratio di-
cẽdi copioſè, quæ fit, ci unã eandẽq́; rem iterũ atq;
iterũ mutatis dicimus uerbis: quo pacto uidem apd
bh 4 Cice-

388 RODOLPHI AGRIC.
Ciceronem, non ſingula modò membra (quod cre-
brum eſt uidere apud autores) ſed totos locos re-
petitos, in eis præſertim orationibus, quas iunior
ædidit, qua ætate, ſicut ſemper alioquin, ſic tum
præcipue, omnis aff luentiæ cult usq́; in dicendo cu-
pidus extitit. Sed hæc eloquendi, non inueniendi
præceptis comprehenduntur, nec idcirco ad noſtra
pertinent præceptionem.

Scholia in caput 5·

Opia uerò & breuitas.) Fit hoc ſæpenumero apud
autores, ut caſus quiſpiã, interpoſito relatiuo, quaſi
abſolut e ac ſine uerbo ponatur. Cicero ad Trebatiũ
Familiarium epiſtolarum libro 7. Cn. Octauius tuus fami-
liaris, ſummo genere natus, terxræ filius, is me, quia ſcit tuũ
familia rem eſſe, crebro ad cœnam inuit at: adhuc non po-
tuit perducere, ſed mihi tamen gratum eſt, Idem in 2. Phi-

lippica. Agrum Campanum, qui cùm de uectigalibus exime

batur, ut militibus daretur, tamen infligi magnum Reipub.
uulnus arbitrabamur, hunc tu compranſoribus tuis & col-
luſoribus diuidebas. Rurſus in Verrem: Nam quis hoc non

intelligit, iſtum abſolutum dijs, hominibusq; inuitis, eum
ex manibus populi Romani eripi nullo modo poſſe? Verùeͤm

in hiſce omnibus idem caſus repetitur, ac proinde uſitatior
eſt locutio, & apud Ciceronem frequens. Rarius eſt, quod
hic fecit Rodolphus, à quo hi nominatiui, copia & breuitas,
ita in principio orationis ponuntur, ut nullum prorſus uer-
bum accedat, ad quod ullo modo referri queant. Quod ut
apud alios quoq; inte rim fieri, temere ego negare non au-
ſim, ita ſanè quàm ra rum atq; inuſitatum id eſſe, planius eſt,
quàm ut quiſquam poſſit ire inficias. Et ut ſemel dicam qͥd
ſentio, aut ego plane fallor opinione mea, aut hic quoque
unus eſt ex locis illis, q́s ſi recognouiſſet Rodolphus, emun
ctiores procul dubio in lucem prodiſſent. Per oẽs poſſent
numeros.) Per fectiſſimè, abſolutiſſimł. Polynicis & Eteo
clis apud Statium.) Eteocles filius Aedipodis regis Theba

norum, cũ fratre Polynice graue & pernicioſum geſſit be-

lum,

(gtin

11

Iui
Vni
n
h
n
(vi

lel
ſec
ie⸗
lig
Kipi
nte
cole
lures
Hrog

lae⸗
4
e).
oel
ſion
Deit
non

tut
ſen

☛S

=—
=

lun

DE INVENT. LIB. III. 389
um, quod uide apud Statium libro 7. Quoniam Prratæ
fama Scipionis adducti.) Hac de re ita legis apud Valerium
Maximum libro 2. cap. de maieſtare Ad Aphricanũ eundẽ
in Literna uilla ſe continentem, complures prædonum du-
ces uidendum, eodẽ tempore fortè confluxerunt. Quos cum
ad uim faciendam uenire exiſtimaſſet, pręſidium dome ſtico
rum in tecto collocauit, eratq in his repellendis & animo
& apparatu occupatus. Quod ut prædones animaduerte-
runt, dimiſſis militibus, abiectisq; armis ianuæ appropin-
quant:& clara uoce nunciant Sc ipioni, non uitæ eius hoſtes,
ſed uirtutis admiratores ueniſſe, cõſpectum & congreſſum
tanti uiri, quaſi cœleſte aliquod beneficium expetẽtes, pro-
inde ſecurum ſe nobis præſtandum præbere ne graueret.
Hæc poſtquam dome ſtici Scipioni retulerunt, fores reſera-

ri, eos q intromitti iuſſit. Qui poſtes ianuæ, tanquam aliquã

religioſſimam aram, ſanctumq; templum uenerati, cupide

7

Seipionis qextram apprehenderunt: ac diu oſculati, politis
ante ueſtibulum donis, quæ deorum immortalium numini
conſe crari ſolent, læti, quia Scipionem uidere contigiſſet, ad
lares proprios reuerterunt. Vbi ſit Liternum.) Strabo li-=
bro ʒ. id oppidum eſſe ait Campaniæ, inter Sinueſſam & Cu
mas, fluuiumq; eiuſdẽ nominis pręterfluere. Quare illic exiu
lau erit Scipio.) De hoc lege T. Liui de bello Macedonico
& Aſiatico librum 8. Diuiſione, partitione, dinumeratio-
ne.) Hxæc quid ſint, explicatum eſt libri I. capite 7. & 9. Illud
hoc loco obſeruet lector, eandem eſſe, quam hic dinumera-
tionem uocat Rodolphus, & quam illic enumerationem.
Deinde Ciceronem per adiacentia.) libro 2. cap. I1. Qui
nouus homo.) Ica dicebantur, qui nullas demonſtrare poſ-
ſent maiorum ſuorum imagines, aut illorum res geſtas, uir
tutesq; iactare, ſed ſua ipſi uirtute ac induſtria honores eſ-
ſent adepti. Sic Iphicrates ille Athenienſis, obuciente ſibi
quodam, quòd nouus homo eſſet: Mei, inquit, generis ſplen
dor à me incipit, tui in te deſinit. Et Cicero in Saluſtiũ: Ego
(inquit) maioribus meis uirtute mea præluxi, ut ſi priùs no
ti non fuerint, à me accipiant initium memoriæ ſuæ: tu tuis
uitæ, quam turpiter egiſti, magnas offudiſti tenebras: ut etiã
ſi fuerint egre gij ciues, certè uenerint in obliuionem. Qua-
re noli mihi antiquos uiros obiectare, ſatius eſt enim, me
meis rebus geſtis florere, qu àm maiorum opinione niti: &
ita uiuere, ut ego ſim poſteris meis nobilitatis initium, &
uirtutis exemplum. Eſt & alia ratio dicendi copioſe.) Ci
cero lib. 4. ad Herennium de expolitione, & Eraſmus libro
ſecundo de copia in expolitione. Vide tem rpezuniim
5 vibro

390 RODOLPHI AGRIC.
libro Rhetorices quinto. Quas iunior edidit.) Quarum
omnium prima fuit pro Roſcio, ueluti eius orationis teſti⸗
monio conſtat. 2

Que ſit ad breuiter dicendum uid.

H ratio facilior est. Quarum enim

rerum collectione copia paratur, eari rur-
ſus prætermißione breuitatem conſequemur. Con-
traria enim (ut in uulgato uerbo est) contrarijs ori
untur cauſis. Breues erimus in exponendo quidem,
ſi trita in oĩ bus breuitatis ſequemur præcepta,
hoc est, ſi rem non à primis utiq́; initijs, ſed ſolùm
quatenus inſtituto noſtro ſufficit, ordiamur. Aene-
as utiq; apud Vergilium narraturus inſidias Græ-
corum, non labores periculaq́; bellorum, quibus
perfuncti erant, recenſet: ſed protinus cœpit: fra-
Gi bello, fatisq́; repulſi. Deinde, ut in reliquo de-
curſu expoſitionis, quicquid ad rem noſtram non
Pertinet, prætermittamus, cuiuſmodiest (dixit &
multa alia, quæ nunc non esſt narrandi locus) &:
(dixit quæ in rem putabat) & : reſpondit quæ ſibi
uiſum esſt. Quæ moderatio plerisq; noſtra ætate
ſtudia tractantibus uſ queadeo decst, ut nõ ſolùm
uelint, quicquid de re dici poßit, exequi, ſed etiam
cuiuſcunq; ulla parte potest inferri mentio, id un-
diq; quæſiti accerſant: & quis diuerſa, quis repu-
H . gnaſntid

DE INVENT. LIB. III. 391
Anantia bropoſt ito ſuo, uiribus detorta tamen incul
cent: ex quo iam in friuolis pleri/q; & leuißimis
quoq; rebus nullus ſcribendorum uoluminum neq;
modus neq; finis fit. Post hæc, ſi nõ ſingulas rerum
particulas dicendo proſequemur, ſed ſatis habe-
bimus, ſummas & uelut faſtigia rer perſtringere- .
Cuius rei cüům multa ſunt apud autores exempla,
cuiuſmodi est apud Vergiliu: Punica regna uides,
Tyrios & Agænoris urbem, & tota fundatæ Car-
thaginis explicatio, quæ ſequitur. Item in quinto:
L Interea Aeneas urbem deſignat aratro, Sortiturq;
AQomos, hic Ilion, hæc loca Troiæ, & reliqua. Sic
6 apud Terentium:Placuit, deſpondi, hic nuptijs di-
ECtus est dies. Tum præcipuè poterũt iſtud oſtende-
ree argumenta Comœdiarum, quæ paucißimis uer
⸗ ſiculis totum fabulæ complexum tenent. Et decla
, mationum themata, quæ cum breuia admodũ ſint,
6 uerboſis ex ponuntur plerũq; in declamatione nar
1 rationibus. Sie & apud ſcriptores rerum crebro
6 uidemus copioſè fuſeq́; res dictas ab alijs, rurſus
ab alijs in paucißima uerba cõtractas. Poſtrem,
ſi quod uel ex præcedentibus aut ſequentibus ſat is

. potest percipi, ut id ne dicamus quidem. Quod ſo
1 let autem adijci, ne bis eandẽ rem dicanms, id cui
pproecipiendum est, ignarum eſſe, quid ſit breuitas, .

oportere credam. Ex ſequentibus Præcedentia
4 intel ð’

592 KRODOLPHI AGRIC.
intelliguntur, ut apud Vergilium in quinto: Gau-
det regno Troianus Aceſtes. Ex eo, quod quidem
non dixit Poẽta, ſatis perſpicitur, imperio Aceſtæ
ſubdidiſſe urbem recens conditam, & depo ſitos in
ea Troianos. Sic apud Terentium in Andria, ex eo
quod dixit Crito: Eius morte ad me lege redierũt
bona: nec mortuam eſſe, nec cognatam ſibi prædi-
xerat: utrunq; tamen ex eo intelligitur. Ex præce
dentibus, ut quoties mandata, cõſilia, cauſasue ex-
plicuimus, quibus uel ordo ſequentium rerum, uel
uis facile conſpicitur, quale est in Phormione Te-
rentij: En paraſitus quidam Phormio. & quæ ſe-
quuntur. Deinde ſubijcit: Ego te cognatum dicã,
& tibi ſcribam dicam. Non dicit hoc dixiſſe phor
mionem, quod ipſum ex figura uerboru facile per
ſpicitur. Sed hoc quidem prioris loci exemplu eſ.
Quod autem huius est loci, poſtquam totum ordi-
nem conſilij recenſuit, deinde rem ipſam, quæ hoc

pacto geſta eſt, cum poſſet hinc cognoſci, ſolum di-
xit: Perſuaſit homini, factum eſt, uentum est, uin-

cimaur, duxit. Argumentationum breuitas in eo
poſita est, ſi primum uel recidamus multitudinem
quæ ſtionum, uel quæ ſi fuſius tenderentur, queæſtio
nes futuræ erant, eæ breuiter argumentationum

ſpecie colligamur .Tum ſi quas ſumimus quæ ſtio⸗

es, an paucißimis argumentationibus confir-
memus:

.

DE INVENT. LIB. III. 395
memus: ſed ne argumentationes quidem latè fuſeq;
colligamus, uerùm nonnunquam pro tota argumen
tatione ſolam ponamus propoſitionem. Vt: Quid
repetam exuſtas Ericino in littore claſſes? Quid

tempeſtatum regem, uentosq́; furentes Acolia ex-

citos? Singulæ argumentat iones ſingulis propoſitio

nibus explicantur. Quin una quadoq; propoſitio-

ne ſingulis propè uerbis denſamus argumenta. Vt
apud eundem autorem: Quin natam egregio gene-
ro, dignisq́; hymenæis Des pater, & pacem hane
æterno fœdere firmes. Pro eo quod dicere inſtitu-
it, ut natam daret Aeneæ, inquit, natam egregio ge
nero:argumentum est. Idcirco enĩm colligitur dan
dam eam eſſe Aeneæ, quoniam ſit egregius gener.
Sic quod ſubdidit: Dignisq́; hymenæis. quanquam
id priori propè ſit idem. Sic etiam: Des pater, &
curam filiæ, & poteſtatem uno nomine collegit. Sic
quod poſtremum poſuit: Et pacem hãc æterno ſœ
dere firmes. Breuius adhuc et, quod Dido inquit,
cum cauſam, quare coniugium auerſaretur dixiſ-
ſet, ſubiecit: Huic uni forſan potui ſuccumbere cul
pæ. Cum uellet mollire faciem amoris ſui, huic uni
dixit, quaſi iuſtior eſſet ſibi uenia hac in parte,
quæ nulli alteri delicto locum eſſet datura. Et cul
bæ dixit, non peccato, non crimini. Nec tamen di-
it admißuram ſe: ſed potui, inquit, & forſan, &
“W ſuccum

394 RODOLPHI AGRIC.
ſuccumbere:ut non ipſa factura iſtud, ſed amoris
impetu uictum iri uideretur. Hoc itaq; pacto con-
ſequemur, ut quandoq; quantumuis multa, breui
ter tamen ea dicamus. Nec enim fieri poterit, ut hac
denſitate ſtipemus argumèta, ſi uelimus ſingula eis,
quos ſuperius dixi, modis dilatandi, id eſt, uel di-
uiſione, uel partitione, uel dinumeratione diffun-
dere. Breuitas igitur his rebus maximè conſtat.

Scholia in caput 6.

Aeneas itaq; apud Vergilium.) Secundo Aeneidos-
Punica regna uides.) Verba ſunt Veneris ad Aeneam, pri-
mo Aeneidos libro. Sic apud Terentium: Placuit, deſpon-
di.) Simonis illius Terentiani uerba ſunt in Andria.
Quid repetam exuſtas.) Sic Venus Aeneidos libro deci-
mo. Quin natam egregio genero.) Drancis oratoris uer
ba ſunt apud Vergilium libro undecimo. Quod Dido ait)
Aeneidos libro 4.

QyVIS SIT OPTIMVS IN DI-⸗
cendo copiæ, breuitatisq́; modus.
“ Cabut VII.
M gni eſt & uel præcipui in dicendo opus
Liudicij, quis ſit orationis commodißimus
modus, & quo fine ſit breuitas copiaq́; claudenda.
Nec ſanè res eſt, quam facile præceptis compre-
henderis, quoniã autores (quorum obſeruatio pri-

mam edendorum præceptorum uiam aperuit) non

eundem omnes in dicendo ſtatuere modi: cm alijs
plena

—

Uel⸗

lsuel
hni

e

DE INVENT. LIB. III. 335S

plena & quodam affluentiæ impetu rapta probe

tur oratio: alijs aſtricta & arguta, & neruis ma-
gis carne cõmendata eloquentia, placeat. Quoq́;
difficilius ſit hæc in alteram partem uel damnare,
uel laudare, duo maximi omnis æui in dicendo uiri
effcere, Demoſthenes & Cicero, quorũ uter ſue-
rit eloquentiæ laude prior, magna fuit ſemper,
eritq; contentio inter utriuſq; doctos linguæ, cùm
quiſq; uelut patriam hanc laudem, non ſine magnis
atq; dijudicatu difficilibus aſſerat cauſis. Cum er-
goDemoſthenes breuitatis fuerit amantior, Cicero
copiæ: & (ut Quintiliani iudicio huius à me ſentẽ
tiæ repellã inuidiam)illi nihil poßit detrahi, huic
nihil alijci, nõ erit utiq; facile inter diſſentientia
tantorum uirorum iudicia, utrum ſit potius, inue-
mre. Si quis tamen certam aliquam, & uelut præfi
nitam poſtulet legem, haud inuenio quid rectius ei
reſpondeatur, quàm medium illud, quod inter ni-
mium, parumq́; et, quod modum uocant, id ut in
omni re, ſic in hac etiam optimum eſſe. A quo ſi
quis alterutram in partem aberrabit, minus qui-
dem erit mea ſententia culpandus, qui in id; quod

plurs, quam quod minus eſt, de flexerit. Nam qui

minus dicet, aut nõ intelligetur ſatis, aut non ſatis
probabit, aut utruiq; pariter: dicentisq́ culpa, rei
dano, de qua dicitur, luetur. At ſi plus dicat, quaniᷓ
dicenti

396 RODOLPHI AGRIC.
dicenti fortè ſit quod obijci poßit, nullo tamen id
rerum uel intelligentiæ uel fſidei detrimento conſta
bit. Satius itaq; fuerit ſemper, uel faſtidiri potius
dicentem, quàm rem parum probari. Modus autẽ
quem dicimus ſequendum eſſe, ex inſtituto dicen-
tis maximè definiendus erit. Pro cuiuſq; enim deſti
natione, ut uel docere, uel mouere, uel delectare
cupit, optimus putandus erit eſſe modus, quo pote-
rit quiduis horum conſequi, qui dicit. Ergo in re-
rum auditorumq; diſcrimine, tota huius rei poſita
est ratio. Partem tamen nõnullam ſibi uendicabit,
qui dicet. In his itaq; rebus, in quibus credentẽ fin
gimus auditorem, docendiq́; tantum dicimus cau-
ſa, ut in rebus geſtis explicandis, tradenda rerum
natura artium præceptis docendis, reliquisq; id ge
nus, quæ brope expoſitione traduntur, breuitas fe
rè gratißima est, quoniam id quæ ritur ſolum, ut

intelligat qui audit. At cùm res eſt cum aduerſa-

rio, qui peruincendus eſt oratione, uiribus est o-
pus, quæ plerunq; mora plus, quà m impetu ualent.
Quouſq; non probauerimus ergo quod ſumus ag⸗
gre ſi probare, quatenus tamen rei natura proba-
tionem accipiet, non uidebimur legitimam dictio-

nis impleuiſſe menſuram. Quicquid autem ſupera

bit, id huic inſtituto putabimus ſuperuacuum. Mo
uendi (quoniam, ut ſæpe iam diximus, n est aliud

motus⸗

ſs

is
if
ſeck
lopu
lin

Mire

Neef

DE INVENT. LIB. III. 397
motus, quùm uehemens quædã probatio) idem mo⸗
dus est, qui docendi. Delectationi latius plerunq;
indulgetur. Vnde fit, ut quæ poterant perſæpe pau
cißimis abſolui, poſtquam occupauit aures audien
di uoluptas, noſtræ oblect ationi largißima demus
atq; ex petamus tempora, cu rebus alioquin quan-

uis anguſta ſuſſicerent. Ex eiſdem cauſis, quas di-

ximus, uenit, ut doctis, prudentibus, grauibus, ſes
ueris auditoribus breuior oratio paretur. Facilius
enim docentur, uel uolunt uideri diſcere: minusq;
affct ibus, & dicẽdi illecebris obnoxios ſe præbet.
Populus, atq; omnis promiſcua multitudo, omni cs
pia, impetu, ſplendoreq́; dicendi es demulcendus.
Idcirco ad illos cuncti pandũtur eloquentiæ ſinus.
Nec ſane est ulla maior eloquentiæ fax, quæ ue
acriores ſubijciat dicenti ſtimulos, quà m latißima
audient ium corona. Eis autem qui dicunt, magna-
nimis quidem, & acribus, & indoctis, ſiue ſint ta
les, ſiue affectent uideri tales, aptior eſt breuis di-
ctio. Quoniam magnanimi natura ſunt imperioſt,
fidemq́; non tam orationi, quàm perſonæ deberi
butant. Et principes ſingula uerba ſua uelut legem
accipi uolunt, ut quos ſæ pe, qua muis pauca grauẽt
uerba, & uel ſolis nutibus ſuis deberi obſequium
credant. Vnde & in Græco prouerbio est, domi-

nos ſeruis ſuis monoſy llabos eſſe. Acres, magis ur-

. ge

s, 38 KODOLPHI AGRIC
gere uidentur breuitate. Indocti non habent unde
copiam parent. Ergo quamuis perſæpe malta ſint
eis dicenda, ſingulis tamen breuitas magis conue-
nerit, ut quanquam longa, accelerata tamẽ dictio
uideatur Contra humilioribus, ſedatis, prudenti-
bus, doct is, ſectanda magis ect hubertas. Hi ſunt
enim, qui uidentur & uelle poſſe rem quamlibet ex
acte docere: e& non ſolum quid ſit unumquodq́;
oſtẽdere, ſed rationem quAre ita ſit affrre debere.
Sic rebus etiam perplexis, dubijs, numeroſis, gran-
dibus, adhibenda ect copia. Tenues uerò, & nulli
us momenti, apertæ q; & ſimplices, breuiter dicen
tur. Breuiter enim poſſunt doceri. In partibus ora-
tionis (ſiquidem argumentatione conſtet oratio)
longior ex pediet dictio, ut quæ fidem ſit maiori la
bore factura. Expoſitioni in uniuerſum breuitas
e& aptior, quanquam ex pediant nonnunquam eti
am in ſuo genere narrationes huberiores, ut ſicubi
res repetenda altius, uel præſertim ſi ſit inferen-
dus acrior afectus, ſiue quemadmod ſolet, retinẽ
dus uoluptate ſit auditor. Omnis tamẽ in ſuo ge
nere expoſitio, debet argumẽtatione breuior eſſe.
De exordio & concluſione cu re deliberandũ ext,
&c&ι orationis etia magnitudine: ſic ut memineri-

mus partes eas, & uelut acceßiones oratiõis eſſe,

nec rei docẽdæ, ſed auditoris cõciliãdi cauſa para
tas⸗

DE INVENT. LIB. III. 599
tas Facilius itaq; ꝗs copia in eis, ꝗᷓ breuitate pecx.
cauerit. Niſi tamẽ præſens rerũ cõditio, latiorem
etiã in his part ibus dictionẽ popoſcerit:tu utilita
ti nimirũ cedẽt præcepta, quæ in hoc præcipiutur
ſolu, quoniã credũtur utilia. Quòd ſi cõtrariũ res
ip ſa tulerit, ſicut in omni uita ſolemus, ſic in orati
one, non , alias, quanꝗᷓ ſæ pe laudatum: ſed qd nũc
Juis in præ ſentia ſolũ ſuerit optimum, ſequemur.

Scholia in caput 7·
Demoſthenes & Cicero.) De his Fabius Quintilianus

lib. 10. Oratores uerò, uel præcipue, inquit, Latinam eloquẽ
tiam parem facere Græcæ poſſunt. Nam Ciceronem cuicun
que eor um fortiter oppoſuerim. Nec ignoro, quantam mihi
concitem pugnam, cum præſertim id nõ ſit propoſiti, ut eum
Demoſtheni cõparem hoc tempore. Neq; enim attinet, cum
Demoſthenem in primis legendum, uel ediſcendum potius
putem. Quorum ego uirtutes pleraſcq; arbitror ſi miles, con
Elium, ordinem, diuidendi, pparandi, probandi rationem,
omnia deniq; quæ ſunt inuentionis. In eloquendo eſt aliqua
diuerſitas, denitor ille, hic copioſior: ille cõc lu dit aſtrictius,
hic latius pugnat: ille acumine ſemꝑ, hic frequenter & põde
re: illi nihil detrahi poſſet, huic nihil adiici: curæ plus in illo,
in hoc naturæ. Salibus certe & cõmiſeratione, ꝗ duo pluri-
mum affectus ualent, uincimus. Et ꝗᷓ ſequunt. Quod modi

uocãt.) Notũ eſt illud Heſiodi, ιâ*ιρνιιοιπαονHε & Hora

rtius: Eſt modus in rebus, ſunt certi deniq; fines. Quos ultra

citrach nequit cõſiſtere rectã. Item Phocylides: 7“ &τραπωνοαι
7o A61ορ. &εα Minus ꝗdem erit mea ſentẽtia culpãdus.)
His plane cõſona ſunt, ꝗᷓ habet Quimtilianus li. 4. cap. de nar
ratione. Et rurſus lib. 12. Non em̃ tam obeſt, inquit, audire ſu
peruacua, ꝗq ignorare neceſſaria. Cic ero tum in Oratore: In
oĩbusé; rebus, inꝗt, uide dũ eſt, quatenus. Etſi em ſuus cuic;
modus eſt, tũ magis offendit nimium, quã parum. Nec ſa-
ne eſt ulla maior eloquentiæ fax.) Quantã uim habeat in ex
citando Oratore corona aſtätium, de ea re nonnihil attigi-
mus lib. I. Dominos ſeruis ſuis monoſyllabos eſſe.) Solẽt
i 2 enim

400 RODOLPHI ACGRIC.
enim domini imperioſiores rem indignã cẽſere, ſi pluribus
u erhis ſit utendum ad ſeruos. Atq; adeò dimidiatis interim

ſemiplenisq; uer bis ſat habent, ſi quid actum uelint, ſignifica

re. Quoòd ſi quis paulo hebetior, non uel ex nutu, uel ex du
abus ad ſummum ſyllabis, quid ſibi Chremes ille ſuus ue-
lit, ſtatim intelligat, hui, quæ tum ibi obiurgationes quæ ful
mina ?quæ tonitrua? & quid non? Coœlum ruere credas, &
Iouem ipſum cum omni ſtrepitu ſuo inde decidere. Tum
utilitati cedent præcepta.) Quid enim ſtultius, quid inepti-
us, quâm cum diſpendio cauſæ adhærere uelle præceptis?
quæ in hoc modò ſunt inuenta, ut proſhnt, non etiam ut offi-
ciant. Porro ad exactam totius huius capitis intelligentiam
plurimum momẽti attulerint libri Eraſmi de Copia, & qug
de narr andi breuitate præcipiunt rhetores.
DE DISPOSITIONE QVID
ſit, & quotuplx ordo rerum.
Caput VIII.
E ratione inueniendi, quam commodißim
crediderim, ſit nobis hactenus dictum. Nec
ſolum, quibus ex locis facienda eſſet, ſed qua faci-
lime uia nos ad muentionem eius, quid quaq́; de re
quæreretur perduceret, quàm potui conatus ſum
apertißime tradere: dixiq;, quæcunq; utilia huic
inſtituto, pro captu meo putaui, ut non optimo for
ſitan euentu, optima certè ſide. Reliquum est, ut
de diſpoſitione pauca ſubijciamus. Et ſunt quidem
pauca, quæ de ipſa dicantur. Nec enim res est,
queæ conſtet ita multis præceptis. Ariſtoteles in rhe
toricis ne attigit quidem hanc partem, in octauo
Topicorum perpauca tradidit. Nec maulto plura
Cicero & Quintilianus, quiq; alij de ea re dixere

tb
terin

lla

XA

Ulte

DE INVENT. LIB. III. 401

Quo excuſatius nobis fuerit, ſi breuius eam per-

ſtringamus. Quam quidem ſi præteriſſemus in to-
tu, poteramus fortaſſe Quintiliani autoritate cul
pam hanc tueri: qui cum de diuiſione, id est, de ra
tione controuerſiarum in ſingula quæ ſtionum ca-
pita diducendari dixiſſet, copioſißimeq; eſſet hue
locum executus, de diſponendi deinde arte, nullis
perpetuis legibus ſtatui credidit poſſe, ſed conſili-
um ſumi ex præſenti rerum cõditione. Ego quem-
admodum inueniendi uiam, ita collocandi quæ in-
uenta ſunt, formam etiam quandã eſſe puto. Quæ
quidem ut uaria multiplexq; ſit, neq; in uniuerſum
demonſtrari queat: dicentur tamen ea, quæ creber
rime cõueniet facere. Extra quæ ſi quid res ferat,
quod faciendum ſit, idq; ab his quæ dicta ſunt diſ-
crepet, eorum tamen collatione quæ plurimum ob
ſeruauimus, præſenti quoq; uſui aliquod ſuccur-
ret conſilium. Vtq́; inter ſana numerantur morbo-
rum remedia, quæ ſanitat is tempore alioquin per-
ſæpe eſſent mala: ſic inter præcepta putabitur, ſi
quid ſit quod legem præceptorum ſugiat, in eo or
dinem quoq; præceptorum uitaſſet. At difficile erit
inuenire, quod Quintilianus credidit inueniri nen
poſſe. Erit quidem difficile, poterit tamẽ fortaſſe.
Vtq́; à nobis non poßit, uel in hoc tamen conandu,
ut noſtro errore alijs cauſam demus felicius iſta ten
z tan-

402 RoDoLPHI AGRIC.

tandi. Cum ſit autem diſpoſj lItio (ut Cicero inquit)

ordo & diſtributio rerũ, quæ demonſtrat, quid qui
bus locis conueniat & collocandum ſit: non abs re
fuerit fortaſſe uidere in primis, quotuplex ſit or-
do rerum quem in diſponẽdo ſequamur. Is mihi tri
plex maxime uidetur. Aliæ ſunt enim res quæ ſta-
tutum quendam & certum ex ſe habent ordinem:
ut annus prior ad annum ſequentẽ. Aliæ uerò ſunt

res, quæ uel non habent ordinem: uel quã quam poſ

ſet earum certus eſſe ordo aliquis, nos tamen nulli

ſequimaur: ſed ſolum utcunq; alia alij aptißime ex

dicendi occaſione ſubtexi potect, promde ſubiun-
gitur. Quale est apud Liuium cu de Papyrio Cur
ſore dicit, ꝙ omnes hunc maxime, ſi Alexander ar
ma in Italiã uertiſſet, illi parem deſtinaſſent: hine

ſumpta occaſione, quærit, quis fuerit euentus futu

rus ſi belli Romanis Alexander intuliſſet. Tertio

loco est, cùm rerũ ordinem conſulto turbamus: .
quæ priores ſunt, poſteriore loco ponimus. Vt ci

brius eſſet dicere, quomodo capta fuerit Troia, de
inde quomodo ex lõga nauigatione Aeneas ui tem
peſtatũ tandesn ſit in Africam eiectus:quod poſtre
mum est, Vergilius primo libro narrat: deinde pri
ora illa ſequentibus duobus exe quitur. Primus or
ita nole⸗
mus uiei pote t. T. 1 140

ů

„

DE INVENT. LIB. III. 407
cant. Et naturalis quidem ordo in quatuor iſtis poſi
tus eſt, prout aliud alio prius poſteriusue quadru-
pliciter dicitur. E& enim prius aliquid tempore: ut
dies heſternus ante hodiernum, & hodiernus ante
craſtinum. Eſt & aliud prius ex iſtendi neceſitate,
uel(ut aliter loquimur) prius natura. Id est autem
buiuſmodi, ut ſi hoc ſit, nõ ideo neceſſe ſit aliud ex
iſtere: ſi aũt exiſtat aliud, neceſſe ſit hoc utiq; exi-
ſtere. Hoc ergo prius eſt, ut ſi ſit animal, nõ oportet
idcirco hoĩ em eſſe: ſed ſi homo est, cõſe quens utiq;
eſt & animal eſſe. Prius ergo animal est homine.
Hoc pacto prius eſt genus ſpeciebus, partes toto,
cauſæ euentis, ſubie ctũ adiacẽtibus ſuis. Dicuntur
& alia alijs priora poſitiõe, ut per fretà Gadita-
num in orientẽ nauigati, prior eſt Hiſpania ꝗ Gal
lia: & hæc prior ꝗᷓ talia, poſt quã Peloponeſſus ſe
ꝗtur. Sic cõtrariũ dirigenti curſum, prior ꝗᷓ talia
Peloponeſſus erit: & deinceps ut antea quodq;; fuit
prius, ita nunc fiet poſterius. Sic & per hoĩs eunti
membra, prima, ſi deſcẽdamus, caput erit, poſtrem
pedes: ſic aſcendẽti, primi pedes erũt, caput ultimu:
mediori uerò ſic unũ quodq́; prius erit, ut huius uel
illiꝰ ordinis primo fuerit propius. Poſtremò dicitur
prius, q eſt dignatiõe præ ſtãtius. Sic prior ẽ cõſul
prætore, et tribuno Prætor, et aur priꝰ argẽto, et
argẽtũ orichalco dicimꝰ. Cõuertim tamẽ interim,

A404 RODOLPHI AGRIC.
. 1 . . „ 2 — 4
ab infimo ordinem ducimus: primumq́; nõ quod n
. 1. 5. ⸗ .,ſ N
optimum, ſed quod uilißimum facimus: ſic in magi w
ſtratibus quæſturã primam, poſtremã dictaturam
& in metallis plumbum primùm, auri poſtremum 1
numeramus. Niſi tamen huc ordinem malimus non
naturalem, ſed artificialem potius uideri. Plerung;
autem fit, ut id quod alia ratiõe prius dicitur, alia
. ſit poſterius. Vt tempore quidẽ pueritia prior est

quàm iuuenta, æſtimatione tamen & dignitate pu
eritiam iuuenta præcedit. Fieri itaq; potest, ut or
do qui alia ratione non naturalis eſſet, alio tamen

captu ſecundum naturam ſit inſtitutus. ſt,
Scholia in caput 8.
In octauo Topicorum perpauca tradidit.) Ariſtoteles (e
Topicorum lib. S. non in uniuerſum de ordine ac diſpoltio 4
ne tractat orationis cuiusq;, ſed de ea ſola quæ conuenit cer
taminibus ac conflictibus iſtis ſcholaſticis, aut ubi alioqui
uiua uoce diſceptatio fit. Nec multo plura Cicero & Quin N

ilianus.) Quintilianus de diſpoſitione agit lib. 7. Quo in lo-
co inter alia multa dicit & hæc: Quapropter totus hic liber
ſeruiat diſpoſiti oni, quæ quidem ſi certa aliqua uia tra di in Pu
omnes materias ullo modo poſſet, non tam paucis contigiſ
ſet. Et paulo poſt: Sed meminerimus, inquit, ipſam diſpoſitio
nem, plerunq; utilitate mutari, nec eandem ſemper primam
quæitionem ex utraq; parte tractandam. De diſponendi ul
deinde arte.) Hic locus Quintiliani eſt inſtitutionum lib. 7,
Cum ſit autem diſpolſitio, ut Cicero, inquit, diſtributio re
rum.) Sic ferme & Quintilianus: Diſpoſitio eſt utilis rerum
ac partium in loco diſtrihutio. Et alio quodam loco:Diſpoſi „
tio eſt rerum quàm optimo ordine collocatio. In rhetoricis
ad Hærennium finitur hoc modo: Diſpoſitio eſt, per quam il
. la quæ inuenimus, in ordinem redigimus, ut certo quicq; lo
co pronũcietur. Quale eſt apud Liuium, cum de Papyrio 6.
Curſore dicit.) Locus is quem deſignat Rodolphus, eſt pri-

DE INVENT. LIB. III. 405

m decados lib. 9. Prout aliud alio prius poſteriusve qua
drupliciter dicitur.) Hæc ea dem fere Ariſtoteles in is quæ
uocant poſtprędicamenta. Quanquam is quintum ſignifica-

um addit, quo id prius dicitur, quod tametſi ſimul eſttem- -

Pre, tamen alterius cauſa eſt. Verbi gratia. Tempore non
p æcedit diem ſolis ortus, tamen quia cauſa diei eſt, idcirco
pior eſſe dicitur. Fretum Gaditanum.) Quod iuxta Ga-
des eſt in Hiſpania. Poſtqu am Peloponeſſus:.) De hac libri
ſecundi capite decimo.
QyVIS POETIS ORDO, QyIS
hiſtoriæ, quis tradendis artibus cõueniat.
Caput IXLX.
Rdinis ergo hæc ſunt diſcrimina. Dicamus
iam, quis ordo, cui orationis generi conue-
niat, priusq́; de ea quæ ex poſitione, deinde quæ ar

gumentatione conſtat. Quæ igitur ex poſitionẽ hæ

bet, oratio, ſiquidem rerum geſturum ordinem ali-
quem decurſumq́; recenſet, naturalem temporum
ſequitur ordinem. Idq́; nedum ſeuerior & fidem
captãs lectoris hiſt oria, ſed læt ius etiã liberiusq́
poëma, ut quod oblectandis ſolum auribus ſit de-
ſtinatum. Est tamen differentia poëticæ diſpoſitio-
nis ab hiſtorica, uel maxima, quòd poëta quantum
ad ipſius, hoc est, ad narrantis perſonam pertinet.
in ſpeciem tantum ſequitur temporum ordinem:
quantum autem eñt ex rerum geſtarum natura, ple
rũq; perturbat eas, atq; à medijs orditur rebus. De
inde quæ primæ fuerãt, earum poſterius perſonæ
colore alicuius, aut alio quouis commento infert
15§ men-

406 RODOLPHI AGRIC.
mentionem. Sic Vergilius (ut notißimo utamur ex
emplo) à nauigatione Aeneæ, qua in A fricam tem-
peſtatibus delatus e&t, mitium facit, quæ fuit circs
finem erroris eius: Troiæ captiuitatem & labore:
eos, quibus ſeptimum ad id annum circum marit
iactatus, ipſe Aeneas, ſecudo deinde tertioq; libre
narrat. Quibus in rebus ſi ſequamur colorem nat
rãdi pocëtæ, naturalis quidem est ordo:prius enin
erat ut Aeneis tempeſtate appelleretur in Africa,
quàm Troiæ excidium erroresq́; ſuos Didoni nar-
raret. Sin uerò res ipſas reſpicimus, non perſonas,
quibus dat orationem poëta, iam uidemus contrari
um naturali, id est, artificialem ordinem eſſe. Pri
us enim neceſſe fuit capi Troiam & Aeneam labo
res longæ nauigationis illius euoluiſſe: ꝗᷓ ex Siciliaæ
in Africam ueniret. Proinde quoq; artificialẽ hunc
uocamus ordinem. Simile est in comœdia atq; tra-
2gcdia. Si intuemur enim faciem rerum, quæ dedu-
cuntur in actum, quæq́; perſonarum imitat ione ex
primuntur, naturalis uidetur ordo. At totum uerò
fabulæ cõplexum reſpicienti, cuùm perſæpe ab his
quæ circa finem eius ſunt, incipiant ſcriptores: &
quæ priora ſunt, perſonarum uerbis per occaſio-
nem explicentur: quæq; prima ſunt, ea ultimis quã
doq; iungantur: ut in Andria Terentij, ſimul nau-
fragium Phanniæ aperitur, & nuptiæ Paphili Gly

X

DE INVENT. LIB. III. 407
cerijq; cõfiunt. Hæc qui uideat, facile est cognitt.
arte autoris bunc ordinem, non rerũ natura, conſtæ
rve. Facilime autem hoc poëmati contingit, in quo
actus ſunt & perſonæ, quod Agααοια.αιααEreci
uocãt. Quoniã paratu ſerè est, quamlibet oratio-
nem dare perſonæ. Qua cõmoditate fit, ut perſæpe
tlialogi quoq; laſciuiant, & in quoduis undecunq;
libuit de flectant, præſertim ij qui paulo lætiores

ſunt. Cuius rei apud Græcos ꝗdẽ cũ alios multos,

tñ in primis apud Luciani est uidere expreſſa plu
rimas in formas exẽpla. Heroico carmini nõ eſt tã
ta copia buius rei. Ergo & pſonæ ꝗdem ordinẽ re-
uocãt nonnunꝗᷓ, iam pictura res exprimũtur: ià uu
tes, manes, oracula, & præterita cõmemorãt, & lõ
g& poſt uentura prædicũt. Dada tamẽ his oibus in
hac libertate est opera. ut ſi nõ rerũ, quõ eæ geſtæ
ſunt, tempor tamẽ, ꝗbus ſub alienis pſonis eas ar
rãt, ſaluus ſit ordo. Hiſtoriæ, cuius prima laus est
ueritas, naturalis tant ùm ordo conuenerit, ne ſi fi-
gmentis iſtis aurium gratiã captet, fidem perdat.
Ergo ſi forte hiſtorico narrandæ res eßent Aeneæ,
non ille incipiet, unde Vergilius eſt orſus. Sed ſi
uolet utiq; Troiæ excidium narratione ſua com-
plecti, ab ea faciet mitium. Deinde ſequentur er-
rores Aeneæ. hæcq́; ſuis, non Aeneæ uerbis erunt
dicenda. Tum denique dicet, quo pacto in Afri-
cæ littora ſit ui tempeſtatis eiectus. Iam ſi qua fiet

408 RODOLPHI AGRIC.
menti o uerborum Didonis, quibus illa Troiæ, Ae-

neæq; caſus ab ipſo percontata ſit, ſatis erit dixiſ-

ſe: omnia Aeneam illi recenſuiße, & urbis ultimam
noctem, & pericula quibus iactatus ſit. Nec ſolùm
erit hic ordo ſeruandus in ratione temporum, ſed

etiam eo modo prioris, quo diximus cauſam prio-

rem eſſe euentis, & reliquis etiam fere modis prio
ris. Nam & cauſæ rerum conſiliaq́; prius explican
tur: & ſicubi inſignium uirorum mentio interue-
nerit, deſcribuntur naturæ moresq; eorum, quoni⸗
am & ipſi ſicuti autores geſtoresq; rerum, natura
bræcedunt eas. Iam in locorum regionumq́; ſitu de
ſcribendo, diligenter poſitionem eorum ſequatur
oportet: & orat ionem uelut per loca circunferen-
ti ſibi, ut primum quodq́; occurrit, ſic aptiſime pri
mum docetur. Quod ſi plures res, & nullo in-
terſe deuinctas ordine tractet hiſtoria, ut cum ge-
ſta eodem tẽpore plura deſcribet bella, quæ quam-
uis ſimal geruntur, ſimul tamen narrari nequeunt:
in his fere ſcriptoris arbitrio ſteterit, quas res pri
ores, quas deinde explicare uolet (conſuletq; præ-
cipue rer notitiæ, & quo pacto poterunt illæ com
modißime cognoſci, eum tradendarum ſaciet ordi
nem. Sic Liuius, quum res ſecũdo bello Punico &
in Italia & Hiſpania, alijsq; etiam locis nonnun

uno tempore geſtas ſeribit, ſi quando Hiſpanienſes

es

DE INVENT. LIB. III. 409
res ſumat ſcribendas, longiore noõnunquam tractu
proſequitur eas, ſicubi uerò uiſum fuerit, quanq;
& interea aliæ fuerint alijs geſtæ locis) quo minus
conciſa interim & interrupta mentio rerum, alte-
ra cognitioni alterius obſtet. Sic Cornelius Taci-
tus, egregius in pimis (ſt quid ego intelligo) autor
hiſtoriæ, longiores in Batauis res geſtas, & alia
item loco multorum annorum in Britannia bella
coniungit: tum rurſus ad aliarum rerum, quas ab-
rupit, ordinem reuertitur. In tradendis artibus
quæ maxime cõueniat diſpoſitio, unus ex omnibus
Ariſtoteles libris ſuis exactißime uidetur effinxiſ
ſe, uir cum omni ingenij laude multum, tum neſcio
an ordine rerum plurimum admirandus. Quoni-
am autem hoc eſt propoſitum cuiusq; docentis, ut
ex notiorum contemplatione, ignotiora ſcrutetur
(qui ſolus eſt ordo nobis diſcendi) horumq́; & ali
orum ad alia collatione conſtantem quandam faci
at de rebus fidem. Nequit autem fides ulla de re-
fieri, niſi ſi qua contraria ſit accepta mentibus per
ſuaſio, ea prius euellaturi. Primùm est ergo, ut ſi
quis dixerit aliquid ea de re, quam tract amus, ali
ter atq; nobis uidetur, illius expugnemus ſententi-
am: ſi modò is ſit, euius mentio iure habeatur. Nam
temeraria cuiuſquam aſſertione permoueri, ineptu
eſt. Vt autem ſecuritatis hoc es, contemnere leuio
raʒ⸗

4d0H% RODOLPHI AGRIC.
ra, ita modeſtiæ præbet ſpeciem, dißimulaſſe eos,
quorum uſu est opinioneq; cunctorum recepta au
toritas: aut quibus alioqui debetur ea ueneratio,
ut cõtradict ione illorum magis ſimus irritaturi au
dientium animos, ꝗ nobis adiuncturi. Sed hæc iudi

cij ſunt magis. Quod ordinis est, hoc ſufficiet dixiſ

ſe, maximè naturale eſſe, ut antequam noſtra cõfir

memus, amoliamur aduerſa. Deinde cùm noſtra ex

plicabimus, à generalioribus, quoniã notiora ſunt,
ſemper ducẽdus erit ordo. Deinde per ſpecies eun-

dum. Et hæ ipſeæ ſpecies rurſus fortaſſe(ſi tam la-

te pateant) genera fient, inq́; alias erunt ſpecies di
ducẽdæ. Singula ergo, ut primum quodq; ſumimus,
ſic erunt deinde tractanda, ut dicatur: quæ ſit ſub-

ſtantia eorum, quod definiendo fit: ſi tamen eiuſmo

di res ſit, ut ſit definienda: notiores enim ſunt non-
nunquam, quàm ut hac indigeant cura. Tum quæ
partes ſiut rei, dicẽdum: ſi ſint ea natura ut poßint
aliquæ eari fieri partes Hinc ea, quæ propriè na-
turæ cuiusq́; adiacent, dicẽtur, hoc est, uis illa, qua
agit & patitur, & ea ipſa quæ agit quæq́; patitur,
& quæ reliqua ſubſtantiam rei circunſtant. IIlud
tamen meminerimus, ſolum de re quaq́; dicendum,
id quod eo loco, quo de re dicimus, intra complexi
rei ueniet, ea ratione qua ipſam tractamus. Nam

qui de tuenda ſanitate hominis, doctrina inſtituet,
di⸗

==
=☛ ==

=

=
—
— - — =

—
—

=
— —

— =—
= S=—
E —
S=SS -

= S
=
—
—

— —
——

—

——–
6

—
—
- —
—

S

ſotnor
Cemae
(umnp
ncier⸗

alal

Com
Ganlat
bfen
Reca

Deoeor INVENT. LIB. III. 44
ircet ille quidem de homine, non tamen utiq; dicen

u Aa ſibi ſumet omnia, quæ tractari de homine poſ-
i ſunt: nec quid ſit mens hominis, nec quæ ſint officia
5 . . .
uuitæ dd uirtutem ducentia, nec quo pacto paretur
boimni eloquentia. Pertinent hæc quidem ad homi
ie nem oĩa, ſed nõ ea ratione, qua ſibi hic eum aſſum
4 pſit, id eſt, qua ſanitatem tueri potest. Adeoq; ſor
e taſſe non defuerit Ariſtoteli, qui cauilletur, quod .
·n libris, quos de phyſico auditu inſ cripſit, de loco
, „ 2 * „ 4 .
Airerit & uacuo. Quoniam his libris de eo quod
1 mouetur in commune diſſeruerit, ad cuius tracta-
N. . „
7 twuum, locum, & uaculum non uideri pertinere: ſed
e his potius libris debuiſſe de eo dici, quibus de eo
HE . . .
d quod ad locii mouetur diſſerit, qui de cœlo &mun
do uocantur. Sed datur ferè iuſta libertas hæc ma-
nis inge niſs, ut quemadmodum locupletes patres-
familias in domibus ſuis aliquid licentius citra re-
Te . . . ⸗ „
8 prehenſionem inſtituant, ita & doct ißimi uiri in-
rmjen . . .. . .
dulgeant quandoq; animis ſuis, ſatis rationis ſit,
illis ita placuiſſe.
N Scholia in caput 9
4 . Quæz hoc capite citant᷑ ex Vergilio & Terentio, ea oĩa
“ funt nota uel pueris. Quæ ex Liuio & Tacito afferuntur, ea
que madmodum hoc loco paucis explicari uerbis haudqua
, quam poſſunt, ita ab eo, qui illorum libros cœperit euolue
4 re, citra ne gocium intelligi queunt. Idq; nedum ſenerior.)
Valla lib. 2. ele gantiarum cap. 18. ne dum poſtponi uulit.
G Complexum reſpicienti.) Datiuus ille eſt re ferendus, à d .

. clauſulam, facile eſt cognitu, id q́d pluribus uerbis interpo
ſe üitis ſequit᷑. Quod JAlpæαταοα uocãt.) Vide Diomedẽ li. 3.
de. 3, car minũ gutbus. Sicubi uerò uiſum fuerit.) Fortaſiæ

A4; RODOLPHI AGRIC.

uerò, diſpungendum eſt. Ariſtoteles lihris ſuis. )Bugęus i in
annotationibus prioribus in Pandect. Eſt enim is Ariſtote-
les, qui res omnes, ratione ac nia, ſcientifice tractare ſolet,
eas etiam quę ſuis natura artificioſe tractari non poſſe uide
bantur. Vir cum omni ingenij laude.) Fab. Quintilianus
Iib. I0 Cap. I0. Quid Ariſtotelem, quem dubito ſcientia rerũ⸗
an ſcriptorum copia, an eloquendi ſuauitate, an inuentionũ
acumine, an uarietate operum clariorem putem. Vt pri-
mum quodc ſumimus.) Quintilianus Iib. 4. capite ultimo:
Turpiiimum quoq; non ordine exequi, quo quidq́; propo
ſueris. Adeoq; fortaſſe non defuerit Ariſtoteli, qui cauille
tur.) Recte illud, cauilletur. Nam Ariſtoteles huius ordinis
ac diſputationis ſuæ cauſam non plane futilem affert initio
tertij libri phyſicorum. Indulgeant quoq; animis ſuis.)
Quintilianus lib. I0. ca p. I. Nec; id ſtatim legenti perſuaſum
ſit, omnia quæ omnes autores dixerunt, utiq; eſſe perfecia.
Nam & labant aliquando & oneri cedunt, & indulgent in
geniorum ſuorum uoluptati, nec ſemper intendũt animum,

nonnunquam fatigantur, cum Ciceroni interim dormitare

Demoſthenes, Horatio etiam Homerus ipſe uideatur.
Satisq; rationis ſit, illis ita plac uiſſe. „ Quemadmodũ di

cere ſolebant auditores Pythagoræ, auz65 or, ipſe dixit.
DE EIS QVIBVS EST OR-
dinis inſtituendi facultas.
Caput X.
T cùm uariæ maltiplicesq;; res in unum
quoddam iungentur corpus, quale est, qui

hiſtoriam animalium, aut plantarum, aut totius

etiam rerum naturæ (quemadmodum Plinius) com
plexi ſunt, quale qui facta dict iue clarorum uiro
rum memorabilia, quale qui maltiplicem & non
unius corporis rerum commemorationem conte-
xunt: his per ſpecies rerum diſpoſitio inſtituitur,
reddüiturq; cuncta ſuis generibus, quemadmodum
Pli

DE INVENT. LIB. III. 415

Plinio à cœlo ordienti, deinde deſcendenti in ter⸗
ras, eiusq; naturam in commune reddenti, tum per

partes regionesq́; omnes proſequenti, deinde ani-
mantia & inanima oĩa per ſuas diuiſa ſpecies, ex-
plicãti. Sic Valerius Maximus res memorabiles,
uirtutum officiorumq; humanorum genera diſpar-
tiuit. Hoc pacto medici, morboru faciut ordinem,
ex partibus humani corporis, et à capite ad pedes
deducunt. Es&t etiam in quibuſdã non liberum
modò uidere (& quem arbitrarium diximus)ordi-

nem, ſed ad res plane ſolutum & oĩs prorſus ordi-

nis expertem. Vt apud Ouid. in Metamorph. qui in
ſumma quidẽ rerum deductione, tempori quandã
ſeruat imaginem: uerùm in fabulari ordine, quan-
do diuerſißimæ ſunt, nec facile in ordinẽ redigi poſ
ſunt, libertate illa, & (ut ita dicam) poetico luſu fi
gurarum oĩm utitur, gbuſcunq; tranſitio ad conne
ctendas res ſieri poteſt, quò cõmiſſuram quandã re
rum nequaꝗᷓ inter ſe coherentin aſſequatur. Diſpo
ſitionis itaq; loco in iſtis, est rerĩ cõtextus, nexas q;
eas & ꝗdem diligentißime, ordinatas aut dicere nõ
poßis. Similiter Cornelius Tacitus in deſcriptions
morum Germaniæ, cum dixiſſet non eſſe Germa-
manis aurum & argentl, tandẽ ſubijcit: ne ſerrum
Idem ſuperest, ſicut ex genere telorum colligitur.

Ex cuius uerbi, hoc est, telorum mentioe, ad arma

k mſti

44 ROoDOLPHI AGRIC.
inſtitutionq́; rei militaris quæ apud Germanos eſt
delabitur. Deinde cum in fœminarum mentionem
uenit, quòd he ſpectatrices etiam, teſtesq; pugnan
tibus adhibeantur, poſtq;; dicat uenerationẽ habe-
ri pleriſq; earum non adulatione, nec tanquam fa
ciant deas, hinc continuo ſubcit, deorum maxime
Mercuriũ colunt: moremq́; religionum hinc ſum-
pꝛta occaſione, pſequitur. Abrum pit tamen nõnun
quam hanc texturam, ne nimia & proinde leuior
affectatio deprehendi poßit. E quidẽ hoc ordinis
genus accommodatißimum hiſtoriæ, cuius narra-
tionem uolubilem & nuſquam inſiſtentem eſſe con
uenit, quod non fieret, ſi certis finibus diſtincta con
ciſaq; eſſet, & ſingule partes ſuis eſſent diſcretæ
ſpacijs: nunc adeò ſunt nexa oĩa, ut ſemel propemo

dum incipere, ſemel eſi nere uideatur. Quod ſi eæ

dẽ hæc tractentur, nõ ab hiſtorico, ſed uel à lauda
tore, uel qui aliàs quomodo libet diſj butantis præ
ſe ſpeciem feratis ea diſtinguat digeratq; per ſpe-
cies: dicatq́; primum, quæ natura regionis, quæ for
ma hoĩm, deinde, quis cultus erga diuina, quales
bello, quales pace, cum publice tum priuatim fru-

galitate uitæ, ſeueritate matrimoniorum, cultu li-

berorum: qua erga principes ueneratione, erga po
pulares æ quabilitate, erga hoſpites beneuolentia,
erga omnes nes ſide, religue uel ad hunc modum uel
alium

DE INVENT. LIB. II. 415
alium quemlibet, dum tamen appareat ordinẽ ces
en tum ſequi eum, diceretq; unamqu q; rem non eo lo
co quo ſit oblata, ſed quo ſit ab initio diſpoſita atq;
bH Adeſtmata. Libera tamen & hæc ipſa diſponẽdi ra
tieo est, uel propter hoc, quòd ad nullam unam or-
dinis legem potest alligari. Quiſq; enim ordinem,

4 qui ſibi uiſus est inſtituit: nec rerum naturam, ſed
4 animum ſuum ſequitur. Libera ferè ec etiam
oratoria expoſitio ea, quam diximus alterius rei
AQocendæ gratia parari ſolere: hactenus tamen libe
ra, ut ordo eius non ex dicentis uoluptate, ſed can

n ſæ utilitate naſcatur. Quoties tamen res ipſa non
obſtabit, temporum ordo fuerit aptißimus. Quôch
. ſi primæ narrationis partes aſperiores fuerint, ſa

gorabiliores reliquæ, non ab re fortaſſe ſit, eis
quæ benignius accipientur, occupare animes, &
ad priora deinde figura aliqua reuerti Aut ſi for-
te feſtinabit auditor, quò lãguẽti adhuc animo eius
6 morem geramus, optimu fuerit ab eis neipere, qui
bus notitia cauſæ cõtinetur. At ubi excitatus ſue
rit, incaluerintq; aures eius oratiõe, tu ſi qua fue-
„riint altius repetenda, ut ſæpe ſolent: præceduns
Eenim pleraq; cauſam longius, ꝗbus præcipuus fa-
9 uor maximaq; eius cõtinentur momẽta, ea cii quæ
ſtiões explicabimus, ꝗbus aptißimẽè iungi poterut,
1 i erit inſerẽda. Quam ꝗqdem rẽ utilẽ eſſe facilius

466 RODOLPHI AGRIC.
est ratione colligere, ᷓ autorum exemplis. Quoni
am rectus ille melior utiq; est ordo, quã iſte neceſi
tate detortus. Qui mandat aut literis actionem,
quæ ſunt optima, ea ſcribendo maxime cupit expri
mere, ne ſi aliter faciat, non auditoris importuni-
tas, quæ ex ſcriptis cognoſci non potect, defenden
da in ea, ſed ſua ipſius inſcitia culpanda uideatur.
Iam uerò partimur mterim narrationẽ, &iid quod
alio loco utilius dici poterit, reſeruamus: ut in de-
clamatione, quæ Gemini languentes in cribitur,
Quintilianus acit. Cum enim ordo mortis, quo al-
ter ex geminis in alterius ſalutem occiſus dicitur,
plurim muidiæ reo mouere potuiſſet, ad epilogũ
maluit differre ei, quod uehementiori afectui hic
aptior eſſet locus. Cicero item pro Cluẽtio, cũ pri
oris cauſæ narrationi, quæ iudicij corrupti erat,

continuo mortem Oppianici, & quæ ſtiones de eo
habitas ſubiungere potuiſſet, maluit differre ad
proprium cauſæ ſuæ tractatum, quæ ea de re peræ

gebatur. Contra uerò matris odium quod propri
illius erat cauſæ, cuiq; nihil negocij cum cauſa cor
rupti iudicij erat, id tamen primum putauit narrã
dum. Eratq́; alioqui temporis ordine primũ: quod
quanqᷓ non fuiſſet primum, tamen narrandũ fuiſſe
cõtenderim: quoniam matris, qua tota cauſa maxi
me premebatur, detrahẽda ante oĩa fuit autoritas.
Itaq;

DE INVENT. LIB. III. 417
Itacq; quanꝗ pars narrationis uideri potest, quem-
admodi & est utiq; narratio, uſum tamen & affe
ctum propemodu eius partis exordij præbet, quæ
aduerſariorum odio, nobis beneuolentiam cõcilia
mus. Eiuſdem etiam prudentiæ, concilijq; eſt, g nõ
nudum rerum ordinem continua narratione com-
blectitur, ſed ſubinde erumpit afctus, quibuſdã
uelut digreſionibus uel indignationis eam uentis
conturbat. Cuiuſ modi esè à principio ſtatim:Nam
Saßia mater huius Habiti(mater enim à me nomi-

nis cauſa, tametſi in hunc hoſtili odio & crudelita

te est, mater, inquam appellabitur) & quæ ſequun
tur. Deinde non ita multo po: O malieris ſcelus
incredibile: &reliqua item. Tum in fine huius par
tis effuſius: lam initium quod huic cum matre fue-
rit ſimultatis, audiſtis. Sic & in Oppianici crimini
bus recenſendis, post nuptias Saßiæ & Oppianici:
Sentio, ingt, iudices uos pro ueſtra humanitate hie
tantis ſceleribus breuiter à me demonſtratis, uehe-

menter eſſe cõmotos. Et paulo post iterum de Au-

ria fratris uxore prægnante ſublata. Rurſus maio
ri copia post Scamandri, Fabritijq́; cõdemnationẽ
de ratione iudicij corrupti, cum uelut aditum ape
rit, ut id non à Cluentio, ſed Oppianico doceat eſſe
corruptum. Videmus itaq; hac narrandi diligentia
artificioq; ſic iaci ab eo fundamẽta cauſæ, ut ſieti
3 am

s KKODOLPHI AGRIC.

am nullas deinde ſubijceret probationes, nihil ta-

mẽ fere plus iudex deſideraturus uideretur. Quod
autem ordinis eſt, temporum rectus hac tota nar-
yatiõe ſeruatus est decurſus: quod aut artis hic est

in diſponendo, id in eo eſt, quoniam ſubinde con-
textus eius interrumpitur: quod quidem ſæpius,
quàm ut temporum ordo turbetur, in hoc genere

narrandi contingere ſolet.

Scholia in caput 10.
Qui hiſtoriam animalium.) Ve Ariſtoteles. Aut planta-

xum. (Vt Theophraſtus. Qui facta, dictaue clarorum uiro

rum.) Vt Valerius Maximus, & in Apophtegmatis l'lutar-
chus, ag nuper Fraſmus Roterodamus longe copioſiſsime.
Ex partibus humani corporis.) Qua de re elegantiſsimum
eſt caput apud Plinium in Hiſtoria Naturæ, partium anima
lium hiſtoria inſc riptum, lib. 1I. cap. 37. Scripſerunt & Cice-⸗
xo de natura Deorum libro ſecundo, & Lactantius de opi fi

cio Dei. Ambroſius libre 1eipenp, Cap.II. lib. 6. & paſsim

ſeriptores &vτ.αοε.
QVARATIONE PARTIVM
orationis faciendus est ordo.
Coaput Xl.

. 4 Liam diximus rationẽ eſſe diſponendæ ora
tionis eius, quæ cõſtat argumentatione, qua
les ſunt ſcholaſticæ cõtentiones, ciuiliumq; rerum
cõtrouerſiæ, & quæcunq; dem repugnanti audi-
tori ſunt approbandæ. In quibus uidendum erit,

quis ſit ordo quæſtionum inter ſe, quis item in ſin-

gulis quæ ſtionibus argumentationũ, tum quis par

tium

ec

u

l

lue
un
im
e⸗
id
ſin

=
S

DE INVENT. LIB. III. 4195
tium argumentatiõis euiuſch. Brit ſortaſſe, ꝗ par-
tium orationis aiſenen ari oblituũ me putet, cre-
datq; hanc ante alia explicandam fuiſſe rationem.
Nec id ſane me latebat, nec præteriſſem, ſi ulla hui
us rei crederem tradenda eſſe præcepta, aut eſſet

alius ordo earu, quã quo numerari ſolẽt, quiq́; ex

uſu eari colligitur, & gus ipſis pene præferunt no
minibus, hoc est, ut prima 1ſi it ꝓœmium, hinc nar-
rat io, tum cõfirmatio, poſtremus epilogus. Na quo
ties id ect orat ionis genus, ut aliquæ partium iſta
ru ſint ei ſuperuacuæ, tũ cum deſint, nihil est quod
de earum ordine dicatur. Illud uerò neceßitatis po

tius, ꝗᷓ præcepti fuerit, quoties uel occupatio audi

toris uel temporis anguſtia cogit nos, ut ſpecie ſes

ſtinationis, faſtidium audientis fallamus, incipia-

mutq; à narratiöe: th uelut digreßione quada, quæ
fueramus ante narrationem dicturi, dicamus ante
cõfirmationem, ſubijciamusq́; narrationi proæmi-
um. Vt tamen non inutiliter huius loci tractatum
attigerimus, illud interim admoneamus, non ſolum
in initio dictiõis, promij uſum uenire, ſed in me-
dio quoq; oratiõis decurſu:ſicubi uel noua quæ ſtio
tractetur, uel locus aſperior, præmuniri ea, & ali-
quo quod ꝓœmij uicem habeat, ſolere aures placa
ri. Quemadmodi: in oratiõe pro Cluẽtio, cuius mo

Qo ſum uſus exi plis, Cicero de cenſoria nota dictu

4 nis:

42 0 RODOLPHI AGRIC.
rus: & paulo posd, cum Cluentium lege de ſendere
uellet, & oſtendere lege corrupti iudicij tantũ iu-
dicem, non etiã eum, qui ad corrumpendũ coiſſet,
teneri. Sic pro Murena Catoni reſponſurus, pluri-
mis uerbis cõtendit à iudicibus, ut Catonis autori-
tatem aduerſ. ues reum, pro præiudicio ne accipiãt.
Scio iſtud à rhetoribus tum vο„πo id es, præ-
ſumptionem, tum præmunitionem uocari, numera-

riq́; à quibuſdã inter figuras ſententiarũ. Quod ſi

ue hoc ſiue brocœmij noĩe uocetur, nõ magni refer

re crediderim, dumodo conſtet tamen eundem ehe
uſum eius, ex eiſdem duci rebus, ex quibu⸗ proæmi

um petitur. Quod tamen cur non ita uocent, non ui
deo quid ſit cauſæ. Nam cum & narrationem præ-
cedere argumentatio poſit, cuiuſmodi ſunt qua ſti
ones, quæ pro Milone tractantur ante narrationẽ:

epilogus in media dict ione fiat, ut in Verrẽ de

Philodami ſupplicio, & de Nauarchorum item, Ci
ceronem uidemus feciſſe: cur nõ etiam & proœmi
uum & nouum quoddã principium medium inſera-
tur dictioni, ſi ĩ præſertim noua tract atur quæ ſtio,
uel locus aliquis qui curam eam poſtulet, & in quo
magna cauſæ momenta uerſentur? Id aut quod ſo
let de narratione præcipi, ut ea cõſirmatiõem præ

cedat, ſi c accipiendi est, ut eius quæſtionis, cuius

narratio est, brecedat cõfirmationẽ. Quod ſi quæ:

ſtio⸗

S== S== 0 =ãͤ ‚— S==
=Sr SS =22 = =S
= = —– =) —

—

DE INVENT. LIB. III. 421
ſtionem eam, alias neceſſe ſit quæſtiones præcede-
re, nimirum neceſe erit priores quoq; cõfirmatio
nes earum explicari. Quemadmodu eo in loco, de
quo iam diximus, pro Milone factkuidemus. cum
enim narratio quæ ſtionis eius eſſet propria, quaà in
ſidias ſtruxiſſe Clodium probare uoluit, quid atti-
nebat narrari, niſi probatum ante ſoret inſie diato-
rem & latronem iuſtè occidi, & nihilneq; à Sena
tu, neq; à Cn. Pompeio contra Milonem eſſe præ-

iudicatum? Similiter pro Cluentio in ue ſtione ue

neficij, nullo uſu ea quæ ad exitium pertinebãt Op
biamici, ſuperiori narratiõi ſubnectebãtur, Juan
rerum continuus eſſet ordo, ergo ad propriũ quæ
ſtionis ſuæ tractati illã reſeruauit Orator. Quin
etiam in hac ipſa que ſtione, cum ex priore oratio
nis parte notæ iã eſſent Oppianici Cluentijè; ber

ſoneæ, argumentatiões quæ ex cauſi is, berſonisq; du

cebatur, præ poſuit narrationi. At cũ ex re ipſa &
tormentorñ ordine, quibus aduerſarij cõtra Cluen
tium utebãtur, cõfutandi eſſent: tum demum, quo-
niam ea cotinebantur narratione, ſubiecit illam, ſi
malih iudicum conſuluit tædio, qui longã iam ora
tionem audiendo defeßi, ſi rurſus narrare fuiſſet
orſus, quoni lõgius adhuc dicturum credere po-
terãt, offenſiores fuiſſent. At cum in media rerum
uelut ſpacia, ip ſo⸗ Ggimektagis⸗ rapuiſſet, guanq
5 tuaum

*

7

422 RODOLPHI AGRIC.
tum narraret, apparebat tamen eum rem paucis
(id quod ſecit) eſſe abſoluturum. Sed de partibus
orationis hæc obiter admonuiſſe ſufficiat, nunc er-
go quod inſtituimus proſequamur.
Sscholia in caput II.

Aliam diximus rationem.) libri huius cap.9. Cicer
de cenſoria nota dicturus.) Cn. Lentulus & L. Gellius cen-
ſores, notarant Cluentium, quaſi is iudicium illud corrupif
ſet, quo damnatus fuerat Opianicus. Qua de re uerba factu
rus Cicero, primum aures placat, ac ue lut aditum ſibi munit
ad aures iudicum, ut uidere eſt in ipſa pro Cluentio oratio
ne. Cum Cluentium lege defendere uellet.) Lex erat, pri
mum dicta Sempronia, deinde Cornelia de ſic arijs & uene
Hicis, quæ lex præter alia multa & de eius capite quæri iube
pat, qui cum aut ſenator eſſet, aut magiſtratum geſsiſſet, aut
tribunus militum legionibus quatuor primus fuiſſet, tame
coiſſet, conueniſiet, conſenſiſſet, falſumue teſtimonium di-
xiſſet, ut quis iudicio publico damnaretur. Hac ergo lege,
Cicero de fenſurus equitem Romanum Clnentiu m, qu aſi is
ea lege nõ teneretur, mira quadam arte inuidiam huius de
fenſionis, primum à Cluentio, deinde à ſe etiam ipſe repel-
Iit. Cuius rei anſa m ei præbuerat T. Accius accuſator: què
inter accuſandum delatus huc erat, ut diceret iniquiſsime
acturum Ciceronem, ſi legis præſidio Cluentium defende-
ret:quãdo æquiſsimum foret, omnes iiſdem teneri legibus:
uod illius axioma, manibus (quod aiunt) pedibu scq; reii=
cit Cicero. Quod autem addit Rodolphus, le ge corrupti iu
dicij ſolum teneri iudicem, non etiam eum qui ad corrum=-
pendum coiſſet: ei dicto plane re fragantur ipſa legis uerba,

id quod facile animaduerteret is, quiſquis ipſam le gerit Cè

ceronis pro Cluentio orationem, cuius diſput atio huc ſpe-⸗-
ctat, legem hanc Semproniam pertinere ad magiſtratus, ſe-=-
natores, & ad eos, qui primis quatuor legionibus fuiſſent
tribuni militum: at Cluẽtium nihil horum omnium eſſe, ſed
tantum Romanum equitem: proinde hac lege poſtulari illũ
non poſſe. Plura qui uolet, le gat Iure cõſultos Pandectarum
libro duodequinquageſimo, ad legem Corneliam de ſica-
rijs & ueneficis. Quorum uerba aliquot aſeripſimus libri
ſuperioris cap. I0. — =
Sic pro Murena Catoni reſponſurus.) Murenam conſu⸗
lem dqeſiguatum, lege Calphurkia de ambitu reum ete rant
èMẽ Serpins

ins
eln
un d.
Ntolt
Menen
ginel
ggab
etot
oe⸗
Yidep
ica
nantt
ſtlloc
a, qu
tur.
sexl
eruntk
nqo⸗
ieaͤus
Zenotls
cM.
eripe
Cbus,⸗
umpr
aciag
nene
tem
olorl
n Nar
lndu
ſemit
ſaitin
ſcou⸗
ſehhpr
binge
Gicip
ſihue.
ihee
Unise
ael
Glem
icte⸗a
lgr

—
—
——, —

f⸗

u
i

==

DE INVENT. LIB. III. 425
Seruius Sulpitius & M. Cato, is qui Vticæ ipſe ſibhi mortem
coniciuit. Hunc ergo Muùrenam defenſurus Cic ero, poſtea
quam Seruio reſpõdiſſet, deinde reſponiurus Catoni. Venio
nunc, inquit, ad M. Catonem, quod eſt frmamentum & ro-
bur totius accuſationis: qui tamẽ ita grauis eſt accuſator &
uehemens, ut multo magis eius autoritatem ꝗ criminationẽ
pertimeſcam:In quo ego accuſatore, iudices, primum illud
deprecabor, ne quid L. Murenæ dignitas illius, ne quid ex-
pectatio tribunatus, ne quid totius uitæ iplendor & graui-
tas noceat, deniq; ne ea ſoli huic obſint bona M. Catonis, qᷓ
ille adeptus eſt, ut multis prodeſſe poſiet. Bis conſul fuerat
P. Africanus, & duos terrores huius imperi Carthaginem,
Numantiãcq; deleucrat, cũ accuſauit L. Cottã. Erat in eo ſum
ma eloquentia, ſumma ſides, ſumma integritas: autoritas
tanta, quãta in imperio Populi Komani, q̃d illius opera te-
nebhatur: Sæpe hoc maiores natu dicere audiui, hanc accuſa-
toris eximiam dignitatem plurimũ L. Cottæ profuiſſe. No-
lIuerunt ſapientiſsimi hoĩs, qui tum rem illã iudicabant, ita
quenquam cadere in iudicio, ut nimijs aduerſarij uiribus
abiectus uideretur. Quid Sergium Galbam:? nam traditum
memoriæ eſt: nõne proauo tuo ſortiſsimo atq; florentiſsimo
uixo M. Catoni, incũbenti ad eius perntciẽ, Populus Roma-
nus eripuit? Semper in hac ciuitate nimis magnis accuſatorũ
opibus, & populus umuerſus, & ſapientes ac multum in po
ſterum proſpicientes iudices reſtiterunt. Nolo acc uſator in
iudici potentiã afferat, nõ uim maiorem aliqu am, nõ auto
ritatem excellentem, nõ nimiam gratiã. Valeant hæc ola ad
ſalutem innocentium, ad opem impotentum, ad auxiliũ calæ
mitoſorum. In periculo uerò & in pernicie ciuium repudien
tur. Nam ſi ꝗs hoc forte dicet, Catonem deſcenſurum ad ac
cuſandum nô fuiſſe, niſi prius de cauſa iudica ſſet, iniquam
legem iaudices & miſerã cõditionẽ inſtituet periculis hoĩm:
ſi exiſtimabit iudic ium accuſatoris in reum, ꝓ aliꝗᷓ præiu-
dicio ualere oportere. Scio iſtud à rhetoribus tũ ,Xρα
id eſt, pr æſumptionem.) Quintilianus lib. 9. Mire uerò in cau
ſis, inquit, ualet præſumptio, quæ νραρ.ραdicit, oum id qd
ohijici poteſt, occupamus. Id nec; in alijs partibus rarũ eſt, &
pᷣcipue ꝓœmio cõuenit. Sed quanquã gñis unius, diuerſas
tñ ſpecies habet. Eſt ein q dam præmunitio, qualis eſt Cice-
ronis cõtra Q. Cęcilium, ꝙ ad aceuſandum deſcendat, ꝗ ſem
per de fenderat. Quædã cõfeſsio, ut pro Rabirio Poſthumo,
quem ſua q̃q; ſententia reprekendendũ farter᷑; qd pecuniã re
gi crediderit. Quædã pᷣ dictio. ut, Dicã em̃ nõ augendi crimi-
uis gratia. Quædã emẽedatio: ut, Rogo ignoſcatis mihi, ſi 18
giv

A42 4 RODOLPHI AGRIC.

gius ſum euectus. Frequentiſſima præparatio: cum pluribus
uerbis, uel quare facturi quid ſimus, uel quare fecerimus,
dici ſolet. Vide Ariſtotelem in Rhetorica ad Alexandruũ, ca

pite de oc cupatione. Cuiuſmodi ſunt qſtiones, ꝗᷓ ꝓ Milone

tractatur ante narrationem.) Tres ſunt qſtiones, quas diſcu
tit Cicero in oratione Miloniana antequam narrat. Primag
ecꝗd ei fas ſit int ueri lucem, ꝗq hoĩem quoq́ᷓ modo à ſe occò
ſum fateat. Altera, de piudicio facto à Senatu. Tertia, de Põ
peij pᷣiudicio. Et in Verrem de Philodami ſupplicio.) Hic
Philodamus ciuis Lampſacenus fuit, cnius filiam quõ pex
uim contenderit uiolare Verres, & q́ deinde modo patrem
ipſum una cum filio, iniquiſſimo iudicio dãnandum, occidẽ⸗-
dumqd curarit, tertia in Verrem actione explicat Cicero.
Et de Nauarchorũ item.) De horum longe miſerrimo ca-
ſu, ſupplicioq;, multa Cicero in Verrem actione ſeptima.
Similiter pro Cluentio.) Hãc cauſam iam ſemel; iterumq
attigimu s:eſiq; hic locus eiuſmodi, ut intelligi plene nõ que
at, ni ſi perlecta oratione tota. Quod ſi quæſtionem) Hoe
dicit: Cõtingit in eadem cauſa plures tractari quæſtiones, ac
proinde cum unaquæq; quæſtio, ſua m habeat & narrationẽ
& confirmationem, ideo neceſſe eſt ut confirmatio ꝗqſtionis
pꝓrioris ſit ante narrationem ſequentis quęſtionis.

QVOMODO ORDINAND AE
in dicendo quæſtiones. Cap. XII.

Væ ſtiones quæ ueniunt in orationem (quo
niam de earum diſpoſitione primum dicere
ordo propoſitus nos admonet) eæ quandoque ſunt
prorſus diuerſæ, neq; ab uno aliquo capite deſcen-
dunt: Vt ola in Verrem repetundari crimina. Sin-
gu la enim ſuam capiunt quæſtionẽ: quæ ſuis tabu-
lis, teſtimonijs, decretis, argumentis cöfirmantur.
Nec redigitur alia ad aliã: quandoquidè unaquæ-
uiis per ſe, repetundaru crimen, in quo ſumma iudi
eij uerſatur zcõtinet. Tale est, cum quæritur a phi

loſo

n
ſben
1¹
ſole
eui
(yi
ti

tbu

DE INVENT. LIB. III. 42½
loſophis, an materia diſtinguatur à quantitate, &
habeat ſine illa partem diſcretã à parte. Vtrumuis

enim horum per ſe quæri potest, ut alterum aut ne
getur aut affirmetur. Aliæ ſuut quæſtiones, maltæ

quidẽ, ſed ab una deſcendẽtes origine, quemadmao
dum ſecundo libro demonſtrauimus maltas ab una
deduci quæ ſtiones, diximusq; na ſei alias ex uerbis

ipſis quæſtionis, alias in uerbis incluſas eſſe, alias
ex conditione quadam accipi. Quæ oĩa cuiuſmodi

ſint, illic explicata ſunt à nobis. Quoties igitur ue

nient in orationem diuerſæ quæſtiones, ipſisq; (ut

dicimus) fontibus diſcretæ, ſiquidem nihil alteri ex
plicande ab altera afferetur, liberum erit utiqg de
qua uolemus primùm diſſerere. Niſi ſit grauior ali

qua, quæ plus ad explicàdum poſcat laboris, & re

liquæ uel ad dicendu tenuiores ſint, uel ad proban
dum faciliores: tum recenti adbuc & nulla audien
di moleſtia fatigato auditori rectißime obijcietur
ea, cuius difficultas ꝗᷓ maximè alacres requirat au
res, minoribus poſtea &uelut appendicibus, uel feſ
ſ. us etia benignius intendet. Deinde ꝙ pronior erit

in iſta fides, cũ dicentis autoritas maioribus appro

bandis fuerit cõfirmata. Cũ ſuerit enim animis ac-
cepta ex oratione priore perſuaſio, incipiemus des
inde nõ dictioni modò credere, ſed homini. At cum

que ſt ionis alterin⸗ fides, alteri quæſtioni innixa

quo⸗

426 ReopoLPHI AGRIC.
quolibet eſt, de ea, quæ aſtruendæ uel ſubuertdæ
alterius in ſe continent momenta, prius ect dicen-
dum. Vt ſi quæratur à priſca philoſophia, an ſit
animus human immortalis, ſitq́; ſummũ hoĩs bo-
num uirtus: ei gdem qui ueteris Academiæ uoluiſ-
ſet eſſe, id quod prius est prius explicãdu ſuiſſet,
immortalem eſſe aĩ m:deinde quod iã hinc probari
aliqua ex parte potest, uirtutẽ eſſe ſummu bonũ:
quoniã manentibꝰ poſt mortem aĩs, multiũ uidea-
tur noſtra intereſſe, recte ſecuùsue uitam peregiſſe.
Cõtra uerò ci dixiſſet Epicureus, nõ uirtutem, ſed

uoluptatẽ ſaumm eſſe boni, pmagno ad id ſibi ſuiſ

ſet adiumento, docere ci corporibꝰ interire aĩos.
Ideo enin: ſtultißimũ eſſe uideretur, ſplendida uir
tuti noĩa ſectari:cũq́; mors ſupra ceruicemimmi-
neret, ultro nos præmori, & exiguis his uitæ bonis
fraudare noſmetipſos in uita. Huic ergo idẽ fuiſſet
ordo ſeruãdus. At Stoico, ꝗ cum uirtutem nõ ſum-
mum modo bona, ſed ſolum putaret, attamen cre-
debat interire aĩ am, quandoq; quidem ſimul cum
corpore, quandoq; ut post corpus maneret, tãdem
etiã dißipari tamen atq; emori, libera fuiſſet ei ra
tio, utrã harũ quæſtionũ præponere maluiſſet: aut
ſi quis eligendus ordo, prius de uirtute dixiſſet, tũ
de interitu animi, ne de illo prædixiſſe, ſequentis
de uirtute oratiõis detraheret fidei. Sic & in ciui
libus cauſis uidemus quæſtiões eas, quæ magis ad

*

6.

DE INVENT. LIB. tII. 4=7Z

mMuidia reorum, ꝗᷓ ad ſummã iudicij pertinebãt, ꝗ4
ab els firmari cauſa, nõ eæ firmari à cauſa uidebã⸗

tur, & ab accuſatoribꝰ præpoſitas eſſe, & à patro
no quoq; prius eſſe cõfutatas. Vt in Murenæ cau-
ſa, ſolutius eñ in Aſia uerſatũ eſſe ſaltaſſeq́;. Pau-
ciora ꝗdem hæc.At in Cæliũ tã multa, ut lõge ma-

xima pars patrocinij ſit de criminibꝰ, quæ ſunt ex

tra cauſam. Ergo cũ ſint adiumẽta cauſe iſta, pri-
us quoq; à Cicerõe dilulentur. Pro Cluentio cõtra,
quoniã crimina, defenſa corrupti iudicij cauſa, lig
de poterãt uideri ab accuſatorũ odio profecta, iſta
ait cõfutata nihil iudicij corrupti cauſam adiuuiſ
ſent, idcirco Cicero in finẽ ea cõiecit oratioõis. Cum
uerò ab una prima quæſtiõe, multas deducimus ali

as quæ ſtiões, quod pleriq; diuiſionẽ rhetorũ uocæ

runt (qua utilẽ quidẽ ante oĩa ueruis atq; oßibus
cõtrouerſiæ inueniẽdis Quintilianus rect ißime ſi-
mul & eruditißime dixit) tum hec obſeruanda
diſpoſitiõis erit ratio, ut primas eas ponamus quæ
ſiones, quæ ex ipſis naſcuntur uerbis. Proximas,
quæ incluſæ ſunt in uerbis. Poſtremas quæ ex cõdi
tionibus accedunt. Quod ita eſt accipiendum, ſi
rerum de quibus quæritur ſit ea natura, ut poſ-
ſint ex eis omnia hæc quæſtionum genera deduci.
Quòd ſi res ipſæ aliquod horum generum non ad-
mittent, in eis tamen quæ ſuſcipient, præſcri-
btus ordo ſequendus erit: primumque quæſtio⸗

41S CRoDoLpPHI AGCRIC.

ves eas quæ naſcuntur ex uerbis, quæcunq; demum

erunt, rectißime excutiemus, anteꝗᷓ ſequentium ge
nerum attingamus quæ ſtiones. Hæ ſunt enim quæ-
ſtiones, quibus an ſit aliquid, quæritur, guas uelut
in præ ſumpto nece ße est eſſe, priusqᷓ quicꝗᷓ ulla de
re quærere ulterius poßimus. Deinde per ſingulæ
erba quæ continentur prima quæ ſtiõe, ducimus or
dinem quæſtisnum. Primum quidem earum, quæ
uerbis incluſæ ſunt, ut quæq; maxime generalis eſt,
ſic primam facimus. Po & ſequuntur quæ minus la

te patent, ſic, ut poſtrema ſit, quæ contractißima.
Tum conditiorales ſubduntur, quas iipſas Juoq;

ber generales ſpecialesq; diuidimus ſingulatim. Cõ
ditionalium uerò inter ſe, non facile eſt dare certã

ullam diſpoſitiõis legem, niſi ſit in eis quæ ſtio, quæ

poßit alij quæſtioni firmamenti aliquid præbere,
quemadmodi prædiximus, ea ſemp prius erit tra-
ctanda. Quòd ſi non ſit, tum primam facimus quæ
ſtionem aliquam, quæ maiori ui mentem auditoris
occupet: poſtremã uerò quæ ad probandũ plurimi
poßit: in medium, quod ſolet in agmine fieri, debili
ores recipiuntur. Sumamus exemplum paulo libe-
rius, quò facilius poßimus hæc o?a una quæſtioe cõ
plecti. Quæramus ſit ne inter laudes Achillis nu-
nre Pentheſi. lleã ad Troiam occiderit. Pri-
mum eñ, fuerit ne Achilles, fuerit ne Troia, fue-
rit ne

id

nice
li⸗
fua
eſi⸗
er

DE INVENT. LIB. III. 429
rit ne, Pentheſilea. Nam quæ de Amazonibus Tro
iaq́; dicutur, nõ defuerũt autores, ꝗ uetuſtatis hæc
cõmenta potius, ꝗᷓ ueritatis monumẽta putauerint:
utq́; nõ omnino, maxĩ a tamen ex parte ſcriptoruũ
libertate cõſtare. Deinde ia ext, an occiderit Ahil-
les Pentheſileã, an occiderit ad Troiã. Hinc ſequi
tur iã id ꝙ quæſitum est mitio, an ſit inter laudes
ei ducendu. Certu eſt, aduerſarijs nõ poſſe de hoc
ullo pacto cõuenire, niſi cõuenerit pri de illis quæ
priora ſunt. Ergo ſi ꝗd illorũ est, quod in dubium
uocare uelimus, neceſſe est præcedat id tractatum
huius quæ ſtionis, de qua ſumma contentiõis est. Et
hæ ꝗdem quæſtiones in uerbis ſunt. Poſt hæc inclu-
ſas uerbis tractamus, in gbus ferè obſeruatum est
apud autores, ut ex ordine unu quodq; uerbũ pro-
inde ut primũ est, p oës quæſtiones explicent: gene
rales primu, deinde coditionales. Mihi rectißimé
ordo ex occidendi uerbo incipere uidebitur:ut, an
fuerit cuiusꝗᷓ ofendere aliquẽ: demnde, an occide-
re:poc, an occidere Pentheſilea. Qua ꝑ conditio-
nes ia diuidimus, an occidere mulierẽ, an mulierẽ
armis conſpicua, an nobilitate memorabilem, an
auxilini iure ferentem patriæ, amico regi, afflictæ
fortunæ. lã an fuerit hæc Achilllis, cuius generalẽ
quæ ſtionem præpoſuimus cuũ diximus, an fuerit cu
iusꝗ. Ergo & ipſum ꝑ conditioões diuidemus: an oc
= 1 cidere

17

430 RODOLPHI AGRIC.

cidere hancœminam fuerit uiri, an uiri fortis! an
Græci, an præſtãtißimi inter eos, an his maioribus

orti, an hoc pacto inſtituti. Poſtremo iam ſequitur
(quia multi interest excuſate tantm aliquid fa-
cias, & an laudẽ etia ex facto uindices) an ſit pro-
pter iſta laudandus. Nec hæc eò ptinent, quoò cre⸗
dam has os quæſtiones, uel etiã alias malto plu-

res, quæ ex quæ ſtiõe iſta poſſunt deduci, excutien

das eſſe dicenti: ſed ut in eis quas uiſum fuerit,
quasꝙ́; expediet explicare differentẽ, oſtendamus

huberius in hac copia, 95 faciendus ſit ordo. Non

est putemus, ſe blum primarũ quæſtionu, quæ ex
diuiſione na ſcuntur, habenda diſponẽdi rationem,
quin & ſingule queſtiões rurſus diuiſione diſpo-
nuntur. In declama tione quæ Mathematicus in ſcri
bitur apud Quintilianu, quoni tota prope cõtro-

uerſia ex eo pendet, quod fingitur in themate, ma-

thematicũ prædixiſſe, uiru fortẽ, deinde parrici-
dam fore, qui naſceretur: quæſtio cõditionalis eſt,
an ſatis magna cauſa uoluntariæ mortis, ſit prædi

ctio mathematici. Quod ſi doceatur uerum dixiſ-

ſe, ſatis utiq; magna erit cauſa, hocq; est in quod
probaturus incumbit. Præmittit tamẽ quæſtionẽ,
an etiã ſi falſum dixerit, ipſa tamẽ denuciatio tan
ti ſceleris debeat ſatis eſſe cauſæ cõſciſcendæ mor-
tis. Poſt hãc iã ſegtur, an uerum dixerit. Id auũt ob

tineri

7

—ͦ =
=
=—
—

—
☛n—
—

S
=—
— —

=— = =
— — = =

— — —
= =ẽ — —
—
—

—☛ =
— =
— —

= —
SS.
☛SE—
— —.,

—
SS

= —
=⸗-ß
— —

=
=—☛

— —— — = —

DE INVENT. LIB. III. 4 1
tineri non potest, niſi ante ꝓbetur, artẽ eſſe mathe
maticã. Quod ex duabus pendet quæ ſtionibus, an
ſiderũ motu res humanæ regãtur: &, an poßit is
humano deprehẽdi ingenio. Quæ cum utraq; do-
cuiſſet, tũ colligit, & huc mathematicũ ueru dixiſ
ſe:idq; multis argumentatiõibus puincit. Cicero ſiꝰ
militer in ſecũda Philippica, cũ reſpõdet Antonio
obiſcienti ſibi ingratitudinẽ, neceſſe erat, ſi debe-

bat cõuinci ingratitudinis, ut accepiſſet aligd ab

Antonio. Deinde, ut quod accepiſſet, beneficiũ eſ-
ſet. Poſtrem, illum gratiã non habuiſſe Antonio.
Hunc itaq; ordinẽ ſequitur. At beneficio (in quit)
ſum uſus tuo. Quo? Negat ſcilicet. Dicit tamen id

ſemper præ ſe tuliſſe. Subijcit deinde: Sed quo be-

neficio? ꝙ me Brunduſij non occideris? Docet id,
quod acceperit beneficium non eſſe. Poſtremò, ſed

ſit beneficium, quandoquidem maius à latrone ac-

cipi nullum potuit, in quo potes me dicere ingra-
tums Sic etiã continuo pos de literis ſuis, quas An
tonium recitaſſe reprehẽdit, primi coarguit inbu
manitatem eius, qui literas ullas recitandas putet.
Deinde, quas ſi ſuas eſſe neget Cicero, probare ne-
queat illius eſſe. Demu, quanꝗᷓ agnoſcat eas, ſicuti
facit, nihil eſſe in eis, quod accuſare poſit Amoni-
us. Quiſquis uiderit iſta, diligenterque perſpexe-
rit, facile cognoſcet, quomodo cuncta hæc uelut
1 2 gragdibus

4 2 RODOLPHI AGRIC.
gradibus quibuſdam ducãtur: utq; perueniri adſe-

quentia niſi per priora non poßit, ſi modò ea quæ

priora ſunt, dicenda credamus. Adeoq́; prioribus

adiuuãtur ſequentia, ut quis priora forte ſatis cð
ſtanter teneri nõ poßint, ſequentiũ tamen integra

plerunq; maneat fides. Mutat᷑ tamen hic ordo quæ

ſtionum, & eiuſdem generis quæ ſtionu alia, alijs

in cauſis fit diſpoſitio. Vt pro Murena, de crimini-
bus quæ extra cauſam erat, brimum dixit Cicero,
quoniã leuia & inania nulliusq; momenti erãt, ut
ſubleuatis illis atq; contemptis, totius accuſatio-
nis autoritatem pondusq; primo auditu uideretur

ſubleuaſſe. Vnde tanquam ex illa fiducia erupit,

ut diceret: Bene habet, iacta ſum fundamenta de-

fenſionis. Pro Plancio, quoniã in dignitatis cõpara
tione præcipua cauſeæ illius uis (ut accuſator arbi-

trabatur) nixa erat, inq; eâ uehementißimé ( quod
ex Ciceronis deſenſione perſpicere licet) incubue
rat: tract at ergo Cicero primã hinc partem: à qua⸗
cum deieciſſet e’, quod difficile nõ erat, à tota de-
ieciſſe cauſa uideretur. Ante oĩa enim curandum
est, ut initio firmũ aliꝗd & quod bene ſperare au-
ditorem de tota cauſa faciat, bonatur. Credédiq;,
non ſine ratione iactari ab oĩbus, principium cu⸗
iuſq; rei potißimã eſſe partem. Euitatur interim
berſpicuus ille & nimii diligens ordo, quo ars ma
gis in

r.
lisar
Uin).
6.
Galia!
riam
ſinare
tel e
latus
Tul
n ad
ſeten
fumha
lnea
Uamd
ſculor
len Ci
Enull
Ulzel
C
ſteun
ſphn
imit
aab.
latun
Gg

DE INVENT. LIB. III. 433
gis in occulto ſit, minusq́; ſuſpecta ſit auditori di-
ct io, quæ non ex dicentis aſtu, ſed ex re nata uidea

tur. Non quòd nõ optimus ſit ad rem quanq; docen

dam, ordo exactißimus, quin & decor etiã præci-
puus orationi, quemadmodk rebus oĩibus ex ordine
accedit. Sed ſicut in uita, qui animorum:ſic in ora-
tione, qui aurium gratiam captat, non quæ rect ißi
ma, ſed quæ perſuaſioni alienæ accommodatißi-
ma, neceſſe est ſequatur.

Scholia in caput i2.

Ordo nos admonet.) Referuntur hæc ad principium ca

pitis antegreſsi. Vt omnia in Verrem repetundarum cri-

mina.) Lege repetundarum qui tenerent᷑, explic auimus pri
us. Quod ad hunc attinet locum, cum C. Sacerdos prætor in
Sicilia fuiſſet, ſucceſsit ei in pᷣtura Ca. Verres, qui cum pro⸗
uinciam eam obtinuiſiet triennium, & multa ibi libidino-
ſe, auarè, crudeliterq; egiſſet, tandem aliquando ſucceden-

te ei Metello, Romam reuerſus, repetundarum à Siculis po

ſtulatus eſt. Qui omnes p̃ᷣter Syracuſanos & Mamertinos,
M. Tullium illo tempore florentem defenſionibus amico⸗-
rum, ad accuſandum Verrem deſcẽdere compulerunt. pro
pterea ꝙ hunc iam pridem neceſsitudine quadam ſibi deuin
ctum haberent, ut qui Quæſtor prætoris Sex. Peducei in in
ſula ea fuiſſet, & cum inde diſce deret, multa eis oratiõe ea,
quam Lilybæi habuerat, benigne eſſet pollicitus. Hac ergo
Siculorum cauſa ſuſcepta, multis criminibus accuſauit Ver
rem Cicero, quorum pleraq; tam diuerſa ſeparataq; fuere,
ut nullum alteri probando acc omodari poſſet, ſed ſuis ſin⸗-
gula eſſent quæſtionibus explicanda.
Quuemadmodum ſecundo libro demonſtrauimus.) Ca⸗
pite undecimo. Vt ſi quæratur à priſca philoſophia.) A pri
ſcis philoſophis. Sit ne animus humanus immortalis.) De
animi immortalitate uariæ fuerunt philoſophorum ſenten-
tiæ. Plato immortalem facit. Epicurei ſtatim ut à corpore ſe
paratur, interire eum confirmant: Stoici, manere quidem
eum aliquãdiu, uerum poſt tamen diisipari, atq; in nihilum
1 3 redigi.

4 3 4 RoDOLPHI AGRIC.

redigi. Frequens eſt in huius rei mentione Cicero, qui ubi-
cunq; ſeſe offert occaſio, l'latonis ſententiæ libens ſubſcri-
bit. Qui ueteris Academię.) Academia locus erat iuxta Athe

nas, uhi diſputare ac docere ſolebat Plato. Vnde dicti ſunt

Acade mici, quorum etſi nomen unum, tamen duplex ſen-

tẽtia fuit. Vude & duplex facta eſt Academia, una uetus, al-

tera noua, quemadmodũ explicatum à nobis eſt lib. 2. Virtu
tem eſſe ſummum bonum.) Quam ſententiã Stoicorum dixi
mus iam aſſeri à Cicerone Tuſculana quinta, in paradoxis,
& expendi etiam in libris de finibus. Voluptatem ſumma
bonum eſſe.) Ea ſententia Epicuri fuit, quam apud Cicero-
nem I. lib. de finibus defendit Torquatus. Vt in Murenęg cau
ſa, ſolutius eum in Aſia uerſatũ eſie, ſaltaſſeq;.) Obiecerãt
enim Cato & Sulpitius Murenæ Aſiam, & præterea ſalta-
torem eum Cato appellarat: quę duo crimina diluit Cicero,
priuſquam ad reliquas duas accuſationis partes progredia
tur. At in M. Cælium tam multa.) Nam cum auri à Clodia
accepti, & ueneficij eſſet accuſatus Cælius, tam multa præ-
ter hæc obiecta illi fuere, ut uel minimam Ciceronianæ ora
tionis partem occupent ea, de quibus erat conſtitutum iu-
dicium.
Quam utilem quidem ante omnia neruis atq; oſsibus
controuerſiæ inueniendis Quintilianus rectiſsimè ſimul &
eruditiſsime dixit.) Lib. 7. Quæ ex ipſis naſcuntur uerbis.)
Quæ quæſtiones ex uerbis ipſis naſcantur, quęue ex ijs quę
uerbis incluſa ſunt, de his lege lib. 2. ca. II. Quod Pentheſile-
am ad Troia m occiderit.) Hæc Pentheſilea regina Amazo-
num fuit, conſanguinea earundem reginæ Hippolytes, quãa
ſuperius diximus occiſam fuiſſe ab Hercule. Qua perem-
pta, Pentheſilea exul cum ſuis, Priamo contra Græcços auxi
lio uenit, in eoq; bello ab Achille occiſa eſt. Sic ferè Diodo
rus. In declamatione quæ Mathematicus inſcribitur.) Eius
declamationis argumentum eſt eiuſmodi: Vir fortis optet
præmium quod uolet. Qui cauſas uoluntari æ mortis in ſe-
natu non reddi derit, inſepultus abüciatur. Quidam de par-
tu uxoris mathe matic um conſuluit. Is reſpondit uirum for
tem futurum qui naſceretur, deinde parricidam. Cum ado
leuiſſet qui erat nat us, bello patriæ fortiter fecit, reddit cau
ſas uoluntariæ mortis, pater contradicit. Cicero ſimiliter
in ſecunda Philippica.) Verba Cice ronis habent ad hunc
modum: At beneficio ſum uſus tuo. Quo? Quanquam
illud ipſum quod commemoras, ſemper præ me tuli. Maluas
me tibi debere confiteri, quam cuiquam minus prudenti nõ
ſatis gratus uideri, Sed quo beneficio: Quod me Brun-
dulij

lobcri⸗

e
difem.

exſen⸗

tug

r
ndlir
Pri,
mhri
eto⸗
ecau
berit
U⸗
10
ee⸗
Nune

lngt

c
lnid
Ue
rlien
Uirkl⸗
Ann
ſengi
lgnrr⸗
orutd
Mo
rn
lNe
⸗
1
1
ſer
n

N
Aet
ttnd
Nun
Nl

DE INVENT. LIB. III. 4 35

2
duſij non occideris? Quem ipſe uictor, qui tibi, ut tute glo
riari ſolebas, detulerat ex latronibus ſuis principatum, ſal
uum eſſe uoluiſſet, in Italiam ire iuſsiſſet, eum tu occideres?
Fac potuiſſe. Quod eſt aliud P. C. bene ficium latronum, ni
ſi ut commemorare poſsint, ijs ſe uitam dediſſe, quibus nõ
ademerint? Quod ſi eſſet bene ficium, nunquam ij qui il-
lum inter fecerunt, à quo erant ſeruati, tantam eſſent glori
am conſecuti. Quale autem heneficium eſt, quod te abſti
nueris àâ nefario ſcelere? Qua in re non tam iucundum ui-
deri mihi debuit, non interfectum à te: quàm miſerum id
te impune facere potuiſſe. Sed ſit beneficium, quandoqui-
dem maius à latrone accipi nullum potuit: in quo me potes
dicere ingratum? An de int eritu reip. queri non debui, ne in
te ingratus uiderer? & c. Sic etiam continuo poſt de lite-
ris ſuis.) At etiam literas, inquit, quas me ſibi miliſſe dice-
ret recitauit homo, & humanitatis expers, & uitæ com-
munis ignarus. Quis enim unquam, qui paulum modò bo
neorum conſuetudinem noſſet, literas ad ſe ab amico miſſas,
offenſione aliqua interpoſita, in medium protulit, palam
recitauit? Quid hoc eſt aliud, quàm tollere è uita uitæ ſocie
tatem? tollere a mic orum colloquia abſentium? Quàâm mul
ta loca ſolent eſſe in epiſtolis, quæ prolata ſi ſint, inepta eſſe
uideantur. Quâm multa feria, neq; tamen ullo modo diuul
ganda. Sit hoc inhumanitatis tuæ, ſtultitiam incredibilem
nidete. Quid habes quod nuhi opponas homo diſerte, ut Mu
ſtelæ Thamiſio & Tironi Numiſic uideris. Qui cum hoc
ipſo tempore ſtent cum gladijs in conſpectu ſenatus, ego
quq te diſertum puta bo, ſi oſtenderis, quo modo ſis eos in
ter ſic arios defenſurus, Sed quid cppones tandem? Si ne gẽ
me unquam iſtas literas ad te miſiſſe, quo me teſte conuin
ces? An chirographo, in quo habes ſcientiam queſtuoſam?
Qui poſsis? ſunt enim librarij ma nu. Iam inuideo magiſtro
tuo, qui te tanta mercede, qu antam iam profer am, nihil ſa-
pere docuit. Quid eſt minus, nõ dico oratoris, ſed hominis,
qu àm obijic ere aduerſario, quod ille ſi uerbo negarit, lon-
gius progredi non poſsit qui obiecerit? At ego non nego,
teq́; in iſto ipſo conuinco non inhu manitatis ſolùm, ſed eti-
am amentiæ. Quod enim uerbum in iſtis literis eſt non ple
num humanitatis, officij, beneuolentiæ? Et quæ ſequuntur.
Preorro de Murenæ & Plancij cauſa non eſt cur hoc
loco quicquam dicamus, cum antea de
Aotraqut dixerimus,

L 4 Quo

A36 RODOLPHI AGRIC.
QWO PACTO DISPONEN-⸗
dæ argumentationes. Cap. XIII.

R gumentationum diſpoſitio in eis, quæ ?èr

Aqxri& Græci, Cicero demonſtratiua 40
cauit, quæ uidelicet ad oſtentationem tantùm uo-
luptatemiq audient ium diſſeruntur, ex arbitrio fe
rè pendet eius qui dicit: abundeq́; ſatisfecit, ſi de-
corem, cuius ſolius esſt cura ſibi, diſpoſitione conſe
quitur. Eiuſmodi ſunt laudationes, uituperatiões,
E& panegyricorũ pleriq;, qui ex laudatione in ſua
dendi quandam imaginem nonnunꝗ deſcendunt.
Quoniam aut laudantur bona, uituperantur con-
traria:in hoĩe quidem primi laudamus animi bo-
na, ut ſcientias, ut uirtutes. Corporis uerò & for-
tunæ bona laudamus dupliciter, uel quia bonorum
animi ſunt indicia: ut uires, quia ſignum continen
tiæ: opes, quia frugalitatis: uel ꝗa bene ſit eis uſus,
ut opibus ad liberalitatem, uiribus ad fortitudi-
nem. Contraria quoq; interpretatione, uitupera-
mus hæc ipſa, & harum contraria. Per ſe enim, nec
bona ſunt, nec mala: ſed ex eius qui habet, ingenio
accipiunt nomen. In reliquis rebus laudamus utili-
tatem, quam præ bent nobis: & ea præcipuè parte
bona cenſemus, qua proſunt. Sic den patrem, recto
rem rerum noſtrarum, cuſtodem, protectorem, da
torem uitæ, proſperitatis, quietis, omniumq́; quæ

felicium

DE INVENT. LIB. III. 437

. .—. .
felicium expetuntur uotis, fontem, originemq; lau

damus. Deinde ſimilitudine laudi noſtrarum: for-
tunæ quidem, quod nulli obnox ius ſit: corporis, ,
malorũ oĩm quæ in nos incurrũt ſit expers: animi
humanarumq; uirtutum, unde iuſtum eum, clemen
tem, longanimem, propiciũ, ſapientem dicimus. Ea
dem ratione in equis, ex uſu noſtro, geſtãdi aran-
diq; commoda numerantur: quanti bello, quantum
pace nobis præſtent. Tum quod alacritate ad peri

cula, file aduerſus ueteres dominos, patientia labo

rum, manſuetudine, obſequioq́; uirtutes noſtras re-
ferunt. Ita in corporis bonis, robur, uelocitas, de-
cor. Ita in fortuna ſunt ornamenta, phaleræ, frena,

cultus, & à maxima quaq; fortuna maxima cura

eis adhibita. Similiter, non apes modo:, ſicut copio-
ſißime Vergilius: nec pſitaci, ut Ouidius, ut stati?:
ſed inanima quoq;, ſicut urbes, portis, regiones, ar
bores, plantæ, lapidesq́; laudantur. Sic Plinius ter
ram laudat, g propter eximia merita cognomẽ in-
didimus ei maternæ uenerationis. Vtilitas hæc eius
et: lam mitem, benignam, indulgentẽ, & uſus mor
talium ſemp ancillã uocat. Iam uenena noſtri miſer
tam inſtituiſſe putat. Imitatio quædam est bæc hu
manæ probitatis. Nec ego ſum neſcius iſta figura-

té dici(propriè enim qui poſſent?) Ideo & imita-

tionem dicimus. Hoc tamen cõſtat quod initio pro
1 5 bolſui,

4 8 RODOLPHI AGRIC.
poſui, ſimilitudine quadam uirtutis iſta laudarĩ, cl

ſint re uera longißimeè ab ea remota. Sed de laude,

quanquam nõ noſtri negocij nunc ea ſit, hæc uelut
in tranſcurſu non inutile fuerit attigiſſe. Latè pa-
tet enim laus, & omnium ciuilium quæſtionl ras
tio prope ex eofonte deſcendit. In iudicijs enim,
quid æ qui, quid iniquum ſit: in cõſilijs, quid expe
diat aut noceat, quæ ciicta utilitatis honeſtatisq; fi
ne quæ runtur. Quis alt non uideat hæc oĩa cum
laudatione eſſe cõiuncta? Sed tamẽ laudatio ex di
centis deſtinatione in aliud trãſit nomẽ. Laudatio
nem uerò tùc proprie ſignamus hoc noĩe, ci lauda
mus rem nullii alium in uſum, niſi ut laudemus. In
hoc itaq; oratiõis genere, quoniam præcipuè uolu-
ptatẽ admirat ionẽq́; ſectamur audientiũ, quæ nõ
cõtingit niſi magnis quibuſdã recenſendis, quæ p-
ſæpe cũ fidei etiã periculo petuntur: aut minoribꝰ
in eum modum extollendis, ut magna uideantur. ſic

ergo nonnunꝗᷓ inſtituitur diſpoſitio, ut argumenta-

tionibus alia ſuper aliam increſcentibus, uelut gra
dibꝰ quibuſdam augeatur oratio. Qualis est apud
Ciceronẽ laus clementiæ Cæſaris, M. Marcelli re

fſituentis. Et ad Quirites item laus beneficij P. R.

quo ipſe eſt ab exilio reductus. Quæ quomodo ſi⸗

ant, ſuperius diximus. At in earum rerum laudi-
bius recenſendis, quarum ipſa ſibi ſufficit magnitu

do: ut

— — —, — — — — —— =Sẽꝛ — ☛W
=—s — = —,itAe — = S Sos.s -
= — = = = = == — Seg =
— = — — S r R SS —

—

DE INVENT. LIB. III. 439.
do: ut in Pompeij laudatione pro lege Manilia, in

uituperatione M. Antonij, L. Piſonis, cæteroruq;

item, nibil ec neceſſe ſeruare hãc extruendarũ ar
gumẽtationũ legẽ. Sed aut diſpartimꝰ bona per ſus
genera, ſic, ut de fortunæ bonis, de corporis, tů de
uirtutibus dicam: ſingulasq́; ſimiliter uirtutes or-
dine proſequimur, ut quicquid fecit ad unãquãq;
pertinens uirtutum, id ad eam redigamus, Quod di
cimus autem in bonis, id in uituperatione ſimiliter

de malis est accipiendum, aut uitam totam, ut na-

tus, ut educatus est, ut ſeſe geſsit, per temporũ or-
dinem digerimus. Aut ipſi nobis diſtributiõem quã
dam effingimus, quod pro lege Manilia in laudan-
do Pompeio Cicero fecit. Quod fuit quidem facien
dum ſibi, quoniam pura laus nõ fuit in eo loco pro

poſita, ſed in ſuaſionem uertebatur laudatio, nec

Pompeium bonum uirum tunc probare uoluit, ſed
utili ßimum imperat orem, in quo dixit quatuor il⸗
la eſſe oportere, ſcientiam rei militaris, uirtutem,
authoritatem, felicitatem. Aut ſi multa ſint argu-
menta laudis, quorum magna alia, alia leuiora
ſint, ne uel leuiora in unum congeſta locum, exili

tate ſua uim orationis infringant, uel eam maiora

ſupra modum tollant, ordinem quem arbitrarium
ſupra uocauimus ſequimur. Itaque ut maiorum
robore, leuiorum fulciatur debilitas: & rurſus
tenu it ate

*

440 RODOLPHI AGRIC.

tenuitate leuiorum: impetus maiorum temperetur,
miſcemuts ea, iungimusq́; incredibilia probabilibꝰ,

ſplendida obſcuris, inſignia ignotis, propria cum

bis quæ ſunt aliorum cõmunia: ut hac miſtura, con
tinuatio guæda & æ quabilitas accedat orationi.

In eis uero generibus, quæ fidem ſolam quærunt, fi

dei quoq; est ante oĩa accommodand diſpoſitio,
id est, quéadmodu de quæſtionibus diximus, ſi ſint
argumentationes, quæ non ſolùm prodeſſe cauſæ
poßint: ſed ex quarum aſſeueratione reliquis argu
mẽtatiõibus aliqua parte ueniat fides, ut eas alijs
præponamus. Sic Cicero pro Milone in ea quæſtio-
ne cuius ſæ pe id meminimus, qua diſputat, an poſ-
ſit ullus ab altero occidi iure:primu opponit aduer
ſarijs M. Horatium, qui ſororem occidit, abſolu⸗
tusq́; eſt P. R. ſententia. In quo uelut naſcẽtis rei
Romanæ exemplo, reliqua quæ ſubijcit exempla,
legesq;, & teſtimonium ex fabulis quæſitum, inni
xa ſunt. Similiter Quintilianus in Mathematico,
cum probare uult mathematicum dixiſſe uerum,
poſtꝗj probauit ſideribus regi res humanas, & eo-⸗
rum uim poſſe ab hoĩ bus cõprehendi, primum ar⸗
gumentii ponit ipſam mathematici conſtantiam in
reſpondendo: qui cùm ea prædiceret, quibus meri
to credere conſulens eum pater nõ debuerit, tamen
nih texerit: ſed oĩa ſine dißimulatione protule-
rit;

ereo
C.

Pexte
C
ien
poc⸗

vit, pendet utiq; præcipue quæ ſtionis iſtius fides ex

mathematico. Quemadmodà futurorum oim præ
dictioni, nulla re magis credimus, Jeius ſcientia
fideq́;, qui prædicit. Recte ergo hoc argumentum
tanꝗᷓ firmament, prim ſecit. Præter bæc, ſi non
ſit hec in argumentis ordinis cauſa, tum proxima
ratio erit, ut aligd quod apud audiẽtiũ animos mul

tum habiturum ſit uirium, hoc primi locemus: de-

inde debiliora in mediũ recipiamus: poſtremum fa
ciamus id, quod arctiſßime auditorem teneat: quo-
mam eorum ut proxima, ſic eſt efficacißima memo
ria. Quintilianus itaq; in Milite Mariano, in pri
ma quæ ſtione, quã fecit, an licuerit eum qui uim in

ferret occidere, primà cõfeßionem cauſæ aduerſa

rio extorſit. Non(inquit) me hercule poſſum tene-
re, quo minus in accuſatorem dolor meus prorum-
bat. Quid dicisꝰ Tu ſi tribunus eſſes, hoc feciſſes?
ſi miles, hoc tuliſſes? Nihil ferè potuit efficacius di
ci pro cauſa, ꝗ quo uel impudentißimus etiã aduer
ſarius cogeretur ſecundi reum pronunciare. In fi-
ne uerò quæſtionis id poſuit, quod ut nõ ad firman
dam ſidem cauſæ, tamen quod maius eſt, apud iudi
cis am, potentißim eſſe debuit. Itaq; cum inua-
ſiſſet in luxuria nobilitatis, quam maxime ſtude-
bat ſeueritate uirtutibusq́; premere C. Marius, ſuh
iecit in fine: Dij profecto magnitudinem tuam cu-

444½ RODOLPHI AGRIC.
vant imperator ac dirigunt, qui tibi ſuper cæte-
ras laudes attulerunt tam honeſtæ ſententiæ occa-
ſionem. Quod miles fortiter fecit, ſi abſoluis, tu⸗
um exẽ plum eſt. In afectibus (quod & aute dixi
mus) creſcere ſemper debet oratio, & quemadmo-
dum inter argumentationes ea, quæ affectus es ca
pacißima, ſic in ipſo affectu quod eſt potẽtißimi,
recte ponitur poſtremum. Cum enim ſua ſponte ci-
tißime areſcant lachrymæ, turpe e& eas dicentis
frigore ſiccari. Quod ut in lachrymis, ſic in omni
afrctu neceſſe ect euenire, quotiẽs is qui dicit, præ

poſitis efficatioribus & acrius in animum pene-

trantibus, ad leuiora deinde uelut deſtituta uiri-
bus orat ione de flectit.
Scholia in caput Iʒ.

Quæ 1RIHAXτ—6α² Græci, Cicero demonſtratiua uoca⸗
uit.) Tria, quemadmodum & ſupra attigimus, cauſarum
ſunt genera, demonſtratiuum ‚deliberatiuum, iudiciale. Dęæ
monſtratiuum uocant, quod in laudando uituperandoq
uerſatur. Deliberatiuũ, quod in ſuadendo aut diſſuadendo,
hortando, dehortandoue conſiſtit. Iudiciale, quo accuſa-
mus aut defendimus, petimus aut abnuimus. Ergo quod
ad huc attinet locum, id quod Latini, Ciceronem in Rheto
ricis ſecuti, uocant genus demonſtratiuum, Græcis 119IA
kRTINp dicitur. De quo hunc in modum Qaintilianus lib. 3.
Eſt igitur (inquit) ut dixi unum genus, quo laus & uitupe-
ratio continetur: ſed eſt appellatum à meliore parte lauda-
tiuum. Idem ali demonſtratiuum uocant. Vtrunq nomen
ex græco creditur fluxiſſe, nam & ? yατσι½π & iidl
xTmè dicunt. Sed mihi ri HAT†—αα non tam demonſtratio-
nis uim habere, quâm oſtentationis uidetur, & multum ab
illo encomiaſtico differre. Nam ut continet laudatiuum
in ſe genus, ita non intra hoc ſolùm conliſtit. An quiſquam
negauerit, panegyricos à1απτπα eſſe? Atqu formam

(ua den

ſu⸗
rt
Vol
geme
upet
Uert
n
fuce⸗
itn
ſaop
C
Uumn,
dol
kab
Sstun

faula,

uude
Uintun
ſlus)
66)
ſtci
Ne
ſonen
ltach
nnno,
tins
prol
Urite
unlee
lus 20
ſntot
Unper
Poltu
lilue
loq
m as
Mitun
lu de
nbot
dtetar
Cekohis
rwi
buhe
nn el

DE INVENT. LIB. III. 445
ſuadendi habent, & plerũq; de utilitatibus Gręciæ loquun
tur: ut cauſarumi genera tria ſint, ſed ea tum in negocijs, tum
in oſtentatione poſita, Niſi forte non ex Græco mutuantes
demonſteatiuum uocant, uerum id ſequuntur, ꝙ laus & ui
tuperatio quale ſit quic q; demonſtrant. Et panegyricorum
pleriq;.) œvyuρορα, laudem, feſtum, mercatum, conuentum
ſiguificat. Hinc, Xòyi ρναοZq hoc eſt, orationes, quæ in
laudem cuiuſpiam, aut alioqui in conuentu populi, nõ tam
utilitatis, quàm demulcenda rum aurium, uoluptatis q; gra
tia apud Græcos dici ſolebant. Etiamfi nonnunquã (ut iam
ex Quintiliano oſtendimus) & ſuadendi habebant for-
niam, & de utilitatibus Græciæ loquebantur, id quod nec

Rodolphus diſ simulat. Quoniam autẽ laudantur bona.) De

his Fabius Qint. 3. cap 9. & M. Cicero cum multis alijs in 10
cis, tum etiã in partitionibus. Tum quod alacritate ad pe-
ricula, fide aduerſus ueteres dominos.) De hac equorum
laude & amore aduerſum dominos, multa le gere eſt apud
Plinium lib. S. cap. 42. N apes modo ſicut copioſiſsime Ver
gilius.) Quarto Georgicon. Nec pſitaci, ut Ouidius, ut Sta⸗
tius.) Ouidius 2. lib. Elegiarum deplorat ſimul ac laudar
pſitacũ mortuũ.ldem facit Statius ad Meliorẽ, li.2. Sylu arũ.
Sic Plinius terrã laudat.) Lib. 2, a. 63. Qualis eſt apud Ci
ceronem laus clementixæ.) De hoc ſupràâ, huius lib. cap. ).
Et ad Quirites.) In oratione qua gratias agit Populo Ro-
mano, ꝙ ſe ab exilio reuocaſſent. Quæ quomodo fiant, ſu⸗
perius diximus.) Huius lib. cap. 3. Vt in Pompeij laudatio-
ne pro lege Manilia.) Manilius tribunus plebis legem ro-
garat, qua Cn. Pompeio decerneretur bellum Mithridaticũ.
Eam legem diſſu aſere ſummi uiri ac principes ciuitatis Ca
tulus ac Hortenſius, ſuaſit Cicero: & quidẽ ita ſuaſit, ut bo
nam totius orationis partẽ deſtinarit recenſendis laudibus
Pompeij, cuius laudationis mentiõem hic facit Rodolphus.
In uituperatione M. Antonij.) In quem plenis, quod aiũt, ue
lis inuehit᷑ Cicero Philippica II. Et L. Pi ſonis.) Hic eſt ille L.
Piſo, qui cum Gabinio conſul erat id temporis, quo in exi=
lium actus eſt Cicero, qui cũ poſtea ſenatus autoritate, ac P0
pali iuſſu eſſet reſtitutus in patriam, orationem habuit in ſe
natu de prouincus conſularibus: idq; ea oratione effecit, ut
ambo COSS. Piſo, inquam, & Gahinius prouincijs reuo-
carẽtur. Quare üehementer offenſus Piſo, de inſectatione Ci
ceronis quęſtus eſt in ſenatu, grauiterq; in illum inaectus,
maxime fidautia Cęſaris generi ſui, qui tum Gallias obtine-
bat. Ergo huic reſponſurus Cicero, ita eũ retaliat, ut grauiſsi
ma ei in ſenatu obijciat crimina, omnic; eum genere ni⸗

444 RODOLPHI AGRIC.

tuperationis proſcindat. Atq; hæc eſt uituperatio itla Piſo⸗
nis cuius meminit hoc loco Agricola. In eis uerò generibus

quæ fidem ſolã quæru nt.) Quorum hic eſt finis, ut uera cre
dantur eſſe quæ dicuntur, ut eſt genus deliberatiuum & iu-
diciale. QCuemadmodum de quæſtionibus diximus.) Capi

te proximo. Opponit adueriarijs M. Horatium.) Hic qua

arte amiſsis duobus fratribus, tres illos Curiatios, deinde
& ſororem iple ſuam occiderit, narrat T. Liuius lib. I. ab ur
be condita. Legesq;) Duodecim uidelic et tabularum: quæ
gurem nocturnum quoquo modo, diurnum autem ſi ſe telo

de fendiſſet, impune ſinebant interſici. Et teſtimonium ex fa
pulis quælitum.) Ait enim, non ſine cauſa fictis fabulis do
ctilsimos homines memoriæ prodidiſſe, eum Oreſtem, qui

patris ſui Agamemnonis ulciſcendi cauſa, matrem Clyte-

anneſtram necauiſſet, uariatis hoĩm ſententijs, ſapientilsi-
męg deæ Palladis ſententia liberatum. Præter hæc, ſi non hęc

ſit in argumentis ordinis cauſa.) Hoc ipſum Fahius lib. 5. ca.

de uſu argumentorum: & Cic ero item non uno in loco do-
cet, nempe firmiſsima argumenta in principio & ſine locan

da eſſe, debiliora uelut in medium agmen recipienda: In mi

lite Mariano.) Cuius declamatiõis iam ſemel iterumq; me-
minimus. In affectibus, quod & ante diximus.) Libri hu-
ius cap. 3. Cum em̃ ſua ſponte areſcant lachrymæ.) Sic Quin
tilianus lib. 6. Nunquam tamen debet longa eſſe miſeratio,
nec ſine cauſa dictum eſt, nihil facilius ꝗ lachrymas inare-
ſcere. Nam cum etiam ueros dolores mitiget tempus, citius

euane ſcat neceſſe eſt illa, quam dicendo effinximus, ima go?:

in qua ſi moramur, fatigatur lachrymis auditor, & requie-
ſcit, & ab illo quem cœperat impetu ad rationem redit, Nõ
patiamur igitur frigeſcere hoc opus, & affectum, cũ ad ſum-
mum perduxerimus, relinquamus: neq; ſperemus fore ut
aliena quiſquam diu ploret. Et in Partitionibus Cicero: Ci-
to enim, inquit, exareſc it lachryma, pr æſertim in alienis ma

lis. Item in calce lib. 2. ad Herennium. Referunt autem ſen-

tentiam hanc ad Apollonium Rhetorem ex Athenęo.
DE VERTENDIS ARGVMEN
tationum formis, deq́; partibus earun-
denm uaria collocatione diſpo-
nendis. Cap. XIIII.

partes

ac
⸗
e
n

ls
ge

DE INVENT. LIB. III. 44 7
rtes argumentationum quã capiant diſpa
ſitionem, nõ est certis ullis cõprehendere bræ
ceptis. Quæ ſint aut partes argumentatiõis, proxi
mo libro ſatis multis dictum e&t. Et naturalis qui⸗

dem ordo eſt earũ, ut præcedãt propoſitiones, de-

inde ſequatur id, quod ex eis efficitur. In ratiocinæ
tione quoq;, prima ſit maior propoſitio, proxima
ſit minor, poſtrema cõcluſio. Sic in inductione prio
res ſunt ſpecies aut partes, I genus aut totu, quod
colligitur ex eis. Velle tamen hanc legè uſ quequaq;
obſeruare, frigidæ prorſus eſt & friuolæ cuiuſdã,

neſcio an curæ dicam, an cauillationis, certe in fan

tiæ & faſtidij. Infantiæ quidem, , nihil poteſt aut
minus diſertũ aut magis puerile uideri, ꝗᷓ oia ue-

lut puerum dictata à magiſtro ad unã certam le-

gem formamq́; dicere. Faſtidij quoq;, quod neceſſe
est ſequi eos, qui aures nulla unꝗ uarietate delica
tißimã noſtri partẽ tentant reficere Varietas enim,
ſicut rerũ oĩm, ſic orationis præcipue leuat tædi-
um. Multarum adeò rerũ nobis gratia, non ex ſe,
ſed uel ex meliorum etiã ſacietate uenit. Iam etiã
pleræq́; ſunt argumentationes, quari tota uis aut
duabus propoſitionibus citra cõcluſionem expli⸗
catur, aut altera propoſitionũ pro tota ponitur ra
tiocinatiõe. Quæ qualia ſint, ſuo loco demonſtraui
mus Feras tamẽ utcũq; leuioribus in rebus hãc ludi
. m cram

44 6 RODOLPHI AGRTIC

eram uerborum iaculationẽ, in ꝗbus ſolũ os inſtrui

tur, & Manes inter di ſputandu circulorum clamo
res petuntur. At in eis rebus, ꝗᷓ nõ ideo tantum di-
cuntur, ut dicantur, ſed ut aĩos noſtros ſubintrent

& act iones emendẽt, quæq́; uicijs eradendis ex in
timis mentiii noſtrarum ſedibus adhibẽtur, id et,

gquæ moralis philoſophiæ uocamus, ſi hac leuitate
imintra primas ſubſiſtt aures, mnania profecto, ina-
nia tantũ, irritaq́; uerba fundẽtur. Maioribus er-
go uiribus inſtructã orationem & plenioribus ea

ferri uelis oportet. Auertendus enim eſt ab eis quoæ
placent, quæq́; multo tẽpore ꝓbauit a?us, & ipſe

ſibig ut ita dicã) est auferendus. Nec tam docẽdus,
ut ſciat meliora, ꝗᷓ cogendus, ut uelit. A qua facul-
tate, quantũ abſit confracta illa & ſpinoſa argu-
mentandi ratio, non eſt certiore ſigno colligere, ꝗ
ea poſteaꝗᷓ philoſophorũ ſcholas ingreſſa eſt, mo
ryalis iſta, quam uere philoſophiã dicimus, ſcho-
lis prorſus exceſßit. Veterii certe neminem niſi Stoi
rorum borridißimum quenq;, ſic diſſerui ſe inue⸗
nias, neq; id ubiq; tamen Et ſi quis huius etiã ſectæ

paulo lætiore fuit ingenio, uictus est dignitate, &

ſplendidius aliquid dicere concupiuit. Ariſtoteles
certe, Plato, & quorum interea in philoſophia pa

ribus laudibus eloquentia, eruditioq; celebratur,

rarißime putauerunt utendum ſibi nudis illis & ex

4

—

DE INVENT. LIB. II. 447
preßis ratiocinationibus, quod ex libris eorum ſa
vile perſpectu ect. At noſtri ſeculi philoſophis, ſi

gquæritur & arguitur primo & ſecundo, & notan

dũ quarto aut quinto, & cõſequentia tenet in bara
co, & reliquas id genus ineptias demae, deſtitutos
prorſus, & nihil quod dicant habituros uidebis.

Nec hæc eò dico, q ea putem eſſe contemnenda: Di

ſci enim illa ab incipientibus in ſcholis, & quidem

cexactißima cura, uelim, & exerceri quoq;, ſed

adeo ut intra ſcholã maneant. A grauiorum ueròͤ
rerũ tractatu, doct iorumq́; hoĩm diſputatione: an
te omnia, cum poſteritati erudiẽdæ res literis man
dantur, crediderin maximeè hanc leuem, neptamq
dicendi ſcrupuloſitatem remotã eſſe debere. Nunc
autem cum ſint omnia in leuißimas etiam digeſta
quæſtiones, & cuilibet quæ ſtioni, uelut ſtatutus le

ge quadam argumentationum & notandori de-

beatur numerus, implentur ingentia uolumina li-
brorum, & totis paginis dicuntur, quæ ſingulis in
terdum uerſibus poterant abſolui. Equidem argu
mentationem in oratione controuerſa, cenſeo ne⸗
ceſſariam eſſe, tanquam neruos ſine quibus ea ſub-
ſiſtere non poßit. Sed quemadmodum deforme nõn

modo ſit corpus, ſed nec corporis quidem ſpeciem
habeat, in quo ſoli ſint, omnique carne nadatiè
nerui: ſic nec orgtionis aut faciem, gut nomen

448 ROoDOLPHI A GRICc.
iure babebunt horridæ iſtæ, & una perpetua ſpe
cie compoſitæ argumentatiões. Apud Græcos qui

dem in prouerbio fuit, ut dicerent, egregia fabula

de lente, quoties minor res maiorem in modum tol

leretur. Quanto nuc rect ius hi notabuntur, eh bue

rilibus etiã nugis diuina ptractent? Vertendæ ſund

igitur formæ argumentationum, & partes earumn

uaria collocatione diſponendæ. Nec tamen adeò ui
tandus ordo rectus, ut credamus non interda ratio
cinationem totã proferendam, quod & Quintilia
nus fecit in ea declamatiõe, quæ inſcribitur Igno-
minioſus cõtra tres rogationes: Ergo, inquit, ſi &
lex ignominioſum uult eſſe eum, qui ter cõtra di-

erit nec tenuerit: & hic contradixit ter, nec teni

it, quomodo nõ ſit ignominioſus, mueniri profect o
nõ poterit. Sic & Cicero cu multis in locis, ti pro
M. Cæ lio: Si i qua nõ nupta maulier, in quit, lomu pa
tefaceret oĩm cupiditati: & reliqua multa, quæ
ſubijcit in eam ſententiã, quorum oĩm hæc uis eſt:

Nemo poterit dici adulter qui cũ muliere oĩm cu-

piditati expoſita conſueuit. Hoc apertum est maio
rem propoſitionem eſſe ratiocinationis. Addere de
inde debebat minore: Clodia aut talis mulier est.
Variauit id dicendi figura, & in eius locum inter
rogat eam, fateatur ne talẽ eſſe ſe, an neget. Poſt

ad karach partem coneludit, ſ weget ſe talẽ eſſe, ne

debere

DE INVENT. LIB. III. 449

debere quidẽ uideri à M. Cælio petulantius quic-
quam cu ea factum:ſin fateatur, nõ id uideri adul

terium ex præcedentiũ ꝓpoſitionum probatione.
An in eadẽ oratioe paulo ante couertit prorſus to-

tum ratiocinatiõis ordinem, primaq́; cõcluſionem

ponit: In M. Cælio nulla luxuries reperietur, nul-
li ſumptus, nullum æs alienum, nulla conuiuiorum

G& luſtrori libido, quæq; ſequũtur. Hoc est enim,

quoch probãdum eſt. Deinde cuũ ſubdit: Audiſtis an
tea ceñ accuſaret: minorem propoſitionẽ facit, quæ

est: Cælium ſumma eloquentiæ, ſtudiorumq; cura

teneri. Poſtremo maiorem addit: Atq; ſcitote iudi-
ces, eas cupiditates quæ obijcintur Cælio, atq; hæc
ſtudia de quibus diſputo, nõ facile in eodẽ hoĩe eſ-
ſe poſſe. vt ſit ratiocinatio: Non poſſunt in eo, in
quo eſt ſummus ſtudiorù amor, eſſe & prauæ ca-
piditates: in Cælio e& ſummus ſtudiorũ amor, non
poſſunt ergo in eo eſſe prauæ cupiditates. Interim
proponitur altera ex propoſitiõibꝰ tantũ. Vel ma-
ior, ut Quintilianus in Mathematico: Ei, ingt, tan

tum debet mors negari, de quo nõ ſufficit hoc pœ-
nsæ genus, ut ſe ipſe potius occidat. Hanc propoſi-
tionẽ probat. Deinde quod aſſumpturus erat &

quod ex eis cõcluſurus, hæc uidelicet: ego uerò ta-
lis nõ ſum, nõ ergo debet mihi mors negari: ea ue-

lut in bropoſtie tione reil ſatis mmrehedh⸗ prætermiſit.

Mm 3 MInte⸗-

45 0 RODOLPHI AGRIC.1

Interim proponitur minor, ut in eadẽ declamatides

Quid quòd me futuri dixit parricida? Ratiocina

tio ꝗdem talis ſit oportet: Quiſquis præditctus par

xicida est, debet mori: ego prædictusſi um parrici⸗
da, debeo ergo mori. E& ergo quod proponitur mi

nor propoſitio:quod ſequitur eſt confirmatio ma-

ioris, debere mori eum quiſquis parricida prædi-
tus eRt. Quod quanꝗ poſſet uniuerſaliter pronun
ciari, orator ſingulariter & tã quam de he uno pro
nunciat. Quoniam (ut priore libro dixi) uniuerſa
les propoſitiones remotiores eſſe, & minus aréte
premere rem præſentem uidentur.
cholia in caput 14·

Proximo libro ſatis multis executi ſumus.) Lic. 2. ca?

vy. Velle tamen hanc legem uſquequacq;.) Quintilianus li.

2. cap. I4. Neq; enim roga tiõibus plebis, ſancta ſunt iſta præ

cepta, ſed hoc, quicquid eſt, utilita s excogitauit. Qui aures

nulla unquam uarictate, delic atiſsimam noſtri partem, ten
tant re ficere ) Quis enim, ingt ille, eſt auribus uſqueãdeo

patientibus, uti uel pauliſper ferat oratiõem ubiq; fui ſimi-
ſem? Tantam ubiq; uim habet uarietas, ut nihil omnino

tam nitidum ſit, quod nõ ſqualere uideatur citra huius con

mendationem. Gauder ipſa natura uel in primis uarietate,

quæ in tam immenſa rerum turba nihil uſquam reliquit, q́d
non admirabili quodam uarietatis arti ficio depinxerit. Et
ſicut oculi diuerſarum aſpectu rerum magis detinentur, ita
ſemper animus circumſpectat, in quod ſe uelut nouum in=-

tendat. Cui ſi cuncta ſui ſimilia occurrant undiq;, tædio pro

*

finus auertitur. Er Quintilianus: Ars porrô, inquit, uariandi

eum gratiam præbet ac renouat aures, tum dicentem ipſum
laboris mutatione reficit: ut ſtandi, ambulandi, Iedendi, ia-
cendi uices ſunt, nihilq eorũ pati unum diu poſſumus. Quæ
qu alia ſint, ſuo loco demonſtrauimus.) Lib. 2. cap. 27. In qui
bus ſolum s inſtruitur.) In quibus id agitur ſolum, ut dicen
di umm paremus, Et inanes inter diſputaadum circulora

nmd

ſuti

ie ſelt
utn
bue⸗
lerle
unce
ne
Mni
ocu

6

4
ges .

LDE INVENT. LIB. III. 4 5&
ctamdres petuntur.) Vbi hoc unum quæritur, ut qui nos di⸗
ſputantes undequac; circe unſtant, 1 nobis applaudant, &
plac ere ſibi ea, quæ dicuntur nobis, plauſ u ipſo ac clamo-
re teſtentur. Er ipie ſibi, ut ira dicam, eſt auferendus.) Ita, in
quit, affic iendus animus eſt, ut non is ſibi eſſe nideatur, qui
adhuc fuit: utq́; probet ea, quæ auerſatus eſt hactenus: &,

auerſetur, quæ hucuſq; probauit. Egregia fabula de lente.)

Eundem prop bemodum ſenſum habet cum eo, quod legitur
apud Gellium 0 * Ooα Abᷣgop in lente unguentum, Intering
ponitur altera lex.) Lib. 2. cap. 27. Qoriam ut ptisre ni-
bro diximus.) Lib. 2. cap. 19. 4

CAVTIONES ALIQVOT IN.
ter argumentandum diligenter ob-
ſeruandæ. Cap. XV.

Joſent iſta extendi, gauleiplereß; Ben ſor⸗
ma proferri ex autoribns. Sed longum id eſt,
& ni fi alioqui multa cura quis, legendis, perſpici⸗

endiſ; ſcriptoribus iſta cognouerit, fruſtra doce

bitur. Nam neq; dici omnia poſſunt: & ex corum
quæ diximus collatione, facile quis reliqua cogno
ſcet. Iud tamen adieciſſe uelim. Quodl ſi qua ſit
propoſitio, uel aliquid propoſitiõis ſimile, in quo
maius quæ ſtionis momentum ſit poſitum, id rechißi
me aliquando antea quàm aggredimur, quod eo cò
ficere uolemus, in anteceſſum apud auditores est
deponendi, & tanꝗᷓ aliud agamus explicandum.
Minus enim ſuſpectum tunc erit, cũ quare dicatur
nõ apparebit: credeturq; facilius, & ſecurus ani-
mos ladics ſubibit. Sicit minus timentur armd

AS2 RODOLPHI AGRIC.

quorum nõ intelligituruſus. Inde cum po ederit
mentẽ, paratã q́; ſemel ſidem tunc quoq; pferet, cã
nitendum erit eo. Fauet enim quiſq; bſuaſi oni ͦſuæ,
nemoq; uel ſibi ipſe libenter errorem ſuũ fatetur.
Credimusq; multa, nõ quia uera uideantur, ſed ga
credimus. Huiuſmodieſt apud Ciceronem illa brin

cipio expoſi ttiõis matris Clustij mnuidia, quæ quã-

quã bræcipue ueneficij crimini defendendo cõueni
at, tamen ſi ,Cit illud defendendum erat, primũ pone
retur, poterat tã dubia, ſicut crimẽ, uideri. Huc per
tinent altius repetitæ narrationũ præparatiões. Et
in altercatiõibus gdem præcipuus est obſeruatiõis
iſtius uſus. Ideoq́; ſi qua ſunt, quæ plus ſint allatura
cõfirmãdæ intentiõi noſtræ, nõ ſunt utiq; protinus
cum eo cõiungenda. Tergiuerſabitur enim & effu
gia queret aduerſarius, inuitusq́; pedẽ in laque.

quẽ proſpexerit, dabit. Ergo dimouenda ſunt hæc

ab eo, quod efficere uolumus, & altius repetẽda, &
multitudine ſimiliũ propoſi tionum, quas ſine peri
culo daturus ſit aduer ſarius, obruẽda. Quæ cuiuſ
modi ſint, ex Platonis dialogis nõ est difficile per-
fpicere. Sed nos interim aliquo exemplo quod dici
mus, indicemus. Demus Academicum brobare uolẽ
tem Epicureo:quiſquis ſine uirtute ſit, eñ eſſe infe
licem. Non ſumet ille continuò, uirtutem eſſe ſum-
mũã bonu, id enim nihilo probabilis eit, ꝗ id quod
intende-

fit

DE INVENT. LIB. III. 4 53
intende batur: nec id etiã unde iſtud deducitur, uir-
tutis cura max ime naturalem eſſe bo? Altius igi-
tur ordietur. Quæret, ecquid fateatur aĩ am cor-
pore meliorem eſſe? Sed & hoc quoq; muniendum
eſt Socratica inductiõe. Quærendum egt, an auri

gam curru & naue gubernatorem, & domina do-

mo, & principem popularibus, & in uniuerſum
quod imperet præſtãtius eſſe buter eo quod paret.
an & animi imperio putet corp regi. Quæ ſi con
ceflat, neceſſe erit concedat, aĩm corpore potiorẽ
eſſe. Quod ubi coõſtare pit, ſequatur hinc, neceſ
ſe eſt, act iões & quæchq; animi, corporis rebus eſ.

ſe potiora. Quod 1ſ iĩ docuerim hinc propriã animi

uirtutem, propriã corporis uoluptatem eſſe: conſta
bit uirtutem eſſe meliorẽ uoluptate. Quod ipſum
erit fortaſſe quærendum. Ex longinquo rogabit
itaq, putet ne eiſdẽ oĩ bus gaudere corpus & aĩm?
quod nimirum negabit. Nam & multa poſcit cor-
pus, quæ nec indulgenda illi credit Epicurus. Ergo

borum aduerſi saĩ us, qui negat ea corpori, gaudet-

Sic & animo multa placẽt, quæ corpus auerſatur.
Cùm gaudeat autẽ diuerſis, uoluptas corporis erit:

quod autem uoluptati contrarium ſi ſt, nihili inuenie

mus, niſi uirtutẽ. Ea pertinebit igitur ad aĩm. Hæc
ergo bona utriuſq; erunt. Quod ſi et propriũ ani
mi konun uirtus, erit & ſummum bonam: cum de-
m 5 monſtra⸗

monſtratum ſit ante, meliora eſſe quæ ad animè,
I quæ ad corpus pertineant. Cumq; non ſint alia
propria hoĩs, ꝗᷓ animi & corporis bona (nam fortu

neæ bona ſolum dicuntur, ga iſtis deſeruiunt) erga
animi bona, quoniã meliora ſuut, ſumma ſint opor
tet. Et hæc ꝗdem cum ſint uirtutes, neceſſe eſt, qui

ſine eis ſit, eſſe cũ ſummo malo, qd' uiciũ erit. At-
qui quiſquis ci ſummo malo eſt, infelix est. Br⸗

g iã efficitur quod mtẽdimus, quiſquis est ſine uir
tute, infelix eſt. Quòd ſi à proximis cœ piſſemus,
Ninde digrederemur ad lõgius poſita, inſolention

aduerſarius negaret oĩa, neq; puenire nos ad aligdg
ſineret un uã, quod ipſe cõſiteretur. At cũ ea pro
ponimus, quæ diſtäãt multu, neq; ſeré quicꝗj negocijꝗ

uidẽtur habere cũ eo, quod proponimus, facili dat
aduerſarius tanꝗᷓ nihil ad ſe ptinẽs. Vnde datur cõ

feſſum nobis aliqꝗd arripere, n quo pedẽ( quod dici

ſolet ſigamuc, ad quod ſi alio pueniremus ordme,
negaret id ipſum aduerſarius, ne uinculis argumẽ
tationum teneri uideretur, & aliquid confiteri, ex
guo coutra ip um regredi poſſemus.

Sed quemadmodum à ſummo quodã cacumine

betito initio, ad id poſtremum, quod probare de=
ſtinamus del. bimur. ſic licebit eè contrario, & hoe

ibſum quod intẽdimus primũ facere, & id adhibi-
ta argumẽtatione cofirmare, hancꝙ ipſam argumẽ?

4 KR fftgtionem

—

N.
i

6

f⸗
linu
nl
,
n⸗
ni
c

,0

ſen
a
Pnu
dr
ſi
ſi
iu⸗
s
ſtt
i
i
n
he

r
6

PDE INVENT. LIB. II. 41;
ationem rurſus alia aſtruere, donec ueniamus ad
aliga tandẽ, quod inficiari. aduerſarius nõ poßit. Ssi
militer etiã poterimus, ci negauerit intẽtionẽ ad
uerſarius, proponere aliquid, quod etiã diuerſum
aideatur a propoſi ito, quod det aduerſarius. Id:
ei fecerit, tũ ductu eo quẽ obliquu priore libro di
Ximus, ex cõtradicente intentiõis cõtradicens eius
quod aduerſarius dedit colligere. Quod quomodo
Fiat, ſuo loco nobis eſt dict ũ. Huius tamen admoni⸗
tum altercatorem uelim, ut ſciat quam potißimum
ex iſtis giſponẽdi rat ionẽ ſequatur, duas ferè in al
tercatiõe figuras eſſe oratiõis. Aut enim interrogaö
tes, & aduerſarij ſententiã percontado eliciemes
aiſſerimus: aut aſſeueram, & noſtrarũ argumẽta
tioni. cöſtantia, noſtra ſentẽtiamn eũ tranſire co
gimus: Primi genus estzut cũ quærimus, ſit ne uir
tus proprium animi opus. Quod ſi dederit aduer-
ſarius, rurſus quærimus, es ne opus cuiſq; bonum
ipſius· Deinde ſi id quoq; detur, tũ quæritur, ſi tne
aĩus optima pars noſtric Poſt hæc, fit ne optimum,
quod optimo boni eſt? Hæc etiam cum data fuer-
riut, tum relinquetur, utiq; optimi, id est, ſumm
boni eſſe uirtutẽ. Secundum genus ed, cu dicimus:

Virtus e& ſummam bonit. Idq; probamus, est enia
banum animi noſtri, qui est breſtantißimum quod

41 nobi eſt. Quod ſit autem animi bonum nip-
. taaick

46 RODOLPHI AGRIC-

tus, id rurſus docemus, quoniã proprium opia esꝶ

ipſius: reliquaq́; ad hunc modi aſſeueramus, donec
uee niamus ad poſtremum aligꝗd, quod probatiõe nõ
habeat opus. Cum poßit aut duci ordo ille propoſi
tiõum, aut à primis atq; cõfeßis ad intentionem,
aut ab intentiõe ad prima & cõfeſſa, per utrã q; fi
zuram: apta tamen est interrogatio priori ordini,
eſtq; genꝰ ipſum diſſerẽdi tutius atq; modeſtius, &
plurium laqueorum aduerſus aduerſarium capax.
Nã ſi interrogãti aliqd nõ det aduerſarius, potest

inde ſine dedecore referre pedẽ, quod aſſeueranti

turpe fuiſſet, repulſum ſe & fruſtra conati faten
ti. Aſſeueratio uerò grauior eſt atq; inſtantior, &
ordini ab intẽtiõe ad cõfeſſa ducẽdo aptior. Vrget
enim aduerſariu, & nò illius cõſenſu, ſed uiribus
quc uoluit, extorquet. Sed rẽ ſubeſſe oportet eiuſ⸗
maogli, quam ab inuito nos aduerſario cõfidamus ex
primere poſſe. Quæ ſi nõ ſit, ſatius erit interroga
tiones experiri. Socrates itaq; apud Platonẽ, ut g
nihil ſcire ſe affirmaret, nihilq; habere, quod tanqᷓ
pro ſua ſententia diceret: interrogatiõe ſemper eſi

uſus, omnemq; oĩ bus in locis diſputatiõem ex ad-

uerſariori dictis inſtituit. Et ſicut maximorũ oĩs
cæui uirorũ in philoſophia conſenſu, primæ tribu-
untur Platoni: ſic omnem altercation rationem,
artemq́; ſummo ingenio, pariq́; cura & acumine
= iii

on
ri
nmnſe
cmat
kn
gei
fenlg
geti
Gere
ſle,i
Nn
liſie

Ercon

mrürf
ſer
inge
l
ſehub
ſelin

I

elte

Ce

9 „

ſeſo

1

e

3

DE INVENT. LIB. MI. 47

Hr dialogis expreßit. Quan non deſtiterit e; Ari-

ſtoteles inceſſere, tanꝗᷓ copia effuſum, nouitatis
cupidu, eloquendo tumidi, oratiõis oſtentatorem.

Fama tamen pro Platone ſetit, & ſteut multorum

fauore Ariſtoteles æquauit primũ: ſic maximorũ
iudicio Plato hunc proximi ꝗdem, ſed infra ſe ta
men ſicut oẽs, reliquit. Quintilianus alit, ſicut de-
clamationes, ſic altercationum quoq; propri con
didit uolumen, quod & in noſtras peruenit manus,
egregium ꝗdem, icut ſunt illius uiri oza. Plato ta-
men (Juis ſint etiam inſignes uirorum utriuſq; lin-
guæ dialogi) in quis uarios uſus mihi ſufficere uide
tur exemplo. Vt ergo quæ ad diſpoſitionem perti-

nent, in ſummã quand redigamus, opus est in pri

mis quiſquis bene diſponere uolet, ut totã inuẽtio⸗
nis ſuæ ſyluũ, hoc et, oĩa quæciq; dicturus eſt, ue
lut conſpectui ſuo ſubijciat. Tum ꝗd in aĩo audi-
toris efficere uel it: diligenter expendat. Deinde res
ipſas, reriiq; bartes, & uim naturaq ſi ngularum,
oĩmq; & inter ſe cõferat, & ce præceptis o?a. Tu
nõ difficulter uidebit, ubi temporũ ſequenda ra-
tio, ubi per ſpecies res digerenda, & quibuſdã ue-
lut limitibus ſi ngula diſcernẽda: ubi aliud ex alio,
ut ꝗdq; proximũ aptiſtimumue fuerit, ducendum.
Tum ꝗd tribuendũ uoluptati, quomodo uictoriæ
Kertsmi,iz ſeruiendi, V que ſtiont ordo, quis ar
uten-

4⁵⁸ RoporPenI AGRIe.

gumentationum, quis bropoſiti tionn ſeruandus. E&

autem diligenti, multaq; cura tractãda diſpoſitio;
gquando ueram hæc pars inge nij laudem meretur-

Sicut enim opes fortunæ munere imprudentibus p-

ſepe cõtingunt: recte aut adminiſtrare eas, circum
ſpecti cõſultiq; uiri eſt propriu: c inuentionis co⸗
pia indomitis & in ſanis prope nonnunꝗ datur in⸗
genijs, decor diſpoſitionis & ordo, arte iudicioq
ſormatur. Quorum ut illud naturæ felicioris, ſie
hoc cultioris doctrinæ ſignum eſt. Optanda aem
utracq;, iſtud tamen iuſtius laudees.

Scholia in caput 15.

limn neq; dici oĩa poſſunt.) Quintilianus lib. 7. Tradi
enim omnia quę ars efficit non poſſunt. Vide eunden ‚capite
de pronunciatione. Quodſi qua ſit propoſitio.) Vide Ari-
ſtote lis octauum Topicorum. Fauet eniin quiſq; perſuali 10—
ni ſuæ.) Suum inquiunt, cuicq; pulchrum, ſumusq 9iNτ7
o OXôνπ omnes, ut nonnun in manifeſtis etiam erra-
tis nobis blandia mur, ac ne à nobis quidem ipſi uinci ueli-
mus. Quis aũt neſcit, hodie multa, etiam a pud magnos quoſ
dam theologos, maximis uociferatiõibus idcirco de fendi⸗

non ꝙ ſint uera, ſed ͥd aut nobis, aut ijs Juorum docëtrinam

profitemur, aliqu ando talia uiſa ſint. Nemoq; uel ſibi ipfe
libenter errorem ſuum fatetur.) Tantũ abeſt, ingt, ut apud
alios libenter fateamur errorem noſtrum, ut nobis ctiam
iplis ægre eum fateri ſoleamus. In quo pedem, quod- dici 10
let, figamus. Ductum uideri poreſt à bobus aut equis curæ=
rum aratrumue trahetibus. Nam ut illis firmiori opus eſt ſo
10, quô ped firment:ita diſputantem, ſolidum firmuũc aliꝗd
habere oportet, quo ceu fulcimento ac balſi tota diſputatio
nitat᷑. Notum uel pueris eſt prouerbium illud Hieronymiæ

num: Bos laſtus fortius pede figit, Verum id alienius eſt abh

hoc loco. Quem ohliquum priore! libro diximus.) Lib. ſupe-
tioris cap. 14. Et ſicut maximorum omnis æui uirorum in

Philoſophia cõlſenſu primętribuuntur Platoni.) Id uel ex Ci
sero&S⁸

—

ſoone⸗
ſfor
the

enl
Arunl

oxiud
Gilic.

Mon

eulo,
longote
Hum
ſoln ca
kuiree
Otionun
sper
Orutum
enproch
UImuſqu

Mcolli

ſetümile
s
Cnti
gul In
jttot
poliuig
ſus)On
Uhurho
Ggroua

VS

Ie

Ptide,
fuui
teire⸗
ſne
6

Vi,

S== S=ꝛ
— —

7

DHE INVENT. LIB. II. 4g79:

derone conſtare poteſt, qui Ariſtotelem ita principem phuilò

ſophorum appellare ſolet, ut Platonem tamen ſemper exci-
piat. Vt I. Tuſculana. Ariſtoteles, inquit, 1ge ommbus (Pla
tonem ſemper excipio præſtans & ingenio & diligentia, cꝗ
quaruor illa nota genera eſſet complexus &τc. Plato huùne
proximum quidem.) Verbis magis quâm ſenſu, his iimile
eſt illud Cicerõis in Bruto: Duobus igitur ſummis Craiie
& Antonio, L. Philippus proximus accedebat, ſed longo in

teraallo, proximus tamen. Et hunc æmulatus Vergllius:

Longo, ſied proximus interuallo.

Primæ tribuutur Platoni.) Quintili anus lib. Io cap. I. 1. It5

lib. 12. capite ulrimo: Quæ tandem ars digna literis Piato-⸗

nis fuit. Qintilianus autem, Gcur declamationes, ſic alter-

cationum quoq; preprium uolumen reliquit, quodi in no=
ſtras peruenit manus.) Demiror ego, cum nihil ferme tam

obrutum fuerit hactenus, quin id noſtra hac tẽpeſtate in lu⸗

cem prodeat, qui fiat, ut hoc Fabij altercationum opus non
dum uſquam excuſum ſit. Nam ext are ipſum adhuc, id ue-
inde colligi poteſt, ꝙ Rodolphus ſibi id uiſum teſtatur ne q;
ueriſimile eſt, lutra tantillum temporis inter idere potuii-

ſeé. Qud autem ad uolumen atrtinet declamationum, hoc an

—

Quintilianiſt, uideo uerti in dubium. Sunt enim Aui aiant,

ſunt qui negent Verum nihil ad hunc locum.

Vt totam inuentionis ſuæ ſyluam.) Materiam rudem,
impolitãq;, & adhuc indigeſtam.) Et quihuſdam uelut limi
tihus.) Ductum à diſcretione, diſterminationeq; agrorũ. Por
ro quæ hoc capite ab Rodolpho tractantur, eadé ferè cũ ali
is quibuſdam præcipit Ariſtoteles, octauo Topicorum.

DE VSV ET EXERCITATIONE. Ca. XVI.

ellem equidem, ut quæcunq; de diſpoſitione
V bactenus dixi, adeo & quæciiq; de tota in
uentiöe, cui diſponendi ſubiecimus partes, tã aper

te potuiſſent dici à nobis, ut nihil fuiſſet præterea
rvcquirendum. Feciſſem, ut quemadmodi nlic fides

noſtra cãdido fortaſſe lectori excuſata erit: ſic tů

fuiſſet facultas laudata. Iam uerò, præterꝗ] quòd

ingenij nobis perꝗ tenuis tique uena eſt & apte
D gicendi

4ℳ RODOLPHI AGRIC.
dicendi aperteq́; uires exiguæ, reru fortaſſe natu-
ra obſtat, quo min ſola præceptiõe & artis ratio
ne demõſtrada, poßint iſta plene perfecteq;; tradi.

Quod ꝗdẽ in oĩ bus artibus, quæ uſus act iõisq; caaa

ſa docẽtur, euenire uidemꝰ: ut niſi fuerint lõga cʒᷣ
ſuetudine, & exercitatiõe multa firmatæ, futuri
potius operis in agendis rebꝰſpẽ ꝗᷓ in præſentia ſub

ſidiũ præſtent. Nam & pictor quis multa uel lege

rit uel audierit de figuraruũ ratiõe: & quo linear
ductu eminentia, quo reducta, quo directa in aſpe
th, & ab oculis ſubſidẽtia, ipſaq́; uelut in ſe deli
teſcentia: quoq; tranſuerſa item & totã oſtenden-
tia magnitud inem ſuã exprimenda ſint: quæ lumi-
num, quæ umbrari uis, quanta oculorum uarietas,
materia, mixtura: ꝗᷓ multiplex in corporibus par-

tium diuerſitas, quæ ſorma, ꝗs color cuiuſq; qug

oĩm inter ſe cõmenſio (ſi audebimus latine ſic dice
re, quod Græci æοαρετ—ν οτnt) quis edri or

do, non modò ut nihilà natura diſtortũ ſit, ſed ut

diſpoſitio earum motum quẽdã corporum animo-
rumq́; repræſentet. Cuncta hæc quamuis à præce-
ptore perceperit, niſi tamen ipſe admouerit tabu-
læ manum, & maulta tentauerit, multam operam
ſpe profectus perdiderit, multaq́; ſuis fecerit im-
probanda: ne faciet quidem unquam, quæ debeanè
aliquando probari. Hoc idem in Muſicis ertngr⸗
Nihi

4

DE INVENT. LIBER III. 357

Nihil profuerint multa illa, ᷓ de conficiẽdis Muſico-

Fi præcipiuitur inſtrumetis, ꝗbus proportioõibus ſin-
gulæ conſonãtiæ naſcãtur: nihil quæ de uocu inter

uallis, ꝗᷓ de conſonãtibus & dißonãtibus, & quæ ꝗ-

bus conſonatiæ recte aut ſecus ſubnectatur, ꝗᷓ tẽpo
rum, ſpacia ſint obſeruanda, ꝗ modi: ſi nõ oĩa diligẽs
meditatio aſſuefecerit, firmauerit, indiderit, & pro-
be in naturam uerterit. Hoc in rebus ruſticis,. hoc in
bellis gerdis, in Repub. adminiſtrãda, in uniuſcuiuſ
que uita rite recteq; formada euenit, ut ſuperuacua
ſit breceptio, non fuerit induſtria diſcẽtis ſequuta.
Quæcũq enim diſcutur operis gratia, præcipue diſ
cutur etiã ex opere. Nec ulla res eſficacius recte nos

gocet facere, ut ſæ pe faciamus. Quod ſi contingit

in aptioribus iſtis & prope manuarijs artibus, ut dif-
ſiciliores, & proinde ad pcipiend obſcuriores, ſed
& inutiles uideuntur, niſi uſus acceßerit: quãto mi-
nus erit mirandu, in hac recõditiore arte primã eius
frontẽ tractãtibus, quædã abſtruſi ora uideri, quæ ta
men aperiet proferetq́; in lucè creber & diligens rerũ
tractatus. Qua ob cauſam nos etiã oĩa fuſius dixi-
mus, quã ſolent, qui iſta præcipiunt. Exêplis dein-
de oĩa no impleuimus modo, ſed onerauimus etiã, ut

quociq; po ſemus modo, cucta quanti in nobis erat,
ueluti in blano cõſpicuoq; boneremus. Et hæc ipſa ta
men qualiacũq;, & his quantuis meliora contende

2 rim

ee RoboLPI AGRIC.

in opus uer ba uertätur. vſt 4 ahes husin reku ſae
accipio: ſcriptis autorũ cuiuſq; generis expedendis,
noſtris deinde ad illorũ exempli quantũ datur e
fingẽdis. Quor i: illud eſt ad artis pceptionem cõmo-
dius, iſtud ad efficiẽdi facultatẽ efficacius. Sut autẽ
euoluendi autores, nõ in hoc ſoli: ut muentionis acu⸗
men, diſpoſitionis decorem, in omni reri orationisq;
genere noſcamus: ſed cõmaunis reri humanarli ſen-
ſu⸗ us beritiach ex eis accipitur, Cbia quæda ratio-
Li ad oem ulum garatur, unde ſemp uelut ex theſau
ro, uel pro eramus ea quæ diſpoſuimus, uel eorũ ſi-

milia effingamaus. Præter hæc quoq; exi pli, ſenten-

tiæ, diuerbia, gene ralis ued rerũ oim deguſta
tio ſumitur, & ad oẽm oratioõis uſum apta quædã ſu
pellex. Qbtafizttiucki⸗fckttt sruirudiu
dicatur oratia Vnde apud Platonẽ, Ariſtot elé, Cice-
ron?, Quintilianu, reliquosq; quor in illuſtri nomẽ
eſt, oĩ m artiũ oĩsq; humanitatis Pitia quædã elucet.
Qua quidẽ eis ꝗ in populo maioreq́; ciuiliũ negocio
ru turba uerſantur, Aſus utcunq: &σ crebra gudizdia
Eeriendiq; cõſuetudo ſuppeditat. Qui uerò tecto
& umbra gaudẽtes, intra ſtudior?i ſecreta ſe cõdide

rũt, niſi ab eis ꝗ in literas iſta miſerũt deprõpſerint,

nõ uideo unde ea conſequi boſeint. Legendu eſt kergo

autoru omne genut ců bropter hæc quæ diximus, tũ
kroprer

DE INVENT. LIBER III. 463

propter ea ꝗᷓ propria noſtri ſunt negocij, ut collatis

cut illori obſeruatiõe præceptis, & iſta explicatius
intelligamus, & illori uirtutibus ex præceptioõis ra-
tione cognitis, incipiamus & nos ducibus illis pfer-
re pedẽ, eorli quoq; ſequi ueſtigia, quos quanti libet

de lõginquo poße ſequi, in hac ſeculinoſtri deſidia,

uel præcipuã arbitror audẽ. Initio itaq; ſatis habe-
bit, tractatas ab alijs, quos imitari uolet, quæ stiones
etiã ipſe tractare, eademq́; fermeè dicet ꝗᷓ illi. Interim
tamẽ ne nihil agit, ordinẽ mutabit (ſi poterit) quæ ſti
oni, argumẽtation, partiiq; argumẽtationis cuiuſ-
que, uel oĩ m horii, uel quatenus res permittet: ita ta
mẽ, ut ſpeciẽ ordinis aliquẽ, & ipſe aſſequamur. Ti

uigdebit, ſi qua quæſtio aut argumentatio poſiit à ſe

adiſci eis, quas ille, cuius ductii ſeqtur, ſibi ſubſit.
Hinc paucis collectã argumẽtativibus quæ ſtionẽ plu
ribus explic et. Quæ ſtrictim breuiterq́; dicta ſunt ab
alio, ipſe copioſe: quæ hubertun alius, ipfe auguſtites

dicat. Nõ ꝗ ſua meliora putet, ſed ut hoc pacto, ſi-

cut pueri ſolent, ꝓximis ꝗbuſq; apprehenſis, ponere
gradi diſcat. Poſt hæc quæ ſtionẽ aliquã ꝗᷓ ſimillim
propoſitæ accipiat, inq; ea oẽm inuẽtionis diſpoſitio
nisq; rationẽ, quã obſeruatã in exẽplo uidet, quate-
nus poteſt, conſequatur. Hinc eis quæ dicta ſunt ab
alijs, cõtradic ere incipiet, aduerarijq́; tueri partes.
Quod quidẽ liberids iã eſt. Multũ tamẽ iuuabitur
1 2 m⸗

9

1

464 R-ODOLPHI AGRIcC.

mnuentione partis aduerſæ, cii propoſitis illius argu-⸗
mtis, facilius admonebitur, ꝗd & ipſe pro ſe dicere
debeat. Liberrimu id & cõſummati roboris, cu reli
Cto (ut dicitur) nido uolare ſuo arbitratu cœperit: et
quaciq; libuit, arripit iter: iſe ſuo ductu inuenit, 7

dicenda ſunt, ipſe diſponit quæ inuẽta: ipſe iã ſuo iu

re, ſiue exẽplo facit, ea quæ collata exẽpla probẽt,
nõ emẽdent. Quod ubi, quatenus potest, cõtigerit, tũ
dada uentisuela, & nö ſolu id, ut bene, ſed ut celeri
ter & ſine cũctatione iſta faciamus, conand ũ. Id aſſe
quemaur, ſi primi locos oẽs, & oĩa præcepta firmiter
affxa memoriæ habeamus, ut quotieſciq; libuerit,
cucta uelut uno intuitu ſine cunctatione berſpicere
Poßimus. Deinde, ſi multo uſu aßuefecerimus ani-
mi, intẽtos ſempꝑ & apertos (ut ſic dixerim) habere
oculos, ut ſtatim poſit ex rebus p locorũ ordinẽ de-
ſcriptis, conſentiẽtia deſcrepãtiaq́; eruere. Quibus
rebus, ſi ullis aliog, cõſequemaur, ut expedite, copio
ſe, ſubito de omni re propoſita dicere boßimus. Diffi
cile id quidẽ & ardui, non tamẽ maius, ꝗᷓ ut fieri poſ
ſit. Ingens enim. immẽ ſa, incredibilis 14 uis metis hu
manæ, & cui nihil propemod difficile ſit, niſi nõ

uult. Qua i in re ut miracula tranſeã, quæ uidi, ſur-

dum à primis uitæ annis, & conſe quens est)) mu⸗
tum, didiciſſe tamẽ ut quæcſiq; ſcriberet aligs, intel-

igere & ipſe quoq; tanꝗ loqui ſciret, oĩa mentis
cogi-

—

—
—

— —

—

„
— = =

—

— ——Tͥ.ee — — — —— — wS

— —

DB INVENT. LIBER III. 465
cogitata pſcribere poſet:cæ cos item p ingẽtia urbii?
ſpacia, nõ modò uicorum oĩm flexus ambagesq;, ſed
domuũ ſingulari aditus, & oſtia ſine errore permea
ririre ſolitos: ea potius quæ quotidie fiunt uideamus, G
ꝗbus unũi hoc ſuffecerit è multis, ꝗ eis ꝗ Muſicis
organis canunt, tanei poteſt animi uis præſtare, ut
manus pedesq; membra rationis expertia, & ſequẽtia
alieni imperij nutum, non uiſos antea canendi modos
propoſitos ex tẽpore pſallãt, & cu ſuum quodq;, &
ab alterius partis diuerſum officii motumq; faciat,
oĩa tamẽ in unũ iungãtur concentum:cũ interea ipſa
mens præter hæc libro intẽta ſit, in quo ꝙ canit ſcri
ptum eſt, unde miniſtris illis mebris, ſequi debeãt,
depromit. Quod ſi potuit animus iſtud obſequid alia
docere mẽbra, repugnãtia etiã, & nõ niſi longo uſu
domãda: quãto facilius erit ei ſuũ agere opus, & hus
ius rei facultatẽ nõ modò imperare ſibi, cu ſit ei co-
natus expeditior, ſed & perficere, quanto eſt uis ſua
corporis membrorum efficacior.
TSta ferè ſunt quæ de parte illa dialectices (quã in
Lalera uocãt) arbitror potuiſſe dici. Nec me la-
tet, hæc oĩa, ut inbreuẽ admodi præceptorũ ſumma
arctarẽtur, pfacile fuiſſe. Sed ego (ſi ꝗd poter ut iſta
prodeſſe) malui ſpacioſis ea dicere, & legentit uti
litati cõſulere (ſi qui erit, ꝗ legẽdis iſtis fructũ ali-
quẽ conſecuturos ſe credãt) quã ſi p capita tant re⸗

*

466 RODOLPHI AGRIcC.
rum irem, uideretq́; doctos potius ꝗd didiciſent ad-

monere: ꝗᷓ docendis ꝗd diſcere, & qua uia deberent

bPræſcribere. Rectius itaq; credidi, cei poßem quidẽ,
breuiori ducere itinere, ſed eo aſpero, difficili &
impedito lõgo potius flexu, ſed læto magis & molli⸗
ore, minusq́ ſpinis obſito circuire. Nec iſta dico, ꝗs

laudem huius meæ rationis captẽ, quã quidẽ cum ex
omni ingenio meo, tũ ex hoc præ ſertim labore mini-

mè auſim ſperare:ſed quo mihi lectoris æquanimita

tem coneiliẽ, ſi ſciuerit nõ mei facti hac in re, ſed uti

litatis, brofectusq́; ſui ſequuti eſſe rationẽ. Quã ſi
cõſequimur, boni conſulti erit: ſin minus, uoluimus
tamẽ, conatiiq́; præ ſtitimus, qui ſicut pleriſq; in re-
bus uel ſolus laudi ſufficit, ita mihi non arroganter
eum, ad ueniam ſperauerim ſuffecturum.
Fitnis. Anno LXXX. III. Non. FE.
Scholia in caput 16.

lam uero præterꝗᷓ qᷓd.) En ſummã R odolphi modeſiiã,

Quo minus ſola pceptiõe.) Quintilia nus li. 7. ca p'ult. Quãa

Oręci οανιττπſi u cät) Mi†1ρ*⁵α%Græcis menſurã ac
modum eile, norunt uel pueri. Hine fit ιποÜ, quã re-
centiores cõmmenſurationẽ, Rodolphus cõuentionẽ inter
pretatur. Budęus in placitis philoſophone, s rον apinë
AAMWIö interpretat accõmodatas numeron ꝓportio-
nes. Nili tñ & ipſe admouerit tabulæ manum.) Niſi & ipſe
pingere occeperit. Præter hæc qᷓ; exẽpla. Exemplũ dixi-
mus fupra eſſe rem geſtã, aut perinde ut geſtã, ꝗᷓ ad ſuaden
dum aliq uid aut diſſnadendũ, ad la udaãdum uituperãdumue
adhibetur. Senteitiæ.) Sententia eſt ofo ad mores & com
munẽ hoĩm uitã pertinens, oſtendensq; qd aut fiat in ea ꝓple
rucqh; aut ſteri oporteat: Vt, Princeps ꝗ uult oĩa ſe nener e

DE INVENT. LIBER. III.

habet multa cognoſcere. Neceſſe eſt multos timeat, quem
multi timent. Feras, nõ culpes, ꝙ matari nõ poteſt. Diuer-
bia.) Par œmiæ, ꝓuer bia, ada gia. Eſt autẽ parœmia, quëad-
modum eã finit Eraſmus, celebre dictum, ſcita quapiã noui
tate inligne: Vt, Ego in portu nauigo. Quid cani cũ balneo?

Ignem gladio ne ſeces. Qui uero tedo & umbra gaudẽtes)

Qui in foro & in hoĩm frequentia nõ uerſant, ſed in eis de-
Iiteſcunt locis, q̃ ſtrepitu carent, ac ꝓinde aptiora ſunt ſtu-
dijs. Cü relicto, ut d?, nido.) Ductum hoc eſt ab auibus,
poſteaꝗᷓ diu ſatis àQ par entibus in nido alitæ ſunt, & uolãdi,
ut ſic dixerim, artem ſeu modum edoctæ, tã dem aliqñ nido
xelicto, ſuis ipiæ alis nitunt᷑. Tum dãda uentis nela.) Ductũ
à nauigãtibus. ngens em̃, immenſa, incre dibilis eſt uis in-
genij humani, & cui nihil ꝓpemodum difficile ſit niſi ꝙ nõ
uult. Sic M. Cic. ad Brutum: Magnum, ingt, opus, olno, & ar
duum Brute conamur, ſed nihil difficile amanti puto. Quo-
circa ſi ꝗ facultatem hãc diſſerendi ceu difficilem ac arduãʒ
mimis ghorreſcent ac deſperabunt, hi primũ (ut Quintiliani
uerbis dicã) renuntient ſibi, quanta ſit humani gnis uis, quã
potens efficiendi ꝗᷓ uelit: cum maria trã fire, ſidem curſus nu
merosq; cognoſcere, mundum ipſum pene demetiri, mino-
res, ſed difficiliores artes potuerint. Nil mortalibus ardu
um eſt: & dimidium facti, ingt idẽ autor, ꝗ bñ cœpit, habet.
Nihil tã eſt diſficile, ꝗn id labore ac induſtria uinci queat:

nihil rurſus tã facile, cui nõ ſuccumbat inertia, Plura Quin

tilianus li. 12. circa finem · Breuiore ducere itinere.) Sum-
ptum ab Imperatoribus & ducibus exercituum. Qui ſi-
cut pleriſq; in rebus uel ſolus laudi ſufficit.) Sic Ouidius;
VIt deſint uires, tamen eſt laudanda uoluntas.
Et alius poeta:
In magnis & uoluiſſe ſat eſt.
Ac uolui ego quoque ſtudioſis hiſce lucubratiunculis no-
ſtris quoa d poſſem prodeſſe. Quod ſi aliqua ex parte ſum
conſecutus, ſatis factum eſt uoto meo: ſin autem minus,
tamen uolui certe, atque conatum præſtiti,
qui laudari à bonis ſolet, etiam
cum non optimus eſt rei
euentus.

FINIS.

——— —
—
2
„
. .“
„* 5 .
4 7 S .
2
* * .
„* —
△
„ .
.
*
. * . .
.
.
.
—
°
₰
.
.
.

20 an

19 20 2

Q

VierFarbSelector Standard* -Euroskala Offset

15

D
SS

14

RODOLPHI AGRI.
COLAE PHRISII DE INVENTI-
ONE DIALECTICA LIB RI OMNES IN-
tegri & recogniti iuxta autographi, nuper D. Alar
. di Aemſtelredami opera in lucem educti fidem,
atque doct ißimis ſcholijs
illuſtrati,
Ioannis Dhriſſemij,

Alardi Aemſtelredami,
Reinardi Hadamarij.

13

Focus

12
N

11

10

K
1¹¹

CQuorum ſcholia exactißimo iudicio contulit ac cox-
6 t loannes Nouiomagus.

9

8

GEOAENN3eetINe

RS . 6
—
NW R .

C O L O N I E,
Merunns mni rcudelat.

MVW ð =

NN

5
„ Copyright 4/1999 VxVMaster Gmba www.yVXVaster. com