Aa240-1_2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Magiae Artificialis Phaenomena Quaedam Magis Curiosa Accuratius Discussa & Explicata * — v d) m i Pb s W VU SON a u d D Scs u seer) 2352 at * muter T m ocurid n E d N M SENN SORREN um re xem Sepemm 8 u $3 i j A d 5 : o RU * N s d N 3 X 2 P AX P E EN X p Eu h X Ex. N 8 gb de N 3* & N 3 X & M d r D Mw, R N i A r - N GE E a * .A N E A v E M SSS x u d y.w E * 5. SSAS u N i d 2 * ^ F w Ws $ ESEN d M x $ 3 as $2 M E E t E A A $2 k E A d 4 La X ^gl a ^M d M V g J R s E 3* La * d y M A * E x of N 5 * M » ? - s q N RE N " A WE s W (—m * d 3 aT s s EU APE 9 as T lo x NG 9 d Pa * w. * N i, * iv d d .M D & s «t d. r A ,m. n. Af " $* U. N N...Lv. b d ! W p od as CA iA s Ed N r Hs W BÉ EE h g ERN Y 4 CXMES D ^ OA W : x d N Ts LA W * XMJ » Ia d E N $ VAE B ....w MT As fa. w A i !d $ [ n l d " * 3X y A g 2 $ AA EX R N N x .W 1 aof Y g a o Bs i m s N E » v d RP 2 5 i L ^ * * z LR a hs 66 u 2 "r TR LY x x t $ d9 DN P. s. b M x à & E M TW * r A 3. $ A & Y *d P x 3 h n x 14 K jà s x w s g w ^ Yi £ U ,.« 65 d - t ^. ) * * o N H.K* E. P A Af s M» P — rE " E Ó * v 2 ,y,n $ E ; 2 $ .,, * IG «w.e M » i A x w : "v - 56 & *ar hs i r 3W » z. k u r,.&.va w N Yv . "* E - "m y- * R T r * " As - M P x r Mf i n W : d Xie - - E * Y fs d 3 [.3 A J & w Ms - m p AR x,.n [* Léts renae LUR — m DT S t ( b * T A. d $ w r 4 * 3 W CU d. ln T g ^v "h r * i * : P j ix u ss 8 E t : *s as Ae Dd 03 EM (2 $i d A P. eSt gX r - Wt M s E 2 WL 89 E M $ de 5 k»i P A ? p " od — M at t at $ Q h C E ho A ? . p ry E s. $ $s h P nw L g i * vtr 6 Vr Y2 60 - LE! M . 4 . AA MO ae X N ( 9 Y£ "m t 3 od -- m - - P m i t xl d M " E s p s n - m um t pacriet ia - — - » a xX :g E ii - 2s Va RmR —R d m P — d E — ss — Á as a B p e- À — — .i,..«.i..v.l»:.«,. » z : ia g z Ws d At p tagcdiyste - EEl d D MR UR I i MU R us iX ceeue : i z 2 - - s TE w m : Es UE — E d - — powes d* T s i d - - - ANTUIDESLU l | * — M m —X g' ( MESANMNSA QU Mu E 3 - msm E N12«526782262 021 | a ZLLDLITTNT UT ubTÜBINGEN TAV * lj ] MAGUE ARTIFICIALIS »40 | PHULENOMENA j g 45 | QU/EDAM MAGIS CURIOSA t J ä ACCURATIUS DISCUSSA & EXPLICATA UNA CUM THESIBUS ] M 7 ; UNIVERSA PHILOSOPHIA, ! QUAS DEO 4c DEI MATRI DEDICA'TTAS, PRO SUPREM À PHILOSOPHLIELAUREA; PRESIDE P, MARQUARDO KRETZ SOCIET. ESU; AA.LL. & Phil. Mag. ejusdemque in Alma Wirceb. Univerfitate Prof. Publ. & Ordin. EL D TE ETA ; Propugnabunt REVERENDI ORNATIACERUDITI !T D. JO. MICHAEL PHILIPPI , Regifcur. Reverend. & Celf; Principis noftri in Seminario ad S. Chilianum Alumnus Clericus,; t D MAXIM. MAT'TH.BESCHEL, Wirc. *' AA. LL. & Phil. Baccalaurei Methaphyf, Ethie. Mathef. ac Phyfices Experimentalis Auditores, - JV'ircebuvgi in Adula. Majove Academica die Aug 20go /J(m: ante mewdzem canfuetzs Typu jo Jac. Clm&oph lileyu, Umv Typogr — SERIES ] .DD. DEFENDENTIUM . METAPHYSICORUM. I';'Perillü&fis ac Generofüs DominusFRAN- CISCUS 'T HEOPHILUS L. B. de REI- GERSBERG, Reverend, & Cel(if. Prin- h cipis noftri in Seminario ad S, Chilianum Ephebus. II. D. FRANC. CAR. MICHAEL JOSE- i Qu PHUS THOMANN, Viennenfis. II R. D. JOANNES MICHAEL PHI- LIPPI, Regiscurianus, Reverend. & Celf, . Principis noftri in Seminario ad S. Chi- lianum Alumnus Clericus. Ó IV. D. JOANNES JOSEPHUS WEISEN: SEE; Wipfeldentis. « V. D. MAXIMILIANUS MATTH/EUS "Dl Pa lnb BESCHEL, Wirceb. f!rt DCI[ Mf VI. R.D. LEONARDUS JONECK, Wir- uI ceburg. Reverend. & Celf. Principis no- Wm ( D ftri in Semin. ad S. Chiliaaum Alumnus l Kl u " Clericus, ll L AWI " dit AAT LL. & PHILOS. BACCALAUREL "lim de j ol Ma- 'ää W [ 'M [2 OO .nmeskQe h 62 2 C od i ao GU UO d -G Go Go d a o E uN MAGLE£ ARTIFICIALIS . J Brin« LL Ti PHENOMENA illu(triora accuratiüs di- ! uzdam 4 SE- fcuffà & explicata. PRIENOTANDA. HI- elf, i ; [ Agia vox Perfica effe dicitur, quam Perfe pro Sapientia, & perfecta Jhl*' M rerum naturalium Cognitione acce- " dem vocár perunt. Inde natum eft, ur illi eos- NI int Magos , quos Grecia Philofo- phos appellavit. $i Magiam confideres , pro- üt pluribus fpeciebus convenit ,. eam cum P. US Mart. Delrio non immeritó 7Zrzezm dices , fou facultatem vi creatá mira quedam &9. infolita effi- ciendi , quovum vatio [zu[um commuuémque bomi- li« Triplex eítà cauía no- mnum cáptum exfuperat. nus triplicij unde oritur, JDiabolica fcilicét , IVatu- valit ,. Ztrtificialis.. .. De Diabolica jam nuper pu- blicee difputarioni thefes expofüimus; plurima etiam de illa tüm in publicis actibus inaucvrali- u us theologicis non. erudité minüs, quàm folidé agitata ac declarata ; in facris Cathedris propo- 4 c.in materia malé fsn- Mr fua » & ad refurandás Tia & tien- PHENOMENA. 4 tientium opiniones perdoctis typis non ita pri- wv dem hic funt divulpata. De hac proinde men- tj d tio hic nulla fiet ; fed in explicandis Magiee ar- f ] tificialis effe&tibus tantummodó defuüdabimus , gute t quze ad Magiam naturalem Á fpectant; alteri dif- Qum Íertationi fefervantes. iHcialis nil aliud, queda IL. E(t autem Magia art quàm fingularis mira queedam opera efficiendi 4 Rf OPIOI peritia, idque fingulari potiffimüm dexterita Tàtnen, te, & humaná accedente induflrià. . Differt frindi à naturali, quód, etiamfi artifex in mapia arti- ficiali natura vires ad aliquid efficiendum adhi- 90' p beat, plus tamen ad illud ars conferat & in- duítria, quàm natura: Aliter econtrà in magia nacurali evenit. Ad hanc varia revocantur ope- ra8; huc enim reducitur illa magia artificialis; V que Prefligiatrix feu. Circulatoria dicitur , quà [ Circulatores fpectantium aciem ita perftringunt, numl Geï ut illudant oculis ; dum incredibili dexteritate Qd At j multa facere videntur , qua tamen revera non "i llstm faciunt, v. g..fi ex dipito ovum, ex nafo po- m mæ B murm, ex ftomacho varii coloris ligulas per os extrahere ; corpus enfe transfodifle ; incredi- Ittg p f bilem aquee copiam ebibere, & alia id. genus lls p l plurima preftare videntur. Huc etiam revo- IAütttis catur Magia artificialis divzarrix , quà multa Bu ) futura & preterita ex variis ob(ervationibus & lete umS fignis conjectantur ; qualia funt de tempeftate Qttg futura &c.. Alii huc quoque reducunt-Magiam *&llta 3 artificialem J4azbematicam , quà ope mathefeos Y Hln'a&h mira fiunt ; v. g. ftatuze mobiles per pondera qïlü, Q hälllatoï & clafgria » velalii miri 'g&'e&us, qui ope aqua; » s fefim Maeciz ÁRTIFICIALIS. f dtpti vel vi ventorum, vel beneficio ignis exhiben- Je rmete tur, üt fit in /Zutomaticá , Hydraulicá, Puevima- b dt- zica , Pyvotecbnica. &c. De quibus omnibus bimus agere non differentis opus ; fed volumen"inte- lxe;idif- grum confcribentis labor foret. Igitur certa quadam hic difcutienda felipam, eruntque fe- 11 aliud; ré fequentia: Electrum , Pulvis Sympathicus , ficierd Hoplochrifima, Emplaftrum magneticum , At- xferitt- ramentum magicum. Quà ratione hec con- Differt ficiendafinr , & an effectus illorum naturales à arti- adhi- dxcx poflint hic Qeclarabo., & In- $ L. magü De Vivtute Elcthi. 'ope- cialis; IIL iAewrgoy five Ele&rum , latini fücci- ; quà num ; Germani veró 9[gtfteíin appellant , eft lgünü itate quoddam biruminis genus , colorem plerum- que aureum referens. Concrefcit in inte- j non. riori terrae finu , & ope marinee falfedinis ma- o po- gis irmatur. In Europa reperitur potiffimüm yer 0$ ad maris Pruffici littora, &fedatis vehemen- credi- tioribus pelagi tempe&atibus reticulis aliísve in- enus rumentis extrahitur. Hoc folummodoó füc- gevo- cinum Ele&ri nomine Antiquiores intellexére; muà proptereà quód virtutem ele&ricam in eo pri- us mitus detexerint. Pofteà corpora illa omnia 1P€Me electrica appellabantur; in quibus per affrictum /[gglüm vis attractiva advertebatur , üt in gemmis ple- fs risque, cryítallo , Porcellanà, filis fericis, lac- rndfr 1 cà fipillatoria, fülphure, pice, aliísque corpo- ij Tita) La.- vl libus refinofis, de quibus fufiüs agif P de - — nis 6 PHENOMÉNA. » nis Tom. 3. Magifl. natur. $$ avt. L. 22. Inter Áipet Vr corpora aurem electrica vitrum hodie eft famo- fiflimum ; & ad exhibenda virtutis ele&tricze | d Qürpc phenómena maximé accommodatum ; cüm enim corpus mixtum fit, & ex calce cineribus- | Kür ET ue in flamma vehementi(fima liquefactis, ac poíteà duratis formetur, figuram frictioni apram Al " fm facilé recipit; & infüper (üam ob duritiem fü- perficiémque laevigatam attritionem diutiüs fuü- D7 Tà D0n fünet. Duplicis autem potiflimüm genezis (ant viira, que adhiberi folent, Ac primó quidem | "n adh.betur: tubus vitreus tres circiter pedes lon- * gus, & duos circiter latus ; hunc fi manu lin- [itit « Y teo armatà celeriter ac validó frices, virtutem fD Qu electricam advertes. . Secundó adhibetur cylin- | ld drus vel globus vitreus , qui in machinz ele- | Vr étrice pulvinari , quod ex corio fetis equinig | ninà farto parari (olet, vel rotà velalio inftrumento Ts Vs celerirer. circumagitur. Ampliorem hujus- t d modi machinze electricae de(Griptionem addere U ite füpervacaneum duco. Precipuum autem, quod N Tnt de electro nóffe Philofophum decet, eft virtus "us ( ejus prorfus admiranda, virtutis fons & origo ; j QU ac experimentorum commoda explicatio. Vir- 0: Dii tutem electri multi plicem, ejusque originem di- Vülteng in&is in conc lufionibus brevirer dabimus. His l Q fingularum virtutu m experimenta additá fuc- RUT cinétà ex ]V. plicatione fübjungemus. «XC.e "m u &is quinque przcipué Ele- V i élri virtut es detegunrur. Pruna eít Iditra- €jva, quà cor " Quit pus electricum , maximé vi- ? ume trum , d * quo hic nobis poriffimüm fermo eft ; Vg Macris ÁRTIFICIALIS. 7 fi pet affrictionem debito imbuatur calore , le- 'Inter | fimo- viora corpora trahit. Quodífi enim corpug electricum per affrictionem calefactum aliis (lricse corporibus admoveas , videbis corpufcula alia dm accurrere , alia eluctari altis & in aére beerere, etibus- alia füccollari aliis , & concatenatim conjungi. iE "Alteva eít vis Repulfiva, qua corpufícula alia & apum Tertia eíft vis Communica- em fl« fe rurfus dimittit. tjv4, quà virtutem fuam in alia quoque corpo- iàs i« uavta eft virtus i fünt ra non electrica transfundit. Propagativa, quà virtus electri intra breve etiam idem lon» tempus ad ingentem diítantiam propagatur, Quista eft virtus evibrandi lucem & fcintillas; ; lit- Qtem etiam cum explolione qu&dam ac fibilo , & cum feníü doloris. :yl'm- Ti V. Pro caufa phyfica 7Zzra&ionis ele&tri- c& optime affignantur effluvia oleofà , fulphu- quïnïs mento rea, viícoía & calida, nec non filatim & cor- pore electrico egredientia, quae aérem pro- hojus- Ximé interjacentem rarefaciunt , remotiorem addere condenfant , quo fit; ut effluviis vifcofis re- , qUO euntibus corpora leviora versüs electrum pro- : virt pellantur. Elanc conclufionem (ic explico & fta- . ongo bilio: Dixi 1. Effluvia. Quia nec eft necetlitas hic o W* admittendi qualitatem occultam , vel fympathi- T Ü cam, nec hec rem fàtis explicare videtur. Age y, enim , quid Philofophus in motionum electri- j li? carum caufam inquirens plus cognofcit ? fi oc- cultas illas qualitati tribuat , ex füppofito quód J li fl illa qualitas fit ver& occulta. — Deinde Symparbia eft nomen nimis genericum, quod innumeris g. dh aliis rebus aeque tribui poteft, . Denique attra- €tuo 4 8 *PH;ENOMEN?.* * €tio eft vera impulfio: quomodó enim hanc ab Boder impulfione diftingues 'biS »] ? aut quomodoó explica- tendün rem quandam mer? attráhére absque omni tv impulfü ? cüm econtrà ex ímpenetrabilitate cor- T porum tanquam principio phyfico certo im: t elet pultionem facile explices : Nam ex impenetra- lm bilitate corporum fit ,- ut unum in alterius lo- , iqui cum íübire non valeat , nifi alter um per impe- TA tum illiac expellat. Hoc füppofito qualitas oc- fl'j&/ü[h culra morionis electrice cauía effe non poteft , Tufiüm cüm non fit qualitas motrix; quod nomen non ii nifi elaterio & pravitati proprie convenit. — Ioi: tur efluvia rectiüs atfi Bl m gnantur pro caufa phyfi- n"(üïh[ 4 ca attractionis electricze ; quàm qualiras occulta. Dixi 3. Oleofa, MTA filphuvea, vifcofa.. Nam omnia PU i corpora electrica oleofa & fülphurea, feu bi- & i tuminosà fünt , üt (üccinum , laeca figillatoria ; pix, fulphur ipfüm &c. Ri Adhee hoc ipfum conftat ex fcintillis igneis, q uas corpora electri- €a emittunt; nec non ex f:*?Pfl'mifm materiis ex quibus componuntur,; üt examinanti patebit. Dixi um M $. Ef calida. Quód en im particule ignee in electro delitefcant ipfa MUU tl accen(io fcintillatio & fpiritüs vi- ; nec non corporis electrificati alte- " fatio faris i, comprobar. Dum igitur electrum per frictionem alteratur : .faus li particulae i ; aperiuntur pori & gneee colligantnr, excitantur. Dixi "a 4« IVec non Jilatün à corpo ve ele&tvico egredientia. Xperientia enim docet , corpora viícofa igne D&rt.m vel calore foluta in filamin "tl a extendi, qua, ubi preponderans materia de cidit, juxta leges ela- Vl(as flicitatis fefe reducuni ; ac in fe revertuntur. V s Eo- Nite Mactix ÁRTIFICIALIS, , hincd Fodem modo effluvia vifcofa ele&tri filatim ex- pl tenduntur, & mox redeunt, fecumque corpo- je omni ra levia ipfis adherentia advehunt. Dixt. s. decot- Qu.e aerem proxüimné interjacentem. . Nam corpo- t j« ra electrica non apunt in quamcunque diftan- penm- tiam, fed atmospheram habent fuam, ficut vrius lo« reliqua corpora, & certum virtutis füe orbem. rimpe Dixi 6.. Ravefaciunt. h. e. Materia electrica per ]itas 0C« frictionem excitata fir calida, rarefit; ac majus OICH, fpatium occupare nititur. Proinde juxta leges en non elafticiratis in illam potiffiznàm partem agit ; que illi minüs reüiftit: Cüm ioitur illi minüs phyfl- relitat aér proximé interjacens, quàm ipfum cculta. corpus ele&tricum , hinc per electri poros in omniá dictum aérem erümpit , illam rarefacit ac di- feu bi- latat. : Dixi 7.. Remorzorein conden[at. Cüm enim Jatoriá; aér proximior rárefiat ; majusque exigat fpa- : ipfüm tium , aér remotior neceílarió condenfàtur, l elC&fi' comprimitur. Dixi 8. Quo fit , ut effluviis vi- quibus Jtofis vedeuntibus corpora leviova ver:is ele&rum . Di propellantur. Hoc ipfo enim,; quód aér remo- tior condenferur, hinc ejus elafticitas praevalet igne? 1 jrits V* elafticitati a?ris propioris, &per rarefactionem faui d debilitati; adeóque amplius fe extendens cor- " poribus levioribus obitantibus impetum impri- lum "" ii à mit, eaque ad corpus electricum propellit. pis Vi. Cauíà phyfica Repul/ionis : ele&tricae If. jl i eíl partim elafticiras filaminum ex electro egredientium , parim corporum attractorum 77 d IZF)UI gravitas. Nam hoc ipfo, quód aér remotior Versüs ele£trum irruat (üt in praecedenti con- clutione explicatum eft) illicó & ipfe rarefit, & [un[fm red- ho PuHEÉNOMENA. redditur levior ; adeóque ab effluviis cum im- li r petu à friéto corpore electrico erumpentibus itntQt unà cum corporibus attractis repellitur , quam j fri!;'o, p repulíionem hujusmodi corperum gravitas fa- | i Y cilitat , donec ruríus aéris condenfati elaíticitas pravaleat. |peey A COT l VIL Cauía phyfíica commmumicationi vit- QL q Qd 4 tutis ele&rice íünt effluvia à corpore fri- | ' Ipnessin &o egredientia , & ad corpus debité applica- i tum evibrata , illique ob vifcofiratem fuam in- tridta haerentia. n(«o Qpo Hanc conclufionem fic probabilem Wrür cj reddo: Inprimis corpus frictum emittit füa ef- Ib qur fluvia non miniis ac alia corpora. Deinde hzec effluvia ad corpus debité applicatum evibrantur; DT f era habent enim & corpora electrica fphaeram acti- vitatis fuse. INec dicas : quód effluvia electrica * qiny . Mm l n circumftantem aérem evagentur. Prohiben- tur enim ab aére remotiore non rarefacto ; ad Ti hec effluvia viícoía à natura ita fünt conítituta , rj ". ut nec à corpore, cui femel adharent ; nec à fe ipfis facilé feparentur ; igitur haee effluvia cor- *0&1 li pori intra atmospheeram electricam exiftenti fe- mel adhaerentia , & füccedentibus femper per ! mïlllis Q continuatam frictionem effluviis aucta etiam cor- : QInope pora de fe non electrica eàdem virtute electricà jfnoü d imbuunt. VIII. Cauía phyfiea virtutis propagazive N funt pariter effluvia five halitus electrici, & * Df igniculi partim ex corpore fricto, partim ex hr aére vicino prole&i , & per alia & alia corpora MU ulteriüs (emper motu celerrimo propagati. Di- TTPHS dN X 1. Ejfiuvia five balitus ele&rici, quos hactenus Y Qbeæ fatis Wm'llq Macis ÁARTIFICIALIS, II ! Guf ts fatis probavi , & qui paffim ab authoribus ad- ppenribus miruntüur. Dixia. Ez zguiculi partim ex corpore Il quam friffo, pavtim ex aére. vicimio pvoledii. Quod ts ft- / eilicias enim ex corpore fridto ejusmodi particulae ignee proliciantur , nemo facilé inficiabitur; qui corporis electrici matcriam cognitam habet, i V« aüód autem ex a&re quoque vicino particulas xore ff igneasin fubfidium vocem, id mirum nemini vi- applit & erideber. Quis enim credat? ex folo vitro, aut (jam it- alio corpore electrico tam exiguo tantam efflu- ;abilem viorum electricorum copiam ac vim diffuündi (üa ef- poífe, quanta ad corpora long& majora electri- de hec ficanda, reliquosque effectus electricos ad in- rantur gentem eriam diftantiam producendos requiri- m acti- ectrica tür, quin proptereà vitrum , aut aliud corpus ele&tricum per complures etiam horas in tor- )hiben- natorio ele&trico agitatum quidquam de fua vir- o ; 4d tute amittat? Aliud proinde concurrat ; neceí- (Litista » eeft.. Sed quod illud , nifi. particulee aérez , ec à ie nitrofz, fülphuree , &ignea ex aére circum- 4 COf* flante decerptee ?. /Vec dicas 1: Quod propaga- ;nrife- tio virtutis ele&ricae potius adjuvetur ab efliu- JH pel.' viis homogeneis , quae ex corpore electrificato , n cor« etfi non electrico continuó emanant. INam ne- ric £0 hoc : quomodó enim effluvia ibi excitentur ele&trica , ubi nulla funt ? Deinde ponamus gaszæ etiam halitus quosdam electricos in corpore l non electrico latitare; quis ergo illos excitat? üm eX quis poros corporis electrici aperit ? Certé fi ofpom Corpus electricum fortirer adeó ac celeriter fri- l« i. cari debear , ut halitus electri ex eo proliciantur; s denoi f-ol'g. verofimile non videtur ; poros corporum lill- f i 129 PnHnzNOMENA. diffimorum, qualia fünt v. g. metalla , recludi lidu fiienter absque attritione fortiffima poffe. ^ /Vec dicas 2. Ámitar Particulas nitrofas füiphureas & igneas in aére fingi dunraxat. lNam ejusmodi particulis aé- qudran rem refertum effe , abundé teftantur varia me- Qtouma teora ignea; de quibus phyfica particularisagit. Qtio fhintto) IVec dica$ 3. Expicari non poffe, " quomodó p evi particulee fülphurez & ignez ad propagationem virtutis electricee concurrant. Naàm fic expli i, co :: Corpus electricum circumdatum eft aére DOf particulis ejusmodi referto; dum igitur corpus Aüefen j electrieum fupra pulvinar circumagitur, necef- o d farió multüm aéris circumftantis comprimitur ^ primy & attenuatur. — Ácr fic compreffüs & attenua- fK um NI tus neceflarió incaleícit , ejusque particule ad ignem concipiendum. proximé difpofite efflu- * (it | viis electricis mifcentur, &unà cum iis corpori r debité applicato adherent, & hoc mediante o propagantur. JNec dicas 4. .Explicari faltem i nequit, quá ratione velociter adeó ad magnam "1 n etiam diflantiam virtus electrica: propagetur. um Nam 5. celerrima virtutis electrice propapario ::coruma ( bene concipi & explicari poteft, fiad velociffi- mam corporis electriciagitationem , &ad ipfàám * dte ;1 effluviorum electricorum naturam attendatur. k Eít nimirüm agitationis corporis electrici velo- "Oi Citas tanta, ut in machina ordinarié adhiberi hrbide folita corpus electricum intra unicum horze mi- ^ t nutum 140. vicibus facilé circumagatur, üt P. Pohl ex hoc flaticee principio: Dum voza major Sïnerenw femel circa axem . fuuin volvitur , vota smiuor ma- inmmmïl gori ogc cborde conuexa tories g yratury quoties illius - "äm Um MAGIE£ ARTIFICIALIS. 13 diameter in diametro rotee majovis continetuv ; fuf- j t du 2 ficienter deducit ac demofittrat.. Ex hoc porrà fequitur ; quod corpus eleétricum intra horae y n adte quadrantem füper pulvinari-füo 21r00 vicibus tbl & vanumee circumagatur, Velociífima proinde eft electri apitatio , quà mediante intra breve paucorum u!arisafgiï- minutorum intervallum irgens effluviorum co- qUO[IlU " * piaevibratur. Cüm autem effluvia h&ec viíco- gationenm ic eypi- fa fint, hirie effluvia proxitna corpori intra-at- iofpheram electricam exiftenti & fibi invicem efl aére ddherent ; his continuatà frictione alia--& alia corpus femper, & quidem copiofiffima füccedunt, qui- , necct- rimitut bus prima locum neceffatió cedunt; c " Qm CQrI- porum compenetratio non'detür. i 3tenuae IX. Cauíà phyfica fcintillarum & fl arhm- (ule 2 ularum (ünt igniculi tuth ex corpore electricó jpe lu tum eX vicino aére perf motum continuum ; corpor incalefcente erumpentes ; & effluviis. electri- ediante Cis permixti. In hac coficlüfione nihil-à ra- ; falrem qapnarm tione alienum adítrui is facilperfpiciet ; qui expenderit ea, quze deprincipiis Anti - Peripa- à etuL. teticorum agens artuli. Ex iis enim fatisliquet; ) aga[i in pluribus mixtis igniculos actu latitare; üt infi- elocilli- jiplam . Tice, calce, fülphure , pulvere nitrato ; phof- horo &c. Id quod Anti: Peripatetici unà no- datur iscum adniittunt. :i VC]O- Dicturn pretereà '& pro- batum ibidem eft , quód neutiquam in tánya co- ihiberi piain ejusmodi mixtis ignis lateat ; in quanta je m prorumpere videtur ; fed quod novi igniculi lü[P' &dpenerentur. Idem igitur-ob rationis & ex- j Wjor perimentorum paritatem de corpore eléctrico um' 1ml- Cotfnri- j ii þriatucndum eft. — Accedit; quod 'gl?a & ino- 14 PHuEzNOMENA. moda magis via non fit Pheenomena ele£tricó. f du 'ignea expicandi. Videamus nunc , an juxta (s datam hactenus do&trinam poífimus experi- ij i IQf menrtis cuilibet virtuti propriis fatisfacere. l ictur, Phenomena dttvatlionis. elctrica. praftar: | Ad ] X.. Plenomenon 4.. Dum. corpus electri- , Q tümy cum coníricatur corpora alia leviora attrahit, ! Reretnr etiam fumum, non tamen flammam. , Unde fütefice hoc? . &. 1. Confricari debet corpus electricum; ut incaleícat ; & virtus ejus excitetur; recon- fl((c' po//ca "t r dit nimirüm fzepiüs thefauros füos natura pro- T (Qpgr videntiffima; & vires fuas intra poros abícon- fl pl dit, non nili per motum vehementem reclu- N hg, dendos.. Sic «x filicé non nifi per attritionera M T s vehementiorem igniculos prolicis; nec multa anp lltsey edorifera odores fpargunt ; niíi calore agiten- "m l tur , vel aliter atterantur &c. 54 dicas 1. Cor- m ]i Nhemt pus ele&ricum non exerit virtutem füam , fi vel ad folem incalefcat; vel ipniinjiciatur; et- ONNI [ ] Pm. " go nec virtus ejus excitatur, íi per frictionem l NI 3ncalefcat. B. N. Cosf. Difparitas efi ; quia TW flamma fübtilitate (uà ad ipfos corporis electri- "m f ci poros penetrat, eflluvia abfumit ; ac füum li& in pabulum vertit; adeóque corpus electricum Econtrà per fri- llm I Coni in igne incalefcit nimiüm. étionem calorem tantüm temperatum , qualis lg & 1 ad eífectus electricos requiritur , introduci in " agui corpus electricum, experientia teftatur. Quódfi J "imcun( tamen frictione etiam validiffimà calorem ni- Jefl miüm in corpore electrico caufes , vires electri- N €as fj non impedias penitus ; faltem imminues. W mm[ V Macix ARTIFICIALIS. 15 d. 5i dicas 2. Per folis: radios ; vel etiam ignem temperatum caufàri in ele&tro porteft calor re- , jun s eipar imitlior, qualis plerámque per frictionem pro- R. ducitur, nec tamen electrum effectum eundem preftat; ergo prior refponfio nondum fatis- j facit. W D. az. Caufari poteft calor remitlior; QUS tk&ïl'io qui tamen non polleat virtute referandi poros, a amih ^ penetrandi , halitus ele&tricos exagitandi , eos p Ut rarefaciendi; ác protrudendi. C. — Qui hác vir- elefnm tute polleat. N. Calor moderatus absque fri- ur ; p &ione productus plerümque füperficiem tan- narun o tüm corporis electrici afficit ; nec preeftat id; ;os i* quod praítat calor per impetum aut frictionem em rP produ&tus , üt patet v.g. in filice, qui etiam attriton igni inje£tus , vel radis folaribus per annos riec Iul complures expofitus nunquam ionieulos emit- yre qgit tet; quos tamen emittit; fi per affrictum, eum- : "P f que vehementiorem excitentur. Igitur per ! fu&ml fri&ionem corporis ele&trici füperficies à for- jatur; ** dibus purgatur, & pori ejus fingulari modo rictiondt &peziuntur. X. 2. Cur & quomodó corpus g ; 0U ele&tricum fri&tione agitarum corpora levia tra- i elecltt lat? dixi & explicavi . 7-5 àd eorpora autem ac füum evia utique etiam fumus pertinet corpuículis ricurm eviffimis conftans. .Ex eodem mumero xeíolves ; e[ rl' Cur àcus ex quücunque rnateria formata ; & cus i qua]is Ípidi in aequilibrio impofita corpus electricum r i ln qüamcunque partem fequatür?. cür hoc ; Q T ipfum praefter globulus ligneus aquae liberé inz jore m Hatans? &c. . 3. Flamma à corpore eleéctri- eäf r res d ' C0 non attrahitur, quia nimius flammsee calor m verà j* | eflluvia vifcofa & oleofa abfumit ; ignea — faci- 16 PursNoMtNA. facil diffipat. « Adverte tamen , nec experi- & mentum de flamma , confequenter nec hanc ra- fittus bun ber tionem femper tenere. . Quodfi enim globum aut cylindrum vitreum in tornatorio electrico Btrimen - Dhyfca agites, is in longe majori copia effluvia emit- tet; quàm ut illa à flamma modica abfümi ; aut fi; er , diffipari poffint; quo in cafu. etiam flamma tra- hetur. ? Griag ; XL- Pheenomenon & conj II Si corpus electricum adfricetur corpori terío aut leevigato v. g. vi- V//&)/J -Cll tro; ebori &c. virtutem füam non exerit ,quam AUI'di! & r exerit ad corpus fuperficiem afperam habens UiajOHC f]L agitatum. — Quee hujus ratio? B. Rario hujus T faidon eit,-quia, ut habeatur effectus electricus, etiam mma Wl partes interng electri, quibus fpiritus inclu- X f durtür, motu quodam agitari debent; hoc au- At QUi tem non fit, nifi partes exteriores fübíultorium, | W h Vf quafi impetum concipi.ant ; quem corpus lavi- IE/ pmf arru atum non- communicat : communicat . veró A « illum. corpus. afperum ,-quia afíperitas motui ls conífricationis refiflit; & partes utriusque cor- N t t poris fe invicem apprehendunt , ác quodam- mhq [ modó mordent rotarum dentatarum adinftar. Hine adhibetur vellinteum , quo tubus vitreus EM 1 l fricatur , vel pulvinar ex corio afpero & fetis j Tuw Diti equinis confeétum , fupra quod globus vitreus Dolica £eritur. ! ll hj XIL. Phenomezon III. Dum füccinum ap- "ele&tlcu plicatur füperficiei ftagnantis mercurii, vel al- n & terius liquoris , precipue olei vel balfami , nulla At ( uidem puttula ftagnantis. liquoris- avellitur; f me- neh ) Hcle&m ed ;amen ipfe liquor verfus fuccinum intu €it. MAGIE ARTIFICIALIS. 17 ícit. Item mercurius in barometro affürgit; & t eypere c hancre fpiritus vini attollitur in thermometro , fi tu- ? plobur bum bené frictum illi admoveas. Sed hac ex- ) eledirico perimenta explicari non poffunt per caufam phyficam attra&tionis ele£tricee zum. V. afigna- yia emle - fimi, aut tam; ergo. E. Ádmitto experimenta; fed N. min. NNam zunm. cit. dictum eft, motiones ele- at - &ricas àb effluviis vifcofis , ab aére rarefacto jedricm & condeníàto pendere; poffunt autem effluvia y g. Ve. viícofa cum dicto aére aequé impellere corpora j quatm fluida ac non fluida; igitur eadem caufa in at- habens tra&tione fluidorum tenet, quse pro attractione o hujui non fluidorum affipnata eft. Quod autem mer- *curius, vel alius liquor ftagnans non totus at- , eti&m j incll« trahatur , fed tantüm in parte intumefcat , ra- hoc a* tio eft; quia nec effluvia electrica, nec a&r to- ültorium tum propcllere liquorem poffunt ; hinc eum illa us l2ve in parte affurgere falem impellunt, ex qua car vel uccinum applicatur: aér nimirüm denfior cir- cumfiftens liquorem fibi fübjectum majori vi " fmotul elafticà premit, quàm aér rarefactus premat ;que CO[' partem liquoris fibi correfpondentem; hinc li- uodam' gdin[ïaï- ! quor illuc affurpir; ubi minor eft preffio. andem explicationem mercurio in barome- : vitreus & fetis tro, & fpiritui vini in thermometro afcendenti vitteus acilé applicabis. XIIL. PAxezomenon 17.. Corporalevia ad cor- pus ele&tricum accurrentia non in eodem fem- yum a Pu «d 1- per fitu accedunt, fed jam circumaguntur, jam b i nuui rotantur ; fufpenía etiam diu manent in aére. Unde hzc? &. Quód corpora levia in acceffü avcul[ur ) atio J 10 fet fd ele&rum ron eundem teneant fitum ; r eít; PHENOMENA, 18 ütum c eít; quia aéris propellentis motus regulatus adeó non eft, hinc non eundem femper impe- dosir. tum uni parti corporis levis imprimit, quem fir, u impriinit parti alteri; unde neceffarió diverfus Hanc a in acceffü fitus fequitur. Quód veró corpora manifef alia fafpenfa maneant in aére, hoc provenit tet hoc. tum ex recuríüu aéris debilioris, tum à filamen- L . tütem « tis vifcofis non perfeclé in fefe redeuntibus. tollunf XIV. Phenomeuon P. Plumulee aquae inna- Tiusren tantes huc quidem & illuc àb electro applicato forbenr trahuntur, fed non elevantur, neque àb aqua t5l fejunguntur. 'Trahuntur veró in altum, fi illas in argenti vivi füperficie ponas. Qua horum As m ratio? . Jatio*prioris ef? ; tum quia aqua hu- Í At nof imnidos continuó alitus emanat , qui ignea ele- Lbor &ri effluvia multüm retundunt , & poros electri i fitm iüfring obftruunt; tum quia plumulez aqua innatantes &b aqua liumectantur , & ejus füperficiei ita ad- | uPS* fj C6 Vr q herent, ut aér à tergo fübire non poffit; con- "- fequenter adheefio queedam tractioni electricee N HQUOI' [ reliftit. atio pofferioris eff ; quia plumulee non ita infiftunt mercurio, ut àb eo humectentur; Nällüs ad UM nec illi adheerent, nec mercurius effluvia humi- Tl ( da àt aqua emittit. XV. Phenomenon F1. Si ope Antlie ex vi- IN tro electrico a&r extrahatur, vix aliquid attra- »*lela ele&l het , nec alium effectum preeftabit../| Cur hoc? n üt hlll f ff & Ratio hujus eft, quia , halitus electrici ut pro- füuant, debent rarefieri ; id autem fieri non "m poteít, nifi aér intra vitri caviratem , vel intra m poros exiflens rarefiat ; igitur effectus electri- e defti- VL p cus haberi nequit, ubi vitrum omni aér tutum i n MaAGIE ÁRTIFICIALIS. 19 tepUus tutum eft. — Aecedit ; quód aére interiore extra- at impe &o aér exterior vitrum ita comprimere videa- mt, quem tur, ut pori ejus dilatari facilé non pollint. o dverfüs Hanc aéris preífionem multis aliis experimentis b p manifeftam facit Phyfica experimentalis. Prae- : provetit ter hoc obftaculum fünt &alia adhuc; quz vir- Àf tutem electricam vel debilitant , vel penitüs ntibus. tollnt. Sic fi globus vitreus furfure vel cine- que innte ribus repleatur, debilem virtutem prodet ; ab- applicato forbetur nimirüm virtus electrica in porofitfi- » jb aquà mis ejusmodi corporibus. Item fi corpus ele- m ,fl illas &ricum poft confricationem coarctatis etianm g horum labiis halitu inficias, imminues ejus virtutem. qqua 2 Si veró poft confri&tum aquá, vel linguz atta- jpnea &i &u vitrum madefacias , adhuc magis illius vir- t0S ele&ïi tutem infringes. —Aafo prioris ef? ; quia halitus spnatantá fuperficiei corporis electrici adherent, poros iciet 4 obftruunt, & effluviorum profluvium non ni- hil fi(tunt. Ratio po[leriovis efl ; quia aqua vel oífit; * i ele t alius liquor non rantüm in fuperficie herer, ul 10 Íed altiüs ad peros penetrat; hinc licét poft pectent humectationem vitrum abítergatur ,non tamen yia hum virtutem füam recuperat; cüm abftergi ita non valeat ; ut nihil humoris in poris remaneat , qui igex V effluvia electrica àb egreffu remoratur. Jtein fi aura fit humida ex 1iisdem rationibus non eo :ur hOC H fucceffu effe&tus electrici exhibebuntur , quo exhibentur, íi aura ferenior faveat. i ut PI'O' jeri 00 Phenomena Repulfiozis Ele&rice. g intra XVL. Phenuomenon [. Corpuícula graviora j ele&rl. a detu €itiüs à corpore electrico divelluntur ; leviora quu 2 s veró as PHENOMENA. 20 queite veró àb eo recedunt rardiüs, nec per eandern tIerits | Íemper moram illi adherent. Unde hzc re- din infr pulfionis varietas? . Suppofitis iis; quae z. VI. dicta fünt, hanc varietatem breviter fic explico: DOveds , jungentt Corpufcula ex gurm. V. non folim ob viícofita- tem.effluviorum in fe redeuntium corpori ele- Ifb qui i tiicet étrico adhzerent, fed etiam ob. motum aéris ejusmodi corpuícula versüs electricum impel- que od | äb 4j lentis; proinde ceffante aéris motu corpufcula püulm ab electro proprià gravitate fuà divelluntur. loflnodi Hinc corpufculum gravius, utpote magis refi- ftens tum aéri impellenti, tum effluviorum vif- "orüm cofitati, citiüs divellitur. Accedit, quód in Aropenrin Ht cimp uno corpore electrico non fit virtus adeó vali- da, ficut in altero, ficut nec quiliber magnes "D. J alterius magnetis virtutem adeequat. — Denique : tpein nec idem corpus electricum parem femper vir- Qj Alonem tutem eXxerit, fed pro magis vel minüs vehe- Df &t mente frictione jam minorem , jam majorem füf, q li ütig B) virtutem emanat, eamque jam majori, jam Ut minori impetu emittit; adeoque mirum non eft, Vl pj fi idem etiam cffectus non zequali femper mo do k (ri obtineatur. Ut i XVIL. Pbenomenon 17. Si campanulam intra Ottpelln tubum lamineum filo ferreo füfpendas, & huic N AU. Un addas aliam ; inter utramque veró nodulum T yar metallicum ira appendas, ut facilé mobilis fit; [ & utramque campanulam tangere poffit, agi- 1 wor tato corpore electrico etiam nodulus agitabitur; Ef 1 fünr & jam in hanc, jam in alteram campanam im- pingens fonum caufabit. ]Item fi duos num- RU Inos monetarios e filo longiore fufpendas; eos- rm()ne uc MaAGIE ARTITICIALIS. 2I que ita conjungas , ut unius füperficies plana er eandem oftmo- le higc re- alterius füperficiei correfpondeat ; fi düm infra eos tubum vitreum bené frictum ad- que . VÍ moveas, illi notabili intervallo à fe invicem dis- ficexplio: jungentur.. Petitur horum explicatio. &. Hoc y vifcoftt- ipfo quód campanula intra tabum fufpenfa ele- yporic- á rificetur, virtute attractiva imbuitur ; adeó- tum & que nodulus facilé mobilis àb effluviis trahitur jm imp** & àb aére regrediente impellitur versüs cam- orpulctl panulam electrificatam , que tacta fonum edit. velluntüt. Poftmodüm pro ratione impetóüs impretli (quae WHD pis reli- corporum íolidorum in aliud corpus folidum rüm vit- impingentium dos eft) nodulus refilit , & in al- uöd i teram campanulam impingit. Ratio alterius deb vdl- experimenti de nummis haec eft : tum quia ef- : qnagn fluvia fzepé inequaliter trahunt, ob ineequalem Deniqu difpofitionem pororum, & quibus egrcdiuntur; mpef VIt- tum quia aér cum impetu ad tubum regredi- nus vee majorem tur, qui utique dictos nummos à fe invicem ejungere porteft. ( amm XVIII. PAezomenon IIl. Situboele&trificato fj ]none infra fila ferica, vel alia leviora corpora admo- r 000 veantur, illa mox convolant ad tubum ,. mox àb eo repelluntur, jam colliguntur ; jam diffi- m intra antur. Unde hoc? z. Eflluvia electrica füb- &huic inde in varios aguntur gyros, ficut fumus & gdulum candela recenter extincta erumpens, proüt ni- p fit; mirüm pori, & quibus egrediuntur varié di- ; ag ípofiti fünt , vel proüt etiam a&r refiftens illa eterminat; hinc corpora etiam leviora fübin- gam IP* de coligi, fübinde disjici videntur. — Alias ad- os 10 huc rationes hactenüs jam fzepiüis dedimu S. ]u; (s B 5 Pbe- [ 22 PHENOMENA. qud ex Phanomena Communicationis 69 Propagationis ' mm eft. Electvice. W. XIX. Phenomenon 1. Non füccinum modóo; düm cor aut vitrum, velalia corpora ex natura fua ele- Tríat, t haor €irica vim attrahendi, repellendi, lucem , fcin- tillas flammulásque evibrandi habent; fed alia ponitur À fils (eri quoque corpora, licét ex natura füa electrica non íint, effectus fimiles preeftant, modó cor- Teüt vj pori electrico debité applicentur, vel continuá a (ife Qrm ej ferie electrificato jungantur, ur patet in-laminis electro applicatis &c. Unde hoc? E. Sicut T* docoi tf Magnes virtutem füam communicare ferro po- teft, ita pariter corpus ex natura fua non ele- at &tricum virtute electrica imbui nihil implicat. p Quà ratione veró hec communicatio fiat , ex- | i, l ücatum Jam eft n. VII. Hoc tamen adverte; L quód virtus haec communicata faciliüs exfpiret, L D quàm virtus comrmunicata mapnetis. Preeter LW | rationes alias hanc unicam üfficere judico, | Ht dell quód tot fübíidia non habeat, queis foveatur,; ïra hii quot habet virtus magnetis ferro communica- ul ta; volant enim continuó fpiritus magnetici | Im.Pba tum é terra, tum ex aliis magnetibus erniffi, "b quin ulla agiratio corporis magnetici requira- LR tur, & amuicum fibi ferrum folicité quafi inve- 3 w ftigant: cüm econtrà fpirictus electrici nonnifi "m i € corpore electrico , eoque vehementiüs api- "ia (s tato egrediantur ; adeó ut ceffanre agitatione V citen ne in ipfo quidem electro virtus deprehenda- * iüflüer tur. Accedit, quód virtus electrica à plüribus 4 Vitta hofïibus infeftetur, quàm virtus magnetis, id - uo kW&S, h MAGIZ ÁRTIFICIALIS. 23 quod ex pluribus experimentis colligere pro- pagatiani: num eit. XX. Phenomenon II Corpus electrifican- dum corpori pariter electrico imponatur, vel ym mod) n finde infiftat, necefle eft. Hinclamina, vel gladius ut hauriat virtutem electricam filis fericis im- cem, fit- ponitur; homo electrificandus infiftit afferculo ; i ; eleciri filis (ericis pariter fuftentato; Item carena fer- rea ut virtutem electricam imbibat, 8 filis feri- 0dà cOf- continuà cis füfpendituz. Quee horum ratio? . Ratio horum eít, ne virtus electrica nimiüm diffipe- » laminis . Sicut tur: docuit enim hactenus experientia, corpus ele&rificandum fi nimiüm à corpore eleétrico erro po- non de amoveatur, virtutem nullam imbibere ; nec hominem pavimento infiftentern bené electri- jmplict fiat, &* ficvari. Ex quibus aliud profectó non colliges, quàm effluvia electrica faciló per aérem diffi- l adverto, pari, vel per totum pavimentum timiüm eva- ; exfpiteh gari, nifi. corpus electrificandum ipfi atmo- pued Ípherze electricee i mmergatur , vel per alia cor- 'e .udiCO, tüio impedia- foyentül pora electrica nimia eorum evaga tur. munic* XXI. Phenomenon LI. Si aminge atmofphee- ngg[)?fld re ele&drice immeríe jungatur catena ad $O. - effillily rrens , eaque vel in lon- jeqüir 4- orgyas & ultra excu gum, vel in varios flexus extenía per totam [j inve- breviffimum virtus ele- nonnil catenam intra tempus &rica fefe diffundet. Item fi ad finem ejus- üs ag modi catenae homo a fferculo filis fericis faften- atione tato infiftens digitum ultimo catenae annulo in- ; fendt- D ] ferat virtus electrica per manum , brachium; pus hominis cor- Joni Ícapulas, peétus, caput, ac rotum etlS» 4 pus u 24 PHENOMENA. pus breviffimo temporis intervallo diffundetur: t f Unde hoc? z. Rationem & explicationem hu- fitgut jus Pheenomeni jam dedimns füprà zum. VIII. TUnant ( Adde, quód effluvia electrica potiffimüm in dsue : longum excurrant, nec multüm evagentur in Qrepare latum. Premunturenim àb aére circumftante, tnoulis & coércentur ita , ut in omnem lat viciniam literibo fefe diffundere haud poffint. Teftatur hoc ex- - eledrio perientia, qua docet circa ele&trum apitatum lofs cy commotiorem exiflere auram, que manum potis dj proxime admotam etiam fenfibiliter afficir; di- QUicem o i ftans veró ad duos trésve palmosà corpore ele- i cor €trico manus nihil perfentifcer. k m Telrac Phenomena Eleffrico- Ionea. XXII. Phenomenon 1. Si tubus vitreus manu Ht d M linteo armatà vehementiüs de nocte fricetur, onem My, & ) advertitur in ea lux ad producendum i [] inepta. Parem deprehendes lucem in globo UM M n aut cylindro vitreo, fi eum in machina electri- D ca circumagas, & ad pulvinar füuppofitum af- n frices. Vten Unde hic effe&tus? s. Lux, de qua Wïd!um hic agitur ; provenità particulisipneis , quze tum N Ut m ex tubo vel cylindro, tum ex pulvinari proli- t ciuntur,tum ex aére vicino fecernuntur ; qua&- vis enim lux à corpore quodam lucido vel b AD d "ts " igneo profluat, neceffe e(t. Quod autem ele- étrum & aér admixtas habeat ejusmodi parti- Alinri ? Ütbor culas igneas, ex hactenus dictis fatis probatum effe judico. .5; guras'r. Cur pracfati igniculi Iall()ne , nihil accendant, fed lucem folummodó evi- d n foba, brent? 3. Ratio eft eoquód non colligantur in ) «t W lii copia MAGUE ARTIFICIALIS. 25 Rondetyt; cqpia füfficiente , nec ad corpus folidum im- Qnem hu- pingant ; hinc halitus vifeofos oleofósque illu- um VIIT minanr duntaxat; fed non fuüccendunt, id quod [mim in absque dubío praeftarent, fi copiosé fàtis con- entür n gregarentur. $7 queras 2. Cur lux electrica in xumftnte, angulis tantüm , & corporum electrificatorum : viciniam lateribus potiffimàm obíerverur? z. Effluvia ir hocar- electrica in extremitatibus vel lateribus angu- lofis concentrantur magis, quàm in aliis cor- agititum - [ranum poris electrificati partibus , in quibus nüllum fiit; di- obicem oppofitum habent ; hinc arctiüs. con- . re ele- uncta c orpus fenfibiliter lucidum conftituunt. E x eàdem ratione copiofior in tubi laminei ca- vitate lux advertitur ; conftringuntur enim ef- fluvia. electrica intra tubi anguftias, & dum js tmani egredi é tubo feftinant , ad ejus orificium arte- TICeuT ; runtur , &, quod confequehs eft, pro orificii l ignem amplitudine vel anguftia lucem majorem cau- n g]ObO fant aut minorem. . $; quzras 3. Quid fit lux , ejedti- electrica? An fit ipfum effluvium fubftantiale, (irum 8 quam fententiam refert P. Prolemeeus Diff. 15. fte- $. de lumiue. An veró confiftat in motu; E de qu ,quznm aut nifu materice fübtilis, à corpore lucido per lineam re&am impulfe? üt contendit Carte- puri p yur; 0 d fius. An denique fit accidens abfolutum, vel id qualitas phyfica perfectiva à lucido corpore cido ! yutelm. a ?' in inftanti propagata, cujus effe&tus primarius elt, corpora illuminare; ultimóque complere gdi pa[[l- .robäï""? in ratione vifiblis ? E. r. Lux non eft efflu- vium fübftantiale à corpore lucido emiffum. jgnicu i ) eVi- Ratio eft ; quia in hac fententia explicari.nequit decuffatio radiorum , dum radius in radium anur i inci- , copla 5 26 PHENOMENA. incidit. Vel enim in dato caíü radius radium f exten penetrat? & fic dabitur compenetratio corpo- inphre rum, qua tamen naturaliter implicat: vel per- dm; : miícentur corpufcula lucida? Sed hoc repug- Vix exf nat experientiae ; quae docet , utrumque ra- t füo dium fecundüm priorem lineam reétà propa- feperet gari, id quod in claufo obícuróque conclavi , j m ubi duo radii per foramina duo excipiuntur, | toumf clariffim* obíervatur. Adhec fententia prae- altiudin fens reflexionem lucis minimé explicare poteft; Qui, r nam corpus mólle fsü flexile, quale foret ejus- [Q übl]lS f modi efluvium , difpergitur potiàs, quàm ATRT ttn quód refle&atur; üt patet in aqua, que ia pla- fuom num etiam :maximé levigatum incidens qua- ïagati poH quaverfíum diípergitur. Denique ex hac fen- Rf tentia multa fequuntur minimé conceptibilia: Wüet, ) tam quaelibet olei gutta; vel cerce accenfie par- D At d ticula tantam ipniculorum effunderet copiam; Y » ef]ml quanta füfficeret ad implendurn fenfibiliter fpa- A sadl[ ! tium fphericum , cujus diameter ad duo fe f ha milliaria germanica extenderer; féd hoc eft in- conceptibile; ergo. —Major ef? certa; quia lu- r men in preealta turri fufpenfüm faltemad unum milliare: videri poreft ; adeoque femidiameter "um Fab 1?716, Bfo 1 fphere erit unum milliare , & , quod confe- quens eft , tora diameter ad duo milliaria fefe » B r extender; in cujus fpatii (pherici quolibet pun- Bs éto videri lumen poffet, Airor etiem liquet ; ïmta C quis enim concipere mente poterit , quot fpa- "übinini tiorum mimimorum milliones in tali fpatio NUe in fpherico contineantur? ad qua tamen omnia "iquiis - quun[ e f:jusmodi guttula- vel partiéula minima accen a m Maeixz ÁRTIFICIALIS. 27 a tidiutt fa extendi deberet, eaque finpula fenfibiliter jo corpo- implere in longum, latum, altum & profun- : vd per- dum ; adeoque particula accenía alam muícae x put- vix exfuperans plus ípatii efllavio occupa- mqu n ret füo , quàm fi ea totus plobus terraqueus li p tegeretur; üt facile is intelliget, qui paffuum, condir pedum ac dipitorum in unico milliari conten- ipitntit, torum fecundüm longitudinem , latitudinem & ntia pra- altitudinem computum vult inire. Sed, quaefo, ' potet quis, ür Cafíatus inquit , affertionem ejusmo- ret cjts- di fibilis non explodert. Deinde quis concipiet, , quàm lumen utpore effluvium fübítantiale , vel cor- z ia pl pufculum inftantanée per ingens fpatium pro- n qua- pagari poffe? quod tamen Philofophi etiam hac fen- Tecentiores communiífim? defendunt , & D. ;eptibilia: Romer, D. Caffinus, D. Maraldi probant, ac epfie pil* pluribus deducunt. Quis concipier , ftagnum : copim; V. g. etiam tempore nocturno ; modo fax ar- xl p* dens adíit, plenum effe igniculis lucentibus? id Sileo Q duo * 'quod ex hac fententia facilé deducitur. adhuc plura alia, queis h&ec opinio folidé im- ; quit l* pugnatur, qua' videri poffunt apud P. Hono- ;ad ünum ratum Fabri 7y28. 2. Pbyf. Lib. 3. de Lace&7 La- mine. iiumete! E. 2. Nec Lux confiflit in materiee füb- jone* . 'tilis Cartefiang? motu. Ratio eft; quia ruinofo yi e "hec fententià fundamento innititur ; cüm ele- gt put" menta Cartefii non dentur ; üt faris probatum Jiguts eft ab initio Phyficae, ubi de principiis egimus. üot fPa' Neque in omnibus corporibus dantur pori ta- ; fpi les , quales hujus fententize Patroniftatuunt. Re- — quirunt enim poros in ornnem partem quoad T Ífenfüm reétos, afferuntque illos in aére v. g. 4 nec PHENOMENA. nec vento , nec turbine , nec alià quàcunque futa c commortione turbari poffe , quin ftatim pori aiii Téttatio lineam rectam continuantes fübftituantur. Hac füldantg aflerunt, & absque ulteriori ratione credi vo- fantia ct lunt, in quorum obíequium meum ut capti- pürisilu vum redderem intelle&tum , impetrare hacte- | Kreom nus à me non potui. Dicant denique fenten- ! 1 M Adde, , tiee hujus fautores, quanam fit conveniens cau- | ROn aut fa motüs adeó vehementis ac regularis ? Ex- Vifb ( plicent ; quà ratione motus materi&e fubtilis; & e tl a que ex particulis minimis ac inter fe divifiscon- | ; tür d ; ftat; & ex diverfiffimis corporibus lucidis; 1 lm qualia funt,ftellae , f0l , ipnes &c. procedit, adeó Cj | conítans effe poífit , ut per tot fzecula per t 8741 immenfa fpatia materia fübtilis absque ulla fen- LUJ, & lje : fibili perturbatione femper linea recta movea- tur. ) qllæfh'onä Ego profe&ó judico à minima flammula Wt f d eoncitatiorem motum imprimi materia fubtili ïï:ann'mg q haud poffe, quàm imprimatur aquz à pifce ce- lerrimé natante ; vel aéri ab aquila. veloci(fimé 5 o ïäfxuïpoæ volante ; & tamen nec aqua , nec aér in lon- gius fpatium rectà protruditur. E. 3. Lux eít Tm V * ünt accidens abfolutum , vel qualitas phyfica per- fectiva. Ita cum Peripateticis P. Honorat. Fa ! d pf * iil bri. ZYa&.2. Plpf. lib. 3. de Luce &g lumine prop. 8.€9 9. qui tamen in aliis Peripateticis non mul- Y HO Drior n ] tüm faver. Probatur: Quod eft actu, üt com- "ts de mune fert axioma , vel fübftantia vel accidens Ütcitis eft; fed. datur lux actu , cüm actu detur luci- Nülg lo dum; ergo vel fübftantia vel accidens eft. .Suj- M i finno.. Atqui lux ncn eft fübflantia; ergo acci- w&n fub- *ARe fie dcns-f:ü. Prob. fubfumptr. inprimis non eft ftan- æn()m« MAGUE AÁRTIFICIALIS, 29 uiconque ftantia corporis lucidi , üt faris probatum eft n pori 31l refutatione fententiee prime , lucem in eflluvio * xur. Hac fübftantiali conftituenris. Deinde non eft (füb- ctedi vo- ftantia corporis illuminati; fübftantia enim cor- j utcipte poris illuminati absque lumine effe poteft igitur are hide- per commune axioma realiter ab ea diftinguitur. ge fentet- Adde, quód obje&um per lumen vifibile fit, niens tl« non autem per füam fübítantiam ; aliàs etiam s? Ev vifibile foret de nocte ; quod enim per fuum , [Ubu]ls ) effe tale eft, fempertale eft, quamdiu eft: cüm vilis cone igitur de nocte vifibile non fit, confectaneum locidis, eft, lumen ab objecto feparari, adeoque ab eo jit od difingui. Nil proinde füpereít, nifiut lux di- |Lper tayï catur 4ccidens , & quidem aPfolutum ; item qua- » ullà at* litas, eaque perfe&iva. — Qualitas quidem; quia 1 f00Vt (j ad queftionem : quale fit corpus ? apté repo- Hammll]a nitur, effe illuminatum. Adhzec lux non eft je i quantitas , cüm hec in corporibus etiam opa- pilcee Cis; nec non de nocte detur; neceffe ipitureft, Jocifire ut lux utpote accidens dicatur qualitas. Per ó r i Jot Perfetliva , talis intelligitur qualitas , quee non lure habet contrarium pofitivurn; à quo deftruatur, »[icg pef' vel quod ipíà deftruat; tenebrac enim lumini op- yat. 14* pofitee nihil fünr, nec lumen defítruunt , íed j o illo pro priori deftructo oriuntur. Deinde nec n mu* opacitas deftruit lumen; nec diaphani denfitas; j com- fed opacitas illud tantüm impedit , quominüs Lcdden.s uiterius propagetur ; denfitas veró propagatio- r nem di d ciliorem aliquo modo reddit , eam- ( d que ex fe rectam refringendo infle&it. Hsc o « de luce hic infpergere neceffarium duxi; tum $ ( ib ne pheenornena lucida cumigneis confundantur, f tuimm 39 PHENÓMENA. tum ut illa meliàs explicentur. Ex hucusque fimmula Domenon dictis advertes pretereà , lumen à corpore lu- cido produci; per mediurn diaphanum diffun- dpio, ve di. . Item lucem bené definiri fic: eft i, 4uo ponpat , aliquid ef ultimó completum ; im vatione vifibilis. lts eled Vel, üt inquit Ariftoteles , Zumen eff adlus per- üm, w [picui àt pev[picuum eff. i.e. Lumen non con- «m coni fert effe actu aéra, vel frigidum, vel calidum, ^ Quemud íed actu perfpicuum , five radiis trajectis illu- | : p'opinqu ftratum , ita ut per illud , obje&tum perfípicui T parierc fuperficiem rerminans , videri poffit. 5 opponas, | Wlirmo j D etiam aérem effe illuminatum, nec tamen efíTe | mlämmas | vifibllem. & Lux non omai confert corpori dICatem illarninato effe vifibile, fed illi , cui aliquid opa- TT ci ad mixtum eít, quale non eft aér. perfecté E ln «. perfpicuus & diaphanus: Lumen nimirüm ab objecto opaco vel lucido modificatum priorem RUP modificationem non mutat; afficit proinde lY p oculum fecundüm illam modificationem , que "RT o eft ab objecto, & per illam affe&tionem oculus "küriim obje&tum tantüm videt , non autem medium, M &m niíi forté medium primam modificationem fàl- Que hhs fgricis | tem fecundüm colorem muter, ür accidit ra- diis per vitrum rubrum trajectis, Colliges de- 7 qus Af l f(femï nique lucem & lumen non diftingui ; nifi qua- ? g l tenüs lux corpori lucido ineít, ab coque dif- N iM OC? funditur; lumen veró appellatur , quatenus corpus illuminat. H r Htflca, u * Adh XXIIT. Phxenomenon 11.Si digitus corpori ele- &rificato admoveatur, advertitur przter lucem Ws ER Q ! m « flammacrepitans, pungens, ac veluti fulminans. Que horum effectuum ratio ? 3. Caufam lucis ac ? t DI flam- Macus ARTIFICIALIS. 3tr hocusqe flammularum in refponfione ad precedens pha- orpore l nomenon jam infinuavi. Quód veró admoto om diftun digito , vel alio corpore folido flamma crepitet, etil u pungat , ac veluti fulminet, ratio eft, quia ha- y ojb litus electrici motu celerrimo evibrati ad digi- [ upr- tum , vel aliud corpus folidum veluti ad obi- Don Q cem concentranrur , atteruntur , colliduntur. ] calidum, ^ Quemadmodum igitur aqua fluctus littori ap- Tedlis il propinquantes collecti & attriti fonitum edunt; per[þicui ita pariter effluvia electrica violenter in fluxu ra pidi(fimo impedita colliguntur, atteruntur, & j of putiaty men eiie in flammas cum fono ac firepitu erumpunt. Quód autem pungendo doloris fenfüra ejusmo- corpori uid opt- di effluvia caufent , id virtuti ienis electrici tri- buendum eít, qui fümmà activitate fuà carnis perfe&ä xirim ab fenfibiis poros impetit, nerveásque fibrillas fen(u doloris dividere molitur. y priorert r proindt XXIV. Phenomenon 111. Si laminee vel gladio, em , QU* vel ferro oblongo filis fericis intra atmofphae- ram eleéctri impofito funem aut catenam anne- medium) à as, eamque per plurimos paffus aut concla- onem J* via filis fericis füftentatam circumducas , ad ul- ccidi[ It timam ejus extremitatem accendere poteris Quintam effeutiam vegetabilem , [pivitum vini , f[pi- liges &* nf qué- — viüwn vini Campborati, [pivitum mitvi dulcem. üe d- Unde hoc? z. Cauíà fuccenfionis eft flamma luatenus ele&rica , quam ignem effe nemo facilé nega- Verit. Adhszec füccenfionem juvant praefati xori d fpiritus ad concipiendum ignem maximé difpo- li, item cochlear feu aliud vas metallinum, r jucetl gminas quo ejusmodi ipnibilia extremitati carenae ap- plieantur ; mimirám halius electrici ad hujus- m]UCis & | modi fl N 32 PHENOMEN A. modi corpus folidius , & in fe invicem im- fertü pingunt; mirum proinde non eft, flammam ipetum fortiorem ex iis generari. Adverte tamen,; fenam i Ípiritus ignibiles , fi bené rectificati , ac de- Bna j purati non fint, non facilé accendi, nifi priüs fitür: in alio igne accendantur, aut. faltem calefiant. ao & Scintillà ele&tricà accendere preeterà poteris lts ipe oleum;, butyrum ; febum , picem, laccam fi- 4 meer, ( gillatoriam &c. fi ejusmodi eorpora priüs ita Tharm con| calefacias , ut gradum caloris igni proximio- fatümim rem obtineant. Hoc ipíüm experimentum | variis adhuc modis proponi poteft, Mltc ]uoy fpecialem difficultatem non habent. qui tameg Pt i XXV. Phenuomeuon IF.. Si tubo lamineo fi- 30; f d lum affigas ferreum, ejusque extremitatem al- n ( teram lagensee vitreee aquà ad medium plene "p d immergas, ita ut filum ferreum aqua ad partem ht aliquam ambiat; fi poftmodüm finiftra lagenam inferiüs teneas , digito autem dextra tubo " Htl "tre of actualiter electrificato tardé - appropinques; li profiliet flamma, vehementem adeó impreflio- .l.. 1 PRtüci nem doloriferam in manu concitans, ut eam | i firmam tenere non pofífis ; imo , fi virtus cor- Ia"guümn poris electrici (at foriis fit; concuffionem tantam mb & advertes ; ut dolor brachia pervadat , nervos- que notabiliter tendat. Qua fortis adéó im- m) du ]e EIlug) " petüs caufa? m. Cauíà eft haec; quia, dum ad digiti approximationem fcintilla ignea genera- m j 1 lq[]a tur; halitus electrici in vitro priüs coarctati erumpunt ,. fcintillam augent , impetumque Rn caufànt fortiorem. Nflnen Hoc ipío enim quód digi- dl(fe tus effluviis filum ferreum allambentibus im- jf Iner ü A ver MadGrs ARTITICIALIS. 53 vicem u- mergatur, fiftitur quoque eorum propagatio , fummim agenam versüs, & continuata haliruüm in la- Tte [ar]eny genam irruentium feries ; quae halitibus in la- jt, « d gena jam coatétatis exitum negabar, abrum- ; hf prüs pitür: inde fit, ut eo inftanti, quo ádmoro di- n clejat. Bito, & interruptà ferie ícintilla generatur, ha- j pntis lirus ápertà velüti vià $ lapena erumpentes re- lm b * meent, & cum aliis halitibus jam accenfis flam- mar conítituant fortiorem, validiorémque im- 7 priüs h roximio petum imprimant, $/ pof/ulas 1. Cur ergo hali- rirmentüm tus in lagena coarctati interruprá ferie remeent? ;ui tamet &.Hoc provenit tüm ex eorum elafticirate , tum ob aque frigidze in lagena conrente refiften- mineo f tiam ; feré ficut aér in bombarda pnevmatica yitatem d« coar&arus füblato impedimento fíuümmá vi erumpit. 57 poffules 2. ur erpo halitus electri- üm plenæ ad pal'[em ci non permeent vitri poros ? &. Fareor equi- ya lagenim em nonnullas partes fübüiliores poros vitri x ! ü00 permeare pofTe ; preecipué fi tenue illud fit; aut ['()Pm qUCS) previ? incalefcat ; haerent tamen interim in vi- fíi tri füperficie partes aliee refpectivé magis com- lmPlC ;, U eitt pacdte & craífiores , quae nec per poros, nec per anguftum lagenz orificium elabuntur , quod jirtus COf ultimumab effluviis continuó füccedentibus im- pervo*- pediri duplex probat ratio: fi enim orificium qdeo 1f itlatius , effe&tus non obtinebitur; nec tenens dm 9 agenam illico spplicar digitum, fed rardé , & poft aliquam moram ; ut nimirüm effluviis mo- a oenefa g C0 du rà concedatur , copiofiüs iritra lagenze cavita- tem confluendi. Ceterum adverte , me füpra PC numg* dd Il* addidiffe , ff virtus covporis eletirici fat. fovtis fit. qUO Quibus verbis indicatum velo;-vitrum electri- Atib u$ ff* ga ficans 34 PuHENÓMENA. ficans fatis amplum effe debere ; vel certé tor- I deter natorium electricum ita comparatum fit, ut ad plexatur unius vectis motionem plures fimul cylindri l |Kqu gyrentur , eorümque effluvia uni tubo valeant &ontrà communicari, l | dierum XXVL Aeflexio I. Sunt & aliaadhuc complu- | i. T ra phenomena,; quae electri virtutem mire | oris e commendant. v.g. Stella, octo radiis mertal- ^ teris; licis inftructa, fi electrificatagyretur, de nocte tttmedg rotam fulgentem reprafentat. Item radius unus D t fi affigatur filo ferreo,; ita ut contrahi & remitti |b är?]bücm poffit, & radius poftmodum atmosphaerse ele- étricee immitatur, jam contrahendo jam remit- älz,fnen C0f "s ne tendo filum reprafentabitur linea recta coru. D Ícans. Item fi fyphonem virro aqua pleno im- ; ( ' 1;* l W (*[mn mergas, aqua effluens à linea recta declinabit, fi ei tubum electrificatum admoveas. Verüm hac, Md & plura alia, que variis modis in machina ele- UM &rica exhiberi poffüunt ; lubens preetermitto ; V TM tum quia ex iis, que hactenus dicta fünt ; ex- D) IQ ch[ » plicari poterunt ; tum quia jucundius Lectori ! fore duxi, fi ex hactenus allatis, & juxtra do- '::A ] ) jam e IT &trinam , quam ex P. Kirchero, P. Schorto; P. Fabri, P. de Lanis, ex D. du Fay ; D. Winck- U l]s Ia : Alig lero, & aliis collegi , explicatis anfam fümar, nova excogitandi pheenomena, &tempore commo- NT do rentandi. qoq lL. Etfi analogia queedam inter motiones electricas & tnagneticas . reperiatur, ere Vir.t i'Ca in multis tamen haud parüm differunt. P.de Ioln Benedictis ex Cabeo differentias fequentes re- t p cenfet: Primó. Corpora eleétrica queevis cor- ke (Id (], I puícula absque difcrimine trahunt; magnes ve- MM ro SEere null | * Macrg ÁAnTIFICIALIS. 35 ] certé tot- ró determinatum corpus , quale ferrum eft,am- nfit, ul plexatur. Secuudo. Electrica indifcriminatim ul cylindn per quamliber füi partem trahunt ; magnes ubo valeant econtrà vim fuam maximam per polos exerit; alterum trahentem, repellentem alterum. Zer- iceomple 1. "Tractionem electricam cujuscunque cor- urem m xdiis mei* ^ poris etiam tenuiffimi interje&tu impedire poe teris; cüm magnes peralia quoque cerpora in- » de noo* termedia, fi ferrum excipias , agar. Quartà. 'dius n Magnes ut trahar , terfionem nullam , aut ca- i& remitt lefactionem , aut frictionem requirit , quam hgre el tamen corpus electricum poftulat. Quintà, iMagnes ne in aquis quidem. virtutem füam ( coru. amittit; corpus veró electricum humectatum P leno im- vel levi etiam halitu infe£tum , vel humidiore Jinabit; l etiam aurà circumdatum tractivam exerere vir- rüm hao futem nequit. $ex/ü. Vis electrica non per fo- china &* um contaétum , ür magnetica communicatur, cermitto; Septüno.. Corpora íemel attracta non adherent funt ; &* ele&tro, ficut ferrum magneti , fed jam repel- " Le&tor untur, jam eàdem rurfüs vià redeunt. Sileo oxtra 0 ettectus electri alios , quos omninó difpares ab Schotto effectibus magnetis hucusque fatis demonftra- ) Wince Vimus. Alia proindc phaenomenorum electri- um'üïanovä corum cauía fit, neceífe eft, & alia magneti- ye n corum. III. Corpora feré omnia electricam gum yud COntinere virtutem plurimis experimentis pro- jur at D. Carolus du Fay z fuo tra&t. de eledfricita. ' reper pe r[][][: It corporum Pavifüis.eptto €$ explicato aban. Y733. uenfCS l !ique ad a, 1737. Excipit tamen ibidem metal- T à, in quibus fe hactenus virtutem electricam v | ,gtegere nullo artificio potuiffe fatetur. — Ad- p1 ver- * N 36 PHENOMENA. prefati vertit preetereà eundem in detegenda virtute electrica modum ubique fervari non poffe; alia ejus cal Iemà in enim corpora mültum calefieri debent, ut vir- tutem electricam exerant, üt lapides & ligna &ficeoi folidiora ; alia rhinorem calefactionem requi- piratus runt ; ália friétionem non fuftinent , funtque thodo « vlneris illa ; que m aqua, vel ad ignem facile (blvuntu;f. r ili x « Vihuja De Pulvere Sympatbico. Tfammgt . XXVIL. Pulvis fympathicus componitur 0, Ye/ag ex vitriolo romano ( quantitas eft ad libitum ) lte um hoc expurgatur , five folvitur in aqua lympi- l L da ( preeftat ramen pluvialis) filtratur per Char- Wolefm i tam empyreticam ; & aurà ferenà ad calorem É dija folis , dum in figno leonis verfatur , tamdiu m exponitur, donec evaporer usque ad fpiffitudi- "t gj nem, ita ut de nóctein loco frigido concrefcere "mf in lapillos virides valeat ; qui colliguntur tam- "fftdus a diu, dum tora vitrioli quantitas in ejusmodi la- g diab()licæ pillos abierit; rejectis fzecibus. Cavetamen ne A ferro lapillos tangas. Collecti lapilli virides Kl [hpel poftmodüm ruríus exponuntur foli fereno, H] Ob&at) : donec in albefcentem pulverem concidant, ca- Kl Diatur: vendo interim ne humido celo, aut nocturno l19 qui humori hec maffa-exponatur ; unde per no- h etr €em vafe vitreo obtegatur, neceffe eft. Ad- 'Nfïg&lbui verte tamen, quóàd; íi peractis his omnibus la- xcmOdl]g pilli fmaragdino virore non vireant ; nec pulvis 'äand. qmd perfecte albefcar , rota haec actio 2dó ac 3tióre- V ttinde petenda fit ; donec lapilli & pulveres praefatos p colqres induant. Denique ad dies 10. vel 11. -; r 1 Q | MaGIEX ÁRTIFICIALIS. 37 h virtüté praefati pulveres foli expofiti relinquantur, ut ejus calorem & fcintillas ben& combibanr.:Poft- ipof; d nt, u vit remó in vafe vitreo bené clau(o recondantur ; & ficco in loco referventur. Hác ratione prae- ls & ii ;em rl - paratus pulvis ad fananda vulnera fequenti me- thodo adhibetur: fümitur linteum muadum , , fintqi folyontt. vulneris fanguine vel fanie.imbuitur , afpergi- tur illi pulvis, & in loco temperato affervatur. Vulnus autem tepido vino abluitur. Si vulnus inflammatür, reponitur linteum in loco frigi- mponitüt do, velaquà. Eodem modo, fi eádemquan- | libitum) tirate gummi arabicum ipfi admifceatur, adhi- betur ad perfananda offa fracta & luxata; os ta- men lefum in fede proprià priüs reponendum peru ad calOl'em eft. — Alii ad alios adhuc effectus boc pulvere utuntur, quos lubens preetereo, cüm non tam y, m I qjpifiud commodo aliis fint,, quàm incommodo. Quod autem ulteriüs declarandum hic venit, eft: An goncrefcfrc hi effe&tus naturaliter obtineantur, an veró ma- wunmf [am' gie diabolicae adícribendi fint ? 1 susmodile XXVIIL Si alie non intercurrant circume- 2 [amen n ftantiee füperflitiofe, & diftantia non fit nimia, ili virnid nihil obítat; quo minüs effectus pulveris fym- Íí [g;en0; dant; e pathici naturaliter obtineri valeant. atto efl ; ( ia ea, quee ad conficiendum hunc pulverem ": no- ibentur , funr remedia naturalia; & preedi- U M &is effeCtibus ex natura füa fàtis proportionata; nec modus praparandi pulverem , auteum ap- mnlbus ]8 plicandi quidquam füperftitionis redolet. Prior 'ne pulVlï pars exinde conítar ; quód vitriolum duabus quafi partibus conftet , alterà nimirüm fixà & -s Pf g hi d T &cri; que eít vitrioli fal ,. & alterà volatili ac "dÀ 3 blaf- 58 PHXENOMENA. balfamicà adftringente. Duplex hee vitrioli fc gotta virtus ab effectu colligitur; nam oleum ejus gum j vulnera fanat, venarum fractiones coufolidat &c. Thetcurii Si dicas 1. Exfi vitriolum virtutem fànativam li co&ur immerlü habeat , explicari tamen non poffe videtur , quà ratione pulvis fympathicus in vulnus diftans & Qvit Tit hali agat? E. N. J4ffevt. €9 fic explico : Spiritus vo- latiles per tramitem à fanguine relictum cum pitür ey corpuf-ulis ex vulnere egreffis redeunt, & qui- COngrüj dem meliüs, quàm fi pulvis immediatà appli- Tüer] a caretur; in applicatione enim immediatá fpiri- 'Dertnra tus acres & Corrofivi facilé nocere poffent. .5 hrtoy hl dicas 3. Regreflüs corpufculorum nonnifi fip- Tpplcag mentum eít. g. Figmentum non eít, quod Tprttonj ipía experientia comprobat. Certé eques Dig- ts from beus; celebris Anglus, qui pulveris hujus au- Qtrdo & thor ; vel potiüs divulgator fuiffe dicitur pluri- Wldis Tned bus experimentis regreffüm corpufculorum ad "As var füum fontem confirmat : v.g. filac , inquit il- "i tonol le, recens in igneminjiciatur, ubera vacce , ex Watig h quibus extractum eft , inflammantur. Idem Til contingit in fanguine &'vena extracto ; ergo um abllfum fignum eft dari tractum & communicationem "t i fpirituum, feré velut in fumo & magnete acci- V tdhiber dere advertimus, & aliis ex effectibus.comper- tum efTe viderur. m Tuir Praetereà corpora pleraque 1.!3 C()'rpm-a atmos heram halitüs habent fuam , in quibus proin ! n n Wa € per fpeciem magnetifmi actio queedam 9t qrjt & reactio non immeritó füpponitur, per quam jïl[[lmt) ht hic & nunc faciliàs accedant, vel à fe recedant. 5 fa"are ! Denique homogenea ejusdem gravitatis , & fi- ur: Bo mgi configurata modo , facilo conjungunt um fan - fic MaciX ÁRTIFICIALIS, 39 t vititol fic guttze aque fe invicem rangentes in unam luom ejus guttam illicó ceéunt, idem experimurin guttis olidar&c. mercuri &c. Verüm-gutte aqua & olei non finttivam ita coéunt ; ita globus pinguedine illitus aquee r qià immerfüs non undique tangitur ab aqua, fed in js diluns ea cavitatem efficit; adeó ut pinguia non imme- ititüs t ritó halitu füo alia corpora repellere videantur. um cu Igitur eodem modó de aliis aut congruis aut in- congruis corporibus natura ícrutator non itn- p &qUi,' [é appi meritó arguit ; precipué ubi folida ratio aut experientia contrariuín fentire non füadet. rà 'piti fent,. d Partem pofleviorem , five modum praparandi & applicandi quod concernit, in eo tam parüm ii fip 5 qUO fuperftitionis eft, quàm parum in obfervatio- ues Dig- nibus aftrorum ; quas in ferendo , putando , plantando &c. adhibent hortulani, aut in pra- jujus 4l* gr plure parandis medicinis pharmacopole , aut in per- fanandis variis corporis affectionibus medici. yrurm à 7quir l- Dixi in conclufione, /i alig son intercurvant cir- cumftantie fuperflitiofz , €$. diflantia non fit mimia. (g, ex ]dem ircumítantiz eniim füperftitiofze nontam ufüm, ergo quàm abufüm hujus pulveris illicitum reddunt, ficut & in aliis mediis, quz citra omne dubium jonem licit& adhibentur. Diftantiam autem non ni- e acci* miam requiro ; habet enim hic pulvis ficut & Omper- J efaque alia corpora certum virtutis füz orbem ; hinc eum in quamcunque naturaliter agere diftan- 1 qmbus uædüm tiam credibile non eft. .Alii cum P. Falck ad- mittunt, hunc pulverem intra 1o, aut 12. paf- [2 quüm fus fanare naturaliter poffe ; alii ad effectum hu- ecedt &l jus pulveris obtinendum requirunt , ut lefus e imbutum, & hoc yunfllf Pnteum fanguine aut fani 4 lk pul- 40 PHENOMENA. pulvere afperfum fecum circumferat , vel cert& i qie q in eodem fécum conclavi affer riora ac tutiora effe videntur. vet: & hæc ve- | Mühico | M& XX XXIX. $7 obmoveas 1. Caufa poteft agere ibi, ubi non eft; ergo etiam pulvis Symparhicus in verns h quamcun xit. que agere naturaliter diftantiam pote- tium K E. D. ant. Poteft agere ibi, ubi non eft imodi e Ubi "w nec per fe , nec per füam virtutem. N. À qux non eft per fe, adeft tamen per virtutem fuam. Centior C. Si dicas , etiám pulverem Sympathicum vir- Tentd a turem fuam , five particulas fanativas per me- TOf dium diffundere poffe. . Poteft equidem ejus- UDIT modi particulas diffundere , fed ad proportio- t t naram tantüm diftantiam , qualem füperiüs af- Tf ( fignavi, non veró ad omnem. Eloc ultimum LT. nequidem in aliis, quee tamen imagis activa funt, | '»'ulnera Tf admittitur ; ergo nec in pulvere fympathico. INec renet heec illatio: Aftra longius, quàm ad | p ) r fleis Qnt aliquot milliaria à füblunaribus diftant, & ta- M Is ad men in illa agunt ; ergo pulvis quoque fympa- thicus in vulnus ad ali quot milliaria diftans ape- 9Il g re poretit. nm ) & t Nam aítra corpora fünt vafliffima , A poflüntque copiofiflima emittere effluvia; mi- Dtopq n C arot rum proinde non e(t, fi virtutem fuam longiüs propagent, quàm modicus pulvis modico fan- m pUIV]( guini facile exare(centi infper(üs. Nec ex eo; L Afür ttia quód arbores odoriferz , nec non cadavera ad ? Quzfo j ingens fpatium effluvia emittant füa , continuó te [ jaferre.licér lals f,m ; idem in noftro caíü contingere poffe. Etenim arborum cadaverümque eflu- COntendu dum " via conflanter ac diutiffim& exhalantur , adeó- que cópiofiffima rur(us fünt ; lot autem tam- p que llgr g Maci£ ÁRTIFICIALIS. 41 velceri ude conítantes exhalationes $ pulvere fym- 3( hæc V athico ad vulnus transfundi , nec ratio pro- at, & multa impedimenta difuadent. at ]biy -XXX. .5 Obinoveas 2.. Paffim jactantur pul- yathicus n veris hujus effectus ad maximam etiam di(tan- jam pote- tíam pofiti. E« Jactantur, fateor , multi ejus- inodi effectus ; fed multi nonnifi fabule fünt, bi non & ^ N. [U)] id quod preter alios quidam Lugdunenfis re- em fuam- centior fuis in manufcriptis. proprià fe expe- jcum VIfe rientià edoctum fuiffe teftatur ; vel fi etiam in er me- remotiorem diítantiam curatio facta eft, illa emejus non virtuti hujus pulveris, fed curee à laefo ad- »opomo- hibitee tribuendum eft: Precipitur enim lefis; yeriüis d ut vulnus diligenter tergant ; tepido vino ab- glrimum luant, ac mundum fervent ; quà curà adhibità jiva funty vulnera naturaliter períanari pofle nec rationi nec experientie repugnat; certé in innumeris ppathico. quäm E id feris contingir. Sz contendas : Pulvis fym- pathicus :ad aliquam diftantiam agere poteít; b &t : [ympt ergo fi ejus quantitas augeatur, aget ad majo- lans ag* rem , & tandem etiam ad maximam , fecun- (tifima; dàm proportionem nimirüm ejus quantitaris. via; m Yv Hec argumentatio non tenet, tum quia non folàm pulvis fympathicus requiritur, fed re- ] longlüs Jico füt« quiritur eriam fanguis vel fanies ex vulnere; ísd , quaeío ,,quam quantitatem fanguinis ex cex EEN vulnere extrahes, qua& fufficiens fit ad hoc, ut conrinto pulvis fympathicus in omnem diftantiam agat; üt conrendit Cochlenius & Paracelfüs ? tum quia yntinge ge &H nondum probatum eít , pulverem hunc inter4 pofito quocunque corpore ac impedimento na- ] i" qde Profectó etfi vehemens fit turalier agere. j ü?:c C 5 Cer- PHENOMENA. 42 Corporis electrici virtus, nec ejus activitatis QQe cor fphaera hucusque deteriminata fit, nullus tame tl hactenus , in quantum ego quidem fcio, illam re po in quamcunque diítantiam propagari poffe affe- N ruit, nec ullus admifit ; eam interpofito quo- Tovog ( cunque corpore potfe communicari. ficm « XXXI. Materie huic de pulvere Sympathico XX judico non inepté fübjungi queftionem , quam fierinr multi viri eruditi accuratiüs pertractant, eítau- Ug Qy tem hec: 742 fluxus [anguinis ? cadaveve bomi- [ nis occifi ad prajentiam occtforis fiat. natuvaliter ? t0 li f Ad quam &. poffibile effe , ut fluxus, de quo sispoffr hic queeftio eft , fiat naturaliter. Antequam refpolionem hanc explicem , Prefuppono 1. Uif en fiiordis Quód & corporibus-maximé animalium fuübti- Quj liffimae continuó emanent exhalationes , quae "n Q nd d TM vim miram obtinent corpora alia, & porentias slterandi; hinc enim fit, ut complures etiam [ Uæm(]ne n Tütine homines in primo ftatim congreffu tantam füb- inde à fe invicem hauriant averfionem , ut al- AU. D. ter alterum tolerare non valeat ; alii econtrà 5 i n amorem tantum concipiant , ut divelli ab invi- Fäneg IHa [v cem agre potlint. Prafi u ! 0. "o 2. Quód af- TW enf feétus animi , iree ac odii ve j ementia fpiritus qo[iblle 1 alterandi & humores, precipué fanguinis, vim l UXem, ( inaximam habeant. Thtroy His prezefüppofitis natu- ralem fànguinis fluxum in dicto caíu fic explico : " Iuo t "tfeine Dum homicidium perpetratur , plerumque ira; odium, furor hominem vehementer exagitant ; P*Ub!em, [ 'ex his affe&ionibus humores nocivos fubnafci xlga) & qui non folàm corpora , unde proficifcuntur ; quo- extenuant, « vires atterunt ; .I.ed in alia hY M que Maci1x ARTIfiC!AL!S. 43 adhvitatis que corpora apunt , dubium effe nemini po- lls tamen teft. — Fjusmodi exhalationibus affici-ab occi- do, ilm fore poteft occifüs: igitur cum pauló poft pra- olfeaffe- fens occifo fiftitur occifor, iidem humores per Jhto quo» novos ex occifore emanantes excitati fangpui- nem commovent, & flillare faciunt. rmpa[hïco XXXII. O. Si fluxus fanguinis in dato cafu 1; quam fieri naturaliter poffet , erpo fruftranez forent y, eltal Juris confültorum ac 'T'heologorum circa hanc gra Lotit- queeftionem difceprationes: utrum talis proba- ndlitt tio licita fit ; ex eaque homicidii reus convinci de quo quis poffit ? z. fruftranesze proptereà non funt; ntequam conflat enim féepé ejusmodi fanguinationem oto T ul extraordinario Dei concuríu factam fuiffe , ad jm fübt manifeítandum occiforem. Pratereà indubi- 6; ql,læ tatum eft , faneuinis fluxum in tali cafü cau(àri otenud à deemone po ff e , qui permittente ita numine res t probatione hác etiam innocentem perdere co- mtam 19* natur, Denique multa perpetrantur homici- m, 1 dia, quin memoratarum affectionum concita- tiones illa comitentur. Poftremó fluxus fan- guinis caufze naturali adícribi commodeé nequit, uod dl fi notabile jam tempus à perpetrato homicidio j (pmzus effluxerit , cüm humores ab occifore in occi- virm fum peros, nares, oculos &c. emiffi, quàm- TU jis natu vis aliquo tempore durcnt ; tamen evaporent, evanefcant. Ita Petrus Aponenf. zz comrnent. 'ad problem. 6. fe&. 7. IArifotelis. Kircherus, Va- ; amtäma nleriola ; & alii. (ubnaff l cifcontn $.IlL T 44 PHENOMENA ordinay $. IIT, Tunatan De Hoplochryrmate. Quenti XXXIII. Hoplochry(matis meminit Por- poteft. ta z fua Criptologia M. S. Ejus porró patroci- toplog nium Author Philofophie Mofaice füfcipit. Thunite Conficitur autem ex mufco cranii hominis vio- * i):gpojïo)' lenter occili, ex carne humana, ex fanguine *nita cy humano, «x hoininis adipe, ex oleo lini & te- tiltia oj rebinthi ac bolo armeno. Hoc Unguentum Mj Hoplojatri fic adhibent : Gladium , vel áliud pt'ïf, /// iaftrumentum, quo vulnus infliétum eít,. (àn- Mu guine adhuc madidum hoc unguento inungunt ml ( proptereà etiam /Zrmarium nuncupatur) &in lf p loco temperato linteis mundis involutum afler- vant. Hàc ratione fanari vulnus , quantum- "g yWJ li, g cunque etiam diítet, cum Cochlenio & Para- P rj celío quidam conrendunt. De effectu non eft, QV fu cur diíputem; An veró is naturalirer & absque 1 EE d ope damonis obtineri valeat, accuratiüs hic m") plur difcutiendum. i A(t XXXIV. Curatio in quamlibet 'diftantiam ^j lY ope hoplochry finatis facta non eft naturalis, a- »Ornommn tiocfl ; Effectus obtentus per medium , quod d nib nec à natura eft proportionatum , necà Deo vel Ecclefia ad ralem effectum ordinatum , ne- "nem i quit dici naturalis; fed curatio vulneris in quam- Jlllr ) ü Vi !] dlü'cln libet diftantiam ope hoplocrysmatis facta obten- ra fuiflet per medium , quod nec à natura eft j mll'um P V ts proportionatum , nec à Deó vel Ecclefia ad ta- lem effe&um ordinatum ; ergo. — Minor proba- " perie N tho ir. Ubi enim Deus vel Ecclefia hoplochrysma *2 ordi- A. ts MaAGlIE ARTIFICIALIS. 45 ordinavit ad vulnerain diftantiam etiam indeter- minatam curatda? Ceérré ex iis; qui hujus un- puenti authores habentur , id colligi neutiquam minit Dot- poteft. Nam Theophraíto Paracelío ; quem ) patroci- hoplochrysmatis inventorem authores com- e [ifipt muniter celebrant, O/jcitur comverjatio. cum minis Yi* ámpo[Tovibus g. a2 yvtis fawofis , merdacia trabalia, Tiun fanguit vita circumforaumea ,. incevta ,. contempta. lini &te vitia auimi , flultiffüna avrogantia , 9 vuflica di- guenmm cacitas , impietas deteflabilis. omuis veligionis. ex- vel alit pers, fufpicio magie, comefJutiones €9' crapulié ïfl ) fän' perperue ,. quibus potioreim [cviptovum [norum par- nungunt tem dehuerit ; àt ícribit Jacob Bruckerus zz fuis Jufti. Hifl. Poilofopb. Per. 3. Part. 1. lib. 3. cap. 3. j) u m a(ldt fübjungit deinde : Orgem verifimilitudinem"ea uantull. fuperant , que de ejus [anandi felicitate [ehatores & Dore ejus garriust. Quis veroó author Philofophice | non & Mofaice fuerit; quàm impium ejus fyftema, X abquC quo ad explicandum unguenri hujtus effectum utitur, pluribus refert P. Kircherns zz 74rze sna- jmer. lib. 3. pavt. 7. cap. 2.. Quód autem hoplo- [lanriüm chrysma nec ex natura füa dicto effectui pro- portíonatum fit, inde manifeflé fatis eruitur; ahS. p u eoquód nihil fit naturaliter proportionatum ad "o á&ionem in diftans, qus tamen naturaliter da- l5 ne- retur ; fi vim quandam naturalem hab éret lze- Habent |quamt- fo in diftantia quacunque medendi. nimirüm agentia naturaliaomnia (loquendo pro obtete ATa H ftatu naturali) certam activitatis füe fpheram, ['m ad [t* üt experimentis prope infinitis corpertum eft; 7 g €ur ergo à communi hàc naturz lege unguen- tum armarium, & quidem in modica adeà duy s [ ( s quan- 46 PHENOMENA. quantitate adhibitum exceptum fit ? Ex hoe leitur. porró confectaneum eft, quód, etiamfiiisme- do qus diis, que ad conficiendum hoplochrysma appli- abufa h cantur; vis quadam medicinalis ad modicam ü)lent ) diftantiam vulnera fanandi concedatur, vis tamen CXGCTafI in omnem diftantiam curandi ei naturalisnon fit. türslem XXXV. Ob;. /. Mufcus crefcens in calvaria ! fendent hominis violenter occifi variis prob? imbutus eft "E præp fpiritibus; caro humana eft certó medicinalis , RCitime nec non fànguis & adeps hominis; oleum lini Tufem n terebinthi füppurationes impedit, bolus arme- - lr ing nus fanguinem fiftit, & fugientem retinet ca- i'UIOIä fOH lorem; ergo ea, qua ad confe&tioném hoplo- Jlübente chryinatis requiruntur, vim habent veré medi- u v cigalem, & quod confequens eft, pollent vir- UT Videri tute fanando vulneri naturaliter proportionatá. A g i E. D. uit. Cozf. Pollent virtute naturaliter pro- portionatà ad omnem diftantiam N. ad diítan- knfef vf Bs tiam determinatam & modicam C. "um XXXVI. O/ 1. Inventor hoplochrifiatis fuit Mil homo vite flagitiofze, nullius Relipionis, imà u Cüpu]u[n: magige deditus arguebatur ; üt füperiüs noratum. di r eft; ergo illud a hibere non licet, nequidem in modiea diftantia. m. Deemon f&pe per caufàs *'ml EU naturales effe&tum ponit, an proptercà illas ad.- 10 05 qu hibere non licet , i nullum cum doemone pa- 1 um interveniat ? Item daemon fzpiífim? ad effectus füperftitiofos adhiberi vult opera & res facras ; an propterea ufüs rerum fàcrarum ac operum de fe eít illicitus? Negas, niíi vehe- X "Ia tf menter fallor, illationem utramque. Sidicas : ïllm]ris In uf hoplochry finatis ritus plerumque adhi- ben- m z Macixz ARTIFICIALIS, 47 ! F t bentur fnperftitiofi ac ridiculi; ergo nullo mo- míliisme do ejus ufüs eftlicitus. &. Non in ufi, fed in ima appl abufu hoplochryfinatis adhiberi ritus ejusmodi modicim folent, quos abuíüs nos pariter damnamus & vigtamt execramur. $i vepoga:: Authores virtutem na- turalem hoplochryfinatis in modica diftantia de- listonlt. n ciliri fendentes difcrepant inter fe quoad. modum id preparandi — x T. hoc : exinde tamen non dbutsdl ^ dicinali, egitime inferes illud nullam omninó haábere vir- rtutem naturalem; aliàs multa profectó medico- jeum lii j arme- rum infignium remedia certó naturalia, füper- Caterüm. fateor jnet Ct- ftitiofa forent & füfpecta, | hoplo- perlubenter cum P. Falck & aliis Viris per- [j tmedi eruditis, unguentum armarium ma ls füfpe- &um videri, quàm pulverem í ymp h aticum; lent Vil rtionati tum quód illud, quod ex calvaria hominis vio- lenter occifi defumitur, potiüs aliquid. mali, iter pro N duikat- quàm boni denotet ; tum quód applicantes hoc unguentum non tam laefa parti; quàm armis (matisþfuixt mederi videantur ; que inungunt à cufpide ver- sàs capulum, fafciis involvunt; fafciásque toties )Uis; Im noratum comburunt , quoties nova fit inunctio armo- rum, & alios frequentiüs adhibeant ritus füper- giderm 1n y ais ftitiofos, quàm applieantes pulverem fympathi- curm. jllis àd- one p IV. j d De Enyyl(lj.ï vo AMagnttico. sb XXXVII. Ofwaldus Croliusin Prafat.admo- um f tiitoria Yefert, rufticum quendam mirà quàdam llh vehe' gutruris dexterirate cultrum ferreum juftee ma- gt gnitudinis fiepiüs apud bibulos dedità operá intra | u yli gut- be É 48 PHENÓMENA. guitur ocultáffe, huícque fat largum, quod hoe pit tm nomine impetraverat; plenum cerevifià poculum Wdam. fuperaffudiffe, ac poftea cultrum ab eodem proli- XXX bitu fuiffe extraftum. Hoc cüm Preeftigiatoris turd (j adinftar fzepé fiepiüs preefatus rufticus attentáffet, tandem , quà infelici nefcio temeritate poftridie tut fisi .. 3 Quáti vi Pafchatis contigit ; utcultrum in tantum deglu- tierit, utin ftomachüm penitüs de(cendens nul- , llll & n lo ampliüs artificio potuerit ab eo extrahi. Hae ! Qüsémpj ferat proindein ruftici ftomacho culter per duos Ghàro ] *ies ultra hebdomadas feptem integras , mife- Ug (cohg Ad- rümque jam jam ad extrema deduxerat. : 0 B hibetur tum forte emplaftrum magneticum; üt Titl t fertur, five ex fcobe magnetica confe&tum; "t o quo applicato cultri cufpis natürali impulfü jux- "It ( ta orificium ftomachi: exitum moliri. coepit. Ti Hoc deprehenfo effectu multis precibus im- DN petratum randem à ruftico fuit , at in omnisfor- lii tune ac valetudinis dubice eventüm incifionem rmitteret. 'Umponafu"r; Eam teuravit Florianus Mathis ID b: r andeburgenfis Regni & urbis Chirurgus cele- Ti berrimus, fucceffü adeo felici, ut extracto cul- u NT ! li tro ( qui poftea inter rariora Ceefaris repofitus; PANÉ t colorem adeó imimutatum prafeferebar, acfi "df i ) er id temporis, quo in ftomacho latuit ; 'ipni TET Vfrtis & u iffet immerfus ) ruíticus paucarum hebdoma- )ü./þ Ftituy darum fpatio. valetudini integre reftitutus , pau- i l ló poft nuprias celebrárit. Simile quid refert ) foygfu Becherus Medieus in füa hiftoria Cultrivori, L lf [ thic enim libelli tirulus, ad an. 1635. 29. Maji. !d fäïi!at His prenotatis quzritur: An revera ope em- * I I ph- Àni ul mwm Maóér£ ÁAnTIFICIALIS, 49 , quihie plaftri magnetici culter ejusmodi iu pártém fs- i poculum eandam fuerit attractus ? demprol- XXXVIII. Etfi fcobs magneticaéx fe & nà- æüigiawris turà füà vi attractivà polleat; pireefatüs tamen attentalt aut fimilis effe&tus emplaftro máernetico neüuti- [: p()[h'i [ quam videtur tribueridus; hoc fenfü ; quafi üii- um du ndens Q « hil corpore tralii poffet; nifi pulvis magrieti- Ccus emplaftro admiíceatur. 227/6 9? ex P. Kir« rahi, He rperdio chero //), 1. part. 2. Zdrtis imügnet. Theorein. $. 15j Inile- Quia fcobs magnetica cánali inclüfà àc coárctá- tá ob pártium fe difponentium confufionem as A nicum, i virtütis tractivae efficaciam perdit; id quodlau- diátus Aüctor fequenti experimenro confirmat: onfedtum ypulf ]U'( Sutiátur (cobs magnetica, in calamo fcriptorio àtacornprimatur àc conftipetur , ut integer mag- j cup' 11és videátür. Obturetur poíleà cálamüs , ac recibus 1* yomnsitt fuüberi ( leviffirni ligni genus eft) aquze innatan- ti iriponàtur; quo fáéto in fcobe mágnerica, inciiorem nus ) Matns quamdiü condenfàta imaner, néc verticitas , tiec Virtus tra&tiva adverterür. Ex quó experimen- urgos to Jib. 5. Davt. 7. Zdvtis magner. (ic concludit: a al lo i jagué coarGatus infra cánalem pulvis inagueti- &i o fud ab di&tas Vationes prroétuv; quantó ma-. lebäf) gl gl éd deftitueniw , fi imadefat&lus j alisque pingti- jl joT ; us [peciebus snixti$ i utguenruim veda&ius fuevit ? heb doma. à quo prerer pavrüuhn; quee in frmili mifcella concur- as p* ad * vit , confufionéin , vi$ ejus , mirumefh quàm obtüin- datur , 65 qudi Debés veddatur 9 igiavn , fmó pe- Cu m()n) Jr Wuhs deffruatüv. 2j " em XXXIX. O ) 7 .i, Nequir alia áffigriári citifa; 4 x r i (f* ob quàm cultét v. & inpartem ft Orr1 achiáperiene Pld- dim rüóveátar; nif vis tráctivá gülvctiä- m ináge fs 56 PHENOMENA. netici; nec alià ex ratione à peritis etiam rnedi- ründatt cis pulvis magneticus emplaftro admifcetur. Aibus | ergo. &.N. Zdnt. quoad utramque partem. Nam njuriam morus cultri non immeritó medicamentis bal- Te fiden famicis & analyticis five refolventibus adfcribi- tüm enj tur, qua parem effectum etiam extra empla- tineat y Ítrum magneticum obtinent.'" Admifcerur au- ! ficio a« tem dicto emplaftro pulvis magnetis non qui- pottent dem ob virtutem tractivam, fed propter. virR fUS 6137 í adítringentem, quà multüm pollet. Vnguom XL. O/j. 2. Ex data refolutione fequeretur. Atice emplaftrum , de quo hic quaftio eft, malé ap- NU ve pellari magneticum. E. N. Sequel, Bené adhuc TU vipam magneticum nuncupatur, tum quia fcobem li PHRI'. magnetis admiftum habet, tum quia virtutem fici fimilem habet illi; qua in magnete tractiva ap- pellari folet. XLI. ODj. 3. Paracelfüs (àpittee ferrum hu- mano ex cerpore vi magnetis extrahere fe poffe prefumpfit; pracipuà cum magnes, teftante [ LUES * lu illo,:in oleo Martis extinctus , aut in Echenei- dis ( eít pifciculi nomen ) fale refervatus ita va- d d time I qne leat roborari; ut clavum & pariete extrahat ; er- go nec pulveri magnetico emplaftrro admixto Sihfes " adhuQ vis ferri tra&tiva negari debet. — g. T. azz. N. Corf. Nam quod magneti integro tribuitur , ne- , &"übllt NU EU quit continuó tribui ícobi magneticee ob ratio- nem füprà allatam , & experimento comproba- * ürm lU«.n[em m tam. Adde, quód etiam magnes integer vir- tutem füam fubinde fi non penitus perdat , fal- Ti tàn Attor £em quoad norabilem partem amittat; quidni perd LUR g s gc eandem ; fi in pulveres adeó renues im- "at hgj Macrtg ARTiFIiCIALÍS. $51 qini od minuatur, madefiat ; & cum aliis fpeciebus pin- xdmi(cgt uibus in emplaftrum formetur ? Dixi T. apr, a, Nam injuriam enim Paracelío haud facio , fi ei hac in mente i re fidem nullam adhibendam effe afferam ; tan- us atf tüm enim abeft; ut magnesignitus majorem ob- (Lra ermpie tineat vim, ut potiüs eam, quam naturz bene- ficio acceperat ; penitus deperdat. Deinde ubi Yfcetur d snong - portentof: adeó facultatis pifciculus unquam vi- fus eft? aut quis prefati piíciculi fàlem Paracelfo opter Vi unquam eft elargitus ? Dilaudant equidem alii Paracelfum üt virum de re Chimica optimé me- ;qucretuï- malo ap. ritum; verüm P. Kircherus variis in librisalií- en aQur que vanam multis in rebus Viri hujus jactan- ; ob tiam perílringunt, certiffimísque argumentis a Vi palàm faciunt. radvt 1 V. De At?a;ze nto Magico. Ferrum li refe po^ XLIL Nomine atramenti magici duos iri- s, fe (Td teligo liquores, quorum uterque albefcit qui- j Eche"ei' em, fi tamen certo modo conjungantur , cha« us jtà V* rateres anteà non vifibiles; poíteà vifibiles & rrahäf ;d higricantes reddunt, Fieri etiam poteft; quod ) admiito forté adhuc magis mirére, ut characteres ni- [. 4 ^v — Bri & vifibiles difpareant, & eorum loco appa« reant alii antea. non vifibiles. In conficiendo Jituf » ne ob ratio- Oc atramento, ejüsque effectu exhibendo fe- uentem methodum obfervavi. Sumpfi aceri of yoba* vit iftillati tantum, quantum vulgaris fcyphus ca- (egef (il jit. Aceto mifcui lithargyriargenti femi unciam, efdäï ) qy ita ut per quartam horee partem ebullierit. Hie D o fuit, g e$ 1fft l?quor poíteà filtratus , pellucid.uslwomnin n "Surns PHENÓMENA $2 fbilesn Sumpfi deinde calcis vivee unciam , eámque cutt tentata femi- uncia auri pigmenti in pulverem contü- fam in alia phiala repofui, quam marériam &f- forefi, &comi fufis s. aut 6. aque unciis phialà rité obrurátá XE per 24. hores reliqui quietam. Pinito hoe tem- quore | ore percolavi liquorem , qui pariter litpidif- cundo ; imus fuit, fed feetorem fpargebat naribtis val- T mutata d& fnoleftum. Ecce methodum atrarmientür eenri magicum preparandi. Effecturri ejus exhibere fi velis; liquore primo tanquar atramméntó tite- tihig D AL fe, eóque characteres efforma, qui exficcató lii f liquore evanefcent. Hos legere fiquis cüpiat, €hartam liquore fecundo tinge; qui characteres !f f !tf ts deteget, eósque reddet nigricarites, eriamfi char- tae (capus integer characteres inter & clartáth tfe ln Poteris etiamliquore fecun- LT tinctam ponatur. do parum goflipii imbuere ; illudque chartz; D [ l cui characteres recenter inícripti fünt, velle- M Ms u ! UT vitet admovere. Siveró dictoscharatteres in- vifibiles adhüc magis occultáte defideres , aliurm /] rdl Pt Hs d sadhuc liquorem prepares neceffe eft, idque fe- quenti modo: Accipe fruüftula füberis, & ex ij accenfis carbones excoque. Carbones adhüe m lim ardentes extingüe in fpiritu vini, eósque in L'Wa[at) e H aqua füfficiente folve unà cüm gutnmi Arabico; ,"hr, & j hàc ratione habebis atramentüum nigrüm; quo * (jusd " fi characteribus primo liquore formatis fuper- addas characteres alios vifibiles; eiaracteres pri- ET ro liquore forrnati magis adhüc occultabuntur. Placit Si poftmodàm liquorem fécundum adhibeas, lble &i 1 eoque chartam pradictis charaéteribus notatam &A pl Minas, characteres vifibilesabftergentur, & invi- æc func MacGus ÀÁRTITICIALIS. $3 mécut fibilesreddentur perfpicui. Hzec certaac fiepiüs tentata fünt ; verüm eorum ratio nonnihil abítru- h contt fior eft, & explicatio difficilior; que mihigenuina ténum d & commomoda magis videatur , fübjungam. R obrétd XLHI. Ratio, cur characteres primo li- ) lüc t quore formati invifibiles accedente liquore fe- r lii cundo reddantur vifibiles , ac nigrefcant , eft tibis d Y ifinium mutata füperficies corporis minus luminis re- flectentis. Antequam conclufionem hanc plu- extibén énió ul ribus explicare agprediar , XLIV. Nofle te cupio, quód eoores probabi-- exfecito s Cipitt lis uibil fint pratev lumen divevfimod2 vibvatum, ffve qu Ü (nt 1pfum lumen à corpore opaco certá va- CU tione veflexum. f Hanc fententiam videtur te- a du nuiffe Ariftoteles ;; dum colores JiP. a. de auima x dhanid cap. xo. de lumine &9 colore. Ita definit: Ef mo- ore fecit vivum diapbani in atiu. — h. e. Ut explicat Syl- je chitte; veft. Maurus: Ejff motivum diapbani a&tuati,, pev " vdle Eandem tra- proprium a&um , quod efl lumen. ;dets L: dit Card. Ptolomeus P/f. pavt. de covp. auim. [é5j alior diffevt. 13. de vifu [cl. ult. & Recentiores hodie idgit &tis communiter. Species vifuales (ünt pariter & ipfüm lumen reflexum, quod, quamdiu aéri ;:szdb?,c Ianatat ; eft zzmapo obje&E virtualis; fi in oculum jgque 1 illabitur , eüámque ad vifionem determinat ; naf- irióic0; Hoc etur ejusdem obje&i zmago formalis. ff1; qUO ipfüm lumen refpe&tu objecti; à quo emittitur, [pecies. impreffa nuncupatur; Exprefz autem ves pria Producitur ab oculo, in quo exprimitur imago dpontuf Obje&ti. Przter Virorum eruditiffimorum fuf- idhlbæs ] fragia plurimia füa ex ratione quoque fententia hec fundamenta habet. Ac primó. quidem negae &i PuxNOWENA. 34 * negativé probatur fic: Nulla hic eft neceffitás temitt dio coi qualitatis füpradictee; ünde enim illa ? an fort& ex communi fenfü hominum, judicantium co- Qu r l in eadi lores etiam noctu manere? At homines non videntur fentire aliud quidquam coloris noctu (uperf eit; d manere, quàm id, quod ad prafentiam lumi- lumen nis caufat vifionem rubri vel nigri &c. . Nec yt in aqui, judicant in loco tenebrofo aliter manere colo- Hàc Yatum, quàm maneat fplendidum aut fulgidums fic non judicant argentum inclufum magis effe )iUlI] li fint, & album ; quàm fulgidum: Sed manifeftum eft, quód de fplendido aut fulgido de nocte nil ma. tf d - aftyj vear , quàm füperficies apra ad lumen tali vel tali modo reflectendum. An forté allegata Tf ( äbug, N secetlitas colligitur ex feníü fidelium , judican- tium albedinem S. Hofliarum in Tabernaculo sscido quoque claufo & obfcüro permanere ? Verüm Jf etiam fideles S. Hoftias non aliter albas effe ju- tbried dicant, quàm S. Pyxidem effe fulgidam aut Ti fplendidam, qua certé in loco obíturo aliter- "t lr fulgida non eft, ac füprà de argento fplendito H eít infinuatum. Accedit , quód Adverfarii nl i heenomena colorum, quos apparentes vocant, Vtur ] ut in iride vel collo columbe, absque qualitate n : &l fuperaddità explicent; cur ergo colores reales *2 &cidg non valeant eodem modo explicari ? Denique tl d in hac fenrentia faciliüs explicatur fübitanea co- "I ütem lorum mutatio, ejásque caufa affignatur; v. g. 31 enfie eur vitrum contufüm pulvifculos repraefentet Rtnisto cándidos? Solutà nimirum combage vitri , ejüs- ls? que poris interruptis, particulee vitri inflar cor- M porum opacorum lumen non tran(imittunt; fed - remit- Mact£ ÁRTIFICIAERIS. ,5 teceffti femittunt;. Cur tabula marmorea nigra in me-. dio conchie aquá limpidà plene conftituta in ! en fort nrium o aquis relucea alba; econtra tabula nigra gypíea in eadem aqua appareat nigra ? Nam gyplt nines nol füperficies relat& ad marmor politum fcabra yis nodt eft , adeóque long? debilius & in minori copia m lum p M lumen reflectit, quàm marmor; hinc color illius in aquis videtur fübniger, hujus veró candidus, 're ob Háàc ratione colores omnes per liquorum, fa- 'ulgidum; lium &c. mixtionem venuftiffime exhiberi pof- ragü efl fünt, & facilé explicari. Sic folutio Mercurii um eft, nil frid« ex f& diaphana eít ac limpida ; fi oleum tartari illi aftundas, croceum exhibebit colorem: fifpi- tl vel ritum fàlis ammoniaci invergas, color emerget aleptti albus. Nam fpiritus falis non ita abforbet fpi- judici rnacdo ritusacidos , üt oleum tartari, quod eft fpiffiusz hinc Mercurius fpiritibus acidis imp reegnatus, Verüf] uberiüs reflectit radios, quàm iis deftitutus. Sie effejt Phiala vitrea folutione ligni nephritici plena ocu- lm dl lum inter ac feneftram pofita, radios per eam o alitt refratos füb coloreaureo reprzefentat. Verüm jendito fi oculus inter phialam fit & feneftram , ita ut vcrüril videatur lumen à phiala reflexum, non refra- yocatit &um , color etit czruleus. Si infundas fpiri- ylitate tüm acidum, ? caruleo fiet aureus ; fi oleuni reales tartari addas, color rurfüs erit ceruleus. &c. nique Curautem hzc omnia , nifi quód per mixtionem yac- feu crafin liquorum, mutetur ipfa liquorum TA inixtorum rextura, adeóque X color ab ea per reflexus ? Ut autem (cias , quis color ex diver* i ) ejliS* fa textura. & (uperäc.e confürgat ; adverte . At qor- Prolomeo fequentia : t* adhgc ex Cardinali 4 ÁAlbe- ;cm.i y | 56 PRrsWwowMYNA. | 4llbedo daturv , fi. radii refle&tantur continui in ï lrem omnem partem , nec interpolentur umbris íal- mma fü tem fenfibiliter, àt fit, fi lux incidat in füperfi- batp ciem perfecté fpharicam, levem, politam ac 4ccen! terfam fpeculi v. g. criftallini , autin nivem, fpu- em mam &c. Color giger datur, fi lux incidat in Teaj , fuperficiem fcabram: angulofam , inzequalem, Ktq qu& plures imbibit radios, pauciffimos verà yt li al extra fe repercutit. 3 olor vubev ovitur , fi in virid j corpore alternatim radii Tucis & umbra conju- 071 entur, Hinc rubedo eft color medius inter al- (tled j u m&nigrum. Hinc aurora rubefcit , quia va- s um pores mané folem precedentes, & vefperi eum TY fequentes tantundem umbree efficiunt , quantum Düny. lucis à fole fpargitur. Hinc pariter apex flam- Ti HOI mze rubefcir, i fumus lucis radios alternatim di- fittic luit. Hinc fanguis quoque rubet, quia chylus lst niveus conftat bullulis concavis, quae per chylo- [üt, gt fin & conco&tionem rumpuntur ac bifecantur, lLegft hinc bullulae & cavitates fuünt alternze quee al- ternatim reflectunt lucem, & abforbent. Co/oy Áint Ml in ( Jiavus eft inter album & rubrum medius; naf- citur autem 6 fü erficie duas tertias evibrante , As & unam intro re à & ] cétente; fic enim fingulae um- [lünem l belle binis radiis interftin&z flavedinem, feu colorem medium inter album & rubrum re- XL 1 Vil preentant, Color cevuleus eft medius inter ni- rum ac rubrum, fpargitur ? textura corporis, lore in qua poft fingulas umbellas bini radii interci- piuntur. Effthoc ipforumoculorum judicium ; d üc[ l ma plus enim lucis flavedo habet, & plus umbrze color cexuleus, . Hinc flammee fulphurece co- Q fe uOte lorem Maeig ÁRTIEICTALIS. 52 n i loretn fpargere ceeruleum videntur, cüim flam- nbrig f ma falphuris impura fit ac pigra; plurésque ha- üperfe beat particulas necdum ignitas, quàm perfect& Jitam at accenías. Hinc etiam aqua ceruleze fünt, 'etm, fpu- eüm plures vehant particulas opacas & ter- neidit n reas , quàm diaphanas &c. Color viridis appa- quaem, ret, quando terni lucis radii cum ternis umbel- $ ve) lis alterantur: hinc ex caruleo colore ac flavo. if; fl'in viridis emergit: hinc noétu ad lumen! candelae ! COTl color viridis apparetcaruleus ; nam lumen can- nfer 4l« delze debilius eft; & hinc pauciores radii pluri- uia Vd* bus umbris interpolati refle&untur. Écontra rieum fi de die per vitrum flavum color caruleus af- yantum piciatur, viridis apparebit. Hinc plante; po« y lm ma, flores quidam initio vireícunt , eoquód tim di« particule humida . cum terreis eequali fer& do- | ch)'hls fi permifcentur; fed cüm partesrerrez fübigun- chylo- tur, atque in bullullas fücci plcnas turgefcunt, 'antury füccedit flavedo. Hinc fylvae comminüs vi- xe d- fe funt virides, vifa eminüs carulee; nam Colr tadii in fpatio remotiore rariores evadunt , ae ; ni magis divergunt ; inde plus umbra oritur quàm rantey lucis. His prenoratis àc preefüppofitis conclu- £un fionem n. XLIII. pofitam fic explico. r XLV. Exfíecundo liquore halitus effluunt 116 volatiles , qui rectà poros charte interpofitas i« permeant, ubi veró ad characteres primo li- »Ofis ) quore efformatos perveniunt, ibi retinentur; d feré ficut mercurius ad aurum fiflitur, & efflu- via ma netica fe fe in ferri porós velut in arni- um5 cam fe : nta em infinuant ; & per fuam cum primo liguore permixtionem papyri rexturam ita im- j co* jorem $ mutant y d 5$ CPHENOMENA. mutant, ut plures radios imbibat, pauciffimos verà extrafe repercutiat, praecipu& cüm liquor M fecundus fpiffior fit, & plures feces fecum vehat. Quód autem liquor fecundus characte- res nigros tertio liquore formatos infüper in- hY vifibiles reddat, rationem judico effe hanc, quód particulas füperiüs tantum adharentes & plus lucis imbibentes folvat , ac diffipet. . Ex- ' yä PUB plicationem hanc fuis non carere momentis, ex preecedenti numero colligere pronum eft. Haec interim probabiliora mihi vifa funt iis, quae pro füis qualitatibus füperadditis hac in materia an- tiquiores afferre confüeverunt. Abfit tamen, ut hic in Peripateticos antiquiores his Auctoris Anni frugiferi utar verbis : Pudeat vulgus , mi- dUj Jevabile pecus/. Licet enim hác in parteab iis non nihil recedam , qui lucis effe&us in folas quas- dam entitates abíolutas refündebant, meliüs ta. T : men illos philofophatos fuiffe reor authore ifto, MIL, qui fola titillatione organi vifivi vifionem per- D A]H fici docet: eàdem enirm facilitate quilibet eriam l illiteratus fubitó factus Philofophus omnia lucis phenomena refolveret dicendo : Corpufrula boc [ vel illo modo organmum titillant vifivum , & hine objectum ficaut fic coloratum videtur ; ac quon- J U dam Peripatetici antiquiores lucis pheenomeng' $E I " per qualirates abfolutas majori tamen cum f'i probabilitate explicárunt. AlL D ANCM E -G ! lr('?burg was pv — d — —— .2 ii i s t i t r r m t ixxi m O Y d u .? Uf 4 x [ 5 g m $ . E2 * ais 3 A N CC 4 RT ia t Y i. BZ N d * 14 P N- Me O x '; d » $ » " | PL 2 A $ * 1 P ? Vr s 3 ii E Ed 53 E n s : E i e E E ^ g - " * * d .a & r D. z * A "ER T Is -s * La ? h. r d n X r PAN A 35 . t 39 d -- sï * 3 . H » ; A. i x EC z E s F EE VE " * M £ f E x R. :/ TY A [ey. p " $ us st NG A XX M E ^ p & * H P5 x j *vl A ;; *s E st x A* s st * d 4 U [2 D RAR 5 s £ a Buv ï 5 * i h r s s E a i * * q A Ri U x P. E$e V)'. * 3 h iA 'ï' 3 s x hr * x a X Mi e z o ; * » A M L. - f— x x EL ^ h r u T 1 3s, X s P o P m $a E T g" 3 " L : » e o d qx g E EOE * AE $ DX .:L x x U: 4 " i t * L x E fs E $4 * & ? "d u " - "* s sE T 2 as 3 j x 5 E 5 $9. r x* P 3 j p 3Uy 4 * 2 A m f5 »é x* 2 [ Ls - a. .: z j A EO 5 " lf' E Ti - s 5 IOR t k * E ^ d i 223 9. e r $ A v Ae b d E. Xl R :j I jac 1 x Pt $ * i AX i * ;( 44 E E MA E 2 5 TA L d Y^ p &i » ; Jt k E s - : .-,;ä * '; E EU. J .* Es E m ) iv S Y s ss 4 3- X * | .: n x ; t ts * 5 U EM m 3* d W ä A ï*i E 3 ï : L z | s i -- m 20 GL VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset n W' ] MAGUE ARTIFICIALIS O Baancee Q e [r ä | PELENOMENA Focus QU/EDAM MAGIS CURIOSA ACCURATIUS DISCUSSA & EXPLICATA UNA CUM THESIBUS E B- UNIVERSA PHILOSOPHIA a ';7 QUAS B- ' DEO4c DEI. MATRÍ - DEDICA'TAS, i PROSUPREMA PHILOSOPHUE LAUREA PRESIDE - P, MARQUARDO KRET42 SOCIET. ESU; AA.LL. & Phil. Mag. ejusdemquein Almi Wirceb. Univerfitate Prof. Publ. & Ordin. :ï Propugnabuut REVÉRENDI; ORNATI Ac ERUDITI 1 ! D. JO. MICHAEL PHILIPPI, Regifcug Reverend, & Celf: Principis noftri in Seminarii &d S. Chilianum Alumnus Clericus; D.MAXIM MATTH BESCHEL, Wirq- D ÀÀ. LL. & Phil. Baccalaurei Methaphyf. Ethiq " Mathef. ac Phyfices Experimentalis Auditores, W. arceluvgi in /dula. Majove "Academica die Aug I 750 /Jom atite mer zdzem con/ïtem 4 "^ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com Typis Jo Jac. Chuüoph Kleyex, Umv Typogx