Aa240-1_2

*

—

v d)

m

i

Pb s

W

VU

SON

a u

d

D

Scs

u

seer)

2352

at

*

muter

T m

ocurid n

E

d

N

M

SENN

SORREN

um

re

xem

Sepemm

8

u

$3

i

j

A d

5

:

o

RU

*

N

s

d

N

3

X

2 P

AX

P

E EN

X

p

Eu h

X

Ex.

N

8

gb de

N

3*

&

N

3

X

&

M

d

r

D

Mw,

R

N

i

A

r

-

N

GE

E

a

*

.A

N

E

A

v

E

M

SSS

x

u d

y.w

E

*

5.

SSAS

u

N

i

d

2

*

^

F

w

Ws

$

ESEN

d

M

x

$

3 as

$2

M

E

E

t

E

A

A

$2

k E

A

d

4

La

X

^gl

a

^M

d

M

V

g

J

R

s

E

3*

La

* d

y

M

A

*

E

x

of

N

5

*

M

»

?

-

s

q

N

RE N

"

A

WE s

W

(—m * d

3

aT

s

s

EU

APE

9

as

T

lo

x

NG

9 d

Pa

*

w.

*

N

i,

*

iv

d

d

.M

D

&

s

«t

d.

r

A

,m.

n.

Af

"

$*

U.

N

N...Lv.

b d

!

W

p od

as

CA

iA

s

Ed

N

r

Hs

W

BÉ EE

h

g

ERN Y 4

CXMES

D

^

OA

W

:

x

d

N

Ts

LA

W

*

XMJ

»

Ia d

E

N

$

VAE

B

....w

MT

As

fa.

w

A

i

!d

$

[

n l

d

"

*

3X

y

A

g

2

$

AA

EX

R

N

N

x

.W

1

aof

Y

g

a o

Bs

i

m

s

N E

»

v d

RP

2

5

i

L

^

*

*

z

LR

a

hs

66

u

2

"r

TR

LY

x

x

t

$

d9

DN

P.

s.

b

M

x

à

&

E M

TW

*

r

A

3.

$

A

&

Y

*d

P

x

3

h

n

x

14

K

jà

s

x

w

s

g

w

^

Yi

£

U

,.«

65

d

-

t

^.

)

*

*

o

N

H.K*

E.

P

A

Af

s

M»

P

—

rE

"

E

Ó

*

v

2

,y,n

$

E

;

2

$ .,,

*

IG

«w.e

M

»

i

A

x

w

:

"v

-

56

&

*ar

hs

i

r

3W

»

z.

k

u

r,.&.va

w

N

Yv

.

"*

E

-

"m

y-

*

R

T

r

*

"

As

-

M

P

x

r

Mf

i

n

W

: d

Xie

-

-

E

*

Y

fs

d

3

[.3

A

J

&

w

Ms

-

m

p

AR

x,.n

[*

Léts renae LUR — m DT S

t

(

b

*

T

A.

d

$

w

r

4

*

3

W

CU

d.

ln

T

g

^v

"h

r

*

i

*

:

P

j

ix

u

ss

8

E

t

:

*s

as

Ae

Dd

03

EM

(2

$i

d A

P.

eSt

gX r

-

Wt

M

s

E

2

WL

89

E

M

$

de

5

k»i

P

A

?

p

"

od

—

M

at

t

at

$

Q

h

C

E

ho A

?

.

p

ry

E

s.

$

$s

h

P

nw

L g

i

*

vtr

6 Vr

Y2

60

-

LE!

M

.

4 .

AA

MO ae

X N

(

9

Y£

"m t

3

od

--

m

-

-

P

m

i

t

xl d

M

"

E

s

p s

n

-

m

um

t

pacriet ia

-

—

-

»

a

xX

:g

E

ii

-

2s

Va RmR

—R

d

m

P

—

d

E

—

ss

—

Á

as

a

B

p

e-

À

—

—

.i,..«.i..v.l»:.«,. »

z

:

ia

g

z

Ws

d

At

p

tagcdiyste

-

EEl

d

D

MR UR I i

MU

R

us

iX ceeue

:

i

z

2

-

-

s

TE

w

m

:

Es

UE

—

E

d

-

—

powes

d*

T

s

i

d

-

-

-

ANTUIDESLU

l

|

*

— M m

—X

g'

(

MESANMNSA QU Mu E 3

- msm

E

N12«526782262 021

| a

ZLLDLITTNT UT

ubTÜBINGEN

TAV

*

lj

]

MAGUE ARTIFICIALIS

»40

| PHULENOMENA

j g

45 |

QU/EDAM MAGIS CURIOSA

t

J

ä

ACCURATIUS DISCUSSA & EXPLICATA

UNA CUM THESIBUS

]

M

7

; UNIVERSA PHILOSOPHIA,

!

QUAS

DEO 4c DEI MATRI

DEDICA'TTAS,

PRO SUPREM À PHILOSOPHLIELAUREA;

PRESIDE

P, MARQUARDO KRETZ

SOCIET.

ESU;

AA.LL. & Phil. Mag. ejusdemque in Alma

Wirceb. Univerfitate Prof. Publ. & Ordin.

EL D TE ETA

;

Propugnabunt

REVERENDI ORNATIACERUDITI

!T D. JO. MICHAEL PHILIPPI , Regifcur.

Reverend. & Celf; Principis noftri in Seminario

ad S. Chilianum Alumnus Clericus,;

t D MAXIM. MAT'TH.BESCHEL, Wirc.

*' AA. LL. & Phil. Baccalaurei Methaphyf, Ethie.

Mathef. ac Phyfices Experimentalis Auditores,

- JV'ircebuvgi in Adula. Majove Academica die

Aug 20go /J(m: ante mewdzem canfuetzs

Typu jo Jac. Clm&oph lileyu, Umv Typogr —

SERIES

]

.DD. DEFENDENTIUM .

METAPHYSICORUM.

I';'Perillü&fis ac Generofüs DominusFRAN-

CISCUS 'T HEOPHILUS L. B. de REI-

GERSBERG, Reverend, & Cel(if. Prin-

h

cipis noftri in Seminario ad S, Chilianum

Ephebus.

II. D. FRANC. CAR. MICHAEL JOSE-

i Qu

PHUS THOMANN, Viennenfis.

II R. D. JOANNES MICHAEL PHI-

LIPPI, Regiscurianus, Reverend. & Celf,

. Principis noftri in Seminario ad S. Chi-

lianum Alumnus Clericus.

Ó

IV. D. JOANNES JOSEPHUS WEISEN:

SEE; Wipfeldentis.

«

V. D. MAXIMILIANUS MATTH/EUS

"Dl

Pa

lnb

BESCHEL, Wirceb.

f!rt DCI[

Mf

VI. R.D. LEONARDUS JONECK, Wir-

uI

ceburg. Reverend. & Celf. Principis no-

Wm (

D

ftri in Semin. ad S. Chiliaaum Alumnus

l

Kl u

" Clericus,

ll

L AWI

" dit

AAT LL. & PHILOS. BACCALAUREL

"lim de j

ol

Ma-

'ää

W [

'M

[2

OO .nmeskQe

h

62 2 C

od i ao GU UO d -G Go Go d a o E

uN

MAGLE£ ARTIFICIALIS

. J

Brin«

LL

Ti

PHENOMENA

illu(triora accuratiüs di-

! uzdam

4

SE-

fcuffà & explicata.

PRIENOTANDA.

HI-

elf,

i

; [ Agia vox Perfica effe dicitur, quam

Perfe pro Sapientia, & perfecta

Jhl*'

M

rerum naturalium Cognitione acce-

"

dem vocár

perunt. Inde natum eft, ur illi eos-

NI

int Magos , quos Grecia Philofo-

phos appellavit.

$i Magiam confideres , pro-

üt pluribus fpeciebus convenit ,. eam cum P.

US

Mart. Delrio non immeritó 7Zrzezm dices , fou

facultatem vi creatá mira quedam &9. infolita effi-

ciendi , quovum vatio [zu[um commuuémque bomi-

li«

Triplex eítà cauía

no-

mnum cáptum exfuperat.

nus

triplicij unde oritur, JDiabolica fcilicét , IVatu-

valit ,. Ztrtificialis.. .. De Diabolica jam nuper pu-

blicee difputarioni thefes expofüimus; plurima

etiam de illa tüm in publicis actibus inaucvrali-

u

us theologicis non. erudité minüs, quàm folidé

agitata ac declarata ; in facris Cathedris propo-

4

c.in materia malé fsn-

Mr

fua » & ad refurandás Tia

&

tien-

PHENOMENA.

4

tientium opiniones perdoctis typis non ita pri-

wv

dem hic funt divulpata. De hac proinde men-

tj d

tio hic nulla fiet ; fed in explicandis Magiee ar-

f ]

tificialis effe&tibus tantummodó defuüdabimus ,

gute t

quze ad Magiam naturalem

Á

fpectant; alteri dif-

Qum

Íertationi fefervantes.

iHcialis nil aliud,

queda

IL. E(t autem Magia art

quàm fingularis mira queedam opera efficiendi

4 Rf

OPIOI

peritia, idque fingulari potiffimüm dexterita

Tàtnen,

te, & humaná accedente induflrià. . Differt

frindi

à naturali, quód, etiamfi artifex in mapia arti-

ficiali natura vires ad aliquid efficiendum adhi-

90' p

beat, plus tamen ad illud ars conferat & in-

duítria, quàm natura: Aliter econtrà in magia

nacurali evenit. Ad hanc varia revocantur ope-

ra8; huc enim reducitur illa magia artificialis;

V

que Prefligiatrix feu. Circulatoria dicitur , quà

[

Circulatores fpectantium aciem ita perftringunt,

numl Geï

ut illudant oculis ; dum incredibili dexteritate

Qd

At j

multa facere videntur , qua tamen revera non

"i

llstm

faciunt, v. g..fi ex dipito ovum, ex nafo po-

m mæ

B

murm, ex ftomacho varii coloris ligulas per os

extrahere ; corpus enfe transfodifle ; incredi-

Ittg p

f

bilem aquee copiam ebibere, & alia id. genus

lls p

l

plurima preftare videntur. Huc etiam revo-

IAütttis

catur Magia artificialis divzarrix , quà multa

Bu

)

futura & preterita ex variis ob(ervationibus &

lete

umS

fignis conjectantur ; qualia funt de tempeftate

Qttg

futura &c.. Alii huc quoque reducunt-Magiam

*&llta 3

artificialem J4azbematicam , quà ope mathefeos

Y Hln'a&h

mira fiunt ; v. g. ftatuze mobiles per pondera

qïlü, Q

hälllatoï

& clafgria » velalii miri 'g&'e&us, qui ope aqua;

»

s fefim

Maeciz ÁRTIFICIALIS.

f

dtpti

vel vi ventorum, vel beneficio ignis exhiben-

Je rmete

tur, üt fit in /Zutomaticá , Hydraulicá, Puevima-

b dt-

zica , Pyvotecbnica. &c.

De quibus omnibus

bimus

agere non differentis opus ; fed volumen"inte-

lxe;idif-

grum confcribentis labor foret.

Igitur certa

quadam hic difcutienda felipam, eruntque fe-

11 aliud;

ré fequentia: Electrum , Pulvis Sympathicus ,

ficierd

Hoplochrifima, Emplaftrum magneticum , At-

xferitt-

ramentum magicum.

Quà ratione hec con-

Differt

ficiendafinr , & an effectus illorum naturales

à arti-

adhi-

dxcx poflint hic Qeclarabo.,

& In-

$ L.

magü

De Vivtute Elcthi.

'ope-

cialis;

IIL iAewrgoy five Ele&rum , latini fücci-

; quà

num ; Germani veró 9[gtfteíin appellant , eft

lgünü

itate

quoddam biruminis genus , colorem plerum-

que aureum referens.

Concrefcit in inte-

j non.

riori terrae finu , & ope marinee falfedinis ma-

o po-

gis irmatur. In Europa reperitur potiffimüm

yer 0$

ad maris Pruffici littora, &fedatis vehemen-

credi-

tioribus pelagi tempe&atibus reticulis aliísve in-

enus

rumentis extrahitur.

Hoc folummodoó füc-

gevo-

cinum Ele&ri nomine Antiquiores intellexére;

muà

proptereà quód virtutem ele&ricam in eo pri-

us

mitus detexerint.

Pofteà corpora illa omnia

1P€Me

electrica appellabantur; in quibus per affrictum

/[gglüm

vis attractiva advertebatur , üt in gemmis ple-

fs

risque, cryítallo , Porcellanà, filis fericis, lac-

rndfr 1

cà fipillatoria, fülphure, pice, aliísque corpo-

ij

Tita)

La.-

vl

libus refinofis, de quibus fufiüs agif P de

-

—

nis

6

PHENOMÉNA.

»

nis Tom. 3. Magifl. natur. $$ avt. L. 22.

Inter

Áipet

Vr

corpora aurem electrica vitrum hodie eft famo-

fiflimum ; & ad exhibenda virtutis ele&tricze

| d

Qürpc

phenómena maximé accommodatum ; cüm

enim corpus mixtum fit, & ex calce cineribus-

| Kür

ET

ue in flamma vehementi(fima liquefactis, ac

poíteà duratis formetur, figuram frictioni apram

Al

" fm

facilé recipit; & infüper (üam ob duritiem fü-

perficiémque laevigatam attritionem diutiüs fuü-

D7

Tà D0n

fünet. Duplicis autem potiflimüm genezis (ant

viira, que adhiberi folent, Ac primó quidem

| "n

adh.betur: tubus vitreus tres circiter pedes lon-

*

gus, & duos circiter latus ; hunc fi manu lin-

[itit «

Y

teo armatà celeriter ac validó frices, virtutem

fD Qu

electricam advertes. . Secundó adhibetur cylin-

| ld

drus vel globus vitreus , qui in machinz ele-

| Vr

étrice pulvinari , quod ex corio fetis equinig

| ninà

farto parari (olet, vel rotà velalio inftrumento

Ts Vs

celerirer. circumagitur.

Ampliorem hujus-

t d

modi machinze electricae de(Griptionem addere

U ite

füpervacaneum duco. Precipuum autem, quod

N

Tnt

de electro nóffe Philofophum decet, eft virtus

"us (

ejus prorfus admiranda, virtutis fons & origo ;

j

QU

ac experimentorum commoda explicatio. Vir-

0: Dii

tutem electri multi

plicem, ejusque originem di-

Vülteng

in&is in conc

lufionibus brevirer dabimus. His

l Q

fingularum virtutu

m experimenta additá fuc-

RUT

cinétà ex

]V.

plicatione fübjungemus.

«XC.e

"m u

&is quinque przcipué Ele-

V i

élri virtut

es detegunrur.

Pruna eít Iditra-

€jva, quà cor

" Quit

pus electricum , maximé vi-

? ume

trum , d

* quo hic nobis poriffimüm fermo eft ;

Vg

Macris ÁRTIFICIALIS.

7

fi pet affrictionem debito imbuatur calore , le-

'Inter |

fimo-

viora corpora trahit.

Quodífi enim corpug

electricum per affrictionem calefactum aliis

(lricse

corporibus admoveas , videbis corpufcula alia

dm

accurrere , alia eluctari altis & in aére beerere,

etibus-

alia füccollari aliis , & concatenatim conjungi.

iE

"Alteva eít vis Repulfiva, qua corpufícula alia &

apum

Tertia eíft vis Communica-

em fl«

fe rurfus dimittit.

tjv4, quà virtutem fuam in alia quoque corpo-

iàs i«

uavta eft virtus

i fünt

ra non electrica transfundit.

Propagativa, quà virtus electri intra breve etiam

idem

lon»

tempus ad ingentem diítantiam propagatur,

Quista eft virtus evibrandi lucem & fcintillas;

; lit-

Qtem

etiam cum explolione qu&dam ac fibilo , & cum

feníü doloris.

:yl'm-

Ti

V. Pro caufa phyfica 7Zzra&ionis ele&tri-

c& optime affignantur effluvia oleofà , fulphu-

quïnïs

mento

rea, viícoía & calida, nec non filatim & cor-

pore electrico egredientia, quae aérem pro-

hojus-

Ximé interjacentem rarefaciunt , remotiorem

addere

condenfant , quo fit; ut effluviis vifcofis re-

, qUO

euntibus corpora leviora versüs electrum pro-

: virt

pellantur. Elanc conclufionem (ic explico & fta-

. ongo

bilio: Dixi 1. Effluvia. Quia nec eft necetlitas hic

o W*

admittendi qualitatem occultam , vel fympathi-

T Ü

cam, nec hec rem fàtis explicare videtur. Age

y,

enim , quid Philofophus in motionum electri-

j li?

carum caufam inquirens plus cognofcit ? fi oc-

cultas illas qualitati tribuat , ex füppofito quód

J

li

fl

illa qualitas fit ver& occulta. — Deinde Symparbia

eft nomen nimis genericum, quod innumeris

g.

dh

aliis rebus aeque tribui poteft, . Denique attra-

€tuo

4

8

*PH;ENOMEN?.* *

€tio eft vera impulfio: quomodó enim hanc ab

Boder

impulfione diftingues

'biS »]

? aut quomodoó explica-

tendün

rem quandam mer? attráhére absque omni

tv

impulfü ? cüm econtrà ex ímpenetrabilitate cor-

T

porum tanquam

principio phyfico certo im:

t elet

pultionem facile

explices :

Nam ex impenetra-

lm

bilitate corporum fit ,- ut

unum in alterius lo-

, iqui

cum íübire non valeat , nifi alter

um per impe-

TA

tum illiac expellat.

Hoc füppofito qualitas oc-

fl'j&/ü[h

culra morionis electrice cauía effe non poteft ,

Tufiüm

cüm non fit qualitas motrix; quod nomen non

ii

nifi elaterio & pravitati proprie convenit. — Ioi:

tur efluvia rectiüs atfi

Bl m

gnantur pro caufa phyfi-

n"(üïh[ 4

ca attractionis electricze

; quàm qualiras occulta.

Dixi 3. Oleofa,

MTA

filphuvea, vifcofa.. Nam omnia

PU i

corpora electrica oleofa & fülphurea, feu bi-

& i

tuminosà fünt , üt (üccinum

, laeca figillatoria ;

pix, fulphur ipfüm &c.

Ri

Adhee hoc ipfum

conftat ex fcintillis igneis, q

uas corpora electri-

€a emittunt; nec non ex

f:*?Pfl'mifm

materiis ex quibus

componuntur,; üt examinanti

patebit.

Dixi

um

M

$. Ef calida. Quód en

im particule ignee in

electro delitefcant ipfa

MUU

tl accen(io

fcintillatio & fpiritüs vi-

; nec non corporis electrificati alte-

"

fatio faris

i,

comprobar.

Dum igitur electrum

per frictionem alteratur

: .faus li

particulae i

; aperiuntur pori &

gneee colligantnr, excitantur. Dixi

"a

4« IVec non

Jilatün à corpo

ve ele&tvico egredientia.

Xperientia enim docet ,

corpora viícofa igne

D&rt.m

vel calore foluta in filamin

"tl

a extendi, qua, ubi

preponderans materia de

cidit, juxta leges ela-

Vl(as

flicitatis fefe reducuni ;

ac in fe revertuntur.

V s

Eo-

Nite

Mactix ÁRTIFICIALIS,

,

hincd

Fodem modo effluvia vifcofa ele&tri filatim ex-

pl

tenduntur, & mox redeunt, fecumque corpo-

je omni

ra levia ipfis adherentia advehunt.

Dixt. s.

decot-

Qu.e aerem proxüimné interjacentem. . Nam corpo-

t j«

ra electrica non apunt in quamcunque diftan-

penm-

tiam, fed atmospheram habent fuam, ficut

vrius lo«

reliqua corpora, & certum virtutis füe orbem.

rimpe

Dixi 6.. Ravefaciunt. h. e. Materia electrica per

]itas 0C«

frictionem excitata fir calida, rarefit; ac majus

OICH,

fpatium occupare nititur.

Proinde juxta leges

en non

elafticiratis in illam potiffiznàm partem agit ;

que illi minüs reüiftit: Cüm ioitur illi minüs

phyfl-

relitat aér proximé interjacens, quàm ipfum

cculta.

corpus ele&tricum , hinc per electri poros in

omniá

dictum aérem erümpit , illam rarefacit ac di-

feu bi-

latat. : Dixi 7.. Remorzorein conden[at. Cüm enim

Jatoriá;

aér proximior rárefiat ; majusque exigat fpa-

: ipfüm

tium , aér remotior neceílarió condenfàtur,

l elC&fi'

comprimitur.

Dixi 8. Quo fit , ut effluviis vi-

quibus

Jtofis vedeuntibus corpora leviova ver:is ele&rum

. Di

propellantur.

Hoc ipfo enim,; quód aér remo-

tior condenferur, hinc ejus elafticitas praevalet

igne? 1

jrits V*

elafticitati a?ris propioris, &per rarefactionem

faui d

debilitati; adeóque amplius fe extendens cor-

"

poribus levioribus obitantibus impetum impri-

lum

""

ii à

mit, eaque ad corpus electricum propellit.

pis

Vi. Cauíà phyfica Repul/ionis : ele&tricae

If.

jl i

eíl partim elafticiras filaminum ex electro

egredientium , parim corporum attractorum

77 d

IZF)UI

gravitas.

Nam hoc ipfo, quód aér remotior

Versüs ele£trum irruat (üt in praecedenti con-

clutione explicatum eft) illicó & ipfe rarefit, &

[un[fm

red-

ho

PuHEÉNOMENA.

redditur levior ; adeóque ab effluviis cum im-

li r

petu à friéto corpore electrico erumpentibus

itntQt

unà cum corporibus attractis repellitur , quam

j fri!;'o, p

repulíionem hujusmodi corperum gravitas fa-

| i Y

cilitat , donec ruríus aéris condenfati elaíticitas

pravaleat.

|peey

A COT

l

VIL Cauía phyfíica commmumicationi vit-

QL q Qd

4

tutis ele&rice íünt effluvia à corpore fri-

|

'

Ipnessin

&o egredientia , & ad corpus debité applica-

i

tum evibrata , illique ob vifcofiratem fuam in-

tridta

haerentia.

n(«o Qpo

Hanc conclufionem fic probabilem

Wrür cj

reddo: Inprimis corpus frictum emittit füa ef-

Ib qur

fluvia non miniis ac alia corpora.

Deinde hzec

effluvia ad corpus debité applicatum evibrantur;

DT

f era

habent enim & corpora electrica fphaeram acti-

vitatis fuse.

INec dicas : quód effluvia electrica

* qiny

.

Mm

l

n circumftantem aérem evagentur. Prohiben-

tur enim ab aére remotiore non rarefacto ; ad

Ti

hec effluvia viícoía à natura ita fünt conítituta ,

rj

".

ut nec à corpore, cui femel adharent ; nec à fe

ipfis facilé feparentur ; igitur haee effluvia cor-

*0&1 li

pori intra atmospheeram electricam exiftenti fe-

mel adhaerentia , & füccedentibus femper per

! mïlllis Q

continuatam frictionem effluviis aucta etiam cor-

: QInope

pora de fe non electrica eàdem virtute electricà

jfnoü d

imbuunt.

VIII. Cauía phyfiea virtutis propagazive

N

funt pariter effluvia five halitus electrici, &

* Df

igniculi partim ex corpore fricto, partim ex

hr

aére vicino prole&i , & per alia & alia corpora

MU

ulteriüs (emper motu celerrimo propagati. Di-

TTPHS dN

X 1. Ejfiuvia five balitus ele&rici, quos hactenus

Y Qbeæ

fatis

Wm'llq

Macis ÁARTIFICIALIS,

II

! Guf ts

fatis probavi , & qui paffim ab authoribus ad-

ppenribus

miruntüur. Dixia. Ez zguiculi partim ex corpore

Il quam

friffo, pavtim ex aére. vicimio pvoledii.

Quod

ts ft-

/

eilicias

enim ex corpore fridto ejusmodi particulae

ignee proliciantur , nemo facilé inficiabitur;

qui corporis electrici matcriam cognitam habet,

i V«

aüód autem ex a&re quoque vicino particulas

xore ff

igneasin fubfidium vocem, id mirum nemini vi-

applit

&

erideber. Quis enim credat? ex folo vitro, aut

(jam it-

alio corpore electrico tam exiguo tantam efflu-

;abilem

viorum electricorum copiam ac vim diffuündi

(üa ef-

poífe, quanta ad corpora long& majora electri-

de hec

ficanda, reliquosque effectus electricos ad in-

rantur

gentem eriam diftantiam producendos requiri-

m acti-

ectrica

tür, quin proptereà vitrum , aut aliud corpus

ele&tricum per complures etiam horas in tor-

)hiben-

natorio ele&trico agitatum quidquam de fua vir-

o ; 4d

tute amittat? Aliud proinde concurrat ; neceí-

(Litista »

eeft.. Sed quod illud , nifi. particulee aérez ,

ec à ie

nitrofz, fülphuree , &ignea ex aére circum-

4 COf*

flante decerptee ?. /Vec dicas 1: Quod propaga-

;nrife-

tio virtutis ele&ricae potius adjuvetur ab efliu-

JH pel.'

viis homogeneis , quae ex corpore electrificato ,

n cor«

etfi non electrico continuó emanant. INam ne-

ric

£0 hoc : quomodó enim effluvia ibi excitentur

ele&trica , ubi nulla funt ? Deinde ponamus

gaszæ

etiam halitus quosdam electricos in corpore

l

non electrico latitare; quis ergo illos excitat?

üm eX

quis poros corporis electrici aperit ? Certé fi

ofpom

Corpus electricum fortirer adeó ac celeriter fri-

l«

i.

cari debear , ut halitus electri ex eo proliciantur;

s denoi

f-ol'g.

verofimile non videtur ; poros corporum

lill-

f

i

129

PnHnzNOMENA.

diffimorum, qualia fünt v. g. metalla , recludi

lidu

fiienter

absque attritione fortiffima poffe. ^ /Vec dicas 2.

Ámitar

Particulas nitrofas füiphureas & igneas in aére

fingi dunraxat.

lNam ejusmodi particulis aé-

qudran

rem refertum effe , abundé teftantur varia me-

Qtouma

teora ignea; de quibus phyfica particularisagit.

Qtio

fhintto)

IVec dica$ 3. Expicari non poffe, " quomodó

p evi

particulee fülphurez & ignez ad propagationem

virtutis electricee concurrant.

Naàm fic expli

i,

co :: Corpus electricum circumdatum eft aére

DOf

particulis ejusmodi referto; dum igitur corpus

Aüefen j

electrieum fupra pulvinar circumagitur, necef-

o d

farió multüm aéris circumftantis comprimitur

^ primy

& attenuatur. — Ácr fic compreffüs & attenua-

fK um

NI

tus neceflarió incaleícit , ejusque particule ad

ignem concipiendum. proximé difpofite efflu-

* (it

|

viis electricis mifcentur, &unà cum iis corpori

r

debité applicato adherent, & hoc mediante

o

propagantur.

JNec dicas 4. .Explicari faltem

i

nequit, quá ratione velociter adeó ad magnam

"1 n

etiam diflantiam virtus electrica: propagetur.

um

Nam 5. celerrima virtutis electrice propapario

::coruma (

bene concipi & explicari poteft, fiad velociffi-

mam corporis electriciagitationem , &ad ipfàám

* dte

;1

effluviorum electricorum naturam attendatur.

k

Eít nimirüm agitationis corporis electrici velo-

"Oi

Citas tanta, ut in machina ordinarié adhiberi

hrbide

folita corpus electricum intra unicum horze mi-

^ t

nutum 140. vicibus facilé circumagatur, üt P.

Pohl ex hoc flaticee principio: Dum voza major

Sïnerenw

femel circa axem . fuuin volvitur , vota smiuor ma-

inmmmïl

gori ogc cborde conuexa tories g yratury quoties illius

-

"äm Um

MAGIE£ ARTIFICIALIS.

13

diameter in diametro rotee majovis continetuv ; fuf-

j t

du 2

ficienter deducit ac demofittrat.. Ex hoc porrà

fequitur ; quod corpus eleétricum intra horae

y n adte

quadrantem füper pulvinari-füo 21r00 vicibus

tbl &

vanumee

circumagatur,

Velociífima proinde eft electri

apitatio , quà mediante intra breve paucorum

u!arisafgiï-

minutorum intervallum irgens effluviorum co-

qUO[IlU "

* piaevibratur. Cüm autem effluvia h&ec viíco-

gationenm

ic eypi-

fa fint, hirie effluvia proxitna corpori intra-at-

iofpheram electricam exiftenti & fibi invicem

efl aére

ddherent ; his continuatà frictione alia--& alia

corpus

femper, & quidem copiofiffima füccedunt, qui-

, necct-

rimitut

bus prima locum neceffatió cedunt; c

"

Qm CQrI-

porum compenetratio non'detür.

i

3tenuae

IX. Cauíà phyfica fcintillarum & fl

arhm-

(ule 2

ularum (ünt igniculi tuth ex corpore electricó

jpe lu

tum eX vicino aére perf motum continuum

; corpor

incalefcente erumpentes ; & effluviis. electri-

ediante

Cis permixti.

In hac coficlüfione nihil-à ra-

; falrem

qapnarm

tione alienum adítrui is facilperfpiciet ; qui

expenderit ea, quze deprincipiis Anti - Peripa-

à etuL.

teticorum agens artuli. Ex iis enim fatisliquet;

) aga[i

in pluribus mixtis igniculos actu latitare; üt infi-

elocilli-

jiplam

. Tice, calce, fülphure , pulvere nitrato ; phof-

horo &c. Id quod Anti: Peripatetici unà no-

datur

iscum adniittunt.

:i VC]O-

Dicturn pretereà '& pro-

batum ibidem eft , quód neutiquam in tánya co-

ihiberi

piain ejusmodi mixtis ignis lateat ; in quanta

je m

prorumpere videtur ; fed quod novi igniculi

lü[P'

&dpenerentur.

Idem igitur-ob rationis & ex-

j Wjor

perimentorum paritatem de corpore eléctrico

um' 1ml-

Cotfnri-

j ii

þriatucndum eft. — Accedit; quod 'gl?a &

ino-

14

PHuEzNOMENA.

moda magis via non fit Pheenomena ele£tricó.

f du

'ignea expicandi.

Videamus nunc , an juxta

(s

datam hactenus do&trinam poífimus experi-

ij

i

IQf

menrtis cuilibet virtuti propriis fatisfacere.

l

ictur,

Phenomena dttvatlionis. elctrica.

praftar:

|

Ad ]

X.. Plenomenon 4.. Dum. corpus electri-

, Q tümy

cum coníricatur corpora alia leviora attrahit,

! Reretnr

etiam fumum, non tamen flammam. , Unde

fütefice

hoc? . &. 1. Confricari debet corpus electricum;

ut incaleícat ; & virtus ejus excitetur; recon-

fl((c' po//ca

"t r

dit nimirüm fzepiüs thefauros füos natura pro-

T (Qpgr

videntiffima; & vires fuas intra poros abícon-

fl

pl

dit, non nili per motum vehementem reclu-

N

hg,

dendos.. Sic «x filicé non nifi per attritionera

M

T s

vehementiorem igniculos prolicis; nec multa

anp

lltsey

edorifera odores fpargunt ; niíi calore agiten-

"m

l

tur , vel aliter atterantur &c.

54 dicas 1. Cor-

m

]i Nhemt

pus ele&ricum non exerit virtutem füam , fi

vel ad folem incalefcat; vel ipniinjiciatur; et-

ONNI [

] Pm. "

go nec virtus ejus excitatur, íi per frictionem

l

NI

3ncalefcat.

B. N. Cosf. Difparitas efi ; quia

TW

flamma fübtilitate (uà ad ipfos corporis electri-

"m f

ci poros penetrat, eflluvia abfumit ; ac füum

li&

in pabulum vertit; adeóque corpus electricum

Econtrà per fri-

llm

I Coni

in igne incalefcit nimiüm.

étionem calorem tantüm temperatum , qualis

lg & 1

ad eífectus electricos requiritur , introduci in

" agui

corpus electricum, experientia teftatur. Quódfi

J

"imcun(

tamen frictione etiam validiffimà calorem ni-

Jefl

miüm in corpore electrico caufes , vires electri-

N

€as fj non impedias penitus ; faltem imminues.

W mm[

V

Macix ARTIFICIALIS.

15

d.

5i dicas 2. Per folis: radios ; vel etiam ignem

temperatum caufàri in ele&tro porteft calor re-

, jun

s eipar

imitlior, qualis plerámque per frictionem pro-

R.

ducitur, nec tamen electrum effectum eundem

preftat; ergo prior refponfio nondum fatis-

j

facit. W D. az. Caufari poteft calor remitlior;

QUS tk&ïl'io

qui tamen non polleat virtute referandi poros,

a amih ^

penetrandi , halitus ele&tricos exagitandi , eos

p Ut

rarefaciendi; ác protrudendi. C. — Qui hác vir-

elefnm

tute polleat. N. Calor moderatus absque fri-

ur ; p

&ione productus plerümque füperficiem tan-

narun o

tüm corporis electrici afficit ; nec preeftat id;

;os i*

quod praítat calor per impetum aut frictionem

em rP

produ&tus , üt patet v.g. in filice, qui etiam

attriton

igni inje£tus , vel radis folaribus per annos

riec Iul

complures expofitus nunquam

ionieulos emit-

yre qgit

tet; quos tamen emittit; fi per affrictum, eum-

:

"P

f

que vehementiorem excitentur.

Igitur per

! fu&ml

fri&ionem corporis ele&trici füperficies à for-

jatur; **

dibus purgatur, & pori ejus fingulari modo

rictiondt

&peziuntur.

X. 2. Cur & quomodó corpus

g ; 0U

ele&tricum fri&tione agitarum corpora levia tra-

i elecltt

lat? dixi & explicavi . 7-5 àd eorpora autem

ac füum

evia utique etiam fumus pertinet corpuículis

ricurm

eviffimis conftans. .Ex eodem mumero xeíolves ;

e[ rl'

Cur àcus ex quücunque rnateria formata ; & cus

i qua]is

Ípidi in aequilibrio impofita corpus electricum

r

i

ln qüamcunque partem fequatür?. cür hoc

; Q

T

ipfum praefter globulus ligneus aquae liberé inz

jore

m

Hatans? &c. . 3. Flamma à corpore eleéctri-

eäf r

res d

'

C0 non attrahitur, quia nimius flammsee calor

m

verà

j* | eflluvia vifcofa & oleofa abfumit ; ignea

—

faci-

16

PursNoMtNA.

facil diffipat. « Adverte tamen , nec experi- &

mentum de flamma , confequenter nec hanc ra-

fittus

bun ber

tionem femper tenere. . Quodfi enim globum

aut cylindrum vitreum in tornatorio electrico

Btrimen

- Dhyfca

agites, is in longe majori copia effluvia emit-

tet; quàm ut illa à flamma modica abfümi ; aut

fi; er

,

diffipari poffint; quo in cafu. etiam flamma tra-

hetur.

? Griag ;

XL- Pheenomenon

& conj

II Si corpus electricum

adfricetur corpori terío aut leevigato v. g. vi-

V//&)/J -Cll

tro; ebori &c. virtutem füam non exerit ,quam

AUI'di! & r

exerit ad corpus fuperficiem afperam habens

UiajOHC f]L

agitatum. — Quee hujus ratio? B. Rario hujus

T faidon

eit,-quia, ut habeatur effectus electricus, etiam

mma Wl

partes interng electri, quibus fpiritus inclu-

X f

durtür, motu quodam agitari debent; hoc au-

At QUi

tem non fit, nifi partes exteriores fübíultorium,

| W h

Vf

quafi impetum concipi.ant ; quem corpus lavi-

IE/ pmf arru

atum non- communicat : communicat . veró

A «

illum. corpus. afperum ,-quia afíperitas motui

ls

conífricationis refiflit; & partes utriusque cor-

N t

t

poris fe invicem apprehendunt , ác quodam-

mhq [

modó mordent rotarum dentatarum adinftar.

Hine adhibetur vellinteum , quo tubus vitreus

EM 1

l

fricatur , vel pulvinar ex corio afpero & fetis

j

Tuw

Diti

equinis confeétum , fupra quod globus vitreus

Dolica

£eritur.

!

ll hj

XIL. Phenomezon III. Dum füccinum ap-

"ele&tlcu

plicatur füperficiei ftagnantis mercurii, vel al-

n &

terius liquoris , precipue olei vel balfami , nulla

At (

uidem puttula ftagnantis. liquoris- avellitur;

f

me-

neh )

Hcle&m

ed ;amen ipfe liquor verfus fuccinum intu

€it.

MAGIE ARTIFICIALIS.

17

ícit. Item mercurius in barometro affürgit; &

t eypere

c hancre

fpiritus vini attollitur in thermometro , fi tu-

? plobur

bum bené frictum illi admoveas.

Sed hac ex-

) eledirico

perimenta explicari non poffunt per caufam

phyficam attra&tionis ele£tricee zum. V. afigna-

yia emle -

fimi, aut

tam; ergo. E. Ádmitto experimenta; fed N.

min.

NNam zunm. cit. dictum eft, motiones ele-

at -

&ricas àb effluviis vifcofis , ab aére rarefacto

jedricm

& condeníàto pendere; poffunt autem effluvia

y g. Ve.

viícofa cum dicto aére aequé impellere corpora

j quatm

fluida ac non fluida; igitur eadem caufa in at-

habens

tra&tione fluidorum tenet, quse pro attractione

o hujui

non fluidorum affipnata eft. Quod autem mer-

*curius, vel alius liquor ftagnans non totus at-

, eti&m

j incll«

trahatur , fed tantüm in parte intumefcat , ra-

hoc a*

tio eft; quia nec effluvia electrica, nec a&r to-

ültorium

tum propcllere liquorem poffunt ; hinc eum illa

us l2ve

in parte affurgere falem impellunt, ex qua

car vel

uccinum applicatur: aér nimirüm denfior cir-

cumfiftens liquorem fibi fübjectum majori vi

" fmotul

elafticà premit, quàm aér rarefactus premat

;que CO['

partem liquoris fibi correfpondentem; hinc li-

uodam'

gdin[ïaï- !

quor illuc affurpir; ubi minor eft preffio.

andem explicationem mercurio in barome-

: vitreus

& fetis

tro, & fpiritui vini in thermometro afcendenti

vitteus

acilé applicabis.

XIIL. PAxezomenon 17.. Corporalevia ad cor-

pus ele&tricum accurrentia non in eodem fem-

yum a

Pu

«d

1-

per fitu accedunt, fed jam circumaguntur, jam

b

i nuui

rotantur ; fufpenía etiam diu manent in aére.

Unde hzc? &. Quód corpora levia in acceffü

avcul[ur )

atio

J

10

fet

fd ele&rum ron eundem teneant fitum ; r

eít;

PHENOMENA,

18

ütum c

eít; quia aéris propellentis motus regulatus

adeó non eft, hinc non eundem femper impe-

dosir.

tum uni parti corporis levis imprimit, quem

fir, u

impriinit parti alteri; unde neceffarió diverfus

Hanc a

in acceffü fitus fequitur. Quód veró corpora

manifef

alia fafpenfa maneant in aére, hoc provenit

tet hoc.

tum ex recuríüu aéris debilioris, tum à filamen-

L

. tütem «

tis vifcofis non perfeclé in fefe redeuntibus.

tollunf

XIV. Phenomeuon P. Plumulee aquae inna-

Tiusren

tantes huc quidem & illuc àb electro applicato

forbenr

trahuntur, fed non elevantur, neque àb aqua

t5l

fejunguntur.

'Trahuntur veró in altum, fi illas

in argenti vivi füperficie ponas.

Qua horum

As m

ratio? . Jatio*prioris ef? ; tum quia aqua hu-

Í

At nof

imnidos continuó

alitus emanat , qui ignea ele-

Lbor

&ri effluvia multüm retundunt , & poros electri

i fitm iüfring

obftruunt; tum quia plumulez aqua innatantes

&b aqua liumectantur , & ejus füperficiei ita ad-

| uPS* fj C6

Vr q

herent, ut aér à tergo fübire non poffit; con-

"-

fequenter adheefio queedam tractioni electricee

N HQUOI' [

reliftit. atio pofferioris eff ; quia plumulee non

ita infiftunt mercurio, ut àb eo humectentur;

Nällüs ad

UM

nec illi adheerent, nec mercurius effluvia humi-

Tl (

da àt aqua emittit.

XV. Phenomenon F1. Si ope Antlie ex vi-

IN

tro electrico a&r extrahatur, vix aliquid attra-

»*lela ele&l

het , nec alium effectum preeftabit../| Cur hoc?

n üt hlll

f

ff

& Ratio hujus eft, quia , halitus electrici ut pro-

füuant, debent rarefieri ; id autem fieri non

"m

poteít, nifi aér intra vitri caviratem , vel intra

m

poros exiflens rarefiat ; igitur effectus electri-

e defti-

VL p

cus haberi nequit, ubi vitrum omni aér

tutum

i n

MaAGIE ÁRTIFICIALIS.

19

tepUus

tutum eft. — Aecedit ; quód aére interiore extra-

at impe

&o aér exterior vitrum ita comprimere videa-

mt, quem

tur, ut pori ejus dilatari facilé non pollint.

o dverfüs

Hanc aéris preífionem multis aliis experimentis

b p

manifeftam facit Phyfica experimentalis. Prae-

: provetit

ter hoc obftaculum fünt &alia adhuc; quz vir-

Àf

tutem electricam vel debilitant , vel penitüs

ntibus.

tollnt. Sic fi globus vitreus furfure vel cine-

que innte

ribus repleatur, debilem virtutem prodet ; ab-

applicato

forbetur nimirüm virtus electrica in porofitfi-

» jb aquà

mis ejusmodi corporibus.

Item fi corpus ele-

m ,fl illas

&ricum poft confricationem coarctatis etianm

g horum

labiis halitu inficias, imminues ejus virtutem.

qqua 2

Si veró poft confri&tum aquá, vel linguz atta-

jpnea &i

&u vitrum madefacias , adhuc magis illius vir-

t0S ele&ïi

tutem infringes. —Aafo prioris ef? ; quia halitus

spnatantá

fuperficiei corporis electrici adherent, poros

iciet 4

obftruunt, & effluviorum profluvium non ni-

hil fi(tunt.

Ratio po[leriovis efl ; quia aqua vel

oífit; *

i ele t

alius liquor non rantüm in fuperficie herer,

ul 10

Íed altiüs ad peros penetrat; hinc licét poft

pectent

humectationem vitrum abítergatur ,non tamen

yia hum

virtutem füam recuperat; cüm abftergi ita non

valeat ; ut nihil humoris in poris remaneat , qui

igex V

effluvia electrica àb egreffu remoratur.

Jtein

fi aura fit humida ex 1iisdem rationibus non eo

:ur hOC H

fucceffu effe&tus electrici exhibebuntur , quo

exhibentur, íi aura ferenior faveat.

i ut PI'O'

jeri 00

Phenomena Repulfiozis Ele&rice.

g intra

XVL. Phenuomenon [. Corpuícula graviora

j ele&rl.

a

detu

€itiüs à corpore electrico divelluntur ; leviora

quu

2

s

veró

as

PHENOMENA.

20

queite

veró àb eo recedunt rardiüs, nec per eandern

tIerits |

Íemper moram illi adherent.

Unde hzc re-

din infr

pulfionis varietas? . Suppofitis iis; quae z. VI.

dicta fünt, hanc varietatem breviter fic explico:

DOveds ,

jungentt

Corpufcula ex gurm. V. non folim ob viícofita-

tem.effluviorum in fe redeuntium corpori ele-

Ifb qui

i

tiicet

étrico adhzerent, fed etiam ob. motum aéris

ejusmodi corpuícula versüs electricum impel-

que od

|

äb 4j

lentis; proinde ceffante aéris motu corpufcula

püulm

ab electro proprià gravitate fuà divelluntur.

loflnodi

Hinc corpufculum gravius, utpote magis refi-

ftens tum aéri impellenti, tum effluviorum vif-

"orüm

cofitati, citiüs divellitur.

Accedit, quód in

Aropenrin

Ht cimp

uno corpore electrico non fit virtus adeó vali-

da, ficut in altero, ficut nec quiliber magnes

"D.

J

alterius magnetis virtutem adeequat. — Denique

:

tpein

nec idem corpus electricum parem femper vir-

Qj

Alonem

tutem eXxerit, fed pro magis vel minüs vehe-

Df &t

mente frictione jam minorem , jam majorem

füf, q

li ütig

B)

virtutem emanat, eamque jam majori, jam

Ut

minori impetu emittit; adeoque mirum non eft,

Vl pj

fi idem etiam cffectus non zequali femper mo

do

k (ri

obtineatur.

Ut i

XVIL. Pbenomenon 17. Si campanulam intra

Ottpelln

tubum lamineum filo ferreo füfpendas, & huic

N

AU. Un

addas aliam ; inter utramque veró nodulum

T yar

metallicum ira appendas, ut facilé mobilis fit;

[

& utramque campanulam tangere poffit, agi-

1 wor

tato corpore electrico etiam nodulus agitabitur;

Ef

1 fünr

& jam in hanc, jam in alteram campanam im-

pingens fonum caufabit.

]Item fi duos num-

RU

Inos monetarios e filo longiore fufpendas; eos-

rm()ne

uc

MaAGIE ARTITICIALIS.

2I

que ita conjungas , ut unius füperficies plana

er eandem

oftmo-

le higc re-

alterius füperficiei correfpondeat ; fi

düm infra eos tubum vitreum bené frictum ad-

que . VÍ

moveas, illi notabili intervallo à fe invicem dis-

ficexplio:

jungentur.. Petitur horum explicatio. &. Hoc

y vifcoftt-

ipfo quód campanula intra tabum fufpenfa ele-

yporic-

á

rificetur, virtute attractiva imbuitur ; adeó-

tum &

que nodulus facilé mobilis àb effluviis trahitur

jm imp**

& àb aére regrediente impellitur versüs cam-

orpulctl

panulam electrificatam , que tacta fonum edit.

velluntüt.

Poftmodüm pro ratione impetóüs impretli (quae

WHD

pis reli-

corporum íolidorum in aliud corpus folidum

rüm vit-

impingentium dos eft) nodulus refilit , & in al-

uöd i

teram campanulam impingit.

Ratio alterius

deb vdl-

experimenti de nummis haec eft : tum quia ef-

: qnagn

fluvia fzepé inequaliter trahunt, ob ineequalem

Deniqu

difpofitionem pororum, & quibus egrcdiuntur;

mpef VIt-

tum quia aér cum impetu ad tubum regredi-

nus vee

majorem

tur, qui utique dictos nummos à fe invicem

ejungere porteft.

(

amm

XVIII. PAezomenon

IIl. Situboele&trificato

fj

]none

infra fila ferica, vel alia leviora corpora admo-

r 000

veantur, illa mox convolant ad tubum ,. mox

àb eo repelluntur, jam colliguntur ; jam diffi-

m intra

antur.

Unde hoc? z. Eflluvia electrica füb-

&huic

inde in varios aguntur gyros, ficut fumus &

gdulum

candela recenter extincta erumpens, proüt ni-

p fit;

mirüm pori, & quibus egrediuntur varié di-

; ag

ípofiti fünt , vel proüt etiam a&r refiftens illa

eterminat; hinc corpora etiam leviora fübin-

gam IP*

de coligi, fübinde disjici videntur. — Alias ad-

os 10

huc rationes hactenüs jam fzepiüis dedimu

S.

]u; (s

B 5

Pbe-

[

22

PHENOMENA.

qud ex

Phanomena Communicationis 69 Propagationis '

mm eft.

Electvice.

W.

XIX. Phenomenon 1. Non füccinum modóo;

düm cor

aut vitrum, velalia corpora ex natura fua ele-

Tríat,

t haor

€irica vim attrahendi, repellendi, lucem , fcin-

tillas flammulásque evibrandi habent; fed alia

ponitur

À fils (eri

quoque corpora, licét ex natura füa electrica

non íint, effectus fimiles preeftant, modó cor-

Teüt vj

pori electrico debité applicentur, vel continuá

a (ife

Qrm ej

ferie electrificato jungantur, ur patet in-laminis

electro applicatis &c.

Unde hoc? E. Sicut

T* docoi

tf

Magnes virtutem füam communicare ferro po-

teft, ita pariter corpus ex natura fua non ele-

at

&tricum virtute electrica imbui nihil implicat.

p

Quà ratione veró hec communicatio fiat , ex-

| i, l

ücatum Jam eft n. VII.

Hoc tamen adverte;

L

quód virtus haec communicata faciliüs exfpiret,

L D

quàm virtus comrmunicata mapnetis. Preeter

LW

|

rationes alias hanc unicam üfficere judico,

|

Ht dell

quód tot fübíidia non habeat, queis foveatur,;

ïra hii

quot habet virtus magnetis ferro communica-

ul

ta; volant enim continuó fpiritus magnetici

| Im.Pba

tum é terra, tum ex aliis magnetibus erniffi,

"b

quin ulla agiratio corporis magnetici requira-

LR

tur, & amuicum fibi ferrum folicité quafi inve-

3 w

ftigant: cüm econtrà fpirictus electrici nonnifi

"m i

€ corpore electrico , eoque vehementiüs api-

"ia (s

tato egrediantur ; adeó ut ceffanre agitatione

V citen

ne in ipfo quidem electro virtus deprehenda-

* iüflüer

tur. Accedit, quód virtus electrica à plüribus

4 Vitta

hofïibus infeftetur, quàm virtus magnetis, id

-

uo

kW&S, h

MAGIZ ÁRTIFICIALIS.

23

quod ex pluribus experimentis colligere pro-

pagatiani:

num eit.

XX. Phenomenon II Corpus electrifican-

dum corpori pariter electrico imponatur, vel

ym mod)

n finde

infiftat, necefle eft. Hinclamina, vel gladius

ut hauriat virtutem electricam filis fericis im-

cem, fit-

ponitur; homo electrificandus infiftit afferculo

; i

; eleciri

filis (ericis pariter fuftentato; Item carena fer-

rea ut virtutem electricam imbibat, 8 filis feri-

0dà cOf-

continuà

cis füfpendituz. Quee horum ratio? . Ratio

horum eít, ne virtus electrica nimiüm diffipe-

» laminis

. Sicut

tur: docuit enim hactenus experientia, corpus

ele&rificandum fi nimiüm à corpore eleétrico

erro po-

non de

amoveatur, virtutem nullam imbibere ; nec

hominem pavimento infiftentern bené electri-

jmplict

fiat, &*

ficvari. Ex quibus aliud profectó non colliges,

quàm effluvia electrica faciló per aérem diffi-

l adverto,

pari, vel per totum pavimentum timiüm eva-

; exfpiteh

gari, nifi. corpus electrificandum ipfi atmo-

pued

Ípherze electricee i

mmergatur , vel per alia cor-

'e .udiCO,

tüio impedia-

foyentül

pora electrica nimia eorum evaga

tur.

munic*

XXI. Phenomenon LI. Si aminge atmofphee-

ngg[)?fld

re ele&drice immeríe jungatur catena ad $O.

- effillily

rrens , eaque vel in lon-

jeqüir 4-

orgyas & ultra excu

gum, vel in varios

flexus extenía per totam

[j inve-

breviffimum virtus ele-

nonnil

catenam intra tempus

&rica fefe diffundet.

Item fi ad finem ejus-

üs ag

modi catenae homo a

fferculo filis fericis faften-

atione

tato infiftens digitum

ultimo catenae annulo in-

;

fendt-

D

]

ferat virtus electrica per manum ,

brachium;

pus

hominis cor-

Joni

Ícapulas, peétus, caput, ac rotum

etlS»

4

pus

u

24

PHENOMENA.

pus breviffimo temporis intervallo diffundetur:

t f

Unde hoc? z. Rationem & explicationem hu-

fitgut

jus Pheenomeni jam dedimns füprà zum. VIII.

TUnant (

Adde, quód effluvia electrica potiffimüm in

dsue :

longum excurrant, nec multüm evagentur in

Qrepare

latum. Premunturenim àb aére circumftante,

tnoulis

& coércentur ita , ut in omnem lat viciniam

literibo

fefe diffundere haud poffint. Teftatur hoc ex-

-

eledrio

perientia, qua docet circa ele&trum apitatum

lofs cy

commotiorem exiflere auram, que manum

potis dj

proxime admotam etiam fenfibiliter afficir; di-

QUicem o

i

ftans veró ad duos trésve palmosà corpore ele-

i cor

€trico manus nihil perfentifcer.

k

m

Telrac

Phenomena Eleffrico- Ionea.

XXII. Phenomenon 1. Si tubus vitreus manu

Ht d

M

linteo armatà vehementiüs de nocte fricetur,

onem

My, &

)

advertitur in ea lux ad producendum i

[]

inepta.

Parem deprehendes lucem in globo

UM

M n

aut cylindro vitreo, fi eum in machina electri-

D

ca circumagas, & ad pulvinar füuppofitum af-

n

frices.

Vten

Unde hic effe&tus? s. Lux, de qua

Wïd!um

hic agitur ; provenità particulisipneis , quze tum

N

Ut m

ex tubo vel cylindro, tum ex pulvinari proli-

t

ciuntur,tum ex aére vicino fecernuntur ; qua&-

vis enim lux à corpore quodam lucido vel

b AD d

"ts "

igneo profluat, neceffe e(t. Quod autem ele-

étrum & aér admixtas habeat ejusmodi parti-

Alinri

? Ütbor

culas igneas, ex hactenus dictis fatis probatum

effe judico. .5; guras'r. Cur pracfati

igniculi

Iall()ne ,

nihil accendant, fed lucem folummodó evi-

d

n foba,

brent? 3. Ratio eft eoquód non colligantur in

) «t

W

lii

copia

MAGUE ARTIFICIALIS.

25

Rondetyt;

cqpia füfficiente , nec ad corpus folidum im-

Qnem hu-

pingant ; hinc halitus vifeofos oleofósque illu-

um VIIT

minanr duntaxat; fed non fuüccendunt, id quod

[mim in

absque dubío praeftarent, fi copiosé fàtis con-

entür n

gregarentur. $7 queras 2. Cur lux electrica in

xumftnte,

angulis tantüm , & corporum electrificatorum

: viciniam

lateribus potiffimàm obíerverur? z. Effluvia

ir hocar-

electrica in extremitatibus vel lateribus angu-

lofis concentrantur magis, quàm in aliis cor-

agititum

- [ranum

poris electrificati partibus , in quibus nüllum

fiit; di-

obicem oppofitum habent ; hinc arctiüs. con-

.

re ele-

uncta c

orpus fenfibiliter lucidum conftituunt.

E

x eàdem ratione copiofior in tubi laminei ca-

vitate lux advertitur ; conftringuntur enim ef-

fluvia. electrica intra tubi anguftias, & dum

js tmani

egredi é tubo feftinant , ad ejus orificium arte-

TICeuT ;

runtur , &, quod confequehs eft, pro orificii

l ignem

amplitudine vel anguftia lucem majorem cau-

n g]ObO

fant aut minorem. . $; quzras 3. Quid fit lux

, ejedti-

electrica? An fit ipfum effluvium fubftantiale,

(irum 8

quam fententiam refert P. Prolemeeus Diff. 15.

fte- $. de lumiue.

An veró confiftat in motu;

E de qu

,quznm

aut nifu materice fübtilis, à corpore lucido per

lineam re&am impulfe? üt contendit Carte-

puri p

yur; 0

d

fius. An denique fit accidens abfolutum, vel

id

qualitas phyfica perfectiva à lucido corpore

cido !

yutelm. a ?'

in inftanti propagata, cujus effe&tus primarius

elt, corpora illuminare; ultimóque complere

gdi pa[[l-

.robäï""?

in ratione vifiblis ? E. r. Lux non eft efflu-

vium fübftantiale à corpore lucido emiffum.

jgnicu

i

) eVi-

Ratio eft ; quia in hac fententia explicari.nequit

decuffatio radiorum , dum radius in radium

anur i

inci-

, copla

5

26

PHENOMENA.

incidit.

Vel enim in dato caíü radius radium

f exten

penetrat? & fic dabitur compenetratio corpo-

inphre

rum, qua tamen naturaliter implicat: vel per-

dm; :

miícentur corpufcula lucida? Sed hoc repug-

Vix exf

nat experientiae ; quae docet , utrumque ra-

t füo

dium fecundüm priorem lineam reétà propa-

feperet

gari, id quod in claufo obícuróque conclavi ,

j m

ubi duo radii per foramina duo excipiuntur,

| toumf

clariffim* obíervatur.

Adhec fententia prae-

altiudin

fens reflexionem lucis minimé explicare poteft;

Qui, r

nam corpus mólle fsü flexile, quale foret ejus-

[Q übl]lS f

modi efluvium , difpergitur potiàs, quàm

ATRT ttn

quód refle&atur; üt patet in aqua, que ia pla-

fuom

num etiam :maximé levigatum incidens qua-

ïagati poH

quaverfíum diípergitur.

Denique ex hac fen-

Rf

tentia multa fequuntur minimé conceptibilia:

Wüet, )

tam quaelibet olei gutta; vel cerce accenfie par-

D

At d

ticula tantam ipniculorum effunderet copiam;

Y

»

ef]ml

quanta füfficeret ad implendurn fenfibiliter fpa-

A

sadl[ !

tium fphericum , cujus diameter ad duo fe

f ha

milliaria germanica extenderer; féd hoc eft in-

conceptibile; ergo. —Major ef? certa; quia lu-

r

men in preealta turri fufpenfüm faltemad unum

milliare: videri poreft ; adeoque femidiameter

"um Fab

1?716, Bfo 1

fphere erit unum milliare , & , quod confe-

quens eft , tora diameter ad duo milliaria fefe

» B r

extender; in cujus fpatii (pherici quolibet pun-

Bs

éto videri lumen poffet, Airor etiem liquet ;

ïmta C

quis enim concipere mente poterit , quot fpa-

"übinini

tiorum mimimorum milliones in tali fpatio

NUe in

fpherico contineantur? ad qua tamen omnia

"iquiis

-

quun[ e

f:jusmodi guttula- vel partiéula minima accen

a

m

Maeixz ÁRTIFICIALIS.

27

a tidiutt

fa extendi deberet, eaque finpula fenfibiliter

jo corpo-

implere in longum, latum, altum & profun-

: vd per-

dum ; adeoque particula accenía alam muícae

x put-

vix exfuperans plus ípatii efllavio occupa-

mqu n

ret füo , quàm fi ea totus plobus terraqueus

li p

tegeretur; üt facile is intelliget, qui paffuum,

condir

pedum ac dipitorum in unico milliari conten-

ipitntit,

torum fecundüm longitudinem , latitudinem &

ntia pra-

altitudinem computum vult inire. Sed, quaefo,

' potet

quis, ür Cafíatus inquit , affertionem ejusmo-

ret cjts-

di fibilis non explodert.

Deinde quis concipiet,

, quàm

lumen utpore effluvium fübítantiale , vel cor-

z ia pl

pufculum inftantanée per ingens fpatium pro-

n qua-

pagari poffe? quod tamen Philofophi etiam

hac fen-

Tecentiores communiífim? defendunt , & D.

;eptibilia:

Romer, D. Caffinus, D. Maraldi probant, ac

epfie pil*

pluribus deducunt. Quis concipier , ftagnum

: copim;

V. g. etiam tempore nocturno ; modo fax ar-

xl p*

dens adíit, plenum effe igniculis lucentibus? id

Sileo

Q duo *

'quod ex hac fententia facilé deducitur.

adhuc plura alia, queis h&ec opinio folidé im-

; quit l*

pugnatur, qua' videri poffunt apud P. Hono-

;ad ünum

ratum Fabri 7y28. 2. Pbyf. Lib. 3. de Lace&7 La-

mine.

iiumete!

E. 2. Nec Lux confiflit in materiee füb-

jone* .

'tilis Cartefiang? motu.

Ratio eft; quia ruinofo

yi e

"hec fententià fundamento innititur ; cüm ele-

gt put"

menta Cartefii non dentur ; üt faris probatum

Jiguts

eft ab initio Phyficae, ubi de principiis egimus.

üot fPa'

Neque in omnibus corporibus dantur pori ta-

; fpi

les , quales hujus fententize Patroniftatuunt. Re-

—

quirunt enim poros in ornnem partem quoad

T

Ífenfüm reétos, afferuntque illos in aére v. g.

4

nec

PHENOMENA.

nec vento , nec turbine , nec alià quàcunque

futa c

commortione turbari poffe , quin ftatim pori aiii

Téttatio

lineam rectam continuantes fübftituantur. Hac

füldantg

aflerunt, & absque ulteriori ratione credi vo-

fantia ct

lunt, in quorum obíequium meum ut capti-

pürisilu

vum redderem intelle&tum , impetrare hacte-

| Kreom

nus à me non potui.

Dicant denique fenten-

!

1

M

Adde, ,

tiee hujus fautores, quanam fit conveniens cau-

| ROn aut

fa motüs adeó vehementis ac regularis ? Ex-

Vifb (

plicent ; quà ratione motus materi&e fubtilis;

& e tl a

que ex particulis minimis ac inter fe divifiscon-

|

;

tür d ;

ftat; & ex diverfiffimis corporibus lucidis;

1 lm

qualia funt,ftellae , f0l , ipnes &c. procedit, adeó

Cj |

conítans effe poífit , ut per tot fzecula per t

8741

immenfa fpatia materia fübtilis absque ulla fen-

LUJ, & lje :

fibili perturbatione femper linea recta movea-

tur.

) qllæfh'onä

Ego profe&ó judico à minima flammula

Wt f d

eoncitatiorem motum imprimi materia fubtili

ïï:ann'mg q

haud poffe, quàm imprimatur aquz à pifce ce-

lerrimé natante ; vel aéri ab aquila. veloci(fimé

5 o

ïäfxuïpoæ

volante ; & tamen nec aqua , nec aér in lon-

gius fpatium rectà protruditur.

E. 3. Lux eít

Tm V

* ünt

accidens abfolutum , vel qualitas phyfica per-

fectiva.

Ita cum Peripateticis P. Honorat. Fa

!

d pf

* iil

bri. ZYa&.2. Plpf. lib. 3. de Luce &g lumine prop.

8.€9 9. qui tamen in aliis Peripateticis non mul-

Y HO Drior

n

]

tüm faver. Probatur: Quod eft actu, üt com-

"ts de

mune fert axioma , vel fübftantia vel accidens

Ütcitis

eft; fed. datur lux actu , cüm actu detur luci-

Nülg lo

dum; ergo vel fübftantia vel accidens eft. .Suj-

M i

finno.. Atqui lux ncn eft fübflantia; ergo acci-

w&n

fub-

*ARe fie

dcns-f:ü. Prob. fubfumptr. inprimis non eft

ftan-

æn()m«

MAGUE AÁRTIFICIALIS,

29

uiconque

ftantia corporis lucidi , üt faris probatum eft

n pori 31l

refutatione fententiee prime , lucem in eflluvio

*

xur. Hac

fübftantiali conftituenris.

Deinde non eft (füb-

ctedi vo-

ftantia corporis illuminati; fübftantia enim cor-

j utcipte

poris illuminati absque lumine effe poteft igitur

are hide-

per commune axioma realiter ab ea diftinguitur.

ge fentet-

Adde, quód obje&um per lumen vifibile fit,

niens tl«

non autem per füam fübítantiam ; aliàs etiam

s? Ev

vifibile foret de nocte ; quod enim per fuum

, [Ubu]ls )

effe tale eft, fempertale eft, quamdiu eft: cüm

vilis cone

igitur de nocte vifibile non fit, confectaneum

locidis,

eft, lumen ab objecto feparari, adeoque ab eo

jit od

difingui. Nil proinde füpereít, nifiut lux di-

|Lper tayï

catur 4ccidens , & quidem aPfolutum ; item qua-

» ullà at*

litas, eaque perfe&iva. — Qualitas quidem; quia

1 f00Vt (j

ad queftionem : quale fit corpus ? apté repo-

Hammll]a

nitur, effe illuminatum.

Adhzec lux non eft

je i

quantitas , cüm hec in corporibus etiam opa-

pilcee

Cis; nec non de nocte detur; neceffe ipitureft,

Jocifire

ut lux utpote accidens dicatur qualitas. Per ó

r i Jot

Perfetliva , talis intelligitur qualitas , quee non

lure

habet contrarium pofitivurn; à quo deftruatur,

»[icg pef'

vel quod ipíà deftruat; tenebrac enim lumini op-

yat. 14*

pofitee nihil fünr, nec lumen defítruunt , íed

j o

illo pro priori deftructo oriuntur. Deinde nec

n mu*

opacitas deftruit lumen; nec diaphani denfitas;

j com-

fed opacitas illud tantüm impedit , quominüs

Lcdden.s

uiterius propagetur ; denfitas veró propagatio-

r

nem di

d

ciliorem aliquo modo reddit , eam-

( d

que ex fe rectam refringendo infle&it. Hsc

o «

de luce hic infpergere neceffarium duxi; tum

$

( ib

ne pheenornena lucida cumigneis confundantur,

f

tuimm

39

PHENÓMENA.

tum ut illa meliàs explicentur.

Ex hucusque

fimmula

Domenon

dictis advertes pretereà , lumen à corpore lu-

cido produci; per mediurn diaphanum diffun-

dpio, ve

di. . Item lucem bené definiri fic: eft i, 4uo

ponpat ,

aliquid ef ultimó completum ; im vatione vifibilis.

lts eled

Vel, üt inquit Ariftoteles , Zumen eff adlus per-

üm, w

[picui àt pev[picuum eff.

i.e. Lumen non con-

«m coni

fert effe actu aéra, vel frigidum, vel calidum,

^ Quemud

íed actu perfpicuum , five radiis trajectis illu-

|

: p'opinqu

ftratum , ita ut per illud , obje&tum perfípicui

T parierc

fuperficiem rerminans , videri poffit. 5 opponas,

|

Wlirmo j

D

etiam aérem effe illuminatum, nec tamen efíTe

| mlämmas |

vifibllem. & Lux non omai confert corpori

dICatem

illarninato effe vifibile, fed illi , cui aliquid opa-

TT

ci ad mixtum eít, quale non eft aér. perfecté

E

ln «.

perfpicuus & diaphanus: Lumen nimirüm ab

objecto opaco vel lucido modificatum priorem

RUP

modificationem non mutat; afficit proinde

lY p

oculum fecundüm illam modificationem , que

"RT o

eft ab objecto, & per illam affe&tionem oculus

"küriim

obje&tum tantüm videt , non autem medium,

M &m

niíi forté medium primam modificationem fàl-

Que

hhs

fgricis |

tem fecundüm colorem muter, ür accidit ra-

diis per vitrum rubrum trajectis, Colliges de-

7 qus

Af

l f(femï

nique lucem & lumen non diftingui ; nifi qua-

? g

l

tenüs lux corpori lucido ineít, ab coque dif-

N

iM OC?

funditur; lumen veró appellatur , quatenus

corpus illuminat.

H

r

Htflca, u

* Adh

XXIIT. Phxenomenon 11.Si digitus corpori ele-

&rificato admoveatur, advertitur przter lucem

Ws ER Q

! m «

flammacrepitans, pungens, ac veluti fulminans.

Que horum effectuum ratio ? 3. Caufam lucis ac

? t

DI

flam-

Macus ARTIFICIALIS.

3tr

hocusqe

flammularum in refponfione ad precedens pha-

orpore l

nomenon jam infinuavi.

Quód veró admoto

om diftun

digito , vel alio corpore folido flamma crepitet,

etil u

pungat , ac veluti fulminet, ratio eft, quia ha-

y ojb

litus electrici motu celerrimo evibrati ad digi-

[ upr-

tum , vel aliud corpus folidum veluti ad obi-

Don Q

cem concentranrur , atteruntur , colliduntur.

] calidum, ^

Quemadmodum igitur aqua fluctus littori ap-

Tedlis il

propinquantes collecti & attriti fonitum edunt;

per[þicui

ita pariter effluvia electrica violenter in fluxu ra

pidi(fimo impedita colliguntur, atteruntur, &

j of putiaty

men eiie

in flammas cum fono ac firepitu erumpunt.

Quód autem pungendo doloris fenfüra ejusmo-

corpori

uid opt-

di effluvia caufent , id virtuti ienis electrici tri-

buendum eít, qui fümmà activitate fuà carnis

perfe&ä

xirim ab

fenfibiis poros impetit, nerveásque fibrillas

fen(u doloris dividere molitur.

y priorert

r proindt

XXIV. Phenomenon 111. Si laminee vel gladio,

em , QU*

vel ferro oblongo filis fericis intra atmofphae-

ram eleéctri impofito funem aut catenam anne-

medium) à

as, eamque per plurimos paffus aut concla-

onem J*

via filis fericis füftentatam circumducas , ad ul-

ccidi[ It

timam ejus extremitatem accendere poteris

Quintam effeutiam vegetabilem , [pivitum vini , f[pi-

liges &*

nf qué- —

viüwn vini Campborati, [pivitum mitvi dulcem.

üe d-

Unde hoc? z. Cauíà fuccenfionis eft flamma

luatenus

ele&rica , quam ignem effe nemo facilé nega-

Verit.

Adhszec füccenfionem juvant praefati

xori d

fpiritus ad concipiendum ignem maximé difpo-

li, item cochlear feu aliud vas metallinum,

r jucetl

gminas

quo ejusmodi ipnibilia extremitati carenae ap-

plieantur ; mimirám halius electrici ad hujus-

m]UCis & |

modi

fl

N

32

PHENOMEN A.

modi corpus folidius , & in fe invicem im-

fertü

pingunt; mirum proinde non eft, flammam

ipetum

fortiorem ex iis generari.

Adverte tamen,;

fenam i

Ípiritus ignibiles , fi bené rectificati , ac de-

Bna j

purati non fint, non facilé accendi, nifi priüs

fitür: in

alio igne accendantur, aut. faltem calefiant.

ao &

Scintillà ele&tricà accendere preeterà poteris

lts ipe

oleum;, butyrum ; febum , picem, laccam fi-

4 meer, (

gillatoriam &c. fi ejusmodi eorpora priüs ita

Tharm con|

calefacias , ut gradum caloris igni proximio-

fatümim

rem obtineant.

Hoc ipíüm experimentum

|

variis adhuc modis proponi poteft,

Mltc ]uoy

fpecialem difficultatem non habent.

qui tameg

Pt i

XXV. Phenuomeuon IF.. Si tubo lamineo fi-

30; f d

lum affigas ferreum, ejusque extremitatem al-

n (

teram lagensee vitreee aquà ad medium plene

"p d

immergas, ita ut filum ferreum aqua ad partem

ht

aliquam ambiat; fi poftmodüm finiftra lagenam

inferiüs teneas , digito autem dextra tubo

" Htl

"tre of

actualiter electrificato tardé - appropinques;

li

profiliet flamma, vehementem adeó impreflio-

.l..

1

PRtüci

nem doloriferam in manu concitans, ut eam

|

i

firmam tenere non pofífis ; imo , fi virtus cor-

Ia"guümn

poris electrici (at foriis fit; concuffionem tantam

mb &

advertes ; ut dolor brachia pervadat , nervos-

que notabiliter tendat. Qua fortis adéó im-

m) du ]e

EIlug) "

petüs caufa? m. Cauíà eft haec; quia, dum ad

digiti approximationem fcintilla ignea genera-

m j

1 lq[]a

tur; halitus electrici in vitro priüs coarctati

erumpunt ,. fcintillam augent , impetumque

Rn

caufànt fortiorem.

Nflnen

Hoc ipío enim quód digi-

dl(fe

tus effluviis filum ferreum allambentibus im-

jf

Iner

ü

A ver

MadGrs ARTITICIALIS.

53

vicem u-

mergatur, fiftitur quoque eorum propagatio

, fummim

agenam versüs, & continuata haliruüm in la-

Tte [ar]eny

genam irruentium feries ; quae halitibus in la-

jt, « d

gena jam coatétatis exitum negabar, abrum-

; hf prüs

pitür: inde fit, ut eo inftanti, quo ádmoro di-

n clejat.

Bito, & interruptà ferie ícintilla generatur, ha-

j pntis

lirus ápertà velüti vià $ lapena erumpentes re-

lm b *

meent, & cum aliis halitibus jam accenfis flam-

mar conítituant fortiorem, validiorémque im-

7 priüs h

roximio

petum imprimant, $/ pof/ulas 1. Cur ergo hali-

rirmentüm

tus in lagena coarctati interruprá ferie remeent?

;ui tamet

&.Hoc provenit tüm ex eorum elafticirate , tum

ob aque frigidze in lagena conrente refiften-

mineo f

tiam ; feré ficut aér in bombarda pnevmatica

yitatem d«

coar&arus füblato impedimento fíuümmá vi

erumpit. 57 poffules 2.

ur erpo halitus electri-

üm plenæ

ad pal'[em

ci non permeent vitri poros ? &. Fareor equi-

ya lagenim

em nonnullas partes fübüiliores poros vitri

x !

ü00

permeare pofTe ; preecipué fi tenue illud fit; aut

['()Pm

qUCS)

previ? incalefcat ; haerent tamen interim in vi-

fíi

tri füperficie partes aliee refpectivé magis com-

lmPlC

;, U eitt

pacdte & craífiores , quae nec per poros, nec

per anguftum lagenz orificium elabuntur , quod

jirtus COf

ultimumab effluviis continuó füccedentibus im-

pervo*-

pediri duplex probat ratio: fi enim orificium

qdeo 1f

itlatius , effe&tus non obtinebitur; nec tenens

dm 9

agenam illico spplicar digitum, fed rardé , &

poft aliquam moram ; ut nimirüm effluviis mo-

a oenefa

g C0 du

rà concedatur , copiofiüs iritra lagenze cavita-

tem confluendi. Ceterum adverte , me füpra

PC

numg*

dd

Il*

addidiffe , ff virtus covporis eletirici fat. fovtis fit.

qUO

Quibus verbis indicatum velo;-vitrum electri-

Atib

u$ ff*

ga

ficans

34

PuHENÓMENA.

ficans fatis amplum effe debere ; vel certé tor-

I deter

natorium electricum ita comparatum fit, ut ad

plexatur

unius vectis motionem plures fimul cylindri

l

|Kqu

gyrentur , eorümque effluvia uni tubo valeant

&ontrà

communicari,

l

|

dierum

XXVL Aeflexio I. Sunt & aliaadhuc complu-

| i. T

ra phenomena,; quae electri virtutem mire

| oris e

commendant. v.g. Stella, octo radiis mertal-

^ teris;

licis inftructa, fi electrificatagyretur, de nocte

tttmedg

rotam fulgentem reprafentat. Item radius unus

D t

fi affigatur filo ferreo,; ita ut contrahi & remitti

|b är?]bücm

poffit, & radius poftmodum atmosphaerse ele-

étricee immitatur, jam contrahendo jam remit-

älz,fnen C0f

"s ne

tendo filum reprafentabitur linea recta coru.

D

Ícans. Item fi fyphonem virro aqua pleno im-

; (

'

1;* l

W (*[mn

mergas, aqua effluens à linea recta declinabit, fi

ei tubum electrificatum admoveas. Verüm hac,

Md

& plura alia, que variis modis in machina ele-

UM

&rica exhiberi poffüunt ; lubens preetermitto ;

V TM

tum quia ex iis, que hactenus dicta fünt ; ex-

D) IQ ch[

»

plicari poterunt ; tum quia jucundius Lectori

!

fore duxi, fi ex hactenus allatis, & juxtra do-

'::A

]

) jam e

IT

&trinam , quam ex P. Kirchero, P. Schorto;

P. Fabri, P. de Lanis, ex D. du Fay ; D. Winck-

U l]s Ia

:

Alig

lero, & aliis collegi , explicatis anfam fümar, nova

excogitandi pheenomena, &tempore commo-

NT

do rentandi.

qoq

lL. Etfi analogia queedam inter

motiones electricas & tnagneticas . reperiatur,

ere

Vir.t

i'Ca

in multis tamen haud parüm differunt. P.de

Ioln

Benedictis ex Cabeo differentias fequentes re-

t p

cenfet: Primó. Corpora eleétrica queevis cor-

ke (Id (], I

puícula absque difcrimine trahunt; magnes ve-

MM

ro

SEere null

|

*

Macrg ÁAnTIFICIALIS.

35

] certé tot-

ró determinatum corpus , quale ferrum eft,am-

nfit, ul

plexatur.

Secuudo. Electrica indifcriminatim

ul cylindn

per quamliber füi partem trahunt ; magnes

ubo valeant

econtrà vim fuam maximam per polos exerit;

alterum trahentem, repellentem alterum. Zer-

iceomple

1. "Tractionem electricam cujuscunque cor-

urem m

xdiis mei* ^

poris etiam tenuiffimi interje&tu impedire poe

teris; cüm magnes peralia quoque cerpora in-

» de noo*

termedia, fi ferrum excipias , agar. Quartà.

'dius n

Magnes ut trahar , terfionem nullam , aut ca-

i& remitt

lefactionem , aut frictionem requirit , quam

hgre el

tamen corpus electricum poftulat.

Quintà,

iMagnes ne in aquis quidem. virtutem füam

( coru.

amittit; corpus veró electricum humectatum P

leno im-

vel levi etiam halitu infe£tum , vel humidiore

Jinabit; l

etiam aurà circumdatum tractivam exerere vir-

rüm hao

futem nequit. $ex/ü. Vis electrica non per fo-

china &*

um contaétum , ür magnetica communicatur,

cermitto;

Septüno.. Corpora íemel attracta non adherent

funt ; &*

ele&tro, ficut ferrum magneti , fed jam repel-

" Le&tor

untur, jam eàdem rurfüs vià redeunt.

Sileo

oxtra 0

ettectus electri alios , quos omninó difpares ab

Schotto

effectibus magnetis hucusque fatis demonftra-

) Wince

Vimus. Alia proindc phaenomenorum electri-

um'üïanovä

corum cauía fit, neceífe eft, & alia magneti-

ye n

corum.

III. Corpora feré omnia electricam

gum yud

COntinere virtutem plurimis experimentis pro-

jur

at D. Carolus du Fay z fuo tra&t. de eledfricita.

' reper

pe

r[][][:

It corporum Pavifüis.eptto €$ explicato aban. Y733.

uenfCS l

!ique ad a, 1737. Excipit tamen ibidem metal-

T

à, in quibus fe hactenus virtutem electricam

v |

,gtegere nullo artificio potuiffe fatetur. — Ad-

p1

ver-

*

N

36

PHENOMENA.

prefati

vertit preetereà eundem in detegenda virtute

electrica modum ubique fervari non poffe; alia

ejus cal

Iemà in

enim corpora mültum calefieri debent, ut vir-

tutem electricam exerant, üt lapides & ligna

&ficeoi

folidiora ; alia rhinorem calefactionem requi-

piratus

runt ; ália friétionem non fuftinent , funtque

thodo «

vlneris

illa ; que m aqua, vel ad ignem facile (blvuntu;f.

r ili x

«

Vihuja

De Pulvere Sympatbico.

Tfammgt

. XXVIL. Pulvis fympathicus componitur

0, Ye/ag

ex vitriolo romano ( quantitas eft ad libitum )

lte um

hoc expurgatur , five folvitur in aqua lympi-

l

L

da ( preeftat ramen pluvialis) filtratur per Char-

Wolefm i

tam empyreticam ; & aurà ferenà ad calorem

É dija

folis , dum in figno leonis verfatur , tamdiu

m

exponitur, donec evaporer usque ad fpiffitudi-

"t gj

nem, ita ut de nóctein loco frigido concrefcere

"mf

in lapillos virides valeat ; qui colliguntur tam-

"fftdus a

diu, dum tora vitrioli quantitas in ejusmodi la-

g diab()licæ

pillos abierit; rejectis fzecibus. Cavetamen ne

A

ferro lapillos tangas.

Collecti lapilli virides

Kl [hpel

poftmodüm ruríus exponuntur foli fereno,

H] Ob&at) :

donec in albefcentem pulverem concidant, ca-

Kl Diatur:

vendo interim ne humido celo, aut nocturno

l19

qui

humori hec maffa-exponatur ; unde per no-

h

etr

€em vafe vitreo obtegatur, neceffe eft. Ad-

'Nfïg&lbui

verte tamen, quóàd; íi peractis his omnibus la-

xcmOdl]g

pilli fmaragdino virore non vireant ; nec pulvis

'äand. qmd

perfecte albefcar , rota haec actio 2dó ac 3tióre-

V ttinde

petenda fit ; donec lapilli & pulveres praefatos

p

colqres induant.

Denique ad dies 10. vel 11.

-;

r

1 Q |

MaGIEX ÁRTIFICIALIS.

37

h virtüté

praefati pulveres foli expofiti relinquantur, ut

ejus calorem & fcintillas ben& combibanr.:Poft-

ipof; d

nt, u vit

remó in vafe vitreo bené clau(o recondantur ;

& ficco in loco referventur.

Hác ratione prae-

ls & ii

;em rl -

paratus pulvis ad fananda vulnera fequenti me-

thodo adhibetur: fümitur linteum muadum ,

, fintqi

folyontt.

vulneris fanguine vel fanie.imbuitur , afpergi-

tur illi pulvis, & in loco temperato affervatur.

Vulnus autem tepido vino abluitur. Si vulnus

inflammatür, reponitur linteum in loco frigi-

mponitüt

do, velaquà. Eodem modo, fi eádemquan-

| libitum)

tirate gummi arabicum ipfi admifceatur, adhi-

betur ad perfananda offa fracta & luxata; os ta-

men lefum in fede proprià priüs reponendum

peru

ad calOl'em

eft. — Alii ad alios adhuc effectus boc pulvere

utuntur, quos lubens preetereo, cüm non tam

y, m I

qjpifiud

commodo aliis fint,, quàm incommodo. Quod

autem ulteriüs declarandum hic venit, eft: An

goncrefcfrc

hi effe&tus naturaliter obtineantur, an veró ma-

wunmf [am'

gie diabolicae adícribendi fint ?

1

susmodile

XXVIIL Si alie non intercurrant circume-

2 [amen n

ftantiee füperflitiofe, & diftantia non fit nimia,

ili virnid

nihil obítat; quo minüs effectus pulveris fym-

Íí [g;en0;

dant; e

pathici naturaliter obtineri valeant.

atto efl ;

(

ia ea, quee ad conficiendum hunc pulverem

":

no-

ibentur , funr remedia naturalia; & preedi-

U

M

&is effeCtibus ex natura füa fàtis proportionata;

nec modus praparandi pulverem , auteum ap-

mnlbus ]8

plicandi quidquam füperftitionis redolet. Prior

'ne

pulVlï

pars exinde conítar ; quód vitriolum duabus

quafi partibus conftet , alterà nimirüm fixà &

-s Pf

g hi

d T

&cri; que eít vitrioli fal ,. & alterà volatili ac

"dÀ

3

blaf-

58

PHXENOMENA.

balfamicà adftringente.

Duplex hee vitrioli

fc gotta

virtus ab effectu colligitur; nam oleum ejus

gum j

vulnera fanat, venarum fractiones coufolidat &c.

Thetcurii

Si dicas 1. Exfi vitriolum virtutem fànativam

li co&ur

immerlü

habeat , explicari tamen non poffe videtur , quà

ratione pulvis fympathicus in vulnus diftans

& Qvit

Tit hali

agat? E. N. J4ffevt. €9 fic explico : Spiritus vo-

latiles per tramitem à fanguine relictum cum

pitür ey

corpuf-ulis ex vulnere egreffis redeunt, & qui-

COngrüj

dem meliüs, quàm fi pulvis immediatà appli-

Tüer] a

caretur; in applicatione enim immediatá fpiri-

'Dertnra

tus acres & Corrofivi facilé nocere poffent. .5

hrtoy hl

dicas 3. Regreflüs corpufculorum nonnifi fip-

Tpplcag

mentum eít. g. Figmentum non eít, quod

Tprttonj

ipía experientia comprobat. Certé eques Dig-

ts from

beus; celebris Anglus, qui pulveris hujus au-

Qtrdo &

thor ; vel potiüs divulgator fuiffe dicitur pluri-

Wldis Tned

bus experimentis regreffüm corpufculorum ad

"As var

füum fontem confirmat : v.g. filac , inquit il-

"i tonol

le, recens in igneminjiciatur, ubera vacce , ex

Watig h

quibus extractum eft , inflammantur.

Idem

Til

contingit in fanguine &'vena extracto ; ergo

um abllfum

fignum eft dari tractum & communicationem

"t i

fpirituum, feré velut in fumo & magnete acci-

V tdhiber

dere advertimus, & aliis ex effectibus.comper-

tum efTe viderur.

m Tuir

Praetereà corpora pleraque

1.!3 C()'rpm-a

atmos

heram halitüs habent fuam , in quibus

proin

!

n n Wa

€ per fpeciem magnetifmi actio queedam

9t qrjt

& reactio non immeritó füpponitur, per quam

jïl[[lmt) ht

hic & nunc faciliàs accedant, vel à fe recedant.

5 fa"are !

Denique homogenea ejusdem gravitatis , & fi-

ur:

Bo

mgi configurata modo , facilo conjungunt

um fan

-

fic

MaciX ÁRTIFICIALIS,

39

t vititol

fic guttze aque fe invicem rangentes in unam

luom ejus

guttam illicó ceéunt, idem experimurin guttis

olidar&c.

mercuri &c. Verüm-gutte aqua & olei non

finttivam

ita coéunt ; ita globus pinguedine illitus aquee

r qià

immerfüs non undique tangitur ab aqua, fed in

js diluns

ea cavitatem efficit; adeó ut pinguia non imme-

ititüs t

ritó halitu füo alia corpora repellere videantur.

um cu

Igitur eodem modó de aliis aut congruis aut in-

congruis corporibus natura ícrutator non itn-

p &qUi,'

[é appi

meritó arguit ; precipué ubi folida ratio aut

experientia contrariuín fentire non füadet.

rà 'piti

fent,. d

Partem pofleviorem , five modum praparandi

& applicandi quod concernit, in eo tam parüm

ii fip

5 qUO

fuperftitionis eft, quàm parum in obfervatio-

ues Dig-

nibus aftrorum ; quas in ferendo , putando ,

plantando &c. adhibent hortulani, aut in pra-

jujus 4l*

gr plure

parandis medicinis pharmacopole , aut in per-

fanandis variis corporis affectionibus medici.

yrurm à

7quir l-

Dixi in conclufione, /i alig son intercurvant cir-

cumftantie fuperflitiofz , €$. diflantia non fit mimia.

(g, ex

]dem

ircumítantiz eniim füperftitiofze nontam ufüm,

ergo

quàm abufüm hujus pulveris illicitum reddunt,

ficut & in aliis mediis, quz citra omne dubium

jonem

licit& adhibentur.

Diftantiam autem non ni-

e acci*

miam requiro ; habet enim hic pulvis ficut &

Omper-

J

efaque

alia corpora certum virtutis füz orbem ; hinc

eum in quamcunque naturaliter agere diftan-

1 qmbus

uædüm

tiam credibile non eft. .Alii cum P. Falck ad-

mittunt, hunc pulverem intra 1o, aut 12. paf-

[2 quüm

fus fanare naturaliter poffe ; alii ad effectum hu-

ecedt

&l

jus pulveris obtinendum requirunt , ut lefus

e imbutum, & hoc

yunfllf

Pnteum fanguine aut fani

4

lk

pul-

40

PHENOMENA.

pulvere afperfum fecum circumferat , vel cert&

i

qie q

in eodem fécum conclavi affer

riora ac tutiora effe videntur.

vet: & hæc ve-

| Mühico

| M&

XX

XXIX. $7 obmoveas 1. Caufa poteft agere ibi,

ubi non eft; ergo etiam pulvis Symparhicus in

verns h

quamcun

xit.

que agere naturaliter diftantiam pote-

tium K

E. D. ant. Poteft agere ibi, ubi non eft

imodi e

Ubi

"w

nec per fe , nec per füam virtutem. N.

À qux

non eft per fe, adeft tamen per virtutem fuam.

Centior

C. Si dicas , etiám pulverem Sympathicum vir-

Tentd a

turem fuam , five particulas fanativas per me-

TOf

dium diffundere poffe. . Poteft equidem ejus-

UDIT

modi particulas diffundere , fed ad proportio-

t t

naram tantüm diftantiam , qualem füperiüs af-

Tf (

fignavi, non veró ad omnem. Eloc ultimum

LT.

nequidem in aliis, quee tamen imagis activa funt,

|

'»'ulnera Tf

admittitur ; ergo nec in pulvere fympathico.

INec renet heec illatio: Aftra longius, quàm ad

| p

) r fleis Qnt

aliquot milliaria à füblunaribus diftant, & ta-

M

Is ad

men in illa agunt ; ergo pulvis quoque fympa-

thicus in vulnus ad ali

quot milliaria diftans ape-

9Il g

re poretit.

nm )

& t

Nam aítra corpora fünt vafliffima ,

A

poflüntque copiofiflima emittere effluvia; mi-

Dtopq

n

C arot

rum proinde non e(t, fi virtutem fuam longiüs

propagent, quàm modicus pulvis modico fan-

m pUIV](

guini facile exare(centi infper(üs.

Nec ex eo;

L

Afür ttia

quód arbores odoriferz , nec non cadavera ad

? Quzfo

j

ingens fpatium effluvia emittant füa , continuó

te [

jaferre.licér

lals f,m

; idem in noftro caíü contingere

poffe.

Etenim arborum cadaverümque eflu-

COntendu

dum "

via conflanter ac diutiffim& exhalantur , adeó-

que cópiofiffima rur(us fünt ; lot autem tam-

p

que

llgr g

Maci£ ÁRTIFICIALIS.

41

velceri

ude conítantes exhalationes $ pulvere fym-

3( hæc V

athico ad vulnus transfundi , nec ratio pro-

at, & multa impedimenta difuadent.

at ]biy

-XXX. .5 Obinoveas 2.. Paffim jactantur pul-

yathicus n

veris hujus effectus ad maximam etiam di(tan-

jam pote-

tíam pofiti. E« Jactantur, fateor , multi ejus-

inodi effectus ; fed multi nonnifi fabule fünt,

bi non &

^

N.

[U)]

id quod preter alios quidam Lugdunenfis re-

em fuam-

centior fuis in manufcriptis. proprià fe expe-

jcum VIfe

rientià edoctum fuiffe teftatur ; vel fi etiam in

er me-

remotiorem diítantiam curatio facta eft, illa

emejus

non virtuti hujus pulveris, fed curee à laefo ad-

»opomo-

hibitee tribuendum eft: Precipitur enim lefis;

yeriüis d

ut vulnus diligenter tergant ; tepido vino ab-

glrimum

luant, ac mundum fervent ; quà curà adhibità

jiva funty

vulnera naturaliter períanari pofle nec rationi

nec experientie repugnat; certé in innumeris

ppathico.

quäm E

id feris contingir.

Sz contendas : Pulvis fym-

pathicus :ad aliquam diftantiam agere poteít;

b &t

: [ympt

ergo fi ejus quantitas augeatur, aget ad majo-

lans ag*

rem , & tandem etiam ad maximam , fecun-

(tifima;

dàm proportionem nimirüm ejus quantitaris.

via; m

Yv Hec argumentatio non tenet, tum quia non

folàm pulvis fympathicus requiritur, fed re-

] longlüs

Jico füt«

quiritur eriam fanguis vel fanies ex vulnere;

ísd , quaeío ,,quam quantitatem fanguinis ex

cex

EEN

vulnere extrahes, qua& fufficiens fit ad hoc, ut

conrinto

pulvis fympathicus in omnem diftantiam agat;

üt conrendit Cochlenius & Paracelfüs ? tum quia

yntinge

ge &H

nondum probatum eít , pulverem hunc inter4

pofito quocunque corpore ac impedimento na-

]

i" qde

Profectó etfi vehemens fit

turalier agere.

j ü?:c

C 5

Cer-

PHENOMENA.

42

Corporis electrici virtus, nec ejus activitatis

QQe cor

fphaera hucusque deteriminata fit, nullus tame

tl

hactenus , in quantum ego quidem fcio, illam

re po

in quamcunque diítantiam propagari poffe affe-

N

ruit, nec ullus admifit ; eam interpofito quo-

Tovog (

cunque corpore potfe communicari.

ficm «

XXXI. Materie huic de pulvere Sympathico

XX

judico non inepté fübjungi queftionem , quam

fierinr

multi viri eruditi accuratiüs pertractant, eítau-

Ug Qy

tem hec: 742 fluxus [anguinis ? cadaveve bomi-

[

nis occifi ad prajentiam occtforis fiat. natuvaliter ?

t0 li f

Ad quam &. poffibile effe , ut fluxus, de quo

sispoffr

hic queeftio eft , fiat naturaliter.

Antequam

refpolionem hanc explicem , Prefuppono 1.

Uif en

fiiordis

Quód & corporibus-maximé animalium fuübti-

Quj

liffimae continuó emanent exhalationes , quae

"n

Q nd

d

TM

vim miram obtinent corpora alia, & porentias

slterandi; hinc enim fit, ut complures etiam

[ Uæm(]ne

n

Tütine

homines in primo ftatim congreffu tantam füb-

inde à fe invicem hauriant averfionem , ut al-

AU. D.

ter alterum tolerare non valeat ; alii econtrà

5 i n

amorem tantum concipiant , ut divelli ab invi-

Fäneg IHa [v

cem agre potlint.

Prafi

u

!

0.

"o 2. Quód af-

TW enf

feétus animi , iree ac odii ve

j

ementia fpiritus

qo[iblle 1

alterandi & humores, precipué fanguinis, vim

l

UXem, (

inaximam habeant.

Thtroy

His prezefüppofitis natu-

ralem fànguinis fluxum in dicto caíu fic explico :

" Iuo t

"tfeine

Dum homicidium perpetratur , plerumque ira;

odium, furor hominem vehementer exagitant ;

P*Ub!em, [

'ex his affe&ionibus humores nocivos fubnafci

xlga) &

qui non folàm corpora , unde proficifcuntur ;

quo-

extenuant, « vires atterunt ; .I.ed in alia

hY

M

que

Maci1x ARTIfiC!AL!S.

43

adhvitatis

que corpora apunt , dubium effe nemini po-

lls tamen

teft. — Fjusmodi exhalationibus affici-ab occi-

do, ilm

fore poteft occifüs: igitur cum pauló poft pra-

olfeaffe-

fens occifo fiftitur occifor, iidem humores per

Jhto quo»

novos ex occifore emanantes excitati fangpui-

nem commovent, & flillare faciunt.

rmpa[hïco

XXXII. O. Si fluxus fanguinis in dato cafu

1; quam

fieri naturaliter poffet , erpo fruftranez forent

y, eltal

Juris confültorum ac 'T'heologorum circa hanc

gra Lotit-

queeftionem difceprationes: utrum talis proba-

ndlitt

tio licita fit ; ex eaque homicidii reus convinci

de quo

quis poffit ? z. fruftranesze proptereà non funt;

ntequam

conflat enim féepé ejusmodi fanguinationem

oto T

ul

extraordinario Dei concuríu factam fuiffe , ad

jm

fübt

manifeítandum occiforem.

Pratereà indubi-

6; ql,læ

tatum eft , faneuinis fluxum in tali cafü cau(àri

otenud

à deemone po

ff

e , qui permittente ita numine

res t

probatione hác etiam innocentem perdere co-

mtam 19*

natur,

Denique multa perpetrantur homici-

m, 1

dia, quin memoratarum affectionum concita-

tiones illa comitentur.

Poftremó fluxus fan-

guinis caufze naturali adícribi commodeé nequit,

uod dl

fi notabile jam tempus à perpetrato homicidio

j (pmzus

effluxerit , cüm humores ab occifore in occi-

virm

fum peros, nares, oculos &c. emiffi, quàm-

TU

jis natu

vis aliquo tempore durcnt ; tamen evaporent,

evanefcant.

Ita Petrus Aponenf. zz comrnent.

'ad problem. 6. fe&. 7. IArifotelis. Kircherus, Va-

; amtäma

nleriola ; & alii.

(ubnaff l

cifcontn

$.IlL

T

44

PHENOMENA

ordinay

$. IIT,

Tunatan

De Hoplochryrmate.

Quenti

XXXIII. Hoplochry(matis meminit Por-

poteft.

ta z fua Criptologia M. S. Ejus porró patroci-

toplog

nium Author Philofophie Mofaice füfcipit.

Thunite

Conficitur autem ex mufco cranii hominis vio-

*

i):gpojïo)'

lenter occili, ex carne humana, ex fanguine

*nita cy

humano, «x hoininis adipe, ex oleo lini & te-

tiltia oj

rebinthi ac bolo armeno.

Hoc Unguentum

Mj

Hoplojatri fic adhibent : Gladium , vel áliud

pt'ïf, ///

iaftrumentum, quo vulnus infliétum eít,. (àn-

Mu

guine adhuc madidum hoc unguento inungunt

ml

( proptereà etiam /Zrmarium nuncupatur) &in

lf p

loco temperato linteis mundis involutum afler-

vant.

Hàc ratione fanari vulnus , quantum-

"g

yWJ

li, g

cunque etiam diítet, cum Cochlenio & Para-

P rj

celío quidam conrendunt. De effectu non eft,

QV fu

cur diíputem; An veró is naturalirer & absque

1

EE

d

ope damonis obtineri valeat, accuratiüs hic

m") plur

difcutiendum.

i

A(t

XXXIV. Curatio in quamlibet

'diftantiam

^j

lY

ope hoplochry finatis facta non eft naturalis, a-

»Ornommn

tiocfl ; Effectus obtentus per medium , quod

d nib

nec à natura eft proportionatum , necà Deo

vel Ecclefia ad ralem effectum ordinatum , ne-

"nem i

quit dici naturalis; fed curatio vulneris in quam-

Jlllr ) ü Vi

!] dlü'cln

libet diftantiam ope hoplocrysmatis facta obten-

ra fuiflet per medium , quod nec à natura eft

j

mll'um P

V ts

proportionatum , nec à Deó vel Ecclefia ad ta-

lem effe&um ordinatum ; ergo. — Minor proba-

" perie

N tho

ir. Ubi enim Deus vel Ecclefia hoplochrysma

*2

ordi-

A. ts

MaAGlIE ARTIFICIALIS.

45

ordinavit ad vulnerain diftantiam etiam indeter-

minatam curatda? Ceérré ex iis; qui hujus un-

puenti authores habentur , id colligi neutiquam

minit Dot-

poteft. Nam Theophraíto Paracelío ; quem

) patroci-

hoplochrysmatis inventorem authores com-

e [ifipt

muniter celebrant, O/jcitur comverjatio. cum

minis Yi*

ámpo[Tovibus g. a2 yvtis fawofis , merdacia trabalia,

Tiun

fanguit

vita circumforaumea ,. incevta ,. contempta.

lini &te

vitia auimi , flultiffüna avrogantia , 9 vuflica di-

guenmm

cacitas , impietas deteflabilis. omuis veligionis. ex-

vel alit

pers, fufpicio magie, comefJutiones €9' crapulié

ïfl ) fän'

perperue ,. quibus potioreim [cviptovum [norum par-

nungunt

tem dehuerit ; àt ícribit Jacob Bruckerus zz fuis

Jufti. Hifl. Poilofopb. Per. 3. Part. 1. lib. 3. cap. 3.

j) u

m a(ldt

fübjungit deinde : Orgem verifimilitudinem"ea

uantull.

fuperant , que de ejus [anandi felicitate [ehatores

& Dore

ejus garriust. Quis veroó author Philofophice

| non &

Mofaice fuerit; quàm impium ejus fyftema,

X abquC

quo ad explicandum unguenri hujtus effectum

utitur, pluribus refert P. Kircherns zz 74rze sna-

jmer. lib. 3. pavt. 7. cap. 2.. Quód autem hoplo-

[lanriüm

chrysma nec ex natura füa dicto effectui pro-

portíonatum fit, inde manifeflé fatis eruitur;

ahS. p

u

eoquód nihil fit naturaliter proportionatum ad

"o

á&ionem in diftans, qus tamen naturaliter da-

l5 ne-

retur ; fi vim quandam naturalem hab

éret lze-

Habent

|quamt-

fo in diftantia quacunque medendi.

nimirüm agentia naturaliaomnia (loquendo pro

obtete

ATa H

ftatu naturali) certam activitatis füe fpheram,

['m ad [t*

üt experimentis prope infinitis corpertum eft;

7 g

€ur ergo à communi hàc naturz lege unguen-

tum armarium, & quidem in modica adeà

duy

s

[

(

s

quan-

46

PHENOMENA.

quantitate adhibitum exceptum fit ? Ex hoe

leitur.

porró confectaneum eft, quód, etiamfiiisme-

do qus

diis, que ad conficiendum hoplochrysma appli-

abufa h

cantur; vis quadam medicinalis ad modicam

ü)lent )

diftantiam vulnera fanandi concedatur, vis tamen

CXGCTafI

in omnem diftantiam curandi ei naturalisnon fit.

türslem

XXXV. Ob;. /. Mufcus crefcens in calvaria

! fendent

hominis violenter occifi variis prob? imbutus eft

"E præp

fpiritibus; caro humana eft certó medicinalis ,

RCitime

nec non fànguis & adeps hominis; oleum lini

Tufem n

terebinthi füppurationes impedit, bolus arme-

- lr ing

nus fanguinem fiftit, & fugientem retinet ca-

i'UIOIä fOH

lorem; ergo ea, qua ad confe&tioném hoplo-

Jlübente

chryinatis requiruntur, vim habent veré medi-

u v

cigalem, & quod confequens eft, pollent vir-

UT Videri

tute fanando vulneri naturaliter

proportionatá.

A g i

E. D. uit. Cozf. Pollent virtute naturaliter pro-

portionatà ad omnem diftantiam N. ad diítan-

knfef vf

Bs

tiam determinatam & modicam C.

"um

XXXVI. O/ 1. Inventor hoplochrifiatis fuit

Mil

homo vite flagitiofze, nullius Relipionis, imà

u Cüpu]u[n:

magige deditus arguebatur ; üt füperiüs noratum.

di

r

eft; ergo illud a

hibere non licet, nequidem in

modiea diftantia. m. Deemon f&pe per caufàs

*'ml EU

naturales effe&tum ponit, an proptercà illas ad.-

10 05 qu

hibere non licet , i nullum cum doemone pa-

1

um interveniat ? Item daemon fzpiífim? ad

effectus füperftitiofos adhiberi vult opera & res

facras ; an propterea ufüs rerum fàcrarum ac

operum de fe eít illicitus? Negas, niíi vehe-

X

"Ia tf

menter fallor, illationem utramque.

Sidicas :

ïllm]ris

In uf hoplochry finatis ritus plerumque adhi-

ben-

m

z

Macixz ARTIFICIALIS,

47

! F t

bentur fnperftitiofi ac ridiculi; ergo nullo mo-

míliisme

do ejus ufüs eftlicitus. &. Non in ufi, fed in

ima appl

abufu hoplochryfinatis adhiberi ritus ejusmodi

modicim

folent, quos abuíüs nos pariter damnamus &

vigtamt

execramur. $i vepoga:: Authores virtutem na-

turalem hoplochryfinatis in modica diftantia de-

listonlt.

n ciliri

fendentes difcrepant inter fe quoad. modum

id preparandi — x T. hoc : exinde tamen non

dbutsdl ^

dicinali,

egitime inferes illud nullam omninó haábere vir-

rtutem naturalem; aliàs multa profectó medico-

jeum lii

j arme-

rum infignium remedia certó naturalia, füper-

Caterüm. fateor

jnet Ct-

ftitiofa forent & füfpecta,

| hoplo-

perlubenter cum P. Falck & aliis Viris per-

[j

tmedi

eruditis, unguentum armarium ma

ls füfpe-

&um videri, quàm pulverem í

ymp

h

aticum;

lent Vil

rtionati

tum quód illud, quod ex calvaria hominis vio-

lenter occifi defumitur, potiüs aliquid. mali,

iter pro

N duikat-

quàm boni denotet ; tum quód applicantes hoc

unguentum non tam laefa parti; quàm armis

(matisþfuixt

mederi videantur ; que inungunt à cufpide ver-

sàs capulum, fafciis involvunt; fafciásque toties

)Uis; Im

noratum

comburunt , quoties nova fit inunctio armo-

rum, & alios frequentiüs adhibeant ritus füper-

giderm 1n

y ais

ftitiofos, quàm applieantes pulverem fympathi-

curm.

jllis àd-

one p

IV.

j d

De Enyyl(lj.ï

vo AMagnttico.

sb

XXXVII. Ofwaldus Croliusin Prafat.admo-

um f

tiitoria Yefert, rufticum quendam mirà quàdam

llh vehe'

gutruris dexterirate cultrum ferreum juftee ma-

gt

gnitudinis fiepiüs apud bibulos dedità operá intra

|

u yli

gut-

be

É

48

PHENÓMENA.

guitur ocultáffe, huícque fat largum, quod hoe

pit

tm

nomine impetraverat; plenum cerevifià poculum

Wdam.

fuperaffudiffe, ac poftea cultrum ab eodem proli-

XXX

bitu fuiffe extraftum. Hoc cüm Preeftigiatoris

turd (j

adinftar fzepé fiepiüs preefatus rufticus attentáffet,

tandem , quà infelici nefcio temeritate poftridie

tut fisi

.. 3 Quáti vi

Pafchatis contigit ; utcultrum in tantum deglu-

tierit, utin ftomachüm penitüs de(cendens nul-

, llll & n

lo ampliüs artificio potuerit ab eo extrahi. Hae

! Qüsémpj

ferat proindein ruftici ftomacho culter per duos

Ghàro ]

*ies ultra hebdomadas feptem integras , mife-

Ug (cohg

Ad-

rümque jam jam ad extrema deduxerat.

: 0 B

hibetur tum forte emplaftrum magneticum; üt

Titl t

fertur, five ex fcobe magnetica confe&tum;

"t o

quo applicato cultri cufpis natürali impulfü jux-

"It (

ta orificium ftomachi: exitum moliri. coepit.

Ti

Hoc deprehenfo effectu multis precibus im-

DN

petratum randem à ruftico fuit , at in omnisfor-

lii

tune ac valetudinis dubice eventüm incifionem

rmitteret.

'Umponafu"r;

Eam teuravit Florianus Mathis

ID

b:

r

andeburgenfis Regni & urbis Chirurgus cele-

Ti

berrimus, fucceffü adeo felici, ut extracto cul-

u

NT

!

li

tro ( qui poftea inter rariora Ceefaris repofitus;

PANÉ t

colorem adeó imimutatum prafeferebar, acfi

"df

i )

er id temporis, quo in ftomacho latuit ; 'ipni

TET

Vfrtis

&

u

iffet immerfus ) ruíticus paucarum hebdoma-

)ü./þ

Ftituy

darum fpatio. valetudini integre reftitutus , pau-

i l

ló poft nuprias celebrárit.

Simile quid refert

) foygfu

Becherus Medieus in füa hiftoria Cultrivori,

L

lf

[

thic enim libelli tirulus, ad an. 1635. 29. Maji.

!d

fäïi!at

His prenotatis quzritur: An revera ope em-

*

I

I ph-

Àni ul

mwm

Maóér£ ÁAnTIFICIALIS,

49

, quihie

plaftri magnetici culter ejusmodi iu pártém fs-

i poculum

eandam fuerit attractus ?

demprol-

XXXVIII. Etfi fcobs magneticaéx fe & nà-

æüigiawris

turà füà vi attractivà polleat; pireefatüs tamen

attentalt

aut fimilis effe&tus emplaftro máernetico neüuti-

[: p()[h'i [

quam videtur tribueridus; hoc fenfü ; quafi üii-

um du

ndens Q «

hil corpore tralii poffet; nifi pulvis magrieti-

Ccus emplaftro admiíceatur. 227/6 9? ex P. Kir«

rahi, He

rperdio

chero //), 1. part. 2. Zdrtis imügnet. Theorein. $.

15j Inile-

Quia fcobs magnetica cánali inclüfà àc coárctá-

tá ob pártium fe difponentium confufionem

as A

nicum, i

virtütis tractivae efficaciam perdit; id quodlau-

diátus Aüctor fequenti experimenro confirmat:

onfedtum

ypulf ]U'(

Sutiátur (cobs magnetica, in calamo fcriptorio

àtacornprimatur àc conftipetur , ut integer mag-

j cup'

11és videátür.

Obturetur poíleà cálamüs , ac

recibus 1*

yomnsitt

fuüberi ( leviffirni ligni genus eft) aquze innatan-

ti iriponàtur; quo fáéto in fcobe mágnerica,

inciiorem

nus )

Matns

quamdiü condenfàta imaner, néc verticitas , tiec

Virtus tra&tiva adverterür. Ex quó experimen-

urgos

to Jib. 5. Davt. 7. Zdvtis magner. (ic concludit:

a al

lo

i jagué coarGatus infra cánalem pulvis inagueti-

&i o fud ab di&tas Vationes prroétuv; quantó ma-.

lebäf) gl

gl éd deftitueniw , fi imadefat&lus j alisque pingti-

jl

joT

;

us [peciebus snixti$ i utguenruim veda&ius fuevit ?

heb doma. à

quo prerer pavrüuhn; quee in frmili mifcella concur-

as p*

ad *

vit , confufionéin , vi$ ejus , mirumefh quàm obtüin-

datur , 65 qudi Debés veddatur 9 igiavn , fmó pe-

Cu m()n)

Jr

Wuhs deffruatüv.

2j

"

em

XXXIX. O

)

7

.i, Nequir alia áffigriári citifa;

4

x r

i (f*

ob quàm cultét v. & inpartem ft

Orr1

achiáperiene

Pld-

dim rüóveátar; nif vis tráctivá gülvctiä-

m

ináge

fs

56

PHENOMENA.

netici; nec alià ex ratione à peritis etiam rnedi-

ründatt

cis pulvis magneticus emplaftro admifcetur.

Aibus |

ergo. &.N. Zdnt. quoad utramque partem. Nam

njuriam

morus cultri non immeritó medicamentis bal-

Te fiden

famicis & analyticis five refolventibus adfcribi-

tüm enj

tur, qua parem effectum etiam extra empla-

tineat y

Ítrum magneticum obtinent.'" Admifcerur au-

! ficio a«

tem dicto emplaftro pulvis magnetis non qui-

pottent

dem ob virtutem tractivam, fed propter. virR

fUS 6137 í

adítringentem, quà multüm pollet.

Vnguom

XL. O/j. 2. Ex data refolutione fequeretur.

Atice

emplaftrum , de quo hic quaftio eft, malé ap-

NU ve

pellari magneticum. E. N. Sequel, Bené adhuc

TU vipam

magneticum nuncupatur, tum quia fcobem

li PHRI'.

magnetis admiftum habet, tum quia virtutem

fici

fimilem habet illi; qua in magnete tractiva ap-

pellari folet.

XLI. ODj. 3. Paracelfüs (àpittee ferrum hu-

mano ex cerpore vi magnetis extrahere fe poffe

prefumpfit; pracipuà cum magnes, teftante

[

LUES

* lu

illo,:in oleo Martis extinctus , aut in Echenei-

dis ( eít pifciculi nomen ) fale refervatus ita va-

d

d time

I qne

leat roborari; ut clavum & pariete extrahat ; er-

go nec pulveri magnetico emplaftrro admixto

Sihfes

" adhuQ

vis ferri tra&tiva negari debet. — g. T. azz. N.

Corf. Nam quod magneti integro tribuitur , ne-

, &"übllt

NU

EU

quit continuó tribui ícobi magneticee ob ratio-

nem füprà allatam , & experimento comproba-

* ürm

lU«.n[em m

tam. Adde, quód etiam magnes integer vir-

tutem füam fubinde fi non penitus perdat , fal-

Ti tàn

Attor

£em quoad norabilem partem amittat; quidni

perd

LUR g

s

gc eandem ; fi in pulveres adeó renues im-

"at hgj

Macrtg ARTiFIiCIALÍS.

$51

qini od

minuatur, madefiat ; & cum aliis fpeciebus pin-

xdmi(cgt

uibus in emplaftrum formetur ? Dixi T. apr,

a, Nam

injuriam enim Paracelío haud facio , fi ei hac in

mente i

re fidem nullam adhibendam effe afferam ; tan-

us atf

tüm enim abeft; ut magnesignitus majorem ob-

(Lra ermpie

tineat vim, ut potiüs eam, quam naturz bene-

ficio acceperat ; penitus deperdat.

Deinde ubi

Yfcetur d

snong -

portentof: adeó facultatis pifciculus unquam vi-

fus eft? aut quis prefati piíciculi fàlem Paracelfo

opter Vi

unquam eft elargitus ? Dilaudant equidem alii

Paracelfum üt virum de re Chimica optimé me-

;qucretuï-

malo ap.

ritum; verüm P. Kircherus variis in librisalií-

en aQur

que vanam multis in rebus Viri hujus jactan-

; ob

tiam perílringunt, certiffimísque argumentis

a Vi

palàm faciunt.

radvt 1

V.

De At?a;ze

nto Magico.

Ferrum li

refe po^

XLIL Nomine atramenti magici duos iri-

s, fe (Td

teligo liquores, quorum uterque albefcit qui-

j Eche"ei'

em, fi tamen certo modo conjungantur , cha«

us jtà V*

rateres anteà non vifibiles; poíteà vifibiles &

rrahäf ;d

higricantes reddunt, Fieri etiam poteft; quod

) admiito

forté adhuc magis mirére, ut characteres ni-

[. 4 ^v

—

Bri & vifibiles difpareant, & eorum loco appa«

reant alii antea. non vifibiles.

In conficiendo

Jituf » ne

ob ratio-

Oc atramento, ejüsque effectu exhibendo fe-

uentem methodum obfervavi.

Sumpfi aceri

of

yoba*

vit

iftillati tantum, quantum vulgaris fcyphus ca-

(egef

(il

jit. Aceto mifcui lithargyriargenti femi unciam,

efdäï )

qy

ita ut per quartam horee partem ebullierit. Hie

D

o fuit,

g

e$ 1fft

l?quor poíteà filtratus

, pellucid.uslwomnin

n

"Surns

PHENÓMENA

$2

fbilesn

Sumpfi deinde calcis vivee unciam , eámque cutt

tentata

femi- uncia auri pigmenti in pulverem contü-

fam in alia phiala repofui, quam marériam &f-

forefi,

&comi

fufis s. aut 6. aque unciis phialà rité obrurátá

XE

per 24. hores reliqui quietam. Pinito hoe tem-

quore |

ore percolavi liquorem , qui pariter litpidif-

cundo ;

imus fuit, fed feetorem fpargebat naribtis val-

T mutata

d& fnoleftum.

Ecce methodum atrarmientür

eenri

magicum preparandi. Effecturri ejus exhibere

fi velis; liquore primo tanquar atramméntó tite-

tihig D

AL

fe, eóque characteres efforma, qui exficcató

lii f

liquore evanefcent.

Hos legere fiquis cüpiat,

€hartam liquore fecundo tinge; qui characteres

!f f

!tf ts

deteget, eósque reddet nigricarites, eriamfi char-

tae (capus integer characteres inter & clartáth

tfe ln

Poteris etiamliquore fecun-

LT

tinctam ponatur.

do parum goflipii imbuere ; illudque chartz;

D [ l

cui characteres recenter inícripti fünt, velle-

M Ms

u

!

UT

vitet admovere. Siveró dictoscharatteres in-

vifibiles adhüc magis occultáte defideres , aliurm

/] rdl Pt

Hs d

sadhuc liquorem prepares neceffe eft, idque fe-

quenti modo: Accipe fruüftula füberis, & ex ij

accenfis carbones excoque.

Carbones adhüe

m

lim

ardentes extingüe in fpiritu vini, eósque in

L'Wa[at) e H

aqua füfficiente folve unà cüm gutnmi Arabico;

,"hr, &

j

hàc ratione habebis atramentüum nigrüm; quo

* (jusd

"

fi characteribus primo liquore formatis fuper-

addas characteres alios vifibiles; eiaracteres pri-

ET

ro liquore forrnati magis adhüc occultabuntur.

Placit

Si poftmodàm liquorem fécundum adhibeas,

lble

&i 1

eoque chartam pradictis charaéteribus notatam

&A pl

Minas, characteres vifibilesabftergentur, & invi-

æc func

MacGus ÀÁRTITICIALIS.

$3

mécut

fibilesreddentur perfpicui. Hzec certaac fiepiüs

tentata fünt ; verüm eorum ratio nonnihil abítru-

h contt

fior eft, & explicatio difficilior; que mihigenuina

ténum d

& commomoda magis videatur , fübjungam.

R obrétd

XLHI. Ratio, cur characteres primo li-

) lüc t

quore formati invifibiles accedente liquore fe-

r lii

cundo reddantur vifibiles , ac nigrefcant , eft

tibis d

Y

ifinium

mutata füperficies corporis minus luminis re-

flectentis. Antequam conclufionem hanc plu-

extibén

énió ul

ribus explicare agprediar ,

XLIV. Nofle te cupio, quód eoores probabi--

exfecito

s Cipitt

lis uibil fint pratev lumen divevfimod2 vibvatum,

ffve qu

Ü

(nt 1pfum lumen à corpore opaco certá va-

CU

tione veflexum.

f

Hanc fententiam videtur te-

a du

nuiffe Ariftoteles ;; dum colores JiP. a. de auima

x dhanid

cap. xo. de lumine &9 colore.

Ita definit: Ef mo-

ore fecit

vivum diapbani in atiu. — h. e. Ut explicat Syl-

je chitte;

veft. Maurus: Ejff motivum diapbani a&tuati,, pev

" vdle

Eandem tra-

proprium a&um , quod efl lumen.

;dets L:

dit Card. Ptolomeus P/f. pavt. de covp. auim.

[é5j alior

diffevt. 13. de vifu [cl. ult. & Recentiores hodie

idgit

&tis communiter.

Species vifuales (ünt pariter

&

ipfüm lumen reflexum, quod, quamdiu aéri

;:szdb?,c

Ianatat ; eft zzmapo obje&E virtualis; fi in oculum

jgque 1

illabitur , eüámque ad vifionem determinat ; naf-

irióic0;

Hoc

etur ejusdem obje&i zmago formalis.

ff1; qUO

ipfüm lumen refpe&tu objecti; à quo emittitur,

[pecies. impreffa nuncupatur; Exprefz autem

ves pria

Producitur ab oculo, in quo exprimitur imago

dpontuf

Obje&ti. Przter Virorum eruditiffimorum fuf-

idhlbæs ]

fragia plurimia füa ex ratione quoque fententia

hec fundamenta habet.

Ac primó. quidem

negae

&i

PuxNOWENA.

34

*

negativé probatur fic: Nulla hic eft neceffitás

temitt

dio coi

qualitatis füpradictee; ünde enim illa ? an fort&

ex communi fenfü hominum, judicantium co-

Qu r

l

in eadi

lores etiam noctu manere? At homines non

videntur fentire aliud quidquam coloris noctu

(uperf

eit; d

manere, quàm id, quod ad prafentiam lumi-

lumen

nis caufat vifionem rubri vel nigri &c. . Nec

yt in aqui,

judicant in loco tenebrofo aliter manere colo-

Hàc

Yatum, quàm maneat fplendidum aut fulgidums

fic non judicant argentum inclufum magis effe

)iUlI] li

fint, &

album ; quàm fulgidum: Sed manifeftum eft,

quód de fplendido aut fulgido de nocte nil ma.

tf d

- aftyj

vear , quàm füperficies apra ad lumen tali vel

tali modo reflectendum.

An forté allegata

Tf (

äbug, N

secetlitas colligitur ex feníü fidelium , judican-

tium albedinem S. Hofliarum in Tabernaculo

sscido

quoque claufo & obfcüro permanere ? Verüm

Jf

etiam fideles S. Hoftias non aliter albas effe ju-

tbried

dicant, quàm S. Pyxidem effe fulgidam aut

Ti

fplendidam, qua certé in loco obíturo aliter-

"t lr

fulgida non eft, ac füprà de argento fplendito

H

eít infinuatum.

Accedit , quód Adverfarii

nl i

heenomena colorum, quos apparentes vocant,

Vtur ]

ut in iride vel collo columbe, absque qualitate

n : &l

fuperaddità explicent; cur ergo colores reales

*2 &cidg

non valeant eodem modo explicari ? Denique

tl d

in hac fenrentia faciliüs explicatur fübitanea co-

"I ütem

lorum mutatio, ejásque caufa affignatur; v. g.

31 enfie

eur vitrum contufüm pulvifculos repraefentet

Rtnisto

cándidos? Solutà nimirum combage vitri , ejüs-

ls?

que poris interruptis, particulee vitri inflar cor-

M

porum opacorum lumen non tran(imittunt; fed

-

remit-

Mact£ ÁRTIFICIAERIS.

,5

teceffti

femittunt;. Cur tabula marmorea nigra in me-.

dio conchie aquá limpidà plene conftituta in

! en fort

nrium o

aquis relucea alba; econtra tabula nigra gypíea

in eadem aqua appareat nigra ? Nam gyplt

nines nol

füperficies relat& ad marmor politum fcabra

yis nodt

eft , adeóque long? debilius & in minori copia

m lum

p M

lumen reflectit, quàm marmor; hinc color illius

in aquis videtur fübniger, hujus veró candidus,

're ob

Háàc ratione colores omnes per liquorum, fa-

'ulgidum;

lium &c. mixtionem venuftiffime exhiberi pof-

ragü efl

fünt, & facilé explicari.

Sic folutio Mercurii

um eft,

nil frid«

ex f& diaphana eít ac limpida ; fi oleum tartari

illi aftundas, croceum exhibebit colorem: fifpi-

tl vel

ritum fàlis ammoniaci invergas, color emerget

aleptti

albus. Nam fpiritus falis non ita abforbet fpi-

judici

rnacdo

ritusacidos , üt oleum tartari, quod eft fpiffiusz

hinc Mercurius fpiritibus acidis imp

reegnatus,

Verüf]

uberiüs reflectit radios, quàm iis deftitutus. Sie

effejt

Phiala vitrea folutione ligni nephritici plena ocu-

lm dl

lum inter ac feneftram pofita, radios per eam

o alitt

refratos füb coloreaureo reprzefentat. Verüm

jendito

fi oculus inter phialam fit & feneftram , ita ut

vcrüril

videatur lumen à phiala reflexum, non refra-

yocatit

&um , color etit czruleus.

Si infundas fpiri-

ylitate

tüm acidum, ? caruleo fiet aureus ;

fi oleuni

reales

tartari addas, color rurfüs erit ceruleus. &c.

nique

Curautem hzc omnia , nifi quód per mixtionem

yac-

feu crafin liquorum, mutetur ipfa liquorum

TA

inixtorum rextura, adeóque X color ab ea

per

reflexus ?

Ut autem (cias , quis color ex diver*

i ) ejliS*

fa textura. & (uperäc.e confürgat ; adverte

.

At qor-

Prolomeo fequentia :

t*

adhgc ex Cardinali

4

ÁAlbe-

;cm.i y

|

56

PRrsWwowMYNA.

|

4llbedo daturv , fi. radii refle&tantur continui in

ï lrem

omnem partem , nec interpolentur umbris íal-

mma fü

tem fenfibiliter, àt fit, fi lux incidat in füperfi-

batp

ciem perfecté fpharicam, levem, politam ac

4ccen!

terfam fpeculi v. g. criftallini , autin nivem, fpu-

em

mam &c. Color giger datur, fi lux incidat in

Teaj ,

fuperficiem fcabram: angulofam , inzequalem,

Ktq

qu& plures imbibit radios, pauciffimos verà

yt

li al

extra fe repercutit.

3

olor vubev ovitur , fi in

virid

j

corpore alternatim radii Tucis & umbra conju-

071

entur, Hinc rubedo eft color medius inter al-

(tled

j

u

m&nigrum. Hinc aurora rubefcit , quia va-

s um

pores mané folem precedentes, & vefperi eum

TY

fequentes tantundem umbree efficiunt , quantum

Düny.

lucis à fole fpargitur. Hinc pariter apex flam-

Ti HOI

mze rubefcir, i fumus lucis radios alternatim di-

fittic

luit. Hinc fanguis quoque rubet, quia chylus

lst

niveus conftat bullulis concavis, quae per chylo-

[üt, gt

fin & conco&tionem rumpuntur ac bifecantur,

lLegft

hinc bullulae & cavitates fuünt alternze quee al-

ternatim reflectunt lucem, & abforbent. Co/oy

Áint

Ml in (

Jiavus eft inter album & rubrum medius; naf-

citur autem 6 fü

erficie duas tertias evibrante ,

As

& unam intro re

à

& ]

cétente; fic enim fingulae um-

[lünem l

belle binis radiis interftin&z flavedinem, feu

colorem medium inter album & rubrum re-

XL

1 Vil

preentant,

Color cevuleus eft medius inter ni-

rum ac rubrum, fpargitur ? textura corporis,

lore

in qua poft fingulas umbellas bini radii interci-

piuntur. Effthoc ipforumoculorum judicium ;

d üc[

l ma

plus enim lucis flavedo habet, & plus umbrze

color cexuleus, . Hinc flammee fulphurece co-

Q fe

uOte

lorem

Maeig ÁRTIEICTALIS.

52

n i

loretn fpargere ceeruleum videntur, cüim flam-

nbrig f

ma falphuris impura fit ac pigra; plurésque ha-

üperfe

beat particulas necdum ignitas, quàm perfect&

Jitam at

accenías.

Hinc etiam aqua ceruleze fünt,

'etm, fpu-

eüm plures vehant particulas opacas & ter-

neidit n

reas , quàm diaphanas &c.

Color viridis appa-

quaem,

ret, quando terni lucis radii cum ternis umbel-

$ ve)

lis alterantur: hinc ex caruleo colore ac flavo.

if; fl'in

viridis emergit: hinc noétu ad lumen! candelae

! COTl

color viridis apparetcaruleus ; nam lumen can-

nfer 4l«

delze debilius eft; & hinc pauciores radii pluri-

uia Vd*

bus umbris interpolati refle&untur. Écontra

rieum

fi de die per vitrum flavum color caruleus af-

yantum

piciatur, viridis apparebit. Hinc plante; po«

y lm

ma, flores quidam initio vireícunt , eoquód

tim di«

particule humida . cum terreis eequali fer& do-

| ch)'hls

fi permifcentur; fed cüm partesrerrez fübigun-

chylo-

tur, atque in bullullas fücci plcnas turgefcunt,

'antury

füccedit flavedo.

Hinc fylvae comminüs vi-

xe d-

fe funt virides, vifa eminüs carulee; nam

Colr

tadii in fpatio remotiore rariores evadunt , ae

; ni

magis divergunt ; inde plus umbra oritur quàm

rantey

lucis. His prenoratis àc preefüppofitis conclu-

£un

fionem n. XLIII. pofitam fic explico.

r

XLV. Exfíecundo liquore halitus effluunt

116

volatiles , qui rectà poros charte interpofitas

i«

permeant, ubi veró ad characteres primo li-

»Ofis )

quore efformatos perveniunt, ibi retinentur;

d

feré ficut mercurius ad aurum fiflitur, & efflu-

via ma

netica fe fe in ferri porós velut in arni-

um5

cam fe

:

nta

em infinuant ; & per fuam cum primo

liguore permixtionem papyri rexturam ita im-

j co*

jorem

$

mutant y

d

5$

CPHENOMENA.

mutant, ut plures radios imbibat, pauciffimos

verà extrafe repercutiat, praecipu& cüm liquor

M

fecundus fpiffior fit, & plures feces fecum

vehat. Quód autem liquor fecundus characte-

res nigros tertio liquore formatos infüper in-

hY

vifibiles reddat, rationem judico effe hanc,

quód particulas füperiüs tantum adharentes &

plus lucis imbibentes folvat , ac diffipet. . Ex-

' yä PUB

plicationem hanc fuis non carere momentis, ex

preecedenti numero colligere pronum eft. Haec

interim probabiliora mihi vifa funt iis, quae pro

füis qualitatibus füperadditis hac in materia an-

tiquiores afferre confüeverunt.

Abfit tamen,

ut hic in Peripateticos antiquiores his Auctoris

Anni frugiferi utar verbis : Pudeat vulgus , mi-

dUj

Jevabile pecus/. Licet enim hác in parteab iis non

nihil recedam , qui lucis effe&us in folas quas-

dam entitates abíolutas refündebant, meliüs ta.

T

:

men illos philofophatos fuiffe reor authore ifto,

MIL,

qui fola titillatione organi vifivi vifionem per-

D A]H

fici docet: eàdem enirm facilitate quilibet eriam

l

illiteratus fubitó factus Philofophus omnia lucis

phenomena refolveret dicendo : Corpufrula boc

[

vel illo modo organmum titillant vifivum , & hine

objectum ficaut fic coloratum videtur ; ac quon-

J U

dam Peripatetici antiquiores lucis pheenomeng'

$E

I

" per qualirates abfolutas majori tamen cum

f'i

probabilitate explicárunt.

AlL

D ANCM E -G

! lr('?burg

was

pv

—

d

— ——

.2

ii i

s

t

i t r r m t

ixxi

m

O

Y

d

u

.?

Uf

4

x

[

5 g

m

$

.

E2

*

ais

3

A

N CC

4

RT

ia

t

Y

i.

BZ

N

d

*

14

P

N-

Me

O

x

';

d

»

$

»

"

|

PL

2

A

$

*

1

P

?

Vr

s

3

ii

E

Ed

53

E

n

s

:

E

i

e

E

E

^

g

-

"

*

*

d

.a

&

r

D.

z

*

A

"ER

T

Is

-s

* La

?

h.

r

d n

X r

PAN

A

35 .

t

39 d

--

sï

*

3

.

H

»

;

A.

i

x

EC

z

E

s

F

EE

VE

"

*

M

£

f

E

x

R.

:/

TY

A

[ey.

p

"

$

us

st

NG A

XX

M

E

^

p

&

*

H

P5

x

j

*vl

A

;;

*s

E

st

x

A*

s st

*

d

4

U

[2

D RAR

5

s

£

a

Buv

ï

5

*

i

h

r

s

s

E

a i

*

*

q A

Ri

U

x

P.

E$e

V)'.

*

3

h

iA

'ï'

3

s

x

hr

*

x

a

X

Mi

e

z

o

;

*

»

A

M

L.

-

f—

x

x

EL

^

h

r

u

T

1

3s,

X

s

P

o

P

m

$a

E

T

g"

3

"

L

:

»

e

o

d

qx

g

E

EOE

*

AE

$

DX

.:L

x

x U:

4

"

i

t

*

L

x

E

fs

E

$4

*

&

?

"d

u

"

-

"*

s

sE

T

2

as

3

j

x

5

E

5

$9.

r

x*

P

3

j

p

3Uy

4

*

2

A

m

f5

»é

x*

2

[

Ls

-

a.

.: z

j

A EO

5

"

lf'

E

Ti

-

s

5

IOR

t

k

*

E

^

d

i

223

9.

e

r

$

A

v Ae

b

d

E.

Xl

R

:j

I

jac

1

x

Pt

$

*

i

AX

i

*

;(

44

E

E

MA

E

2

5

TA

L

d

Y^

p

&i

»

;

Jt

k

E

s

-

:

.-,;ä

*

';

E

EU.

J

.*

Es

E

m

)

iv

S

Y

s

ss

4

3-

X

*

|

.:

n

x

;

t

ts

*

5

U

EM

m

3*

d

W

ä

A

ï*i

E

3

ï

:

L

z

|

s

i

--

m

20

GL

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

n

W' ]

MAGUE ARTIFICIALIS

O Baancee Q

e

[r

ä

| PELENOMENA

Focus

QU/EDAM MAGIS CURIOSA

ACCURATIUS DISCUSSA & EXPLICATA

UNA CUM THESIBUS

E

B-

UNIVERSA PHILOSOPHIA

a

';7

QUAS

B-

' DEO4c DEI. MATRÍ -

DEDICA'TAS,

i

PROSUPREMA PHILOSOPHUE LAUREA

PRESIDE

-

P, MARQUARDO KRET42

SOCIET.

ESU;

AA.LL. & Phil. Mag. ejusdemquein Almi

Wirceb. Univerfitate Prof. Publ. & Ordin.

:ï

Propugnabuut

REVÉRENDI; ORNATI Ac ERUDITI

1

! D. JO. MICHAEL PHILIPPI, Regifcug

Reverend, & Celf: Principis noftri in Seminarii

&d S. Chilianum Alumnus Clericus;

D.MAXIM MATTH BESCHEL, Wirq-

D

ÀÀ. LL. & Phil. Baccalaurei Methaphyf. Ethiq

"

Mathef. ac Phyfices Experimentalis Auditores,

W. arceluvgi in /dula. Majove "Academica die

Aug I 750 /Jom atite mer zdzem con/ïtem

4 "^ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

Typis Jo Jac. Chuüoph Kleyex, Umv Typogx